rT«]#'^'::Vw, 

L^ 

rPHB^HHl 

1-Hn 

BJu^MMMUATMi '  i 

"^Vin^^^NRHn^HPul 

«y 

Sffiifitii 

jMywjyiij 

"ifiWMlMn 

vwvvw* 


w 


Uu'uVV 


<»«!?: 


'V»     •-.  i» 


^EESE    T  TRRARY 


i 


RSITY  OF  CALIFORNIA,    ^ 


-1 


i?,. 


THE  LIBRARY 

OF 

THE  UNIVERSITY 

OF  CALIFORNIA 

LOS  ANGELES 


This  book   i>;  DUE  on  the  last  do^e 

1 


•  LIBRARY 

.-:>    ANGEL  ES.  CALIF, 


Digitized  by  tine  Internet  Arciiive 

in  2008  witin  funding  from 

IVIicrosoft  Corporation 


littp://www.arcliive.org/details/delpliinclassics121valp 


C.  VELLEII  PATERCULl 

HISTORIA    ROMANA 

EX   EDITIONE   J.  C.   H.    KRAUSII 

CUM  NOTIS  ET  INTERPRETATIONE 

IN    USUM    DELPHINI 

VARUS  LECTIONIBUS 

NOTIS    VARIORUM 

RECENSU   EDITION  UM 

ET 

INDICIBUS    LOCUPLETISSIMIS 


ACCURATE  RECENSITA. 


T 


LONDtNI: 

CURANTE  ET  IMPRIIVIENTE  A.  J.  VALPY,  A.  M. 

1822. 

UNIVEESITl 


►•  .•  .      • 


6^07  qS 


(1 


U\  US' 


CONSPECTUS 

EORUM   QU^   HAC   EDITIONE 

CONTINENTUR. 


Pag. 

RoBERTi  Riguez  Epistola  feerenissimo  Delphino      .  1 
Jo.  Christ.  Hen.  Krausii  Prolegomena  in  C.  Velleium 

Paterculum          .......  4 

C.  Velleii  Paterculi  HistgrItE  Romans  Lib.  i.       .  37 

. Lib.  II.       .  74 

Fragmentum  Velleii  excerptum  e\  Gallica  Historia  .  254 

NoT.E  Variorum  in  Velleii  Hist.  Rom.  Lib.  i.         .  259 

Lib.  II.       .  305 

De  C.  Velleii  Paterculi  Codice,  Editionibus,  Interpre- 

tibus,  et  Emendatoribus       .....  481 

Index  Rerum  in  Velleio  Memorabilium     ...  i 

Index  Latinitatis xxxiii 


^ 


SERENISSIMO    GALLIARUM 

DELPHINO 

S.  p.  D. 
ROBERTUS     RIGUEZ 

E  SOCIETATE  JESU. 


ExiRE  gestit  in  tuo  nomine,  Serenissime  Delphine, 
Velleius  Paterculus ;  ex  quo  ilium  in  usum  tuum  adornavi- 
mus.  Nee  vereor,  ut  a  Te  benigne  accipiatur :  nee  me, 
quominus  ejus  historiam  Tibi  consecrem,  exiguitas  illius 
deterret.  Nam  spectabis,  opinor,  non  quantte  magnitudinis 
sit;  sed  quos  ex  ilia  morum  vitasque  fructus  colligere  pos- 
sis.  Colliges  sane  multos,  non  decoros  solum  Principi,  sed 
etiam  perutiles.  Ex  huraanarura  rerum  ac  fortunae,  quae 
illic  legitur,  vicissitudine ;  ex  irapcriorum  atque  civitatum 
occasu,  consuesces  parvi  ista  facere :  et  eequam  servare 
mentem  in  iis  aut  tuendis  aut  appetendis.  Ex  alienis  peri- 
culis,  et  casibus,  atque  exemplis,  quibus  abundat,  addisces 
quid  olim  in  tuis  et  Regni  rebus  gcrendis  tenendum  vitan- 
dumque  sit.  Quae  tandem  civilis  prudentia",  prascepta  non 
expectare  licet  ab  eo,  qui  non  scripsit  bistoriam,  nisi  ^<ib 
exitum  vita3  in  aula  duorum  Imperatorum  anteactae  per 
omnes  urbanarum  militariumque  dignitatum  gradus  ? 

Delph.  et  Var.  Clas.  Paterc.  A 


2  EPISTOLA. 

Scd  ista  commendcitione  opus  non  est  ad  quaerendam 
Vki,i-eio  Patkkculo  trratiam.  Dudum  illi  tunm  patroci- 
nium  utroquc  nomine  debes,  et  quod  jnssu  Reuis,  et  quod 
tua  causa  in  luccm  prodcat.  Deinde  id  unum  dcbeo  profi- 
teri,  quod  ipso,  si  per  se  loqui  et  so  Tibi  sistere  posset,  non 
sileiot.  -Mannas  profeeto  Tibi  atque  Regi  de  isto  honore 
jjratias  ac:eret,  quern  vestro  de  se  judicio  adeptus  est.  Hoc 
quippc,  (pianti  vos  ilium  teceritis,  illustre  testimonium  est ; 
(juotl,  dignationis  uleiciue  tanta*,  illc  commentarios  in  cum 
scribi  jusscrit,  quo  tuis  studiis  commodaret;  Tu  in  ejusdem 
Icctionc  vorsari  co<rites  cupiditatc  discendi.  Quanto  autem 
majoros  ambobus  vol)is  gratias  referret,  si  in  aliis  quoque 
Latina"  linL,niaj  auctoribus  idem  fieri  singular!  literarum 
felicitate  vidcret,  et  uti  sermone  posset!  tum  qui  hoc 
possum,  pritstare  debeo,  maxime  cum  et  Interpres  Velleii, 
et  ex  ilia  Societate  sim,  quae  literas  colit  et  araat  inprimis. 

Hoc  itaque  pra?dico,  et  hoc  pace  dicam  ceterorum  supe- 
rioris  et  hujus  a^tatis  Principum,  qui  de  Uteris  unquam 
bene  meriti  sunt :  nullum  in  eas  conferri  posse  beneficium 
pra?stantius,  quam  id  quod  munificentia  Regis  acceperunt. 
Xcmpc  Rex  cruditos  viios,  qui  Poetas,  qui  Oratores,  qui 
Historicos  Latinos  et  Notis  et  Interpretationibus  illustra- 
rent,  intra  et  extra  Regni  fines  quajsivit,  delegit,  praemiis 
invitavit :  tancpiam  distractissimus  tot  aliorum  mole  nego- 
tiorum  ejus  animus  huic  uni  rei  vacasset.  Quod  factum 
quam  novum,  qiiam  i)rius  inauditum,  quam  unius  est  Lu- 
ijijvKi  ubi(|U(!  Magni  proprium!  Ex  quo  quid  aliud  con- 
secpiens  est,  quam  fore  deinceps,  qui  discendi  ditlicultatem 
excusare  morito  possit,  nemincm  ? 

Quan(juam  Ti\n  potissinnun,  SCRENISSIME  Delpiiine, 
hujus  lacti  gratia  tiibuenda  est,  (Rex  enim  Maximus  haud 
alio  consilio  curavit  Auctorum  Latinorum  explanationc 
literas  reddi  faciiiores,  <juam  ne  Tuus  in  iis  progressus 
retardaretur,)ita  tamcn,  cum  tuus  et  patriae  sit  pater,  habuit 
tuoruni  studiorum  rationem,  ut  alicpiam  pidjlicorum  duxe- 
rit.  Cum  (jallia  jam  florcret  omnibus  artibus,  cam  quoque 
fieri  voluit  omnium  gentium  doctissimam.     In  To  vcro  cum 


EPISTOLA.  3 

esse  ilia  cerneret,  qiiibus  a  viilgo  facile  dignoscebaris ; 
ingeniura  excellens  et  indolem  regiam  ;  animum  item  glorice 
cupidum ;  ejusmodi  generis  ac  naturre  bonis  consentaneani 
optavit  esse,  qiiam  reciperes,  institutionem.  Voluit  ad 
omnium  artium  studia  sic  incumberes  piier,  ut  vir  inter  alios 
Principes  non  minus  doctrinae,  quam  ceterarum  rerum, 
principatum  obtineres.  Quam  vero  egregie  Regis  voluntati 
respondes  !  Tanta  est  etiam  nunc  tua  cum  industria,  turn 
celeritas  in  discendo,  ut  quarto  et  decimo  jam  astatis  anno, 
quo  ceteri  obvia  quaeque  et  quotidiana  vix  norunt,  multi- 
plici  eruditione  praestes.  Quo  minus  in  Gallia  miror  artium 
liberalium  studia  vigere  ;  et  hoc  unum  jam  studere  Gallicam 
Nobilitatem,  ut  exemplo  tuo  discat.  Ut  enim  quisque  Te 
proxime  doctrina  attinget,  ita  et  Tibi  proculdubio  placcbit 
maxirae  similitudine  studiorum  atque  voluntatum. 

Utinam  autem  quantum  isto  tuo  facto  decus  attulisti 
literis,  tantam  eae  Tibi  gratiam  referrent !  Saltem,  quod 
possunt  unum,  debitum  a  se  cultum  et  honorem  perpetua 
tut  nominis  et  tuarum  rerum  commendatione  persolvent: 
nee  unquam  domi  vel  militiae  suaviter  aut  fortiter  quicquam 
geres,  quod  non  avide  statim  occupent.  Quae  quidem  nunc 
laudent,  in  Te  multa  sunt :  natura  docilis  et  ad  M ontau- 
SERii  fingentis  arbitrium  tenera  et  flexibilis,  integri  mores 
et  amabiles,  Christianae  pietatis  amor  et  cultus,  denique 
adversus  omnes  summa  comitas  aflabilitasque  sermonis. 
At  longe  majora,  quae  praedicent  olim,  cum  Te  virum,  et 
paternorum  exercituum  ductorem  maturior  aetas  fecerit,  ex- 
pectant. 

Lutelice  Parisiorum  xv.  Kal,  Apr.  1C75. 


PROLEGOMENA 

IN 

C.   VELLEIUM   PATERCULUM. 


UE    C.    VELLEII    PATERCULI    VITA. 

C«  VhLLiiii  Patercum  uomen,  sub  quo  opusculum  ejus 
Iu>loric>un  clrciimfertur,  c  Codicc  ipso,  eoque  unico,  con- 
.stitit,  non  qiiidem  ex  indicc  piasfixo,  (nam  a  fronte  muti- 
lus  crat  liber  srriptus)  sed  ex  inscriptione  vel  singularum 
patriiiaruni,  \(  1  lihri  postcrioris.  Earn  secutus  Rhenanus, 
l)riiiccps  \  fllcii  cdilor,  singulas  pagiuas  editionis  suae  C. 
Vellcii  Paterculi  nomine  iuscripsit,  Burerio,  viro  in  edi- 
tionc  prima  mm  Codicc  iterum  conferenda,  ejusque  quam 
minima  a  scripto  abcrrationc  notanda  diligcntissimo,  nihil 
contradicentc.  Sed  Codicis  auctoritatem  descruit  Rhena- 
nus in  imlicc  r<lili()nis  surc  srril)ens:  '  P.  Velleii  Paterculi 
Hi.itoria-  RoJiiana-  Lib.  II.'  Nostrum  scilicet  cum  P.  Vcl- 
Icio,  excrcitus  R.  in  Tliracia  a.  U.  C.  774.  praisidc  (Tacit. 
Ann.  III.  '17.  vA  iJD.)  jxTmulans  ;  quai  quidcm  conjectura 
ct  IJiircrio,  nihil  contra  moncnti,  placuisse  vidctur.  Sed 
etiamsi  Illicnaiius  Lipsium  et  Ruhnkenium,  ut  ceteros  ta- 
ccam,  .s«iit(  ritia-  sii;r  riiiitorcs  balx'at ;  cqiiidem  tamcn,  pon- 
deratis  art,Muncntis,  Iiy(  Iviiim  jiotius  ct  Emestum,  qui  alium 
qucudam,  quam  nostrum  historicum,  a  Tacito  laudatum 


DE   C.   VELLEII   PATERCULI    VITA.  5 

putant,  sequi  maluerim.  Ita  enim  sentio.  Cum  Velleius, 
ubicumque  occasio  daretur,  in  opere  suo  militiae,  magistra- 
tunin,  honorumque,  quos  deberet  Augusto  Tiberioque,  his 
quidem  gratum  animum  suum  significaturus,  domusque 
Augustae  gratiam  captaturus,  mentionera  injecerit ;  vix  pro- 
babile  est,  eum  militiam  suam  in  Thracia  actara,  imperiiim- 
que  hoc  novissimura,  beneficio  Tiberii  acceptum,  silentio 
praeteriisse,  cum  tamen  memoriam  sui  sevi  ad  Liviae  usque 
obitum,  h.  e.  ad  a.  U.  C.  782.  persequeretur. 

In  antiquioribus  autem  scriptoribus  nemo  Velleiorum  cla- 
rus  occurrit  praeter  C  Velleium,  senatorem,  Epicuri  disci- 
plinae  addictum,  eamque  in  Ciceronis  dialogo  de  Natura 
Deorum  tuentem,  L.  Crassi  oratoris  familiarem,  tribunum 
pi.  a.  U.  C.  604.  V.  Cic.  N.  D.  i.  6.  de  Or.  iii.  21.  Is  vero 
non  confundendus  est  cum  avo  Nostri  ejusdem  nominis,  qui 
a.  U.  C.  714.  mortem  sibi  conscivit.  Vid.  ii.  76.  Neque  ex 
Velleii  scriptoris  majoribus  esse  videtur,  cum  hie  omnium 
virorum  clarorum  suae  familiae  memoriam,  quantum  ex  an- 
tiquitate  repetere  eam  posset,  coluerit.  Itaque  Epicureus 
ille  potius  ex  alia  Velleiae  gentis,  quam  Paterculorum,  fa- 
milia  fuisse  videtur. 

De  vita  Nostri  nihil  aliunde,  quam  ex  ipso,  constat.  . 
Nam  veterum,  qui  post  eum  vixerunt,  nemo,  neque  ipsius, 
neque  operis  ejus  ullam  facit  mentionem.  Acquiescendum 
igitur  est  in  iis,  paucissimisque,  quae  de  se,  de  majoribus, 
de  militia,  muneribusque  suis  operi  intexuit ;  cetera  assequi 
fas  est  conjectura.  In  quo  baud  infelix  fuit  Henr.  Dod- 
wellus,  qui  '  Annales  Velleianos,  s.  vitam  Velleii  pro  tem- 
porum  ordine  dispositam'  edidit  Oxon.  1698.  8. 

Is  enim  Dodwellus  docte  et  acute  annum,  quo  natus  est 
Velleius,  ex  eo,  quo  gessit  quaesturam,  assecutus  est» 
Quaestorem  enim  designatum  fuisse,  ipse  narrat,  a.  U.  C. 
759.  quo  jussus  ab  Augusto  ad  Tiberium,  adversus  Pan- 
noniam  Dalmatiamque  rebellantes  profectum,  recens  con- 
scriptum  exercitum  duxit.  Vid.  Lib.  ii.  cap.  3.  Itaque 
quaestor  fuit  proximo  anno.  Cum  vero,  vel  venia  ab  Im- 
peratoribus  data,  nemini  ante  xxv.  aetatis  annum  quaestu- 


<)  PROLEGOMENA. 

ram  gcrcre  licerct  (v.  Dodwell.  Prcxlect.  ad  Spartian.  Hja- 
drian.  §.8  et  14.),  ellicitur,  Velleium,  tot  annos  turn  agen- 
tcui,  natiim  fuisse  a.  U.  C.  735.  quo  Virgilius,  Septembri 
mcnse,  ir.ortuus  est,  et  quidem,  cum  poctam  inter  sui  aevi 
ingenia  vcccnseat,  ante  luijus  obitum.  Cf.  ii.  :}6. 

Majoium  Velleii,  ad  quos  memoria  ejus  exsurgebat, 
nltinnis  erat  Decius  Magius,  Campanorum  princeps,  vir 
b«.llo  l*unico  altero  ob  fidem  insignem  Romanis  pia^stitam 
ut  clarissimus,  ita  Ilannibali  infestissimus,  cujus  in  vincula 
conjecli  et  Carthaginem  deportati,  at  in  itincrc  tempestate 
ex  hostium  manibus  crei)ti,  ibrtunam  Livius  xxiii.  7 — 10. 
tradit.  Jfujus  nepos,  Minatius  Magius,  Velleii  atavus, 
l)ello  soriali  eadem  fide,  auxiliisque  private  consilio  ex 
]Iiipinis  addurtis,  ita  de  Romanis  mevitus  est,  ut  ipse  in 
rivitatcm  reciperetur,  ejusque  filii  ad  praeturam  usque  eve- 
hcrcntur.  Vid.  ii.  10.  Ab  his  Magiis  Noster  genus  de- 
duxit  vel  matcrnum,  vel,  ut  Dodwellus  putat,  Magiorum 
quodam  in  Velleiam  Paterculorum  gentem  adoptato,  etiam 
])ntrrninn. 

E  W'lleiis  ultimum  laudat  Noster  avum  suum,  C.  Vel- 
leium, cujus  honorem,  munus  militare  in  exercitu  Bruti 
Cassiique,  animum  eiga  Octavianum,  vitaeque  exitum  (a. 
I  .  C.  714.)  auttor  ipse  ii.  7G.  breviter  enariat.  De  patre, 
vero,  qiiem  nominatim  non  laudat,  propter  dignitatem  prae- 
I'ecti  cquitum,  memorabilc  nihil  refert.  Vid.  ii.  104.  At 
j)atruus  ejus,  Capito,  qui  fortasse  in  Ateiam,  vel  Fonteiam 
gentem  (utriusque  enim  Capitones  sunt)  adoptatus  erat,  a. 
U.  C.  711.  Agrip])a3  percussores  .T.  Ca^saris  ex  lege  Pedia 
accusanti  subscrip.sit.  Vid.  ii.  09.  Prater  denique  Nostri, 
Magius  Ccler  Velleianu.s,  (pii,  ut  agnomen  ejus  prodit,  ite- 
runi  adoplione  in  gentem  Magiam  fransisse  videtur,  legatus 
'I'ih(rii  in  bcllo  Pannonico  et  Dalmatico  fuit  (ii.  115.), 
deinde  in  triiimpho  impcratoris  donis  honoratus  (v.  1.  1.  et 
II.  121.),  et  ai)  Ausrusto  paulo  ante  obitum  ad  praeturam 
( (nnmendatus.    Vid.  ii.  124. 

E  gente  igitur  scnatoria  oriundus  erat  Velleius.  Nam 
Epicureus  illc  fuit  scnatorius  ;  Minatii  Magii  filii  post  bel- 


DE   C.    VRLLEII    PATERCULI    VITA.  7 

lum  socialc  ad  piaeturam  evecti  erant ;  ipsequc  Noster  mi- 
litiam  a  tribiinatu  militum  auspicatus  est;  quam  veniam 
Augustus  senatorum  filiis,  teste  Suetonio  Aug.  3G.  conces- 
sit. 

Cum  vero  Romani  juvenes,  hide  a  toga  virili  sumta, 
ante  honorcs  capessendos,  stipendia,  et  quidem  dena,  fa- 
cere  solerent ;  Vclleius  autem,  annos  fere  xxv.  agens, 
quaesturam  inierit:  patet,  eum  xiy.  fere  annos  natura  e 
pueris  excessisse,  (nam  ut  in  multis  aliis,  ita  quoque  hac  in 
re  sub  Iraperatoribus  haud  dubie  remissura  est,)  atque  mi- 
litiam  esse  auspicatum.  Tribunus  vero  militum  merere  coe- 
pit  in  Thracia  et  Macedonia  sub  P.  Vinicio,  consulis,  ad 
quem  opus  suum  misit,  patre,  et  P.  Silio.  Vid.  ii.  101. 
Deinde  eodem  tribuni  gradu  militans,  in  Achaia  in  agmen 
C  Caesaris  receptus,  cum  hoc  ahas  provincias  transmari- 
nas  obiisse  videtur ;  certe  interfuit  expeditioni  (a.  U.  C. 
754.)  adversus  Parthos  Armeniamque.  Vid.  ii.  101.  Caio 
in  Lycia  a.  U.  C.  757.  mortuo,  Velleius  Tiberii  ab  Augusto 
adoptati,  et  protinus  in  Germaniam  missi,  castra  secutus  est, 
'praefectus  equitum,  oflicii  paterni  successor.*  Vid.  ii.  102. 
et  104.  His  in  castris  rehquum  terapus  ad  quaesturam 
usque,  et  post  cam  bello  Pannonico  et  Dahnatico,  iterum- 
que  post  Varianam  cladem  in  Germania  sub  eodem  duce 
per  novennium  stipendia  meruit,  scil.  ad  a.  U.  C.  765.  usque, 
quo  a  Tiberio  triumphante  donis  militaribus  adornatus  est. 
Vid.  II.  104.  et  121. 

Etenim  cum  Tiberius,  e  priori  bello  Germanico  a.  U.  C. 
758.  Romam  reversus,  proximo  anno  expeditionem  adver- 
sus Maroboduum,  Marcomannorum  regem,  moliretur,  Vel- 
leius, quaesturam  petiturus,  domi  remansisse  videtur.  In- 
terim vero  Pannonii  ac  Dalmatae,  qui  rebellantes  Italiae 
ipsi  imminebant,  Tibcrium  a  Marcomannis  revocarunt,  ut 
exercitu,  recens  per  Italiam  coacto,  firmatus,  hosce  motus 
sedaret.  Haec  supplementa  Velleius,  quaestor  designatus, 
ex  Augusti  mandato,  ad  Tiberium  perduxit,  atque,  expleto 
hoc  ministerio,  in  Urbem  redux  factus,  a.  U.  C,  7G0.  quees- 
turam  gessit.    Vid.  ii.  108.  et  111.     8ed  hoc  ipso  in  magis- 


8  PROLEGOMENA. 

tratu,  '  remissa  sorte  provinciae,'  iterum  legatus  Tiberii  in 
Pannoniiim  missus,  cxpcditionibus  ejus  omnibus  interfuit, 
non  sohnn  *  spectator,'  sed  etiam  '  adjutor.'  Vid.  ii.  111. 

Bcllo  Pannonico,  a.  U.  C.  7G1 .  ct  Dalmatico,  insequente 
anno,  vix  confecto,  foeda  clades  ilia  Variana  in  Germania 
acccpla  est  (vid.  ii.  117.);  ad  quam  vindicandam  Tibe- 
rius, e  Dalmatia  avocatus,  cum  a.  U.  C.  763.  in  Gerraaniam 
ex  Urbe  proficisceretur  (vid.  ii.  120.),  Velleius,  legati 
officio  functus,  cadem  castra  iterum  secutus  est.  Nam  ejus 
narratio  do  Variana  clade  et  singulorum  ducum  fortuna, 
deque  iniporatoris  sui  rebus  gestis  ita  ad  singulas  partes 
dcsccndit,  ut  non  nisi  in  Germania  ea  compertus  esse  vi- 
deatur.  Deinde  hac  militia  prioribus  stipendiis  annume- 
rata,  novennium  illud,  quo  Tiberii  rerum  adjutor  fuit  Vel- 
leius, completur.  Bicnnio  post,  Germania  et  Galliis  cora- 
positis,  a.  U.  C.  7G5.  Tiberius  redux  in  triumpho  donis 
honoravit  Velleium.     Vid.  ii.  121. 

Ab  hoc  indc  anno  magistratus,  per  quos  patebat  via  ad 
praeturam,  obiisse  Nosier  videtur,  nisi  veniam,  c  quaestura 
ambiendi  praeturam,  impetraverit.  Quod  improbabile  non 
est,  cum  diuturna  mibtia  a  capessendis  magistratibus,  per 
quos  ad  praeturam  asccndebatur,  sive  tribunatu  plebis,  sive 
a^dilitate,  (nam  sic  constituerat  Augustus.  Vid.  Dion. 
Cass.  LI  I.  20.)  prohibitus,  ab  Augusto  et  Tiberio  inter 
praBtiirac  candidatos  a.  U.  C.  7(57.  uno  tantum  anno  inter 
militiam  et  practurai  petitioncm  interjecto,  commendatus 
fuerit.  Vid.  ii.  124.  extr.  Deinde  nulla  neque  tribunatus, 
nequc  a^dilitatis,  cum  ceteros  honores  nullos  praeterierit,  ab 
ipso  fit  mentio. 

Eodcra  autcm  anno,  quo  obiit  Augustus  et  Tiberius  suc- 
ccssit,  Noster  ab  utroque  Principe  populo  commendatus, 
praetor  designatus  est.  Vid.  ii.  124.  cxtr.  Itaque  prae- 
turam gessit  a,  U.  C.  768.  ultra  quam  ascendisse  ad  con- 
sulatum,  neque  ipsius,  neque  uUius  auctoris  extat  testimo- 
nium. 

Nequc  dc  rcliqua  ejus  vita  post  praeturam  quicquam  con- 
stat, nisi  quod  de  operis  conscripti  tempore,  ex  illo  ipso 


DE   C.   VELLETI   PATERCULI   VITA.  9 

ratiocinatione  ducta,  et  de  ejus  obifu,  ex  temporum  ratione 
conjectura  facta,  assequi  licet. 

Cum  enim  Liviae  obitu,  quae  initio  anni  782.  U.  C. 
accidit  (vid.  Tacit.  A.  v.  1.),  opus  suum  finiverit ;  cumque 
ad  M.  Vinicium  cum  C.  Cassio  Longino  consulem  a.  U.  C. 
783.  ad  quern  orationem  saepius  convertit  (vid.  i.  13.  ir. 
113.  et  130.),  et  ad  cujus  consulatum  remm  gestarum  tem- 
pora  dirigit,  libram  suum  miserit :  apparel,  Velleium  post 
Liviae  obitum,  opus,  Vinicio  consule  designato  forsitan 
susceptum,  eodem  consule  absolvisse.  Nee  displicet  Dod- 
welli  conjectura  probabilis.  Nostrum,  Vinicio  honorem  gra- 
tulabundum,  opus  confecisse  ;  ne  vero  consulatus  prius  exi- 
ret,  festinantem  arctato  rerum  antiquae  memoriae  complexu 
acquievisse,  et  justa,  satisque  pro  rerum  magnitudine  am- 
pla  volumina  in  praesens  omisisse.  De  quo,  neque  minus 
de  causis  cur  ad  M.  Vinicium  consulem  libros  suos  miserit 
Velleius,  certius  constaret,  nisi  opus  ejus,  initio  mutilo, 
praefamine  etiam  detruncato,  aetatem  nostram  attigisset. 
Attamen  conjicere  licet,  vel  hunc  Vinicium  Velleio  histo- 
riae  talis  in  compendium  redigendae  fuisse  auctorem;  vel 
eundem  Nostro,  sive  ob  beneficium  aliquod,  ab  ipso,  patre- 
ve,  sub  quo  stipendia  merere  coeperat  (ii.  101.),  acceptum, 
sive  ob  amicitiam,  sive  ob  gratiam,  qua  consul  apud  Tibe- 
rium  valebat,  ornandum  opere  oblato  visum  esse  et  ambien- 
dum.  Hunc  enim,  cujus  avus  Marcus,  et  Publius  pater, 
consulares  (vid.  ii.  96.  et  103.),  ab  Augusto  ad  gravissimi 
belli  ministeria  et  provincias  administrandas  adhibiti  erant 
(ii.  101.  et  104.),  inter  gratiosissimos  apud  Tiberium  fuisse 
oportet,  cum  triennio  post  consulatum  progener  Tiberii  et 
conjux  Julias,  neptis  Imperatoris  et  Germanic!  filiae,  electus 
sit.  Vid.  Tacit.  A.  vi.  15.  ubi  mite  ejus  ingenium  quoque 
et  facundia  laudatur.  Exitum  ejus,  altero  consulatu  a. 
U.  C  798.  exacto,  Messallinae  veneficiis  necati,  tradit  Die 
LX.  27. 

Sed  Velleius,  opere  suo  absoluto,  baud  diu  in  vita  fuisse 
videtur.  Ita  placet  Dodwello,  qui  probal)ili  conjectura 
Nostrum  Sejani  oppressum  ruina  interiisse  existimat.  Pe- 


10  PROLEGOMENA. 

Hit  autcm  Scjanus  n.  U.  C.  784.  p.  Ch.  n.  31.  h.  e.  anno 
post,  qiiam  Vinicio  Velleius  opusciilum  suiira  miserat. 
Cum  tMiim  Tiberius  in  omnes  saeviret  Sejani  non  consilio- 
rum  solum  socios,  sed  etiam  amicos,  vel  qui  tales  esse  vide- 
rentur  (v.  Dion.  LViii.  14,);  cumqiie  delatores,  a  Tiberio 
maximis  pra?miis  et  honoribus  excitati,  e  Sejani  cultoribus 
qucmque  in  suspicionem  adducercnt,  et  ad  supplicia  rape- 
rent  (v.  Dion.  1.  1.) :  facile  extitit  quoque,  qui,  privata  ini- 
micitia  Vellcio  int'ensus,  praemiisquc  allectus,  deferret  eum, 
et  ad  iuteritum  pcrduceret.  Nee  difficile  crat  de  Sejani 
amicitia  suspectum  reddere  Nostrum,  qui  ingenti  laude 
istum  in  opere  suo  extulerat.  Vid.  ii.  127.  et  128.  Neque 
dillicilius  erat  delatori,  in  eundem,  qui  passim  in  priori  his- 
toriae  sua;  parte  spiritus  liberrimi  documenta  dederat  (cf. 
II.  49.  72.  &c.),  Tiberii,  suspicacis  et  de  imperio  vitaque 
valde  anxii,  sa?vitiam  excitare.  Nam  ejusmodi  scribendi 
libertas  sub  Tiberio,  pra^ter  alios,  perdidit  Cremutium  Cor- 
dum,  historicum,  qui  Brutum  Cassiumque  in  annalibus  suis 
magnopere  laudarat.  V.  Tacit.  A.  iv.  34.  sq.  cf.  et  Sueton. 
Tib.  Gi.  Quod  si  ita  Velleius  eodem  anno,  quo  Sejanus, 
periit,  ajtatem  49.  vel  50.  annorum  attigit. 

Atque  ita  factum  est,  ut  a  conscribendo  ampliori  opere 
hi.storico,  quo  promisso  iudc  a  Jul.  Ca^saris  rebus  enarran- 
dis  (ii.  48.)  brevitatem  operis  relicti  excu.sat  (ii.  99.  103. 
114.  et  119.),  mortis  casu  impediretur. 

Sed  cum  vita  omnis  ejus  memoria  apud  posteros  fere  ex- 
tincta  est.  Neque  enim  recentiorura  historicorura,  neque 
rhetorum  uUus  Vclleium,  hi  quidem,  tanquam  novae  operis 
historici  torm.c  principem,  illi  vero,  velut  rerum  gestarum 
testem,  laudarunt. 

De  iugeiiio  Velleii,  quod  ex  opere  dijudicandum  est, 
postquam  dc  hoc  disputaverimus,  agendum  nobis  est:  cum- 
que  dc  fide  ejus  (juoque,  a  multis  in  dubium  vocata,  disse- 
rendum,  ea  verct  ali(|nHiii  j)arlem  <!X  moribus  auctoris  aesti- 
manda  sit,  hos  intra  describcudi  justum  fore  locum  puta- 
vimus. 


DE    OPERIS    VKLLEII    INDOLE.  11 

II. 

DE    OPERIS    VELLEII    INDOLE. 

OpERis  Velleii  index,  '  Historiae  Romanae  ad  M.  Vini- 
cium  consulem  L.  ii.'  sub  quo  a  Bcato  Rhenano  primum 
editum  est,  vol  singulis  quidem  Codicis  paginis,  vel  libri 
alterius  initio  superscriptus,  sed  a  grammatici  manu  cujus- 
dam,  ambitum  opusculi  baud  penitus  perspicientis,  et  a 
potiori  argument©  illud  dimetientis,  praefixus  esse  videtur. 
Velleium  enim  non  proxime  Romanorum,  sed  quoque  ex- 
terorum  res  pro  operis  suscepti  modulo  persecutum  esse, 
ex  prioris  libri  fragmentis  apparet.  Nam  cum  statim  ab 
initio,  quantum  superest,  incipiat  inde  a  Greeciae,  post 
Trojae  excidium,  fortuna  et  vicissitudinibus,  easque  conti- 
nuet,  intermixtis  suo  loco  et  tempore,  quee  ad  civitatum  vel 
Italicarum  (i.  1.  4.  7.),  vel  barbararum  (i.  2.  6.),  ori- 
gines  pertineant,  usque  ad  Urbis  conditae  aetatem,  a  qua 
inde  ingens  lacuna  prioris  libri  maximam  partem,  longam- 
que  rcrum  et  annorum  seriem,  ad  Perseum  usque  Macedo- 
niae  regem  a.  U.  C.  580.  devictum,  hausit;  probabile  est, 
Velleium  totius  orbis  antiqui,  inprimis  vero  Grajci  et  Ita- 
lici,  quem  nosse  civium  suorum  maxirae  intererat,  origines 
commutationesque  esse  complexum,  donee  ad  ea  pervenerit 
tempora,  quibus,  ut  imperium  Romanorum  terrarum  orbeui, 
ita  eorum  historia  ceterorum  populorum  res  gestas  hauserit, 
quasi  et  in  se  comprehenderit.  Et  haec  quidem  sunt  ilia 
tempora,  quibus,  Macedonum  regno  deleto,  Carthagineque 
et  Corintho  excisis,  Romani  reliquum  orbem  imperio  suo 
subjecerunt,  omniumque  populorum  fortunam  moderati 
sunt.  Itaque  a  Perseo  inde  victo  continua  pergit  rerum  Ro- 
manarum  enarratio  ad  Liviae  usque  obitum,  a.  U.  C.  782. 

In  priori  autem  operis  Velleii  parte  mutilata  Graecos 
egisse  potiorcs  partes,  patet  primum  vel  ex  ipsis  hujus  par- 
tis reliquiis,  quas  Greecorum  res  ad  Urbem  usque  conditara 


13  PROLEGOMENA. 

potissimum  explent;  deinde  e  fragmento  Velleii,  a  Pris- 
ciano  1.  vi.  p.  706.  servato :  '  Nee  minus  clams  ea  tem- 
pestate  fiiit  Miltiadis  tilius,  Cimon.'  Turn  quoque  Grae- 
coruiu  natio,  ut  rerum  t'ortissime  gestanim  gloria,  ita  colo- 
niis,  commeiciis,  vitae  cultu,  raoribus,  inventis,  artibus  ac 
doctrina,  et  orbem  terrarum  omnem,  et  Italiam  Romanam- 
que  iirbeni  implcvit. 

Unde  autera  Velleius,  cum  ab  initio  mutilum  sit  opus- 
culum,  historiam  exorsus  sit,  conjicere  licet,  turn  ex  iis, 
quae  adhuc  in  principio  extant,  turn  ex  historicorum  Ro- 
manorum  more  exordicndi  rerum  narrationem  inde  a  Trojas 
excidio,  ^ncaeque  et  Trojanorum  adventu  in  Italiam.  Nam 
quae  a  fronte  libri  primi  leguntur  de  Graecorum  principum 
e  bello  Trojano  redeuntium  erroribus,  fatis,  civitatibusque 
passim  conditis,  ea  naturaliter  sequebantur  Ilii  eversi  me- 
moriam.  Ncque  descruisse  Nostrum  communem  auctorum 
origines  Romanas  ab  ^nea  ej  usque  cohorte  repetendi  con- 
suetudincm  probabile  est,  maxime  cum,  ut  alio  loco  vide- 
bimus,  gratiae  domus  Augustas,  quae  Anchisem  Venerem- 
quc  gcntis  Juliae  auctores  gloviabatur,  captandae  sit  studio- 
sissimus.  Denique  a  Troja  inde  capta  rerum  antiquitatis 
memoria  ccrtior,  clarior,  amplior,  rebusque  magnificentiori- 
bus  magis  referta  esse  coepit. 

Scd  cum  initio  historicae  enarrationis  periit  quoque  auc- 
toris  ipsius  praefatio  :  quo  factum  est,  ut  consilium  auctoris 
cum  ex  singulis  locis,  ubi  passim  ipse  in  transitu  ad  illud 
se  revocat,  tum  ex  operis  ipsius  forma  assequi  nos  opor- 
teat.  'Arctatum'  enim  (ii.  80.)  atque  *recisum'  (ii.  89.) 
vocat  opus  suum  historicum;  '  proraissae  brevitatis  fide 
adraonitus'  (ii.  oO.)  intra  fines  propositos  scse  recipit; 
'  festinatioiH'  sua,'  qii;c  scriptorcm  praxisum  opus  susci- 
pientem  in  rebus  nu  luoria  dignissimis  consistere  et  morari 
non  patitur,  excusat,  quod  res  pro  earum  magnitudine  baud 
dignepcrsequalur.  Vid.  ii.  29.  .:.2.  80.  99.  124.  Hanc  '  arc- 
tati  open's,'  quod  sibi  proposuerat,  sen  *  formam,'  seu  *  re- 
gulam,'  seu  '  modum  '  (ita  enim  variat)  ubi  vel  digrcdiendo, 
vel  diutius  morando  cgreditur ;  violatae  brevitatis  promissae 


DE   OPERIS   VELLEII    INDOLE.  13 

crimen  evitans,  aut  rerum,  ad  quas  excurrit,  gravitate  et 
utilitate  (i.  16.  ii.  38.),  aut  personarum  magnitudine  (ii. 
41.),  aut  animi  graviter  commoti  impetu  (ii.  66.),  purgare 
se  a  culpa  conatur.  Id  vero  consilium  tot  tantasque  res, 
et  a  barbaris,  et  a  Romanis,  ad  suam  usque  memoriam 
gestas  breviter  constringendi  Velleius  pariter,  ac  Sulpicius 
Severus,  auctor  Christianus,  quem  facile  quisque  Nostri  non 
solum  in  operis  forma,  sed  in  librorum  quoque  numero, 
aemulatorem  agnoscit,  in  praefatione  deperdita  baud  dubie 
proposuit.  Nee  a  vero  prorsus  abhorrere  videtur,  Vel- 
leium,  ut  Sulpicium  eundem,  raultis,  qui  res  in  orbe  terra- 
rum  gestas  compendiosa  lectione  cognoscere  properarent, 
efflagitantibus,  ipsi  Vinicio  forsitan,  ut  supra  Proleg.  cap.  1. 
conjecimus,  auctori  gravissimo,obsecutum,  certe  saeculo  suo, 
mollitie  et  laboris,  e  voluminosis  priorum  historicorum  ope- 
ribus  rerum  gestarum  memoriam  hauriendi,  fuga  corrupto, 
ita  indulsisse,  ut  breviori  et  compendiosa  via  ad  rerum  scitu 
dignissimarum  aequales  perduceret. 

Sed  noluit  Velleius  neque  tenues  atque  exiles  annales, 
quorum  unica  laus  sit  brevitas,  conficere;  neque  priorum 
cujusdam  historicorum  opus,  ut,  teste  Cicerone  ad  Att. 
XI J  I.  8.  M.  Brutus  in  Coelio  Antipatro  praeiverat,  in  com- 
pendium redigere:  sed  rerum  amplissimarum  et  gravissi- 
marum  speciem,  duobus  libellis  (ita  enim  ipsi  placuit :  vid.  i. 
14.)  contractam,  eamque,  lectoribus,  certe  Romanis,  neque 
indoctis,  perspicuam,  efficacem,  et  gratissimam,  oratoria 
quasi  arte  elaboratam,  tanquam  in  tabula  praecisa,  una  cum 
temporum  distinctione,  proponere  ei  placuit. 

Cum  utrumque  genus  et  breviter  narrandi  et  oratorio 
modo  proponendi,  tum  a  rerum  delectu  et  tractatione,  turn 
ab  elocutione  et  dictione  pendeat,  de  utroque  videndum  est, 
et  quidem  primum,  quomodo  Velleius,  brevitati  studens,  in 
rebus  seligendis  et  tractandis,  historic!  simul,  simul  oratoris 
partes  egerit. 

Rerum  autem  delectus  duplex  est,  non  solum  summorum 
historian  universae  capitum,  sed  etiam  rerum  singularum,  seu 
p^rtium,  quibus  ilia  continentur  et  explicantur. 


14  rROLEGOMENA. 

In  illis  voro  siimmis  seligondis  sccntus  est  Noster  res 
lectoris  Romani  cognitionc  dit^nissimas,  voluptate  cogno- 
scendi  jucundas,  ad  animos  commovendos  gravissimas,  at- 
qiic  cxenipU)  in  utramque  partem  utilissimas.  Quo  ex  ge- 
ncrc  sunt  omnia,  qua"  ingenuum  et  liberalem  hominem  Ro- 
manum  nescire  dcdecebat ;  quae  eiim  de  gentium  celeberri- 
maruni,  inprimis  sua^,  originibus,  fortuna,  incrementis, 
virtutibus,  disciplina,  artibus  inventisquc  erudiebant;  quae 
magiiitudine  sua  et  effectornm  vi  tum  in  praesentem  rerum 
statum,  tum  in  consequentia  tcmpora,  erant  gravissima; 
qua^  et  antiquitate,  et  novitatc,  et  magnitudine  et  honestate 
lectores  aflicerent;  quae  vel  ad  honestum  alliciant,  vel  a 
turpi  deterrent ;  denique  quae  docent,  monent,  movent,  de- 
lectant,  quippe  qute  sequi  oratoris  est. 

Ut  vero,  intuentes  majorem  et  integriorem  operis  partem, 
res  Romanas  complectentem,  singula  persequamur,  com- 
prehcndit  Velleius  ordine,  quae  vel  ad  vires  opesque  Roma- 
norum  auctas,  et  ad  fines  imperii  sive  per  bella,  sive  per 
artes  dilatatos,  vel  ad  reipublicae  fonnam  et  ordinum  digni- 
taturaque  statum,  aut  legibus  novis,  aut  prajter  ordinem 
legesque  institutis,  aut  domesticis  motibus  transformatum, 
vel  ad  mores  et  disclplinam,  eamque  publicam,  privatamve, 
immutatam,  vel  ad  ingenii  cultum  et  literarum  artiumque 
incrementa  atquc  fastigium,  vel  ad  singulorum  virorum  for- 
tunani  pertinent, 

llarum  rerum  enarrandarum  agmen  quasi  ducunt  eae, 
quae  publice,  aut  foris  aut  domi,  gestae  sunt,  statumque 
puljlicuin  conimutaverunt.  lias,  ut  sese  excipiunt  tempo- 
ris  ordine,  annis  notatis,  auctor  disponit  per  totum  opus, 
easque  singulas,  quae  veluti  partes  potiores  constituunt, 
continua  serie  pcrscquitur,  donee  ad  finem  perducta  sit  ea- 
rura  expositio,  ut  subsistere,  et  reliqua  minus  notabiliora, 
circa  idem  tcmpus  gesta,  vel  incidentia,  quai  autem  eru- 
diurit,  movent  atquc  delcetant,  subjungere  (jueat.  In  qui- 
bus  non  senq>er  tcmporis  ordinem  strictim  sequitur,  sed 
potius  memoriae  impetum,  rerunuiue  siniilitudinem  invicem 
sese  ultro  in  animum  revocantium,  locique  opportunitatem. 


DE    OPERIS    VELLEII    INDOLE.  15 

Instar  exempli  sint  ea  qua3  seditioni  Gracchorura  (n.  2.-6.) 
enarrafe  7.-10.  subjecit. 

Brevitatera  sequens,  in  summo  aliquo  capite  historias 
tractando  plerumque  ab  eo  temporis  momento,  in  quo  re- 
rum  discrimen  factum  est,  incipit,  et,  quae  ad  intelligen- 
dam  rem  piiorum  temporum  memoria  ropetenda  sunt,  ea  op- 
portuno  loco  intertexit.  Vid.e.  c.  ii.  11.  sq.  18.  sqq.  Nequc 
tamen  in  re  summatim  expoiienda  pra^terit,  quicquid  baud 
nescire  lectoris  interest :  a  quibusnam  scilicet  persoiiis,  quo 
loco,  quo  tempore,  quibus  de  causis,  quibus  consiliis,  viri- 
bus  et  auxiliis,  qua  ratione  aliquid  peractum  sit.  Vid.  v.  c. 
II.  1.5.  sq.  In  quo  ita  est  diligentior  atque  copiosior,  quo 
graviora  sint,  in  quae  incidit,  tempora.  Vid.  v.  c.  ii.  48.-56. 
84.-86.  110.-116.  117,  sqq. 

Cum  Noster  res  narrandas  perpetua  oratione,  omnibus 
partibus  aptissime  inter  se  connexis,  persequendas  sibi  pro- 
poneret;  his  transitione  idonea  jungendis,  oratorio  more, 
studuit.  Praeter  enim  solennes  transeundi  et  copulandi  par- 
ti culas  formulasque,  in  transitu  vel  rei  subsequentis  cum 
prcccedente,  quae  causae  instar  habenda  sit,  nexum  notat 
(v.  c.  II.  2.  15.  100.);  vel  acta,  cum  sequentibus  in  unum 
tempus  incidentia,  in  memoriam  revocat  (v.  c.  ii.  29.  74. 
88.112.);  r^/ judicio  de  rei  narrandae  magnitudine,  quam 
operis  modus  paucis  tantum  comprehendere  jubeat,  prae- 
misso  (ii.  41.  67.  123.  29.  86.  119.),  eodemque  nonnun- 
quam  per  sententias,  interrogationes,  exclamationesque, 
animi  allbctu  plenas,  proposito  (ii.  106.  110.  114.  122.), 
legeutium  animos  praeparat  atque  intendit. 

Animis  lectorum  ita  praeparatis,  incipit  plerumque  a  viris 
summis,  sive  civibus,  sive  barbaris  (u.  18.  108.  118.),  aut 
virtute  claris,  aut  turpitudine  famosis  (ii.  45.  48.  (iS.)^  qui 
primas  rei  partes  egerunt,  atque  ad  genus  eorum  et  cogua- 
tionem  (ii.  2.  3.  17.  29.  sq.  41.  59.  sq.),  ad  corporis  eorum 
animique  dotes,  indolem,  mores,  studia  literarum,  fortu- 
namque  (v.  11.  11.  et  ii.  11.  45.),  ad  juventutem  et  ad  vitam, 
antequam  ad  rcmpublicam  accesserunt,  actam  (ji.  29.  41. 
sqq.  59.  sq.  108. 117.  sq.  &c.)  digreditur;  quibus  ex  omni- 


16  PROLEGOMENA. 

bus  indoles  horuni  viroruin,  actionum,  susceptorum  et  le- 
rum  gcstarum  causaj,  quantum  in  personis  insunt,  perspi- 
ciantur.  Quo  in  genere,  ut  quis  est  nomiuis  gloria  major, 
ita  diligcntior  et  copiosior  est  Vellcius  in  ejus  indole  mori- 
busquo  describendis,  sibique  ita  in  hoc  genere  placuisse 
videtiir,  ut  fere  nimquam,  ubi  in  homines  ex  utraque  parte 
insignes  iuciderit,  imaginem  eorum  ob  oculos  ponere  prae- 
termittat.  Ha3  morum  notationes,  quae,  opportuno  loco  in- 
sertae,  lectoris  judicium  de  his  personis  mire  adjuvant,  ve- 
ritate  et  orationis  brevitate  admodum  se  commendant,  in- 
signe  operis  sunt  ornamentum  et  delectamentum,  varietate 
narratioiiem  distinguunt,  legcntibusque  sunt  velut  diverti- 
cula, ubi  animus  ex  longo  et  festinante  transcursu  remm 
breviter  propositarum  requiesccre  queat. 

Deinde  ubi  ad  res  ipsas  accedit,  ita,  partibus  prudenter 
scligendis,  summam  rei  conficit,  ut,  quicquid  lectoris  ad 
earn  pcrspiciendam  plurimum  interesset,  minime  desidere- 
tur.  Pro  exemplis  sit  inter  alia  belli  socialis  (ii.  15.  et  IQ.) 
et  Catilinariae  conjurationis  brevis  et  apta  expositio.  Sed 
non  solum  intelligentiae  Icctorum,  verum  etiam  afFectuum 
auimi  movcndorum  rationem  habuit,  iis  quidem  partibus 
dcliirendis,  quae  rerura  et  pcrsouarum  magnitudinem  ob  ocu- 
los ponant,  adrairationem  excitent,  mctum  injiciant,  aut 
depellant,  ct  laetitiam  de  exitu  instillent,  dolorem  miseratio- 
ntinque  commoveant.  Itaquc  Icgentium  animos  saepius 
tenet,  pcricula  discuticnda  oculis  objiciendo  (v.  c.  ii.  2. 
(J.  sq.  18.  sq.  109.  ct  110.  sq.),  vires  adversarias  juste 
exigcndo  (v.  c.  2.  49.  51.  sq.  84.  109.  110.  sqq.  coll.  lU.), 
iiupcdimcnta  consiliis  et  rebus  agcndis  objccta  exponendo 
(v.  c.  11.  51.  .sq.  55.  sq.  79.  sq.),  consiliorum,  quibus  dis- 
jecta sunt,  rationem,  ct  prudentiani,  agcndique  fortitudincm 
per.scqucndo  (v.  11.  11.  et  ii.  88.  coll.  i.  111.  112.  sqq.),  et 
tandem  ad  exitum  vcl  hand  speratum,  vel  dcplorandum 
(v.  c.  IF.  28.  (K).  07.),  perducendo. 

In  rebus  aulem  sic  tractandis  et  causis  et  cff'ectibus  re- 
rum  brevitatem  suam  instruxit,  quod  genus  vocant  prag- 
maticum.     Quippe  causas  vcl  rei  universae,  ejusdemque 


DF,    OPERIS    VELLEII    INDOLE.  17 

magnac,  statim  initio  liarrationi.s  iiberius  subjicit  (v.  c.  ii. 
2.  6.  13.  44.  4S.  &c.),  vcl  casdcm  partiuiii  et  renim  singu- 
larium  cxpositioni  inteimiscuit  (v.  c.  ii.  21.  48.  03.  82.); 
neque  solum  rationem  habuit  earum,  quae  certo  constabant, 
vcl  tales  sibi  videbantur,  sed  ctiam,  quas  sive  plures  cir- 
cumferebantur,  sive  quas  conjectando  asscqui  licebat.  V. 
c.  II.  2.  6.  48.  Has  vero  causas  vel  e  rebus  antecedenti- 
bus  recte  derivat  (v.  11.  11.),  vel  ex  humani  animi  indole 
hominumque  moribus,  perversis  etiam,  quorum  vis,  cora- 
muni  rerum  experientia  alias  comprobata,  re  ipsa,  a  scrip- 
tore  narrata,  confirraatur.  Hoc  ipso  in  genere  placet  Vel- 
Icio  plerumque  sententiosa  proponendi  ratio,  per  locum 
comraunem  causam  comprchcndentera  ad  rem  effectam 
transiens.     V.  c.  i.  9.  ii.  30.  31.  53.  &c. 

Ad  effecta  autem  rerum  gestarum  quod  attinet,  ea  sunt 
primum  res  ipsae  novae,  ad  statum  publicum  pertinentes,  ex 
praecedentibus  sive  exortae  (v.  c.  ji.  2.15.22.  sqq.  103. 
&c.) ;  quippe  quae  connectendi  operis  partes,  et  subsequen- 
tia  cui;q  prioribus  copulandi,  magnam  praebent  opportunita- 
tem.  Delude  alia  notavit  Velleius,  vel  ad  disciplinam  mo- 
rum  publicam  (v.  c.  i.  13.  ii.  1.  sq.  3.  sq.  22.),  vel  ad  in- 
stituta  publica,  eaque  sacra  (v.  c.  ii.  25.  27.),  vel  ad  sin- 
gulorum  hominum  personas,  fortunam  (2.  sqq.  71.  77.  SO.), 
et  mores,  ex  eventu  rerum  susceptarum  assumtos  (v.  c.  ii. 
25.  28.  sq.  52.  91.  &c.),  pertinentia. 

Etiamsi  vero  Velleio,  brevitatem  sequenti,  in  gravissimis 
maximc  rebus,  iisque  publicis,  versandum  erat,  tamen  varia 
rerum  singularium,  et  antiquitatc,  et  novitate,  et  magnitu- 
dine  lectores  afficientium,  notitia  opus  suum  distinxit.  Hoc 
ex  genere  sunt,  qufe  admiscuit,  aul  de  singulari  virorum 
clarorum  in  re  quadam  administranda  gerendi  sese  ratione 
(v.  c.  11.37.45.  55.  114.);  aut  de  laudabiliter,  turpiterve 
factis,  sive  corum,  qui  partes  rerum  secundas  egerunt  (v.  c. 
ii.  16.  51.  03.  8.5.  87.  116.  119.  120.  &c.),  sive  eorum,  qui 
in  fortuna^  societatem  venernnt  (v.  c.  ii.  20.  71.  70.  88. 
120.) ;  aut  de  eorundem  horum  fortuna,  facto  vel  casu 
quodam  singulari  nobilitata   (v.  c.  ii.  7.  74*  extr.  116.  sq. 

Delph.  et  Var.  Clas,  Puterc  B 


18  PROLEGOMENA. 

111).);  (iitl  dc  viromm  summorum  vel  honeste,  vel  forti- 
fcr,  vel  scite  dictis,  virtutem  et  indolem  eorum  declarantibus 
(v.  c.  1.  10.  II.  4.  14.  .sq.  27.  33.  77.  80.  &c.);  aut  de  gen- 
tium faniiliarumque,  inprimis  adhuc  Velleii  aetata  nobilissi- 
marum,  fortiina  iusigniori  (v.  c.  i.  11.  sq.  ii.  10.  coll.  72. 
11.);  uHt  de  rebus  omnino  ad  antiquitatem  pertinentibus, 
sive  dc  dignitatum  et  imperiorum  vicissitudinibus  (v.  c.  2. 
30.  32.  10.  89.),  sive  de  legum  consuetudine  in  viris 
cximiis  deserta  (v.  c.  ii.  12.  30.),  sive  de  antiqua  seve- 
riorique  disciplina,  vel  publica,  tam  domestica  (i.  10.  extr. 
15.  II.  8.10.),  quam  militari  (ii.  5.  78.),  vel  privata  (ii. 
14.  114.  120.),  sive  de  aedificiorum  ccleberrimorum  mo- 
numentis,  ad  Velleii  usque  tempora  perdurantibus  (i.  11. 
.sq.  II.  \.  S.  48.  coll.  130.  31.),  sive  de  rerum  in  pretio 
habitarum  initio.     V.  c.  ii.  7. 

Pra^ter  haec  variavit  opus  suum  Velleius,  qui,  quicquid 
scitu  dignissiraum  atque  utilissimum  erat,  sequebatur,  di- 
gressionibus,  quibus  genera  quaedam  talium  rerum,  e  singu- 
lis aetatibus  decerptarum,  una  specie  contracta  compre- 
hendit,  et  post  longam  continuamque  rerum  a;vi  cujusdam 
gestarura  enarrationem,  ubi  subsistere  licebat,  legentibus 
requiem  et  diverticula  parat,  generisque  harum  rerum  ipsius 
Jiotitiam  altius  inhaercntem  suppeditat.  Cujus  rei  consilium 
ipse  exponit  i.  14.  Duo  autem  maxime  sunt  rerum  genera, 
quai  a  perpetua  atquc  recta  narrationis  via  digrediens  per- 
lustravit :  altcrum  ad  literarum  per  diversas  aetates  inter 
Graecos  lloraanosque  .statum  ;  alterura  ad  fines  imperii  ci- 
vitatisquc  llomanae  propagatos  pertinens.  Sic  tum  ad 
colonias  conditas  et  civitates  civium  Rom.  jure  donatas, 
narratione  ad  Carthaginem  deletam  perducta  (i.  14.);  tum 
ad  provincias  llomuni  imperii,  a  Syria,  Pompeii  virtute 
subacta,  opportunitatem  nactus,  (ii.  38.  et  39.)  excurrit, 
iucipiens  quidem  ab  harum  rerum  initiis,  sed  procurrens 
ulterius  ad  extrcma,  ubi  desierunt  tempora,  lit,  quicquid 
coloniarnm  conditum,  quicquid  provinciarum  ad  suam  us- 
que aetatem  factum  sit,  his  duobus  locis  comprehenderet. 
Ad  literas  vero  Graecas  ac  Romanas  quod  attinet,  primum 


nE    OPERIS    VKLLEII    INDOLE.  19 

post  Macedonici  regni  exitum,  Carthaginisque  et  Corinthi 
excidium,  ex  quo  inde  illae  deflorescere,  hae  vero  increscere 
coeperunt,  lectorum  mentes  Velleius  ad  earn  rem,  qua3  suum 
animum  vehementer  perccllebat,  intendit,  qui  scilicet  fac- 
tum sit,  ut  summa  literarum  artiumque  cujuscumque  generis 
perfectio  inter  utrumque  populum  angusto  temporis  spatio 
finiretur  ?  Quod  ita  evenisse  in  singulis  generibus  docet, 
causasque  indagat,  adjicitque,  quod  non  minus  mirandum 
erat,  Graecorum  ingenia  atque  artes  unis  Athenis  fere  esse 
inclusas.  Vid.  i.  lG-18.  Deinde  post  Gracchanas  sedi- 
tiones,  circa  quas  initia  literarum  Romanarum  efflorescen- 
tium,  inprimis  oratoriae  artis,  incidunt,  summa  ingenia  ora- 
torum,  poetarum,  et  historicorum  hujus  et  proximi  aevi, 
brevi  cum  judicio,  enumerat.  Vid.  ii.  9.  Neque  minus, 
postquam  narratio  ad  Ciceronis  consulatum,  a  quo  inde 
Augusti  setas,  et  eloquentice  literarumque  Romanarum  cete- 
rarum  summa  perfectio  incipit,  hujus  aevi  excellentia  inge- 
nia ad  sua  usque  tempora  recenset.     Vid.  ii.  3G. 

Jam  videamus,  quomodo  et  oratoris  quasi  partes  egerit 
historicus  noster.  Ipse  enim  rerum  varie  afficientium  de- 
lectus incendere  debebat  animum  scribentis,  eumque  sensi- 
bus  varie  ita  commovere,  ut  facile  afFectionem  verba  seque- 
rentur,  eandem  lectorum  animis  instillantia.  Hie  gravior 
rerum  enarratarum  sensus,  et  animus,  vel  admiratione,  vel 
indignatione,  vel  miseratione,  vel  laetitia  ceterisque  perfusus 
ubique  spirat,  et  variis  propositionum  et  orationis  formis, 
quas  figuras  appellant,  quaeque  naturaliter  animum  vehe- 
menter affectum  sequuntur,  interrogationibus,  exclamatio- 
nibus,  apostrophis,  anaphoris,  polysyndetis,  asyndctis,  &c . 
sese  patefacit.  Itaque  et  omnino  majorem  quasi  sonum 
vocis  addidit  historiae,  et  maxime  in  ultima  operis  parte, 
in  qua  penitus  admiratione  et  pietate  in  Augustum  Tibe- 
riumque  perfusus  est,  ad  panegyricam  fere  orationem  ascen- 
dit.  Cf.  inprimis  ii.  126. 129.  sq.  Ubique  etiam  aperit  se 
studium  magnitudinem  sensus  sui  verborum  magnitudine 
exaequandi,  quod  nonnunquam  modum  excedere,  et  in 
majus  augere  vel  res  vel  personas  videtur ;  ubique  studium. 


20  PROLEGOMliNA. 

prouti  qua'quo  senscrat,  onitionis  luniinibiis  distinguendi, 
omnique  ornainentonim,  tioporum  ofticacium,  epithetorum 
gravissimoruni,  &c.  s:enere  instriicndi.  Eonindem  aftectuum 
moduin  naturaliter  sequitur  vel  brevitas  orationis,  vcl  copia, 
iutcr  so  niixtiv. 

Frcquentes  quoque  apiid  Velleiiini  sunt  sententiae,  et 
scntenliosnm  dicendi  ijenus,  quod  pioisus  omtoriura  est. 
Non  solum  enini,  qua^  iinito  de  certis  personis,  rebus,  tem- 
poribuscpie  pronuntiauda  erant,  ea  infinita  ovatione  propo- 
iiit,  et  sinji^ula  sub  geiiere  universe  compreheudit,  v.  c.  i. 
12.  n.  3.  128.  i>cc.  scd  etiam  sa^pius  inimiscet  propositiones 
universas,  s.  pronuntiata  de  universo  quodam  reruni  genera, 
vel  ex  ipsa  re  narrata  et  similium  experientia  hausta,  vel 
in  re  singular!  in  aninium  scribcntis  revocata.  His  scnten- 
tiis,  qua'  quideni  lectoris  animum  acuunt  atque  instruunt, 
ita  creberrime  utitur  VcUeius,  ut,  cum  simul  aciem  ingenii 
et  mentis  sapientiam  scriptoris  aperiant,  nonnunquam,  in- 
genii acuminis  ostentandi  causa,  avidc  eas  captasse  videa- 
tur ;  quod  tamen  aetatis  potius,  quam  scriptoris  unius,  erat. 
Ha?  scnlentia!  occurrunt  legentibus,  vel  in  fine  rei  cujus- 
dam  narrata>,  ut  jiulicia  de  re  exposita  acuantur,  regantur, 
et  sapienti  quodam  pra^cepto  animi  instruantur,  v.  c.  i.  2. 
11.  II.  10.,  vel  in  transitione  ad  rem  novam,  eamque  mag- 
nam  miranupie,  sive  ad  talis  rei  novum  cventum,  turn  ut 
praeparet  quasi  animum,  v.  c.  ii.  53.  75.  &c.  turn  ut  de 
causis  canmi  communibus,  sive  in  communi  rerum,  homi- 
numquc  natnra,  sive  in  I'ortunae  arbitrio  sitis  (v.  c.  i.  12. 
II.  30.  57.  118.),  erudiat.  Quo  autem  hoc  genus  sententia- 
rum  maxiine  commcndaliir  acuminc,  id  quacsivit  inprimis 
Velleiiis  in  aniithclis,  in  (juibus  ilhid  contraiia  sibi  invicem, 
et  <[uidem  non  (  njusvis  oculis  obvia,  deprehendendo,  per- 
spirinido,  et  c()M(  iiuiando  sosc  prodit.  Eadem  ha^c  antitheta 
regnant  (puxjuc  in  tolo  scriptoris  narrandi  genere.  V.  c  II. 
1.  5.  49.  sq.  84.  117.  Quod  vero  scriptoribus  acuraina  nimis. 
ca])tantibiis  acfidcrc  sold,  >it  nonnuncjuam  argutentur, 
adeotjuc;  in  frigus  putidum  et  puerile  incidant,  id  quoque 
Velleio  obvenit.    Vid.  1. 16.  18.  ii.  4.  22.     Contra  concin- 


DE    OPERIS    VELLEII    INDOI.E.  21 

nitas  orationis,  membroriimquc  congruentia,  quod  genus  est 
ornamenti  oratorium,  ciiiquc  naturalis  comes  est  oratorius 
numerus,  a  Velleio,  in  senteiitiis  antithetisque  maximc, 
observata,  verae  ei  laudi  ducitur. 

.Dictionem  praeterea  sectatur  Velleius,  non  solum  gravis- 
eimam,  sed  quoque  exquisitam,  a  vulgari  recedentem,  et 
insolentia  ac  novitate  lectores  afficientem,  quam  et  oratores 
vel  delectandi,  vel  animi  sensus  plenius  et  fortius  exprimen- 
di  gratia,  quserunt.  Quasi  enira  vulgaris  dictio  impar  essct 
magnitudini  sensuum  atque  vehementiae,  vel  nova  vocabula 
et  dicendi  formulas  invehit,  v.  c.  i.  6.  ii.  35.  G4.  vel  fre- 
quentativa  verba  praitulit,  vel  ad  poeticam  dicendi  rationem 
ascendit.  V.  c.  i.  16.  18.  ii.  4.  i>l.  59.  GG.  09.  extr.  Ut 
vero  dictionis  insolentia  suaviter  afficeret  lectores,  qui  nove 
dicta  tum  forte  amabant,  captavit  vel  vocabula  non  admo- 
dum  frequentata,  adeo  antiquiores  aliorum  formas,  vel  rari- 
ores  nee  vulgo  obvias  significationes,  vel  insolentiorem  ver- 
borum  vel  cogitatione,  vel  grammatica  ratione  jungendoruni 
modum.  Neque  contentus  in  sermonis  Romani  vestigiis 
institisse,  in  Grgecorum  quoque  ditionera  evagatus  est,  de- 
cerpens  inde  non  solum  nominum  propriorum  formas,  scrip- 
turam,  et  flexionem,  sed  etiam  loquendi  et  construendi  verba 
rationes  Greecas  atfectans.  Quod  tamen  non  sine  priorum 
exemplis,  sed  nimium  magis  caventium,  fecit. 

Quanquam  oratoris  est,  pro  sensuum  et  afFectuum  modo, 
vel  brevitatem  vel  copiam  dicendi  adhibere,  easquc  Vel- 
leium  quoque  in  operc  coramiscuisse  diximus ;  magis 
tamen  breve  dicendi  genus  ei  placuit,  sen  festinatione  et  ve- 
locitate  cogitationis  ad  constringendam  orationem  adactus, 
sen  Sallustii  exemplo,  quern  omnes  historiam  conscribentes 
a  Velleio  inde  admirari  et  exprimere  coeperunt,  invitatus. 
Oratio  enim  ejus  ita  parca  est  atque  concisa,  ut  vix  salvo 
sensu  demi  aliquid  verbis  possit.  Contra  quicquid  incolu- 
mi  sententia  facile  abesse  poterat,  vel  quicquid  a  lectore  in- 
telligente  et  docto  facillime  poterat  mente  suppleri,  id  rele- 
gavit  ab  oratione ;  et,  quantum  pro  Romani  sermonis,  maxi> 
jiie  Graeca  (v.  c.  in  frequente  genitivorum  usii)  imitautis. 


22  PROLEGOMENA. 

ingenio  fieri  potcrat,  vol  plurcs  notiones,  eanimqiie  inter  se 
rationcm,  paucissimis  verbis  constringit,  vel  plures  senten- 
tias  lino  vcrborum  complexu  concludit.  Ut  igitur  apud 
Sallustium,  ita  apud  Velleiiim  frequenter  obviaj  sunt  verbo- 
nim  ctijuscumque  generis,  parti cularum,  nominum,  substan- 
tivorum  a^que  ac  adjectivorum,  vcrborumque  ellipses,  sed 
optimorum  scriptorum  exemplo  comprobatae.  Nounun- 
quam  adeo,  quod  commune  est  omnibus  brevitatis  studiosis, 
vocabulum  ex  praecedente  cognato,  sed  diversae  formae,  re- 
petendum  assumi  jubet;  v.  c.  ii.  17.  'consul'  ad  *  factus 
est'  ex  'consulatura  petens.'  ii.  39.  ' stipendiaria'  ad  'facta 
estNumidia'  ex  prsecedente  'stipendium.'  Plures  deinde 
notiones  vel  sub  adjectivorum  neutris,  v.  c.  ii.  84.  'meliora 
ct  utiliora'  pro  partes  meliores  et  u.  (cf.  ii.  49.)  vel  sub 
epithetis  nominibus  adjectis,  v.  c.  ii.  24.  'extemus  metus' 
pro  m.  ab  hoste  externo.  II.  50.  '  arma  principalia '  pro 
helium  iiUer  principes  civitatis,  complexus  est.  Pari  rati- 
one  enuntiationem,  pluribus  verbis  absolvendam,  uno  vel 
duobus  constriugit,  ut  * civium  voto  major,'  ii.  40.  'in  id' 
s.  *  hoc,*  pro,  eo  consilio,  quod  e  contextu  explicandum  est, 
y.  0.  11.27.114.  '  imperio  nostro  et  suo  quaerens  orbem,' 
scil.  novum,  ii.  46.  h.  e.  q.  o.  n.  cui  nos  imperemus,  et  ipse 
imperet.  Nonnunquam  cadem  dictionis  parsimonia  rem 
actam  quandam  declarat,  ut  non  nisi  lectoribus  rerum  non 
ignaris  perspicuus  esse  possit,  v.  c.  ii.  46.  '  invictum  par 
consulum,'  scil.  in  contentione  de  consulatu  cum  competi- 
toribus  ;  ct  mox :  *  consulatus  Pompeii  et  Crassi  non  ho- 
neste  [h.  e.  per  vim]  petitus;'  ii.  49.  'cum  Lentulus 
salva  rep.  salvus  esse  non  posset,'  scil.  ob  aes  alienum  gra- 
vissimum  contractum.  l*luribus  denique  propositi onibus 
una  verborum  comprchensione  concludendis  admodum 
inserviebat  j)atrius  sermo,  elegantem  et  frequentem  usum 
participiorum,  adjectivorum  participii  loco  usurpandorum, 
ablativorum  absolutorum  gerundiorumque  ;  quorum  auxilio 
Velleius  egregie  est  usus. 

Etsi  vero  brevitas  dicendi  regnat  in  Velleii  opere,  auctor 
tamen  ei  non  ita  se  addixit,  ut,  ubi  animus  coramotus  ora- 
tionis  angustias  respueret,  in  arctum  cogerct  sensus ;  contra. 


DF,    OPERIS    Vin.LF.II    INOOLR.  23 

iibi  ct  peispicuitas  ici  dcclarandfr,  ct  gravitas  atqiic  mag- 
nitiido  rei  iiiculcandse  copiam  rcquircrct,  vim  eloquentise, 
qiia3  liac  re  continetur,  patefecit.  Haec  copia  inest  vcl  in 
rebus  enarraudis,  vel  in  verbis.  Illud  genus  persecutus  est, 
id,  quod  caput  rei  erat,  per  partes,  quae  sensus  animum- 
que  movendi  vim  habebant,  explicando,  ut  res  eo  clarius 
pcrciperetur  atque  ponderaretur.  Vid.  v.  c.  ii.  22.  66.  70. 
106.  120.  &c.  Eadem  animi  sensus  commotio,  quae  ilia 
progenuit,  protulit  quoque  ejusdem  sententiae,  qu^e  graviter 
scriptorem  atficiebat,  ex  agger  ationem  per  novam  pbiresve 
similes.  V.  c.  ii.  14.  22.  28.  extr.  89.  Pariter  in  dictione 
copia  ex  eodem  animi  commoti  fonte  orta  est,  cumulatis 
synonymis  seu  similibus.  V.  c.  ii.  6.  62.  103.  In  aliis  locis, 
ubi  uno  verbo  defungi  poterat,  abundantiori  dictione  nume- 
ris  et  perspicuitati  consuluit ;  huic  quidem,  vel  adjecto 
vocabulo,  praecedens  magis  declarante,  v.  c.  ii.  27.  '  ferri 
gestarique,'  vel  proprio,  tropicam  dictionem  explanante, 
V.  c.  II.  110.  extr.  13.  2.  113.  vel  tropico,  altero  ejusdem 
generis  clariori,  v.  c.  ii.  11.  16.  extr.  vel  proprio,  alte- 
ro graviori,  ii.  18.  i.  17.  vel  effectum  declarante,  v.  c. 
II.  17.  19.  vel  adjuncto  vel  verbo  alio,  vel  participio 
modum  rei  declarante,  v.  c.  i.  9.  12.  15.  ii.  4.  vel  cir- 
cumscribendo,  v.  c.  1. 17. 18.  ii.  55.  94. 125. 

Ad  numerum  orationis  quod  attinet,  eum  Velleius  con- 
cinnitate  membrorum,  inprimis  in  morum  notationibus, 
sententiis,  antithetisque  probe  consecutus  est.  Vid.  e.  g. 
II.  I .  ]8.  29.  46.  48.  65.  73.  85.  89.  126.  &c.  Sed  huic  con- 
cinnitati  adversantur  nimis  longae  periodi,  disparibus  ante- 
cedentibus,  quibus  multarum  rerum,  ad  unum  caput  perti- 
nentium,  ambitum  una  verborum  comprehensione  con- 
strinxit,  cum  consequentibus  brevioribus  junctis,  vel  con- 
trario  modo.  V.  c.  ii.  ]8.  Ingratum  quoque  est,  depre- 
hendere  orationem  atque  period os,  easque  longiores,  paren- 
thesibus  longioribus  discissas  (v.  1.  1.  et  ii.  13.  28.  .58.),  quo 
fit,  ut  lectori  a  rerum  nexu  et  summa  distracto,  iterata  lec- 
tione,  ad  initium  sit  recurrendura.  Sed  ut  ilia  membrorum 
periodi    ratio   dispar  cxcusationem  habet  in  festinatione 


2i  TROLEGOMENA. 

sciibciilis  ;  ita  dilaccratio  \\xc  scntentiarum  per  parentheses 
condonaiula  vigoii  memorial  res  vcl  tcmporis,  vel  causae, 
vel  eflecti  ratione  connexas  advocaiiti,  neqiie  minus  studio 
in  sumnia  parsimonia  et  brevitatc  notabilia  plurima,  nihil- 
que,  quod  kctorum  interesset,  rcbusque  intclligendis  illu- 
strandisque  prodesset,  pra^tcreundi.     Numeros  quoque  au- 
riumquc  seii.sum  oflcndit  nonnunquam  vel  earundem  litera- 
rum,  ct  syllabaruni,  vcl  similiter  sonantium  recursus,  qui 
Herelii  inprimis  clc<iantcm  sensum  insuaviter  affecit  in  lo- 
cis  II.  20.  ct  3.3.     Sod  in  cjusmodi   locis  non  semper  au- 
rium  noslrarum  judicium  valcre  vidctur,  cum,  quid  veterum 
pronunliandi  declamandive  ratio  in  his  voce  viva  correxerit, 
niinimc  patcat.     Doindc  etiam  scriptori,  velociter  et  cum 
trraviore  quodam  .sensu  res  volventi,  nee  satis  vacant!  verbis 
et  numeris,  aliquid  indulgendum  esse  vidctur  et  in  his,  et  in 
iisdcm  vocabulis  post  Ijrcvc  intervallum  iteratis.     Nam  Vel- 
leio  id  (|iio(|ue  genus  negligentiae  obrepsit  (v.  c.  i.  2.  sq.  4. 
sqcj.  II.  4.  22.  79.  109.  &c.),  etiamsi  saepius  facillimo  negotio 
variare  poterat  dictionem,  neque,  ut  nequiret,  dicendi  tarn 
inops  erat.     Nam  in  rebus  simillimis  declarandis  saspius 
variandai  dictioni  operam  dedit,   v.  c.  i.  9.  ii.  13.  .50.  68. 
coll.  49.  89.  88.  coll.  98.  et  10.5.  110.  coll.  113.  et  115.  in- 
primis in  moruni  ct  ingenii  dcscriptionibus.     Sed  praeterex- 
cusationcm  festinationis,  supra  dictam,  fit  nonnunquam,  ut 
jam  paulo  ante  usurpato  nullum  melius  aptiusque  occurrat. 
Nonnunquam    vcro   itcrationum   tjusdem  vocabuli    culpa 
grammaticis  et  librariis,  ut  in  aliis  scriptoribus  breviter  di- 
( cntil)us,  ita  in  Vcllcio  danda  est.     Illi  enim  vel  vocabulura 
modo  dcscriptum,  quod  animo  obversabatur,    repetebant 
(v.  c.  1.9.  II.  IG.  lie.  coll.  3.),  vel,  interpretationis  causa, 
marL'ini  ascribebant,  sive  v(X)abulum  e  contextu  animo  re- 
j)etenduni,  uti.4.  extr.  sive  integram  sentcntiam,  vocabu- 
lum  vicinum  continen.s,  ut  ii.  7.     QucC  denique  iterationes 
cjusdem  vocis  graviluti  consulunt,  cat'  per  .so  habent  excu- 
sationcm,  adco  laudem,  ut  i.  12.  ii.  35.  98.  extr. 
•    Fiicrunf,  qui  liatinitalem  Vellcii  niprehenderent,  tanquam 
inelegantem  et  a  munditic  ajvi  Augustei  rcccdentem ;  sod 


DE    OPILRIS    VELLEII    INDOLE.  25 

dictione  ejus  cum  optimorum  scriptorum  exemplis  compa- 
rata,  facile  rcfutaiitur.  Alii  contra,  iique  elcganlia}  arbitri 
locupletissimi,  ut  B.  Rhenanus,  G.  I.  Vossius  et  Muretus, 
Velleium  *  iiulli  inter  Latinos  secundum,  castum  ac  nitidum 
in  dicendo ;  dictionem  ejus  plane  Romanam  atque  elegan- 
tem;  historian!  ab  eo  terse  inprimis  atque  eleganter  esse  ex- 
plicatam'  judicarunt;  quibus  astipulatur  Ruhnkenius. 

Quodnam  priorum  historicorum  exemplum  exprimere 
studuerit  Noster,  idem  Ruhnkenius  in  praef.  sub  fin.  pri- 
mus verissime  observavit.  Etiamsi  enim  ingenium  habebat 
optimorum  auctorum  elegantia  nutritum,  ut  adeo  eorum 
sententias,  colorem  atque  ornatum  nonnunquam  fere  ex- 
jjresserit ;  tamen,  deserto  Livio  eloquentissimo,  cuiforsitan 
novitas  sua  obstitit,  Sallustii  aemulationi  studuisse,  ab  hoc, 
ut  Ruhnkenii  verbis  utar,  artificium  indolis  humanae  de- 
scribendai  didicisse,  hujus  imitatione  efficacera  esse  etbre- 
vitate  nervosum,  ab  hoc  denique  totum  pendere  cum  in 
verbis,  tum  in  orationis  structure,  est  manifestum.  Sallus- 
tius  enim  omnibus  historiarum  scriptoribus  inde  ab  Arun- 
tio,  Augusti  aequali,  scriptore  belli  Punici  deperdito,  tam 
jnire  placuit,  ut,  in  qua3  hie  ultro  inciderat,  studiose  et 
temere  qua^rerent,  et  amputates  sententias,  verba  ante  ex- 
pectatum  cadentia  et  obscuram  brevitatem  pro  cultu  habe- 
rent.  V.  Senec.  Ep.  114.  Ex  his  Sallustii  aimulis  forsitan 
et  Trogus  Pompeiiis  fuit,  quem  sententiarura  et  brevitatis 
studium  ad  nimium  acuminum  argutiarumque  aucupium 
abduxit,  qui  istud  genus,  Ruhnkenio  judice,  ut  Ovidius  in 
ligatam,  ita  in  prosam  orationem  invexit,  et  Velleio  in  eo 
quoque  dux  fuit  atque  exemplum. 

Addendum  quoque  est  aliquid  de  chronologia  Velleii, 
ejusque  tempora  rerum  notandi  studio.  Etiamsi  enim  ora- 
toriis  sensibus  et  diserti  oris  sono  concinnavit  historiam 
suam  prcccisam,  tamen  cujuscumque  facti,  vel  ejus,  in  quo 
rerum  summa  vertebatur,  vel,  quod  praecipua  memoria  dig- 
num  habebat,  annos,  erudiendi  lectores  causa,  adjecit. 
Quo  in  negotio  Varronis,  antiquitatis  Romanorum  doctissi- 
pii,  ajr^m  secutum  esse,  patet  ex  1.8.    Sed,  ut  decet  di- 


26  mOLEGOMICNA. 

sertum  enarratorcm,  in  tempore  sisiiiando,  variat,  vel  con- 
sules  aiini,  in  quera  res  memorabilis  quaedam  incidit,  norai- 
nans,  vel  annum  lalcm  retro  nuraerans  inde  a  Vinicio,  ad 
quern  scribebat,  ronsule,  h.  e.  inde  ab  anno  U.  C.  783.  vel 
addens  nonnunquam  etiam  in  rebus  maximi  raomenti  et 
praecipua  memoria  dignis  aitatem  Urbis.  Pra^terea,  in  trans- 
itu qnoque  ad  nova  rerum  capita,  eorum  tempus,  vel  bre- 
viter  repetitis  rebus,  in  idem  spatium  incidentibus,  vel  nu- 
meratis  annis  sive  ante,  sive  post  rem  modo  enarratam 
praeterlapsis,  notare  solet.  Uti  vero  nobis  memoriter  nar- 
rantibus  solet  accidere,  ut  verus  annus  rei  gestae  non  suc- 
currat,  sed  nobis  fluctuantibus,  in  eo,  qui  a  vero  non  mul- 
tum  aberret,  acquiescendum  sit,  adeo  memoria  decipiamur; 
ita  Velleio  quoque,  fastos  et  rerum  annales  evolvere  non 
vacanti,  memoria  frustrato,  rerum  nonnullarum  tempus  de- 
finire  accuratius  non  licuit.  Quo  factum  est,  ut,  annorura 
numeris  notatis,  quasi  cavens  sibi,  frequenter  addat  illud 
*  ferme,'  ubique  fere  obvium,  ut  nonnunquam  numeris,  quos 
vocant  rotundos,  acquiescat,  utque  a  vero,  qui  aliunde 
constat,  anno,  ubi  hoc  fiat,  non  multum  aberret.  Sed  mag- 
nam  partem  numerorum,  qui  scriptorem  erroris  arguunt  sive 
in  annorum,  sive  aliarum  rerum  coraputo,  librariorum, 
quos  nulla  alia  re  magis  aberrasse  constat,  vitio  corruptam 
esse,  facili  negotio  probatur. 

Jam  habes,  benevole  lector,  opusculi  Velleii,  ejusque 
virtutum  vitiorumque,  descriptionem,  non  quidem  perfec- 
tam,  scriptorisquc  indolem  satis  explanantem,  (nam  sensui 
tuo,  familiaritate  cum  eo  contracla,  nmltum  relinquendum 
est,)  attamen  judicium  tuum  de  Nostro  aliquantum  modera- 
turam.  Ilabuit  is  inter  recentiores  eruditos,  qui  vel  vir- 
tutes  vel  vitia  ejus  altius  inspexcrunt,  ct  laudatores  suos, 
et  vituperatores :  aLMjuioribus  tamen  et  sapientioribus,  iisque 
longe  pluribus,  probatus  est.  Inter  Franc«)-Gall()S  autem 
praecipuuin  admiratorem  et  felicissimum  imilatorem  nactus 
est  virum  elegantissimum  Hcn.aiJtum,  lectione  Velleii  in- 
defessum,  et  opusculi,  Ahrtgi  chronologique  de  I'  Hist  aire  de 
France  inscripti,  et  ad  cxcmplum  Velleii  concinnati,  auc- 


DE    VELLEII    INGENIO,    MORIBUS,    ET    FIDE.  27 

torem,  Nostri  opus  '  inimitabile  operis  historici  prsecisi 
exemplar'  vocantcra.  Vid.  Memoir,  de  I'Acad.  des  Inscr. 
et  Bell.  Lettr.  T.  xxviii.  p.  611.  sqq. 


III. 

DE    VELLEII    INGENIO,    MORIBUS,    ET    FIDE. 

Opus  Velleii  vindicat  sane  -auctori  primum  ingenii  quen- 
dam  vigorem,  et  in  cogitando  omnino,  et  in  sentiendo,  quic- 
quid  in  quaque  re  insit  non  solum  magni,  grande,  animum- 
que  percellens,  sed  etiam  quid  pulchri  atqiie  honesti,  idque 
cum  quodam  affectu.  Deinde  baud  inconspicuum  est  iii- 
genii  acumen  auctoris,  quo,  quae  multitudinis  oculos  ani- 
mumque  fugiunt,  penitius  perspexit,  cui  vero  nonnunquam 
nimium  indulgens  ad  argutiarum  vitia  abrcptus  est.  Hanc 
iugenii  vim  ipse  tam  rerum  experientia,  vel  ex  antiqua,  vel 
ex  sua  memoria  hausta,  quam  doctrina,  ex  antiquiorum 
omnis  generis  scriptorum  lectione  hausta,  nutriverat.  Qua- 
rum  ilia  quidem  sese  aperit  vel  consiliorum,  causarum,  et 
effectorum  perspicientia,  vel  sententiarum,  quibus  instruit, 
sapientia  :  haec  vero  elucet  ex  antiquitatis,  sive  domesticae, 
sive  exterae,  non  universae  solum,  sed  etiam  in  partibus  mi- 
nutioribus,  adeo  philosophematum  (vid.  ii.  69. 123.),  unde 
orationis  colorem  duxit,  cognitione,  neque  minus  ex  ora- 
tione  ad  optimorum  scriptorum  vestigia  expressa.  Ex  his 
omnibus  enata  quoque  est  auctoris  prudentia  tam  apte  se- 
ligendi  et  componendi  historiae  sua;  argumenta,  eaque  ad 
commovendos  delectandosque  lectores  enarrandi,  sed  etiam 
circumspiciendi  de  periculo  ex  opere  suo,  inprimis  e  judi- 
ciis  de  rebus  personisque  propositis,  sibi  exorturo,  caven- 
dique,  ne  Tiberium  aulicosque  offendat  atque  irritet. 

Ad  animi  vero  indolem  auctoris  quod  attinet,  hominis 
sane  probi,  omnisque  honestatis  studiosi  mores  prae  se 
tulit.  Odit  omne  nefas,  ac  turpitudinem,  severaque  nota 
animadvertit  in  homines  magnis  morum  vitiis  et  flagitiis  in- 
faraes ;  in  Sardanapalos,  Marios,  Syllas,  Cinnas,  Clodios 


St   1-1^-^^/;- 


l-'N 


2S  PROLEGOMENA. 

atqiic  Curioncs,  Antonios  Plancosqiie.  Contia  in  viroriim 
magnorum  personis  uon  solum  inagnas  yirtutcs,  ])ublice  pa- 
tefactas,  sed  eliani  mitiores,  animi  humanitatem  et  liberali- 
tatcni  s])iranto.s,  in  Inccni  protraxit.  Mores  ct  disci])linara 
Roniaiiam  luxuria,  avaiitia,  potential  insatiabili  cnpidilate 
corrupt  am,  indeque  bellorum  csediumque  civilium  mala, 
sunnna  cum  dctcstatione  deplorat.  Pius  est  erga  majores 
atqiio  cognates,  pius  erga  patiiam,  plus  et  gratus  erga  om- 
nes,  qui  de  so  bene  erant  nieriti,  inprimis  erga  Augustum 
Tiberinmque,  qui  ad  honores'ipsum  evexcrant. 

Qui  iiim  animi  i)ii  grati(pie  erga  bene  de  nobis  meritos 
sensus  facile  nos  arripiat  ad  eorum  admirationem  studium- 
que,  ut  cum  gravi  affectu  in  laudem  eorum  effusi,  extolla- 
mus  cos,  vitia  eorum  autem  vel  taceamus,  vel  obumbremus, 
vcl  adeo  expurgemus  ;  fieri  solet,  ut  in  adulatorum  numero 
habeamm-.  Jdom  accidit  Velleio,  Imperatores  suos,  quo- 
rum bencliciis  obstrictus  est,  admiratione  et  laude  prose- 
quenti.  Inde  apud  doctos  in  adulationis,  et  quidem  abjec- 
tac,  crimen  inciurit,  cum  aliorum  scriptorum  auctoritas  hos 
Caesares,  inprimis  Tibcrium  ejusque  amicos,  quam  severis- 
sime  notaverit.  Horum  vituperatorum  Nostri  princeps  est 
I.  Lipsins,  ct  in  ])ra?fatione  et  in  animadversionibus  passim 
cum  carpens.  Primus  contra  ejus  defensionem  suscepit 
Rulmkenius  in  pra?f.  Editionis  sua',  deinde  majori  cum  cura 
Jacobsius  in  Vcrsionis  vernacular  V^elleii  prarfamine,  deni- 
quc  quam  diligentissime  Car.  Morgensternius,  una  cum  ex- 
amine locorum  de  adulatione  suspectorum,  in  Comment, 
critica  do  tide  historica  Velleii  P.  inprimis  de  adulatione  ei 
objccfa,  (pia-  Editioiii  nostra?  majori  pra:fixa  est. 

In  adulandi  autem  studium  Velleio  vertitur  non  solum, 
quod  Ca'sarcs,  donnim  Auoustam,  Ca^sarumque  amicos, 
praster  aliorum  historicorum  liden),  qui  illorum  malas  artes 
et  ncquitiam  lestantur,  vel  a  vitiis  humanis  immunes,  vel, 
praitcnta  ipsis  his  vitiis  honosti  specie,  humana  naturalonge 
superiores  ostendat,  et,  fictis  falsis,  speciosissima  laude 
exomet ;  sed  ctiam  quod  iniquus  sit  in  eos,  qui  invisi  erant 
Causaribus  anlicisquc,  quodquc  personarum  laudem  vitu- 


DE    VELLETl    INGENIO,    MORIBUS,    ET    FIDE.  29 

perationemve  suam  ex  oratia  odioque,  quibiis  aula  eospro- 
sequerctur,  (emperet.  V.  c.  ii.  116.  12.').  ii.  101.  coll.  103. 
sq.  100.  sq.  12J>.  130.  Quam  maxiine  autem  offcndit  Ti- 
berii  St'janiqiie,  Ibedissimoinm  hominum,  laiis;  illius  qui- 
dem  adeo  per  totam  imperii  Augusti  enarrationeni  ita  dis- 
sipata,  ut  potiiis  Tiberii,  quam  Augusti,  memoria  tra- 
datur. 

Sed  ad  diluendum  hoc  adulationis  crimen  auctori  nostro 
objectum,  multa  in  promtu  sunt.  Primnm  si  Velleius 
Ca3sarum  potentiorumque  auliconim  laudem  adulanter  et 
cum  admiralionis  scnsu  pra-dicaverit,  id  magis  saeculi, 
quam  ipsius,  vitio  dandum  esse  videtur.  Etenim  oranes 
fere,  qui  Romani  nominis  erant,  vel  beneficiis  Imperatorum 
obstricti,  vel  metu  dominationis  adacti,  inde  ab  Augusti 
initiis  ad  infimam  adulatiotiem  delapsi  sunt.  .  Ea  quoque 
est  scriptorum  poetarum  principum,  poetico  quidem  spiritu 
excusabilium,  aeqne  ac  prosaicorum  per  tempora  domina- 
tionis imperatoriae  vox  perpetua  et  ita  communis,  ut  ser- 
vilis  animus,  quern  istaj  voces  spirabant,  vix  ab  ipsis,  vix 
ab  aequalibus  sentiretur. 

Qui  deinde  penitius  intellexerunt  illos  scriptores,  et  ipsum 
Velleium,  eos  non  fugit  liberalis  quidam  animi  istorum 
spiritus,  sed  prudenti  arte  mire  temperatus.  Velleius  enim 
bene  multa  dedit,  in  priori  maxime  operis  parte,  liberioris 
spiritus  documenta,  quibus  a  veri  sequique  sensu  et  a  par- 
tium  studio  alienum  se  prasstitit.  Cum  enim  optimatiura 
causae  ac  partibus  addictura  se  patefecerit,  tamen,  vel  vitiis 
adversariorum  earum  partium  castigatis,  virtutes  horumnon 
reticet,  potius  egregie  collaudat ;  contra  in  optimatibus 
etiam  mores  pravos,  temeritatem,  saevitiam,  impotentiam, 
aliaque  vitia  agnoscit  et  vituperat.  Id  adeo  facere  non 
dubitavit,  ubi  ad  Cassaris  et  insequentia  tempora  pervenit, 
de  quibus,  ipse  post  extinctam  libertatem  sub  unius  auspi- 
ciis  natus,  cum  prudentioribus  seusit,  qui  rem  Rom.  ad  earn 
temporum  necessitatem  esse  redactam  putarent,  ut  unius 
imperium  communi  saluti  quam  maxime  conduceret.  Ca- 
tones  adeo,  Brutos,  et  Cassios  admiratur,  eorumque  virtu- 


30  PRO LEG OM UNA. 

tern,  fortitiuliucm,  injrcniiini,  iuprimis  M.  Bruti,  insigiiiter 
celebiaf,  foilunamque  corum  cum  gravi  sensu  enarrat,  vid. 
II.  3o.  ^"iS.  ()9.  72.  ncqiie  tamen,  quae  vitnperanda  erant  in 
Catone,  reticet  (vid.  ii.  45.  49.),  et  percussorum  Caisaris 
ingratum  animum  atque  caiisam  improbat.  Caesaris  adeo 
errores  et  imprudentiam  tanijit  (ii.  35.  44.  45.  56.  extr.), 
ncque  ca,  quae  Aujjusito  imputari  poterant,  et  a  nonnuUis 
vera  iniputabantur,  silentio  praetermisit.  Vid.  ii.  66.  74. 
Sed  ill  his  rebus  tractandis  ea  arte  usus  est,  primum  ut  in 
advcrsariis  Caesaris  niniiam  caveret  laudem,  quamque  iis 
tribuciet,  earn  hand  immevitu  vituperatione  temperaret; 
deinde  ut  Caesarum  errores  lenissime  tangeret  (vid.  ii.  35.); 
turn  ut  eoriim,  quae  hi  deliquerant,  culpam  in  alios  relega- 
rct  (vid.  50.  56.  extr.  iiii.  74.);  denique  in  his  omnino  fa- 
mam  judiciaque  aulae  sequeretur.  Certissimum  enim  est, 
Augustum  imprudenter  facta  Julii  Caesaris  improbasse,  se- 
duloque  cavisse.  Sequens  ita  aulae  famam  atque  judicia 
Velleius  duces  quoque  habuit  scriptores,  raaxiine  poetas, 
aevi  Aiigustei ;  neque  unquam  sane  magis  consilii  erat, 
eorum  prudentiam  imitari,  quam  sub  Tiberii,  suspicacissimi 
et  saevissirai  hominis,  imperio.  Huic  vero  rei  se  studuisse, 
inprimis  in  virorum  personis,  invisis  Tiberio,  dijudicandis 
ipse  prodit  (ii.  93.  sq.  97.  102. 121.),  ne  igitur  dubitandum 
sit,  eum  in  reliquis  etiam  ex  aulae  sententia  suam  tempe- 
rassc.  Id  sane  in  Sejani  laudibus  perspicuum  est;  cujus 
gratia  apud  Tiberium  llorentis  tempora  cum  enarraret,  re- 
cedendum  non  erat  prudcnti  scriptori  a  Principis  de  hoc 
hominc  judicio,  ex  indolis  morumque  ejus  specie  tempe- 
rato.  Cf.  Tacit.  A.  iv.  1.  ct  2. 

Mctus  sane  Tiberii  atque  aula?  rexit  Velleium  in  scri- 
bendo,  sed  non  prorsus  corrupit  ad  infiniam  adulationem, 
fct  verae  historirc  tlepravationcm  ;  potius  intcndit  quam 
maxime  ejus  prudentiam  atque  calliditatem,  ut,  cum  semel 
otium  ac  silent inn»,  opcri;  suo  (incertum,  qua  ratione  ad 
.scribendum  coinpulsus  sit)  susccj)to,  iugisset,  periculo  suo 
evitato,  fidei  historicae,  quam  posset  fieri,  satisfaceret.  Ubi 
enim  ad  Tiberii  initia  pcrvenit,  primum  maxime  in  iis  vir- 


DE    VELLEII    IMGENIO,    MORIBUS,    ET    FTDE.  31 

tutibus  laudandis  versatur,  quas  nomo,  neque  aequalium, 
neque  scriptorum  serioris  aevi,  qui  gravissime  eum  casti- 
gant,  denegare  ei  ausus  est,  v.  c.  ingenii  dotes,  virtutem 
bellicam,  res  prgeclare  fortiterque  hello  gestas,  singularem 
laborum  patientiam  et  officiorum  curam,  duriorem  vitae  dis- 
ciplinam,  mollitiei  luxurioeque  f'ugam,  prudentiam  ducis, 
humanitatem  erga  milites,  severitatcm  erga  eosdem  miti 
dementia  temperatam,  modestiam,  civilem  animiim,  liber- 
tatisque,  quantum  sub  unius  auspiciis  fas  erat,  studium. 
Vid.  Sueton.  Tib.  18.  24.  26-30.  :N^eque,  quee  de  Sejano 
praedicat  (ii.  127.  sq.),  a  veritate  abhorrent.  Cf.  Tacit.  A. 
jv.  1.  et  2.  Deinde  vero  cum  uterque  multas  virtutes  si- 
mulanter  fingeret,  quarum  vanitas  postea  deprehensa  est, 
Velleius  vel  pravitatem  animi  eorum  obvelatam,  pietate  erga 
Principem  prajpeditus,  haud  perscrutatus  perspexit,  vel 
perspectara  haud  aperire,  potius,  et  vulgi  specie  occoecati, 
et  aula^  Imperatori  faventis,  judicia  sequi  maluit,  cum  Ti- 
berius, quem  sive  colebat,  sive  metuebat,  nihil  aegrius  fer- 
ret, quam  recludi  quas  premeret  arcana  pectoris.  V.  Tacit. 
A.  IV.  71.  Abhorret  igitur  Velleius  a  recentioribus  scrip- 
toribus  maxime  eo,  quod  ille  in  externa  magis  rerum  specie 
honesta  acquieverit ;  hi  vero,  ultimam  maxime  Tiberii  vitam 
moresque,  postea  patefactos  posterisque  traditos,  intuen- 
tes,  nuUo  periculo  tum,  cum  scribebant,  sibi  imminente,  in- 
ternos  istius  sensus,  animique  fceditatem  in  lucem  protrax- 
erint.  Tum  ne  incideret  in  acta  Tiberii  vituperanda,  utque 
offensionem,  in  quam  descendendo  ad  singula  facilius  in- 
currere  poterat,  evitaret,  summam  tan  tum  imperii  ejus  per- 
secutus  est,  excusationem  hujus  consilii  in  viva  aequalium 
memoria  habens ;  vid.  ii.  126.  Ita  sane  fas  erat  scriptori 
multa  omittere,  multa,  quae  praeterire  periculosum  erat,  bre- 
viter  attingere,  atque  honestatis  specie  ab  aula  ipsa  pree- 
tenta  obtegere. 

Denique  non  praetereundum  est,  oratoriae  amplificationi 
et  exornationi,  cui  Velleius  studet,  aliquid  concedeudum 
esse,  ubi  adulatoris  personam  induisse  videtur.    ilia  enim 


.'^2  PROLEGOMENA. 

clVectiim  est,  iit  multa  os  adulatorium  icsonent,  quibus,  or- 
natu  detracto,  nil  nisi  mera  Veritas  subsit. 

Neque  in  %-itium  veiti  potest  Vclleio,  quod  inTiberii  gra- 
tiam  juslo  iniquior  esse  videatur  erga  exteros  hostes,  inpri- 
mis  eriiu  Gcrmania'  populos,  a  Tiberio  debellatos,  ita,  ut 
cos,  qui  nnnquam  Romanis  obedierint,  armis  captis,  re- 
belles  dicat,  eosdeni  perterritos  tantuni,  repiilsos  et  dissi- 
patos,  pro  liactis  pcnitus,  victis,  atque  deditis  habeat,  om- 
niuoque  coruni  decori  miiltum  detrahat.  Hoc  sane  arro- 
gantia>  Romana?  est,  qua  omnes  scriptores  hujus  populi 
laborant. 

Qua^  omnia  cum  itasint,  animus  et  voluntas  ejus  profecto 
ndulandi  vitio  ita  corruptus  non  fuit,  ut  exueret  subito  ve- 
litatis  studium,  quod  in  supcriori  operis  parte  prodiderat. 
Idem  potius  studium  in  extrema  quoque  particula  e  rerum 
sclectu  et  callida  ratione  eas  tractandi  elucet. 

In  a\stimanda  igitur  Velleii  fide  voluntas  ejus  vera  nar- 
randi  in  dubium  vocari  nequit;  in  quantum  vero  obsecutus 
oi  fuerit,  facile  ex  ejus  animi  indole,  sensibus  ergaTiberium 
et  domum  Augustam,  ex  Principis,  quem  enarrabat,  ingenio 
et  moribus,  temporumque  ex  conditione,  comparatis  alio- 
rum  auctorum  testimoniis,  exigi  potest. 

Idem  vero  veritalis  studium  patet  quoque  in  antiquiori 
historia  tradenda  ex  ratione  quam  minime  temeraria,  qua, 
qua'  traditii  acccperat,  rctulerit.  Nullius  enim,  neque  ce- 
leberrinii  auctoris  testimonium  temere  sequilur,  sed  potius 
examinat  tradita  e  rei  temporumque  ratione,  quaeque  verita- 
ti  v»l  consentanea  sunt,  vel  proxima,  amplectitur  ;  cujus  rei 
iuculentum  exemplum  extat  i.  7.  Deinde  aliorum  scripto- 
rum,  qui  vero  eruendo,  cum  possent,  operam  nullam  dede- 
runt,  k'vitatcni  casligat.  11.53.  Deniquo  in  scrii)torum  de 
eadem  re,  eatjue  non  manifesta,  discrepantia,  ne  prascipiti 
judicio  suo  fallat  lectores,  diversitate  sententiarum  notata 
in  medio  rem  nlin(|uit.  Vid.  ii.  21.  27.  48.  Qua^  onmiasunt 
scriptoris  probi  et  vciitutis  .stiidiosi;  neque,  talem  se  in  re- 
liquis,  quas  tradita  ab  auctoribus  rctulerit,  gessisse,  im- 


DE   VELLEII    INOENIO,    MORIBUS,    ET    FIDE.  33 

pjobabile  est,  lit  in  iis,  quae  a  scriptorum  adhuc  cxtan- 
tium  (cstiinoniis  dissona  tiadidcrit,  aliorum  dcpcrditorum 
narrationcm  bene  cxploratam  sibiquc  probatam  secutus  esse 
videatur. 

Si  vcro  fides  Vellcii  ex  vera  tradcndi  facultate  sestimanda 
est,  alia  sane  ejus  est  ratio  in  antiqniori  rerum  memoria, 
alia  in  a^vi  sui  bistoria.  Ad  banc  enim  quod  attinet,  ajqua- 
lis  est  rerum  gestarum  inde  a  Caii  Ca^saris,  Agrippae  filii, 
initiis  (ii.  101,),  carumque  plurimis  intcrfuit.  Cf.  supr.  Vi- 
tam  Velleii.  Quas  vero  res  ipse  non  vidit,  eas  cognitas 
habere  potuit  ab  iis,  qui  temporibus  interfuerunt,  neque  ex- 
iguas  rerum  partes  egerunt,  v.  c.  a  Viniciis,  aliisque,  qui  in 
bello  Delmatico  et  Germanicis  militaverunt,  ore  traditas. 
Quo  factum  est,  ut  Velleius,  his  narrandis,  multa  singularia, 
quas  aliis noninnotuerunt,solus  rcferat.  Proximorum  vero Au- 
gusti  temporuni,  quae  aetatem  ipsius  superabant,  memoriam 
pernoscere  ei  licuit,  vel  ex  eorum,  qui  rerum  turn  gestanim 
socii,  adjutores,  et spectatores  fuerunt,  viva  narratione,  vel  ex 
eorundem  talium  operibus,  v.  c.  ex  Augusti  ipsius  de  vita  sua 
libro,  quern  laudat  ii.  59.  ex  Maecenatis  de  rebus  Augusti 
opere,  ex  Asinii  Pollionis  bellorum  civilium  historia,  vel  es 
historicis  huic  aetati  proximis,  qui  has  res  pertractarunt, 
v.  c.  ex  Livio,  qui  ad  Drusi  Neronis  obitum  historian!  suam 
persecutus  est,  et  ex  Cremutii  Cordi,  qui  sub  Tiberio  scrip- 
sit  (Tacit.  A.  IV.  35.),  annalibus.  Ex  illorum  a^qualium 
Augusto,  eique  deditissimorum,  operibus  baud  dubie  magna 
pars  laudis,  qua  principem  ilium  ornat,  famaque  aul£e  in 
Velleii  libros  promanavit,  nonnullaque  inde  fluxisse  vi- 
dentur,  quaa  apud  alios  baud  tradita,  vel  aliter,  inveniuntur. 

In  antiquiorum  autera  temporum  memoria  fides  Nostri 
constat  ex  aiictonim,  quos  secutus  est,  probitate.  Hos  au- 
tem  nusquam  monstravit,  praeter  Catonem,  quern  de  re 
Italica  et  aetate  Capuas  urbis  confutat  i.  7.  et  Hortensium, 
ad  cujus  annales  relegat,  ii.  16.  Sed  alienum  a  probabili- 
tate  non  est,  Velleium  in  rebus  Romanis,  quos  in  opore  sue 
(ii.  1>.  et3G.)  laudet  historicos  populares,  eos  habuisse  cog- 
li^tos  atquc  consuluisse,  v.  c.  Siseunam,  Coelium  Antipa- 

Ddph.  et  Var,  Clas.  Paterc.  C 


34  PROLEGOMENA. 

truui,  Rulilium  TJufmii,  Cluutlium  Quadrigarium,  Valerium 
Antiatem,  pr;v  ceteris  Salliistium  et  Livium;  ilium  quidem 
non  solum  dc  Calilinaria  conjuratione  et  de  belle  Jugurthi- 
no,  sed  etiam  dc  reliquis  rebus,  quas  depcrditum  illius  opus 
complectebatur.  Nam  utrumque  principcm  historicorum 
Romanorum  sacpius  ad  verba  fere  usque  expressit.  Praeter 
hos  etiam  alios  auctores,  qui  rcrum  asvi  sui  partes  egerunt, 
ct  acta  a  se  Uteris  consignarunt,  adhibuisse  in  usus  suos  vi- 
dctur,  V.  c.  Ciceronis  scripta,  inprimis  orationes,  ejusdem- 
que  et  a^qualium  epistolas ;  forsitan  quoque  et  acta  tabu- 
lasquo  publicas,  saltem  ab  aliis  jam  scriptoribus  public! 
juris  factas.  Ut  enira  nonnunquam  Ciceronem  ipsum  ex- 
pressit, ita  quoque  in  pace  cum  Mithridate  per  Syllara 
facta  (II.  23,),  et  in  Bruti  Cassiique  edicto  (ii.  012.),  verba 
ipsa  talium  actorum  publicorum  secutus  esse  videtur.  In 
Gra3Corum  cxterorumquc  autem  historia  quosnam  auctores 
habuerit  Veilcius,  ipso  tacente,  nusquam  apparet  in  prioris 
libri  parte  superstite  ;  qui  si  totus  superesset,  conjectura  for- 
sitan aliquid  assequi  liceret.  E  Thucydide  sane,  quern  Sal- 
lustii  magnum  exemplar  (ii.  36.)  laudat,  in  Graecorum  his- 
toria multum  proficere  potuit,  ne  tamen  eum  reliquorum  his- 
toricorum Grteciaj  fuisse  expertem  dicere  ausim.  Multa 
quoque  rerum  Grascarum  barbararumque  e  Trogo  Pompeio 
baurire  potuit,  et  fortasse  hausit,  attamen  non  perpetuo. 
Statim  enim  ab  initio  reccdit  a  fama  quam  secutus  est  Tro- 
gus  de  Metaponti  conditore.  Vid.  Addenda  Edit,  nostree 
majoris  ad  i.  1.  Ibi  enim  et  aliis  in  locis  passim,  ubi  a  vul- 
gari  memoria  rccedere  videtur,  aliam  famam  a  bonis  scrip- 
toribus .servatam  Nostrum  secutum  esse,  eruditorum  mea- 
que  opella  demonstratum  est;  vid.  v.  c.  Ruhnk.  ad  i.  4.  et 
Add.  nostra  ad  i.  3.  &c. 

Firmissimum  autem  fidei  Velleii  argumentum  est  perpe- 
tuus fere  con.sensus  ejus  cum  aliis  auctoribus,  quos  consu- 
lere  de  rebus,  ({uas  tractat,  fas  est,  quique  memoriam  rerum 
baud  vulgarem  sibi  Iraditam  servarunt.  In  his  cum  Vel- 
leio  comparandis  ct  Editores  jam  ante  me  operam  suam  po- 
suerunt,  ct  ipse  in  Editione  paranda  dcnuo  hac  de  re  labo- 


DE   VELLEIl   INGENIO,    MORI  BUS,    ET   FIDE.  85 

ravi,  nondum  usus  CI.  Movj;cnsterniidiligentia,  qui  in  Com- 
mentatione  sua  supr.  land,  hoc  in  generc  multus  fuit.  Ita 
factum,  ut  multis  in  locis  vol  maUie  fidci  vol  adulationis  ma- 
cula, a  Lipsio  maxime  aspersa,  a  Vcllcio  abstersa  sit,  ut- 
que,  si  iniqui  esse  nolimus.  Nostrum  in  rcliquis  quoquc, 
quibus  desint  aliorum  testimonia,  baud  improbum  esse  auc- 
torem,  judicandum  sit,  maxime  cum,  consideratis  tcmpori- 
bus,  locis,  rebus,  ac  personis,  interna,  quam  vocant,  narrati- 
onis  Velleianfc  probabilitas  emergat. 

Videamus  denique,  quid  damni  ista  fidei  suspectae  ct 
adulationis  criminatio,  qua  ne  apud  .Tqualcs  quidcm,  ct 
proximi  aevi  homines,  tcmerc  judicantes,  caruisse  probabile 
est,  ejus  opusculo  attulissc  videatur.  Vidit  hoc  primus  He- 
relius  in  krit,  Bcobacht.  iib.  d.  Velleius,  p.  7.  not.  qui  inde 
causam  sibi  reperisse  videtur,  cur  nomen  scriptoris  nostri 
jam  inter  veteres  obscuratun),  ejusque  opus  baud  celebra- 
tum  fuerit.  Apud  jcqualcs  enim,  qui  aulas  auram  captabant, 
baud  dubie  laus  eximia  Sejano  scelestissimo  homini  tributa 
post  ejus  supplicium  fama3  Velleii  obfuit,  sique  inter  par- 
ticipes  consUiorum  istius  morte  luit,  auctorem  sane  talis 
encomii  una  cum  opere  suo  detestati  sunt.  Alia  sane  pars 
ajqualium,  Tiberio  infensorum,  sprevit  scriptorem  Princi- 
pem  detestabilem  serviliter  adulantem.  Neutra  pars  neque 
legendi,  neque  describendi  operis  cupida  fuit.  Qui  aequius 
judicabant,  sed  pauciores  profecto,  hi  soli  occultasse,  lec- 
titasse,  et  descripsisse  Nostrum  videntur,  ne  in  Principis 
saevissimi  suspicionem  et  invidiam  inciderent.  Ita  inter 
paucos  tantum  divulgatum  Velleii  opus,  atque  posteris, 
liberius  severiusque  de  Tiberio  judicantibus,  traditum ; 
neque  his  vel  ob  adulationem,  vel  ob  veritatis,  Tiberii  metu 
corruptae,  speciem  placere  potuit.  Ita  profecto  factum 
esse  videtur,  ut  Noster  infrequentius  lectus,  descriptus,  et 
nulla  dignus  memoria  sit  habitus,  etiamsi  novam  scriptionis 
formam,  virtutibus  suis  non  carentem,  invenerit.  Attamen 
insequens  ajvum  baud  ignorasse  cum,  docet  baud  infrequens 
aliorum,  vel  in  concinnandis  historia-  compendiis,  iisque 
jejunis,  vel  in  dictione  ingeniosa,  arguta,  atque  iutumes- 


36  DE    VELLlill    INGKNIO,    MORIBUS,    ET    FIDE. 

ccute,  Velleii  imitatio.  Inter  quos  studiosissiraum  prac 
ceteris,  sod  longc  inl'eriorcm  gemuluni  habuit  Sulpicium  Se- 
verum.  Sed  Liicanum  quoque  poetam  dictionem  et  sen- 
tcntianim  colorcm  a  Nostro  mutuatum  esse,  facile  ex  utri- 
usque  comparatioue  coguoscitur. 

Tali  e  contemtu,  -quo  laboravit  Velleius,  eque  codicum 
ejus  raritate  intelligitur,  cur,  pra^terunicura,  idqueexiguum 
fragraentum  apud  Priscian.  vi.  p.  706.  '  Nee  minus  clarus 
ea  tempestate  fuit  Miltiadis  filius,  Cimon,'  nullum  aliud 
repertum  sit.  Nam  fragmentum  de  Suevoruni  e  Romanis 
victoria,  quod  e  Velleii  Historia  Gallica  excerptum  vulga- 
vit  Wolfg.  Lazius  Comm.  de  Rep.  Rom.  i.  8.  non  Nostri, 
sed  Galli  cujusdam,  qui  Caroli  M.  aetate  scripserit,  docuit 
jam,  prteter  alios,  G.  J.  Vossius  de  Histor.  Lat.  i.  24.  cf. 
Fabric.  Bibl.  Lat.  T.  ii.  p.  22.  sq. 

JO.  CHRIST.  HEN.  KRAUSE. 


C.  VELLEII  PATERCULI 


HISTORIC    ROMANS 


AD  M.  VINICIUM  COS. 


LIBER    I. 


1.  ***  tempest  ate'  distractus  a  duce  suo  Nestore,^  Meta- 
pontum''  condidit.  [a.  Chr.n.  1.190.  p.Troj.  capt.  1.]  Teucer, 


1  Qua  tempestate  leg.  Cludius,  qui  et  Epeus  addidit  post  Nestore  ex  con- 


NOTiE 


***]  AnteaVelleius  ennmerabat,ex 
Graecis  diicibus  ad  bellum  Trojanum 
profectis,  quani  quisque  urbeni,  ever- 
60  Ilio,  rediens  condidisset.  At  de 
quo  hoc  initiuni  ?  Ceite  de  Meta- 
ponti  conditore.  Qnis  ille  autcm, 
non  admoduni  constat.  Tradunt  Ste- 
phanus  et  Salmasius  fuisse  Metabum, 
Sisyphi  filiuin.  Lipsius  Epeuni,  ad- 
<1uctus  maxinie  auctoritate  Jnstini, 
qui  XX.  2.  refert  Metapontinos  in 
Templo  Miiiervse  ostentare  ferra- 
menta,  quibus  Epeus,  a  quo  conditi 
sunt,  equum  Trojanum  fabricavit.  U- 
triusque  tainen  inentio  apud  Horac- 
rum  nulla  :  inaximc  Iliad.  B.  ubi  re- 
cense  t  noiuiuatini  eos,  qui   Tiojam 


cum  imperio  navigaturi  erant.  Ali- 
unde Strab.  lib.  vi.  scripsit  a  Pyliis 
conditam  fuisse  Metapontum.  Tu 
sequere  in  explicando  quem  voles  : 
non  errabis,  modo  intelligas  nnum  ex 
iis  qui  Nestoris  auspiciis  classi  Pyli- 
orum  imperabant. 

*  Nestore']  Nestor  rex  Pyli  in  Tri- 
phylia  Elidis  vegione,  ut  Strabo  dc- 
finit  lib.  VIII.  Jam  senior  ad  Trojam, 
quo  quinquaginta  navibus  venerat, 
Grapcorum  res  adeo  suis  coiisiliis  pro- 
movit,  ut  Agamemnon  piofiteri  non 
dubitaret,  se  Ilium  brevi  expugnatu- 
rum  fuisse,  si  decem  Nestoras  babuis- 
set.     Cicer.  de  Senectute. 

^  Metapontum]  Urba  ad  sinntu  Ta- 


Q49 


38 


C.    VELLEIl    PATERCULI 


lion  rcccptus  a  patre  Telamonc,  ob  segnitiani  non  vindicatse 
fratris  injuria?,"''  Cyprum  appulsus,  cognorainem'^  patriae 
sua?  Salaniina''  constituit.  Pyrihus/  Achillis  lilius,  Epirum^ 
occupavil:  Phidippus'  Ephyram?  in  Tlicsprotia.  At  rex 
rcguiu''  Agamemnon,  tempestate  in  Cretam  insulam  rejec- 
tus,+  (res  ibi  ur))es  statuit:  duas  a  patriae  nomine,'  unam  a 
victoriit  memoria,  Myecnas,  Tegeani,  Pergamum.  Idem 
mox  scelere  patruelis''  fratris  /Egisthi,  haereditarium'  exer- 

"  Quia,})rcc  desidia,  iwn  crat  ultus  injuriam  fratris. 


jectiira.— 2  Ita  Ed.  Hasil.  IJipont.  Rulinken.  et  al.  Cognomine  Ed.  pr.  it. 
Lips.— 3  Ita  Aliliis  Nep.  Ed.  Liigd.  Hat.  2.  et  Ed.  Ripont.  Ed.  pr.  Phi- 
lipjins. — 4  Malueiiiiit  Drakeuborcli.  ad  Liv.  23.  24.  Rulinken.  et  Recens. 


NOT.E 


lentinum  inter  Heraclcani  ad  An- 
strum,  et  Tarentum  ad  Boream  ;  in 
ea  Italisc  parte,  quae  Magna  Griccia 
vocata  est.  Clara  est  morte  Pytlia- 
gorae  insignis  Pliilosoplii.  Nnnc  Pe- 
licore,  teste  Barrio  :  cui  fido  niagis, 
quani  Leandro  et  Ananise,  quibus  di- 
citur,  Torre  di  mare. 

<^  Fratris  injuria-'}  Occiso  Achille, 
Ulysses  a  judicibus  pralatiis  liierat 
Ajaci,  pronii'>sa  s-ibi  Achillis  arma  re- 
petenti  :  Ajax  auteni  Teucri  frater 
fuit. 


teste  Strabone,  dicta  Cichyrus. 

'■  Al  rev  region]  Dux  ducum,  quia 
consensu  omnium,  qui  cum  aliquo  im- 
perio  erant,  exercitus  iniperatorelec- 
tus. 

'  Dtias  a  patrifc  riomine]  Hie  haerent, 
quorum  extant  in  Velleium  notze.  An, 
inquiunt,  Agamemnoni  duplex  patria 
fuit  r  Alii  corruptum  locum  putant, 
de  Tcgea,  quid  ilia  ad  Agamemnona, 
ne!>cientes  quicquam.  Alii  ex  Ste- 
j)liano  docent  'i'egeam  non  ab  Aga- 
nicmnone   quidem,  sed   a  Talthybio 


Salaminn]  Telamonis,  Ajacis,  et      ejus  |)r'<i>cone  exstructam  :  et  sic  Aga- 


Teucri  patria  fuit  Salamis,  insula 
inter  Pcloponnesum  et  Atticam. 
Huic  insulae  cognominis  urbs  in  Cy- 
pro,  de  qua  hie  sernio,  postea,  teste 
Stephano,  dicta  est  Conslanza:  teste 
Nigro,  I'nmaginitn. 

•^  Pyrrhus]  Neo|>tolcmns  cognomi- 
natus  est,  rpiod  adolcsccns  |)riuuim  in 
hello  Trojano  tirocinium  militia',  po- 
iuisset. 

f  Epirum]  Gra'cia-  regio  inter  Io- 
nium mare  et  'Ihessaliam,  ac  inter 
Macedoniam  et  Achaiani.  Nunc  Al- 
bania inferior  a  niultis  dicitur. 

K  /•,'/( /ly ram]  Urbs  Thes|)rotorum  in 


meninoiia  dici  non  immerito  potuisse 
liujus  urbis  fundatorem.  Hujus  ego 
loci  sensum  esse  putem  :  Agamemno 
na  in  Cretam  insulam  tempestate  re 
jeclum,  tres  urbes  ibi  exstruxisse 
Mycenas,  Tegeam,  Pergamum  ;  duas 
a  nomine  totidem  urbium  Peloponne 
si  patriie  sua- ;  alteram  a  captae  Tro 
ja^  memuria. 

■>  Scekre  patruelis]  Vocantur  pa 
trueles,  vulgo,  Cousins  gerinaiiis,  qui 
sunt  frjitrum  filii.  Erant  autem  JE- 
gisthus  et  Agamenmon,  ille  Thyestis 
iste  Atrci  filius. 

'  Hareditarium]  Thyestes  pcssimo 


lipiro,  ad  siuum   Glycym  :    deindc,     semper  oderat  Atrcum  fratrcra.  Cau^ 


HISTORIC    ROMANS    LIH.    I.   1.  39 

centis  in  cum  odium,  et  facinoro  uxoris'"  opprcssus  occidi- 
tur.  Rcgni  potitur  y]']gisthu.s  per  annos  vii.  llunc  Orestes, 
matrcmque,  socia  consiliorum"  omnium  sorore  Electra, 
virilis  animi  focmina,  obtruncat.  Factum  ejus  a  Diis 
comprobatum,  spatio  vita)  et  felicitate  imperii  apparuit : 
quippc  vixit  annis  xc.  regnavit  lxx.:  qui  se^  etiam  a 
Pyrrho,  Acliillis  filio,  virtute  vindicavit.  Nam  quod  pactae" 
[ejus],^  Mcnelai  atque  Helenas  tilia?,  Ilermiones,  nuptias 
occupaverat,  Delphis?  eum  interfecit.*  Per  haec  tcmpora 
Lydus  et  Tyrrhenus  fratres  cum  regnarent  in  Lydia/'  steri- 
litate  frugum  compulsi,  sortiti  sunt,  uter  cum  parte  multitu- 
dinis  patria  decederet.  Sors  Tyrrhenum  contigit.  (Is"^)  per- 
vectus  in  Italiam,  et   loco  et   incolis,  et  mari,  nobile  n£ 

'■  Nam  quia  prius  duxerat  uxorem  Hermionen,filiam  3Ienelcu  aique  Heletus,  sUd 
jtromissam,  eum  occidit  Delphis. 


Berol,  devectus. — 5  Hottingero  suspectum.  Aldus  corrigit  ei,  probante  Ruho- 
ken.  Cliidius  conj.  sibi. — 6  Is  addidit  IMimckerus,  non  improbante  Ruht>> 
ken.  qui  tamen  in  textum  siium  non  recepit.  Deest  quoque  in  Burm.  Ed. 

NOTtE 

sae  odii,  turn  quod  Atreus  fratreni  in  mittebat  Orestis  mortem  nuntiaturoa» 

exilium  cjecisset ;    nierito   qnidem  ;  intromissus  esset  ad  Clytaemnestram, 

nam   uxori   sua;  stupruni   intulerat ;  banc  una  cum  adultero  in  vindictam 

turn  quod  ill!,  ab  exilio  revocato,  sus-  patris  occidit.     Ob  id  scehis  Furiia 

ceptuniex  adulteriofilium  epnlandum  agitatus  esse  dicitur. 

apposuisset.  "  Pacta  ejus]    Pactus  passive,  pro 

™  Facinore  uxoris]   Clytaemnestrae.  promissus,     Clic.   ad  Att.  1.  v.  ep.  21. 

Nimirum  cum  j?Jgistboin  viri  caedem  *  Nee  dubitat  Deiotarus,  cujus  filio 

consenserat :  immo  etiam  parato  con-  pacta  est  Artavasdis    filia.'      Ovid, 

vivio,  quo  suum  consilium  melius  te-  Trist.  1.  v.  el.  2.  '  Sic  ad  pacta  tibi  si- 

geret.  dera  tardus  eas.' 

"  Socia  consiliorum]  Electra  Oresti  i'  Delphis]     In    templo    Apollinis. 

necem  parari  praevidens,  eum  clam  Delphi    tam    pro   oppido   qnara   pro 

materno   odio    subduxerat,    cducan-  oppidanis,  plurali    tantuni    numero, 

dumque  Strophio,  Phocensiuui  prin-  Urbs  Phocidis  in  Achaia  ad  Parnasr 

cipi,  Pyladis  patri,  crediderat.  Apud  sum  :  nunc  viculus,  Salona,  teste  Ni- 

queni  Orestes  aliquot  annos  moratus,  gro. 

et  Argos  rediens  grandior,  sorore  re-  i  Lydia]  Asia;  minoris  rcgio,  inter 

ditus    fraterni    participe,    cum    sub  louiam   ad    occasum,    et   Phrygian* 

specie  Vbocensium,  quos  fcJtrophius  n)agnani  ad  ortum. 


40 


C.    VELLEII    PATKRCULI 


perpctuum  a  se  noraen  dedit.     Post  Orestis  interitum,  filii 
ejus,  Pentliiliis"  et  Tisamcnus,  regnaverc  triennio. 

2.  [a.  Chr.  ii.  1111.]  Turn,  fere  anno  octogcsimo  post 
Trojani  captam,  centesimo  et  viccsimo,  qiiani  Hercules  ad 
Deos  excesscrat,  Pelopis  prouenics/  quae  omni  hoc  tem- 
pore, pulsis  Ilcraclidis,"  Peloponnesi  imperium  obtinuerat, 
ab  Herculis  progenic  expellitur.  Uuces  recuperandi  im- 
perii fuere,  Temenus/  Cresphontcs,  Aristodcmus;'  quorum 
abaviis9 "  fuerat.    Eodera  fere  tempore  Athenae"  sub  regibus 


liipont.    et  aliis    rrceiUiorihtis.     Cludius  Sors    T.   conligit,  qui,  ifc. — 7    E<1. 
pr.  Pcnthelus. — 8  Ed.  pr.  Teminus. — 9  Ita  ex  corrcctione  Meursii  et  Sca- 


NOT>E 


"■  Peh'pis  jirozenies]  Pelops  Tantali 
filiiis  fiiil.  Hie  ciiin  hospitio  Deos 
c.vcepisset,  experiiindi  causa  an  es- 
sent  Dii,  discerptuni  mcmbratini  Pe- 
lopein  in  convivio  comedendnm  lis 
apposiiit.  Sed  a  nefandis  epulis  ab- 
stinuere  onines  prajter  Cererem,  qua; 
humenim  pueri  voravlt.  Vitam  Pc- 
lopi  pariter,  et  liiinierum  eburneiun 
Jupiter  reddidit:  Tantalum  vero  de- 
trusit  ad  Inferos.  Cum  postca  Pelops 
adolevisset,  in  Klidem  se  contulit,  ubi 
Hippodamiam  CEnoniai  fiiiam  uxorem 
duxit;  ac  d<niuni  refrno  potitiis,  uni- 
versae  regioni  Peloponnesi  nomen 
dedit.  Peloponnesus  enim  quasi  Tie- 
AoTToy  vfiaos  :  hodie,  la  Murce. 

»  Pubiis  Heraclidi'i]  Id  non  inter- 
pretandum  quasi  Pelopidac  primi  eje- 
oisient  Heraclidas  c  Peloponneso  ; 
lioc  tnim  tribuendum  Eurystheo  My- 
renarum  rcgi,  sub  quo  Hercules  vixit : 
sed  eo  sensu,  quod  Heraclidas  postca 
PelopoDnesum  repetere  conantes  rc- 
ptilerint. 

'  Aristodermis]  NonnuUi  Vclleium 
fefroris  rcpreliendiint,  cum  tradunt 
ex  ApoUodoro  Aristodemum,  duni  ap- 
p&rabatur  reditus,  fulniinc  tactuni 
periibse,    ac    iti  ejus  locum  venisse 


liberos  Eurystbenm  etProclem.  At 
immerito  :  atque  ex  reconditiorc 
scicntia  Velleius,  cum  quo  sic  Hero- 
dotus docet  lib.  vi.  Laced3emonios, 
nemini  Poetarum  assentientes,  tra- 
dere,  se  ab  Aristodemo  regnante,  qui 
fuit  Aristomachi,  qui  Cleod?pi,  qui 
Hylli,  in  banc  regionem,  quam  nunc 
obtinent,  fuisse  reductos  ;  non  antcm 
ab  Aristodemi  liberis. 

"  AbavHs]  Sic  puto  legendum,  nee 
posse  prohar'i,  atavus ;  nam  hujusmodi 
stenima  est,  quod  ex  Hcrodoto,  Pau- 
sania,  et  Diodoro  pctivimus.  Aristo- 
maclius  pater,  Cleodacus  avus,  Hyllus 
proavus,  Hercules  abavus  fuit.  Nee 
vero  ferendi  nonnulli,  qui  abavus  et 
u^aws  nuUodiscriminc  usurpari  posse 
dicunt.  Nam  diversi  omnino  sunt 
isti  cognationis  gradus.  Abavus  quar- 
tuni  gradum,  atavus  quintum  signat. 

*  Athena^  Hodie  Setines,  omnium 
disciplinarum  inventrices,  in  ea  A- 
chaia;  parte,  quae,  quod  littoralis  est, 
olim  Acte,  nunc  Attica  quasi  Aclica 
nuncupatur.  Hanc  Cecrops  primus 
comlidit,  a  quo  Cecropia  dicta  est: 
ac  postmodum  a  Minerva  AtUenae. 
Quod  sic  contigisse  fcrunt.  CumNep- 
tuiiu8  et  Minerva  de  hujiis  urbis  no- 


HISTORIC    ROMANS    LIB.    I.   12.  41 

esse  desieriint :  [a.  Chr.  n.  1053.]  quarum  ultimus  rex  fuit 
Codrus,  Mdanthi  filius,  vir  non  praetereundus.  Quippe, 
cum  Lacedaemonii  gravi  bello  Atticos  preraerent,  respon- 
dissetque  Pythius,'"  quorum  dux  ab  hoste  esset  occisus, 
cos  futuros  superiores ;  deposita  veste  regia,  pastoralem 
cultum  induit,  immixtusque  castris  hostium,  de  industria 
rixam  injiciens/"  imprudenter" "  interemtus  est.'^  Codrum 
cum  morte  aeterna  gloria,  Athenienses  secuta  victoria  est. 
Quis  eum  non  rairetur,  qui  his  artibus  mortem  quaesierit, 
quibus  ab  ignavis  vita  qua^ri  solet  ?  Hujus  filius  Medon 
primus  Archony  Atlienis  fuit.  Ab  hoc  posteri  apud  Atticos 
dicti  Medontidae ;  sed  ii,'*  insequentesque  Archontes  usque 
ad  Charopem,  dum  viverent,  eum  honorem  usurpabant. 
Peloponnesii,  digredientes  finibus  Atticis,  Megaram,  me- 
diam  Corintho  Athenisque  urbem/  condidere.  [a.  Chr.  n. 
1052.]  Ea  tempestate  et  Tyria  classis,  plurimum  pollens 
mari,  in  ultimo  Hispaniae  tractu,  in'  extremo  nostri  orbis 

'  Jurgium  movens  dedita  opera,  interfectus  est,  non  agnitus. 
''  Urbem  ceque  distantem  Corintho  et  Athenis. 


lig.  Ed.  pr.  atavus.—lO  Cod.  nxam  ncies.  Ed.  pr.  rixanicies.  Barer,  rixam 
dens,  et  ita  Lips.  Voss.  Cellar.  Ruhnken.  Burm.  Ed.  Basil,  et  Ed.  Bipont. 
rixam  injiciens  Rhenan.  Jiint.— 11  Ita,  transposita  voce  itnprudenter,  quae 
in  Edd.  pliirimis  ante  rixam  legitur,  distinguit  Acidal,  quem  secutus  est 
Ruhnken.   probante   Heins.— 12  Hii   Ed.  pr.  hi    Ed.   Clud.— 1  In  damnat 

NOTiE 

mine  contenderent,  ita  tandem  inter  nihil  nisi  vi  caloris  pntrescat. 

se  convenernnt,  ut,  qui  utilius  homi-  '  Imprudenter'\    Haec   imprudentia 

nibus  donum   cdidisset,  urbi  nomen  Lacedasmoniorum  est.     Non  enim  A- 

imponeret.     Neptunus  equum,  oleam  poUinis  responsum   ignorabant.     Ac 

Minerva  cdidit.     Vicit  Minerva :  eo-  prasterea  lege  cautum  fuerat,  ne  quis 

que   urbem   suo   nomine   appellavit.  Codrum  appeterettelo,aliaveratione. 

Nam  Grscis 'A^Tix/a  Minerva  dicitur.  Audita  Codri  morte,  Lacedaemonii, 

*  Pythius]      ApoUinis    cognomen,  non  ausi  pugnare,  recesserunt. 

quod  alii  ducunt  a  Pythone  :  Python  y  Archon]   Summus  Athenis  magi- 

autem  dictus  est  serpens,  ex  putre-  stratus,  ut  SulFes  Carthagine,  Romae 

dine  terra, postDeucalionis  diluvium,  Dictator,  et   Consul.    Novem  erant 

natus,   quem   sagittis   Apollo   adhuc  Archontes,  nempe  Rex,  Archon,  Po- 

puer  interemit.     Alii  dwrb  rod  irwdd-  Icmarchus,  et  Thesmothetae  sex,  id 

vtadai,  a  consulendo :  unde  et  Pythia-  est,  legislatores.     Omnis   auctoritas 

rum  PhoEbi  sacerdotum  nomen.    Alii  penes  eos  erat,     Judiciis,  Coniitlis, 

cnrc)  ToO  wvdtty,  a  putrescendo,  quod  Sacris,  reique  bellicae  praeerant. 


42  C.    VKLLEil    PATKRCULl 

tcrmino,  insulam^  circumfusain  Occano,  pcrexiguo  a  con- 
tinenti  divisam  freto/  Gades*  coiididit/  Ab  iisdem  post 
paucos  annos  in  Africa  Utica''  coudita  est.  [a.  Chr.  n. 
1106.]  Exclusi  ab  Heraclidis  Orcstis  libcri,  jactatique 
cum  variis  casibus,  turn  saevitia  maris,  quinto  decimo 
anno  scdem  cepere  contra'  Lesbum  insulara.  [a.  Chr.  n. 
1096.] 

3.  [a.  Chr.  n.  1110.]  Turn  Graecia  maximis  concussa  est 
motibus :  Acha?i  ex  Laconica  pulsi,  eas  occupavere  sedes/ 
quas  nunc  ol>tinent :  Pelasj^i''  Athcnas  commigravere  :  acer- 
que  belli  juvenis,  nomine  Thessalus,  natione  Thesprotius, 
cum  magna  civium  manu,  cam  regionem  armis  occupavit, 
qua3  nunc  ab  ejus  nomine  Thessalia^  appellatur,  ante* 
MyrmidonumSocitata  civitas.^  Quo  nomine  mirari  convenit 

'  lUo  tempore  et  classis  Tyrioritm,  multtnn  mari  potens,  condidit  Gades  in  insula 
circumdata  oceano,  separata  a  terra  parvofreto,  in  nltimis  oris  Hispania,  inextrc- 
misfinibus  nostri  imperii. 


Rulinken. — 2    Insula  Ed.  pr.— 3    Ita  Jani.  Circa  Ed.  pr.  Rulinken.  Biirm. 
Lugd.  Bat.  2.   Ed.   Bipont.  et  Clud.— 4   Ita  Rulinken.  Cellar.   Bnrm.  ct 

NOT/E 

'  Freto'\  Angustior  est  maris  locns.  ^  Utica]  Urbs  Africa^,  clara  niortc 

Hoc  Europa  ab  Africa  dirimitur.  Est  Catonis,    Uticensis    dicti,   quod   sibi 

septingentoruni  non  amplius  pedum  :  mortem  in  ea  consciverit. 

ac  dicitur  Gaditanum,  G»V/ra/<rtr.  Ali-  <=  Eas  sedes]  Peloponnesi  regionem 

ter  Hcrculeum,  aut  Columnarum  fre-  intellige,  qiiam  nunc  Achaei  incolunt, 

turn,    ab    Herculis    columnis :    quae  id  est,  Acliaiam. 

nihil  aliud  sunt  in  sententia  communi,  ''  Pelasgi]   Gens  vaga.   Dicti  sunt 

quam  duo  promontoria  quEC  Hercules  vel  a  Pelasgo   rege  :  vel,  ut  quibus- 

cxcidit,  aut  etiam  aggesta   liumo  ex-  dam  placet,  quasi  7r€Aap70i,  id  est,  ci- 

citavit.  conice.     Quod,  ut  ciconitp,  tnrmatim 

*  Gade»\  Urbs  primaria  insulae  cog-  Gra>cas  ct  barbaricas  per  urbes  quon- 

uominis.     Vulgo   Cadis.     Insulae  no-  dam  crravcrunt. 

men  multiplex.   1.  Gadira,  quasi  7^$  <=  Thessalia]     Achaiae    ad    Meridi- 

5«(pct,  coUum  terra.  2.  Eritliia.    3.  ('o-  em,  et  P^piro   ad  Occasum  confinis, 

tinusa   ab    oleastris.       1.  Tartcssus.  ad    sinum     Pelasgicum,    ct    Malia- 

Hodie  vrro  r«</Jc.    Illic  regnasse  fer-  cum. 

tur   Gcryon    notis-^inius    ex   fabnlis.  ^  Myrmidonum]  /Eginje  insulae  po- 

Postea  Tyriis,  deinde  P(jeiiis,  deni(|iie  pnli.     (juorimi  nomen  ductnm  est  a 

Komaiiis   cessit,   quibus  Columcllam  nomine  Gra'co,  /xvpfj.-rjKes  formicce.  In- 

rusticae  rci  scriptorcm  dedit.  de  cnim  Mvpnr]5i)v,  sivc,  ^vyoiKia  rim 


HISTORIC    ROMAN/E    LIB.    I.  3. 


43 


COS,  qui  Iliaca  componentes  tempora,  de  ca  regionc,  iit 
Thessalia,  commemorant/  Quod  cum  alii  faciant,  Tragici 
frequentissime  faciunt;  quibus  minime  id  concedendum  est. 
Nihil  enira  ex  persona  poeta%''  sed  omnia  sub  eorum,  qui 
illo  tempore  vixerant,5^  dixerunt.^  Quod  si  quis  a  Thessalo, 
Herculis  lilio,  eos  appellatos  Thessalos  dicet;  reddenda 
erit  ei  ratio,  cur  nunquam  ante  hunc  insequentem  Thessa- 
lum  ea  gens  id  nominis  usurpaverit,  Paulo  ante  Aletes/ 
sextus  ab  Hercule,  Hippotis  filius,  Corinthum,*"  quae  antea 


/  Qua  de  causa  cequum  est  mirari  eos,  qui,  describentes  res  Trojanas,  loquutttur  de 
ea  regione  sub  nomine  Thessaliw. 


Ed.  Bipont.  antea  Lips.  Voss.  et  Clud. — 5  Ita  Jani,  et   Ed.  Bipont.  vixe- 
Tunt  Ed.  pr.  Buim.  Kuhnken.  Lugd.  Bat.  2.  et  Clud.— 6  Dicunt  Ed.  Clud. 


NOT/E 


IxvpuvKoov,  formicarum  centubernium ; 
lioc  est,  nuiltitudo  formicarnm  una 
domicilium  et  sedes  liabentium.  He- 
sychius  autem  Doriensibus  Mi/p/ttrj5({- 
pas  ait  esse  rols  (Mvpfi7]Kas,  formicas. 
Unde  jEginetaj  dicti  t'uerunt  Myrmi- 
doue$,quoniam  formicarum  niodo  ter- 
ram  eruentes  locis  petrosis  insperge- 
bant,  ut  colere  ea  possent,  necuon  in 
foveis  habitabant,  lateribus  parcen- 
tes,  ut  Strabo  docet  lib.  viii.  ubi  re- 
jicit  fabulam  quae  MvpixriSovas  vult  ex 
eo  dictos  esse,  quod  dim  sublato 
peste  populo,  ;Eaci  precibus,  fornii- 
cae  iu  homines  niutata3  sint. 

?  Civitas]  Dicitur  pro  tota  regione, 
cujus  incolae  iisdem  legibus  utuntur, 
Yulgo,  I'Etat  de,  Sfc.  Sic  civitas  Al- 
lobrogum,  Helvetiorum,  apud  Sallus- 
tiuui,  et  apud  Ciesarera.  Interdum 
sumitur  projure  civium.  Hinc  passim 
apud  auctores,  civitate  douare,  civi- 
tatem  proniittere,usurpare  civitatem. 
Id  praeterea  observandum  est  ex  Ci- 
cerone, civitatem  nonnunquam  accipi 
pro  incolis,  et  urbem  pro  aidificiis. 
Ita  IV.  Academic.  '  Aristoteles  et 
Xenocratesuou  dabitavisseat,quin  et 


pra?tor  ille  esset,  et  Roma  urbs,  et 
earn  civitas  incoleret.' 

''  ?iihil  enim  ex  persona  Po'etce']  Af- 
fert  causam,  propter  quam  minirae 
ferendi  sunt  tragici  poeta;,  in  quorum 
tragoediis  res  aguntur,  ut  sunt  poetce 
tempora,  non  ut  eorum  quos  dat  in 
scenam.  Et  sane  haec  causa  prascepti 
loco  esse  potest.  Tragicis  igitur  di- 
cendum  nihil  est  tanquara  ex  se,  sive 
secundum  mores,  quibus  suo  tempore 
vivitur.  Sed  in  illorura  poematis 
oportet  omnia  fieri  et  dici  ex  perso- 
na, atque  ex  more  turn  vivendi,  turn 
loquendi  eorum  qui  eo  tempore  vix- 
erunt,  quo  acta  sunt  quae  ejlhibentur. 
Cujus  rei  rationem  istam  Plato  attu- 
lit,  quod  Comtediaj  etTragoediee  sola 
constent  iniitatione,  et  actione  perso- 
narum,  quibus  conveniens  sermo  tri- 
bui  debet. 

'  Aktes]  Hoc  nomen  cum  Grascis 
sine  aspiratione  scripsimus.  Aletem 
voro  cum  lis  non  sextum,sed  quintuni 
ab  Hercule  facimus.  Uiiod  recte 
Lipsio  observatum  est  ex  ApoUodoro, 
et  ex  Pausania  lib.  ii. 

•*  Corinthum]  Hodie  Coranto.    Urbs 


44  C.    Vr.LLElI    PATERCULI 

fuerat  Ephyre,  claiistra  Peloponnesi  continentem,?  in  Isthrao' 
condidit/'  [a.  Chr.  ii.  1081.]  Neque  est,  quod  miremur,  ab 
Homero  nominari  Corintlmm.  Nam  ex  persona  poctas  et 
banc  inborn  ct  quasdam  lonum  colonias  iis  nominibus 
appcllat,  qnibus  vocabantnr  ajtatc  ejus,  multo  post  IHum 
captum  conditae. 

4.  [a.  Chr.  n.  1039.]  Alhenienses  in  Euboea'"  Chalcida 
et^  Eretriam  colonis  occupavere ;  Lacedaeraonii  in  Asia 
Magnesiam.^"  Nee  muUo  post  Chalcidenses,  orti,  ut 
pra^diximus,  Atticis,  Hippoclc  et  Megasthcne'°  ducibus, 
Cumas°  in  Italia  condiderunt.  [a.  Chr.  n.  1036.]  Hujus 
classis  cursum  esse  directum  abi  columba?  antecedentis 
volatu  ferunt,  abi  nocturno  aeris  sono,''  quabs  Cereabbus 

»   Restituit  in  Istlimo  CorbUhum,  appellatam  antea  Ephyrutn,  qucB  claudit  aditum 
Peloponnesi. 


— 7  Burm.  et  Riihnken.  malunt  cUiustra  Peloponn.  ac  Continentis  i.  e.  Hel- 
lados. — 8  E(i.  Basil,  qiiem  seq.  Cellar.  Bipoiit.  inseruit  et,  quod  abest 
ab  Ed.  pr. — 9  Ed.  pr.  Asium  ac  i\'esiain. — 10  Ed.  pr.  Megesthene. — 11  Was- 

NOT/E 

Peloponnesi  in   ea  parte    quae  ab  ea  go     Negrepont,     aiigusto    adnioduni 

Corinthia  dicta  fiiit,  et  nunc,  Diichi  Euripi  tractn  a  Breotia  divisa,  liodie 

de  Clarence:  totiiis  Grapcia>  lumen,  in  Le  dvtroit  de  Negrepont, 

Istlimi   faucibus   sita.      Unde   dicta  "  3Iagnesiam']     INIagnesia   duplex : 

Peloponnesi  porta,  et  biniaris,  quia  una  Cariae  ad  jMacandiuni  fluvium  ; 

lonio  niari   per  Corintliiacum  sinum,  altera  Lydiae  ad  niontem  Sypilum  in 

et  /Egao  per  Saronicum,  alliiitur.  Asia     minore,     Sardibus     proxinia. 

'  Isthmo]  Istlinius  est  angustia  ter-  Quam  intelligendam  esse  puto. 

rae  inter  duo  niaria.     Isthmo  opponi-  "  Cumas]  UrbsCampaniaR  ad  mare, 

tur   porthnius,   id  est,  iVetum    inter  jiixta  Puteolos.     Hanc  Strabo  docet 

duas   continentes.     Isthmorum  cele-  ap|)ellari   Cumas    ab   Cunia    ^olidis 

berrinius  est   I'cloponnesiacus,  dua-  urbe,  ex  (pia  profectus  est  Hippocles, 

rum  tantun;  Icucarum  spatio  .liga-uni  qui  Mcftasilieni  Chalcidensi  in  ea  con- 

niarc   ab  lonio  sumniovens.      Hum-  dtnda  a<ljutorem  se  pracbuit,  hac  in- 

quatuor    principes    suftbdere   conati  ter  utrumquc  convcntione  facta,  ut 

hunt,  Demetrius,  Julius  C;a»sar,  Call-  colouix-  quidiin  jus  penes  Chalcideii- 

gnla,    Nero,   atque    etiani    Herodes  ses,  iuiponcndi  vero  noniinis  potestas 

Atticus    privatus    liomo :    sed    irrito  penes  Cuuia-os  esset. 

conatu.      Unde    triviale   istud,   islh-  i'  Nocturno  aris  sono'\   Haec  Ccreris 

mum  perfodcre,  quando  quis  uujlilur  sacra  noctu  fiebant,  cum  clangore,  et 

quidpiam  multo,  sed  irrito  conatu.  clamore  praecipue  niatronarum.     In- 

•■  hubcea]  Insula  JlLgxi  maris,  vul-  stituta  fuerant  a  Triptolemo,  Eleusii, 


HISTORIC!    ROMANCE    LIB.    I.   4. 


45 


sacris  cievi  solet/'  Pars  horum"  civium  magno  post  inter- 
vallo  Ncapoliiu'i  condidit.  Utriusqiic  urbis  eximia  semper 
in  Romanos  fides  facit  cas  nobilitate  atque  amoenitate  sua 
dignissimas.  Scd  aliis'*  diligcntior  ritus  patrii  mansit 
custodia:  Cumanos  Osca'^  mutavit  vicinia.'  Vires  autem 
veteres  earum  urbium  hodieque  magnitude  ostentat  moe- 
nium.*  Subsequenti  tempore  magna  vis  Graecai' juventutis, 
abundantia  virium,  sedes  quaeritans,  in  Asiam  se  effudit. 
[a.  Chr.  n.  1051.]  Nam  et  lones/  duce  lone  profecti  Athe- 

*  Alii  nodurno  sonitti  instrumenti  a:nei,qualis  excitari  solet  in  sacrijiciis  Cereris. 
'  Sed  alii  servaverunt  diligentius  morem  patrice :  Cumani  mutati  sunt  ob  propin- 

quitatem  Oscorum. 

*  Amplitudo   murorum  harum  urbium  ostendit  etiam  nunc  earum  aniiquam 
potentiam. 


senberg.  Cumanorum  malnit. — 12  Illis  conjecit  Ruhnken.  et  ita  Ed.  Bipont. 


NOT^ 


veljuxta  Pausaniain,  Celei  Eleusini 
filio,  quod  serendai  um  frugum  a  Ce- 
rere  rationeni  edoctus  esset.  Eadem 
dici  a  Plinio  Thesniophoria  reperies, 
a  Cerere  Thesmophora,  hoc  est,  le- 
gum  lattice.  His  in  sacris  nefas  erat 
vinum  adhibere.  Unde  Plaut.  iu  Au- 
lul.  cum  ad  Megadoii  nuptias  vini 
nihil  afferretur,  ait  jocans,  eum  sacra 
Cereri  facere, 

1  Neapolini]  Naples,  regni  cogno- 
minis  caput,  cum  hoc  epitheto,  la 
noble :  quod  in  ea  commoietur  to- 
tius  fere  regni  uohilitas.  Antea  Par- 
tbenope :  dcinde  dicta  Neapolis,  quasi 
nota  urbs.  Cum  euini  eversa  esset 
a  Cumanis,  ne  Cuma  desereretur, 
ab  iisdem,  jubente  Apollinis  oraculo, 
splendidius  restitutae.st  ibi,  ubi  nunc 
Neapolis.  Nihil  tota  pl^ga,  ()Uiv  Cam- 
pania felix,  sen  terra  Leborina  dici- 
tur,  cwio  niullius,  nihil  uberius  solo, 
quod  bis  in  anno  floribus  vernat. 

'  Osca  vicinia]  Osci  antiqui  sunt  iu 
Italia  populi,  qui  niaritimum  Campa- 
uiae  tractum  tenueruut :  sic  diet!  ab 


oris  foeditate,  spurcarumque  libidi- 
num  usu.  Undeobsccena  verba,  quasi 
oscena. 

5  Nam  et  lones']  Hie  Velleius  erro- 
ris  arguitur  ab  aliquibus,  cum  in  per- 
sonis,  turn  in  tempore.  Non  enim 
Ion  hujus  coloniae  dus  fuit.  Ita  Stra- 
bo,  Pausanias,  PUitarchus,  Ammia- 
nus.  Neque  vero  esse  potuit :  cum 
Ion,  Xuthi  filins,  ducentis  pasne  annis 
major  hac  demigratione  fuerit.  Ergo 
historia;  veritatem  e\  Strabone  peti- 
nius  1.  VIII.  ubiduas  lonum  demigra- 
tiones  di.stingnit  pro  dnobus  diversis 
temporibus.  Primum  est,  quo  Ion, 
Xuthi  filius,  Athenis  imperans, lonum 
culoniam  in  Peloponnesum  emisit. 
I'nde  iEgialea?  nomen  in  loniae  ap- 
pellationeui  transivit.  Alierum  est 
post  Heradidarum  reiiitum,  quo  lo- 
ne^  pulsi  ab  Acha;is,  et  Ailienas  re- 
diie  coacti,  rursus  Athenis  lonicam 
coloniam  in  Asiam,  duce  Nileocum 
Codri  tiliis,  deduxerunt :  ubi  tot  ur- 
bes  statuerunt,  quot  antea  iu  Pelo- 
pounesu  obtiauerant. 


46  C.    VELLEII    PATERCULI 

nis,  nol)ilissiniam  partem  rc2:ioms  maritimas  occupavere, 
quae  hodieque  appellatur  Ionia ;  urbesque  constituere, 
Ephesum,  Miletuni,  Colophona,  Prienen,  Lebedum,  Myun- 
ten\  (Toimi,)^  Erythram,  Clazomenas,  Phocaeam;  raultas- 
que  in  /Etja'o  atque  Icario  occupavere  insulas,  Samum, 
Chium,  Andruni,  Tcnum,  Parum,'  Delum,  aliasque  igno- 
biles.  Et  raox  yEolii,  eadcm  profecti  Grajcia,  longissimis- 
qiic  acti  erroribiis,  non  minus  illustres  obtinuerunt  locos, 
clarasquc  urbes  condiderunt,  Smyrnam,  Cymen,  Larissara, 
Myrinam,  Alitylenenque,  et  alias  [urbes,]+  qua;  sunt  in 
Lesbo  insula,  [a.  Chr.  n.  1070.] 

5.  Clarissimum  deindc  llomeri*  illuxit  ingenium,  sine 
exemplo  maximum,  qui  magnitudine  operis  et  fulgore 
carminum  solus  appellari  poeta  meruit.  In  quo  hoc  maxi- 
mum est,  quod  neque  ante  ilium,"  quem  ille  imitaretur, 
neque  post  ilium,  qui  eum  imitari  posset,  inventus  est. 
\equc  quenquam  alium,  cujus  operis  primus  auctor  fuerit, 
in  eo  perfectissimum,  praeter  Homerum  et  Archilochum,^ 
repericmus/      Hie  longius  a  temporibus  belli,  quod  com- 

'  Sec  invenhmus  ullum  alimn,  prater  Homerum  et  Archilochum,  qui  perfectis- 
simus  fuerit  in  eo  opere,  cujus  fuerit  inventor. 


—  I  Ita  Cod.  (iracia  Ed.  pr.— 2  Teum  inserendum  censet  Voss.  deest  vero 
Edd.  phirinii*. — 3  Ita  Ed.  IJasil.  Lips.  Kiiluiken.  et  al.  Ed.  pr.  male  Pharum, 
— 4  Rcpetitionein  ToC  wr/;es  daninant  Gruter.  et  Riilinkcn. — 5  Hanc  vocem 

NOT^ 

'  Homcrj]  De  ejus  patria,  ac  paren-  eos  cjiiendam   portam,  nomine   Sya- 

tibns  nihil  certi  traditur.     Fecit  vero  grum,  qui    primus  bellnm  Trojanum 

claritas  ejus  nominis,   iit  qiiem  vivum  cecinit,  maximum  argumentum  ausus 

obinopiam  a!,'noverit  nemo,  nunc  cer-  carmine  traclarc.     A  nonnullis  addi- 

tatim  8ibi  vendicent  septem  Graeciac  tur  ad  historiam    suppressum  ab  Ho- 

nrbes,  '  Smyrna,  Kliodos,   Colophon,  mero  opusSyagri,  tanquam  propriuni 

Salamis,  Chios,   Arfios,  At.henae.'  atqnc  suum    belli  hnjns  argumentum 

•  Quoit  neque  ante  iiluni]    Id  vcrum  cuperet,  aut  sua   fiirta  deprehendi  a 

Lipsius  putavit.  Ego  Tpacc  eju',  dix-  postcris  nollet.     Verum  istud  postre- 

erim)  non  item.     Nee  Petavius  dis-  mum  cum  J'etavio  facile  crediderim 

senlit  milii.  Si  enim  yEliauo  fides  est  ad  Homeri  invidiam  a  malevolis  con- 

aliqua  XIV.  21.  constat  non  (>r|)heum  fictum. 

iDodo    et  Musieum  antiquiores   Ho-  *  Archilochum]  Poeta   I^acedaenio- 

mero  fuisse  ;  scd  extitisse  etiam  post  niua  est,  inprimis  mordax.   luveotor 


historijE  romance  lib.  I.  6. 


47 


posuit,  Troici,  quam  quidam  rcntur,  abfuit.  [a.  Chr.  n.  920.] 
Nam  ferme  ante  annos  dccccl.  floruit,  intra  mille  natus 
est.  Quo  nomine  non  est  mirandum,  quod  ssepe  illud 
usuipat/'  ohi  vvv  ^poToi  sla-i.^  Pfoc  enim  ut  hominum/  ita 
sa3Culorum  notatur  dificrentia.  Quem  si  quis  ca3cum  geni- 
tum^  putat,  omnibus  sensibus  orl)us  est. 

G.  Insequenti  tempore  imperium  Asiaticum  ab  Assjrriis, 
qui  id  obtinuerant  annis  mlxx./  translatum  est  ad  Medos, 
abhinc  annos  ferme  dccclxx.7^  [a.  Chr.  n.  840.]  Quippe 
Sardanapalum,  eorum  regem,  mollitiis  fluentem,  et  nimium 
felicem  malo  suo,  tertio  et  tricesimo  loco^  ab  Nino  et 
Semiramide,   qui    Babylona    condiderant,    natum,   ita  ut 


post  maximum  leg.  Chid. — 6  Desunt  Iijec  in  Ed.  pr.  quae  recte  restitnit  Ur- 
siniis.— 7  Ita  coirigit  Lipsiiis,  probante  Scalig.  In  Ed.  Lugd.  Bat.  et  al. 
vetustioribiis  DCCLXX.—S  Ita  Buierius.     In  Ms.  tertio  et  tricensimo,  et  in 


mOTJE 


lambici  carniini.*,  qiiod  Archilochitim 
ab  eo  vocatur.  Hoc  mordaci  carmine 
Lycaniben  ad  suspendium  adegisse 
creditur,  eo  quod  promissani  sibi 
filiam  non  tiadidisset.  De  quo  He- 
rat, in  Art.  Poet.  '  Archilochum  pro- 
prio  rabies  armavit  ianibo.'  Hiuc 
Cicer.  Lib.  ii.  Epist.  ad  Attic.  Arclii- 
lochia  cdicta  dixit  pro  contumelio- 
sis,  luordacibiis,  injuriosis:  '  Archi- 
lochia  in  illuni  edicta  Bibuli  populo 
itajucunda  suut,  ut  cum  locum,  in 
quo  proponuntur,  prse  multitadine 
eorum  qui  legunt,  trausire  uequea- 
mus.' 

"  Illud  usurpal]  Lacunam  in  ed.  pr. 
optime  Ursiuus  supplevit  hoc  hemi- 
sticliio,  quod  Homerus  in  Iliade  ter 
usurpat :  oToi  vvv  fiporol  elat.  hoc  est, 
guales  mine  mvrtales  sunt.  Quod  eti- 
am  Virgilius  sic  expressit  ^En.  xir. 
'  Qualia  nunc  iioniinum  producit  cor- 
pora tellus.' 

='  Hoc  cnim  ut  hominiuii]  Antiquiora 
saecula  aevo  suo  opponit :  atque  ex 
diversitate  statura;    corporum,  qua; 


olim  vastiora  procreabantur,  signifi- 
cat  etiam  virtute  prasstantiores  olim 
Trqjanis  temporibus  homines  fuisse, 
quam  sua  aitate  essent. 

y  CcECum  genitum']  Ubi  illi  qui  Ho- 
merum  sic  diciob  cajcitatem  tradide- 
runt,  invenisse  beati  quod  Cumaei 
lonesque  captos  oculis  oix-fipous  voca- 
bant,  turn  quod  Homerus  Melesige- 
nes  prius  diceretur?  Certe  Suidas 
sub  historica  fide  tradidit,  totuni  is- 
tud  congenita;  cjecitatis  figmentum 
inde  natum  esse,  qnod  Homerus  cu- 
piditatis,  quae  animum  per  oculos 
subit,  tota  vita  victor  extiterit. 

*  MLXX.]  Lectio  mille  septingentis 
manifestum  habet  errorem.  Quare 
Justinum  sequor,  qui  mille  trecentos 
assignat,  niediam  sententiam  tencns. 

a  DCCCLXX.]  Hie  quoque  locus 
errore  non  caret.  Lipsius  scribit  870. 
Nos  vcro,  computatione  nostra  cum 
reliquisVelleii  computationibus  com- 
posita,  quatuor  et  uongeutos  anuos 
numeramus. 


48 


C.   VELLEII    PATERCULI 


semper  successor  regui  patcrni  forct  filius,  Arbaces^''  Medus 
impcrio  vitaquc  privavit.  Ea  a?1atc  [a.  Chr.  n.  876.]  claris- 
simiis  Graii  nominis  Lycurgus/  Lacedaemonius,  vir  generis 
regii/  fuit  scvcrissimariim  justissinianimque  legum  auctor, 
et  disciplin<ie  convcuieutissima}  [vir];'°"  ciijus  quara  diu 
Sparta  diligcns  fuit,  excelsissimc  floruit.'"  Hoc  tractu 
tcraporum,  ante  annos  quinque  et  sexaginta,  quam  urbs 
Romana  condcretur,  [a.  Chr.  n.  819.]  ab  ElissaTyria/  quam 
quidam  Dido  autumant,  Carthago  conditur.  [a.  Chr.  n.  813.] 
Circa  quod  tcmpus  Caranus,"s  [vir  generis  regii,]'*  sextus 

'"  Cujus  (lisciplinae  (inamdiu  Sparta  fuit  amans,  altisshne  enituit. 


Ed.  pr.  tertio  et  trecentesimo. — 9  Ita  Ed.  Basil.  Pharnaces  Ed.  pr.  Lips.  Voss. 
Cellar. — 10  Vir  ejiciendiim  censct  Acidal.  piobantibus  Popma,  Boeder., 
Gruner.,  et  aliis.  Lipsiiis,  quein  sequitur  Griiter.,  viris  conjicit :  Heinsius 
virtuli.  Burmuun.  vinilex.  Riihnken.  Lycnrgus,  vir  generis  regii,  LacedaniO' 
nils  fuit. ..viribus.  Boeder,  tameii,  et  cum  eo  Acidalius,  si  illiid  V'ic  retinen- 
(iuni  sit,  rum  sequentibus  connectere  malit. — 11  Ita  Ed.  Basil,  et  al.  recen- 
tiores.  Tarvnus  Ed.  pr.— 12  Repetitionem  banc  ruv  v.  g.  r.  damnant  Lipsius, 


NOT^ 


•>  Arhaces]  Sic  cum  eruditis  scribe 
ex  Strabone,  Diodoro,  Athenaio. 

•^  Lycurgwi]  Euuomi  filius,  Poly- 
decta;  frater.  Quo  mortiio,  cum  ejus 
uxor  filii  iiece,  quern  in  utero  f;ere- 
bat,  pacisci  cum  Lycurgo  nuptias 
vellet  ;  is,  prudenter  clusa  f(cuiinae 
cupiditate,  adbuc  reccnteui  a  partu 
int'antcm  destinavit  priiicipem,  tuto- 
ris  nomine  deinceps  contentus.  Cliari- 
lao  (uomcn  infautis  id  tuit)jam  adul- 
to,  ut  affectati  regni  purgaret  invi- 
diam, peregre  pri>fectus,  variurnm  ex 
lisu  popuioruni  confectaiu  legum  ac 
civilin  diseiplina;  formam  in  patriam 
reporlavit. 

^  Vir  gcnerii  rcgii\  l>ucebat  origi- 
nem,  non  a  i'atiode  (qui  errorest  in 
textu  apud  IMutrircliuni),  sed  ab 
Aristodemi,  de  ipio  supra,  filio  I'ro- 
cle,  qui  rex  .Sparlit  fuit,  et  posleri 
ejus. 

•  ('(mreriienlinsima:  rir]  Lege  riris, 
cutu  Lipsiu  et  Grutero.   Sensus  eniin 


est,  Lycurgi  disciplinam  ac  leges  hu- 
jusmodi  fuisse,  ut  vires  valde  dece- 
rent :  vel,  adeo  rigidas  fuisse,  ut  vere 
facerent  viros. 

*  Ab  Eiissa  Tyria']  Pygmalionis  so- 
rer erat,  uxorSicbvvi, quern  cum  Pyg- 
malion vita  privuvisset,  ejus  opibiis 
inliians.  Dido,  gaza  omni  clam  in  na- 
ves imposita,  paucisque  fugas  sociis 
compuratis,  Tyro  navigavit  in  Afri- 
can) :  ubi,  ab  larba  Manrusiorum 
regulo  agruni  mercata,  oppidum  con- 
didit,  quod  Byrsam  primuni,  exinde 
Cartliaginem,  vocarunt.  Hinc  vide, 
quam  parum  consentanea  sit  Vir- 
gilii  ratio,  (jui  a'(|ualcni  TEneae  Dido- 
nem  statneiit,  quam  trecentis  fere 
annis  postea  vixisse  constat.  Nam 
licet  Carlbaginis  conditum  ante  cap- 
tani  Trojani  (piidam  t-x  antiqnis  as- 
cripscrint,  non  hi  tanien  conditri- 
ceni  illius  fuisse  Didonem,  Pygmalio- 
nis sororem,  putavernnt. 

B  Carunus]    I'rater  PhLdi)nia,  regis 


HISTORI.E   ROMAN/E   LIB.    I.  7.  49 

decimus''  ab  Hercule,  profectus  Argis,  regnum  Macedoniae 
occupavit.  A  quo  magnus  Alexander  cum  fuerit  seplimus 
decimus,*  jure,  materni  generis  AchilleJ  auctore,  paterni 
Hercule,  gloriatus  est.  [iEmilius  Sura' ''  dc  annis  populi 
Roman! :  Assyrii  principes  omnium  gentium  rerum  potiti 
sunt,  deinde  Medi,  postea  Persaj,  deinde  Macedones. 
Exindc  duobus  regibus,  Philippe  et  Antiocho,  qui  a 
Macedonibus  oriundi  erant,  baud  multo  post  Carthaginem 
subactam,  devictis,  summa  imperii  ad  populum  Roma- 
num  pervenit.  Inter  hoc  tcmpus'  et  initium  Nini  regis 
Assyriorum,  qui  princeps  rerum  potitus,   intersunt  anni 

MDCCCCXCV.] 

7.  [a.  Chr.  n.  800.]  Hujus  temporibus  aequalis  Hesiodus 
fuit,  circa  cxx.  annos™  distinctus  ab  Homeri  aetate,  vir 


Gruterus,R"linken.  et  Jani;  sed  probatBoeclerus. — 1  Haecextiema usque  ad 
Fcrba,  ad  pop.  Rom.  pervenit,  ab  aliena  manu  esse  obtrusa,  primus  vidit, 
teste  Aldo  Nepote,  Petr.  Delbenius,  quern  secutus  est  Acidalius,  c  contextu 
ea  reniovendo.  Sed,  teste  Boeclero,  jam  Rhenanus  in  Ed.  pr.  ca  uncis  in- 
cluseiat.  Insequentes  vero  Interpretes  inde  a  Lipsio  omnes  totum  verbornm 
complexum  usque  ad  finem  b.  c.  praeter  Vossium  patrem  de  Histor.  Lat.  p. 
C91.  sq.  Jos.  Scaligor.  Canon.  Isag.  1,  m.  p.  320.  et  Boxhornium,  pro  g!os- 
semate  recte  babent,  quibns  adde  Salmasium  ad  TertuUian.  Pall.  p.  160. 
Uncis  etiam  inciusit  haec  Mmilius  usque  ad  pervenit  Ant.  Tliys.  in  Ed.  Lugd. 

NOTyE 

Argivorum.  Sura.     Verum    consensus    librorum 

^^  Sextus   decimus]    Cum  Scaligero  jubet  ^wi/ium  retineri. 

lege,    undecimus    ab    Hercule.      Vide  '  Inter  hoc  tempus']  Ne  illud  intelli- 

Freinshomiuui,  cap.  5.  ad  Q.  Curt.  gas,  quo  Philippus  et  Antiocbus  de- 

•  Septimus  decimus]   Justine  duode-  victi  sunt ;  sed  quo  mors  illoruni  con- 

cimusest;  Eusebio  vigesimus  quar-  tigit;  aqua  Macedonia  et  Syria  sic 

tus  ;  sed  Velleium  sequere.  jacuerunt,  ut  Romanis  iitrauique  fun- 

j  Materni  generis  Achille,  ^c]    Per  ditus  evertere  facile  fueiit.     Ab  eo 

Olympiam,  genus  ad  Neoptoleraum,  vero  tempore  sursum  ad  Ninum  coni- 

sive  Pyrrbum,  Achillis  iilium,  refe-  putando,  optime  Velleii  calcukis  con- 

rebat.  gruit.     Quanquam  nonnulli  ne    baec 

'^  Mmilius  tSurd]  Dubitatur  a  doc-  quidem  verba  Velleiana  esse  censent. 
lis,  an  liffic  Velleiana  sint.  Sunt,  qui  '"  Circa  CXX.  annos]  Qiiiiiani  He- 
aflSrment  in  margine  libri  ascripta  ab  siodiini  Hoiuero  co.evum  faciunt : 
antiquario,  postea  autem  a  librariis  alii,  priorem  illo,  ut  Lipsins  et  Scali- 
recepta  esse.  De  vEmilio  Sura  niliil,  gcr.  Eo  quod  alteruin  abaitero  sump- 
quod  sciam,  habemus.  Plinio  tiui-  sissc  versus  constet  ;  in  Hesiodo  vero 
dem  laudatur  Manlius,  aut  Mauilius  major  siuiplicitas,  et  rudior  antiqui- 
Delpk.  et  Vur.  Clas.                    Patera.  D 


50  C.    VELLEII    PATERCULI 

peiclcgantis  ingcnii,  et  mollissima  dulccdine  carminuni 
memorabilis,  otii  quietisquc  cupidissimus,  ut  tempore  tanto 
viro,  ita  operis  auctoritate  proximus."  Qui  vitavit,  ne  in 
id,  quod  Ilonierus,  incideret :"  ^  patriaraque"  et  parentes" 
testa<us  est ;  sed  patriam,P  quia  multatus  ab  ca  erat,  con- 
tumeliosissime.  Dum  in  externis  moror,  incidi  in  rem 
domesticam,  maximiquc^  erroris  et  multum  discrepantem 
auctorum  opinionibus/  Nam  quidam,  hujus  tcraporis 
tractu  [a.  Chr.  n.  801.  a.  U.  c.  47.],  aiunt,  a  Tuscis  Capuam, 
Nolamque  conditam,  ante  annos  fere  dcccxxx.:  quibus 
cquidem  assenscrim.  Sed  M.  Cato  quantum  differt?  qui 
dicat,  Capuam''  ab  eisdem  Tuscis  conditam,  ac  subinde 
Nolam:'    stetissc    autem  Capuam,*!  antequam   a   Romanis 

•  Qui,  ut  primus  fuittetnpore  post  tantum  virum,  ita  primus  quoque  prcestantia 
carrninum. 

0  Qui  carit,  ne  incideret  in  cnndem  incuricrtri,  in  qunm  Homerus  inciderat. 

f  Dum  hareo  in  historia  peregrina,  vccurrit  mihi  res  patriu,  in  qua  valde  erra- 
tum est,  et  opiniones  scriptorum  multum  dissentiunt.- 


Bat.  et  eadem  tisqiie  ad  finem  cap.  in  Ed.  Bipont.  omnino  desunt. — 2  Ita 
Ed,  Basil.  Ed.  Bipont.  et  Ed.  Lugd.  Bat.  inciderat  Ed.  pr. — 3  Ita  Rhenanus; 

NOT^ 

tas  appareat.     Venim  id  e  longinquo  ko/cj?,   Bfpfi  apyaXt'ip,  ovSe  ttot'  iaOXy  : 

petitum,  et  critici  Graramatioi  magis,  Habitavit  autem  prope  Heliconem,  mi- 

quani  diligentis  Ciironologi  est.    Cre-  sero  in  vico  Ascra,   try  erne  malo,  (estate 

de  Velleio,    cum   quo   Eusebius   et  moksto,  nunquam  bono. 

plerique  Chronologi  consentinnt,  qui  i  Capuam]   Quam    incertum    tcin- 

Hcsiodum  Carani  temporibns   coae-  pns,  quo  Capua  condita  est,  tarn  am- 

vuiudocent.  bigua  ejus  nominis  est  ratio.  Livius 

n  Palriumque']  Natus  est  Cumis.^o-  lib.  iv.  ait  quidem  Capuam  a  Tuscis 

ficis.     Unde  ejus   pater,   propter  a;s  conditam,  sed  olim  dictam  esse  Vul* 

alieniim,  solum  vcrtens,  .Ascram  Ba-o-  turnum:    postea   vero   a  Sanmitibns 

tia;    vicum   migravit:    ubi   educatus  captam,  ab  ipsorum  duce  Capy,  vel, 

Hcsiodus,  Ascra-us  dictus  est,  quam-  qnod  propins  vero  esse  putat,  abagro 

vis  esset  vcre  CuniJ-us.  campestri,  Capuam  css(?  appellatam. 

"  Et  parcnlcx]    I'ater,  Dius,  Ampe-  Sita  est  in  Campania  fVlici,  ad  Vul- 

lidis  filius  :  mater  vero  Pycimcde.  turnum  fluvium,  et  ad  radices  Titatae 

V  Sed  palrium]    Ascram   intelligc,  mentis,    inter  ipsam   et    Noiam   ex- 

ubi   educatus    est.      Unde     e.vulare  tensi. 

quoque,  ob  jes  alienimi,  coactus  I'ue-  ^  Nolam]  Urbs   paritcr  ac   Capua 

rat.     Ecre  quos  versus  in  earn  con-  regni    Neapolitani.      Sic     hodieque 

»cripsit,'Efr>w^B.  N<£<r(raTo  5'«l7x"EAt-  dicfa.      Ubi  adhuc  niulta  vetustatis 

Kuv%,  ii^ufjii  ivl  Ku'fXTi,  "AfTKi'Tj,  x*")""  monunicuta  visuntur. 


HISTORIiE    ROMAN;^;   LIB.   I.   S. 


51 


capcrctur,  annis  circiter  cclx.  Quod  si  ita  est,  cum  sint 
a  Capua  capta  anni  ccxl.  ;  ut  condita  est,''  anni  sunt  fere 
D.  Ego  (pace  diligentise  Catonis  dixerim)  vix  credidcrira, 
tam  mature  tautam  urbem  crevisse,  floruisse,  concidisse, 
resurrexisse. 

8.  Clarissimum  deinde  omnium  ludicrum  certamen,  ct 
ad  excitandam  corporis  animique  virtutem  efficacissimum, 
Olympiorum'  initium  habuit,  auctorem'  Iphitum"  Elium. 
[a.  Chr.  n.  884.]  Is  eos  ludos  mercatumque"  instituit'"'  ante 
annos,  quam  tu,  M.  Vinici,  consulatum  inires,  dccccxiii.^^* 
Hoc  sacrum  eodem  loco  instituisse  fertur  abhinc  annos 
ferme  mccl.  Atreus/  cum  Pelopi^  patri^  funebres  ludos 
faceret.    Quo  quidem  in  ludicro/*  omnisque  generis  certa- 

?  Ex  quo  cediflcata  est. 


tnaximeque  Ed.  pr. — 4  Ita  corrigit  Krause.     Ed.  pr.  DCCCXXIII.  Bium. 
DCCCIV, — 5  Patris  Ed.  pr. — 6  Ludce  excidisse  putat  Ruhnken.  ante  mn- 


NOTiE 


•  Olympioruml  Ludorum.  Quod  no- 
men  ductiim  est  ab  Olympia  Elidis 
nrbe,  circa  quam  hi  ludi  j^rimum  ce- 
lebiati  sunt.  Horum  celebritas  quin- 
quennalis  erat :  per  quam  exercebat 
se  juventus  quinque  gymnasticis  cer- 
taminibus ;  caestibus,  cursu,  saltu, 
disco,  et  palaestra.  Qui  victor  erat, 
Olea  coronabatur  ;  domumque,  non 
per  urbis  portas,  sed  per  mocnium 
ruinas,  sublimis  curru,  revehebatur. 

*  Auctorem']  Initium  habuit  auctore 
est  Aldi  lectio,  cum  in  editione  pri- 
ma legeretur,  initium  habuit  auctorem 
Jphitum.  Istam  secutus  est  Lipsius  : 
ad  quam  Acidalii  conjectura  accedit, 
initium  habuit,  et  auctorem  Iphitum. 
Quomodocumque  Icgatur,  id  erit 
semper  accipiendum,  quatcnus  Iphi- 
tus  Olynipios  ludos  iniit  longo  post 
eorum  institutionem  intervallo. 

"  Iphitum]  Iphitus,  Praxonidaj  fi- 
lius,  rex  Elidis  t'uit,  unde  dictiis 
Elius.  Haec  porro  Ipliiti  Olympica 
periodus  Celebris  est :  et  ab  ea  ini- 


tium  est  verioris,  certe  distinctioris, 
apud  scriptores  lustoria?. 

^  Blercatum]  Id  aptissima  voce, 
iravfjyvpiv,  appellant  Gra'ci,  hoc  est, 
Conventum,  Assemhlee.  Interduni  mer- 
catus  accipitur  pronuudinis,  la  Foire. 
Interdum  pro  foro,  vel  emporio,  U 
MarchL 

"  Insiituif]  Si  hoc  verbum  ad  /«<ios 
referatur,  legendum  est  potius,  resti- 
tuit.  Si  ad  mercatum,  retinenduni 
est,  instituit.  Si  ad  utrumquc,  tole- 
rari  utcumque  potest,  hoc  sensii  : 
instituit  perpetuos,  et  statos,  ut 
quinto  quoque  ineunte  anno  recurre- 
rent. 

s  DCCCCXIII.]  Scribe octingeiitos 
quatuor.  Nam  prima  Olympias  Iphi- 
taea  pra?ce<lit  duntaxat urbis  natakin 
(ex  Velleii  sententia  raox  subtexen- 
da)  annis  22.  Sunt  antem  ab  illo  ad 
Vinicii  consulatum  7'J2.  Itaque  cla- 
riim  est  scribi  debcre  bOl. 

y  Atreus]  Vide  supra  cap.  1. 

»  Pclopi]  Vide  supra  cap.  2.     Ce- 


52 


C.    VELLEir    PATERCULI 


miiuiiu  Hercules  victor  cxtitit.  Turn  Athenis*  perpetui 
Archoutes  esse  desierunt,  cum  fuisset  ultimus  Alcmaeon, 
coeperuntque  in  denos  annos''  creari  [a.  Chr.  n.  754.  01. 6. 3.] ; 
quaj  consuetudo  in  annos  lxx.  raansit:  ac  deinde  annuls 
conimissa  est  magistratibus  rcspul}iica.  Ek  iis,  qui  denis 
annis  praefuerunt,  primus  fuit  Charops,  ultimus  Eryxias  ;7 
ex  annuls,  primus  Croon.  Scxta  Olynipiade,  post  duos  et 
viginti  annos,  quam  prima  constituta  I'uerat  [Ol.  (I.  3.  a. 
Chr.  n.  754.],  Romulus'^  Martis  filius,  ultus  injurias  avi,** 
Romam  urbein  Parilibus'^  in  Palatio^  condidit ;  a  quo  tem- 
pore ad  vos'5  Consules  anni  sunt  dcclxxxiii.^     Id  actum 


nisque.  Lips.  Voss.  et  al.  omnis  sine  copula  leg. — 7  Erix.  Ed.  pr. — 8  Ita  ex  aera 


NOT;E 


terum  quod  ad  liidos  Olympicos  per- 
tinet,  valde  dnbius  est  illonini  aiic- 
tor.  Ecce  Petavii  sententia,  (jure 
leliquas  facile  coiiciliat.  Sni)poiiit, 
quod  inter  omnes  constat,  niultos  ex- 
titissc  Heicnlis  nomine  insignes.  Ex 
qnibiis,  qui  inter  Ida'os  Dactylos 
(nomen  id  fuit  Cybeles  Sacerdotiini) 
censetur,  is  liidos  primus  istos  insti- 
tuit.  Qiios  ab  aliis  Mibinde  repeti- 
tos  Pelops,  necnon  Atreiis,  ac  de- 
inde Hercule*,  Alcnicna;  filius,  ccle- 
bravit.  Ab  Ipbito  dcuuiin  stati  ac 
perpetui  esse  cceperiint. 

*  Turn  Athfuis]  Id  est,  annis  post 
aliquot:  nisi  <|uis  liiaium  lii('  esse 
cum  Lipsio  velif,  ac  periishc  (jniv  a 
])rima  Olympiarie  ad  .•icxtiiin  Vellcius 
iuterseruil.  'I'untuni  enini  Olynipiade 
quinta  exeunle  dt-.tierunt  Arcliontes. 

''  (.'orjieriinliine  hi  (lciio.%  unnos]  I  line 
erroris  ar^u<-  Jn^iinum,  (pii  I.  it.  c.  7. 
tradiderit,  adiuiui>traiioneMi  reipub- 
licae,  post  Cudnim,  aimuis  niagistra- 
tibut  e.s^e  coinnii'isam. 

"=  RomuliiH \  NaiiiH  est  ex  .Sylvia, 
Numitoris  filia,  anno  M-fMUnIo  i-xeiin- 
tc  Olyiiipi'iilit  secunda;.  Adliuc  a 
partu  recent,  jus!<ionc  Ainulii  regis, 
cutD  fratre  Kcmo  expositus,  clam  a 


Faustulo  pastore  educatus  est. 

•J  Uttus  injurias  ari]  Numitoris,  in 
quern  geminam  injuriam  Amulius  fra- 
ter  inlulerat.  1.  Invaserat  regnum, 
quod  ad  ipsum  letatis  jure  pertinebat. 
2.  Sylvian!  ejus  filiani,  ne  qua  spes 
posteritatis  esset,  Vi-stalem  fecerat. 
Utranique  Romulus  ultus  est.  Cum 
eniui  adolevisset,  occiso  Amulio, 
avian  in  regnum  restituit.  Deinde 
Komaiu  condidit,  anno  Aniulii  regni 
secundo,  (jui  juxta  Varronem,  quern 
se()uilur  Velleius,  incidit  in  annum 
tertiuni  Olyuipiadis  sextze :  juxta 
alios,  in  secundum  ejusdem  Olympi- 
ad is. 

"  P<»(7i/y«,s]  Aut  Palilibus  :  hoc  est, 
(lie  fe>lo  I'alis  l)ea-,  (|ucni  idcirco  Pa- 
lilia  patres  dixerunt.  Hie  porro  dies 
celeOrabatur  a  pastoribus,  turn  pro 
pecoris  partu,  tuin  ad  hipos  arcen- 
*los,  niorbos(|ue  a  pecorc  depellendos. 
Prima  Konuili  Palilia  incidunt  in  an- 
num mundi  :i!JOI. 

'  Jh  i'alalio]  In  Palalino  nionte, 
qui  unus  est  ex  se|)tem  Uibis  colli- 
Imis,  sic  dictus  a  Palautia,  Evandri 
filia.  Etiam  nunc  Koniic  dicitur, 
AJunte  PaUitino. 

B  Ad  vosj  Ad  tuum,Vinici,  et  Cas« 


HISTORIiE   ROMANiE    LIB.    I.   9. 


53 


post  Trojam  captam  annis  CDXXXVii.9''  Id  gessit  Romu- 
lus, adjutus  legionibus  Latinis'°  avi  sui."  Libenter  enim 
his,  qui  ita  prodiderunt,  accesscrim:  cum  alitor  firmare 
urbem  novam,  tam  vicinis  Veientibus,  aliisque  Etruscis 
ac  Sabinis,  cum  imbclli  ct  pasforali  manu  vix  potuerit; 
quanquam  earn,"  asyloJ  facto  inter  duos  lucos,  auxit.*"  Hie 
ceutum  homines  electos,  appellatosque  Patres,  instar  ha- 
buit  consilii  publici.  Hanc  originem  nomen  Patriciorum 
habet.  Raptus'^  virginum  Sabinarum***  ' 
-  1).***'  quam  timuevat  hostis,   expetit.™     Nam  biennio" 


Varron.  reposiiit  Kranse.  Ed.  pr.  DCCCCLXXXL.,  quod  Scliegkiiis  aeram  Ca- 
ton.  seqiiens,correxerat  DCCLXXXII. — 9  Piog;losseniatehaec  habet  Vir  D. 
Goettinseiisisin  Epliemer.  lit.  a.  1779.  Addit.  p.  120. — 10  Ita  Lipsius,  et  Ed. 
Bipont.  LatiniEA.  pr.  et  Ed.  Lugd.  l>at.— 11  Ita  Heins.  probaiite  Ruhnken. 
quamquamjam  Ed.  pr.  et  Ed.  Lugd.  Bat.  quamquam  etiam  Jacobs. — 12  At  raptux 
fonj.  Kraiise. — 1  Priora  hiijiis  cap.  verba  sic  explere  et  corrigere  tentavit 


NOTiE 


sii  Longini  ccsnlattim. 

h  CDXXXVIL]  Qui  largissime 
coinputant,  aiiuos  efficiunt  tantvim 
432.  immo  plerique  reperiimt  paucio- 
res.  Qnare  e  textii  tollenda  est,  nieo 
judicio,  septenarii  nota. 

'  Latinis  avi  sui]  Alii  Latini ;  nam 
visus  est  quibusdam  Yelleius  sentire 


imitatus  est.  Sed  deinde  Asylornm 
jus  ac  morem  abolevit  Tiberius  Im- 
perator.  Suet,  in  Tib.  c.  37. 

^  Auxit~\  Intellige  turn  manuni  il- 
lam  pastoraleni,  turn  Roniuli  poten- 
tiani,  qua»,  ab  initio  exigua,  mirum 
in  moduni,  constituto  asylo,  crevit. 

'  Raptus  virginum  Subinaruni]    In- 


cum  Dionysio  Halicavn.  qui  tradidit      gens  hie  hiatus,  qui  Romanos  omnes 


natum  esse  Romnhnn  ex  Electra,  La- 
tini filia.  Sed  hate  sententia  pauco- 
rum  est.  Sequimur  eos,  qui  avum 
Romuli  fuisse  ISuniitorem  dicunt. 
Non  tamen  Lipsium  audimus  legen- 
lem,  legionibus  Latinis,  id  est,  e  Latio. 
Nam  quid  vetat  Numitorem,  ab  suo 
Principatu,  Latinum  vocari  ?  quod 
certe  fit  inter  principes. 

J  Astjlo]  Asylum  teniplura  est,  ali- 
usve  quivis  locus,  ad  quern  qui  confu- 
giunt,  sunt  in  tuto.  Asylum,  quasi 
dffvpov,  Servius  deducit  a  verbo  cTvpui, 
traho,  quod  avelli  inde  quenquani  ne- 
fas  esset.  Primum  Asylum  Atlieuis 
slatuerunt  sibi  Herculis  posteri,  ve- 
riti  vim  eornm  quos  Hercules  vivens 
vexavisset.      Ilos    deinde    Romulus 


Reges,  onmes  Cousules,  Tribunosque 
militum  absorbet,  usque  ad  annum 
582.  Hunc  hiatum,  et  aliquot  alios, 
accurate  replevit  V.  C.  J.  Doujat  ia 
Velleio  Paterculo,  quem  edidit  Gal- 
lice  ann.  1672.  cum  diligeuti  Chrono- 
logia  ad  Velleii  historian),  usque  ad 
annum  decimum  sextum  Imperii  Ti- 
berii. 

"'  Quam  timuerat  hostis,  expetit] 
Sermo  erat  de  Perseo  rege  INIacedo- 
num,  qui  grave  in  Romanos  bellum 
gerebat.  Cum  enim  hujus  belli  initia 
prospera  Perseo  fuisstnt,  ait  Velleius 
eum  multo  graviorem  liostcm  t'uisse, 
quam  populus  Ronianus  expectasset. 
Itaque  recte,  meo  judicio,  Lipsius  le- 
git, exlilit,  pro  expctit :   quasi   Vel- 


54  C.    VELLEIl   PATERCULI 

adeo  varia  fortuna  cum  consulibus°  conflixerat,  iit  plemm- 
qiie  superior  Ibret,''  magnamque  partem  Graeciae  in  socie- 
tatcm  suam  pcrduccret.  Quin^  Rhodii''  quoque,  fidelissimi 
antea'  Romauis,  tum  dubia  fide,  speculati  fortunam,  pro- 
mores  regis  partibus  fuisse  visi  sunt/  ct  rex  Eumenes'  in 
eo  bcllo  medius  [fuit]+  animo,'  neque  fratris  initiis,  neque 
sua?  respond  it  consuetudini.  Tum  senatus  populusque  Ro- 
manus  iEmilium  Paullum,  qui  et  praetor  et  consul  trium- 
phaverat/  virum  in  tantum  laudandum,  in  quantum  intelligi 
virtus  potest/  consulem  creavit  [U.  c.  580.  a.  Chr.  n.  167.], 
filium  ejus  Paulli,  qui  ad  Cannas/  quam  tergiversanter 
perniciosam  reipublicae  pugnam  inierat,  tam  fortiter  in  ea 

^  Considerantes  quo  fortuna  se  verteret,  visi  sunt  procliviores  in  causam  regis, 

'  Animum  partitas  est. 

*   Virum  dignum  tuntis  lattdibtts,  quantis  virtus  ipsa  intelligi  potest  digna. 


Lipsius  :  gravior,  quam  timuerat,  hostis  exstitit:  unde  Voss.  ex  mente  Lipsii: 
I'erses  populo  Romano  gravior,  quam  timuerat,  Jwstis  exstitit,  quod  probat  Ruhn- 
ken.  Jaiii :  In  Macedonia  Persevspacem, contra  quam  timuerat  hostis  (sc.  Romani), 
trpetit.—2  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  Bipont.  et  Ed.  Liigd.  Bat.  Quibus  Ed.  pr.  Ex 
7ui6u5  (sc.  Gra;ciae  civitatibiis  s.  populis)  Herel. — 3  Ita  Cod.  ante  Ed.  pr. — 
4  Fuit  toilendum  esse  censet  Heinsius,  piobantibus  Ruhnken.  et  Jani. — 

NOTiE 

leius  diceret :  Perseus  populo  Roma-  se  vulgo  falso  creditur. 

no  gravior,  quam  timuerat,  hostis  ex-  '  Eumenes]    Eumenem    secundum 

titit.  intcllige,  Attali  primi  ex  Apolloniade 

"   Biennial     Quadriennium    tcnuit  liliuni   natu  maximum,  regem  Perga- 

Macedoniae  belltmi.      Recte   tameu,  mi.     Is  in  bello  Macedonico  animum 

biennio.     Nam   ex  his  quatuor  annis,  inter  Romanes  et  Perseum  partitus 

duobus   tantum    postremis     Romani  est.     Nam  licet  se  Romauorum  ami- 

paulo  mcliore  fortuna  usi  sunt.  cum  profiteretnr,  tamen  veriore  stu- 

»  Cum  consulibus]    Licinio    Crasso  dio  in  Perseum   ferebatiir.     Sic  ne- 

tt  Appio  Claudio.  que  respondit  tractatis  rebus  ab  At- 

•'   I'orcf^  Alii  fuerit:  Acidaiius  le-  talo,   fratre  suo   minore,   qui,  initio 

git, /orf<;  Orulerus  vcro  dclet,/orf<,  belli    Romam  missus,  ilium   Scnatui 

et    copulam,    magnamque,    expungit,  de  occulti  in   Perseum  favoris  suspi- 

Uterque  bene.  clone  purgaverat ;  neque  sua?  consue- 

'I  lihodii]    Incolac   Rbodi.      Insula  ludini  semper  amplectendi  rcipubli. 

est   inter   A.<>ialicas    tenia,  in    mari  cae  partes. 

Carpathio,  et  Cariac   adjacens,  cum  •  Triumphaveraf]    In    prsetura    de 

urbe  cognoniinc,  qua-  toti  insula:  no-  Hispanis  ;  atque,  si  Livium  audimus, 

men  fecit.    Rhodii  a  CoIoaho,  qui  iilic  de    Lusitanis.     In   priore   consulatu, 

erat,  etiam  vo(;ati  sunt  Colossenses.  d«' Liguribus,  (/(S  GVwoJs. 

Ad  eos  U.  Pauluscpibtolaui  scripsis-  '  Ad  Cannas]  Vicus  est  in  Apulia. 


HISTORIiE   ROMANCE   LIB.    I.   9.  ^ 

mortem^  obicrat."  Is  Persam"  ingenti  praelio,  apud  urbem, 
nomine  Pydnam/  in  Macedonia,  fiisum  fugatumque  castris 
exuit  [U.  c.  587.  a.  Chr.  n.  1G6.] ;  deletisque  ejus  copiis/ 
destitutum  omni  spc,  coegit  e  Macedonia  profugere :  quam 
ille  linquens,  in  insulam  Samothraciam"  perfugit/  templi- 
que^  se  religioni  supplicein  credidit.  Ad  eum  Cn.  Octavius 
preetor,  qui  classi  praeerat,  pervenit,  et  ratione  magis,  quam 
vi,  persuasit,  ut  se  Romanorum  fidei  committeret.  Ita 
Paullus  maximum  nobilissiraumque  regem  in  triumpho 
duxit.  Quo  anno  et  Octavii,  praetoris,  navalis/  et  Anicii, 
regem  lUyriorum''  Gentium  ante  currum  agentis,"  triumphi 
fuere  celebres.  Quam  sit  assidua  eminentis  fortunse  comes 
invidia,  altissimisque  adhaereat,  etiam  hoc  colligi  potest, 
quod,  cum  Anicii  Octaviique  triumphum  nemo  interpella- 
ret,  fuere,  qui''  Paulli  impedire  obniterentur :  cujus  tantum 
priores  excessit,  vel  magnitudine  regis  Persei,   vel  spec?e 

*"  Qui  morluus  erat  in  pugna  Cannensi  tarn  fortiter,  quam  invite  earn  commiserat, 
utpote  damnosam  reipublicce  futuram. 


5  Morte  Cod.— 6  Ita  Jani :   profugit  Ed.  pr.  Riihn.  Burm.  Ed.  Bipont.  et  Ed. 
Lugd.  Bat.— 7  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  Bipont.  et  Ed.  Lugd.  Bat.  agentium  Ed.  pv.— 

NOTiE 

"  Persani]  Erat  Philippi  filius  iiatii  pli  sanctitate  se  defendit,  ratus  secu- 

major.  Ultimiis  rex  Macedonije  fiiit:  rum  se  fore  propter  loci  reverentiam. 

a  Carano,  qui  primus  illic  regnavit,  ^  Navalls]  Qui  triumphi,  gestis  ma- 

undequadragesimus.  ri  feliciter  rebus,  deceniebantur,  ii 

"  Pydnain]     Hodie   Chitro,    prope  diccbantur  uavales :   nt  terrestres,  a 

ostia  Aliacmonis,  et  sinum  Thermai-  rebus  terra  feliciter  gestis. 

cum.  *  Regem  Illyriorum]  Des   Esdavons. 

*  Deletis  ejus  copiis]    lu  eo  prjelio  Gentius,  a  Perseo  in  periculi  societa- 

Macedonumcffsa  sunt  ad  viginti  mil-  tern  per  fraudem  inductus,  hujus  tri- 

lia,  capta  undecim:  Romanorum  au-  umphi  L.  Anicio  prsetori   materiam 

tem  non  plus  centum  cecidere.  dedit. 

^  Samothraciam]  Est  Thraciae,  in  >>  Fuert,  </«?]  Sulpitius  Galba  tribu- 
niari  JEg?eo,  contra  Hebri  ostia  ;  in-  nus  militum,  et  iEmiiius  privatim  ini- 
clyta  religionibus,  atque,  Plntarcbo  micus.  Criminabantur  optimum  du- 
et Livio  testibus,  inviolati  s<ili  insula,  cem,  ut  impericsum,  ob  uiilitaris  disci- 
ubi  nobilissimum  Junoni  templum  plinee  ob^ervaiitiam :  ut  malignum, 
fuit.  ob  pra-daui  p.ncius,   quam  cupiditas 

1  TempUque]    S(  nsu-  e.>-t :  In  iusu-  militum  speraverat,  distributam. 
lam  Samotbraciam  profugit,  ubi  tcm- 


5&  C.   VELLEII    PATERCULl 

simulacrorum,"  vel  modo  pecuniae,"'  ut  bis  millies^  centies 
IIS.  a^rario  contuleiit,^  ut^  omnium  ante  actorum  compara- 
tionem  amplitudinc  vicerit. 

10.  [U.  c.  586.  a.  Chr.  n,  167.]  Per  idem  tempus,  cum 
Antiochus  Epipliaues,  qui  Atlienis  Olympieum^  inclioavit/ 
turn  rex"'  Syria?,  Ptolemajum*^  pucrum  Alexandriae^  obside- 
ret;  missus  est'*  ad  eum  legatus  M.  Popilius  Lajnas,  qui 
jubcrct  incepto  desistere.  Maudataquc  exposuit;  et  regem, 
deliberaturum  se  diccntem,  circumscripsit  virgula,  jussit- 
que  prius  responsum  reddere,  quam  egrederetur  finito  arenae 
circulo."  Sic  cogitationem  regiam  Romana  disjecit  con- 
stantia :'  obeditumquc  imperio.  Lucio  autem  Paullo,  mag- 
nae"  victorise'  compoti,'^  quatuor  filii  fuere.  Ex  iis  duos, 
natu  majores,  unum  P.  Scipioni,  P.  Africani  filio,  nihil  ex 
paterna  majestate  pra^ter  spcciem  nominis,  vigoremque  elo- 
quent icC,  retinenti,  in  adoptionem  dederat,  alterum  Fabio 
Maximo :  duos  minores  natu,  praetextatos,''  quo  tempore 

'^  Cuju.s  trinini)lms  adco  superavit  priores,  site  propter  poientiam  regis  Persei, 
ith-e  propter  pMkhritudincm  simulacrorum,  sive  propter  cupiam  pecunice,  ut,  ^c. 
"  Qui  incepit  Atlienis  templum  Jovis  Olympici.  y  Descripto  circulo  arence, 

•  Sic  coTistaiUia  Romana  dissipavit  cunctationem  regis. 


ft  Ita  Jani :  et  Ed.  pr.  Bipont.  et  Lugd.  Bat.— 9  Ita  Sylbiirg.  et  Ed.  Bi- 
pont.  (Hympicum  Ed.  pr.  et  Ed.  Lngd.  Bat. — 10  Ita  Aid.  Nep.  cum  Ed.  Bi- 
pont. el  al.     regem  Ed.  pr. — 11  Macedonicce  suspicatiir  Rulinken. — 12  Com- 

NOTyE 

c  Simulacrorum']  Praeter  splita  spo-  norem,  qui  Physcon  etiam  dictus  est. 

lia,  orbiuni  etiam  devictarum,  mon-  e  Alexandria:']  Urbs  est  Syriae,  et 

tium,  ac  fluminum  simulacra  praefe-  emporium  celebre,vulgo^ica;andrc«e. 

rebantur.  ''  Missus  est]  A  Senatu,  rogatu  E- 

<•  Bi»  millies]  Deux  cent  dix  millions  vergetis,  et  Cleopatrae   sororis,   qui 

de  sesterces:  qui  si  ad  iisum  nostratis  Romam  legatos  ante  miserant  opem 

pecuniae  subducantur,  erunt  six  mil-  Scnatus  contra  Antiocbnm  implora- 

lions   d'or,     el    trois  cent    mille    icus.  tiiros. 

Sestertius  apnd  Romanes  erat  moneta  >  Magnee  victoria/]  Quam  ex  Macc- 

argentea.     Vide  Bndarum,Dc  assr.  donibns  retulerat. 

*  JErario  contulcrit]  Tradidit  Plini-  •<  Pratcxtatos]    Qui    gcrebant    to- 

usl.  XXXIII.  populum   Itonianum   ab  gam  practextam,  id  est,  quam  circum 

to  tempore  pendere  tributuni  desi-  prsetcxta  purpura  erat.     Hac   toga 

4sae.  iitot)antnr,   1.  pueri  nobilcs  usque  ad 

'  PtoUmaum']  /Egypti  regem,  Pto-  dccimnm  scptimum   annum.  2.  Ma- 
te m»i  Philometoris  fratrcm  nata  mi-  gistratus  omnes   urbani.    3.  Omnes 


HISTORIC.    ROMANCE    LIB.    I.   11.  57 

victoriam  adephis  est,  (donii)'  habiiit  Is  cum  in  concionc 
extra  Urbcm,  more  ninjonim,  ante  triumphi  dicin,  ordinem 
actoruni  siiorum  comniemorarct,  Deos  inimortales  precatus 
est,  ut,  si  quis  eorum  invideret  operibus  ac  fortunae  suae,  in 
ipsum  potius  saivirent,  quam  in  rempublicam.  Quae  vox, 
veluti  oraculo  emissa,  magna  parte  eum  spoliavit  sanguinis 
sui.  Nam  alterum  ex  suis,"^  quos  in  familia  retinuerat, 
liberis,  ante  paucos  triumphi, ''  alterum  postpauciores  ami- 
sit  dies.  Aspera  circa  htsec  tempora  censura  Fulvii  Flacci 
et  Postumii  Albini  fuit.  [U.  c.  580.  a.  Chr.  n.  173.]  Quippe 
Fulvii  censoris  frater,  et  quidem  censors,'"  Cn.  Fulvius, 
senatu  motus  est  ab  lis  censoribus. 

11.  Post  victum  captumque  Persen,  qui  quadriennio* 
post  in  libera  custodia"  Albae°  decessit,  Pseudophilippus,P 
a  mendacio  simulates  originis  appellatus,  qui  se  Philippum, 


pote  Ed.  pr.  sed  Compoti  omnes  recentiores. — 1  Domi  supplevit  Ruhnken. 
probante  Jani :  deest  in  Ed.  Lugd.  Bat.  et  al. — 2  Kuhuken.  Ed.  Bipont.  ex 
his  Ed.  Lugd.  Bat.  et  Ed.  Basil,  probantibus  Ruhnken.  et  Jani.  ex  Us  Burm. 
— 3  Paucos  ante  triumphum  malit  Hottiugerus.— 4  Qmdrienniim  Ed.  pr. — 

NOT^ 

Senatores,  cum  saoros  Diis  celebra-  ]>ietatur,  koivo^ios,  boc  est,  ejusdem 
bant  dies.  4.  Collegiorum  Magistri,  memce,  atque  ejusdem  tecti. 
(ut  Paul.  Manut.  obseivavit  in  orat.  °  In  libera  custodia]  Ubi  non  adimi- 
pro  Sext.)  dura  ludos  agebant  compi-  tnr  libertas  enndi,  ledeundi,  et  qui- 
talitios,  id  est,  in  com pitis  fieri  soli-  buscum  libet  congrediendi. 
tos.  PiJEtexta  porro  erat  quoddam  °  Albar]  Urbs  Latii  est.  Nuncja- 
vestimenti  genus  oblongum,  ac  talare.  cet  in  minis  :  sed  ei  adjacet  Alba- 
Hinc  pueri  pi2etextati  dictisunt.  An-  num  ;  quae  urbs  ex  alterius  ruderibns 
nos  etiam  pueiitia>,  per  quos  usus  crevit,  et  nunc  Albano  diritur. 
erat  pvaetextae,  pra?textatos  vocavit  v  PsfMdoy>/n7jj)j;j«]  Falsns  Philippus, 
Plinius  I.  XXXIII.  sed  observandus  est  a  nomine  Grseco  ;|/6D5os.  Ubi  tamen 
omnino  alius  hujus  vocis  usus,  cum  observabis,  hac  voce,  si  nomiuibus 
tribuitur  moribus  :  ut  apud  Juven.  propriisjungatur,  non  tam  falsitatem, 
Sat.  II.  '  Sic  pra-textatos  referunt  Ar-  quam  omnimodam  siinilitudincm  sig- 
taxata  mores.'  Intelliguutur  enini  uificari.  Hie  Pseudophilippus  a  Flo- 
mores  lascivi  et  obscceni.  ro  Andriscus  nominatur.     Causa  fuit 

'  Ante  paucos  triumphi]  Quarto  ante  belli  Macedonici  tertii,  quod  an.  U.  C. 
ti'iunipbum  die.  Alter  vero  in  tri-  606.  confectum  estingenticladePsen- 
umpbo  conspectus  post  tertium  diem  dopbilippi  exercitus,  occisis  ex  ejus 
obiit.  copiis  viginti  quiuque  millibus. 

»"  Et  quidem,  censors}  Lipsius  iDter> 


58  C.   AELLEII    PATKRCULI 

rcgiaeque  stirpis  fcrcbat,  cum  esset  ultima;,  armis  occupata 
Macedonia,  assumtis^  regni  insignibus,  brevi  temcritatis 
poenas  dcdit.  Quippe  Q.  Metellus  praetor,  cui  ex  virtu te 
Maccdonici  nomen  inditum  erat,"^  pra^clara  victoria  ipsum 
gentcinquc  superavit,  et  immani  etiara  Achacos,  rebellare 
incipientes,  fudit  acie.  [U.  c.  C05.  a.  Chr.  n.  148.]  Hie  est 
Metellus  Maccdonicus,  qui  porticus,  quae  fuere  circura- 
datae^  duabus  eedibus"  sine  inscriptione''  positis,  quae  nunc 
Octavia^  porticibus'  ambiuntur,  fecerat :  quique  hanc  tur- 
mam  statuarum  cquestrium,  quae  fronteni  oedium  spectant, 
hodieque  maximum  ornamentum  ejus  loci,  ex  Macedonia 
detulit.*  Cujus  turmae  hanc  causam  referunt:  Magnum 
Alexandrum  impetrasse^  a  Lysippo,'  singulari  talium  auc- 
tore  operum,  ut  eorum  equitum,  qui  ex  ipsins  turma  apud 
Granicum*  flumen  ceciderant,  expressa  similitudine  figura- 
rum,  faceret  statuas,  et  ipsius  quoque  iis  interponeret/  Hie 
idem,  primus  omnium  Romae  aedem"  ex  marmore  in  iis 
ipsis  monumentis  molitus,  vel^  magnificentiae  vel  luxuriae 

"  Duobus  templis. 

*  Et  qui  (leportavit  ex  Macedonia  hanc  muUitudinem  statuarum  equestrium,  qua 
reipiciunt  frontem  templorum,  eliam  nunc  maximum  ornamentum  kvjus  loci. 

■^  Ut  effingeret  ad  vivum  equites  suce  turma,  qui  cast  fuerant  upudjlumcn  Grani- 
cum,  et  se  quoque  Alexaudi  am  poncret  inter  cos. 


5  Adsumti  Ed.  pr. — G  Ed.  Basil,  delct  oaf, quod  deest  ctiamin  Ed.  Lngd.Bat. 
Jani  cmeiidat  est,  quern  seq.  Cliid.— 7  Heiiisiiis  :  portiais,  circumdutas,  ifc. 
titlctls  qua  fuere. — 8  Freinshem.  ad  Curt.  in.  11.  27.  imperasse  Lysippo...auc- 
toriy  probaotibus  Heinsio  ct  Burmanno,  Ruhukenio  recipicnte  in  coutextum. — 

NOT.E 

I  Sine  inscriptionc']     Hominis,  nou  »  Lysippol  Clarissinius  erat  statua- 

liuniiuis.      Horum   eiiim   templorum  rius,  patria  Sicyonius. 

altenim  Jovi,  alterum  Junoiii  iii.«crip-  '  (iranicum]    Phrygiae  minoris  flu- 

tuin  erat :  «cd  sine  inscriptioue,  qujc  vius  est,  ex  Ida  monte  in  I'roponti- 

Dotaret  vel  artifimm,  vel  ejus  qui  de-  dem  se  exonerans. 

dicaverat,  nonien.  "  Jlulcm]  Interprctor,  <f>«;)/u;«,cum 

'  Octatia  porticiOus]  Dn;e  porticus  l.ipsio  :  iion  autenj,  priialam  domum, 

sic  Roma'  vocabantur.    <Juaruni  alte-  c  iini  Grutero.     il'^des  cnini  pro  pri- 

ram  Octavia,    Augusti  soror,  fecit :  rota  domo  vix  alitcr  usurpatur,  quani 

alteram  Cn.  Octavius,  tilins  Cniei  il-  nunaio  inultitudinis.       Cum   Lipsio 

lias  prattoris,  qui  navali  tiiunipbo  dc  tauien  baud  putem,  hoc  tcmplum  ipsi 

rege  Perseo  triumpbavit.  urbi  Romju,  veluti  Ucx>,  dediculum; 


HISTORIiE   ROMANCE   LIB.    I.   12.  59 

princeps  fuit.  Vix  iillius  gentis,  aetatis,  ordinis  hominem 
inveneris,  cujus  feJicitatein  fortunae  Metelli  compares. 
Nam  practer  exccUentes  triuraphos,  honorcsque  amplissi- 
mos,  et  principalc  in  republica  fastigium/  extentumque"' 
vitae  spatiura,  et  acres  innocentesque  pro  republica  cum 
iniraicis^  contentiones,  quatuor  fiiios  sustulit/  omnes  adul- 
tae  aetatis  vidit,  omnes  reliquit  superstites  et  honoratissi- 
mos.  Mortui  ejus  lectum  pro  rostris  sustulerunt"  quatuor 
filii  :-^"  unus  consularis  et  censorius,  alter  consularis,  ter- 
tius  consul,  quartus  candidatus^'  consulatus,  quem  hono- 
rem  adeptus  est.  Hoc  est  nimirum  magis,  feliciter  de  vita 
migrare,  quam  mori. 

12.  Universa  deinde,  ut  praediximus,  iustincta?  in  helium 
Achaia,  en  jus  pars  magna  ejusdem  Metelli  Macedonici 
virtute  armisque  fracta'*  erat,  maxime  Corinthiis  in  arma, 
cum  gravibus  etiam  in  Romanos  coutumeliis/  instigan- 
tibus/  destinatus  ei  bello  gerendo  consul  Mummius. 
[U.  c.  GOB.  a.  Chr.  n.  145.]  Et  sub  idem  tempus,  magis, 
quia  volebant  Komani,  quicquid  de  Carthaginensibus  di- 
ceretur,'  credere,  quam  quia  credenda  aflerebantur,  sta- 
tuit  senatus   Carthaginem  excidere.     Ita   eodem  tempore 

^  Et  primum  gradiim  in  republica.  <■  Genuil. 

f  Post  ejus  mortem  quatuor  ejus  Jilii  extra  iulerunt  ad  rostra  lectum,  ubi  jacebat. 

«■  Jncilata.  ''  Impelkntibus. 


g/fiirusexoidisse  pntat  Rubnken. — 10  Extenuatumque  Ed.  pr. — 11  G.  Cnpenis 
Syllog.  Epist.  Norinib.  p.  540.  tolli  viilt  quatuor  filii,  probaiite  Rubnken. — 
12  Ita  Aldus  Nep.  tracta  Ed.  pr.  et  al.  ex  ea. — 1  dicebatur  Ed.  pr. — 2  Ruba- 

NOT.E 

non  vero  in  urbe  extructum  dici.  ad  popubim  concio  haberi  solebat. 

*  Cum  inimicis']  Cum  Scipione  >  Candidatus]  Sic  dicebantur,  qui 
Africano,  ceterisque  urbis  optiniatl-  niagistratus  petebant,  a  toga  candi- 
bns.  da,  quam  per  id  tempus  induebant. 

*  Pro  rostris  sustulerunt]  Ex  quo  Inde  rerun)  etiam  aliarum  petitores 
loco  mortui  filius,  aut  alius  ex  ipsius      candidati  vocati  sunt. 

genere,  qure  in  vita  pr*elare  gosis-  '  In  Koniunos  contumeliis']    Dubiuni 

set,  oratione  laudabat.     Rostra  dice-  est,  an  manu,  at  certc  oratione  ipso- 

batur  locus    sen    templum  iii    foro,  rum  legati  violati  sunt,  et  Achaeorum 

navium  rostris    adoruatum,  ex    quo  furorcm  aulevcrtere  fug^  coactisunt. 


60  C.    VELLEII    PATERCULI 

[U.  c.  607.  a.  Chr.  n.  146.]  P.  Scipio  yEmiliamis,  vir  aviris 
P.  AtVicanl,  paternisque  L.  Paulli  virtiitibns  simillimus, 
omnibus  belli  ac  toua?  dotibus,*  inoeniiquc  ac  studiorum 
eminon'issimu.s  sairiili  sui,  qui  nihil  in  vita  nisi  lai;dandum 
aut  fecit,  aut  dixit,  ac  sensit,'  quern,  Paullo  geiiitum,  adop- 
tatuni  a  Scipione  Africani  tilio,  diximus,  aedilitateni'*  petens 
consul  ereatus  est.  (Is'^)  bellum  Carthagini,  jam  ante  bien- 
nium  a  prioiibus  consulibus''  illatum,  majore  vi  iutulit: 
cum  ante  in  Hispania  mnrali'^  corona,  in  Alriea  obsidionali 
donatus  csset ;  in  Hispania  vero  eliani  ex  provocatione, 
ipse  modicus  virium,  immanis  magnitudiiiis  hostem  intere- 
misset.'  Eamque  urbem,  magis  invidia  imperii,  quam  ullius 
ejus  temporis  noxia?''  invisam  Romano  nomiui,  I'unditus 
sustulit,  fecitque  suaj  virtulis  monumentum,  quod  fuerat 
avi  ejus^  dementias.  Carthago  diruta  est,^  cum  stetisset 
annos  ncLXXiii.,^  abhinc  annos  clxxv.,7  Cn.  Coinelio  Len- 
tulo,  L.  Mummio  consulibus.  [U.  c.  608.  a.  Chr.  n.  145.] 
Huuc  linem  habuit  Romani  imperii  Carthago  asmula ;  cum 
qua  bellare  majores  nostri  coepere,  Claudio  et  Fulvio  con- 

•  Praterea  in  Hispania  interfecisset,  in  singulari  praiio,  hostem  immodiccE  sta- 
turcE,  ipse  mcdiocrium  virium. 


ken.  omnihm  belli  togo'qiie  artibus  ingeniiqu'e  ac  stitdinrtnn  dotibm  rminentissimus 
s.  s.  Hottin<;er.  Miis.  'liiiic.  Vol.  i.  T.  2.  p.  34U.  post  dotibus  excicUsse  putat 
ornatus,  vc;l  simile  «nii(l. — S  Aldus  Nt'i).  aut  sennit,  piobaiile  Riihnkiaiio. — 
4  Is  deest  in  Ed.  pr.  et  Ed.  Liifjtl.  Bat.  Heins.  et  Voss.  deletis  est.  Is,  con- 
tinuant periodiiin.— 5  Ejus  ejecit  Jiint.  avita;  conj.  Heins. —  G  DCLXVII. 
Ed.  pr.— 7  CCLXXVU.  Ed.'pi .  et  Ed.  Liigd.  Bat.  CLXXVII.  Ms.  Vale- 

NOTiE 

*  JEdilitatem^  Dignitas  erat  Roma-  nas  liberasset :  hoec  erat  graminea ; 

na,  primus  ad  alias  gradiis.     jlidilis  inde  decerpto  gramine,  iibi  obsessae 

hae  partes  erant,  urbem  tneri,  curare  tent  bantur.     Erat  omnium  longe  no- 

annonam,  cxliiberc  liidos,  piibjica  et  bilissinia. 

privata  adirtcia  |)rociMare.     Curidis  "^  LJUhts...noxia-]\^\\>%\\\f>%dlis.,.noxis, 

dicebatur,  a  ^rlla  Curuli,  qua  soli  JE-  i.  e.   ullis  noxis,  quic  objici  illi  turn 

diics  ntebantur.  possent,   cum   advcrsus  eani   bellum 

'■  A  prioribus  consulibus]  IManilio  et  decretum  est. 

Censorino.  *=  Cailliago    diruta  est]      Incendio, 

•^  Murali]   Quod  niurum  tirbis  ob-  qnod,  teste  Floro,  per  septemdecini 

sessae  prior  conscendisset.     Obsidio-  dies  cxtingui  tanicu  vix  potuit. 
nak,  quod  obsessas  cohortes  Roma- 


HISTORI.E    ROMANS    LIB.   I.  13.  61 

sulibus,  ante  annos  ccxciii.,^  quam  tu,  M.  Vinici,  consula- 
tum  iiiiies.  [U.  c.  490.  a.  Chr.  n.  263.]  Ita  per  annos 
ex VI 1 1,9  aiit  bellura  inter  eos  populos,  aut  belli  prtcparatio, 
aut  infida  pax  fuit.  Neqiie  se  Roma,  jam  terrarum  orbe 
siiperato,  securam  speravit  fore,  si  noraen  usqiiam  stantis 
maneret  Carthaginis.  Adeo  odium,  certarainibus  ortum, 
ultra  metum  durat,  et  ne  in  victis  quidem  deponitur :  neque 
ante  invisiim*^  esse  desinit,  quam  esse  desiit. 

13.  Ante  trienniura,  quam  Carthago  deleretur,  M.  Cato, 
perpetuus  diruendae  ejus  auctor,*  L.  Censorino,  M'.  Mani- 
lio'°  consulibus,  mortem  obiit.  [U.  c.  605.  a.  Chr.  n.  148.] 
Eodem  anno,  quo  Carthago  concidit,  et"  Mummius  Corin- 
thum,  post  annos  dcccclii.,  quam  ab  Alete,'^  Hippotis 
filio,  erat  condita,  funditus  emit  Uterque  imperator,  de- 
victae  a  se  gentis  nomine  honoratus,  alter  Africanus,  alter 
appellatus  est  Achaicus.  Nee  quisquam  ex  novis  homini- 
buss  prior  Munimio  cognomen  virtute  partum  vindicavit.' 
Diversi  imperatoribus  mores,  diversa  fuere  studia.  Quippe 
Scipio''  tam  elegans  liberalium  studiorum,  omnisque  doc- 
trinae  et  auctor'  et  admirator  fuit,  ut  PolybiumJ  Panaetium- 

*  Continuus  suasor  illins  suhvertenda. 

*  Nee  tdlus  inter  novos  homines  sibi  tribuit,  ante  Mummium,  cognomen  acquisi' 
turn  fortitudine. 


sius  ad  Excerpt.  Peiresc.  p.  32.  emend.  CLXXIV.—8  CCXCVI.  Ed.  pr.— . 
9  CXV.  Ed.  pr.— 10  Ita  ex  Fastis  corrigit  Aldus  Nep.  M.  Manlio  Ed.  pr. 
Ed.  Lugd.  Bat.  et  al.  vett. — 11  Ita  Herel.  a.  Mummius  Ms.  A.  Miimmiiis  Ed. 
pr.   L.  Mummius  Rhenan.  Ed.  Lugd.  Bat.  et  Ed.  Bipont.— 12  a  belete  Ed.  pr. 

NOTiE 

'  Ante  invisu^n']  Lipsius  legit,  iini-  pio  adeo  liberalia  studia  atque  omne 

sa.    At  id  necesse  uon  est.      Huuc  doctrinarum  genus  coluit,  ut  scripse- 

enim  textus  efficit  sensuni,  qui  verus  rit  ipse  elegantissime  :  tantique  fecit 

est :  Adeo  quod  senicl  invisum  fuit,  doctos  viros,  ut  semper  liabuerit  se- 

non  ante  invisum  esse  desinit,  quam  cum,  tam  in    urbe  quam  in  castris, 

omnino  esse  desiit.  Polyhinm  et   Fanjetium,  viros  prffi. 

t  Ex  mivis  homiuihus']    Novi  dicun-  stantissimi  ingenii. 

tur,  quorum  niiijores  obseuri  fuerunt,  '  Auctor]     Lip>ins   existimat  banc 

sed  qui  incipiunt  ipsi  clan  esse  per  laudem   pro  Sripione  esse    nimiam: 

se,  et  magistratus  in  civitate  assequi,  unde  scribi  vellet,/a«<or.     Veriim  ea 

•»  Quippe  Scipiol  Sensus  est:  Sci-  laus  videri   nimia  non  debet;  cum 


62  C.    VELLEIl    PATERCULf 

que,''  pra^cellentcs  ingcnio  viros,  domi  militiaeque  secnm 
habucrit.  Ncquc  cnim  quisquam  hoc  Scipionc  elegantius 
intervalla  negotiorum  otio  dispunxit,"*  semperqiie  aut  belli 
aut  pacis  serviit  artibus  :'  semper  inter  arma  ac  studia  ver- 
satiis,  aut  corpus  periculis  aut  auimum  disciplinis  exercuit. 
Mummius  tam  rudis  fuit,  ut,  capta  Corintho,  cum  maxi- 
morura  artificura  perfectas  manibus  tabulas  ac  statuas,  in 
Italiam  portandas  locaret,  juberet  prajdici  conducentibus, 
si  eas  perdidissent,  novas  esse*  reddituros.  Non  tamen, 
puto,  dubites,  Vinici,  quin  magis  pro  republica  fueri^,  ma- 
nere  adbuc  riulem  Corinthiorum  intellectum,  quam  in  tan- 
tum  ea  intelligi,"  et  quin  hac  prudentia  ilia  imprudentia 
dccori  publico  fuerit  convenientior. 

14.  Cum  facilius  cujusque  rei  in  unum  contracta  species, 
quam  divisa  temporibus,  oculis  animisque  inhaereat ;  statui 
priorcm  bujus  voluminis  posterioremque  partem,  non  inutili 
renim  notitia  in  arctum  contracta,  distinguere,  atque  huic 
loco  inserere,  quae,  quoque  tempore,  post  Romam  a  Gallis 
captam,  deducta  sit  colonia'  jussu  Senatus.  Nam  milita- 
rium™  et  causae'  et  auctores"  ex  ipsarum  praefulgent  no- 

"  Nam  nemo  melius,  quam  hie  Scipio,  distinxit  otio  spnlia  vacua  ne^otiis. 

■  Tamen,  ut  puto,  non  duhitabis,  Vinici,  quin  utilius  futurum  fuisset  reipubliecE 
mentes  nostras  adhuc  manere  ignaraa  opcruiu  Corintkiorum,  quam  adeo  peritns 
esse  in  his  astimandis. 


— 1  Ruhnken.  expnngenda  censet  Semperque — artibus:  Herelins  Servient 
iirtibw,  corpus  periculis,  animum,  Sfc.  Krause  etiam  inter  arma  ac  studia  versa- 
tu-i  velit  pjicere. — 2  Ita  Heinsius  probante  Freiiisbem.  recipicntibus  Ruhn- 
ken. et  Jani :  (fos  pro  esse  Ed.  pr.  et  Ed.  Lugd.  Bat. — 3  Causa  Ms.  abiaso 

NOTiE 

Scipio  \f>  sit,  ad  qnem  Terentii  scrip-         '  Colonia]  Colonise  oppida  fuerunt, 

ta  (insigne  ele','aDtioris  doctrinse  mo-  quo  populus   Romaniis  snos  cives  ad 

nnmeotunij  teste  Fabio,  a  veteribus  incolendum    ab    urbe    dediixit.   Qui 

referuntiir.     Quam  tamen  opinioncm  plura  scire  de  coloniis  volet,  adeat 

a  Donate  impiisnari  xcio.  Sigonium  de  antiq.  jure  Italiae  I.  ii. 

1  Pohjhium]   UWinn'is  est  historicus,  '"    Militarium]     Militares    coIonijB 

ex  Mef^aiopoli  Arcadiac  urbe.    Histo-  vel  fueruut  ajjri  bello  capti,  qui  inter 

riam    Honjanam    libris    (piadraginta  veteranos   miiites  dividebantur ;  vel 

conscripsit.  etiani  oppida,  (jiioiidem  niittebantur, 

I*  Pniuitiutn]    Stoica;  scctai  Philo-  ut  praliorurn  diuturnitate  fessi  ali- 

»o{iUuMi,  pulriii  Kiiodiaui.  quauJo  prtumium   laburuoi    suoriuu 


IIISTORliE   ROMANS   LIB.   I.  14. 


63 


mine."  Huic  rei  per  idem  tempus  civitatem  propagatam,*" 
auctumque  Romanum  nomen  communione  juris,  baud  in- 
terapestive  subtexturi  videmur.  Post  septcm  annos,  quam 
Gain  Urbem  ceperunt,  SutriumP  deducta  colonia  est ;  et 
post  annum  Setia'"!  [U.  c.  372.  a.  Chr.  n.  382.];  novemque 
interjectis  annis  Nepe :'  deinde,  interpositis  duobus  et  tri- 
ginta,  Aricini^  in  civitatem  recepti.  Abhinc  annos  autem 
cccLXii.,^  Sp.  Postumio,  Veturio  Calvino  consulibus, 
Carapanis'  data  est  civitas,  partique  Samnitium,"  sine  suf- 
fragio''  [U.  c.  420.  a.  Chr.  n.  333.]  :  et  eodem  anno  Gales'^ 

*  Nam  de  militaribus  coloniis,  nota  sunt  et  ipsarum  nomina,  et  causce,  et  auctores. 


apiciilo,  quo  fit  diphthongus.  Causa  Ed.  pr.— 4  Ita  Lipsius  et  Ed.  Bipont. 
civitates  propagatas  Ed.  pr.  et  Ed.  Lugd.  Bat.— 5  Setina  Ed.  pr.  et  Ed.  Lngd. 

NOT/E 

caperent.  Quod  autem  Velleiiis  fac-  nunc  La  Riccia. 
turum  se  negat,  ut  piuribus  colonias 
militares  persequatiir,  studiose  Si- 
gonius  executus  est  de  antiq.  jure 
Italisc  1.  III.  nbi  de  inilitaiibns  co- 
loniis fuse  disserit. 

"  Et  auctores]  Intelllgit  L.  Syllam, 
C.  Caesarem,  Dictatores:  M.  Ante- 
nium,  M.  Lepidum,  et  C.  Octavia- 
num,  Triumviios  :  ipsummet  impera- 
torem  Augustuni :  qui  onines,  parta 
civili  victoria,  hostiuni  agros  militi- 
bus,  per  quos  vicerant,  diviserunt. 

°  Civitatem  propagatani]  Hujus  loci 
seusus  est :  Huic  rei  subtexturi  vide- 
mur oppida,  quibus  per  idem  tempus 
civitas  data  est ;  quae  idcirco  totidem 
sunt  veluti  Romae  propagataj  in  pro- 
vincias,  ubi  Romanum  nomen  auc- 
tum  est  communione  juris. 

P  Sutrium]  Sutri,  in  Etruria  :  diti- 
onisPontificise. 

1  Setia]  Ita  lege  cum  Manutio, 
ceterisque  Geographis ;  hodie  Sezza 
in  Latio. 

''  Nepel  Ita  lego  cum  multis :  etsi 
Cluverius  vult  legi  Nepete.  Nunc 
Nepi  in  Etruria. 

t  Aricini]    Fio   Aricia    in  Latio: 


'  Campanis]  Idem  narrat  Livius  1. 
viii.  sed  discedere  a  Velleio  videtur. 
Nam,  1.  id  narrat  tantum  de  equiti- 
bus  Campanis.  2.  id  refert  ad  L.  Fu- 
rii  et  C.  Mcevii  con?ulatum,  quadri- 
ennio  ante  Velleii  notam.  Verum 
componi  cum  Livio  Velleius  potest, 
si  dicatur,  datani  esse  civitatem  pri- 
mum  equilibus  Campanis,  deinde 
Campanis  universis,  seu  urbi  Capuae, 
Campaniae  capiti :  eo  quod  rebellare 
cum  Latinis  noluisset. 

"  Patti  Samtntiuni]  Pars  ilia  nunc 
dicitur,  DucM  dc  Benevtnt. 

"  Sine  suffragio}  Id  est,  ea  condi- 
tione,  ut  in  comiliis  iiec  suffragium 
ferrent,  nee  magistratus  adipisceren- 
tur.  Honoris  tamen  causa  iis  conce- 
debatur,  ut  tauquam  cives  Romani 
in  legione,  nou  in  auxiliariis  copiis, 
velut  socii,  militarent.  Uuibus  autem 
civitas  cum  suft'ragio  dabalur,  primum 
cives  Romani  tiebaut :  ac  praeterea 
poterant  magistratus  aut  alieuo  suf- 
fragio  consequi,  aut  suo  alteri  obti- 
nere. 

»  Cales}  Calvi  in  Campania,  Dans 
la  terre  de  Labour, 


64  C.   VELLEII    PATERCULI 

deducta  colonia.  Interjeclo  deinde  trientiio  Fundani^  et 
Forminiani  in  civitatem  leccpti,  eo  ipso  anno,  quo  Alexan- 
dria^ conditu  est.  Inscqucutibusque  consulibus,  Sp.  Postu- 
mio,7  Philoiie  Publilio  censoribus,  Acerranis''  data  civitas 
[U.  c.  423.  a.  Chr.  n.  330.  Ol.  1 12.  2.] ;  et  post  triennium 
Tanacina'*'' deducta  colonia:  intorpositoque  quadriennio, 
Luccria  f  ac  deinde,  interjecto  trieniiio,  Suessa  Aurunca :'' 
et  Saticula,  Interamnaque  post  bienniura.  Decern  deinde 
hoc  rauuere  anni  vacaveiunt.''  Tunc  Sora  atque  Alba  de- 
ducta: coloniae,  et  Caiseoli^  post  biennium.  At  quintum 
Fabio  Quinto,  Decio  Mure  quaitum  consulibus,?  quo  anno 
Pyrrhus'  rcgnare  coepit  [U.  c.  459.  a.  Chr.  n.  294.],  Sinues- 
saui'  Minturnasque  missi  coloni :  post  quadrieiinium  Ve- 
nusiam*'  [U.  c.  464.  a.  Chr.  n.  289.]:  interjectoque  biennio, 
M'.  Curio  et  Rufino  Cornelio  consulibus,  Sabinis  sine  suf- 
fragio  data  civitas.  Id  actum  ante  annos  ferme  cccxx. 
At  Cosam'°'  et  Paestum  abhinc  annos  ferme  ccc,  Fabio 

P  Decern  annis  consequentibus  hac  cura  cessavit. 


Bat.— 6  CCCL.  Ed.  pr.— 7  a  Sp.  Posihumio,  Philone  Puhlio  Ed.  pr.  et  Ed. 
Lugd.  Bat. — 8  Ita  Lips.  Tarrucinam  Ed.  pr. — 9  Lectio  ha^c  Rhenano  et 
Burerio  debetur.  ad  quintum  viilg.  Ad  qntum  Fabioque  Decio  Mure  Cons.  Ms. 
Ad  quintum  Fabioque  Decio  Mure  quarto  Cons.  Ed.  pr.  In  Ed.  Bipont.  etEd. 
Liigd.  Bat.  dec-st  Quinto.— 10  Ita  Ed.  Basil.     CosaMs.Cossa  Ed.  pr.  Cos- 

NOTiE 

y  Fundani]  Fondi.  Formiani,  Mola :  •^  CarseoVi]  Arsoli  in  Latio. 

quibusdam  Formies.  ^  Pyrrhus]  Rex  Epirotaium,  is, cui 

^Alexandria,  ^c]    Ab  Alexandro  de  belloadversus  Roniauos  ApoUinem 

niagno,  in  yE^ypto.  consiilenti,  responsuin  est  vulgatum 

*  Acerrnnis]    La  Cena  in  Cainpa-  illiid   propter   anibifjiiitatem    Oracu- 

nia.  lain  :  '  Aio  te,  TEacida,  Romanes  vln- 

••  Tarracina]    Voiscoriini    oppidnni  cere  posse.' 

in'  Latio.     Antea   dicibatur  Atixur:  s  Sinuessam^  Qmbnsdam  Sezza  ;  sed 

nunc  Terradna.  error  est.     Aliis  Rocca  di  Mondragone 

<^  Luceria]     Lucera,    urbs    Ap\ilia:  non  prociil  a  Liri  fliivio.     MinturnaSy 

Viaun'uPydannl'i  Pouitle,  ouCapitanatc.  ibidem:  nunc  L<i  Burca  del  Ciarigli- 

'^  SuesS4t  Awunca]    Stzza  in  Cam-  a?io,  fpiod  ibi  Liris  scapha  trajiciatur. 

pania.     Suliculn:    Ciunrta,   ibid.    In-  ''    Veuuiiiam^  Nunc  f^enosa,  Horatio 

teramna,  nunc  Torre  di  Termine  ;  <pii-  alumno  nol>ilis. 

busdam,  I'holu  prope  Vulturoum  flu-  '  At  Cosam]  lia  Sigonius  et  Ciuve- 

vium.  rius  recte  emendaverunt.    Nunc  An- 


HISTORIiE    ROMAN/E    LIB.    I.    15.  G5 

Dorsone  et  Claudio  Canina  consulibus  [U.  c.  481.  a.  Chr. 
11.  272.],  inteijecto  quinquennio,  Sempronio  Sopho  ct  Appio 
Caeci  filio''  consulibus,  Ariniinum,'  et  Beneventum,  coloni 
missi  [U.  c.  486.  a.  Chr.  n.  267.] ;  et  sufFragii  ferendi  jus 
Sabinis  datum.  At  initio  primi  belli  Punici  Firmum"  et 
Castrum  colonis  occupata :  et  post  annum  vEsernia :"  post- 
que  xvii."  annos  ^sulum  et  Alsium  ;  Fregenaeque'*  post 
biennium  ;  proximoque  anno,  Torquato  Sempronioque  con- 
sulibus [U.  c.  510.  a.  Chr.  n.  243.],  Brundisium,  et  post 
triennium  Spoletium,  quo  anno  Floralium  ludorum°  factum 
est  initium.  Postque  biennium  deducta'  Valentia,P  et  sub 
adventum  in  Italiam  Hannibalis,  Cremona''  atque  Placen- 
tia.  [U.  c.  536.  a.  Chr.  n.  217.] 

15.  Deinde,  neque  dum  Hannibal  in  Italia  moratur,  ne- 
que  proximis  post  excessum  ejus  annis,  vacavit  Romanis 
colonias  condere,?  cum  esset  in  bello  conquirendus  potius 
miles,  quam  dimittendus,  et  post  bellum  vires  refovenda; 
magis,  quam  spargendae.     Cn.  autem  Manlio  Volsone  et^ 

1  Deinde,  neque  dum  Hannibal  constitit  in  Italia,  neque  primis  annis  post  ejus 
disccssum,  integrum  fuit  Romanis  deducere  colonias. 


aam  Ed.  Liigd.  Bat.— 11  Ita  Aldus  Nep.  XXII.  Ed.  pr.  et  Ed.  Lngd.  Bat. 
—  12  Ita  coriigit  Sigonius.  Vulgo  Fregellwque.  Ed.  pr.  Fregellceque  anno  post 
biennium.  Arino  expunxit  Editor  Basil,  probantibiis  Gruner.  Kiihnk.  et  Jani. 
— 1  Ita  Ed.  Basil,   ducta  Ed.  pr.— 2  Ita  Ed.  pr.  Ruhnken.  Ed.  Bipont.  et 

NOT^ 

sedonia,  in  Etruria :    Pcestwn,    nunc  °  Floralium  ludorum']  In  FiorzR  ho- 

Pe$ti  in  Lucania.  Jacet  in  minis.  norem    institutorum  :    ob   ingentent 

•^  Appio  Ca;ci  Jilio]  Appii  Claudii,  pecunijB  vim,  quam  liagreditate  popu- 

cognoniento  Ca?ci,  quod  revera  esset.  lo   Romano  reliquerat.     Quod  cum 

'  Ariminum]  Rimini,  in   Roraandi-  postea  flagitiosum  senatui  videretur 

ola:  Beneventum,   Benevent,  in   agro  (nam  eas  opes  meretricioquaestu  Flo- 

Neapolitano.  ra  paraverat)  pudendae  rei  dignitatem 

"'  Firmum'\  Fermo,  in  Marchia  An-  qua?rere  placuit.  Ergo  Fioram  Deani 

conitana:  Castrum,  Castro  in  Tuscia.  esse  patres  finxerunt,    quae  floribus 

"  Msernia']  Isergna,  in  Samnio,  dans  praeesset,    quaaque  esset    placanda, 

I'Abrusse:    Msulum,   lege    cum    aliis  fruges  ut  feliciter  provenireut. 

Asculum,  Ascoli,  in  Piceno :    Alsium,  ^   Valentia']  Nunc  Bivona  non  pro- 

Palo,'\n  Ducatu  Braciani :  Fregence,  ciil  a  Monleleone  ulterioris  Calabrise. 

Pnntc  Corvo,  in  Campania  :  Brundu-  i  Cremona']   Non  procul  a  Mantua  : 

simn,  Brindisi,  in  agvo  Hydruntino,  Placentia,  Plaisance:  utraque  Gallias 

danslatcrred'Otrante.  Cisalpinas  ad  Padum. 

Delph.  et  Var.  Clas.                      Paterc.  ■    -^^~~  """^—-^       E 


6G 


C.    VELLEII    PATKRCULI 


Fulvio  Nobiliorc  consulibus  [U.  c.  565.  a.  Chr.  n.  188.], 
Bononia'  dcducla  colonia,  abhinc  annos  fermc  ccxvii.;  et, 
post  quadricnnium,  Pisaurum^  ac  Potcntia;  intcrjectoquc 
tiicnnio  Aqiiilcia^'  ct  Gravisca,  ct  post  quadricnnium  Luca." 
Eodeni  temporuni  tiactu  [U.  c.  59G.  a.  Chr.  n.  157.],  quan- 
quani  apud  quosdam  ambigitur,  Puteolos,"  Salernumquc+ 
et  Buxcntum  missi  coloni.  Auximum'^  autem  in  Pice- 
num,  abhinc  annos  clxxxvii.,  ante  triennium,  quam  Cas- 
sius  censor,  a  Lupercali"  in  Palatium  vcrsus,"^  theatrum^ 
faccrc  instituit.  Cui  id^  dcmoliendo''  eximia  civitatis  seve- 
ritas  ct  consul  Scipio^  rcstitcrc.  [U.  c.  599.  a.  Chr.  n.  154.] 

'  A  Lupercali  versus  montem  Palatinum. 


(lull.  M.  /-"((kJo  Ed.  Basil.  Biirm.  Lngd.  Bat.  2. — 3  K(\.  \m\  Aquilia. — 4  Ita 
jam  Kil.  Basil,  coiiexit  ex  Liv.  xxxiv.  35.  Ed.  pr.  I'alcrmim. — 5  Ed.  pr.  et 
post  cam  Biiriii.  Ruliiikcii.  ct  Lugd.  Bat.  2.  in  denmlicndo,  ex  quo  Aid.  Nep. 
Lips,  in  cmolicndo  s.  perficicndo.  qnos  scquitur  Clud.  Rifjuez.,  probante 
Burni.,  in  co  moUcndo:  Itulinkcn.  conj,  id  cmolienli  s.  molienti.  Giuner,  Jani,et 
al.  id  dcmolicndo.  Ed.  Bipont.  imie  moliendo. — G  Ed.   pr.  Ccpio. — 7  Ed.  pr. 


NOT^ 


'  Bononia]  Sita  est  propc  Rlicnum 
amneni,  in  doininio  Pontificio:  pin- 
nuis  soli,  unde  nobis  dicitur,  BoU' 
logne  la  f^rassc. 

*  Pi»iurum]  Pcsaro  Ducatiis  Urbi- 
ni,  in  ditione  Pontiticia,  ct  in  ora  A- 
diialici  maris  :  Potcntia,  iirbs  Picc- 
ni,  excisa,  ciijus  nomcn  supcrest  in 
proxiina  Abbatia,  qua;  sanctac  Mariw. 
dicitur,  non  procui  a  porta  Recite- 
ncnsi,  Rccanali. 

'  Aquilcia]  ylc/ui/r^e,  alias  pcrampla, 
nunc  ob  airis  inclcmcntiam  descrta  : 
(iraviscn,  in  Etnnia  :  nunc  excisa, 
cnjus  ex  ruiniscrevit  Cornntnm,  Cor- 
neto,  in  provincia  Patrimonii  S.  Pe- 
tri. 

"  LucH^  Urbs  mnnitissima,  nunc 
ftui  juris,  ct  Re«publica  libera,  Luc- 
qucif. 

*  Puteolosi  Inrolis  Pozzuolo :  nobis 
PouvA.  In  ora  littorali  Provincin; 
'Icrrdc  Labori^,  cum  porta  <:<lcberri- 


mo :  Salernum,  Sidcrne,  in  regno  Nea- 
politano,  Principatus  Citerioris  ca- 
put, cum  arco'  et  portu,  in  ora  Tyr- 
rlicni  maris  :  Buxentum,  Policastro, 
ibidem. 

"  Auximum']  Osimo,  non  Osmo,  nt 
multi  perperam  scripscrunt.  Paret 
sumrao  Pontifici. 

^  Lupercali]  Locus  erat,  sub  montc 
Palatino,  Pani,  Arcadia;  Deo,  sacer. 
Hinc  Sacerdotes  Panis  dicti  sunt 
Lnperci. 

y  Thcatrum]  Lapideum :  cum  an- 
tea  theatra,  quern  admodum  vocant 
temporaria,  ex  ligno  struerentnr. 

*  Dcmulicndo]  Mcndo  non  caret 
bic  locus.  Nam  quod  I$oeclerus  ait, 
demoliri  sunii  pro  moliri,  id  dicit 
prorsus  gratis,  cum  sine  uiiius  exem- 
pli appositione  dicat.  Manutius  lo- 
cum, baud  dubic  coirnptum,  sic  re- 
stituit:  in  moliendo.  Adilcrem  equi- 
deui,  in  eo  muliendo,  de  mutatis  in  eo, 


HISTORIC    ROMAN/E    LIB.    I.   15. 


G7 


Quod  ego  inter  clarissima  publicae  voluntatis'  argumenta 
numeraverim.  Cassio  autcm  Longino  et  Sextio  Calvino, 
qui  Sallues7  ^  apud  Aquas,  quae  all  eo  Sextiae''  appellantur, 
devicit,  consulibus  [U.  c.  630.  a.  Chr,  n.  123.],  Fabrateria'* 
deducta  est,  abhincannos  ferme  clhi.,**  et  post  annum,  Scy- 
lacium,9«^  Mincrvium,  Tarentum,  Neptunia:  Carthagoquc  in 
Africa,  prima,  ut  pra3dixiraus,'°  extra  Italiam  colonia  con- 
dita  est.  De  Dertona'  ambigitur.  Narbo  autera  Martins" 
in  Gallia,  Porcio  Marcioque"  consubbus  [U.  c.  G36.  a. 
Chr.  n.  117.J,  abhinc  annos  circiter  CLiii.,  deducta  colonia 
est.     Post  tres  et  viginti  annos''  in  Bagiennis'^'  Eporedia,J 


Sallyes.—S  Lips.  CLII.  Ed.  pr.  CLVIf.—O  Ita  correxit  Eil.  Basil.  Scolatium 
Ed.  pr. — 10  Ha'c  ut  prmtiximus  ejicienda  censent  Voss.  et  Ruhnken.  quia 
ejus  mentio  noii  sit  facta. — 11  Ita  Ruhnken.  Buini.  Bipont.  Chid.  Portio 
Murcoque  Ed.  pr.  31.  Porcio,  Q.  March  Ed.  Basil.  Lugd.  Bat.  2. — 12  Ita  Cod. 


NOTiE 


quas  litcrulas  cornimpere  pronnm  li- 
brariis  fiiit.  Sic  autein  sensus  opti- 
mus  efficitur. 

*  PubliccB  volunltUis'\  Propensionis 
ad  veteres  mores  retinendos. 

**  Siillues']  Les  Provcngaux.  Salyi, 
et  Salyes  Plinio,  Livio  Salvii,  Saluvii 
Marcelliano  diciintiir. 

•=  Aquas,  qua;  ab  eo  Sextice]  Urbs 
est  Galliae  Narbonensis,  vulgo  Aix, 
totius  provinciae  Parlamenti  sedes. 

^  Fahrateria]  ^unc  Falvaterra,\o\- 
scornni  pagus  in  Latio,  prope  Lirim, 
in  ditione  Pontificia. 

^  Scylncium]  Nnnc  Squillace,  Cala- 
briae  ulterioris  :  Minerdum,  Ulincrbi- 
nu,  ant  Monervino,  regni  Neapolitani, 
in  provincia  Bariana,  in  ipso  limite 
Basilicatae,  versus  montes  :  Taren- 
tum, Tarente :  alias  magnje  GrtBciae, 
in  Calabria :  hodie  vero  regni  Nea- 
politani, in  terra  Hydruntina  :  Nep- 
tunia, oppiduni  fuit  magnae  Gr«!cia>, 
apud  Scylaciuni,  ad  mentis  Moscii 
radices.  Verum  illud  video  Iiodie 
ignora\i. 

'  De  Dertona]  Tortone.  Urbs  probe 


mnnita,  in  Mediolanensi  tractu,  sub 
Hispanorum  dominio. 

e  Narbo  Martins]  Narbonne,  in  Oc- 
citania  provincia,  juxta  ramum  fiuvii 
Atacis  (del'Aude)  mann  dnctum  alias 
a  Romanis,  nnnc  La  Robine  dictum, 
non  procul  ab  oraMediterranei  maris. 
At  unde  Martins  dicitnr  ?  Ex  eo, 
quod  ex  legione  Marlia  Caesar  eo  co- 
lonos  deduxerit.  Certe  plurimae  co- 
Ionian,  a  legionibus,  quae  in  iis  erant 
collocata?,  nomen  sibi  pepererunt,  ut 
sextanorum,  secundanorum,  Dccun>a- 
norum,  &c.  Scribendum  vero  est 
Martins,  non  Marcius,  ut  apud  Sigo- 
nium  dc  Ant.  jure  Provinc.  1.  i.  c.6. 
testatur  vetns  arae  inscriptio.  Pro. 

COLONIS.    INCOLISQUE.    COL.  JUL.  Pa- 

TERN.  Narb.  Mart. 

^  Post  tres  et  viginti  annos]  Aliter 
legit  Vossius,  auctoribus  Pighio  in 
Annal.  Roman,  et  Pliilippo  Cluverio 
in  Italia  Antiqua.  Sic  legit :  Deduc- 
ta colonia,  et  post  duo  de  viginti  annos 
in  Bagiennis  Eporedia,  Quod  distinc- 
tioneni  niutaverit,  ct  pro  esf  reposue- 
rjkt  ct,  facile  probo  :  quod  vero  tollat 


GS  C.    VELLEII    PATERCULI 

Mario  soxiens,'  Valerioque  Flacco  consulibus.  [U.  c.  654. 
a.  Chr.  n.  i)9.]  Neque  focile  memoriae  mandaverim,  quae, 
nisi  militaris,  post  hoc  terapus  deducta  sit.* 

16.  Cum  Iiajc  particula  operis  velut  formam  propositi 
exccsserit,  quanquam  intclligo,  mihi  in  liac  tam  praecipiti 
fcstinatione,  quae  me  rotae  pronive  gurgitis'  [ac  verticis]^  ^ 
modo  nusquam  patilur  consistere,  paene  raagis  necessaria 
prastereunda,  quam  supervacua  amplectenda :  nequeo  ta- 
men  temperare  mihi,  quin  rem  saepe  agitatara  animo  meo, 
neqiie  ad  liquidum  ratione  perductam,  signem  stylo.  Quis 
cnim  abunde  mirari  potest,  quod  eminentissima  cujusque 
profcssionis  ingenia,  in  eandem'  formam,  et  in  idem  arctati 
temporis  congruerint+  spatium  :  et,  quemadmodura  clausa 
capso,^'  aliovc'^  septo,  diversi  generis  animalia,  nihilo  minus 
separata  alienis,  in  unum  quaeque?  corpus  congregantur,  ita 
cujusque  clari  operis  capacia  ingenia  in  similitudine^  et 
temporum  et  profcctuum  semet  ipsa  ab  aliis  separaverint?'" 

*  Neque  facile  prodiderim  scriptis,  an  ulla  alia  colouia,  quam  militaris,  missa 
sit  post  hoc  tempus. 

'   Et  rapidi  i^urgitis. 

"  Tauten  non  possum  me  tentre,  quin  mandem  scriptis  rem,  de  qua  scppe  co^itavi, 
et  qua  nuiidum  dare  demonstruta  est  ullo  argumento.  Nam  quis  potest  satis  mi- 
rari, quod  ingenia   pra-stautissima  in  qualibet  arte  convenerint  in  idem  spatium 


Ed.  pr.  Baciennis,  ex  quo  AIH.  Nep.  Vagiennis:  qiiem  secuti  sunt  Lips.  Voss. 
(lellar.  A.  Thys.  Burni. — 1  Ed.  pr.  Eporedia  sexies,  Mario  sexies.  Cod.  Epo- 
redi,  Mario  sexierui.  Cludiiis  conj.  sextum. — 2  Haec  de  tjlossa  suspectuni  habet 
liulinken.  iiec  iinnierito.  Cludius  ascripsit  '  Glossator,  voleiis  in  niargine  vel 
inter  lineani  expiicare  proni,  posuisse  videtur  a  vertice  delabentis  s.  se  prceci- 
pilantit ;  ex  quo,  ciim  in  Cod.s'<Epe  a  et  uc  permutatuni  fiiisse  constat,  ortuin 
sit  ac  verticis.' — 3  Ita  correxit  Rhenan.  Ed.  pr.  in  earn. — 4  Ed.  pr.  Ruhnken. 
ISurni.  Luf;d.  Bat.  2.  coji^ruens:  Heins.  cong^ruere ;  et  ita  Ed.  Bipont.  con- 
^ruerint  anteni  Voss.  quod  piobat  Recens.  Berol. — .5  Ed.  pr.  cnpsa. — 6  Ita 
correxit  Lijis.  probautibtis  Acidal.  Voss.  Giuner.  RuLnken.  et  Jaui.  Ed.  p'r. 
nlioque.—  7  Ita  Lips,  probantibus  principibus  criticorum.  Ed.  pr.  quoque. — 
H  Ita  cmeda\it  Ruhnken.  Ed.  pr.  ct  al.  sqq.  siniilitudinem. — 9  Sic  Voss.  Ed. 

NOT/E 

V(i^imni<i  et    F.pora-dla,    nt    reponal  ^   Verticis]    Quintilianus   lib.   viii. 

liniiiennis  et  Eporedia,  tantuni   fero  :  cap.  2.  ait  verticem  esse,  quicquid  in 

nini  utrnmque  dicitnr.  se  vertitur  :  cxpliranduni  tamen  esse 

'  liu<;iennis]  Popnii  fuernnt  Lii^u-  maxinie  de  contorta   in  seaqua:  un 

li^;  inontan<p,  sen  Gallia;  Siibaipina-,  tournant  d'eau. 

jjrop"  fontps  Fadi.  '  Capso]  Vossius  profitetur,  .se  re- 

'  nji'Tiiii'i]  Nunc  Vuri^e,  in  Pede-  stituisse  t(i;>j(o, pro,  ut  alii  legunt,  Cap- 

uiuntio,  ad  Durianj  fluviuni.  sa,  fide  codicis  Ms.  Significat  cupsus, 


HISTORIiE   ROMANS   LIB.   I.   16. 


(S9 


Una,  neqiie  multorum  annorum  spatio  divisa,  aetas,  per 
divini  spiritus  viros,  iEschylum,"'  Sophoclem,"  Euripidem," 
illustravit  tragcedias :  una  priscam  illam  et  veterem  sub 
Cratino,''  Aristophane  et  Eupolide  comoediara.  At'°  novam 
[coraicam]"  Menandrus,'i  eequalesque  ejus  aetatis  magis, 
quam  operis,  Philemon'  ac  Diphilus,  et  invenere  intra  pau- 
cissimos  annos,  neque  iraitanda  reliquere.  Philosophorum 
quoque  ingenia,  Socratico  ore  defluentia/'"^  omnium,  quos 


angnsti  temporis,  et  in  eundein  modum  quaerendi  perfectionem  suae  artis  ?  et, 
sicxit  animalia  diverscB  speciei,  licet  inclusa  eodein  cupso,  aut  t/uolibit  cUiustro,  ita 
separantur  inter  se,  ut  una  qnaijue  species  coeat  in  unum  gregem :  sic  homines 
cupaces  prcestantis  alicvjus  operis,  conjuncti  inter  se  similitudine  temporum  et  stu- 
diorum,  scgregaverint  se  ub  aliis. 

«'  Fhilosophi  quoque,  quos  paulo  ante  recensuimus,  profecti  ex  disciplina  Socra- 
tis,  ifc. 


pr.  separaverunt. — 10  Ita  correxit  Aldus  Nep.  recipiente  Ruhnken.  Ac  Ed. 
pr.  et  al.  sqq. — 11  Vocem  banc  ejecit  Acidal.  probante  Iltibnken.  qui  uncis  in- 
cJusit.  Heins.  nova  comica. — 12  ingenia...ore  defiuentia  damnat  Clud.  qui  conj.  rore 


NOT^ 


vallum,  claustrum,  seu  locum  sudibus 
septum  ac  munitum. 

'"  Mschyluni]  Athenis  floruit  Olym- 
piade  70.  juxta  Eusebium  :  60.  juxta 
alios :  vixit  annos  65.  Hieronis  Siciliae 
regis  tempore,  ac  iu  ipsa  Sicilia,  ut 
perhibent,  mortuus  :  sed  miro  fato. 
Ei  praedictum  fuerat,  ipsum  casu  do- 
nius  interiturum.  Quare  mediis  in 
agiis  degebat.  Non  tanien  vim  fati 
declinavit.  Nam  cum  forte  aper- 
to,  quod  calvum  erat,  capiie  sederet, 
aquilam  hac  praDtervoIare  contigit : 
quas  testitudinem  in  jEscliyli  caput 
illisit,  rata  saxum  esse  propter  ejus 
calvitiem.  Quo  ictu  poeta  interiit. 
Ita  lEWaxi.  et  Valer.  Maxim. 

n  Sopkocleni]  SophilifiliuDi,iEschy- 
lo  17.  annis  juniorem.  Annos  natus 
95.  obiit,  acino,  teste  Luciano,  stran- 
gulatus. 

"  Euripideni]  Hie  natus  est  Salami- 
ne  in  Atticae  insula  cognomine,  quo 
anno  Xerxes  in  Graciam  irrupit.  Ei 
Moesarcbus  pater  fuit ;    mater  vero 


Clito.  Obiit  annos  natus  75.  diro 
mortis  genere.  Cum  enim  ccenatus 
ab  Archelao  Macedoniae  rege,  a  quo 
unice  diligebatur,  noctu  rediret,  a 
canibus  laceratus  est. 

p  Cratino']  Atheniensi,  Callimedis 
filio.  Adeo  amans  vini  fuit,  ut  ob 
ruptum  vas,  et  eifusum  vinum,  dolore 
perierit.  Aristophanes,  exLindo  Rho- 
di  oppido,  Eupolide,  Athenis,  in  pa- 
tria  sua,  floruit.  In  mare  dejectus 
est  ab  iis,  in  quos  scripserat :  dnbi< 
tatur,  an  jussu  Alcibiadis,  queni  ver- 
sibus  perstrinxerat.  Certe  tum  Aloi- 
biades  edicto  cavit,  ne  qnis  in  alios 
fabulas  scriberet.  Ex  quo  factum 
est,  ut  apud  Athenienses  primum,  ac 
subinde  apud  Romanos  priscae  Comre- 
diae  acerbitas  in  leniorem  forniam 
mutata  sit. 

1  Menandrus'\  Atheniensis :  annos 
natus  55.  submersus  est,  dum  in  Pi- 
raeeo  portu  nataret. 

■■  Philemon^  Damone  patre  natus 
est  Syracusis,  juxta  Suidam :  Pom- 


70  C,    VE[,1,RII    PATF.RCUl-I 

paulo  ante  cnumcravimus,  quanto  post  Platonis  Aristolelis- 
que  mortem  floruere  spatio?  Quid  aute  Isocratem,  quid 
post  ejus  auditores,  eorumque  discipulos  clavum  in  oratori- 
bus  luit?  Adeo' quidcm  arctatum  angustiis  temporum,  ut 
nemo  memoiia  dignus  alter  ab  altero  vidcri  ncquiveiint/ 

17.  Neque  hoc  in  Graecis,  quani  in  Romanis,  evenit  ma- 
gis.  Nam,  nisi  aspera  ac  rudia  repetas,  et  inventi  laudanda 
nomine,  in  Accio'  circaque  eum^  Romana  traj^ocdia  est.^ 
Dulccsque  Latini  leporis  facetiae  per  Caeciiium^  Tercntium- 
que"  et  AlianiunV'  suppari'  aitate  nituerunt.   Historicos  (ut 

'  Ccrtc  ill  totiinj  comprchensum  fuit  adeo  exiguo  sjmtio  lemporis,ut  nullus  fuerit 
memorabilis,  quin  potucrit  videri  alter  ab  altero. 

y  Nam  nisi  revoces  inculta,  et  impolita,  et  solum  laudaldlia  p^-opter  inventionem, 
Romana  truga;dia  continetur  in  operibus  Accii,  ct  illius  coetaneurum. 


diffiuentiu. — 1  Acidal.  Voss.  Adeo  quidem  artati ;  Lips,  adeoque  artali  ii ;  ed.  pr. 
adeo  quidcm  artatum,  cni  Kiihiikcii.  praiponit  id :  Id  adeo  quidem  artalum.  Ed. 
IJipont.  aiidacius  ii.  1.  ex  supcrioribiis  tiacttim  omnium  q.  p.  a.  e.  iiiserens,  ita  : 
Adeo  quidem  omnium,  quos  paullo  ante  enumeratimus,  avum,  artatum  angustiis 
temporum,  ut  neqiiiterint .—2  Ita  Buier.  Ed.  pr.  circaque  corum,  quod  tuetur 
Hottinger.  CI.  in  Mus.  Tuiiccns.  legeus  :  in  Accio  circaque,  corum  (sci.  Ro- 
ijianoium)  tragcedia  est,  ejecto  Romana. — 3  Ita  Acidal.  Ed.  pr.  sub  pari, — 

NOTiE 

pciopoli  in  Ciliciae  nrbe,juxta  Stra-  rcntii  Lucani  libcrtum.    A  quo  cnm 

l)oncm.     Risu  corruit  cxaniniis,  asi-  propter  ingcniiun  ac  ("ormani  libera- 

iiuiii  ficosmandenteni  intuons :  ita  post  liter  csset  institutus,  manuquc  mature 

Lticianum  Valer.  Max.    Diphilus  Si-  missus,  brevi  in  amicitiam  vcnit  no- 

nopensis  fuit,  dictus  KoiixiKtiiraTos,  id  bilium  :  maximeque  Leelii  ac  Scipi- 

est,  maxime  coniicns.     De  Socrate,  onis.      Quorum   opera  in   scribendo 

Platone,  Aristotcle,  et  Isocrate,mul-  usus  esse,  propter  sennonis  elegan- 

ta  passim  traduntur  apud  scriptorcs,  tiam,  crcditur.     Cujus  opinionis  in- 

quac  afferre  supervacaneum  esset.  vidia  illi  in  Grajciam  navigandi  causa 

*  Accio'\    Hie,  Serrano  et  Mancino  fuit.     Unde  cum  redirct,  naufragio 

consulibus,  jam  sene  Pacuvio  insigni  periit,  cum  octo  et  centum  Meniindri 

tragico,  floruit.     Cicero  scripsit,  cum  fabulis,  quas  Latino  sermone  donave- 

ita   Decio  liruto  gratum   fuissc,   ut  rat.     Aliqui  tamcn   cum  Romam  re- 

ojiis  solum   versii)us  tcmpiorum  ali-  diisse,  sod   ta-dio,    propter    amissas 

nrumque  adificiorum  frontcm  oxor-  fabulas,     cxtinctum     esse    prodide- 

iiari  juberet.  runt. 

'  Ctfci/jum]    Callus    Insuber  fuit,  "  yl/ranium]  Id  unum  de  illo  scilur, 

Ennii  contubernalis:  genere  servus.  quod  Cicero  iradidit :  cumin  togatis, 

Uude  dictus  est  Statius  :  quod  apud  et   attellanis  scribendis   excelluisse, 

antiques  nonien  servile  fuit.  lioc  C'st,  Comoediis,  in  quibus  humiles 

■    "  Taenlium]  Cartiiaginiensem,  Tc-  ac  ridicula;  persona;  induccbantur. 


HISTORIyE    ROMAMyE    LIB.    I.    17.  71 

et'^  Livium  quoquc  priorum  actati  astruas'  praitcr  Catonem 
ct  quosdam  vetcres  ct  obscuros,  minus  lxxx.  annis  cir- 
cumdatum  sevum  tulit :  ut  nee  poetaium  in  antiquius  cite- 
riusve  processit  ubcrtas.  At  oratio,  ac  vis  forensis,  pci- 
feetumquc  prosaj"  cloquentiaj  decus  ;  ut  idem  separctur 
Cato,  (pace  P.  Crassi,  Scipionisque,  et  Lajlii,  et  Graccho- 
rum,  et  Fannii,^  ct  Scrvii*^  Galba;  dixcrim,)  ila  universa 
sub  piincipe  operis  sui  erupit  TuUio/  ut  delectari  ante  cum 
paucissimis,  mirari  vero  neminem  possis,  nisi  aut  ab  illo 
visum,  aut  qui  ilium  viderit.  Hoc  idem  evenisse  gramma- 
ticis,  plastis,^  pictoribus,  scalptoribus,^  quisquis  temporum 
institcrit  notis,*  reperiet,  eminentia^  cujusque  operis  arctissi- 
mis  temporum  claustris  circuradata.  Hujus  ergo  recedentis 
in  quoddam  sacculum  ingeniorum  similitudinis,  congregan- 
tisque  se  et  in  studium  par,  et  in  emolumentum,'  causas 
cum  semper  requiro,'^  nunquam  reperio,  quas  esse  veras 
confidam,  sed  fortasse  veri  similes  :  inter  quas  has  maxime. 
Alit  aemulatio  ingenia;  et  nunc  invidia,  nunc  admiratio 
imitationem^  ^  accendit:  matureque,'°  quod  summo  studio 

-  Etiamsi  numerares  Livium  inter  antiquos. 
"  Ita  omnis  extulit  se  sub  Cicerone,  peritissimo  sua  artis,  Sfc, 
*  Quisquis  observahit  tempora. 

"^  Ergo  cum  investigo  causas,  propter  quas  hoc  sceculo,  et  superiore  homines 
amplexi  sint  onines  eadem  studia,  et  eosdem  progressus,  Ifc. 


4  Ed.  pr.  et  ut. — 5  Ita  Cod.  Ed.  pr.  Fmtni. — G  Ed.  pr,  Servi. — 7  Cod.  scalp- 
torib^isque  iiisquisque  temporum,  unde  IJurer.  et  Heins.  sculptor ibusque,  ut  quis- 
que.  Rhenani  auteni  lectionem  scalptoribus  quisquis  probat  et  recipit  Kulm- 
ken. — 8  Et  eminentia  Rbeiian.  Cod.  emincntia„..circumdalam,  unde  Rlienan. 
eminent ia...circumdata.  Aid.  Nep.  cminenliam....circumdatam. — 9  Codex  :  Hu- 
jus e.  r.  mg.  scculum  i.  similitudines  congregantesque  se  et  in  studium  par  et  etnolu- 
mentum.  Ed.  pr.  //.  e.  prtecedentisque  seculi  i.  similitudines  congregantis  et  i.  s. 
p.  et  in  emolumeutum.  Ruhuken.  ex  sua  eonject.  edidit :  H,  e.  p.  s.  i.  similitU' 
dinis  congregationisque,  S)-c.  Jani,  ut  editum  est,  e  Cod.  vestigiis  optime  emen- 
davit. — §  Ita  Acidal.  probante  et  in  textum  recipiente  Rubnken.    Ed.  pr. 

NOTiE 

*  Prosa']  Orationis  liberje,  nullis-  ^  Imitationem]  Ita  legit  Acidalius 

que  numeris   astrictse.      Qua    voce,  cnni  plerisque;  sed,  pace  illovum,  re- 

praeter  Velleium,  Quintilianus,  Sue-  tinendmn  incitationem.    Nam  primiun 

tonius,  et  Ausonius  usi  sunt.  vox  Lalina  est :   deinde    tacilis   ejus 

y  Plastis]  Statuariis.      Nam   inter  sensus :    a-niulatio    alit   ingenia :    et 

alias  statuaria^  partes  numeratur  eti-  nunc  invidia,  nunc  admiratio  accen- 

am  Plasticc,  qna>  argillam  tractat.  dit,  qua;  jam  semulatio  incitaverat. 


72  C.    VELLEII    FATERCULI 

pctitum  est,  asccndit  in  suramum  :  difficilisque  in  perfecto 
mora  est  •*  naturaliterque,  quod  procederc  non  potest,  rc- 
cedit.  Et,  lit  primo  ad  conscquendos,  quos  priores  duci- 
mus,  accendimur,  ita,  iibi  aut  prasteriri,  aut  asquari  eos 
posse  desperavimus,  studium  cum  spe  senescit,  et,  quod 
asscqui  non  potest,  sequi  desinit,  et,"  velut  occupatam  re- 
linquens  materiam,  qua^rit  nov  am :  praeteritoquc  co,  in  quo 
emincre  non  possumus,  aliquid,  in  quo  nitamur,'^  conquiri- 
mus :  sequiturque,  ut  frequens  ac  mobilis  transitus  maxi- 
mum' pcrfccti  operis  impedimentum  sit/ 

18.  Transit  admiratio  ab  conditione^t  temponim  et  ad 
urbium.  Una  urbs  Attica^  pluribus  annis  eloquentiae,  quam 
universa  Graecia  operibusque,'  floruit :  adeo  ut  corpora 
gentis  illius  separata  [sint]-*  in  alias  civitates,  ingenia  vero 
soils  Atheniensium  muris  clausa  existimes.  Neque  ego 
hoc  magis  miratus  sim,  quam  neminem  Argivum,  Theba- 
num,  Lacedasmonium  oratorem,  aut  dum  vixit,  auctoritate, 
aut  post  mortem,  raemoria  dignum  existimatum.  Quae 
urbes,ll  [et  initalia],^  talium  studiorum  fuere  steriles,  nisi 

^  Et  difficile  est  harere  in  eo,  quod  perfectum  est, 

'  Atque  hincfit,  ut  transitus  creber  ab  una  re  ad  aliam  plurimum  obsit  per/ectioni 
tperis. 


incitationem. — 10  Ita  Acidal.  recipiente  Ruhnken.  Ed.  pr.  naturitque:  it.  Burm. 
ft  Ed.  Lii^d.  Bat. — 11  Htrel.  placiiit  sed. — 12  Ita  Ed.  pr.  quod  rctinuit  Riihn- 
kpn.  Heins.  vero  niteamus  malit,  quod  probat  Kraus. — 1  Clndius  itnitationis 
addidit  post  maximum  ex  conjectura  sua,  quia,  ut  inquit,  et  sensus  ct  con- 
textus  iilud  vocabuluin  postulat. — 2  Ita  emendavit  Schegk.  quern  secnti  sunt 
Lips.  Rulinken.  ct  al.  Ed.  pr.  ad  conditionem. — 3  Que  post  operibus  oinisit 
Vascos.  idquc  abjiciendum  putarunt  Acidalius,  Lipsius  (qui  tamen  et  tenta- 
vit  uberiusque),  Ruhnkenius  et  Hottingerus  in  Mus.  Turic.  Acidalius  autein 
in  prioribus  conjecit :  U.  u.  A.  pi.  annw  eloquentia,  quam  u.  G.  operihus  (b.  e. 
rebut  gestis)  floruit.  Ruhnkenius  auteni :  pluribus  sancc  eloqiuntite... operibus 
ft.  Equidcm,  ut  supr.  8.  Rulinkcnius,  ita  h.  I.  ante  operibusque  elapsatn  esse 
vocem,  V.  c.  ingeniis,  putarini.  Kraim. — 4  Ruhnken.  sparsa  conjecit.  Gruterus 
tollit  tint. — 5  Uncis  inciusa  omiserat  Ed.  pr.  probantibus  Lipsio,  Grunero,  et 

NOTiE 

t   Ab   conditione'}     Ifa   Lipsius    ct  Sensus  is   esse  mihi   videtur  :  Solae 

Schegkius  scribunt:  quod  sane  sen-  Athenae  diutiusfloruerunt,  atque  plu- 

Rus  postulat.  ribns  eloquentiie  operibus  quam  uni- 

i   f.'na  urbs  Attica']    Vide  Var.  LL.  versa  Graecia. 

ad  bunc  locum,  et  quam  velis,  elige.  ||  Qua  urbes,  Ifc]    Ms.  lectio  crat : 


HISTORI.E    ROMANS   LIB.   I.   18. 


73 


Thcbas  unum  os  Pindari''  illuminaret :  nam  Alcmana''  Laco- 
nes  falso  sibi  vindicant. 


Ruhnkenio.  Codex  :  et  initalia ;  iinde  Biirerius  conjecit :  cl  mulla  alia,  vel 
item  alia.  Acidalins  :  w^  multce  alicB.  Vossiiis :  etiam  ut  alia:.  Jani :  item  ut 
alice.    Herel.  Annot.  crit.  ad  h.  1.  cuncta  liheralium  studiorum. 


NOTvE 


existimatttmqtu  urbes,  et  initalia  talium 
studiorum  fuere  stcriks.  Unde  Vossiiis 
legit :  existimatum.  Qiue  urbes  eti/im, 
ut  alia;,  talium,  Sfc.  Quatn  lectionera 
sic  explico.  Cujus  rei  causam  puta- 
lem  esse,  qnia  istae  urbes,  ut  aliap, 
nullos  habuerunt,  qui  talibns  studiis 
operam  dederint;  nisi  Piudarus  suis 
carminibus  insignes  Thebas  redderet. 
»  Pindaril  Thebani,  Lyricorum 
principis.  De  quo  tam  eleganter 
Horat.  lib.  iv.  carm.  Od.  2.  *  Pinda- 
lum  quisquis  studet  asmulari,  lule, 
ceratis  ope  Daedalea  Nititur  pennis, 


vitreo  daturus  Nomina  ponto.'  lu 
cadem  Ode  Dircaeus  cygnus  dicitnr  : 
cygnus  quidem  suavitate  carminis  : 
Dircaeus  autem  a  Dircc,  fonte  The- 
bano.  Olympiade  76.  floruit,  ^schyli 
tempore.     Obiit  annum  agens  55. 

^  Alcmana']  Eum  fere  omnes  ex  Ly- 
dia  Messenium  fecerunt.  Spartae 
tamen  educatus,  usus  est  Dorica  lin- 
gua, quae  Lacedaemoniorum  erat : 
eoque  nomine,  Spartae  civis  habitus 
est.  Lyricorum  poetarum  primus 
fuit. 


C.  VELLEII  PATERCULI 

HISTORIC    ROMANJ5 

AD  M.  VINICIUM  COS. 
LTBER    IT. 


1.  Jr  oTENTiiE  Romanorum  prior  Scipio'  viam  aperue- 
rat,  luxuriae  posterior  apcruit.  Quippe  remoto  Carthaginis 
mctu,  sublataquc  imperii  a^mula,  non  gradii,  sed  praecipiti 
cursu,  a  virtute  dcscitum,  ad  vitia  transcursura ;  vetus  dis- 
ciplina  descrta,  nova  inducta ;  in  somnum  a  vigiliis,  ab 
armis  in  voluptates,  a  ncgotiis  in  otiura  con  versa  civitas. 
Turn'*  Scipio  Nasica''  in  Capitolio  porticus,  turn,  quas  pra3- 
diximus,  MetcUiis,  turn  in  circo  Cn.  Octavius  multo  anioe- 
nissiraam  moliti  sunt :  publicamquc  magnificentiam  sccuta 
privata  luxuria  est-     Triste  deindc,  et  contumeliosum  bcl- 

NOT^ 

'  Prior  Scipio]  Uterque  dictusPub-  "  Scipio  Nasica]  Eiat  Africani  fia- 

lius  Cornelius  Afiicanus.     Sed  prior,  ter  patniclis.     Is  est,  ut  infra  vide- 

Africanns  major  :    posterior    antem,  bitur,  qui  Vir  Optimus  a  Senatu  ju- 

yllmilianns,  ft  Africaniis  minor;  Paiili  dicatus  est.     Has  portions  Censor  in 

quidem  iTlniilii  filiiis  :  at  per  adopli-  Capitolio  |)osuit:  Metellus  prope  cir- 

onem  Scipionis  Africani  majoris  ne-  cum  riaminiuni :  Cn.  Octavius  in  hoc 

I'O's.  ipso  circo,  juxta  Pliniiini.  Qnam  Cn. 

'  Turn']  AntecvcrsamCartliagineni  Octavius  posuit,  invenios  Corinthiam 

annib  ferine  dcccni.  dici  a  structura ;   Maccdonicam,  ob 


€.    VELL.    PATERC,    HIST.    ROM.    LIU.    11.    1.  75 

lum  in  Hispania,  ducc  latronum  Viriatho,'  sccutum  est 
[U.  c.  606.  a.  Chr.  n.  147.] :  quod  ita  varia  fortuna  <^cstum 
est,  ut  saepius  Roraanorum  gcrerctur  adversa.  Scd  intcr- 
emto  Viriatho,  fraude  magis  quam^  virtu te  Servilii  Caepio- 
nis,  Numantinum  gravius  exarsit.  [U.  c.  614.  a.  Chr. n.  139.] 
Haec  urbs  nunquam  plura  quam  decern  millia^  propria? 
juventutis  armavit:  sed,  vel  ferocia  ingenii,  vel  inscitia^ 
nostrorum  ducum,  vel  fortunaj  indulgentia,  turn  alios  daces, 
turn  Pompeium  magni  nominis  virum,  ad  turpissima  deduxit 
foedera,  (hie  primus  a  Pompeiis  consul  fuit,)*  nee  minus 
turpia  ac  detestabilia  Mancinum  Hostilium''  consulem.  Sed 
Pompeium  gratia  impunitum  habuit,  Mancinum  vcrecun- 
dia,''^'    [quippe  non    recusando,]'°  perduxit  hue,  ut  per 

"  Sed  favor  exemit  Pompeium  poena ;  reverentia  Mancinum. 


6  Ed.  pr.  numquam  X.  plura  quam  propria,  ubi  Aid.  Nep.,  quem  scciiti  sunt 
Acidal.  Putean.  Lips.  Ruhnken.,  verba  ordinavit,  et  millia  addidit.  Pro  X. 
ill  cod.  X.  fuit.  nunquam  decern  millibus  plura  Burni.  et  Lugd.  Bat. — 7  Cod. 
inscia.—S  Ha;c,ex  Lib.  ii.  c.  21.  translata,  e  margine  irrepsisse  piitat  Kraus. 
Post  Pompeium  transponit  Acidal.  paientbesin  :  hie  primus... .Cos.  fuit. 
Ruhnken.  turn  Pomp.  (h.  p.  e  Pomp,  magni  nominis  viris  Consul  fuit)  ad  turp., 
Sfc. — 9  Ita  iuterpunxit  Jani.  Ed.  pr.  et  insequentes  distinctionem  mavimani 
l)06t  verecundia  habent.— 10  Vir  D.  Goetting.  in  Epheuierid.  lit.  Goett.  1779. 

NOTjE 

regem  Perseum  devictum.  triginta  Romanornm  millia  fusa  a  Nu- 

•  Viriatho]  Ex  venatore  latro,  ex  mantinorum  millibus  quatiior.  Quam 

latrone  dux  Lusitanorum  factus  ad-  ignominiam  consecuta  pax  crat  adeo 

versus  Roiuanos,  eos  cecidit  non  se-  turpis,  ut  senatus  earn  habere  ratani 

mel.  Vicit  praetores  duos  :  Vetilium,  noluerit,  tanquam  sine  sua  auctorita- 

queni  etiam  captuni,  ex  Appiano,  tru-  te  factam. 

cidavit,  et  Cn.  Planciuni.  '  Verecundia']  Hie  accipitur  pro  re- 

e  Fraude   magis   quam,  Sfc]     Cum  vcrentia.     Ita  Livius  1.  xxxiv.  '  nisi 

enim  Q.  Fab.  Max.  Servilianus  a  Vi-  verecundia  pudoris  ac  majestatis  ma- 

riatho  circumventus  opprimi  posset,  tronarum  me  tenuisset.'     Ergo  reve- 

pacem  praeoptanti  acquis  conditioni-  rentia  Mancini  clarissinii  viri,  alioqui 

bus  dedit.     Qua  postea  neglecta,  Q.  culpam  agnoscentis,  nee  pccnam  rc- 

Scrvilius  Capio  ann.  G14.  Viriathum  cusantis  obfuit,  ne  puniretur  a  Sena- 

repente  adorUis,  corruptis  ejus  lega-  tu.     At,  iuquies,  si  hostibus  deditus, 

tis,  ipsum  intereniit.     Atque  haec  est  quomodo  impunitus  fuit  ?    Hoc  sensu 

(Vans  Ca>pionis.  ait  lioeclerus  ;  1.  quia  non  receptus  : 

''  Mancinum   Hostilium]    Eo    duce  2.  quia  rcstitutus  in  pristinam  digni- 


76  C.   VELLEII    PATERCULI 

fetialcs''  nudus,  ac  post  tergum  religatis  manibus,  dederetur 
hostibus.*  [U.  c.  617.  a.  Chr.  n.  136.]  Quem  illi  recipere  se 
negavcrunt,  sicut  quondam  Caudini'  fecerant,"  dicentes, 
publicani  violationem  fidei  non  debere  unius  lui  sanguine. 

2.  Immanera  deditio  Mancini  civitatis  movit  dissensio- 
nem.'  Quippe  Ti.  Gracchus,  Ti.  Gracchi  clarissimi  atque 
cminentissimi  \  iri  filius,  P.  Africani  ex  filia  nepos,  quo 
quaestore  ct  auctorc  id  foedus  ictum  erat,  nunc  graviter 
ferens  aliquid  a  se  factum  infirmari,  nunc  similis  vel  judicii 
vel  poenas  metuens  discrimen,  tribunus  plebis  creatus,  (vir 
alioqui  vita  innocentissimus,  ingenio  florentissimus,  pro- 
posito  sanctissimus,  tantis  denique  adomatus  virtutibus, 
quantas  perfecta  et  natura  et  industria  mortalis  conditio 
recipit,)  P.  Mucio  Scatvola,  L.  Calpurnio  consulibus,  ab- 
hinc  annos  clxii.  [U.  c.  621.  a.  Chr.  n.  132.]  descivit  a 
bonis,  pollicitusque  toti  Italiae  civitatem,  simul  etiam  pro- 
raulgatis  agrariis  legibus,""  omnium  statum  concutienti- 
bus,'^"  summa  imis  miscuit,**  et  in  praeruptum  atque  an- 

*  Quippe  consentiendo  adduxit  eo,  ut  traderetur  hostibus  per,  Hfc. 
<■  Traditio  Mancini  hostibus  excitavit  in  urbe  ingeidem  discordiam, 
''  Susque  deque  vertit  omnia. 


Addit.  p.  112.  cum  Krausio  haec  pro  glossemate  habet.  Ruhnkcn.  se  nihil 
hie  intelligere  fatetur,  censetque,  librarii  culpa,  quaedam  excidisse  ad  senten- 
tiam  perficiendam  necessaria.  Ed.  Bipont.  ex  sua  conject.  culpw  paenam 
non  recusando  ]eg. — 11  Ita  correxit  Heins.  probantibus  Iluhiiken.  et  Herel. 
Annotat.  crit.  ad  i.  3.     Ed.  pr.  fecerunt. — 12  Ita  Lips,  probantibus  Gruter. 

NOTiE 

tatem  :  3.  quia  admissus  ad  novos  ho-  dedidcrat,  recipere  noluernnt.    Dicti 

nores  :  4.  quia  earn  dcditionis  contu-  sunt  Caudini  ab  oppido  Caudio,  apud 

meliam  ipse  niinime  loco  poenee  ha-  quod  contra  Romanos  adeo  pugnave- 

biiit;  quippe  qui,  teste  Plinio,  statu-  runt  feliciter,  ut  eorum  legiones  sub 

arasibicodeinhabitu,quoeratdeditus  jugum  miserint.  UndeCaudinae  Fau- 

hostibus,  ercxerit.  ces,  aut  Furcae:  nunc  Stetlo  di  Ar- 

^  Fctiaks]  Xe]  feciales:  vvilgo,  HS'  paia. 

rauts  d'armes.     Sic  dicti  a  faciendo :  ^  Agrariis   legibus']    Jubebant,    ut 

qiiod  bello  pacique  faciendae  praees-  agri,  qui  olim  populi  fuissent,  nunc 

sent.     Bclluni  inprimis   non  lictbat  autcm  ad  privatos  pertinerent,iteruiD 

gcrcre,   nisi   fetialns    illud    et  justa  populo  dividercntur. 

causa   susccptnm  declaravisscnt,  ct  "  Omnimn  statum  concutientihits'\L\p' 

priuR  indixissent.  sins  sic  emendavit,  quia  agraiiae  le- 

'  Caudini]   Samnites.    Sp.  Posthu-  gis  jam  diu  possesses  agros  iterum 

miuro,  qucm  vioctum  Senatus  ipsis  vindicabant  in  publicum,  et  priscis 


HISTORIC    ROMANS    LIB.    II.   3.  77 

ccps  periculum  adduxit  rempublicam  ;  Oclavioque  col- 
legas,  pro  bono  publico  stanti,  imperiura  abrogavit :  trium- 
viros  agris  dividendis  coloniisque'  °  deducendis  creavit  se, 
socerumque  suum,  consularem  Appium,  et  Gracchum  fra- 
trcm,  admodum  juvenem. 

3.  Turn  P.  Scipio  Nasica,  ejus,  qui  optimus  vir  a  senatu 
judicatus''  erat,  nepos,  ejus,  qui  censor  porticus  in  Capito- 
lio  fecerat,  filius,  pionepos  autem  Cn.  Scipionis,  celeberrirai 
viri,  P.  African!  patrui,'!  is^  privatusque  ct  togatus/  cum 
esset  consobrinus  Ti.  Gracchi,  patriam  cognationi  praefe- 
reus,  et  quicquid  publice  salutare  non  esset,  privatim  alie- 
num  existimans'  (ob  eas^  virtutes  primus  omnium  absens 

f  Etjudkans  non  esse  suum,  quicquid  non  esset  utile  reipubUae. 


Riihuken.  et  ex  parte  Heins.  qui  dedit  omnem  urbis  slatitm  concutientibus.  Ed. 
\n,  omnibus  statim  concupiscent ibus.  '  Lipsii  conjecturani  omnium  statum 
concutientibus,  cum  Ruhnkon.  recipieiulam  esseputo;  nam  statum  non  omnes, 
sed  plebeii  tantum  cupiebant ;  at  omnium  et  patriciorum  et  plebis  statum 
graviter  concutiebant,  s.  commovebant,  turbabant  leges  agraiiae;  illorum 
quidem,  amissis  agris,  horuni  vero,  acceptis.  Praeterea  Velleius  ejusmodi 
leges,  civitatem  veliementer  commoventes,  solet  notare.'  Kraus.  in  Addend. 
— 1  Lips,  colonisque  probantibus  Freinsh.  et  Ruhnken. — 2  Ita  Aldus  Nep. 
recipients  Acidal.  Ed.  pr.  patruus,  privatusque;  Ed.  Basil,  pntrui,  privatus- 
que.   In  Edd.    plurimis  is  deest. — 3    Aldus   Nep.  probantibus  Acidal.   et 

NOTiE 

domtnis  auferebant.  Verum  Iiaec  p  Optimus  virjudicatus"]  In  eo,  quod 
emendatio  necessaria  non  est.  Cum  electus  a  Senatu  fuisset,  ut  simula- 
enim  status  sit  conditio  vitae  certa,  crum  niatris  Deuni,  e  Phrygia  alla- 
atque  stabilis,  recte  Velleius,  cum  turn,  domi  suaj  haberet,  dum  ei  tern- 
Tib.  Gracclium  dicit  agrariam  pro-  plimi  ficret. 

mulgavisse  legem,  omnibus  conditio-  i  Patrui]  Vulgo,  patruus.  Ita  op- 
nem  vitae  certam  atque  stabilem  cu-  time  primus  emendavit  Erasmus.  Sed 
pientibus.  De  liac  lege  Cicer.  in  Orat.  quem  Africanum  intelliges  ?  Africa- 
pro  Sext.  '  Agrariam  Tib.  Gracchus  num  majorem,  cujus  patruus  fuit  Cn. 
legem  ferebat:  grata  erat  populo:  for-  Scipio,  hie  qui  Velleio  vir  celeberri- 
tunae  tenniorum  constitui  videbantur.'  mus  appellatur,  abavus  hujiis  Scipio- 
•'  Coloniisque}  Lego  cum  Lipsio  co-  nis,  quo  auctoreTib.  Gracclius  inter- 
lonisque  deducendis,  i.  e.  mittendis  di-  fectus  est. 

visorum  agrorum  cultoribus;  non  au-  ^  Et  to  gat  us]  Id  est,  qui  com  Urba- 

tem   cum   Grutero,    Coloniis,  contra  narum  dignitatum  contemtor   esset, 

Hi'itoriii;  fidem.     Nusquam  enim  le-  tantum  vulgarem  et  a' populo  geslari 

gitnr,  deductas  esse  a  Tib.  Graccito  solitani  induebainr  togam.  Toga  por- 

colonia^.  ro  id  apud  Romauos  erat,  quod  apud 


78  C.    VF.LLEII    PATERCULI 

pontifcx  maximus  factus  est)  circumdata'*' '  laivo  brachio 
too^ae  lacinia,  ex  superiore*  parte  Capitolii,  summis  gradi- 
bus  insistcns,  hortatus  est,  qui  salvam  vellent  rcmpublicam, 
se  scquerentur.     Turn  optimates,  senatus,  atque  equestris 
ordinis  pars  mclior  et  major,  et  intacta  perniciosis  consiliis 
plcbs,'^  irruere  in  Gracchum,  stantem  in  area  cum  catervis 
suis,  et  concientem  paene  totius  Italiaj  frequcntiam/     Is 
fugicns,  decurrensquc  clivo  Capitolino,  fragmine  subsellii 
ictus,  vitam,  quam  gloriosissime  degcre  potuerat,  imma- 
tnra  mortc  fmivit.     Hoc  initium  in  urbe  Roma  civilis  san- 
guinis, gladiorumque  impunitatis  fuit/     Inde  jus  vi  obm- 
tum,*^  potentiorquc   habitus  prior ;    discordia3que   civium, 
antca"  conditionibus'  sanari  solitae,  ferro  dijudicatae ;'  bella- 
que  non  causis^  inita,  sed  prout  eorum  merccs  fuit.     Quod 
baud  mirum  est.     Non  enim  ibi  consistunt  cxempla,  undo 
coepcrunt ;    sed,  quamlibet   in   tenuem   recepta   tramitem, 
latissimc  evagandi  sibi  viam  faciunt :  et,  ubi  semel  recto 
dcerratura  est,  in  praeceps  pcrvenitur :  nee  quisquam  sibi^ 
putat  turpe,  quod  alii  fuit  fructuosuni. 

4.  Interim,  dum  haec  in  Italia  geruntur,  Aristonicus,"  qui. 


/  F.t  plebs,  qua:  non  ernt  particeps  in  his  exUiosis  comiliis. 

i  El  concitantem  7nulliludinem  Ivtins  ltalia\ 

*  Turn  primum  in  urbe  llonid  fusus  fuit  sungiils  civium,  et  coepcrunt  arma  sumi 
imputic. 

'  lit  dissenaiones  civium,  quce  sokbant  antea  pacari  convenlionibus,  finitce  sunt 
gladiia. 


Rtihnkcn.  corrcxit  quns. — 4  Ita  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  cum  data. — 5  Ed.  pr. 
siipLTiori.—  C>  Hiilinken.  malit  obtrilum. — 7  Ita  coir.  Ed.  Basil.  Ed.  pr. 
unle  a. —  8  Cludius  conj.  judis    de    causis. — 9  lu   Ed.   pr.    sibi    deest. — 10 

NOT/E 

Graccos  pallium,  vulgaris  nimirum,  ct  Quirinali   trabea   cinctuque   Gabino 

plebeia  vestis.  Insignis  reseratstridentialiminacon- 

•  Circumdntal  Mos  erat  repcntinis  snl.' 

in  tiirljis   Consiileni,  cxcrto  brachio  '  Conditionibus]  GMicc,  par  des  av 

dextro,  toga;  laciiiiam   in  Ifcvam  ct  commodemen.i.     Conditioncni  sic  defi- 

tergiini  ita  rojiccre,  ut  ipsiiin  rt-voca-  nit  Donatiis  in  Andr.  Pactio  certam 

ta   cingeret.     Atipic    hiinc    habitiim  in  sc  IcKcm  contincns. 

cinctum  Gabinum  vocabant.     Huu  ha-  "  Arislotiicus]    Eunicni   ex    peliice 

bitu  Connnl  iitcbatur  beilnm  indictiN  Ephesia,    citharistac  cnjusdam    filia, 

rus.     Ita    Virgil,  /Encid.   vii.    '  Ip^c  gcnitus  crat. 


HlSTORIiE    ROMANyE    LIB.    M,   4.  79 

mortuo  rcgc  Attalo,  a  quo  Asia  popiilo  Romano  hacredi- 
tate'°  rclicta  crat,  sicut  relicta"  postea  est  a  Nicomedc 
Bithynia,  mentilus  regia?  stirpis  origincm,  armis  earn  occu- 
pavcrat :"'  is  victus  a  M.  Pcrperna,'  ductusque  in  trium- 
pho/  sed  a"^  Manio  Aquilio,  capite  poenas  dedit"^  [U.  c.  G24. 
a.  Chr.  n.  129.];  cum  initio  belli  Crassum  Mucianum,"  virum 
juris  scientissimum,  decedcntem  ex  Asia  proconsulem,  in- 
tcremisset.  [U.  c.  628.  a.  Chr.  n.  125.]  Et^t  P.  Scipio  Afri- 
canus  ^milianus,  qui  Carthaginem  delevcrat,  post  tot  ac- 
ccptas  circa  Numantiam  clades,  creatus  iterum  consul, 
missusquc  in  Hispaniam  [U.  c.  G20.  a.  Chr.  n.  133.],  for- 
timaj  virtutique,  expertaj*^  in  Africa,  respondit  in  Hispa- 
nia,'»^  ct  intra  annum  ac  tres  menses,  quam  eo  venerat,  cir- 
cumdatam   opcribus^    Numantiam,"   excisamquc  aequavit 

*  Et  explorata  fortitudini. 


Ita  coriexit  Aldus  Nep.  Ed.  pr.  hcreditati.— 11  Repetitio  toC  relicta  de 
glossa  snspecta  Krausio. — 12  Post  occupaverut  Jani  interpunc-ioneni  mi- 
uorcm  posiiit:  Ed.  pr.  Ruhnkcn.  et  al.  majorem  habent. — 1  Ed.  pr.  Per- 
penna,  quod  conexit  Duckcr.  ad  Flor.  ii.  20.— 2  a  deest  in  Edd.  vetf. 
sed  correxerunt  Aid.  Nep.  et  Sigon.  Fast,  ad  a.  624.  Ursin.  rh  sed  abun- 
darc,  ct  ejiciendum  esse  putat,  quod  probat  Boeder.  Heins.  corrigit 
sub,  quod  etiam    pro    a  legendum    censet.— 3   Ita  Ed.    pr.   At    Voss. — 

NOTiE 

"  Ductusque  in  triumpho]  Hie  locus  Preetor  a  Floro  nominatur :    neque 

viros  doctos  valde  vexavit.    Sequor  tamen  cum  Velleio  pugnat,  a  quo 

Vossium,  qui  ilium  sic  distinguit,  (/mc-  Proconsul    dictus   est;    nam,   juxta 

tusque  in  triumpho,  sed  Manio  Aquilio,  Vossium,  appellatio  Praetoris  etPro- 

capite  pcenas  dedit.     Tria  concurnint,  consults  accipi  promiscue  solet. 

quamobrem  banc  distinctionem  pro-  t  Et]    Omnium  consensn  delcnda 

bem.     1.  Quia  Perperna  minime  tri-  est  haec  copula,  baud  dubie  repetita 

umpliavit,  quippe  mortuus  in  sua  pro-  ex  ultima  vocis  preecedentis  syllaba. 

vincia.    2.  Quia  datus  ei  successor  y  Expertcc']    Participium    sumtum 

Man.  Aquilius,  confectis  belli  reli-  aliquando   passive.    Tibull.   lib.   iv. 

quiis,  egit  triumphum,  quern  Perper-  '  Bella  experta  cano.'     Piin.  I.  vi.  c. 

na  meruerat.  3.  Quia  Velleius  in  ver-  13.  'Experta  prodimus,'  id  est,  usu 

bis  passivis  secpe  reticet   pra:positi-  cognita.     Tacit,   lib.   in.    'Proponit 

oncm  a.  centuriones  virtutis  experta-.'     Hinc 

"  Capite  panas  dedit]  Jussu  Sena-  inexpertiL^,  'ne  quid  inexpertum  mo- 

t\is  in  carcere  strangulatus  est.  ritura  relinquat.'  Virg.  jEneid.  iv. 

"  Crassum   Mucianum]    Strabo    et  ^  Operibus]    Opera  in  re   militari 

Florus    euni   pra-lio    victum    et    in-  significant  cuniculos,  vallum,  fossa?, 

tercmtum  esse    nurraut,     Prsterea  dcui<iue  onmc  propugnaculorum  ge- 


80  C.    VKLLEII    PATERCULI 

solo.  Nec  quisquam  ullius  gentis  horainum  ante  eum  cla- 
riori^  urbium  excidio  nomen  suum  perpetuee  commendavit 
raeraoriap.  Quippe,  excisa  Carthagine  ac  Numantia,  al> 
alterius  nos  metu,  alterius  viudicavit  contumeliis.  Hie, 
eum  interrogantc  tribune  Carbone,  quid  do  Ti.  Gracchi 
laede  sentiret ?  respondit,  si  is  occupandae  reipublicae  ani- 
raiim  habuisset,  jure  caesum.  Et,  cum  omnis  concio  accla- 
masset :  '  Hostium,'  inquit,  *  armatorum  toties  clamore 
non  territus,  qui  possum  vestro  raoveri,  quorum  noverca 
est  Italia?''  Reversus  in  Urbem,  intra  breve  tempus,  Manio 
Aquilio,  C.  Sempronio  consulibus,  abhinc  annos  CLViii.'^ 
[U.  c.  625.  a.  Chr,  n.  128.],  post  duos  consulatus,  duosque 
triumphos,  et  bis^  excises  terrores  reipublicae,'"  mane  in 
lectulo  repertus  est  mortuus,  ita  ut  quaedam  elisarum  fau- 
cium  in  cervice  reperirentur  notae.  De  tanti  viri  morte  nulla 
habita  est  quaestio :  ejusque  corpus  velato  capite  elatum 
est,  cujus  opera  super  totum  terrarum  orbem  Roma  extule- 
rat  caput.  Seu  fatalem,''  ut  plures,  seu  conflatam  insidiis, 
ut  aliqui  prodidere  memoriae,  mortem  obiit,  vitam  certe 
dignissimam  egit,  quae  nuUius  ad  id  teraporis  praeterquam 
avito  fulgore  vinceretur."  Decessit  anno  ferme  liv.^  De 
quo  si  quis  ambiget,  recurrat  ad  priorem  consulatum  ejus, 
in  quem  creatus  est  anno  xxxvi. :  ita  dubitare  desinet. 
5.  Ante  tempus  excisae  Numantiae  praeclara  in  Hispania 

'  Quibus  Italia  non  est  mater. 

""  Et  dirutas  duos  urbes,  quje  reipublicee  terrori  erant. 

"  Sane  dtixit  vitam  gloriosissimam,  quae  hue  usque  nullius  gloria  tuperaretur, 
praterquam  avi. 


4  Heinsins,  probante  Riilinkcnio,  dclenda  censet  in  Hispania. — 5  Ita  Ed.  pr. 
clnriMTt:  inalit  Biirer.— G  Ita  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  CL.—7  Kulinken.  hinos  nialit, 

NOTtE 

iius,  f|iiibiis  defendimtiir,  aut  cxpug-  cuiitur,  et  sunt  in  Castella  veteri. 

uanliir  urljcs.    \'\i]^o,dei  travaux,dcs  ^  /VUo/em]  Dediicitur  a/a<wm.  Fa- 

outraifCH.  turn  autcm  pro  nattira  ssepe  accipitm . 

•  Numanliani]  Uibs  erat  Hispania;  Sic  fataiis  mors  dicitiii,  qna;  ex  fato 

Tarraconensis,  ad    Dm iiiiii    fiuviiini.  son  natuia  accidit ;  viiigo,  mort  natu- 

Nunc  ejus  nidcra  J'ucntc  Garay  di-  relic. 


HISTORIiE   ROMANCE    LIH.   11.   5.  81 

militia  D.9  Bruti-^  fuit"  [U.  c.  C17.  a.  Chr.  ii.  136.]:  qui, 
penetratis  omnibus  Hispania?  gentibus,  ingenti  vi  homi- 
num  urbiumque  potitus  numero,  aditis/  qua?  vix  audita 
crant,  Gallaeci'°^  cognomen  meruit.  Et"  ante  eum  paucis 
annis  tarn  severum  illius  Q.  Macedonici  in  his  gentibus 
imperium  fuit^  [U.  c.  612.  a.  Chr.  n.  141.],  ut,  cum  urbem 
Conlrcbiam^  nomine  [in  Hispania]'^  oppugnaret,  pulsas 
pra3cipiti  loco  quinque  cohortcs  legionarias,  eodem  proti- 
nus  siibire  juberet :  facientibusque  omnibus  in  procinctu* 
testamenta,  velut  ad  certam  mortem  eundura  foret,  non  de- 
territa'  proposito  perseverantia  ducis,  quera  moriturum  mi- 
scrat  militem,  victorem  recepit.''  Taiitum  efFecit  mixtus 
timori  pudor,  spesque  desperatione  quaesita.  Hie  virtute 
ac  severitate  facti,  at  Fabius  ^milianus,  Paulli  exemplo, 
disciplinae/  ^  in  Hispania  fuit  clarissimus."^ 

»  Antequam  Numantia  dirutafiiU,  Aulus  Brutus  gessit  praclare  helium  in  His- 
pania. 

P  Et  paucix  annis  ante  eum  Quintus  ille  Macedoniais  prafuil  exercitui  Ro- 
mano in  his  regionibus  cum  tanta  severitate,  ut,  H^c. 

1  Cumijue  omnesjam  jam  pugnaturi  testamenta  facerent,  tanquam  ituri  ad  mor- 
tem inevitabilem,  dux propterea  non  dejectusest  a  proposito;  sed  in  proposito  con- 
stans  tandem  recepit,  &fc. 

''  Hie  insignis  fuit  in  Hispania  ob  fortitudinetn,  et  ob  severitatem  hujus  actio- 
nis;  at  Fabius  jEmilianus  ob  observantiam  disciplince  ntilitaiis,  exemplo  JEmWii 
Pauli. 


quod  recipit  Clad.— 8  Ita  Lips..Ed.  pr.  LF/.— 9  Ita  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  A. — 
10  Ed.  pr.  Galled;  vitiose. — 11  At  Ed.  Clud. — 12  Hie  etiam,  ut  in  initio  cap. 
Hein^iius  expungeuda  censet  in  Hispania. — 1  Ed.  pr.  dcterritus.  Burn),  et 
Ilecens.  Berol.  non  deterrita  perseverantia  ducis,  quorum  ille  in  ablat.,  hie,  ut 
dictio  oriatur  poetica,  in  nominat.  sumit.  Cum  Davisio  autem  RuUnken. 
damuat  perseverantia  ducis. — 2  Qui  comma  ponunt  post  Paulli  exemplo,  quan- 

NOTiE 

*=  D.Bruti]  Non  Aulus,  sed  Deci-  s  In  procinclu]  Id  est,  cum  instrne- 

mus  a  Cicerone  et   ab  aiiis  nomina-  retur  acies.     Procinctus  dicitur  prx- 

tur.  paratio  quaevis  ad  agendum  quidlibet, 

•'  Aditis^     Quod    verbuni    passive  a  verbo  procingo,  hoc  est,  instruo,  ap' 

nsurpat  etiam  Cicero  2.  Tuscul. '  Ilia  paro.      Hinc   prociucta    classis,   pro 

pericula   adeuntur  in  pra;lii!>.'  armata  ponitur  :  procinctus  pomps, 

^  Gallccci]  A   Gallaecia    Hispaniae  pro  apparatu :  procincti  milites,  pro 

regno,  Galice.  paratis  ad   pugnani,  quod  pugnaturi 

*^  Contrehiam^    Tortosa,  teste  Brie-  Gabino   ritu  prius  cingerentur.    At- 

tio,   urbs    est    Carpetanorum    supra  que  liinc  testamenta  in  procinctufac- 

Gualaiaram  in  Castella  nova.  ta,  id  est,   a  mililibus   ad    pugnam 

Dclph.  ct  Var.  Clus.                      Paterc.  F 


82  C.    VELLtll    PATERCULI 

iy.  Decora  delude  intcipositis  aiinis,  qui  Ti.  Gracchum, 
idem  Caium,  i'ratrem  ejus,  occiipavit  furor,  tarn  virtutibus 
ejus  omnil)us,  qnam  huic  crrori"  similem,  ingcnio  etiam, 
eloquent iaquc  longc  praestantiorcm.  Qui  cum  summa  quiete 
animi  civitatis  princeps  esse  posset,  vel  vindicanda3  fra* 
terna?  mortis  gratia,  vel  praemunicndae  regalis  potentiae, 
ejusdem  exempli  tribunatum  ingressus,  longc  majora  et 
acriora''  repctens,'  dabat  civitatem  omnibus  Italicis' 
[U.  c.  G31.  a.  Chr.  n.  122.] ;  cxtendebat  cam  pcnc  usque 
Alpes ;  dividcbat  agros ;  vetabat  qucnquam  civem  plus 
quingentis  jugcribus  habere  (quod  aliquando  lege  Licinia 
cautum  erat) ;  nova  constituebat  portoria ;'  novis  coloniis 
replebat  provincias ;  judicia  a  senatu  transferebat  ad  equi- 
tes ;  frumentum  plebi  dare''^  institucbat  ;^  nihil  immotum, 

•  Qui  cum  ]iosset,  in  tnaxinm  trnnquillilate  mentis,  primus  esue  vrbis,  tamen 
sive  ut  nlcisceretur  mortem  fratris,  sive  nt  strucrit  sibi  iter  ad  pntfstatem  regiam 
occiipandain,  cum  inivisset  tribunatum,  scqucns  fratris  exempla,  et  rctiovans  miiUo 
majora  ac  difficilioru,  communicabat  jus  civitatis  omnibus  Italue  oris,  ^c. 


turn  quidcm  video,  disciplina  scribcie  deheient ;  scd  comma  il)i  non  est 
ponendnm.  Riihnken.  ciii  addendum  esse  vidctiir  flius,  ita  ciini  Lips,  dis- 
tingiiere  jiibet,  At  Fab.  /Emit.,  PaulUf.,  excmplo  discipliiuc  i.  H.f.  clarissimus, 
quae  interpunctio,  addito  /.,  qiiam  maxime  facilitate  commeiidatiir.  Clud. — 
3  Rubuken.  ex  Liv.  iv.  13.  altiora  petcns  leg.  conj. — 4  Ed.  pr.  dari. — 5  Sic 

NOTiE   • 

ifmis.  Inde  etiam  in  procinctu  ft-  ^n.  iv.  iibi  *  fineiis  animi :'  et  Te- 
cerc  aliqiiid,  pro  expedite  et  celcri-  rent.  Eunuch,  act.  ii.  sr.  3.  ubi  '  fal- 
ter facere.  Ita  Ovid,  ii.  ex  Pont,  sus  animi,' legitur :  et  Horatius  pas- 
eleg.  9.  '  Haec  in  procinctu  carmina  sim, 

facta  puta.'  '  Huic  errori'\  Error  hoc  loco  signi- 

*'  Disciplintrl    Aliqui    rum    Lipsio  ficat  Gracchi    imprudentiam    in    co 

male  sic  dislingiiunt :  Fuhius  JEmili-  positam,  quod  in  urbc  principatuui 

anus.  Fault,  rxemplo  disciplina:.     Nam  assequi    tumiiituando    veilct,     ratus 

praptcrquam  quod  vcterum  nulhis  in  fore,    ut   ad   so    plebis  sociorumqiic 

prosa  orationc  Latina  dixit,   Fabius  studia  convcrteret,  si,  nova  molions, 

v^milianus  Paiili,  pro  Fauli  filiiis  :  ac-  alias  inconcessa  pcrmittcrct.    In  quo 

cndit  etiam  quod  vulgata  lectio,  dis-  valdc  aberrabat  a  recta  civilium  dig- 

riplincE  clarissimus,   niulto   magis    ad  nitatum  via. 

guKtum  Velleii  sit :  apud  quem  pas-  •<  El   acriora']    Forte,   quod    notat 

sim   occnrrunt,    *  iaetus   animi,  arcr  Lipsins,  acrior:    id    est,    ardentiore 

belli,  muniticentiic  effusissimus,'  inc.  studio. 

Quo   modo    etiam    loquuntur    Virg.  •  Purtoria]  Portoiium  uaulum  est, 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    11.   7.'  83 

nihil  tranquillum,  nihil  quictum  deniqiie  in  eddem  statu 
relinqiiebat :  quin  alterum  etiam  continuavit*^  tribunatum.' 
Hunc  L.  Opimius  consul,  qui  praetor  Fregellas  exciderat, 
persecutus  armis  [U.  c.  633.  a.  Chr.  n.  120.],  unaque  Ful- 
viura  Flaccum,  consularem  ac  triumphalem  virum,  aeque 
prava  cupientem,  quern  C.  Gracchus  in  locum  Tiberii  fra- 
tris  Triumvirum  nominaverat,  (eiy  eum  socium  regalis 
assumserat  potentiae,  morte  affecit.  Id  unum  nefarie  ab 
Opimio  proditum,  quod  capitis,  non  dicam  Gracchi,  sed 
civis  Romani  pretium  se  daturum,  idque  auro  repensurum'" 
proposuit.'"  Flaccus  in  Aventino,  armatos^  ad  pugnam 
ciens,  cum  filio  majore  jugulatus  est.  Gracchus  profu- 
giens,  cum  jam  coraprehenderetur  ab  lis,  quos  Opimius 
miserat,  cervicem  Euporo  servo  praebuit,  qui  non  segnius 
se  ipse  interemit,  quam  domino  succurrerat.  Quo  die  sin- 
gularis  Pomponii  equitis  Romani  in  Gracchum  fides  fuit : 
qui  more  Coclitis,"  sustentatis  in  ponte  hostibus  [ejus],9 
gladio  se  transfixit.  Ut  Ti.  Gracchi  antea  corpus,  ita  Caii, 
mira  crudelitate  victorum,  in  Tiberim  dejectum  est. 

7.  Hunc  Ti.  Gracchi'°  liberi,  P.  Scipionis  Africani  ne- 
potes,  viva  adhuc  matre  Cornelia,"  Africani  filia,  viri  opti- 

'  Prccterea  ■prorogavit  sibi  tribunatuin  altera  anno. 

"  Opimius  id  unum  scelerate  fecit,  quod  proposuit  se  remuneraturum  eum,  qui 
amputaret  caput,  non  dicam  Graccho,  sed  civi  Romano,  et  se  illud  compensatumm 
auro. 


correxit  Herel.  Ed.  pr.  i7istituerat. — 6  contimiabat  nialit  Heiel. — 7  et  abest  ab 
Ed.  pr.  eumque  Ed.  Basil,  eoque  Heiiis.  et  socium,  oinisso  eum,  Voss.  sed 
Kiibukcn.  inagis  discedeiis  a  lectione  Ed.  pr.  legendum  censt't,  quern  Grac- 
chtis  i.  I.  T.J.  T.  nominatum,  socium,  Hfc. — 8  Ita  Ed.  Basil,  armatus  Ed.  pr. — • 
9  Heinsius  ejus  e  margine  intrusura  putat.    Ed.  pr.  interpungit  post  hosti 

NOTyE 

sive  merces,  quae  datur  iis,  qui  viato-  pons  frangeretur  a  sociis.     Quo  rupto 

res  trans  amnem  vehunt.    Vulgo,  le  armatus  in  Tiberim  prosiliit,  et   ad 

piage.      Hinc    portitor   dicitur,    qui  suos  redivit, 

trans  amnem  trajicit.  ■*  Matre  Cornelia'\  Non  omittam  foe- 

^  Idque  auro  repensurum']    Et  qu'il  niineae  constantiae  exempluni.     Con- 
la  paieroif  aa  j)oids  de  Tor.  .solantibus,   raiseramque    dicentibus, 

"  Coelitis]    Horatii,    qui   PorsenaR  quod  Tib.  Gracchum  et  Caium,  quos 

regi  sublicio  ponte  Romam  transire  etiam  qui  bonos  viros  uegavei  it,  mag- 

conauti    solus    restitit,    liostiumque  nos   tatebitur,  otcibos   et  iiistpultos 

sustimiit   impctuni :    donee  a   tergo  vidisset :  Nunquam,  inquit,  non  feli- 


84  0.    VELLEII    PATERCULI 

mis  ingcniis  male  iisi,  vitas  mortisque  habuere  cxitum  :  qui 
si  civilem  dignitatis  concupisscnt  modum  ;  quicquid  tumul- 
tuando  adipisci  o:csticrunt,  quietis  obtulissct  rcspublica." 
liuic  atiocitati  adjectum  scelus  unicum."  Quippe  juvenis, 
specie  excellens,  necdum  duodevicesimum  transgrcssus  an- 
nmii,  immunisquo  delictorum  paternorum,  Fulvii  Flacci 
filius,  qucm  pater  legatum  de  conditionibus''  miserat,  ab 
Opimio  interemtus  est.  Quern  cum  haruspex''  Tuscus, 
amicus,  flcntem  in  vincula  duci  vidisset,  '  Quin  tu  hoc 
potiiis,' inquit,  Macis?'  prolimisque,  illiso  capilc  in  pos- 
tern"'  lapideum  januae  carceris,  effusoque  cerebro,  expi- 
ra\  it.  Crudclesque  mox  quajstiones  in  amicos''  clientesque 
Gracchorum  habitae  sunt.  Scd  Opimium,  virum  alioqui 
sanctum  et  gravem,  damnatum^  postea  judicio  publico 
[U.  c.  044.  a.  Chr.  n.  109.],  mcmoria  ipsius  saivitiac^,  nulla 
civilis  pcrsecuta  est  misericordia.''  Eadem  Rupilium'* 
Popiliumquc,  qui  consules  asperrime  in  Ti.  Gracchi  ami- 
cos  saevierant,  postea  judiciorum  publicorum  merito  op- 
pressit  invidia.  [U.  c.  622.  a.  Chr.  n.  131.]  Rei  tantae  parum 
ad  notitiam  pertinens  interponatur/  '     Hie  est  Opimius,  a 

"  Qui  si  solum  ambivissent  dignitales,  quantum  licchat  in  urhe  liltera,  rcsimb- 
licn  obiulissel  illis  nihil  laboranlibus,  quicquid  acriUr  cupicrunt  consequi  facicndo 
iurbuf. 

°  IJnic  immanitati  accessit  crimen  singulare. 

P  Mi'X  severe  inquisitum  est  in  nmicn.s,  t^c. 

'  Scd  Opimium,  de  cctcro  hominem  pruhum  et  gravem,  postea  damnatum  judicio 
publico,  nemo  prosecutus  est  miserulione  propter  recordationem  ejus  crudelitutis. 

'   Tantw  rei  inlcrsentur  alia  parum  digiiacognitione. 


bus. — 10  Ita  corr.  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  C.  Gracchi. — 11  Ita  Aid.  Nop.  ex 
Valer.  Max.  IX.  12.0.  proliaiitib.  principi!)iis  (iiiiicoinm.  Eti.  pr.  in  porifem. 
— 12  Ita  Futeaii.  et  Aid.  Nop.  Ed.  pr.  Uutilium, —  1  Ed.  pr.  interponetur. — 

com  nic  dicam,  (pia;  C;ra(;(hos  pepeii.  *■  Fn  post  cm]    Sic  cmondant  Aldus 

b(;ncc.  de  coiisolat.  ad  iMartiam.  et  Vossiiis,  ex  \'alerio  Maximo,  I.  ix. 

J*    Dc   comhlionibus]     J'our   traitter  C.  11.     \u\f^o  \eg\tur  in  jiontem. 
d'accommodcment.  '  Damnaluml    I'roptcr  acceptas  a 

'*   Harunpex]   Qui    Hanif,'ic,   id  est,  Jiigiutha  peciuiias:    at  indigiiissinie 

liostii'i     inspectis     futura    |)radicit.  damnatum,  si  Ciccronem  aiidimiis  in 

Hostivf  sic  diet*  sunt  ab  liara,  in  qua  oiat.  pro  Scxt. 
inclndiintiii  et  servanliir. 


HIST<)RMi;    R0MAN/1<:    LIB.    II.    8.  85 

quo  consulc  celcberrimura  Opimiani  vini'  nomen :  quod 
jam  nullum  esse,  spalio  annoium  colligi  potest, ;  cum  ab  eo 
sint  ad  te,  M.  Vinici,  consulem,  anni  cli.  Factum  Opmui, 
[quod  inimiciiiarum  quaesita  ciat  ultio,]^  minor  secuta  auc- 
toritas :  et  visa  ultio  privato  odio  raagis,  quam  publicae 
vindictae,  data. 

8.  [Subinde,  Porcio  Marcioque'  consulibus,  deducta 
colonia,  Narbo  Martius.]^"  Mandetur  delude  memoriae  seve- 
ritas  judiciorum.  Quippe  C.  Cato  consularis,^  M.  Catonis 
nepos,  Africani  sororis  filius,  repetundarura  ex  Macedonia'' 
damnatus  est  [U.  c.  G41.  a.  Chr.  n.  112.],  cum  lis  ejus"^ 
(HS.)^  XVIII. 7  millibus  aestimarctur.  Adeo  illius  viri^  ma- 
gis  voluntatem  peccandi  intuebantur,  quam  modum,  facta- 


2  Haec,  nt  de  glosseniate  suspecta,  uncis  incliisit  Kraus.  Ruhnken.  ad  evJ- 
tandam  repetitionein  vocis  ultio,  hie  leg.  coiij.  relatio.  Ex  Ed.  Cliul.  Paren- 
thesis oninino  expungitur. — 3  Ed.  pr.  Portio  Mnrtioque. — 4  Haec  verba  uncis 
incliisa  Burm.  ex  i.  15.  hue  translata  putat.  Equidem  ea  adhccsisse  putarini 
initio  c.  15.  lib.  ii.  quod  statim,  sive  a  Vellelo  sive  ab  interpolatore  sit, 
seditionis  Gracchanw  historiam  olim  excepisse  videtur.  Quod  cum  ex  h.  1. 
illuc  niigraverit,  hare  ultima  h.  1.  relicta  videntur.  Kraus. — 5  Ita  Aid.  Nep. 
Ed.  pr.  Cos.  Cato  consularis.  Ed.  Basil.  M.  Cato  consularis. — 6  US.  abest  a!> 
Ed.  pr.  Jos.  Scalig.  de  Re  Nummar.  p.  79.  et  Sigon.  de  Judic.  i.  27.  ei  US. 
— 7  Itacorrexit  Lipsius  ex  Cic.  Verr.  iv.  10.  in.  8.  Ed.  ytr.lIIL — 8  ItaHerel. 

NOTiE 

'  Opimiani  vini]  Hoc  vinum  passim  pecuniam  quam,  Macedonize  prae- 
laiidat  Martialis.  Verum  Plinius  au-  fectus,  ab  incolis  acceperat.  Repe- 
diendus  est  1.  xiv.  c.  4.  et  14.  '  L.  tundiu  dicuntur  pecuniae  a  sociis  et 
Opiniio  consulc/  inqiiit, '  ea  cceli  ful-  a  provincialibus  per  inagistratus  ex- 
sit  temperies,  quam  cocluram  vo-  actae,  aut  etiam  accepta^  praeter  le- 
cant,  ct  qua  optima  vina  nata  sunt,  gem :  Gallice,  des  covcussiotis.  Prima 
habentia  nomen  consulis.'  Opimia-  repetundarum  lex  a  L.  Pisone,  cog- 
na  vina  adhuc  a'vo  suo  durare  testa-  nomento  Frugi,  lata  fuit :  deinde, 
tnr  ibidem,  contra  Velleii  mentem.  cum  exolevisset,  a  D.  Julio  relata. 
Sed  cum  Velleius,  Plinio  longe  supe-  Ea  lege  cautum  erat,  ne  quis,  in  pro- 
rior,  asserat  hoc  vinum  jam  suo  sae-  vinciam  missus,  in  anno,  doni  loco, 
culo  nullum  fuisse ;  crediderim  Pli-  plus  acciperet,  quam  quod  esset  au^ 
nil  quidem  xvo  fuisse,  qui  se  Opimia.  reorum  centum. 
110  vino  jactarent,  at  falso;  quod  in-  "'  Cum  lis  ejus]  Id  est,  cum  summa, 
gens  temporum  intervallum  facile  quae  causa  litis  erat,  sestimaretur  tan- 
arguit.  tum  quatuor  millibus   sestertiorum  : 

■  Narbo  Martius]    Vide  supra  1.  i.  qui,  juxta  BudaMUU,  vix  sunt  duceil- 

c.  15.  Not.  g.  ta;  librae  nostratis  pecuniae. 

*  Repetundarum  e.v  Macedonia']    Ob 


86  C.    VELLKIl    PATERCULF 

que  ad  consilium  dirigebant,  et  quid,  non  in  quantum,  ad- 
missum  foret,  aestimubant.'  Circa  cadcm  tempora  duo 
9Metclli  fralres''  uno  die  triumphavcrunt.  [U.  c.  641.  a.  Chr. 
n.  112.]  Non  minus  clarum  cxemplum,  et  adliuc  unicum 
Fulvii  Flacci,  ejus  qui  Capuam  ceperat,  filiorum,^  sed 
alterius  in  adoptionem'  dati,  in  coUegio  consulatus  fuit."* 
[U.  c.  675.  a.  Chr.  n.  178.]  Adoptivus  in  Acidini  Manlii" 
familiam  datus.  Nam  censura"  Metellorum,  patruelium, 
non  germanorum  fratrum  luit :'  quod  solis  contigcrat  Sci- 
pionibus''  *** '  [U.  c.  G52.  a.  Clir.  n.  101.]  Turn  Cimbri  et 
Teutoni''  transcendere  Rhenum,  multis  mox  nostris,  suisque 

*  Adeo  illi  homines  spectabant  ma^is  voluntatem  peccandi,  quam  magnitudinem 
ipsiiis  peccati :  et  mclicbantur  actinnes  intentione  facicntis,  &c. 

'  Exemplum  filioruvi  Fulvii  Flacci,  ejus  qui  expugnaverat  Capuam,  non  fuit 
minus  illustre,  et  est  ndliuc  uiiicum.  Collegw  fuerunt  in  consulatu.  Tamen  alter 
datus  fucrat  in  adoi>tionem,  et  adoptione  transicrat  in  familiam  Acidini  Manlii. 
Nam  duo  Metelli  fuerunt  quidem  simul  censores:  at  erant  patrueles,  non  fratres 
germani. 

Annotat.  crit.  ad  h.  1.  ut  ejudiciorum  assumantnr  jurfices.  Ed.  pr.  illi.—O  Ed. 
pr.  M.  Metrlli,  sed  correxenint  Sigoii.  et  Aid.  Nep.  probantibus  Simson, 
Gruncr.  et  Ruhnken.  cui  M.  ex  //.  ortum  esse  videtur.— 10  Qualis  est  hsc 
interpiinctio  dcbettir  Ed.  Basil,  male  Ed.  pr.  dati.  In  coUegio  Cos.fuit  adop- 
livus.—ll  Ita  correxenint  Slgon.  et  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  Acidiani  Manti.— 
12  Ita  Ed.  Basil,  probantib.  omnibus.  Ed.  pr.  census.— I  Lacuna  manift-sta, 
cum  P.  et  M.  Scipiones  fratres  codcm  anno  non  censores,  sed  a;diles  fuisse 
constet  ex  Polybio  x.  p.  578.  ed.  Causab.  Itaque  explco  in  adilitate  s.  adili- 

NOT^ 

«  Metelli  fratres]  Marcus  et  Caius  fortasse  ob  cansam  Velleius  subjecif, 

aVossio  nominantur.     Unde  sic  le-  sed  alterius  in   adoptionem  dati,  quod 

git :  UT.  et  C.  Metelli  fratres.    Alter  allati  exempli  minuit  admirationem. 

ex    .Sardinia,   alter  vcro  ex  Thracia  Non  enini  amplius  ejusdem  familiae 

triiimphasse     dicifur    ab    Eutropio  :  censendus  esse  videtur,  qui  in  aliam 

Marcus    post    annum,   quam   consul  adoptione  transierit. 
fuigset ;  Caius  autcm  in  ipso  consu-  »  Scipionibus]  Lucio  et  Publio,  qui 

latu.  Hannibalem   postca  devicit.     Ambo 

y  Filiorum]  Lucius  et  Quintus  vo-  jTidilitatem  codcm  anno  gcsserunt. 
cabantur.     At  in  quo  exemplum  illo-  ''  Turn  Cimbri  et  Teutoni]     Cimbri 

rum  unicum  fuit?      In  eo,  quod   iu  ex  ea   parte   Dania;  venerant,  quae 

consulatu  collega;  fuerunt.  nunc  Jutia  dicitur,  .Jutlande.    Teuto- 

»  Sed  alterius  in  adoptionem]    Lan-  ni,  prope  Cimbros,  venerant  ex  insu- 

glaeusscmestr.  7.  3.  disquirit :  anfra-  lis    Fionia    ( Fuinen) ;   et    Selandia, 

tribu8  in  eodem  /Edilium,  Praitorum,  Selande.     Cujus  inter  urbcs  est   Haf- 

Consulumve     collcgio    esse    licuerit  nia  (Koppenhagcn)  insula;  caput,  to- 

apod  Romanos?  Negatautem.  Quam  tiusque  regni  Daniae  primaria,  et  re- 


IIISTORIiE    ROMAN.E    LIU,    II.   9.  87 

cladibus  nol)iles.  Per  eadem  tcmpora  clarus  ejus  Minucii, 
qui  porticus,  quas  hodieque  celebres  sunt,  molitus  est,  e 
Scordiscis*^  triumphus  fuit  [U.  c.  640.  a.  Chr.  n.  107.] 

9.  Eodem  tractu  temporum  nituerunt  oratores  Scipio 
/Emilianus^  Lajliusque,  Ser.  Galba,  duo  Gracchi,  C.  Fan- 
nius,  Carbo  Papirius,  et  ante  oranes  L.  Crassus  et  M.  Au- 
toniu.s.^  Nee  praitereundus  Metellus  Numidicus,  et  Scau- 
rus.  Quorum  aetati  ingeniisque  successerc  C.  Cajsar  Strabo, 
P.  Sulpicius.'  Nam  Q.*  Mucius  juris  scientia,  quam  pro- 
pric^'^  eloquentiaj  nomine,  celebrior  fuit.  Clara  etiam  per 
idem  aevi  spatium  fuere  ingenia,  in  togatis*"  Afranii,  in  tra- 
goediis  Pacuvii  atque  Accii,  usque  in  Greecorum  ingenio- 
rum  comparationem  cvecti,'^  magnumquc  inter  hos  ipsos 
facientis  operi  suo  locum  ;7  adeo  quidem,  ut  in  illis  limae, 
in  hoc  paene  plus  videatur  fuisse  sanguinis."     Celebre  et 

"  Per  idem  spatium  temporis  extiterunt  imignes  ingenio,  Afranius  in  Togatis^  in 
Tragoediis  I'acuvius  atque  Accius,  qui  in  his  adco  excelluit,  ut  comparetur  cum 
GrcEcis,  et  inter  eus  ejus  scripta  teneant  honorificum  locum ;  adeo  quidem,  ut  illi 
videantur  liabuisse  plus  elegantia,  hie  pane  plus  roboris. 


bus.  Kraiis. — 2  Haec  et  ante  omnes...Antonius  hue  transferenda  putavit 
Ruhnken.  In  Ed.  pr.  leguntur  post,  et  Scaurus. — 3  Excidisse  et  C.  Cotta  post 
P.  Sulpicius  snspicatnr  Kraus. — 4  Sic  conexit  Aid.  Nep.  probantibus  Acci- 
dal.  Lips.  Putean.  Heins.  et  Ruhnken.  Ed.  pr.  Namque. — 5  Ita  Lips.  Ed. 
pr.  propria-. — 6  Ed.  pr.  ejus  atatis.  Cod.  eveclis,  undo  Ed.  Basil,  evecti,  quod 
et  Lips.  Voss.  et  Ed.  Bipont.  cxpresserunt.  Heins.  quern  secutus  est  Ruhn- 
ken. evecta,  ut  referatur  ad  ingenia. — 7  Post  banc  vocem  Heins.  inserenduni 
putat  Ennii,  quod  praeeuntibns  Ruhnken.  et  Jacobs,  olini  recepi,  quod  vero 
nunc  reprobo,  cum  ingenia  aMpialia  state,  et  quidem,  qua;  inde  a  Carthagine 
ileleta  ad  Gracchorum  certe  tcmpora  floruerunt,  h.  1.  eniunerentur,  Ennius 
vero  multo  sit  antiquior,  et  jam  a.  U.  c.  585.  niortuus.     Itaque  Ed.  Basil,  et 

NOT^ 

gia  sedes.  Quanquam  Germani  hodic  ritoruni  eloqnentissimus  habitus  est, 

Teutoni  vocentur :  Cimbros  tanien  ac  (ita  Cicer.  in  Brut.)  tamen  longe  cla- 

Teutonos    apud  Sallustiura   reperies  rior  fuit  ipsa  juris  cognitione,  quam 

appeilari  Gallos.    Hand  dubie  quod  nomine  eloquentiae,  quae  juris  peritise 

Celtarum  nomine  Gallos  pariter  ac  propria  esse    potest,   vel,  qua;  ipsi 

Germanos  antiqui  intellexerint.  Mucio  singularis  erat. 

<^  E  Scordiseis]   Populi  sunt  orlgine  "^  Togatis]  Conioediis  Romanis.    Sic 

Gain.    Nunc  lUyrize  et  Thraciae  fi-  dictae  sunt  a  Romana  actorum  toga  : 

nes  incolunt.  quemadmodum  suas  Grsci  Palliatas 

*>  Proprie']  Alii  legunt  pro;)ria?,  quod  dixerunt,  a  pallio. 
sic  explicetur  :  Etsi  Mucius  jurispe- 


8ft  C.    VEl.LF.Il    PATF.RCULI 

Lucilii  nomcn  fuit/  qui  sub  P.  Africano,  Numantino  bello, 
cqncs  militavcrat.  Quo  quidem  tempore  juvencs^  adhuc, 
Jugurtha  ac  Marius,  sub  eodem  Africano  militantes,  in 
iisdem  castris  didicere,  quae  postea  in  contrariis  facerent. 
Historiarum  auctor  jam  tum  Sisenna  erat  juvenis  ;  sed 
opus  belli  civilis,  Syllanique  post  aliquot  annos,  ab  eo 
seniore  editum  est.  Vetustior  Sisenna  fuit  Coelius :  eequa- 
lis  Sisennae  Rutilius/  Ciaudiusquc  Quadrigarius,  et  Vale- 
rius Antias.  Sane  non  ignoremus,  eadcm  eetate  fuisse 
Pomponium,K  scnsibus  celebrem,':  verbis  rudem,  ct  novitate 
inventi  a  se  operis*"  commcndabilem. 

10.  Prosequamur  notae^'  severitatem  censorum,  Cassii 
Longini,  Caepionisque, qui  abhinc  annos  clv.'°''  [U.  c.  629. 
a.  Chr.  n.  124.]  M.  Lepidum  iEmilium'"'  augurem,'"  quod 
sex  raillibus"  (IIS.)'"  asdes  conduxisset,  adesse°  jusserunt. 
At  nunc,  si  quis  tanti  habitet,''  vix  ut  senator  agnoscitur. 

'  Fama  Lucilii  fuit  quoque  ingens.  v  Sententiis  commendabilem. 


Hottinger.  ratio  prapferenda  visa  est.  jfifraus.— 8  Ita  Bnrmann.  Ed.  pr. 
juvenis.— 9  Ita  coirexit  Kraiis.  Editio  prima  notam.  Rulinkeu.  notam 
severam  censorum.— 10  Ex  Krausii  correctione.  Editio  prima  CLVII. 
Putean.  CLIV.—  W    Ita  Aldus  Nep.  Editio  prima  Mlium.—\'l    HS.  inse- 

NOTiE 

'    Rutilius]    Is   est,  teste  Vossio,  jam  cognita  est  ex  iis,  quae   de  Caio 

quemAtlienaeiisl.lv.  historiam   Ro-  Catone  prajdiximus. 

manam    Grapce    scripsisse    tcstatur :  ''   CLV.]    Alii  numerant  quinqna- 

infra    autem    damnatum    videbimus.  ginta  quatuor:  alii   tantum  quinqua- 

De  quo  Ovid.  lib.  i.  ex  Ponto.  '  Et  ginta. 

grave  maguanimi  robur  mirarc  Ru-  '    Lepidum  vE/ni/iMm]    Alii  Mium; 

till,  Non  usi  rcditiis  conditione  dati.  sed  lege /Ewi/tum;  constat  enim,  teste 

Smyrna  virum  tenuit.'  IManutio,  non  Vtlijc,  sed  /Emilia;  gen- 

K    I'omponium]     Errant,   qui    ilium  tis  cognomen  fuisse  Lepidum, 

putant  inter  liistoricos  a  Velltio  nu-  ■"  Augurem]  Qui  ex  avium  volatu, 

merari,  eo   quod   Vellcius   liistorico-  pastu,  cantu,  futura  divinat. 

rum  nominasuperius  attulcrit.    Nam  "  Sex  millibus]    Annuorum   sestcr- 

tcmporum,  non  studioruni  simililudi-  tiorum.     Si  sestertius  decem  et  oclo 

nem  spectabat.  denariolos  valcat,  (quae  sentcutia  mc- 

>■  Operin]  Attellanas  inteliigit.    At-  dia  est,)  sex  millia  sestertiorum  redi- 

tpllanye  autem  dramata  sunt,  ab   At-  guntur  ad  centum  quinquagiuta  num- 

tella  oppido  Campania;  sic  dicta.    De  mos  nostratis  pecuniap. 

quibus  qui  plura  volet,  adcatTurneb.  "  AdesHc]  Verbum  fori  solennc,  quo 

1.  III.  c.  17.  significatur  citalio  ad  judices. 

•   A'o/ff]    Alii  legunt  nofam.     Quae  i' Tanit  Aatt(e<j  Sensus  est :  .At  nunc, 


HISTORIiE    KOAfAN^E    MB.    II.    11.  89^ 

Adeo  mature  a  rectis  in  prava,  a  pravis  in  vitia,  a  vitiis  in 
praecipitia'^  pervenitur.  Eodem  tractu  temporuni  et  Domitii 
^ex  Arvemis,**  et  Fabii  ex  Allobiogibus  victoria  fuit  nobilis. 
[U.  c.  632.  a.  Chr.  n.  121.]  Fabio,  Paulli'  nepoti,  ex  victo- 
ria cognomen  AUobrogico  inditum.  Notetur  Domitiae  fami- 
liae  peculiaris  quaedam,  et,  ut  clarissima,  ita  arctata  numero 
felicitas.  Septem'  ^  ante  hunc,  nobilissimae  simplicitatis 
juvenem,  Cn.  Doraitium,*  fuere  (singulis  singulis  omnino 
parentibus  geniti,  sed  omnes  ad  consulatum  sacerdotiaque, 
ad  triumphi  autem  paene  omnes  pervenerunt  insignia. 

11.  Bellum  deinde  Jugurthinum"  gestum  est  [U.  c.  C45. 
a.  Chr.  n.  108.]  per  Q.^  Metellum,  nuili  secundum  saeculi 
sui.  Hujus  legatus  fuit  C.  Marius,  quern  praedixiraus, 
natus  extremo*  loco,"  hirtus  atque  horridus,  vitaque  sanc- 


ruit  Kraus.  quod  abest  ab  Editione  prima,  absorptum  hand  dubie  a 
praecedente  syllaba.  Vide  supra  cap.  8. — 13  Ita  transposait  haec  verba 
Jos.  Sterke  Suspicionum  crit.  Spec.  i.  cap.  3.  quern  secutus  est  Ed. 
Bipont.  Ed.  pr.  a  rectis  in  vitia,  a  vitiis  in  prava,  a  pravis  in  prcccipitia.  Ruhn- 
ken.  ejicienda  putat  in  vitia,  a  vitiis. — 1  Ed.  pr.  uti,  orlum  ex  VII.  unde 
Septem  Sigon.  ad  Liv.  xx\i.  18.  Aid.  Nap.  Ed.  Bipont.  et  Jacobs.  Lips.  IV.— 
2  Singuli  abest  ab  Ed.  pr.  sed  insertum  est  ex  conjectura  Krausii. — 3  Ita 
Ed.  Basil.  Ed.  pr.  perque. — 4  Ed.  pr.  eijuestri,  quod  damnaverunt  principes 

NOT;E 

si  quis  sex  millibus  sestertiorum  an-  brogico    quatuor    e  parentibus   suis 

nuorum   aedes    conduceret,    senator  unicos  ad  Doraitiuni  usque,  patrcm 

vix  agnosceretur.  Neronis,  qui  est  ille  ipse  Velleianus 

1  Ex  Arvernisi     Arverni  et  Alio-  nobilissimae  simplicitatis  juvenis.  At- 

broges  transalpini  sunt  populi :  vul-  qui  omnes  isti  cousnles.     Sed  de  tri- 

go,  Les  Auvergnats,  et  les  Savoyards.  umplio  quid  ?     An  is  etiani  ad  omnes 

■■  Paulli]  /Emilii.  pertinet?  Minime.    Sed  duntaxat  ad 

»  Septem]  Scribendum  est,  IV.  ante  tres.     Quorum  duo  triumphaverunt, 

kunc,  id  est,  quatuor  ante  hunc ;  ut  Domitius  Allobrogicus,  et  Domitius 

sententia   sit,  in  una   familia  fuisse  Calvinus  de  Hispanis:  alter  vero  Do- 

quatuor  singulis  parentibus  genitos  ;  niitius,   avus   Neronis,  sub   Augusto 

ipsosque  singulos  (nam  illud  rarum,  donatus  est  ornamentis  triuniphali- 

quod   Velleius   intelligit)    ex   unicis  bus,  ex  Germanieo  bello.     Quam  no- 

semper  unicos  natos :  et  eos  omnes  tulam  Lipsio  debemus. 

ad  consulatum  pervenisse.    Ergo  ve-  »  Cn.  Domitinm]  Qui  postea  Nero- 

lini  scribi  sitiguli,  non  singulis  pareu-  nis  pater  fuit. 

tibus  geniti :  quod  clarius  est  ad  banc  "    Jugurtliinuni]    Adversus   Jugur- 

sententiam   exprimendam.     A  nobis  tham  Numidiae  regem.    Quod  beliuui 

est  Suetonius  in  Domitiano  sterama-  fuse  descripsit  Sallustius. 

te:  ubi  enuraerat  ab  Domitio  Alio-  ^  Natus  extremo  loco}    Lege  cum 


90  C.   VELLEII    PATERCULI 

tiis,  quantum  bello  optimus,  tantura  pace  pessimus,  immo- 
dicus  gloria?,'  [insatiabilis/]  impotcns,  scmpcrque  inquie- 
tus.  Hie  per  publicanos,  aliosque  in  AiViea  negotiantes, 
criminatus  Metelli  lentitudinem,  trahentis  jam  in  tcrtium 
annum  bellum,  et  naturalem  nobilitatis  superbiam,  moran- 
diquc  in  imperiis  cupiditatem,  effecit,  ut,  cum,  commeatu 
pctito,''*  Roraam  venisset,  consul  crcaretur  [U.  c.  647. 
a.  Chr.  n.  106.],  belliquc  pap-ne  patrati  a  Metello,  qui  bis 
Jugurtham  aeic  fuderat,  summa  committeretur  sibi.  Metelli 
tamen  ct  triuniphus  fuit  clarissimus,  ct  meritum  virtute 
utique  cognomen  Numidici  ei  inditum.'  ^  Ut  paulo  ante 
Domitiae  familias,  ita  Caeciliae  notanda  claritudo  est.  Quip- 
pe  intra  xii.  ferrae  annos  hujus  temporis  consules  fuere 
Metelli,  aut  censorcs,  aut  triumpharunt  amplius  duode- 
cies,"^  ut  apparcat,  quemadmodum  urbium,  imperioiumque, 
ita  gentium,  nunc  florere  iortunam,  nunc  senescere,  nunc 
interire. 
12.  At  C.  Marius  L.  Syllam,  jam  tunc,  ut  praecaventibus 

'  Ardens  nimia  cupiditate  i^lorieE.  v  Petila  abeundi  tenia. 

*  Tamen  triumplms  MdelU  fuit  pulcherrimus,  ct  ejus  meritum  ingens :  atque 
tiibutum  est  ci,  propter fortitudinem,  cognomen  Numidici. 


critici.  Hinc  PIrIi.  in  Annal.  conjicit  leg.  silvestri.  Voss.  agresti,  quod 
primum  reccpit  Kraiis.  sed  in  Addendis  accedit  Icctioni  Kiihnken. 
cxtremo,  ct  ita  Ed.  Hipont.  Cludius  equestri  retinct  et  tuetur.— 5  Hanc 
vocem  damnarunt  Cortins  Aot.  F.Tad.  Lips.  a.  172!.  p.  117.  Wopkens. 
Misc.  Obss.  V.  IX.  p.  21.';.  et  Ruhnken.— G  Editio  prima  et  meritum: 
firtutifjue  cognomrn  N.  inditum.  Gniter.  et  meritum  virtute  cognomen,  Sfc. 
Ortuinns  apud  Hoins.  ad  li.  I.  ei  inculcanduni  vidit.  IndcHeins.  el  meritum 
virtute  ci  utique  c.  N ,  i.     Cludius  quoque  pro  utique  legit.— 7  Burmanuus  sic 

NOT^ 

\oif<io,  agresti  hco, non  equestri.  Nam  railitum,  aut  cnjuslibet  alterius  mul- 

ncmo   non  biiinilcm  ei   tribiiit  origi-  titudinis.     Hinc  miles,  qui  in  stipen- 

nem.      Sane  sub  liistoriaE  suaj  fineni  dii  partem  alimenta  accipit  ex  com- 

Velleius  ait,    Marium    obscuro  loco  meatu,  commeatilis  dicitur. 
natum  esse.    Quin  ipse  Marius,  apud  '^  Amplius  duodecies]    Lipsius  vellet 

Sallustiam,  se  bominem  novum  vocat.  legi,   undccies ;   idque   probat  altero 

Atque  hinc  odium  ct  invidia  nobilita-  verius  esse,  quia  intra  dnodccim  an- 

tig  in  Marium,  ac  vicissim  Marii  in  nos,  quos  Velleius  numerat,  tautum 

nobilcs,  i"  Car-cilia  gente  reperiuntur  consu- 

»  Commeatu  petito]  Accipitur  etiam  les  quinque,  censores  duo,  triumpha- 

commeatus  pro  cibariis  ad  alimoniam  les  quatuor. 


HISTORl/E    ROMAN/E    LIB.    II.    12.  91 

liitis,"  copulatum  sibi  quasstorcm  habuit,  ct  per  cum  missum 
ad  regem  Bocchum,''  Jugiirtha  rcgc,  abhinc  annos  fermc 
cxxxviii.,  potitus  est."  [U.  c.  648.  a.  Chr.  n.  105.]  Desig- 
natusque  iterura  consul,  in  Urbem  revcrsus,  secundi  con- 
sulatus  initio  Kalendis  Januariis  cum  in  triumpho  duxit. 
[U.  c.  650.  a.  Chr.  n.  103.]  Effusa,  ut  pra;dixiraus,  immanis 
vis  Germanarum  gentium/  quibus  noraen  Cimbris  ac  Teu- 
tonis  erat,  cum  Caepionem  Manliumque  consules,  et  ante 
Carbonem  Silanumque  fudissent  fugassentque  in  Galliis,  et 
cxuissent  exercitu,  Scaurumque  Aurelium  consularem/ "^  et 
alios  celeberrimi  nominis  viros  trucidassent ;  populus  Ro- 
manus  non  alium  repellendis  tantis  hostibus  magis  idoneum 
imperatorem,  quam  Marium,  est  ratus.  Turn  multiplicati'' 
consulatus  ejus.  Tcrtius  in  apparatu  belli  consumtus  :  quo 
anno  [U.  c.  651.  a.  Chr.  n.  102.]  Cn.  Domitius  tribunus  ple- 
bis  legem  tulit,  ut  sacerdotes,  quos  antea  collegae  sufficie- 
bant/  populus  crearct.  Quarto,  trans  Alpes  circa  Aquas 
Sextias'  cum  Teutonis  conflixit  [U.  c.  652.  a.  Chr.  n.  101.] ; 
amplius  cl.  millia  hostium,  priore  ac  postero  die,  ab  eo 

°  Et  habuit  Jugxirtham  in  sua  potestate,  abhinc  annos  ferme  centum  triginta 
octo,  opera  L,  Sylke,  quern  miserat  ad  Bocchum. 

*  Ingens  multitudo  nationutn  Germanarum  egrcssa  sttisjinibus, 
'  Quos  antea  collcgce  sibi  substituebant. 


cxplicuit.  Ed.  pr.  XII.— B  Ita  Putean.  et  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  Cos.— 9  Ita 

NOT^ 

»  Ut  proecaventibus fatis'\  Ut  intelli-  piaplioque  fugatus  Jugurtha  confiige- 
gatur  hie  locus,  obseiva,  cum  Cice-  rat.  Ergo  missus  ad  Bocchum  Sylla 
rone,  tantam  semper  fuisse  necessitu-  fnerat,  ut  ab  eo  Jugurtham  repeteret. 
dinem  inter  consulem  et  quastoreni,  <=  Consulareni]  Ita  recte  legit  Ma- 
quanta  patrem  inter  et  filium  solet  nutius :  nam  ex  epitome  Liviana  pa- 
esse.  Atqui  consul  Marius :  Sylla  tet  M.  Sc.  Aurelium  legatum  fuisse 
vero  quaestor  erat.  Quo  praenotato  tum  cum  captus  et  occisus  est ;  et 
facilis  est  sensus  :  L.  Sylla  quaBStor  triennio  ante  consulatum  gessisse. 
in  hoc  bello  fuit  Marii  consulis,  quasi  Pro  Manutio  sentit  Orosius  his  ver- 
fata  jam  tunc  praevidisscnt,  atque  bis  :  in  ea  pugna  M.  Aurelius  consu- 
ista  conjunctione  antevertere  voluis-  laris  captus,  et  interfectus  est. 
sent  mala,  id  est,  bella  civilia,  quae  <*  Tum  multiplicati]  Sensus  est : 
tantorum  hominum  discordiae  conci-  propterea  consulatus  ci  datus  est 
taturx  erant.  quatuor  deinceps  annis. 

*>  Bocchum']  Maaritani'£  regem.   Ad  *  Aquas  Sextias]  Vulgo,  Aix,  Vide 

eum,  utpote  viciniorem  sibi,    fusns  1.  i.  c.  15. 


92{  C.    VELl.Ell    PATKRCULI 

tnicidata  ;5  gcnsqiic  excisa  Tcutonum.  Quinto,  citra  Alpes 
ill  campis  quibus  iiomeii  erat  Raudiis,'°'  ipse  consul  et 
proconsul  Q.  Lutatius  Catulus  fortunatissimo  decertavcre 
pra'lio  [U.  c.  G58.  a.  Chr.  n.  100.] :  caesa  aut  capta  amplius 
cc."^  millia  hominum.  Hac  victoria  videtur  meruisse  Ma- 
rius,  ne  ejus  nati''  lempublicam  poeniteret,  ac  bona  malis 
rcpensasse.'^ '  Sextus  consulatus  veluti  praimium  ei  meri- 
torum  datus.  [U.  c.  G54.  a.  Chr.  n.  99.]  Non  tamcn  hujus 
consulatus  fraudctur  gloria,  quo  Scrvilii  Glaucia),  Saturni- 
niquc  Apuleii  furorem,  contiimatis  honoribus  rempublicam 
lacerantium,  et  gladiis  quoque  et  caede  comitia  discutien- 
tiuni,  consul  armis  compcscuit/  hominesque  cxitiabiles  in 
Hostilia  curia^  morte  niulctavit. 

13.  Deinde,  interjectis  paucis  annis,  tribunatum  iniit  M. 
Livius  Drusus  [U.  c.  CG3.  a.  Chr.  n.  90.],  vir  nobilissimus, 
eloquentissimus,  sanctissimus,  mcliore  in  omnia  ingenio 
animoque,  quam  fortuna,  usus.  Qui  cum  senatui  priscum 
restituere  cuperet  decus,  et  judicia  ab  equitibus  ad  eum 
Iransterre  ordinem ;  (quippe  cam  potestatem  nacti  equitcs 
Gracchanis  legibus,  cum  in  multos  clarissimos  atque  inno- 
ccntissimos  viros  saevLssent,  turn  P.  Rutilium,  virum  non 


''  Per  quern,  nucloritute  coyisitlis,  co'ercuit  urmis  furorem  Servilii  Glaucia,  et 
Sitturnini  Apuleii,  qui  laccrttbant  rempnblicnin  ]>rorogundo  sibi  dignitates,  et  qui 
dissiimljunl  ctiam  cumilia  eusihus,  ct  cade  astaiUium. 


Riihnken.  Ed.  pr.  amplius  CL.  hostium....trucidati'i. — 10  Ed.  pr.  Raudis. — 
11  Ita  Piitcan.  «;t  Aid.  Nep.  Kd.  pr.  C— 12  Boeder,  conjecit  bonis  mala 
rrpetis.  quod  in  tcxtuni  rocepit  Cliidiiis.  Kiindem  sensiim  iitiaqiie  possit 
fciistinere  lectio;  idem  ciiini  notat  bona  malis   ac   boiiis  mala  repensasse,   s. 

NOTyE 

'  Tlaudiis'l    Piopc  Verccllas  (Vtr-  dins,  foito  etiam    verius,  legcretur, 

ce»/^  ill  l'<rd»niontio.  nc   mala  bonis  repensasse;    id   est,   ac 

If  ('('.]  PUii(HH;  tradimt  ra-sa  esse  bonis,   qua.'   tuin   reipublicap   attnlit, 

diiccnta  millia,  scd   noimiilli  tantiim  compensasse   mala,    quorum  exinde 

C.  millia.  tausa  fuit. 

'■  Ne  ejus  nati]     Ne  rempublicam  ■<  In  Hostilia  curia']    Sic  dicta  est 

prtnitcret,  quod  cssel  natus,  ct  cum  ab   Hostilio,  Romanorum    rcge,   qui 

habuisset  rivem.  primus  illani  exstruxit, 

'  Ac  Imnn  malis  repensasie^    ('ornmo- 


IIISTORI/E    ROMANyli    lAll.    II.    U.  03 

sscculi  sui,  sed  omnis  aevi  optimum/  interrogatum  lege 
repetundarum,J  maximo  cum  gemitu  civitatis  damnavcrant ;) 
in  iis  ipsis,  quae  pro  senatu  moliebatur,  senatum  habuit 
adversarium,  non  intelligentem,  si  qua  do  plebis  commodis 
ab  eo  agerentur,  veluti  inescandaj™  illiciendaeque  multitudi- 
nis  causa  fieri,  ut  minoribus  perceptis  majora  permitterel/ 
Denique  ea  fortuna  Drusi  fuit,  ut  malefacta  collegarum, 
quam  [ejus]'  optime  ab  ipso  cogitata,  senatus  probaret  ma- 
gis ;  et  honorem,  qui  ab  eo  deferebatur,  sperneret ;  injurias, 
quae  ab  illis*  intendebantur,  aequo  animo  reciperet;  ct 
hujus  summas  gloriae  invideret,  illorum  modicam  ferret. 

14.  Turn  conversus  Drusi  animus/  quando  bene  coepta 
male  cedebant,  ad  dandam  civitatem  Italia?.  Quod  cum 
moliens  revertisset  e  foro,  immensa  ilia  et  incondita/  quae 
eum  semper  comitabatur,  cinctus  multitudine,  in  atrio  do- 
mus  suae  cultello  percussus,"  qui  affixus  lateri  ejus  relictus 
est,  intra  paucas  horas  decessit.  Sed  cum  ultimum  redde- 
ret  spiritum,  intuens  circumstantium  moerentiumquc  fre- 
quentiam,  efFudit  vocem  convenientissimam  conscientiac 
suae  ;"  *  Ecquandone,'  inquit,  '  propinqui  amicique,  similem 
mei  civem  habebit  respublica?'   Huuc  finem  clarissimus 

*■  Hominem  optimum  non  solum  sui  tcmporis,  sed  qui  imquamfuit. 

i  Ut  ipsa.,  perceptis  minoribus  commodis,  concederet  majora  nobilitati. 

«   Turn  cogitationes  Drusi  conversce sunt  ad,  ^c. 


leqnasse.  vid.  uot. Burm.  ad  h.  1.— 1  Ejus  c  maigine  obtnisum  videtiir  :  Rnlin- 
kcn.  colU'ir.  ejus,  quam  optime.  Mox  ab  ipso  pjiciendiiin  pntat  Lips.— 2  Ita 
Kiilmken.  Ed.  pr.  aliis.—Z  Ed.  pr.  incognita,  quod  conexit  Acidal,,  recipiente 

NOTiE 

'    Interrogatum  lege  repetumlaruni]  quam  rem  facies  :  abi,  nescis  inesca- 

Intenogari  lege,  nihil  aliud  est,  teste  re  homines.' 

Asconio,  quam  reum  fieri,  accusari :  "  Cullcllo  percussus]    Percussorem 

-Gallice  acctisi  de  concussion.  Cicero  nominat  Varium,  hominem  im- 

■n   Velutiincsca^ida;]    Veluti  oblata  portunissimum.     Florus  tamen  cum 

esca  capienda-.    Qu<e  metaphora  du-  dicit  intcriisse  dolore  rerum  a  se  te- 

citur  a  piscibus  et  avibus,  quae  ines-  mere  motarum. 

cari    proprie   dicuntur,    cum  escam  "  Comenientissimam  conscientia  sua^] 

cajilantes  capiuntur.     Hac  mctapho-  Id  est,  convenientissimam  intcgritati 

ra  utitur  Terent.  in  Adclph.  '  Nun-  b\ix  mentis,  ae  Miorum  con^ilioium, 


94  C.    VELLKII    PATERCULI 

juvcnis  vitai  habiiit.  Cujiis  morum  minimc  omittatur  argu- 
mentum.*  Cum  asdificaret  domum*  in  Palatio'  in  eo  loco, 
ubi  [est,  qua?]5  quondam  Ciccronis,  mox  Censorini  fuit, 
nunc  Statilii  Siscnnae  est ;  promitteretque  ei  architectus,  ita 
se  cam  a?dificaturura,  ut  libera  a  conspectu,  immunisque 
ab  omnibus  arbitris"^  esset  [neque  quisquam  in  earn  despi- 
cerc''  posset]  -J  *  Tu  vero,'  inquit,  '  si  quid  in  te  artis  est, 
ita  compone  domum  mcam,  ut,  quicquid  agam,  ab  omnibus 
perspici  possit.' 

15.^  [In  legibus  Gracchi  inter  perniciosissima  numera- 
verim,  quod  extra  Italiam  colonias  posuit.  Id  majorcs 
(cum  viderent  tanto  potentiorem  Tyro''  Carthaginem,  Mas- 
siliam  Phocaea,'  Syracusas'  Corintho,  Cyzicum  ac  Byzan- 

*  \c»n  est  prcetermittendum  testimonium  innocentiae  ejus  morum. 

*  In  Palatino  monte. 


Rnlinkcn. — -1  Ed,  pr.  perperam<e»np/wm. — 5  Damnat  haec  est,  quce  Ruhnken. : 
desunt  in  Ed.  Clud. — 6  Ita  Cod.  Ed.  pr.  hominibus.  Ed.  Basil,  oniisit  homi- 
nibus. — 7  Hjpc,  ut  spuria,  primus  rejecit  Boxhorn.  probante  Ruliiiken. :  de- 
sunt in  Ed.  Clud. — 8  Sectioneni,  uncis  ioclnsani,  ab  aliena  inanu  inter- 
polafam  puto,  cum  sequcntia  inde  a  Mors  Drusi,  8fc.  arctissime  cum  prio- 
ribus  cohaereant,  et  re  aliena  interposita  infclicissime  interrumpatnr 
narrationis  filum.  Kraus.  Cludius  conjecturam  Krausii  sequens  hzec  omnia. 
In  legibus  usque  ad  condita  est,  transposuit  ad  finem  cap.  7.  cui  addidit 
primam  sectionem    cap.  8.   Subinde  Porcio  Marcioque Narbo  Martius,  ad 

cujus  crat  sibi  conscius.  de  qua  supra  1.  i. 

P    Despicae]    Ab    alto    inspicere.  ■■  Massiliam  Phocad]  Massilia,  vul- 

Atque   liinc   utimur  hoc   vcrbo   pro  go,  Marseille,  urbs  est  in  ora  Provin- 

contemnerc,  quia,  qiios  contcmnimus,  cia;,  emporio  Celebris.     Massilienses 

infra   nos    quasi    positos    aspicimus.  olim  luxus  notati  sunt.    Uude  apud 

Unde  despicientla  renim  humanarum  Suidam,  Massiliam  navigas,  e  Massi- 

pro  contemtu.     Contra  sic  usurpatur  lia  venis,  de  niniium  cultis  dicitur. 

surpicere,  pro  venerari,  magni  faccre.  Phocaea  urbs  j^olidis    est,    in   Asia 

Nod  est  omitttnda  hujus  wihi  (despi-  uiinori,  nunc  Pochia  VeccUia, 

cere)  rarior  acceptio :  tamcn  Cicero-  "  Syracusas]  In  Sicilia,  nunc  Sara- 

niaoa,  ut  sit :  oculos  avertere,  visum  gosse.      Cyzicum  urbs  est  Mysiic   in 

alio  detorcpiere.     Cicer.  pro  S.  Rose.  Asia,  nunc  C'/tizico:  Byzantium,  Tur- 

Amer.  34.  '  Simul  atque  illc  dcspexe-  cis   Stamboul  ;    nobis    Constantinople. 

rit,  aliquid  linjiisc»»mo(ii  nioiiuntur.'  Sedet  juxta   Bospliorum   Thracium, 

1  Tyro]  Urbs  e^t  Syria- in  Plutni-  inter  Pontum  Euxinum,  et  Proponti^ 

cia,  in  ora  maris  nieditcrranci  :  liodie  dtm  e  regionc  Asia;  minoris.    Miletus 

Sur,  sub  duminio  Turcarum.     Unde  sita  est  ad  Carix  ct  loniae  fines,  lio- 

oiim  colonia  dcducta  Cartbagincni,  (Vic  Milazu. 


HISTORIC    ROMAN.t    LIU.    II.    15.  95 

tium  Mileto,  gcnitali  solo)  diligcntcr  vitavcrant,  ut'  civcs 
Romanos  ad  censendum*  ex  provinciis  in  Italiam  revocave- 
rint.*  Prima  autem  extra  Italiam  colonia  Carthago  condita 
est.]  Mors  Drusi  jam  pridcm  tumcscens'"  bellum  excitavit 
Italicum."  Quippe  L.  Caesare,  et  P.  Rutilio  consulibus, 
[U.  c.  G64.  a.  Chr.  n.  89.]  abhinc  annos  cxx.^  universa 
Italia,?°  cum  id  malum  ab  Asculanis^  ortum  cssct,  (quippe 
Servilium"  praetorem,  Fonteiumque  legatum  occiderant,'') 
ac  deinde  a  Marsis"  exceptum,  in  omnes  penetrasset  regio- 
nes,  arma  adversus  Romanos  cepit.  Quorum  ut  fortuna 
atrox,  ita  causa  fuit  justissima  :  petebant  enim  earn  civita- 
tem,"*  cujus  impcrium  avmis  tuebantur:'^  per  omnes  annos 
atquc  omnia  bella,  duplici  numero  se  militum*"  equitumque 

*  Mnjorcs  nostri  id  cvilaverant  diligcntcr,  cum  observarent  Carthagincm  fuisse 
muUo  potenfiurem  Tyro,  Massiliuin  Phocaa,  Syracitsas  Corintho,  Cyzicutn  ac  By- 
zantium Mileto,  ubi  nati  erant  primi  illarum  incolce:  ita  ut  semper  revocaverint  in 
ttaliam  ex  provinciis  cives  Romanos,  ad  projitcndum  suos  reditns. 

'  Jamdudum  erupturum.  ™  Nam  poslulabantjus  civitatis  illius,  ctijuSj  SfC. 


q.  1.  viil.  Var.  LL. — 9  Acidal.  ut,  et  mo\  revocaverant. — 10  Sic  transposuc- 
runt  Putean.  et  Aid.  qms  in  Ed.  pr.  legebantur  cum  id  malum  in  universa 
Italia  ab  Asc,  Sfc. — 11  Sic  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  Serviutn:  Hcins.  qui  Q.  Servilium 
proconsulem. — 12  luterpuuctio  haec  debetur  Putean.  Ed.  pr.  distinguit  post 

NOT^ 

'  Ad  censenduni]  Est  hoc  loco  cen-  ^    Ab    Asculanis'\    Incolis    Asculi, 

sere,  apud  censores,  cum  ab  lis  cen-  d'AscoH,  in  agro  Piceno. 

sus  agitur,  profiteri  sua  bona.     Est  »  Occidcranf]    Inter  ludos,  quibus 

item  censere,  facilitates  aestimare,  et  anibo  legati  intererant. 

in  censum  redigere :    quod    quinto  ^  A  Marsisi    Italiae   populis,   sub 

quoque   anno  facere   censores  sole-  Samnitibus:   nbi  nunc  pars  Aprutii 

bant.  ulterioris  juxta    lacum   Fucinum  in 

"  Tumescens']  Quo  sensu  Cicero  ad  regno  Neapolitano,  et  in  limite  ditio- 

Attic.  1.  XIV.  dixit:  '  tument  nego-  nis  Pontificiae  :    etiam  nunc   Ducato 

tia,'  pro  jam  jam  eruptura  sunt.  de  Marsi. 

"    Italicum]    Sic  dictum   est,  quia  «  liJilitumI    Etsi  dicitur  miles  qui- 

per  omnes  Italiae  oras  ditfusum  ;  un-  cumquemilitiamexercct,  tamen  usus 

de  Floro  Sociale  nominatur.  voluit,  interdum  militem  accipi  pro 

y  CXX.]   Manutius    legit  CXIX,  peJi^e;  ut  hie  accipitur :  ut  apud  Caa- 

nota  una  detracta.     Item,  quod  val-  sarem  lib.  iir.  de  Bello  Civili:  '  cum 

de  probo,  legit,  universa  Italia,  cum  ipsi    numero     niilittim     equitumque 

id  ynalum  ab  Asculanis  csset  {ottixm),  praestarent :'    ut  alibi  passim    apud 

quippe    Servium,    !fc.    arma    adversus  scriptores  plerosque. 
Romanos  cepit. 


96  C.    VELIilill    PATERCULI 

lungi, "  ncquc  in  ejus  civitatis  jus  rccipi,  qua)  per  cos  in  id 
ipsum  pervcnisset  fastigium,  ex  quo'  homines  ejusdem  et 
gentis  ct  sanguinis,  utcxternos  alienosque,  fastidire  posset. 
Id  bellum  aniplius  ccc.  millia  juventutis  Italicae  abstulit. 
Clarissinii  aulem  impcratoies  luerunt  Romani  eo  bello, 
Cn.  Ponipcius,  Cn.  Pompeii  Magni  pater,  C.  Marius,  [de 
quo  prfiidiximus,]^  L.  Sylla  anno  ante  practura  functus, 
Q.  Metcllus  Numidici  filius,  qui  meritum  cognomen  Pit 
consecutus  erat.  Quippe  expulsum  civitate  a  L.  Saturnine, 
tiibuno  plebis,  quod  solus  in  leges  ejus*^  jurarc  noluerat, 
pictate  sua,  auctorilate  senatus,  consensu  populi  Romani, 
restituit  patrem.  „  Nee  triumphis  honoribusquc,  quam  aut 
causa  exilii,  aut  exilio,  aut  reditu  clarior  fuit  Numidicus. 

K).  Italicorura  autem  luerunt  ccleberrimi  duces.  Silo  Po- 
paidius,*  Herius  Asinius,  Insteius  Cato,  C.  Pontidius,  Te- 
lesinus  Pontius,  Marius  Egnatius,  Papius  Mutilus.'  Neque 
ego  vcrecuudia,  domestici  sanguinis  gloria?  quicquam,  dum 
vei-ura  refero,  subtraham."  Quippe  multum  Minatii  Magii, 
alavi  mei,  yEculanensis,+  tribuendum  est  memoriae  :  qui 
nepos  Decii  Magii,  Campanorum  principis,  ccleberrimi  et 
fidelissimi  viri,?  tantam  hoc  bello  Romanis  fidem  prajstitit, 
ut  cum  legione,  quam  ipse  in  Hirpinis  conscripserat,  Her- 
culancum^  simul  cum   T.  Didio  caperet,  Pompeios^   cum 

"  Siv^ulisamiis,u(fiuc  iv  omnibus  bellis  se  suppeditare  duplttm  pediium  et  equi- 
tvm,  luque,  8fc. 

"  At  ego  nikil  pudnrc  dctrahnm  de  gloria  nuyorum  meorvm,  dum,  tfc. 
p  Uomifii.s  inter  optimalcs  Cupuce  celeberrimi,  et  fidelissimi. 


hclla. — 1  Fx  fjuo  (ledit  Riilmkcn.  comparans  ii.  70.  Ed.  pr.  per  qund. — 2  Haec 
pro  nlosspiiialc  hiispectii  liabst  Krans. —  3  Ita  UaplielniK.  tt  Voss.  Ed.  pr. 
Mutilim.—\  Ed.  pr.  Asculattensis :  sed  coirexit  (,'eHar.  qui  yEculanuin  in  Hir- 

NOT/E 

•>  In  leges  ejiui]    Qnas  volebal  ferre  Mh/i/us,  ex  A ppiano. 

dc  divitiionc   afjroriim    liiijns  (.allia-  '    Ilcrculaiunm]     Nunc    Torre    del 

mm    partis,   undo    C;iiiil>ros   Marius  (Jreco :  in  ora  sinus  Nrapolitani. 

•  xpiilfiat.  K  l'ompcios'\    Urbs  ad  Sarni  ostia. 

'  Silo  Popadius]  Quaiiluni  ad  liac  Hnlstniio    diciUir    Cirila:    Cluverio 

nomina  prrr!iiH;t,  If  t,'(  iidunn'st ;  Pom-  Scufali :  Fenario,   Torre  dcW  Annun- 

pfdiiis,  f.-x    Diodoio  ct  (>io:-io:   Hir-  ciiila. 
viis  i4*ineu4,   T.    Velliua   Ctdo,  Pnpiiis 


inSTORliE   ROMANS    LIB.   II.   IG.  97 

L.  Sylla  oppiignaret,  Compsamque^'"  occuparet.  Cujus  de 
virtutibus  cum  alii,  turn  maximc  dilucideque'^  Q.  Hortensius 
in  Annalibus  suis  retulit.  Hujus^  [illeP  pietati  plcnam 
populus  Romanus  gratiam  reddidit,^  ipsum  viritim'°  civi- 
tate  donando/''  duos  filios  ejus  creando  praetores,  cum  seni 
adhuc  crearentur.'  Tam  varia  atque  atrox  fortuna  Italici 
belli  fuit,  ut  per  biemiium  continuum"  duo  Romani  consn- 
les,  Rutilius,  ac  deinde  Cato  Porcius,  ab  hostibus  occide- 
rentur,  exercitus  populi  Romani  multis  in  locis  I'underen- 
tur,  utquc  ad  saga''  iretur,  diuque  in  eo  habitu  maneretur. 
Caput  imperii  sui  Corfinium  legerant,  quod  appellarunt'^ 
Italicum.''     Paulatini  deinde  recipiendojn  civitatcm,  qui 

1  Ipsum  solum  el  seorsum  civem/aciendo. 


pinis  est,  iibi  legionem  consciipseiat.— 5  Ed.  pr.  Cosam. — G  Lips,  mnxi' 
me  dilucide.  Rulinken.  eximle  dilucideqne.—  T  Ed.  pr.  cujus,  quod  correxit 
Heins. — 8  Ille,  quod  Ed.  pr.  liabet,  (^jecit  Ed.  Basil.  Sed  latet  hand  dubie 
vitium  sub  hac  voce.  Scheffer.  in  Mifc.  Obs.  Vol.  ix.  T.  iii.  conjecit  i/ii; 
1a ps.  scilicet :  Voss.  in  se  ve\  inde :  Heins.  illibatie :  Jacobs,  in  Praef.  Vers. 
Velleii  vernaculae,  p.  29.  insigni :  Here!,  in  Annotat.  crit.  ad  h.  1.  utili:  Ou- 
dendorp.  ref'erente  Rulinken.  ct^us  fidei  et  pietati.  Inter  rpios  maxime 
probe  Herelium.  Kraus.  Burm.  ille  omisit :  Chid,  illustri. — 9  Sic  correxit 
Perizon.  teste  Heins.  probante  Ruhnkenio,  et  in  textum  recipiente.  Ed. 
pr.  cum  multis  al.  retulit. — 10  Ita  Ed.  i)r.  Rulmken.  et  Lugd.  Bat.  2. 
Jacobs,  in  Pra'f.  Vers,  coiij.  Miyiatium :  Ed.  Bipont.  viruin.  Chid.  Quiri- 
tutn. — 11  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  continuo. — 12  Ita  correxit  Burer.  reci- 
piente Rulinken.  excini)lo  Ed.  Junt.  Cod.  appcllarent:  Ed.  pr.  Corfinium 
legerantque  Ilalicani. — 1  Causab.  ct  Wesseling.  probante  Ruhnken.  ex  Diod. 

NOT^ 

i"  Compsam]  Alii  legunt  Cosaw,  quae,  tria  eiant  genera.      Unum  lugubre, 

teste  Barrio,  dicitur   Cassano    regni  nigrum,  pullnm,  de  quo  hoc  loco  ser- 

Neapolitani  in  Calabria.  mo   est :    altcrum    gregale,  militum 

'  Cutn  scni  adhuc  crearcntur]    Non  scilicet,  dcnsnm  atque  villosum  :  ter- 

frustra  addidit,  seni:  quia  non  nuilto  tium  imperatoris,  quod  proprie  palu- 

post,  teste  Lipsio,  Sylla  Dictator  nu-  damcntum. 

meruni  auxit  ad  XII.  '    Quod   appellarunt  Ilalicum']    Ita 

''    Ad  saga]    Sagum  vestimentum  recto  Burierius  emendavlt.    An  item 

inilitare  est,  Gracis,  Gallis,  Germa-  recte  Vossius,    qui   legit,    Italicam? 

nis,  Hispanisque  commune  cum  Ro-  Utroque  legi  modo  potest,  et  Itali- 

manis.     Illud  Romae   moris  erat  in  cum    et  Italicam    Corfinium.      Urbs 

dubio  periculosi  belli  eventu  sumere.  erat    Pelignorum,    nbi  natiis  Silius 

Sumtuni  auteni,  nisi  la;tiore  spe,  et  Poeta  ;  unde   dictus  est  Italicus,  id 

meliore   tortuua,    non   deponcbatur.  est,    Corfmiensis.      Nunc    vicus    est 

Ad  id  vcro  Senatus  consulto  vel  lege  Aprutii   citerioris  j    vulgo,    Pentina, 

opus  erat.     IIujus  porro  vestinicnti  vel  S.  Pelino. 

Delph.  ct  Var.  Clas.                    Paterc.  G 


98  C.   VRLLEIl    PATERCULI 

arma  aiit  iioii  ccpcrant,  aut  dcposuciant  maturius,  vires 
rcfccta?  sunt :  Pompoio  Syllaque  ct  iNFario  fliientem'"  pro- 
cumbentemqne  rem  publicam  populi  Romaiii'^  restituen- 
tibus. 

17.  Fiiiito  ex  maxima  parte,  nisi  qua'"  Nolani  belli 
mancbant  reliquia?,  Italico  bcllo  (quo  qiiidem  Romani  victis 
afllictis(nie  ipsi  cxarmati,  quam  (intcgri)+  intcgris  universis 
civitatcm  dare  maluenint)'  consiilatum  inicrnnt  QJ  Pom- 
peius  et  L.  Cornelius  Sylla  [U.  c.  6G6.  a.  Cbr.  n.87.],  vir, 
qui  nequc  ad  lincm  Tictoria;  satis  laudari,  ncquc  post  vic- 
toriam  abundc  vituperari  potest.  Ilic  natus  lamilia  nobili, 
sextus  a  Cornelio"  Riilino,  qui  bello  Pyrrhi  inter  celeberri- 
mos  fuerat  duces,  cum  lamilia)  ejns^  claritndo  intermissa 
cssct,'  diu  ita  se  gessit,  ut  nullam  pctendi  consnlatum  cogi- 
tationcm  habere  videretur.  Dcinde  post  praeturam  illustra- 
tus  bcllo  Italico,'  ct  ante  in  Gallia  legationc  sub  Mario, 
qua''  eminentissimos  duces  hostium  fuderat,  ex  successu 
animum  sumsit ;  petensque  consnlatum,  paene  omnium  ci- 
vium  sufTragiis  factus  est.^''  Sed  cum  honorem  undequin- 
quagesimo  a^tatis  sua?  anno  assecutus  est. 

18.  Per  ea  tempora  Mithridates,  Ponticus  rex,  vir  neque 

''  Cujus  quidcm  belli  sub  fineni  Romani  ipsi,  positis  armis,  mahierunt  dare  scor- 
sum  cirilatem  liostibus  victis  et  debilitatis,  quam  omnibus  simul,  cum  eorum  vires 
erant  intei^ra. 

'  Qui  fuerat  unus  ex  clarissimis  ducibus  belli,  quod  gestiim  est  adversus  Pyr- 
rhum,  cum  (jus  f^enlis  splendor  extinclus  essct  ab  aliquo  tempore. 

'  Celebris  ejfcctus  in  bcllo  Italico. 


excerpt,  p.  519.  et  Strab.  v.  p.  211.  Jtalicam.—2  Ita  Voss.  et  Riihn- 
kenius  e  Cod.  lectione  rem  P.  U.  Ed.  pr.  Remp.—'i  Ed.  pr.  qua:  Lips. 
quod. — 4  RiduikeniiiH  infegri  a  sq.  intcgris  haustiim  esse  putavit,  Cludius 
contra  idem  exfidisse  censet  ante  intcgris:  integri  deest  in  Ed.  pr. 
Heins,  omittit  intcgris. — .5  Ed.  pr.  Cn. — 0  Herel.  vetus.—7  Ed.  pr.  qucs. — 

NOTiE 

"•  Fluentem]  Id  est,  ruenlem.     Quo  Ciceronianum  est. 

recidit  Virgiliannin   illiid  :    '  Ex  illo  "    Sextus  a   Cornelio']    Gallice  :    le 

fliicre,  ac  retro  sublapsa  referri  .Spcs  sixi^me  descendant  de  Cornelius. 

Danaiim.'  p  Suffragiis  factus  est]  Lege   cum 

"    T<iii>i  qua]    Pro    qualenus,   quod  Grutero,  n«c<us  fs^,  id  est,  obtinuit. 


HISTORIiE    ROMANili:    LIB.    11.    18.  99 

silendus,i  iicque  dicendus  sine  cura,"  bello  acerrimus,  vir- 
tute  exijnius,  aliquando  fortima,  semper  animo  maximus, 
consiliis  dux,  miles  maim,  odio  in  Romanos  Hannibal," 
occupata  Asia,  necatisque  in  ea  omnibus'  civibus  Roma- 
nis,  quos  quidem  eadem  die  atque  hora,  redditis  civitatibus 
literis,  ingenti  cum  pollicitatione  pra^miorum,  interimi  jus- 
serat,  (quo  tempore  neque  fortitudine  adversus  Mithrida- 
tem,  neque  fide  in  Romanos  quisquam  Rhodiis*  par  fuit. 
Horiim  fidem  MytilcnEeorum"  perfidia  illuminavit :  qui 
M'.  Aquilium,  aliosque  Mitliridati  vinctos  tradiderunt ;  qui- 
bus  libertas,  in  unius  Theophanis"'  gratiam,  postea  a  Pom- 
peio  restituta  est,)  cum  terribilis  Italiae  quoque  videretur 
imminerc,'  sorte  obvenit  Syllae  Asia  provincia.  Is,  egres- 
sus  Urbe,  cum  circa  Nolam  moraretur  (quippe  ea  urbs 
pertinacissime  arma  retinebat,  exercituque  Romano  obsi- 
debatur,  velut  poeniteref  ejus  fidei,  quam  omnium  sanctissi- 
mam  bello  prasstiterat  Punico^);  P.  Sulpicius,  tribunus 
plebis  disertus,  acer,  opibus,  gratia,  amicitiis,  vigore  in- 
genii  atque  animi  celeberrimus,  cum  antea  rectissima  vo- 

"  Rex  Ponti,  viv  de  quo  neque  silendum  est,  neque  loquendum  leviter. 
'   Cum  forinidabilis  etiam  Italice  videretur  instare. 

'J  Quasi  cam  paeniteret  ejus  fidei,  quam  servaverat  omnium  religiosissime  in  bello 
Carthuginicnsi. 

8  Gruter.  Voss.  aliiqiie  malunt  nactus  est.  Heins,  expwngenda  censet  /actus 

NOT.E 

'1   Vir  neque  silendus]  Quippe,  cum  dunt  octoginta  millia  ciesa  esse.   Au- 

vincendo    I'yiiho    tantum   quatuor,  gent  numeium  PUitaicluis  et  Appia- 

Hannibali  septepi  et  decern  aniii  suf-  nus  :  ille  qiiidem  usque  ad  centum  et 

fecissent,  INIitliiidates  annos  quadra-  quinquaginta  millia  ;  hie  veroad  ceu- 

ginta  Romanis  restitit.  turn  et  sexaginta  millia.     Sed  Vossio 

'  Odio  in  Romanos  Hatmibal']  Id  est,  ftlcmnonis  potior  videtur  auctoritas. 

alter  Hannibal,  propter  par  ejus  odi-  '  Rhodiis]  Incolis  insulae  Riiodi,de 

urn  in  Romanos.    Hannibal  Amilcaris  qua  supra  I.  i.  c.  9.  et  mox  infra, 

filius  fuit :   quem  adhuc  impuberera  "  MylHenaorum'\    Incolarum   urbis 

jvtrejurando, ante  aras, pater  astrinxit,  Mitylenes,  quae  Lesbi   iusulifi  caput 

«t,  cum  primum  per  aetatem  liceret,  est. 

adversus  Romanos  arma  sumeret.  ^  Theophanis]  Historicuserat,  Mag- 

*  Necatisque    in    ea    omnibus,    S^-c]  ni   Pompeii    rerum    sciiptor.    Cicer. 

Memnon  de  Tyrannis  Heracl.  Pont,  pro  Arcb.  21. 
item  Valer.  Maxim,  1.  ix,  c.  2.  tra- 


100  C.   VELLEIl    PATERCULI 

limtatc  apud  populiim  iiTaximam  quaesisset  dignitatem/ 
quasi  pigeret  cum  virlutum  suarum,  ct  bene  consulta  ei 
male  cederent,  subito  pravus  et  praeceps,  C.  Mario,  post 
LXX.  annum,  omnia  imperia  et  omnes  provincias  concu- 
pisccnti  (so)''  addixit,  legemque  ad  populum  tulit,  qua 
SylKx  imperium  abrogaretur,  C.  Mario  bellum  decerneretur 
Mithridaticum  ;"  aliasque  leges'°  perniciosas  et  exitiabiles, 
ncque  tolerandas  liberoe  civitati,  tulit.  Quin  etiam  Q.  Pom- 
peii consulis  filium,  eundemque  Syllae  generum,  per  emis- 
saries factionis  suae  interfecit. 

19.  Turn  Sylla  contracto  exercitu  ad  Urbem  rediit,  eam- 
que  armis  occupavit ;  xii.  auctores  novarum  pessimarum- 
que  rerum,  inter  quos"  Marium  cum  filio  et  P.  Sulpicio, 
Urbe  cxturbavit,  ac  lege  lata  exules  fecit.  Snlpicium  etiam 
assecuti  equites,  in  Laurcntinis^  paludibus  jugulavere ; 
caputque  ejus,  erectum  et  ostentatum  pro  rostris,  velut 
omen  imminentis  proscriptionis  fuit.  Marius  post  sextum 
consulatum  annumque'^  lxx.  nudus  ac  limo  obrutus,  ocu- 
lis  tantumraodo  ac  naribus  eminentibus,  extractus  arundi- 
ueto,^  circa  paludcm  Maricse,*  in  quam  se,  fugiens  consec- 
tantes  Syllae  equites,  abdiderat,  injecto  in  collum  loro,  in 
carcerem  Minturnensium  jussu  duumviri'  ^  perductus  est. 
Ad  quem  interficiendum  missus  cum  gladio  servus  publi- 

'  Cum  antra  acquisivis.set ,  rectissimu  voluntate,  maximam  apud  populum  famam. 
"  Caius  Marius  praficeretur  dux  bdlo  adversus  Mitlmdatem. 


est,  Sed. — 9  Se,  (|uo(J  dccst  in  E<i.  pr.  addidit  Piitean.  probantc  Heins. 
et  Ruhnkcn. — 10  Hotting'''',  i^lies  dc  glossematc  suspectuni  liabet. — 11  Aci- 
i\^\.  inlerque  COS. — 12  Ita  Voss.  Ed.  pr.  rt«Hrt7H<';  P iitean.  annosque. — 1  Ed.  pr. 

NOT/E 

''  //I  L<iurcnlinis]  In  paliidihiis  circa  confinio  ad  Lirim  fliivinm,  apud  Min- 

Laiirentuin  inliom  Latii :  nunc  6'.  Lo-  turna.s  urbem  excisani  :  sic  dicta  a 

renzo.  MaricaNympliadc  qua  Virgil. /Eneid. 

'  Arundinfto]  I»co  nrundiiiibus  a-  vii.  '  Hunc  Fauno,  ct  nynipha  geni- 

biindanti.      Sic    rosetum,    oliveturn,  turn  Laurcnte  Marica.' 

&c.  pro  locis,  in  quibus  piurimai'.  ro-  ^  Jussu  duumviri]    Ita   vocabantur 

sa,  ct  olcee  sunt.  coloniarum    tnagistratii.s,    ut   Romae 

»  Marica]  Sylva  est  Latii  novi  (lu-  consulcs. 
CU8   a   Livlo  dicitur)    in   Caiupaniae 


IlISTORliE    ROMANS    LIB.    II.   20.  101 

cus,  natioiic  Gcrmanus,  qui  forte  ab  imperatore  eo,  hello 
Cimbrico  captiis  erat,  ut  agnovit  Mariura,  magno  cjulatu 
expromente*  indignationem  casus  tanti  viri,  abjec' j  gladio, 
profugit  e  carcere.'^  Turn  cives,  ab  hoste  misereri  paulo 
ante  principis  viri  docti/  instructum  eum  viatico/  collata- 
que  veste,  in  navcm  imposucrunt.  At  illc,  assecutns  circa 
iEnariam'  "^  filium,  cursum  in  Africam  direxit,  inoperaque 
vitam  in  tugiirio  ruinarum  Carthaginensium  toleravit :  cura 
Marius/  aspiciens  Carthaginem,  ilia  intuens  Mariura,  alter 
alteri  possent  esse  solatio. 

20.  Hoc  primum  anno  sanguine  consulis  Romani  militis 
imbutae  manus  sunt.''+  Quippe  Q.^  Pompeius/collega  Syllae, 
ab  exercitu*^  Cn.  Pompeii  proconsulis,  seditionc,  sed  quam 
dux  excitaverat,^  interfectus  est.  [U.  c.  007.  a.  Chr.  n.  80.] 
!N"on  erat  Mario,  Sulpicio^  Cinna  temperatior.  Itaque,  cum 
ita  civitas  Italiae  data  csset,  ut  in  octo  tribus  contribueren- 
tur  novi  civcs ;  ne  potentia  eorura  et  multitudo  veterum 
civium  dignitatem  frangeret,  plusque  possent  recepti  in 

''  Qui  in  hello  Cimhrorum  forte  captus  fuerat  ab  co,  cum  esset  dux  exercitns 
Romani,  statim  atque  agnovit  Marium,  ahjecto  ense,  profugit  e  carcere,  cummagna 
ejulatione,  qua;  indicahat  ejus  indignationem  ab  casum  tanti  viri. 

•^  Turn  cives,  qui  ab  hostc  didicerant  miserescere  hominis,  qui  paulo  ante  primus 
fuerat  reipublicir,  Sec. 

''  Hoc  anno  manus  mililum  primum  tinctce  sunt  cruore  consulis  Romani. 


IT.  viri:  Lips,  maliiit  duumvirum:  Grntev.  duumvirali. — 2  Cod.  vi.  e.  expro- 
menti:  Ed.  pr.  cum  magna  c.  expromenti:  Ed.  Basil,  magna  cum  e.  se  jirodentem 
indignationem :  Ed.  Blpoiit.  seciitns  Biirmann.  exprimentc, — 3  Ed.  pr.  Tana- 
riam:  Giuter.  couj.  circa  I.  (s.  insulam,)  JEnariam. — 4  Sutit  deest  in  Ed. 
pr. — 5  Q.  addidit  Heins.  quod  deest  in  Cod.  et  Ed.  pr.  post,  piaeced.  Quippe 
forte  elapsum. — 6  Ed.  pr.  ad  exercitum. — 7  Cod.  et  Ed.  pr.  creavarat.  Barer. 
excitaverat  vel  excivcrat  probante  Ruhnken.  et  Heins. — 8  Rhenan.  Sulpicioque. 

NOTiE 

<=  Viatico']  Id  est,  pecuniu  ad  iter  dies  ceperat. 

faciendum.  ^  Cum  Marius,  Sfc]    Exscribi  dig- 

•1  jEnariamI  Insula  Campaniac  est,  num  est  ad  hunc  locum  Lucani  illud  : 

vulgo  Ischia.     Habet  arccm  niunilis-  '  Solatia    fati    Carthago    Mariusque 

simam,  cum  arce  in  scopulo,  ab  insula  tulit,   pariterque  jacentes    Ignovere 

quasi    sejuncto.     Ubi    alias    asylum  Deis.' 

Ferdinandi  regis   Neapolitani,  tem-  '  Quippe  Q.  Pompeius}  Cognomine 

pore  Caroli  VIII.  Francorum  regis,  Strabo,  qui  anno   superiore  coUega 

qui  totum  ejus  regnum  intra  paucos  Syllse  fuerat. 


102  C.    VELLEII    PATERCULI 

beiieliciuni,  quam  auctores  bcneficii ;'  Cinna,  in  omnibus 
liibubus  eos  se  disliibiiturum,  pollicitiis  est.  Quo  nomine 
ingcnlem  tot  ins  Italii\3  IVcqucntiam  in  Urbem  acciverat/ 
E  qua  pulsus  collcga)  optimatiumque  viribus,  cum  in  Cam- 
paniani  tenderet,  ex  auctoritate  scnatus  consulatus  ei  abro- 
gatus  est,  suftcctusque  in  ejus  locum  L.  Cornelius  Morula, 
flamen  Dialis.'^  Hajc  injuria''  homine,  quam  exemplo,  dig- 
nior  fuit.  Tiim  Cinna,  corruptis  primo  centurionibus  ac 
tribunis,  mox  ctiam,  spe  largitionis,  militibiis,  ab  eo  exer- 
citu,  qui  circa  Nolam  erat,  receptus  est.  Is  cum  universus^ 
in  verba  ejus  jurasset,^  retinens  insignia  consulatus,  patriae 
bellum  intulit,  fretus  ingenti  numero  novorum  civium :  e 
quorum  delectu  ccc.  amplius  cohortes  conscripserat,  ac 
triginta  legionum  instar  impleverat.'  Opus  erat^  partibiis 
auctoritate,'°  gratia:  cujus  augendae,'  C.  Marium  cum  filio 
dc  cxilio  revocavit,  quique  cum  iis  pulsi  erant. 

«  Itaquc  cum  jus  civium  liomanorum  Italicc  datum  esset  ea  conditionc,  «<  novi 
cites  redigcrcntur  in  octo  tribus,  iie  eorum  potetitia  al(jue  multifudo  minueret  decus 
vfterum  civium  ;  et  ne,  qui  recepissent  hoc  beneficium,  folentioresjierent,  quam  qui 
illud  contulissent,  Sfc. 

'  Qua  de  causa  advocuverat  in  urbem  ex  tola  Italia  maximum  multitudinem. 

f  Cum  universus  exercitus  sacramentum  ei  dixisset,  ^-c. 

— 9  Ed.  pr.  univcrsns. — 10  Post  auctoritate  interpungit  Ed.  pr.  at  sccus 
mox  :  gratia  cujns  augendce  C.  M.,  Hfc.  Reccntiorcs  Edd.  enieiidarnnt  Oi>us 
erttt  pnrtibus,  auctoritate,  gratia  :  cujus,  Sfc.  Intt'ipmictionem  vero  post  partibus 
daruiKiiit  ciiiii  Krausio  Ruluikcn.  qui  voceni  illani  in  Dati vo capiunt  dc  factione 

NOTiE 

?  riamen   Dialis']   Sacordos  Jovis.  quidem  injmiain  talis  homo  mereba- 

T>in\htl\c[Un  airhToZ  Aihs, a. lore,  (\nai-  tiir  :    at    tale   severitatis   exempltini 

si  Jovialis.     Nam  rianiincs  ah  eo  nu-  dandiun  non  fiiisset,  quia  periculosuin 

mine,  cni  sacra  faciehaiit,  assumebant  esse  potcrat. 

sihi  coc^nomcn.     Undo  autciii  /7a;n<'n  i  Ac  triginta  leginnum  instar  imple- 

df'diicitiir  r     A    filo,  iiiquit   Serviiis,  vcrat]  Gallice:    et  il  en  forma  trente 

quo  Saccrdott^  maxiine  a-.sJivo  torn-  corps,  commc  autant  de  legions. 

pore,  caput  cinKcbant.     Cum    cnim  k  0;>w.9  erat}  Scnsus   est :    Ad  haec 

pileiim  ferre  per  a^lnm  non  po->scnt,  omnia,  ncecssc  crat factioncm  confla- 

incedere   vero  nudo  caiiilc  ncfas  cs-  ic :  oi>us  erat  auctoritate,  et  gratia, 

set,    tantum    filo    caput    reli>;ahant.  ad  quam  auf,'cndani  de  cxilio  revoca- 

Ex  quo   dicli    sunt   Flaniincs,    tan-  vit  C.  INlarium,  &c. 

qnam  Filamines.  i  Cujus  nugcnda;]     Optima    lectio, 

•"  HfFc  injuii'i]   Scnsus  est:    Hauc  per  Helltnismum  satis  notum. 


lilSTORI/T';    ROMANS    I. IB.    II.   21.  103 

'  21.  Dum  bellum  autem  infeit  patriai  Cinna,  Cn.  Pora- 
peius,  Magni  pater  (ciijus  pv£cclara  opera  hello  Marsico, 
prajcipiie  circa  Piceiiuin  ai»jum,'"  [ut  pr.iescripsimus,"] 
nsa  erat  rcspiiblica/'  qiiiqiie  Asculum  cepcrat,  circa  quam 
urbem,  cum  in  imillis  aliis  regionibus  exercitus  dispersi 
forent,  v.  et  lxx.  civium  Romanoruni,  amplius  lx.  millia 
Italicorum  una  die  couflixerant)  frustratus  spe  continuandi 
consiilatiis,  ita  se  diibium  mediumque  partibus"  pra^stitit, 
ut  omnia  ex  proprio  usu  ageret,  temporibusque  insidiari 
vidcretur,  et  hue  atque  illuc,  unde  spes  major  afiulsisset'* 
potential,  se  exercitumque  deflecteret.'  Sed  ad  ultimum 
magno  atrociqiie  proeHo  cum  Cinna  conflixit :  cujus  com- 
missi patratique  sub  ipsis  moenibus  oculisque'  urbis  Ro- 
manae,°  pugnantibus  spectantibusque  quam  fuerit  eventus 
exitiabih's,  vix  verbis  exprimi  potest.  Post  hoc,  cum 
utrum.que  exercitum,  velut  parum  bello  exhaustum,  lacera- 
rct  pcstilentia,  Cn.  Pompeius  decessit.  Cnjus  interitus 
voluptas,  amissorum  aut  gladio  aut  morbo  civium  paene 
damno  repensata  est '}   popuhisque  Roraanus,  quam  vivo 

''  Q\d,  ut  supra  scripsimus,  cxiinie  de  republica  7neritus  fuerat  in  hello  3Iurso- 
rum,  prcesertim  circa  agrum  Picennm. 

'  Ita  se  ambiguum  ac  medium  inter  partes  prccbidt,  ut  omnia  gereret  ex  sua  uti- 
Utatc,  videreturque  observare  tcmporu,  et  se  cum  exercitu  convcrteret,  modo  hue, 
modo  illuc,  ubi  sperasset  se  fore  potentiorcm. 

^'  Latitia,  quam  attulit  ejus  mors,  compensata  est  jactura  ciiium,  quos  aut  cnsis 
aul  morbus  abstulit. 


Cinnae,  quae  gratia  et  auctoritate  indisebat. — 11  De  glossemate  li.pc  Kransio 
suspecta  sunt.  Kiilinkeii.  Qi  dX.  pradiximus. — 12  Ed.  jn'.  adfuissel :  correxit 
Aid.  Nep.  piobantili.  Kapheleng.  Griiter.  Boxli.  Biiini.  Gruner.  et  Ed.  Bi- 
pont. — 1  Ita  ex  conectione  Lipsii,  probantib.   et  in  textuiu  lecipieiitib. 

NOTiE 

™ Circa Picenumagrum'\V\ctx\\\m\n\-  nibns  nullarnm  paitinm  sive  neutros 

•4^0  creditiir  esse  lu  marche  d'Ancoue,  vocaimis.  Gallice,  Nciitres. 

provincia   ditionis   Poiitifieia>.       8ed  "  OcuUsque  urbis  Romance]  Ita  Lip- 

coinplcctitur  etiani  Apriitii  tilterioris  sins:    Vossins,    focisque.       Uterque 

partem,  ciini   niajori   parte  IMarchiai  bene.      Lipsianam  tainen   cmendatl- 

Anconiianie.      Urbs    ejus    pra^cipiia  oneiu   ampleclor.     Ergo  loci   stiisus 

nunc  est  Ancon,  in  ora  Mediterranei  est:    Exitus   hiijns   pra-lii  commissi, 

maris.  non  ut  alia  prociil  a  patria;  sed  apnd 

"  Mediumque  partibus]  Medii,  teste  Janiculiim,  sub  ore   oculisque    urbis 

gchoro,  dicuntur,  quos  in  coiitcntio-  Koniana-,  quam  tristis  funestusque  fu- 


104  C.    VELLKII    PATKRCULI 

iracundiam  debucrat,  in  corpus  nioitui  contulit.  Seu  duas 
scu  tres  Pompeiorum  fuere  lamilice,  primus  ejus  nominis, 
ante  annos  fere  clxvii/  [U.  c.  GV3.  a.  Chr.  n.  140.]  Qj 
Pompeius  cum  Cn.  Servilio  consul  fuit.+  Cinna  et  Marius, 
baud  iucruentis  utrinque  certaminibus  editis/  Urbem  occu- 
paverunt:  sed  prior  ingressus  Cinna,  de  recipiendo  Mario 
legem  tuHt. 

22.  Mox  C.  Marius  pestifcro  civibussuis  reditu!"  intravit 
moenia.  Nihil  ilia  victoria  fuisset  crudelius,  nisi  mox  Syl- 
lana  esset  secuta.  Neque  licentia  gladiorum  in  mediocres^  'i 
saevitum,  sed""  excelsissimi*^  quoque  atque  emiuentissimi 
civitatis  viri  variis  suppliciorum  generibus  affecti.  In  iis 
consul  Octavius,  vir  lenissimi  animi,  jussu  Cinnae  interfec- 
tus  est.  Merula  auteni,  qui  se  sub  adventum  Cinnae  con- 
sulatu7  ■  abdicaverat,  incisis  venis,  superfusoque  altaribus 
sanguine,  quos  saepe  pro  salute  reipublicae  flamen^  Dialis 
precatus  erat  Dcos,  eos  in  exsecrationem  Cinnae,  partiura- 
que  [ejusP  turn  precatus,  optime  de  republica  raeritum  spi- 
ritum  reddidit.     M.  Antonius,  princeps  civitatis  atque  elo- 

'  Post  commissa  pralia,  qua;  utrinque  valde  cruentafuerunt. 

"  Neque  licentia  actum  est  crudelilcr  in  homines  mediocres,  sed,  Sfc. 


Uiilinken.  Ed.  Bipont.  et  Kraiis.  Ed.  pr.  Sociisqne.—^  Ed.  pr.  CLXVUI. 
— 3  Pro  Q.  Ed.  pr.  qunm. — ^1  At  cxcidisse  ante  Ciiina  piitat  Kraiis.  absorp- 
tiiiii  a  pra^cedeiile  syllaha  it. — .5  ('od.  liicntia  iinmcdiocri  saritum.  Scrip- 
slt  Acidal.  in  midiocris,  aiitiqiuim  acciisativiini.  Junta,  Ed.  Basil,  aliiqiie 
post  eos,  gladiorum,  quasi,  teste  Bineiio,  in  vet.  Clod,  deesset,  omiscinnt  ; 
Riihnken.  vero  in  Cod.  esse,  sed  opcranun  culpa  in  Biirer.  nota  elapsum 
esse  [ditat. — G  Ita  Ed.  IJasil.  (pii  et  mox  quoque  nintavit  in  quique.  Ed.  pr. 
excetsissimir  fpioque  atque  eminent issima;,  (piod  tuetur  Putean.  corriijcns  dig- 
nitatis.~7  Rhenan.  (iiypii.  et  Ed.  Basil,  itn  interpretati  sunt  Cod.  Cos. 
— 8  Herel.    dainnat  ejus,   et    pro  ejus  turn  eonj.  exlremum. — 9  Ita   rescripsit 

HOTJE 

crit,  ct  pugnantihuH  et  spcclantibus,  qux  visa  milii  est  coinmodissima,  so- 

aegre  dici  potest.  cuius  sum. 

V  PestifeTocivibusnuis  reditu]    Sen-  '   Consulatu]     Alii    Consulis ;     quae 

BUS  est :  Non  niulto  \M><-t  C.  Alarius  lectio  retincri   possit,  cum  Cinna  in- 

in{»res8U8  est  urbem,  nbi,  veluti  qua--  »i;;uiaconsularia  etiam  gesserit,  j)Ost- 

dam  pestis,  ejus  rcditus  plurimos  ci-  cpiam  consiilatus  ei  abrogatus  est  a 

vc»  absnmsit.  Scnatu  :     tamen    primuni    Uhenano  ; 

'•   In  mediocres]    Vulfro   immidiocri.  <l(.'inde  (irypliio  atcpie  Stej)liano  edi- 

Veruin  Acidalii  etUbenaui  lectioncm,  turn  est,  cunsulatu.     Quam  cditionem 


HISTORIyE    ROMANCE    LIB.    II.   23.  105 

qiientiae,"  gladiis  militum,  quos  ipsos  facundia  sua  raoratus 
erat,  jussu  Marii  Cinnaeque  confossus  est.  Q.  Catulus,  et 
aliarum  virtutum  ct  belli  Cimbrici  gloria,  qua?  ilii  cum  Ma- 
rio communis  fuerat,  celebeirimus,  cum  ad  mortem  conqui- 
reretur,  conclusit  se  loco,  nuper  calce  arenaque  perpolito, 
illatoque  igni,  qui  vim  odoris  excitaret,  simul  exitiali  hausto 
spiritu,  simul  incluso  suo,  mortem  magis  voto,  qnam  arbi- 
trio  inimicorura,  obiit."  Omnia  erant  praicipitia  in  repub- 
lica/  nee  tamen  adhuc  quisquam  inveniebatur,  qui  bona 
civis  Romani  aut  donare  auderet,  aut  petere  sustineret. 
Postea  id  quoque  accessit,  ut  saevitiae  causam  avaritia  prae- 
beret,  et  modus  culpae  ex  pecuniae  modo  constitueretur/  et 
qui  fuisset  locuples,  fieret  nocens,^  siii  quisque  periculi 
merces  [foret]/°  nee  quicquam  videretur  turpe,  quod  esset 
quaestuosum. 

23.  Secundum  deinde  consulatum  Cinna,  et  septimum 
Marius  in  priorum  dedccus  iniit.  [U.  c.  668.  a.  Chr.  n.  85.] 
Cujus  initio  morbo  oppressus  decessit,  vir  in  bello  hostibus, 
in  otio  civibus  infestissimus,  quietisque  impatientissimus. 
In  hujus  locum  suflectus  Valerius  Flaccus,  turpissimae  legis 
auctor,  qua  creditoribus  quadrantem*  solvi  jusserat :  cujus 
facti  merita'  eum  poena  intra  bienuium  consecuta  est.  Do- 
minante  in  Italia  Cinna,  major  pars  nobilitatis  ad  Syllam  in 

"  Marcus  Antonius,  nohilissimus  alqiie  eloquentissimus  urbis,  Sfc. 
"  Partim  hausto  tiwrtifcro  acre,  partiin  ademta  respirandi  polestate,  ixtinctus 
est  mortc,  nuiicis  ex  hoslium  desiderio  quam  ex  eoiiim  aibitrio, 
P  In  rcpublica  omnia  ruebant  in  extretnum  discrimcn. 
1  Et  magnitudo  culpic  astimaretur  ex  copia  divitiarum. 

Ed.  Basil.   Ed,  pr.  imwcetis. — 10  Foret  in  Edd.  pluriinis,  sed  expungendum 

NOTiE 

priore  potiorem  esse  judicamns,  isse.     Hoc  vcro  sensu,  qvio  explicet 

•  Quadrantem]  Id  est,  iiuartam  de-  niodo   quadrantem  iion    adinodum   li- 

bitoium  partem,  quasoluta  debitores  quet. 

reliquis  partibns  iiberareiitur.     Ma-  »  Cujus  facti    merita]     Cum    euim 

nutius  de  usura,  non  de  creilito  rem  propter  avaritiam  invisus  e^set  exer- 

explicat,   aitque    Flaccnni,   exempli  citui  suo,  a  C.  Finiijtia,  suiumae  auda- 

causa,   ternos    nummos   ex   centenis  cije  viro,  occisus  est. 
pendi  quotaunis  usurse  uomiue  volu* 


106  C.    VELLEIl    PATF.RCULl 

Achaiani,  ac  delude  post  in  Asiam  perfuj^it.  Sylla  interim 
cum  Mithridatis  picxfcctis,  circa  Athcnas,  Boeotiamque  [et 
JNIaccdouiam]"  ita  diuiicavit,  ut  et  Athenas  reciperet,  et 
plurinio  circa  niultiplices  Pirccci  portus"  munitioncs  labore 
cxplt'lo,  anipliiis  cc.  niillia  hostium  iiiterficcret,'  ncc  minus 
;uulta  caperet.  Si  quis  hoc  rel)ellandi  tempus,  quo  Athenae 
oppiiguatae  a  Sylla  sunt,  imputat  Atlicniensibus/ nimirum'^ 
vcri"^  vctuslatisquc  iguarus  est.  Adco  enim  ccrta  Alhenien- 
sium  in  Romauos  tides  fuit,  ut  semper  et  in  omni  re,  quic- 
quid  sincera  fide  gcreretur,  id  Romani,  Attica  fieri,  praedi- 
carent.  Cctcnun  tum'  oppressi  Mithridatis  armis  homines 
miserrimae  conditionis,  cum  ab  inimicis  tenerentur,  oppug- 
nabantur  ab  amicis,'  et  animos  extra  moenia,  corpora,  ne- 
ccssilati  servientes,  intra  niuros  habebant.  Transgressus 
deinde  in  Asiam*  Sylla,  parentem  ad  omnia'  ^  supplicem- 
que  jMilliridateminvenit.  Quern  mulctatum  pecuniaac  parte 
iiavium,  Asia  omnibusque  aliis  provinciis,  quas  armis  oc- 
cupaverat,  decedere  coegit:  captivos  recepit;  in  perfugas* 

''  Ut  ct  rcciiperaret  Athenas,  et  post  plurimos  hihorcs  toleratos,  ad  diruendas 
variiis  mKiiltiones  I'lneei  portus,  iiiterficcret,  &fc. 

'  Si  fjiiis  imputal  Athoiicyi^ilius  hanc  perduellionem,  et  e&  (\mv  acta  sunt  tem- 
pore quo  Sylla  Atliciins  oppu'^nurit,  ifc. 

'  Ceteruin  Atliniienses,  oppressi  armis  Mitliridatis,  tum  erant  in  miserrimo 
statu  ;  cum  cnim  essent  in  hostium  potestale,  obsidebantur  ab  amicis,  ifc. 


piitanl  Lips,  ct  Riiliiikcn.  dcest  in  Kd.  Bipont.  ct  Ed.  Chid. — 11  Haec 
a  sciolo  in  niargine  ascripta  fnisse  videntnr  ;  io|iu£;iKit  enini  renun  veritati. 
Finitinios  Macedoniain  infcstantes  popnios,  non  Mithridatis  exeicitus,  ibi 
devicit  .Sylla.  Kruus. — 12  Is  ante  nimirum  conj.  Kraus. — 1  Cum  Ed.  pr. — 
2  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  in  Asia. — 3  VA.  pr.  ante  omnia :  corrcxit  Rnhn- 
kf;n. — 4  Ita  correxit  Ed,  Wa.'^W.  perfiigam  Ed.  pr.  quod  tuetur  Hottingcr,  in 

not;e 

"  Piraci portus]  Atlicnanini  portus  ubi  cos  vocat,  'Mitliridatis  adversus 

f  rat,   rpiadrinffcnfaruni    navium    ca-  Syllani  socios.' 

pax:  oliin  Arcbflai  opera  mnnitissi-  y  Parentem   ad     omnui]     Acidalius 

mil*.     Dcindc   a  Tlipniistoric   lonpis-  Irgit  in  omnia:  qua'   iocutio   Vellcio 

vimo  muro   urbi   roiiiuiictus  :    vmI;;o,  jirorsus  fatiiiliaris  est.    Vcrum  Vossi- 

Portfi  Leone,  a   Leone  niannoreo,  rpii  ns  niliil  niutandum  esse  ccnset,  vult- 

ad  littus  jaret.  (pie  dici,   ante  omnia,  pro  pracipue  ; 

*  Nimirum  teri]    Vcssins  leijit  ni-  jpio   nioilo  Virgilins  dixit  Ceorg.  ir. 

mium.     De   Athenitnsiuni    vcro  tide  * Dnices  ante  omnia  Music'    Galilee, 

alitcr  otnnino  Tacitus  scripsit  Ann.  ii.  DisposS  a  une  obiissance  absoluc. 


HlSTORI.l!    ROMANi^    LIB.    II.   24.  107 

noxiosqne  animadvertit :  paternis,  id  est,  Ponticis^  finibus 
contentum  esse  jussit. 

24.  (At/  C.  Flavius  Fimbria  [U.  c.  GG9.  a.  Chr.  n.  84.], 
qui  preefectus  eqiiitum  ante  adventum  Sylloe,  Valerium 
Flaccum  consularem  virura  interfecerat,  exercituque  occu- 
pato  Iraperator  appellatiis,  forti?  ^  Mithridatem  pepulerat 
prcelio,  sub  adventum  Sylla3  sc  ipse  interemit,  adolescens, 
quae  pessime  ausus  erat,  fortiter  executus.  Eodem  anno 
P.  Laenas  tribunus  plebis  Sex.  Lucilium,^  qui  [inP  priore 
anno  tribunus  plebis  fuerat,  saxo  Tarpeio*'  dejecit :  et  cum 
collegaj  ejus,  quibus  diem  dixerat,  metu^  ad  Syllam  piofii- 
gissent,  aqua  ignique"^  iis  interdixit.  Turn  Sylla,  compositis 
transmarinis  rebus,  cum  ad  eum,  primum  omnium  Roma- 
norum,"  Icgati  Parthorum  venisscnt,  et  in  iis  quidam  magi** 
ex  notis  corporis  respondissent,  coelestem  ejus  vitam  et 
memoriam  futurara,'  revectus  in  Italiam,  baud  plura  quam 
XXX.  armatorum  millia  adversum  cc.  amplius  hostium  ex- 
posuit*  Brundisii.  Vix  quicquam  in  Syliae  operibus  clarius 
duxerim,  quam  quod,  cum  per  triennium  Cinnanse  Maria- 

"  Quod  nemlni  Rommiorum  ante  ilium  conligcmt. 
^  Ejus  vitam  fore  celebrem,  et  memoriam  iminortalem. 


Mus.  Turic.  ad  h.  1.— 5  7.  e.  Pont,  a  glossatore  additnra  videtur  Riilinken. — 
6  At  ex  Heiel.  conject.  additiim.— 7  Ita  ex  conectione  Putean.  Rhcnan. 
forte:  Ed.  \)r.fonte,  quod  Ed.  Basil,  abjecit.— 8  In  delevit  Ed.  Basil,  non  in- 
vito   Ruhnken.— 9    Ed.    pr.    motu:    coirexit  Biirer.— 10  Ita    sciipsit  Ed. 

NOT^ 

*  Forti]   Alii  legiint  forte,  id  est,  ^  Saxo  Tarpeio']  Monte  Capitolino. 

casu  magis  quam  sua  virtute.  A  Tarpeia  virgine  Vestali  diclus  est 

»    Sex.  TAtcilium]    Quidam  ex  Plu-  Tarpeius,  cum  prius  Saturnius  dice- 

tarcho   in   Mnr'io   legunl  Scxtum  Lu-  retuv.     Olim  ex  illo  damnati  prjeci- 

cinum.       Inimo   ibidem    tiadit   Plu-  pitabantur,  et  qui  falsum  testimonium 

tarchiis,   hujus    facti   auctorcm   esse  dixissent. 

Marium  ;  atque  iiio  ipso  die,  quo  sep-  =  Aqua  ignique]  Qua  inteidictione 

tinuim  consulatum  Marius  iniit,  Sex-  reus  in  exilium  mittebatur. 

tuni  Lucinuni  de  Tarpeia  rupe  pr*ci-  ^  Et  in  iis  quidam  magi]  Recte  dici 

pitatum  esse.     Ita  Lucini  mors  ante-  possent  pliysioguonii,  vel  pliysiogno- 

cederet  biennio,  qure  hoc  anno  acta  mones  :  quorum  ars  pliysiognoniia  vo- 

esse  Velleins  refert.     Certe  Vossius  catnr. 

parachronismo   bienuii    non    dubitat  e  Exposuit]    In   terrani    Brundisii, 

accusare  Velleiuni.  quag  urbs  est  Calabriae. 


108  C.    VELLEII    PATERCULI 

naeque  partes  Italiam  obsidcrcnt,  neqnc  illaturum  se  bellum 
iis  (iissimiilavit,  nee,  quod  erat  in  manibiis,  omisit ;  existi- 
mavitque  ante  frangendum  hostem,  quam  ulciscendum  ci- 
vem ;  repulsoqiic  cxterno  metii,  ubi,  quod  alienum  esset, 
vicisset,  superavit,'^'  quod  erat  domcsticum.  Ante  adven- 
tum  L.  Sylla?,  Cinna,  seditione  orta,  ab  cxercitu  interemtus 
est,  vir  dignior,  qui  arbitrio  victorum  moreretur,  quam  ira- 
cuodia  militum  :  de  quo  vere  dici  potest,  ausum  eum,  quae 
nemo  auderet  bonus,  perfecisse,  quae  a  nullo,  nisi  fortis- 
simo, perfici  possent ;  et  fuisse  eum  in  consultando  teme- 
rarium,  in  exequendo  virum.^'  Carbo,  nullo  sufFecto  col- 
lega,  solus  toto  anno  consul  fuit. 

25.  Putares,  Syllam  venisse  in  Italiam  [U.  c.  670.  a. 
Chr.  n.  83.],  non  belli  vindicem,'^  sed  pacis  auctorem  :  tanta 
cum  quiete  exercitum  per  Calabriam  Apuliamque,  cum 
singulari  cura  frugum,  agrorum,  hominum,  urbium,  perduxit 
in  Campaniam ;  tentavitque  justis  legibus  et  acquis  condi- 
tionibus  bellum  componere.  Sed  iis,  quibus  et  (res)"  pes- 
sima  et  immodica  cupiditas  erat,  non  poterat  pax  placere. 
Crescebat  interim  in  dies  Syllae  exercitus,  confluentibus 
ad  eum  optimo  quoque  et'^  sanissimo.^'  Felici  deinde  circa 
Capuam  eventu  Scipionem  Norbanumque  consules  superat 
[U.  c.  G7J.  a.  Chr.  n.  84.]:  quorum  Norbanus,  acie  victus; 
Scipio,  ab  exercitu  suo  desertus  ac  proditus,  inviolatus  a 
Sylla  dimissus  est.  Adco  cnim  Sylla  dissimilis  fuit  bella- 
tor  ac  victor,  ut  dum  vincit,***'  ac  justissimo  lenior  ;  post 

y  Et  eum  fuisse  simul  temcrarium  in  cupiendis  consiliis,  itfortetn  in  exequendis. 
*  Optimis  et  prudentissimis  quibusque  concurrentihus  ad  cum. 


IJasil.  E(].  [ir.  Lips,  et  al.  supcraret.  Ursinus  conj.  supcrore,  ut  referatur  ad 
existimntil.  \L\\\mV.i:n.  super andum. — 11  Res,  n.  vicinis  abhoi  piiini,  inserendum 
putavit  Riihnkcn.  -12  Kd.  pr.  omisit  et,  (jiiod  Cod.  habiiissc  tcstatus  est 
Burer. — 1  Lacimam  liaiic  diflicilitcr  (xplcndani  nionstrare  asteiiscis  opti- 
mum t'actu  vidchatiir.  Klienan.  mil'issimo  nc  j.  I.  llurer.  cjiciendum  pu- 
tat  ac  :  Buimanii.  dum  v'mcil  acie,  junto  lenior  :  Jacobs,  dum  minitat,  s.  mint- 

NOT/E 

<  ^on  belli  vindicem]    .Scnsus  est :      armi.s  ulcisceretur  ;    sed  ut  ccrtam 
non  ut  hello  sibi  viudicaret  omnia  ;      paccm  constitucrct. 
aut  forte,  aon  ut  injurias  uobilium 


HISTORIC    ROMANJE    LIB.    II.   25.  109 

victoriam  audito  fuerit  crudelior."  Nam  et  consulem,*  ^  ut 
praedixiinus,  exarmatum,  Q.  Scrtorium,  (pro  quanti  mox 
belli  f'accm  !)'  et  mnltos  alios,  politus  eorum,  dimisit  inco- 
lumes  :  credo,  ut  in  codera  liomine  duplicis  ac  diversissimi 
anlmi  conspiceretur  exemplum.  Post  victoriam,  qua  de- 
scendens  montem  Tif'ata*''  cum  C.  Norbano  concurrerat 
Sylla,  grates^  Dianae,*  ciijiis  numini<^  regio  ilia  sacrata  est, 
solvit;  aquas  salubritate  medendisque^  corporibus  nobiles, 
agrosque  omnes  addixit^  Dea3.'^  Hujus  gratae  religionis'  me- 
moriam9  et  inscriptio  templi  affixa  posti  hodieque,'°  et 
tabula  testatur  aerea  intra  aedem.  ** "  "^ 

"  Si/lla  eniin,  dum  bellum  gerebat,  adeo  diversus  erat  a  se  ipso,  cum  vicerat,  ut 
i«  victoria  fuerit  lenior  mitissimis  et  justissimis,  post  victoriam  crudelior  iis  omni- 
bus de  quorum  ciudelitate  audivimus. 

*  Post  victoriam,  quam  Sylla  relulerat  ex  C.  Norbano,  descendens  ex  monte  Ti* 
fata,  egit  gratins  DiancB,  S^c. 

'  Dedicavit  DecE  agros  omnes^  et  aquas  celebres  salubritate  et  vi  sanandi  morbos. 

^  Et  inscriptio  etiam  nunc  affixa  posti  templi,  et  tabula  ex  cere  posita  intra  tern- 
plum,  testatur  memoriam  hujus  gratw  religionis. 


tatur,justissimo  lenior:  Ed.  Bipont.  et  al.  dum  vinceret,j.  I.  Chid,  ex  emenda- 
tione  Recens.  Berol.  dum  vincit  alios,  Sfc.  Alii  aliter, — 2  Vulgo  Consul:  Ed. 
pr  ut  Cos.  u.  p.  exarmatumque  S. — 3  Hanc  exclamationem  suspectam  habet 
Ridinken. — 4  Lectio  hiec  debetiir  Ed.  Basil.  Cod.  Posuit  vict.  qua  demendes- 
montem  iifata:  ita  quoque  Ed.  pr.  Burer.  ex  parte  praeivit  Ed.  Basil.  Posuit 
victoriam,  qua  demensde  monte  in  T.  Sfc,  Ruhnken.  pro  qua  malit  quia. — 5  Cod. 
gratis,  quod  Voss.  primus  explicuit  grates,  cum  antea,  Cod.  ratione  non  ha- 
bita,  sic  conjecisseut  Putean.  et  Lips.  Ed.  pr.  gra^Ks:  Jnnt.  gratias. — 6  Ita 
Ed.  pr.  ex  correclione  Rhenan.  Cod.  nomini. — 7  Cod.  in  medendisque:  cor- 
rexit  idem  RLeuan. — 8  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  adduxit,  quam  post  vocem,  non 
post  DecB,  eadem  ponit  incisum  ;  Barer,  contra  post  Decs. — 9  Ita  emendavit 
Lips,  lectionem  Ed.  pr.  memoria. — 10  Iiiterpunctiouem  minimam  post  liodiC' 
que  deditjincuicavitque  et,  Ed.  Basil.  Cod.  majorem  habet  post  posti. — 11  Co- 
dex, hodieque  crabula  testatur  area.  Interea  deinde  Coss.  Carbo,  &cc,  Ed.  pr.  a 
Rhenani  manu  :  hodieque  tabula  testatur  area  intra  cedent  Coss.  At  Editor  Basil, 
praeter  ct  inculcatum  niaxiniam  interpnnctionem  posuit  post  adem,  et  serva- 

NOT^ 

8  ^'am  et   Consuleni]    Ita  Lipsius,  lam  extensus  ;  vulgo  Monte  di  Capoa 

cum   vulgo   legeretur   Consul,      Sed  c  di  Caserta, 

quera  consulem?    Scipionem,  quern  '  Hujus  grata  religiojiisl  Amplexus 

antea  scripsit   sine    noxa  dimissum  sum  Rhenani  lectionem,  quam  Ant. 

esse,  cum  Sylla  exercitum  ejus ipsum-  Tbysius  in  editione  sua  secutus  est. 

que  Scipionem  in  potestatem  suam  Quo  mode  et  Lipsio  venit  in  meotem 

redegisset.  legere. 

*•  Tifata]  Mons  est  Canipaniae,  nrbi  ^  Intra  adem]    Ichnographia  teni- 

Capux  immiueus,  inter  ipsam  et  No-  pli,  aut  ara^  alicujus,  gemiuo  expri« 


110  C.    VELLEII    PATERCULI 

26.  Deinde  consules  Carbo  in.,  et  C.  Mariiis,  [U.  c.  672; 
a.  Clir.  n.  81.]  (C.  Maiii)"^  scpties  consulis  filius,  annos 
natus  XXM.  vir  animi  magis,  quam  aevi  paterni,  multa  for- 
titcrqnc'  molifus,  nequc  usquam  inferior  nomine  consul. 
Is^  apiul  :Saciiportinn'  pulsus  a  Sylla  acie/  PraMieste,'"  quod 
ante,  nalura  munilum,  praesidii^  firraaverat,  se  excrcifum- 
que  contulit.  Et  no  quid  usquam'  malis  publicis  decsset, 
in  qua  t  ivitate  semper  virtutibus  cerlatum  erat,  certabatur 
sceleribus ;  optimusque  sibi  videbatur,  qui  fuerat  pessimus. 
Quippc  dum  ad  Sacriportum  dimicatur,  Damasippus  prae- 
tor Domitiura,***  Scttvolam  Mucium,+  pontiticem  maxi- 
mum," et  di\  ini  humanique  juris"  auctorem  celcberrimum, 
ct  C.  Carbonem  pia^torium  consulis  fratrera,  et  Antistium 
ciedilicium,/  velut  faventes  Sylla?  partibus,  in  curia  Hostilia 
trucidavit.  Non  perdat  nobilissimi  facti  gloriam  Calpur- 
nia,  Bestiae  filia,  uxor  Antistii :  quae,  jugulato,  ut  praedixi- 

'  Indc  ingressi  sunt  consulatum  Carbo  tcrtium,  et  C.  Marius,  bujiis,  qui  seplies 
consul  fuerat,  Mai'ii  Jilius,  annos  natus  rif-inli  sex;  vir  putri  fnrtiludine  similior, 
ijuam  vitte  diuturnilalc,  multa  et  fortitir  aggrcssus,  iwc  usquum  impar  dignitati 
cunsuluri,  a  Sylla  pralio  supcrutus  apud  Sacriportum,  ijC. 

f  Et  Atitistium,  qui  /Edilisfuerat. 


\it  dtindc,  quod  in  Codire  erat.— 12  C.  Marii  addidit  Piitoan.  probante  Riihn- 
kcn.— 1  Wopken?.  Misc.  Obs.  Vol.  viii.  j).  37.  tt  Kuiinki  n.  que  ahjiciendiim 
putant.— 2  in  Ed.  pr.  et  sequentibus  omnibus  Icfjitiir,  consulis,  apud  Sacripor- 
tum,^c.  Ed.  Basil,  inciilravit  <jwi  ante  multa;  Knbikfnio  autem  placet,  qui 
animi  magis.  At  Lanr.  Santtniiis,  refcrcnte  Kiilinkenio,  lei^endiim  censet 
consul  i>ro  comulis.  Nobis  vi>nni  est,  nt  edidiniiis,  Kiilmkenio  taccnte  quid 
aniplitis  Santfiiiiis  d<;  li.  1.  statuerit.  /vr««.s.^:i  Ed.  pr.  \c  quid  uiiquam,  8fc. 
Lt  ab  Ed.  Itasil.  Usquum  a  Pnteano,  probantibiis  Lipsio,  Bnrnianno,  et 
RuhDkenio,  qui  rccepit.— 4  Ita  ex  Kuhnkenii  conjectura  editum.     Ed.  pr. 

NOT>E 

mcbatiir  cvcmplari,  quod  ntrumque  ">  Pranrste']  lucoUs  Pilastrina:  no- 

in  eadcm   ilia   a-de  roponcbatur  :  ut  bis  Pilastrine,  in  Campania  Romana, 

ex    multis    mannoiibiis    notum    est.  et  in  ditionc  Pontificia. 

Ergo  nios  erra  inlus  in  andc  poni  ta-  "  Puntijicem  viaximum]  Sacer  erat 

bulam,    qua;   idem,  ant    ctiani    .sicpe  Magistratus  institutu.s  a  ISunia,  rcrum 

plura  contincbfit,  quani  qua;  basi  co-  omniuni  qujt-  ad  sacra  religionemque 

lumnae  8tatua?ve,   aut  ifdiuni  tVuiitis-  pertinebani  judex, 

picio,  incisa  eran'.  "   Kl  dicini  humanique  juris]  Intel- 

'  jiyjufZ  .SVicn'/jr^-tum]  Locus  c»t  Latii  lifjit  jurisconsulluni,   qui   de   divino 

apud  Pracnebte  urbem.  humanoquc  jure  libros  edidit. 


HISTORIC   ROMANCE    LIB.    II.    27.  Ill 

xnus,  viio,  gladio  se  ipsa^  O'ansfixit.  Quantum  hujus  glo- 
riae,  faraaHjue  accessit?»  nunc  virtute  **eminet,p  patria  ****^ 
latet. 

27.  At  Pontius  Tclesinus  dux  Samnilium,  vir  animi^ 
bellique  fortissimus,  pcnitusque  Romano  noniini  intestissi- 
mus,  contractis  circiter  XL.  niillibus  fortissima}  pcrtinacis- 
simfieque  in  retinendis  armis  juvcntuds,  Carbone  ac  Mario 
consulibus,  abbinc  annos  cxi./  Kalendis^  Novenibribus, 
ita  ad  portam  ColHnam'i  cum  Sylla  dimicavit,  ut  ad  sum- 
mum  discrimen  et  eum  et  rempublicam  perducercf.  Quae 
non  majus  periculum  adiit,  tiannibalis  intra  tertium  millia- 
riura'^  castra  conspicata,  quam  eo'°  die,  quo  circumvolans 
ordines  exercitus  sui  Telesinus,  dictitansque,  adesse  Ro- 
manis  ultimum  diem,  \  ociierabatur  eruendam  delendamque 
Urbem,  adjiciens,  nunquam  defuturos  raptores  Italicae  liber- 
tatis  lupos,  nisi  sylva,  in  quam  refugere  solerent,"  esset 
excisa.  Post  primam  demum  boram  noctis  et  Romana 
acics  respiravit,  et  hostium  cessit.  Telesinus  postera  die 
semianimis  repertus  est,  victoiis  magis,  quam  raorientis, 

« 

s  Quantum  gloria  famaque  tuiu  acquisivit ! 


Domilium  Scatolam  ctiam.  Excidisse  putat  Ruhnkenins  consulurem. — 5  Ita 
Voss.  Ed.  pr.  ipsam,—G  Haec,  ab  optiuiis  Ciiticis  pro  desperatis  Iiabita, 
lacunis  laborare  visa  sunt,  piaeeunte  Acidalio,  qui  sua  post  virtute  excidisse 
putat,  quod  piobamus  ;  sed  post  patria  pariter  periisse  noxa,fraude,  vel  simile 
quid,  existiniautes.  Inter  reliqiioruni  conjectnras,  ucc  iugeuiuni  ntc  dic- 
tioneni  Velleii  assequeutes,  sola  uotabilis  est  Herelii:  Quantum  hujus  g.f. 
cessit,  71UUC  virtute  fcemin<e  pater  latens.  Kraus.— 7  Rhenan.  domi.  Ruhuken. 
animi  fortissimus,  belli  perilissimus,  Romanoque  nomini  in/estissimus.—  S  Ita  Aid. 
Nep.Cod.  A/.  Ed.  pr.  XL.—O  Lips,  malebat  VII.  Cal.  Aor.— 10  Ita  Cod. 
Ed.  pr.  eodem. — 11  Ita  emendavit  Burer.  Cod.  et  Ed.  pr,  solent. — 12  Ed.  pr. 

NOTiE 

P  Nunc  virtute  etninef]  Hujus  loci,  vcisns  Septemtrionem.     Hac  Gallos 

quem   Lipsius   pro  deposito   habuit,  Senones  ingressos,  et  urbem  popula- 

sensusest:  nunc  eniinet  quidem  vir-  tos  esse,  nieniorant. 

tute  sua,  et  quoties  nientio  fit  illius,  ■"  Intra  tertium  milliarium]  Trin  mil- 

sed  quasi  latet  inter  tot  alia  egregia  liaria  constitiiunt  Astrouoinicam  leu- 

facta,  qua^  Rouiae  in  ejus  patria edita,  cam  :  Franciae  coniraunem  duo  milli- 

et  historize  prodita  sunt,  aria.     Ergo   iiitra  tertium   milliarium 

Ita  ad  portam  CoUiiuuii]  Dicta  est  significat,  intra    uuani   leucam  cum 

et  Quiriualis  et  Agonalis.    Sita  erat  media. 


112  C.    VELLEII    I'ATERCULI 

viiltum'*  praefereiis ;  cujus  abscisum'  caput  ferri  gestari- 
que^  circa  Pra^neste  Sylla  jvissit.  Tiini  dcmum,  desperatis 
rebus  suis,  C.  Marius  adolesccns  per  cuniculos/  qui  miro 
operc  fabricati  in  divcrsas  agrorum  partes  ferunt,'  conatus 
erumpere,  cum  forauiine  e  (erra  emersisset,  a  dispositis  in 
id  ipsum  interemtus  est.  Sunt,  qui  sua  manu  ;  sunt,  qui 
concurrcntem  mutuis  ictibus  cum  minore  fratre  Telcsini,+ 
una  obscsso  ct  erumpcnte,  occubuissc  prodidcrint.'  Utcun- 
que  cecidit,  hodieque  tanta  patris  imagine^  non  obscuratur 
ejus^  memoria.  De  quo  juvene  quid  cxistimaverit  Sylla, 
in  promtu  est.  Occiso  enim  demum  co,  Fclicis  nomen 
assumsit:  quod  quidem  usurpasset  justissime,  si  eundem 
ct  vincendi  et  vivendi  finera  habuisset."  Oppugnationi  au- 
tem  Praenestis  ac  Marii  praefuerat  Ofella^  Lucretius;  qui 
cum  ante  Marianarum^  fuisset  partium  praetor,^^  ad  Syllam 
transiugerat.  Felicitatem  diei,  quo  Samnitium  Telesinique 
pulsus  est  exercitus,  Sylla  perpetua  ludorum  Circensium* 
honoravit  memoria,  qui  sub  ejus  nomine'°"  [Syllanae  victo- 
riae]"  celebrantur.' 

•  Per  mbterraneos  meatus, 

'  Sunt,  (jui  scripserint  earn  occubuissc  sun  manu:  sunt,  qui  manu  fratris  minoris 
TeUsini,  qui  simul  ohsidebatur,  et  simiil  eruptioncm  faciebat,  cum  alter  altcrum 
mutuis  ictibus  confodisset. 

"  Si  desiisset  simul  tivere,  et  vincere. 

'  Syllft,  ut  cffiaret  perpetuam  memnriam  forlunati  illius  diei,  quo  exercitus 
•iamnitium  sub  Tiltsino  delctus  est,  instituit  ludus  Circenses, 


cultum,  quod  emendavit  Ed.  Basil. — 1  Ita  correxit  Riibnken.  Ed.  pr.  absciS' 
sum. — 2  Wopkens.  in  Lect.  Tiill.  ii.  4.  efferri.  Hottiniier. /env  tanqiiam  glos- 
senia  damnat.  liiinnann.  spectarique :  Kiihnken.  ostentarique.  Kraus,  conj. 
ferTo,t;eslari. — 3  Ita  Kd.  liasil.  J".d.  pr.  fncrunt. — ^4  Sic  ex  emend.  Duker.  ad 
Liv,  Ep.  bG.  E'l.  pr.  Tdesino,  uiide  Uiiliiiken.,  ahjecto/n/h'e,  malit  cum  minore 
Teletino. — r,  Kiilitikcn.  conj.  magnitudinc,  tanqiiani  ortiim  ex  conipcndio 
scribcniJi  muffinc. — C  Cod.  civis. — 7  Ita  Ed.  Basil,  et  Cod.  in  niargine,  qui  in 
textii  Affctln  liahct.  Ed.  pr.  Afella. — 8  Cod.  marinarum. — 9  Ita  post  prcetor 
rccte  interpiingit  Ed.  |)r.  Alii  post  partium. — 10  Ita  Cod.  et  I'^d.  pr.  Rhenan, 
^ine  e.  n.  quod  plures  Edd.  rcce[)ernnt.  Bnrniann.  quiJ/us  sine  nomine:  Ed. 
Clud.  qui  sub  Jdus  Sov,  nomine, — II    Ha-c  uncis  inclusa  Hotting,  tanqiiam 

aOTJE 

'  Prcetor]  Hnic  loro  nicndiini  sub-  tnni.    Qui(ipc  Sylla  legem  tiilerat,  ne 

esse  Vossius  cxiHtimat.     Nam  Ofella  ipiis    ante    (|iia'stnrani    practuramve 

anno  inseqnente  occisns  est,  cnm  con-  consiilatum  gcrcret.     Ciijiis  rei  auc- 

solatum  pctcrct  contra  Sylla:  manda-  lorem  Appianum  habet  Vossius  :  qui 


niSTORivE  roman/t:  lib.  ii.  28.  113 

28.  Paulo  ante  quam  Sylla  ad  Sacriportum  dimicaret, 
magnificis  praeliis  partium  ejus  viri  hostium  exercitum  fu- 
derant,  duo  Servilii  apud  Clusium/  Metellus  Pius  apud 
Faventiam/  M.  Lucullus  circa  Fidentiam.^  Videbantur 
finita  belli  civilis  mala,  cum  Sylla3  crudelitate  aucta  sunt. 
Quippe  dictator  creatus  [U.  c.  673.  a.  Chr.  n.  80.]  (cujus 
honoris  usurpatio  per  annos  cxx.  intermissa :"  nam  proxi- 
mus''  post  annum,  quam  Hannibal  Italia  excesserat;  uti 
appareat,'^  populum  Romanum  usum  dictatoris*  baud  ita 
in  metu  desiderasse,  ut  in  otio  timuisse  potestatem),  impe- 
rio,  quo  priores  ad  vindicandam'  maximis  periculis  rem- 

"  QiuB  dignitas  abhinc  centum  vigititi  annis  usurpata  nonfuerat. 
*  Regimen  dictatoris.  «  Ad  liberandam. 


glossema,  delenda  censet. — 12  Totus  hie  locus,  iitiit  Ruhnkenius  eum  partim 
ex  sua,  partim  ex  aliorum  conjectura  refinxit,  editus  est.  Ed.  pr.  uti  adpareut 
populum  Rho.  usutn  dictatoris  aut  metu  desideras  Tullio  Co  timuisse  potestatem  im- 
perio,  proh  res  ad  vindicandum  maximi  periculi,  spolia  musieranteo  immodicw  cru^ 
delitalis  licentia  usus  est.  Rlienan.  in  ceteris  restitiiendis  infelix,  correxit 
tanien  haud,  et  abusi  erant.  Ed.  Basil,  uti  adpareat,  populum  Romanum  usum 
dictatoris  non  iam  desiderasse,  quam  timuisse  potestatem  imperii,  quo  priores  ad  «nn- 
dicandam  maximis  periculis  rempublicam  usifuerant,  immodicce  crudelitatis  licentia 
usus  est.  Praeter  ea,  quae  hie  Editor  Basil,  recte  vidit,  correxenmt  Vossius 
et  Gronov.  Obss.  ii.  23.  haud  ita;  Heinsins,  in  metu;  Ruhnkeniiis,  ut  in  otio; 
Groiiovius,  usi  erant ;  Davisius  ad  Cic.  Tusc.  v.  21.  in  ?Lnte  immodicam ;  de- 
uique  Ruhnkenius,  immodicam  c.  Hcentiam :  Parenthesin  finivit  Heins.  Kraus, — 

NOTiE 

idciico  censet  legendum  esse:  prodi-  Fayence:  iu  Ducatu  Parmensi. 

tor.  ^  Fidentiam'\  Urbs  Galliae  Togatae 

'  Ludorum  Circensiiim]  Equestrium.  in   Lombardia   Ciepadana:    nunc   in 

Qui  liidi  Circenses  dicti  sunt,  non,  ut  Ducatu   Parmensi    contenta,    vulgo 

Servius  nugatur,  ab  ensibus  in  circui-  Borgo  di  S.  Donnino. 

tu  dispositis :  sed  quod  in  Circo  ex-  *  Nam  proximus]  Id  est,  nam  ulti- 

hiberentur.  mus,  qni  dictaturam  gesserat,  electus 

"  Qui  sub  ejus  nomine']  Ita  Burreri-  fuerat  post  annum,  quam  Hannibal 
us  iu  vetere  exemplari  testatur  legi:  ex  Italia  decesserat.  Quae  porro  con- 
quod  omnino  probum  est,  et  habet  sequuntur,  et  corruptissima  sunt,  cum 
hunc  seusum;  Sylla  instituit  ludos  Lipsio  sic  restituimus:  Ut  appareat 
Circenses,  qui  etiam  nunc  celebran-  2"^P^i''-^  Romanum  usum  dictatoris  non 
tur  sub  nomine  hujus  victoriae  a  Syl-  tarn  desiderasse,  quam  timuisse,  potestate 
la  reportatae.  impeiii  (dictatorii),  quo  priores  (dicta- 

"  Clusium]   Chiusi,  mediterraneum  tores)  ad  vindicandam  maximis  perii-ulis 

Tusciae  oppidum.  rempublicam  usifuerant,  immodicce  cm- 

v  Fan)itinm'\  Incolis  Fwewza:  nobis  delitalis  licentia  abusus est. 

Deliilt.et  Vur.Clas.                         Patcrc.  H 


114  C.    VELLEII    PATERCULr 

piiblicam  usi  crant,  eo  in  immodicam  crudelitatis  liccntiam 
usiis  est.  Primus  ille  (et  utinam  ultimus !)  exeraplum  pro- 
scriptionis  invenit,  lit,  in  qua  civitate  petulantis  convicii 
judicium  histrioni'  ^  cxacto*  '^  redditur,  in  ea  jugulati  civis 
Roraani'  constitueretur  auctoramentum  •/  plurimumque  ha- 
beret,  qui  plurimos  intereraisset ;  ncque  occisi  hostis,  quam 
civis,  uberius  foret  praemium  ;  fieretque  quisque  merces 
mortis  sua?.  Ncc  tamen  in  eos,  qui  contra  arma  tulerant, 
sed  in  multos  insontes  saevitum.  Adjectum  etiam,  ut  bona 
proscriptorum  venirent :  exclusique  paternis  opibus  liberi, 
etiam  petendorum  honorum  jure  prohiberentur,  simulque, 
quod  indignissimum  est,  senatorum  filii  et  onera  ordinis 
sustinerent,  et  jura  pcrderent. 

29.  Sub  adventum  in  Italiam  L.  Syllae,  Cn.  Pompeius, 
ejus  Cn.  Pompeii  filius,  qiiem  magnificentissimas  res  in 
consulalu*  gcssissc  bcllo  Marsico  pracdixiraus,  xxiii.  an- 
nos  natus,  abhinc  annos  cxiii.  privatis  ut  opibus,  ita  con- 
siliis  magna  ausus,  magnificcquc  conata  executus,  ad  vin- 
dicandam  restitucndamquc  dignitatem  patriae,  firmum  ex 
agro  Piccno,  qui  totus  paternis  [ejus]'  clientelis  refertus 
erat,  contraxit  exercitum.  Cujus  viri  maguitudo  multorum 
voluminum  instar  exigit:  sed  operis  modus  paucis  eum 
narrari  jubet.*   Fuit  hie  genitus  matre  Lucilia,  stirpis  sena- 

<*  Ita  ut  auclorilate  publica  statueretur  pramium  oh  interfectum  civem  in  ea 
civitatCf  in  qua  judicium  redditur  histrioni  abjectmimo,  oh  contumeliam  petulan- 
tiorem. 

'  Ad  de/endendum  restituendumquc  honoretn  patriw  conscripsit  validum  exerci' 
turn  ex  agro  Piccno,  qui  totus  plenu.i  erat  clientium  sui  patris.  Cujus  viri  meritum 
ingens  postuUil ,  Hi  Intuletur  multis  voluminibus :  sed  ra/io  quam  mihi  praoscripsi 
in  hoc  opere,  vult  paucis  did  de  illo. 


1  Cod.  hiatoriarum:  Ed.  pr.  historiarium.  Correxit  Ed.  Basil. — 2  Cod.  et  Ed. 
pr.  ex  iiUo,  f|iiod  Ed.  Basil,  in  exoleto  corrijjit.  e.ntcto  debetiir  Riihnkenio. — 
3  Piitean.  po'-t  liomnni  irg.  puhlice.  Ed.  pr.  Rcip.  HottingtMo  INliis.  'J'lir.  \)\iice- 
]>at,jugulati  civis  puhlice  constitueretur  auctoramentum,  sc.  caedis. — 4  Ita  Cod.  Ed. 

VOTJE 

•>  Judicium  histrioni]    Significatiir,  ''■  Exacto]  Alii  legunt,  exoleto,  quo 

aures  a  jiidicibns  liistrioni  etiam  ab-  cpitticto  contcmtius,  ac  turpius  nihil 

jficlishimo   Uomag    prapbcri,   et   cives  liistrioni   tribui   potest.     Histrionem 

qiiilf'hctMnqiic   ca'tigari,  qiios  histri-  notat  rffntum,  r-t  ad  libidiucs  jam  in- 

onem  aliqn.i  pf^inlantiore  contumclia  ntileni  factum. 
Dctasse  conslaret. 


HISTORI.E    ROMANiE    LIB.    II.   29.  115 

toriae,  forma  excellens,  non  ea,  qua  flos  commendatur  seta- 
tis,  sed  ea*^  dignitate*^  et  constantia,  quae  in  illam  conveniens 
amplitudinem  fortunamque  ejus,^  ad  ultimum  vitae  comitata 
est**  diem :  innocentia  eximius,  sanctitate  prsecipuus,  elo- 
quentia  medius,'  potentiae,  quae  honoris  causa  ad  eum  de- 
ferretur,  non  ut  ab  eo  occuparetur,  cupidissimus  /  dux 
belli^  peritissimus ;  civis  in  toga,  nisi  ubi  vereretur,  ne 
quern  haberet  parem,  modestissimus ;  amicitiarum  tenax,  in 
offensis  exorabilis,  in  reconcilianda' '  gratia  fidelissimus,* 
in  accipienda  satisfactione  facillimus ;  potentia  sua  nun- 
quam,  aut  raro,  ad  impotentiam  usus ;  paene  omnium  vitio- 
rum'°  expers,  nisi  numeraretur  inter  maxima,  in  civitate 
libera,  dominaque  gentium,  indignari,  cum  oranes  cives 
jure  haberet  pares,  quenquam  aequalem  dignitate  conspi- 
cere.  Hie  a  toga  virili  assuetus  commilitio'^  prudentissimi 
ducis,  parentis  sui,  bonum  et  capax  recta  discendi  inge- 
nium  singulari  rerum  railitarium  prudentia  coluerat,'^ "  ut  a 

<*  Excellens  pulchritudine,  non  ea,  qua  solet  latuJarijtiventus,  sed  qua  virilis  est ; 
qu<B  respondens  amplitudini,  ad  quam  dcstinabatur,  comitata  est,  ^-c. 

*  Eloquentia  mediocris. 

f  Non  ita  tainen  cupidus,  nt  vellet  illam  ri  usurpare. 
9  In  acceptis  injunis  facile  phtcabilis. 

*  Hie,  ex  quo  induisset  virilem  togam,  assuetus  bello,  ad  quod  profectus  erat  cum 
patre  sua,  qui  dux  erat  prudentissimus,  excoluit,  ifc. 


pr.  in  Senatu. — 5  Ejus  ejiciendnm  putat  Herel. — 6  Ita  coirexit  Biirin.  Ed.  pr, 
ex  dignitate  constantiaque  in  illam,  Sfc.  Et  ante  constant,  restitueruiit  Gruner. 
et  Ruhnkeii.  ^Mtc  autem  EJ.  Basil.  Al.  exdign.  constanti. — 7  Lips,  et  al.  prob. 
Rulinken.  distinguunt  post  fortunamque,  et  eutn  pro  ejus  legunt ;  mox  ultimam 
tnultse  Edd. — 8  Ed.  pr.  bello. — 9  Lipsius  conj.  reconciliata  prob.  Rulinken. — 
10  Ita  conexit  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  votorum. — 11  Cod.  prudentia  celerior, 
ita  ut  a  Sertorio.  Ed.  pr.  prudentia  celeriora,  et  a  Sertorio.  Ed,  Basil,  prudentia 
excoluit,  ut  a  S.    Gruner.  coluerat.    Heinsius  et  Ruhnkenius,   excoluerat. — 

NOT^ 

•^  Sed  ea  dignitate']  Dignitas  bic  su-  Ita  Vossius.    Quanquam  Lipsius  vult 

mitur   pro  virili  pulchritudine.     De  leg\  in  reconciliata  gratia :  quia  ibi  ti- 

qua  Cicero  Offic.  lib.  i.  *PuIchritudi-  des  locum  habet,  quemadmoduni  fa- 

nis  duo  genera  sunt :  unum  muliebre,  cilitas   in   reconciliauda  :    q.iae  ratio 

quam  venustartem  appellanins  :  aU-  niihi  magis  placet, 
rum  virile,  quam  dignitatem  dicimus.'  '  Commilitio]  Commilitium  dicitur 

«  In  reconcilianda]  Niinirum   inter  ipsa  belli  societas.     Apud  Apuleium 

alios,  ubi  fide  potissimuni  opus  est.  legitur  conimililia,  feniiuini  geueii*. 


110  C.    VELLEII    PATERCULI 

Serloiio   Metelhis   laudaretur  magis,   Pompeiiis   timcretur 
validius. 

30.  ***  '*  Turn  M.  Perperna  praetorius,  e  proscriptis/  gen- 
tis  clarioris,  qiiam  animi,  Scrtorium  inter  cocnam  Oscae*  ^ 
intercmit  [U.  c.  682.  a.  Chr.  n.  71.],  Romanisquo  certain 
victoriani,  partibus  suis  excidiuni,  sibi  turpissimam  mor- 
tem pcssimo  auctoravit  facinore.'  Metellus  et  Pompeius 
ex  Hispaniis'  triumphaverunt  [U.  c.  G83.  a.  Chr.  n.  70.] : 
sed  Pompeius,  hoc  quoque  triumpho  adhuc  eques  Roma- 
nus,''  ante  diem,  quam  consulatum  iniret,  curru  Urbera  in- 
vectus  est.  Quem  virum,  quis  non  miretur,  per  tot  cxtra- 
ordinaria  imperia  in  summum  fastigium  evectum,'^  iniquo 
tulisse  anirao,  C.  Caesaris,^  in  altcro  consulatu  petendo,  se- 
natum  populumque  Roraanum  rationem  habere  ?  Adeo  fa- 
miliare  est  hominibus,  omnia  sil)i  ignoscere,  nihil  aliis 
remittere  ;  et  invidiam  rerum'  non  ad  causara,  sed  ad  vo- 

•  Turn  M.  Perperna,  qui  prator  fuerat,  e  numero  proscriptorum,  genere  quam 
animo  iiobilior,  interfecit  Oscce  Serlorium  in  media  ccenn;  ntque  hoc  pessimo  faci- 
nore auclor  fuit  Romanis  certce  victorice,  suis  partibus  excidii,  sibi  turpissimcc 
mortis. 


12  Deepse  plurima  h.  1.  niilii  videbantur,  scil.  de  Sortorio,  ejnsqHe  ingenio, 
de  conatii  in  Hispaiiia  novum  imperinni  condendi,  deniqiie  de  rebus  ipsis 
belli  Sertoriani,  de  siiinnia  belli  in  IMetelli  fiaudeni  Poinpeio  niaudata,  qua; 
omnia  pro  indole  et  more  Velleii  expectanda  erant  lectori,  qiiibusqiie 
pra-teritis  seqiientia  obscuritatc  laborant.  Kraus. — 1  Herel.  whms  t'p. — 2  Ita 
emend.  I'utcan.  Ed.  pr.  Eloscoe. — 3  lid.  pr.  Ilispnnis. — 4  Siccoirexit  Heins. 
prob.  Kiihnken.    Ed.  pr.  tectum. — 5  Absentis  cxcidisse  post  Casaris  pntat 

NOTyE 

f  OsccbI  Ita  legecnm  CI.  Puteano:  '  Invidiam  rerum"]  Obscnra  senten- 

nomen  hand  dubie  ejus  loci,  ubi  Ser-  tia,  cujus  scnsus  adhuc  ol)scurior  est. 

torius  occisuii  est.     Alii  corrnpte  E-  Ecce  conjecturam  nieam.     Adeo  ho- 

losca-.   Osca  porro  nrbs  Hispania;  est,  minibus,  praesertim  ambitiosis,  fami- 

nunc  Unesca  in  Aragonia,  qua*  inter  liare  est,  odium,  quod  incurri  potest 

plurts  alias,  occitio.Sertorio,  in  poti's-  ex  rebus  qua;  liunt,  non  referrc  ad 

tatem  Komanurum  veuit.    Ila  Elorus  causam  propter  quam  iiunt,  et  indc 

III.  22.  ncgotia  a-stimare  ;  sed  ad  voluntatem 

*'  Adhuc  equcs  Ronumuti]   Id  ipsimi  corum,  a  qiiibus  fiunt ;  et  ad  perso- 

riicero    pro  lege  Manil.   observavit.  nas,   (piarum    causa  fiunt.     Scilicet, 

Pompeius,  Sicilia  recuperata,  Africa  cum  alteri  invidemus,  et  ambiliosi  su- 

tota  subacta,  Magnique  nomine  inde  nuis  (si  quid  ejus  causa  fieri  contin- 

capto,  eques  Komanus  (id  quod  nemo  gat)  id  agre  i'erimus  illico,  et  sine 

aute;  ( iiiTu  tiiumpliali  revectuii  est.  causa  factum  dicimus  ;  sed  duntaxut 


IIIST0RI7E    ROMANtE    LIB.    II.   31.  117 

luntatcm  personasque  dirigere.  Hoc  consulatu  Pompeius 
tribuniciara  potestatcm  restituit  [U.  c.  684.  a.  Chr.  n.  69.], 
cujus  Sylla  imaginem  sine  re'^''  reliquerat.  Dum  Sertoria- 
num  bcllura  in  Hispania  geritur,  lxiv.'  fugitivi^  e  liido 
gladiatorio""  Capua  profugientes,  duce  Spartaco,  raptis  ex 
ea  urbe  gladiis,  primo  Vesuvium"  montem  petiere ;  mox 
crescente  in  dies  multitudine,  gravibus  variisque  cladibus^ 
affecere  Italiam.  Quorum  numcrus  in  tantum  adolevit,  ut, 
qua  ultimo  dimicavere  acie,  xc.  millia'  hominum  se  Roma- 
no exercitui  opposuerint.  Hujus  patrati  gloria  penes  M. 
Crassum  fuit,  mox  Romani  nominis'°  principem.*° 

31.  Converterat  Cn.  Pompeii  persona  totum  in  se  terra- 
rum  orbcm,  et  per  omnia?  homine  major  existimabatur.'* 

*  Hujus  confecii  belli  laus  dehetur  M.  Crasso,  qui  mox  primus  fuit  omnium 
Romanorum. 


Kraus. —  6  Ed.  Basil,  probantibus  Acidalio,  Ursino,  Vossio,  Burmanno  ad 
Ovid.  Met.  iii.  417.  et  recipiente  Ruhnkenio.  Ed.  pr.  injure.  Dionys.  Vos- 
siiis  :  sine  jure ;  Heinsiiis  :  sine  vi. — 7  Fugitivi  suspectum  Griitero  ob  inse- 
quens  profugientes.  Herelius  propter  insequens  profugientes  tentat :  servi 
publici.  Eqiiidem  mox  mahierim  prorumpentes,  ex  Flor.  iii.  30.  3.  Kraus. — 
8  Sic  legendum  esse  vidit  Diikcr.  ad  Flor.  ii.  18.  2.  probante  Ruhnkenio.  Ed. 
pr.  casibus.—9  Ita  Voss.  Ed.  pr.  XL.  a  CCC.  Ed.  Basil.  XL.  M. — 10  Lectio 
hacc  debetur  Ruhnkenio.  Ed.  pr.  Reip.  omnium  p.  Ed.  liasil.  Romanorum  om- 
nium p.  Pontan.  Elect,  i.  6.  Romani  nom,  moxfuturum  p. — 11  Sic  ex  ejusdem 

NOT^ 

alionun  studio  erga  euui,  cnjiis  causa  one,  atque  Plinii  naturalis  historiae 

factum  est.  scriptoris  interitu,  rlarus. 

''  Sine  re]  Aliis  eodem  sensu  legitur,  °  Mox   Romani  nominis   principem^ 

sine  jure.  Alii    Romanorum    omnium  j)rincipem  : 

'  Sexaginta  quatuor]  Hie   inter  se  Lipsins  delet,  omnium :  quia  nee  Cae- 

valdc  pugnant  historici.  Quorum  dis-  sar  uec   Pompeius  Crasso  concede- 

orepantes  sententias  scire  qui  volet,  bant.     Quare  reponit  o;)J6ms:  ut  sen- 

adeat  Freinshemium  ad  Flor.  iii.  20.  sus  sit,  Crassum  ex  Romanis  fuisse 

■"  E  ludo  gladiatorio]  Id  est,  e  loco,  ditissimum.     Qui  sensus  optimus  est. 

nbi   gladiatores    exercebantur.     Sic  Verum  ista  mutatione  quid  opus  est  ? 

dicimus  Ludum  palaestras,  Ludum  pi-  Annon  princeps  Romanorum  rectis- 

lap.,  Ludum  literarium,  pro  loco,  ubi  sime   dicitur,  non   qui    solus    supra 

bujnsmodi  rebus   exercemur,  et  in-  ceteros  eminet,  sed  qui  inter  eminen- 

struimur.  hide  Ludum  aperire,  Ludi  tissimos   Romanorum,  id   est,    inter 

magister,  &c.  Reipublicse  principes  numeratur  ? 

n  resucium]    Mens  est  Campanise  p  Et  per  omtiia]  Hie  locus  duplici 

ultra  Neapolim,  Nola;  viciuus  :  vul-  modo  eniendatur.     Acidalius   legit: 

go,  Monte  di  sommu ;  igniuiu  erupti-  et  per  omnia  major  evehebatur.     Alii 


118  C.    VELLlill    PATKRCULI 

Qui  cum  consul  perquam  laudabiliter  jurasset,  se  in  nullam 
provinciam  ox  eo  magistratu  iturum/  idque  servasset;  post 
biennium  A.  Gabinius  tribimus  legem  tulit  [U.  c.  687.  a. 
Chr.  n.  G6.],  ut,  cum  belli  more,  uoii  latrociniorum,  orbem'^ 
classibus,"*  jam  non  furtivis  expeditionibus,  piratae  terre- 
rent,  quasdamque  etiam  Italiae  urbes  diripuissent,  Cn.  Pom- 
peius  ad  eos  opprimendos  mitterctur ;  essctque  ei  imperium 
aequum  in  omnibus  provinciis  cum  proconsulibus,  usque  ad 
quinquagesimum  milliarium  a  mari."'  Quo  senatus  con- 
sulto'J "  pasne  totius  terrarum  orbis  imperium  uni  viro  defere- 
batur.  Sed  tamen  idem  hoc  ante  biennium'  in  M.  Antonio 
praetore* '  decretum  erat.  Sed  interdum  persona/  ut  exem- 
plo  nocet,^  ita  invidiam  auget,  aut  levat.  Id*  in  Antonio 
homines  aequo  animo  passi  erant.  Raro  enim  invidetur 
eorum  honoribus,  quorum  vis  non  timetur.     Contra  in  iis 

'  Se  post  eum  magistratum  non  accepturum  ullam  prcB/ecturam  provincice. 
"*  Usque  ad  quinque  et  viginti  leucas  a  mari. 


Rnhnken.  correctione  editutn  est.  Ed.  pr.  per  omnia  majore  ti  habebatur  :  Ed. 
Basil,  pene  homine  major  habebatur:  Acidal.  major  avi:  Hcins.  viajor  cite : 
Jacobs,  in  Praef.  Vers.  Veil,  vernaculae,  p.  31.  major  mortali  habebatur. — . 
12  Ita  distinp;uit  Ed.  pr.  item  Rhenan.  Lips.  Biirni.  et  Ed.  Bipont.  alii 
post  jam. — 13  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  Quo  senatus  Cos. — 1  Septennium 
malit  Kraiis. — 2  Ita  corrig.  Jo.  Bolier.  ad  Cic.  Tusc.  v.  21.  Ed.  pr. 
M.  Antonii  pratura. — 3  Post  nocet  excidisse  aliquid  censet  Kraus.  cui 
respondeat  aut  levat :  so.  aut  minus  nocet,  vel  simile  quid. — 4  Id  inseren- 
dum  putavit  Ruhnken.  quod  abest  ab  Ed.  pr.     Heins.  jam  volebat  in  A.  id. — 

NOTiE 

vero  :  et  paene  homine  major  habebatur ;  retulit.     Idem  fait  Antonii  Trium- 

sensu  utrimque  bono.  viri  pater. 

1  Orbem]  Id  est,  omnes  maris  oras.  •  Sed  interdum  persona]  Lipsins  cen- 

'  Quo  Senatus  considto]  Aliqui  cum  set  legendum  esse  :  sed  interdum  per- 

Cujacio  pro  S.  C.  reponunt  P.  S.  id  sona,  ut  exempla  decent,  aut  invidiam 

est,  Plebiscito  ;  quia  Gabinio  legem  auget,  aut  levat.     Sensus  autem  est : 

ferente,   eam  a   populo  scitam   esse  Saepe  in  eadem  re,  aut  in  eadem  cul- 

constat.     Nc  tamen  id  mutes.     Nam  pa,  invidiam  raajorem  minoremve  esse 

etsi    illud   Plebiscitum    fuerit;  cum  pro  persona  magis  quam  pro  merito. 

tamen  aSenatu,  licet  invito,  compro-  Contra  Grutero  mihique  vulgatalec- 

batum   sit,  idcirco  Senatus  consulti  tio  magis  probatur :  et  vero  sensus 

nomen  obtinerc  potest.  est:    Quemadmodum  alia  atque  alia 

*  In   M.  Antonio  pratore]    Missus  persona  minus  raagisve  exemplo  suo 

fuerat  adversus  Cretenses,  a  quibus,  nocet ;    sic   quoque   interdum    nnam 

et«i  male  gestis  rebus,  Creticl  nomen  eandemqnc  rem  huic  vel  illi  majorein 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.    II.    32.  119 

homines  extraordinaria  reibrmidant,  qui  casuo  arbitrio  aut 
deposituri  aut  retenturi  videntur,  et  modum  in  voluntate 
habent."  Dissuadebant  optimates ;"  sed  consilia  impetu 
victa  sunt. 

32.  Digna  est  meraoria  Q.  Catuli  cum  auctoritas,  tum 
verecundia:  qui  cum,  dissuadens  legem,  in  concione  dixis- 
set,  esse  quid^  praeclarum  virum  Cn.  Porapeium,  sed  ni- 
mium  jam  liberae^  reipublicse,"  neque  omnia  in  uno  repo- 
nenda :  adjecissetque  :  '  Si  quid  huic  accident,  quem  in 
ejus  locum  substituetis?'  succlamavit  universa  concio : 
*  Te,  Q.  Catule.'  Tum  ille  victus  consensu  omnium,  et  tarn 
honorifico  civitatis  testimouio,  e  concione  discessit.  Hie 
hominis  verecundiam,  populi  justitiam,  mirari  libet :  hujus, 
quod  non  ultra  contendit;  plebis,  quod  dissuadentem  et 
adversarium  voluntatis  suae  vero  testimonio  fraudarC  no- 
luit.  Per  idem  tempus  [U.  c.  G84.  a.  Chr.  n,  69.]  Cotta 
judicandi  munus,  quod  C.  Gracchus  ereptum  Senatui  ad 
equites,  Sylla  ab  illis  ad  senatum  transtulerant,  aequaliter 
inter  utrumquc  ordinem  partitus  est.  Et  Otho  Roscius^ " 
lege  sua  equitibus  in  theatro  loca  restituit.  [U.  c.  687.  a. 
Chr.  n.  6G.]  At  Cn.  Pompeius,  multis  et  praeclaris  viris  in 
id  bellum  assumtis,  descriptoque  in  omnes  recessus  maris 

"  Et  qui  solum  reguntur  sua  voluntate. 

"  Sed  niinis  potentem,  ut  in  libera  republica.  p  Vero  elogio  privare. 


5  Ita  Rhenan.  Cod.  n.j.  libera  erat :  Ed.  pr.  nim.j.  liber  are. — 6  Et  a  Bmerio 
est,  Otho   liosciun  a  Puteano.     Cod.  et  Ed.  pr.  ut  tloroscius:  IJurerius,  et 

NOTiE 

tniuoremve  invidiam  create.  tuit?  Cur  idem  Cicero  docet  in  Orat. 

"  Dissuadebant  optimates]  Ne  sciii-  pro  Mur.    iibi  bis  repetit  L.   Otho- 

cet  hoc  imperiuui  Pompeio  decerne-  nem  hac  lege  equestri  ordiiii  restitu- 

retur.  isse  non  solum  dignitatem,  sed  etiam 

*  Et  Otho  Roscius  lege  sua]  Insignis  voluptatem  ?     Huic  difficnltati  Boe- 

est  admodum  Roscia  lex  tlieatralis  :  clerus  respondet,7'esh7«ere  apud  Vel- 

qua  Roscius  edixit  primus,  ut  in  the-  leium  dici   absolute    pro  constituere, 

atro  sua  quoque  loca  equites  habe-  quemadniodum  remittere  dicitur  apiid 

rent  in  quatuordecim  priniis  ab  or-  ilium    pro    pcnnittere.      Vide    supra 

ohestra   gradibus.     Si  hoc  sit,  dicet  cap.    30.     Addo   ipsa   equitum   loca 

aliquis,    our    Vellcius  scripsit    resti-  dicta  cquestria. 


120  C.    VELLEH    PATERCULI 

pracsidio  navium,'  brevi,'  inexsuperabili  manu,  tcrranim 
orbcm  libcravit,  pra?donesque  per  multa^  ***a  multis  locis 
victos,  circa  Ciliciam*  classe  aggressus  fudit  ac  fugavit. 
Et  quo  maturius  bellum  tarn  late  diftiisum  conficeret,  reli- 
quias  eorum  contractas,  in  urbibus,  remotoque^  marl  loco, 
in  certa  sede  constituit.  Sunt,  qui  hoc  carpant.  Sed  quan- 
quam*  in  auctore  satis  rationis  est,  tamen^  ratio  quemlibet 
magnum  auctorera  faceret.  Data  cnim  facultatc  sine  rapto 
Vivendi,  rapinis  arcuit. 

33.  Cum  essct  in  fine  bellum  Mithridaticum,'°  [cum]"  et 
L.  Lucullus,  qui  ante  septem  annos  ex  consulatu'*  [U.  c. 
G8J .  a.  Chr.  n.  72.]  sortitus  Asiam,  Mithridati  oppositus 
crat,  magnasquc  ac  memorabiles  res  ibi  gcsserat,  Mithri- 
datem  saepe  multis  locis  fuderat,  egregia  Cyzicum  liberarat 
victoria,  Tigranem,  regum  maximum,  in  Armenia  vicerat, 
ultimamquc  bello  manum  paene  magis  noluerat  imponere, 
quam  non  potuerat,  qui  alioqui  per  omnia  laudabilis,  et 
bello  pa;ne  invictus,  pecuniae  expugnabatur' ''  cupidine,  idem 
bellum  adhuc  administraret ;  Manilius  tribunus  plebis, 
semper  venalis,  et  alienae  minister  potentiae,  legem  tulit 
[U.  c.  688.  a.  Chr.  n.  65.],  ut  bellum  Mithridaticum  per  Cn. 
Pompeium  administraretur.     Accepta  ea,  magnisque  cer- 

V  Et  distributis  navibua  in  omnts  recessus  maris  ad  eorum  prasidium. 


HoroBcim:  Ed.Bas.  ut  Roscius. — 7  iT/aria, ciijns  ultima  Htcra  relicla  in  Codice 
fiiprit,  excidissc  Ed.  Hipont.  conjecit,  qnod  Kraiisio  placet.  Cod.  et  Edit.  pr. 
per  muUa  a  multis  licis :  Ed.  IJasil.  per  multa  prwlia, — 8  Intnisit  Ed.  Basil, 
prapositioncm  a  antp,  wrtrj.— 9  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  turn. — 10  Ita  Lanr. 
.Santrniiis,  rpfercnte  Uiilmkcnio.  Ed.  pr. ;>tr«<!cum. — 11  turn  ex  praecedciite 
.«yilaba  ortnm  cxpnnxit  Ed.  Basil.— 12  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  ex  Cos.  Hcins. 
ex  consule.—l   Ita  ex  conjectiira  Burinann.     Ed.  pr.  expellebalur.    Riihnkrn. 


NOT^ 

T  Jireri]    Qiiadraginta   diehiis,  ac  »  Sed  quanquam']  Scnsns  est :   Sed 

ne  uniiis  qnidem  naviK  jactnra,  teste  quanquam  satis  est  rationis  in  auctore 

Fioro.  IniJMs  facti :  inest   tamcn  ipsi  fdCto 

'  CUicium]  In  Ania  minori  :    nunc  ea  ratio,  quae  magnum  facere  nomcn 

Caramania  propria  diritur,  vulpo /a  posset  cuilibct,  qui  illius  auctor  essct. 

Cani/nfjnJe,  SyrizE  ab  ortu  proxima,  et  ^Expugnabatur']    Omnium  optime 

longissimo  tractu  inter  Taiirum  mon-  Lipsius  legit,  dcbellabalur,  id  est,  su- 

tem  cl  Cilicium  marc  porrccla.  pcrabatur. 


HISTORI/E    ROMANCE    LIB.    U.   33.  l'2l 

tatum  inter  imperatores  jurgiis:  cum  Pompeiiis  LucuUo 
infamiam"  pecuniae,  LucuUus  Pompeio  interminatam  cupi- 
ditatem  objiceret  imperii,  neuterque  [ab  eo,  quod  argueba- 
tur,]^  '^  mentitus  argui  posset.  Nam  neque  Pompeius,  ut 
primum  ad'  rempublicam  aggressus  est,"^  quenquam  sequo* 
animo  parem  tulit :  et  in  quibus  rebus  primus  esse^  debe- 
bat,  solus  esse  cupiebat.  Neque  eo  viro  quisquam  aut  alia 
omnia  minus,  aut  gloriam  magis  concupiit.  In  appetendis 
honoribus  immodicus,  in  gerendis  verecundissimus :  [ut^] 
qui  eos,  ut  libentissimo^  iniret,  ita  finiret  aequo  animo ;  et 
quod  cupisset,  arbitrio  suo  sumeret,'  ^  alieno  deponeret.  Et' 
Lucullus,  suramus  alioqui  vir,  profusae  hujus  in  aedificiis, 
convictibusque,  et  apparatibus  luxuriae  primus  auctor  fuit.' 
Quern  ob  injectas  moles  mari,'  et  receptum  sutTossis  monti- 

*■  Simul  at  que  ccepit  attingere  negotia  reipublica. 

*  In  iisdem  administrundis  modeialissimus ;  et  qui  eos  ut  sumebat  Ubenlissime, 
ita  dimittebat  non  iiivitiis.  Et  qui  aliurum  judicio  relinquehat,  quod  arbitrio  suo 
voluisset  sumere. 

'  Primus  fuit  auctor  immodica  profusionis,  qxue  nunc  est,  in  cedijiciis,  et  conii- 
viis,  et  magnijicis  ornatibus. 


exercebatnr. — 2  Cum  Gnitero  baec,  ad  Codicis  fidem  expressa,  pro  glossemate 
habens  uncis  circumscripsit  Kraus.  Ed.  pr.  ne  utcrque  ab  eo  quod  urguebatur  : 
Ed.  Basil,  neuterque  ab  eo,  quo  arguebatur :  Acidalitis,  neuterque  adeo,  quod 
arguebat,  ut  mentitus,  S(c.  quod  probat  Lipsins,  ejccto  ut :  Heinsius,  neuter- 
que eo,  ifc.  Buimannus,  ab  altero :  Munkerus,  n.  ab  eo,  qui  arguebat :  Or- 
tuinus,  ineo;  cetera,  ut  Ed.  Basil.  Ruhnkenius,  qui  tainen  Grutero  acce- 
dit,  n.  ab  eo,  quern  arguebat. — 3  Ad  in  Cod.  erat ;  abest  ab  Ed.  pr.— 4  jEquo 
ex  Lipsii  conjectura,  a  Ruhnkenio  probata,  receptum  :  abest  ab  Ed.  pr. — 
5  Ruhnkeu.  conjecit  primum  esse  decebat. — 6  Ut,  ex  prstcedente  us  tialum, 
ejiciendum  putavit  Kraus.— 7  Ita  Acidal.  Ed.  pr.  libcntissime.—S  Sic  idem 
Acidalius  correxit  et  distinxit.  Ed.  pr.  quod  cupisset  arbitrio  suo  sumere. — 
9  Et  abjecit  Ed.  Basil.     Acidalius  et  Heinsius  ut.— 10  Ita  Rhenan.  Ed.  pr. 

NOTiE 

«  Infamiam]  Lipsius  legit  infamem,  sam  :  aitque  niliil  vero  similius  esse 

et  hoc  refert  ad  cupiditalem.  quam  Velleiuni  scripsisse  duntaxat, 

•^  Quod  arguebatur]  Vide, inc\\ntL'ip-  neuterque  meyititus  argui  posset :  addi- 

siHS,num  veriusjcerte  clarius:  nci/tcr-  turn  esse  delude  ab  iniperito  scriba, 

que  adeo,  quod  arguebat,  mentitus  argui  ab  eo  quod  arguebatur. 

posset ;  id  est,  neuter  falsus  convinci  «  Moles  mari]  Significantur  opera, 

arguique  posset  in  eo  quod  arguebat.  et  aedificia  lapidea,  sive  aggeres,  qui- 

Adeo  veram  alter  alteri  culpani  obji-  bus  mare  coiircctur,  atque  excludi- 

ciobat.  Veruni  Gruterus  niiratur  doc-  tur. 
tissimos  viros  hie  iiuplicari  circa  glos- 


122  C.    VCLLEII    PATF.RCULI 

bus  in  terras  marc,  baud  infacete'°  Magnus  Pompeius  Xer- 
xcn  togatum'  vocare  assueverat. 

34.  Per  id  tempus  [U.  c.  687.  a.  Chr.  n.  GG.]  a  Q.  Metello 
Creta  insula^  in  populi  Roraani  potestatem  redacta  est. 
QuEe,  ducibus  Panare  et  Lasthenc,  xxiv.  millibus  juvenum 
coactis,  velocitate  pernicibus,  arraorura  laborumque  patien- 
tissimis,  sagittarum  usu  celeberrimis,  per  triennium  Roma- 
nes exercitus  fatigaverat.  Ne"  ab  hujus  quidcra  usura 
gloriae  temperavit  animum  Cn.  Pompeius,  quin'*  victoriae 
partem  conaretur  vindicare.  Sed  et  Luculli  et  Metelli 
triumphum  [U.  c.  692.  a.  Chr.  n.  61.],  cum  ipsorum  singii- 
laris  virtus,  turn  etiam  iuvidia  Pompeii  apud  optimum 
quemque  fecit  favorabilem."  Per  ha3C  tempora  M.  Cicero, 
qui  omnia  incrementa  sua  sibi  debuit,  vir  novitatis  nobilis- 
.simaj,*"  et,  ut  vita  clarus,  ita  ingenio  raaximus,  qui'  cffecit, 
ne,  quorum  arma  viceramus,  corum  ingenio  vinceremur, 
consul,  Sergii  Catilina?,  Lcntuliquc,  et  Cethegi,  et  aliorum 
utriusque*  ordinis  virorum  conjurationem  singulari  virtute, 

■  Pompeius  tenere  se  non  potuit,  quin  vellet  etiam  frui  hac  gloria,  conando  sibi 
allribuere  partem  victoria;.  Sed  optimus  quisque  probavit  triumphum  ct  Luculli,  et 
Metelli,  cum  propter  ipsorum  singularem  forlitudinem,  tum  etiam  propter  invidiam 
Pompeii. 


liaud  infeclcE. — II  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  ab  hujus  quidem  usura  gloria.  Rhe- 
nanus,  ab  hujus  quidem  usura  glorite  vix  temperavit. — 12  Sic  ex  emend, 
cjusdciu  ICd.  Basil.  FA.  \}r.  quivictoricc. —  1  Oiidendorp.  in  niaigine  libri  sui, 
quiijue,  ref'erente  Rubokeuio. — 2  Ita  Ed.  pr.    Cod.  uirius. — 3  Ita  Ed.  Basil. 

NOT/E 

'  Xerxem  ttgatum']  Id  est,  Roma-  ''  Virnovitatis  nobilissimce]  Id  est, 

nortim  ;  a  toga,  qiioniam  erat  propria  vir  novus,  sed  novitatc  quam  rcddi- 

Romanorum;  ut  pallium  Griecorum.  dit    nobilissimam.      Novitas    autem 

De  Xcrxe  Persaruni  rcgc,  filio  Uarii,  nobilitatem  inter  ctignobilitatem  vc- 

etCyrinepote,  vide  Justinuni.  Asiani  luti  interjecta  est :  et  novus  vocatur, 

Europe   pontc   conjunxerat:  Atlion  qui  ex  se,  suaque  virlnte,  non  majo- 

praeterea  montema  conliuente  absci-  rum  gloria,  inclaruit;  sive,  teste  As- 

derat.  couio,  qui  primus  c  sua  gente  liono- 

«  Creta  insula]    Insularum  Gra^co  res  adeptus  est.     Ergo  qui  majoruiu 

littori  objacentium  maxima.     (Jandiu  suorum  iiabebaut  imagines,  hi  nobi- 

niinc  a  Mctropoli  vo(atur.     A  A'cne-  ks:  fjui   suas  tantinn,  hi  novi  :  qui 

tis  abhinc  sex  annis  in  Turcarum  do-  ncque  majoruni,  neque  snas,  lii  de- 

oiioinm  transiit.  mum  ignobiks  appdlabantiir. 


niSTORI/E   ROMAN;*:    LIB.   11.  35.  123 

constantia,  vigilia,  curaque  aperuit.' '  Catilina  metu  consu- 
laris  imperii'^  Urbe  pulsus  est :  Lentulus  consularis  et  prae- 
tor iterum,  Cethegusque,  et  alii  clari  nominis  viri,  auctore 
senatu,  jussu  consulis,  in  carcere  necati  sunt. 

35.  lUe  senatus  dies,  [quo  haec  acta  sunt,]*  virtutem  M. 
Catonis,  jam  multis  in  rebus  conspicuam  atque  praeniten- 
tem,  altissime  illuminavit.'  ^  Hie  genitus  proavo  M.  Catone, 
principe  illo  familiae  Porciae,  homo  Virtuti^  simillimus,''  et 
per  omnia  ingenio  Diis,  quam  hominibus,  propior :  qui  nun- 
quam  recte  fecit,  ut  facere  videretur,  sed  quia  aliter  facere 
non  poterat,^  cuique  id  solum  visum  est  rationem  habere, 
quod  haberet  justitiam  ;9  omnibus  humanis  vitiis  imraunis, 
semper  fortunam  in  sua  potestate  habuit.  Hie  tribunus 
plebis  designatus,  et'°  adhuc  admodum  adolescens,  cum  alii 
suaderent,  ut  per  municipia  Lentulus  conjuratique  custodi- 
rentur,  paene  inter  ultimos  interrogatus"  sententiam,  tanta 
vi  animi  atque  ingenii  invectus  est  in  conjurationem,  ita'* 
ardore  oris  orationera  omnium  lenitatem  suadentium,  socie- 

*  Qao  die  Iubc  acta  sunt  in  Senatu,  virtus  M.  Catonis,  jam  cognita  in  multis  re- 
bus, atque  valde  illustris,  plurimum  splenduit. 


eumque  secuti  Boeder.  Gruner.  et  Ruhnken.  Ed.  pr.  eripuit,  qiiod 
tuentur  Manut.  et  Heinsius,  cjui  veio  conjecit  conjurationi  Temp.  Sfc.  Lip- 
sius,  et  cum  eo  Voss.  eruit. — 4  Cod.  et  Ed.  pr.  imperi. — 5  Hsec  ex  Grani- 
matici  interpretatione  in  textuni  irrepsisse  putat  Ruhnken. — 6  Ita  ex 
Rhenan.  conjectura,  probantibus  Gruter.  Boecler.  Ruhnken.  V^oss.  et  Lip- 
sic.  Ed.  pr.  in  altissimo  luminavit,  quod  tuentur  Boxhorn.  Manut.  et  al. 
Burmann.  conjecit,  in  altissimo  lumine  locaiit  :  Clud.  in  clarissimo  hunine 
monstravit,s.  collocavit. — 7  Cod.  non  virtuti:  Heins.  solum  excidisse  putavit 
absorptum  a  similUmus,  et  conjecit,  Homo  non  virtute  ei  (sc.  proavo)  so- 
lum simillimus,  sed  per,  8fc. — 8  Ita  Ed.  BasiL  Ed.  pr.  potuerat. — 9  Ed.  pr. 
justitict :  correxit  idem  Ed.  Basil. — 10  Cod.  designatus  est :  Ed.  pr.  omi- 
sit  est,  quod  Voss.  in  et  niutavit. — 11  Herel.  malit  rogatus. — 12  Ed.  pr.  et 
ardorc.fecit :  Ed.  Basil.  ut...fecerit,  quod  in  Edd.  propagatum  est.  Jacobs,  in 
PraBf.  Vers.  Velleii  vernaculae  p.  31.  sq.  conjecit,  eo  ardore.  Putavi  legen- 
dum,  ita  ardore,  ut  tria  eifecta  orationis  Catonis  respondeant  tribus  quai 
egerit  dicendo.  Herelius,  ut  ardore    oris  omnem  lenitatem  societate  consilio' 

NOTiE 

'  Aperuit]  Vulgo  eripuit :  at  male ;  riem  e  Sallustio  repete  in  Bell.  Cati- 

nam  hoc  Cicero  ipse  passim  in  sua  lin. 

laude  ponit,  quod  conjurationem  re-  ''  Homo  Virtuti  simillimus^   Id  est, 

texerit,  in  lucem  produxerit,  vindi-  homo  tantac  virtutis,  ut  ipsa  virtus 

candani  compriniendamque  Senatui  haberi  posset, 
prxbuerit.     Hujus  conjurationis  se- 


1*24  C.   VELLEII    PATERCULI 

tate  consilii  suspcctam  fecit ;"  sic  impendentia  ex  minis  in- 
ccndiisqiie  Urbis  ct  commutatione  status  publici  pericula 
exposuil ;  ita  consulis'  \  irtutem  aniplificavit :  ut  universus 
senatus  in  ejus  sententiam  transiret ;  animadvertendumque 
in  COS,  quos  praediximus,  censeret ;  majorquc  pars  ordinis 
ejus  Ciccronem*  prosequerentur  domura.  At  Catilina  non 
segnius  conata' '  obiit,  quam  sceleris  conaiidi  consilia  ini- 
erat.  Quippe  fortissime  dimicans,  quern  spiritura  supplicio 
debuerat,  pra?lio+  reddidit. 

36.  Consulatui  Ciceronis  non  mediocre  adjecit  decus 
natus  eo  anno  [U.  c.  091.  a.  Chr.  n.  62.]  Divus  Augustus," 
abliinc  annos  lxxxxii.,^  omnibus  omnium  gentium  viris 
magnitudine*^  sua  inducturus  caliginem.'  Jam  paene  supcr- 
vacaneum  videri  potest,  eminentium  ingeniorum  notare 
tempora.  Quis  enim  ignorat,  diremtos^  gradibus  aitatis" 
floruisse  hoc  tempore  Ciceronem,  Hortensium;  anteaque^ 
***  Crassum,"  Cottam,'  °  Sulpiciura ;  moxque  Brutura,  Ca- 

y  Ut  ardore  vultus  in  suspkionem  adduxerit,  tanquam  partieipes  ejusdem  con- 
silii, eos  qui  sua  oralione  lenitalem  suadebant. 

*  Ubscuraturus  magnitiuline  sua  omnes  omnium  gentium  viros. 
"  Separutus  atate  quasi  gradibus. 

rum,  ifc.  Kraiis. — 1  Ed.  pr.  consilii,  et  ita  Riienan.  probante  Voss.  Cod.  con- 
silis,  unde  Ed.  Basil,  consulis, — 2  Ita  correxit  Hottiiiger.  in  Muse.  Tuiic. 
Vulg.  t'atonem. — 3  Ita  Acidal.  probantibus  Gruter.  et  Heins.  recipicnte 
Ruhnkeii.  Cod.  nota:  Ed.  pr.vota;  (juod  tuetur  Voss.  Lips.  conj.  motu:  Aldus 
mortem:  Boxiiorn./u/a. — 4  Ita  Ed.  liasil.  Ed.  pr.  su/>/;/icio. — 5  Ita  correxit 
Aid.  Nep.  Ed.  pr.  LXXXII.—6  Herel.  claritudine.—7  Cod.  dircptos:  Ed. 
pr.  diremplos. — b  Ita  Heins.  Ed.  pr.  saneque,  ex  quo  Ed.  Basil,  senemque : 
Lips,  unaque:  Aid.  Nep.  ISIaniit.  et  Burmann.  decsse  nomcn  oratoris  suspica- 
bautnr,  sc.  Anlonium,  s.  Casaremque  Strabonem, — 9  Ed.  pr.  Catunem. — 10  Ed. 

NOT^ 

'  Conatal  Vulgo,  no<a ;  scd  rcctius  dum   pnto   cum  Lipsio;  non,  ut  alii 

vota  :  id  est,  (pia;  voverat,  ac  desti-  legunt,  senem</ucCr«ssuM.  Sensus  est: 

naverat ;  forte  etiani,  mofu,  (quod  no-  liac  ipsa  aitate  florueruut  pariter  in 

tavit  Lipsius,)    ut    sensus    fcit ;    non  eloquentia  Crassu.s,  Cato,  &c.     Cr;is- 

»egnius    ptragere  a   se   mota  voluit,  sum  aiitem  ilium  Divitem  intelligit, 

qnam  ca  niovere  ccc.perat :   utrobiquc  qucm  et  Cicero  eo  nomine  laudaf,  et 

audax,  in  ordiendo,  et  in  excrpiendo.  Plutarchus  inter  Romanos  elocjiien- 

■"  Natwteoanno]  Hie  fnit  U.  C.G'JS.  tissiniuni  f'liisse  dicit. 

Ant.  Chr.  GO.  Ditus  Augustu$]  Octa-  "  Cotlam]  Alii  legunt  Catonem,  sc. 

vias  CjEsar.  Uliccnscin. 

°  Antcaque  Crusium]  L'nuquc  legcn- 


HISTORI/E   ROMANCE    LIB.    II.   37.  125 

lidium,  Coclium,'°  Calvum,  et  proximum  Ciceroni  Caesa- 
rem;  eoruraque  velut  alumnos,  Corvinum  ac  PoUionem 
Asinium,  aemulumqiie  Thucydidis  Sallastium  :p  auctores- 
que  carminum  Varronem  ac  Lucretium,  neque  ullo  in  sus- 
cepti"  operis  [sui]  forma minorem  Catullum.'^  Paene  stulta 
est  inhaerentium  oculis  ingeniorum  enumeratio :  inter  quae 
maxime  nostri  aevi  eminent  princeps'  carminum  Virgilius,* 
Rabiriusque/  et  consecutus  Sallustium  Livius,^  'i  Tibullus- 
quc  et  Naso,  perfcctissimi'^  in  forma  operis  sui.  Nam  vivo- 
rum  ut  magna  admiratio,  ita  ccnsura  difficilis  est. 

37.  Dum  haec  in  Urbe,  Italiaque  geruntur,  Cn.  Pompeius 
memorabilc  adversus  Mithridatem,  qui  post  Luculli  pro- 
fectionem  magnas  novi  exercitus  vires  reparaverat,^  bellum 
gessit.  Af^  rex  fusus  fugatusque,  et  omnibus  exutus  copiis, 
Armeniam  Tigranemque  socium^ '  petit,  regem  ejus  tempo- 

'  Pane  stultitia  est  cnumerare  singulos  praestantis  ingenii  homines,  quos  adhuc 
cemimus :  inter  quos  prcBstantissimi  noslri  temporis  sunt,  Virgilius,  Sfc. 


pr.  Calium. — 11  Ed.  pr.  in  suspecd  operis  sui  carmine.  Suspedi,  quod  Acidal. 
et  Voss.  dictum  esse  volunt  pro  suspiciendi,  Lipsius  mutavit  in  stiscepti.  Pro 
operis  carmine  IMarkland.  Epist.  Crit.  p.  12.  dedit  operis  forma.  Utraque 
emendatio  prohata  et  firmata  a  Rulmken.  Sui  reduudare  primus  vidit  Heins. 
— 12  Ed.  pr.  Cnlulum. — 1  Ita  Cod.  Ed.  pr.  principes, — 2  Putean.  et  Mark- 
land.  1. 1.  p.  14.  Varivsque,  Perizon.  Epist.  2.  ad  Heins.  Horatiusque. — 3  Bur- 
mann.  conj.  congee.  Galium  Tilmllus,  Propertiusque. — 4  Ita  correxit  Ed.  Basil. 
Ed.  pr.  perfectissime. — 5  Ruhnken.  mavult  paraverat. — G  Ita  Cod.   Ed.  pr. 

NOT^ 

V  ^mulumque  Thucydidis Sallustiuni]  aliis,  modo  sir  intelligantur  :    papne 

Id  est,  et  Sallustium,  qui  Tliucydidem  stulta  est,  inhaerentium  oculis,  inge- 

imitandum  sihi  proposuit.      Singuli  niornm  enumeratio :  inter  quae  niax- 

porro  Scriptores,  qui  hie  enumeran-  ime  nostri  aevi  eminent,  poetae  qui- 

tur,  Liitiui  sunt  prjeter  Thucydidem,  dem,   princeps  carminum    Virgilius, 

Historicum   Graecum,   Atheuiensem.  Rabiriusque,  Tibullusque,   et  Naso, 

Cujus  stylus  adeo  Demostheni  pla-  &c.     Historicus  vero,  qui  Salhistium 

cuit,  ut  ejus  librum  octies  sua  manu  consecutus  est,  Livius.     Ubi  consccu- 

descripserit,  ac  totumfere  edidicerit.  ius  accipio  pro  imitatus.     Nam  Sal- 

1  Et   consecutus   Sallustium  Livius']  lustio  longe inferior  fuit  Livius:  immo 

Haec  verba  e  suo  loco  translata  in  tantum  non  aevi  Velleiani.     Quippe 

alienum    Manutio    videntur.      Quid  obiit,  Eusebio  teste,  quarto  imperii 

enimPoiitis  interponatur,historiarum  Tiljeriani  anno. 

scriptor,  Livius  ?     At  non  item  mihi  ^  Socium]  Cum  aliis  lege  generum, 

videntur;    neque   videbuntur   etiam  axU,  socer  ejus. 


126  C.   VELLEII    PATERCULI 

ris,  nisi  qua^  Luculli  armis  crat  infractus,*  potentissimum. 
Simul  itaqueduos  persecutus  Porapeius,  intravit  Armeniam. 
Prior  filius  Tigranis,  sed  discors  patri,  pervenit  ad  Pom- 
peium ;  mox  ipse  supplex  et  praesens'  se  regnumque  ditioni 
ejus  permisit,  praefatus,  neminem  alium,  neqiie  Romanum, 
neque  ullius  gentis  vinim  futurum  fuisse,  cujus  se  potes- 
tati'°  t  commissurus  foret,  quam  Cn.  Pompeiura :  proinde 
omnem  sibi,  vel  adversam,  vel  secundam,  cujus  auctor  ille 
esset,  fortunam  tolerabilem  futuram :  non  esse  turpe  ab  eo 
vinci,  quem  vincere  esset  nefas :  neque  ei"  inhoneste  ali- 
quera  submitti,  quem  fortuna  super  oranes  extulisset.  Ser- 
vatus  rcgi  honos  imperii,  sed  mulctato  ingenti  pecunia :  quae 
omnis,  sicuti  Pompeio  moris  erat,  redacta  ad  quaestorem," 
ac  publicis  descripta  Uteris.*  Syria,  aliaeque,  quas  occupa- 
vcrat,'  provinciae  crepta;;  et*  aliae  restitutae  populo  Ro- 
mano, aliae  tum  primum  in  ejus  potestatem  redactae,  ut 
Syria,  quae  facta  est  stipendiaria.  Finis  imperii  regit'  ter- 
minatus  Armenia." 

38.  Haud  absurdum  videtur  propositi  operis  regulae,  pau- 
cis  percurrere,  quae,  cujusque  ductu,  gens  ac  natio,  redacta 
in  formulam  provinciae,"  stipendiaria  facta  sit.-^^    Id^  notavi- 


Ac. — 7  Ita  Herel.  Ed.  pr.  socerum:  Aid.  Hep.  generum. — 8  Ita  Grnter.  Ed. 
pr.  quia. — 9  Herd,  parens,  ex  ii.  23. — 10  Ita  Aid.  Nep.  a  quo  recepit 
Kiiiinken.  Ed,  pr.  societati :  Ed.  Basil. ^t/ci. — 11  Ita  Rhenan.  Deest  ei  in  Ed. 
pr. — 12  Ita  ex  emend.  Kuhnken.  Ed.  pr.  in  quwstoris  potestatem. — 1  Ita  Ed. 
Basil.  Ed.  pr.  occupaverant. — 2  Kuhnken.  conj.  crepta:  ei ;  alice,  ^c. — 3  Sic 
Heins.  Ed.  pr.  regi :  Ed.  Basil,  regis. — 4  Ita  ex  Lips,  correctione.  Ed.  pr. 
slipendia  pacta  sit. — 5  Id  a  Popma  est  restitutuin. — 0  Ita  Ed.  pr.    Rhenan. 

NOT^ 

•  Flrat  infraclusi  Id  est,perdomitus.  tensa  est :  Euphrate  in  majorem  et 

t  Ci{jus  se  potestati]  Manuthis  v\i\t  minoremdivisa.     Major  hodie  dieitur 

legij^dei;  quod  Latinx  linguae  puri-  Turcomanie  et  Curdislan.  Minor,  .4k«- 

tas  exigit.  duH.    AmbaR  Turcis  parent. 

'  Ac  pvblicis  descripta  Uteris']  Pub-  "  Redacta  in  formulam  provinciet]  In 

licas   literas  dicimns  Gallice,   Regi-  formulam   provinciee    redigerc    nihil 

tres.     Sic  publicis  literis  describeic  crat  aliud,  quam  patriam  libertatem 

significat,  enregilrer.  et  domcsticas  leges  adimere  :  Roma- 

"  Armenia]  Asiae  regio  inter  Tau-  nas  autem  dare,  ac  praetorem,  qui  ex 

mm  et  Caucastim  niontos,  a  Cappa-  datis  legibus  provinciam  adiuinisfra- 

docia  ad   Caspium  usque  marc  pro-  ret,  instituere. 


HISTORI^E    ROMANCE    LIB.    II.    38. 


127 


mus,*  ut7  faciliiis/  quam^  partibus,  simul  universa  conspici 
possint.  Primus  in  Siciliara"  trajecit  exercitum  consul 
Claudius  [U.  c.  490.  a.  Chr.  n.  263.],  et  provinciam  earn, 
post  annos  ferme  mi.,  captis  Syracusis,  fecit  Marcellus 
Claudius.  [U.  c.  498.  a.  Chr.  n.  255.]  Primus  (in)9  Africam" 
Regulus,  nono  fermc  anno  primi  Punici  belli.  Sed  post 
cx.'°  annos  P.  Scipio  ^milianus,  eruta  Carthagine,  abhinc 
annos  clxxv.,"  Africara  in  forraulam  redegit  provinciae. 
[U.  c.  608.  a.  Chr.  n.  145.]  Sardinia*^  inter  primum  et  secun- 
dum bellum  Punicum,  ductu  T.  Manlii  consulis,  certum^ 
recepit  imperii  jugum.  [U.  c.  519.  a.  Chr.  n.  234.]  Immane 
bellicae  civitatis^  argumentum,  quod  semel  sub  regibus,  ite- 
rum  hoc  T.  Manlio  consulc,  tertium'*  August©  principe,  [cer- 


notahitnus,  et  ita  Riihnken.— 7  Rhcnan.  h.  1.  reposiiit  ut,  Ed.  pr.  notav.fnc.  u% 
qua-  p.Sfc.  Alteruni  ut  extritiim  erat,  alteruni  ortum  ex  pra-cedente  syllaba  us. 
— 8  Quam  dedil  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  qiuv.~0  In  Ed.  Basil,  et  Heins.  inseri  vo- 
liieriint.— 10  Sic  correxit  Giiiner,  Ed.  pr.  CCIIII.  Ed.  Bipont.  CIX. — 
11  Ed.  pr.   CLXXXJI.  Lips.  CLXXV.  restitiiit.— 12  Ed.  pr.  ///.  Thysius 


NOT^ 


y  Slipendiaria  facta  sit]  Non  enim, 
quod  bene  Lipsiiis  observat,  gentes 
victae  pacisci  cum  Roma  victrice  de 
stipendiis  solebant,  immo  vero  ipsa 
superbe  imponebat. 

^  Notavimus,utfacilius~\  In  hunc  lo- 
cum duas  profero  lectiones  :  alteram 
Vossii  :  Id  notabimus,  facilius  ut,  quam 
jiartibus,  simul  universa  consjnci  possint : 
alteram  Acidalii :  Ut,  qua  partibus 
notabimus,  facilius  simul  universa  con- 
spici possint. 

*  Primus  in  Siciliatn']  Schegkius 
Velleium  gemini  erroris  arguit.  Nam 

1.  non  aMarcello,  sed  a  M.  Valeric 
Laevino  Sicilia  provincia  facta  est. 

2.  Provincia  facta  est  iisdem  tempori- 
bns,  quibus  Sardinia.  Ita  Solinus  et 
Pomponius  de  Orig.  Juris.  4crura- 
tam  factaruni  provinciarum  historiam 
habes  apud  Sigonium. 

''  Primus  Africam]  lutravit. 


'^  Sardinial  Italiae  insula,  La  Sar- 
daigne:  olim  titulo  rcgio  insignita; 
nunc  ab  Hispano  prorege  regitnr. 
Insulae  caput  est  Calaris,  Cagliari. 

^  Certum]  Id  est,  firmum  ac  per- 
pctuum.  Quomodo  diciturapud  Mar- 
tialem,  '  Gaudeat  et  certa  virginitate 
soror.'  Non  omittam  quod  observavi 
apud  Cicer.  1.  v.  Epist.  21.  ad  Attic, 
dici  certum  hominem,  pro  gravi,  et 
moribus  antiquis. 

•^  Immane  bellica;  civitatis,  ^fc]  Sen- 
sus  est :  Illud  unum  maxime  probat 
propensionem  nostruR  civitatis  ad  ar- 
ma,  quod  ab  ejus  conditu  usque  ad 
nos  templum  Jani  Gemini  ter  solum 
clausum  fuerit  in  certae  pacis  argu- 
mentum :  semel  regnante  Numa: 
iterum  sub  hoc  Tito  Manlio  post  bel- 
lum Punicum  secundum  :  denique, 
Augusto  principe,  post  bellum  Acli- 
acum. 


128  C.   VELLEIl    PATERCULI 

tae  pacis  argumcutum]''  Janus  Geminus'  ^  clausus  dedit. 
In  Hispanias  primi  omnium  duxcrc  cxeicitus  Cn.  et  P.  Sci- 
piones,  initio  sccundi  belli  Punici  [U.  c.  53G.  a.  Chr.  n.  217.], 
abhinc  annos  ccl.  Inde  varie  possessa,  et  saipe  amissa 
partibus,  uuiversa,  ductu  Augusti,  facta  stipendiaria  est. 
Mactdoniam  Paullus,  Mummius  Achaiara,  Fulvius  Nobi- 
lior  subegit  iEtoliam  [U.  c.  5t)4.  a.  Chr.  n.  189.] :  Asiam 
L.  Scipio,  Africani  frater,  eripuit  Antiocho :  sed  beneficio 
senatus  populique  Romani  mox  ab  Attalis^'^  possessam 
regibus,  M.  Pcrperna,  capto  Aristonico,  fecit  tributariam. 
[U.  c.  624.  a.  Chr.  n.  129.]  Cypri  devictas''  nulli'  assignanda 
gloria  est.  Quippc  senatus  consulto,'  mini.sterio  Catonis, 
regis  morte,  quam  illi  conscientia''  acciverat,  facta  provin- 
cia  est.  [U,  c.  G97.  a.  Chr.  n.  56.]  Creta  Metelli  ductu  lon- 
gissimaj  libcrtatis  fine  mulctata  est.''  Syria  Pontusque  Cn. 
Pompeii  virtutis  raonumenta  sunt. 
39.  Gallias  primum  [U.  c.  632.  a.  Chr.  n.  121.]  Domitio 


'  Sub  ductu  Metelli  ademta  est  Insulae  Creta  libertas,  qua  gaudebat  abhinc  tot 
annos. 


tertio. — 13  Ruhnken.  qucni  sequitiir  Kraus.  hapc  expungenda  censet. — 1  Ita 
Ed.  pr.  Cod.  Junius  Gtminius.— 2  Ed.  Basil,  lectionem  et  inteipnnctioneiii 
sanavit.  Ed.pr.  mox  habila  lis.  I'ussessam,  Sfc.  Lips,  Attalicis. — 3  Ita  Ed.  Basil. 

NOTjE 

*"  Janus  Geminuy]    Do   Jano  varia         <?  Mox  ah  Attalis]    Lege  Attalicis. 

commenta  legere  est :  duni  alii  iniin-  Nam  reges  Pcrgami  sic  vocabantiir 

dum,  alii  caliim,  alii  solem  esse  con-  quia  aliquot  Attali  nomine  insigncs 

tendunt.     Huic  Numa  Pompilius  ex-  fuerant. 

struxit  tcmi)liim,  quod  hello  claudc-  ^  Cypri  devictee']  Insula  est  Asia^  in 
batur,  pareapericbatur.  Scdiindege-  maii  Mcditerranpo,  vulgo,  Cj/prc.  In- 
minus,  biceps,  bifrons  r  bine  nimirum,  8ula>  caput  est  Nicosia,  Nicosie. 
quod  veteres  Jauuui  putaverint  Noii :  ^Senatus  consulto']  Magis  plebisci- 
quem  bifrontrm  idcirco  finxerant,  to ;  sed  quod  Senatus  coufiirnaverit. 
quod  grminum  a-vum  vidisset,  ante  ^  Quam  illi  conscientia]  Alii  legunt 
et  post  diluvium.  Prseterea  Janum  fjuam  tile  conscientia,  id  est,  quam  ille 
januaruni  prsrsidcm  ntqne  custodeni  attnlerat  sibi  conscius,  aut  vitiorum 
c»se  credebant.  Quart-  clavem  ei  in-  suorum  ac  malefactoium,  aut  sua- 
•tar  sceptri  appingcbant.  Ovid.  j.  mm  viriiini,  cum  quibus  impar  erat 
I"'a'»t-  resistcndo  Ronianis, 


HISTORIC   ROMANS    LIB.   U.  39.  129 

Fabioquc,*  nepoti^  Paulli,  qui  Allobrogiciis  vocatus  est, 
intratas  cum  cxercitu,  [magna  raox  clade  nostra^  sajpe  et 
aflectavimus  et  omisimus.7  Sed  fulgcntissimum  C.  Ca?saris 
opus  in  iis  conspicitur  [U.  c.  703.  a.  Chr.  n.  50.] :  quippe 
ejus  ductu  auspiciisque  infracta?,  [pajne]''  idem,'  quod  totus 
terrarum  orbis,  ignavum?  conferunt  stipendium.  Ab  eodem 
facta'°  Numidia."  '^  [U.  c.708.]  Ciliciam  perdomuit  Isauri- 
cus  [U.  c.  676.],  et  post  bellum  Antiochinum  Vulso  Manlius 
Gallograeciara."  [U.  c.  566.]  Bitbynia,  ut  praidiximus,  tes- 
tamento  Nicomedis  relicta  ha^reditaria.  [U.  c.680.]  Divus 
Augustus,  praeter  Hispanias,  aliasque  gentes,  quarum  titu- 
lis  forum  ejus°  prajnitet,  [paene  idem,]'^  facta  ^gypto  sti- 
pendiaria  [U.  c.  723.  a.  Chr.  n.  30.],  quantum"  pater  ejus? 
Gallia'  in  aerarium  reditus  contulit.  At^  Ti.  Ca?sar,5  "J  quam 


Ed.  pr.  Cypro  devicta,  nuUis,  ffc.  ex  quo  de  victa  Voss.  et  al.— 4  Ita  Ursin. 
Ed.  pr.  Domitio  Fabio :  Ed.  Basil.  Domitio  et  Fabio:  Aid.  Nep.  a  Domitio. 
— 5  Ita  Lips.  Ed.  pr.  nepote. — 6  Hac  uncis  inclusa  damnant  Heynius  et 
Jacobs. — 7  Ita  Heins.  Ed.  pr.  amisimus. — 8  Pane  a  glossatore  esse  putat 
Kraus.  Lips,  idem  quod  pane:  Ruhnken.  iono  ^(/e. — 9  Aid.  Nep.  in  cerari- 
vm:  Heins.  in  annum. — 10  Stipendiaria,  quod,  aactore  Vnieajio,  ex  stipendium 
assumendiim  est,  Editor  Bipont.  a  fronte  hujus  membri  in  contextum  recepit, 
— 11  Sigon.  Fast,  ad  an.  707.  lioc  et  sequentia  restituit.  Ed.  pr.  Ab  eodem 
facta  Numidicus  Ciliciam  perdomuit,  visa  vicisset  post  bellum  Antiochinum.  Vul- 
so, Sfc. — 12  Hffic  iincis  inclusa  teniere  repetita  esse  e  pvisecedentibus  jam 
corruptis  putat  Ruhnken.— 13  Lips,  de  Magnit.  R.  ii.  3,  malit  quod.— 
1  Ita  Ed.  Basil.  Cod.  et  Ed.  pr.  GaUi.—2  Ita  Ed.  pr.  Cod,  Ad.~i  Ita 
Urgin.    Ed.  pr.  et  Cod.  T.  Ctcsar.— 4  Ita  Ursin.  recipiente  Ruhnken.    Ed. 

NOT^ 

ip<c«t' i(tott]  An  vulttantumaGal-  "  Gallogrcrciatn']  A  liter   Galatiam, 

liis,  quantum  a  toto  reliquo  orbe  con-  Asice  majoris  regionem :  quae  sic  dic- 

ferri   stipendium  ?    Miuime.     Quare  ta  est  a  Gallis,  eo  post  incensam  Ro- 

has   voces   transpono    cum    Lipsio;  mam  ex  Italia  transgressis  et  con>- 

idcm,  quod  pcene  totus  terrarum  orbis,  moratis. 

igtiavum,  fyc.    Verum  quid  hie  igna-  <>  Forum  ejus]  Scilicet,  quod  retedi- 

vwn?    Manutius    legit,   in  cerarium:  ficavit. 

Lipsius,  in  annos.    At  haec  superva-  p  Pater  ejus']  Julius  Cipsar  Gallia, 

canea  dnco  cum  Acidalio.     Insultat  scilicet  capta,  vel  facta  stipeudiaria. 

enim  Velleius  contumeliosa  voce  Gal-  i  At  Ti.  Ciesar,S^x.']  Sensus  est:  At 

lis:   qui  antea    invicti,  nunc    velut  Tiberius  Ciesar  coegit  Illyrios  etDal- 

fracti  et  ignavi  stipendium  cum  reli-  raatas   pi  ofiteri,  se   obedituros    tam 

cjuis  barbaris  solvant.  perpetuo,  quam  Hispani  professi  fu- 

■"  Facta  JSumidia'}  Scilicet  provin-  erant,  eos  ad  id  cogente  parente,  sci- 

cia.     Aliqni    tamen    legunt,  fracta.  licet  Augusto. 
Mox  Isauricus,  nomine  Servilius. 

Ddph.  et  Var.  Clas.                    Paterc.  I 


130  C.   VEL.LEII    PATERCULI 

certain  Ilispanis  parendi  confessionem  extorserat  parens,* 
TlljTiis  Delmalisque  extorsit.^  Raitiara''  autem'  et  Vindeli- 
cos  ac  Noricos,  Pannoniamque  et  Scoidiscos^  novas  impe- 
rio  nostro  subjunxit  provincias.  Ut  has  arniis,  ita  auctori- 
tate  Cappadociani^  populo  Romano  fecit  stipendiariam. 
[U.  c.  771.  p.  Clir.  n.  18.]    Sed  revertamur  ad  ordinem. 

40.  Secuta  deindc  Cu.  Pompeii  militia  [U.  c.  690.  a, 
Chr.  n.  03.],  gloria",  laborisne  majoris,  incertum  est.''  Pene- 
tratas  cum  victoria  xMedia,  Albania,  Iberia;^  *  deinde  flexum 
agmen  ad  eas  nationes,  quae  dextra  atque  intima  Ponti  in- 
colunt,  Colchos,^  Heniochosque  et  Achaeos.  Et  oppressus, 
auspiciis  Pompeii,  insidiis  filii  Pharnacis,'^  Mithridates,  ulti- 
mas omnium  juris  sui  regum,  praeter  Parthicos.^  Tum  vic- 
tor omnium,  quas  adierat,  gentium  Pompeius,  suoque  et 
civium  voto  major,?  et  per  omnia  fortunam  hominis  egres- 
sus,  revertit  in  Italiam.  [U.  c.  C92.  a.  Chr.  n.  61.]  Cujus 
reditum  favorabilem"  opinio  fecerat.     Quippc  plerique  non 

•*  Deinde  C'jkeus  Pompeius  gessit  bellum,  in  quo  dubiutn  est  utrum  tiileritp^uj 
laboTis,  an  plus  glories. 

'  Ac  deinde  convevia  sunt  copia;  in  eas  gentes,  qua  incolunt  re)notissimas  plagas 
ad  dextram  Ponli  Eiixini,  Colchos,  Sfc, 

/  UUunus  omnium  regum,  qui  a  nobis  non  pendebant,  prceter  reges  Parthorum. 

f  Major,  qutun  7iec  ipse,  nee  cites  oplaverant. 


pr.  extorserat  ?  arem,  Illyriis  Delmalisque,  Heins.  conj.  parens,  parem. — 5  Ex- 
<orsif  abest  all  Ed.  pr.  sed  in  Cod.  erat. — 6  Ed.  pr.  lihetiam  ubiqiie. — 7  Sic 
Ed.  Basil.  Ed.  pr.  Cordiscos. — 8  Ita  Ed.  Basil,  probantibus  Biirni.  et  Kiihnken. 
Albina,  Hiheri ;  ac  Ed.  pr.  ac  retinuit  Lugd.  Bat.  2.  qiiod  Biumanno  ex 
litera   a,  ab  Iliberi  distracta,   ortum  videbatiir. — 9  Ita  Ed.  Basil.     Ed.  pr. 

NOIVE 

'  Raliam  autem']  Les   Grisons.  Vin-  '  Media,  Albania,  Iberia]  Asiae  re- 

delicos,  qui   nunc  incolunt  Ducatum  gioncs,subTarcarnin  dominio.  Nunc 

Ba\  arise,  ct  partem  Australem.Suevias  Albania  quidom,  GeorgiaeparsOrien- 

l)rovinci-<r  :    A'ontos,  qui   Austria;  et  talis,  est  inter  Iberiani  et  mare  Cas- 

Stiria*  maxiniani  partem,  Carintbiam,  pium    sila:     Iberia    vero    Georgiae 

Carniolam,  dilionem  Salisburgen.sem,  pars  Gccidentalis  inter  Aibaniam  et 

exiguam  partem  Baviria;  superions,  Colcliidem. 

et  aliquot  loca  comilatus  'I'irolcnsis.  "  Cujus  reditum  favorabilem]  Lego 

Punnoniam:  La   Jlongrie.     Scordiscos,  cum  \\i\o  formidal/ilem.     Nam  rumor 

vulgo  Busnesi,  aut  JJosnachi,  fuerat  I'ompeium  cum  excrcitu  redi- 

*  flappad^/ciam]    Asiae   regio   ampla  f  iiruru,  et,  instar  Syllui  et  Marii,  ur- 

tst,  Euxino  inari  exposita,  inter  Ga-  beui  invasurum  ;  quod  cives  valde  re- 

latiam  ad  Occasuui,  el  Armeniam  ad  formidabant. 
Ortuui. 


HISTOR!iE   ROMANCE   LIB.    II.   40.  131 

sine  exercitu  venturum  in  Urbem,  affirmabant,  ct  libcrtati 
publico;  statuturum  arbitrio  suo  modum.'^  Quo  magis  hoc 
homines  timiicrant,  eo  gratior  civilis''  tanti  imperatoris  re- 
ditus  fuit.  Omni  quippe  Briindisii  dimisso  exercitu,  nihil 
praeter  nomen  imperatoris  retinens,  cum  privato  comitatu, 
quern  semper  ilium  sectari'°  moris  fuit,  in  Urbem  rediit:' 
magnificentissimumque  de  tot  regibus  per  biduum  egit  tri- , 
umphum  [U.  c.  693.  a.  Chr.  n.  60.];  longeque  majorem 
omni  ante  se  illata  pecunia  in  ^erarium,  [praatorquam  a 
Paullo,]"^'  ex  manubiis^  intulit.  Absente  Cn.  Pompeio, 
T.  Ampius  et  T.  Labienus,'^  tribuni  plebis  [U.  c.  691.  a. 
Chr.  n.  62.],  legem  tulerunt,  ut  is'^  ludis  circcnsibus  corona 
laurea,* ""  et  omni  cultu  triumphantium  uteretur,  scenicis 
autem*  praetexta,''  coronaque  laurea.  Id  ille  non  plus  quam 
semel,  et  hoc  sane  nimium  fuit,  usurpare  sustinuit.     Hujus 


*  Et  positurum  terminos  libertati  ■puhlicce  ad  arbitrium  suum. 

'  In  urbem  rediit  cum  comitatu,  qui  privatum  homiueni  decebat,  et  qui  solebat 
semper  illi  adesse. 

*  Theatralibus  autem  ludis. 


Phamaces. — 10  ItaBurmann.  'Ed.  Tpr.  ilia  fatare:  Rhenan.  probantibus  Lips. 
Riguez.  Cellar.  27/iracflre;  et. sic  Ed.  Cliid.  et  Lngd.  Bat.2.  Rnhnkeii.  conj.  i//i 
trahere:  Herel.  quo  semper  sti pari. — 11  Pro  glosscmate  hsec  liabent  Voss.  Bur- 
luann.  Gruner.  et  Riilinken.  Ed.'R&s.W.prceterquamCapitolio:  quod  probavit 
Lips.  Warns. praterque CapitoliG lEd.  Chid. prater  qua7ita spolia. — i2  ItaEd.  Ba- 
sil. Ed.  pr.  Labenius. — 13  Is  debetur  Ursiii.  Ed.  pr.  si:  Ed.  Basil,  ut  ludis:  Rigu- 
ez.Ats .'Cellar,  et  Ed.  Bipont.  in. — 1  Sic^correxit  Lips.  exDioneCass.  xxxvii. 

NOT^ 

*^  Civilis']  Id  est,  popularis  reditus,  pecuuias  quaj  ad  qujestorem,  ex  pras- 

sive  more  privati  civis.  da?  venditione,  redennt.     Neque  alio 

y  Praterquam  a  Paullo]  Autiddele  sensu  nianubias  arcipiunt,  qui  Latine 

cum  Vossio  ;  aut  cum  eodem  repone,  et  accurate  loquuntur. 

etiam  a  Paullo.    Quippe  constat  Pom-  ^Laurea]    Ita  legit   Lipsius,   quia 

peium  plus  pecuniae  in  a>rariiim  con-  Iriumpliantium  corona  e  lauro  erat, 

tulisse,  quam  Paulhmi.     Paidlus  in-  nou  ex  auro,  teste  Uione  lib.  xxxvii. 

tulit  solum  deux  cent  dix  tnillious  de  Sic  etiam  paulo  infra:  coronaque  lau- 

sesterces :     Ponipeius    autem    viginti  rea. 

millia  talentum,  douzc  millions  d'or,  •>  Praiexta'^  Toga,  purpuric  lembo 

qujE  PauUinani  pecuniaui  diiplo  su-  pra;texta :    quod    erat    Ronianorum 

perant.  magittratuum  iusigne. 

*  Ex  manubiis]  Mauubia^  dicuutur 


132  C.    VELLLIl    PATERCULl 

viri  fusti^um  tantis  aiictibiis  Ibrtuna  cxtulit/  ut  primum*  ex 
Africa,  itorum  ox  Europa,  (ertio  ex  Asia  triunipharet ;  et, 
quot  partes  tcrrarum  orbis  sunt,  totidcm  faceret  uiomimenta 
victoria?  sua".  Nunquam  eminentia  iuvidia  carent.  Itaque 
et  Luciillus,  memor  tameu'^  acccptas  injuria?,  et  Metellus 
Crcticus,  mm  injuste  "}:}uerens,  (quippe  ornamcntum  triumplii 
ejus  captivos  duces'  Pompeius  subduxerat,)  et  cum  iis  pars 
optiuiatium  rcfragabatur,  ne  aut  promissa  civitatibus  a 
Pompeio,  aut  bene  nieritis  pra?mia,  ad  arbitrium  ejus  per- 
solverei^itur. 

41.  Secutus  deinde  est  consulatus  C.  Cassaris  [U.  c.  695. 
a.  Chr.  n.  58.],  qui  scribenti  manum  injicit,  et  quamlibet^^ 
festiuantem  in  se  morari  cogi^  Hie  nobilissima  Julioruni 
genitus  familia,  et,  quod  inter  omnes  constat,  antiquissima,^ 
ab  Anchise  ac  Venere^'ideducens  genus,  forma  omnium 
civium  excellentissimus,  Wigore  *nimi'^  acerrimus,  munifi- 
centia^  effiisissimus,  animo  supei%lmmanam  et  naturam  et 
fidem  evectus,  ma'gnitudine  cogitatknum,  eeleritate  bellandi, 
patientia  periculorum,  Magno  illilAlexandro,  sed  sobrio,^ 
neque  iracundo,  simillimus,  qui  dei^que  semper  et  somno  et 
cibo  in  vitani,  non  in  vohiptate^  titeretur ;  cum  fuisset  C. 
Mario  sanguine*^  conjunctissunus,  aiqt  idem  Cinnae  gener, 

'  Fortuna  amplificavit  tantis  ir^emetiisjKlignUudmem  hujus  viri,  ut,  Sfc. 


21.  E«l.  pr.  aurca.—2  Ita  Ei].  B&sW.j^Md.  ^r.  primas. — 3  Ita  Rhenan.  Ed. 
pr.  diicus. — 4  Ita  Biirei  .fcrfJod.  et  iW.  pr.  quemlibct. — 5  Acidalius  ita  re- 
finxit  probantibiis  optiinKVrilicis.  Ed,  pr.  et,  quod  inter  oinnis  antiquis- 
simos  constaljrit. — 6  KnlmWiEnnis  ingenii  ex  ii.  18.  ne  statim  animo  reciir- 
rat. — 7  Ita  Vascos.  et  Ed.  Basil.     Ed.  pr.  micnijicentia;. — 8  Ita  Cod.    Ed. 

NOTE 

'^  Memor  tamcn]  Non  possum  asscn-  rtUs  VEncadiim  genitrix.     RoDiani  au- 

tire  Vossio  neganti,  tamtn,  liic  poiii  |clh   aiictorcm   siii   generis  ^neam, 

pro  etiamnum,  h'lvc  adhuc  ;  quod  affir-  teste  Strabone,dicebant.  Quin  etiam 

mat  Acidaliu',  ()Mcm  seqiior.  Sed  Jiilil  cognomen  ab  lulo,  (pii  uniis  fuit 
rjuam  hoc  loco  injuriam  Velleius  com-^e^yEncju  posteris,  dedncit. 

mcmorat  f     Opinor    eani,  (piam    I>u-  ^^Sed    suirio]  t^(\(;o    vinosus    erat 

cullus  accepit  (si  tamen  injuria  est)  Alexander,  nt  aliquando  ebrius,  rap- 

cuni  eo  posthabito,  belliiui  Alitlirida-  to  telo,  Clitnm,  amicissimuni  sibi  se- 

liciim  Pompeio  decretum  est.  nem,  in  medio  convivio  occidcrit. 

•^  Ab  Amhine  ac  Venere]  Quia  Ve-  '  C*  Mario  sangidne]    Ei  cognatus 


HISTORIiE   ROMANCE   LIB.    II.   42.  133 

cujus  filiam  ut  repiidiaret,  nullo  ractu  compelli  po|hit,  (cum 
M.  Piso  consularis  Annitim,  quae  Cinnas  uxor  T"uerat,  in 
Sylla3  dimisisset  gratiam,)  habuissetque  fere  xviii.  annos 
CO  tempore,  quo  Sylla  rcrum  potitus  est :  magis  ministris 
Syllae  adjutoribiisquc  partium,  quam  ipso,  conquirentibus 
eum  ad  necera,  mutata  veste,  dissimllemque  fortuna3  suae 
indutus  habituni,  nocte  Urbe  clapsus  est.  [U.  c.  672.  a. 
Chr.  n.  81.]  Idem  postea  admodum  juvenis,  cum  a  piratis 
captus  esset,  ita  se  per^  omne  spatium,  quo  [ab  his]'  reten- 
tus  est  apud  cos,  gessit,  ut  pMiter  his  terrori  veuQrationi- 
que  esset,  neque  unquam  aut  nocte  aut  die  (cur  enim,  quod 
vel  maximum  est,  si  narrari  verbis  speciosis  non  potest, 
omittatur?)  aut  excalcearepr,  aut  discingeretur ;  in  hoc 
scilicet,  ne,  si  quando  aliquid  ex  «olito  variaret,  suspectus 
his,  qui  oculis  tantummodo  eum  cjfcstodiebant,  foret. 

42.  Longum  est  narrar^  quidflt  quoties  ausus  sit,***'° 
quanto  opere  conata  ejusJqui  obtinebat  Asiam,  magistratus 
populi  Romani  leetu''  «uo  destituerit.'^'  Illud  referatur 
documentum  tanti  mox  Ivasuri  viri.'"  Quag  nox  cam  diem 
secuta  est,  qua  publica  fivitatium^  pecunia  redemtus  est,'^ 
(ita  tamen,  ut  cogeitt  'awte  obsides  a  piratis  civitatibus 
dari,)  contracta  class^el  pfiv^lia'  et  tumultuaria,'^  invectus 
in  eum  locum,  in  quo  ipai  priPfcnes  erant,  partem  classis 
fugavit,  partem  mersit,'  {H^prt- iraves  multosque  mortales 


*  Quanta  pcrtiiiacia  magistratus  popuii  Romani,  (l)i^adminislrahat  Asiam,  nolu- 
erit  ob  metum  respondere  ejus  cwptis.  Referamus  ijfim  omen  futurw  magnitudinis 
iuijus  viri.  ^ 


pr.  semper. — 9  Hereliiis  haec  danina|^t  interpniigit  post  eos.    Ed.  pr.  ab  his 
retemtus  est,  apud  eos  gessit. — 10  L^wam  suspicatiis  est  Ruhnken. — 11  Ita 


ia|^t  I 
tmVt 


ex  emend.  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  motuJ^^2  Ita  Junt.  et  Vascos.  Ed.  pr.  desti^ 
tuere. — 13  Cod.  liabet  est,  quod  om^t  Ed.  pr. — 1  Ita  correxit  Oiidendorp. 
in  marg.  libri  sui,  probante  Kuhnken.   Ed.  pr.  Lugd.  Bat.  2.  Burniann.  Riibu- 

N9TIE 

fmt:  seniori  autenilVIarioaffinis.  Le-         *■  Et   tumultuarin]    Id  est,   raptiin 

gitur  enim  apud  Plntarchum,  Juliara  et  festinanter  parata. 
Cjesaris    amitam   nuptam    C.   Mario  '  Partem  mersit]  G Mice,  Jl  ai  cou- 

ftiisse  ;  ex  qua  minor  Marins  natus.  ia  a  fond  une  partic. 
s  Civitaiium']  Scilicet,  Asiae. 


134  C.   VF.LLF.Il    PATERCULI 

ccpit :  liietusque  nocturnal  expeditionist  triiimpho  ad  suos 
Tcvcrsiis  est :  mandati.sque  custodian,  quos  ceperat,  in  Bi- 
thyniam  penexit  ad  proconsulem  Junium,  [cum  idem  enim'' 
Asiam  cam  quam  obtinebat]'  petens,  ut  auctor  fieret  su- 
racndi  de  captivis  siipplicii.  Quod  cum  ille  so  facturum 
ncg^assel,  venditurumque  captivos'  dixisset  (quippe  seque- 
batur  invidia'''  inertiam) ;  incredibili  celeritate  revectus  ad 
mare,  priusquam  de  ea  re  ulli  proconsulis  redderentur  epis- 
tola:',^  omnes,  quos  ceperat,  suffixit  cruci. 

43.  Idem  mox  ad  sacerdotium  ineundum,  (quippe  absens 
pontifexfactus  eratiii  Cottae  consularis  locum,™  cum^  peene 
l)uer  a  lAFario  Cinnaque  flamen  Dialis  creatus,  victoria 
Syllae,  qui  omnia   ab  iis  acta  fecerat  irrita,  amisisset  id^ 

ken.  et  al.  privatus. — 2  Acidalius  interpunctionis,  quae  abest  ab  Ed.  pr. 
auctor. — 3  Despeiata  ha-c  verba  glossatoris  esse,  nionentis,  Jnninni  eun- 
dem  esse  ma^istralum  P.  R.  qui  Asiam  oblinebat,  pntat  Ruhnken.  Rhe- 
nan.  tentavit,  turn  idem  enim  Asiam  earn  ohtinebat:  Ed.  Basil,  is  enim 
Asiam  turn  oblinebat :  Lipsius,  turn  i.  e.  Asiam,  eamque  (Bithyniffi  partem 
avulsam)  oblinebat. — 4  Oiidendorpius,  teste  Ridinkenio,  avariiia,  forte  e 
Plutarcho  Caes.  2. — 5  Ita  Burer.  Cod.  redderentur  epistola.  Ed.  pr.  reddere- 
tur  epistoUt. — G  Cum,  quod  abest  ab  Edit.  pr.  Lipsius  inseruit,  ubi  extritum 
est  a   pra;cedente  syllaba :  Ed.   Basil,  ante  in  Cottce. — 7    Ita   Ed.  Basil. 

NOTiE 

''  Cum  idem  enim"]    Duplex  lectio  :  Icgunt  cum  in  Cotta,  ifc.     Si  ita  lega- 

1.  vcteris  scriptura-;  tum  idem  enim  tur,  bis  errat  Velleius.  1.  Quod  Cot- 
Asiam,  eainque  oblinebat.  Hoc  sensu  :  tarn  llaniineni  facit.  2.  Quod  Cffisa- 
Tum,  (scilicet  alitcr  quaui  nostro  rem  dat  ei  successorem.  Nam  ex 
zevo,)  unus  idetnquc  proconsul  Asi.R  Tacito  et  Dione  patct  septuaginta 
et  Bitliynia'  erat.  Ingcniose  qnidcm  :  sex  annos,  intermedios  a  Cornelii  Me- 
at contra  piiirnat,  (|uod  tum  Bithynia  rulas  capde,  flaminibuscaruisse:  max- 
non   csset    provinria,    sed    rcgnnm.  imc  vero  ex  Dione,  qui  lib.  liv.  re- 

2.  Manutii;  Is  enim  tum  Asiam  obline-  fcrt,  primum,  post  Merulam,  flami- 
bat.  Hanc  lectionem  secutus  est  in  ncm  dialeni  sub  Augusto  creatum. 
editione  sua  Tliysius.  Quomoifft  igituraut  Cotta  flamen,  ant 

'  Venditurumque  captivos]  Lipsius  ^Caesar?  Una  vocnia  trajecta  nodum 
mallet  b-gi,  vindicaturumquc:  id  est,  ^"*.solvet.  Ergo  Icgondtini  cimi  Lipsio, 
asserturum  in  libertatem.  Veruni  quippe  absens  pontifex  /actus  erat  in 
cave,  quod  moncf  Vossius,  auscultcs  Cottce  consularis  locum,  cum  pane  puer 
ei.  Csrsar  nxirteiii  j)ra'donibus  niina-  a  AJario,Sfc.  Atqui  ipsa  res  est,  ac 
Ins  erat  :  Junius  procfmsiil,  objerta  Vclici  mens.  Pontifex,  inquit,  fac- 
gpe  prelii,  »e  sub  corona  venrlitnnim  tus  erat  in  locum  dcmortui  Cottae 
eos  rcspondir.  Quo  quid  Cip^arin  pontificis  :  cum  antea  flamen  qiiidem 
TOti-  oontrariiim  mif^\s  f  Praeterea  designatus  es.set  a  Mario  tt  Cinna : 
•entit  cum  \  elkio  Piutarclius.  sed  Syllie  victoria  honor  ille  ademtus 

"  In    Cotlcu  consularis  locum]   Alii      est. 


niSTORITR    ROMANS.    LFR.    IT.   40.  135 

sacerdotiiini,)  fcstinans  in  Ttaliam[U.  c.  (576.  a.  Clir.  n.  77.], 
ne  conspiceretur  a  pra)donibTis,  omnia  tunc  oblincnlibus 
raaria,  et  merito  tarn  infestis  sibi,  quatuor  scalmorum"  na- 
vcm,  una  cum  duobus  amicis,  decemque  servis  in^cssus, 
eftusissimum"  Adriatici  maris  trajccit  sinum.°  Quo  quidem 
in  cursu  conspectis,  ut  putabat,  piratarum  navibus,  cum 
exuissct  vestem,  alligassetque  pugionem  ad  femur,  altcrutri 
se  fortunae  parans,  mox  intellexit  frustratum  esse  visum 
suum,  arborumque  ex  longinquo  ordinem  antennarum  prae- 
biiisse  imaginera.  Reliqua  ejus  acta  in  Urbe,  nobilissima- 
que  Dolobellae^  accusatio,P  et  major  civitatis  in  co^  favor,'' 
quam  reis  preestari  solet ;  contentionesque  civiles  cum  Q. 
Catulo,  atque  aliis  eminentissimis  viris,  celeberrimae ;  et 
ante  praeturam  victus  maximi  pontificatus  petitione  Q.  Ca- 
fulus,  omnium  confcssione  senatus  princeps ;  et  restituta 
in  aedilitate,  adversante  quidem  nobilitate,  monumenta  C. 
Marii  •/  simulquc  revocati  ad  jus  dignitatis"  proscriptorum 
liberi ;  et  praetura,  quaesturaque  mirabili  virtute  atque  in- 
dustria  obita  in  Hispania,  (cum  esset  quaestor  sub  Vetera 

"  Vastissimum.  "  Ad  jus  adipiscendi  dignitates. 


correxit  et  interpunxit  post  irrita.  Ed.  pi",  qui  omnia  ab  iis  acta  fecerat  inrita 
amisissd,  ad  sacerdotium  festinans  in  Italiam. — S  Sic  scribit  h.  1.  et  alibi  Ed.pr. 
GraEcorum  more.  Vulg.  Dolabella.— 9  Ita  Heins.  probante  Ruhnken.  Ed.  pr. 

NOTiE 

"  Quatuor  scalmorum]  Gall.  A  qua-         ''  Et  major  civitatis  in  eo  favor']  Id 

tre  rames,  ou  avirons.    Scahmis,  lig-  est,   civitas  Dolobellae   niagis  favit, 

neu3,  aut    fpirens,    tcresqiie  claviis  qiiara  solet  favere  reis.    Licet  enim 

est,  cui  naiitfe  reinos  alligaut  loro.  Dolobellam   Caesar   acciisaret   repe- 

"  Adriatici  maris  siitum]    Gallis,  le  tundarum,  et  insectaretur  vehemen- 

Golphe  de  Fenise,  et  mer  Adriatiquc.  ter,  non  tanien  obtinuit  ut  daninare- 

Extenditnr  inter  Italiam  ad  Occasnm,  tur. 

et  Illyriciim  ac  Albaniam  ad  Ortimi,  ■■  Monumenta  C.  Marii]  Qua;  Sylla 

a  Venetiis  Hydnintiim  usque  et  Epi-  disjecerat       jMonumenta  vorat  tro- 

rum.  pha;a  Marii,  sive  Jugurthse,  Cimbro- 

P  Nobilissimaque  Volobellce  acciisatio]  rum,  atque  Teutonum,  quaj  plurima 

Hanc  accusationeni  Caesar  adversus  Marins  retulerat,  spolia,  quae  in  sti- 

Dolobellam  egit  unoet  vicesiuio  a-ta-  pitibus  figebantur,  et  in  editioribas 

tis  anno:    ob   earn,   teste   Siieionio,  urbis  locis  ponebantur. 
principibus  patronis  annumeratus. 


136  C.   VELLEir   PATERCULI 

Antislio,  avo  liiijus  Vcteris  consularis  atqiie  pontificis,  duo- 
rum  consularium  ct  sacerdotum  patris,  viii  in  tantum  boni, 
in  quantum  Immana  siraplicitas  intelligi  potest)  /  quo  no- 
tiora  sunt,  minus  egent  stylo. 

44.  Hoc  igitur  consule"  [U.  c.  695.  a.  Clir.  n.  58.],  inter 
eum  et  Cn.  Pompeium  et  M.  Crassum  inita  potentiae  socie- 
tas,  qua?  Urbi  orbiquc  terrarum,  nee  minus  diverso  quoque* 
tempore  ipsis  exitiabilis  fuit.  Hoc  consilium  sequendi 
Pompeius  causam  habuerat,  ut  tandem  acta  in  transmarinis 
provinciis,  quibus,  ut  prfEdiximus,  multi  obtrectabant,  per 
Caisarcm  confirmarentur  consulem :  Caesar  autem,  quod 
animadvertcbat,  se  cedendo  Pompeii  gloriae  aucturum 
suam,  ct,  invidia  communis  potentiae  in  ilium  relegata,  con- 
firmaturum  vires  suas :  Crassus,  ut  quem'°  principatum 
solus  asscqui  non  poterat,  auctoritate  Pompeii,  viribus'* 
teneret  Ca^saris.  Affinitas  ctiani  Inter  Ca^sarem  Pompeium- 
que  contracta  nuptiis.  Quippe  filiam  C.  Caesaris"  Cn.  Mag- 
nus dux  it  uxorem.  In  hoc  consulatu  Caesar  legem  tulit,  ut 
agcr  Campanus"  plebei  divideretur,  suasore  legis  Pompeio. 
Ita  circiter  xx.  millia  civiura  eo  deducta,  et  jus  civitatis" 
rcstitutum^  post  annos  circiter  cLii.  quam  bello  Punico  ab 

f  Yiri  adco  boni,  ut  non  possit  cogitari  major  in  homine  candor. 


in  en. — 10  ItaCotl.   Ed.  pr.  qui. — 11  Ita  Ed.  pr.  Cod.  Pompei  viri  virihus,  Hft. 

NOT/E 

'  Hoc  igitur  consule]  .Solum  desig-  >  Etjus  civitatis  restituttmi]  Alii  le- 

nato,    hcu    '  conaulatus    candidate:'  f^wnt  etjus  ab  his  restitutum,i.  e.  slCx- 

qua;  Suctonii  «:t  Livii  verba  sunt.  sare   ct  Pompeio.     Miratur  Vossius, 

'  Quoquc}  Acidalius  ct  Vossius  vo-  cur  cum  Puteano  Lipsius  vulgatam 

lunt  legi   quoKjue,  quo  modo  vcteies  lectionem  sic  mulct,   ct  jus  civitatis 

Irpcbant,  pro  cuif/ue.  restitutum.      Jus   iuterprctare  juris- 

«■  Quippe  filiam  C.  Casaris]  Juliam.  dictionem.      Nam   de   Capua,   bello 

»   Vt  agcr  Campanus']  Id  est,  agri  Punico,  sic  Livius:  'Ceterum  habi« 

Capuam  circum  jacentes.     Erant  au-  tari  tantum,  tanqiiam  urbem,  Capu- 

tem  publici,  ant  saltern  publica  pc-  am,  frequentarique  placuit ;  corpus 

cnnia  a  privatis  rcdemti ;  solum,  tcs-  nullum   civitatis,  nee   senatum,  nee 

tc  Cicerone,   dividend!   inter  cos  c  plcbisconcilium,necmagi8tratusesse: 

plfebc,qui  tcrnos  plurcsvc  libcros  ha-  praafcctum   ad  jnra  reddcnda  quot- 

bertnt.  Mox  pkbei,  dativus  antiquus.  annis  ab  Roma  missuros.' 


HISTORIiE   ROMAN/E   LIB.   II.  45.  137 

Romanis  Capua  in  formam  praefecturas^  redacta  erat.  Bi- 
buliis  collega  Caesaris,  cum  actiones  ejus  magis  vellet  im- 
pedire,  quam  posset,  majore  parte  anni  domi  se  tenuit. 
Quo  facto,  dum  augeie  vult  invidiam  coUegaj,  auxit  po- 
tentiam.     Turn  Caesavi  decrctae  in  qtiinquenniura  Galliae." 

45.  Per  idem  tempus  P.  Clodius,  homo  nobilis,  disertus, 
audax,  qui  neque'?  dicendi,  neque  faciendi  ulkim,  nisi  quern 
vellet,  nosset  modum,*  malorum  propositorum  executor 
acerrimus,  infamis  etiam  sororis  stupro,  et  actus  incesti 
reus  ob  initum*  inter  religiosissima  populi  Romani  sacra'' 
adulterium,'^  cum  graves  inimicitias  cum  M.  Cicerone'^  exer- 
ceret,  (quid  enim  inter  tam  dissimiles  amicum  esse  pote- 
rat  ?)  et  a  patribus  ad  plebem  transisset,^  '^  legem  in  tribu- 
natu  tulit  [U.  c.  690.  a.  Chr.  n.  57.] :  Qui  civem  Roraanura 
indemnatum'  ^  interemisset,  ei'^  aqua  et  igni  interdiceretur. 
Cujus  verbis,  etsi  non  nominabatur  Cicero,  tamen  solus 

«  Qui  nullatn  sequeretur  regulam  suorum  verborum,  atque  factorum,  prceter  suam 
voluntatem. 

»■  Et  accusatus  incesti,  propter  commissum  adulterium  inter  sacrificia  sanctissima 
Populi  Romani. 


— 12  Ita  Putean,  piobante  Ursin.    Ed.  pr.  ab  /tis.— 13  Ed.  pr.  quique,  quod 
probat  Voss.    correxerunt  Vascos.   et   Ed.   Basil,   recipiente   Ruhnken. — 

1  Herel,   ientatum,  s.  inauditum,  s.  nefastum  conjecit,  et  Kraus.  illatum. — 

2  Ita  Gryphius,  teste  Voss.    Ed.  pr.   transiret. — 3  Ita  PiUean.   et  Vascos. 

NOTiE 

»  In  formam  prepfectur(B]   Urbs  ea  oiatio  Ciceronis  pro  BI.  Coelio  adver- 

dicebatur  in  praefecturae  formam  re-  sus  Clodium,  ubi  Clodiiim,  ut  par  erat 

digi,  in  qua  unus  eratpraefectus,  Ro-  pro  ejus  vitiis,  insectatur. 

ma  missus.  ^  Et  a  patribus  ad  plebem  tra}isisset'\ 

»  Gallite}  Scil.  Cisalpina,  et  Trans-  Alii  legunt  transiret,  sed  rectins  trans- 

alpina.  isset,  ut  bene  notat  Vossius,  et  edidit 

•>  Sacra'\  Bona;  Deae,  sive  Cybelae  Gryphiiis.     Id  vero  nova  ratione  fac- 

niatri  Deoruni.    Noctu  fiebant  a  nui-  turn  est;   Caesare   legem   t'erente  de 

liebri  sexii,  virili  lemoto,  in  iudibus  adoptioue,  (piain  faniiliam,  quae  ordi- 

consulis,  aut  pontifif  is.     Locum,  ubi  nis  esset   plebfii,  Clodius  admittere- 

haec  sacra  fiebant,  Cicero  vocatoper-  tur  ;  ut  nimiriunTribiinatiim,  quipa- 

tum  Bonae  De*.     Ipsa   vero   sacra  triciisnon  patebat  ((nioniammagistra- 

Plinio  dicuntur  '  opertanea,'  id  est,  tus  popularis  erat),  obtiuere  posset. 

quae  in  operto  fiunt.  *  Indemnatum^  Id  est,  non  damna- 

<=  Inimicitias  cum  M.  Ciceronc'\    Ha-  turn  a  populo,  seu  potius  indicta  causa 

rum  inimicitiaruui  testis  esse  potest  damuatum. 


138 


C.    VELLEII    PATERCULI 


petcbatur/  Ita  vir  optimc  meritus  de  ropublica  conservatae 
patrin?  prctiiim  calami tatem'^  exilii  tiilil.  Non  caruernnt 
suspicionc  oppvcssi  Ciceronis  Caesar  ct  Pompeius.  Hoc 
sibi  contraxisse  videbatiir  Cicero,  quod  inter  xx.  viros 
divldcndo  agro  Campano^  esse  noluisset.  Idem  intra  bien- 
nium''  [U.  c.  G97.  a.  Chr.  n.  5G.]  sera  Cn.  Pompeii  cura,  ve- 
Tum,  nt  coepit,  intenta/'  votisque  Italias  ac  decretis  sena- 
tus,  virtute  atqiie  actione  Annii  Milonis''  tribuni  plcbis,  dig- 
nitati  patriaeque  restitutus  est.  Neque  post  Numidici  exi- 
lium'  aut  reditum,  quisquam  aut  expulsus  invidiosius,"  aut 
reccptus  est  laetius.     Cujus  domus,  quam  infeste  a  Clodio 

"  Pccnam. 


Ed.  pr.  damnatum. — 4  Ita  Ed,  Basil.  Ed.  pr.  ct. — 5  Edd.  phirimae  calamitate. 
— 0  Sic  VVopkens.  in  Misc.  Obs.  Vol.  viii.  p.  51.  probante  Kuhnken.  Ed.  pr. 
et  cupit  interita,  unde  Ed.  Basil,  probantibus  Ursin.  Putean.  etVoss.  ut  coepit, 
intenita :    Rhenan.    et  Manut.  et  cupito  interitu,  quod  Schegkio  displicet. 


NOT^ 


f  Tamen  solus  petebatur']  Id  est,  no- 
tabatur;  nam  Cicero  Lentuliun,et  Ce- 
theguM),  aliosquc  conjnratos,  in  car- 
cere,  indicta  causa,  necaverat. 

e  Divklcndo  apo  Campano^  Subaud. 
prjepositos. 

^  Idem  intra  bienniuni]  Al)fiiit  Ci- 
cero tantuni  menses  quatuordccini  ; 
pulsus  enini  in  exilium  ann.  C95.  cir- 
citer  Kal.  Aprilis,  anno  inscquenti 
rediit,  mense  sextili.  Plutarcbus  ta- 
men menses  sedecim  coniputavit: 
sed,  Lipsii  jndicio,  parnni  exacte. 

'  Verum,  ul  capil,  iiilenta']  Vulgo 
legebatur  rerum  el  cupit  interita :  Rhe- 
nanus  edidit:  verum  et  cupito  interitu. 
Ursinus  edidit :  verum,  ul  cupit,  in- 
territa.  Jnxta  Rlien;iui  lectionem, 
quam  scqiiitur  Vossins,  KenHii>  est  : 
Idem  Cicero  intra  diio^  aiinos  snis 
dignitatibiis  et  iiatria-  rfddiiiis  est, 
opeia  (jnam  illi  Cna'u>  Pompeius 
pra^stilil,  sero  quidem,  alcjnc  i-tiam 
post  desidcratam  Ciceronis  mortem, 
&CC.     Juxta  Ursini  vero  lectionem, 


quam  Lipsius  et  Schegkius  sequuntur, 
sensus  est :  Cicero  patria-  redditus 
est  opera  quam  Cnacus  Pompeius  illi 
pra^stitit,  tarde  quidem,  at,  ex  quo 
eani  illi  pra^stare  coepit,  interritus. 

''  Virtute  atque  uctione  Ann.  Milonis] 
Id  est,  aninio  et  studio,  quo  Annius 
Milo  Tribunus  plebis  egit  apud  po- 
pulum,  ut  is  Ciceronis  reditum  cora- 
probarct.  X.lbi  observabis  obiter  acti- 
onem varie  dici.  1.  Pro  ea  parte  elo- 
(|uentiie  riua?  voce  moiui|ue  corporis 
constat.  2.  Proaccusationo,  quemacf- 
modum  actor  pro  acciisatore  sumitur. 
3.  Pro  oratione  qua>  alictijiis  defen- 
dendi  gratia  fit.  4.  Pro  jure  agendi, 
sive  judicium  intentandi.  5.  Pro  Vi- 
vendi ratioue  seu  niodo.  Cicer.  iii. 
Offic.  ad  eas  res  parandas  quibus 
actio  vita;  continetur. 

'  Pout  Numidici  exilium]  Cognomeo 
est  Metelli,  a  Nuniidia  devicta. 

'"  Jnvidiosiu.s]  Id  est,  majori  cum 
odio  eoruDi  qui  hujus  cxilii  auctores 
eraut. 


HlSTORIiE    ROMANCE    LlU.    TI.  4G.  139 

disjecta  erat,  tam  speciose  a  scnatu  restituta  est.  Idem 
P.  Clodius  [in  senatu],^  sul)  honorificentissimo  ministerii 
titulo,  M.  Catonem  a  republica  relegavit.  Quippe  legem 
tulit,  ut  is  quaestor  cum  jure  prfetorio,*  adjecto  etiam  quass- 
tore,  mitteretur  in  insulam  Cyprum,  ad  spoliandum  regno 
Ptolemasinn,  omnibus  morum  vitiis"  earn  contumeliam  me- 
ritum.  Sed  ille,  sub  adventum  Catonis,  vitae  suae  vim  intu- 
lit :°  unde  pecuniam  longe  sperata  majorem  Cato  Roraam 
retulit.  Cujus  integritatem  laudari,'  p  nefas  est :  insolentia 
paene  avgui  potest,  quod,  una  cum  consulibus  ac  scnatu 
effusa  civitate  obviam,  cum  per  Tiberim  subiret  navibus, 
non  ante  iis'°  egressus  est,  quam  ad  eum  locum  pervenit,  ubi 
erat  exponenda  pecunia. 

46.  Cum  deinde  immanes  res,  vix  multis  voluminibus  ex- 
plicandas,  C.  Caesar  in  Gallia  ageret ;  nee  contentus  pluri- 
niis  ac  felicissimis  victoriis,  innumerabilibusque  caesis  et" 
captis  hostium  millibus,  etiam  in  Britanniam''  trajecisset 
exercitum,  alterum  paene  imperio  nostro  ac  suo  quaerens 
orbem :  invictum'*  par  consulum,"^  Cn.  Pompeius  et  Crassus, 


Heins.  conj.  ct  cupiti  interrita:  Burniann.  ut  cwpit,  intcrriti,  sc.  Pompeii. — 7  Cii- 
jacius  Obs.  vii.  9.  hjec  ejicienda  esse  primus  vidit,  piobantibiis  fere  omni- 
bus. Herel.  insano  conntu. — 8  Interpiinxit  sic  etcorrexit  Ed.  Basil.  Ed.  pr. 
qucEstor  cum  jure  pratorio  adjecto,  etiam  quastor  emitteretur,  8fc.—9  Aldus  Nep. 
■nonlaudari:  Ruhnken.  haud  laudari :  Grunenis,  laudare. — 10  Ita  Aldus  Nep. 
Ed.  pr.  is.  Ed.  Basil,  his.— 11  Ita  Cod.  Ed.  pr.  ac— 12  Sic  Ed.  Lugd. 
Bat.  2.  et  al.  ex  conjecttira  Rhenan.  (|uam  prajfert  Boeder.  Ed.  pr. 
victus  pars  consulum,  unde  Ursin.  et  Popma  vetus.  Lips,  et  Heins.  incli- 
tum  par  c.  Voss.  vinctu7n  par  c.   Ruhnken.  uiiicum  par  c.   et  ita  Ed.   Bi- 

NOT.E 

"  Omnibus  morum  vitiis]  Die  veriiis  pecunia  laudaret,  quia  onines  laudes 

cum  Amm,  Marcellino,  Popuhim  Ro-  superat. 

nianum  avide  niagis,  tum  propter  in-  i  Etiam  in  Britanniam']  Insula  est 

gentes   insulae    Cypri   divitias,   cum  Europap  maxima,  Angliam  et  Scotiam 

propter   a;rarii  sui    auf^justias,  quam  complectens,  in   Oceano  Gallias  ob- 

juste,  propter  Ptolemaji   vitia,  reg-  versa.     Magna  dicitiir,  ut  a  minora 

num  ejus  invasisse.  Britannia,  sive  Areniorica  distingua- 

°  Vitw  sua  vim  inttdit]  Hausto  ve-  tur.     Hie  dc  Magna  senno  est  :  ubi 

ueno.  videtur  alludere  ad  Virgilianum  illud, 

P  Cujus    iniegritalem  laudari,    Sfc.'\  i.  Eel.   '  Et  peuitus  toto  divisos  orbe 

Sensus  est :  Cui  faceret  injuriam,  qui  Britannos.' 
ejus  integritatenj,  et  abstiuentiam  a 


140  C.   VELLEII    PATERCULI 

altcium  iniere  consulatum  [U.  c.  699.  a.  Chr,  n.  54.]";  qui 
neque  petitus  honeste  ab  his,  iieque  pvo])al)ilitei''  gestus  est. 
Caesari  lege,  quam  Pompeius  ad  populum  Inlit,  prorogatas 
in  idem  spatiiim'  temporis  provincia3 :  Crasso,  bellimi  Par- 
thicum  in  animo  molienti,  Syria  decrcta.  Qui  vir,  cetera 
sanctissinius,'  immuuisquc  voluptatibus,  neque  in  pecunia, 
neque  in  gloria  concupiscenda  aut  modmn  norat,  aut  capie- 
bat  terminum.  Hunc  proficiscentem  in  Syriam  diris  cum 
ominibus,' "  tribuni  plcbis  frustra  retinere  conati.  Quorum 
cxecrationes  si  in  ipsum  tantummodo  valuissent,  utile  im- 
peratoris  damnum,  salvo  exercitu,  fuisset  reipublicae." 
Transgressum  Euphraten  Crassum,  petentemque  Seleu- 
ciara/ circumfusis^  y  immanibus  copiis  equitum,  rex  Oro- 

'  Cum  approbatione. 

"  Quorum  imprecationes  si  solum  recidtssent  in  Crassum,  jactura  luijus  ducis 
ntilis  fuisset  reipublicce,  exercitu  incolumi. 


|)ont.    Acidal.   invisum. — 1  Ita   Ed.   Basil.     Ed.   pr.   omnihxis.    Interpunctio 
debetur  Aldo  Nep. — 2  Ed.  pr.  circumfusos:  Vascos.  circumfusus :  emenda- 

NOT^ 

'  Iniiclum  par  consilium]     Cum   in  "  Diris  cum  ominibus]  Haec  qnonio- 

vetcri  Codice  sit:   Victus  par  Consu-  do  fierent  lepete  e  Biisson.  1.  Form, 

ium,  triplex  est  lectio.    1.  Vossii :  i/i-  solcnn.    Interim  pauca  trado  ex  Ap- 

victvm  par    Consulum ;    quod  Crasso,  piani  Parthico  ;  nbi  de  Crassi  histo- 

((ui     victus    est,    raininie    convenit.  ria :    'Solus,'  inquit,  '  Ateius  occur- 

2.  Acidalii  :    invisum   par   Consulum  ;  rcns  primum  voce  coliibebat,  denun- 

ut  quorum  occultam  conspirationem  tians  ne  piocederet :  deinde  appari- 

jam  populus   olfecerat.      3.  Ursini  :  toreni  jussit,   cum  injectis   manibus 

Vetus  par  Consulum;  id  est,  qui  jam  detineret.  Verum  id  coUegis  Tribuni 

una  consule*  fuerant.     Ad  eas  lectio-  non  permittentibus,  apparitor  Cras- 

nes  liceat  addere  meani,  omnium  for-  sum  niissum  fecit.     Ateius  autem  ad 

te  verissimam.     Lego:     Victum    par  portam  accurrens,posuit  ibiardentem 

Consulum.  Victi  cnimCrassus  elPom-  foculuni ;  et  Crasso  pnitcrcunte  suf- 

peius:    Crassus    quidem  ab  Orode  ;  fitum  fariens,  et  iusuper  libans,  diris 

Pompeius  vero  a  Ca>sare.  euni  devovebat  extcratiouibus,  nova 

•  In  idem  spntium]  In  quod  primum  et  liorrenda  Deornm  invocaus  nomi- 
decreta- furi am, scilicet  in  quinquen-  na.'  Addo  ex  Servio  ad  ii.  i^neid. 
nium  ;  Gallia-  auteui  intelligit.  '  Crassum,  iturumad  Partliiam,  signa 

*  Celerasanclijisimus]  KC.rncia-di]-  liomana  (Iriste  augurium)  evellere 
vectum  sermonis  g'  niis,  usitatum  ab  vix  jioluisse.' 

Optimo   quoquc.      Tacitus  ;    '  cetera  "  Seleuciam]  Plures  sunt  Seleuciac. 

equestrifamilia:' et 'juvenisaliacla-  Hie  intelligitur,  quau  ad  Euphratem 

riig,'  sita  est. 


HISTORIiE   ROMANCE   LIB.   II.  47.  141 

dcs  una  cum  parte  majoie  Romani  exercitus  intercmit. 
Reliquias  legionum  C.  Cassius,  alrocissimi  raox  auctor  faci- 
noris,  turn  quaestor,  conservavit ;  Syriamquc  adeo  in  popuH 
Romani  potestate  retinuit,  ut  transgrcssos  in  earn  Parthos, 
felici  rerum  eventu,  fugaret  ac  funderet. 

47.  Per  haec,  insequentiaque,  et  quae  praediximus  tem- 
pora,  aniplius  cccc.^  millia''  hostium  a  C.  Ca^sare  caesa 
sunt,  plura  capta.  Pugnatum  saepe  directa  acie,''  sa^pe  [in]* 
agminibns,  saepe  eruptionibus :  bis  penetrata  Britannia. 
Novem  deniqiie  aestatibus,'' vix  ullanon^  justissimus  trium- 
I)hus  emeritus."^  Circa  Alesiam''  vero  [U.  c.  702.  a.  Chr. 
n.  51.]  tantae  res  gestae,  quantas  audere  vix  hominis,  per- 
ficerc,  pasne  nnllius,  nisi  Dei,  fuerit.  Septimo*^  ferme  anno 
Caesar  morabatur  in  Galliis,  cum  medium**  jam  ex  invidia 

*  Deniqve  ex  novem  astatibus-vix  ulla  fiiit,  qua  non  meruerit  justissimo  titulo 
triumpfiurn. 


vit  Ed.  Basil.— 3  Lips,  legit  DCCC.—A  Lips,  et  Gruter.  in  expiingendum 
putarunt. — 5  Burmann.  conj.  Ex  novem  d,  (b.  v.u.  qua  non,ifC.  Wopkens.  No- 
vem d.  (Estatum  vix  ulla,  ^r.  Ruhnkeii.  w.  d.  <e.  vixullusnon,ifc,  Kraus.tentabat, 
E  novem  d.  a,  vix  ulla  non,  ^c,—6  Quinto  debebat  esse  ex  rerum  veritate. 

NOT^ 

y  Circumfusis]    Lege    cum  Vossio,  quo  modo  Plauto  dicitur  '  emeritum 

circumfusum.  stipendium '  pro  jjeracfum,  inquit  Bu- 

*  Amplius  cccc.  millia']   Multum  de  daeus,  cum  emissionem,  ut  veterani, 

Csesaris  laude  detrahit,  si  taraen  laus  milites  impetraverunt. 

e  capdibus  est ;  nam  Pliuius  uudccies  •*  Circa  Alesiam']  Hodie  Alise.  Pa- 

centena  et  nonaginta  duo  millia  homi-  gus  est  in  Burgundiae  ducatu,  ad  am- 

Dum  occisa  esse  dicit.     Forte  quod  uem  Brame.     Alii  legunt  Alexiam,  a 

tradit  Lipsins,  oc<ing-eH<a  millia:  quae  qua  tractus  circumjacens  Alexiensis 

computationonmultuDidistatab  Ap-  dicitur,  vulgo  I'Auxois,  inter  Divio- 

piani  computatione  in  Celticis  ;  ubi  nem  et  Antissiodorum. 

decies  centena  millia  tantum  occisa  «  Cum  medium,  ^c]   Hie  locus  sic 

esse  tradit.                                           i  explicandus  est :  Cum  decessit  Julia, 

^Pugnatum  directa  acie]    Gallice,  uxor  Magni  (scil.  Pompeii,)  qua;  me- 

On  combattit  en  batuille  rangie :  In  ag-  dium  pignus  erat  concordiae  jam  male 

minibus, par pelotons :  Eruptionibus, par  coh■^Erentl8  inter   Cnaeum  Pompeium 

des  sorties.  et  C.  Caesarem,  ex  invidia  poteutiae, 

"  .Estatibus]   Quas  egit  trans  Al-  id   est,  quia  alter  alterius  potentiai 

pes.  invidebant :    hie  illius  cresceuti,  ille 

'    Triumphus    emeritus}     Passive:  hujus  adultae. 


142  C.   VELLEII    PATERCULl 

potential  male  cohcercntis^  inter  Cn.  Pompeium  et  C.  Caasa- 
rem  concordia^  piuiius,  Julia,  uxor  Ma«,nii,  decessit  [U.  c. 
700.  a.  Chr.  n.  53.];  atque  omnia  inter  destinatos  tanto  dis- 
qrimini  duces  dirimcnte  fortuna,  filius  quoque  parvus  Pom- 
peii, Julia  natus,  intra  breve  spatium  obiit.  Turn  in  gla- 
dios  cajdesque  civiura  furente  ambitu,  cujus  neque  finis 
repericbatur  nee  modus,  tertius  consulatus  soli  Cn.  Pom- 
peio,  etiam  adversantium  antea  dignitati  ejus  judicio,  dela- 
tus  est.y  [U.  c.  702.  a.  Chr.  n.  51.]  Cujus  ille  honoris  gloria, 
veluti  reconciliatis  sibi  optimatibus,  maxime  a  C.  Ca3sare 
alienatus  est.  Sed  ejus  consulatus  omnem  vim  in  coerci- 
tionem7  ambitus  exercuit.'^  Quo  tempore  P.  Clodius  a 
Milone,  candidato  consulatus,  exemplo  inutili,  facto  salu- 
tari  reipubiica),^  circa  Bovillas,"  contracta  ex  occursu  rixa, 
jugulatus  est.  Milonem  reum''  non  magis  invidia  facti, 
quam  Pompeii  damuavit  voluntas."  Quern  quidem  M.  Cato 
palam  lata  absolvit  seutentia.  Quam  si^  maturius'  tulisset, 
non  deluissent,  qui  sequerentur  exemplum,  probarentque 
eum  civem  occisum,  quo  nemo  perniciosior  reipublicae, 
neque  bonis  ininiicior  vixerat. 

y  Turn  amlitlunc ,  cujus  nulliis  erat  finis  et  modus,  anna  rapiente  in  cades  civium ; 
Cnaus  Pompeius  creittusfuit  tertium  consul  sine  collega,  etiam  sententia  eorum,  qui 
antea  repuiiiiuliatd  ejus  tnaf^nitudini. 

*  Sed  Ponijieiiis  adhibuit  vim  omnem  kujus  consulatus  ad  comprimendam  am- 
bitionem. 

"  iVi'/o  meatus  in  judicium,  damnntus  est  minus  odio,  quod  ortum  crat  ex  hoc 
factOj  quam  voluntute  I'ompeii. 

Caesar  enim  Oallias  intravit  U.  c.  690.  Kraus. — t  Ita,  partim  de  sua, 
partim  de  Rlicnaiii  conjcctura,  restituit  Lips,  probantibus  Gruner.  Ruhn- 
ken.  et  Heins.  Cot].  Pimtiee  Cumillce  cohcerentis:  E<l.  pr.  Ponti  ac  CumilicB 
cofuci'entis :  Khenan.  Punti  male  coliarentis :  Ed.  liasil.  Pompeii  male  cohcerentis. 
— 7  Ita  (^oil.  Ed.  pr,  in  co'ertionem.—H  Itii  Ed.  IJasil.  I^d.  pr.  exemp.  inuti- 
liler  facto,  salutari  reip.  Hcrel.  exemplo  inutili,  certe  facto  s.  r.  Ursin.ejr.  inutili, 
sed  facto  s.  r,  Voss.  ex.  inutili,  interim  facto  s.  r.  Hciiis.  ex,  inutili,  cetenun  facto 

NOT/E 

'  Exercuil]  Lipsius  rcctc  legit,  exe-  sententiam  si  cilius  et  ante  alios  dix- 

ruU.  issft,   non   defiiisscnt    qui   Milonem 

i  Circa   lioriUas]     Oppiduni    Latii  ijuoipic   absolvercnt.     Cicero   tamea 

prope  Rouiain,  in  via  Appia,    vul^o  « t   (^ato  pro  .Milone  dixcrunt  cxitu 

Jiabuco,  oinniiio  non  inalo.     Nam  solum  in  ex* 

•'  Milonem  reum]  Extat  |)ro  illo  ora-  ilium  |)uNus  est :  maxime  ea  re  com- 

tio  disertiiisiiiia  (^iceronis.  motisjudicibus,  ((iiod  liiiic  judicio  in- 

'  Quam  ai  muturius]  W  est,  quam  tcrfuisset  vultu  crccto,  neque  veste, 


HISTORIC   ROMANiB  LIB.   II.   48.  143 

48.  Intra  breve  deinde  spatium  belli  civilis  exarserunt 
initia'°  [U.  c.  704.  a.  Chr.  n.  49.] :  cum  juslissimiis  quisque 
et  a  Ca^sare  et  a  Pompcio  vellct  dimitti  exercitus.  Quippe 
Pompcius  in  secundo  consulatu  Hispanias  sibi  decerni 
voluerat,  easque  per  trienuium  absens  ipse  ac  praesidens 
Urbi,  per  Afranium"  et  Petreium,  consularem,  ac  praeto- 
rium,  lef^atos  suos,  administrabat ;  et  iis,  qui  a  Caesare  di- 
mittendos  exercitus  contendebant,  assentabatur  ;'* ''  iis,  qui 
[dimittendos]'  ab  ipso  quoque/  adversabatur.  Qui  si  ante 
biennium,  qiiam  ad  arma  itum  est,  perfectis  muneribus 
theatri'  et  aliorum  operum,  quae  ei  circumdedit,  gravissima 
tentatus  valetudine  decessisset  in  Campania  (quo  quidem 
tempore  universa  Italia  vota  pro  salute  ejus,""  primi'  om- 
nium civium,  suscepit);  defuisset  fortunas  destruendi  ejus 
locus,  et  qiiara  apud  superos  habuerat  magnitudinem,  illi- 
batam  detulisset  ad  inferos.*  Bello  autera  civili,  et  tot, 
quae  deinde  per  continuos  xx.  annos  consecuta  sunt,  malis, 
non  alius  majorem  flagrantioremque,  quam  C.  Curio  tribu- 

*  Duobus  annis  antequam  sumta  sunt  arma,  si  Pompeius,  post  absolutum  thea- 
trum,  ct  alia  opera,  qua;  circum  illud  exstruxit,  correptusin  Campania  periculosissi- 
mo  morbo  animain  reddidisset  Cquo  quidem  tempore  universa  Italia  vota  fudit  pro 
ejus  incolumitate,  quod  ante  ilium  nidlius  gratia  factum  fuerat,)  fortuna  non 
habuisset  occasionem  illius  destruendi :  et  deportavisset  ad  mortuos  integrum  illam 
gloriam,  quam  habuerat  inter  vivos. 


s,  r. — 9  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  Qui  si. — 10  Herel.  incendia,  quod  recepitCIud. 
— II  Ita  Burer.  qui  conj.  qnoque  Africanum:  Cod.  Africanium:  Ed.  pr.  Afran- 
nium. — 12  Lips,  nialit  asse7iticbattir. — 1  Voct-in  hanc  primus  ejecit  Junta, 
edens,  qui  ub  ipso,  adversabatur,— 2  Quoque  est  in  Cod.  et  Edd.  plurimis.  Ed. 
pr.  ipsoque. — 3  Siccorrexeruut  Vascos.  et  Perizon.  Auimad.  Hist.  c.  8.  p.  355. 

NOTiE 

reorum  more,  mutata.  ludis,  qui  nonminquam  plebi,  quasi 
i*  Assentabatur]  Mavult  Lipsius,  muneris  loco,  iu  theatro  exliibeban- 
assenliebatur.  Vei  uni  nil  opus  muta-  tur.  Sane  genus  oblectamenti  quod- 
tione.  Assentari  lecte  ponitur  pro  cumque  vcteies  Munera  nominabant, 
Assentiri:  sic  apud  Plautuus  Men.  (piod  eo  populus  perinde  atque  quo- 
Act.  III.  Sc.  2. '  Coepi  assentari ;  quic-  dam  munere  caperetur. 
quid  dixerat,  idem  ego  dicebam.'  ■"  Vota  pro  salute  ijus]  In  earn  rem 
Ibid.  Art.  ii.  Sc.  4.  '  asseutabor,  lepide  Juvcual.  Sat.  x,  '  Provida 
quicqnid  dicet,  unilicii.'  Pompcio  dederat  Campauia  febres 
'  Muneribus  theatri]  Id  est,  tiieatro.  Optandas  :  sed  mult%  urbes,  et  pub- 
Muuera  theatri  dixit  a  spectaculis, et  lica  vota  Viceiuut.' 


144  G.    VELLEII    PATERCULI 

BUS  plebis,  subjecit  facera/  vir  nobilis,  eloqiiens,  audax, 
sua;  alieiifeque  et  fortuna;  et  pudicitia^  prodigus,  homo  ia- 
geniosissime  nequam,   et  facundus  malo  publico;  cujus* 
[animo]5 "  cupiditatibus^  vcl  libidinibus,  ncque  opes  ullae, 
nequo  voliiptates  sufficere  possent.     Hie  primo  pro  Pom- 
peii partibus,  id  est,  ut  tunc  habebatur,  pro  republica,  mox 
simulatione  contra  Pompeium  et  Caesarem,  sed  auimo  pro 
Csesare  stetit.^     Id  gratis,  an  accepto  centies  HS.  fecerit, 
ut  accepimus,  in  medio  relinquemus.     Ad  ultimum  saluber- 
rimas   et  coalcscentes^  conditiones   pacis,  quas  et  Caesar 
justissimo  auimo  postulabat,  et  Pompeius  aequo  recipiebat, 
discussit  ac  rupit,  unice  cavente  Cicerone  concordiae  pub- 
licae.     Harum  praeteritarumque^  rerum  ordo  cum  justis'° 
aliorum  voluminibus  promatur,  turn,  uti  spero,  nostris  ex- 
plicabitur. 

49.  Nunc  proposito  operi  sua  forma  reddatur;  si  prius 
gratulatus  ero  Q.  Catulo,  duobus  Lucullis,  Metelloque  et 

'^  Nemo  uutan  accendit  et    inflammavit  magis  bellum  civile,  et  tot  mala,  qua 
deimle  secuta  sunt  per  viginti  annos  continuos,  quam  C.  Curio  Tribunus  plebis. 


Ed.  pr.  primo.— 4  Ita  E(>.  Basil,  hvjits  Ed.  pr.— 5  Haec  vox,  sub  qua  vitium 
nondtim  sanatum  aitiiis  latere  videtur,  salvo  sensii,  abesse  potest.  Itaque 
earn,  donee  certlor  luedicina  inventa  sit,  uncis  incluslmus.  A cid al.  omnino  : 
Lips,  anitni :  Rnlinkcn.  cui  nimio  aipiditutibus,  vel,  quod  praefert,  cujus  insanis 
c.  Rraiis. — G  Traiisponendo  Imnc  locum  cmendavit  Ruhnken.  cnm  in  Ed.  pr. 
sic  legcretur :  IIujus  animo  voluptntibus  vcl  lilndinihus,  neque  opes  ullce,  neque 
cupiditaics  svfficercnt.—7  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  rcsii'fi^— 8  Ita  Ed.  Bipont. 
Ed.  pr.  et  coalescentis.  Ed.  Basil,  et  Heins.  sustulerunt  et,  probante  Ruhnken. 
—0  Ita  Burer.     Ed.  pr.  prceteritumque.—\0  I(a  Ed.  Basil.  Cod.  et  Ed.  pr. 

NOT/E 

"  Cujus  animo]  Huic  loco  varii  va-  "  Centies  HS.]  Cum  Sclicgkio  vix 
rie  raedcntur.  Acidalius  pro  uniino  mutavcrim,  licet  Manutius  et  Lipsius 
legit  omntno.  Lipsius  pvo  voluptutes,  aliter  legant ;  Lie  sexcenties,  ille  <re- 
vel,  ut  alii  ]fi^\tnt,  cupiditates,  legit  centies:  uterque  non  sine  causa. 
citiiates.  Hum-  seqiiitiir  (>ruterus:  Juxta  Lipsii  lectioneni,  scxccnties 
ted  pra'terea  rejicit,  voluiitatibns  vel  scstertiuni,  ex  doctissimorum  viro- 
libidinibus  :  utrumquc  retineo  ;  ac  rum,  qui  Hebrivorum  pccuuiam  cum 
praeterea  leeendiun  puto  cicitaten ;  Gruecoruui,  Rouianoruni,  et  Franco- 
hoc  scnsu  ;  Cujus  inexplebili  cupidi-  rum  pecunia  coni[)osu<runt,  compu- 
tati,  neque  divitia;  nllar-,  neque  urbcs  talione,  rcdigerentur  ad  quatcrdecies 
ipsat  satis  esse  possent  ad  voluptates,  centies  miUics  et  (juingonties  niillies 
vtl  ad  libidines.  librarum,  quatre   7nUlions  et  demi  dt 


HISTORITE    ROMANCE    LIB.    IJ.   49.  145 

Hortensio  :  qui  cum  sine  invidia  in  republica  floruisscnt, 
eminuisscntque  sine  periculo ;  quieta,"  aut  certe  non  prae- 
cipitata,  fatali  ante  initium  bellorum  civilium  morteP  functi 
sunt.  Lentulo  et  Marcello  consulibus,  post  Urbem  condi- 
tam  annis  dcgv.'^  [a.  Chr.  n.  48.],  et  (ante)'  Lxxviii.,'' 
quam  tu,  M.  Vinici,  consulatum  inires,  bellum  civile  exar- 
sit.  Alterius  ducis  causa  melior  vidcbatur:  alterius  erat 
firmior.  Hie  omnia  speciosa:  illic  valentia.  Pompeium 
senatus  auctoritas :  Caesarem  militum  armavit  fiducia. 
Consules  senatusque  causae,  non  Pompeio/  summam  im- 
perii detulerunt.  Nihil  relictum  a  Cassare,  quod  servandae 
pacis  causa  tentari  posset :  nihil  receptum  a  Pompeianis  : 
cum  alter*  consuP  justo  esset  ferocior,  Lentulus  vero  salva 
republica  salvus  esse  noa  posset ;'  M.  autem  Cato  morien- 
dum  ante,  quam  ullam  conditionem  civis^  accipiendam  rei- 
publicae,  contenderet ;  vir  antiquus  et  gravis  Pompeii  par- 
tes laudaret  magis,  prudens  sequeretur  Caesaris,  et  ilia  glo- 
riosa,  haec  terribiliora  duceret.    Ut  deinde,  spretis  omnibus. 


jiistius. — 11  Lips,  supplet  €a,  sc.  rep.  Kuhnken.  mox  civitate  post  pracipitata 
addit.— 12  Ed.  pr.  ACCIII.  et  LXXVIII.  qiiam  tu,  ^c.  Ed.  Basil.  DCCIII. 
etanno  LXXVllI.  Burer.  A.CC.Ill.  et  annns,  ifc.—l  Ante  inculcanduiii 
putarunt  Lips,  et  Ruhnken.— 2  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  altera.—^  Sic  Ed.  pr. 

NOT^ 

litres:  si  niodo  sestertius  paulo  plus  vulgatani  lectionem  ?  Hujus,  auctori- 

quam  decern  et  octo  denarios  conti-  bus  Grutero  et  Vossio,  sensus  est : 

neat.  Imperium   Pompeio    deiatum    est   a 

P  Fatali  morle]  Gallice,  d'une  mort  Consulibus,  et  a  Senatu,   non  quod 

naturelle.    Vide  I.  ii.  cap.  4.  not.  b.  Senatus  faveret   ejus  partibus,   sed 

1  Et  ante  LXXVIIl!]  Ita  Lipsius  quod  ejus  causa  justior,  et  Reipub- 

vult  scribi,  quod  certe  accuratius  est.  licze  gratia  suscepta  videretur. 

^  CauscE,  non  Pompeio]  Lipsius  le-  »  Cum  alter  consul]   Marceilum   in- 

git,  nominis  causa  Pompeio;    id   est,  tellige,  cujus  ferociam  pluribus  per- 

imperiuni  Pompeio  detulerunt  famai  seqnitur  Appiauus;  quique  '  loquax' 

et  nominis  Pompeiani  causa.    Grono-  dicitur  apud  Lucanum  1.  i.  Uterque 

vius  paulo  aliter  legit :  causw  nomine,  porro  consul    creati    erant    propter 

Pompeio,  Sfc.  id  est,  ut  Pompeius  cau-  odium  quo  Caesarem  prosequebantur. 

sam  Senatus  tueretur,  non  vero  ut  •  Salvus  esse   non  posset]    Propter 

imperaret  ipse  dominareturque,  cum  magnitudinem  aeris    alieni.      Cujus- 

contra  Cajsarem  sui  dominum  assere-  modi  liominibus,  ut  bene  notat  Sallus- 

rent.     Verum  quid  opus  est  mutare  tius,  opus  est  perdita  republica. 

Delrh.  et  r  ur.  Clas.                     Patac.  K 


146  C.   VELLEII    PATERCULI 

quae  Caesar  postulaverat,  tantummodo  contentiis  cum  una 
legione  titulum  letinerc  provinciae,  privatus  in  Urbcm  veni- 
ret,+  et  se  in  petitione  consulatiis  suffragiis  populi  Romani 
committeret,  decrevere:  ratus  bellandum  Caesar,  cum  exer- 
citu  Rubiconem"  transiit/  Cn.  Pompeius  consulesque  et 
major  pars  scnatus,  relicta  Urbe,  ac  deinde  Italia,  transmi- 
sere  Dyrrhachium." 

50.  At  Cjesar  Domitio  legionibusque  Corfinii,^  quae  una 
cum  eo  fuerant,  potitus,  duce  aliisque,  qui  voluerant^  abire 
ad  Pompeium,  sine  dilatione  dimissis,  persecutus  Brundi- 
sium,'  ita*^  ut  appareret,  malle,  integris  rebus  et  conditioni- 
bus,^  finire  bellum,  quam  opprimere  fugientes,  cum  trans- 
gresses reperisset  consules,  in  Urbem  revertit :  redditaque 
ratione  consiliorum  suorum  in  senatu  et  in  concione,  ac 
miserrimae  necessitudinis,''  cum  alienist  armis  ad  arma  com- 
pulsus  esset,  Hispanias  petere  decrevit.  Festinationem  iti- 
neris  ejus  aliquamdiu  morata  Massilia''  est,  fide  melior,  quam 

^  Simulac  rejectis  omnibus,  quce  Casar  petierat,  deinde  patres  decreverunt,  at 
Caesar  veniret  in  urbem  privatus,  contentus  solum  rctinere  cum  una  Icgione  titulum 
prapfecti  provincia",  et  nt  se  snhjiceret  suffragiis  populi  Romani  in  petitione  con- 
suUttus ;  Cersar  judicans  jdxn  nunc  sario  bellum  esse  gerendum,  transiit  Rubico- 
nem cum  exercitu. 

'  At  Ccrsar,  cum  cepisset  Domitium  et  legiones,  quce  una  cum  co  fuerant  Cor- 
finii,  dimissis  sine  mora  duce  et  aliis,  qui  voluerant  abire  ad  Pompeium,  persecutus 
iter  usque  Brundisium,Sfc. 


Kuhnken.  cuf«srM. — 4  Ed.  pr.  venire,  ct  mo\  comtnittere :  correxit  vero  Ed. 
Basil. — 5  Ed.pr.venerant. — G  Ruhakcn.  Brtnidus.  iter,  ut,£fc. — 7  Herd,  affinis. 

NOTiE 

"  Rubiconem]  Parvus  est  fluvius  in-  dum  dc  Brundisio  1. 1.  cap.  14.  not.  n. 

ter  Ariminiim   ct  Ravcnnam,  ex  A-  '■  Et  conditionibus]  Gallice,  ;>ar/r«t- 

pennino  monte  dcciirrcns  in   Hadri-  t^ :  par  accommodement.  Vide  sup.  cap. 

aticum  mare,  (|uondani  Italiaj  Gallia;-  4.  not.  t. 

que  Cisaipinas  terminus;  vulgo  Ru-  "  Necessitudinis}  Id  est,  necessita- 

cone:  aliis  tamcn  Pwrt<t//«  dicitnr.  tis.     Intcrdnm  enim  necessitudo  su- 

* /)yr)/i(i<:/t!«m]  Urbscst  incalNIace-  initur  pro  vi  qua;  nos  ad  aliquid  fa- 

donia;  parte,  qua;  Hadriatico  marl  in-  ciendum  cogit.     Sic  apud  Sallustium 

cnml)it :   vulgo  />ura::o,  nohis />ur«s,  in  Jugurtha:  '  Coactus  rcrum  ncces- 

in  AlJjaniae  Daimatia;que  finibus.  situdine  statuit  arnnis  decertare.' 

''  Corjinii]    De   liac   urbe    diximus  •>    Massilia']    Vide  lib.  ii.  cap.  13. 

sup.  1.  II.  cap.  16.  not.  1.  quemadmo-  not.  r. 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.    II,   51.  147 

consilio  prudentior,  intempcstive  principalium  arraorum  ar- 
bitria  captans/  quibus  ii  se  dcbent  interponere,  qui  non 
parcntem  coercere  possunt.  Exercitus  deinde,  qui  sub 
Afranio*  consulari  ac  Petreio  praetorio  fuerat,  ipsius  ad- 
ventus9  vi^ore  ac  fulgorc  occupatus,  se  Caesari  tradidit. 
Uterque  legatorum,  et  quisquis  cujusque  ordinis  sequi  eos 
voluerat,  remissi'°  ad  Pompeium. 

51.  Proximo  anno  [U.  c.  706.  a.  Chr.  n.  47.],  cum  Dyr- 
rhachium  ac  vicina  ei  urbi  re^ifio  castris  Pompeii  tenere- 
tur,"  (qui,  accitis  ex  omnibus  transmarinis  provinciis  legio- 
nibus,  equitum  ac  peditum  auxiliis,  regumque,  tetrarcha- 
rura,'* "  simulque  dynastarum''  copiis,  immanem  exercitum 
confecerat,  et  mare  praesidiis  classium,  ut  rebatur,'  sepse- 
rat,  quo  minus  Cassar  legiones  posset  transmittere)  sua  et 
celeritate  et  fortuna  C  Cassar  usus,  nihil  in  mora  habuit, 
quo  minus  et*  cum  vellet,***''  ipse,  exercitusque  classibus 
perveniret,  et  primo  paene  castris  Pompeii  sua  jungeret,« 
mox  etiam  obsidione  munimentisque  eum  complecteretur. 
Sed  inopia  obsidentibus,  quam  obsessis,  erat  gravior.  Turn 
Balbus  Cornelius/  excedente  humanam  fidem  temeritate, 

/  Volens  prerpostere  arhilra  esse  heUonm,  quae  erant  inter  principes  Reipublicap. 
e  Nullum  reperit  impedimentum,  quominus  ipse  cum  cxercitu  perveniret  navi- 
l/us,  cumvellet,  Dyrrhachi«m,et  primo  poneret  castra  vicina  Pompeii  citslris. 


Ed,  Clud.  alie7iatis.—S  Ita  Cod.  a  conectoris  manu,  quae  in  Africanio  medias lit- 
eras  i  et  c  eiaserat.  Ed.  pr.  Africano.—9  Ita  correxit  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  ad- 
ventu.—W  In  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  remisit.— 11  Ita  Ed.  Basil.  Cod.  acvicinia  ei 
urbi  regi  castris  Pompeio  retinetur,  sed  puncto  deletili  literaj  o  superimposito; 
unde  eniicat  venim  Pompei,  h.  e.  Pompeii.  Ed.  pr.  ac  vicina  ei  urbi  regio  castris 
Pompein  retinetur.  Vascos.  retinerctur.— 12  Sic  Ed.  pr.  Cod.  regumque  tetar. 
charum:  Ed.  Basil,  regumque  et  tctrarcharum.—l  Ita  Rhenan.  Ed.  pr.  vireba- 
tur.—2  Ruhnken.  excidisse  putat  et  quo  vellet.    Acidal.  tentabat :  quo  vellet 

mOTJE 

«  Tetrarcharum']  Tetrarcha  Graeca  habeat,  Acidalium  non  puduit  fateri, 

voce  denotat  eum  qui  quartam  regni  se  nescire.     Quare  sic  emendabat  : 

partem  obtinet.  quominus,  et  quo   vellet,  ifc.     Melius 

<*Di/wfls^an/OT]DynastesGraecaquo-  Vossius :  quominus  eo,  cum  vellet,  8fc. 

que  voce  (Swdarns)   significat  eum,  Nimirum     Dyrrbachium,     non    vero 

qui  plurimura  potest ;  ut  in  civitate  Brundisium,  ut  idem   Vossius,  opi- 

Magistratus,  nor,  incogitans  scripsit. 

«  Quo  minus  et]    Illnd   quam   vim  <"  Balbus  Cornelius]  Invcrte  voces, 


148  C.    VELLHII    FATERCULI 

ingressus  castra  hostinm,  saipiusqiie  cum  Lentulo  collo- 
cutus  consule,'  dubitante,  quanti  se  venderet,  illis  incre- 
mentis  fecit  viam,  quibus  non  Hispaniensis^  natiis,*  sed 
Hispanus  in  triumphum  et  pontificatum''  assurgeret,  fieret- 
qiie  ex  privato  consul.^ '  Variatum  deinde  praeliis,  sed  uno 
longe  magis  Pompeianis  prospero,''  quo  graviter  impulsi 
sunt  Cassaris  milites. 

52.  Turn  Ca3sar  cum  exercitu  fatalem  victorise  suae  Thes- 
saliara'  petiit/  Pompeius,  longe  diversa  aliis*^  suadentibus, 
(quorum  plerique  hortabantur,  ut  in  Italiam  transmitteret : 
nequc  hercules  quicquam  partibus  illis  salubrius  fuit :'  alii, 
ut  bellum  trahcret,  quod  dignatione^  partium'"  in  dies  ipsis 

'•  Turn  CcEsar  exercUum  duxit  in  Tliessaliam,ftito  destinatam  suce  victories. 
'  Neque  sane  quicquam  utiliusfuit  illis  jiartihus. 


pro  cum  vellet.  Vossius  :  quominus  eo  cum  vellet. — 3  Inteipunxit  ita  Ed.  Basil. 
Ed.  pr.  cum  Lentulo  collocutus,  Cos.  dubitnnte. — 4  Ita  Lips.  Ed.  pr.  non  Hispa- 
nice  Asias  natus:  Ed.  Basil,  won  Hispanice  Gadibus  natus.  Hottinger.  Mus. 
Turic.  Hupania,  at  cite  natus. — 5  Ita  Kulinken.  Ed.  pr.  consularis. — (i  Herel. 
amicis. — 7  Ita  Ed.  Basil.     Ed.  pr,  quod  dignationi  partium  in  dies  ipsis.    Cod. 

NOTiE 

ac  lege,  Cornelius  Balhus.  nobis  erat,  si  hostis  scivisset  uti  vic- 

e  Ilispaniensis]    Affcrri    solet    hoc  toria.' 

discrimen    inter    hnjiismodi     voces,  '  Thessaliam']  Ora  Thessaliae  inter 

Hispnniensis  et  Hispanus;  fjuod  His-  Penei  fluvii  ostia  ad  Boream, etTher- 

paniensis    vocetur,  qui   in    Hispania  mopylas  ad  austrum  continetnr.     Ea 

quidcm  natus  est,  sed  parentibiis  ali-  regio  nunc  Jannn  dicitur  pro  maxima 

bi,quamin  Hispania  natis  ;  Hispanus  parte,  teste  Brietio,  subesfque  domi- 

vero,  qui  et  in  Hispania  natus  est,  et  nio  Tnrcarum.    Ejus  primaria;  nrbes 

parentibus  in  Hispania  natis.  sunt  Janna,  et  Larissa :  inter  minores 

^  In  triumphum  et  pontificatum]  Id  est  Pharsalus,  de  qua  mox  infra, 

prorsvis  novum,  nam  solis  civibns  ad  »  Quod  diffnatione  pariiu7n]  Inter- 

magistratus  «t  ad  piiblicos  lionores  pretatus    sum,    dignitate     partium; 

aditus  patcbat.  GaW'ice,  Scl<tt,  bonne  reputation.     Quae 

'  Con.'m/]  Alii  l(-guntto7j.«i/</ris,  quod  interpretatio  nititur   aliquot   Velleii 

idem  est  ac  consul ;  qiiippe  Vossius  locis,  in  quibus  dignatio  aliter,  ac  in- 

affirmat,  quemcumquc  consulatus  ex-  terpretor,  accipi  non  potest.    1.  Tan- 

tnlit,  give  gerat  ilium,  sive  gesserit,  tae  dignationis  homines.     2.  Dignatio 

cum  recte  dici  posseinsignem  consu-  Octavii.    3.  Dignatione  Brutus  obru- 

lari  dignitate,  ac  proinde  virimi  con-  erat  Vatinium,  cum  extorsit  legiones. 

sularcm,  sive  consularis  dignitatis.  Ad    Velleium    Suetonius   accedat  in 

''   f'ompeianii  prospero]    Adco   qui-  Vesp.  Exin  sortitus  Africam  integer- 

dem,  11 1  Caesar  <liceret:  'Actum  dc  rime,  nee  sine  magna  dignatione  ad- 


HISTORlyE    ROMANCE    LIB.    II.    O'i.  140 

magis  prosperum  fieret)*  usus  impetu  siio,  hostem  sccutu.s 
est.  Aciem  Pharsalicam,"  et  ilium  crueutissimum  Romano^ 
nomini  diem,  tantumque  utriusque  exercitiis  profusum  san- 
guinis, et  collisa'  inter  se  duo  reipublicae  capita,  effossum- 
que°  alteram  Romani  imperii  lumen,  tot  talesque  Pompeia- 
narum  partium  csesos  viros,  non  recipit  enarranda  hie  scrip- 
tures modus.'  Illud  notandum  est :  ut  primura  C  Caesar 
inclinatam  vidit  Pompeianorum  aciera,P  neque  prius,  neque 
antiquius,  quicquam  habuit,  quam  (ut)  in  omnes  partes***'°  *< 

*  Ut  in  longum  duceret  beUum,  quod  in  dies  fieret  magis  secundum  parlibus,  ip- 
sarum  dignitate. 

'  Brevitas  htijus  operis  non  sinit  me  fuse  narrare  pralium  Pharsalicum,  et 
ilium  diem  adeo  cruentum  RomancB  genti,  et  tantum  sanguinis  profusum  ab  utroque 
exercitu,  et  gracem  confiictum  duorum  cupitum  reipublicce,  et  quasi  altcrum  ocu- 
lum  Romani  impeni  erutum,  et  ccedem  tot  et  tantorum  hominum  ex  purtibus 
Pompeii. 

quod  dignationi  partem  indie  ipsiis. — 8  Ita  Ed.  pr.  Cod.  Ronuini  nomini. — 9  Sic 
Ed.  Basil.  Cod.  et  Ed.  pr.  consilio.  Rhenan.  commissa.  Burer.  consiliunt. — 
10  Locus  aperte  lacunosus,  ut  viderunt  Schetferus  Misc.  Obs.  VoL  viii. 
p.  460.  Burmannus  et  Rnhnkcnius  ;  sed  neque  particula  ut,  quam  Vasco- 
sanus  et  Editor  Basil,  restituerunt,  neque  elapso  vocabulo  niilitari  laborat  ; 
varum  etiam  desiderantur  plura,  quae  rem  narratain  declarabant,  quam  qui- 
dera  cum  Burmanno,  Brutum  in  Pompeii  castris  militantem  a  Ctfsaris  de 
conservando  eo  anxii  militibus  dimissis  conquisitum,  (v.  Appian.  B.  C.  ii. 
112.  Plutarch.  Cass.  46.  et  62.  Brut.  5.)  esse  ob  statim  sequentia  existimo. 
Itaque  lacuna  post  partes  asteriscis  monstrata  est.  At  verba  uncis  iuclusa 
de  glossemate  scioli  hominis,  vel  ad  vocabulum  dimiitere,  vel  ad  aliud,  lacuna 
haustimi,  margini  olim  ascripto,  suspecta  visa  sunt.  Insulsum  enim  est, 
scriptorem,  (pii  vocabulo  militari  utatur,  simul  etiam  consueladine  miiUari  se 
uti,  quod  potius  Cassaris  erat,  dicere.  Itaque  in  his  emendandis :  ut  militari 
verbo  ex  s.  e  consuetudine  utar,  Lipsius  et   Heinsius  operam  suam  perdidisse^ 

NOTiE 

ministravit.    Legitnr  etiam  apud  CI-  tius  est,  quam   Velleium   scripsisse, 

ceronem  in  Epist.  lib.x.  10.  ad  Attic,  effossum:  quod  ducta  prius  e  capitibus 

de  dignatione  laborare  ;  scilicet,  de  metaphora  postulat.     Unde  subjicit 

dignitate,  ut  ibidem  explicat  scholi-  allegorice   lumen  pro    oculo.     Quam 

astes.  lectionem   Vossius    stabilit    maxime 

°  Pharsalicam]    Haec   inter   Caesa-  auctoritate  Virgilii   ^neid.  iii.   ubi 

rem  et  Pompeium  pugna  Pharsalica  de  Polyphemo  :  '  et  ad  aequora  venit, 

dicta  est   a  campis  Pharsalicis,  sive  Luminiseffossifluidum  lavit  iude  cru- 

qni  nrbem   Pharsalum  circumjacent,  orem.' 

Pliarsalus  autem  urbs  est  Thessaliw,  i'  Inclinatam  aciem]    Dicitur  acies, 

ad  Enipeum  fluvium,  qui  in  Peneum  sive  exercitus   inclinari,  cum    retro 

decidit.  cedit,  et  in  fugam  convertitur.     Gal- 

°  Effossumque]   Alii  legunt  effusum-  lice,  Arm^e  en  diroule. 

que:  sed  Rheuano  ac  Vossio  nihil  cer-  'i  Quam  (^u^^m  omnes  partes]  Lipsius 


150  C.    VELLEIl    PATERCULI 

[lit  militari  ct  verbo  ct  consnctiuline'  utar]  dimitteret.  Pro 
Dii  immortalcs!  quod  hujus  voluntatis  crffa  Brutiim"  suae 
postea"  vir  tarn  mitis  pretiura  tulit  ?  Nihil  ilia  victoria  mi- 
rabilius,  magniliccntius,  clarius  iuit,  quando  neminem,  nisi 
acie  consumtum,  civem  patria  dcsideravit :'"  sed  niunus  mi- 
sericordia;  corrupit'^  pertinacia;  cum  libentius  vitam  vic- 
tor jam  darct,'  quam  victi  acciperent. 

53.  Pompeius  profugiens  cum  duobus  Lentulis  consula- 
ribus,  Sextoque'  filio,  ct  Favonio  praetorio,  quos  comites*  ei 
foituna  aggvcgaverat,  aliis  ut  Parthos,  aliis  ut  Africam  pe- 
tcret,  in  qua'  Jidelissimum  partium  suarum  baberet  regem 
Jubam,"  suadentibus,  jEgyptum  petcre  proposuit,  memor 
bencficiorum/  quae  in  patrem  ejus  Ptolemaei,  qui  turn  pue- 

"  Cum  patria  nullum  civem  amiserit,  jn-aler  eos  qui  casifuemnt  in  pralio. 

videiitiir.  Piiora  Editor  Basil,  lacniiain  iion  suspicatus,  edidit :  quam  tit 
omncs  patrcs.  Kiihiilvfii.  vero,  ad  verbum  majjis  militare,  qiiam  ad  rem,  in 
sci|iirntil)iis  monslratam,  attendens,  lacunam  explere  tentavit :  quam  ut  in 
omnes  partes  praxoncs  clamantes,  paicc  civibiis,  ut  militari,  ^x.  Rraiis. — 11  Ita 
coriexil  lilieiian.  Ed.  pr.  post  «<?«.— 12  Ed.  \n:  corrumpit,  sed  correxit  Riienan. 
— 1  Ita  scTl|)sit  Bluer,  e  vesti^iis  Cod.  apparcntibus.  Ed.  y)v.victoriamdare: 
Rhenan.  vidorcs  darenl:   Ed.  Basil,  viclur  daret.—2  Ita  Burcr.  Ed.  pr.  et 

NOTiE 

vnlt  sciibi,  quam  ut  omnes  partes,  hoc  terc  :  Gallice,  licenlier.     Velleius  aii- 

sensii:  Nihil  antiqiiiiis  liabiiit  Ctcsar,  teni  prolitetiir  hoc   vcrbo  sc  ex  con- 

qiiam  ut  omnes  adversaiios   snos  in-  siietndine   nti ;  (|nippe  qui  din  miles 

coliimes  dimitteret,  ac  militum  sap.vi-  fnerit. 

tiai  snbdiiceret.  Lipsii  lectio  retineri  «   Voluntatis    erga    lirutum]    Bruto 

potest ;  sensiim  sic  miito  :  Nil  prius  niminnn   Caesar  timiierat,  cum   non 

et  antiquins  Caesar  habuit,  qnam  ut  compareret ;  salvumque  postea  laetus 

posito  titrimque  partium  odio  omnes  et  bcnigne  cxccperat. 

dimitteret.      In  Velleii   vero  verbis,  »  Quos  comites']  In  alitinibus  libris 

ut,   subaudies,  auctorc   Vossio,  non  inserta  sunt  duo  verba:  quos  tictores 

repones.  darent  comites,  ifc.     Ha-c  vero,  cum 

■■  Ut   militari   ct  rerho  ct  consuelu-  in  multis  Mss.  non  appareant,  cum 

dine]  Quodnani  illnd  militare  verbum?  Thysio  et  aliis  non  cdidimus.     Aliqui 

Lipsius  arbitratur  esse,  partes:  non  Icgunt :  quos,  viclore  i'.asare,  comites 

placet.     Vossius  placet  magis:  quip-  ci  fortuna  oggregaverat :  sed  paulo  au- 

pe  hoc  militare  verbum  rensct  esse,  daciores  videntur. 

dimitteret.     Nam   quos  milites  impe-  "  Juham]    Rex    erat   Mauritaniae. 

rator  ab   cxercitu   cof,'it   absccdere,  Victo  Pompcio  cum  Scipione  copias 

quorum  opera  non  amplius  vnlt  uti,  conjunxit. 

eo»  Latinc  uno  vcrbo  dicitur  dimit-  *  y»/cm»r/^cne^ciorMm]  Scilicet  Pom- 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.    II.    54.  151 

ro,  quam  juveni,  propior  regnabat  Alexandria?,  contulcrat. 
Sed  qiiis  in  adversis  beneficiorum  servat  memoriam  ?  aut 
quis  ullam  calamitosis  deberi  putat  gratiam  ?  aut  quando 
fortuna  non  mutat  fidem  ?  Missi  itaque  ab  rege,  qui  venien- 
tem  Cn.  Pompeium  (is  jam  a  Mytilenisy  Corneliam  uxorem 
receptam  in  navem,  fugae  comitem  habere  coeperat)  consilio 
Theodotiet  Achillit^  exciperent,  hortarenturque,  ut  ex  one- 
ravia  in  earn  navem,  quae  obviam  processerat,  transcende- 
ret.  Quod  cum  fecisset,  princeps  Romani  nominis,"  impe- 
rio  arbitrioque  JEgyptii  mancipii,  C.  Caesare,  P.  Servilio 
consulibus,  [U.  c.  706.  a.  Chr.  n.  47.]  jugulatus  est.  Hie 
post  tres  consulatus  et  totidem  triumphos,  domitumque  ter- 
rarum  orbem,  sanctissimi  ac  praestantissimi  viri,  in  id 
evecti,  super  quod  ascendi  non  potest,  duodesexagesimum 
annum  agcntis,  pridie  natalem  ipsius,  vitas  fuit  exitus :  in 
tantum  in  illo  viro  a  se  discordante  fortuna,  ut,  cui  modo 
ad  victoriam  terra  defuerat,  deesset  ad  sepulturam.  Quid 
aliud  quam  nimium  occupatos  dixerim,  quos  in  aetate-^  tanti, 
et  paene  nostri  saeculi  viri  fefellit  quinquennium  ?*  cum  a 
C.  Atilio  et  Q.  Servilio  consulibus,  tam  facilis^  esset  anno- 
rum  digestio."  Quod  adjeci,  non  ut  arguerem,  sed  ne 
arguerer. 

54.  Non  fuit^  major  in  Caesarem,  quam  in  Pompeium 

*  Primus  Romanee  gentis. 

"  Cum  tamfacUis  esset  ordinatio  annorum  a  consulatu  C.  Atilii  et  Q,  Servilii. 


Cod.  sextoque. — 3  Tta  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  quo. — f  Ita  Cod.  Ed.  pr.  Achilla. 
— 4  Ita  Rlienan.  Ed.  pr.  atatem. — 5  Felix  Ed.  pr. — 6  Ita  Ed.  pr.  et  Ed. 
Basil.    Ed.   Aid.    Lugd.   Bat.   2.    aliaeque  :    Non  fuit  tamen  e  conjectura 

NOTiE 

peius  Ptolemaeum  Auleten  in  regnuni  y  Mytilenis]  Urbs  est  Lesbi  insulee 
restitiierat.  Hie  Ptolemaeus,  pater  primaria  :  a  qua  tota  insula  liodie  no- 
Cleopatra^,  fuit  vitae  adeo  mollis,  men  accep'it,  \ulgo,  Metelin. 
ut  etiam  clioranlam  exerceret:  unde  ^  Theodoti  et  Achilli^  Alii  Achilla:. 
nomen  Auletae  nactus  est.  Ab  Alex-  TheodotusPtolemaeo  praeceptor  erat: 
aiuirinis  regno  pulsus,  ad  Pompeium  Achillas  autem  militiae  praefeclus. 
confugit:  a  quo  senatui  comraenda-  *  Fefellit  quinquennium}  Hunc  er- 
tns,  a  Gabinio  in  regnum  reductns  rorem  Plutarcbus  et  Appianus  erra- 
est.  verunt,  ut  docet  Sigonius  in  Fastis. 


152  C.    VliLLHll    FATERCULI 

fuel  at,  regis  corumquc,  quorum  is  auctovitale  regebatur, 
fides.  Quippc  cum  venientem  eum  tentassent  insidiis,  ac 
deindc  bello  laccssere  auderent,  ulrique  summo  imperato- 
rum,  altcri  supcrstiti,  mcritas  pojnas  lucre  suppliciis.  Nus- 
quam  erat  Fompeins  corpore,  adhuc  ubique  vivcbat^  no- 
mine :''  quippe  ingens  partium  ejus  favor  bellum  cxcitavc- 
rat  Africum,  quod  ciebat  rex  Juba  et  Scipio,  vir  consularis, 
ante  biennium,  quam  cxtingucretur  Pompeius,  lectus  ab  co 
socer/  Eorumque  copias  auxcrat  M.  Cato,''  ingenti  cum 
difficultate  itinerura,  locorumque  inopia/  perductis  ad  eos 
legionibus :  qui  vir,  cum  summum  ei  a  militibus^  deferretur 
impcrium,  honoratiori'^  parere'  maluit. 

55.  Admonet  promissse  brevitatis  fides,  quanto  omnia 
transcursu  dicenda  sint.  Sequens  fortunam  suam  Coesar, 
pervcctus'°  in  Africam,  quam,  occiso  Curione,^  Julianarum 
duce  partium,''  Pompeiani  obtincbant  cxcrcitus.  [U.  c.  708. 
a.   Chr.  n.  45.]    Ibi   primo   varia  fortuna,   mox  pugnavit 


Biirer.  Cod.  Non  fuit  no,  ^c. — 7  Ita  ex  correctioiie  Lips.  Cod.  et  Ed- 
pr.  JubcE  nomine:  Ed.  Basil.  Scalig.  Gryph.  Marneff.  Stephan.  aliiquc  Jubte 
delevenint,  quod  dcest  ctiam  in  Ed.  Liigd.  Bat.  2.  Maiuit.  conj.  rivens, 
s.vigens.—  S  Ita  C!od.  Ed.  pr.  ambitus.— 9  Sic  Burer.  coirexit  ex  parare, 
quod   est  Id   Cod.   ut   Ed.   pr. — 10    Uuhnken.    conj.    pervectus  est,  s.   per- 

NOT^E 

^  Adhuc  ubique  vivebat  nomine']  Cam  %cr\i>tnm,  Licorumqtie ;    quod   niiium 

vulgo  logerctur,    Jubce  nomine,    qui-  vidcri  non  debet.     Nam  ita  scribe 

dam  restituebant,  r»g-e«.'«,  alii,  vivens,  bant  veteres  :  ut,  inicus  pro  iniquus : 

ibat,  rivebat.    Alii  vcro  penitus  dele-  cum  pro  quum :  locutus  pro  loquulus, 

vcnint  :  quo  modo  a  Gryphio,  Mar-  Sfc.     Maxime  vero  siiadct  Lucanus, 

neffio,  Stephano,  et  Thysio  fuit  edi-  ut  sequar  banc  leclionem,  cum  de- 

tum.  scribit  siccum  Catonis   iter  lib.   ix. 

<^  Leclus  (lb  eo  soccr]    A   Pompeio,  Pbars. 
qui  Corneliam,  Q.  MetcUi  Sripionis  e  ''  Honoratiori']  Scilicet  Scipioni,  vi- 

Lepida  filiam,  dnxerat  uxorem.     Ea-  ro  consular!,  cum  ipse  Cato  tantum 

dem  Crasso  prinmm  nnpscrat.  esset  praetorius. 

<•  M.  Cato]  Qui  postea  vocatus  est         ••'  Occiso   Curione]    Eum   principle 

Uticennis.  belli    a   Cansare  niissum  in  Africam 

'  Locorum/iue  innpin]  Inteliigi  potest  cum  omnibus  copiis  Juba  deleverat. 
inopia  in  victu  ct  potu.     Sed  forte,  ''  Julinnarum  partium]  Caisaris  par- 
quod  Vossius  observat,    legi   debet,  tium,  quae  a  Jnlii  cognomine  sic  dic- 
liquorumque  innpia :  quod  olim  fuisset  tze  sunt. 


IIISTORIvE    ROMA'Nif;    LIB.    11.    56.  153 

.sua;"'  incliuattcque  hostium  copiae.  Nee  di.s.similis  ibi 
adversus  victos,  quae'^  in  priore.s,  dementia  Caesaris  fuit. 
Victorera  Africani  belli  C.  Caesarem  ^avius  excepit  Hispa- 
niense  [U.  c.  709.  a.  Chr.  n.  44.],  (nam  victus  ab  eo  Phar- 
naces''  vix  quicquam  gloriae  ejus  astruxit,)  quod  Cn.  Pora- 
peius,  Magni  filius,  adolescens  impetus  ad  bella  maximi, 
ingcns  ac  terribile  conflaverat,  undique  ad  eum  adhuc  pa- 
terni  nominis  magnitudinem  sequentium  ex  toto  orbe  terra- 
rum  auxiliis  coufluentibus.  Sua  Caesarem  in  Hispaniam 
comitata.fortuna  est:  sed  nullum  unquam  atrocius  pericu- 
losiusque  ab  eo  initum  praelium,^  adeo  ut,  plus  quam  dubio 
Marte,  descenderet  equo,  consisteusque  ante  recedentem 
suorum  aciem,  increpita  prius  fortuna,  quod  se  in  eum  ser- 
vasset  exitum,  denuntiaret  militibus,  vestigio  se  non  reces- 
surum  ;  proinde  viderent,  quem  et  quo  loco  imperatorem 
deserturi  forent.  Verecundia  magis,  quam  virtu te,  acies 
restitutae  :™  ct  a  duce/  quam  a  milite,  fortius.  Cn.  Pom- 
peius,  gravis  vulnere,  inventus  inter  solitudines  avias,  in- 
teremtus  est.^    Labienum  Varumque  acies  abstulit. 

5G.  Caesar  omnium   victor,   regressus  in   Urbem,  quod 

f  Et  magis  animo  ducis,  quam  militum,  Cnatis  Pompeius,  repertus  inter  loca 
deserta,  tarde  fugieus  ob  vubius,  interfectus  est. 


vectusqHe.,.cxercitus  ibi,  Sfc.—ll  Ita  conexit  Acidal.  probantibus  Ruhnken. 
Lips,  Voss.  et  Giuter.  Ed.  pr.  varia  forlunam  expugnavit  via,  et  ita  Ed.  Lugd. 
Bat.  2.  pro  quo  Ed.  Basil,  variam/or.  exjmgnavit. — 12  Qiue  ex  sua  conjectura 
dedit  Kraus.  quod  recepit  Chid.  Ed.  pr.  aliajquc  eain  seqiieutes,  quam, 
Ruhnken.  quam  in  priores  de  giossemate  suspecta  expungenda  censet. — 
1  Ita  emendavit  Ruiinkcn.  lectionem  Cod.  res.  C.  A.  duce.   Ed.  pr.  res.  sunt  a 

THOTM 

'  Varia  fortuna,  mox  pugnavit  sua,  Hinc,  inquam,  ilia  tria  verba  vulga- 

^f.]  Alii  legunt  varia  fortunam  expug-  tissima  :  re7ii,  vidi,  vici,  quorum  titu- 

navitvia;  quae  lectio  tolerari  qnidem  lum  in  triumpho  inter  pompa;  fercula 

potest.    Sua,  id  est,  solita  felicitate.  praeferri  voluit. 

^  Victus  ab  eo  Pharnaces']  Rex  Pon-  '  Initum  prtEliuni]   Ad  Mundam  ur- 

ti.      Vix  autem  quicquam   Caesaris  bem  Hispaniae  Boeticae,  excisam,  ad- 

gloriae  victus  attulit  :    quia  Caesar  hue  Munda. 

eum  aggressus,  uno  praelio  obtrivit.  "  Acies  restitutal  Verbum  militare  : 

Hinc  Cassaris  vana  de  se  praudicatio,  Gallice,  Lcs  troupes  se  ralliirent. 
prius  victum   hostem,  quam  visum. 


154  C.   VELLEII    PATERCULI 

humanam  exccdat  fidem,  omnibus,  qui  contra  se  arma  tule- 
rant,  ignovit,  et^  magnificentissimis  gladiatorii  muneris, 
imumachiae,*  et  cquitum  peditumquc,  simul  elephantorum 
certaniinis  spectaculis,  cpulique"  per  raultos  dies  dati  cele- 
brationc,  replevit  earn.  Quinque  egit  triumpbos.  Gallici 
apparatus  ex  citro,  Pontic!  ex  acantbo,"  Alexandrini  testu- 
dine,  Africi  ebore,  Hispaniensis  argento  rasili?  constitit. 
Pecunia  ex  manubiis''  lata  paulo  amplius  sexies  millies 
HS/  Neque  illi  tanto  viro,  et  tarn  clementer  omnibus  vic- 
toriis'  suis  uso,  plus  quinque  mensium  principalis  quies 
contigit/  Quippe  cum  mense  Octobri  in  Urbem  revertisset, 
Idibus  Martiis/  [U.  c.  710.  a.  Chr.  u.  43.]  conjurationis 
auctoribus'  Bruto  et  Cassio,  quorum  alterum  promit- 
tendo  consalatum  non  obligaverat,  contra  differendo  Cas- 
sium  offenderat ;  adjectis  etiam  consiliariis  caddis  familia- 
rissimis  omnium,  et  fortuna  partium  ejus  in  summum  evec- 
tis+  fastigium,  D.  Bruto  et  C.  Trebonio,  aliisque  clarinomi- 
nis  viris,  interemtus  est.    Cui  magnam  invidiam  conciliarat 

1  Ludi  gladiatorii,  pugn^  navalis. 

'■  Tanlus  ille  tir,  et  turn  clementer  usvs  omnibus  tictoriis  suis,  non  plus  quinque 
mensibus  fruitus  est  placida  aucturitate  principis  in  rcpublica. 
»  Decimo  quinto  Martii.  '  Participibus  cccdis. 


duce.—2  Et  inseruit  Rnhnkcn.,  qnod  abest  ab  Ed.  pr.    Bnrcr.  magnijicentissi- 
misqu£.—3  Ita  Ed.  Basil.    Cod.  victorious:  Ed.  pr.  omnibus  uao.— 4  Ed.  pr. 

NOT^ 

"   EpuUquc'\    Significatnr  publicum  plio  vult  ex  acantho  contextas  fuisse 

convivinm,    quale    intcrdum   civibus  militum  clilamydes.     Assentiri  Viro 

instrui  solebat,  vel  a  trinmpliantibus,  Vossiusnecjuit;  nam  censet  Velleium 

vel  in  templi  dedicatione.     Epulum  de  triumphali  currn,    et   oppidis  in 

tamen  invenies  (|uandoquc   pro  pri-  triumpho  pralatis  solum  loqui.  Unde 

vato   convivio,    ut  tpulas   pro   pub-  acanthum   non   herbam,   sed  /Egyp- 

lico.  tiam  arborem  esse  pronuntiat. 

°   Ex  acantho]    Quid  sit  acanthus  >'  Itasili]    Id  est,  polito,  levigato, 

hand   liquido  constat.     v'Eneas  Vicus,  non  vero  cadato  :  Gallice,  Ijruni. 

Parmensis,  existiniavit  bc.rbam  esse.  'i  Ex  manubiis]    Vide  sup,  lib.  ii. 

Nititur  auctoritate  Dioscoridis  1.  iii.  c.  40.  n.  z. 

c.  17.  ct  Virgilii  iEncid.  i.  qui  docent  '  Series  millies  H.S.]    Juxta  siipe- 

aliqnar  ■  J  vestes  ex  acantho  confec-  rioremcomputationem  :  guarajUe-cing 

ta»   <    £.    Quare  in  Pontico  trium-  miUions  de  livns. 


HISTORI/E    UOMAN/E    LIB.    II.   57. 


155 


M.  Antonius,  omnibus  audendis  paratissimus/  consulatus 
collega,  imponendo  capiti  ejus,  Lupercalibus*  sedeiitis  pro 
rostris,  insigne  regium,  quod  ab  eo  ita  repulsura  erat,  ut 
non  ofFensus^  videretur. 

57.  Laudandura  experientia  consilium  est  Pansae  atque 
Hirtii,  qui  semper  prasdixerant  Caesari,  ut  principatum 
arrais  quaisitum  armis  teneret.  Ille  dictitans,  mori  se,  quam. 
timere/  raalle,  dum  clementiam,  quam  praestiterat,  expec- 
tat,  incautus  ab  ingratis  occupatus"  est ;  cum  quidem  plu- 
riraa^  praesagia"  atque  indicia  Dii  immortales  futuri  obtulis- 
sent  periculi.  Nam  et  haruspices  praemonuerant,  ut  dili- 
gentissime  Iduura  Martiarum  caveret  diem ;  et  uxor  Cal- 
purnia  territa  nocturno  visu,>  ut  ea  die  domi  subsisteret. 


revectis. — 5  Ita  restitnit  Rhenan.  Cod.  et  Ed.  pr.  id  rcpulsiim,  ut  non  offensum 
». — 6  Sic  correxit  Oudendorp.  ad  Sueton.  Cass.  c.  86.  Ed.  pr.  timeri. — 7  Cod. 


NOT^ 


'  Omnibus  audendis  paratissimus]  In- 
freqnens  est  liic  casus.  Ecce  tamen 
simile  quid  apud  Qnintil.  1.  viii.  c.  3. 
'  idem  certamini  paratior.'  Imo  ecce 
genitiviim  casnm  cum  hoc  adjectivo 
nomine  :  *  Fuit  hie  vir  non  solum 
eruditissimus,  sed  etiam  civis  reipub- 
licas  maxime,  tnendaeque  civitatis  pa- 
ratissimus.' Cic.  de  Leg.  ii.CG. 

'  Lupercalibus'l  Solennibus  qiiibus- 
dam  saciis,  quee  niense  Februario  ce- 
lebrabantur  a  Lupercis  in  honorem 
Panes  pastornm  Dei. 

"  A b  ingratis  occupatus'\  Ita  vertit 
Passeratins :  occisus  est  ab  lis,  quos 
occidere  debebat. 

-■*  Plurima  prccsagia']  1.  Paucos  ante 
menses  in  tumulo,  ubi  Capys  condi- 
torCapujB  sepultus  erat,  jenea  tabula 
reperta  est,  conscripta  Uteris  verbis- 
que  Graecis,  hac  sententia  :  '  Quando 
ossa  Capyis  detecta  essent,  fore  ut 
lulo  prognatus  consanguineorum  ma- 
nu  necaretur,  magnisque  mox  Italide 
cladibus  vindicaretnr.'  2.  Proximis 
ante  suam  neceni  dicbus  Casar  equo- 


rum  greges,  quos  in  trajiciendo  Rii- 
bicone  consecraverat,  vagosque  sine 
custode  dimiserat,  pabulo  pertinacis- 
sime  abstinere  comperit.  3.  Pridie 
idus  Martias  avem  Regaliolum,  cum 
laureo  raraulo  Pompeianae  curiae  se 
inferentem,  varise  volucres  e  proximo 
nemore  insecutae  discerpserunt. 

y  Territa  nocturno  ivsu]  Ea  nocte, 
cui  dies  caedis  illuxit,  visum  est  Cal- 
purnia;  fastigiuni  domtis  coUabi :  vi- 
8US  ipsi  vir  insuo  gremio  confodi ;  ac 
subito  cubiculi  fores  sponte  patue- 
runt.  Hac  ipsa  nocte  visus  ipse  sibi 
est  per  soninura  volitare  raodo  supra 
nubes;  modo  dextram  cum  Jove  con- 
jungere.  Haec  autem,  ut  superiora, 
solum  Vossii  fide  tradidi.  Propter 
tot  praesagia,  simul  et  ob  infirmam 
valetudincm,  diu  cunctatusCaRsar,an 
domi  se  contineret,  et,  quae  apud  Se- 
natum  proposuerat,  agere  ditferret : 
tandem  hortante  D.  Brute,  ne  fre- 
quentes  ac  dudum  opperientes  desti- 
tueret,  horafere  nona  progressus  est. 
Libellus  insidiarum  index   ab  obvio 


15S  C.    VELLEII    PATKRCULI 

orabat ;  et  libclli  conjurationem  nuntiantes,  dati  ab  obvio,^ 
nequc  protinus  lecti  erant.  Sed  profecto  ineluctabilis  fato- 
rum  vis,  cujuscumque'  fortunam  mutare  constituit,  consilia 
comunpit. 

58.  Quo  anno  id  patravere  faciniis  Brutus' °  et  C.  Cas- 
sius,  prittores  erant :  D.  Brutus  consul  designatus.  Hi  una 
cum  conjurationis  globo,  stipati  gladiatorum  D.  Bruti  manu, 
Capitolium  occupavere,  cum  consul  Antonius  (qucm  cura 
simul  interimendum  censuisset  Cassius,  testamentumque 
Ca^saris  abolendum,  (M.)"  Brutus  repugnaverat,  dictitans  : 
nihil  araplius  civibus  prseter  tyranni,  ita  enini  appellari 
Caesarcm  facto  ejus  expediebat,  petendum  esse  sanguinem) 
convocato  senatu,  (cum  jam  Dolobella,  quern,  substituturus 
sibi,  Cajsar  designaverat  consulem,  fasces^  atque  insignia 
corripuisset  consularia)'^  velut  pacis  auctor,  liberos  suos 
obsides  in  Capitolium  misit,  fidcmque  descendendi  tuto  in- 


plurimi. — 8  Ita  ex  emend.  Biirniann.  ex  Sueton.  Cses,  c.  81.  prohante  Fabri- 
cio  ad  Dion.  xuv.  18.  Ed.  pr.  et  Lugd.  Bat.  dati,  ab  eo:  Heins.  dUatiabeo: 
Riilink.  deliiti  ad  cum:  Chid,  cundito  ab  eo.—9  Sic  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  cujusquam. 
Cod.  cujiis  cum. — 10  Heins.  piobante  Kuhnken.  M.  Brutus. — 11  M.  abest  ab 
Edd.  vett.,  sed  iuseiendiini  liic,  ut  ct  snpra,  judical  Ruhnken. — 12  Ita  sciipsit 

NOTiE 

inter  enndiini  porrcctiis  est.     At  ce-  fixit :  conatiisque  prosilire  alio  viil- 

teris  illiini   libellis,   qiios  sinistra  te-  nere  tardatus  est.     Veruin  cum  anim- 

nebat,    quasi  niox  lecturus  conimis-  advertisset   undique  se  peti  strictis 

cuit.     Deinde  pluribus  iiostiis  ca;sis,  pugionibus,  toga  caput  obvolvit,  at- 

cnm  litare  non  posset,  introiit  curiam  que  ita  tribus  et  viginti  plagis  con- 

spreta  religione,   Spurinnani  ridens,  fossus  cecidit. 

et   falsum    arguens,    quod   sine    ulla  '     Fasces]       Erant    Magistratuura 

noxa  Idus  MartisE  adessent :  cuiSpu-  Romanorum  insignia,  quaj  illis  prse- 

rinna, '  Venerunt,' inquit, '  non  pr<E-  ferebantur    a    lictoribus.       Consuii- 

terierunt.'     Ergo  assidentem  conju-  bus  duodeni    fasces:    Proconsulibus 

rati    circumstcterunt  :     atque    illico  et      Propra^toribus     scni     praif'cre- 

Cimber  Tullius,    qui    primas   partes  bantur.     llloruni   figura   erat    liujus- 

Busceperat,  (juasi  rogaturus  aliqiiid,  modi  :   securis  ita  virgis  involveba- 

accessit  j)ropiu8.     Csesare  renuonte,  tur,   ut  acies  ferri  solum  emineret, 

et  gcstu  in  aliud   tcmpus  ditfercnte,  reliqua  pars  circuniducto  loro  tege- 

togam   ab   utroque   hiimero    Ciniber  rctur.     Quod   a  Romanis  eo  cousilio 

apprehendit  vociferans  :    '  lata  qui-  luit  usurpatum,  ut  ostenderent  Ma- 

dem  vis  est.'   Turn  Cassius  adver.sum  gistratus,  in  sumendo  supplicio,  ira 

vulncrat  infra  jugulum.    CaesarCassii  praeclpites  esse  non  oportere:  cosque 

bracfaium    arrtptum    graphio    trans-  habere  fasces,  sod  colligatos,  et  non 


IIlSTORIJi    ROMANCE    LIB.    II.   59.  157 

terfectoribus  Cassaris  dedit:  et  illud  decreti  Atheniensium^ 
celeberrimi  exemplum,  relatum  a  Cicerone,  oblivionis  prse- 
teritarum  rerum  decreto  patrum  coniprobatum  est. 

59.  Cassaris  deinde  testamentum  apertum  est,  quo  C. 
Octavium,  nepotem  sororis  suae  Juliae,  adoptabat.  De 
cujiis  origine,  etiarasi  praevenit,'' et***'  pauca  dicenda  sunt. 
Fuit  C.  Octavius,  ut  non  patricia,  ita  admodum  speciosa 
equestri  genitus  familia,  gravis,  sanctus,  innocens,  dives. 
Hie  praetor  inter  nobilissimos  viros  creatus  primo  loco, 
cum  ei  dignatio  Julia  genitam  Atiatn*  conciliasset  uxorem," 
ex  eo  honore  sortitus  Macedonian!,  appellatusque  in  ea' 
Imperator,''  decedens  ad  petitionem  consulatus  obiit,  prai- 

"  Cum  pro  sua  dignitate  duxisset  uxorem  Atiamfiliam  Julicc. 

Aid.  Nep.  Ed.  pr.  Cos. — 1  La.cuna  laborare  hunc  locum  putabamus,  sic  fere  ex 
Sueton.  Aug.  2.  et  Cic.  Phil.  in.  G.  explenda:  etiamsi  prcEvenit,  et  ignobilita- 
tern  obscuritatemque  patris  confutavit,  pauca,  ^c.  Ed.  pr.  etiamsi  pravenit  et, 
pauca:  Rhenan.  praventis  ct  pauca.  Vascos.  ejecit  verba  :  siprcevenit.  Acidal. 
etiamsi  properanii,  heic  s.  sed  pauca  dicenda  sunt.  Voss.  et  Boeder,  etiamsi 
prcevenit,  et  pauca:  Heins.  etiam  si  prccnitet,  quod  placet  Oudendorpio  ad 
Apulei.  Met.  v.  p.  360.  et  Ruhnkenio,  vel  levi  mutatione,  praniteat.  Bur- 
mann.  etiamsi  per  se  nitet,  pauca.  Kraus. — 2  Ita  Aid.  Nep.  Ed.  pr.  ^cciaw, 
ut  infra  c.  60.  Accia,  pro  Atice. — 3  Sic  Ed.  Basil,    in  earn  Ed.  pr. — 4  Ita  cor- 

NOT^ 

sine   causa  dissolvendos.    Praeterea  civitas  ilia,  atque  omnem  memoriam 

ut,  si  subito  Magistratus  excanduis-  discordiarum    oblivione    sempiterna 

set,  liac  mora,  dum  virgae  aut  securis  delendam  censui.    Quare  decreto  illo 

expediretur,  furor  ille  subsideret.  Atheniensium   celeberrirao   intelligi- 

*  Et  illud  decreti  Alheniensiton]  Sen-  tur,  d.fivrta-Tlas  ^(pifffia,  decretum  sew 

sus  est :  Et  patres  decreveruntsequi  lex  oblivionis.' 

Atheniensium  exempliun,  a  Cicerone  *•  Etiamsi  prcpvenit']  Aliqui  legunt : 

relatum  ;  et  idem  facere   decretum  eliam^i  properanii,  hie  pauca  dicenda 

oblivionis  praeteritarum  rerum.  Cum  sunt.    Verum  scribe,  ut  erat  in  auto- 

autem  Cicero  istud  Atheniensium  de-  grapho  :  etiamsi  pravenit.     Nam  Au- 

cretuni  retulerit ;  ex  illo,  quale  sit,  ac-  gustus  ipse  suam  vitara  perscripsit, 

cipiamus.  Sic  ait  Philip,  i.' Nee  vero  ubi  dc  majoribus  suis  tractat:  quod 

discedebam,  nee  a  republica  dejicie-  vel   haec  sola  Suetonil  verba  decla- 

bam  oculos  ex  eo  die,   quo  in  aedem  rant.     Nam   ubi   sententias   aiiorum 

Telluris  convocati  sumus,in  quo  tem-  retulit,  subjicit:  '  ipse  Augustus  ni- 

plo,  quantum  in  me  fuit,  jeci  funda-  hil  amplius  quam  equestri  familia  se 

menta  pacis  ;  Atheniensiumque  reno-  ortum  esse  dicit ;  sed  veteri  ac  locu- 

vavi  vetus  exemplum.  Graecum  etiam  plete,  et  in  qua  primus  Senator  pater 

verbum  (ttjs  afivriffrlas)  usurpavi,  quo  suus  fuerit.' 

turn  iu  discordiis  sedandis  usa  erat  *  Imperator]  Ubi  reperies  hunc  ti- 


J58  C.    VELLEII    PATERCULI 

tcxfato  relicto  filio.'  Qiiem  C.  Caesar,  major  ejus  avuncu- 
lus, cducatum  aputl  Philippum  vitricum,  dilexit  ut  suum, 
natumque  annos  xvii.-*  Hispaniensis  militife,  assecutum 
sc,  postea  comitem  habuit,^  uunquain  aut  alio  usum  hospi- 
tio,  quam  suo,  aut  alio  vectum  vehiculo :  pontificatusque 
sacerdotio  puerum  honoravit ;  et  patratis^  bellis  civilibus, 
ad  erudiendum'^  liberalibus  disciplinis  singularis  indolem 
juvenis,  A  polloniam''  cum  in  studia  miserat,  mox  belli 
Getici  ac  deinde  Parthici  habiturus  commilitonem.  Cui 
ut  est  nuntiatum  de  caede  avunculi,  cum  protinus  ex  vicinis 
legionibus  centurioncs  suam^  suorumque  militum  operam  ei 
pollicerentur,**  neque  earn  spernendam  Salvidienus  et  Agrip- 
pa  dicerent;  ille  festinans  pcrvenire  in  Urbem,  omnem  or- 
dinera'  et  nccis  et  testamenti  Brundisii  comperit.  Cui, 
adventanti  Romam,  immanis  amicorum  occurrit  frequen- 
tia:  et  cum  intraret  Urbem,  solis  orbis  [super  caput  ejus]'° 
curvatus  aequalitcr,  rotundatusque  in  colorem  arcus,  velut 
coronam  tanti  mox  viri  capiti  imponens,  conspectus  est. 

60.  Non  placebat  Atiae"  matri,  Philippoque  vitrico,  adiri 
nomen*  invidiosa;  fortunae  Caesaris,  sed  asserebant^  saluta 

'  Relicto  Jilio  infra  quatuordccim  annos. 

y   Et  annus  nntus  octodecim  ex  (juo  se  Capsareni  attigisset,  nam  postea  secum  ha- 
huit  in  IJuspanitnsi  bdlo. 


rexit  Oudendorp.  abSncton.  Aii?.  viii.  Ed.  pr.  XVIII. — 5  Ifa  Vascos.  et 
Aid.  Nep.  ILd.  \)T.  paralis:  Ed.  Basil,  peraclis:  Viilg.  jmcalis.- — 0  Riilinken. 
maviilt  erudienJain.  Mox  dedit  Vascos.  indolis,  quod  et  viio  docto  cuidam  in 
Ed.  Liigd.  Hat.  2.  placnit,  quodque  probat  Bnrtnann. — 7  Ed.  pr.  .vu«.v.— 
—  8  Ita  Ed.  pr.  (!od.  jinllicentur. — 9  Ed.  pr.  ordinationcm. — 10  Haec  uncis 
inrlusa  Heynio  siisperta  orant.  Hottinger.  CI.  conjerit  soils  orbis  super  caput 
ejus,   curiulum  aqualiter  rotundatumque  versicolorcm  urcum  velut,  ^c. — 11  Cf. 

NOT^ 

tulum,  iii   is,  qui  gaudct  co,  rerura  reditatcm  Ctcsaris,  atqiic  auscoptione 

lion  potitiir,  interpretare  .semper  du-  noniinij)  illius,  invidiam  qiioque,  quai 

cem  victorem.  Caesaris  fortuuam  comitabatur.     Ad- 

^    Apolloninm']     I'lures    s<unt  nrljcs  ire    nomcn   dicitur,  qui   tcstamento 

Iioc  nomine:  hed  qua;  liic  intelli'^i-  adoplatus,suscipit nomenadoptantis. 
lur,   optimis  dim   Icgibus  instituta,         '  Sed  asserebant]   Sensus  est:   Sed 

sita  eat  in  regno  Albaniae,  et  I'iergo  aliter  coustitutum    erat    .salutaribus 

vulgo  dicitur.  Reipublicae  tcrrarumque  orbi.s  fatis, 

*  Adiri  numm^  Id  est,  ut  adirct  hac-  quae  eura  vocabant,  nt  conditor  con- 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    II.   ()0.  159 

ria  reipublica)  terrariimqiio  orbi'*  fata  conditorem  conser- 
vatoremque  Romani  nominis.  Sprevit  itaque  coelcstis  ani- 
mus humana  consilia ;  et  cum  periculo  potius  surama,  quam 
tuto  hurailia,  proposuit  sequi,  maluitque  avunculo  et  Cae- 
sari^  de  se,  quam  vitrico,  credere,'  dictitans :  nefas  esse, 
quo  nomine  Caesari  dignus  esset  visus,  semetipsum*  ^  videri 
indignum.  Hunc  protinus  Antonius  consul  superbe  exci- 
pit,  (neque  is  erat  contemtus,  sed  metus,)  vixque  admisso 
in  Pompeianos  hortos  loquendi  secum  tempus  dedit :  mox 
etiam,  velut  insidiis  ejus  petitus,  sceleste  insimulare  ccepit; 
in  quo  turpiter  deprehensa  ejus  vanitas  est.''  Aperte  de- 
inde  Antonii  ac  Dolobellae  consulum  ad  nefandam  domina- 
tionem  erupit  furor.  HS.  septies  millies,'  depositum  a  C. 
Caesare  ad  asdem  Opis,''  occupatum  ab  Antonio :  actorum 
ejusdem,  insertis  falsis,  civitatibusque***'  corrupti  commen- 
tarii:'  atque  omnia  pretio  temperata,  vendente  rempubli- 

2  In  quo,  ad  ejus  dedecus,  detecta  est  calumnia. 


supra  cap.  59. — 12  Ita  Bnrm.  et  Ruhnken.  Ed.  pr.  orhis. — 1  Ita  Ed.  Basil. 
Ed.  pr.  cedere.- — 2  Lips,  in  margine  libri  Bibl.  Leid.  semetipsum  sibi  videri 
indignum,  quod  probat  Ruhnken.  Ursin.  sibimet  ipsum. — 3  Ed.  pr.  actorum 
ejusdem  insertis  falsis,  civitatibusque  corruptis  commentariis.  Ed.  Basil,  actorum 
ejusdem  insertis  falsis  indubitateque  corruptis  commentariis.  Aid.  Nep.  insertis 
falsis,  sublatisque.  Ursin.  insertis  falsis  civitatibus,  corruplisque.  Lips,  commuta- 
tisque  et  corruptis.  Heins.  civitatisque  corruptis  c.  Burmann.  lacunam  siispica- 
tur,  quam  civitatibusque  occupaverit,  latereque  forsitan  a  Taberioque,  Ceesaris 
scribae  noinen.  Ruhnken.  interpungit  et  emendat :  actorum  ejusdem,  insertis 
falsis,  vitiatique  et  corrupti  cnmmentarii.  ^Omnes  laborarunt  de  voce  civitati- 
busque, post  quam  si  lacunam  quaedam  de  bcneficiis  civitatibus,  dynastis, 
regibusque  ex  commentariis  Ca>saris  corruptis,  ab  Antonio  concessis  (Cic. 
Phil.  V.  4.)  hausisse  posueris,  Ruhnkeniique  emendationem  et  interpunctio- 

NOT^ 

servatorque  Romani  nominis  esset.  plum.     Ops  vero  eadem  est  ac  Cy- 

e  Et  C^sari]    Sensus  imjns  voculae  bele,  aut  Rhea,  Coeli  ex  Vesta  filia  ; 

est :  Maluit  primo  ut  avunculo,  dein-  et  soror  et  conjux  Saturni. 

de  ut  Caesari  tanto  viro  de  se  crede-  '  Insertis  falsis,  civitatibusque'}  Rhe- 

re,  quam  vitrico.  nanus  et  Ursiuus  ediderunt,  insertis 

^  Semetipsum]    Forte,   quod    Ursi-  falsis  civitatibus,  <^c.  quod  probat  Vos- 

nus    putat,    legendum    est,    sibimet  sius.  Verum  emendatio  Lipsiana  me- 

ipsum.  lius  exprimit,  quot  niodis  acta  com- 

'  HS.  septies  millies]  Cinquante  deux  mentariosque  Cajsaris  corruperit  An- 

millions  et  demi  de  livres,  tonius  :  talis  est ;  insertis  falsis,  com- 

^  Ad  adem   Opis]    Intellige  tern-  mutatisquc  et  corruptis  commentariis. 


inO  C.    VKLLEII    PATERCULl 

cam  consulc.  Idem  provinciam  D.  Bruto  designate  consuli 
decrctam,  Galliam,  occiipare  statuit;  Dolobella  transmari- 
nas  decrevit  sibi.  Interque  naturaliter  dissimillimos,"'  ac 
diversa  volentes  crescebat  odium ;  eoque  C.  Caesar  juvenis 
quotidianis  Antonii  petebatur  fnsidiis. 

61.  Torpebat  oppressa  dominatione  Antonii  civitas ;  in- 
dignatio  et  dolor  omnibus,  vis  ad  resistendum  nulli  aderat, 
cum  C.  Caesar,  xviiii.  annum  ingrcssus/  mira  ausus,  ac 
summa  consecutus,  privato  consilio,  majorem  senatu  pro 
republica  animum  habuit.  Primumque  a  Calatia,^ "  mox  a 
Casilino,  veteranos  excivit  paternos."  Quorum  exemplum 
sccuti  alii,  brevi  in  formam  justi  coiere  exercitus.*^  Mox 
cum  Antonius  occurrisset  cxercitui,  quern  ex  transmarinis 
provinciis  Brundisium  venire  jusserat,  legio  Martia  et 
Quarta,  cognita  et  senatus  voluntatc  et  tanti^  juvenis  in- 
dole, sublatis  signis,  ad  Cajsarem  se  contulerunt.  Eum 
senatus,  honoratum  equestri  statua,  quaj  hodieque  in  rostris 
posita,  aetatera  ejus  scriptura  indicat,  (qui  honor  non  alii, 
per  ccc.  annos,  quam  L.  Syllac  et  Cn.  Pompeio  et  C,  Cas- 
sari,  contigcrat,)  j)ro  praetore,^ ''  una  cum  consulibus  designa- 
tis,  Hirtio  et  Pansa,  bellum  cum  Antonio  gererc  jussit. 
[U.  c.  711.  a.  Chr.  n.  42.]  Id?  ab  co,  annum  agente  vicesi- 
mum,   fortissimo   circa  Mutinam^   administratum   est;    et 


ncm  rcccperis;  medicina  facillima  hnic  loco  allata  vi(lctnr.  Kraus. — 4  Hcins. 
et  Chisliiill.  ad  Moniini.  Ancyr.  p.  178.  log.  XIX.  annum  cgressus.  Ed.  Bipoiit. 
Biirm.  et  Luf^d.  Bat.  2.  XIX.  annum  ingresnus. — 5  Ed.  pr.  Gnltclia. — 6  Cod. 
ircvi  infurm.j.  coire  ex.  Ed.  pr.  in  hreri  in  form.  j.  coiere  ex. — 7  Ruhnken. 
malit  tanta. — 8  Sic  pliirimi  cum  Sigon.  Alii  ciim  Aid.  proprcclorem.  Ed.  pr. 
pro  P.  li. — 9  Id,  quod  abcrat  ab  Ed.  pr.  restituit  Ed.  Basil. — 10  Se,  e  Uteris 

NOTTE 

"■  Interque  naturaliter  ilissimillimos]  missi  rursus  ad  cam  convocarentur. 

Non   Aiitonium  ac   Dolabcllam,  sicd  f  Pro  praiore^  Alii  Icgunt  proprte- 

Antoniiim  et  Casarem  Octavium.  torem.     Is   erat   titulus    eorum,   qui 

■  A  Calatia]    Vulgo,  (iaiazzo.     Ca-  paulo  minore,  quam  coiisules,  aucto- 

tilinum,  la  noutelU  Capouc.     Campa-  ritate  valebant.     Vuigo  tamcn  iis  so- 

nis  sunt  oppida.  lum  tribucbatur,  qui  practoris  mnncre 

"  Veteranos  patemoii]    Id  est,  mili-  dccesserant. 

tes  qui  sub   patre  suo   militavcrant.  i  Mulinam]  Urbem  Galliap.   Cisal- 

Hinc  tvocati  dicti  sunt,  quod  militia  pinx  :  vuigo,  Mudene,  caput  Ducatus 


inSTORliE    ROMANS    I.IB.    II.   02.  l()t 

D.  Brutus  obsidione  libcratus;  Antonius  turpi  ac  nuda 
fuga  coactus  desererc  Italiara  :  consulum  autem  alter  in 
acic,  alter  post  paucos  dies  ex  vulnere  mortem  obiit. 

02.  Omnia,  ante  quam  fugaretur  Antonius,  honorifice  a 
senatu  in  Cajsarem  exercitumque  ejus  decreta  sunt,  maxime 
auctore  Cicerone :  sed,  ut  recessit  metus,  erupit  voluntas, 
protinusque  Pompeianis  partibus  rediit  animus.  Bruto 
Cassioque  provinciae,  quas  jam  ipsi  sine  ullo  senatus  con- 
sult© occupaverant,  decretge  :  laudati,  quicumque  his  [se]'° 
exercitus  tradidissent :  omnia  transmarina  imperia  eoruni 
commissa  arbitrio.  Quippe  M.  Brutus  et  C.  Cassius,  nunc 
metuentes  arma  Antonii,  nunc  ad  augendam  ejus  invidiam, 
simulantes  se  metuere,  testati  edictis:  libenter  se  vel  in 
perpetuo  exilio  victuros,  dum  reipublicae"  constaret  Con- 
cordia, nee  ullam  belli  civilis  pra^bituros  materiam,  pluri- 
mum  sibi  honoris  esse  in  conscientia  facti  sui;  profecti 
Urbe  atque  Italia,  intento  ac  pari  animo,  sine  auctoritate 
publica,  provincias  cxercitusque  occupaverant,  et  ubicum- 
que  ipsi  essent,  praetexentes,  esse  rempublicam,  pecunias 
etiam,  quae  ex  transmarinis  provinciis  Romam  ab  queesto- 
ribus  deportabantur,  a  volentibus  acceperant.  Quae  omnia 
senatus  decretis  comprehensa  et  comprobata  sunt.  Et  D. 
Bruto,  quod  alieno  beneficio'  viveret,  decretus  triumphus. 
Pansa3  atque  Hirtii  corpora  publica  sepultura  honorata." 
Caesaris  adeo  nulla  habita  mentio,  ut  legati,  qui  ad  exerci- 

"  Corpora  Pariscc  atque  Hirtii  humo  mandata  »unt  impensis  puhlicis. 

vicinis  ortum,  cjecit  Editor  Basil,— 11  Sic  Ed.  Basil.    Ed.  pr.  resp.—U  Sic 

NOTyE 

Mutinensis,  qui  nunc  faniilias  Estensi  dictum  ironice.   Dccietus  est,  inquif, 

sul)est.     Hanc  urbeni  D.  Brutus  oc-  Bruto  triumphus  ;  ob  quas  res  ges- 

cnpaverat,  ut  Antonio  Gallite   Pro-  tas  ?  quod  incolumis  cvasit,  non  sua 

vinciae  aditum  interchideret.    Quam-  suorumve  niiiitura  virtute,  sed  alieno 

obrem  ibi  ab  Antonio  obsidebatur.  bencficio,  et  Czesaris  victoria.     Hie 

■•  Quod  aUeno  henejicio']  Lipsius  le-  sensus,  qui  Boecleri  est,  nititnr  liis- 

git  qui  alieno,  quod  non  sit  triumplii  toriae  veritate.     Brutus  cnim  obsidi- 

causa,  alieno  viverc   beneficio.     Ve-  one  Mutinensi  sic   liberatus  est,   nt 

rum  non  animadvertit  illud  a  Vclleio  otiosus  c  muro  prirlium  specfavcrit. 
Ddph.  et  Var.  Clas.                      Pnteiw  L 


Hi2  C.    VELLEI!    PATERCULI 

turn  ejus  inissi  crant,  jubercntur,  summoto  eo,  militcs  allo- 
qiii.  Noil  I'uit  tarn  ingratus  cxcrcitus,  qiiam  fuerat  senatus. 
Nam,  cum  eani  injuriam  dissimulando  Caesar'*  ferret,  nega- 
vcre  militcs,  sine  imperatore  suo  ulla  se  audituros  mandata. 
Hoc  est  illud  tempus,  quo  Cicero,  insito  amore  Pompeia- 
uarum  partium,  Cassarem  laudandura  et  tollendum  cense- 
bat ;  cum  aliud  diceret,  aliud  intclligi  vellet.^ 

G3.  Interim  Antonius,  fuga  transgressus  Alpes,  primo 
per  colloquia''  rcpulsus*  a  M.  Lcpido,  qui  pontifex  maxi- 
nms  in  C.  Ca)saris  locum  furto  creatus,"  decreta  sibi  His- 
pania,  adhuc  in  Gallia  morabatur  :  mox  saepius  in  conspec- 
tum  vcniens  militum,  cum  et  Lepido  omnes  imperatores 
I'orent  meliores,  et  multis  Antonius,  dum  erat  sobrius,*  per 
aversa'  castrorum,"  proruto^  vallo,  militibus'  receptus  est : 
qui  titulo  imperii  ccdebat  Lcpido,  cum  summa  virium  pe- 
nes cum  foret/  Sub  Antonii  ingrcssum  in  castra  Juventius 
Laterensis,  vir  vita  ac  mortc  consentaneus,''  cum  accrrime 

''  DuHi  noH  erat  ehritis. 

*  Cum  ipse  haherel  prcecipuam  potestatcm  exercitus. 

''  Vir  CUJU8  mors  vita  similisfuit.  , 


£d.  Baxil.  EiK  pr.  Casari. — 13  Lips.  leg.  s/)c  co/Zo^m/j,  iion  probantc  G niter, 
—  1  Ita  Ed.  Basil,  probante  Rulinkcn.  Ed.  pr.  aversam. — 2  Sic  Jnnt.  et  Ed. 
Baj>il.  Ed.  pr.  proruta. — 3  Heios.  malit  a  militibus.    Cf.  supra  cap.  20.— 4  Ed. 

NOTiE 

*  Aliud  intelligiveUet']  Scilicet,  Ian-  conjcctura  milu  videtnr  iiaberc  plus 

danduni  aperte,  sed  occulte  e  medio  probabilitatis,  niaxime  Dione   clare 

tollcndnm.  Nam<oHe>c  vox  anibigua:  testante,  Lepiduni  colioquia  et  con- 

significatijuc  modo  laudare,  modo  in-  grcssum  cum  Antonio  diu  abnuisse. 
terficerc.  "  F«><ocit'a<«s]  Istud  aliqui  sumunt 

'  ['cr  eolloqnia  repuUufi]  Alitor  Lip-  \>\o  furlim,  clam:  Passeratins   aiiteni 

sius  legit  spe  colloquii  repulsus:  quia  vult  co  sensu  dici,  quo  furta  belli  di- 

Lrpidus  misctrccum  Antonio  scrnio-  cuntur  pro  dolo,  IVaudc,  insidiis. 
nesinitionolfbat.  RejicituraGrutcro,  "  Per  avcrsa  caiilrorum]  Gri3eca  lo- 

lectionem  nostramrotinento  taiiquam  cutio,  optimo  cuiqtie  Latinorum  usi- 

ve.ram  etgenuinam.  Per  colioquia  vc-  tata.     Virgilio, 'opaca  locornm.'   Li- 

roquid  intelligab  r'  Crcbros  intcrnuii-  vio,    'per    inlima    Italise    vagatiis.' 

tios,  p<:r  quos  cum  Antonio  Lepidus  Floro  lib.  i.  'ad  .subita  belli.'    Tacito 

cgit,  cum  bic  socictatem   abnueret :  ct  Horatio  nbiquc  pas.sim. 
tamcn,  ut  quod  seotio  dicam,  Lipsii 


HISTORI.E    ROMANCE    LIH.    11.    G4.  1()3 

suasisset  Lcpido,  nc  sc  cura  Antonio,  hostc  judicato,  jun- 
geret,  irritus  consilii/  gladio  se  ipse  transfixit.  Plancus 
deinde^  dubia,  id  est,  sua  fide,  diu,  quarum  esset  partium, 
secum  luctatus,  ac  sibi  difficile  consenticns,  et  nunc  adjutor 
D.  Bruti,  designati  consulis,  collegae  sui,  senatuique  se  lite- 
ris  venditans,  mox  ejusdem  proditor ;  Asinius  autera  Pol- 
lio,  firmus  proposito,  et  Julianis  partibus  fidus,  Pompeianis 
adversus ;  uterque  exercitus  tradidere  Antonio. 

64.  D.  Brutus  desertus  prirao  a  Planco,  post  etiam  in- 
sidiis  ejusdem  petitus,  paulatim  relinquente  eum  exercitu, 
fugiens,  in  hospitis  cujusdam  nobilis  viri,  nomine  Cameli, 
domo,  ab  iis,''^  quos  raiserat  Antonius,  jugulatus  est,  justis- 
simasque  optime  de  se  merito  viro  C.  Caesari  poenas  dedit. 
Cujus  cum  primus^  omnium  amicorum  fuisset,  interfector 
fuit,  et  fortunae,  ex  qua  fructum  tulerat,  invidiam  in  aucto- 
rem  relegabat,*  censebatque  sequum,  quae  acceperat  a  Cas- 
sare,  retinere,  Cacsarem,  qui^  ilia  dedcrat,  perisse.7  Hasc 
sunt  tempora,  quibus  M.  Tullius  continuis  actionibus  aeter- 
nas  Antonii  memoriae  inussit  notas.  Sed  hie  fulgentissimo 
et  coelesti  ore,  at  tribunus  Canutius^  continual  rabie  lacera- 
bat  Antonium.  Utrique  vindicta  libertatis  morte  stetit :  sed 
tribuni  sanguine  commissa  proscriptio,  Ciceronis,  velut'° 
satiato  Antonio*  poena,  finita.^  Lepidus  deinde  a  senatu 
hostis  judicatus  est,  ut  ante  fuerat  Antonius. 

'^  Refnndebat. 

f  Ambiibus  illis  uUio  libertatis  morte  constitit.     Sed  proscriptio  inilium  habuit  a 
cade  tribuni ;  finem  vera  a  nece  Ciceronis,  Antonii  ciiidelitate  veluti  expleta. 


pp.  his.— 5  Ita  Junt.  et  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  primis.—6  Ita  Aid.  Ncp.  Ed.  pr. 
quia.— 7  Ita  Rhenan.  qiiem  serntiis  est  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  *peris,  nnde  simiil 
Rhenan.  perire  qnoqvic  conjecit,  quod  Jnnt.  amplexus  est. — 8  Ed.  pr.  Can- 
nutius.—9  Ruhnken.  conj.  canina. — 10  Ita  Putcan.  correxit  et  interpnnxit. 
Ed.  pr.  sed  tribuni  sanguine  commissa,  proscriptio  Ciceronis  vel  satiato  Antonio 

NOTiE 

y  Irritus  consilii']  Id  est,  cum  per-  est,  qui  auctor  Octavio  fuit,  ut  co?- 

<;uadere,quod  snadcbat.nonpotiiisset.  nomcn  Augnsti  caperet. 

^  Plancus  deinde]     lUe    discipultis  *  Satiato  Antonio]  Iiimiit   Vollcius, 

Ciceronis,  cujus  in  Epist.  lib.  VIII.  et  Antonium    proscriptioiii   demuni    le- 

X.  extant  Planci  litera;  turn  ad  Sena-  nunliasse  oppresso    Cicerone,  cujus 

turn  turn  ad  ipsum  Ciceroneiu.     lUe  sanguinem  anteceteros  avidesitiorat. 


164  C.    VELLEII    PATERCUr-I 

Go.  Turn  inter  cum  Cacsaremqiic  et  Antonium,  commer- 
cia  cpistolarum  ;  ct  conditionum''  jacta"  mentio/  cum  An- 
tonius  subindc  Cfesarem  admoneret ;  et  quam  inimicae  ipsi 
Pompciana^  partes  forent;  et  in  quod  jam  emersisscnt  fasti- 
gium  ;  ct  quanto  Ciccronis  studio  Brutus  Cassiusque  attol- 
lercntur;  denuntiarctque,  se  cum  Bruto  Cassioque,  qui 
jam  dccem  ct  septem  legionum  potentes  erant,  juncturum 
vires  suas,  si  Cajsar  ejus  aspernarctur  concordiam ;  dice- 
retque,'^  plus  Ca^sarcm  patris,  quam  sc  amici  ultioni'  de- 
bere.  Igitur*  inita  potentise  societas,  et,  hortantibus  oran- 
tibusque  exercitibus,  inter  Antonium  etiam  et  Ca'sarcm  facta 
atiinitas ;  cum  esset  privigna  Antonii  desponsa  Ceesari. 
Consulatumque  iniit  Caesar  [U.  c.  711.  a.  Chr.  n.  42.]  pri- 
die,  quam  viginti  annos  impleret,  x.  Kal.  Octobres,''  cum 
coUega  Q.  Pedio,  post  Urbem  conditam  annis  dccxi.,' 
ante  lxxh.  quam  tu,  M.  Vinici,  consulatum  inires.  Vidit 
hie  annus  Ventidium,  per  quam  Urbem  inter  captivos  Pi- 
ccntium*^  in  triumpho  ductus  erat,  in  ca  consularcm  j)rae- 
textam  jungentem  praetoriae.'* '^  Idem  hie  postea  trium- 
phavit. 

G().  Furcnte  deinde  Antonio,  simulque  Lepido,  quorum 
uterque,  ut  praediximus,  hostes  judicati  erant,  cum  ambo 


pcenafinUa.  Sed  post  ptmadistinxit  Riihnken.  in  Ciccronis  intcHigco!)  sanguine. 
— 11  Bluer.  \\\\i  facta. — 12  Herd.  eonj.  adjicerdque. — 1  Ed.  pr.  uUione. — 
2  Ita  scripsit  Ulienan.  I'd.  pr.  *<«r.  Burcr.  <i/m. — S  Ita  oorrexit  Aid.  Nep. 
Ed.  pr.  DCCVIIII. — 4  Sic  Ed.  Basil,  correxit  ex  Ed.  [>v.  pratona. — 5  Rulin- 

NOTyE 

''  Et  conditionum]  Qiiibiis  inter  se  redit  quod  Vossius  apiid  Macrob.  Sa- 

convniirent.  tiirnal.  lib.  i.  cap.  12.  liqiiere  dioit  ex 

'^  Jacta  mcnliii]     Manntii    Icctione  S.C.  y\ugiistiiin  Sextiii  iiiense  prinnim 

noil  opus  csl,  facta  mcntio.     Sic  Ta-  consiilatiini  iniisse.     Hanc  litem  non 

citiis  :    'jacere   fortnitos    scrinoiies,'  est  nostnini  componerc. 

&c.  •  Inter  captivos  Picentiu7n}  Id  est, 

•^  \.  Kalendas  Oclobres']  16  est,  y'lf^c-  inter  cos,  qui  in  agro  Piceno   capti 

simo  prinio  Scptembris.     Ita  Sueto-  bcllo  fuerant. 

niiis.  Tanien  Dio  contra  sentit.    Nam  '  Pratoria:']    Alii  legunt  pra^/oji«  ; 

hcribit  Angnstum  vita  cxcessisse  II.  ct  errant,  judicc  Vossio,  qui  emen- 

Kalciulas  Scpten)bre»,  quo  die   pri-  dant  praioritp ;  nam  tAAenl/is  est  prae- 

mnm  ulim  consulattiin  inicrat.      Eo  positioiiis  cum,  Velkio  iuiniliaris. 


HIStORLE    ROMANS    LIB.    II.   66.  165 

mallcnt,  sibi  mmtiari,  quid  passi  essent,^  ^  quara  quid  eme- 
ruissent/  repugnante  Caesare,  sed  frustra  adversus  duos,7 
instauratum  Syllani  exempli  malum,  proscriptio.^  Nihil 
tam  indignum  illo  tempore  fuit,  quam  quod  aut  Caesar  ali- 
quem  proscribere  coactus  est,  aut  ab  ullo^  Cicero  proscrip- 
tus  [est,]9  abscisaquc''  scelere  Antonii  vox  publica  est, 
cum  ejus  salutem  nemo  defendisset,  qui  per  tot  annos  et 
publicara  civitatis  et  privatam  civium  defenderat.  Nihil 
tamen  egisti,  M.  Antoni,  (cogit  enim  cxcedere  propositi 
formara  operis,  erumpens  animo  ac  pectore  indignatio,)  ni- 
hil, inquam,  egisti,  mercedem  ccelestissimi  oris  et  clarissimi 
capitis  abscisi  numerando,  auctoramentoque  funebri  ad 
conservatoris  quondam  reipublicae  tantique  consulis  invi- 
tando'°  necem.  Rapuisti  tu  M."  Ciceroni  lucem  solicitam, 
et  aetatem  senilem,  et  vitam  miseriorem'  te  principe,  quam 
sub  te  triumviro  mortem  :*  faraam  vero  gloriamque  facto- 
rum  atque  dictorum  adeo  non  abstulisti,  ut  auxeris.  Vivit, 
vivetque  per  omnem  saeculorum  memoriam.  Dumque  hoc 
vel  forte,  vel  providentia,  vel  utcumque  constitutum  rerum 
naturae  corpus,  quod  ille  paene  solus  Romanorum  animo 

s  Proscriptio  renovata  est,  illud  malum  cnjus  Stjlln  dederat  exemplum. 

*  Nihil,  inquam,  effecinti  cum  dedisti  mercedem  ei,  qui  occlusit  os  illud  dirt- 
num,  et  amputavit  iUitd  illustrissimum  caput ;  et  cum  incitavisti  eiitii  ad  occiden- 
dum  tantum  consulem,  quondam  consercaturem  Reipubliccs,  proposilo  necis  pretio. 
Eripuisli  tu  Marco  Ciceroni  vHam  plenaiu  solicitudinis,  atate  jam  provecta,  et 
vilam  quit  infelicior  t'uisset  suh  tuo  dominalu,  quam  fuit  mors  sub  tuo  triumviralu. 


keu.  mendiim  snspicatur  in  nuntiari,  Herel.  malit  quid  possent, — 6  Rlienan. 
demeruissent.  Ed.  Basil,  meruissent. — 7  Post  duos  Riihnken.  una  velit  adden- 
dum.— 8  Ila  scii|)sit  Klienan.  Ed.  pr.  aut  bidlo,  unde  idem  Rhenan.  conjecit 
etiani  ab  illo,  quod  a  Junt.  et  Ed.  Basil,  receptum  est. — 9  Repetitioiiem  toO 
est  post  proscriptiis,  ot  mox  post  publica,  damnat  Herel.  Cludius  ex  iitro(|ue 
loio  expiinxit. — 10  Ed.  pr.  irrilando.  correxit  Lips,  recipientibus  Ridiiikeii. 
et  Ed.  Bipont. — II  Ita  Ed.   Basil.  Ed.  pr.    Rap.  turn. — 12  Ed.  pr.   quam 

NOTiE 

8  Quid  passi  essent]  Nenipe,  decie-  pitis  defenderat,  abscisso  capite  nio- 

toSenatus.  ritur    7.  Decemb.   setatis   quarto    et 

••  Abscisaque,  ^c]  Cicero  proscrip-  sexagesimo  anno, 

tus  in   Graiciam   fugam  moliebatur.  *  Miseriorem}  Sicomnes  ediderunt, 

Dum  autem  paulum  subsistit,  a  Po-  cum  vulgo  legeretur  itiferiorcm. 
pilio  Ccnturione,  quern  in  causa  ca- 


IGG  O.    VELLEII    I'ATERCULI 

vidit,  ingcnio  complexus  est,  cloqucnlia  illuminavit,  mane- 
bit  incolumc ;  comitcm  ajvi  sui  laudem  Ciceronis  trahet :' 
oninisque  posteritas  illius  in  te  scripta''  rairabitur ;  tuum  in 
€um  factum  exccrabitur ;  citiusque  in  mundo  genus  homi- 
num,  quam  ***  cadet.'* ' 

67.  Ifujus  totius  temporis  fortunam  ne'  deflere  quidera 
quisquam  satis  digne  potuit,  adeo  nemo  exprimere  verbis 
potest.  Id  tamen  notandum  est,  fuisse  in  proscriptos  uxo- 
rum  lidem  summam,  libertorum  mediam,  servorura  aliquam, 
filiorum  nullam:  adeo  difticilis  est  hominibus  utcumquc 
conceptae  spei  mora.  Ne  quid  ulli  sanctum  relinqueretur, 
velut-  in  dotem  invitamentumque  sceleris,'^  Antonius  L.  Cae- 
sarem  avunculum,  Lepidus  Paullum  fratrem  proscripse- 
rant.  Nee  Planco  gratia  defuit  ad  impetrandum,  ut  frater 
ejus  Plancus  Plotius  proscriberetur.  Eoque  inter  jocos 
militares,  qui  currum  Lepidi  Plancique  secuti  erant,  (et)' 
inter  execrationem  civium,  usurpabant  hunc  versum :  *  De 
Germanis,  uon  de  Gallis,""  duo  triumphant  consules.' " 

G8.  Suo  praeteritura  loco  referatur  -J  nequc  enim"  persona 

*  Et  dum  in  integro  durahit  hoc  corpus  rerum  nalura,  vcl  casu,  vol  consilio,  vcl 
(juocumquc  modo  compusitum,  quod  tile  Cicero  propc  solus  Ro7nit7iorum  cognoi'it 
mente,  ingenio  comprelicndit,  illuslravit  eloquentia ;  tucbilur  laudem  Ciceronis  comi- 
tcm sucp  duralionis,Sfc. 

*  Velut  in  merccdcm  incitamcntumque  crudelitatis. 
'  Re/eramus  rem  quam  omisimns  suo  loco. 


cedet.  Deesse  aliqtiid  in  h.  1.  suspicati  snnt  omnes  Critici.  Rhcnan.  pro- 
bantc  Riirm.  conjecit  quam  hujus  nomen  cadet :  L\\ys.  quam  ea  cadet:  Gnitcr. 
quntn  C.  (sc.  Cicero)  caiUt.  lioxliorn.  quam  ea  (sc,  scripta)  cadent.  Maniit. 
genus  knm.  concidet.  Popm.  quam  ille  s.  Cicero  cadet.— I  Ne  erat  in  altero  E»1. 
\n.  cxemplo  ;  sed  in  altero,  ct  in  Cod.  nee. — 2  Ita  correxit  Ed.  Basil.  Ed.  pr. 
Tel. — 3  Lt  ex  Heins.  conjectura,  a  Kuhnkcn.  probata,  in  contextuni  admisit 

NOT^ 

''  In  te  scriptnl  Inteliigit  orationes,  ^  De  Germanis,  non  de  Gallia]  Acn- 

fpiibns  Cic.  I'hilippicaniin  nomen  i\c.-  men  erat  ex  anibigiio  :  ut  nomen  f;cn- 

dit.  tis   viderctiir,   <juod    alterius   gentis 

'  Qutim***cadel']  Apparet  liic    all-  nomini  opponitiir,  cum  fratrcs,  iiquc 

rjiiid  deesge,  sed  lacnnam  varii  varie  adoptivi  siKnificarentur. 

suppient.    Alii  scril)unt, /iMJK*  nome?i;  "  Duo  coiisules]  Inteilige   designa- 

alii,  Cicero.     Alii   cum  Lipsio,   quam  tos  consules. 

ea  cadit ;  nempc,  laus  Ciceronis.  "  Nequc  enim]  Scnsns  est:  Neque 


HISTORLU    ROMANS    LIB.    II.   GS.  167 

umbram  actae  rei  capit.  Dum  in  acic  Pharsalica  [Africa- 
qiie]*  P  de  summa  rerum  Cx.sar  dimicat,  M.  Coelius,  [U.  c. 
70G.  a.  Chr.  n.  47.]  vir  eloquio  aniraoque  Curioni  siraillimus, 
sed  in  utroque  perfectior,  nee  minus  ingeniose  nequam,  cum 
in  otio  ae  quiete'i  servari  non  posset,^  (quippe  pejor  illi  res 
familiaris,  quam  mens,  erat,)  in  praetura  novarum  tabula- 
rum"^  auctor  extitit  ;"•  nequiitque  senatus  et  auctoritate  con- 
sulis*  deterreri,  accito  etiam  Milone  Annio,  qui,  non  impe- 
trato  reditu,  Julianis  partibus  infestus  erat,  in  Urbe  seditio- 
nem,  in  agris*^  *  autem  occulte  bellicum  tumultum  movcns, 
primo  summotus  a  republica,  mox  consularibus  armis,  auc- 
tore  senatu,  circa  Thurios"  oppressus  est.     Incepto  pari," 

"*  Cum  salvus  esse  non  posset  infortuna  tenui,  (quippe  fjus  palrimonium  pejus 
erat,  quam  mens,)  fecit  novas  tabulas. 


Kraus. — 4  Vocem  banc,  a  criticls  pltirimis  damiiatam,  pro  glosseinate  indocti 
hominis  babet  Kraus.  Lipsius  reposuit  circajue,  probante  Rnbnken. — 5  Ita 
eineudavit  Ruhnken.  lectionem  Ed.  pr.  cum  in  modica  quidem  servari  posset : 
Ed.  Basil.  Grypb.  ct  al.  cum  ne  a  Diis  quidem  servari  posset :  Aid.  Nep.  ct 
Manut.  cum  ne  modica  quidem  i-e,  Sfc.  Voss.  cum  ne  modico  quidem,  ifc.  et  ita 
Ed.  Lugd.  Bat.  2. — 6  Ed.  pr.  Iiugd.  Bat.  2.  et  al.  vetustiores  hand  magis: 
Rhenaii.  aut  magis:  Biirer.  qiiantuiu  ex  vet.  Cod.  conjicere  potuit,  coirexit 
magis  autem,  quern  secutiis  Lips,  emendavit  in  agiis  autem :  Kubnken.  malit 
at  in  agris. — 7  Ita  distinguit  Ed.  pr.  ut  ablativi  sint  absoluti.  Acidal.  conj. 
Interfecto  pari,  quod  refellit  Gruter.    Voss.  in  cwpto  pari :  Kraus.  forsitan 

NOT7E 

enim  bujus  bomiuis,  de  quo  agitur,  non  possent,  neque  debitores  sortem 

conditio  sinit  ejus    factum  quasi  in  et  usuras  creditoribus  solverent,  sed 

umbra  et  tenebris  raauere.  tantum  debita  exinde  contracta. 

P  .l/ricaque]  Lipsius  legit  circaque;  '  CowsmZjs]  Alii  leguntconsw/um;  sed 

quia  scilicet  Africanum  bellum  in  se-  potius     scribendum    consulis :     quia 

ditionis  Coelianx  tcmpus  non  incidit,  tunc  solus  in  urbe  Servilius  ;  cui  Qse- 

cum  diu  post  Coelii  mortem  gestum  sar  quidem  collega,  sed  absens  et  in 

fuerit.  bello  erat. 

4  In  otio  ac  quiete']    Alii,   Cum  ne  '  In  agris]  Ita  legit  Lipsius :  nam 

modica  quidem  re  servari  posset:   alii,  itaseresbabebat:  Romaeseditionem, 

cum  ne  a  Diis  quidem  servari  posset,  bellum  in  agris  movebat  per  Mile- 

Alii  aliter.   Ut  ut  est,  bunc  puto  sen-  nem.    Verum  alii    legunt  magis  au- 

sum  esse  :  Cum  propter  rei  familiaris  tem  occulte.     Alii,  aut   magis,  quod 

angustiame\ire2erealieuonon  posset,  verius  esse  puto. 

"■  Novai-um  tubularum]  Novze  tabula;  "  Thurios]  Tburium,  ante  Sybaris, 

Romae  fieri  dicebantur,  cum  accepti  et  postea  Copiae   juxta    Cluverium 

et  expensi  tabulae  edicto  praetoris  tol-  erat  ibi,  ubi  nunc  Torre  del  Cupo,  in 

lebiintur.   Quo  fiebat,  ut  exigi  debita  Calabria  citeriore. 


ISS  C.    VELLEII    PATERCULI 

similis  fortuna  Milonis  fait;  qui  Compsam''  in  Hirpinis 
oppugnans,  ictusque  lapidc,  turn  P.  Clodio,  turn  patriae, 
qiiam  armis  pctcbat,  pcenas  dedit ;  vir  inquics,  et  ultra  for- 
tem^^  tcmerarius."  Quatenus  autem  aliquid  ex  omissis 
pcto,  notetur,  iramodica  et  intempestiva  libertate  usos  ad- 
vcrsus  C.  Caesarem,  Marullum  Epidium,  Flavumque*  Cfesc- 
tium,9  tribunes  plebis,  dum  arguunt  in  eo  regni  voluntatem, 
pasne  vim  dominationis  expertos.  In  hoc  tamen  saipe  laces- 
siti  principis  ira  excessit,  ut  censoria  potius  contentus^° 
nota,  quam  aniraadversione  dictatoria,  summoveret  eos  a 
republica,  testareturque,  esse  sibi  miscrrimum,  quod  aut 
natura  sua  [ei]"  exccdendum  foret,  aut  minucnda  dignitas." 
Sod  ad  ordinein  revertendum  est. 

G9.  Jam  et  Dolobella  [U.  c.  711.  a.  Chr.  n.  42.]  in  Asia 
C.  Trcbonium  consularcm,  cui  succcnsebat/^  fraudc  dc- 
ccptum,  Smyrnas*  occiderat,  virum  adversus  mcrita  Ca^sa- 
ris  ingratissimum,  participeraque  caedis  ejus,  a  quo  ipse  in 
consulare  provectus  fastigium  fuerat  •/  et  C.  Cassius,  ac- 

»  Vir  inquietus,  et  viagis  temerarius  (juam  fortior. 

"  Dum,  autem  refero  ali<juid  ex  ■prater missis,  observctur,  quod  niaruUus  Epidius 
et  Flavus  Casetius,  tribuni  plebis,  usi  nimia  et  prapvstcra  libertate  contra  Ciunm 
Ctrsarem,  ptme  expcrti  sunt  potenliam  dominationis,  dum  eum  accusant  aff'ectati 
regni  crimiiie.  Tamen  ira  Casaris  multoties  irritati  in  hoc  cmimiit,  ut  cos  a  publi- 
cis  nrgotiis  removciet,  conlentus  eos  potius  notarc  tanquam  Censor,  quam  punire 
tunquam  Dictator ;  signijicaretque  sibi  molest issimum  esse ,  quod  vel  esset  ei  recc- 
dendum  a  sua  dementia,  rcl  minuenda  sua  auctorilas. 

f  A  quo  ipse  promotus  fuerat  ad  summum  dignitatem  consults. 


transpositione  peccatuiu  csso  ccnsct,  pro  lucep.  liJilonis  pari  s.  F.f. — 8  Lips. 
ultra  surtem ;  ct  ita  Riilinkcn.  et  Ed.  Liigd.  Bat.  2.  Jacobs,  ad  calccm  Vers. 
\\lleii  germ.  p.  32.  ultra  fidcvi.—O  Kd.  pr.  Casctiam.— 10  Cod.  rontemptus. 
—  11   Ei  c  rnargiiic  intriisiini  suspicatur  Kraus.— 12  Sic  Ed.  liipoiit.  ct  Ed. 

NOT/E 

*  C'ompsam]  Vid^o  <V(/i2«,iiiijsolini  in  e<litione  Gryplilana  recte  cmcnda- 

Ifirpinoriim,  niiiu;  r»t;iii  Neapolitani,  turn  est  Elavumque ;  iic  duo  Kiritiii- 

iii  I'rovincia  principatus  iiitcrioris.  tia  nomina  confundantur.     Sane  Cac- 

y   Et  ultra  fortem]  JCsl  alia  Itctio  :  setio  cognoiuen /'A/i^i  triljuunt  Livius, 

et  ultra  sorlem  temerarius.     Id  est,  au-  Suetonius,  Plutarehus. 
dacior   quam  pro   conditionc  cxulis  »  Smyrna]  Urbs  est  loniae  niariti- 

decerct.  ma,    Smyrnc :     hodie(|uc    mercatura 

'  Flatumque]  AUi  I'laviumquc :  std  Celebris,  et  totius  regionjs  prima^ia. 


HISTORIC    ROMANCE    LIU.    II.   00.  169 

ceptis  a  Statio'  Murco  ct  Crispo  Martio,  praeloriis  viris, 
imperatoribusque/  praevalidis  in  Syria  legionibus,  inclu- 
sum  Dolobellam,  (qui  praeoccupata  Asia  in  Syriam  perve- 
ncrat)  Laodiciae,''  expugnata  ea  urbe,  cunfecerat,'  ita  tamen, 
ut  ad  ictum  servi  sui  Dolobella  non  scgniter  cervicem  da- 
ret,  et  decern  legiones  in  eo  tractu  sui  juris  fccerat.  Et 
M.  Brutus  C.  Antonio  fratri  M.  Antonii,  in  Macedonia, 
Vatinioque  circa  Dyrrhachium  volentes^^  legiones  extorse- 
rat :  sed  Antonium  bello  lacessierat ;  Vatinium  dignatione'' 
obruerat  ;^  cum  et  Brutus  cuilibet  ducum  praeferendus  vidc- 
retur,  et  Vatinius  nulli  [nomini^  ^  non  esset  postferendus ; 
in  quo  deformitas  corporis  cum  turpitudine  certabat  ingenii, 
adeo  ut  animus  ejus  dignissimo  domicilio  inclusus  videretur. 
Eratque  septem  legionibus  validus.  Et^  lege  Pedia,  quam 
consul  Pedius,  collega  Caesaris,  tulerat,  omnibus,  qui  Cas- 
sarem  patrem  interfecerant,  aqua  ignique  damnatis^  inter- 
dictum  erat.  Quo  tempore  Capito,  patruus  mens,  vir  ordi- 
nis  senatorii,  Agrippae  subscripsit  in'  C.  Cassium.  Dumque 
ea  in  Italia  geruntur,  acri  atque  prosperrimo  bello  Cassius 
[U.  c.  712.  a.  Chr.  n.  41.]  Rhodum,*^  rem  immanis  operis. 


Chid,  ex  conjectura  Ruhnken.  Vulg.  succedebat. — 1  Ita  Vascosanus  et 
Ursiuus  Ed.  pr.  Stajo. — 2  Ita  Boubonim.  probante  Voss.  Ed.  pr.  imperato- 
ribus,  qui,  Sfc. — 3  Ed.  pr.  Laodiceam  expugnata  ea  urbe  fecerat.  Cod.  Lao- 
dicia  expugnat.  Laodicice  restituit  Vossius ;  confecerat  Rhenanus,  qui  et 
interfecerat,  a  Ruhnkenio  receptum,  proposuit.  In  Heinsii  conjectura, 
Laodkia  expugnata,  ceperat,  quod  %  Vossio  habet,  placeiit  Krausio  verba 
ea  urbe  expuncta.  Expugnarat  conj.  Aid.  et  Schegk.— 4  Cod.  volenfis:  Ed. 
pr.  volventis.  Ursin.  legit  volenti. — 5  Ita  emendavit  Ed.  Basil.  Ed.  pr. 
Ant.  b.  I,  Vatinius,  d.  o.—Q  Vocem  banc  pro  glossemate  suspectam  ba- 
bent  fere  ouines  critici.  Putean.  legit  minimo :  Acidal.  omnium :  Vascos. 
homini:  Faelise  pro  nulli  nom.  vult  reponere  simpliciter  nemini. — 7  Lips. 
ut. — 8  Damnatis  expunxit  P.  Delben.  apud  Aid.  Nep.  probante  Ruhnkeu. 

NOTyE 

^  Laodiciai'\  Sita  est  in  ora  maris         ^  Subscripsit  in,  ^-c]    Id  est,  sub- 

Piioenicii,  inter  Heracleam  et  Gaba-  scripsit  accusationi  C.  Cassii. 
lam,  ad  radices  mentis  Cassii.  ^  Khodum]  Vide  supra  lib.  i.  cap.  9. 

"=  Dignatione'\  Vide  sup.  lib.  Ii.  c.  n.  p.     Addo  banc  insulani  ab  anno 

52.  n.  m.  1300.    servatam  fuisse  ab  equitibus 

*  Ntdli  nomini]    Pro   nemini.     Sic  S.  Joannis  Hierosolymitaiii,   qui   ab 

ubique  Romanum  nomcn  pro  Roma-  ea  dicti  sunt  Rbodii,  usque  ad  annum 

nis.     Itaque  sensus  esset :  cum  Vati-  1522.  quo  expugnata  luit  a  Solinianno 

nius   etiam   viiissimo   cuique   homini  Turcarmn  Impcratoic  post  obsidio- 

postponcudus  esset.  uem  sex  mcnslum. 


170  C.   VELLF.II    PATERCULI 

coperat;  Brntns  Lycios"  dcvicerat ;  et  inde  in  Macedoniam 
exercitus  trajeccrant :  cum  per  omnia  repuc^ans  naturae 
sua>  Cassius,  etiam  Bruti  clemeutiam  vinceret.  Ncque  re- 
perias,  quos  aut  pronior  Fortuna  comitata  sit,  aut  veluti 
fatigata  maturius  destituerit,'?  quam  Brutum  et  Cassium. 

70.  Turn  C^sar  et  Antonius  trajecerunt  exercitus  in  Ma- 
cedoniam, et  apud  urbcm  Philippos*'  cum  M.  Bruto  Cassio- 
que  acie  concurrerunt.  Cornu,  cui'  Brutus  praecrat,  impul- 
sis  hostibus,  castra  Cassaris  cepit.  Nam  ipse  Cassar,  etiamsi 
infirmissimus  valctudine  erat,  obibat  munia  ducis,  oratus 
etiam  ab  Artorio  medico,  ne  in  castris  remaneret,  mani- 
festa^  denuntiatione''  quietis  territo/-  Id  autem,  in  quo  Cas- 
sius fuerat,  fugatum  ac  male  mulcatum,'"  in  altiora  se"  re- 
ceperat  loca.  Turn  Cassius  ex  sua  fortuna  eventum  collegae 

9  Ncque  invenias,  quibvs  fortuna  magis  faverit,  aut  quos  citius  tanquam  defessa 
dercliijuerit. 

•"  Qui  mcdicus  territus  fuerat  manifesto  monitu,  somnii  in  quiete. 


nisi  dc  loco  sue,  ante  aqua,  nt  Grunero  placuit,  moliim  est. — 9  Ita  emcndavit 
Heins.  rccipientc  Ruhnken.  Ed.  pr.  manifeste. — 10  Ita  Puteaii.  Ed.  pr. 
Lugd.  Bat.  2,   et  al.  muUatum.— 11  Sc,  quod  iu  Ed.  pr.  aberat,  restituit  Ed, 


NOT^ 

f  Lycios"]  Asia;  minoris  populos  a  giiine  nostro  jTmathiam,  etlatos  Hae- 

Lycia,  qii*  nunc  Aidinelli  vocatiir:  mi  pinguescerc  canipos.'     Nam  JE- 

subcstquc  doniinio  Turcarum  a  tribiis  mathia  (id  est  Macedonia)   vere  bis 

saicniis,  et  est  Carainaniee  late  sum-  Romano  sanguine  maduit,  Bruto  ni- 

ta;  pars.  mirum  post  paucos  dies  (numerantur 

''  El  apud  urbcm  Philippos']    DupU>  viginti  duo)  altero  pra;lio  victo  ibi, 

ces  Pliilippi  fuerunt.     Alii  in  Tbes-  ubi  antea  cum  Cassio  fugatus  fuerat. 

salia  ad  Peneum  lluvinm,  ubi  victus  '  Cornu,  cui,  Sfc.}  In  pradio  cornua 

est  Pompeius.     Alii  in  extrema  Ma-  dicuntur  aciei  partes  in  niorem  arcus 

cedonia,  in  confinio  Thracia;  ad  Hze-  ab  utroque  latere  prominentes.  Quae 

mum  montem,  et  ad  Strymonem  flu-  item  partes,  cum  stanl  dcinceps,  sive 

vium,  ubi  victi  sunt  Cassius  et  Brutus,  super  eadem  linea,  vocantur  ala;.    In 

Hinc  riorum  corrige,  qui  Cassium  et  exercitu  autem  dextra  et  sinistra  est 

Brutum  arcnam,qu2e  Cna'o  Porapeio  ala;    dextrum   et   sinistrum    cornu, 

fatalis  fuit,  insedisse  scripsit.     Hinc  I'utie  droite,  et  Vatic  (fuuche.      Quod 

cxplica  quoqufc  Virgilii  locum,  qui  inter  utrumque  est,  acies  media  dici- 

intellcctus  male  Lucanum,  et  aliquot  tur,  Ic  corps  de  hataille. 

alios   PoL-tas,   impulit    in    errorem :  i*  Dtnun<io<ionc]  Id  est,  monitu  de 

'  Noo  fuit  indignum  superis  bis  »an-  periculo,  quod  domino  impcndebat. 


HISTORIyE   ROMANS    LIB.    II.   71.  171 

aestimans,  cum  dimisisset  evocatum,'  jussissetque  nuntiare 
sibi,  qua?  esset  multitudo  ac  vis  hominum,  qua)  ad  sc  tcn- 
deret,  tardius  eo  nuntiante,  cum  in  vicino  esset  agmen  cursu 
ad  eum  tendentium,  neque  pulvcre  facies  aut  signa  denotari 
possent ;  existimans,  hostes  esse,  qui  irruerent,  lacerna'" 
caput  circumdedit,  extentamque  cerviccm  interritus  liberto 
praebuit.  Dcciderat  Cassii  caput,  cum  evocatus  advenit, 
nuntians,  Brutum  esse  victorem.  Qui  cum  imperatorem 
prostratum  videret :  *  Sequar,'  inquit,  '  eum,  quem  mea 
occidit  tarditas ;'  et  ita'^  in  gladium  incubuit.*  Post  paucos 
deinde  dies  Brutus  conflixit  cum  liostibus :  et  victus  acie, 
cum  in  tumulum* "  nocte  ex  fuga  se  recepisset,  impetravit 
a  Stratone  ^geate,  familiari  suo,  ut  manum  morituro  com- 
modaret  sibi;  rejectoque  laevo  super  caput  brachio,  cum 
mucronem  gladii  ejus  dextera  tenens,  sinistras  admovisset 
mammillas,  ad  eum  ipsum  locum,  qua  cor  emicat,*  impellens 
se  in  vulnus,  uno  ictu  transfixus  expiravit  protinus.^ 

71.  Messalla,  fulgentissimus  juvenis,  proximus  in  illis 
castris  Bruti  Cassiique  auctoritati,'  cum  essent,  qui  eum 
ducem  poscerent,  servari  beneficio  Caesaris  maluit,  quam 
dubiam  spem  arraorum  tentarc  amplius.  Nee  aut  Ca^sari 
quicquam  ex  victoriis  suis  fuit  laetius,  quam  servasse  Cor- 
vinum ;  aut  majus  exemplum  hominis  grati  ac  pii,°  quam 

*  Ubi  cor  salit. 

*  Juvenis  speclatissimus,  primus  auctoritate  in  illo  exerdiu  post  Brutum  et  Cas- 
slum. 


Basil. — 12  Herd,  statimque. — 1  Vulg.  occubuit. — 2  Ita  Ed.  Basil,  Ed.  pr. 
tumultum. — 3  Ita  ex  interpunctione  Sclieffcr.  in  Misc.  Obs.  ix.  p.  170.  edi- 
dit  Riilinkcn.  cui  in  posteriori  editione  accedit  Ed.  Bipont.  Ed.  pr.  Lugd. 
Bat.  2.  Burn),  et  al.  expiravit.    Protinus  Messala,  Sfc.  ex  quo  Bipont.  pr. 

NOT^ 

'  Evocatum]  Evocatus  dicitur  vete-  qua  milites  olim  utebantiir.    Gallice, 

ranus  miles,  qui,  ob  repentinam  ali-  Manteau,  Cosaque. 

quam  necessitatem,  ad  bcUum  revo-  °  Tumulum]   Proprie  locus   est  e 

catus  est.    Is  vero  cum  centurio  es-  terra  nonnihil  eminens.     Hinc  scpul- 

set,  non  male  nobis  diccretur  Gallice,  cruni  tumnlus  dici  solet,  quod,  ubi 

Capitaine  ri^formL  quis  sepultus  est,  ibi  terra  nonnihil 

"»  Laccrna]    Penula  vestis,  pluviae  emineat. 

frigoriqucpropulsandoaccommodata,  »  Hominis  grati  ac  piil  Scilicet  Oc- 


172  C.    VELLEII    PATERCULI 

Corvinus  in  Caesarcm  fuit.  Non  aliud  bcllum  cruentius 
ca"de  clarissimonim  viroriim  fuit.  Turn  Catonis  filius  ceci- 
dit.  Eadem  Lucullum  Hortensiumque,  eminentissimorum 
civium  filios,  Ibrtuna  abstulit.  Nam  Varro  ad  ludibrium 
moiitnrus  Antonii,  digna  illo  ac  vera  de  exitu  ejus  magna 
cum  libertate  ominatus  est."  Drusus  Livius,  Julias  Au- 
gustaeP  pater,  et  Varus  Quinctilius,  ne  tentata  quidem  hostis 
misericordia,  alter  se  ipse  in  tabernaculo  interemit;  Varus 
autem  liberti,  quern  id  facere  coegerafc,  manu,  cum  se  in- 
signibus  honorimi  vclasset,  jugulatus  est. 

72.  Hunc  exitum  M.  Bruti  partium  septimum  et  tricesi- 
mum  annum  agentis  Fortuna  esse  voluit :  incorrupto'*  animo 
ejus  in  diem/  quae  illi  omnes  virtu tes  unius  temeritate 
facti'^  •>  abstulit.  Fuit  autem  dux  Cassius  melior,  quanto 
vir  Brutus.  E  quibus  Brutum  amicum  habere  malles,  ini- 
micum  magis  timeres  Cassiura.  In  altero  major  vis,  in 
altero  virtus.  Qui  si  vicissent,  quantum  reipublicae  inter- 
fuit,  Caesarem  potius  habere  quam  Antonium  principem, 
tantum  retulisset,  habere  Brutum,  quam  Cassium.  Cn.  Do- 
mitius,  pater  L.  Domitii,  nuper  a  nobis  visi,  eminentissimae 
ac  nol)ilissimae  simplicitatis'  viri,  avus  hujus  Cn.  Domitii, 
clarissimi  juvenis,  occupatis  navibus,  cum  magno  sequen- 
tium  consilia  sua  comitatu,  (ugae  fortunaeque  se  commisit, 
semctipso  contcntus  duce  partium.7  Statins  Murcus,  qui 
classi  ct  custodia)  maris  pracfuerat,  cum  omni  commissa 

"  Magna  cum  libcrlale  pradixily  quern  revera  finem,  dignum  illo,  habilurusesset. 


C(frvinu9  Messahi. — 4  Ita  ooircxit  Jac.  Tollius  ad  Anson,  p.  309.    Edd.  ptu- 
liiiiiT  coniipto. — .•)  Maniit.  coiij.  wna  die.—G  Ita  Hlienan.  Ed.  pr.  fecit.— 7  Ita 

NOT;C 

tavins  Caesar,  accepta  cladc,  cxcrcitu  nnpsit,  et  Julia  ct  Augusta  iiominuta 

» xiittis,  cum  in  Messalla-  ((jiii-m  oliin  est. 

proscripserat)    potestatem    venissct,         i  Facti]  Intellige  Cacsaris  csedem. 
ab  CO  tamcn  conservatiis  est.  '  SimiAicitntis]  Simplicitas  hie  .<o- 

'■  Julia   Augusta]     Con'^tat    inter  nat  piiKcam  morum  intej^ritatem,  et 

*<;riptf>rcs  fui».se  Liviiim :    nc(|ue  ta-  quasi  rjuandam  iiaturic  honitatcin  in 

ni«;n    idcirco    cum    Manutio    scrilio,  i;;noralionc    vitiorinn    positam,    ncc 

Liiia:     Nam  ex  quo  Livia  y\ii(,'uito  "'lis  adhuc  artibu<-  coiiuptam. 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.    II,   7:3.  173 

sibi  parte  cxcrcitus^  naviumquc  Sex.  Pompcium,  Cn.  Mag- 
ni  filium,  qui,  ex  Hispania  revertens,  Siciliam  armis  occu- 
paverat,  petit.9  Ad  quem  et  e  Brutianis  castris,'°  et  ex 
Italia,  aliisque  terrarum  partibus,  quos  praesenti  periculo 
fortuna  snbduxerat,  proscripti  confluebant.  Quippe  nullum 
habentibus  statum'  quilibet  dux  erat  idoneus  ;  cum  fortuna 
noil  electionem  daret,"  perfugium  ostenderct ;  exitialemque 
terapestatem  fugientibus  statio  pro  portu  foref. 

73.  Hie  adolescens  erat  studiis  rudis,'  sermone  barba- 
rus,  impetu  strenuus,*  raanu  promtus,  cogitatione'^  celer,' 
tide  patri  dissimillimus,  libertorum  suorum  libertus,  servo- 
rumque  scrvus,  speciosis  invidens,  ut  pareret  humillirais : 
quem  senatus,  paenc  totus  adhuc  e  Pompeianis  constans 
partibus,  post  Antonii  a  Mutina  fugam,'  eodem  illo  tem- 
pore, quo  Bruto  Cassioque  transmarinas  provincias  decre- 
verat,  revocatum  ex  Hispania,  ubi  adversus  eum  clarissi- 
mum  bellum  Pollio  Asinius  praetorius  gesserat,  in  paterna 
bona  restituerat,  et  ora?  maritimaj  praefecerat.  Is  turn,*  ut 
praediximus,  occupata  Sicilia,  servitia  fugitivosque  in  nu- 
mcrum  exercitus  sui  recipiens,  magnum  modum  legionum 
efleccrat ;"  perque  Menam  et  Menecratera,  paternos  libertos, 
praefectos  classium,  latrociniis  ac  praedationibus  infestato 

'  Ignarus  lilerarum.  v  Acer  dexterque  ad  audendutn, 

*  Recipiens  servos  et  fiigitivos  solam  vi  suus  exercitus  esset  numerosior,  cffece- 
rat  magnum  numerum  legionum. 


interpunctioncm  sanavit  Ed.  Basil.  Ed.  pr,  duce.  Parlium,  ^-c. — 8  Ita  Ed. 
Basil.  Ed.  Bipont.  Riihiikcn.  Biirniann.  et  Clud.  exercitit  Ed.  pr.  exercituum 
Rheiian.  et  Ed.  Lugd.  Bat.  2.-9  Ita  Ed.  pr.  Ed.  Basil,  petiit.— 10  Ita 
Ed.  pr.  Cod.  Adque  me  Te  brutianis  castris. — II  Ed.  Basil,  et  Liigd. 
Bat.  2.  sed  ante  perfugium  habent,  deest  vero  in  Edd.  pluriinis. — 12  Ita  ex 
emciKlatione  Rlienan.  Burinaiin.  Lugd.  Bat.  2.  Bipont.  sec.  et  al.  Ed.  pr. 
cogitatur :  Schefter.  in  Misc.  Obs.  cogitatu  conjicit,  probante  Ruhiiken.  Lips. 
concilatu. — 1  Ita  edidit  Burer.  e  ("od.  vestigiis :  post  Ant.  A  mutinam  fugam. 
Ed.  pr.  p.  Antonianam  fugam. — 2  Ed.  pr.  vitiose  Istum,  quod  correxit  Ed. 

NOTiE 

»  Statum']  Interpreter,  niillam  vitae  taxat  summis  ingeniis  convenit :  sed 

conilitioneni  ccrtam   et    tolerabileni  consilii  qualiscuniqne  capicndi  volu- 

habcntibus.  bilitas  :    qiias  aiidacis    ac    pritcipitis 

'  C«^j(a<io?iecf/c')]  Intelligenda  non  auinii  est. 
est  ea  cogitamli  celcritas,  quaj  dnn- 


174  C.    VELLEII    PATERCULI 

mari,  cid  sc  cxcrcitumqiic  tucndum  rapto  utebatur,  cum 
cum  non  dcpiulcrct,  vindicatum  armis  ac  ductu  patris  sui 
mare  int'cstarc  piraticis  sceleribus."  * 

74.  Fractis  Brutianis  Cassianisque  partibns,  Aiitonius 
transmarinas  obiturus  provincias*  substitit ;"  Caesar  in  Ita- 
lian! se  recepit,  eamque  longe,  quara  sperarerat,  tnmultuo- 
siorem  reperit.  Quippe  L.  Antonius  consul  [U.  c.  713.  a. 
Chr.  n.  40.],  vitiorum  fratris  sui"  consors,  sed  virtutura, 
qua3  interdum  in  illo  erant,  expers/  modo  apud  veteranos 
criminatus  Caesarem,  modo  eos,  qui  justa+y  divisione  prae- 
diorum,  nominatisque  coloniis,^  agros  amiserant,  ad  arma 
conciens/  magnum  cxercitum  conflaverat.  Ex  altera  parte 
uxor  Antonii  Fulvia,  nihil  muliebre  praeter  corpus  gerens, 
omnia  armis  tumultuque  miscebat.^  Haec  belli*^  sedem 
Praenestc^  ceperat.  Antonius  pulsus  undique  viribus  Caesa- 
ris  Pcrusiara''  se  contulcrat :  Plancus,  Antonianarum  adju- 
tor  partium,  spem^  magis  ostenderat  auxilii,  quam  opem 
fercbat  Antonio.  Usus  Cassar  virtute  et  fortuna  sua,  Pe- 
rusiam  expugnavit  [U.  c.  714.  a.  Chr.  n.  39.] ;  Antonium 
inviolatum  dimisit.  In  Perusinos  magis  ira  militum,  quam 
voluntate  saevitum  ducis.-^    Urbs  incensa,  cujus  iuitium  [in- 

"  Cum  cum  yion  piiderct  tenere  clausum  piraticis  deprcedationibus  illiid  mare,  quod 
liberalum  fueral  armis  et  ductu  sui  patris. 

*  Peragraturus  provincias  qua;  sunt  ultra  mare. 

'  Qui  vitia  $ui  fratris  habebat,  non  item  virtutes,  qiue  in  fratre  nonnunquam 
erant. 

<*  Ad  arma  concitans.  '  Omnia  turbabat  armis,  et  scditionibus. 

f  Actum  est  crudeliter  in  Perusinos,  potius  ira  militum,  quam  consensu  ducis. 


Basil. — 3  Lips.  conj.  cclocibus:  Rulinken.  celetibus. — 4  Ita  ex  emcndatione 
Vasco*.  P2d.  Bipont.  sec.  juste  Ed.  pr.  Liigd.  Bat.  2.  Burmann.  Rulinken. 
qui  tamcn  instituta  conjicit,  et  Clud.  Lips,  injusta :  Heins.  jhssa. — .5  Pro 
vnlg.  colonis,  ita  scribendum  voluernnt  Heins.  et  Riiimkcn.  nisi  quod  Heins. 
pro  nominatisque    malit    ordinatisque. — 0   Ita   Ed.    Basil.     Ed.    pr.    bellis. — 

NOTiE 

''  Substitit]  Scilicet  in  Gra;cia.  z  Praneste]  Vide  sup.  1.  ii.  c.  2G. 

*  Fratris  sui]  Antonii  triumviri.  n.  m. 

■'  Quijusla]    Lege  ciini   aiiis  injus-  »  Pcrusiam]    Vidgo,  Pcmuse,   urbs 

te  ;  Ani  injusta.    Nee  vcro  sensit  ant  ampla,  et  ciilta,  in  ea  Etrurtie  parte, 

fecripsit  aliter  Vcllcius.     Sin   minus,  quae  siinuno  Pontifici  subest  apud  Ti- 

putidissimns  fit    adulator,   ut    rccte  bcrim, 
Lipsiut)  pronuntiat. 


lUSTORiyL    ROMANS    LIB.    II.   75.  175 

cendiiP  piinccps  ejus  loci  fecit  Maccdonicus  ;''  qui,  sub- 
jecto  rebus  ac  penatibus  suis  igui,  transfixuin  sc  gladio 
flamma;  intulit.^ 

75.  Per  eadem  tempora  exarserat  in  Campania  bellum, 
quod,  profcssus  eorum,  qui  perdiderant  agros,  patrocinium, 
ciebat  Ti.  Claudius  Nero,  praetorius  et  pontifex,  Tiberii 
Ca)saris  pater,  raagni  vir?  animi,  doctissimique  ingenii.*  Id 
quoque  adventu  Caesaris  sepultum  atquc  discussura  est. 
Quis  fortunce  mutationes,  quis  dubios  rerura  humanarum 
casus  satis  mirari  queat  ?  Quis  non  diversa  prtesentibus, 
contrariaque  expectatis  aut  speret,  aut  timeat  ?  Livia,  no- 
bilissimi  et  fortissimi  viri,  Drusi  Claudiani,  lilia,  genere, 
probitate,  forma  Romanarum  eminentissima,'  quam  postea 
conjugem  Augusti  vidimus,  quam  transgressi'^  ad  Deos 
sacerdotem  ac  filiam,  tum  fugiens  mox  futuri  sui  Caesaris 
manus,'°  bimum  hunc  Tiberium  Caesarem,  vindicem  Ro- 
man! imperii,  futurumque  ejusdem  Caesaris''  filium,  gestans 


f  Cujus  incendium  habuit  inilium  a  Macedonico,  prima  h^jus  urbis,  qui,  igne 
submisso  suce  supelleclili  ct  su<b  domo,  inflainmam  conjecit  se,  ense  transfossum. 
*  Et  summcB  doctrinw. 
'  Clarissima  luatronarum  Romanarum^  nobilitatet  virtute,  pulchritudine. 


7  Ita  Ed.  pr.  Cod.  spe. — 8  Incendii  e  margine  obtrHsuin  censet  Kraus. 
Herel.  conj.  c.  i.  Cestiiis,  vel  c.  i,  princeps  c.  I.  f,  Ceslius  Mac. — 9  Ita 
Ed.  pr.  Cod.  viri. — 10  Ita  restituit  et  edidit  Rubnken.  ex  Ed.  pr.  Cte- 
saris  arma  mis  bimum.  Ed.  Basil,  Lugd.  Bat.  2.  Burinaiin.  et  al.  Cas. 
arma,  vix  bimum:    Rhenan.  turn  bimum:  Burer.  ex  obsciiris  vestigiis  Cod. 

NOT.E 

>>  Macedonicus]  Ei  nomen  erat  Ces-  am  ejus  Sacerdotem  constitutam  fu- 

tius.     Maccdonici  cognomen  assum-  isse.      Seciindani    solvit   Vossins   ex 

serat  sibi,  quod  in  Macedonia  niili-  Nuniisniate  Claudii,  qui  Liviam  post- 

tasset.     Ita  Appian.  v.  Bell.  Civil.  ea  consccravit.     Hujus  Numismalis 

<^  Quam  (rans5-»€5si,iSrc.]  Id  est,  quam  adversa  pars   exhibet  :    S.  P.  Q.  R. 

vidimus  etiam  Sacerdotem  ac  filiam  Div^  Juli^?!  Augusti  fili^.     No- 

Augusti,  postqiiam  ille  ad  Superos  men    autem    filla;    assumsit    Livia  : 

migravit.    Ubi  duplex  oritur  difficul-  1.  quod  in  Juliam  familiam  adoptions 

tas.     1.  Cur  appcllet  earn  >StfCfrrfo<e»i.  transierit.     2.  Quod  Augustus  jusse- 

2.  Cur  vocet  etiam  filiam.    Primam  rit  eam  fcrre  nomen  suum,  ut  clare 

difficiiltatem  solvunt  Dio,  et  Tacitus,  Tacitus  Suctoiiiusque  tcstanlur. 

cum   docent  immortalitatem  Czesari  d  Futurumque  ijusdem  Casaris,  4"C-] 

tributam,  ei  Flaiuiues  datos,  et  Livi-  In  eo  foituuae  vices  Velleius  notat, 


17G  C.    VKLLF.II    PATERCULI 

sinu,  per  avia  itincrum/  vitatis  militum  gladiis,  uno  comi- 
taiite,  quo  facilius  occultarctiir  luga,  pcrvcnit  ad  marc,  et 
cum  viro  Nerono  pervecta  in  Sicilian!  est. 

70.  Quod  alicno  testimonium  rcdderem,  [in]"  eo  non 
fraudabo  avum  meum.  Quippc  C.  Velleius,  honoratissimo 
inter  illos  CCCLX.  judiccs  loco  a  Cn.  Porapeio  lectus,  ejus- 
dcm,  Marcique  Bruti,  ac  Ti.  Neronis"^  pra^fectus  fabrum,^ 
\ir  nulli  sccundus,  in  Campania,  digressu  Neronis  a  Nea- 
poli,  cujus,  ob  singularem  cum  eo  amicitiam,  partium  adju- 
tor  fuerat,  gravis  jam  astatc  et  corpore,  cum  comes'  esse 
non  posset,  gladio  se  ipse  transfixit.  Inviolatam  excederc 
Italia  Ca?sar  passus  Fulviam,  Plancuraque  muliebris  fugae 
comitem.'  Nam  Pollio  Asinius  cum  septem  legionibus, 
diu  retenta  in  potestate  Antonii  Venetia,*  magnis  speciosis- 
que  rcl)us  circa  Altinum,^  aliasque  ejus  regionis  urbes  edi- 
tis,  Antonium  petens,  vagum  adhuc''  Domitium,  quern  di- 

*  Turn  fuffiens  arma  Casaris,  futttvi  non  multo  post  sui  mariti,  portans  in  gre- 
mio  liunc  Ttherium  Casarctn,  qui  nunc  defensor  est  Imperii  llomani,  nccdum  duo- 
rum  annuruin,  et  futurum  fiinim  ejusdem  Ccesaris,  per  devia  itinera. 

'  ]\'(tnf  rust  rubor  avum  inemn  eo  testimonio,  quod  redderem  extraneo.  Quippe 
C.  Velleius,  fir  qui  nemini  cedebat,  electus  a  Cnceo  Fompeio  inter  pracipuos  illos 
trecentos  sexaginla  judlces,  et  prcefectus  operum,  (juic  idem  Pompeiiis,  et  Marcus 
lirutus,  ac  Tiro  in  Campania  fieri  ciirabaiit;  cum  jam,  propter  ailatem  et  tardita- 
tem  corporis,  non  posset  eomitari  discedentcm  a  Neapoli  Neronem,  cujus  partibus 
nuxiliatiLs  fuerat,  ob  sinf:;ul<irem  cum  eo  amicitiam,  ense  se  ipse  transfodit.  Cccsitr 
passui  est  abire  Fulciam  illusam,  et  Plancum  socium  essefugcc  hujus  miUieris. 


CcES,  arma,  cujus  bimum:  Voss.  Ca;s.  arma,  minus  bimum. — 11  In  ex  prSn- 
ocdcnto  m  ortiim  dcievit  Eel.  Basil. — 12  Ita  cinendavit  Alil.  Ncp.  proliantc 
Lips.  Viilg.   Tironis. — 1  Cutn  absoiptuin  in  Cod.  a  S(i.    comes  rcstituit  Aid. 

HOTJE 

ct  admiiatur  Dio  ;  quod  haec  Livia,  tern  vencrunt.' 

quae    tuiii    Aiigustum    fiigiebat,   ipsi  ^  Venetia^     Est   rcgio   Vonctoruni 

postca  nupscrit :  et  Tiberius  iste,  qui  Italia'  populoruni,  ab  ostiis  Padi  flu- 

cuni  pareiitibus  turn  fu^iebat,  priiici-  minis   post  Istiiani  usque  protensa, 

patutn  Casaris  postca  acccperit.  Hadriatico    maii    proxinia  :     vnlgo, 

«  Fd>rum]  In  numero  niultitudinis  V Etut  dcla  Republique  de  Venise.  Ha- 

usitatius  erat  ctiam  Ciccronis  astatc,  bet  Vcnetias  nniversai  di^jonis  caput, 
qiiani    Fabrorum.      Cicer.    in   Orat.  r  AUinum]    Altino:  urbs  Meditei- 

•  Fabrnm  ct   Procnm  audco  dicerc,  ranca  Venetia-jab  Hunnis  olim  ever- 

non  Fabrorum  et  Procorum.'     Idem  sa. 

a<l  Attic,  lib.  ix.  '  Jam  duo  prafcrti  ''   Vagum  adhuc']  Id  est,  adhuc  in- 

Fabn'.ni   Pompeii   in  mcani   potesta-  corfum  qnas  partes  amplecteretnr. 


HISTORIiE    ROMANiE    LIB.    11.   77.  177 

gressum  e  Brutianis  castris  post  caedem  ejus  prsediximus, 
et  propriae^  classis  factum  duccm,  consiliis  suis  illectum/ 
ac  fide  data,  junxit  Antonio.  Quo  facto,  quisquis  aequum 
se  prasstiterit,  sciat,  non  minus  a  PoUione  in  Antonium, 
quam  ab  Antonio  in  Pollionem,  esse  collatum.  Adventus 
deinde  in  Italiam  Antonii,  praeparatusque  contra  eum  Cae- 
saris'  habuit  belli  metum :  sed  pax  circa*  Brundisium  coni- 
posita.  Per  quae  tempora  Rufi  Salvidieni  scelesta  consilia 
patefacta  sunt:  qui  natus  obscurissimis  initiis,  parum  habe- 
bat  summa^  accepisse,  et  proximus  a  Cn.  Pompeio,  ipso- 
que  Caesare,  ex  equestri  ordine*^  consul  creatus^  esse,'  nisi'" 
in  id  ascendisset,  e  quo^  infra  se  et  Caesarem  videret  et 
rempublicam. 

77.  Turn  expostulante  consensu  populi,  quem  gravis  ure- 
bat,  infesto  mari,  annona,"  cum  Pompeio  quoque  circa 
Misenum''  pax  inita  [U.  c.  715.  a.  Chr.  n.  38.] :  qui  baud 
absurde^  cum  in  navi  Caesaremque  et  Antonium  coena  ex- 
ciperet,  dixit :  in  Carinis  suis'  se  coenam  dare  ;  referens 
hoc  dictum  ad  loci  nomen,  in  quo  paterna  domus  ab  Anto- 
nio possidebatur.     In  hoc  pacis  foedere  placuit  Siciliam"" 


'"  Qui,  ortus  ignobilissimis  natcdibus,  existbnahat  satis  non  esse  sibi,  quod  acce- 
pisset  summos  houores,  et  quod  creatns  fuisset  Consul  ex  ordine  equitum,  primus  a 
Cnceo  Pompeio,  et  ab  ipso  Ccesare ;  nisi,  Sfc. 

"  Querente  universo  populo,  quem  maxima  ciborum  inopia  premehat,  non  libero 
man. 


Nep.  s,  Putean.  In  Ed.  pr.  <leest  comes.— \  Ita  Ed.  pr.  propva  Cod. — 2  Ita 
Ed.  Basil.  Ed.  pr.  electum. — 3  Ita  Cod.  Ed.  pr.  prceparatusque  Cas.  contra  eum. 
Schegk.  conj.  paratusque. — 4  Ita  Ed.  pr.  Cod.  contra. — 5  Ita  Lips.  Acidal. 
Lugd.  Bat.  2.  Burmann.  Rulinken.  Ed.  Bipont.  et  al.  Ed.  pr.  s«?n»nam;  Rhe- 
nan.  summum. — 6  Ita  Ed.  Basil.  Cod.  e.v  equestri  ordinis  Cons.  Ed.  pr.  ex  eques- 
tris  ordinis  Cos. — 7  Ursin.  creatum  malit,  quod  displicet  Vossio. — 8  Ita  emen- 
davit  Putean.  Cod.  n.i,  isa.equo:  Ed.  pr.  ni  simul  a.,  e  quo:  Ed.  Basil,  ni 
simul  a.,  aque:   Burer.  nisi  in  iis  a.  quo :  Manut.  Popin.  et  al.  nisia.quo.— 

NOTiE 

'  Consul  creatus  esse]  Non  audien-  Promontorium  Campaniae,  non  pro- 

diis  est  Ursinus,  qui  vellet  legi,  Cos.  cul  a  Cumis. 

creatum  esse.  Nam  cui  non  notus  Hel-  '  In   Carinis  suis]    Cariuse  nomen 

lenismns?   l.Catulli:  'ait  fuisse  na-  erat    vici  Roniani    ad   pcdein    clivi 

viuin  celerrinins.'  2.  Virgilii:  'Sensit  Capitolini,  in  quo  tuni  Pompeii  do- 

xjiedios  delapsus  in  hostes.'  mus  erat. 

I'  Misenum]   Vulgo,  Monte  Miseno.  "  Siciliam]  Gallis,  la  Sidle.  Insula 

Delpli.  et  Var.Clas.                       I'uterc.  M 


178  C.    VBLLEII    I'AriiRCULI 

Acbaiamqiie"  Pompeio  concederc.  In  quo  tamen  animus 
inquies"  mancrc  non  potuit.  Id  unum  tanturamodo  salutare 
[adventu  suo]'°  patriae  attulit,  quod  omnibus  proscriptis 
aliisque,  qui  ad  eum  ex  diversis  causis  fugerant,  rcditum 
salutemque  pactus  est.''  Quae  res  et  alios  clarissimos  viros, 
ct  Neronem  Claudium,  et  M.  Silanum,  Sentiumque  Satur- 
ninum,  ct  Aruntium,"  ac  Titium  restituit  reipublicae.  Sta- 
tium  autera  Murcum,  qui  adventu  suo  classisque  celeber- 
rimae  vires  ejus  duplicaverat,  insimulatum  falsis  criminatio- 
nibus,  quia  talem  virum  collegam  officii  Mena  et  Menc- 
crates'^  fastidicrant,  Pompeius  in  Sicilia  interfecerat. 

78.  Hoc  tractu  temporum  [U.  c.  714.  a.  Chr.  n.  39.]  Octa- 
viam  sororcm  Caesaris  M.  Antonius  duxit  uxorem.  Re- 
dicrat  Pompeius  in  Siciliam,  Antonius  in  transmarinas  pro- 
vincias  :  quas  magnis  momentis° '  Labienus,  ex  Brutianis 
castris  profectus  ad  Parthos,  perducto^  eorum  exercitu  in 
Syriam,  interfectoque  legato  Antonii,  concusscrat :  qui  vir- 
tute  et  ductu  Ventidii,  una  cum  Parthorum  copiis,  celeber- 

*  Animvs  inquietus. 

f  Rediium  vitamque  certis  conditionibus  protnisit. 


9  Ita  Rlicnaii.  EfJ.  pr.  ahsurdo. — 10  Suspecta  hapc  verba  sunt  Oudendorp.  et 
Hiihnken. — 11  Co(f.  ct  M.  Silanum  iSentium  Q.  Saturninum,  et  Atntnciuni:  Ed. 
pr.  et  iM.  Syllanum,  Srntiumque  Saturn,  ct  Atruntium :  Ed.  Basil.  Aruntium 
rcposiiit. — 12  Ita  correxit  Rheiian.  Cod.  Menotrades:  Ed.  pr.  Menocres. — 
I  Kuhnken.  molimentis. — 2  Sic  cmendavit  Arnzen.  ad  Aurel.  Vict,  de  Vir. 

NOTvE 

est  ampla,  et  formae  triangularis,  inter  da,  liodie  Livadie.    Si  de  Achaia  pro- 

mare  Tyrrheniim  ad  Boream,  mare  pria,    intcllige    Diicatum    Clarentiae 

.Siculiim  ab  ca  dictum  ad  Ortum,  et  in  Peloponneso  :    le  Duchi   de    Cla- 

marc  Libycum  ad  Meridiem.     Sepa-  rence. 

ratur   ab  Italia  angiisto  freto    1500.  *  Quas  magnis  jnornenlis]  Pro  moli- 

pasfiium  :  ejusfpie  rircuitus  est  GOO.  bus.     Quo  modo  usiirpatiir    1.  a  Se- 

iiiilie  passuiim.     Alias  reges   habuit  neca  Ep.  l.  Excmpliim  (clnvi)  a  pis- 

proprios  :  hodie  vcro  Hispania:   rcgi  cibus  tractiim  est,  qui  cauda  regiin- 

siibcst.   Hodie  Mctropolcs  sunt  Mcs-  tiir, et  levi  ejus  in  iitrumcjiic  momcnto 

Sana,  I'anornius,  et  Mons  rcgalis.  velocitateni  snanj  flectiiut.  2.  a  Cicc- 

"  Achaiamque]    Si   dc  Achaia   lafc  rone  lib.  ii.  do  Nat.  Deor.  num.  117. 

.xmita  scrmo  sit,  ut  hie  esse  pulo,  in-  Astra  forma  ipsa  figuraque,  sua  mo- 

telligc  Oracciam  propriani,  tt  Ilella-  nienta  (aquubiks  motus)  sustenlant. 


HISTORI.E    ROMAN/'^   LJB.    J  I.   *0.  171) 

rimoque' juvemim  Pacoro,''  regi.^  filio,  extinctiis  est.  [U.  c. 
715.  a.  Chr.  n.  38.]  Interim  Caesar  per  haec  tempora,*^  ne, 
res  disciplinae  iniraicissima,  otium  corrumperet  militera, 
crebris  in  Illyrico  Dalmati^que'  expeditionibus,  patientia 
periculorum,  bellique  experientia  durabat  excrcitum.  Ea- 
dem  tempestate  Calvinus  Domitius,  cum  ex  consulatu  obti- 
neret  Hispaniam,  gravissimi,  comparandique  antiquis,  ex- 
empli auctor  fuit.  Quippe  primipili  centurionem/  nomine 
Vibillium/  ob  turpem  ex  acie  fugam,  fusti^ '  perciissit. 

79.  Crescente  in  dies  et  classe  et  fama  Pompeii,  Caesar 
molem  belli  ejus  suscipere  statuit.  ^Edificandis  navibus, 
contrahendoque  militi  ac  remigi,'^  navalibusque  assuescen- 
do?  certaminibus  atque  exercitationibus  [U.  c.  717.  a.  Chr. 
n.  36.],    praefectus  est  M.  Agrippa,    (virp  virtutis    nobi- 

9  Assuefaciendo. 


III.  2.  probante  Ruhnken.  Ed.  pr.  froducto. — 3  Riihnken.  vult  acerrimoqiie. — 
4  Ita  Cod.  Ed.  pr.  Jubellium. — 5  Ita  Cod.  et  Ed,  pr.  in  altero  exemplo,  qiiod 
penes  Ruhnken.  erat :  in  altero  fuste,  et  ita  Lugd.  Bat.  2. — 6  Sic  correxit 
Ed.  Basil.  Ed.  pr.  milite  ac  remige. — 7  Deest  tir  in  Edd.  plurimis,  sed  ex 
conjectura  Ruhnken.  quasi  a  prima  syllaba  sequentis  vocabuli  interceptum 

N0T7E 

P  Pacoro]  Filio  Orodis  regis  Par-  ditum  genera :   hastati,  principes,  ot, 

thorum,.  qui  Crassum  dolo  circumven-  qui  omnes  ante  stabaut,  iriorii.    In 

turn  interemerat.  singulis  deni  centuriones  erant :   in 

•>  Interim  per  hcec  tempord]  Alter-  hastatis  et  principibus  ab  ordine  norai- 

utrum  ut  superfluuni  delendum  esse  nati,  nimirum  primus  hastatus,  primus 

recte  putat  Acidalius.     Neutrum  ta-  princeps,  et  sic  de  reliquis  usque  ad 

men  deleto;  sed  unara  voculam  sic  decimum.  In  triariis  dispar  est  ratio  : 

transpone  :  interim  Casar,  ue  per  hcec  neque  enim  dicitur  primus  triarius, 

iempora,   res   discipUnte   inimicissima,  sed  primipilus :  primipili  vero  cen- 

^c.  turio    primus     centurio    vocabatur, 

'   In  Illyrico    Dalmatiaque']    Illyri-  eratque  in  legione  post  tribununi  pri- 

cum  hodiernum,  ampla  Europae  regio,  luus. 

apud  Geographos  continet  Dalmati-  «  Fusti]  Ritu  prisco.     Nam  moris 

am,  Croatiam,  Bosuiam,  et  Sclavoni-  erat  milites  fustibus  vel  vitibus  cas- 

am.    Uno  nomine  comprehenditur  a  tigare.    Honestior  autem  pcena  vitis 

Gallis,  Esclavonie.  quam   fustis    erat.     Quare    Romani 

•  Primipili    centurionem']     Id    est,  milites  vite,  fuste  autem  caedebantur 

primnm  legionis  centurionem.    Quod  extranei,     Hinc,  teste   Plinio,   vitis 

ut  Intelligatur,  e  Vegetio  pauca  affe-  in  manu,  insigne    fait    Romanorum 

reodasuut.     In  legione  sunt  tria  pe-  Centuiiouura. 


180  C.    VELLEII    PATERCULI 

lissimae,  laborc,  \igilia,  periculo  invictus,  parendique, 
scd  uni,"  scientissimus,  aliis  sane  imperandi  cupidus,  et 
per  omnia  extra  dilationes  positus,  consultisque  facta  con- 
jungens.  Hie  in  Averno  ac  Lucrino  lacu''  speeiosissima 
classe  fabricata,  quotidianis  cxercitationibus  militem  remi- 
gemque  ad  sumraam  et  militaris  et  maritimae  rei  perduxit 
scientiam.  Hac  classi^  Caisar,  cum  prius,  despondente  ei 
Nerone>  [U.  c.  71(j.  a.  Chr.  n.  37.],  cui  ante  nupta  fuerat, 
Liviara,  auspicatis  reipublica)  ominibus,  duxissct  earn  uxo- 
rem,  Pompeio  Siciliaeque  bellum  intulit.  Sed  vimm,  hu- 
mana  ope  invictum,  graviter  eo  tempore  [U,  c.718.  a.  Chr. 
n.  35.]  tbrtuna  concussit.  Quippe  longe  majorem  partem 
classis,  circa  Veliam/  Palinurique  promontorium,  adorta 
vis  Africi"  laceravit  ac  distulit.  Ea  patrando  bello  mora 
fuit,  quod  postea  dubia,  et  interdum  ancipiti''  fortuna  ges- 
tmn  est.'   Nam  et  classis  eodem  loco  vexata  est  tempestate, 

•  Et  in  diversa  loca  tulit.     Hoc  imped imenlum  fuit  quominus  absolveretur  bel- 
lum, quod  poslmodnm  gesturn  est  evcntu  vario,  H  aliquandu  periculoso. 


in  textum  recepit  Kraus.  quern  sequitur  Ed.  Bipont. — 8  Ita  Ed.  pr.  Riihii- 

NOTiE 

"  Sed  uni]  Scilicet,  Augusto.  ductani,'   ait,   '  Neroni    uxorem,    et 

»  Averno  uc  Lucrino  lacu^    Campa-  consultos  per  ludlbrium  pontifices,  an 

niae  iacus  in  sinu  Uaiano,  contra  Pii-  concepto   necdum    cdito   partu   rite 

teolos.    Maxima  Averni  aqua;  densas  nuberet.' 

inter  sylvas  adeo  fuetent,  ut  supervo-  *  Circa  Veliani']  Urbs  Lticani%  est : 

litantes  avea  niortuae  decidant.     At-  nnncjacet,  ubi  nunc  Castelitnar  del- 

()ue  bine   ad  inferos  desccndi  poiitae  la   lirucca,   in  provincia   principatiis 

fabulantur,  qui  etiam  Avernuui  pro  citerioris :    ubi  quoque  est  Pabnnri 

inferno  usurpant.     Nunc  vero  Lucri-  promontorium,  vulgo,  Capo  di   I'uli^ 

ni  Iacus  nihil  nisi  palus  lutosa  cum  nuro. 

arundineto  superest,   ab  anno  1538.  *  Vis  Africi]  Hie   ventus  in  mari 

quo  ingeuB  terrze  motus  contigit.  Mediterraneo  dicitur  Ponant-lebeche, 

y  Despondente   ei    Nerone]   Schema  in  Occano  Sud-ouest. 

pudcndae  rei:  quasi  maritus  uxorem  '^  Dubia,  et  interdum  uncipili]  Trans- 

Auguhto  Rponte  concedcret.   Re  vera  ponit  Acidalius  copulam,  c<,iioc  pac- 

autem  *  Tib.  Neronis  matrimonio  Li-  to:  dubia  interdum  ct  ancipili.     Fatc- 

viam,   et  quidem    pra-gnantcni,   ab-  ttir  tamen  ancipitcm  fortunam  sunii 

duxit'  Augustus:    ut  simpliriter  lo-  posse  pro  periculosa :  quo  sensu  niiU 

quitiir  Suetonius.    Tacitus  vero,  *  al»-  la  mutatione  opus  est. 


HISTORIiE    ROMANCE   LIB.    II.   80.  181 

et  ut  navali  prirao  praelio  apud  Mylas*"  ductu  Agrippae  pug- 
natum  prospere,  ita  inopinato  classis  (adversae)^  adventu 
gravis  sub  ipsius  Ceesaris  oculis  circa  Tauromcnium''  ac- 
cepta  clades :  neque  ab  ipso  periculum  abfuit.  Lcgiones, 
quae  cum  Cornificio  erant,  legato  Caesaris,  expositae  in 
terra,  paene  a  Pompeio  oppressae  sunt.  Sed  ancipitis  for- 
tuna  temporis  matura'°  virtute  correcta.  Explicatis^  quippe 
utriusque  partis  classibus,  paene  omnibus  cxutus  navibus 
Pompeius  Asiam  fuga  petivit,  jussuque  M.  Antonii,  cujus 
opem  petierat,  dum  inter  ducem  et  supplicem  tumultuatur, 
et  nunc  dignitatem  retinet,  nunc  vitam  precatur,  a  Titio 
jugulatus  est.'*^  [U.  c.  719.  a.  Chr.  n.  34.]  Cui  in  tantum 
duravit  hoc  facinore  contractum  odium,  ut  mox  ludos  in 
theatro  Pompeii  faciens,  execratione  populi,  spectaculo, 
quod  praebebat,  pelleretur. 

80.  Acciverat  [U.  c.  718.  a.  Chr.  n.  35.],  gerens  contra 
Pompeium  belhim,  ex  Africa  Caesar  Lepidum  cum  xii. 
semiplenis  legionibus.  Hie  vir  omnium  vanissimus,  neque 
ulla  virtute  tam  longam  fortunae  indulgentiam  meritus,  exer- 
citum  Pompeii,  quia  propior  fuerat,  sequentem  non  ipsius, 
sed  Caesaris  auctoritatem  ac  fidem,  sibi  junxerat:  infiatus- 
que  amplius  xx.  legionum  numero,  in  id  furoris  processe- 
rat,  ut  inutilis  alienae  victoriae"  comes,  quara  diu  moratus 

'  Dum  turbas  agit,  etfluduans  inter  personam  diicis  et  supplicis,  7iunc  dignita- 
tem retinet,  nunc  vitam  poscit,  interfectus  est  a  Titio. 


ken.  Bipont.  et  al.  Vascos.  Ed.  Basil,  et  Lugd.  Bat.  2.  classe. — 9  Adverse,  quod 
in  Edd.  plurimis  deest,  ex  Heins.  et  Rulinken.  conjectura  insertum  est  in 
Ed.  Kiaus,  et  Bipout.  sec.  Heiel.  mavult  inop.  Pompciame  classis. — 10  Kuhn- 
ken.  uialit  mature,  quod  in  textum  recepit  Clud. — 11  Ita  Ed.  pr.  Bipont.  sec. 
Clud.  et  al.    Cod.   in  alietia  victorice :    Burer.  in  aliena   victoria,  probantc 

NOT.E 

<=  Apud  Ml/las']  Urbs  est  Siciliae,  in  dum  certanien. 

valle  Demonae,  vulgo  Mj7a*20.  f  A  Titio  jugulatus  est]   Ubi?     Non 

^  Tauromenium]  In  Sicilia  quoque,  in  urbe  Phrygiae  Midaio,  ut   Dioni 

non  procul  a  Drepano  promontorio  ;  placet :  sed  Mileti,  ut  Floro,  Appi- 

vulgo,  Taormina.  ano,  et  Straboni  ejusdeni  propemo- 

«  Explicatis]     Id    est,   in    patenti  dum  temporis  scriptori,  Geog.  lib. 

loco  expositis  et  instructis  ad  iueun-  iii. 


182  C.   VELLEII    PATERCULI 

erat,  dissidendo  in  consiliis  Caesari'*  et  semper  di versa  his, 
qu£e  aliis  placebant,  dicendo,  totam'  victoriam  ut  suam 
jnterpretaretiir,"  *  audebatque  denuntiare  Caesari,  excederet 
Sicilia.  Non  ab  Scipionibus,  aliisque  veteribus  Romano- 
rum  ducmn,  quicquam  ausum  patratiimque  fortius,  quam 
tunc  a  Caesare.  Quippe  cum  inermis  et  lacematus^  esset, 
prseter  nomen  nihil  trahens,  ingressus  castra  Lepidi,  evita- 
tis,  quae  jussu  hominis  pravissimi  tela  in  eum  acta  erant,*"  ^ 
cum  lacema  ejus  perforata  esset  lancea,  aquilam  legionis 
rapere  ausus  est.  Scires,  quid  interesset  inter  duces/  Ar- 
raati  inermem  secuti  sunt ;  decimoque  anno,  quam  ad  [in]* 
dissiraillimam  vitae  suae  potentiam  pervenerat,  Lepidus  et 
a  railitibus  et  a  fortuna  desertus,  puUoque  velatus  amiculo, 
inter  ultimam  confluentium  ad  Caesarem  turbam  latens,  geni- 
bus  ejus  advolutus  est.  Vita  rerumque  suarum  dominium 
concessa  el  sunt ;  spoliata,  quam  tueri*  non  poterat,  dig- 
nitas.y 

81.  Subita  deinde  exercitus  seditio  (qui  plerumque  con- 
templatus  frequentiam  suam,  a  disciplina  desciscit,  et,  quod 
cogere  se  putat  posse,  rogare  non  sustinet)'  partim  severi- 

"  Venerat  in  earn  dementiam,  ut  arrogarct  sil*i,  tanquam  suam,  totam  victoriam, 
quam  retardaverat  diu,  dissentiendo  Ccesari  in  consiliis,  et  dicendo  semper  contraria 
lis  qua  aliis  probahantur,  cum  esset  inutilis  socius  in  victoria  aliorum. 

'  Cognoscere  posses,  quantum  discrimen  esset  inter  cos  duces. 

y  Ademta  ei  dignitas,  bfc. 

'  Et  non  dignalur  petere  precibus  id  quod  credit  se  posse  vi  obtinere. 


Riihnken.  et  ita  Lugd.  Bat.  2.  Bipont.  pr.  et  Burmann. — 12  Ed.  pr.  Liigd. 
liat.  2.  et  vetustiores  Cccsaris ;  correxit  Casari  Acidal.  quod  recepcrunt 
liuhnken.  Gruner.  Bipont.  sec.  et  Clud. — 1  Ita  Cod.  Ed.  pr.  iutam. — 
2  Ed.  pr.  interpretahatur,  quod  correxit  Ed.  Basil,  probante  Ruhnken.  qui 
ctiani  mox  auderetque  malit.— 3  Ed.  Basil,  et  Lugd.  Bat.  2.  jacta.—i  Ed. 
pr.  ad  indusimiUimam  vita  sua,  cum  nota  marginali  Rhenani  :  '  al.  vitce 
sutr.'  Inde  Vascos.  et  Ed.  Basil,  dedere  :  ad  dissim.  vitce  suce,  ejecto  in,  quod  e 
marginc,  a  rorrectore  ascriptum,  in  textum  irrepsisse  videtur.  Ruhnken. 
conj.  ad  indignissimam  vita  sua.  Cod.  ad  in  ( Diis  simillima  vita)  potent,  perven. 
Junt.  ad  indissimillimam  vitev  suce  potentiam. — 5  Ita  Ed.  pr.  Cod.  intueri. — 

NOTiC 

?  Lncernatus]  Id  est,  lacerna  indu-  pro  adigere.     Hinc  ponderum  impuN 

tu9  :  de  qua  supra  cap.  70.  sores  Ovidius  v.  Fast,  vocat  actores. 

•■  Acta  erant]  In  editione  prima  ita  '  Fulmina  de  coeli  jaculatus  Jupiter 

legitur  :  quod  Vossius  mutarc  non  dc-  arce  Vertit  in  actores  pondera  vasta 

buiiset  :  nam  agfre  tela  recte  dicitur  suos.' 


HlSTORljE    ROMA.N.E    LIB.    If.   82. 


183 


tate,  partim  liberalitate  discussa  Principis.     Spcciosumque' 

per  id  tempus  adjectum  snpplementum  Campana3  colonia?. 

(Agri/  ejus  relicti  erant  publici :''  pro  his  longe  uberiores 

reditus  duodecies  HS.  in  Creta  insula  rcdditi,  et  aqua  pro- 

missa,7  quae  hodieque  singulare  et  salubritalis  instar'  ct 

amoenitatis  ornamentum  est.      Insigne  coronae  classicae,"' 

quo  nemo  unquam  Romanorum  donatus  erat,  hoc  bello 

Agrippa  singular!  virtute  meruit.      Victor  deiude  Caesar 

reversus  in  Urbem,  contractas  emtionibus  complures  domos 

per  procuratores,  quo  laxior  fieret  ipsius,  publicis  se  usibus 

destinare  professus  est;    templumque  Apollinis/  et  circa 

porticus,  facturum  promisit,  quod  ab  eo  singulari  extructum 

munificentia  est. 

82.  Qua  aestate"  Caesar  tam  prospere  Libium  in  Sicilia, 


G  Agri  in  Ed.  pr.  excidisse  viderunt  Sclieffer.  Misc.  Obs.  vol.  ix.  p.  171.  et 
Ruhnken.  Ed.  Basil.,  agri  omisso,  relicti  in  redi<usniutavit,et  sic  Liigd.  Bat.2. 
— 7  Heins.  probautc  Ruhnken.  permissa  conjicit. — 8  Ita  Ed.  pr.  Ed.  Basil. 


NOT^ 


'  Speciosumque,  ^c]  Sensns  est: 
Hoc  tempore  plurimi  coloni  subniissi 
sunt  Capuam  ad  supplendum  nunie- 
rum  hujus  coloniae. 

''  Agri  ejus  relicti  erant  publici"]  Alii 
legunt,  Ejus  reditus  erant  publici. 
Hunc  locum  Die  mirifice  illustrat, 
cum  refert  seditionem  exercitus  com. 
positam  sic  fuisse:  Caesar  pecuniam 
primum,  deinde  agros  militibus  dedit. 
Nam  qnoniam  publici,  qui  tunc  erant, 
non  sufficiebant,  etiam  alios  emit  ab 
lis  qui  Capuam  incolunt ;  ct  ipsis 
turn  aquam  Juliam,  turn  terram  Cno- 
siam  (melius  Gnosiam,  est  autem 
Gnosus  in  Creta),  eorum  loco  dedit. 
Ergo  sensns  loci  sit :  Cum  agri,  ex 
quibns  Campance  coloniae  reditus  per- 
cipiebantur,  publici  essent,  nee  ^ine 
injuria  dividi  privatis  possent ;  eos 
Czesar  emit,  ac  pro  his  in  insula  Creta 
reddidit  alios  agros,  ex  quibus  uberi- 
ores reditus  amplius  nonaginta  niille 


librarum  provenirent.  Insuper  pro- 
misit 88  Capuam  deducturum  aquam, 
quae  illic  et  instauravU  salubritatem, 
et  est  etiam  nunc  ornamentum  amce- 
nissimum. 

'  Et  salubritatis  instar]  Existimosic 
intelligi  debere  instar;  quasi  adju- 
mentum  et  instaurationem  salubrita- 
tis.  Certe  Festus  ab  iristar  deducit 
instaurare:  quoniam  instaurari  pro- 
prie  dicitur,  quod  ad  forraam  similem 
exemplo  priori  reducitur.  Hie  vero, 
ut  bene  notat  Acidalius,  instar  non 
exempluni  est,  nee  passive  sumitur 
pro  eo  quod  instauratum  est :  sed 
active,  ut  quod  instaurat ;  hie  nerape 
salubritatem. 

■"  Classicce]  Id  est,  navalis.  Aurea 
erat,  et  rostrata,  sive  navium  quasi 
rostris  adornata. 

°  Qua  (estate]  Hunc  locum  aut  ma- 
culatum  aut  niutilatum  Schegkius 
sic  restituit  :  Qua   (estate  Ccesar  tarn 


184  C.   VELLEII    PATERCULI 

bene  fortuna  in  Caesare  et  republica  militavit  ad  Orientem.' 
Quippe  Antonius  [U.  c.  718.  a.  Chr.  n.  35.]  cum  xiii.°  le- 
gionibns  ingressus'"  Armeniara,  ac  deinde  Mediam,  et  per 
eas  regiones  Parthos  petens,P  habuit  regem  eorum  obvium. 
Primoque  duas  legiones,  cum  omnibus  impedimentis''  tor- 
mentisque'  et  Statiano  legato  amisit;  mox  saepius  ipse,  cum 
summo  totius  exercitus  discrimine,  ea  adiit  pericula,  qui- 
bus"  servari  se  posse  desperaverat ;  amissaque  non  minus 
quarta  parte  militum,  captivi  cujusdam,  sed  Romani,  con- 
silio  ac  fide  servatus.  Qui  clade  Crassiani  exercitus  cap- 
tus,  cum  fortunam,"  non  animum  mutasset,  accessit  nocte 


ApoUini, — 9  Locum  vexatissiinuin,ut  est  in  Ed.  pr.  edi  jussimus,  cum  medicina 
certior  allata  non  sit.  Rlienan.  Libium  mntavit  in  Lepidum,  cm  Bonhommeus  in 
textii  sue  in  prapposuit.  Kd.  Basil,  post  in  Sicilia  verbnm  deesse,  vacuo  spa- 
tio  relicto,  nionslravit,  quod  Viri  docti  quidam  apud  Schegkium,  ejecto  in 
ante  Lepidum,  esse  putarunt  dericit ;  Christius  vero  in  Noct.  Acad.  Obs.  ii. 
p.  39.  ticit,  expuncto  sequente  bene.  Scliegkius  ipse  Bonliommeum  probans 
nil  nisi  bene  mutavit  in  pane.  Acidal.  Qua  (estate  quam  Ccesari  prospera  in  Le- 
pidum in  Sicilia,  tarn  scava  fortuna  in  Ccesarem  et  remp.  ifc.  Heins.  tamprospere 
pro  re  civium,  pane,  ifc.  Burmann.  Q.  a.  C.  t.  p.  in  Lepidum  in  Sicilia,  bene 
fortuna  pro  Casare  et  rep.  ifc.  Probabilissimum  attulit  Kuhnkenius  :  Qua 
astate  Cccsar  tamprospere  sepelivit  in  Sicilia  bellum,  (intelligo,  cum  Sex.  Pom- 
peio,)  fortuna  in  Casare  et  republica  mutavit  (sc.  se)  ad  Orientem.  Vir  D.  in 
Ephemer.  lit.  Gceting.  a.  1779.  Addit.  p.  120.  verba  in  Casare  et  republica  pro 
fiuspectis  habet,  eaque  baud  convertit  Jacobsjus.  Kraus. — 10  Ita  Ed.  Basil.  Ed. 
pr.  egressus. — 11  Heins.  e  quibus :  Herel.  quibus  vindicari  se  posse  desperaverat,  ex 
ji.  28.  ne  idem  verbura  mox  recurrat.  Servari  forsitan  e  margine  in  locum  verbi 
rindicari  irrepsit.  Kraus. — 12  Ita  Ed.  pr.  Cod.  cum  fortuna  non  animum  mutasset. 
Succurrit  mihi  :  cum  fortuna  statum,  non  animum  mutasset,  ex  Sallustii  Fragm. 
p.  999.  Ed.  Cortii.  ap.  Kuhnkcn.  •  Malae  secundaeque  res  opes,  non  ingenium 

NOT^ 

prospers  in   Lepidum  in  Sicilia,  pane  militavit  ad  Orientem. 

fortuna  in   Casarem    et    rempublicam  "  XIII.]   Scribe  cum  Freinshemio 

milUnnt   ad    Orientem.     Quae    lectio  sexdecim. 

milii  placere   posset,  si  quid  adversi  p  Parthos  petens]  Notissimos  Asiae 

ad  Orientem  Cansari  contigisse  lege-  populos,  dim  totius  imperii  Persici 

rem  :   cum   vero   omnia  teliciter  illi  dominos. 

resserint,  prohari  milii  non   potest.  <J  Impedimentis]  In  cxercitu  impe- 

Certe    codicibus,    non    cmendatoris  dimenta    dicuntur    sarcinac,    instru- 

conjectura  opus  est.     Satis  igitur  et  menta,  et  quaevis  res  aliae  quae  ad 

aliis    et  mihi  erit   proferre   sensum  exercitus  usum  conferuntur :  Gallice, 

loci :    is    sit,    Oua  astate   Casar  in  /«  bagage. 

Sicilia  adeo  prosperc  pugnavit  in  Le-  '  Tormentisque']  Interpretare  belli- 

pidum;  eadcm  fortuna  ipsa  aque  fe-  cas  machinas,  quae  saxa,  tela,  et  id 

lititer  pro  Caesare  et  pro  republica  genus  alia  torquent. 


HlSTORIvE    ROMANiE    LIB.    11.    83.  185 

ad  stationem*  Roraanam,  prsedixitque,  ne  destinatum  iter 
peterent,  sed  diverso  sylvestrique  pervaderent.  Hoc  M. 
Antonio  ac  tot  illis''  legionibus  saluti  fuit:  de  quibus  tamen, 
totoque  exercitu,  baud  minus  pars  quarta,  ut  prsedixiraus, 
militum  ;  calonum  servitiique"  desiderata  tertia  est :  irape- 
dimentorum  vix  ulla  superfuit.  Hanc  tamen  Antonius  fu- 
gam  suam,  quia  vivus  exierat,  victoriam  vocabat.  Qui  ter- 
tia aestate  reversus  in  Armeniam,  regem  ejus  Artavasden, 
fraude  deceptum,  catenis,  sed,  ne  quid  honori  deesset,  au- 
reis,  vinxit.  [U.  c.  720.  a.  Chr.  n.  33.]  Crescente  deinde  et 
amoris  in  Cleopatram  incendio,  et  vitiorum,  quae  semper 
facultatibus  licentiaque  et  assentationibus  aluntur,  magni- 
tudine,  bellum  patriae  inferre  constituit ;  cum  ante,  novum 
se  Liberum*  patrem  appellari  jussisset,  cum  redimitus  he- 
deris,  crocotaque*  velatus  aurea,  et  thyrsum^  tenens,  cothur- 
nisque^  subnixus,'  curru,  velut  Liber  Pater,  vectus  esset 
Alexandriae. 

83.  Inter  hunc  apparatum  belli,  Plancus,  non  judicio 
recta  legendi,  neque  amore  reipublicee  aut  Caesaris,  (quippe 


niilii  mutanint.'  '  Kraus. — 1  Ed.  pr.  Hoc  M.  Antonio  acta,  illis  legionibus : 
Ed.  Basil,  atque  illis  legionibus:  Voss.  illius:  Heins.  ac  tot  illis,  quod  prae- 
fert  Kraus. — 2  Sic  ex  conjectura  Ruhnken.  ediderunt  Kraus.  Bipont.  sec. 
Cliid.  et  al.  recentiores.  Ed.  pr.  coronaque. — 3  Sic  quoque  einendavit  idem 
Ruiinken.    Ed.  pr.  succinctus. — 4  Ed.  Basil,  et  Lips,  in  omnia  ei  omnibus: 


NOTiE 

»  Ad  stationem]    Statio   de  quovis  mele  filium.    Deus  vini  putatus  est, 

loco  dicitur,  ubi  statur.     Hie  vero  di-  ac  pro  ipso  vino  poni  solet.    Unde 

citur  de  loco  vigilibus  ac  custodibus  dictus  est,  teste  Seneca,  Liber  a  ii- 

ad  agendas  excubias  assignato :  Gal-  berando,  quia  vinum  curas  solvit,  et 

lice,  Corps  de  Garde.  ab  illis  menteni  liberal :  non  vero,  ut 

•  Hoc    M.    Antonio     ac     tot    mis']  quidam  scripserunt,  quod,  qui  vino 

Malo  sic  cum  Boeclero  legere  ;  etsi  usi  sunt  niraio,  libere  loquantur. 

lectioni  editionis  primae  suus  est  sen-  >  Et  thyrsum']  Hasta  erat  aculeata, 

sus.  tecta  hedera,  et  in  Bacchi  orgiis  ges- 

"  Servitiique']    Id    est,    servorura.  tavi  solita. 

Desiderari  autetn  in  exercitu  dicun-  ^  Cotkurnisque'\    Cothurnus  calcea- 

tur  ii,  qui  in  praelio  ceciderunt ;  eo  menti  genus  est  subere  quodanimodo 

quod  in  recensione,  quae  solet  a  prae-  sublevati :  quo  utebantur  tragcedi,  et 

lio  fieri,  non  corapareant.  yirgines,    ut    emineutiores  videren- 


'  Liberum]  Bacchum,  Jovis  ex  Se-     tur. 


186 


C.   VELLEII    PATERCULI 


haec  semper  impiignabat,)  sod  morbo  proditor,*  cum  fuisset 
humillimus  assentator  reginae,  et  infra  servos  cliens,"  cum 
Antonii  librarius,  cum  obscoenissimarum  rerum  et  auctor 
et  minister,  cum  in  omnia  et  in  omnibus* ''  venalis,  cum 
coeruleatus  et  nudus/  caputque  rcdimitus  arundine  et  cau- 
dam  trahens,  genibus  innixus  Glaucum  saltassef*  in  convi- 
vio/  refrigeratus^  ab  Antonio,*^  ob  manifestarum  rapinarum 
indicia,  transfugit  ad  Caesarem.  [U.  c.  722.  a.  Clir.  n.  31.] 
£t  idem  postea*^  clementiam  victoris  pro  sua  virtute  inter- 


<»  Sed  invelerata  perfidia,  cum  fuisset  abjectissimus  adulator  regitue,  et  ejus 
cliens  humilior  quam  servi. 


Heins.  in  omnia  in  omnibus. — 5  Ita  interpiinxit  Lips."  Ed.  pr.  saltasset,  in  con- 
vivio. — c  Sic  cJistinguuutEild.  plurimas.  liuhiikcn.  refrigeralus,  ab  A. — 7  Cod. 


NOT^ 


*  Morbo  proditor']  Inveterata  et  usu 
corroborata  vitia  moibi  aniini  dicun- 
lur. 

••  In  omnia  et  in  omnibus']  Lipsins 
legit,  in  omnia,  et  omnibus  venalis,  ut 
sensiis  sit,  Plancum  a  quovis  ad  quod 
liberet  trahi  atiro  potuisse. 

*=  Coeruleatus,  et  nudus]  Id  est,  alte- 
ra parte  cocruleo  amictu  tectus,  al- 
tera vero  nudus. 

■^  Glaucum  saltasset^  Id  est,  Glau- 
cum galtando  expressisset,  rctulisset, 
imitatus  esset.  Est  simile  quid  apud 
Horatium  Sat.  lib.  i.  5.  'In  faciem 
pf.rmiilta  jocatus,  Pastorem  saltarct 
uti  Cyclopa,  rogabat.'  Glaucus  au- 
tcm  Dcus  maris  est.  De  quo  fabula 
varic  narratur.  Piscatorem  alii  aiunt 
fuisse,  qui  captos  in  ripa  pisces  cum 
explicuisset,  quadani  hcrba  contacta, 
snbito  jirosilierimt  in  fliivium.  Cujus 
berba;  vim  admiratus  cum  ipse  Glau- 
cus dcgustasset,  in  aquam  insiluit, 
pisces  insecutus  ;  et  acceptus  est  in- 
ter maris  numina.  Alii  vero  tradunt 
iirinatorcm  fuisse,  qui  cum  ingi)ectan- 
tibiis  miinicipibuH  suis  sanpius  in  flu- 
vinm  se  dejecissct,  diutiusque  subter 


aquas  moratus  semper  emersisset ; 
cum  tandem  frustra  illis  expectanti- 
bus  non  rediret,  Dcus  maris  est  cre- 
ditus. 

*  Refrigeratus]  An  est  liic  refrige- 
rare,  quod  dicit  Plautus,  '  frigidam 
suffundere  ?'  Certe  non  abs  re  omni- 
no,  eum,  qui  Glaucum  agcret,  aqua 
joco  aspergi.  Atqui  haec  est  Acidalii 
interpretatio  ;  ingeniosa  quidem,  at 
minimc  vera.  Lipsiana  verior  est. 
Significatur  intepuisse  gratiam  Plan- 
ci  apud  Antonium,  propter  manifesta 
illius  rapinarum  indicia.  Hunc  porro 
teporcm  memini  vocari  frigus  ab 
Horatio  et  a  Seneca.  Ab  Horatio 
quidem  Sat.  lib.  ii.  1.  quanquam  eti- 
am  id  accipi  pro  morte  posse  scio : 
*  majorum  nc  quis  amicus  Frigore  te 
fcriat.'  A  Seneca  vero  adliuc  magis 
ad  Velleii  mentem  Epist.  cxxiii. '  Vo- 
tienus  Montanus,  et  amicitia  Tiberii 
notus  et  frigore.' 

^  Et  idem  postea']  Sensus  est :  Et 
idem  postea  Plancus  laudi  sibi  verte- 
bat  victoris  clementiam,  quasi  cle- 
menter  ct  benigne  ab  illo  propter 
suam  virtutonj  cxccptus  fuisset. 


HISTORIiE    ROMANS    LIB.    II.   84.  187 

pretabatur,  dictitans,  id  probatum  a  Cassare,  cui  illc  igno- 
verat.  Mox  autem  himc^  avunculum  Titius  imitatus  est. 
Haud  absurde  Coponius,  vir  praetorius  gravissimus,  P.^ 
Silii  socer,s  cum  recens  transfuga,  multa  ac  nefanda  Plan- 
cus  absent!  Antonio  in  senatu  objiceret :  *  Multa/  inquit, 
'  me  hercules  fecit  Antonius  pridie,  quam  tu  ilium  relin- 
queres.' 

84.  Caesare  deinde  et  Messalla  Corvino  consulibus  [U.  c. 
723.  a.  Chr.  n.  30.]  debellatum*  apud  Actium,*"  ubi  longe 
ante,  quam  dimicaretur,  exploratissima  Julianarum  par- 
tium  fuit  victoria.  Vigebat  in  hac  parte  miles  atque  impe- 
rator;  ilia'  marcebant  omnia."'  Hinc  remiges'°  firmissimi,'' 
illinc  inopia  afFectissimi.  Navium  hac  magnitude  raodica 
nee  celeritati  adversa;  ilia  species  terribilior."  Hinc  ad 
Antonium  nemo,  illinc  ad  Caesarem  quotidie  aliqui"  trans- 
fugiebant.     Denique  in  ore  atque  oculis  Antonianae  classis 

''  Bellum  finitum  est.  ''  In  ilia  omnia  languebant. 


Mox  a.  h.  mox  a.  T.  Alterum  mox  expungendum  primus  vidit  Aid.  Nep.  Ed. 
pr.  Liigd.  Bat.  2.  et  al.  Hunc  mox  avunculum.  Lips.  M.  Titius.— 8  Ita  Ed. 
Basil.  Ed.  pr.  Coponius,  vir  pratorius,  gravissimus  pater,  Silii  socer.  Cod.  Co- 
ponius, vir  E.  pratorius,  Sfc.  Scliegk.  vir  e  pratoriis.  Ruhnkcn.  Coponius  prce- 
torius,  vir  eminentissimus  et  gravissimus,  P.  Silii  socer. — 9  Sic  Ed.  pr.  Cod. 
illam  arcebant :  Vascos.  et  Burer.  in  ilia. — 10  Ita  correxit  Lips.  Ed.  pr.  re- 
ges. — 11  Ed.  pr.  Navium  hcec  tnagniludo  modicave  celeritate,  adversa  ilia  specie 
et  terribilior :  Cod.  modicane  celeritate,  adversa  ilia  species  terribilior :  Junt.  et 
Vascos.  adversa  ilia  specie  terribilior.  Ed.  Basil.  Navium  hinc  magnitudomodica, 
sed  celerior,  ex  adverso  ilia  specie  terribilior.  Heiiis.  prius  niembrum  correxit, 
ut  editiim  est ;  altenira  dedit,  iliac  specie  terribilior.  Rulmken.  vero  idem  e 
Codice  restituit. — 12   Ita  Ed.  pr.     Cod.  aliquid  transfugiebat,  quod  tuetur 

NOTiE 

e  Gravissimus,  P.  Silii  socer]   Sic  '  Ilia  marcebant  omnia^  Sic  Rhena- 

Rhenaniis  edidit.  Aiiter  Vossius  vult  nus  edidit,  quomodo  etiam  Freinshe- 

legi,   gravissimus    patris    Silii    socer.  mius  emendavit;  cum  in  Codice  erat-, 

Qnam  conjecturam  firmat  his  Sueto-  illam  arcebant  omnia.     Burerius  autem 

nii  verbis  in  August.  Vita  :  '  accesse-  vult  legi,    in  ilia   marcebant    ornnia: 

runt  convivas,  Vinicius  ac  Silius  pa-  quam   lectionem  in    interpretatione 

ter.'  secuti  sumus. 

^  Actium^  Epiri  promontorium  est,  ''  Hinc  remiges  firmissimi]   Alii,  re- 

ubi  Augustus,  devictis  navali  praelio  ges.    Lipsii  vero  emendationem  uno 

Antonio  et  Cleopatra,  urbem  condi-  omnes  consensu  sequuntur.     Firmis- 

dit,  quam  Nicopolim  a  victoria  nomi-  simi  remiges  dicuntur  pro  recentes,  et 

navit,  Siculisbellis  probe  exercitati. 


18S  C.   ^  ELLEII    PATERCULl 

per  M.  Agiippam  Leucas'  expugnata,  Patrae'"  captse,  Co- 
linthus  occupata,'  bis  ante  ultimum  discriraen  classis 
hostium  superata.  Rex  Amyntas*"  meliora  et  utiliora 
secutus,  (nam  Dellius°  exempli  sui  tenax,  ut  a  Dolobella 
*** '  ad  Cajsarem)  virque  clarissimus  Cn.  Domitius,  qui 
solus  Antonianarum  partium,  nunquam  reginam,  nisi  no- 
mine, salutavit,  raaximo  et  prsecipiti  periculo  transmisit  ad 
Cajsarem. 

85.  Advenit  deinde  maximi  discriminis'' p  dies,  quo  Cae- 
sar Antoniusquc,  productis  classibus,  pro  salute  alter,  in 
ruinam  alter  terrarum  orbis  dimicavere.  Dextrum  navium 
Julianarum'i  cornu"^  M.  Lurio* '  commissum,  laevum  Arun- 

^  Maximi  certaminis. 


Wopkens.  in  Misc.  Ohs.  Vol.ix.  p.  270.— 1  Sic  interpunxit  Ed.  Basil.  Ed.  pr. 
Corinthus  occupata  bis,  ante,  ^c— 2  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  Myntas.—^  Ed.  pr. 
Mam  de  illius  exemplis  vita;  naxuia  Dolabella  ad  Casarem.  Ed.  Basil,  inde  illiiis  ex- 
cmplo  vir  audax  Dolabella,  tir clarissimus.  Lipsius  corre.xit  ut  editum  est, e  Seneca 
Pat.  Siiasor.  i.  p.  7.  sed  pro  ad  Casarem  \oluit  ad  Cassium,  nee  lacunam  vidit, 
qiiam  Ruhnkenius  animadvertit  et  ex  eodem  Seneca  explere  tentavit :  Dola- 
hilla  ad  Cassium,  a  Cassio  ad  Antonium,  ita  ab  Antonio  transiit  ad  Casarem. — 

NOT/E 

'  Lcucas]   Urbs   insulae  cognominis  que  clarissimus  Cneeus  Domitius  *** 

it)  Grxc'ia,  Sainte  3Iaurc.    Acarnania;  transmlsere  ad  Casarem.     Cnjus  lec- 

adjacet,  eiqiie  ponte  jungitnr.    Unde  tionis  scnsum  adiiiic  facilius  crit  intel- 

quihusdam  peninsula  perpcram  dici-  ligere,    si  de   Dellio  pauca    dixero. 

tur.  1.  Historicus  fuit.     2.  Natura  trans- 

"  Patrai]  Urbs  Acbaiae  in  Pelopon-  ft'ga,  ob  eamque  rem  insignis,  et  a?vo 

ncso,  apud  os  sinus  Corinthiaci :  vul-  illo  palam  irrisus.    3.  A  Dolabella  ad 

go,  Patras.  Cassium,  a  Cassio  ad  Dolabellam,  ab 

"  Rex  Amyntas']  Scilicet  Lycaoniae  Antonio  demum  transmisit  ad  Caisa- 

ct  Galatiee.  rem,  exempli  sui  sive  moris  tenax,  et 

°  Nam  Dellius']  In  autographo  erat :  usque  similis  sibi. 

nam  de  illius  cxemplia  vita-  naxuta  Do-  •*  Discriminis^    Interpretatus   sum, 

liibtlia.     Hinc  a  Lipsio  prajter  cam,  certaminis:  quo  sensu  dixit  Virgilius 

quam   textus  snppeditat,  excogitata  lib.  v.  j^neid.  *  post  bos  <equo  discri- 

dnplex  lectio.     I.  Nam  Dellius  exem'  mine    Pistrix    Centaurusque    locum 

pU  sui  tenax  et  illo  belU>,  tir'iue  clarmi-  tendunt  superare  priorcm.' 

mus  *  *  *  transmlsere,  pro  transmisit,  ''  .lulianarum]  Octavii  Ca>saris  na- 

ad  Casarem.     2.  Quie  mibi  magis  pla-  ves  intclligit,  qiias  Julianas  idcirco 

cet,  scnsum  juvat  distinctiuncula,  et  vocat,  quod  iis  Juiii  Casaris  vindic- 

parentbesi  boc  modo :  Itex  Amyntas  tam  persequeretur  Octavius. 

meliora  ct  utiliora  secutus  (nam  Dellius  '  Dextrum  navium  comii]  In  navali- 

exempli  sui  Icnax  fuit  el  ilh  hello  J  vir-  bus,  uti  in  terrestribus  praeliis  acics 


HISTORIC    ROMAN/E    LIB.    11.    85.  189 

tio,s  Agrippse  omne  classic!  certaminis  arbitrium.     Caesar 
ei  parti  destinatus,  in  quam  a   fortuna  vocaretur,  ubique 
aderat :  classis  Antonii  regimen  Publicolae  Sosioque*^  *  com- 
missum.     At  in  terra  locatum  exercitum  Taurus  Ca^saris, 
Antonii  regebat  Canidius.     Ubi  initum  certamen  est,  omnia 
in  altera  parte  fuere,  dux,  remiges,  milites ;  in  altera  nihil 
praeter  milites.     Prima  occupat  fugam  Cleopatra.'^     Anto- 
nius  fugientis  reginae,  quam  pugnantis  militis  sui,  comes 
esse  maluit ;  et  imperator,  qui  in  desertores  saevire  debue- 
rat,  desertor  exercitus  sui  factus  est.     Illis,  etiam  detracto 
capite,7  in  longum  fortissime  pugnandi  duravit  constantia  ; 
et  desperata  victoria,  in  mortem  dimicabatur.    Caesar,  quos 
ferro  poterat  interimere,  verbis  mulcere  cupiens,  clamitans- 
que  et  ostendens  fugisse  Antonium,  quaerebat,  pro  quo  et 
cum  quo  pugnarent  ?  At  illi,  cum  diu  pro  absente  dimicas- 
sent  duce,  segre  summissis  armis  cesserc  victoriam  ;  citius- 
que  vitam  veniamque  Caesar  promisit,  quam  illis,  ut  ea  pre- 
carentur,   persuasum   est.      Fuitque  in   confess©,   milites 
optimi  imperatoris,  imperatorem  fugacissimi  militis  functum 
officio.     Quis  dubitet,  suo,^  an  Cleopatroe  arbitrio  victoriam 
temperaturus  fuerit,  qui  ad  ejus  arbitrium  direxit  fugam? 
Idem  locatus  in  terra  fecit  exercitus,  cum  se  Canidius  prae- 
cipiti  fuga  rapuisset  ad  Antonium. 

'  Primo  Cleopatra  se  dat  in  fugam  anle  alios. 


4  Lario  Ed.   pr.   quod,   probante   Lips.,   conexit   Uisin.— 5   Ita  Ed.  Ba- 
sil.   Ed.   pr.   Adruntio.—Q  Ita    Ed.   Basil.    Ed.   pr.   Publico,  Lasosioquc. — 

NOTiE 

instruitur:  estque  sinistra  et  dextra  nes   cum    Velleio    scribunt    Sosium. 

ala ;    sinlstrum   et    dextrum    cornii.  Ceteruni  ne  erres  cumnuiltis.nam  de 

Vide  supra  cap.  70.  n.i.  Sosio  varie  comniemorant,  sic  liabe- 

*  M.  Luviol    Apud  alios  Lario.  Ur-  to  :    duos  Sosios   in    castris   AiUonii 

sinus  vero  ex  ajreo  quodara  Angusti  fuisse.   Alter  ante  pracliuni  Actiacnm 

nuinismate,  ubi  dicitur  P.  LuRius.  in  levi  piigna  contra  L.  Arnuitinni 

Agrippa.  in.    ViR.  A.  A.  A.  F.  F.  pcriit,  teste  Uione  lib.  i.  Alter  vero 

Ursinus,  inquam,  legit  Lurio,  quod  e  post  Actiacani   victoriam  incoluniita- 

Dione  Lipsius  probat.  tern  ab  Augusto  impetravit,  coilciii 

'  Sosioque]    Lipsius  mallet    Sossio,  teste  lib.  u. 
atqiie  ita  Graeci.     Veruni  Latini  cm- 


190  C.    VELLEII    PATERCULl 

S6.  Quid  ille  dies  tcrrarum  orbi  praestiterit,  ex  quo  in 
quern  statum"  pervencrit  fortuna  publica,  quis  in  hoc  trans- 
cursu  tam  arctati  operis  cxprimere  audeat  ?  Victoria  vero 
fuit  clcmentissima :  nee  quisquam  interemtus  est,  (nisi) 
paucissimi,  et  ii,  qui  (ne)9  deprecari  quidem  pro  se  sustine- 
rent.  Ex  qua  lenitate  ducis  colligi  potuit,  quern  aut  initio 
triumviratus  [sui,]'°  aut  in  campis  Philippiis,"  si  [sic]'' 
licuisset,  victorias  suae  facturus  fuerit  (modum).' "  At  So- 
sium  L.  Aruntii/  prisca  gravitate  celeberrimi,  fides,  mox, 
diu  (cum)5  dementia  luctatus  sua,  Caesar  servavit  incolu- 


7  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  detrectato. — 8  Ita  Ruhnken.  sequentibns  Kraiis. 
Bipont.  sec.  et  Clud.  Cod.  et  Ed.  pr.  tidebit  e  suo;  ex  quo  Rhenan.  vide- 
rit  e  suo:  Burer.  et  Lugd.  Bat.  2.  ut  dubites  suonc,  an :  Burmann.  in  textu 
suo  Rhenan.  lectionem  sequitur,  sed  in  notis  conj.  unde  liquet,  suo  an: 
Voss.  Rurerium  in  ceteris  secutus,  restituit  suo,  et  mox  fuerit,  pro  fucrat, 
quod  erat  in  Cod.  et  Ed.  pr. — 0  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  interemp.  est: 
paucissimi,  et  hi,  qui  deprecari,  Sfc,  Rulinken.  conj.  paucissimis  exceplis,  qui 
ne  d.  Heins.  ne  inserendum  putavit,  quod  receperunt  Bipont.  sec.  et 
Clud. — 10  Sui  damnat  Here!.,  quod  cum  Krausio  nncis  inclusit  Ed.  Bi- 
pont., et  expunxit  Clud. — 11  Ita  Ed.  pr.  Ed.  Basil.  Philippicis. — 12  Sic  dam- 
nat Burer.  uncis  inclusit  Ed.  Bipont.  expunxerunt  Vascos.  et  Clud.  sibi  vult 
Burmann.  id  Gruner. — 1  Modum,  quod  deest  in  Cod.  in  raargine  supplevit 
Rhenan.  qui  tamen  plura  deesse  arbitratur.  Eum  secuti  sunt  Ruhnken., 
qui  ctiam  fnem  proponit,  Lips.  Acidal.  Burmann.  Ed.  Bipont.  et  Clud. 
Burer.  triumphutn. — 2  Emendatio  hacc  ex  Ed.  pr.  ad  solium  alarunt  in 
p.  g.  debctur  Putean.  quam  deinde,  probantibus  Voss.  et  Heins.,  receperunt 
omnes  Edd. — 3   Cum,  quod  abest  ab   Ed.  pr.   restituit  Lips. — t  Ita  Cod. 

NOT^ 

"  Ex  quo  in  quem  statum']  Ab  Oli-  sumniavit.' 

garchia,   quae    paucorum    dominatio  ^  Facturus  fuerit  (modum  )'\Sens}i% 

est,  ad  Monarchiam,  sive  unius  im-  est:  Ex  lenitate,  quam  Caesar  in  Ac- 

p(;rium  respublica  transiit.     Actiacae  tiaca  victoria  prabuit,  judicari   po- 

victoria;  diem  diligenter  Vclleius  no-  tuit,    quam    moderate    sua   victoria 

tat,  quod  ex  eo  tempore  Romaj  repe-  usurus  fuisset,  aut  initio  sui  triumvi- 

titus   sit    uni    prorsiis    parendi   mos.  ratus,   aut  in  campis    Philippiis,   si 

Qnarc  nc  audias  cos,  qui  a  Julio  Cap-  licuisset.    Qua  consequuntur,  et  sunt 

sare  potius,  quam  ab  Augusto  initia  aut  hiulca  aut  mutiia,  CI.  Puteanus 

Romana;  MonarcbiaE  numerant.   Nou  ita   restituit:    At  Sosium  L.  Aruntii 

proptcrca  Julio  Ca-sari  eripio  primi  prutca  gravitate  celeberrimi  fides,  mox 

inter  Romanos  Impcratores  loci  dc-  diu  dementia  lucialus  sua  CcEsar  serva- 

cus  :    sed  dc   Julio  ct  Octavio  dlci  nil  incolumem.     Hunc  locum  mirifice 

potest,  quod  de  Philippo  Macedone  iilustrat  Dio  lib.  Li.  Ubi  Sosium  ununi 

et  Alexandre  Justinus  pronnntiavit :  ex  Antonianis  ducibus  post  fugam  oc- 

'  Orbis  imperii  fundamenta  pater  jc-  ciiitatuni  ab   Arruntio;  ab  Augusto 

cit;  totius  operis  gloriam  fiiius  cou-  dcmum  incolumem  servatum  scribit. 


IIISTORIvE    ROMANCE   LIB.   II.   87.  191 

mem.  Non  praetcreatur  Asinii  Pollionis  factum  et  dictum 
memorabile.  Namque  cum+  se  post  Brundisinam  pacem 
continuisset  in  Italia,  neque  aut  vidisset  unquam  reginam, 
aut  post  enervatum  amoro  ejus  Antonii  animum,  partibus 
ejus  se  miscuisset/  rogante  Caesare,  ut  secum  ad  bellum 
proficisceretur  Actiacum ;  *  Mea,'  inquit,  *  in  Antonium 
majora  merita  sunt,  illius  in  me  beneficia  notiora :  itaquc 
discrimini^  vestro^  me  subtraham,  et  ero  prap-da  victoris.' 

87.  Proximo  deinde<5  anno  [U.  c.  724.  a.  Chr.  n.  29.] 
persecutus  reginam  Antoniumque  Alexandream,*''  ultimam 
bellis  civilibus  imposuit  manum.  Antonius  se  ipse  non 
segniter  interemit,^  adeo  ut  multa  desidiae  criminal  morte 
redimeret.  At  Cleopatra,''  frustratis  custodibus,  illata  aspi- 
de,'^  morsu,  sane  [ejus]^  ^  expers  muliebris  metus,  spiritum 


Ed.  pr.  Nam  cum. — 4  Ita  Cod.  Ed.  pr.  immiscuisset. — 5  Ita  Acidal.  Ed.  pr. 
discrimine. — G  Ita  Cod.  Ueest  deinde  in  Ed.  pr.— J  Ita  Cod.  Ed.  pr.  Alexan- 

driam. — 7  Heins.  crimina  una  morle,  ex  Seoec.  Consol,  ad  Polyb.  31. — 8  Ejus 

NOTiE 

y  Discrimini  testrol  Disciimen  su-  yEgypti.  A  Caesare  primum  adamata, 

initur  hie   pro   certaniine,  sive  dis-  cui  Caesarionem  filiutn  peperit :  dein 

sensionc,  hoc  sensu :   Itaqne  vestris  ab  Antonio  uxoris   loco  habita  est, 

dissen<<ionibus    me  non    interponani  relicta  Octavia  Augusti  sorore.   Spi- 

nec  immiscebo ;  sed  ero  praeda  vie-  ritum  vero  reddidit  anno  aetatis  39. 

toris.  Vide  Horatium  Od.  i.  37. 

*  Alexandream']  Est  urbs  jEgypti :  '^  Illata  aspide"]  Seipentis  genus  est 
Gallis  dicitur  Alexandrie.  Portnin  preesentissimi  veneni.  In  Africa  sola 
habet  percelebrem,  ciijus  ad  ostium  nascitur  :  unde  dicitur  nunc  Libyca, 
est  Insula  Pharos,  qua?,  injecta  mole,  nunc  iEgyptia.  Nam  quod  Strabo 
nunc  teirae  adjacef.  aliis  in  regionibus  aspidas  pouit  illud 

*  Non  segniter  iyiteremit]  Sic  acta  manifesti  erroris  Salmasius  arguit. 
res  est.  Cum  servus  operam  Anto-  Neque  enim,  quas  nos  vocamus  aspi- 
nio  sunm,  et  manum  commodare  ad  das,  habeut  uliam  communem  notam 
mortem  noluissetjimmosegladio  con-  cum  illis  quas  veteres  describunt. 
fodicns  cum  ad  heri  pedes  accidisset :  Quarum  commune  ffvixirrufia  somnus 
tum  Antonius  ei,  Recte  tu  quidem,  est  dormiendique  libido,  ac  sine  sen- 
inquit,  qui,  quod  facere  recusabas,  su  et  dolore  mors. 

quomodo  mihi  faciendum  esset,  os-  **  ilfo7Su,srtnefjus]  Ursini  lectionem 

tenderis.     Simulque  vulnus  in  ven-  valde  probo  :  At  Cleopatra,  frustratis 

trem  sibi  impegit.     Cetera  ex  Plu-  custodibuSy  illata   aspide    simti,  morsu 

tarcho  repete.  ejus,  expers  muliebris  metus,  spiritum 

^  At   Cleopatra']    Auletae  filia  fuit,  reddidit.    Acidalius  voculam  sane  non 

soror  et  uxor  Ptoleiiiaei  uUimi,  regis  citra  rationcm  sic  trausponit :  morsu 


192  C.    VELLF.II    PATERCULI 

reddidit.  Fuitque  et  fortuna  et  dementia  Caesaris  dignum, 
quod  nemo  ex  his,'  qui  contra  [eum]'°  arma  tulerant,  ab  co 
[jussuve  ejus]"  interemtus.  D.  Brutum  Antonii  interemit 
crudelitas.  Sex.  Pompeium,  ab  eo  devictum,'^  idem  Anto- 
nius,  cum  dignitatis  quoque  servanda?  dedisset  fidem,  etiam 
spiritu  privavit.  Brutus  et  Cassius,  ante  quam  victorum 
experirentur  aniranm,  voluntaria  morte  obierunt.  Antonii 
CIcopatrseque  quis  fuisset*  exitus,  narravimus.  Canidius 
timidius  decessit,  quam  professioni  ejus,  qua  semper  usus 
erat,  congruebat.  Ultimus  autem  ex  interfectoribus  Caesa- 
ris, Parmensis  Cassius,  morte  poenas  dedit,  ut  dederat  (pri- 
mus)* Trebonius.* 

88.  Dum  ultimam  bello  Actiaco  Alexandrinoque  Caesar 
imponit  manum,  M.  Lepidus,  juvenis  forma,  quam  mente, 
molior,  Lepidi  ejus,  qui  triumvir  fuerat  reipublicae  con- 
stituendae,  filiua,  Junia  Bruti  sororo  natus,  interficiendi, 
siraul  in  Urbem  revertisset,  Caesaris  consilia  inierat.  Tunc 
Urbis  custodiis  praepositus  C.  Maecenas,  equestri,'  sed 
splendido,  genere  natus,  vir,  ubi  res  vigiliam  exigeret,  sane 
exsomnis,  providens  atque  agendi  sciens;  simul  vero  aliquid 
ex  ncgotio  remitti  posset,  otio  ac  mollitiis  paene  ultra  foemi- 
nam  fluens  /  non  minus  Agrippa  Caesari  earns,  sed  minus 
honoratus  (quippe   vixit  angusti   clavi*^  paene*  contentus) ;  ^ 

/  Sed  languem  desidia  et  mollitie  prope  magis  quam  fcemina,  st(ttim  atque  nego- 
tia  ciincedervnt  illi  nliquatn  niaxiUionem. 
i  i'.ontentus  equtstri  ordine. 


oxpuncendum  censet  KraiB.  Acidal.  piobante  Ruhnken.  transponit  morsu 
ejus,  sane  expeis :  Ursin.  delel  sane,  ct  leg.  illata  aspide  sinui,8fc.  Cod.  in  morsu 
untie  ejus.— (J  lis  malit  Kiaiis.  et  ita  Ed.  Clud.— 10  £«m  expungendiiin  censet 
Herel.— 11  Hsec  uncis  iiiclusa  pro  glossemate  habent  Kraus.  et  Hcyne. — 
12  Ita  correxit  Acidal.,  piobantibus  et  rccipicntibus  Ruhnken.  Ed.  Ripont.  et 
Clud.  Cod.  uh  eodem  rictum,  ct  ita  Lugd.  Bat.  2.  Buini.  et  al.  Ed.  pr.  vh  eodem 
rirfwrn.— 1  Kraus.  conj.  fuerif. — 2  Primui  inseruit  Aid.  Ncp.  s.  Putean. 
quern  seciiti  sunt  Ridinkcn.  Ed.  Bipont.  et  Clud.  dc-cst  vero  in  Edd.  pluri- 
mis.— 3  Ita  emcndavit  Ed.  Basil,  cui  accederunt  Rulinkcn.  Acidal.  Pu- 
lean.  CJrutcr.  Gryph.  Voss.  Burm.  Lugd.  Bat.  2.  Ed.  Bipont.  el  al.  Eld.  pr. 

NOT/E 

ejus,  sane  expers  mnliebri^  nirtus.  mus  Trebonius.    Quod  Manutius  ob- 

•  Treboniui']  Usus  Latini  sermonis      .'.ervavit  ex  Pliilippicis  Cireronis. 
poslulal,  ut   lci»atur,  ut  dederat  pri-  '  Angusti  clavi]  Sir  viilgo  leijitur  : 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    II.   88.  193 

nec  minora^  consequi  potuit,  sed  non  tam^  concupivit.  Hie 
speculutus  est  per  summam  quietem  ac  dissimulationem 
praecipitis  consilia  juvenis,  et  mira  celeritate,  nullaque  cum 
perturftatione  aut  rerum  aut  hominum  oppresso  Lepido, 
immaiie  novi  ac  re.surrectuii  belli  civilis  restinxit  initium.t 
Et  ille  quideni  male  consultorum  poenas  exsolvit.  yEquetur 
praidictse  jam  Antistii/  Servilia''  Lepidi  uxor,  quae  vivo 


equestris  el  s.  g^.  n.  Mannt.  equestri  et  s.  g.  n. — 4  Sic  Ed.  pr.  qua?  aperto 
vitio  laborat,  qiiod  Editor  Basil,  aiidaciiis  saiiare  tcntavit,  angiisto  cluvo  pene 
contentus.  Rectius  in  pene,  (ita  scribit  Ed.  pr.)  latere  nomen  sdbstantivum, 
nnde  casus  alter  pendeat,  judicaniiit  Viri  docti  et  Ruhnkenius.  Rubenius 
de  Lato  clavo,  teste  Heinsio,  snpplevit  p<cnvla;  Oct.  Ferrarius  Analect.  de 
Re  vestiar.  c.  8.  honor e ;  Scliefferiis  Misc.  Obs.  Vol.  ix.  p.  172.  gestamine ; 
Gruiieriis,  nomine.  Sententia  suadet /wworc,  s.  decore,  s.  insigni ;  quod  Vel- 
leio  usitatissimiiiii  est ;  cf.  i.  11.  ii.  81.  Tale  quid  periisse  b.  1.  et  pene  ex 
alio  ndvcrbio,  fortasse  sane,  corruptiim  est.  Kraus.  Eniendationem  Ed.  Basil, 
seciiti  sunt  Ursin.  Gryph.  et  Boeder,  necnon  Lips,  qui  tamen  p/rt«e  \)vo  pene 
conjicit.  Ed.  Bipont.  ungusti  clavii  persona  con.  Clu<l.  angnsto  clavo  bene  con. —  5 
Rhenan.  probaijtibus  Acidal.  et  Lips.  conj.  majora,  quod  Popnite  et  Heins.  dis- 
plicet. —  +  Herel.  malit  incendium,  ut  supr.  48. — 6  Ita  Voss.  Ruhnketi.  et  Ed. 
Bipout.     Ed.  pr.  Antisiice:   Burm.  Lugd.  Bat.  2.  et  al.  prcedictct  Calpurnice 

NOT^ 

alii,  Lipsii  etnendationein  Thysiique  s  Sed  non  tatn]    Schegkius   putat 

editionem  secuti,  legnat,  angusto  da-  tarn  dici  prot'a/de;  auctoritatemque 

vo.     Melius  etiam,  pro  pane,  legere-  Plauti  affert ;  '  ferocem  facis,  quia  te 

tur  plane.      Augustus  clavus  eques-  berus  tam  amat.'     Mihi  quidem  vide- 

tris  ordinis  insijjne  fuit,  quo  a  Sena-  tur  hie  sumi  tam  pro  a^que,  hoc  seusu  : 

toribus  equifes  discernebantur.  Quod  Nec  ad  minores  quam  Agrippa  digni- 

tit   relinquam    penitus    perspectum,  tates  pervenire  valuit,  sed  eas  non 

observe  clavum  genus  quoddam  vestis  aeque  ac  iile  concupivit. 

esse,  anreis  clavis  distinct* ;  quae  et  ''  Serviliul  Quod  de    Servilia  Vel- 

palmata  vocabatur  a  sirailitudine  pal-  Jei"*  narrat,  vulgo  Porciac,  Bruti  con- 

luarum  :  et  verrucata,  a  verrucis  cla-  jugi,  ascribitur  :    deinde  de  Servilia 

vo  similibus.     Quod  si  latior  esset,  Valerius    Maximus,   alioqni   diligens 

latus  clavus  dicebatur,  conveniebat-  hiijiis  aeviscriptor,  nihil  coinniemorat. 

que  duntaxat  iisquiSenatores  erant.  Denique   Lepidi    uxor  non    Servilia 

Hac   vcste   tamen   induebantur,  qui  fiiit,scdAntonia,  triumviri  rilia.  Vos- 

vel  patre  Senatore,  vel  equites  nati  sius  tamen   non  audet  Velleio  detra- 

fnissent,  ab  anno  17.  quo  togani  viri-  here  tideni :   1.  Quia  Lepidus,  Anto- 

lem  etiam  suiuebant,  ad  annum  a»tatis  nia  spreta  aut  mortua,  supertiuccre 

Seuatoria?.     Quo  anno  si  dignitatem  Serviliam  potuit  :    2.  Quia  Scrviliara 

senatoriam  consequerentur,  laticlavi  inter  aliquot  matronas  Roniauas  lau- 

vestem  assumebant :  sin  minus  asse-  dat  iEliauus  Var.  Hist.  lib.  xiv.  cap. 

querentur,  Ueponebant ;  angnsto  cla-  45. 
vo  tantummodo  content!. 

Delph.  et  Vur.  €las.                    Paterc.  N 


194  C.   VELLEII    PATERCULI 

jcjni'  devorato,  prcematurani  mortem  immortal!  nominis  sui 
pcnsavit  meraoria/  ^ 

89.  Caesar  auteni  reversus  in  Italiara  [U.  c.  725.  a.  Chr. 
11.  28.]  atqiic  iTbem,  quo  occursu,^  ^  quo  favore  omnium 
homiuum,  a^tatium,  ordinum  exceptus  sit ;  quas  magnifi- 
centia  triuniphorum  ejus,  quae  fuerit  munerum,'  ne  in  operis 
quidem^  justi  materia,  nedum  hujus  tam  recisi,  digne  ex- 
primi  potest.  Nihil  deinde'°  optare  a  Diis  homines,  nihil 
Dii  hominibus  preestare  possunt ;  nihil  voto  concipi,  nihil 
felicitate  consmnmari,  quod  non  Augustus,  post  reditum  in 
Urbem,  reipublicas  populoque  Romano  terrarumque  orbi 
repraesentaverit." ""  Finita  vicesimo  anno  bella  civilia, 
sepulta  externa,  revocata  pax,  sopitus  ubique  armorum 
furor  ;  restituta  vis  legibus,  judiciis  auctoritas,  senatui  ma- 
jestas ;  impcrium  magistratuum  ad  pristinum  rcdactura  mo- 
dum  ;  tantummodo  octo  prfutoribus  allecti  duo  ;  prisca  ilia 
et  antiqua  rcipublica;  Ibrma  renovata.'^  Uediit  cultus  agris, 
sacris  honos,  securitas  hominibus,  certa  cuique  rerum  sua- 
rum  jjossessio  ;  leges  emendated  utiliter,  lata?  salubriter ; 
senatus  sine  asperitate,  nee  sine  severitate,  lectus.  Princi- 
pes  viri,  triumphisqiie  ct  amplissimis  honoribus  functi,  hor- 
tatu  Principis,  ad  ornandam  Urbem  illecti  sunt.     Consula- 

*  Compnremui  cum  C'alpnniia  nxore  Anlistii,  dc  qua  supra  dixiinus,  Serviliam 
uxorem  Lepidi:  qutP,  devoralis  candentibus  carbonibus,  morte  prtepropera  notnini 
suo  conciliavit  sempUernam  gloruim. 


Antistii,&;c. — 7  Buret.  pra;matnra  morte  immort(dcm  n.  s.  p.  memoriam. — 8  Ita 
reposiiit  Lips.  Ed.  pr.  ulijue  urbem  occursus,  unde  Acidal.  et  Voss.  conj.  ad- 
que  urbem.  Gniter.  delindiiin  putavit  occursus:  Hcins.  (juo  ad  urbem  occursu. 
— 'J  Ita  cniendavit  Ed.  IJasil.  Ed.  pr.  nedum  in  operis  siquidcm. — 10  Kiihnken. 
ex  II.  113.  conj.  dcni'iui.-  11  Noiimilli  reprasentacit,  nude  Lips,  reprcesenta- 
ril. — 12  Ita  .Xcidal.  piobante  Uiiiiuken.    Ed.   pr.  revocata. — 1   Ut,  h.  1.  ne- 

NOT^ 

•  Vivo  igni\  Viviis  igniidicitur  pro  curreret, 

ardenti  :    c|uo  pacto  dixit  Horatius,  '  Qua  fuerit  munerum']  Idest,spec- 

*  viva  luccrua.'  tacnloriirn,  qna»  popiilo  exhibtiit.    Vi- 

i'  Occursu]  Dio   testatiir  dccretum  de  cap.  4H.  n.  I. 

a  .Senatii,  ut  Cacsari  urbtiii  ingrcdi-  "  Iteprasentaveril]  Id  est,  reddide- 

cnti  Virginca  Vesta",  Scnatns,  popu-  rit,  sive  praestiterit,  ct  quasi  praj  ma- 

lusque  cum  coiijugibus  ft  liberis  oc-  nu  solverit. 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.    II.   90.  195 

tus  (lit)'  tantummodo  usque  ad  undecimum,  [quem]  con- 
tinuaret,  cum  saepe  obnitcns  repugnasset,  impetrari^  potuit.' 
Nam  dictaturam,  quam  pertinaciter  ei  deferebat  populus, 
tarn  constantei"  repulit.  Bella  sub  Imperatore  gesta,  paca- 
tusque  victoriis"  terrarum  orbis,  et  tot  extra  Italiam  domi- 
que  opera,  omne  cevi  sui  spatium  impensurum  in  id  solum 
opus  scriptorem  fatigent.'  ^  Nos  memores  professionis, 
universam  imaginem  principatus  ejus  oculis  animisque  sub- 
jecimus. 

90.  Sepultis,  ut  praediximus,  bellis  civilibus,  coalescenti- 
busque  reipublicae  membris,  [et  coram  altero]'*^'!  quae  tarn 
longa  armorum  series  laceraverat,  Delmatia,  viginti  et  du- 

»  Obtineri  non  potuit  a  Casare,  ut  pergcret  gerere  consulatum  ampUus  undecies, 
cum  stBpe  restitisset  etiam  contra  id  obluctans. 


cessariuni,  a  praecedcnte  syllaba  us  extritum,  siio  loco  restituisse  putanins. 
Ed.  pr.  Consulatus  tantummodo  usque  ad  undecimum,  quem  coyitinuaret.  Ed.  Ba- 
sil, delevit  interpnnctionem  post  undecimum  et  pro  quem  legit  ut.  Quem  vero 
ab  indocto  lioniine  Velleio  obtrusuni  videbatiir.  Krans. — 2  Ita  Edd.  plurim*  ex 
emendatione  Ed.  Basil,  impetrare  Ed.  pr. — 3  Fatigant  Ed.  pr.  quod  correxit 
Lips.  Ac\<id\.  cot]],  fliigitiinl :  yos.s.falignrent. — 4  Expungeiida  liaec  ccnsiie- 
runt  Ed.  Basil.  Aid.  Nep.  Acidal.  Boeder,  et  Vir  111.  in  Epheiiierid.  lit.  Goet- 
ting.  a.  1779.  Add.  p.  120.  qui  hoc  monstnim  lectionis  ex  depravato  glosse- 
niate  scioli  ciijusdani,  eo  jam  altera,  ad  bella  cicilia  respicientis,  ortiim  esse 
conjicit.  Alii  aliiid  vix  feliciter  tentarunt.  Burer.  et  coram  altera,  sc.  R.  P. 
membro.  hips,  et  curante  eo.  Xossi.  eo  curante  serio.  Heins.  et  eo  cnra  majore. 
Gruner.  in  corpus  antiquum.  Vir  D.  in  Biblioth.  Univers.  German.  T.  xlvih. 
Fasc.  2.  ex  Paeato  Paneg.  36.  ap.  Riihnk.  ad  li.  1.  sub  uno  capite.  Nodell  in 
Libello  crit.  Obss.  et  coierunt  alia.     Hereliiis  longe  melius,  junctura  mcliore. 

aOTJE 

■>  Tam  constanter']    Hie  miror  Bris-  inconrmode  legit,  peragratusque,  l^-c. 
senium,  Popmam,  tt  Vossium  :  quo-  p  Fatigetit]  Id  est,  fatigarent.  Sed 

rum  duo  priores  affirmant  faw  sumi  forte,  quod  Acidalio  placet, y?rtgi<«nf. 
pro   valde ;    alter  vero   non  dubitat,         i  Et  coram  altero]    Haec  tria  verba 

quia  sit  reponendum  tamen.      Nam  nonnulli,  Aldo  ducc,  tollunt :  sed  au- 

quis    non   videt   quam   hie    non  esse  daciores   sunt,   cum    vulgata    lectio 

pronomen,    sed    adverbium ;     eiqiie  auctoritate   Ms.   nixa  sit.     Vossium 

tam   opponi  hoc    sensu.    Nam   quod  potius  aut  Lipsium  sequor ;  sed  Lip- 

spectat  ad  dictaturam,  tanta  constau-  sium  niagis,  qui  simplicius  legit,  et 

tia  earn   repulit,   quanta   pertinacia  curante  eo,  quce,  8fc.  hoc  sensu  :  Au- 

eam  illi  populus  deferebat?    Dicta-  gusto  curam  et  medicinam  adiiibente 

turaraautem,rejectaab  huuieristoga,  iis  reipublicae  partibus,quas  tam  lon- 

nudo  pectore,  deprecatus  est  Ca>sar.  ga  bellorum  series  laceraverat. 

"  Pacatusquc  victoriis]  Lipsius  noii 


196  <J.    VELLRII    PATERCULI 

centos  (annos)^  rebellis,  ad  certain  confessionem  pacata  est 

imperii.*  Alpes/  feris  incultisquc'^  nationibiis  celebres,  per- 

domita?.  [U.  c.  729.  a.  Chr.  n.  24.]    Hispania^,  nunc  ipsius 

prajsentia,  nunc  Agrippa?  [U.  c.  735.  a.  Chr.  n.  18.],  quem 

usque  in  tcrtium  consulatum,  ct  mox  collegium  tribuniciae 

potestatis/  amicitia    Principis   cvexerat,    multo    varioque 

Marte  pacatee.     In  quas  provincias  cum  initio  Scipione  et 

Scmpronio  Longo  consulibus  primo  anno  secundi  (belli)^ 

Punici,  abhinc  annos  ccl.   Romani  exercitus  missi  essent, 

duce  Cn.  Scipione   Africani  patruo,  per  annos  cc.  in  his 

multo   mutuoque  ita  ccrtatum   est  sanguine,  ut,'"  amissis 

populi  Romani  imperatoribus^  exercitibusque,  saepe  contu- 

melia,  [ctiam]^  uonnunquam  periculum  Romano  inferretur 

imperio.     Ilia)   enim  provincias    Scipiones  consumserunt : 

ilUe  contumelioso   x.'^^annorum  bello  sub  duce  Viriatho 

majores  nostros  cxercucrunt :  illas  terrore  Numantini  belli, 

populum  Romanum  concusserunt.     In  illis  turpe  Q.  Pom- 

l)eii  focdus,  turpiusquc  Mancini,  senatus  cum  ignominia  de- 

diti  impcratoris"  rescidit :  ilia*  tot  consulares,  tot  praetorios 

''  Dulmnlia,  qua-  rchtUavcrat  viginti  el  ducentos  annus,  tandem  ita  pacata  est, 
lit  se  perpetuo  imperii  Komaiii  deinceps  siilxlitam  esse  ugnoverit. 

'   I-^t  nnn  multo  jwst  iiscpie  co,  ut  esset  ipsitis  colleii^a  in  munere  Tribuni. 
"*  In  his  pugnatum  est  ah  utruijue  parte  cum  tanta  effusione  sanguinis,  ut,  Sfc, 
"  Cum  dcdccorc  ducis,  «|iii  traditus  full  hostibus. 


Riihiikeniiis  nihil  ausus  est.  Kratis. — 5  Annos  addidit  Lips,  probante  Riihii- 
ken. — a  Ita  cineiidavit  ex  Ed.  pr.  multisque  Heiiis.  piol)an(e  ct  iccipiciite 
Kulinken.  Ed.  Bipont.  inuUisjue. — 7  Heiiis.  addidit  belli,  quod  dee^•t  in  Edd. 
vett. — 8  Ed.  pr.  amissis   prcetor  imp.     Ed.  Basil.  P.  R.  imp.—  O  Riibnken. 

NOTiE 

'  Allies]  Monies  cxcelsi  sunt,  qni  gcstinn  annis  diiiitaxat  octo  :  Justi- 

Italiain   separant   a  (jallia  (-t  a  tier-  nus,  annis    decern.      Vcruni   iiistoii- 

niania.       \'iilgo   dicuntm    Ics   Alpes.  cos   inter  se   coinponere  facile    est. 

lanien  multijtiiccs  stmt,  el  pro  varia  Ergo  qui  decern  aut  qnindecini  annos 

locoruni  nationiimque  diversilatc  va-  nnnicrant,  illi  spectant  Viriathi  im- 

ria  noniioa  sortiuntur.  perinm,  quod   ultra  nun  patuit :  qui 

•A',  awnorum]  Alii  viginli  annos  belli  vero  viginti  annos,  illi  dc  duratione 

Viriathini    numcraverunt,  alii    quin-  belli  potiiis,  (piani  de  auuis  imperii 

decim,    ut  epitome  Livii  et  I'loriis.  Viriathini  loquuntur. 

Appiauus  aperte  docct  hoc  bellum  '  Ilia]  Scilicet,  regio. 


FIISTORIiE   ROMANS   LIB.    II.   91.  197 

absumsit  duces ;  patruraque  oetato,  in  tanlum  Seitorium 
armis  extiilit,  ut  per  quiiiqiienniiim  dijudicaii  non  potue- 
rit,"  Hispanis  Romanisnc  in  armis  plus  esset  roboris,  et 
utcr  populus  alteri  pariturus  foret.  Has  initur  provincias 
tarn  diflusas,  tarn  freqnentes,  tarn  feras,  ad  earn  pa- 
cem  abhinc  annos  fenne  l.  perduxit  Ca?sar  Augustus,  ut, 
quae  maximis  bellis  nunquam  vacaverant,  eaj  sub  C.  An- 
tistio,'^  ac  dcindc  P.  Silio  legato  ceterisque  postea,  etiam 
latrociniis  vacarent." 

91.  Dura  pacatur  Occidens,  ab  Oriente  ac  rege  Partho- 
rum  signa  Romana,  quae,  Crasso  oppresso,''  Orodes,  quae, 
Antonio  pulso,  filius  ejus  Phraates"  ceperant,  Augusto  re- 
missa  sunt.  [U.  c.  734.  a.  Chr.  n.  19.]  Quod  cognomen  illi 
viro,  Planci  sententia,  consensus"  universi  senatus  populi- 
que  Romani  indidit.  [U.  c.  727.  a.  Chr.  n.  26.]  Erant  ta- 
men,  qui  hunc  felicissimum  statum  odissent.  Quippe  L. 
Murena,  et  Fannius  Caepio,  diversis  moribus,  (nam  Murena 
sine  hoc  facinore  potuit  videri  bonus,  Caepio  et  hoc  ante' 
pessimus,)  cum  inissent  Decidendi  Caesaris  consilia  [U.  c. 
732.  a.  Chr.  n.  21.],  oppressi  auctoritate  publica,  quod  vi 
facere  voluerant,  jure  passi  sunt.  Neque  multo  post  Rufus 
Egnatius,  per  omnia  gladiatori,  quam  senatori,  propior,^ 
coUecto  in  a3dilitate  favore  populi,  quem  extinguendis  pri- 
vata  familia?  incendiis  in  dies  auxerat,  in  tantum  quidem, 

•  ut,  qua  protlncicE  nunquam  fuerant  sine  maximis  bellis,  e<x  postea  sub  Caio 
Antistio,  !fc.  essent  etiam  sine  latrociniis. 
f  In  omnibus  similior  gladiatori,  quam  Senatori. 
'  Opera  suorum  domesticorum. 


etiam  expungenduin  censet. — 10  Edd.  vett.  XX. — 11  Ita  Ed.  pr.  Cod.  poterit. 
— 12  Ita  correxit  Ed.  Basil,  ex  Flor.  iv.  12.  51.  et  Dion,  liii.  25.  Ed.  pr. 
Aristio.—13  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  presso. — 1  Ita  Ed.  pr.  Ed.  Basil,  trans- 

NOTiE 

"  Filius  ejus  Phraates']    Hie  falsiis  Dione,  Zonara,  et  aliis,  Orodem   tri- 

est  Ursinus,  qui  pro  Phraates  substi-  ginta  filios  habuisse,  et  inter  eos  Pa- 

tuendiiiu  esse  putat  Pncorus.     Nam,  coruni  et  Phraatem. 
1.  constat  ex  Velleio  Paconim  ante         ''  Consensus]  Sic,  teste  Vossio,  fuit 

fiigam  Antonii  a  Ventidio  jam  occi-  in  veterl  codice,  non  aiitem  consensu, 

sum  fuissc.     2.  Constat  ex  Justino,  ut  aliquiediderunt. 


198  C.    VELLKII    PATERCULl 

ut  ei  praeturara  continuaret,^  mox  etiam  consulatiim  petere 
ausiis,  cum  cssct  orani  flagitiorum  scelcruraqiie  conscientia 
mcrsus,-  ncc  mclior  illi  res  familiaris,  quam  mens,  foret ; 
aggrcgatis  simillimis  sibi,  interimere  Caesarem  statuit,  ut,^ 
quo  salvo  salvus  esse  non  poteiat,  eo  sublato  moreretur. 
Quippe  ita  se  mores  habent,  ut  publica  quisque  ruina  ma- 
lit  occidere,  quam  sua  proteri,  et  idem  passurus,  minus 
conspici.  Ncque  hie  prioribus  in  occultando^  felicior  fuit : 
al)ditusque  carceri/  cum  consciis  facinoris,  mortem  dignis- 
simam  vita  sua  obiit. 

92.  PraMlarum  cxcellentis  viri  factum  C.  Sentii  Satur- 
nini,  circa  ea  tempora  consulis  [U.  c.  735.  a.  Chr.  n.  18.], 
ne  fraudetur  memoria.  Aberat  in  ordinandis''  Asiae  Orien- 
tisquc  rebus  Caesar,  circumferens  terrarum  orbi  praesentia 
[sua]+  pacis  suae  ])ona.  Tum  Sentius,  forte  et  solus,  et  ab- 
sente  Caesare,  consul,  cum  alia,  prisca  severitatc  summa- 
que  constantia,  [vetere  consulum  more  ac  severitate]^  ges- 
sisset,  protraxissct^  publicanorum"  fraudes,  punisset  avari- 
tiam,  regessisset  in  aerarium  pecuniaspublicas,  tum  in  comi- 
tiis  habendis  proecipuum  egit  consulem.^  Nam  et  quaestu- 
ram  pctentes,  quos  indignos  judicavit,  profiteri^  vetuit ;  et, 

*"  In  luccm  protulisset.  '  Preecipue  se  prcthuit  consiilem. 


ponit  ante  hoc. — 2  Kiihnken.  tent.ivit  omnium  f.  s.  .tcntina  emersus. — 3  Ut, 
quod  aberat  a  Codice  et  Ed.  pr.  rcstitiiit  Hiiicr. — 4  Sua  cjicit  KiilinkeD. 
lit  prersintia  pro  adjective  sumatiir. — 5  Vir  1).  in  Ephemerid.  lit.  (Joetting. 
an.  1779.  Addit.  p.  120.  Iizec  nicrito  de  glossemate  siispecta  liaiiet.  cf. 
loc.  infr.   sub   fin.  Inijns   cap.     Uubnkenius   ante  eum  ac  severitate   solum 

NOTiE 

J  Ut  ei  praturam  continuarct]  Noli  '  Occultando]    Subintelligitur    aut 

id  interpretari,  cpiasi  praetor  bis  fiiis-  se,  aut /acinorr. 

net :  nam  niiiil  aiiiid  \cllciii.s  innuit,  "  Abdilusque  carccri]  Forte,  addic- 

quain  Egnatiiim  ab  adiiitate  prajtu-  tus:  quo  mode  legit  Acidalins. 

ram  obtiimiHMe.     Qnod  ut  penitus  in-  •'  In  ordinandis]  Subintellige,  occu- 

telligas,  obscrva,    opus    etiam    olim  patus. 

fuisse  annorum  ali(juot  intervallo   a  ''  I'ublicanorum^  Sic  vocantur,   qui 

roagifttratu  ad  magi^lratum.     Quare  i)rincipum   reditus  et  vectigalia  po- 

Vossios  ei  refert  ad  a-dilitatem  ;  ac-  puli  cxigunt,  eaque  certo  constituto 

cipitqnc   continuare  pro  continue  et  pretio  redimunt. 

dine  intervallo  jungere.  "^  Profiteri]    Id   est,  nomen  edere, 


HtSTORliE    ROMANCE    LIB.    II.   93.  191) 

cum  id  facturos  se  perseverarent,  consularem,  si  in  Cam- 
pum*  descendissent,  vindictam  minatus  est/  Et  Egnatium, 
rtorentem  favore  publico,  sperantemque,  ut  praeturam  aedi- 
litati,  ita  consulatum  pra:turae  se  juncturum,  profiteri  ve- 
tuit ;  et,  cum  id  non  obtinuisset,  juravit,  etiam  si  factus 
csset  consul  suffragiis  populi,  tamen  se  eum  non  rcnuntia- 
turum."  Quod  ego  factum  cuilibet  vcterum  consulum  glo- 
riee  comparandum  reor,  nisi  quod,  naturaliter,  audita  visis 
laudamus  libentius;  et  prajsentia  invidia,  praeterita  vene- 
ratione  prosequimur;  et  his  nos  obrui,  illis  instrui  credi- 
mus. 

93.  Ante  triennium  fere,  quam  Egnatianum  scelus  erum- 
perct,  circa  Murenae  Caepionisquc  conjurationis  tempus 
[U.  c.  732.  a.  Chr.  n.  21.],  abhinc  annos  l.,  M.  Marcellus/ 
sororis  Augusti  Octaviae  fdius,  (quem  homines  ita,  si  quid 
accidisset  Caesari,  successorem  potentiaj  ejus  arbitraban- 
tur  futurum,  ut  tamen  id  per  M.  Agrippam  securo  ei^  posse 
contingerenonexistimarent,)magnificentissimo  munere  aedi- 
litatis^  edito,^  decessit  adniodum  juvenis,  sane,  ut  aiunt, 
ingenuarum^  virtutum,  laetusque  animi  et  ingenii,  fortunae- 
que,  in  quam  alebatur,  capax.  Post  cujus  obitum  Agrippa, 
qui  sub  specie  ministeriorum  principalium  profectus  in 
Asiam,"  ut  fama  loquitur,  ob  tacitas  cum  Marcello  oftensio- 

'  Et  cum  asseverarent  id  se  facturos,  minatus  est  se  animadversurum  in  eos  ciuc- 
toritate  Consulis,  si  veiiissent  in  campum, 
"  Tamen  se  eum  7ion  declaraturum. 

'  Exhibito,  cum  esset  wdilis,  tnngnijicentissimo  spectaculo, 
y  <^ui  sub  pratextu  legationis  pro  principe  profectus  in  Asiam. 


damnaverat. — 6  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  secures  ei :  Rhenan.  secure  vel  securius. 

aOTJE 

dare.     Sic  profiteri  bona  dicitur,  pro  coram  Augusto,  sed  maxinie  ad  sii- 

facultattini  snaruni  numerum  et  vim  pradictum  versum,  defecisse  dicitur 

apud  niagistratimi  declarare.  Octavia  mater,  atqiie,  ipgre  coliecto 

<=  Siin  Campum]  Intellige, i)7ar<?«/n;  spiritu,  jnssisse  Virgiiio  dena  sester- 

ubi  coinitia  habebantiir.  tia  pro  singnlo  versii  dari. 

f  M.  3IarceUus']    lUe   est,    de   quo  s  Munere  (edUitatis]  Intellige,  spec- 

Virgiiius  jEneid.  vi.  '  Tii  Marcellus  iaculum.  iEdilium  enim  crat  interduiu 

eris.'     Ad  cujus  libri   recitationem  populo  spectacula  praebere. 


200  C.   VELLEII    PATERCULI 

nes,'  prffisenti  se  snbduxerat  tempori,  re  versus  inde  [U.  c. 
733.  a.  Chr.  n,  *20.]  tiliam  Caesaris  Juliam,  quam  in  matri- 
monio  Marcellus  iiabiierat,  duxit  uxorera,  foeminam  neque 
sibi,  neque  reipublicae  fclicis  uteri. " 

94.  Hoc  tractu  tcmporum  Ti.^  Claudius  Nero,  (quo 
trimo,9''  ut  prcediximus,  Livia,  [Drusi  Claudiani  fiiia,  de- 
spondente'°  Nerone,  cui  ante  nupta  fuerat,]"  Ca^sari  nupse- 
rat,)  innntritus  coelcstiumpraeceptorum  disciplinis,  juvenis 
genere,  forma,  celsitudine  corporis,  optimis  studiis,  maxi- 
moque  ingenio  instructissimus,  qui  protinus,  quantus  est, 
sperari  potuerat,  visuque'*  praetulerat  principem,''  quaestor, 
undeviccsimum  annum  agens,  capessere''  coepit  rempubli- 
cam  [U.  c.  732.  a.  Chr.  n.  21.]  ;  maximamque  difHcultatera 
annonas,  ac  rei  frumentariae  inopiam,  ita  Ostiae'  atque'  in 
Urbe  mandato  vitrici^  moderatus  est,  ut'  per  id,  quod  age- 
bat,  quantus  evasurus  esset,  eluceret.  Nee  multo  post 
[U.  c.  734.  a.  Chr.  n.  19.]  missus  ab  eodem  vitrico  cum 
exercitu  ad  visendas  ordinandasque,  quae  sub  Oriente  sunt, 
provincias,  proecipuis  omnium  virtutum  experimentis  in  eo 
tractu'  editis,  cum  legionibus  ingressus  Armeniara,  redacta 


'  Ob  secretas  inimicitias  cum  Marcello. 

"  Fwminam  neque  sibi,  neque  reiputilicte ,  fortunatte  facunditatis. 

^  Qui  a  princijiio  piieritiaj  spem  dedernt,  se  tantuin  tore  quantus  nunc  est,  et 
qui  aspectu  tolo  princepsessejudicabutur. 

'  Et,  jussu  vitrici,  itii  Osluc  atque  RomcB  curnvit  cibos  et  rem  frumentarianif 
cvjus  erat  maxima  penuria,  ut,  Ifc. 


— 7  Ita  Cod.  FA.  pr.  sane  ingenuarum,  ut  aiunt. — 8  Ita  Ed.  Rasi).  Ed.  pr. 
Titus. — y  Ita  fmeiidavit  Aid.  Nop.  Ed.  pr.  prima:  Ed.  Basil,  prins  nato ; 
et  ita  Erasm.  Steph.  et  Fopnia.  Lips,  bimo,  (piod  placet  Boeder. — 10  Ita 
Ed.  I'asil.  Co(\.,  ut  videbatiir  Biircrio,  respondcnte  ei:  Ed.  pr.  respundente : 
Rulinkeii.  Burin.  Lu^^d.  Bat.  2.  et  al.  despundenle  ei. — 11  Ha-e  uncis 
inclu>a  <x  ii.  7.">.  n  TJ.  liiiliiikeii.  iiiculcata  esse  judical. — 12  Ita  cor- 
rexerunt  I  rsin.  Sclntfer.  et  Markland.  Edd.  pluriina;  visusque  ex  F.(\.  \)T. — 
13  Cod.  et  P^d.  ]n.  c(ipcsci:re.--l  Ita  Blienan.  Ed.  pr.  Ostia  eratque. —  2  Sic 
Aid.  Nop.     Ed.  pr.  ticirid,  ut  et  mox  victrico,  quod  corrcxit  Ed.  Basil. — 

''  Quo  trimo]  A  quibnsdam  legitur,  pore  ad  nuptias  annus  fere  intcrces- 

limo.     Sed   potins  legenduni  Irimo ;  sit. 

nam   f  tsi    Velleius    cap.  TC).    himum  '  Ostia;]    Urbs  in  o.^tiis   Tibcrinis 

ilium   nouiinavir,  tanicn  ab  eo  tem-  sita. 


HISTORiyE   ROMANyE    LIB.    If.   05.  201 

ea  in  potestatem  populi  Romani,  regnum  ejus,  Artavasdi+J 
***  dedit.  Quin^  rex  ^  quoque  Parthorum,  tanti  norainis 
fama  territus,  liberos  suos  ad  Caesarem  misit  obsides. 

95.  Reversum  inde  Neroncm  [U.  c.  735.  a.  Chr.  n.  18.] 
Caesar  baud  mediocris  belli  mole'^  experiri  statuit,  adjutore 
operis  dato  fratre  ipsius  Druso  Claudio,  quern  intra  Csesa- 
ris  penates  enixa  erat  Livia.*^  Quippe  uterque,  divisis  par- 
tibus,'  Raetos  Vindelicosque'  aggressi  [U.  c.  739.  a.  Cbr. 
n.  14.],  raultis  urbium  et  castellorum  oppuguationibus,  nee 
non  directa  quoque  acie  feliciter  functi/  gentes  locis  tutis- 
simas,  aditu  dilKcillimas,  numero  frequentes,  leritate  truces, 
majore  cum  periculo  quam  damno  Roraani  exercitus,  plu- 
rimo  cum  earum  sanguine,  perdomuerunt.  Ante  quas  tem- 
pera [U.  c.  732.  a.  Chr.  n.  21.]  censura  Planci  et  Paulli, 
acta  inter  discordiam,  neque  ipsis^  honori,  neque  reipublicag 
Usui  fuit :  cum  alteri  vis  censoris,  alteri  vita  deesset ;  Paul- 
lus  vix  posset  implere  censorem,^  Plancus  timere  deberet ;"" 
nee  quicquam  objicere  posset  adolescentibus,  [aut  objicien- 
tes  audire,]^  quod  non  agnosceret"  senex. 

•*  Quern  Livia  pepererat  in  domo  Ccesaris.  '  Seorsiin  et  diversis  locis. 

f  Et  prceliati  etiam  feliciter  instructa  acie. 
s  Paullus  vix  posset  obire  munus  censoris. 


3  ItaEd.  Basil.  Ed.  pr.  tractalu. — 4  Lacunam  h.  loco  Lipsius,  Ruhnkeniiis,  et 
Herelins  suspicati  sunt,  quam  ille  explet :  regnuin  ejus,  Artavasdi  crepium, 
Tigrani  dedit.  Cf.  siipr.  82.  Herelius  :  regnum  Tigrani,  max  Artavasdi  dedii. — 5 
Ita  Ruhnken.  Ed.  pr.  Ciijus,  iinde  Lips.  conj.  C'u?«.— 6  Ita  Heins.  pvobante 
Ruhnken.  Ed.  pr.  molem. — 7  Ed.  pr.  ipsi;  et  mo\  foret,  pro  fuit ;  quee  ambo  cor- 
rexit  Ed.  Basil. — 8  Haec  uncis  inclusa  Ruhnkenio  a  glossatore  profecta  esse 

NOT^ 

J  Artavasdi'\  Armeniac  regnum  Ti-  cum  brevi  spatio  imperaverit,  omisit 

grani,  non  Artavasdi,  a  Tiberio  datum  quidem  Velleius  :  at  satis  erat  indi- 

omnes  affirmant.      An   esset   autem  care  Artavasdem  a  Tiberio,  Augusti 

verosimile  Velleium  in  rebus  sui  Ti-  jussu,  imposituni  regno  fuisse. 

berii,  tam  receuti  memoria,  erravis-  "^  Quin  rex]  Cum  Lipsio  lege,  cunt 

se?   Pro  Velleio  facit  Tacitus  Annal.  rex,  Sfc. 

II.  his  verbis :  *  datus  a  Caesare  Ar-  '  R^tos   Vindelicosque]   Vide  supra 

meniis  Tigranes,  deductusque  in  reg-  cap.  39.  n.  r. 

nam   a  Tib.    Nerone.    Nee  Tigrani  "'  Plancus  timere  deberet]  lutellige, 

dinturnniu  imperium  fuit,  &c.  dein  censnrem:  quippe  qui  sibi  raalefacto- 

Augusti  jussu  impositus  Artavasdes.'  rum  conscius  essct. 

Ergo  litem  sic  compouo  :  Tigranera,  ■  Quod  non  agnosceret']  Id  est,  quod 


20-2 


C.    VELLEII    PATRRCUI.I 


0(».  Mors  deinde  Agrippae  [U.  c.  742.  a.  Chr.  n.  11.]  (qui 
novitatcin  suaiu"  niultis  rebus  nobilitavcrat,  atque  in  hoc 
perduxerat,  ut  et  Neronis  esset  socer;  cujusque  liberos, 
ncpotcs  suos,  D.  Augustus,  praepositis  Caii^  ac  Lucii  nomi- 
nibus  adoptaverat)  admovit  propius  Ncronem  Cgesari. 
Quippe  filia  ejus  Julia,*  quce  fuerat  Agrippae  nupta,  Neroni 
nupsit.  Subinde  bellum  Pannonicum/  quod,  inchoatum 
(ab)9  Agrippa,  Marco  Vinicio,  avo  tuo,  consule,''  [U.  c. 
735.  a.  Clir.  n.  IS.]  magnum  atroxque  et  perquam  vicinum 
immincbat  Italias,  per  Neronem  gestum  est.  Gentes  Pan- 
noniorum,  Delmataruraque  nationes,'  situmque  regionum  ac 
fluminum,  numerumque  et  modum  virium,  excelsissimas- 
que  et  multiplices  co  bello  victorias  tanti  imperatoris,  alio 
loco  cxplicabimus.  Hoc  opus  servet  formam  suam.  Hu- 
jus  victoria?  compos  Nero,  ovans  triumphavit.' 


videbantur.— t  Ed.  pr.  Gaii.—l  Ita  Ed.  Basil.     Ed.  pr.   Q.  /.   J.  e.     Ejus 
tanien  tortasse  e   margiue  intnisum  est. — 9  Ab  deest  in   Edd.  pleiisque  : 


NOT^ 

uon  in  se  susciperet  et  confiteretur,  os  annosVellei'is  ibi  signal :  1""",  quo 

etsi  senex.  Pannonicuni  bellum  natum  est,  scili- 

"  Novilatem  suaml  Id  est,  qui  mul-  cet  Agrippae  consulatu:      2"°,   quo 

tis  factis   nobilitaverat  genus  suum,  idem    bellum    adolevit,   avo   Vinicii 

antea  parum  cognitum.     Vide  cap.  consule.     Certe  totum  illud  bellum 

34.  Tiberius  adniinistravit,     Quare  Lip- 

i"  Pantwnicum]    Pannonia;  bellum.  sio    non   est  dubium,  qnin   Vclleius 

Est  auteiii   Pannonia  Europa;  regio,  scripsorit,    quod   inchoatum   Agrippa, 

quani  PtolcniX'us  in  superiorcm  et  in  Marcoque  Vinicio,  uko  tuo,  Cos. 

inferiorem  dividit.     Pannonia  supe-  "  Delmatarumque  nationes']    Petrus 

rior  liodie  partim  a!)  Austria,  partim  Ranzanus  in  sua  Hungaria  scribit  uui- 

a  Carinthia  et  Carniola  occupatur  :  versam  Dalmatiam  cum  sibi  conter- 


infcrior  tota  sub  Hungaria  est,  Uon- 
grie,  et  Awitrichc  en  parlie. 

1  Agrippa,  Marco  Vini-cio,  avo  tuo, 
consule]  Sigonius  ct  f)niiplirius  ex 
hoc  loco  male  astrnunt  Agrippee  quar- 
tum  consulatiim.  Sed  nee  bene  multi 
commentatores  Acrippam  voliuit  ad 
hoc  helium  esse  missum.  Nam  l.ex 
his  Velieii  verbis, '  (|uem  usque  in  ter- 
tium  consulatnm  amicitia  principis 
cvcxerat,'  patet,  Agrippam  tertium 


minis  lilyride  atque  Liburnia  uno  vo- 
cabulo  dici  Sclavuniam,  Esclavonie ;  et 
quicquid  trans  Savum  agrorum  est, 
per  quos  iter  sit  versus  Italiam,  Cro^ 
aliam  nominari. 

'  Ovans  Iriumphav it]  Ovatio  est  mi- 
nor tritnnpbus  :  a  triumpho,  /car'  i^o- 
xh"  dicto,  hoc  prfficipue  differt,  quod 
triumphans  curru,  ovans  autem  vel 
equo  vel  pedibus  urbem  ingredere- 
tur.     Hinc  a  Graicis  Opian^os  -Kf^hs, 


consulatnm  non  transcendisse.  2.  Du-     sive  triumphus  pedcstris  appellatur. 


HISTORI/E    KOMANyT;    LIU.    II.   97.  203 

97.  Sed  dum  in  hac  parte  imperii  omnia  geruntur  pros- 
perrimc.  accepta  in  Gcrmania  clades  [U.  c.  738.  a.  Chr. 
n.  15.]  sub  legato  M.  Lollio,  homine  in  omnia  pecuniae., 
quam  recta  faciendi,  cupidiore,  et  inter  summam  vitiorura 
dissimidationem  vitiosissimo/'  aniissaquc  legionis  quintae 
aquila/  vocavit  ab  Urbe  in  Gallias  Caesarem.  Cura  deiude 
atqne  onus  Germanici  belli  delegata  Druso  Claudio,  [U.  c. 
741.  a.  Chr.  n.  12.]  fratri  Neronis,  adolescenti  tot  tantarum- 
que  virtutum,  quot  et  quantas  natiira  mortalis  recipit,  vel 
industria  perficit,'°  cujus  ingenium  iitrum  bellicis  magis 
operibus,  an  civilibus  suffecerit  artibus,  in  incerto  est.' 
Morum  certe  dulcedo  ac  suavitas,  et  adversus  amicos  a^qua 
ac  par  sui  aestimatio  inimitabilis  fuisse  dicitur.  Nam  pul- 
chritudo  corporis  proxima  fraternfe  fuit.*  Sed  ilium,  magna 
ex  parte  domitorem  Germanise,  plnrirao  ejus  geutis  variis 
in  locis  profuso  sanguine,  fatornm  iniquitas,  consulera, 
agentem  annum  tricesimum,  rapuit."  [U.  c.  745.  a.  Chr.  n.  8.] 
Moles  deinde  ejus  belli'  translata  in  Neronem  est,  quod  is 
sua  et  virtute  et  fortuna  administravit,  pervagatusque"  vic- 
tor"* oranes  partes  Germaniee,  sine  ullo  detriraento  com- 
missi exercitus,  (quod  pr^cipue'-  huic  duci  semper  curae 
fuit,)  sic  perdomuit  earn,  ut  in  formam  paene  stipendiariae" 


*  Et  vitiosissimo  simul  et  dissimulantissimo  ritiorum  siiorum. 

'  De  cujus  ingenio  dubitatur,utrutnfuerit  magis  capax  bellicorumfactorum,  an 
artiutn  qua  pertinent  ad  administrandam  rcmpubiicam. 

*  Nam  pulcliritudine  corporis  proximo  accessit  adfratrem. 

'  Deinde  onus  ejus  belli,  ifc.  ™  Et  cuin  percurrissel  victor,  &;c, 

"  Tributari(e. 


inseruit  Lips.  Ed.  pr.  A.  Marcoque  V.  a.  t.  Consulibus. — 10  Perficit  a  Lipsio 
receperiint  Biirniaini.  Gruner.  Riihnken.  A.  Thys.  et  Ed.  Bipont.  Ed.  pr.  per- 
cipit. — 11  Ita  Ruhuken.  Ed.  pr.  peragratus. — 12  Vir  D.  iii  Biblioth.  Phil. 

NOT.E 

*  Legionis  quintcc  aquila']  Aquilasig-  latu,   Romaiiis  legionibus    praecipue 

num  est  totius  legionis  princeps.  Sig-  addixit. 

na  quideni  alia,  Lupos,  Minotauros,  "  Fatorum  iniquitas  rapuit^    Teste 

Eqiios,  Apros,  Dracones,  Romaui  ha-  Livio,  lapsu  equi,  fracto  criire,  periit 

bueriint:   postea  tamen,  ceteris   re-  intra  tricesimum  diem.     Ejus  laudes 

jectis,  unam    servaveruut  Aquilam,  scripsit  Horatins,  Carm.  iv.  4. 
quam  Marius,  in  secundo  suo  consu- 


204  C.    VELLEII   PATERCULI 

redigeret  provinciae.    Turn  alter  triumphus,  cum  altero  con- 
sulatu,  ei  oblatus  est.  [U.  c.  747.  a.  Chr.  n.  6.] 

98.  Dum  ea.  quae  prasdixinms,  in  Pannonia  Germania- 
que  geruntur,  atrox  in  Thracia  bellum  ortum,  [U.  c.  742.  a. 
Chr.  n.  11, J  omnibus  ejus  gentis  nationibus  in  arma  accen- 
sis,  L.  Pisonis,  quern  hodieque  diligentissimum,  atque  eun- 
dem  lenissimum  securitatis  urbanae  custodem'^  habemus, 
virtus  comprcssit.  Quippe  legatus  Cajsaris  triennio  cum 
his  bellavit :  gentesque  ferocissimas,  plurimo  cum  carum 
excidio,  nunc  acie,  nunc  expugnationibus,  in  pristinum 
pacis  redegit  modum ;  ejusque  patratione"  Aside  securita- 
tem,  Macedonifc  paccm  reddidit.  De  quo  viro  hoc  omni- 
bus sentiendum  ac  prasdicandum  est,  esse  mores  ejus  vi- 
gore-  ac  lenitate  tempcratissimos,'  et  vix  quenquam  repe- 
riri  posse,  qui  aut  otium  validius  diligat,  aut  facilius  suffi- 
ciat  negotio,  et  magis,  quae  agenda  sunt,  curet,  sine  ulla 
ostentatione  agendi. 

99.  Brevi  interjecto  spatio  Ti.  Nero,  duobus  consulati- 
bus  totidemque  triumphis  actis,  tribuniciae  potcstatis  con- 
sortione'-  aequatus  Augusto  [U.  c.  748.  a.  Chr.  n.  5.],  civium 
post  unum  (et  hoc,  quia  volebat)  cminentissimus,  ducum 
maximus,  fama  fortunaque  celeberrimus,  et  vere  alterum 
reipublicae  lumen  et  caput,  mira  quadam  et  incredibili  at- 
que^ inenarrabili  pictate,  [cujus  causa3  mox  detectae  sunt,]' 
cum  C.  Caesar  sumsisset  jam  virilem  togam,*  Lucius  item 

"  Et  rede^t  gerUes  ferocissimas  ad  cotulitioncs  prima'  pads,  cum  plurima  earuin 
yemicie,  nunc  prccliis,  nunc  erpugnationibus  urbiiim,  et  hvjus  belli  consumma- 
tione,  ifc. 


Vol.  I.  p.  40.  coiij.  pracipua: — 1  Ita  corrr xit  Kiihiiken.  ex  Ed.  pr.  mixiis- 
simos. — 2  Riihnken.  acpwne.—Z  Haec  Viro  D.  in  Kphemer.  lit.  Goetting.  1779. 

NOTiE 

"  Securitatis   urhnnac   cuslodeml   Id  ^  Consortione]  Id  est,  consociatioiie. 

est,  urbi  pr*ffcctiiin,  queiii  nos  Galli  Qua  voce  Cicero  iititur  Offic.  lib.  iii. 

dicercmu8,  Chef  de  la  Police,  et  Juge  '  dis&olvatur   necesse   est  omnis   hii- 

criminel  de  Rome.  mana  consortio.' 

y  Vigore]  CI.  Puteanas  interprc-  *  Sumsisset  jam  virilem  togam]  Sep- 

tatur  rigore,sive  severitate.  timo  et  decimo  anno  hiec  toga  sume- 


HISTORIC    ROMANiE    LIB.   II.   100.  205 

maturus  esset,  veritus,*  ne  fulgor  suus  orientium  juvenura 
obstaret  initiis,  dissimulata  causa  consilii  sui,°  commeatum 
ab  socero  atque  eodem  vitrico  acquiescendi  a  continua- 
tione  laborum  petiit.  Quis  fiierit  eo  tempore  civitatis  ha- 
bitus/ qui  singulorum  animi,  quae  digredientium  a  tanto 
viro  omnium  lacrymae,  quam  paene  ei  patria  mauum  injece- 
rit,  justo  servcmus  operi.  Illud  etiam  in  hoc  transcursu 
dicendum  est,  ita  septem  annos  Rhodi  moratum,^  ut  omnes, 
qui  pro  consulibus^  legatique  in  transmarinas  profecti  pro- 
vincias,  visendi  ejus  gratia  ad  eum  venientes,'' '^  semper  pri- 
vate (si  illa7  majestas'privata''  unquam  fuit)  fasces  suos  sub- 
miserint,  fassique  sint,  otium  ejus  honoratius  imperio  suo. 
100.  Sensit  teiTarum  orbis,  digressum  a  custodia  Nero- 
nera  [Urbis].^  Nam  et  Parthus  desciscens  a  societate  Ro- 
mana,  adjecit  Armeniae  manum ;?  et  Germania  [U.  c.  754. 

P  Item  cum  Lucius  esset  proximus  atati  virili,  ne  splendor  suus  noceret  primor- 
diis  lioriim  Jurfnum  in  regimen  introeuntium,  tecta  ratione  sui  consilii,  postulavit 
a  socero  atque  eodem  vitrico  facultatem  abeundi  et  desistendi  a  continuandis  labori- 
bus.     Quis  hoc  tempore  fuerit  status  urbis,  Sfc, 

1  Armeniam  invasit. 


Addit.  p.  120.  e  marline  obtrnsa  vidcbantnr. — 4  Lectio  hapc  debetnr  Vascos. 
Ed.  pr.  viris,  nnde  Pntean.  viri  conjicit,  quod  displicet  Heins.,  a  quo  curis 
tentatum  est.  Ed.  Bipont.  tiribus,  et  ita  Cliid.— 5  Ita  Cod.  Ed,  pr.  moratum 
est :  Vascos.  esse. — 6  Aid.  Nep.  probantibns  Ursin.  et  Voss,  ad  eum  convenientes, 
expuncto  qui  post  omnes.  Ed.  pr.  ad  quern  convenientes.  Rhenan.  et  Lips. 
atque  conveniendi.  Vascos.  visendi  ejus  gratia  convenissent.  Acidal.  ut  omnes 
pro  consulibus...qui  in  transmarinas.. .ad  eum  convenere.  Ruhnkenio  postulate 
videbatur  oonstructio :  ad  eum  venissent. — 7  Ita  correxit  Lips,  ex  Ed.  ])r. 
semper  privalos  ilia  ni.  p.   nunquam  f. — 8    Urbis   ejicienduni    putat    Herel. 

NOT^ 

batur,  quo   praetexta  deponebalur  ;  se  Ms.   rodicis   fide  restituisse,   qui 

tanquani  non  pueriiiter,  sed  virilifer  pro  consulibus,  vel  pro  consule. 

esset  vita  peragenda.  •=  Ad  eum  venientes]    Lipsius  legit, 

°  Dissimulata  causa  consilii  sui]  Non  visendi   ejus  gratia   atque   conveniendi. 

est  ea,  quam  Velleius  adulatorie  in-  Nonnulli  auteni  cum  minore  licentia 

dicat.     Ergo  veram  exTacito  repete.  reponunt,  t/«n(ij  ejus  gratia  ad  eum 

Hanc  causam  ait  fuisse  Juliam  uxo-  convenientes.      Quam   lectioncm   pra; 

rem;  quam  neque  criminari  aut  di-  duabusaliis  probamus. 

niittereauderet,  neque  ultra  perferre  "^  Si  ilia  majcstas  privata]  Id  est,  Si 

posset.  tamen  Tiberius  Nero,  qua  se  oris  ma- 

••  Qui  pro  consulibus']  Alii   Procon-  jestate  fert,  haberi  privatus  UBquam 

sules;  sed  hoc  loco  Vossius  profitetur,  potuit. 


206  C.    VELLEII    PATERCULI 

p.  Chr.  n.  1.],  aversis  domitoris  sui  ocuiis,  rebellavit.  At 
in  Urbe,  eo  ipso  anno,*  quo  magnificentissirais^  gladiatorii 
muncris  nauraachiaique  spcctaculis,  D.  Augustus,  abhinc 
annos  xxx-  [U.  c.  752.  a.  Chr.  n.  1.],  se  et  Gallo  Caninio 
coiisulil)us,  dedicate  Martis  tcmplo,^  anlmos  oculosque  po- 
puli  Roinani  rcpleverat,  foeda  dictu,  memoriaque  horrenda 
in  ipsius  domo  tempcstas  erupit.'  Quippe  filia  ejus  Julia, 
per  omnia  tanti  parentis  ac  viri  immemor,'  nihil,  quod  fa- 
cere  aut  pati  turpiter  posset  foemina,  luxuria,  libidine  in- 
fectum"'  reliquit;  magnitudinemque  fortunae  suae  peccandi 
licentia  metiebatur,  quicquid  liberet,  pro  licito  vindicans. 
Turn  Julius  Aiitonius,*''  singulare  exemplum  clementiaj 
Caesaris,  violator  ejus  domus,  ipse  sceleris  a:  se  commissi 
ultor  fuit :  quem,  victo  ejus  patre,  non  tantum  incolumitate 
donaverat,  scd  sacerdotio,  praetura,  consulatu,  provinciis, 
honoratum,  etiam  matrimonio  sororis  suae  filias  in  arctissi- 
mam  affinitatem  receperat.  Quinctiusque"  Crispinus,  sin- 
gularem  nequitiam  supercilio  truci  protegens,  et  Appius 
Claudius,  et  Sempronius  Gracchus,  ac  Scipio,  aliique  miuo- 

•■  At  quo  anno  Divus  Augustus,  qui  consul  erat  cum  Gallo  Caninio,  post  dedica- 
turn  templum  Martis,  recreaterat  oculos  ct  animos  populi  Romaiti  spectacuUs  magni- 
jicentisiimi  ludi  gladiatorii  et  pugnce  nuvalis,  (siuit  abhinc  triginta  anni,)  hoc  ipso 
anno  exorta  est  in  Augusti  domo  tempestas  turpis  dictu,  et  qnani  meminisse  horret 
animus. 

'  In  omnibus  oblita  gloriae  sua?,  sui  patris,  et  sui  conjugis. 


— 9Eii,\<r.  magnificentissimi.—\0  Herel.malit  intentalum,\e\ intaclum. — 11  Ed. 

NOTjE 

*  Eo  ipso  anno]    Hie  fuit  annus  ur-  ^  Martis  tcmplo']  Illud  Ovidius  ele. 

bis  752.     Dio  tanien  ai>  hoc  calculo  ganter  desciibit  Fast.v.    Fuenint  alia 

valde   abit,   <t   coinraenioiat  Juliain  Maitis  Liloris   tcnipla :  sed  hoc  no- 

rtlcgatani    anno  748.    Lalio   Baibo  bilissimnni.     Nunc  S.  Martinae  con- 

€t  C.  Antistio  Vctcre  consulibus  :  at  sccratuni  est,  in  foro  Augusti. 

vehemcntcr  orrat.      Kiravit   quoque  *f  Turn  Julius  Antonius]  INIaici  An- 

Joseph.  Scaligcr  prochronismo   qua-  tonii  filiu^.     Quodautem  Veikius  af- 

(Jriennii,  Dioncni  stjcutus ;  necattcn-  firniat,  cum   sceleris  a  se  commissi 

densapu'l  Dioncm  hiatuni  esse, ct  all-  ultoiem  fuisse,  divcrsus  est  IJio  lib. 

quot  annorum  defectum  :  quod  dili-  Lv.  ubi  ilium  cum   aliis  nndctatum, 

denter  annotavit  cjusdem  Dionis  in-  non  vcro  neceui  sibi  consciviose  di- 

terpres.  cit. 


HISTORIiE   ROMANS   LIB.    II.   101.  207 

ris  nominis,'  utriiisque  ordinis  viri,  quasi  cujuslibet''  uxore 
violata,  poenas  pependere,'  cum  Ca?sans  filiam  et  Neronis 
violassent  conjii«reni.  Julia  releo:ata  in  insnlam,''  patriaeque 
et  parentum  subducta  ocidis,  quam  taiuen  coraitata  mater 
Scribonia,  voluntaria'^ '  exilii  pcrmansit  como-^. 

101.  Breve  ab  hoc  intercesserat  spatiura,  cum  C.  Caesar, 
[U.  c.  754.  p.  Chr.  n.  1.]  ante  aliis  provinciis  ad  visendura'' 
obitis,  in  Syriam  missus,  convento  prius  Ti.  Nerone,  cui 
omnem  honorem,  ut  snpcriori,""  habuit,  tarn  varie  se  ibi 
gessit,  ut  nee  laudaturum  maj?na,  nee  vituperaturum'*  nie- 
diocris  materia  deficiat."  Cum  rege  Parthorum  juvenis 
excelsissimus"  in  insula,''  quam  amnis  Euphrates"  ambie- 
bat,  sequato  utriusque  partis  numero,'  coiit.  Quod  specta- 
culum  stantis  ex  diverso,  hinc  Romani,  illinc  Parthorum 
exercitus,  cum  duo  inter  so  eminentissima  imperiorum  et 
hominum  coirent  capita,  perquam  clarum  et  memorabile, 

'  Et  alii  obscurioris  conditionis. 

«  Ut  is,  qui  laudaturus  est  hunc  Cainm,  non  careat  ingenti  materia^  et,  qui 
eundeni  insimulaturus  est,  non  careat  mediocri. 
^    Utrimque  comitante  pari  hominum  numero. 


pr.  Quintiusque. — 12  Ita  Lips,  Ed.  pr.  voluntarii — 1.3  Ita  conexit  Lips.  Cod. 
adsidendum.  Ed.  pr.  Lujjd.  Bat.  2.  et  al.  ad  sedn7idum.—li  ^oh  iiiserendum 
ante  mediocris  ceuset  Kraus.  quasi  elapsum  vel  extritum  a  viciiio  m, — 15  Ita 

NOT/E 

''  Ciijuslibet'\     Hoc    piouoiiieii    eo  Arineniacum  Tiberius  coluit  et  vene- 

sensu    dicitur,    quo    dixit    Horatius,  ratus  est.'  Idem  scripsit  Zonaras. 

'  Non  cuivis   homini   contingit  adire  "  Juvenis  exceUissimtts]  Aliqui  scri- 

Corintiiuin  :'  pro  cujuslibet  fortuna;  bunt,  cxcclsissimo,  in  insula,  Sfc.   Hoc 

et  conditionis  homine.  autem  difficile  est,  imnio  incredibile. 

'  Panas  pependere]  In  exilium  lege  Erat  enini  Plnaates  hoc  tempore  rex 

Julia  pellebantur  adulteri,cujuscuni-  Parthorum;  et  cum  eo  colloquium, 

que  tandem  conditionis  essent.  Ntc  juvenis  erat:  sed,  teste  Lipsio, 

'^  In  insulam^    Dictaui  Trimernm,  anuorum  et  regni  vetus.     Ergo  veris- 

baud  procul  Apulis  littoribus,ubi  vi-  sime  eiuenda,juve7us  excelsissimus ;  ut 

gesinio  exilii  anno  diem  obiit.  sermo  sit  de  Caio,  sunimo  juveuum, 

'  Voluntaria]  Id  est,  sponte  :  ncque  et  ad  spcni  imperii  ah  Augusto  des- 

enim  exilium  Juliae  voluutarium  erat.  tinato. 

'"  Cui  omnem  honorem,  ut  supcriori]  "  £u/>ArH<ts]  FluviusMesopotamije, 

Adulatorie   pro   more    suo   Velleius.  quem  Strabo,   Plinius,  et  Sallustius 

Contra  enini  Dio  planissime  scripsit  tradidcrunt    tx     Niphalc     Armeniae 

lib.  Lvi.  '  Caium  uiissum  ad  bcllum  monte  na&ti;  et  in  marc  Rubruni  in- 


20H  C.    VELLEII    PATKRCULI 

sub  initia  stipendiorum  meorum,  tribuno  militum  mihiP 
visere  contigit.  Qiiera  militias  gradum  ante  sub  patre  tuo, 
M.  Vinici,'  ^  et  P.  Silio  auspicatus,  in  Thracia  Macedonia- 
quc,  mox  Achaia  Asiaque,  et  omnibus  ad  Orientem  visis 
provinciis/et  ore  atque  utroque  maris  Pontici  latere/ baud 
injucunda  tot  rerura,  locorum,  gentium,  urbium  recordatione 
perfruor.  Prior  Parthus  apud  Caium  in  nostra  ripa,  poste- 
rior bic  apud  regcm  in  hostili  epulatus  est. 

102.  Quo  tempore  M.  Lollii,  quem  veluti  moderatorem 
juventae  filii  sui  Augustus  esse  voluerat,  perfida  et  plena 
subdoli  ac  versuti  animi  consilia,  per  Parthum  indicata 
Ca?sari,  fama  vulgavit.-  Cujus  mors  intra  paucos  dies  for- 
tuita,  an  voluntaria  fuerit,  ignore.  Sed  quani  hunc  deces- 
sisse  Isetati  homines,  tarn  paulo  post,  obisse  Censorinum  in 
iisdem  provinciis,  graviter  tulit  civitas,  virura  demerendis 
hominibus  genitum.==  Armeniam  deinde  (Caius)^  ingressus, 
prima  parte  introitus  prospere  (rem)+  gcssit ;  mox  in  collo- 
quio,^  cui  se  teraere  crediderat,  circa  Artageram^  graviter  a 
quodam,  nomine  Adduo,  vulneratus,  ex  eo,  ut  corpus  minus 
habile,  ita  animum  minus  utilem  reipublicas  habere  coepit. 

V  Et  ustiis  utquc  utroque  latere  Ponti  Eiixini. 

•   Virum  officiOiissinium,  et  natum  ad  sibi  dciiuciendos  homines. 


rmemiavit  Lips,  fiucm  secutiisest  Rulinken.  Ed.  \tr.juvene  excclsissimce insula : 
Ed.  }^■d>^\.juv(:ne  excelsissimo  in  insiiUi. — 1  Ita  Ed.  pr.  Cod.  et  VaM.  nonniillae 
Vinicio. — 2  Ita  Lips,  emeudavit  ex  Ed.  pr.  vestigiis  C  jam  avulgnvit :  Non- 
iiiilli  Ccts.  ira  evulgavit. — 3  Cuius,  on  jus  ronipendiiini  c  a  prifccdente  e 
absorptiiin  erat,  inseruimii.s,  iicces.silatc  postiilante.  Kraus.  Etim  secuti 
sunt  ImI.  ]>ipont.  et  CAud. — 4  Heinsius  vel  rem  inscreiidum  ccnsebat,  vel 
gessit   in  cessit  nuitaiKliini. — 5  Sic  Ed.  Basil.  Kuliiiken.  et  Clud.    cuUvquium 

fluere,  Tigrique    conjunctuin   facere  i    31.    Vinici']    Viilgo,    31,   Vinicio. 

Mesopotamiaiii.  Sed  prociil  diibio  male,  nam  ejns  pa- 

P  Tribuno  mitilum  mihi]  An  in   Ic-  ler  Publiiis  vocabatnr. 

gione  Tribuno,  ciini  iinp«;rio  in  niille  '   Visis  yrovinciis]  Alii   legnnt   ver- 

milites  r    An  vi.ro  J  ribiuio  catitroinni,  siis;  sed  Schegkins  ex  editione  vi.'teri 

«ive  Oallicc,  qiieniadniodtini  vocant,  reposuit  visis,   sii(|ne  censeo   legen- 

Marickal  dt  Camp  !    Hoc  postrcmnni  dnni ;  et  rednndare,  versus,  ciim  scrip- 

existimem  ex  infra  dicendis  :  '  Hoc  .selit  nd  Orientem. 

tempuH  mi;,  fnnctum  ante  tiibiinatu  "  Circa  Artugernm']  EstinbsArme- 

castroruni,  Tiberii   Caesaris  niilitcin  niae,  quani  nonniilli  appellant  Artax- 

fecit.'  ala. 


HISTORIC    ROMAN/E    LIB.    11.    lOO.  209 

Nec  dcfiiit  conversatio  hominum,  vitia  ejus  assenlationc 
alciitium.  Etenim  semper  magnaj  iortunae  comes  adcst 
adulatio.  Per  quae  eo  ductus  erat,  ut  in  ultimo  ac  remo- 
tissinio  tcrrarum  orbis  angulo  consenescere,  quam  Romam 
rcgredi,  mallet.  Diu  deindc  reluctatus/'  invitusque  vevcr- 
tens  in  Italiam,  in  urbe  Lycia^'  (Limyra^  nominant)  morbo 
obiit  [U.  c.  757.  p.  Chr.  n.  4.];  cum  ante  annum  fermc  L.** 
Caesar," frater  ejus,  Hispanias  petens,  Massiliae'^decessisset. 
[U.  c.  755.  p.  Chr.  n.  2.] 

103.  Sed  Fortuna,  quae  subduxerat  spem  magni  nominis, 
jam  turn  reipublicae  sua  praesidia  reddiderat.''  Quippe, 
ante  utriusque  horum  obitum,  patre  tuo  P.  Vinicio  con- 
sule  [U.  c.  755.  p.  Chr.  n.  2.],  Ti.  Nero,  revcrsus  Rhodo, 
incredibili  laetitia  patriam  repleverat.  Non  est  diu  cuncta- 
tus  Caesar  Augustus.  Neque  enira  quaerendus  erat,  quem 
lcgeret,'°  sed  legendus,  qui  eminebat.  Itaque,  quod  post 
Lucii  mortem,  adhuc  Caio  vivo,  facere  voluerat,  atque" 
vehementer  repugnante  Nerone,  erat  inhibitus,  post  utrius- 


"  Sed  fortuna,  quw  ademerut  reipuhliccc  spem,  quam  dahat  h 
nomeiijjam  turn  ipsi  reddiderat  sumn  columcn. 


igens  Caii  et  Lucii 


Ed.  pr. — 0  Ita  Ruhnken.  Ed.  Bipont.  et  Cliid.  In  Ed.  pr.  diu  deest.  Bnrer. 
e  \esXigiis  Cod.  diu  rductalus,  \el  de  reditu  luclntiis,  et  exinde  Acidal.  conj. 
dein  diu,  vel  diu  inde  reluctatus,  probuntibiis  Voss.  et  Hcins.— 7  Ita  edidit 
Hulmkcn.  ex  Strahon.  XIV.  p.  981.  Cod.  Li/ win/;  Ed.  ]n\  Liinijram. — 8  Lectio 
hac,  quail)  receperimt  EdiL  ornnes  recentiores,  Ed.  Basil,  debetiir.  In  Ed. 
pr.  erat  quom  ante  annum  quinquagesimum  Ctesar. — 9  Ita  Cod.  Ed.  pr.  Mas- 
silia. — 10  Ita  Ed.  pr.   Cod.  legerat. — II  Ita  Ed.  pr.  E  Cod.  vestigiis  apparebat 

NOT^ 

'  In  urbe  Lycia;'\     Seneca  rhetor,  tione,  quam  Gerardus  Vossius  cura- 

Florus,  ac  Rufus  Eestus  Caium  in  Sy-  vit  ann.  1654.    Scripsit :  Cum  ante  an- 

ria  niortuuni  volunt.     Aliunde  Sue-  num  ferme  quinquagesimun  Casar,  8fc. 

tonius  et  Zonaras  Velleiuni  sequim-  Deceptus  litera  L.  quam  sumsit  pro 

tur.     Urbem   porro  Limyram,  ut  et  quinquagenarii  nota,  cum  liic  inleiiigi 

Liniyrumfluvium,PtolemteusinLycia  debeat  Lucius  Caesar,  de  quo  Sueto- 

collocat.     Est  autem  Lycia  Asiae  mi-  nius  in  Augusto  :  '  Caium  el  Lucium 

noris  regio,  inter  Pampiiyliam  et  Ca-  in  duodeviginti  mensium  spatio  ami- 

jiam.  sit  ambos.' 

"  Cum  ante  annum  ferme  L,  Ca-aar]  "  Massilia]  Vide  sup.  lib.  ii.  cap. 

Hoc  loco  turpiter  erratum  e^t  in  edi-  15.  n.  r. 

Dtlph.  et  Var.  Clas.                     Patere.  O 


210  C,    ^  EL  LEI  I    F.VTERCULI 

que  adolcsccntiuni  obitum  faccre  pcrseveravit,  ut  et  tribu- 
iiiciae  potcslatis-'  consortioncm  Neroni  constitueret/  mul- 
tiim  quidcin  eo  cum  domi,  turn  in  senatu  recusante,  et  eum 
Mho  Cato,  Sentio  consulibus  v.  Kal.  Jul/  post  Urbem 
conditam  annis  dcclvii.'^  [p.  Chr.  n.  4.]  abhinc  annis 
xxviL,  adoptaiet/  La^titiam  illius  diei,  concursumque 
civitatis,  et  vota  paene  inserentium  coelo  manus,  spemque 
conccptam  perpetuee  securitatis  aeternitatisquc  Romani  im- 
perii, vix  in  illo  justo  opere  abunde  persequi  poterimus, 
nedum  hie  implere.  Contenti  simus/  id  unum  dixisse," 
quani  in  illo  (omnia)  omnibus  fuerint.'  Tum  refulsit  certa 
spes  liberorum  parentibus,  viris  matrimoniorum,  dominis 
patrimonii,  omnibus  hominibus  salutis,  quietis,  pacis,  tran- 
quillitatis  •/  adeo,  ut  nee  plus  sperari  potuerit,  nee  spei 
rcspondcri  felicius. 

*   Ut  et  sibi  adjuni^eret  Neronem  socium  tribitnicii  muneris. 

'   Vigesimo  septimo  Junii. 

<*  Vix  poterimus  satis  exprimere  in  illo  prolixo  opere,  quod  meditamur,  ianium 
ahest  ut  concmur  hoc  loco  plane  explicare. 

'  Tum  reluxit  parentibus  certa  spes  ediicandi  liberos,  maritis  habitandi  cum 
uxoril'Wi,  privatis  possidencli  bona  paterna,  omnibus  hominibus  agendi  vitam  t» 
i{uicte,  in  pace,  in  sccuritate. 

liiuer.  alque  eoqne,  sivc  co  quod,  ot  inde  Rnlinkcn.  tentavit  quoquc,  i.  c.  et  quo. 
—12  Cod.  ACV.LIIIL  YA.  pr.  ciim  inultis  aliis  DCCLIIII.  Aid.  Nep.  ex 
aera  Catoiiis  DCVLVI.  ct  ita  Bnrinann. — 1  K<1.  pr.  nedum  hinc  implere  tente- 
inus :  id  unum  dixissc  quain  illc  onmibus  fuerit,  tum  refulsit,  ^c.  Khenan.  id 
«iii(/H  dixissc  contenti,  quain  illc  charus  omnibus  fuerit  tumapparuit.  Tum  refulsit. 
liincr.  id  unum  dixi^se  jnvat,  quam  ilk  omnibus  fuerit  charus,  cum  refulsit,  ifc. 
Heinsiiis,  nedum  hir  implere.  Tentemus,  ^-c.  Lips,  quam  ille  omnia  omnibus  fue- 
rit.   Ruhnken.  quam  in  illo  omnia  omnibus  fuerint,    Burniannus,  ut  editum  est, 

NOT/E 

T  Trilmnicia:  potestatis]  Intellige  tri-  popiilum,  aliquo  magistiatii  rogante  ; 

buniciani   potCNiatcm  itcrum  Tiberio  ct  arrogatio  diccbatur,     Haec  nunc 

ronimimicalam.     Augustus  cuim  an-  nostra  aetate  fit  per  principes.     Hinc 

tea  sibi  Tiborium  adjunxerat  socium  Jurisconsult!  tradunt,  L  Adoptioneni 

hiijus  muneris.     Oijserva,  turn,  scili*  esse,  cum  is,  qui  siii  juris  non  est, 

cct  Augusti    temi)orc,    Tribuiiatum  apud  INIagistratum  transit  alienam  in 

fuisse  pracipuam  sujjrcmae  douiina-  familiam.       2.     Arrogationem    esse, 

tionis  iniaginem.  quando  auctoritatc  principis  adopta- 

'  Adojitaril]  Id  est,  in  filii  locum  mus  cos  qui  sui  sunt  juris, 
ai-ciscerct.      Adoptio,    teste   Oellio,  *  Id  unum  dixissc,  ifc]  Lipsius  Ic- 

duobus  modis  tiebat.     I.  Per  prafn-  git,  id  unum  dixcro,  quam,  Sfc.     Vos- 

rem,  et  crat  proprie  adoptio.    2.  I'er  fius,  id  nnvm  dixisse  habeo,  quam,  S^c. 


HISTORIC    ROMANiE    LIB.    II.  104.  211 

104.  Adoptatus  eadem*  die  etiam  M.  Aj^rippa,  qucm 
post  mortem  Agvippae  Julia  enixa  erat.  Sed  in  Neronis 
adoptione  illud  adjectum,  his  ipsis  Ca^saris  verbis  :  '  Hoc/ 
[inquit]'  '  reipublicaj  causa''  facio/  Non  diu  vindicem  custo- 
demque  imperii  sui  morata  in  Urbe  patria,  protinus  in  Ger- 
maniam  misit;  ubi  ante  triennium  sub  M.  Vinicio,  avo  tuo, 
clarissimo  viro,  immensum  exarserat  bellum.  Erat  id-^  ab 
eo  quibusdam  in  locis  gestura,  quibusdam  sustentatum  feli- 
citer :  eoque  nomine  decreta  ei  cum  speciosissima  inscrip- 
tione  operum  ornamenta  triumphalia.  Hoc  terapus  me, 
functum  ante  tribunatu,*  castrorum  Ti.  Caesaris  militera 
fecit/  Quippe  protinus  ab  adoptione  missus  cum  eo  prae- 
fectus  equitum  in  Germaniam,  successor  officii  patris  mei, 
coelestissimorum  ejus  operum  per  annos  continuos  ix.  prae- 
fectus  aut  legatus,  spectator/  pro  captu  mediocritatis  mese 
adjutor  fui,  Neque  illi  spectaculo,  quo  fructus^  sum/  simile 
conditio  mortalis  recipere  videtur  mihi ;  cum  per  celeberri- 

/  Hoc  tempore  militctvi  sub  Tiberio  Casare,  cum  antea  fuissem  tribunus  castro- 
rum. 


coirexit. — 2  Kraiis.  inalit  eodem,  ut  est  infr.  112.  sub  fin. — 3  Inquit  snspec- 
tum  videbatur  Heiel.  et  Scheffer. — 4  Ed.  pr.  Erat  et,  qiiod  conexit  Lips. — 
5  Sic  interpnnxit  Jo.  Masson.  in  Novell,  lit.  T.  xi.  p.  3G3.  Viilg.  tribunatu 
castrorum.— G  Ed.  pr.  spectatus:  correxit  Ed.  Basil,  qui  et  ante  pro  captu 
addidit.    Ed.  Chid,  aut  pro  captu. — 7  Ita  Cod.     Ed.  pr.fruitus, — 8  Ita  Edd. 

NOTiE 

Id  vero  de  Tiberio  interpretantur  :  existinieni,     circunispectissimum    ct 

at  nnm  forte   melius  de  ipsius  diei  prndentissiminn  priiicipem,  in  tanto 

celebritate  ?  prsesertini  negotio,  nihil  tcmere  fe- 

■^  Hoc,  inquit, reipubliccc  causa]  Lon-  cisse  ;  sod  vitiis  virlutibusqiie  Tiberii 

ge   a   Velleii    niente   Tacitus,    apud  perpensis,  potiores  dtixisse  virtutes  : 

quem  aliqui  putant  ab  Aiigusto  Tibe-  pra?sertinj  cum  et  reipnblicae  causa 

rium  non  caritateaut  reipublicae  cura  adoptare  se  eum  pro  concione  jura- 

ascitiini  esse  successorem  ;  sed  Au-  verit,  et  epistolis  aliquot  ut  peritissi- 

gustum,  quoniam  arrogantiam  ssevi-  mum  rei  niilitaris,  utque  unicuni  po- 

tianique  Tiberii  introspexerat,  com-  puli  Romani  i>rwsidem  prosequatur.' 
paratione  deterrinia  gloriam  sibi  quae-         '^  Quo  fructus  shw]  Pro  fruitus  sum, 

sivisse.     Cum  Velleio  tamen  Sueto-  a  fruor.     Ita  Cicer.  in  Hortens.  '  et 

nius,  liberi  alias  prudentisque  judicii  ainrenitate  summa  perfVuetus  est.'  Et 

scriptor,  coiiseutit,  et  ab  Augiisto  re-  Lucretius  lib.  iii.  '  Sin  ea,  quae  fruc- 

niovet  earn  suspicioueni,  duni  in  Tib.  tus  ciuiKiue  es,  periere  prot'usa.' 
XXI.  scribit :    '  Adduci  nequco  quin 


212  C.    VELLEIl    PATF.RCULI 

mam  Ilallac  partem,  tractum  oranem  Gallia)  provinciaium, 
vctercm  impcratorem  et  ante  mentis  ac  virtutibus/  quam 
nomine,  Ca^sarcm  revisentes,  sibi  quisque,  quam  illi,  gratu- 
larcntiir  plenius.«  At  vero  militmn  conspectu  ejus  elicitai 
ijaudio  lacryma^ :  alaciitasque  et  salutationis  nova  quae- 
dam  cxultalio/  et  continj^cndi  manum  cupiditas,  non  conti- 
ncntiuni'  prolinus  quin  adjicercnt :'  '  Vidcmus  te,  impera- 
tor,  salvum  recepimus :'  ac  deinde :  '  Ego  tecum,  impera- 
tor,  in  Armenia  ;''  ego  in  Raitia  fui ;  ego  a  te  in  Vindclicis, 
ego  in  Pannonia,  ego  in  Gcrmania  donatus  sum;'  nequc 
verbis  exprimi,  et  lortasse  vix  mcreri  fidem  potest.'° 

105.  Intrata  protinus  Gennania :  subacti  Caninefates,' 
Attuarii,  Bructeri,"  recepti  Cherusci  [gentes],'* '^  et  amnis,' 
mox  nostra  cladc^  nobilis,  transitus  Visurgis  ;^ ''  penetrata 
ulteriora ;  cum  omnem  partem  asperrimi  et  periculosissimi 

s  Equidem  von  pulo,  conditionem  morlalium  posse  percipere  laetitiam  parem 
huic,  tiuam  ccpi  ex  Us,  qiuc  vidi:  cum  per  frcquentissimas  oras  Ilalice,  it  per  omnes 
pla!^us  provmciarutn  Gullice,  universi,  qui  revisebant  illnm  vcterem  ducem,  qui  ante 
mentis  et  viitutilnts,  quam  nomine  Caesar  erat,  gauderent  dc  ejus  reditu,  magis 
sua,  quam  illius  cnusa. 

''   FA  latilia  qua  dam  insolita  in  eo  saluiando. 

'  Non  vulcntium  se  tenere,  quominus  adjicercnt,  ^-c. 


pleranque  recontiores  ex  conjectuia  Lips.  Ed.  pr.  viribus. — 9  Ita  intcrpunxit 
Acidal.  Ed.  pr.  cont.  protinus,  quin. — 10  Contia  Editionem  pr.  lia?c  ultima 
a  recentioribus  ad  sccpiens  caput  tracla  sunt.  Revocarunt  ca  Gruner.  et 
Kulmken. — 11  Ed.  pr.  Caninifaci,  Attuari,  liruteri.  Rlicnan.  Caninefates,  Cat- 
tuuri,  liructeri.  Attuarii,  Popnia,  Voss.  Heins.  et  Rulinkcn. — 12  Hoc,  do 
j^lossa  suspcctuni,  delcndum  censet  Lipsius,prol)ante  Ruhnkeii.,  qui  teiitarat, 
recepta;  Cluruscorum  geutes,  ex  ii.  lOG. — 1  Ita  Rlicnan.  Ed.  pr.  et  inamninus: 
Cod.  et  inamminus,  ex  quo  coiijecit  liurer.  etinammnus:  Voss.  et  utinam  minus. 
— 2  Sic  correxit  et  intcrpunxit  Khenan.     Ed.  pr.  nobilis  transitu  V. — 3  In 

NOTiE 

■'  In  Armenia]  Turcomanie.    Rattia,  derbon,  ou  parlie.  Cherusci,  Duchez  de 

in  aliquibns  niarnioribus  sic  scribitur  lirunsvic  et  de  Luntbourg. 

sine  aftlatu,  (Prisons  et  Tirol.     In  I  in-  *  (h'7ites\  Hanc  vocniam   tanquani 

delicm,  I'arlie  de  Suaube  et  de  Baviere.  glossenia  delel  Lipsius. 

In  I'annoniu,  ll(in;;rie  et  Austriche  en  t'  Mox  nostra  cladc}  Intclligit  cla- 

partic.     Dc  qui  bus  singulis  suo  loco  dcni  Varianam,  de  (pia  niox  infra, 

bupra  dictum  est.  ''    Visurgis}    Gernianiac  fluvius  est, 

'     Caninefates]     Kennemerlandt    en  liodic,  Le  Weser.     Oritur  in  confinio 

Ilollande,  et  Protincc  d'Ulrect.    Attu-  Franconiaj,    ct  inter  Dueaturn  Bre- 

ari,  parlie  d'Ouer-tssel,  etdeVEvichi  mensem  et  Comitatuni  Oldenburgen- 

de  Muiiilir.   iiructiri,   llrirlte  de  Pa-  scm  Ocoano  (Jcrnianico  luibtctui'. 


HISTORIC    ROMANS    LID.    II.    lOG.  213 

belli  Caesar  vindicaret  ;*  [in]'  iis,  quae  minoris  erant  discri- 
miniSj  Sentiuin  Saturninum,  qui  turn  legatus  patris  ejus"^  in 
Gcrmania  erat/  praefecisset,  virum  multiplicem  [inP  virtu- 
tibus,  navmn/  agilcm,  providum,  militariumquc  officiorum 
patientcm  ac  pcritum  pariter,  sed  eundcm,  ubi  negotia  fe- 
cissent  locum  otio,  liberaliter  lautequc  eo  abutentem,  ita 
tamen,  ut  eum  splendidum  aut^  hilarem  potius,  quani  luxu- 
riosum  aut  dcsidem,  diceres.  De  cujus  viri  claro  celebri- 
que  consulatu  praediximus.  Anni  ejus  aestiva,'  usque  in 
mensem  Decembrem  perducta,*  immanis  emolumentum  fe- 
cere  victoriae.  Pietas  sua  Caesarem,''  paene  obstructis' 
hyeme  Alpibus,  in  Urbem  traxit :  at  tutela'°  imperii  eum 
veris  initio  reduxit  in  Germaniam ;  in  cujus  mediis  finibus, 
ad  caput  Lupiae" '  fluminis,  hyberna  digrediens  princeps 
locavcrat. 

106.    Pro  Dii  boni,  quanti  voluminis  opera   insequenti 
ajstate  [U.  c.  758.  p.  Chr.  n.  5.],  sub  duce  Tiberio  Caesare, 

*  Cum  Cwsar  sibi  sumeret  id  omne,  quod  erat  difficUUmutn  et  periculoaissimiim 
in  hoc  bello. 
'  Hominem  prceditum  mullis  virtutibus,  diligentem,  Sfc. 


(lamnant  Herel.  ct  Kraus.  Cliidius  delevit,  et  addidit  silii  post  vindicaret. — 
4  Ejus  suspectuiii  Krausio. — 5  Ita  Ruhnken.  Ed.  pr.  fuerat. — 6  In  daninat 
Rapheleng.  probantibus  Voss.  Heins.  Biirraann.  Ruhnken.  et  Herel.  In  Ed. 
Clud.  deest.— 7  Ita  Ruhnken.  Ed.   pr.  ac.—S  Lips,  et  Ruhnken.  prorfucfa. — 

9  Ed.   pr.  exstructis,  quod  eniendavit  Ed.  Basil,  pluriniis  recipientibus. — 

10  Alii  traxit  ad  tutelam  imperii:  Voss.  ad  tutelum  i.  e.  v.  initiuni,  Sfc.  Ed.  pr. 
vcris  initi. — 11  Ita  ex  emendatione  Lips,  pleraeque  receutiores.     Ed.  pr.  et 

NOT^ 

'  Anni  ejus  Msliva]  Gallice,  la  Cam-  que  placet.  Sensu-s  est :  Caesaris  pie- 

pagne  de  celte  ann^e.     Bellum  sic  ap-  tas  in  suos,  eum  in  Italiam  retraxit : 

pellamus,  quod    geri    aestate    solef.  ad  tutelam  autem  imperii,  quod  ci  de- 

Hinc  aestiva  castra  dicuntur  loci,  in  fendendum  erat  adversus  barbaros, 

quibus  ajstate  milites  degunt :  ut  hy-  eum  veris  initium  in  Germauiani  re- 

berna,  in  quibus  hyeniem  transigunt.  duxit. 

'^  Pietas  sua  Casarem']   Hujus  loci  '  Lupiw']  Consensus  omnium  et  res 

duplex   lectio.     1.   Lipsiana  :    pietas  ipsa  jam  pridem  evicit  ita  legendum 

sua  C(esarem..„in  Urbem  traxit :  at  tu-  esse.     Est  autem    Lupia   German! a? 

tela  imperii  eumveris initio,  Sfc.  2.  Vos-  fluvius  in  Rlienum  per  Westphaliam 

siana  :  pietas  sua  C(rsarem..,.in  Urbem  decurrens,  el  se  exonerans  apud  We- 

traxit :  ad  tutelam  imperii  eum   veris  saliam  urbem.     Vulgo,    La  Lippc  en 

initium  reduxit  in  Germanium.     Utra-  Westphalic. 


214  C.    VELLEII    PATERCULl 

gessimus!'"  Perlustrata  armis  tota  Gcrmania  [est]  :'*  victee 
gentes,  paene  nominibus  incognitas.  Receptae  Cauchorum'" 
nationes.  Omnis  corum  juventus,  infiuita  numero,  imraensa 
corporibiKs,  situ  locorum  tutissima,  traditis  armis,  una  cum 
ducibus  suis,  septa  fulgenti  armatoque  militum  nostrorum 
agmine,  ante  imperatoris  procubuit  tribunal.  Fracti  Lan- 
gobardi'5 »  gens  etiam  Germana  feritate  ferocior."  Deni- 
que,  quod  mmquam  antea  spe  conceptum,  nedum  opere 
tentatum  erat,  ad  quadringentesimum  milliarium°  a  Rheno 
usque  ad  flumen  Albim/  qui  Semnonum' ''  Hermunduro- 
rumque  fines  praeterfluit/  Romanus  cum  signis  perductus^ 
exercitus:  et  eodem,  mira  felicitate  et  cura  ducis,  terapo- 
rumque  observantia,  classis,  quas  Oceani  circumnavigave- 
rat  sinus,  ab  inaudito  atque  incognito  ante  mari  flumine 
Albi  subvecta,  plurimarum  gentium  victoria,  cum  abun- 

"  Proh  Dii  boni,  quam  prolixo  libro  digna  describi /ada  patravimfis  insequenli 
<estate,  stib  ductu  Tiberii  Ccesaria  ! 

"  Natio  etiam  ferocior  quam  sunt  vulgo  Germani. 


al.  earn  insequentes  Julia>.~l2   Est  ejiciendum  censet  Herel.— 13  Tta  Cod. 
Ed.  pr.  Longobardi.—l  Ita  Putean.  Ed.  pr.  Senonum.—2  Nonnulli  prafluU. 

NOTiE 

">  Cauchorum]  Hanc  natio  complec-  cam,  quae  tria  passuum  millia  com- 

titur  Comitatiis  Emljdanum  et  Olden-  prehendit. 

burgensem;  etEpiscopatuni  Bremen-  p  Albim']  Viilgo,  VElbe.   In  Silesiae 

*®™'  finibus    oritur,    et    per   Bohemiam, 

"  Lnngobnrdi]     Germaniae    popiili,  Misniam,  et  Saxoniam  in   Oceanum 

qui  in  Ducatu  Mechleburgensi  circa  fluit  infra  Hamburgum  urbem  Holsa- 

Oderam  Cl'Oder)  Huvium  incolentes,  tiae  maximam. 

cgressi  suis  finibus  in   Italiam  pro-  'i  Qui  Semnonum']  Ita  cum  Tliysio 

fecti  sunt,  et  victis  ibi  Gotiiis,  usque  edidimus,  ex  Schegkii  lectione,  quam 

ad  Caroii  Magni  tcmpora  imperavc-  Ptolcma5i,Strabonis,Tacitiquc  stabi- 

runt:  a  quibus  Gallia  Cisalpiiia  max-  lit  auctoritas  ;    cum  vulgo  lp{,'eretur 

ima  ex  parte  adhuc  Lombardia  quasi  Senonum.  Sunt  autem  Semnonos  Ger- 

Lnncobardvi    nominatiir  :    hodic,    La  maniae  populi  in  co  tractu,  ubi  hodie 

rieille  Marche  de  Jirandebourg.  Lusatia  provincia,  et  pars  Silesiie  in- 

"  Ad  quadringentesimum  miUiarium]  ferioris.  IJermundurumf  sunt  quoque 

Ad   ducentas  leucas,  juxta  commu-  Germaniap  populi,  quorum  regio  olim 

nem  Francise  leucam,  quic  duo  millia  Misnia  vocabatur.     Nunc  vero  habi- 

passuum  continet.     Ad  centum  vero  tant,  ubi  Voitlandia,   pars  australis 

et   triginta  tres  leucas    cum   tertia  Thuringiap,  et  pars  superior  Franco- 

parte  Icucae,  juxta  astronomicam  leu-  niae. 


H1ST0RI.E    ROMANCE    LIB.    II.    107.  215 

dantissima  rerum  omnium   copia,  excrcitui  Caesarique  se 
junxit." 

107.  Non  tempero  mihi,  quin  tantae  rerum  magnitudini 
hoc,  qualecunque  est,  inseram.''  Cum  citeriorem  ripam 
praedicti  flumiuis  castris  occupassemus,  et  ulterior  armata 
hostium  juventute  fulgeret,  sub  omnem  ***+  motumque 
nostrarum  navium  protinus  refugientium,  umis  e  barl)aris, 
setate  senior,  corpore  excellens,  digaitate,  quantum  osten- 
debat  cultus,  eminens,  cavatum,  ut  illis  mos  est,  ex  materia"^ 
conscendit  alveum,'  solusque  id  navigii  genus  temperans, 
ad  medium  processit?  fluminis ;  et  petiit,  liceret  sibi,  sine 
periculo,  in  earn,  quam  armis  tenebamus,^  egredi  ripam, 
ac  videre  Caesarem.  Data  petenti  facultas.^  Turn  appulso 
lintre/  [ct]7  diu  tacitus  contemplatus  Cassarem :  '  Nostra 

"  Et  eodem  tempore,  cura  et  mira  felicitate  duels,  etiam  observatione  temporum, 
classis,  postquam  circumnavigdvisset  simis  Oceani,  ingressa  mari  inaudito,  et  antea 
incognito,  influmen  Albim,  devictis  plurimis  nationibus,  junxit  se  exercitui  et  Cce- 
sari,  cum  7naxima  copia  omnium  rerum. 

P  Non  possum  tenere  me,  quin  narrem  inter  tantas  res  hoc,  qudlecumque  est. 

1  Et  tenerent  ulterinrein  ripam  copia  hostium,  quorum  armafulgebant,  et  qui  ad 
omnem  niotum  nostrarum  navium  statim  recedebaiit ;  unus  ex  barbaris  atate  senior, 
statura  procerus,  dignitale  preestans,  quantum  conjiciebatur  ex  ejus  vestibus,  con- 
scendit cymbam  cavatam,  pro  eorum  consuetudine,  ex  arbore,  et  solus  gubernans  hoc 
genus  navigii,  processit,  ^x. 

'  Appulsa  cymba. 


— 3  Burmann.  malit  productus. — 4  Burerius  lacunam  suspicatus  est.  Cod. 
sub  omnem  motumque.  Ed.  pr.  sub  omnem  motum.  Ruhnken.  in  omnem  substan- 
tivum  latere  putat:  Forsitan  7no/e/nexcidit,  vel  latet  in  om/iem.  Krans.  Voss. 
sub  omnem  motum  quoque  :  Heins.  sub  omnem  motum  cujusque  n.  n.  p.  refugientibus. 
Clud.  sub  omen  metumque. — 5  Cod.  tendehamus,  nude  Boeder,  leg.  qua  armis,  8. 
qua  in  armis  tendebamus. — 6  Ed.  pr.  Data  a  Casare  p.  f.  sed  desunt  a  Casare  in 
Cod. — 7  Et  expunxit  Vascos,  probantibus  Heins.  et  Ruhnken. — 8  Fugit  leg. 

NOT.E 

'  Ex  material  Materia:  appellatione  cant,  qui  degunt  in  nova  Francia,  ubi 

praecipue  intelligimus  ligna,  quas  zedi-  plurimus  earum  usus  est.     Miruni  est 

ficiis  aptantur,  ut  arbores,  &c.     Hoc  quot  acceptiones  praeter  superiorem 

sensuLiviusaccepit  materiam: 'mul-  patiatur  idem  nomen.    1.  Significat 

tarn,'    inquit,  '  materiam    ceciderat  fossam,  per   quam   amnis   decurrit ; 

miles.'  Lit  d'une  riviere.     2.  Vas,  cujus  usus 

«  Alveum']  Alveus  hie  accipitur  pro  esse  solet  in  balneis,  Bassin.  3.  Tabu- 

navicula  ex  arboris  cortice  cavata,  lam  lusoriam,  Damier.  4.  Receptacu- 

GalUce,  un  eanot.     Certe  hujusmodi  him,  in  quo  apes  niellificant,  Ruche. 
naviculas  ex  arboruni  cortice  sic  vo- 


216  c,  vriLLLiri  paterculi 

qiiidem,'  inquit,  *  iurit^  juventus,  quae  cum  vestrura  numcn 
absentium  colat,  prajsentium  potius  arma  metuit,  quam 
scquitur  fidcm/  Scd  ego  bcneficio  ac  pcrmissu  tuo,  Cabsar, 
quos  ante  audicbam/  hodie  vidi  Deos :  nee  fcliciorem  ullum 
vitae  mcae  aut  optavi,  aut  sensi  diem.'  Impetratoque,'  ut 
manum  contingeret,  reversus  in  naviculam,  sine  fine  respec- 
tans  Ca^sarem,  lipae  suorum  appulsus  est.  Victor  omnium 
gentium  locorumque,  quos  adierat,  Caesar,  [cum]'°  incolumi 
inviolatoque,  et  semel  tantummodo,  magna  cum  clade  hos- 
tium,  fraudc  eorum  tentato  exercitu,"  in  hyberna  legiones 
reduxit,  eadem,  qua  priorc  anno,  festinatione  Urbem  petens. 
108.  Nihil  erat  jam  in  Germania,  quod  vinci  posset,  pras- 
tergenteniMarcomannorum ;" '  quae,  Maroboduo  duceexcita 
sedibus  suis,  atque  in  interiora'^  refugiens,  incinctos  Her- 
cynia  .sylva'^ "  campos  incolebat.  Nulla  festinatio  hujus 
viri  mentionem  transgredi  debet.  Maroboduus  genere  nobi- 
lis,  corpore  praevalens,  animo  lerox,  natione  magis  quam 
ratione  barbarus,  non  tumultuarium,  neque'  fortuitnm,  ne- 
que  mobilem  et  ex  voluntate  parentium  constantem  inter 
suos  occupavit  principatum ;  sed"^  certum  imperium,  vimquc 
regiam  complexus  animo,  statuit,'  avocata  procul  a  Ro- 

'  Nostri  inilUes,  ait,  /ion  sunt  sani,  qui  vos  colenles  ut  numina,  cum  abestis,  <£- 
ment  potius  restru  arma,  cum  adentis,  quam  se  tradunt  \esU'i^Jidei. 

'  Quos  ante  cugnoveram  auditione. 

"  Lt  uppufinato  sidum  semel  hostium  insidiis,  cum  ingenti  eorum  clade. 

■'  Ob  nullum fcstinationem  debeo  praterirc  hunc  hominem  siUntio.  Maroboduus 
crat  ortus  nobili  familia,  robusto  pr<x  aliis  corpore,  animo  ferox,  et  barbarus  gente 


P.  Delben,  quod  displicet  Putean.  Voss.  et  Lips.— 9  Ita  Ed.  pr.  Cod. 
impcratoque. — 10  Cum  cxpiingendiim  censet  Herel. — 11  Ed.  pr.  Marcomanor- 
.Mtl  infi.  109.  IMnrcomannos.— 12  Ita  Ed.  Basil.  Lips.  Grypli.  Stephan. 
Ituliiikon.  Lii;;(l.  Mat.  2.  Erasni.  et  Ciiid.  Ed.  pr.  aliierpie  vetustiores  in- 
/criorrt.— 13  l»a  coirexenint  Hcins.  et  Rnlinkon.  Ed.  pr.  Herctjnia  sylva.— 
1  Herd,  nialit  atque. — 2  Heins.  log.  neque  mobilem,  sed  ex  r.  /).  c.  i.  s.  o.  p.  et  c.  i. 

NOTyE 

'  Marcomnnnorum'\    Germaniii;   po-  "  Ilercynia  sy/ra]    Sylva   est   alias 

puli  lncriiiit,piiiiiiim  incolac  tractuum  aniplissinia  CJermania',  et  varii  nomi- 

Palalini  ad  Hlicniim,  IJris^oi,  et  .Sue-  nis  pro  variciate  loconini :  nunc  au- 

\i  inaxiniarn   partem:  iinde  egressi,  tern  angiistioribtis  limitibiis  restringi- 

dcinde  liercyniani  sylvani  habitave-  tiir,  et  Boheniiani  propriam  circiim- 

riint.    Hinc  Sanson,  IJrietiiis,  alii<|ue,  cingit.      Unde  dicitur  hodic   Gallis, 

Marconiannos  posueriint,  iibi  pcstea  Forct  de  Boheme, 
Bohcnii.T  propria  :  Viilgo,  Lu  liohcmi. 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    II.    109.  217 

manis  gente  sua,  co  progredi,  ubi,  cum  propter  potcntiora 
arma  refugisset,  sua  faceret  potentissima. 

109.  'Occupatis  igitur,  quos'^  prajdiximus,  locis,  finiti- 
inos  omnes  aut  bello  domuit,  aut  conditionibus  juris  sui 
fecit  -y  corpus  suum  custodia  munivit :  ^imperium,  perpe- 
tuis  armorum  exercitiis  (exercitu)  paene  ad  Romanae  disci- 
plinae  formam  redacto,  brevi  in  eminens  et  nostro  quoquc 
impcrio  timendura  perduxit  fastigium  :*  gerebatque  se  ita 
adversus  Romanos,  ut  ncque  bello  nos  lacesscret,  et,  si 
lacesseretur,"^  superesse  sibi  vim  ac  voluntatem  resistendi 
(ostenderet).7  Legati,  quos  mittebat  ad  Caesares,  interdum 
ut  supplicem  commendabant,  interdum  ut  pro  pari  loque- 
bantur.  Gentibus  hominibusque  a  nobis  desciscentibus 
erat  apud  eum  perfugium  ;  totusque^  ex  male  dissimulato 
agebat  aemulum ;"  exercitumque,  quem  Lxx.9  millium  pe- 
ditum,  quatuor  equitura  fecerat,  assiduis  adversus  finitimos 
bellis  exercendo,  majori,  quam  quod  habebat,'°  operi  prae- 
parabat.     Eratque  etiam  eo  tiraendus,  quod,  cum  Germa- 


polius,  quam  intelligentia.  Usurpavit  dominalum  inter  suos,  non  doniinatnrus  tu- 
multuario,  et  quasi  casu,  ci  obnoxius  mutationi,  et  hominibus  qui  obedirent  ex  arbi' 
trio  suo:  sed  cogitatione  complexus  ideatn  imperii  stabilis,  et  regict  potestatis,  de- 
crevit,  Sfc. 

y  Aut  pactionibus  redegit  in  suam  potestatem. 

=  Brevi  extulit  ad  majestatem  ultissimam  et  formidolosam  nostro  etiam  impcrio, 
turn  corpus  suum,  quod  satellitio  muniebat,  turn  regnum  suiini,  quod  redegerat  con- 
tima  exeicitatione  fere  ad  modum  Romance  disciplinee. 

"  Et  omnino  se  ostendebat  cemuhim,  nostrum,  postquam  malitiose  dissimulaverat. 


— 3  Ex  emendatione  Ruhnken.  novum  caput  ab  his  verbis  ordiendum  puta- 
vit  Kraus.  Ed.  Bipont.  et  Clud.  Vulgo  tamen  incipit  a  scqq.  corpus  suum, 
SfC. — 4  Ita  Ed.  pr.  In  Cod.  erat  quis,  sc.  pro  quibus,  quod  placet  Burer. — 
5  Hac  ita  usque  ad  redacto  correxit  Rulinken.  qui  addidit  exercitu.  In  Ed. 
pr.  erat,  corpus  suum  custodia,  turn  imperium  perpetuis  exercitiis  pcene  ad  R.  d.  f. 
redactum,  e  quo  Lips,  custodia  ttitum ;  quod  placet  Heinsio :  Burniann.  corpus 
suorumc.  tutum,  imperium...redactum,  Burer.  e  vestigiis  Cod.  corpus  suum  cus- 
ioditwn,  et  sic  plurimae  Edd,— G  Ita  ex  conjectura  Rhenan.  ediderunt  plu- 
rinii.  Ed.  pr.  neque  bello  nos  lacesseretur,  superesse  s.  v.  a.  v.  resistendi.  Legati, 
.  ffc.  Ed.  Basil,  pro  et  dedit  at,  quod  placuit  Rlienan.  Voss.  et  Ruhnken. — 
7  Ostenderet  supplevit  Burmann.  Rhenan.  conj.  declararet. — 8  Ed.  pr.  to- 
tumque,  quod  correxit  Heins. — 9  E  vestigiis  Cod.  apparet  LXX.  fuisse, 
erase  X.  posteriore,  ex  quo  Ed.  pr.  habet  LX. — 10  Post  hnbehat  Kiaus. 
snpplendum  censet  in  manibus,  quasi  librarii  vitio  elapsum.  Hcins.  obibat: 
Graevius  Syll.  Epist.  T.  iv.  p.  415.  et  Burmann.  agebat,  probante  Ruhnken. 
Burmann.  quoque  proposuit  gerebat,  e  Liv.  xxi.  2.  Heiel.  jactabat,  ne  statim 


218 


C.    VELLKII    PATERCULI 


jiiam  ad  la^vam  et  in  fronte,  Pannoniam  ad  dextram,  a  tergo 
scdium  siianim  habcret  Noricos,^  tanquam  in  omnes  sem- 
per venturus,  ab  omnibus  timcbatur.  Nee  securam  incre- 
menti  sui  patiebatur  esse  Italiam  :*  quippe  cum  a  summis 
Alpium  jugis,  quae  finem  Italias  terminant,  initium  ejus" 
fiaium  baud  multo  plus  cc.  millibus  passuum^  abesset. 
Hunc  virum  et  banc  regioncm,  proximo  anno  [U.  c.  759. 
p.  Chr.  n.  6.1,  diversis  e  partibus,  Ti.  Caisar  aggredi  statuit. 
Sentio  Saturnino  mandatum,  ut  per  Cattos/  excisis  conti- 
nentibus  Ilcrcynia)  sylvis/  legiones  Boiohoemum'^ "  (id  re- 
gioni,  quam  incolebat  Maroboduus,  nomen  est)  (duceret ;)'  ^ 
ipse  a  Carnunto/  qui  locus  Norici  regni^  proximus  ab  hac 

''  Nee  ejus  incrementa  sinebant  Italiam  securam  esse. 
'  Amputaia  sylva  Hercynia  in  locis  proximis. 


verbiini  agere  recurrat.— 11  Ita  Ed.  pr.  Cod.  cujus.— 12  Ita  scribit  Ed. 
pr.  iionnuUi  Boiemum.  Cliiver.  in  Boiohwmum.—i  Deest  duceret  in  Edd. 
vett.  sed  ex  auctoritate  Lipsii  recentioribus  suppletum  est.— 2  Cluver.  leg. 

NOT^ 

'  Noricos]  Nomen  gentis  pro  re- 
gione,  quae  Europae  est,  alias  lUyrici 
Occideutalis  pars  extra  Germaniam, 
a  qua  Danubio  dividebatur  ;  nunc  in- 
tra Gcrmaniai  limites  contenta.  In 
Norico  sunt  Austria  pro  niajori  parte, 
et  versus  Occidenteni,  Stiriae  pars 
superior,  Carintbia,  Carniola  supe- 
rior, ditio  Salisburgensis,  aliquot  loca 
Comitatus  Tirolensis  ad  Boream,  et 
ininuta  pars  Bavaris  superioris  et  ad 
Ortum.  Ex  quo  liquet  errare,  1.  Or- 
telium,  qui  Noricum  Bavuriam  appel- 
lat,  cum  major  Bavarian  pars  in  Vin- 
delicia  sit;  quem  errorcm  Tbysius 
erravit  Ortelium  secutus.  2.  Illos, 
qui  Noricum  Austriam  esse  conten- 
dant,  quod  non  nisi  dc  Norico  Kipensi 
verum  est. 

y  cc.  millibus  passuum]  Centum 
lencij. 

*  Ut  per  Cattos]  Germaniae  popu- 
los,  qui  alias  erant,  ubi  nunc  Hassia 
cum  parte  Thuringiac  ft  Brunsviccn- 
M'  Dnratus:  quorum  uib^   primaria 


Castellum  Cattorum  erat,  hodie  Cas- 
sel. 

*  Boiohcemum']  Quibusdam  scribi- 
tur,  Boiemum.  Ampla  Germaniae  re- 
gie est  :  ubi  primum  Boii  fuerunt, 
deinde  Marcomanni,  denique  Boemi. 
Nunc  Gallis  dicitur  Boheme. 

^  Duceret]  Hoc  verbum  deest  in  ali- 
quibus  editionibus :  addidimus  vero, 
auctore  Lipsio ;  alioqui  imperfecta 
foret  sententia.  Aliud  addere  quo- 
que  Cluverius  conatur.  Quod  enim 
Boiohcemum  sit  nomen  regionis,  vult 
legi,  in  Boiohcemum  duceret.  Falli- 
tur :  ncque  enim,  ut  bene  notat  Vos- 
sius,  haec  rcgula  semper  observatur, 
Unus  sit  instar  omnium  qui  sic  locuti 
sunt,  Virgijius  jEneid.  lib.  vi.  '  fines- 
que  Venturum  Ausonios.' 

<=  Ipse  a  Carnunto]  Urbs  olim  Pan- 
Donia:  superioris  erat  ad  Danubium: 
nunc  Austriae  pagus  in  Hungarian 
continio,  qui,  teste  Lazio,  dicitur, 
iS.  Petronel,  ob  ccenobium  D.  Petro- 
nilla'  dicatum  non  longe  a  Vienna. 


HISTORIC    ROMANCE    LIU.    IF.    110.  219 

parte  erat,  exercitum,  qui  in  Illyrico  mcrebat,  ducerc  in 
Marcomannos  orsus  est. 

110.  Rumpit,'  interdum  moratur  proposita  hominum  for- 
tuna.  Praeparaverat  jam  hyberna  Caesar  ad  Danubium/ 
amotoque*  excrcitu  non  plus  quam  quinque  dierum  iter  a 
primis  hostium,  Satuniinum  admovere  copias  jusserat  ^^ 
qu9c^  paene  aequali*  divisae  intervallo  ab  hoste,  intra  paucos 
dies  in  praedicto  loco  cum  Caesare  se'^juncturas  erant:  cum^ 
universa  Pannonia,  insolens  longae  pacis  bonis,  et  adulta^ 
viribus  Delmatia/  omnibus  quoque?  tractus  ejus  gentibus 
in  societatem  adductis,  constituto'°  *  arma  corripuit.  Turn 
necessaria  gloriosis  praeposita:  ncque  tutum  visum,  abdito" 
in  interiora  exercitu,  vacuam  tam  vicino  hosti  relinquere 
Italiam.  Gentium  nationumque,  quae  rebellaverant,  omnis 
Humerus  amplius  dccc.  millibus'*  explebat.  cc.  fere  pedi- 
tum  colligebantur  armis  habilia;  equitum  novem.  Cujus 
immensae  multitudinis,  parentis'  acerrimis  ac  peritissimis 

''  Et  Dalmatia  aiicta  viribus.  '  Ad  decretum  diem. 


Norico  regno. — 3  Heins.  conj.  Rumpit  interdum,  interdum  moratur:  Kraus. 
malit  At  rumpit. — 4  Ita  Heins.  Ed.  pr.  admotoque. — 5  Ita  conexit  Rulmken. 
qui  etiam  ante  admovere  elapsum  putat  eodem.  Ed.  pr.  Satuminum  admoveri 
placuerat,  pene,  Sfc.  Lips,  pro  admoveri  conj.  admoneri,  et  post  placuerat  in- 
serebat  cty'us  copia,  quae  receperunt  Heins.  Burmann,  et  al.  uncis  inclnsa. — 

6  Se  deest  in  Edd.  vett.  Ruhnken.  a  syllaba  es  in  dies  absorptum  esse  piita- 
vit,  sed  Krausio  potius  ab  ultima  syllaba  re  in  Ccesare  extritum  videbatur. — 

7  Ita  Ed.  pr.  Cod.  turn. — 8  Adjuta  conj.  Ursin. — 9  Ed.  pr.  omnibusque,  unde 
Ed.  Basil,  expunxit  gue,  sed  Rulmken.  in  quoque  mutavit. — 10  Ed.  y)r.constitit, 
unde  Ed.  Basil,  corrigit  ex  constituto,  sed  Voss.  ex  malit  omittere.  Heins. 
conj.  adjunctis,  constituta  arma  c. — 11  Ita  correxerunt  Vascos.  et  Ed.  Basil. 
Ed.  pr.  uddito. — 12  Ita  Ed.  pr.  Acidal.  malit  millia. — 1  Ita  Cod.  et  plera?que 

NOTiE 

^  Ad  Danuhium]    Notissimum    et  *=  Admovere  jusserat]  EtsiBoeclerus 

maximum  Germaniee  fluvium.     Gal-  observat    tolerari    posse    admoveri  ; 

lice,   Le  Danube.     Oritur   ex  monte  cum     Lipsio    tamen    lege    admoneri, 

Abnoba,  in  comitatu  Bar  dicto,  pro-  scilicet,  certiorem   de   suo   adventu 

pe  Villingam  oppiduni  Sueviae.     De-  fieri. 

inde  per  plurimas  regiones  delatus,  ^  Pane  crquaW]  Hanc  lacunam  cum 

et    auctus   inter  eundum    sexaginta  Lipsio  et  Vossio  supple  hoc  niodo  : 

navigabilibus    amnibus,    tandem    in  Satuminum  admoneri  placuerat:   cujus 

Pontum  Euxinum  se  per  sex  ostia  copiapcene  cequali  divisa  intervallo,  Sfc. 
exonerat  versus  Bessarabiani. 


220  C.    \  liLLElI    PATERCULI 

diicibus,  pars  pcterc  Italiam  decrcverat,  junctam^  sibi  Nau- 
porti^  ac  Tcr^cstis  confinio;  pars  in  Maccdoniam  se  eflFu- 
derat;'  pars  suis  sedibus  praesidium  esse  destinaverat/ 
Prima  duobus  Batonibus+''  ac  Pinneti  ducibus  auctoritas 
erat.  In^  omnibus  autem  Pannoniis  non  disciplinaj  tantum- 
raodo,  scd  lingua?  quoque  notitia  Romanae,  plerisque  etiam^ 
literarum  usus,  ct  familiaris  animorum  erat  exereitatio.  Ita- 
quc,  Jiercules,  nulla  unquam  natio  tarn  mature  consilio  belli 
bellum  junxit,  ac  decreta  patravit.^  Oppressi  cives  Ro- 
mani/  trucidati  ncgotlatores,  magnus  vexillariorum'  numcrus 
ad  intcmecioucm,  ea  in  rcgione,  qua3  plurimum  ab  impcra- 

/  Pars  remanserat  ad  tuendum  suas  sedes. 

*^  Itaque  nunquam  pro/ecto  gens  tdla  tarn  cito  junxit  bellum  consilio  belli,  et  pcr- 
fecU  qiuc  statuerat. 
*  Cites  Romani  ex  iniproviso  occisi  sunt. 


Edd.  Ed.  pr.  pars,  quod  placet  Burer.  mox  pro  pars  peiere,  qnod  etiam  in 
Cod.  erat,  Ed.  pr.  properare. — 2  Ursin.  conj.  juncta. — 3  Ita  conigit  Ursin. 
ex  Ed.  pr.  in  M.  efftigcrat,  probante  Lips.  Ed.  Basil.  Erasin.  et  al.  in  M. 
eruperat.  Heins.  conj.  tffusa  erat. — 4  Ita  ex  Lipsii  conjectnra  qiiatdam  Edd. 
Alii  cum  Rhenan.  corriguiit  Proxima  duobus  Batoni :  Heins.  pro  proximo, 
quod  in  Ed.  pr.  conj.  porro  maxima.  Ur.siii.  Schejrk.  Acidal.  aliiqiie  damnant 
Batonibus,  el  enicndationi  Rhenan.  accedunt  Batuni,  quod  displicet  Putean. 
et  Lips,  qui  vulgatum  tiientiir.  Lips,  etiam  proposuit  Proxima  duobus  Bato- 
nibus a  Pinnete. — 5  In  delere  mahmt  Heins.  et  Ruhnken. — 6  Heins.  conj. 

NOTyE 

"^  Nauporti]  Nunc  est  urbs  parva  Joscpho  Scaligero,  popularc  nonien 

Germaniap,  dicta  Gallis,  Le  petit  Lau-  I'annonum.     Delude  cum  Vossio  ma- 

bac,  in  Carniola  superior!  ad  amnem  liimus  prima,  quam   proxima :    quod 

cognominem.   Tergestis]  Vrhsfu'it  ali-  etiam  Lipsio  in  nientem  venit. 

as  Carnorum,  nunc  Istria;  in  ora  ma-  '    V^exillariorum]     Juxta   Vegetium 

ris   Hadriatici ;    [)arva  quidem,   scd  lib.  ii.  cap.  1.  Vexillarii  erant  equi- 

nuii'itissima,    sub  Austriacorum  do-  tes,  primum  Alarii  dicti,  quod  veluti 

minio  :  (Jalii:;  Trieste.  alls  aciem  ab  utraquc   parte  protege- 

''  Prima    duobus   Jtatonibus]     Huic  rent :  delude  Vexillarii,  quod  cqnitum 

lectioni  Lipslus  auctoritatcm  nescio  alac  postca  Vexillationes  vocatae  sint. 

quamqua-rite  Diune,  qui  duos  liato-  Juxta  Turnebum  Advcrs.  lib.  iii.  3. 

ucs  in    lioc    bullo   fuis»e   docet.     Scd  et    lib.    v.    2.  Vexillationuin   nomcn 

fucrint   duo  :    (piid    hoc  ad    historia-  tribuitnr    emcritis    veteranis    (iSub- 

nostric  contfxtum  r     Enimvero  duos  signunns  ai)ptllavit  Ammianus,  Vexil- 

hic  duces  VclIeiuB  rccenset,  Hatonem  larios  Tacitus)  id  est,  lis  militibns, 

et    Pinueteni  ;    non    liatoncs    duos,  qui  licet  exauctorati   sub  siguo  ad- 

tjuare  cumDclbcnio  et  Acidalio  scri-  hue   tenebautur,    donee    pra[?mia    ct 

be  Batoni.     Est  auttm  Bato,   ttite  agros  actipcicnt. 


HISTORI.E    ROMAN/E    LIB.    II.    111.  221 

tore  abcrat,  caesus.  Occupata  armis  Macedonia ;  omnia  ct 
in  omnibus^  locis  igni  ferroque  vastata.  Quin^  tantus  etiam 
hujus  belli  metus  fuit,  lit  stabilem  ilium,  et  firmatum^  tan- 
torum  bellorum  experientia,  Caesaris  Augusti  animum  qua- 
terct  atque  tcrreret. 

111.  Habiti  itaque  delectus,  revocati'°  undique  et"  om- 
nes  veterani ;  viri,  foeminaique  ex  censu  libertinum  coacta; 
dare  militem.'^'  Audita  in  senatu  vox  Principis :  decimo 
die,  ni  caveretur,  posse  hostem  in  urbis  Romae'  venire  con- 
spectum.  Senatorum  equitumque  Romanorura  exactae^  ad 
id  bellum  operas  ex  pollicitatione.^  Omnia  haec  frustra 
praeparassemus,  nisi,  qui  ilia  regeret,  fuisset.  Itaque,  ut 
prsesidium  ultimum,'  respublica'  ab  Augusto  ducem  in  bel- 

'  Itaque  conscripti  sunt  milites,  omnes  veterani  undique  rcvocnti  sunt,  viri  et 
fcemintc  coactce  sunt  suppeditare  pro  suis  facultatibus  militem  ex  nvmcro  liberto- 
ntm. 


plerisque  et  lit.  usus  famil.  s.  ut  famil.  et  etiam  animorum. — 7  Heins.  malit 
omnia  omnibus. — 8  Ed.  pr.  Quia,  quod  conexeiunt  Vascos.  et  Ursin.  pio- 
bantibuB  Acidal.  ct  Voss. — 9  Firmatum  debetur  conjecturaj  Burcr.,  cui  acce- 
dunt  Boeder.  Rubnken.  et  Burniann.  Ed.  pr.  fortunatum.  Cod.  formatum, 
quod  placet  Voss.  Heins.  lualit  objirmutum. — 10  Ita  Edd.  pluriuiiE  ex  cor- 
rectione  Ed.  Basil,  revocatus  Ed.  pr.  Acidal.  conj.  evocati. — 11  In  nonnullis 
et  deest. — 12  Ita  Rlienan.  Ed.  pr.  militum. — 1  Al.  Romance. — 2  Ita  corrigente 
Rnhnkon.  Edd.  receutiores.  Ed.  pr.  opera:  poUicitati:  Ed,  Basil.  poUicitte: 
Hii'ius.  poUicitce  et  oblatce,  s.  pollicitata :  Hottinger.  opera: .  PoUicitati  omnia,  &iX. 
— 3  Ita,  probante  Uuhuken.,  emendavit  Lips,  ex  Ed.  pr.  militum, qnoA  criticis 

SOTJE 

^  Senatorum  equitumque  exactcB,  ^c]  Respublica  Augustum,  ita  ducem  bellum 
Duplex  sensus  esse  potest :  1"%  Sena-  poposcit  Tiberium.  Vossius  niliil  niu- 
tores  equitesque  Romani  operani  dili-  tat,  existimaus  Tiberiinii  ideo  dici 
gentem  in  hoc  bellum  polliciti  sunt:  prcesidium  7)dlitum,  quod  niilitum  san- 
2"%  Postulatum  est  a  Senatoribus  guini  studiose  parceret.  Boeclerus 
equitibusque  Roniauis,  ut  traderent  ])r<rsit/i«wj  interpretaturpi'acyjwumro- 
suas  operas  (homines  qui  pretio  con-  bur  decusque  militum.  Sed  quid  illi 
du«ti  aliquid  operis  faciunt),  idqiie  omncs,  alioqui  eruditi  viri,  se  impe- 
proniiserunt  se  facturos.  diunt  ipsi  in  re  aperta  et  facili  ?  Abs- 

'  Ut  praisidium  ultimum,  respublica']  que  inntatione  rem  expedii  e  mihi  vi- 

Lipsium,  Acidalium,  Vossium,  alios-  deor  hoc  seusu  :  Itaque  ut  respublica 

que  sollicitos  babuit  hie  locus.     Lip-  ab  Augusto  petiit  (scilicet  iirbi)  praj- 

sius   non    probat    ducem    presidium  sidinni  militum  ;  ita  ab  eodem  popos- 

militum  esse,  cum  potius  dici  debeat  cit,  ut  Tiberius  essct  luijus  belli  dux, 

regimen :    ergo  legit  prasidium  ulti-  Atqui  hie  sensus  efficitur  ex  superi- 

mum.      Acidalius    verbis    immutatis  oribus  verbis:  'Audita  vox  Principis 

scribit,  itaque  ut  prcssidium    manium  (Augusti),  decimo  die,  ni  caveretur, 


222  C.   VELLEll    PATERCULI 

lum  poposcit  Tiberium.  Habuit  in  hoc  quoque  [bello]* 
mediocritas  nostra"  speciosi  niinistii''"  locum.*  Finita 
cquestri  militia,"  designatus  quaestor/  nee  dum  senator 
jequatus  senatoribus,  etiam^  designatis  tribunis  plebei,7'i 
partem  exercitus  ab  Urbe,  traditi  ab  Augusto,  perduxi^  ad 
filium  ejus.  In  quaestura  deinde  [U.  c.  760.  p.  Chr.  n.  7.], 
remissa  sorte  provinciae/  legatus  ejusdem  ad  eundem  mis- 
sus, quas  nos  prirao  anno  acies  hostium  fudimus  P  quantis 
prudentia  ducis    opportunitatibus   (usi)'°  furentes   eorum 

*  Etsi  parvi  sumus,  gessimm  tamen  honorificum  munus  in  hoc  bello. 
'  Postquam  cessijure  sortietidi  provinciam. 

omnibus  displicuit.  Acidal.  conj.  ut  p.  mcenium  Resp.  Aug.  ita  ducem,  Sfc. 
Grutcr.  unicum :  Heins.  jam  solitum  :  Burmann.  ut  p.  militum  Augustus  a  rep. 
resp.  ab  Augusto  ducem,  Sfc.—i  Bello  expungendiun  censent  Burmann.  et 
Kuhnken.— 5  Lips,  malit  ministerii.—6  Nonnulli  etjam.—7  Rlienan.  et  Manut. 
conj.  designatus  tribunus  plebi:  Heins.  conj.  necdwn  S.  a.  s.  ut  jam  tribunis 
plebei.  '  Verba  :  nee  dum  senator...tribunis  plebei  de  glossemate  suspecta  habeo, 
piaeennte  Viro  D.  in  Epiiem.  lit.  Goett.  1779.  Addit.  p.  121.  qni  ita  de  prio- 
ribus,  7iec  dum...senatoribus  jmViciit.'  Kraus. — 8  ItaRlicnan.Ed.  pr.perduxit. — 
9  Ita  Heins.  Ed.  pr.  ridimus,  quod  placet  Burmann.— 10  Usi  supplevit  Heins. 

NOTiE 

posse  liostem  in  urbis  Romae  venire  i  Etiam  designatis   tribunis   plebei] 

conspcctum.'     Ergo  quid  aliud  ope-  Aliqui  eniendant,  et  edunt,  etiam  de- 

rae  pretium  erat  ab  Augusto  petere  signatus  tribunus  plebis.     Quani  lecti- 

ad  urbis  Romae  custodiam,  quam  mi-  onemsequi  me  cogit  Roman<e  reipub- 

litum  presidium,  Gallice,   Une  Gar-  licae  ritus  :  Tribunos  eligi  nou  posse, 

nison?  nisi   e  Senatu  :    cum   prius  e   plebe 

"  Mediocritas  nostra]    Jam  turn  hu-  duntaxat   eligerentur.     Hunc  ritum 

ju«modi   formula:  loquendi   usurpari  Lipsius  emit  qnidem  e  situ  :  at  eun- 

coeperunt,  ubi  de  se  ipso,  aut  ad  Prin-  dem  in  alienum  sensum,  nieo judicio, 

cipes   viros   sermo  erat.     Jam  tum,  detorquet.     Aitenim  Velleium,  non- 

scilicet  sub  Tiberio,  Valerius  Maxi-  dum  Senatorem,  aequatum  esse  Sena- 

iiius  aususestdicere,  '  mea  parvitas,'  toribus,  id  est,  Tribunis  plebis,  in  eo 

pro  ego.  quod  ajque  ac  tribuni  coi)iis  pra;fu- 

"  Ministri]  Lipsius  non  incongrue  erit.      Nonne   magis   est   ad  Velleii 

legit,    minislerii.     Tamen    vulgatam  meutem,     Velleium    finita     equestri 

Icctioncm  tolcrat.  militia,  non  mododesignatum  quaesto- 

"  Finita  equestri  militia]   Absoluto  rem  urbis  ;  sed  etiam  designatumtri- 

•rtato  tempore  mercndi  inter  equites  :  bunum  plebis,  (in  quo,  cum  nondum 

Gallice,   Ayant  achevi  mon  temps  de  esset  Senator,  aquatus  est  Senatori- 

sertice  parmi  la  Cavalerie.  bus,  e  quibus  solum  tribuni  plebis  eli- 

p  Designatus qucBstor]  Non  urbis,  ned  gebantur,)praefuissecopii8,earumque 

exercitos ;  quod  munus  militare  est.  partem  duxisse  ad  Tiberium  ? 


HlSTORlJi;    ROMANiE    LIB.    II.    J12.  223 

vires  universas  exhausimus"  partibus?'^"^  quanto  cum  tem- 
peramento  simul  ***  '  utilitatis  res  auctoritate  imperatoris 
agi  vidimus  ?  qua  providentia"^  hyberna  disposita  sunt  ? 
quanto  opcre,  inclusus  custodiis  exercitus  nostri  (hostis,)' 
ne  qua  posset  erumpcre,  inopsquc  copiarum,  et  intra  se 
furens,  viribus  haustis/  elanguesceret  ?"* 

112.  Felix  eventu,  forte  conatu,  prima  aestate  belli/ 
[U.  c.  759.  p.  Chr.  n.  6.],  Messallini  opus  mandandum  est 
memorise."  Qui  vir  animo  etiam/  quam  gente,  nobilior, 
dignissimus,^  qui  et  patrem  Corvinum  habuisset,  et  cogno- 
men suum  Cottae  fratri  relinqueret,  praepositus  Illyrico, 
subita  rebellionc/  cum  semiplena  legione  vicesima*  circum- 

•"  Qjtanlo  lahore  hostis  inclusus  est  custodiis  nostri  exercitus,  ne  qua  posset  effu- 
gere,  et  ut  carens  omni  cibo,  et  vertens  furorem  in  se  ipsum,  debilitarelur  propriis 
viribus. 

"  Oportet  tradere  Uteris  factum  Messalini  pnmo  anno  h\\]\\i  belli :  cujus  facti 
exitus  fmtfelix,  et  animosa  siisceptio, 

"  Cum  rebellio  ccepit  erumpere. 


quasi  a  praeccdente  syllaba  absorptum. — 11  Co6.  furenfeis  e.  v.u.  evasimus: 
Ed.  pr.  pro  eorum  habet  in  eum.  Grutero  debetur  exhausimus,  quein  probat 
Ruhnkcn. jjiorentes  profurentes  conjiciens  :  Heins.  urgentes.  Lips,  vellet  inva- 
simus. — 12  Klienan.  conj.  artibus. — 1  Lacunam  bic  vidit  Heins.,  et  explevit 
virlutis  et :  Gniner.  sitnul  utilit.  et  auctoritatis,  Sfc.  Ruhnk.  ad  Rutil.  Lup.  1. 13. 
p.  46.  simul  civitatis  et  auctoritatis,  8^c.  quod  tamen  in  nota  ad  h.  1.  reprobat. 
— 2  Sic  Burmann.  probante  Ruhnken.  Ed.  pr.  prudentia. — 3  Hostis  deesse 
vidit  Ruhnken. — 4  Ed.  pr.  hostis,  quod  correxit  idem  Ruhnken.  Ursin.  virus 
hostis,  quod  displicet  Heinsio,  qui  leg.  et  interea  se  suis  terens  viribus  hostis  e. 
— 5  Heins.  leg.  bellum. — 6  Kraus.  conj.  animo,  etiam  factis,  quam,  ifc.  ex  Liv. 
IV.  28. — 7  Heins.  nialit  dignissimusque. — 8  Ita  Hettinger,  in  Epist.  ad  Herel. 
ejiciendum  censebat,  ut^ducJa  casus  sextus  sit,  quod  Herel.,  qui  olim  isf« 
conjecerat,  valde   probat,   assentiente   Kraus.      Heins.  pro  placebat  vult 

NOTiE 

'  Exhausivius  partibus^Reject'iswA-  esset  evadere.' 

riorum  lectionibus,  1.  Rhenani,  evasi-  '  Legione  vicesima^  Logiones  vulgo 

mus  artibus;  2.  Lipsii,  inrasimus  par-  agnominabantur  ab  ordine  temporis 

tibus;  Z.Gnxteri,  exhausimus partibus;  quo  conscript.B  fuerant.  Erant  taraeu 

cum  Vossio  sequi  nialim  editionem  alia  legionum  cognoniina.    1.  Ab  Im- 

primam,  evasitnus  partibus.  Quam  lee-  peratoribus :  Augusta,  Claudia,  Flavin. 

lionem  Suetonius  in  vita  Tibcrii  con-  2.  AbHyhernis:  Gallica,Scytliica,  Bla- 

firmat  his  verbis  :  '  Batonem  Panno-  cedoni<:tt,Sfc.  3.  ADiis:  uipo/Z/Harw,  Mi- 

numducem  ingentibus  donatum  prae-  nervia.      4.   Ab   armis  :   ferrata,  Sfc, 

niiis,  Ravennam  transtulit,gratias  re-  .5.  A  locis:  fretensis,  id  est,  fteto  as- 

ferens,quod  se  quondam  cum  exercitu  sita.     6.  Ab  insigni  scutorum  :  fulmi- 

iniquitate  loci  circumclusum  passus  natrix^  victrix,  ifc. 


2-24  C.    VELLTHI    VATBRCULI 

datus  hostili  cxercitu,  ampliiis  xx.  millia  hostium  fudit 
fugavitquc ;  et  ob  id  ornamcntis  triumphalibus  honoratus 
est.  Ita  i)laccbat  barbaris  niimerus  suus,  [ita]*  fiducia 
virium,  ut,  ubicumqnc  Caesar  esset,  nihil  in  sc  reponerent/ 
Pars  cxorcitus  corum,  proposita^  ipsi  duci,  et  ad  arbitrium 
utilitatemquc  nostram  raaccrata,  perductaque  ad  exitiabi- 
lem  famem,  ncque  instantes'°  sustinere,  neque  cum''  facien- 
tibus  copiam  pugnandi,  dirigentibusque  acicm"^  ansa  con- 
gredi,  occupato  monte  Claudio,*  munitionc  se  dcfendit.'  At 
ca'  pars,  qua)  obviam  se  efiuderat  exercitui,  quern  A.  Cas- 
cina  et  Silvanus  Plautius  consulares  ex  transmarinis  ad- 
duccbant  provinciis,  circumfusa  quinque  legionibus  nostris, 
aijxiliaribusque,  et  equitatui"  regio  (quippe  magnam  Thra- 
cuni  manum,  junctus^  praedictis  ducibus,  Rhoemetalces,^ 
Thracia)  rex,  in  adjutoiium  ejus  belli  sccum  trahebat,) 
pajne  exitiabilem  omnibus  cladem  intulit.  Fusa^^  rcgiorum 
equestris  acies/  fugatas  alae,  convcrsas  cohortes  sunt, 
apud  signa^  quoque  legionum  trepidatum.'     Sed  Romani 

P  Placchat  quidem  barbaris  muUitudo  sua,  ct  iifidebant  suis  virihus;  itatamen, 
vt  uhicunKjue  Cusav  adesset,  viiUum  spem  in  se  habeient. 

■I  Pars  excrcitus  eorum  opposita  ipsi  Tilierio,  et  attenuata  inopia  qiiam  pertiile- 
rat  ex  arhitrio  niistro  ct  ad  nostram  utiiUatem,  tt  redacta  ad  famem,  quae  tnultos 
ubsitmebat,  nun  ausa  concurrere  nobis  offerentibus  pugnum,  et  inslruentibus  aciem, 
recessil  in  montem  Claudium,  ubi  se  munimcntis  dejcndit. 

•■  Cohortes  terga  verterunt ;  legienes  trepidaverunt  etiam  circum  signa. 


reponcie  jaccbat.—9  Lips.  conj.  opposita.— IQ  Ita  Acidal.  et  Lips.  Ed.  pr. 
instantem.—U  Ed.  pr.  ut,  quod  delevit  Ed.  Basil.  Lips,  nmtavit  in  aul : 
Heiiis.  in  sui,  ct  niox  pugnando :  cum  debetur  liuhnken. — 12  Ita  Cod.  ct 
r.iU\.  pliiriin.i'.  Ed.  pr.  etiam,  quod  tuctur  Lips.— I  Ita  Cod.  Ed.  pr, 
Antm.--1  Ita  Hlienan.  Maniit.  Aid.  Nop.  Voss.  ct  ai.  Ed.  pr.  magna 
'I',  manu  vinctus.  Cod.  junctus.—'i  Ita  Ulicnan.  Ed.  pr.  Rhumo  el  Alces.-- 
4  Ita  Edd.  recentiores  €x  conjectura  Voss.     Cod.  fugn,  undc  Ed.  pr.  et  al. 

NOTvE 

'  Monte  Claudiu]    In   Hungaria  et  *  Regiorum  equestris  aciesi  Gallicc, 

Stiria:  vulf^o /J/o/Hi/.  ks  liscadrons  du  Roi.    Ala-,  les  deux 

"  lit  cqnitalui]  Vnlf^o  equitalu.  Sed  ailes.  Cohortes,  les  liataillons  d'Infan- 

malniiinis  Aciilaliuni   setiui  Icgentem  tcrie. 

iiinitatui,  quod  ratio  suadct.    Nam  ca  v  Apud  signa]   Jam   ohservavimus 

pars  inii.iici  excrcitus  komanas  lc|:;i-  signum  Romana;  logionis  aquilamfii- 

ones,    non  autcm   lioniana-  icgioiKjs  issc.     ('njus  nioris  originein  alii  re- 

fani  inimici  excrcitus  partem  (.ircuni-  petunia  Jove,  ({iii   aipiilam   iusigni; 

dcdcrant.  sua:  luklilia*  liabuit :  alii  a  Trojanis. 


HISTORI.E   ROMANCE   LIB.   II.   112.  235 

virtus  militis^  plus  co  tempore  vindicavit*^  gloriac,  quam 
ducibus  reliquit:  qui,  multuni  a  more  imperatoris  sui''  dis- 
crcpantes,7  ante  in  hostem  inciderunt,  quam  per  explora- 
tores,  ubi  hoslis  esset,  cognoscerent.  Jam  igitur  in  dubiis 
rebus  semetipsas  legioncs"  adliortatae,  jngulatis  ab  hoste 
quibusdara  tribunis  militum,  interemto  prajfecto  castrorum, 
praefectisque  cohortium,  non  incruentis  centurioiiibus,  (e)* 
quibus'  etiam  primi  ordines'° ''  cecidere,  invascre  hostes, 
nee  sustinuisse  contenti,  perrupta  eorum  acie,  ex  insperato 
victoriam  vindicaverunt.'  Hoc  fere  tempore  [U.  c.  7G0.  p. 
Clir.  n.  7.]  Agrippa,  qui  eodem  die,  quo  Tiberius,  adoptatus 
ab  avo  suo  naturali  erat,  et  jam"  ante  biennium,  qualis 
esset,  apparere  coeperat,  mira  pravitate  animi"^  atque  ingenii 

*  Victoriam  prceter  spem  retulerunt. 


earn  inseq«entes/Mg'a?a. — 5  Nonnulli  Romana  v.  militi,  unde  Gruter.  et  Popm. 
conj.  militibus. — 6  Ita  Putean.  Ed.  pr.  vindicatum  :  Boeder,  nialit  vindicandum. 
■ — 7  Ita  emendavitls.  Pontan.  Anal.  lib.  1. 1.  Ed.  pr.  amore  imper.  s.  crepantes. 
Lips,  pro  multum  couj.  ullum,  et  mox  properuntes. — 8  E  supplevit  Boeder. — 
"J  Ita  Cod.  Ed.  pr.  q«i  .•  nonnulli  gi/in. — 10  Acidal.  Lips,  aliiqiie  emendare 
yelint  ordinis, — 11  Ita  Ed.  Basil.    Ed.  pr.  etiam. — 12  Ita  legunt  et  interpun- 

NOT^ 

Sed  forte,  teste  Lipsio,  Romani  id  re-  cidere;   nee  necesse  sit  cum  Vossio 

pererunt  a  se  ipsis,  cum  vicinos  vide-  subintelligere  praepositionem  e.    An 

rent  animaliuui  rapacium  figuras  in  Vossio  non  placuit  hie  dandi  casus, 

bello  praeferre.     Aquilas   porro   Ro-  qidbus?  Num  autem  est  oratio   tam 

nianx  forma  talis  erat  ;  summae  has-  congrua,   ulicui    cadere,   quam    alicui 

tae   insistebat  extensis  alls,  et  saspe  commori,  hoc  sensu  :  primos  legiouuni 

fulmen  unguibus  tenens,  quasi  jacu-  ordines  adeo  pertinaciter  incubuisse 

Jatura.  suis  centurionibus,  ut  sola  nece  di- 

^  A   more   imperatoris  sui~\    Vulgo,  velli  ab  iis  potuerint. 

(imore  imperatoris  sui  crepantes.     Quae  <^  Mira  pravitate  animi]  Suetonius 

verba  sic  fracta  sunt,  ut  Gruterus  et  inter  alios    '  ingenium  sordidum   et 

Lipsius  non  ea  capere  se  fateantur,  ferox '  Agrippae  fribuit.     Hunc  Dio 

Isaacio  vero  Poutano  debemus,  quod  vocat  '  ira?  praecipitis'  hominem;  au- 

restituta  sunt.  sum    etiam    '  novercalem    animum' 

*  Legiones]  Legiones  dixit,  pro  le-  Liviae,  et  Augusto  '  paternorum  bo- 

gionariis militibus:  unde  subjecit, 'nee  norura  detentionem'exprobrare.  Ta- 

sustinuisse  contenti.'  citus  Ann.  i.  eum  '  rudem  bonarum 

''  Quibtis  etiam  primi  ordines,  *ic.]  artium,  et  robore  corporis  stolide  fe- 

Ita  in  Ms.  legitur,  ut  nee  audiendi  rocem,  nuUius  tamen  flagitii  compefr 

sint  Lipsius,  Acidalius,  et  alii  qui  sic  turn'  memorat. 
emendant,  qui  etiam  primi  ordinis  ce- 

Delph.  et  Var.  Clas.                     Paterc.  P 


226  C.   VELLEII    P4TERCULI 

in  praecipitia"  convcrsus,  patris  atquc  ejusdem  avi  sui  ani- 
mum''  alienavit  sibi;  moxque,  crescentibus  ia  dies  vitiis, 
dignum  furore  siio  habuit  exitura.* 

113.  xVccipe  nunc,  M.  Vinici,  tantum  in  bello  ducem, 
quantum  in  pace  vides  principem.'^  Junctis  exercitibus, 
quiquc  sub  Caesare  fuerant,  quique  ad  eum  venerant,  con- 
tractisque  in  una  castra  decern  legionibus,  lxx.  amplius 
cohortibus,  quatuordecim*^  (alis),'  et  pluribus  quam  decern 
veteranorum  millibus,  ad  hoc  magno  voluntariorum  numero, 
frequcntique  equite  regie/  tanto  denique  exercitu,  quantus 
nullo  unquani  loco  post  bella  fuerat  civilia;  oranes  eo  ipso 
la^ti  ertrnt,  maximamque  fiduciam  victoriae  in  numero  repo- 
nebant.  At  imperator,  optimus  eorum,  quae  agebat,  judex, 
et  utilia  speciosis  praeferens,  quod  que  semper  eum  facien- 
tem  vidi  in  omnibus  bellis,  quae  probanda  essent,  non,  quae 
cuique*  probarentur,  sequens,  paucis  diebus  exercitum,  qui 
venerat,'  ad  refovendas  ex  itinere  ejus  vires,  moratus,  cum 
eum  majorem,  quam  ut  temperari  posset,  neqiie  habilem 
gubernaculo  cerneret,  dimittere  statuit :  prosecutusque  Ion- 
go  et  perquam  laborioso  itinere,  cujus  difficultas  enarrari 
vix  potest,  ut  neque  universos  quisquam  auderet  aggredi, 
et  partem   digredientium,  suorum^  quisque   metu  finium,* 

"  Ad  pemicio»a  consilia. 

'  Et  muUis  equitum  turmis  quas  reges  addoxcrant. 


>;unt  Cod.  et  Edd.  optimze.  Ed.  pr.  in  pace  cides.  Principes,  Sfc. — 1  Alis  sup- 
plevit  Lips,  probantibus  Voss.  Boeder.  Heins.  et  Ruhnken. — 2  Al.  utique. — 
3  Heins.  scribendum  censet  subveneral. — 4  Ita  emendavit  et  interpiinxiihunc 
locum  Vascos.    Edd.  vett.  partem  digredientium  morum,  S^c,    In  quibiisdam  ra 

NOT/E 

'^  Avi  sui  animum']  Augusti,  a  quo  ret,  eique,  qui  fecisset,    minaretnr  ; 

io  exilinni  |)iil:>u8  mi.  non  tamen  ultus  est.   Quod  variis  ser- 

'  DigMim  furore  tuo  exitum]    Sua  monibus  lociini  dedit.' 
temeritate.    Hoc  primum  imperii  Ti-         '  Qiw/uorddcim]  Eruditis  Lipsii  con- 

beriani  fncinus,  adulalionis  velo  hie  jcrtura  i)lacuit,  liic  scilicet  adjicieiio 

obductum,  Dio  revclavit  liis   verbis:  diim  esse  «iis ;  Ga.liice,  quatorze  cor p$ 

'  Agrippaoi    Nola  misso    pcrcussore  de  curalerie. 

[Tiberius]    nccavit.     Quam    cacdem  ?  Et  partem  digredientium,  suorum^ 

cum  p05tca  injubsu  suo  factam  dice-  Scnsus  est :  Et  ne  hostes  quoque  pos- 


HISTORIiE   ROMANIC    LIB.   II.   114.  227 

universi  tentare  non  possent,  rcmisit  eo,  unde  venerant :  et 
ipse  asperrimae  hyemis  initio  [U.  c.  7(>0.  p.  Chr.  n.  7.]  in- 
gressus  Sisciara,^  ^  legates,  inter  qiios  ipsi  fuimus,  partitis 
prae  fecit  hybernis. 

114.  O  rem  dictu  non  eminentem,'  sed  solida  veraque 
virtute  atque  utilitate  niaximam,  experientia  suavissiraam, 
humanitate  singularem!  Per  omne  belli  Gernianici  Panno- 
niciquc  tempus,  neino  e  nobis,  gradumve  nostrum  aut  prae- 
cedentibus  aut  sequentibus,  irabecillus  fuit,  cvijiis  salus  ac 
valetudo  non  ita  sustentaretur  Caesaris  cura,  tanquam  dis- 
tractissimiis^  ille  tantorum  onerum^  mole  htiic  nni  negotio* 
vacaret  animus.  Erat  desiderantibus  paratum  junctum^  ve- 
hiculum  ;''  lectica  ejus  publicata,^  cujus  (usum)'°  cum  alii, 
turn  ego  sensi.  Jam  medici,  jam  apparatus  cibi,  jam  in  hoc 
solum  importatum  instrumentum  balinei,*  nullius  non  suc- 
currit  valetudini.  Domus  tantum  ac  domestici  deerant; 
ceterum"  nihil,  quod  ab  illis  aut  praestari  aut  desiderari 

y  Ejus  lectica  evAt  facta  publico. 


quisque  etfinium  oniissa  sunt. — 5  Ita  Cod.  Ed.  pr.  Sistiam. — 6  ItaRlienan.  et 
Edd.  pluiim.  Ed.[pr. distraximus. — 7  Santenius,  teste  et  probante  Ruhnken,  ad 
h.  1.  operum  malebat.— 8  Ita  Ed.  Basil,  et  fere  omnes  Edd.  Cod.  genitio,  iinde 
Surer,  g-entj  coiij.  quod  displicet  Hnrmana.  qui  heneficio  vel  officio  conjecit. 
Ed.  pr.  huic  uni  vacaret. — 9  Junctum  pro  glossemate  habet  Kraus. — 10  Usum, 
quod  in  Ed.  pr.  deest,  supplevit  Lips,  probantibns  Voss.  et  Heins.    Rhenan. 

NOT^ 

sent  oppugnarc  partem  eorum,  qui  a  ^  Junctum  vehictdum']    Idem  plane 

se  Tiberio    digrediebantur,   propter  legitur  apud  Livium  :  'juncto  vehi- 

hunc  mctum,  ne  scilicet  sui  fines  ali-  culo  iiti,' id  estjuxta  Gellinm  lib.  xx. 

oruni,  qui  remanebant,  incursionibus  cap.  1.  'jumento  uti.'      Est  quidem 

patereut.  jumentum  pecus  quodlibet,  aut  sarci- 

'•  Sisciam]  Olim  erat  urbs  Panoo-  nas   gerens,  airt   plaustrum   trahens, 

niaB  superioris  :    nunc  pagus,   vulgo  aut  tcrram  excolens  :  sed  praeterea 

Sisseg.  significat,inquit,  vehiculi  genus,  quod 

•  O  rem  dictu  non  eminentem^  Sen-  juuctis  pecoribus   traliitur,  quodque 

sus  est:  Narraturus  sum  rem  dictu  veteres  dixerunt  junctum  vehiculum. 

quidem  niinime  speciosam,  sed  maxi-  '  Balinei]  Instnimento  balinei  sig- 

mam,  si  earn  solida  veraque   virtute  nificatur    supellex    quiclibet   idonea 

etntilitatemetiamur ;  ctsuavissimam  bainco.     Ba\avi7ou  Grxci  appellant; 

iis  qui  experti  sunt,  quseque  singu-  quo  sauitatis  causa  utcbantur,  ut  per 

laris  est  humanitatis  nota.  stidores  elicerent  uialignos  vapores. 


2*28  C.    VELLKII    PATERCULI 

posset.  Adjiciam'^  illud,  quod,  qiiisquis  illis  temporibus* 
intcrfiiif,  at  alin,  qiia^  retuli,  agnoscet^  protiniis.  Solus  sem- 
per equo  vcctus  est :  solus  cum  iis,  quos  invitaverat,  ma- 
jore  parte  £estivarum  expeditionum,  coenavit  sedens ;""  non 
sequeutibus  disciplinani,  quatcnus  exemplo  non  nocebatur, 
ignovil ;  admonitio  trequens  [injeraf  et  castigatio,  vindicta 
rarissima:*  agebatque  medium  plurima  dissimulautis,  ali- 
qua  inhibcntis.  H\ems  eraolumentum  patrati  belli  contu- 
lit.'  Sed^  insefjuenti"  acstate  [U.  c.  7G1.  p.  Chr.  n.  8.]  ora- 
uis  Pannonia,  reliquiis  totius  belli  in  Delmatia  manentibus,*^ 
pacem  petiit.  Ferocem  illam  tot  millium  juventutem,  paulo 
ante  servitutem  niinatam  Italia',  confercntem  arma,  quibus 
usa  erat  apud  flumen,  nomine  Bathinum,°  prosternentem- 
que  se  universara  genibus  imperatoris,  Batonemquc  et  Pi- 
netera,  excelsissimos  duces,  captum  alterum,  alterum^  dedi- 
tum,'' justis  voluminibus  ordine  narrabimus,  at  spero.^"  Au- 

*  Pepcrcit  iis  qui  non  ohservnbant  discipliridin,  dum  non  prmlibatur  pcrnidosum 
txempluin;  admonchat  ct  olijuvi^ahitt  sapc  t;<)s  qui  picatvcrnnf ,  punicbat  autem 
rarissinie :  et  tcmbat  (|uoildaiii  medium  pluiimu  dinsimuluns,  nonmdla  proliibens. 
IJijems  (iltulit  comtJKidum  cunsummati  belli, 

"  Spern  me  nnrrulnvum  ordine,  ])rolixiorihiis  libris,  qnoniodo  tot  millia  militiim 
illorum  fcTocinm,  i\\\\  paulo  ante  minati  erant  servitutem  Italicp,  deposueritit  arma, 
quibun  nsi  erant  ad  ripam  Jiuminis  vocati  liathini;  quomodo  universi  provoluti 
sint  (id  pedes  Tiberii ;  (|uoniodo  e.r  ambobus  ducibus  Batone  ct  Pinete,  altissimo! 
statura  viris,  unus  captus  sit,  alter  vero  deditus. 


beneficium. — 11  Heins.  leg.  ceteronim. — 12  Alii  Adjice. — 1  Heins.  post  tem- 
paribus  inserendiim  censt-t  rebus.- — 2  Lips,  aliique  agnosceret. — 3  Tb  in  in 
inerat  fx  \>vn  rf-dcntibus  ns  oiliiin  piitavit  Kraiis.  Vir  D.  in  Ephemcr.  Get- 
ting. 1779.  Addit.  p.  121.  expiingendiini  censct  inerat,  \(l  legcndum  interdum. 
— 4  Ita  roirigit  Rhcnan.  Kd.  pr.  amarissima. — 5  Lips.  Lt  probantibiis  Ra- 
phcl.  et  Riilinkim. — G  Heins.  conj.  in  Dulmatiam  emnnantibus. — 7  In  Ed.  pr. 
erat  pro  «i//erK>rt,  qiioci  dcdit  l>d.  Basil.,  use,  iinde  hlym.  alterum  a  se.  Heins. 
conj.  se  dedentcM.-  H  Kiaiis.  vult  trausponere  ut  spero,  ordine  narrabimus. — 

NOTiE 

"  Cccnarit  sedcns]  Koniani   in  cibo  liatinum.     Fliivins  est  Picenorum  in 

capiendo  viilfio   discunibebant,    non  Aprutio,  Interamnam  urbem  alluens, 

more  no^tio  s<(lebant.     Hinc  lectiis  et   ad    Flavianiim   castrum  in  mare 

dicitnr  I'liiiio  'di>-(iibiforins,'   super  Hadriaticum  exiens. 

quo  Cfcnatnri  <lisciiiTibeba>it.  P  Alterum  deditum]    Vossins  addit, 

"  Sed   inserfucnti]     Aiictore   Lipsio  «  se  deditum,  auclore  Dione,  qui  Ba- 

lege  et  insitptenti.  tonem  docet  ad  Tiberium  sponlc  ve- 

"  Iiathinum'\  Scribe  cnm  Pontano,  nis6e,sc<iue  dcdidisse.  Quam  notulam 


HISTORI.li:    ROMANCE    LIB.   II.   115.  229 

tunino9  victor  in  hyberna  rediicitur  exercitiis,  cnjas  omnibus 
copiis  a  Caesare  M.'°  Lepidus  proefectus  est,  vir  nomini"  ac 
fortunae  eoium  proximus  :'•  quern  in  quantum  quis  aut 
cognoscerc  aut  intelligere  potuit,  in  tantura  miratur  ac  dili- 
g:it,  tantorumque  nominum,  qui  bus  ortus  est,  ornamentum 
judical.'' 

115.  Ca?sar  ad  alteram  belli  Delmatici  molenv'  animum 
atque  arma  contulit.  [U.  c.  762.  p.  Chr.  n.  9.]  In  qua  re- 
gione'^  quali  adjutore  legatoque  fratre  meo,  Magio  Celere 
Velleiano,'  usus  sit,  ipsius  patrisque  ejus  prEedicatione 
testatum  est,  et  amplissimorum  honorum,^  ^  quibus  tvium- 
phans  eum  Caesar  donavil,  signat  memoria.  Initio  aestatis 
Lepidus,  educto  hybernis  exercitu,  per  gentes  integras,' 
immunesquc  adlmc  clade  belli,  et  eo  feroces  ac  truces,  ten- 
dens  ad  Tiberium  imperatorera,  cum  difficultate  locorura,  et 
cum  vi  hostium  luctatus,  magna  cum  clade  obsistentium, 
excisis  agris,''  exustis  aedificiis,  caesis  viris,  laetus  victoria, 
praedaque  onustus,  pervenit  ad  Caesarem  :  et  ob  [ea]+  quae, 
si  propriis  gessisset  auspiciis,  triumpliare  debuerat,  orna- 

*  Vir  (\n\  proxime  accedit  ad  famam  et  ad forlunam  suorum :  quern  quisque  admi- 
ratnr  et  amat,  et  jttdicat  esse  dectts  illustrium  majorum  a  quibus  uriumlus  est,  pro- 
ut  potuit  ilium  cognoscere  et  penitus  perspicere. 

<■  Vastatis  agris. 


9  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  Autumni. — 10  Ed.  pr.  Casnrem  Lepidus  prcvfectus  est. 
Rhenano  debetur,  a  Ccesare:  Biiierio,  31.  Lepidus.^ll  Ed.  pr.  7iominis. — 
12  Ruhnken.  In  qua  expeditione :  Herel.  in  eo  negotio:  Forsitan  in  qua  quali, 
lit  regione  a  glossatore,  et  in  qua  referendum  sit  ad  belli  molem.  Kraus. — 1  Ita 
Ed.  Basil.  Ed.  pr.  iMagio  Celtre  ullifiano:  Cod.  IMagio  Celere  Ulijlano. — 2  Lips. 
donorum,  prohante  Ruhnken. — 3  Ita  Ed.  Basil.  Cod.  pergeritis  in  integras,  vel 
in  integritas.   Ed.  pr.  pergentis  integras. — 4  Ea  ejicienduni  censet  Ruhukenius, 

NOT^E 

Rhenano  debere  se  profitetur.  sins    legit    donorum ;    quia  niox    de 

1  Ac  fortuncc  eorum  proximus]  Vos-  fratre  et  de  se,  '  qneni  [tritimplinm] 

sius  aliique  reote  emendantet  legunt  niihi  fratrique   meo  inter  pracipuos 

suorum,   scilicet   ;Eniiliorinn :    e  qua  praecipuisque  donis  adornatos  viros 

gente  Lepidus  erat.  comitari  contigit.'    Notns  nios  trium- 

■■  Ad  alteram  belli  Delmatici  molem]  pborum,  in  qnibifs  coromv,  torqties, 

Ad  aliud  helium,  quod   restabat   in  et   phalerae    bello  nieritis    dabantur. 

Dalmatia  a^que  difficile.  Si   tamen   servas  honorum,    intelligc 

'  Et  amplissimorum  honoruyn]   Lip-  triiunpliales  bonores. 


2*30  C.   VELLEII    PATERCULl 

mentis  triumphalibus.'  consentiente  cum  judicio  Principum 
voluntate  senatns,  (donatus)^  est.  Ilia  aestas  maximi  belli 
consummavit  cfl'ectus.  Quippe  Perustoe  ac  Desitiates'^ 
Delmatie,"  situ  locorum  ac  montium,  ingcniorum  ferocia, 
niira  etiam  pugnandi  scientia,  sed  praecipue  angustiis  sal- 
tuum  paiiie  inexpufjnabiles,  non  jam  ductu,  sed  manibus 
atque  armis  ipsius  Caesaris  turn  demum  pacati  sunt,  cum 
paene  funditus  eversi  forent.  Nihil  in  hoc  tanto  bello,  nihil 
in  Germania  aut  videre  majus,  aut  mirari  magis  potui, 
quara  quod  iraperatori  nunquam  adeo  ulla  opportuna  visa 
est  victoriae  occasio,  quam  damuo  amissi  pensaret  militis.'' 
Semperque  visum  est  gloriosum,  quod  esset  tutissimum  ;  et 
ante  conscientia?,  quam  famae,  consultum :  nee  unquam^ 
consilia  ducis  judicio  exercitus,  sed  exercitus  providentia 
ducis  rectus  est. 

116.  Magna  in  hello  Delraatico^  experimenta  virtutis  in 
iucultos  ac  difficiles  locos  praemissus  Germanicus"  dedit : 

"*  Quam  vellet  emerejacturasuorummilitum. 


et  legendum  propriis  resgessiaset,  ifc. — 5  Rhenan.  ita  supplet.  Herd,  honoratus, 
ex  II.  112. — 6  Ed.  pr.  Pervsia  ade  siciales.  Ed.  Basil.  Daorisi  et  Desitiates. 
Voss.  Pirustce  nc  Desitiates,  pro  quo  Heins.  scripsit  I'erustce.  Kheuan.  conj. 
jierfidia  eTitialcs  Dalmata. — 7  Ita  Ed.  pr.  Cod.  ne  cum  quod  consil. — t  Ita 
Cod.   Kd.  [n.  Dalmatico. — 8  Ita  Voss.     Ed.  [>y.  celehri...diligenti,(]uibus:  Cod. 

NOTyE 

'  Ornamentis  triumphalibus^  Haec  fjimt  Daorisi  et  Desiates,  sed  Vossins 
ornanventa  et  insignia  f  rant  corona,  pro  Daorisi  snl)stitiut  Pirusta  ob  lite- 
patera  anrea,  sella  curnlis,  scipio  rariim  vicinitatem,  cum  in  Ms.  es- 
cburncus,  tunica  palmata,  toga  picta,  set,  Perusin  ade  Sitiates  Delmata. 
laurea  ;  quihiis  appillationcni  impe-  Ad  id  probaudum  movct,  quod  hos 
ratoris  adjicit  Oniiplirius  :  k.iI  falso,  populo^  situ  locorum  ac  montium  pae- 
Utnotat  Srhfgkiiiscx  Tacito  Ann.  iii.  ni-  inexpujinabilcs  esse  Velleius  dicat. 
et  ex  Vellcio,  intra  de  Klxso,  '  qui  Nam  Pirusta  in  confinio  Dalmatiae, 
post  paucof-  annos  I'rocos.  in  Africa  ct  Maccdoniae  ad  ortum  siti  sunt,  ad 
ornanienta  Iriutnplialia  cum'  (vides  Glanam  fluvitnn,  juxta  Scardummon- 
imperatoris  appellationcm,  tanquani  tern,  qui  magna  parte  eos  ambit, 
augustius  ali«)uid,  ab  ornamentis  tri-  Yignereo  nunc  dicuutur  Albanesi. 
umphaJibus  distinguij  '  appcUatione  '  Germanicus]  Drusi  ex  juniore 
imperatoris  meruit.'  Antouia   tilius,  C.  Caesaris  Caligulae 

"  PerustcE  ac    Desitiates  Delmatal  pater,  a  Tiberio  patruo  adoptatus. 
Illyrici  populi  in  Dalmatia.    Alii  Ic- 


HISTORIC   R0MAN;E   Lie.   II.  116.  231 

celebri  ctiam  opera  diliffcntiquc^  Vibius  Postumus,?^  vir 
consularis,  praepositiis  l)elmatia3,t  ornamenta  meruit  trium- 
phalia:  quern  honorem  ante  paucos  annos  Passienus  et 
Cossus,  viri  quibusdam  diversis  virtutibiis  celcbres,  in 
Africa  meruerant.  Sed  Cossus  Victoria)  testimonium  ctiam 
in  cognomen  filii  contulit,  adolesccntis  in  omnium  virtutum 
exempla  geniti.  At  Postumi'°  operum  L.  Apronius  parti- 
ceps,  ilia  quoque  militia  eos,  quos  mox  consecutus  est, 
honores  excellenti  virtute  meruit.  Utinam  non  majoribus 
experimentis  testatum  esset,  quantum  in  omni  re  fortuna 
posset!  Sed  in  hoc"  quoque  genere  abunde  agnosci  vis 
ejus  potest.  Nam  ^Elius  Lamia, "^^  vir  antiquissimi  moris, 
et  priscam  gravitatem  semper  humanitate  temperans,  in 
Germania,  Illyricoque,  et  mox  in  Africa,  splendidissimis 
functus  ministeriis,  npn  merito,  sed  materia  adipiscendi 
triumphalia  dcfectus  est.*'  Et  A.  Licinius  Nerva  Silianus, 
P.  Silii  filius,  quern  virum,  ne  qui  intellexit  quidem,  abunde 
rairatus  est,'  ne  nihil  non^  optimo  civi,  simplicissimo  duci, 

*"  Privatus  est. 


cel^ris:  Lips.  diligenliaque.—O  Pigh.  Aiinal.  T.  iii.  p.  538.  C.  Vibius  Post  hu- 
mus: Ed.  pr.  Julius  Posthumus:  Cod.  Jul.  P.  Ed.  Basil,  diligenti  Q.  Julius  P. 
— t  Ita  Cod.  Ed.  pr.  Dalmatio'.—lO  Ed.  ^r.  At  Post humi.  Cod.  Ad  Postumio. 
—II  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  loco.— 12  Ita  Rulinken.  ex  Tacit.  Ann.  iv.  13. 
Nonmilli  Nam  et  Sejunns:  Ed.  pr.  Nam  et  etimn  vir,  Sfc. — 1  Bnrmann. 
conj.  quern  vivum  qui  intellexit,  nc  quidem  abunde  mir.  est. — 2  Ita  Cod.  Non 

NOTiE 

y   Vibius  Postumusi  Alii  Icgnnt  Q.  Causa   suspiciojiis  ex  Velleii  capite 

Julius  Poslumus,  qiicm  Scliegkins  ex  125.  ubi  1.  dicit  Juuiuni  Blaesunj  'in 

Tacito  Annal.  iv.  putat  ilUini  esse,  Illyiico    colebcninia  militia  fnisse,' 

quein  Sejanus  post  Diiisi  mortem  ad  &c.    2.  iiiterserit,    'lit    pr,jediximus.' 

toUendos  Germanici  liberos  delegerat  Ubi  aiitem  de  Jiinio  et  lUyrico  aliquid 

socinm.  Falso  putat:   affirmant  enim  prtedictum,   nisi  hie?      Adde    quod 

Pighius  et  Vossius  ex  Fioro   lib.  iv.  Junio   Bhvso  convenit  AtVicae   prae- 

cap.  ultimo,  intelligendum  hoc  loco  fectura,  cujus  hie  quoque  mentio  est. 

esse  C  Vibium  Postumum.  Turbat  tamen,  quod  ait  Velleius  Ju- 

*  Nam  jEUus  Lamia]  Alii  legunt  ninm  Blaesum  '  defectum  materia  ad- 
Nam  et  Sejanus ;  sed  hvec  certe  in  Se-  ipisccndi  triumphalia :'  nam  ea  retulit 
janum  non  cadunt,  ut  bene  Lipsins  ex  Africa.  Sed  Velleii  verba  ad  Ger- 
observavit,  qui  equestri  loco  provin-  maniam  et  Illyricum  tantum  restrin- 
cias  ant  exercitus  non  rexit ;  quare  genda  sunt. 
Lipsius  Tult  legi    nam    et    BUssns. 


232  C.   VELLEII    PATERCULI 

perisset,  prsereptns  immature,'  ct  fructu  amplissimae  princi- 
pis  amiciticTc,  et  consummatione  cvcctas"  in  altissimum  pa- 
termim(|ue  tastiirium  imaginis  defectus  est.*-^  Ilorum^  viro- 
rum  mciitioni  si  (jnis  quaesisse  me  dicet  locum,  fatentem 
arguet.  Neque  cnim  Justus  sine  mendacio  candor  apud 
bonos  crimini  est.^  ^ 

117.  Tantum  quod^  ultiraam  imposuerat  Pannonico  ac 
Delmatico  hello  Caesar  manum  [U.  c.  762.  p.  Chr.  n.  9.], 
cum,  intra  quinque  consummati  tanti  operis  dies,  funestse 
ex  Germania  cpistolae,  caesi  Vari,^  trucidatarumque  legio- 
num  trium,  totidemque  alarum;  et  sex  cohortium  ***:9 
velut  in  hoc  salutem"°  tantummodo  indulgente  nobis  For- 
tuna,  ue  occupato  duce''  ***. ''' "    Sed  causa  et  persona  mo- 

/  Vir,  quern  ii  qui  ilium  infrospeaxrant  optime,  7ion  poterant  satis  admirari ;  ut 
nihil  essct,  tjuud  civis  optiinus,  et  dux  summi  amdotis  non  amisisset,  extinctus 
mortc  immatura,  privatus  est  fructu  maximce  timicitice  imperatoris  erga  ipsiim,  nee 
potuit  assequi  altissimam  illam  fortunam,  ad  quam  suus  pater  percenerat,  et  cujus 
ideam  animo  conceperat . 

t  Kam  nuda  rerum  expositio  sine  mendacio  non  meretur  ullam  vituperutionem 
apud  lionos. 

''  Vix  CcEsar  finierut  hdlum  Pannonia  et  Dalmatian,  cum  quinto  die  post  cunsum- 


dcest  in  Kd.  pr. — 3  Ita  Ed.  Basil,  Lugd.  Bat.  2.  Bipont.  aiierqiie,  probante 
Ruhnkrn.  Kd.  pr.  Biinnann.  et  quaedaiii  vctiistioics  pra/erens  immatura. — 
4  Biiiuianii.  niavnlt  deccplus  est,  probante  Itiiiinken.  ne  eadem  vox  statim 
lam  ingrate  recm  rat.  Sed  decipere  Velleio  t'ainiliare  non  e&t,  potiiis /rflurfare, 
fruslrare,  dcstituere  (ii.  120.),  (iiiaH  tanien  a  scriptura  Ed.  pr.  nimis  abliorrent. 
Kraus. — 5  Ita  IJiirer.  ox  Cod.  Honorum:  Ed.  pr.  Quorum. — G  Ita  fere  omnes 
Edd.  ex  corrcctionc  Ed.  Basil.  In  Ed.  pr.  legebatiir  crimiui  est,  tantum  quod. 
I'ltimatn,  l^c. — 7  Ursin.  nialit  Tantum  non:  Atidal.  Tandem  quoque  conjecerat, 
sed  i)astea  vnlgatum  tuetur. — H  Heins.  conj.  cum  intra  quintum  consumm.  t.  o. 
diemfuncsta  ccce  e  Germania  epistola  de  casu  Vari  (subaudito  afferuntur). — 
'J  Laciinani  nianifestain  explet  Burniann.  venerunt,  vel  nuntia;  tenerunt.  Vir 
1).  in  Biblioth.  Pliiloiog.  Vol.  i.  p.  44.  reddlta  sunt,  ex  Cic.  ad  Div.  vii.  23. 
Vide  ,siij»ra  ii.  18.  42.^ — 10  Salutem  debetiir  conjecturse  Scliegkii,  ctim  in 
Ed.  pr.  et  plurimis  aliis  legeretur  saltern.  Mox  \'ir  D.  Joh.  Ortuin.  tantum- 
modo e  glossa  TOO  saltern  enatiim  ccnscbat. — 11  Duce  correctioni  Ed.  Basil. 

NOTyE 

»    Et    consummatione    etecta,    ^c]  nabat  cxtoUere  suam  imaginem  ad  altit- 

Prater  hiijiis  loci   sensum,  rpieni  ha-  simum  culmen,  ad  quod  pater  suam  ex- 

bes   in   iuterpr<:tatione,  ccce   affcro  tulerat.     Hoc  sensu  suineretiir  imago 

alium,    in   quo    inest   aliqua   Itonia-  pro  nobilitate,  et  pro  faniiiia:  stem- 

i)i  moris  notitia  :  privatus  est  fructu  matis. 

maxima:  amicitia:  imperalorin  erga  ip-  ''  Ne  occupato  duce]  Aliqiiibus  hie 

huin,  ct  pcrfictione  consilii  quo  desti-  locus  videtur  niulilus.      1.  Gruterus 


historic:  romance  lib.  h.  117.  233 

ram  exigit.''  Varus  Quintilius,  nobili  magis,  quam  illustri'^ 
ortus  familia,  vir  ingenio  raitis,  moribus  quietus,  ut  cor- 
porc,  ita'  aninio  immobilior,'  otio  magis  castrorum,  quam 
bellicce  assuetus  militiaj :  pecunia3  vero  quam  non  contem- 
tor,  Syria,  cui  pici^fueiat,  declaravit  ;*  quam  pauper  divi- 
tem  iiigressus,  dives  pauperera  reliquit.  Is  cum  excrcitui, 
qui  erat  in  Germania,  prgeesset,  concepit^  esse  homines,  qui 
nihil  praetcr  vocem  membraque  liaberent  hominum,  quique 
giadiis  domari  non  poterant,  posse  jure  mulceri.  Quo  pro- 
posilo  mediam  ingressus  Germaniam,  velut  inter  viros  pacis 
gaudentes  dulcedine,  jurisdictionibus,  agendoque  pro  tri- 
bunali'  ordine,''  traliebat  a?stiva.' 

mationem  tunti  operis,  allntcE  sunt  ex  Germania  trixtes  Uteres  de  clade  Vari,  et  de 
ccede  triiun  legiomtm,  tt  totidem  turmarum  equestrium,  et  sex  cohorlium,  foriuna 
saltern  velut  obsequenle  nobis  in  eo,  quod  hac  eludes  non  contigerit  occupato  alibi 
Tiberio. 

'  ^quc  curpore  el  mente  tardior. 

*  Syria  vtro,  quam  rexerat,  pate/ecit  quam  non  pecuniam  aspernabatur. 

'  Hac  cogitutione  progressus  in  medium  Germanicc,  tradueebat  astatem,  qua  fit 
helium,  reddendo  jus,  et  pracipiendo  e  tribunali  gradu,  quasi  fiiisset  iriter  homines 
amantes  dulcedinem  paeis. 

debetur,  qui  et  hie  TeKeiav  aTiytx7)v  imposuit.  Edd.  plurimae  occupato  duce,  et 
causa  persona,  ^v.  Ed.  pr.  occ,  ducem,  et  causa  persona :  Lacuiiani  expiet  Voss. 
ne  occ.  duce  in  debellandis  Pannoniis  victores  Germani  lis  se  conjungerent,  ex  Sue- 
ton.  Tib.  XVII.  Lips,  post  duce  addit  sceviret,  et  mox  conigit  Sed  causa  et. 
Heins.  conj.  rei  causa.  Ed.  pr.  ef  c.  p. — 12  Ita  transposuit  Riihnken.  ut  rei 
Veritas  constet;  Quintilii  enim  vetustate  generis,  non  rebus  gestis,  clari  fue- 
runt.  Kruus.  Ed.  pr.  et  plurimffi  aliee  illustri  magis,  quam  nobili. — I  Ita  Aci- 
daL  AVn  et  corpore,  el  animo :  Ed.  pr.  ut  cor  pore  et  animo. — 2  Here\.  conccpit 
spetn,  homines,  ^c.  Kraus.  post  concepit  suspicatur  excidisse  animo  Germanus. 
—3  Heins.  malit  iribunalis. — 4  Ita  correxit  Lips.     Ed.  pr.  credebat :  Heins. 

NOT/E 

<immaiheTt\t  saltemtantummodo super-  Oinissa  lectione  Delbenii,  sed  caussa 

flue  dici.     2.  Lipsius,  ut  sibi  videtur,  persona  moramexigit ;  et  neglecta  ob- 

lacunam  supplet  unico  verbo:  ne  oc-  servatione  Gruteri,  qui  t««Aa  ablativo 

cupato  duce  sariret.     Sed  quare  muti-  casu  accipit ;  sceuti  suiiius  Lipsii  Icc- 

lus  hie  locus?     Habent  verba,  utja-  tionem,  sed  caussa,  et  persona,  moram 

cent,  facileni  scnsum  :  nimiruni  in  eo  exigit,  iioc  sensu  :    Sed  hujus  causa 

positam  fuisse  fortunai  indulgeutiam,  cladis,  et  Varus  qui   iilani    accepit, 

qnod  Vari  clades  non  acciderit,  oc-  postulant  ut  in  iis  consistanuis. 

cupato  et  districto  alibi  duce  Tiberio.  ''  Pro  tribunali  ordiiie]  Has  duas  vo- 

Quia  secus  futurum  fuisset,  ut  hostis  ces  existinio  cum  Lipsio  conjuugen- 

usus  victoria  latins  arnia  protulisset,  das  siniul  esse :  pro  tribunali  ordine. 

nisi^obviani  ituui  esset.  Id  est,  e  loco  sive  sede,  unde  jus  tau- 

'^  Sed  causa  et  peraonUf  moram  exigit^  quam  judex  reddebat. 


234  C.   VELLEII    PATERCDLI 

118.  At  illi,  quod  nisi  cxpertus  vix  credat/  in  summa 
feritate  versutissiini,  natumquc  mendacio  genus,"'  siraulan- 
tes  fictas  litium  series,  et  nunc  provocantes^  alter  alterura 
injuria,'^  nunc  agentes  gratias,  quod  ea  Romana  justitia 
finiret,  leritasque  sua  novitate^  incognitae  disciplinae  mites- 
ceret,^  ct  solita  armis  decerni^  jure  terminarentur,  in  sum- 
mam  socordiam  perduxere  Quintilium,  usque  eo,  ut  se 
praetorcm  urbanum  in  foro  jus  dicere,  non  in  mediis  Ger- 
maniae  finibus  extrcitui  praeesse  crederet.  Turn  juvenis 
genere  nobilis,  manu  fortis,  sensu  celer,  ultra'°  barbarum 
promtus  ingenio,  nomine  Arminius,  Sigimeri  principis  gen- 
tis  ejus*  filius,  ardoreui  animi  vultu  oculisque  praeferens, 
assiduus  militia)  nostrae  prioris  comes,"  (cum)"  jure  etiam 
civitatis  Romanae"  jus'  equestris  consequens  gradus,  segni- 
tia  ducis  in  occasionem  sceleris  usus  est,  hand  imprudenter 
speculatus,  neminem  celerius  opprimi,  quam  qui  nihil  time- 
ret  ;  et  frequentissimum  initium  esse  calamitatis,  securita- 
tem.  Primo  igitur  paucos,  mox  plures  in  societatem^  con- 
silii  recipit :'  opprimi  posse  Romanos,  et  dicit,'^  et  persua- 
det ;  decretis  facta  jungit ;  tempus  insidiarum  constituit. 
Id  Varo  per  virum  ejus  gentis  fidelem  clarique  nomiuis  Se- 
gcsten  indicatur.  Sed  obstabant  jam^  fata  consiliis,  omnem- 
que  anirai  ejus  aciem  praestrinxerant.^  ^    Quippe  ita  se  res 

*"  Et  gens  ntila  disHtntUationi. 

"Qui  diu  militaterat  inter  nos  superior  ibiis  bellis. 

credos.— r>  Ita  Rhenan.  mult^que  Etld.  Cod.  procat  as.  Ed.  pr.  procaces,  lu 
una  provocare. — 6  Lips,  injurijs. — 7  Rnlinken.  conj.  suavitate. — 8  Ita  Ed.  pr. 
Cod.  mtUesceret. — 9  Ita  corrigit  (Jroiiov.  Obss.  iii.  13.  In  Ed.  pr.  et  plu- 
rimis  aliis  est  discerni.  — 10  Lips,  et  ultra. — 11  Cum  insert-ndiini  jiidicavit 
Heins.,  sed  deest  in  Edd.  vett.  <pianini  nonniilla;  pro  etiam  legunt  et 
jam. — 12  Ita  correxit  liiircr.  ex  Ed.  pr.  }{homa.—-\  liiirmann.  conj.  decus. 
—2  Ita  oniiies  ex  rorrectionc  Klif-nan.  Ed.  pr.  pluris  in  socictitte  co.  sili. 
— 3  Ita  Vavfos.  et  ICd.  Basil.  Ed.  pr.  pracipit :  Rhenan.  recejiit. — 4  Heins. 
conj.  docet.  -  5  Ita  Lips.  Kuiinken.  1-'a\.  Bipont.  et  alia;  recentiores.  Ed.  pr. 
eteani  innequentes  po»<tt<«ta<  etiam,  unde  Ed.  Basil,  pravalebant  jam,  et  ita 
Liigd.  Bat.  2.   BurmaoD.  et  Clud. — 0  Ita  Ed.  Basil,  et  al.  recent.     Ed.  pr. 

NOT.*: 

•^  Principi*  gvntis  yut]    Cattorum,      leius    scrips! t,    pi-astruxernnt,    quod 

de  qiiibus  supra.  idem  est  ?L\(\\\cobHruxeriint  /  qno  mo- 

'  Praitrinxerant'\  Nnm  potioi  VeU     do  Julius  Celtus:   'perituris  ocnlos 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.   II.   119.  235 

habet,  ut  plerumque  [quip  fortunam  mutaturus  Deus^  con- 
silia  corrumpat,  efficiatque,  quod  miserrimum  est,  ut,  quod 
accidit,  id*  etiam  merito  accidisse  videatur,  et  casus  in  cul- 
pam^  transeat.  Negat  itaque  se  credere,  spemque  in'°  se 
benevolentiae"  ex  merito  ajstimare  proHtetur.  Nee  diutius, 
post  primum  indicem,  secundo  relictus  locus." 

119.  Ordinem  atrocissimae  calamitatis,  qua  nulla,  post 
Crassi"^  in  Parthis  damnum,  in  externis  gentibus  gravior 
Romanis  fuit,  justis  voluminibus,  ut  alii,  ita  nos  conabimur 
exponere.  Nunc  summa  deflenda  est.**  Exercitus  omnium 
tortissimus,  disciplina,  manu,  experientiaque  bellorum  inter 
Romanos  milites^  princeps,  marcore  ducis,^  perfidia  hostis, 
iniquitate  fortunae  circumventus,  (cum  ne  pugnandi  quidem 
[egredie]  ***"■  aut  occasio  iis,  in  quantum  voluerant,  data 
esset  impune,  castigatis  etiam  quibusdam  gravi  poena,  quia 
Romanis  et  armis  et  animis  usi  fuissent,)  inclusus  sylvis, 

*  Et  denuntiat  se  metin Jiduciam,  quam  habere  debet  in  benevolentia  Germano- 
rum  erga  se,  officiis  suis  erga  ipsos.  Nee  longo  tempore  post  primum  delatorem 
opportunitas  fuit  audiendi  alterius. 

p  Languore  imperatoris. 

prcBstruxerat :  Yascos.  perstrinxerat :  Ed.  Lugd.  Bat.  2.  pra?sf(Ma;erani, quod  tne- 
tur  Acidal. — 7  Qui sustulit  Vascos.  8edVoss.  iiialit  reponere. cui. — 8  /ddeest  in 
Ed.  pr.,sed  in  Cod.eratf<£<Ja>»,unde  Burer.  dedit  id  etiam. — 9  Ita  Ed.  pr.  Cod. 
culpa. — 10  /n  ejerit  Ed.  Basil. — 11  Ed.  pr.  benevolentia.— 12  Ita  Ed.  pr.  Cod. 
Cassi. —  1  Riihnken.  milites  e  glossa  fliixisse  videtuv. — 2  Ed.  pr.  cum  ne  pug- 
nandi quidem  egregie,  aut  occnsinnis,  in  quantutii  voluerant,  data  esset  immunis. 
Cod.  pro  egregie  habebat  egredie.  Ed,  Basil,  cum  ne  pugnandi  quidem  egregie 
occasio,  in  quantum  voluerant,  data  esset  miseris,  castigatis:  Voss.  egrediendive 
occasio  iis.  Bnrmaiin.  congrcdiendive.  Ruhnkonio  in  egredie  siibstantivum 
latere  videbatur.  Equidem  boo  nii>iistrum  lectionis,  e  congrcdiendive,  quod 
e  margine  obt rnsum  sit,  natum  existimans  uncis  inchisi,  et  lacunaiu  ostendi, 
quae  forsitan  hausit  voceiu  copia,  (cf.  ii.  112.)  vel  potestas.  Pro  immunis  con- 
jecit  Burmannus  Misc.  Obs.  Vol.  viii.  p.  406.  impune,  probante  Ruhnkenio. 

NOTiE 

obstruit  fortuna.'    Apud  Ciceronem  ter,  et  omnibus  quasi  sinaul  compi'e- 

quidem  Pbilip.  xii.  legitur  :    '  Prae-  licusis.     Non  omittendus  est  Augusti 

strinxeratariem  auimiD.Brutisalus.'  luctus,  de  quo  refert  Suetonius  cap. 

Sed  forte  idem  est  error.  23.  '  Eum  adeo  Vai  iana  clade  con- 

B  Qui  fortunam  mutaturus  Deus'\  Vos-  sternatuni  esse,  ut  per  continues  nien- 

sius  pro  qui  cfnset  esse  reponendura  ses,  barbacapilloijue  submisso,  caput 

cui,  rectissiu»e.  interdum  foribus  illidertt,  vociferaus, 

'  Nunc  summa  deftenda  est^  Nunc  Quintili  Vare,  reddc  legioucs.* 
oportet  earn  cladem  deplorare  brevi- 


236  C.    VELLEII    PATERCULI 

paliidibus,'  insidiis,  ab  co  hostc  ad  internecionein  trucida- 
tus  est,  qucni  ita  semper  more  pccudum  trucidaverat,  ut 
vitam  aut  mortem  ejus,  nunc  ira,  nunc  venia  temperaret.' 
Duci  plus  ad  moriendum,  quam  ad  pugnandum,  animi  fuit. 
Quippe  i)aterni  avilique^'  exempli  successor  se  ipse  trans- 
lixit.  At  e  priefectis  castrorum  duobus,  quam  clarum  exem- 
plum  L.  E<»^gius,5  tara  turpe  (C.)  Cejonius^  prodidit:  qui, 
cum  longe  maximam  partem  absumsisset  acies,  auctor  de- 
ditionis,'^  supplicio,  quam  praelio,  mori  maluit.  At  Vala 
Numonius,^  ^  lesratus  Vari,  cetera  quietus  ac  probus,  diri 
auctor  exempli,  spoliatum  equite*  peditem  relinquens,  fuga 
cum  alis9  Rhenuiu  petere'°  ingressus  est.  Quod  factum  ejus 
fortuna  ulta  est:  non  enim  desertis  supert'uit,  sed  desertor 
occidit.  V  ari  corpus  semiustum  hostilis"  laceraverat  feri- 
tas  ;  caput  ejus  abscisum,  latumque  ad  Maroboduum,  et  ab 
eo  missura  ad  Caesarem,  gentilitii  tandem'^  tumuli  sepultura 
honoratum  est/ 


1  Vt  decerneret  de  vita  militum  prout  tantiim  suadthant  nunc  ira,  nunc  rnkeru 
rordia. 

''  Suasor,  ut  se  in  hosdum  poleslalem  traderent,  S)X, 

'   Tandem  mandalum  est,  ctim  honorijicis  exequiis,  tumulo  sucefamilice. 


Kraus. — 3  Ita  E<1.  Basil.  Ed.  pr.  paludis  ins. — 4  Ita  Ed.  pr.  Cod.  avique. — 
5  AI.  Eficitius. — 6  Ita  Heiiis.  probaute  Biirmann.  Ed.  pr.  C.Ejonius:  Ed. 
Basil,  tantiini  Ctjonius. — 7  Ita  corrigit  Ursin.  ex  Ed.  pr.  Valnumonius.  Burer. 
conj.  Valumnius. — H  Ila  fere  omuei  ex  correctione  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  equitem, 
peditem,  ifc. — 9  Ed.pr.  fug^a  cum  nliis:  Cod.  fugalum  aliis:  correxit  Ed.  Basil, 
recipientibus  omnibus. — 10  Barer,  conj.  pecture. — 11  Ed.  pr.  et  multae  alias, 
hosdum:  Cod.  hosti,  undo  Barer,  dedit /tos<i/is. — 12  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr. 
tamen. — 1  Id  Cod.  erat  prasidia  et  se,  £^c.  uude  Burer.  supplevit  munit,  quem 

NOT/E 

'  Paterni  avitique]  Ejus  i)ater  Var-  argentco  denario  sic  legit,  cum  in 
IIS  Quintilius  in  belle  Pliilippensi,  ut  nianuscripfo  Velloii  codice  legeretur 
vidimus  supra  cap.  71.  cum  se  insig-  Vidnumonius.  Addit  Ursinus  se  cre- 
nibus  lionorum  vclavissif,  liberti  ma-  derc  Valam  Numonium  cum  esse  ad 
no  interfertns  est.  De  ato  non  tam  quem  Horatius  scripsit  Epigtolam  15. 
obvium.  Lipsius  tamcn  reperit  apud  lib.  i.  Ubi  Vossius  dubitat,  an  non 
Caesarem  Bell.  Civil,  i.  Quintilium  potius  sf-ribendiim  ^it,  Ad  Cn.  Umo- 
Vamm  rpiaestorem  L.  Pomitii  ftiisse:  nium  Valam:  et  in  Velleio,  Vala  U- 
ut  probabile  sit,  eum  aut  in  Pliarsa-  monius,  ut  Golziiis  ex  Lauredani  nu- 
lla aut  in  Africa  sic  periisse.  niismate  expressit,   et  Cruquius  ad 

**  At  Vala  Numonius]    Urainus  ex  pradictam  Horatii  cpistolam  monet. 


HISTORIC   ROMANCE   LIB.    J/.   120.  237 

120.  His  auditis  revolat  ad  patrcm  Cassar  [U.  c.  763. 
p.  Chr.  n.  10.] ;  perpetuus  patronus  Uomaui  imperii,  assue- 
tam-sibi'  causani  suscipit.  Mittitur  ad  Germaniaiu,  Gallias 
confirnmt,  disponit  cxercitus,  pra^sidia  munit;'  se  iiiagni- 
tudine  sun,  non  fiducia  (ducis)  metiens,  qui  Cimbricam 
Teutonicam(iuc  militiam  Italia?  minabatur/ "  ullro'  llhenum 
cum  exercitu  transoreditur.  Arma  iniert  gcnti,'  quam  ar- 
ciiisse*  pater  et  patria  contenti  erant ;  penetrat  interius, 
aperit  limites/  vastat  agros,  urit  donios,  fundit  obvios  ;5 
maximaque  cum  gloria,  incolumi  omnium,  quos  transduxe- 
rat,  numero,  in  hyberna  revertitur.  Reddatur  verum  L. 
Asprenati  testimonium ;  qui  legatas  sub  avunculo  sue  Varo 
militans,  nava  virilique  opera  duarum  legionum,  quibus 
praeerat,  exercitum  immunem  tanta  calamitate  servavit; 
matureque  ad  inferiora  hyberna  descendendo,  vacillantes 
jam  cis  Rhenum"^  sitarura  gentium  animos  confirmavit.  Sunt 
tamen,  qui,  ut  vivos  ab  co  vindicates,  ita  jugulatorum  sub 
Varo  occupata  crediderint  patrimonia,  ha?reditatemque  ex- 
cisi  exercitus,  in  quantum  voluerit,  ab  eo^  aditam.^  Lucii 
etiam  Caedicii,  prasfecti  castrorum,  eorumque,  qui  una  cir- 
cumdati  Alisone^""  immensis  Germanorum  copiis  obsidc- 

'  Quam  tueri  solitus  erat. 

"■  Qui  minitabantur  Italia  helium  par  bello  Cimhrorum  ac  Tevtonum. 

^  Latiores  vias  facit. 

y  Et  cito  recedendo  in  hyberna  ad  inferinrem  Rhenum,  conVinuit  in  otfirio  nulan- 
tes  animos  nationum,  quw  sunt  citra  hunc  flnrium.  Sunt  tamen,  qui  putacerutit 
quod,  si  liberuverat  milites  vivos,  invasisset  etiam  in  bona  eoruni,  qui  sub  Varo 
trucidatifuerant,  et  quod  in  se  truyistuUssct ,  ad  arbitrium  suum,  pccuniant  relictam 
ab  exercitu  delete. 

secnti  sunt  omnes  Editores,  sed  rb  et  ab  aliis  retinetur,  ab  aliis  expnngitiir. 
Mox  pro  ducis,  quod  supplevit  Ruhnken.,  alii  cum  Rhenano  legunt  hosiium. 
— 2  Ita  Coii.  Ed.  pr.  minahantxir. — 3  Ita  probantibns  Voss.  et  Boeder, 
emendavit  Jo.  Fieiushem.  Ed.  pr.  ultra.— i  Ita  Ruhnk.  Ed.  pr.  Arma  ititer- 
fedi,  qua;  arguissc :  Lips,  arma  ivfert,  qua  arcuisse :  Voss.  arma  itifert  hosti, 
quern  arcuisse:  nonnulli  Arminio  territo :  alii  alitor. — 5  Ita  Ed.  pr.  Cod.  o6u- 
los. — 6  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  Rheno. — 7  Suspecla  habet  a6  «o  Hcrel. — 8  Ita 

NOTiE 

'  Arma  infer t  gent i]  Vossiana  lectio  tris  satis  babebant  Augustus  et  ci- 
paulo  diversa  est :    arma  infcrt  hosti      ves. 

quern,  ^-c.  boc  sensu  :  Rhenum  trans-  ™  Alisonel  Urbs  eat  non  procul  ab 

greditur,  et  ultro  petit  in  suis  sedi-  ortu  Lippia-  in  Westi'lialia,  viWgo  El- 
bus  Aiuiiniuui,  queui  arcuisse  a  uos-     sen.   Aliis  dicitur  Isdiug  iu  Gueldria, 


238  €.    VfiLLEIl    PATERCULl 

bantur,  laudanda  virtus  est ;  qui  omnibus  difficultatibus 
supcratis,  quas  inopia  rerum  intolerabiles,  vis  hostium  fa- 
ciebat  inexsuperabiles,  nee  temcrario  consilio,  nee  segni 
provideritia  usi,9  speeulatique  opportunitatem,  ferro  sibi  ad 
suos  peperere  reditum.  Ex  quo  apparet,  Varum  sane  gra- 
ven! ct  bonae  voluntatis  virum,  magis  imperatoris  defectum 
consilio,"  quam  virtute  destitatum*°  militum,  se  magnificen- 
tissimumque  perdidisse  exercitum.  Cum  in  captivos  saevi- 
retur  a  Germanis,  prasclari  facinoris  auctor  fuit  Caldus 
Coelius,  adolescens"  vctustate  familiae  suae  dignissimus : 
qui  coniplexus  catenarum,  quibus  vinctus  erat,  seriera,  ita 
illas  illisit  capiti  [suo],'^  ut  protinus  pariter  sanguinis"  cere- 
brique  influvio'  expiraret. 

121.  Eadem  et  virtus  et  fortuna  subsequenti  tempore  [in- 
gressa  animum]^  imperatoris  Tiberii  fuit,  quae  initio  fuerat. 
Qui  contusis'  hostium  viribus,  classicis  peditumque  cxpe- 
ditionibus,  cum  res  Galliarum  maximae  molis,  accensasque* 
plebis  ViennensiumP  dissensiones,  coercitione  magis  quam 
poena  moUisset ;  et  senatus  populusque  Romanus,  postu- 
lantc  patre  ejus,  ut  aequum  ei  jus^  in  omnibus  provinciis 
excrcitibusque  esset,  [quam  erat  ipsi]^  decreto  complexus 
esset :  (etcnim  absiirdura  erat,  non  esse  sub  illo,  quae  ab 
illo  vindicabantur ;  et  qui  ad  opem  ferendam  primus  erat. 


Rhenan.  Ed.  pr.  <i  Lisone. — 9  Ita  Ed.  pr.  Burer.  conj.  adjuti  e  vestigiis  Cod. 
uiti.  Hcins.  juti  vel  adjuti. — 10  Destitiitum  intnisiini  piitat  Herd. — 11  Ita 
Ruhnken.  Ed.  pr.  ('alias  ad  vetustatem  f.  Ed.  Jiasil.  Calius  vctmtaie :  Gruner. 
vir  rctustali  :  Lips,  ac  velustate.  Heins.  alta  vetustate:  Bnrmann.  adeo  velus- 
tate. — 12  Sua  (iaiiiiiat  Htrcl.— 1  Ita  Ed.  pr.  projiuvio  Ed.  Basil,  fffluvie 
Lips. — '2  Vir  I),  in  Epliciner.  Goettinji.  1779.  Addit.  p.  121.  iia-c  ejicienda 
censet.  Cod.  animain.  Ed.  pr.  animum. — 3  Ita  Hliiinken.  Ed.  pr.  conciissis. — 
4  Ita  Ed.  pr.  Co(J.  accaisaque. — .5  Ita  Rlieuan.  et  Edd.  plurima?.  Ed.  pr. 
<£quum  ejus. — 0  Ipso  Ed.  pr.    Aid.  Ne|).  Iia?c  uncis  iiicltisa  ejicieiidii   putavit. 

aOTJE 

ad  fliiviiim   Is.-ilam  :    H.  Jiinio  fVesel  litibus, 

in   Diicatii   Clivinsi  ad  Rlionun)  :  ve-         "  Ut  protinus  paritei- sanguinis,  ifc.'] 

rum,  opinor,  male.  Ut  statim  nioreretiir  profiiso  sanguine 

"  MaffiH  impiraloris  d'feclum  consi-  simni,  ct  sparso  ex  vnlncre  ccrebro. 
/Jo]   Sensiis  ("it  :    AniiKissc  exerciliirn  i'   Vieunensium']   Incolar;  sunt   Vien- 

«ua  potius,  quam  militum  culpa;  et  nap,  (pia?  urhs  est  Gallitr,  ad  Rlioda- 

i'aruisse  magis  prudnitia  qua-  inesse  num,  et  nijus  traefus  in  Oclphinatu 

■debet  inipcratori,  quam  gcucrosis  nxi-  Vicuijcnsis  dicitnr,  vulgo  Le  yiennoie. 


HISTORIiE    ROMANCE   LIB.   II.  122.  239 

ad  vindicandum  honorem  non  judicari  parem) :  in  Urbem 
reveisus,  jam  pridem  debitum,  sed  continuatione  bellorum 
dilatum,  ex  Pannoniis  Delmatisque  egit  triumphum."  [U.  c. 
765-  p.  Chr.  n.  12.]  Cujus  magnificentiani  quis  miretur  in 
Caesarc  1"^  Fortunse  vero  quis  non  miretur  indulgentiam  ? 
quippc  omnes  eminentissimos'  hostium  duces  non  occisos, 
fama  narravit,  sed  vinctos  triumphus  ostendit.  Quera  mihi,' 
fratrique  meo,  inter  pra^cipuos  praecipuisque  donis  adorna- 
tos  viros,  coraitari  contigit. 

122.  Quis  non  inter  reliqua,  quibus  singularis  moderatio 
Ti.  Caesaris  elucet  atque  eminet,  hoc  quoque  miretur,  quod, 
cum  sine  ulla  dubitatione  septem  triumphos  meruerit,  tri- 
bus  contentus  fuerit  ?  Quis  enim  dubitare  potest,  quin  ex 
Armenia  recepta,  et  ex  rege  ei  praeposito,^  cujus  capiti  in- 
signe  regium'  sua  manu  imposuerat,  ordinatisque  rebus 
Orientis,    ovans    triumphare*    debuerit?    et,  Vindelicorum 

^  Eadem  virtus,  et  eadem  fortuna,  qua  initio  Tiberium  comituta  fucrat,  eunt 
adhuc  comitaia  est  subsequenti  tempore.  Is  reversus  Romam  debilitatis  viribtis 
hostium  expeditionibus  navalibus  et  terrestribus,  postquam  composuisset  difficiUima 
negotia  Galliarum,  ct  dissidia  inflnmmata  Viennensium  ;  postquam  Senatiis  et  popU' 
lus  Romanus  edixisset,  rogatu  ejus  patris,  ut  haberet  in  omnibus  provinciis  et  exer- 
citibus  eandem  potestatem,  quam  ipse  habcbal,  (nam  non  erat  aquum  non  judicari 
teque  dignum  honoribus  eum,  qui  primus  auxilium  prcestabat  patritB ;)  is,  inqiiam, 
Tiberius  egit  triumphum  qui  jam  dudum  ipsi  debebatur  ob  cictorias,  quas  retulerat 
ex  Pannonibus  et  Dalmatis,  sed  quem  continua  bellaretardaverant. 


— 7  Sic  leg.  Rhenan.  in  vita  Velleii,  Biirer.  et  fere  omnes  Edd.    Ed.  pr.  tniliti, 
— 8  Ed.  pr.  ex  rege  propositi :  Cod.  propositi,  nnde  Rhenan.  dedit  eiprapositOf 

NOT.E 

fl  In  Casare]    Id   est,   cum   Caesar  pulus  Romanus  percipere  posset.  Sed 

esset  is  qui  triumpliaret.  cnm  de  foro  in  Capitolium  triumpha- 

■■  Quippe  omnes  cmincntissimos,  ifc.']  lem  curriim  flectere  incipiebaut,  illos 

In  eo  fuit  indulgentia  tbrtnna",  turn  in  carcereni  duci  jubebant ;  idemque 

quod,   ejus    honoris    causa,   liostium  dies  et  victoribus  imperii  sive  trium- 

clarissimi  duces  non  occisi  in  prfplio,  phi,  et  victis  vita:  tineni  faciebat.  Ita 

sed  capti  fuerint :  tiun  quod  eos  for-  Cicero  Orat,  x.   lib.  v.    in   Vcrrem 

tuna  vinctos  ostenderit   prius  in  tri-  num.  7G. 

umpho,  quam  caplos  fama  narraverit.  *  Insigne  regium']  Diadema  :  intel- 

Hostium  duces  raptos  Roman!  impe-  lijje  porro   Tigranem,  ciii  imposituiu 

ratores    reservabant   in    triumphum,  est  hoc  insigne  regium. 

ut  his  per  eum  ductis  pulcherrinnim  '  Ovans   triumpJuirc]  ,  Dc  ovatioue 

spectacHlurafructumque  victorlaj  po-  supra  cap.  96.  n.  s.   Addo  ovationem. 


2i0  C.    VELLEII    PATERCULI 

Kaeloruraque  victor,  curru  Urbem  inoredi  ?  Fractis  dcinde 
post  adoptioncm  coutinua  trieimii  militia  Germania)  viri- 
bus,  idem  illi  honor  et  deferendus  et  recipiendus  fuerit  ?  et 
post  cladem  sub  Varo  acceptam,  ocyus^  ])rospeirimo  rerum 
eveiitu  eadcm  excisa  Gcrmania  triumphum  siinmii  ducis 
adornare'°  debuerit?"  Scd  in  hoc  viro  nescias,  utrum  magis 
mircris,  quod  laborum  periculoriimque  semper  excessit 
modiim,  an,  quod  honorum  temperavit. 

123.  Veuitur  ad  tempus,  in  quo  fuit  plurimura  metus. 
Quippe  Caesar  Augustus,  cum  Germanicum  nepotem  suum, 
reliqua  belli  patraturum,  misisset  in  Germaniam  [U.  c.  706. 
p.  Chr.  n.  13.],  Tiberium  autem  filium  missurus  esset  in  Illy- 
ricum,  ad  firmanda"  pace,  quai  bello  subegerat;  prose- 
quens  cum,  sinnilque  interfuturus  athletarum";  certamini'- 
ludicro,  quod  ejus  honori  sacratum  a  Neapohtanis  est,  pro- 
cessit  in  Canipaniam.  [U.  c.  767.  p.  Chr.  n.  14.]  Quanquam 
jam  motus  imbecillitatis,  inclinatajque  in  deterius  principia 
valetudinis  senserat ;  tamen  obnitente  vi  animi,  prosecutus 
filium,  digressusque  ab  eo  Beneventi,  ipse  Nolam  petiit : 
at'  ingravescente  in  dies  valetudine,  cum  sciret,  quis,  vo- 
lenti omnia  postse  salva  remanere,  arcessendus  foret,  festi- 
nanter  revocavit  filium."     Ille  ad  patrem  patriae^  expectato 

"  Sam  quis  potest  dithitare,  quin  menierit  triumphum  ovationis,  quod  recupcravit 
Armcniam,  quod  ei  prafecit  regem,  cujus  super  caput  posuerut  iusigne  rei^ium  ;  et 
quod  oruiniirit  ncgutiu  Or  lent  is  /  Quis  potest  dubitare,  qiiiii  nictur  ct  Mndelico- 
rum  et  Rhatorum  dehuerit  iutruiie  liomam  curru  'J  quin  deinde  dcLuerit  hie  honor  ei 
tribui,  et  quin  dehuerit  eundem  reeipere,  consunitis  post  adoplionem  auam  viribus 
CJermania,  continuo'lrium  annorum  hello  1  et  quin  eiidem  Germaniu  ercrsa  stittim  a 
clade  quam  acceperamus  sub  Varo,  debuerit  ornare  triumphum  maximi  imperatoris? 


qiiem  secnti  sunt  omnes.— 9  Ita  Ed.  pr.  Cod.  totius. — 10  Ita  Ed.  pr.  Cod.  ad- 
omrtri.— 11  Ita  Burrr.  Cod.  ct  Ed.  pr.  cum  quibusdaiii  aliis/o;?n<iW(/a. — 12  Ita 
corripunt  Cellar,  ct  f)ud(ndor|).  ad  Sutton.  Au},'.  98.  Ed.  pr.  ctrtmainis. — 1  Ita 
Herd.  Ed.  pr.  et. — 2  I'ulrict  a  scioli  manu  esse  putaverunt  Acidul.  et  Sclieffer. — 

NOT>E 

quae  minor  est  triuniplius,  ab  ove  die-  cursores,  pugiles,  item  disco  et  saltu 

tarn  c»>r  ;  quod  ovantibus  mos  esset  cerlantes.      Atlileta-,   in((uam,   dicti 

oveni  immolarc.  sunt  a  verbo  GrEPCo  dfiAcw,  quod  est 

"  Athletnrum]  Hor  nomine  jrymni-  ccrto. 

ci    omnes  intclliguntur,    luctatores,  x  Revocatit filiuin\  Longe  aliter  Ta- 


umorC^ 


HISTORIiE    ROiMANiE    LIB.    II.   124.  241 

revolavit  matnrius.*  Turn  securum  se  Augustus  praedicans, 
circumfususque  amplexibus  Tiberii  siii,  commendans  illi 
sua  atque  ipsius  opera,  nee  quicquam  jam  de  fine,  si  fata 
poscerent,  recusans,  surrcfectus  primo  conspectu  alloquio- 
que  carissimi  sibi  spiritus,*  mox  cum  omnem  curam  fata 
vincerent,  in  sua  resolutus  initia,  Pompeio  Apuleioque  con- 
sulibus,^  septuagesimo  .sexto  anno,  animam  coelestem  coelo 
reddidit.' y 

^  124.  Quid  tunc  homines  timuerint,  quae  senatus  trepida- 
tio,  quae  populi  confusio,  quis  orbis  metus,  in  quam  arcto 
salutis  exitiique  fuerimus  confinio,  ncque  mihi  tam  festi- 
nanti  exprimere  vacat,  neque,  cui  vacat,  potest.  Id  solum 
voce  publica  dixissc.habeo.*  Cujus  orbis^  ruinam  timue- 
ramus,  eum  no  commotum  quidem  sensimus.  Tantaque 
unius  viri  majestas  fuit,  ut  nee  bonis,  neque  contra  malos 
opus  armis  foret.  Una  tamen  veluti  luctatio  civilis'^  fuit 
pugnantis  cum  Caisare  senatus  populique  Romani,  ut  sta- 
tioni  paternae  succederet ;  illius,  ut  potius  aequalem  civem, 

>>  Quamvis  jam  sensisset  motus  debilitatis,  et  initia  valetudinis  labentis  in  pejus, 
tamen,  vianimi  contra  nitente,  comitatus  jilium,  et  digressus  ab  eo  Beneventi,  ipse 
Nolamivit;  et  morbo  crescente  in  dies,  revocavit  Jilium  celeriter,  cum  scii'ct,  quis 
esset,  quem  oporteret  advocari,  si  vellet  omnia  remanere  in  bono  statu  post  suam 
mortem.     Ille  piotinns  rediit  ad  pattern patrice  citius  quain  expectuticsfuerut. 

"  Et  nihil  jam  recusans  de  morte,sifata  peterent,  paulum  recreatus  primo  aspectu 
el  alloquio  hominis,  quem  unice  diligebat ;  mox,  fatis  supcrantibus  omnem  curam, 
dissolutus  in  principiu,  ex  quibus  compositus  erat,  reddidit  coclo  animam  quam  inde 
acceperat,  xtatis  anno  septuagesimo  sexto,  sub  consulatu  Pompeii  et  Apuleii. 


3  Spirittis  a  glossatore  esse  censet  Kraus. — t  Ita  Burer.  Cod.  et  Ed.  pr. 
Cos. — 1  Ruhnkcn.  conj.  satis  habeo. — 5  Urbis,  et  mox  cam...eommotam  malit 
Burer.— G  Ita  Riihnkeii.    Ed.  pr.  civitaiis.—7  Cod.  tandem  magis  rone :  Ed. 

NOT.E 

citus.     Ait  Tibcrium  properis  Liviee  decimo   quarto    Kal.   Septemb.  cum 

Uteris  accitmii ;  iiequc  satis  comper-  annos  a  primo  edito  Magistratu  vix- 

tura  esse,  spirantem  adhuc  Nolas  Au-  isset  SC.  ab  Antonii  iiece  tres  et  qua- 

giistiim,  an  cxanimcm  rcpererit.     A-  draginta  solidos.      Aiigustiiin  obiisse 

cribiis  namque  ciistodiisdoimim,  vias-  non  sine  stispicione  veneiii  a   Livia 

que  Livia  sepserat,  iatosqiie  inter-  dati  referunt  Dio  lib.  Lv.   Suetonius 

dum  vulgabat  nuntios,  donee  provisis,  cap.  98.  et  Tacitus  Annal.  i.  De  Nola 

quae  tempus  monebat,  Auguslum  ex-  ubi  dicunt  eum  obiisse,  non  inter  om- 

cessisse  simul  et  rerum  potiri  Nero-  nes  veteres  constat.     Nam  id  AteJlae 

nem  fama  ipsa  nuntiavit.  in   Campania  contigisse  scripserunt 

y  Calo  reddiditi    Anno  CLristi  14.  Eulropius  et  Eusebius. 
Delfh,  et  Far,  Clas.                      Paterc.  Q 


242 


C.    VELLEII    PATERCULI 


quam  eminentem  liceret  agere  Piincipem.''  Tandem  magis 
lationc,^  quam  honore,  victus  est  '^  cum,  quicquid  tuendum 
non  susccpisset,  periturum  videret.  Solique  huic  contigit, 
pa^ne  dintius  recusaie  priucipatum,  quam,  ut  occuparent 
eum,  alii  armis  pugnavcrant.  Post  redditum  coelo  patrem/' 
et  corpus  ejus  humanis  honoribus,  noraen  divinis  lionora- 
tum,  primum  piincipalium  ejus  operum  fuit  ordinatio  comi- 
tiorum/ ''  quam  manu  sua  scriptam  D.  Augustus  reliquerat. 
Quo  tempore  mihi  fratrique  meo,  candidatis^  Cassaris,*^ 
proximo  a  uobilissinns  ac  sacerdotibus  viris,  destinari  pras- 
toribus  contigit,  consccutis,  ut  neque  post  nos  quenquam 
D.  Augustus,'*  neque  ante  nos  Cassar  commendaret  Tibe- 
rius. 


'^  In  urhe  tnmenfuit  una  quasi  concertatio,  liinc  Scnalus  et  populi  Romani  eni- 
tcntis  obtinere  a  Ccesare,  ut  succcderct  loco  patris :  illinc  Tiberii  logantis,  ut  sine' 
rent  se  esse  potius  cequukm  oninibiis  civem,  quam  inter  eos  dominum. 

'  Postquam  Tiberius  ascripsisset  patrem  inter  Deos,  poslquavi  detulisset  ejus 
corpori  huinana  officia,  et  ejus  nnmini  divinos  lionores,  illud  primum,  quod  tan- 
quam  princeps  egil,  ordinatio  fuit  cotniliorum,  Sfc. 


pr.  tandem  ratione  magis. — 8  Ita  Ed.  Basil.     Ed,  pr.  candidalos. — 9  Itaenien- 


NOT^ 


'  Tandem  magis  ratione,  Sfc.  vicliis 
est]  Ergo  Aiif;usto  patri  Tiberiiissuc- 
cessit  in  iinitcriiini  ;  rtcpitqiie  illo  ip- 
so,quo  Augustus  niortiuis  est,  anno  iin- 
perare,  mm  ageret  annum  aetatis  55. 

*  Redditum  cwlo  pntrem'\  Augusti 
apotlirosis  est.  Dio  rcfert  Liviam 
antra  Numerio  ruidani  Altico,  Sena- 
tori  et  Przptorio,  deries  sestertiiim 
done  dedissc  :  (juod  juravisset  visum 
a  se  Aiigu'-tum  in  coluni  asccnderc, 
qncmadmodum  anti(piitus  Komulum 
Procultis  vidi'-se  [x-rliibetiir. 

•>  f}rdinatio  comitiiirum]  Ad  magi- 
stratnum  crcationem.  Jus  comitio- 
rimijsivecrcandi  magislratus,  olini  ad 
populum  ptTtineliat.  Augustus  il- 
lud priino  cum  populo  partltus  est, 
Consulum  crcatione  sibi  Senatnique 
duntaxat    reservata ;     quod    deinde 


Tibcrins,  ademtumpopnlo,  sibi  vindi- 
cavit. 

'^  Cundidatis  Cccsuris']  Candidal!  di- 
cnnlur  viri  principis,  (pios  vir  prin- 
ceps populo  conimendat,  ct  sua  gra- 
tia proniovet  ad  magistratus.  Ita 
Suetonius  in  vita  Angusti :  '  qnoties 
magistratuum  comitiis  intcrcsset, 
tribus  cum  caiididalis  suis  circnmi- 
bat,  prcnsabat(|ue  more  solenni.' 

''  D.  Auf^uslus']  Aiigusto  etiam  vi- 
venti  aru'  et  Indi  quiiKjuennales  con- 
stitnti.  Undo  a  Virgilio  '  Deus'  pas- 
sim vocatur  Edog.  i.  Atciuehinc  de 
ejus  fiiirninibu>  ac  vacerdotibus  plena 
sunt  omnia  monumcnla.  In  Angusti 
sacerdoiio  pra'cipuuni  fuit,  tuni  (juod 
el  non  viri  solmn,  »nl  etiam  fceminie 
ascripta'.  sint ;  tuni  quod  ejus  uxor 
Livia,  ex  dccrcto  Senatus,  iilius  pa. 


HISTORIC    ROMANS    LIB.    II.   125.  243 

125.  Tulit  protinus   ut  voti,  ita^   consilii  sui^   prctium 
respublica  ;'^  neque  diu  latuit,  autquid  non  impetrando  pas- 
suri  fuissemus,  aut  quid  impetrando  profecissemus.  Quippe 
exercitus,  qui  in  Germania  militabat,  praesentisqne   Ger- 
manici  imperio  regebatur,  simulque  legiones,  qua?  in  Illy- 
rico  eiant,  rabie  quadam  et  profunda  confundendi  omnia 
cupiditatc,  novum  ducem,  novum  statum,  novam  quaere- 
bant  rempublicam.     Quin  ctiam  ausi  sunt  minari,  daturos 
senatui,  daturos  principi  leges;    modum  stipendii,   finem 
militiae^  sibi  ipsi  constituerc  conati  sunt.'°  Proccssum  etiam 
in  arma,  ferrumque  strictum  est ;  et  paene  in  ultimum"  gla- 
diorum  erupit  impunitas  -J  defuitque,  qui  contra  rempublicam 
duceret,  non  qui  sequerentur.     Sed  haec  omnia  veteris  im- 
peratoris  maturitas,  raulta  inliibentis,  aliqua  cum  gravitate 
pollicentis,  inter  severam,   praicipue  noxiorum,'^  ultionem, 
mitis  aliorum  castigatio'  brevi  soplit  ac  siistulit.'''  Quo  qui- 
dem  tempore,  ut  plcraque  egit  nave^  Germanicus,''  ita  Dru- 

/  Quo  tempore  evenit  niilii  et  meo  fralri  designari  pratoribus,  omnium  primis 
post  nobilissimos  tiros  et  insignitos  sacentolio,  cum  a  Casare  propositi  fuLsbemns. 
Id  hubuimus  pracipue,  ut  neque  Dirus  Augustus  post  nos,  neque  Tiberius  Casar 
uUum  ante  nos  commendaret.  Respublica  stafim  percepit  fructum  votorum  suorum, 
atque  con.-iilii  sui. 

»  Ventum  est  ctiam  ad  arma,  et  enses  dislrirti  sunt ;  et  impunitas,  qua  surutl 
sunt  gladii,  tulit  omnia  paene  in  extremum  discrimen. 

*  Sed  prudentia  ducis,  longo  usu  bellorum  edocli,  sopiit  atque  extinxit  brevi  Iws 
omnes  tumultus,  turn  prohibendo  imdta,  et  iionnuUa  promittendo  cum  gravitate, 
turn  maxime  puniendo  rigiile  auctores  liorum  tumultuum,  et  animadvertendo  lenitcr 
in  alius. 


davit  Burmann.  Ed.  pr.  et  aliae  cum  Rhenan.  ut  voti  et  consilii:  aliae  cum 
Ed.  Basil,  et  v.  et  c. — 10  Sunt  toUendum  ceuset  Giuter.  probante  Ruhnken. 
— 11  Ita  Ed.  pr.  Cod.  in  ultiniam. — 12  Ita  conigit  Gronov.  Obss.  ii.  23. 
Ed.  pr.  Hosiroruw:  Lips,  auctorum.—l  Gronov.  1.  1.  co\\].  miti  al.  castigatiotu, 
probante  Ridmken. — 2  Ita  Ruhnken.    Ed.  pr.  ignare :  Boeder,  gnuve. — 3  Ita 

NOTiE 

titer  sacerdos  fuerit.  que  et  viginti.  Intra  quos  qui  se  sub- 

*  Co?isi/i(.  sui]  Scilicet  consilii,  quod  ducebar,  niorte  aut  servitute  prenam 

ceperat,  enitendi  quacumque  ratione,  luebat. 

Tiberius  ut  imperii  habcnas  regimen-  s  Prcecipue  noxiorum']    Cum  Lipsio 

que  capesseret.  legimus,  pracipue  auctorum. 

f  Finem  militicc]  Legitime  niilitiae  ''  Ut  pleraque  egit  nave  Germanicus] 

tenipus  erat,  pedcstris  quidem  vigiuti  Ita  lege,  i.  e.  strentie,  fortitcr,  non  ig- 

annorum,     equestris     vero     decem.  nrtic;  ob  earn  in  primis  rationcm, quod 

Nauticorum  militum  paulo  dinturnior  ex  usu  et  more  asscntatoris  aulici, 

erat  militia,  scilicet  auuorum  quin-  qualis  crat  Velleius,  minimc  fuisaet 


244  C.    VELLEIl    PATERCULI 

siis,'  qui  a  patre  in  id  ipsiim  plurimo  pridem  igne  emicans 
inceodium  militaris  tuinultiis  missus  erat,  prisca  antiqua- 
que  severitate  usus,  ancipitia  sibi,'  tarn  re,'^  quam  exemplo 
perniciosa***,  et  his  ipsis  militum  gladiis,  quibiis  obses- 
sus  crat,  obsideutes  coercuit,  singulari  adjutore  in  eo  nego- 
tio  usus  Junio  Bla?so,  viro  nescias  utiliore  in  castris,  an 
meliore  in  toga.'  Qui,  post  paucos  annos  proconsul  in 
Africa,  ornanienta  Iriuniphalia,  cum  appellatione  Imperato- 
ria,''  meruit.  Atque^  Hispanias  exercitumque,  virtutibus 
celebcrrimaque  in  Illyrico  militia  ***,  (ut)  praediximus, 
cum  imperio  obtinens,  in  summa  pace  (ac)  quiete  conti- 
nuit ;  cum  ei  pietas  rectissima  sentiendi,  et  auctoritas,  quae 
sentiebat,  obtinendi  supercsset.  Cujus  curam  ac  fidem  Do- 
lobella  quoque,  vir  simplicitatis  generosissimae,  in  maritima 
parte  lllyrici  per  omnia  imitatus  est. 

'  Quo  t/uidem  tempore  lit  Germanicus  egit  pkraque  fortiter,  ita  Drusus,  qui  a 
patre  missu.'i  erat  ad  exlingiiendinn  iUud  ipsum  incendium  seditionis  militum,  quod 
profecto  plurimum  ardebat ;  Driisns,  inf)iiain,  agens  cum  gravitate  di^na  vetere 
tt  antiqua  Roma,  et  ausus  rem  dubii  exitiis;  repressit  motus  aque  damnosos 
exemplo  utque  re ;  et  eos  qui  ipsum  ohaidebant  repressit,  cum  his  ipsis  armis  tnili- 
tu/n,  quibus  obsessus  erat.  In  quo  negolio  usus  est  singulari  opera  Junii  Btasi, 
riri,  de  quo  vix  dicas  utiliorne  sii  in  hello,  an  prcestantior  in  pace. 


E'l.  Basil.  Ed.  pr.  Brutus. — 4  Editum  ex  Ed.  pr.  nisi  quod  interpnnximus 
post  sibi,  h.  e.  Druso,  et  verbiim  aliquod,  v.  c.  adiit,  s.  aggressus  est,  lacuna 
Laustiim  esse  putamus.  Cod.  timere  pro  tarn  re,  Gronov.  1.  I.  severitate,  ausos 
ancipitia  sibi  tarn  re,  quam  exemplo  perniciosa,  his  ipsis  :  Rulinken.  severitate  usus, 
ampulavit  tam  re,  ^c.  Kraus.  Voss.  ausus  ancipitia,  sibi  tarn  e  re,  quam  e  p. 
Hcins.  post  exemplo  addit  in  publicum  :  Burmann.  leg.  prisca  a.  s.  ancipiti  auso, 
tam  re,  ifc. — 5  Ita  Rulinken.  constitiiit  periodiini.  Ed.  pr.  ac  Hispanias  exerci- 
tumque,  virtutibus  celebcrrimaque  in  Illyrico  militia,  prcediximus,  cum  imperio 
obtineret,  in  summa  pace,  quiete  continuit.  Cod.  ad  Hispanias.  Lacunain  h.  1. 
etiam  Ruhnken.  suspicatus  est.     Kraus.  cxcidisse  putat  mmtus;  ct'.  supr. 

NOTiE 

Augusti  nepoti,  et  Tiberii  adoptivo,  exemplo  perniciosa,  et  his  ipsis  militum 

convic'nim  publice  farere,  gladiis,  quibus  obsessus  erat,  obsidentes 

'  Severitate  usua,  ancipitia  sibi,  Sfc]  co'ercuit.      Ita    ut   coercuit    referatur 

Hunc  locum  fade  corrnptum   varic  turn  ad  obsidentes,  t\in\  a(\  perniciosa. 
emendant     Gruterus,     Acidalius,    et  '^  Cum  appellatione  Imperntoria]  Lip- 

Vossius,  ICx  quorum  Ifctionihus  banc,  sio    recte   observatuiii    est,    Juniuni 

quamsccuti  sumusinliitcrpretatione,  BlaDsuui  omnium   |)ostremum  a  Tibe- 

confecimus  :  Prisca  nntiquaque  scvcri-  rlo  fuisse  Imperatorio  uoiiiine  iusig- 

iute,  auaus  ancipitia  sibi ;  tam  re  quam  nitum. 


HISTORI.E    ROMANCE   LIB.    11.   126.  245 

126.  Horum  xvi.  annorum  opera  quis,  cum  universa***'^ 
ociilis  animisque  omnium,  partibus  eloquatiir?^  Sacravit 
parentem  siium'  Caesar  non  imperio,  sed  religione  :  non  ap- 
pellavit  [eiim],7  sed  fecit  Deum.  Revocala  in  forum^  fides, 
summota  e  foro  seditio,'  ambitio  Campo,™  discordia  curia ; 
sepultaeque  ac  situ  obsitae'"  justitia,  aequitas,  industria  civi- 
tati  redditas  ;'  accessit  raagistratibus  auctoritas,  senatui  ma- 
jestas,judiciis  gravitas;  compressa  theatralis  seditio;'"  recta 
faciendi  omnibus  aut  incussa"  voluntas,  aut  imposita  neces- 
sitas.  Houorantur  recta,  prava  puniuntur.  Suspicit  po- 
tentem  humilis,  non  timet.  Antecedit,  non  contemnit  humi- 
liorem  potens.  Quando  annona  moderatior?  Quando  pax 
laetior?  Diffusa  in  Orientis  Occidentisque  tractus,  et  quic- 
quid  meridiano"  aut  septeratrione  finitur.  Pax  Augusta  per 
(omnia)"  omnes  terrarum  orbis  angulos  a  latrociniorum 
metu  servat  immunes."     Fortuita  non  civium  tantummodo, 

*  Quis  enarret  particulatim  res  gestas  per  hos  sexdecim  annos,  cum  positce  sint 
ante  oculos  et  in  mentibus  omnium? 

'■  Seditio  depulsa  est  e  cwtihus  publicis,  ambitio  e  Campo  Martio,  discordia  e 
curia:  ct  justitia,  cequitas,  industria,  quce  sepultw  et  obsoletce  fuerant,  restituta: 
sunt  in  civitate. 

"'  R€]iress(E  sunt  seditiones  solit*  exoriri  in  theatre. 

**  Augusta  ilia  pax,  qucB  dispersa  est  in  plagas  Orientis  et  Occideniis,  et  in 
omnia  loca,  quce  terminantur  Meridie  et  Septemtrione,  prwstat  cuuctos  homines, 
in  omnibus  angulis  orbis  terrartim,  securos  a  latrociniis. 

80.  sub  init.  Ut  supplevit  Burerius. — 6  Cod.  cum  insera  ocidis.  Ed.  pr.  cum 
inserta  sint  oculis  aiiimisquc  omnium,  in  partibus  eloquatur?  Heins.  quis  universa 
inquam,  inserta  oculis :  Ruhnkcn.  quis,  cum  universa  sint  in  ncidis,  Sfc.  Eqiiidein 
fn/ta'rfuwf  elapsiim  esse  piitarim,  obi.  14.  ii.  36.  /a  ante /ja»<i/'MS  expiinxit 
Vascos.  probantibus  Voss.  Heins.  Burmann.  Riihnken.  Kraus. — 7  Euni  tollit 
Gruter.  Biirer.  viilt  miitare  in  Deum. — 8  in  forum  a  sciolo  esse  piUai  Ivraus. 
— 9  Rlienan.  leg.  summota  foro  seditio,  ambitio  campo  ;  discordia  curiw  scpulta. 
Herel.  ejich  e  foro  seditio. — 10  Ed.  pr.  discordia  curia-,  sepultce:  ac  situ  oppo- 
site, justitia  :  coriexit  Ed.  Basil.,  qui  mox.  etiani  magisfratibus  dedit  pro  mili- 
tibus,  quod  in  Ed.  pr. — 11  Rubnken.  conj.  infusa. — 12  Omnia  a  seq.  oMUJcsab- 

NOTiE 

'  Sacravit  parentem  mum,  Sfc."]  Sen-  tia  habebantur  ad  magistraUium  crc- 

sus  est :  Caesar  sui  parentis  memo-  ationem. 

riam   consecravit,  eumque  Diis  im-  °  Et  quicquid  meridiano,  Sfc]  Aliter 

mortalibus    ascripsit  vero    religionis  et  Lipsins  legit,  et  Thysius  edidit : 

sensu  magis  qnani  edicto  :  nee  ctiam  Diffusa  in  Orientis  Occidentisque  trac- 

satis  illi  fuit  enm  vocare  Deum,  sed  tus,quidquid  3Ieridiano  finitur,  pax  atf 

talem  et  babuit  et  vere  coluit.  gusta  per  omnes  terrarum  orbis  angulos 

■"  Campo']  In  Campo  Martio  comi-  a  lairociniorum  metu  servat  immune. 


24G  C.    VELLF.II    PATERCULI 

sed  urbium  damna  Principis  munificcntia  vindicat/  Resti- 
tuta3  urbes  Asiac.  Vindicataj  ab  injuriis  magistratuum  pro- 
vincial Honor  dignis  paratissimus.  Poena  in  malos  sera, 
sed  aliqua,  Superatur  aequitate  gratia,  ambitio  virtute. 
Nani  I'accre  rente  cives  suos  Princeps  optimus  faciendo 
docet ;  cumque  sit  imperio  maximus,  exemplo  major  est. 

127.  Raro  cminentes  viri  non  magnis  adjutoribus  ad 
guberuandam  fortunam  suam  usi  sunt;  ut  duo  Scipiones 
duobus  La-liis,  quos  per  omnia  aiquaverunt  sibi ;  nt  Divus 
Augustus  M.  Agrippa,  et  proximo'  ab  eo,  Statilio  Tauro. 
Quibus  novitas  familiae  baud  obstitit,  quo  minus  ad  multi- 
plices  consulatus,  triumphosque,  et  comphira  evehereutur* 
sacerdotia."  Etenini  magna  negotia  magnis  adjutoribus^ 
egent ;  (neque  in  parvo  paucitas"  ministeria  defecit  -A)  in- 
terestque  reipublicae,  quod  usu  necessarium,  et  dignitate 
eminere ;  utilitatemque  auctoritate  muniri.^  Sub  his  exem- 
plis  Tiberius  Caesar  Sejanum  ^lium,P  principe  equestris 

-  Refarat. 

'  Qwjs  obscuritns  swde  familice  non  impedivit,  quominus  ascenderent  ad  consuht' 
tus  multoties  repetitos,  et  ad  triumplws,  et  ad  pluritnu  sacerdotia. 


sorptum  censent  Gruner.  et  liuhnkcn. — 1  ltd  correxerunt  SchefFer.  Misc. 
Obs.  Vol.  IX.  p.  177.  tt  Burtnann.  Ed.  pr.  maxime. — 2  Ita  Vascos.  et  Heins. 
qui  etiam  emererentur  proyomt.  Cod.  enumerentur :  FA.  \ir.  enumerarentur :  a.\. 
eniterentur. — 3  Heins.  malit  adjutoriis. — 4  Verba  parenthesi  circumscripta 
Voss.  et  lioecler.  a  glossatore  esse  ;  Rubnken.  seu  niutila  seu  mendosa ; 
Herd,  et  comipta  et  transposita  esse,  judicarunt.  Hie  enim  tentat :  eve- 
lierentur  sacerdotia ;  neque  iis  (vel  in  its)  proavorum  j>aucitas  ministeria  defecit. 
Etenim,  l^c.  Acidal.  conj.  neque  in  p.  partitas  ministerio  deficit:  Tliys.  ne- 
que  in  p.  paucilas  ministerii  deficit :  Heins.  neque  in  p.  favor  proavita  ministC' 
ria  defecit,  vel,  neque  impar  favor  proavita,  Ifc.  In  Ed.  Clud.  neque  impar 
paucitas  ministeria  deficiat :    In    Ed.    Bipont.    tota  parenthesis  expiuigitur. 

NOT.E 

"  Neque  in  parvo  paucitas,  ifc.]  Ali-  P  Sejanum  ^liurh]  Hie  ei  Velleius 

quibuii  lia;c  nou  esse  Velleiana  putan-  adulatiir.     Qiiare  verum  e  'I'acito  re- 

tur  :  ex  his  tamen  sensus  existet  tole-  pete  ;  a  quo  narratur,  (luem  suse  gra- 

rabilis,  si  legatur  :  neque  in  parvo  pan-  tiae  et  vitae  exituin  Sejanus  hahuerit. 

cita*  ministerii  (id   est  ministrorum)  Post  summa  enim  scelcra,  jam  aninio 

deficit.     Is   existet,  itujuani,  sensus:  summa  qua;(|ue  destinans,  unis  Tibe- 

Etenim  magna  negotia  magnis  adju-  rii  Uteris  contra  ipsum  datis  ad  Sena- 

toribus    indigent;    quod   ita   verum  tum,ex  honorum  fastigio  dejicitur,  et 

e«t,  ut  in  rebus  etiam  parvi  momenti,  cum  omni  sua  stirpe  carnificis  manu 

etsi  pauci  sunt,  non  tamen  ministri  nccatus  e8t,anno  Tiberii  18.   Patrem 

detiut.  habuit  Seium  Strabonem,  Vulslniis  in 


HISTOPl-E    ROMAN. li    LIB.    II.  128.  247 

ordinis  patre  natum,  materno  vero  genere'^  clarissiraas  vete- 
resqiie  et  insi<ineshonoribus  complexum  familias,  habentetn 
consulares  fratrcs,  consobrinos,  avunculuin,  ipsiim  vero  la- 
boris  ac  fidei  capacissimum,  sufficiente  ctiam  vi<^ori  anirai 
compaire  corporis,  sint^ularem,  principalium  onerum  adjuto- 
rem  in  omnia  habuit  atque  habet;''  virum  severitatis  la^tis- 
simae,  hilaritatis  priscae,  actu  otiosrs  simiHimum,  nihil  sibi 
vindicantem,  eoque  assequentcm  omnia,*  semperque^  infra 
aliorum  asstimationes  se  metientem,  vultu  vitaque  tranquil- 
liini,  animo  exsomuem.'^ 

128.  In  hiijus^  virtutum  aestimatione^  jam  pridem  judicia 
civitatis  cum  judiciis  principis  certant.'  Neque  novus  hie 
mos  senatus  populique  Romani  est,  putandi,  quod  opti- 
mum sit,  esse  nobilissimum.  Nam  et  illi  antiqui,  ante  pri- 
raum  bellum  Punicum,  abhinc  annos  ccc.  Ti.  Coruncanium,^ 
hominem  novum,"^  cum  aliis  omnibus  honoribus,  turn  ponti- 
ficatu  etiam  maximo,  ad  principale  extulere  fastigium  ;'  et 
equestri  loco  natum  Sp.  Carvilium,'°  et  mox  M.  Catonem, 
novum  etiam  Tusculo'  Urbis  inquilinum,*   Mummiumque 

P  Durtns  hisexemplis  Tiberius  Casar  habuit,  et  adhuc  habet,pracipuum  adjutO' 
rem  onerum,  quae  comitantur  principatum,  Sejanum  ^lium,  qui  natus  est  patre 
clarissimo  in  ordine  eqidtum,  et  qui  ex  parte  7natris  adjunctus  est  familiis  iUustrissi- 
mis,antiquis,  et  insignibus  proptei-  urbanas  dignitates:  cujus  fratres,  consobrini, 
avunculus  fuerunt  consules:  qui  ipse  quoque  is  est,  ut  par  sit  cuicumque  labori,  et  ut 
ei  possit  huberi fides,  constitutione  corporis  omnino  respondeiite  vigori  mentis. 

1  Qui,  etiam  turn  cum  agit,  simillimus  est  nihil  agentibus ;  qvi'i  nihil  assumit 
sibi,  et  idea  obtinet  omnia, 

"■  Mente  vigilem.  *  Cerlatim  consentiunt. 

'  Evexerunt  ad  supremos  dignitates. 


—5  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  munire.—6  Ita  Cod.,  sed  in  Ed.  pr.  copula 
deest. — 7  Viri  excidisse  putat  Ruhnken.— 8  Ita  Ed.  pr.  Cod.  virtutem, 
astimationem. — 9  Ita   Cod.    Ed.  pr.  T.  Coruncanum. — 10  Burer.  malit  Car- 

NOTiE 

Hetruria  oriundus.    Sed  in   adopti-  jus  in  famiiia  nemo  dignitatem  ullani 

onem  datus  ex  jEliis  alicui,  mutato  antea  adeptus  fuerat. 

inflexoque,  ut  solet,  patris  nomine,  *  TmsckJo]     Subauditur    Oiiundum. 

Sejanus  iElius  dictus  est.  Erat  Tusculum  urbs  Latii,  nunc  au- 

1  Materno  vero  genere]    Quodnam  ?  tem  eversa  est,  apud  Frascatam,  Fra- 

Junium,  ut  opinatur  Lipsius,  hoC  ar-  scati:  quo  se  summi  Pontitices  aestivo 

gumento,  quod  Junius  Blaesus,  Pro-  tempore  recipere  solent. 

consul  Africa;,  avunculus  ei  fuerit.  '  Urbis  inqtiilinum']  Quiincondncto 

'  Hominem  novuni]    Hominem  cu-  t^tbUB  Bg^  habitabat. 


i 


•E  LIB'^^. 


iii?r 


248  C.    VKLLF.II    PATERCULI 

Achaicum  in  consiilatus,  censuras,  et  triumphos  provexere. 
Et,  qui  C  iMariuin,  ignotoc  origiuis,  usque  ad  sextum  con- 
sulatum  sine  dubitationc  Romaiii  nominis  habuere  princi- 
pem ;"  ut  qui  vM.  Tullio"  "  tantum  tribuere,  ut  paene  assen- 
tationc '^  sua,  quibus  vellet,  principatus  conciliaret;  quique 
iiiliil  Asinio  Pollioni  negaverunt,  quod  nobilissimis  summo 
cum  sudore  consequendura  foret :  profecto  hoc  senserunt, 
in  cujuscumque  aninio  virtus  inesset,  ei  plurimum  esse  tri- 
buendum.  Haec  naturalis  exempli  iniitatio  ad  experiendum 
Sejanum,  Cassarem  ;'*  ad  juvanda  vero  onera  Principis, 
Sejanuiu  protulit ;'  senaturaque  et  populum  Romanura  eo 
pcrduxit/  ut  quod  usu  optimum  intelligit,  id  in  tutelam 
sccuritatis  sua3  libenter  advocet. 

129.  Sed  proposita  quasi  universa  principatus  Ti.  Cae- 
saris  forma,'  singula  recenseamus.  Qua  ille  prudentia  Rhas- 
cupolim,^  interemtorem  fratris  sui  filii  Cotyis,+ ^  consortis- 
que  ejusdem  imperii^  [U.  c.  772.  p.  Chr.  n.  19.],  evocavit  ;* 

"  Et  qui  agnocenint  sine  difficultate  usque  ad  sextum  coTisulatum,  Caium  Ma- 
rium,  incognita  origitiis,  caput  Romance  gentis. 


hilium. — 11  Ita  Edd.  optimae  corrigente  Lips.  In  Ed.  pr.  aliisqiie  vett. 
M.  Fulvio. — 12  Kiaiis.  excidisse  impulit  post  Cwsarem  censet.— 1  Acidal. 
conj.  propulit. —  2  Ita  Ed.  pr.  Cod.  produxit. — 3  Klienan.  forma  Imc  a  se- 
qiientibus  transtulit.  Vid.  infra  not.  5. — 4  Ed.  pr.  Cotys,  Correxit  Co- 
tyis  Heiiis.  proljaiite  Burmann. — 5  Ed.  pr.  formam  evocavit,  quae   vox  nio- 

NOTiE 

"  M.  Tullio']  Haec  est  Lipsii  lectio,  pra  asscntari  dixit  pro  assentiri.   Vi- 

cuni    viilgo    legcretur    male    Fulvio.  de  cap.  48.  n.  k. 

(Jens  enim  Fulvia  non  est  internovas.  i    Rhascupolim']      Thraciae    regem. 

Oninino  Tiiliiuses»,in  qiiemVelleiana  Scrihitur  apiid  Snetoninni,   Thrascy- 

laiiscadit.    Nam  1.  homo  novns  fiiit,  polis.  A\)U(\  Tac'itom  Kescuporis.  For- 

ut  ipse  aliiqiie  testantiir.     2.  Coelcsti  to  scrihi  debet,    Rascuporis,  quod  in 

sao  oreScniitiiH  populiqne  rectorerat:  Ms.  invenit  Torrentius. 

provincias,  excrcitiis,  et  tantiim  non  *  t'olyis]  Hiijiis  nominis  duo  fue- 

rcgna  rJc-dit.     Testes  sunt   Crnsar  et  runt,    ambo  Tliraciap    reges.      Unus 

Pompeiiis  :  quorum  ilii   Callias  pro-  in  bcllo  civili  Pouipeii  partes  secutus 

rogavit ;    luinc  ad   Firalirum  bellum  est:  alter,  'J'iberii  tempore,  Rhascu- 

mish.     llndi-  vulgo  palam  '  Ifcfjnare  polis  patrui  fraude  circumventus  oc- 

in  jadicii8,in  concionibus'  dircbatur:  cisns  est. 

atquc  inimici  objiciebant,  '  Tertium  »  Evocavit]  E  Thracia  Romam  ac- 

peroj^rinum  Roma;  esse  Regem.'  cersivit. 

"  Auenlatione]  Assensione.    Ut  su- 


HISTORI^E    ROMANCE   LIB.   II.  129.  249 

singular!  in  eo  negotio  usus  opera  Flacci  Pomponii,  consu- 
laris  viri,  nati  ad  omnia  quae  rccte  facicnda  sunt,  simplici- 
que  virtute  mcrentis  semper,  quam  captantis''  gloriam  ? 
Cum  quanta  gravitate,"^  ut  senator  et  judex,  non  ut  Prin- 
ceps,  et  causas  prcssius  audit  ***  V"  Quam  celeriter  ***  * 
ingratum  et  nova  molientem  oppressit?  Quibus  pra^ceptis 
instructum  Gerraanicum  suura,  imbutumque  rudimentis  mi- 
litia? secum  actae,  domitorem  recepit  Germaniae  ?  Quibus 
juventam  ejus  exaggeravit  honoribus  [U.  c.  770.  p.  Chr. 
n.  17.],  respondente9  cultu  triumphi  rerum,  quas  gesserat, 
raagnitudini  ?  Quoties  popiilum  congiariis^  honoravit,  sena- 
torumque  censum,  cum  id  senatu  auctore  facere  potuit, 
quam  libenter  explevit,  ut  neque  luxuriam*^  invitaret,  neque 
honestam  paupertatem  pateretur  dignitate  destitui  ?  Quauto 


nentibus  Rhenan.  et  Burer.  snrsiini  reposita  est  post  rh  Casaris.  Ursin.  et 
Lips,  nolint  expungere  ex  h.  I.  sed  potius  miitare  in  Romam,  quod  dispiicet 
Vossio. — C  Ruhnken.  conj.  Jam  q.  g.  Kiaus.  malit  Quanta  cum  g.  Heins. 
Turn  quanta  g. — 7  Laciinaiii  h.  1.  siispicatiir  Kraus.  Acidai.  pro  pressius  coDJ. 
et  prases  causas,  8fc,  Lips,  ctiam  prcesens  causas.  Ed.  Bipont.  Pnncips  et  Ccesar 
causas. — 8  Ed.  pr.  et  causas  pressius  audit  quam  celeriter?  ingratum,  Sfc.  Primus 
emendavit  et  lacunani  deprehensam  explevit  Ed.  Basil.  Quu7n  celeriter  Libo- 
nem,\  8fc.  ex  ii.  130.  probantibus  fere  omnibus.  Eqiiidem  Arcluiamn  Cappa- 
dociae  legem,  olim  Tiberii  patrocinio  servatum  (v.  Sueton.  Tib.  viii.  Dion. 
LVii.  17.)  deinde  Tiberium,  Rhodi  degentem,  hand  observantem,  turn  nova- 
rum  rerum  aceusatum  Romae  judicio  oppiessum,  (v.  Tacit.  Ann.  ii.  42.  Dion. 
1.  1.)  suppleverim.  Cf.  ii.  39.  extr.  Kraus.  Rhenan.,  niliil  de  lacuna  suspi- 
catus,  verba  quam  celeriter. ..oppressit  trajicienda  esse  putavit  post  evocavit 
supra,  ut  referantur  ad  Rhascupolim. — 9  Ed.  vet.  habet  respondentem.    Burer. 

NOT^ 

'•  Merentis  semper,  quam  captantis,  bonioruni   gente.     Cnjiis  consilia    e 

^c]      Subauditur    viagis,    locutione  Tacito  repete  Annal.  lib.  ii.  Id  unum 

quae  familiaris  est  Valerio  Maximo  habeo  dicere ;  Libonem,  cum  videret 

lib.  I.  cap.  1.    'Factum   Masanissae  detecta  esse  sua  consilia,  necem  attu- 

animo,  quam  Punico  sanguine  conve-  lisse  sibi,  non   dubitanti  quin  vitam 

niens.'      Comico :    '  Tacita    mulier,  supplicio  redderet. 

quam  bona.'     Et  passim  Tacito.  «  Congiariis']     Congiariuni    dicitur 

<=  Et  causas  pressius  audit]  Sequor  Imperatoris  miinus,  quo  populus  do- 

cum  Vossio  Lipsium,  qui   sic  legit:  nabatur.     Donativuni,  quo  milites. 

etiam  causas  prttsens  audit.    Scilicet,  f  Ut  neque  luxuriam]    Sensus  est : 

teste   Suetonio,    s^pe   magistratibus  Ita  ut  nee  luxuriam   prolnsis  largiti- 

pro  Tribunali  cognoscentibus  offere-  ouibus  excitarct :  nee  terret  nobiles 

bat  se  consiliariuiii,  assidebatque  mis-  familias  suis  dignitatibus,  prae  inopia, 

tim,  vel  ex  adverse  in  parte  primori.  cadere. 

t  Libonem]  Libo  erat  e  nobiU  Scri- 


250  C.    VELLEII   PATERCULI 

cum  honored  Germanicum  suum  in  transmarinas  misit  pro- 
vincias  ?''  Qua  vi  consiliorum  suorum,'°  ministro  et  adju- 
tore  iisiis  Druso  filio  suo,  Marobodiiuni  inhaerentem  occu- 
pati  reg;ni  linibus,  pace  raajcstatis  ejus  dixerim,  velut  ser- 
pentem  abstrusam  terrae,  salubribus  [consiliorum'  suorum]" 
medicamentis  coegit  egredi  ?  [U.  c.  772.  p.  Chr.  n.  19.] 
Quam  ilium  ut  honorate,''  (ita)'*  nee  secure  continet? 
Quantae  molis  bellum,  principe  Galliarum  ciente  Sacroviro, 
Floroque  Julio,  mira  celeritate  ac  virtute  compressit,  ut 
ante  populus  Romanus  vicisse  se,  quam  bellare,  cognosce- 
ret;  nuntiosque  periculi  victorias  praecederet  nuntius.  Mag- 
ni  etiam  terror!  s  bellum  Africum,  et  quotidiano  auctu  ma- 
jus,'  auspiciis  consiliisque  ejus  brevi  sepultum  est.  [U.  c. 
777.  p.  Chr.  n.  24.] 

130.  Quanta  suo'  *"  suorumque  nomine  exstruxit  opera? 
Quam  pia  munificentia,  superque  humanam  evecta  fidem, 
templum  patri  molitur?  Quam  magnifico  animi  tempera- 
mento   Cn.  quoque  Pompeii  munera"  absumta  igni  resti- 


conj.  respondente  cultui  t.  r.  q.  g.  magnitudine. — 10  Ita  interpunxit  Rulinken. 
Vulg.  Qua  vi,  coTisiliorum,  ifc. — 11  Ingratam  banc  rcpetitioneni  damnat  Rulin- 
ken.— 12  Ita  supplevit  idem  Riihnken.,  qui  et  mox  pro  Julio  conj.  Juliis  ex 
Tacit.  Ann.  in.  40. — 1  Ed.  pr.  sua,  quod  suo  correxit  Vascos.  idem  conji- 

NOT^ 

s  Quanta  cum  honore']  Dicmagis,  ex  sus  est:    Quam  honorifice  regem  11- 

Tacito,  quanta  cum  calliditate.   Cer-  lum  custodiendura  curat  r    id  curat 

to  enim  certius  erat,  Tiberium  amo-  tamen  cum  ea  vigilantia,  qua  opus 

liri  Germanicum  honoris  specie,  me-  est,  ne  effiigiat. 

tuque  illiiis  omni  tum  virtutum  ac  re-  '   £."<  quotidiano  auctu  majus']  Id  est, 

rum  gestarum  laude  florentis,et,  quod  quodque  crescebat  in  dies, 

aptior  imperio  videretur,  maximesus-  "  Quanta  suo]  Longe  aliter  Tacitus 

pecti.  docet,  Tiberium  unnquam  publice  nisi 

*»  In  transmnrinoH  jirovincias]  In  O-  duo   struxisse  opera;    templilm  Au« 

ricnteni,  ft  contra  Parthos.  gusto,  et  Pompeiani  Theatri  scenani. 

'  SaluhriliuH  consiliorum,  Hfc.]  Salu-  Immo,  si  Suetonio  fides  est,  liaec  duo 

bria  consiliorum  medicaineiita  vorat  qua;  sola  susceperat,  imperfecta  post 

blanditiah,  promiosa,  ct  frandcs,  qui-  tot  annos  reliquit.  Eadem  vero  Cali- 

bu8  extractoB  ad  se  regcs  nonnuUos  gula  aijsolvit. 

non  rcmisit.     Quam  metaphoram  sic  "  Pompeii  munera]    Intellige   The- 

cfferGallice:  par  ses  sages  intrigues.  atrum,  quod  exstruxerat  Pompeius, 

''  Quam  ilium  ut  horwate,  Sfc]  Sen-  et  veluti  dono  publicum  feccrat, 


HISTORIiE    ROMANS    LIB.    II.    130.  251 

tuit?'  Qui  quicquid  unquam*  claritudine  eminuit,  id  veluti 
cognatum  ccnset  tuendum.^  Qua  liberalitate  cum  alias, 
turn  proxinic  inceuso  monte  Caelio,'  °  omnis  ordiiiis  homi- 
num  jacturae  patrimonio  succurrit  suo?  Quanta  cum  quiete 
hominura,  rem  perpetui  praecipuique  timoris,  supplemen- 
tum,p  sine  trepidatione  delectus,*''  pvovidet?'  Si^  autnatura 
patitur,  aut  mediocritas  recipit  hominum,  verccunde  cum 
Deis  queri,"^  quid  hie  meruit,  primum,  ut  scelerata  Drasus 
Libo"^  iniret  consilia  [U.  c.  769.  p.  Chr.  n.  1<J.];  deinde,  ut 
Silium   Pisonemque   tarn  ***  7   alterius  dignitatem   consti- 

*  Quanta  magnijicentia  sinnil  et  modestia  reparat  etiain  munera  Cnai  Pompeii, 
quae  ignis  combusserat  ? 

y  Qui  credit  sihi  consercandum,  tanquam  suum  et  domesticum,  id  omne  quod 
unquam  splendore  pracellitit. 

'  Quanta  cum  tranquillitate  hominum  curat  fieri  supplementum,  sine  7netu  con- 
quisitionis,  qiiain  rem  universi  semper  et  maxime  reformidaverunt  ? 


cientibus  Acidal.  Ursin.  et  Voss. — 2  Ita  Rhenan.  T.(\.  ytr.  Qui  quidemquam. 
— 3  Ita  Ed.  Basil.  Ed.  pr.  Cteli,  quod  tnettir  Boeder. — 4  Ruhnken.  conj. 
sine  detrectatione  delectus. — 5  Jacobs,  in  Vers.  Velleii  vcrnacula  suspica- 
tur  a^  elapsuni  esse  ante  si.— 6  Ita  Herei.  et  Ed.  Bipont.  In  Ed.  pr. 
erat  aura  Deo  cum  de  his  queri,  unde  Ed.  Basil,  einendavit  apud  aures  Deo- 
rum  de  his  queri,  quod  omnes  fere  receperunt,  alii  alia  frustra  tentantes. 
Rbenaii.  piobante  Voss.  aurtbus  Deoi-um  de  his  q.  Ursin.  de  Deo  cum  Deis 
queri:  Hfiiis.  andeo  cum  Deis  queri:  Burmann. /lominum,  aut  horror  (sive  hoiior) 
Deorum  de  his  queri :  Rubnken.  niiiil  tentavit.  Clud.  tx  conjectura  Faeshii 
hominum,  aut  Deorum  cura,  de  his  queri. — 7  Lacunam  banc  ita  explevit  Bur- 
mann.  tam  infestos  haberet,  quorum  alterius,  ^c.  Ed.  pr.  Pisonemque  tarn  alt.  d. 
&c.     Ed.  Basil.  M(  iStiiiM  £t  Piso  quorum,  alterius:  Burer.  supplet  guam  ante 

NOTiE 

°  Monte  C(elio'\  Unus  est  e  septem  recrues. 

urbis  Rouw  coUibus.    A  Caelio  Vi-  'J  Delectus]  Hujus  vocis  turn  usus 

bene,  nobilissinio  duceTusco,  sic  die-  est,  cum  Imperator  auctoritate  sua, 

tus   est:    ()uod   cum  Romulo  contra  quos  ei  visum  fuerit  ad  militiam  con- 

Sabinos  socia  arma  conjungens  in  eo  scribit,  etiam  invites.     Per  quos  hu- 

castra  posuissct.     Hie  mons  ab  Anco  jusmodi  delectus  habetur,  eos  a  con- 

Urbi  additus  est,  ut  Strabo  docet  :  a  quirendis   militibus    *  Conquisitores' 

TuUoHostiiio,  ut  Livius  :  aTarquinio  Cicero  vocavit. 

Prisco,  ut  Tacitus,     Demum  a  Tibe-  ^  Drusus  Libo]   Silii  crimen,  teste 

rio  Caesare,  quod  is  post  iiicendium  Tacito,    duplex     fuit.      1.   Amicitia 

habitatoribus    a'dificia   absunita    in-  Germanici.    2.  Intemperantia  in  lau- 

staurasset,  dici  coeptus  est  Mons  Au-  dando  suoruni  militum  obsequio,  cum 

gnstus.  alii  ad  seditiones  prolaberentur.     Si- 

f  Supplementuml    Cum  legio  dimi-  lius  sub  Germauico  legatus  erat  exer- 

uuta  additis,   qui  desunt,  militibus  citus,  qui  militabat  ad  Kbeuum  su- 

suppletur :   qui   adjiciuntur,  supple-  periorem. 
uientum  appellantur.    Gallice,  Des 


252  C.   VELLEII    PATERCULI 

tuit,  auxit  filterius?  Ut  ad  majora  transcendara,  quan- 
quam  et  haecille  duxit^  maxima;  quid/  ut  juvenes amitteret 
filios?'  [U.  c.  776.  p.  Chr.  n.  23.]  quid,  ut  nepotem  ex 
Druso  siio  P  Dolenda  adhuc  retulimus ;  veniendum  ad  eru- 
bescenda  est.'°  Quantis  hoc  triennium,  M.  Vinici,"  dolori- 
buslaceravit  animum  ejus?  Quam  diu  abstruso,  quod  rai- 
serrimum  est,  pectus  ejus  llagravit  incendio/  quod  ex  nuru," 
quod  ex  nepote  dolere,  indignari,  erubescere"  coactus  est? 
Cujus  temporis  cegritudinem  auxit  amissa  mater"  erainen- 
tissima  [U.  c.  782.  p.  Chr.  n.  29.],  et  per  omnia  Deis,  quam 
hominibus,  simihor  foemina :  cujus  potentiam  nemo  sensit, 
nisi  aut  levatione  periculi,  aut  accessione  dignitatis. 

131.  Voto  finiendum  volumen  sit.^     Jupiter  Capitoline^ 

"  Quanta  tempore  cor  ejus  arsit  igne,  quod  est  dignissimum  commiseratione, 
occulta  ? 


auxit:  Heins.  ut  Silius  Pisoque.  At  quantum  alterius,  Sfc. — 8  Ita  Rhenan.  Ed. 
pr.  dixit. — 9  iSwo  deest  in  Ed.  pr.  Cod.  Drusuo,  unde  Bi>rer.  Druso  sua. — 
10  Ita  Cod. ;  sed  in  Ed.  pr.  est  deest. — 11  Ita  Ed.  pr.  Cod.  M.  Vinicii. — 
12  Erubescere  erat  in  Cod.,  sed  deest  in  Ed.  pr. — 13  Kraus.  malit  ejicere  sit. 

NOT/E 

•  Quid]  Suhaiiditnr  meruit.  scivit,  cum  se  apud  Tiberium  nuUo 

'  Utjutenes  amitteret  filios]  Gernia-  .suo  nieiito  adductam  videret  in  invi- 

nicum  ct  Driisuni.     Sed  deCicrniani-  diam. 

CO  amis>>o  Tibcrii  anno  sexto,  nemini  "  Amissa   mater]    Livia.     Decessit 

unqiiarn   dnbinni   fiiit,   quin    |>erierit  aptatis  anno8(j.    Tiberiani  imperii  IG. 

turn   veneno  dato  a  Cn.  Pisone,  quo-  Erat  turn  Tiberius  in  inj-ula  Capreis 

cum  Germaniro  graves  erant  inimi-  (V Isle  de  Cupri)   regiii    Nt-apolitani: 

citia;:  tuni  invidiaTiberii,  qui  tanta-  quam  iusulani  liabcbat  in  dcliciis,  et 

rumnon  ignarus  ininiicitiarum,tamen  quo  scrcsserat  anno  imperii  13.  nun- 

per  idem    tempus,    quo  Cermanicum  quam  dcincf ps  ad   urbein   lediturus  : 

transtulerat  in   Orientem,  (Ju.  Piso-  ubi  icmotis  arbitriis  per  omnia  se  vi- 

nem   miserat   in  Syriam  ordinarium  tiornm  flagitia  volutavit.     Inter  haec 

praesidem.     Certe  ob  vencni  dati  sus-  dederora  non    inagis   omnibus    aliis, 

picionem    Koma>    judicio    |)ostnlatus  quam    sibi    cxecratus   ipsi,    rooritur 

*b    Agrippina,    Gernianici   conjuge,  17.  Kal.  Apr.  imperii  anno  23.  Christi 

Piso  volnntaria  morte  damnationem  37.  vitas  agens  octavum  et  septuage- 

antcvertit.  simum. 

"  Quod  ex  nuru,  ifc]  Ex  Agrippina  '    Jupiter   Capitoline]     Jupiter  sic 

Marci   Agrippa;  lilia,  nepte  August!,  dictus  efct  a  mootc  Capitoliuo,   ubi 

tunc  Gcrmanici  a  'J'iberio  adoptati  colebatur. 
vidua.    Ipsa  stbi  mortem  inedia  con- 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    11.   131.  263 

ac  Stator,'  et  auctor^  Romani  nominis,  Gradive  Mars,  per- 
petuoniinquo  custos  Vesta*  ignium,  et  quicquid  iiuminum 
banc  Romani  imperii^  molem  in  ainplissimum  terrarum  or- 
bis  fastiftium  extulit,  vos  publica  voce  obtestor  atque  pre- 
cor:  custodite,  servatc,  protegite  hunc  statura,  banc  pa- 
cem  ***,'  eique  functo*"  longissima  statione  mortali,  desti- 
nate  successores  qiiam  serissimos,  sed  eos,  quorum  cervi- 
ces tarn  fortiter  sustinendo  terrarum  orbis  imperio  suffi- 
ciant,  quam  hujus  suflecisse  sensimus ;  consiliaque  omnium 
civium  aut  pia  ***.+  ^ 


— 1  Ita  transposuit  Putean.  Ed.  pr.  aliajque  vett.  C.  ct  auctor,et  stator:  Cod. 
nc  stator. — 2  Ita  Ed.  pr.  Cod.  et  quicquid  nominum  honor  omrii  imperii  molem: 
iinde  Hcins.  pro  hancleg.  hononnn.—^  Laciniam  explevit  Lips,  mliicndo  /nine 
principem :  eadein  Voss.  malit  reponere  pro  hanc  pacein.  Jac.  I'erizon.  conj. 
hunc  ducem,  quod  placet  Heinsio,  qui  tanien  proposuit  hunc  pads  auctorem. — 
4  Rhenan.  siipplevit  aut  pia,  aut  salutaria,  infeliccmexitumprovehite.  Voss. 
aut  pia  fovete,  uvt  impia  opprimite. 

•,•  Hie  lectores  monere  visum  est,  Antoiiii  Thysii  Editionem  in  VV.  LL.  parum  distincte 
dcsignari  Ed.  Lugd.  Bat. 

NOTiE 

*  Ac  Stator,  ct  auctor,  ^c]  Duplex  est.     Cujiis   noraen  Cicero   de  Nat. 

lectio  :    i.  Puteani,  et  aliorum  non-  Deor.  lib.  i.  deducit  airh  rris  ea-rias, 

nuUorum  :  Jupiter  Capitolineac  stator ;  quod  de  leg.  ii.  interpretatur,  focus. 

ct  auctor  Romani  nominis.  Nam  stator,  Huic  Deae  colendae  praeerant  virgi- 

inquiunt,  solum  referri  potest  ad  Jo-  nes :  quibus  erat  commissa  cura  cus- 

vem,  qui  sic  dictus  est,  teste  Seneca  todiendi   et   continuo  fovendi  ignis, 

de  Benef.  lib.  iv.  cap.  7.  quia  Jovis  qui   dictus   est  propterea  perpetuus: 

beneficio  stant  onmia  :  non  vero  quia  quern    iiefas  erat,  si    extingueretur, 

post  susceptum   votum,   ut    qiiidam  aliter  (juam  accensa  per  fomites  ex 

tradiderunt,  Romanorum  fugieutium  sole  tlamuia  reparare. 

acies  stitit.     2.  Ursini :  Jupiter  Capi-  ^  Hanc  pacem***,  eique /undo']  hip- 

ioline  ;  et  auctor  uc  Sator  Romani  no-  sii   lectionem   cum    V^ossio    scquere  : 

minis  Gradive  Mars.    Quce  lectio  pra;  hanc  pacem,  hunc  principem,  eique  functo 

alia   mihi    placet:   iNIars   enim    sator  longissima  stalione  mortali,  Sj-c. 

est  sive   genitor  Romuli,  uude    Ro-  •=  Aut  pia***]   Hauc  peroratiuncu- 

uiana  gens.  lam  nemo  feliciiis,  quia  pressius,  ab- 

*  Vestal  Saturni  filia  ex  Ope.  Al-  solvisse  mihi  viiletur,  (piam  Vossius. 
teram  volunt  esse,  Saturni  niatrem,  Legit,  aut  pia  fovete,  aut  impia  oppri- 
quas  pro  terra  suini  solet  a  Poetis  :  mite,  hoc  sensu  :  Ac  omnium  civium 
de  qua  Ovid.  Fast.  lib.  vi.  'Statvi  consilia,si  pia  sunt,  in  exitum  feliceai 
terra  sua  :  vi  stando  Vesta  vocatur.'  provehite ;  sed,  si  qua  impii  nefaria 
Quae  vero  pro  igne  sumitur,  ex  Ovi-  moliuutur,  eacumaiictoribuspessuiu- 
dio  :  '  Nee  tu  aliud  Vcstam,  quam  vi-  date. 
vain  iutellige  flamniam  ■/  Saturui  tilia 


FRAGMENTUM    VELLEIl 

EXCERPTUM  EX  GALLICA  HISTORIA.' 

[ex  edition  e  cludii.] 

JDuM  haec  circa  Rhenum  aguntur,  in  Noricorum  finibus 
grave  v^ilmis  populus  Romanus  accepit.  Quippe  Gcrmano- 
rum  gentes,  quod  [1.  quae]  llhaitias  [1.  Rha^tiam  s.  Rhae- 
tios]  occupaverant,  iion  longe  ab  Alpibus,  tractu  pari  pa- 
tentibus  campis,  ubi  duo  rapidissimi  amnes  inter  se  (?) 
confluunt,  ut  [1.  in]  ipsis  Noricis  finibus  civitatem,  non  qui- 
dera  muro,  sed  vallo  fossaque  cinxerunt;  quam  appellabant 
Cisara,  nomine  Deae  Cisae,  quam  religiosissime  colebant ; 
cujus  templum  quoque  ex  ligno,  barbarico  ritu,  construc- 
tum;  [quod],  postquam  co  colonia  Romanorum  deducta 
est,  inviolatum  pcrmansit,  ac,  vetustate  coliapsum,  nomen 
colli  [I.  coUis]  servavit.  llanc  urbem  T.  Annius  praetor,  ad 
arcendas  barbarorum  excursiones,  Kal.  Sextil.  exercitu 
circumvcnit.  Ad  meridianara  oppidi  partem,  qua  sola  a 
continenti  erat,  praetor  ipse  «um  legione  Martia  operosis- 
sime  communivit,  ad  occidentem  vero,  quo  barbarorum  ad- 
ventus  erat,  Avar,  Bogudis  regis  filius,  cum  cquitatu  omni 
et  auxiliaribus  Macedonum  copiis,  inter  flumen  et  vallum, 

NOT^ 

■   Hoc  fragmentum  liabet  Wolft^.  sem,  qui  scripseiit  a.  mccxxix.,  ubi 

l^ziiis  in  cnminentaiioniiii  rcip.  Kom.  tamf-n  pltira  inserta  lefi;aiitui-.  In  (juo 

lib.  I.  cap.  H.   Fal^iini  judical  Oilar.,  tantum  a  stylo   Vciieii   hoc  fragnien- 

quia  stylus  sapiat  scriplorcm  aliquot  turn  abliorreat,  equidcm  nic  docere 

hmculis  \'clicio  jiinioiciu,  ct  quiain  10  ncc  scntirc   possum,   iiecpie  supposi- 

non  paura  sint,  in  t|uibu»  peccetur,  tuni  pntaio,  cum  quia  medio  scvo  ne- 

quod  Mar<u^   Vclscrus  in  mum  Au-  mo  sane,  dum  Vcllcius  piorsus  incog- 

gUHtanarum  Viiidilicaruui  demonstia-  nitus  erat,  sibi  pioponeie  potuit  Vel- 

visget ;     pru'tLrca  narrat,   hoc    frag-  leio  aliquid   affiugeie,   tum   quia  nar- 

lucntum  ctiam  occurrerc  apud  (^onr.  ratio,    qiianquam    liic    ibi   corrupta, 

de  Lichtcnau,  abbatem   Urispergcn-  fictae  notas  niUlas  prodit. 


FRAGMENTUM    VELLEIl.  255 

loco  castiis  paruin  amplo,  infelici  temeritate  extra  flumen 
consedit ;  pulchra  indoles,  nee  minus  Romanis,  quam  Grsc- 
cis  literis  instructa.  Igitur  lix.  die,  quam  eo  ventum  est, 
cum  is  dies,  Dcac  Cisae  celcberrimus,  ludum  et  lasciviam 
magis,  quam  formidinem,  ostentaret :  immanis  barbarorum 
multitudo  ex  proxirais  sylvis  repente  erumpens,  ex  impro- 
viso  castra  irrupit ;  equitatum  omnem,  et,  quod  miserrimura 
erat,  auxilia  sociorum  delevit.  Avar,  cum  in  hostium  jjo- 
testatem  regio  habitu  vivus  venisset,  pecudis  more  macta- 
tur.  Oppidani  vero  non  minori  fortuna,  sed  majori  virtute, 
praetorem  in  auxilium  sociis  properantem  adoriuntur.  Ro- 
mani  baud  segniter  resistunt.  Duo  principes  oppidanorum, 
Habbeo  et  Caucus,  in  primis  pugnantes,  cadunt.  Et  incli- 
nata  jam  res  oppidanorum  erat,  ni  maturassent  auxilium 
ferre  socii,  in  altera  ripa  jam  victoria  potiti.  Dcnique  coa- 
dunatis  viribus  castra  irrumpunt ;  praetorem,  qui  paulo  al- 
tiorem  tumulum  frustra  cepcrat,  Romana  vi  resistentem, 
obtruncant;  legionem  divinam  [decimam?],  ut  ne  nuntius 
superesset,  funditus  delent ;  Verres  solus,  tribunus  militum, 
amne  transmisso,  in  proximis  paludibus  se  occultans  hones- 
tam  mortem  subterfugit ;  nee  multo  post  Siciliae  proconsul 
immani  avaritia  turpem  mortem  promeruit. 

Ex  Prisciani  1.  vi.  Edit.  Basil.  1554.  p.  192. 

Primus,  nee  minus  clarus  ea   tempestate  fuit  Miltiadis 
filius,  Cimon. 


FINIS  PATERCULI  HIST.  ROMANS. 


NOT^.  VARIORUM 


IN 


C.  VELLEII    PATERCULl 
HISTORIAM     ROM  AN  AM. 


Deliih.elVar.Clas.  Faterc. 


NOMINA  AUCTORUM 

QUORUM  NOT/E  ET  OBSERVATIONES  HIC  EXHIBENTUR. 


Acidalius. 

Boeclerus. 

BoDgarsius. 

Biirrerius. 

Cluvcrius. 

Fnngerus. 

Georg.  Fabricius. 

Gruterus. 

Had.  Junius. 

Lipsiiis. 

Manutius. 


Ortelitis. 

I'liteaniis. 

Rhcnanus. 

Salmasius. 

Scaliger. 

Schcgkiiis. 

Stewecliius. 

A.  Tliysiiis. 

V'ossius. 

Ursinus. 


ISlOTJE  VARIORUM 

IN 

C.   VELLEII   PATERCULI 
HISTORIAM    ROMANAM 

AD   M.  VINICIUM   COS. 


EX  EDITIONE  A.  THYSII, 
LuoD.  Bat.  1GC7. 


LIBER    I. 


0»J  p.  praenoraen  in  plerisque  no- 
vissimis  editionibus  Velleio  praefigi 
video.  Nee  sine  causa,  si  id  Ms.  co- 
dicis  aiictoritate  sit  subnixum  ;  ut  ex 
BiirierioadseiitSchegkias.  CaBterum 
cum  niiiil  luijusmodi  in  illius  varian- 
tibus  lectionibus  inveniam ;  argumen- 
tum  illud  non  admodum  validnm  esse 
arbitror.  Firmare  id  tamen  nituntur 
auctoritate  Taciti,  qui  lib.  vi.  Anna- 
lium  ciijusdam  P.  Vclleii  meniinit. 
Sed  forsan  ille  auctoiis  nostri  pater 
fuerit;  qui  sub  M.  Vinicio  pra>fectu- 
rain  equitum  in  Germania  gesserat, 
ciiique,  Tiberio  jam  Rliodo  reverso, 
noster  in  hoc  muneie  successit:  for- 
san etiam  frater,  ciijus  in  hoc  ipso 
opere,  sub  nomine  Magii  Celeiis  Vel- 
leiani,  mentio  fit.  Confugiendum  hinc 
alicui  videatur  ad  prjenomen  C.  Id 
quidem  ceito  ei  tuisse  affirmare  au- 


sim,  si  ita  se  ipsuni  appellet,  ut  aic- 
bat  Aldus.  Et  fateor,  meminit  hie 
auctor  C.  Velleii :  varum  ilium  avum 
suum  fiiisse  praedicat.  Queis  mo- 
veor,  ut  M.  praenomen  potissimuni 
amplectar.  Fuerit  illud  nostro  com- 
mune cum  M.  Velleio,  cujus  meminit 
Tullius  Pliiiippica  iii.  Subnixa  au- 
tem  est  nostra  opinio  verbis  his  Pris- 
ciani  in  vi.,  ut  quidem  vulgo  conci- 
piuntur  :  '  M,  Velleius  Paterculus  : 
Primus,  nee  minus  clarus  ca  tem- 
pestate  fuit  Miltiadis  filius,  Cimon.' 
Quod  vero  notarit  Schegkius,  in  scrip- 
to  suo  Prisciani  fragmento,  praeno- 
men fuisse  omissum :  id  eo  minus 
movet,  quod  t'ernie  consentiat  cum 
impressis  codicibus,  sine  dubio  vi- 
tiosis,  hac  tamen  parte  nielioribus, 
quod  id  agiioscant.  Atque  id  com- 
probant  nicmbranic    nostra  optimae 


2G0 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


nota^,  qiiiT  locum  viilgo  niancum  ita 
exhibcnt :  *  IM.  VcUius  pater  cujus 
libeii  nee  inimis  clanie,'  &C.  Unde 
facile  niihi  fiiit  veram  lectioiiem  eni- 
ere  :  '  M.  Velleius  Pateiciilus  libro  i. 
Nee  minus  clarus,'  &c.  Quin  idem 
etiam  firmant  duo  Mss.  bibliothecae 
Leidcnsis,  quos  postea  inspexi ;  quo- 
rum ntcrque  siuiiiiter  habet,  '  jNI. 
Vellius  Pater  cnjus.'  Imo  in  altero 
etiam  clave  lib.  i.  pcrseiiptuni.  Ut 
dc  hoc  non  sit  amplius  dubitandimi. 
Vossius. 

Velleii]  Nogant  aliqui  Velleiam 
gentom  ab  aiiticjuis  nominari.  Cicero 
tanien  libris  de  Nat.  Deor.  C.  Vellci- 
iim  Epicureum  introdiicit.  Idem  eti- 
am, lit  jam  diximus,  M.  cujnsdani 
Vc'licii  inonlionem  injicit.  Alius  sub 
Claudio  cum  M.  Syliaiio  consulatum 
gessisse  dicitur,  nndc  S.  C.  Velleia- 
num.  Vclloii  Blasi  meminit  Plinius 
Epist.  1.  II.  epist.  ultima.  Apud 
Priscianuni  etiam  lib.  xi.  ^'elleii  Ce- 
leris  epistola  ad  Hadrianum  Ca>sarem 
laudatur:  qui  forte  fuit  ex  posteris 
ISIagii  Celeris  Yelleiani,  fratris  auc- 
toris  nostri.  Alios  ex  cadem  gente 
nioustrabit  index  inscriptionum  Grii- 
teriaiiarum.  I'osscm  addere  Seneca? 
locum  tx  Pra.'fatione  lib.  iv.  Nat. 
Qua-st.  '  Plancus  artifex  ante  Vcllei- 
um  maximus  aiebat,  non  occulte,  nee 
ex  dissimulato  esse  blandiendum.'  Ita 
enim  edunt  ex  conjectura  Rlureti, 
cum  ante  Icgeretur  Villcium.  Sed 
ego  vix  dubito,  quin  Vilellimn  sit  scri- 
bcndum.  Quod  improbare  non  po- 
test, qui  cxquisitissimas  liujus  erga 
C.  Caesarcm  adulationes  apud  Dio- 
iicni  lib.  nx.  legcrit.  Conjectuiam 
nostram  firmari  post  hj;c  vidi  a  Justo 
Lipsio,  cui  idem  notis  ad  Taciturn  in 
mentem  venit.  Idem.  Vei.leii]  Quod 
ad  nomcn  attinct,  Velleia  gens  nus- 
qiiam,  (vide  tamen  supra,)  quod  sci- 
am,  nominatur.  Tacitus  Vellaum  ag- 
no'^cit :  itemquc  antiquus,  lapi^  cujus 
%  crba  subscribam. 


Canusii. 

C.  VELL^VS.    C.    LIB.    VRSIO.    AVG 

SIBI.    ET.   TVTORIN.E.    FlUJE 

TUEBELLI.E.    FEMCVLiE 

vxsoRi.  trebelli.t; 

ARESCVS.S 
ET.   TREBELLIA.    FELICVLA.     SIBI 
ET.     LIBERTIS.      LIBERTABVSQVE 
MEIS.    C.     IN.    CVLTV.    MONVMEN- 
TVM.   CVM. 

P.    XV.    ET.    ITER 

Manutius. 

M.  Vinicium]  De  quo  Tacitus  li- 
bro VI.  ait:  '  Vinicio  oppidanum  ge- 
nus :  Callibus  ortus,  patre  atquc  avo 
consularibus,  cetera  cquestri  familia 
crat,  mitis  iugenio  et  comtaj  faeun- 
dia?.'  Pater  ejus  Publius,  avus  Mar- 
cus, ille  occLV.  bic  dccxxxv.  anno 
nrbis  constd.  Qulbusdam  cunt  lapide 
Colotiano  placet,  viNvcivs.  a  vulgo 
Dio.     Numi,  in  quis  : 

p.    VINICIVS    M.    F.    III.   VIR. 

A.  A.   A.    F.  F.  F.    ET   L.   VINICIVS. 

I,.    F.    III.    VIR. 

Et  lapis  Neapoli: 

M.    VINICIO    p.    F,    POST 

MORTEM 

MVNICIPIS    SVI    AERE 

CONI.ATO 

PIETATIS   CAVSA    PO- 

S VERY  NT. 

Schegk.  An  M.  Vinicium]  Legnnt 
alii  Vinucinm,  auctoritate  lapidis  Co- 
lotiani.  Sed  vulgatam  lectioucm  non 
solum  omnes  scriptores,  sed  etiam 
iiumismata  Vetera  confirmant.  Dis- 
putant viri  eruditi,  utrnm  Vinicii  bu- 
jus  cognomentum  fuerit  Quartinus. 
Sane  Pomi)onius  de  origiuc.  juris  C. 
Cassiinn  Longinum,ct  Quartinum,  si- 
mul  consulatum  gessisse  scribit.  Ubi 
errat,  quod  L.  Cassium  Longinnm, 
Tiberii  progenerum,  cum  C.  Cassio 
IC  confundat.  Quod  observatum 
etiam  Lipsio  ad  vi.  Annaliinn  Ta- 
citi.  Et  sane  vol  prxnomina,  quae 
diversa  sunt,  id  doctant.  Quaprop- 
t(;r   nrquc  iis    accedenduni,    qui    C. 


HISTORIvE    ROMANyE    LIB.    I,    1. 


261 


Cassium,  ct  Qiiarlimim,  siiflfectos  fi\- 
isse  consules  vohint.     Et  ne  de  his 
(liibitcm,  facit,    quod  Poinponio  so- 
Iciine  esse  iioverim  in  veteri  historia 
labi.      Cactenuu  Quartinum   Vinici- 
iim  cof^nominarijfirmat  qiiodammodo 
nuniiniis  Goltzianiis,  ciii  inscriptum, 
M.  QvARTiNvs  II.  viR.    Optima  enim 
hoc  ad  Viniciuin  referri  posse,  liquet, 
non  sohim  ex  praenoinine,  quod  idem 
est;  sed  et  ex  inscriptione  Neapoli- 
taiia,  unde   iUum  duumvirum  fuisse, 
constat.  Easuporius  lelataest.  Sane 
duumviros  in  municipiis  fuisse,  niani- 
feste,  ut  alios  niittam,  docet  Csesar 
de  Bello  Civiii  lib.   i.,  ubi  ait,  '  se 
duumviiis  municipiorum  omnium  im- 
perassc,  ut  naves  conquirerent.'  Voss. 
Cap.  1.    TetnpesUtte]  Loqui  Vellei- 
um  de  Metabo  sive  Metaponto,  nee 
Lipsius,  qui  prime  de  Epeo  conjece- 
rat,  negavit.     Hie  enim    Mctaponti 
urbis  couilitor  Stephano  et  Servio  me- 
nioratur.  rhv  yap  MeToiirovTov  ol  )3ap)3o- 
poi  MfTafiou  iKijov.     Qua?  verba  Ste- 
phani,  articulo  postulante,  ita  inter- 
pretantur,  ut  Metabus  a  barbaris  dictus 
intelligatur,  qui  vera  nomine  essct  Mc- 
tapontus.  Quapropter  etiam  a  CI.  Sal- 
niasio  in  Plin.  Exerclt.  p.  65.  refu- 
tatur  ea  assertio  :  cum  aliunde  con- 
stet,  *  verum  nomen  Metabi  in  Mc- 
taponti appellationcm  a  barbaris  de- 
niutatum   esse.'     Fuerit  itaque    for- 
tasse   apud  Stcpli.    translocatio    vol 
nominum    vel    articuli   librariis   tri- 
buenda  :  de  quo  tanicu  nihil  pronun- 
tio.     Strabo   lib.  vi.   ad  Pylios,  qui 
cum  Nestore  ab  Ilio  navigarunt,  nni- 
versini,  Mctaponti  origincin  refert :  ut 
ct  Solin.  Polyhistor.  cap.  2.  Boeder. 
Tempestate  distradus  a  duce  suo  Nes- 
tore]   Quid   GriEci  Troja   redeuntes 
passi  siiit  aut  fecerint,  narratio  fuit: 
quae  oppida  condiderint,  aut  ubi  fix- 
erint  sedes.    De  quo  tamen  proprie 
hoc  initium  ?     Credo  de  Epio :  quo 
trahit  me  Justinus  lib.  xxi.  '  Meta- 
pontini  in  templo    Minervas    ferra- 
menta,  quibus  Epius,  a  quo  conditi 


sunt,  equum  Trojanum  fabricavit,  os- 
tentant.  Et  facit  Aristoteles  in  Ad- 
mirandis  :'  'E77i;y  MeraTrovriov  'AOtj- 
vas  Uphv  iivai  (paalv,  ivda,  to  tow  'Einiou 
Kiyovaiv  upyava  avaKuaBai,  [fort,  ols 
rij/]  &  €1 J  rhv  Aovpetov  'itcttov  iiroirjCTfV, 
Strabo  simpliciter  tamen  dixit,  '  Py- 
lios Metapontum  condidisse :'  Ste- 
phanus  aliique  Metabum  nominarunt: 
de  quo  ipso  quin  hac  capere  possis, 
non  nego.  Lipsius. 

Nestorcl  Nestor  tilius  fuit  Nelei  et 
Cloridis  juxta  Homer.  Quinquaginta 
navibus  ex  I'yio  Trojam  venit  jam 
senior.  Per  tres  yeveas  vixisse  dici- 
tur :  per  ytveav  autem  intelligunt 
nonnulii  triginta  vel  triginta  tres  an- 
nos.  Ita  Nestor  90.  vel  99.  annorum 
fuerit.  Veteri  Poetae  Nievio  dictus 
est  '  trisecli  senex.'  Rex  fuit  ille 
Pyli.  In  Peloponneso  triplex  fuit 
Pylus.  Duaj  ad  mare,  quarum  una 
in  Elide  regionc,  altera  in  Messenia, 
tertia  in  Arcadia.  Quam  ultimam 
genuinam  Nestori,  esse  docet  Strabo. 
Metaponluni]  Urbs  in  magna  Grae- 
cia  ad  simmi  Tarentinum. 

Teucer]  Horatius  ad  Plancum  : 
'  Teucer  Salamina  patremque  Cum 
fugeret,  tamen  uda  Lyaeo  Tempora 
populea  fertur  vinxisse  corona,  Sic 
tristcs  affatus  amicos  :  Qiionoscum- 
que  feret  mclior  fortuna  parente, 
Ibimus,  o  socii  coniitcsque.  Nil  de- 
sperandum  Teucro  duce,  et  auspice 
Teucro.  Certus  enim  promisit  Apollo 
Ambiguani  tellure  nova  Salamina  fu- 
turam.'  Historian!  post  alios  habes 
apud  Virgiliinn  libro  i.  et  Justinum 
xLiv.  a  quo  et  JUPITER  Salauii- 
nius,  cui  tcmplum  posuit  Teucer. 
Tacitus  Annal.  iii.  Schegk.  Teucer 
non  receptus]  Qua?  hie  facta  meuiorat 
Velleius,  futura  conjicit  Teucer  apud 
Sophocl.  in  Ajace,  1012.  cum  Tela- 
mouis  iram  adversus  venientem  sine 
fratre  sibi  fignrat.  Inter  alia  veluti 
■TrapoKppaaiv  Velleianorum  veiborura 
habent  ilia :  ttoIov  ouk  ipu  kukSv  ; 
Thv  iK  Sophs  ytyuTa  noMfiiov  v6dov,  Thv 


362 


NOT^E   VARIORUM    IN    PATERCULI 


Set\i<f  trpoS6ina  Ka\  KaKCwSpia  2e,  ^iXrar' 
Afas,  ^  SiKoicnv,  ois  ra  era.  KpirT]  OavSv- 
Toy,  Kol  SSfjiovs  vefJLoifit  ffovs.  ToiaOr' 
&yrip  Svffopyos,  eV  717^0  fio-P^s,  'Epe?,  irphs 
ovZiV  (h  (ipiv  BvfjLuvnevos.  Te\os  5'  airucr- 
rhs  "j-^s  airo^l>i<p9-ncTofMai,  &c.  Vide  de 
liistoria  amplius,  prffiscrtini  Seivium 
ad  Virg.  JEn.  i.  Justin,  iv.  2.  3.  Diet. 
Cretens.  lib.  vi.  Interpretes  Horatii 
ad  Od.  7.  lib.  i.  Boeder.  Teucer  non 
recrplus  a  ptitre  Telamonel  Varias 
auctonim  super  liac  re  opiniones 
quasi  fasciciilo  coUigat  Scrvitis  a<I 
Viigiiii  illneidos  lib.  i.  '  Teiicer' 
(iuqiiit)  '  cum,  Troja  cversa,  sine 
fratre  esset  reversus ;  qui  se  furore, 
propter  perdita  Achillis  anna,  intere- 
merat;  vel,  ut  alii,  quia  non  defen- 
derat  Ajacis  fratris  iutcritnm ;  vel 
quia  ossa  fratris  non  retulisset ;  ut 
nonnulli,  quod  Tecmessain  concubi- 
nam,  vel  ejus  fratris  filium  Eurysaccn, 
ad  aviim  Telamona  de  Troja  secum 
non  reduxerit,  quia  ille  alia  navi  vec- 
tus  felicius  navigaverat ;  Salamine 
pulsus  a  patre  Cydoniam  venit.'  Ita 
integrum  locum  cmendandum  conseo. 
Male  Icgitur  Theomissam  pro  Tecmes- 
saw.  Pro  Turesacen  etiam  reposui- 
mus  Eurysacen,  et  pro  Sydonam,  Cy- 
doniam. Ablegavimus  quoque  a  cena, 
quod  post  Tyrisacen  Ms.  Fuldensis  in- 
culcabat.  Quis  enim  non  videat,  im- 
perite  illud  ex  prsecedenti  voce  rcpc- 
titnm  ?  Auctores  vero  quorsum  alle- 
grm,  cum  liistoria  ha;c  passim  apud 
vflcres  poi-tas,  praesertim  Tragicus, 
sit  oh  via?   Vohsixi.s. 

Telamonc]  De  quo  Ennius  apud  Ci- 
ccroncm  Tusculanaruni  in.  '  Hiccine 
est  Telamon  illo,  modo  (|ucm  gloria 
ad  rapliim  extulit .'  Qucm  spcclabant  ? 
ciijus  ob  08  Graii  ora  obvcrtcbant 
>aa  ?'  Usus  hoc  de  se  Cicero,  Ep.  ad 
Pactum.  Schef;kius. 

S<damina'\  Urhs  hapc  Cypri  Trajani 
tempore  dcleta  a  Judsri'',  ut  scrihit 
D.  Hicronymus.  Fu^amosta  liodic 
dicta,  ut  Niger  autiimat.  Salamina] 
Apud    Gracos    Latinosque    passim 


haec  historia.  Illud  nota  non  in- 
dignum,  tempore  Isocralis,  Tencri 
genus  adhuc  fuisse  in  Cypri  reg- 
no. In  Euagora :  TevKpos  Se,  efl-eiSr; 
Tpolav  awtlelKev,  a(ptK6nepos  tU  Ku- 
-TTpov,  "SaXafjuvd  re  KaTCfKrjaev  bjxdivv- 
fiov  Trot7i(ras  ttjs  TrpoTfpov  at/r^  irarpiSos 
oti(T7)S,  Kal  rh  yevos  rh  vw  ffaatXevov  kot- 
eAiire  :  Teucer  vera,  postfpinm  una  cum 
aliis  Trojam  cepisset,  veniens  Cyprum, 
Sidamina  iln  condidit  cognominem  veteri 
sua  patrice,  et  genus,  quod  nunc  ibi  regni 
potitur,  reliquit.  Lipsius. 

Pyrrhus]  Justin,  xvii.  3.  Plutarch. 
Pyrrho  pr. 

Epirum^  Est  haec  regio  Graeciee 
versus  Adriaticum  marc.  VideStrab. 
lib.  VIII. 

Phidippus]  Vulgo  male,  Plulippus. 
Phidippus]  Enumcrat,  ex  Graecis 
ducibus  ad  helium  Trojanum  pro- 
fectis  quam  quisque  urbem,  everso 
I  ho,  condiderit.  Hornm  in  numero 
neque  ah  Honiero,  neque  a  Darete 
Pbrygio,  Philippus  nominatur:  ila- 
que  facile  crediderim,  Phidippus,  esse 
reponendum  ;  de  quo  sic  Homerus  cV 
rep  rwv  V(wv  KaTa\6'y(f :   Twv  S'  av  cpd- 

SlTTTTfJs  T€  Kal  ''AVTKpOS  T)yTI<TdiT6T]V,  @e<7<Ta- 

\ov  vJe  Bid)  'Hpa(c\€i'5ao  SfcwcTor.  Manut, 

Ephyram]  Differentia;  caussa  addit 
'  in  Tliesp.'  cum  plura  hoc  nomine  loca 
legantur:  de  quibus  Stephan.  \n''E(t>v- 
po,qua2  et 'E<^i5p7).  Boeder. 

Tliesprotia]  Est  liacc  Epiri  regiun- 
cula. 

Rex  rcgum]  Dux  ducum  qui  ad 
Trojam  venerunt. 

Duns]  Vulgata  sane  manca  est. 
Sed  quid  hate  igitur  sibi  vult  ?  Du- 
pliceni  patriam  fuisse  Agamemnoni? 
De  Mycenis,fateor, et clarum  est:  de 
Tegea,  quae  in  Arcacha,  quid  ea  ad 
Agamemnonem,  nondum  legi.  Nam 
Pergamum,  sivc,  ut  Plutarchus  in  Ly- 
curpo  appeilat,  irfpyafAav,  ccrtum  est 
a  victo  Pcrgamo  dictam.  Lips.  Duas 
a  palricE  n.]  Mycencc  ah  Agamemnonis 
patria;  /Vry^'^mMm  a  Troja.  Sed  quid 
Tegea,  quani  Talthybius  pratco  Aga- 


HISTORIiE    ROMANiE    h\P,.    I.   1. 


263 


niemnonis  dicitur  condidisse,  \\t  tes- 
tator Stephanus  de  iirbibns  ?  Ita  quae- 
venti  Aldo  respondet  Schegkius,  au- 
spiciis  Agamemnonis  conditara  aTal- 
tliybio.  Itaqiie  non  immeiito  Aga- 
memnonem  feceiit  auctorcm  Noster. 
Boeder. 

Scelere  pairuelis]  /Escliylus  et  Se- 
neca in  Agamcmnonc  suo.  Pausan. 
in  Corinth.  Liban.  Declam.  v.  Idem. 
Regni  potitur']  Homerus  de  hoc  ip- 
so, Odyss,  V.  'EirrdeTes  5"  ^vacae  tto- 
\vxpvaoio  MvKTivrts.  Lips. 

Hunc  Orestes]  /Escliylus  in  Choe- 
phoris,  Sophocles  et  Euripides  in 
Electra  videndi.  Boeder. 

Soda]  Aliter  cum  soda ;  iinde  Lip- 
sins  legendiun  pntabat  conscia. 

Factum  ejus]  '  Rectumne  fuerit  ab 
Oreste  matrem  occidi,  cum  ilia  Ores- 
tis  patrem  occidisset ;'  inter  usitatas 
priscornm  Rhetornm  exercitationes 
disquisitum  est.  Meniinit  Auctor  lib. 
ad  Herenn.  i.  16.  et  Cic.  de  Invent, 
r.  14.  ubi  colorem  Orestis  firma- 
inenti  loco  usnrpandum,  hunc  adfert : 
ejusmodi  aniraum  matris  suae  fuisse 
in  patrem  suura,  in  seipsum  ac  so- 
rores,  in  regnum,  in  fauiam  generis 
et  familiae,  ut  ab  ea  poenas  liberi  sui 
potissimum  petere  debuerint.'  Li- 
banius  Declam.  v.  tota,  Orestis  apo- 
logiara  conscripsit.  Velleius,  omissis 
aliis  argumentis,  ab  eventu  et  subse- 
cuta  felicitate  judicat.  Boeder. 

Regnavit  lxx.]  Valde  ab  hac  sup- 
pntatione  abit  Eusebius  in  Chronico : 
in  quo  est :  '  Orestes  regnavit  annis 
XV.'  Sed  Lipsius  reponere  tentabat 
Lxv.  Qu£e  (pace  summi  viri  dixerim) 
non  emendatio  est,  sed  depravatio. 
Nam  cum  hoc  Eusebius  referat  ad 
iiumerum  dcccxli.  regnum  vero  Ti- 
sameni  filii  ejus  ordiatur  numero 
DCCCLVi.  clarum  est  ex  ipsius  suppu- 
tatione,  xv.  tantum  annos  Oresti  tri- 
buendos.  Vossius.  Regnavit  i,xx.] 
*  Valde  dissentit '  (inquit  Lipsius) 
'  Eusebianum  Chronicon :  Mycenis 
post  mortem  iEgisthi  Orestes  regna- 


vit  annis  xv.  credo  fuisse  lxv.'  Qua? 
postrcma  viri  diligentissimi  verba 
non  ad  Eiiseb.  refero  (nil  enim  caussze 
apparet,  cur  ita  opinaretur)  sed  ad 
Velleium  :  in  ctijus  codicibus  si  forte 
fuerit  LXV.  (pro  lxx.  sc.  quod  nunc 
habetur)  existiuiari  potest,  quinqua- 
genarii  notam  a  librario  potius,  quam 
ab  auctore  additain.  Non  dubito, 
tale  quid  in  animo  liabuisse  Lipsium: 
cui  brevitas  sua  fraudi  esse  interim 
non  debet.  Boeder. 

Pacta  ejus]  Tale  ac  Sponsce  ejus. 
"Vide  Noniura.  Aldus,  pactce  ei.  Sed 
nihil  mutandum  esse,  monuerat  etiam 
Acidalius.  Vossius.  Nam  quod  pactce 
ejus]  Euripides  in  Audromacha.  Jus- 
tin. XVII.  3.  7.  Et  quos  ibi  annotavit 
ac  conciliavit  felicis  memoriae  Vir, 
Matthias  Berneggerus.  Boeder. 

Delphis  eum  interfecit]  Ad  patrias 
aras,  sive  inter  altaria  Dei.  Justinus 
lib.  XVII.  nota  res  ex  Servio  ad  illud 
Poetae  jEn.  iii.  '  Et  patrio  Androma- 
chen  iterum  cessisse  marito.'  Scheg- 
kius. 

Lydia]  Quae  est  Asiae  minoris  re- 
gio. 

Et  loco  et  incolis]  Locum  sive  re- 
gionem,  Tyrrhenium ;  incolas,  Tyr- 
rhenos;  mare,  Tyrrheimm  intelligit. 
Historiani  babes  apud  Tacit.  Annal. 
IV.  .55.  Strabon.  lib.  v.  ubi  *  Atys 
rex  fame  et  sterilitate  coactus,  altero 
e  duobus  filiis  Lydo  sorte  detento, 
alteram  Tyrrhenum  cum  majore  po- 
puli  parte  amandasse,'  memoratur, 
&c.  addenda  quae  Casaubonus  ex 
Festo  Servioque  ad  eum  locum  nota- 
vit.  Plenius  illam  famem  et  demi- 
grationem  narravit  Herodotus  lib.  i. 
Diodorus  lib.  v.  maris  appellationem 
inde  petit :  *  cum  Tyrrheni  plurimum 
classe  poUerent,  et  imperium  mari 
obtinerent,  factum  esse,  ut  subjec- 
tum  Italiae  mare,  de  ipsorura  nomine, 
Tyrrhenum  diceretur.'  Alias  opini- 
ones  suggerit  Servius  ad  vers.  lEn.  i. 
'  Gens  inimica  mihi  Tyrrhenum  navi- 
gat  aequor.'   Appiano  Tupp-qviKo]  tivZHv 


264 


>'OT^    VARIORUM    IN    FATERCULI 


HirotKoi  in  Punic,  clieuntiir.  Justinus, 
Ttiscoriini  populos  a  Lydia  venisse 
scribit  xx.  1.  7.  Atqiie  ita  (|uidem 
commiinitcr  dc  Tyrrhenoruni  origine 
traditur.  Dionysio  tamcn  '  potiiis  in- 
digeuae,  quani  advena:'  videntur  lib.  i. 
CMJus  argunienta  (a  diversitate  lin- 
guje,  religionum,  legum,  stiidionim 
prjecipiie  petita)  '  rainime  vana'  exis- 
timat  Lipsius  ad  Senec.Consol.  Helv. 
vi.  Boeder. 

Pentlielusi  Scribendum  est,  Penthu 
lua:  sic  enim  hal)et  Paiisanias,  et 
Graeci  scriptores.  Pausaniae  verba 
ex  Corinthiacis  sunt  liacc  :  Tbv  5e  'OpeV- 
TOW  vddov  UfvOiXov  KivatOuv  typat^iv 
iv  To7s  (iTfaiv  'HptydvTjv  ttJv  AiyiaOov 
TtKfiv.  Ursinus.  Pentliilus]  PentLilum 
Orestae  siiccessisse  Strabo  in  Geo- 
grapbicis,  anctor  est  lib.  xiii.  De 
Tisameno  Paiisanias  in  Corinth.  'OpeV- 
70V  it  airodavdvTos,  ecxe  Tiaafjuvhs  77}v 
apxhv  'Epfj.i6in^s  Trji  M(Vi\dov  koI  'Ope<T- 
Tou  iroTj.  Quidam  Tisamenura  pri- 
me loco,  sicut  aliiPenthilum  poniint; 
et  in  annotatione  annonim  maxima 
occnrrit  discrepantia.  Velleiana  qiii- 
dem  compntatio,  in  se  spectata  satis 
congrnit ;  nam  si  /^igistlio  vii.  Oresti 
j.xx.  Penlhilo  et  Tisameno  iii.  an- 
nos  tribuimiis,  efficietiir  octogenari- 
um  istud  intervallum  a  Trojac  excidio 
usque  ad  Heraclidarnm  reditum.  Ve- 
riim  si  banc  sententiam  cum  aliis  con- 
feramus  Tputacum  Africano,Euscbio, 
&c.)  deprehendemns,  tarn  certum 
esse,  Orestis  libcros  diutius  quem 
triennio  imperas8e,(quippc  cum  Pen- 
lhilo XXII.  anni,  nee  pauciores  Tisa- 
meno assigncntur,)  quam  inccrtum, 
imo  fal8iim  est,  Orestcn  i,xx.  annis 
imperium  tcnuisse.  Igitur  iilud  Vel- 
leii  triennium,  valde  mihi  semper  sus- 
pectum  fiiit :  existimabamquc  ali- 
quando,  Auctorem  scripsisse,  Myce- 
nU;  aut  locum  plane  corriiptum  mu- 
tilumvc  esse.  At  obstabat  Iniic  opi- 
iiiationi  congrnentia  totitts  intervalli, 
de  qua  antea  dictum:  nibi  quod  rur- 
•um  infirmabatur  hjec  cogitatio,  post- 


quam  de  lxx.  Orestis  annis  (an 
Velleius  sc.  ita  scripserit)  merito  du- 
bitari  coeptum  est.  Boeder. 

Cap.  2.  Turn  fere  anno']  Magnus 
Scaliger  in  Animadversionibus  Euse- 
bianis  quatuor  nobiiia  intervalla, 
inter  cladem  Ilii  et  primam  Olympia- 
dem  notat,  quibus  tanquam  metis 
designant  tempns  illud  veteres  Chro- 
nologi,  Herodotus,  et  alii.  Primum 
est  ripa.K\uZ(>)v  ndOodos  a  Troj.  capt. 
Lxxx.  an.  (num.  Euseb.  dcccxv.)  2. 
oiKiajxhs  At(T$ov  Kara.  n6\m  post  clad, 
liii  cxx.  (n.  Euseb.  dcccclv.)  3. 
'luviKT]  anoiKia,  Kol  Kriffis  Ku/irjy  (ppi- 
kc6tj5os,  post  Troj.  CXL.  (n.  Euseb. 
DCCCCLXXV.)  4.  KTiais  Kvixris  vnh  S^up- 
vaiaiv  cLviii.  post  Troj.  (n.  Euseb. 
Dccccxciii.)  De  primo  hie  agen- 
dum ;  id  est,  de  reditu  Ileradidarum. 
Prorsus  Celebris  est  hie  character, 
primum  quodammodo  initium  histo- 
riae  verae:  sed  in  diversa  tempora 
conjicitur  ab  Historicis  :  forte,  quia 
conatus  irriti  t^s  KaQiZov,  id  nomen  a 
nonnuUis  tulerunt:  sicut  bene  con- 
jicit  Scaliger  in  Euseb.  nam  Heracli- 
dae,  mortuo  Eurystheo,  a  quo  Pelo- 
ponneso  pulsi  I'uertint,  cum  primo 
reditum  conautes,  cjede  Hyili  ansis 
excidissent ;  posteaque  rurhum  frus- 
tra  eum  conatum  resumsissent,  tertia 
demum  vice,  Tisameno  in  Pelopon- 
neso  imperante,  destinata  perfece- 
runt.  Ue  primo  conatu  et  interim 
Hylli  vid.  Uiodor.  lib.  iv.  et  Tegeata- 
rum  orationem  ap.  Herodot.  lib.  ix. 
Pausan.  Arcad.  In  tempore  ultimi 
et  veri  reditus  designando,  consen- 
tiunt  V'elleio  non  Tatianus  niodo  et 
I'lutnrchus,  de  (piibus  Lipsius  monuit, 
sed  Tbucydides  etiam  iv  Tn\avye2 
Trpoffdmcf)  scverissimi  operis.  Accedit 
approbatio  recenliorum.  Scaliger  in 
Animadv.  Euseb.  '  Certum  est,'  in- 
(|uit,  '  octoginta  post  Ilii  excidium 
annis  Hcraclidas  patriae  restitutos 
imperium  Peloponnesi  obtinuisse.' 
Hunc  Calvisius  et  Chronologorum 
accuratissimus    quisquc    sequuntur. 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.   I.  2. 


265 


Strabo  lib.  xiii.  pag.  .582.  tx.  tantutn 
aunos  numerat.  Quo  loco  tamen,  si 
sexagiiita  annos  ad  Penthili  in  Tlira- 
ciain  progressum  sive  expcditionem 
referas,  et  quod  sequitur,  inr'  avTi)v 
ri/i'  Twv  TjpaKKeiSwv  els  TtiXoirovvriaov 
KddoSov,  noD  praecise,  sed  «V  irAarej, 
sunjas,  sicut  fieri  apud  Chroiiologos 
interdiim  videmus,  facile  conciliabi- 
tur  cum  Nostro  et  veritate.  Quod 
si  hoc  durius  videbitur,  non  possu- 
mus  Stiaboni,  contra  eos  quos  prac- 
diximus,  et  Pausaniam  qui  Tisameni 
iniperio  non  Penthili  tribuit  hunc 
reditum,au.scnltare.  Dicathic  aliquis, 
Pausaniam  in  Messen.  dicere  tV  Kcid- 
oSov  'tipanXeiSup  ytvofiivr]!'  5vo  yevea7s 
varfpov :  duahus  post  confectum  belliim 
Troicum  atatibiis  accidisse  redilum  He- 
raclldarum.  Jam  si  yeve^,  secundum 
Muretuni  Var.  Lect.  x.  8.  et  alios, 
triginta  annorum  statuenda  est,  pro- 
dibunt  non  Lxxx.  ceterorum,  sed  lx, 
Strabonis  auni.  Verum  quemadmo- 
dnm  certissimum  est  eos  errasse,  qui 
ap.  Homerum  Nestoris  yeveas  (de 
quibns  Muretus)  pro  singulis  saeculis 
sive  centenariis  accepere,  ita  pror- 
sus  periculosum  est  vel  praecise  vel 
ubique  de  30.  annis  pronuntiare. 
Sane  nee  Latiui  saculum  et  cetatem 
hoc  significatu,  quo  yevea,  Graecorum 
plerumque  accipienda  venit,  certo 
annorum  numero  dirorJ/xtosdefinivere. 
Quinirao  variare  isthaec  talia  pro 
captu  ac  conditione  teniporum  vide- 
mus. Sic  respectu  fiaKpo&idrrjTos  pri- 
masvorum  hominum  productiores  ac- 
tates  numerat  sacer  codex  :  quas,  in 
angustiore  posterorum  acvo,  nsus  lo- 
quendi  (u\6ya)s  contraxit.  Itaquc, 
i)t  ad  rem  revertamur,  tarn  proclive 
nobis  fuerit,  de  qnadraginta  et  circi- 
ter  annis  yevew  accipere,  quam  aliis 
de  triginta  existimare  libuit.  Certe 
apud  Matthaeum  Evang.  xxiv.  3.  et 
Luc.  XXI.  32.  ytveaiO.  circiter  annis 
metienda  erit,  si  Erasmi,  Bezee,  alio- 
rumque  expositionera,  simplicissi- 
mam  scilicet  et  scope  textus  accom- 


modatissimam  (v.  Harmon.  Evangel. 
Gerhardi  cap.  161.),  sequamur.  Idem. 

Centesimo  et  vigesimo]  Joseph.  Sca- 
lig.  ad  num.  dcccxxv.  Chron.  Euseb. 
notat :  tV  'HpanXfus  dirodfoiKnv  (de 
qua  via.  Diodor.  4.)  Velleius  Pater- 
culus  ait  contigisse  annis  cxx.  ante 
Heraclidarum  reditum,  hoc  est,  xl. 
annis  ante  Ilii  eversioneni,  numero 
uccxcv.  Quod  falsum  convincitnu- 
merus  dcccxv.  quo  agon  olympiacus 
ab  Hercnle  est  instauratus.  Hacte- 
nus  ille.  Diligentiorcs  ergo  Chrono- 
logi  xcv.  circiter  annis  ante  Hera- 
clid.  reditum,  Herculis  obitum  po- 
nunt.  Idem. 

Peloyis  progenies']  Hoc  illud  celebre 
tempus,  quod  crebro  in  antiquis  Chro- 
nicis,  quasi  nota  et  character  tempo- 
rum,  signatur  Reditus  Heraclidarum, 
Atque  ab  eo  initium  plerique  faciuut 
historiae  verfe.  Diodorus  lib.  iv. 
'Ecpopos  6  Kvfj.cuos,  'IcTOKpaTovs  iiv  naOm- 
T^js,  viroarr\aanivos  ypd<pfiv  ras  Koivas 
vpd^eis,Ta5  ixiPiraAatas  nvdoXoyias  uirep« 
e$ri,  TO  Se  airh  Trjs  'HpaK\ei5uu  KaBoSov 
TrpaxOevTa  avvTa^dfifvos,  Ta{ni)v  apxh" 
enoirjcraTo  Trjs  laropias,  'Ojj.oici}s  Seroirr^ 
KaWiaOevris  Kal  QedTroixTros,  Kara  rijv 
avTr]v  tiMk'mv  yeyovSres,  aTre(rTT}aav  rwv 
■naKaiwv  fivOwv :  Ephorus  Cumanus,  Iso- . 
cratis  discipulus,  cum  res  publice  gestas 
scribere  instituisset,  vetcres  quidem  fa- 
bulationes  omisit ;  ilia  vcro,  qucB  ab 
Heraclidarum  reditu  facta,  coUigens, 
hoc  initium  fecit  historice  suce.  Callis- 
thenes  el  Thcopompus,  qui  eodem  avo 
vixerunt,  paritcr  ut  ipse,  abstinue- 
runt  a  priscis  fabulis.  Varro  paullo 
aliter  tamen  tempora  in  hunc  finem 
discernit  apud  Censorinura,  cap. 
XXI.  '  Varro,'  inquit,  '  tria  discri- 
niina  temporum  esse  tradit.  Pri- 
mum,  ab  hominum  principio  usque  ad 
Cataclysmum  priorem ;  quod  propter 
ignorantiam  vocatur  Adelon.  Secun- 
dum, a  Cataclysmo  priore  ad  Olym- 
piadem  primam ;  quod,  quia  in  co 
multa  fabulosa  rcferuntur,  Mythicon 
nominatur.    Tcrtium,  a  prima  Olym- 


266 


NOT^   VARIORUM    IN    PATERCULI 


piadc  atlnos;  qiioil  dicitur  Histori- 
ciim,  (jiiia  res  in  eo  gestae  veris  his- 
toiiis  contincntur.'  Lipsius. 

Temcnus]  Quia  Iiic  maxinuis  natn, 
et  priiiceps  recensctur,  factum  ut  ipsi 
tota  res  tiibuatur,  aut  ejus  posteris. 
Tertullianus  de  Pallio,  cap.  11.  '  Sic 
et  Herculea  posteritas,  qui  Teineno 
pariter  Peloponnesum  occupando 
producunt.'  Id  est,  una  cum  Temeno 
simulque.  Idem  coriigemlus,  De 
Anima,  cap.  xxx.  '  Gloriosi  quique 
occupant  terras,  ut  Scythas  Parthicas, 
lit  Menid<E  Peloponnesum.'  Legen- 
dum,  ut  TcmenidcE.  Idem.  Temenus] 
Temeno  Argi  cessere ;  Cresphonti, 
per  sortcm,  Messene.  (Pausan.  Mes- 
sen.)  Aristodemus  ipse  jam  fulmine 
e  medio  sublatus  erat :  igitur  filii  ejus 
gemini,Procles  etEurysthencs, Spar- 
ta potiuntur :  a  quibus  otKiai  Suw  ^a- 
(Ti'Aeiai,  familia^  duse  regia;^,  Sparta- 
nonim  ortze  sunt.  Pausan.  Lacon. 
Nisi  quod  Velleio  in  Aristodemi  per- 
sona patrocinatur  Herodotus :  id 
quod  Lipsio  notatum.  Boeder. 

Aristodetiius]  Ergone  ipse  Aristo- 
demus inter  duces?  Ita  velle  Vel- 
leium  apparet :  etsi  in  dissensu  ob- 
stinato  aliorum  scriptoruni.  His  tra- 
ditum,  Aristodemum,  dum  npparatur 
rcditus,  fulmine  tactum  periisse  :  in 
ejus  locum  liberos  venisse,  Eurystlic- 
ncm  et  Proclcm.  Apollodonis  talium 
rcriira  diligens  ir.  liiblioth.  'EJcf?  Sk 
iyrosTov  (TTpanvfiaTos, ' Api(Tr65ri/j.os  /<€- 
pavvce6(h  iirfOavt,  TraTSos  KaraXnrioi'  5(- 
Sufiovs,  EvpvadtvTi  Ka\  UpoK\4a  :  Ibi  cum 
excrcilus  llerculidarum  easel,  (Naupacti 
scilicet,)  Ariatodemus  fulminatus  occi- 
ditffilios  gcminos  relimjuenii,  Eurysthe- 
vem  et  J'roclen.  Eadcm  aut  similia 
PauBanias  in  Corintliiacis,  atque  alii. 
Quis  a  Velleio  t  Danmabam  :  sed  ma- 
num  calculumquc  tenuit  Herodotus, 
qui  Spartanos  ipso8  docet  fuissc  in 
eadem  liac  cum  Velleio  mente,  etsi 
contra  scriptorum  vulgus.  Ille  lib. 
\I.  AaK(5ai/i6i/ioi  yap,  f>y.(t\oy(oi>T(^  ou- 
Ztv\  voirjr^,  Myovai  axrrhv  ' Apt(n65rifiov 


rod  'Api(XTOfj.dxov,  rod  K\eo5afoi»,  toC 
"TWov,  $a(Ti\euovTa  ay tvyilv  (T(pias  els 
ravrriv  x<^po.v,  rrfv  vvv  tKTearat,  aW'  ov 
Tovs  '  ApLcrTo5r)p.ov  TraiSos  :  Lacedtemonii, 
neviini  po'elarum  assentientes,  tradunt 
ipsuin  Aristodemum,  qui  Aristomachi , 
qui  Cleodcri,  qui  fuit  Hylli,  regnantem 
eos  reduxisse  in  hanc  regionem,  quam 
nunc  obtinent ;  non  autem  ipsos  Aristo- 
demi liberos.  Ergo  bene  et  ex  recon- 
dita  sententia  Velleius.  Lips. 

Atavus]  Proprie  abuvus.  Sed  haec 
cognationum  vocabula  saepe  confun- 
duntur.^<(/t;Ks]Distinctiointerponen- 
da ;  Aristodemus,  quorum.  Nam  quern 
ait  fuisse  atavum  ?  ipsnm  Herculem. 
Stemma  tale  :  Hercules  Hylhnn  ge- 
nuit,  hie  Cleodajum,  hie  Aristoma- 
chum,'  hie  Temenum,  Cresphontem, 
Aristodemum.  Ex  Herodoto  supra, 
aliisque.   Lips, 

Athena]  Vide  Ubbonem  Emnium 
in  Graeciae  descriptione, 

Codrus]  Historian!  Codri  scripsere 
Justin.  11.  G.  16.  et  seq.  aliique.  Ad- 
dinius  autem  Lycurgum,  qui  in  Orat. 
advers.  Leocratem  diligenter  et  fii- 
sius  ceteris  rem  commemorat.  Illtid 
quoque  monemus,  inter  allegatosSer- 
vium  ad  Eclog.v.  et  Augustinum  de  C. 
D.  XVIII.  19.  hunc  Atlieniensium  Co- 
drum  regem  cum  Virgiliano  pastore 
confundere;  id  quod  non  semel  Sca- 
ligero  notatum.  Boeder. 

Pythius]  Apollo  qui  a  Serpents  no- 
men  accepit.  Pheten  serpentem  ori- 
cntalibus  denotat. 

De  industria]  Sententia  est,  Co- 
drum,  rixamdc  industria  concientem, 
iniprudenter  interemtum.  Ita  intel- 
ligi  Kuadet  Valerius  lib.  v.  cap.  G.  his 
verbis  :  '  Rex  Atheniensium  Codrus, 
cum  ingenti  hostium  cxcrcitu  Attica 
regio  debilitata,  ferro  ignique  vasta- 
retur,  ditlidentia  humani  auxilii  ad 
ApollinisDelphici  oraculum  confugit, 
perque  legatos  sciscitatus  est,  quouam 
modo  iliud  tarn  grave  bellum  discuti 
posset.  Respondit  Dcus ;  ita  finem 
ci  fore,  si  ipse  hostiii  manu  occidis- 


HISTORIC    ROMAN.f:    LIB.    I,   2. 


2G7 


set :  quod  qiiidem  non  soliitn  totis 
Athenis,  sed  in  castris  etiani  contia- 
riis  percrebuit :  eoqiie  factum  est,  ut 
ediceietur,  ne  quis  Codii  corpus  vul- 
neraret.  Id  postquam  cognovit,  de- 
positis  iosignibus  imperii,  familiarem 
cultum  iiiduit,  ac  pabulaiitium  hos- 
tiuni  globo  sese  objecit;  unumque  ex 
his  falce  percussum  in  caedeni  suam 
impulit.'  Sed  quid  Valcrio  h'lcfami- 
liaris  cuUus?  an  iste  qui  ad  discrimen 
legii,  cultus  piivati  ?  Vix  puto. 
Emendo  famularem  cultum.  Justinus 
certe  pannosum,  sarmenta  collo  ge- 
lentem,  castra  hostium  ingressum 
adfirmat.  Et  vero  unicus  ad  banc 
rem  fundus  et  subscriptor  Cicero  i. 
Tuscuianarum,  qui  hunc  ipsum/amu- 
larem  veslem  vocat.  Redco  ad  Co- 
drum,  quo  longe  ab  Ilisso,  Pausania 
teste,  interemto,  regnum  Erechtida- 
rum  post  CDLXXXvir.  vel,  ut  alii 
CDLxxxiii.  annos  defecit.  Plutar- 
cUus  de  Exilio,  Augustinus  lib.  xviii. 
cap.  18.  Civitat.  Dei,  Pausanias  At- 
ticis,  et  Achaicis.  Schegk. 

ImprudenterJ  lUe  imprudenter?  imo 
dedita  opera  et  studiose  rixam  civit. 
Sed  tu  verba  interpunge,  sententiani 
et  te  expedies :  Imprudenter,  rixam 
ciens,  interemptus  est.  Vult  interemp- 
tum  imprudenter,  et  ab  hostibus  ig- 
naris  eum  esse  regem.  Quod  veruni 
est.  Lipsius. 

Hujusjilius'\  Ultimum  regem  fuisse 
Codrum  consensu  traditur:  sed  apud 
Justinum  ii.  7.  2.  saltus  committitur, 
ubi  statim  annui  magistratus,  oniissis 
XIII.  perpetuis,  et  vit.  decennalibus 
Archontibus,  regcs  scquuntur.  Qua 
de  re  etiam  Bongarsius.  Excidisse 
hanc  narrationem,  aut  a  mutilatorc 
oniissam  esse,  cxistimat  Jo.  Meursius 
in  Archontibus  Athen.  lib.  i.  cap.  1. 
Boeder, 

Charopemi  Tredecim  fuere,  quorum 
seriem  et  nomina  Eusebius  refert,  et 
Meursius  loco  jam  laudato.  Conti- 
nuatur  autem  ha;c  narratio  infra  c.  8. 
Idem. 

Peloponnesii]    Locus   hie  mihi   ali- 


quando  mendi  fuit  suspectus.  Sed 
sanus  est.  Quod  clarum  ex  Strabo- 
nis  Geograph.  1.  ix.  ubi  narrat,  Hera- 
clidas  a  Codio  ex  Attica  pulsos  Me- 
garidem  occupasse,  ac  condidisseMe- 
gara.  Neque  moverit  quemquam, 
quod  ille  Heraclidas,  noster  Pelo- 
ponnesios  vocet,  Hapc  enim  neuti- 
quam  inter  se  pugnare,  liquet  ex  pree- 
cedenti  Velleii  narratione.  Vossius. 

Digredientes]  Victi  sc.  prailio,  et  a 
Codro  profligati  ex  Attica.  Strab. 
IX.  p.  393.  Boeder. 

Megaram']  Steplianus  de  urb.  Me- 
yapa,  Tr6\is  irepl  rhv  'laOfxhu,  /xicrri  Ui- 
XoTTovvi]<jov  Kal  'ArrtKris,  Kol  Boiurlas. 
Idem. 

Insulam  circumfusami  Lipsius,  cum 
videret  non  insulas,  sed  in  insulis  op- 
pida  ab  hominibus  condi,  correxit 
hunc  locum,  et  de  quarto  in  ultimum 
casum  mutavit,  quee  hie  de  insula  di- 
cuntur.  Atque  id  fv(TT6x<»s  a  Lipsio 
factum  existimavit  Pet.  Faber  Se- 
mestr.  iii.  c.  4.  p.  26.  in  niarg.  Sed 
tuetur  librorum  consensum  et  aucto- 
ritatcm  CI.  Salmasius  ad  Tertullian. 
Pall.  c.  2.  p.  121.  ea  ratione,  quod 
hie  condere  sit  urbibus  inadificare,  ut 
Grascorum  Kxl^eiv,  urbibus  instruere. 
Itaque  et  insulatn,  Gades  dictam,  et 
condere  insulam  esse  urbibus  instruere. 
(^eterum,  quje  de  Gadium  origine 
memorantur,  vide  omnino  apud  Stra- 
bonem  1.  iii.  non  procul  a  fine.  Plin. 
IV.  22.  et  V.  19.    Diodor.  1.  v.  Idem. 

Ab  iisdem'l  Justinus  libro  xviii. 
*  Tyrii,  missa  in  Africam  juventute, 
Uticam  coudidere.'  Mela  :  '  Utica 
et  Carthago  ambae  inclytse,  ambae  a 
Phcenicibus  condita».'  Lipsius.  Vide  et 
quae  diximus  ad  Sallustiura,pag.  255. 

Scdem  cepere']  Obhaereo.  Ambigua 
et  &opi<TTos  ista  scriptio,  Capere  lo- 
cum circa  Lesbum.  Ubi?  in  ipso 
raari  ?  aut  quid  igitur  nominas  et  de- 
signas?  An  a  stili  acumine  subsidi- 
um,  et  rescribimus,  scdem  cepere  cir- 
ca  Lesbum  insulas?  Insulas,  inquani, 
multitudinis  numero  :  ct  sunt  sane 
plurimae  illic,  etiam  eae,  quas  c^aroj'- 


2G8 


NOTyE    VARIORUM    IN    PATERCULl 


vrjauvs  aii|)ellaniiit,  ctsi  viconas  nu- 
niero,  aut,  ut  <ilii,  qiiadragenas.  Ten- 
tabam  etiani,  si-dem  ceperc  Lcsbum  iri' 
xulam,  ejccta  vociila:  et  id  valde  vo- 
lebam  :  sod  remuint  scriptorcs,  quo- 
rum nemo  niilii  auctor  de  occiipata 
ab  Orcstis  libcris  Lesho.  Etiani  Pau- 
sanias  de  locis  circa  Lcsbiim  rennit, 
qui  vult  in  Corintluacls, '  Tisamenum 
cum  siiis  copiis  in  partem  Gra^cia; 
devenisse,  q<uc  nunc  Achaia  dlcitur.' 
Imo  idem  lih.  vii.  initio,  periisse  cum 
in  Achaia  narrat,  praclio  cum  lonibus, 
et  in  Helice  scpultuni.  Itaque  et  nc- 
potes  Orestis  in  eadeni  Acliaia  col- 
locat,  codeni  lib.  vii.  Lips. 

Cap.  3.  Achai  ex  Lnconica]  Strab. 
I.  VIII.  (V  ToTx  'AxiJKors.  Polyb.  li. 
p.  128.    Pausan.  Acliaic.  pr.  Boeder. 

Pelaggi  Athenits']  Lipsius  iniratnr 
Dionysium  lib.  i.  (him  casus  et  sedes 
Pclasfrorum  exequitur,  nuilam  Atti- 
cae  nicntlonem  facerc.  Atqui  conti- 
nebatur  id  jam  in  verbis  Thucydidis, 
quae  ex  lib.  iv.  Dionysius  adducit, 
nbi  '  Pelasgi  Lemnum  olim  et  Athe- 
nas  incolnissc'  dicuntnr.  De  utraquc 
scdc  otiam  Strabo  1.  v.  p.  221.  Fue- 
rnnt  autcm  Pelasfji  vaga  et  migratio- 
nibiis  dedita  f^ens,no\inr\avov  nal  rax^ 
TO  tQvoi  trphs  iirayaaTd(rei9,  teste  eo- 
dem  lib.  xiii.  p.  021.  unde  a  Diony- 
sio  wAofffTOi  vocantur  lilj.  ii.  pr.  Por- 
ro  quae  Atlicnas  commigrandi  pleris- 
que  caussa  fuerit  Thucyd.  annotavit 
lib.  I.  t/c  ykp  rris  ftXXrjs  'EWdSos  ol  iro- 
Xifuf  ^  (rTO<r«i  tKiviirrovris  ■nap'  'A0»j- 
vaiovs  oi  Swarwrarot,  iis  fie^aiov  tiu,  ave- 
Xiiipow  :  Ex  cetera  cnim  (Jrercia  potcn- 
tusimi  qui<iHe  hello  aut  scdUione  pulsi, 
AthenoB,  turupiam  stahilcni  sedem,  sese 
con/erebant,  ut  liabct  vcrsio  (Jcncro- 
bissimi  Eiirnckelii.  Idem. 

Athenas]  I'ausanias  lib.i.  liabitasse 
vult  ipsam  arccm. 

Ab  rju*  nomine  Thcssalia']  Strabo  de 
TJiessalia;  noniinibus  et  noniinum  ra- 
tionibus  disserit,  fine  lib.  ix.  adde 
Scalig.  animadvers.  Kuscb.  ad  n. 
ccxxvi.  ubi  '  'I'hrssaluti  firaci  filius' 
mcmoratur.    Uiodoru?  lib,  iv,  appel- 


lationem  a  Tliessalo  Jasonis  et  Mc- 
deae  filio  repctit,  non  dissimulans  ta- 
nien  esse  alias  de  hoc  nomine  opi- 
niones,  de  quibus  a!il)i  dicturns  sit. 
Dixit  hand  diibie  :  sed  vetustas  in- 
tercepit.  Boeder. 

Contenifl  Nulla  crat  ratio  idonea 
cur  hoc  convenit  in  mbvcnit  mutaret 
Acidaliiis.  Prorsus  enim  cum  ele- 
gantia  id  Velleius  scripserat,  sicut 
alias.  '  Par  est,'  '  fas  est,'  eidem  sen- 
sui  servire  videmus.  Idem. 

Quod  cum  alii  faciant^  Obnubilat 
splcndorem  orationis  vox,  faciant. 
Commodius  snbintelligeretur,  inqnit 
Gruterus.  Interim  certuni  est,  Vel- 
leium  tantopere  elegantise  dictionis 
non  studuisse,  quin  multa  ejusmodi 
simplicius  dicta  admitteret.  Id  qnod 
de  plorisque  auctoribus,  etiam  poetis, 
existimare  convenit..  Ut  fortasse 
friistra  sint,  qui  ad  iztpttpyiav  usque 
criticam  censurani  exercere  veiint. 
Idem. 

Nihil  cnim  ex  persona  poelcc']  Secus 
est  in  Epica  poesi :  ubi  ex  persona 
pot'tiB  multa  interseruntur,  nt  mox 
observat  Noster  circa  appellationem 
Corinthi.  '  Quippe  omnis  poiitaj  ora- 
tio,  aut  narratione  simplici,  aut  sola 
iinitatione,  aut  utroque  constat.  Sim- 
plici narratione :  ut  Arali  dc  astris 
apud  Graecos,  Lucretii  de  natura 
apud  Latinos  poema.  Imitationc: 
cum  sublatis  poiitac  qn-.e  interserun- 
tur verbis  sola^  personae  repraesen- 
tantur ;  quibus  sermo  omnis  tribui- 
tur.  Quod  cum  in  comcedia,  turn 
et  in  Tragflcdia,  fieri  est  necesse. 
Quibus  ideoquc  proprie  a  Platone 
imitatio  tribuitur.  IJtroijue:  qucm- 
admodum  in  epico  Homcri  aut  Ma- 
ronis.  In  quo  aliorum  sermonibus 
sa'pe  poiitae  intcrseritur.'  Libuit 
liaec  ad  iilustrandam  nostri  Auctoris 
ccnsuram  verbis  Dan.  Heinsii  expo- 
ncre,  qui  in  subtilissimae  eruditionis 
commentario  de  (Jonstitut.  Traga;d. 
cap.  2.  ex  nunte  Platonis  ita  disserit. 
Idem. 

A  Thessalo]  '  Thcssaliac  noincn  non 


IlISTORIyE    ROMANCE    LIB.    I.   4. 


269 


rcperitiir  apnd  Hoincrum,  quum  ta- 
men  in  Boeotia  Thcssali  Heiciilis  filii 
meminerit,  a  quo  noa  potest  videri 
dicta  Thessalia.'  Juvat  Velleianuni 
argunientum  liajc  Scaligeri  ad  Euseb. 
notatio.  Idem. 

Paullo  ante  Aletes]    Id   confirmat 
Pindaii  scholiastes  in  Istlimiis  :  unde 
et  'AXrjTiSai,  inquit,  vocantiir  Corin- 
tiiii.   Quo  uominc  usus  est  et  Callinia- 
clius  in  scquentibus  versibus,  qui  le- 
guntur  apud  Plutarclium  in  v.  Syni- 
posiaccSn :     Kai    fiiv    'AXriTTSai   ttuvXi/ 
yeyftSrepov   ToD5e,    irap"    Alyfiaivi    Beep 
zeKfovTes  kyuva,  &r)(Toucnv  viktis  avixfio- 
hov  'l(T6/j.idSos,  Zt}Kutuu  vefJ-iriOe,  irirvv 
S*  RiroTt/x^frouiTt;',  "^H  it ptv  ay <»>vi<nii.s  tcr- 
Te(pe  Tovs  'E(pvp'n.  Manut.      Paulo  ante 
Aletes]    Sine   ciicumductione   ut   lo. 
quar,  falsuni  lioc  est :    nisi  alii  scrip- 
tores  falsi.     Pausanias  lib.  ii.  'AA.^Trjs 
'IttttStov,  tov  ^uKavTos,  tov  'Avti6xov, 
Tov  'HpaKK4ovs.     Apollodorus  totideni 
psene  verbis :  'IttttJttjs  rod  ^vXavroSy 
TOV  'AvTi6xov,  rod  'HpUKAiovs.      Quid 
dicemus  ?     quintum     reponi     deberc, 
si  cui   tamen   tanta   sunt  \eirro\oyrj' 
fiara  ha;c  Grtecorum.   Lips.      Paulo 
ante  Aletes^    '  Utrunique  falsum  (ait 
Scaliger  in  animadv.  Euseb.)  et  sex- 
tum   fuisse  ab  Hercule,  qui  quintus 
esset ;  et  Corinthum  condidisse,  quani 
Sisypliidffi  per  niultos  annos  antea  ob- 
tinueraut.'     Prius  istud  Lipsio  etiam 
anluiadversum:  posterius  refutatione 
non  indiget,  sicondendi  vocem  de  re- 
stitutione  accipianius.  V.  Indie.  Pin- 
daro  Olymp.  xiii.  Corinthii  dicuntiir 
iraiSes  'A\oTa,  id  est,  andyovoi  'AXtjtou, 
ubi  Scholiastes  videndus.     Adde  Eu- 
seb. n.  ccccxcvi.  Boeder. 

Aletes]  Sine  aspiratione.  Ita  Rlie- 
nanus  et  doctissimns  Belgaruni  Ju- 
nius, Aninjadvcrsorum  lib.  vi.  c.  2.). 
Sckegkius. 

Qu(B  antea]  Sc.  ante  Aletae  tempo- 
ra,  neque  quisquam  aliter  accepit. 
Vid.  Steplian.  iJi  voc.  e(pvpa  et  K6pivdos. 
Boeder. 

Claustra    Pdoponneti]       Adcundus 


oninino  Strabo  lib.  viii.  in  descrip- 
tione  Corinthi.  Hinc  inter  '  compe- 
dcs  Graicia;,'  Philippo,  aliis  inter 
'  vincula  Gracia;'  urbs  niemorata, 
ap.  eund.  lib.  ix.  et  Polyb.  lib.  xvii. 
Confer  quse  liabet  Pausan.  Corinth, 
pr.  Thucyd.  i.  pag.  10.  Horatii  intcr- 
pretes  ad  Od.  7.  lib.  i.  Illud  con- 
tinentem  a  mala  manu  esse  existimat 
Gruterus.  Non  ausini  statim  assen- 
tire.  Idem. 

In  Isthmo]  Thucydides  1.  i.  Hinc 
Horatius  ad  Plancum  ;  '  aut  Ephe- 
sum  bimarisve  Corinthi  Moenia.'  Vise 
Strabonem  lib.  vm.  et  xviii.  Sdieg- 
kius. 

Condidit]  Qua;  hie  nihil  aliud, 
quani,  ex  integro  rcstituit.  Simili  lo- 
culione  '  Tyrios  Alexandri  auspiciis 
conditos  '  ait  Justinus  lib.  xviir.  Ita 
quoque  '  Ecbatana  Seleucum  condi- 
disse,' scribit  Plinius  lib.  vi.  cap.  14. 
Denique  sic  vulgo  Constantinopolini, 
qua;  ante  erat  Byzantium,  condidisse 
dicitur  Constantinus  Magnus.  Voss. 

Cap.  4.  Athenienses,  &;c.]  Strabo 
conditionem  earum  vetustiorem  facit, 
lib.  x.  'Aix<j)6repat,  inquit,  irph  rZy 
Tpin'iKwu  vk'  'AOrjifaiuv  iKriirOaL  Xiyovrai : 
Utraque  [Chalcis  et  Eretria]  ab  Athe' 
7iiensiljus  aiite  Trojana  tempora  condita 
perhibetur.    Lipsius. 

Magnesiam]  Earn  scil.  qua;  ad  Si- 
pylum,  de  qua  etiaia  Euscbius  ca- 
piendus  dcccclxi.  moneute  Scalige- 
ro,  qui  nostri  Auctoris  locum  illuc 
retulit.  Boeder.  Blagnesiam]  Duplex 
est  Magnesia ;  una  ad  Maeandrum, 
altera  ad  Sipyluni.  Hanc  potius  in- 
telligendani  censeo.  Nam  altera  fuit 
/Eolica  urbs  ;  nt  testatur  Strabo  lib. 
XIV.  Apud  L.  Ampelium  in  libello 
memoriali,  nuper  a  Saln»asio  edito, 
corrupte  base  Marinesia  ad  pylum 
dicitur.  Vossius. 

Clialddense.i]  Congruit  Strab.  lib. 
V.  pag.  243.  nisi  quod  Cumas  Italicas 
non  x^A./ffoew!'  solum,  sed  et  Kufialuv 
(ap.  Dionysium  lib.  vn.  Erotricnses 
Chalcidcnsibus  juugtmtur)  KXiVfca  fa- 


270 


NOTJL   VARIORUM    IN    PATIiRCULI 


cif,  alterumque  c  diicibus  Hippoclcn 
('iimaciim,  altcruni  IMegastheneni 
Chalcidensiiim  asscrit.  Jam  '  cuai 
variiE  variis  locis  Ciimai  fuerint  (ver- 
ba Casaiiboni  ad  Strabonis  locum  hue 
transcribere  libet)  *  quas  enumerat 
Stephanus,  dnbitari  potest,  ex  qua 
Cumani  isti  sint  profccti,  qui  Curaam 
Campaniae  condiderunt.  Puto  tamen 
e  Cuma  Euboica :  nam  et  CLalcis  in 
Euboca.  Ideo  ait  Virgiiius,'  Et  tandem 
Euboicis  Cumarum  allabitur  oris." 
Hactenus  Casaubonus  :  adde  et  Sca- 
ligerum  Animadvers.  Euseb.  ad  num. 
DCCCCLXVI.  qui  de  tempore  istud  du- 
bium  movet,  apud  Euseb.  'conditus 
Cumarum  in  Italia  ponitur  annis 
cxxxi.  post  Troica.  Strabo  et  Vellei- 
us  ante  Troica.'  Producit  deinde 
haec  Nostri  verba.  Certe  Velleius  non 
ante,  sed  post  Troica  ponit  Cumarum 
initium  :  quod  contextus  historiae  fa- 
cile evincit.  Interim  ante  Troica 
Cumas  condltas  autumat  etiam  CI. 
Salmasius  in  Solin.  pag.  72.  ubi  et  de 
Cumeeis,  quos  Strabo  cum  Chalciden- 
sibus  Cumarum  in  Italia  auctores  fa- 
cit,  contra  Scaligeruni  disputat.  Quod 
Lipsius  miratur  in  CLron.  Euseb.  ha- 
beri :  '  Mycena  in  Italia  condita, 
quae  nunc  Cumae  :'  de  eo  non  est  du- 
bitandum,  scriptum  esse,  Cyme  in 
Hal.  c.  Ifc.  Boeder. 

Ut  pradiximus'}  Ante  lineas  ali- 
quot dixit.  Itaque  vix  dubium  quin 
hie  glossema  sit  illud,  ut  pradiximus. 
Quae  voces  saepissime  toto  hoc  opere 
reperiuntur,  et  ob  id  meritissimo  Lip- 
!-io  sunt  suspecta?. 

Cunuvi]  In  illud  Virgilii  lib.  iii. 
*  Hinc  ubi  delatus  Cumarum  accesse- 
ris  urbcni,'  Servius,  et  idem  apud 
cundcm  lib.  vi.  et  ix.  '  Nobilis  urbs 
a  Sibyilinis  libris,  ad  quos  xv.  viri 
adcunt,  cum  Dii  immortales  publicc 
consulendi  sunt.'  Agclliiis  i.  10. 
Solinus  c.  7.  alii.  Schegk. 

Columba  antecedent  in]  Quid  opus 
erat  ulla  critica  manu  Acidalii  in  loco 
tam  sanor'  An  enim  ante  duccntis,  aut 


ante  se  dantis,  melius  ant  Latinius  ex- 
primit  quod  volebat  Auctor?  Nonne 
castigatissima'.  Latinitatis  scriptor 
Curtius  1.  IV.  7.  15.  bis  ita  loquitur? 
*  complures  corvi  agmini  occurrunt ; 
medico  volatu  prima  signa  antece- 
dentes:  et  modo  liumi  residebant, 
quum  lentius  agmen  incederet,  modo 
se  pennis  levabant,  antecedentium, 
iterque  monstrantium,  ritu.'  Quern 
locum  Grutero  jam  adductum  vlndi- 
candae  optimae  lectioni  video.  Rei 
ipsius  mirificac  plura  annotavit  CI. 
Freinshemius  Noster  exempla.  Lu- 
canus  Panegyrico  ad  Pisonem,  hoc 
prodigio  conditam  memorat :  *  Tes- 
tis Acidalia  quae  condidit  alite  muros, 
Euboicam  referens  fecunda  Neapolis 
arcem.'  Quee  verba  adductis  Statii 
locis  illnstrat  Scaliger  in  Appendice 
Virgiliano.  Boeder. 

Nocturno  teris  sojjo]  Non  quia  aes 
pulsura  in  Cercalibus  tantum  sacris  : 
id  falsum  :  et  ecce  :  '  Cymbala  The- 
bano  concrepuere  Deo.'  Item:  '  Noc- 
te  sonat  Rhodope  tinnitibus  aeris 
acuti :'  ut  omittam  Isidis  et  ^gyp- 
tiaca  sacra  cum  suis  sistris.  Arno- 
bius  etiam  universe  :  '  Vos  aeris  tin- 
nitibus et  tibiarum  sonis  persuasum 
habetis  Decs  delectari  et  affici.'  Cur 
ergo  Cerealia  eximie  nominat  ?  quia 
de  'nocturno  aeris  sono'  sermoest: 
et  sacra  ilia  noctu,  idque  cum  cla- 
niore  et  clangore.  Justinus  lib.  ii. 
'  Jussis  niatronis  solito  clamore  ac 
strepitn,  etiam  in  accessu  hostium, 
sacra  (haec  Cerealia)  celcbrare.'  Lip- 
sius. 

Ccrealibus]  Atheniensium,  in  quis 
sacerdotem  instrumento  aneo,  rixe'tov 
dicto,  excitare  sonum,  ut  matronae 
clamorem  etstrepitum  moris,  Justin, 
lib.  XI.  ^Eneo  instrumento  placuit, 
quod  plurimiim  posse  in  sacris  et 
pcrcantationibus  prisci  ill!  persuade- 
bant.  Hincdeficiente  Luna  (jus  usus. 
Livius  prrctcr  Plutarcluim,  Ovidium, 
Jnvcnakni,  clare  lib.  xxvi.  '  Cam- 
panorum/  inquit,  'imbellis  niultitudo, 


IIlSTORIiE    ROMAN.i;    LIB.    1.   4. 


271 


cum  ajris  cicpitii,  qualis  in  tkfcctii 
Liinac  silcnti  nocte  fieri  solct,  cdidit 
clamorem,'  In  excantationibns,  ae- 
ncac  falccs ;  de  quibiis  Virgiliiis  et 
Maci'obiiis.  In  casto  Cereris  an  hoc 
tale  adsumtiim  valde  niilii  dubium. 
A'ide  Ciccroncm  in  Verrinis,  Livium, 
Dioncni,  Ovidinm,  Festum,  Arnobi- 
um,CIcmentem,  alios :  et  nc  nniqni- 
dcQi  Lucilianum.  Sane  Servius  ad 
iilud  Virgilii  lib.  iv.  *  Nocturnisque 
Hecate  triviis  ululata  per  urbes,' 
permansisse  in  sacris  ait,  ut  ceitis 
diebus  per  compita  a  matronis  exer- 
ceatur  ululatns.  Mansit  attanien 
aeneorum  vasorum  nsus.  Livius  lib. 
XXVII.  *  jEdileis  pleb.  Q.  Catius  et 
L.  Fortius  Licinius  ex  multatitio  ar- 
gento  signa  aenea  ad  Cereris  sacra 
dederc*  Burrerii  Ms.  ccris  sono, 
Schegkius. 

NeapoUm]  Unde  et  Neapolis,  i.  e. 
nova  urbs  dicta.  Strabo  lib.  v.  Mera  5e 

S(rTepov  Be  Koi  Xa\KiSus  incfKricrav,  Koi 
nSrjKovffaloiv  rivh,  koX  'AdTquaiuv,  wan 
Kol  N€ciiro\js  (K\ri9r]  5ia  Tovro.  Antea 
PaUeopolin  fuisse  e  Livii  viii.  22.  mo- 
nuit  ad  h.  1.  Lipsins.  Verba  Histo- 
rici  faciunt  ad  explicationem  Velleii 
et  Strabonis.  '  Palaeopolis  fuit  baud 
piocul  inde,  ubi  nunc  Neapolis  sita 
est.  Duabus  urbibus  populus  idem 
babitabat:  Cnmis  erant  oriundi.  Cu- 
mani  Cbalcide  Euboica  originem  tra- 
bunt.  Classe,  qua  advecti  a  domo 
fuerant,  multinn  in  ora  maris  ejus, 
quod  accolunt,  potucre.  Primo  in 
insulasiEnariam  ct  Pithccusas  ogres- 
si,  dein  in  continentcm  ausi  sedes 
transferre.'  Boederus. 

Fides]  Vide  Liv.  xxiii. 

Amcenitate]  Elcganter  in  banc  rem 
Plinius  lib.  in.  4.  ct  Florus  lib.  i.  IG. 
'  Omnium  non  modo,'  inquit,  *  Italia, 
sed  toto  orbe  terrarum  pulccrrima 
Campauias  plaga  est.  Nil  moUius 
coelo  :  nil  uberius  solo  :  [ita  ex  vcte- 
ribus  lego  :]  denique  bis  floribus  ver- 
nal ;    idco  Libcri  Cererisqive  ceita' 


men  dicitur.  Nihil  hospitalius  niari. 
Urbes  ad  mare,  Formiap,  Cumne,  Pii- 
teoli,  Neapolis.'  Quod  de  fide  ct 
constantia  inicit,  etiam  Livius  multi- 
modis  ad  posteros  transmisit.  Schegk. 

Magnitudo]  Hoc  argumentura  valde 
est  incertuni.  Oh  yap  aKpi^is  (Tr)fxeiov 
rh  iK  Twif  T6Tf(t)V  Tas  Bwijjms  rwf  avOpd- 
iruv  (TToxd^etrBai,  ait  Scboliastes  Tbu- 
cydidis  ad  nobilissimam  observatio- 
nem,  quae  «V  TtiKavyei  i:poa(inr<p  seve- 
rissimi  operis  ab  Historico  suppedi- 
tatur,  ubi  monet,  '  veteres  Mycena^ 
rum  angustias  non  recte  a  posteris 
allegari  ad  negandam  urbis,  qua  olim 
pollebat,  potentiam.'  Postea  exeni- 
plis  duobus  allatis,  altero  evincit  in- 
super,  '  neque  in  contrariam  partem 
argumentnm  de  magnitudine  valere. 
Nam  si  nnnc,'  inquit,  'Lacedzemoni- 
orum  desolaretur  urbs,  templis  solum 
et  xdificiorum  relictis  areis,  incredi- 
bilem  posteris,  post  longius  elapsum 
tempusjcorum  potentiam  gloriamque 
fore  crediderim :  qui  tamen  nunc  ex 
quinque  Peloponnesi  partibus,  duas 
ipsi  tenent,  universae  autem  et  multis 
extra  earn  sociis  prjesunt.  Verum 
quia  urbs  neque  tectis  frequens,  nee 
templis  sumptuosisque  aedificiis  exor- 
nata  est,  vicatim  antique  Grseciae 
more  habitata,  impar  famae  su<e  vi- 
deretur.  Sin  idem  eveniat  in  Athe- 
niensium  urbe,  duplo  major,  quam 
est  revera,  eorum  potentia,  urbis  fa- 
ciem  intuentj,  censeretur.'  Ex  quibus 
omnibus,  '  Non  igitur  ex  aspectu  ur- 
bis de  potentia  judicandum  esse,'  in- 
fert.  Digna  fuit  quae  liic  quoque  le- 
geretur  nntatio  ;  quoniam  crebri  cir- 
ca banc  rem  errores  judicantium  ob- 
servantur ;  et  ne  inconsulte  arrepta 
Velleii  verba,  ultra  quam  fas  est  va- 
lere crederentur.  Boederus. 

Magna  vis  Grtcca]  Rccte  monuit 
Gruterus,  non  debuisse  a  Schcgkio 
et  Acidalio  (quorum  errorcm  etiam 
Taubnian.  in  Culic.  Virgil,  suum  ffcit) 
Gradcc  juvcntiilis  Icgi,  ex  splialniate 
editiouis  Rhcuani,    Etiam  exenipla, 


272 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERGULI 


quae  firmand;v  isti  opinatinnculrr  ad- 
diicuutiir,  dextcriore  opus  habcnt  ct 
cxplicationc  ct  applicatione.  Idem. 

Abutidantial  Crebra  deniis^rationiini 
raussa.  Ita  '  Galli  abinulante  nnilti- 
tiidine,  cum  cos  non  caperent  terra; 
qua}  genuerant,  trecena  niillia  honii- 
jinin  ad  sedcs  novas  quaprendas,  velut 
ver  sacrum,  iniscrunt.'  Justin,  xxiv. 
4.  1.  Idem. 

YoMtj]  Satin'  in  hac  narratiuncula, 
o  Vellei,  (^peVes  tibi  tjUireSoj?  non  vi- 
dentur.  lonem  duccni  tn  colonic 
huJHS  facis  :  atqui  Auctoritas  to  op- 
piignat,  et  Ratio  ipsa.  Auctoritas 
inagnoruni  ccce  testium,  qui  a  Nileo, 
Androclo,  et  Codri  fiiiis  coloniam 
lianc  constanter  asserunt  deductam. 
Strabo  lib.  vm.  Mera  rwv  KodpiSwv 
eaTeiAav  r^v  'luftKiiv  anoiKlau  tls  t^v 
'Afflav.  Una  cum  Codri  Jiliis  miscrunt 
lonicam  coloniayn  in  Asiam,  Pausanias 
lib.  VII.  'O  KfiXivs  Kol  ol  \OLTro\  raiv 
KiSpov  iraiSuf  airoiKiav  ane(na\r\crav  : 
Nileus  el  rdiqui  Codri  filii  in  coloniam 
dimissi:  et  phira  uterque  ille  scrip- 
lor  de  tota  re  distinctc.  Inter  Lati- 
nos ctiam  Tertuliianus,  de  Pallio  : 
'  lones  Niloi  coniites  Asiam  novis  ur- 
bibus  iustrunnt.'  Et  Ammianus : 
'  Milesii  inter  lonas  alios  in  Asia  per 
Nilcuni  multo  ante  iocati,  Codri  illius 
filium  qui  se  pro  patria  bello  fcrtur 
Dorico  devovisse.'  Quin  et  Plutar- 
chus  N ileum  in  hac  deductione  no- 
minat,  libello  d(!  Exsilio.  Jam  ratio 
in  tc,  a  tempore.  Verus  ille  et  vettis 
Ion,  Xutlii  filins,  duccntis  pa;ne  annis 
major  bac  deductione  :  (juia  vixit  Da- 
nai  atcpie  Euniolpbi  avo.  Quomodo 
nunc  igitur  colonia-  dux  r  Agnosci- 
inus  vel  bine  Velleii  rh  irapaKoyov,  pro 
quo  nullug  milii  quidtni  color.  Lip- 
aius.  lonc'H]  Hare  est  Celebris  ilia 
'tuii/iKii  airoiKia,  cujns  liistoriam  cum 
lis  rpijD  antca  acciderunt  videliir 
confimdcrc  Vellcius.  Non  onim  lone 
dticc  lixc  in  Asiam  dcmigravit  niul- 
titndo,  Red  Codri  I'llio.  Stral).  lib.  vm. 
p.  3^3.  distinguit  liistoriam.  '  lonem, 


Xuthi  filium,  Athcnis  impcrassc,'  ait, 
'  circa  bccc  tempora,  abundante  homi- 
nummultitudine,Pcloponnesun  emis- 
sam  lonum  coloniam,  indeque  yEgia- 
lei.E  noiiien  in  Ionia;  appellationem 
transivisse.  Post  Heraclidarum  le- 
ditum  pulsos  ab  Achajis  lones  redi- 
vis^e  Athenas,  atque  inde  cum  Co- 
dridis  lonicam  coloniam  in  Asiam 
deduxisse,  conditis  ibi  xii.  urbibus, 
quot  in  Pcloponneso  antea  obtinue- 
rant.'  Confer  lib.  xiv.  pr.  His  con- 
scntit  Pausanias  Acliaic.  pr.  yElian. 
var.  lib.  vm.  5.  Plutarchus  de  Exil. 
Animian.  Marcell.  xxviii.  Tertul- 
lian.  de  Pall,  locis  a  Lipsio  partim 
productis.  Adde  Cononis  narrat.  ir. 
apud  Photium  n.  ci.xxxvi.  p.  423. 
Scalig.  aniniadv.  Euseb.  ad  n.  975. 
Vclleianum  in  tempore  et  personis 
errorcm  (nam  Ion  numero  Eusebiano 
DCLXxxii.  baec  lonica  eniigratio  n. 
DccccLxxv.  memoratur)  perstrinxit 
serio  Lipsius  ;  nee  immerito.  Quam- 
diu  quidem  ha>c  lectio  retinebitur.  Et 
de  alia  suspicari  sine  vestigiis  libro* 
rum,  anceps  fuerit.  Existimabam  olim, 
loquieumde  duobus  diversis  tempo- 
ribus,  atqtie  illnd  velle,  ac  fortean 
scripsisse :  lonas,  duce  lone,  profectos 
quondam  Athenis,  nobiliss.  p.  SfC.  nunc 
iiinlirum  occnpavisse.  Verum  sic  qno- 
que  difficultas  ex  historia  supercst. 
lioecler. 

Ionia]  Nomen  ab  lavan  deductum 
videtur  :  unde  et  'Idoj/es  Homero. 

Urhesque]  Teum  inseri  deberc  Vel- 
leianee  scriptioni  non  statim  dixerim  ; 
licet  historia  videatur  postularc.  De 
urbibus  ipsis  carumquc  conditoribns 
vide  Strab.  xiv.  pr.  et  .Stcphan.  de 
urbib.  De  Erythra;  conditore  dispu- 
tat  Meursiiis  Lect.  Attic,  v.  8.  13oe- 
clerus. 

Myunlem,  Erylhrnm']  Forte  legcn- 
dum  est,  Myunlem,  Teum,  Erythram. 
Neutiquam  enim  vcrisiniile,  Teum  so- 
lani  a  Velleio  omissam,  contra  aucto- 
ritatem  Herodoti  in  i.  Strabonis  in 
XIV,  Vitruvii  lib.  iv.  1.  jEliani  Var. 


IIISTORIiE   ROMANjE    LIB.   I.   5. 


273 


Hist.  lib.  VIII.  6.  aliornmque.  Gia« 
viter  aiitera  lapsus  est  vir  eruditissi- 
miis,  qui  etiam  Cliium,  et  Samum,  in- 
seri  voluit.  Nam  ecce  illas  statim 
scorsim  reddit  Velleius,  quod  non  in 
continente,  sed  niari  sint  sitae.  Gra- 
tias  interim  eidem  agendas  censeo, 
quod  apud  yEIianum,  citato  loco,  pro 
AeV/Soj  lecte  eniendarit  At'/SeSoj.  Idem 
luendum  sedet  adhiic  apud  Harpo- 
crationem  in  'luvia  x^P"-    Conigatur 


Et  alias  urbcs]  Gniterus  propntido 
glossemate  delet,  urbes  quce  sunt,  Sed 
ad  liiinc  niodum  multa  in  Velleio  tol- 
lenda  fiieiint,  quae  ut  Kpl(Tii/  interim 
aliquam  admittunt,  ita  medicinani 
nondnm  efflagitant.  Ceterum  de  urbi- 
bus  hie  nienioratis  vid,  Strab.  xiii. 
Herodot.  i.  Ste|)hanuni  irepl  ■k6\(wv. 
Pro  Larissa,  Antissam  prsetulit  vetus 
Codex.  Ubi  Sylburgins  annotat, 
*  nullam  reperiri  in  JEVide.'  Sed  baud 


igitur.    Hoc  quoqne   fortasse  operae  dubie,  ad   Lesbum   re^pexit,  qui  ita 

pretium  sit  monere,  quod  pro''Af5pos  exscripsit :  " Am uraa  116X15  Ada 0ov,i(pt- 

apud  eum  sifAvSpoKKos.  Nee  temere  |i)J  t^  2<7pt'a).  Stephan.  et  Straboxiii. 

inutem.    Urbs  ea  ita  primitus  dicta  Boeclerus. 


videtur  ab  Androclo  Codri  filio. 
Quamvis  in  diversum  abire  sciam  Ste- 
phanum  in  "Av^pos.  Vossius. 

Et  mox  Molii]    Strabo  aliter   lib. 


Cap.  5.  Homeri]  Vel  quia  nemo 
poeta  ante  eum,  vel  quia  nemo  post- 
ea  ad  eum,  id  est,  quia  sine  compa- 
ratione   maximus,    et   cui   neminem 


XIII.     TiTpwTi  "yiveais  7rpfa^vr4pav  (pa-     adaeques.     In  acre  volat  hie  Pegasus, 


al  r^v  Alo\iKriv  &,TroiKiav  ttjs  '1<iivikt)s, 
Siarpi^as  5e  \a0e7y  /col  XP^^"^^  y.aKpo- 
repovs :  Traditum  est  jEolicam  coloniam 
quatuor  cetaiibus  lonica  jniorem  fuisse, 
et  moras  traxisseac  longhtstempus.  De 
quibus  nioris  etiam  Velleius  mox  me- 
minit.  Vide  Scalig.  Aniniadv.  Euseb. 
ad  n.  DCCCLXXv.  Boeder. 

Smijrnami  Variant  de  conditore. 
Vel  certuni  ex  Tacito  Annal.  lib.  iv. 
•  At  Snwrnzei,'  ait,  *  repetita  vetus- 
tate,  sen  Tantalus  Jove  ortus  illos, 
sive  Theseus  divina  et  ipse  stirpe, 
sive  una  Amazonum  condidisset.'  Ad- 
de  Straboiieni  lib.  xiv.  Schegk. 

MityUnttnquc]  Quae  inter  pnlcher- 
rimas  nrbcs  Horatio  nunicrata  in 
Odis  :  *  Landabunt  alii  pulcram  Rlio- 
don,  aut  Rlitylenen.'  Et  Epistolis : 
'  Incolumi  Hhodos  et  Mitylene  pul- 
cra  facit,  quod  Paf?nnla  sol>titio,  cam- 
pestre  nivalibus  auris.'  Et  longo, 
apud  Mnrctum  Variarum  lib.  ix.  16. 
In  qua  tanien  hoc  iniriim,  '  auster 
cum  flat,  homines  a?grotant ;  quum 
Corus,  tussinnt;  quum  Septeintrio, 
restituuntur  in  salubritatem,'  ait  Vi- 
truvius  lib.  i.  De  rcliquis  doctissi- 
mus  Ortelius  in  illo  laborioso  opere 
Geographico.  Idem. 


ceteri  pedibus  pulsant  terram.    Lip' 
sius. 

Solus  appellari  Poeta  meruit']  Amo, 
amo  te,  Vellei,  ob  haec  judicia.  Ille 
vero  non  summus  solum  poetarum, 
sed  solus.  Nam  quis  aliorum  uoa 
peccat?  at  iste  ftf^j/os  rccv  ironjTuv  ovtc 
ayvoi?  t  5«r  iroLe7v  ainSv  :  solus  Poeta- 
rum  non  ignorat  quid  factu  scriptuque 
decorum  sit.  Ita  magnus  Aristoteles 
censuit,  quem  Julius  Scaliger  cum 
ubique  audiat,  cur  hie  sprevit?  Ille 
Aristotelem  quasi  Deuni  liabuit,  at 
hie  Homerum.  Alibi  inqiiit ;  ©ecTre- 
aios  'OjUTjpos  irapa  tovs  &\\ovs  :  divinus 
Homtrus  prater  ceteroa.  Ilenim:  Ai- 
|e«  Koi  Siavoia  irdvTas  vir(p$f0-qK€  :  Dic- 
tione  et  sententia  cunctos  supcrgressus 
est.  Atque  ha?c  ille  vir,  qui  laudum 
et  benignioris  judicii  valde  parens. 
Quid  Plato  ?  ille  ipse  qui  civitate 
ejecit,  cikIo  ostendit  dignuni.  "Ofj.rjpo!-y 
inquit,  dpiaros  koI  6et6raTos  -roiv  iroirj- 
Twv  :  Homerus  optiinus  et  divinissimus 
poitorum :  et  passim  talia  prirconia 
in  ejus  scriptis.  Alios  quid  eumulem  ? 
nemo  tarn  consentienti  judieio  sapi- 
entuni  omnis  a-vi  laudaiu^  e^t :  et  id 
ab  iis  maxiine,  qui  ipsi  laudatissimi. 
Abi,  igitur,  Imperitia  aut  Liver.    Tu 


Delpk.  et  Var.  Clas. 


Paterc. 


8 


274 


NOT^   VARIORUM   IN    PATERCULl 


capere,  tu  carperc  non  potes  '  ini- 
mortalem  lianc  coclesteniqne  natu- 
ram.'  /</i7;i.  Solus  appellari  ro'rtu] 
Aileundi  Auctoies  ipsi :  quonim  ali- 
quos  (nam  opera'  pietium  omnia  cer- 
tatim  a  vctcribns  oougcsta  consec- 
tandi  pra^conia)  liic  iioniinare  liibet. 
Ac  vita  <iuidem  divini  poiitai  Hero- 
doto  scriptorc  circumf'ertur.  Pliitai- 
rhi,  qui  e  pUiribns  supeiat  libeliiis, 
de  arte  ejus  I'oetica  potissimum  dis- 
quirit.  Adde  Dion.  Cbrysost.  Semi. 
Liii.  Suid.  in  "O^Tjpoj.  Strabon.  i.  et 
passim.  Quiutiiian.  x.  1.  Plin.  vii. 
29.  Gyrald.  Hist.  Poet.  Dialog.  2. 
Boeclii . 

Quod  neque  ante  ilium']  Utiumquc 
verum  est.  Nam  et  Homerus  '  pri- 
mus doctrinarum  et  antiquitatis  pa- 
rens :'  nee  post  eum  natus,  qui  ger- 
manitus  exprinieret  aut  referret.  Non 
ergo  ipse  Virgilius  ?  Non,  Velleio  qui- 
dem  judice  :  atque  etiamacri  illo  Fa- 
bio  ;  cujus  haec  verba :  '  In  verbis, 
sententiis,  fignris,  huniani  ingenii  mo- 
duna  excedit :  ut  magni  vlri  sit  vir- 
tutes  ejus  non  amulatione,  quod  fieri 
non  potest,  sed  intellectu  sequi.'  Et 
profecto  ita  est.  Omuiuni  rerum, 
omnium  artium,  omnis  non  prudcntius 
solum  sed  sai>ientia:  vestigia,  aut  ex- 
pressa  aut  recondita  sunt  in  illo. 
Quern  baud  teniere  Themistius  dixit, 
•Kpondropa  koX  apxtyovov  tSiv  TiXaruvos 
Kol  'ApirjTOTfAovs  hSyuiv  :  primum  pa- 
rentem  auctoremque  Platonis  et  Arislo- 
telis  sermonum.  Et  Dionysius  :  Kopv- 
iprqv  andtrrwv  Koi  CKOTrhv,  e'|  ounfp  ndi'Tfi 
jrorafioi,  Ka\  iracra  BdAacffa,  Kol  Trucrai 
Kprii>ai:  vcrliccm  omnium  ct  quasi  sco- 
pum, ex  quo  cunctaflumina,cuncta  mariu, 
cuncti  ftjntcn.  Sed  diifundor  in  laudes 
viri  quciu  fateor  mc  non  a>stiniare, 
sed  vencrari ;  nee  venerari,8cd  pacne 
dicam  adorare.   Lipaius. 

Archilochum]  (Jui  vixit  rcgnanfe 
Romulo.  Cicero  Tuscul.  i.  Olympia- 
de  nimiruni  vi.  vel  viii.  Herodoto 
tamen  re;:naiite  (iygc  ;  quod  incidit 
in  tempus  Olympiadis  xx.  ui  fallor. 


Schegkius.  Archilochutn]  Archilochns 
ille  pra?stautissimis  poelis,  quoties  in 
cxemplum  nominandi  sunt,  turn  ab 
aliis,  turn  a  Cicerone  conjungitur, 
Orator,  c.  I.  '  In  poctis,  non  Homero 
soli  locus  est  (ut  de  Graecis  loquar) 
ant  Arcbilocho,  aut  Sophocli,  aut 
Pindaro  :  sed  horum  vel  secundis,  vel 
etiam  infra  secundos.'  Id.  2.  de  finib. 
4.  Boeder. 

Ilic  longius  a  temporibus  belli]  Om- 
nia in  hoc  honiine,  sive  (fas  sit  dicere) 
Oenio,  obscura :  Parentes,  Patria, 
yEtas  ipsa.  Sed  de  ^tate,  certum 
antiquissimam  esse  :  et  Josephus 
contra  Appionem  asserit,  '  Nullum 
onniino  apud  Giaecos,  dequo  constet, 
scriptum  exstare,  quod  sit  Homeri 
carminibus  antiqiiius.'  Crates  et  alii 
Lxxx.  circiter  annis  a  bello  Trojano 
removent;  Aristoteles  cxl.  tempore 
nempe  deductae  lonum  coloniae.  He- 
rodotus CLXXiii.  At  Velleius  noster 
inferiorem  nuilto  facit :  et  ex  ejus 
coniputatione  (tu  si  voles,  numera : 
facile  est)  anni  ad  Homerum  a  Troja 
sint  paullo  plus  cclx.  Qua;  ipsa  La- 
tinoruni  pluriuni  opinio  est :  expressa 
etiam  in  Agellio,  sed  nunc  corrupta. 
Ille  lib.  XVII.  in  capite  illo  Clironico: 
'  Homerum  ante  Komam  conditam 
vixisse  Silviis  Albae  reguantibus  :  an- 
nis post  bellum  Trujanum,  ut  Cassius 
in  prinio  Annalium  scriptum  reliquit, 
plus  centum  atque  sexaginta ;  ante 
Romam  autem  conditam,  ut  Corn. 
Nepos  in  primo  Chronicorum  de  Ho- 
mero dixit,  annis  circiter  centum  et 
sexaginta.'  Tu  cmcnda  :  Annis  post 
helium  Trojunum  plus  duccntis  atque 
sexaginta.  Nunquam  aliter  scripsit 
Cassius  :  et  evincit  ipsa  Agellii  inse- 
quens  scriptio.  Nam  ponit  eum  vix- 
isse ante  Komam  (tonditam  '  annis 
circiter  centum  atque  sexaginta.'  At- 
qui  si  prior  ille  nunicrus  verus,  ergo 
a  Troja  capta  ad  Komam  natam  fue- 
riut  modo  anni  c(  cxx.  I'alain  id  fal- 
sum :  ct  Chronologi  consensu  sta- 
tuunt  supra  annos  ccccxxx.  alii  plu- 


HISTORIyE    ROMANCE    LTB.    I.  5. 


275 


res.  Eusebiannni  etiam  Clironicon 
liic  ftudatum  :  facile  eniendatn  ex  his 
ipsis.  Lipsius.  Hie  longius  a  tempori- 
bus  belli]  Si  ciii  vacat  aiit  ciiiic  est 
talia  indagare,  adoat  Herodot.  ct 
Plutarch.  Suid.  Gyiald.  locis  supra 
laudatis,  et  Gell.  Noct.  Att.  xvii.  11. 
Scaliger.  Aiiiiuadv.  Eiiseb.  ad  n. 
Dccccxcvi.  prapsertim  Lips,  ad  h.  t. 
Interim  ratio  Velleii  valde  proba; 
ciijus  etiam  opinioni  faciliiis,  quam 
ciijusquam,  hac  in  parte  subscripse- 
rim,  qnippe  qua;  nee  Gellio  disconve- 
nit  multum,  nee  Ciceroni, qui  in  Bru- 
to  (c.  10.)  inquit:  '  Homeri  etsi  in- 
certa  sunt  tenipora,  tanien  annis  mul- 
tis  fuit  ante  Romulum.'  Id  quod 
alibi  etiam  dixerat  Tullius,  sicut  ex 
Augustin.  XXII.  d.  C.  D.  6.  discinius. 
Roedtrus.  Hie  longius  a  temporibiis 
belli]  De  aetate  Homeri,  et  ad  liunc 
locum,  et  alibi,  viri  docti  satis  multis 
egere.  Non  possum  tamcn,  quin  PIu- 
tarchi  locum  ex  vita  Homeri,  qui  eos 
hactenus  torsit,  propouani ;  in  quo 
fcedum  dfTixpoPi<T^bj/  tandem  tolli  in- 
terest. Ait  igitur  de  vate  illo  Maeo- 
nio  :  irapa  -KKflcrTois  irenicmxjTai  fxtTo, 
trt)  (Karhv  rSiv  TpaiiKuv  yeyovei/ai,  oh  no- 
\v  irpo  rfjy  Oeaeais  tSov  '0\vijLind5a>v,  &c.' 
Pbtrimi  credunt,  ab  Trojanis  temporibus 
centum  annos  defuisse,  mm  multo  ante 
conslitutionem  Olympiaduni,l\c.  Quod 
sane  ridiculum  est.  Nam  a  cen- 
tesimo  post  Trojam  captam  anno 
ad  constitutionein  Olympiadum  in- 
tersuiit  anni  cccvii.  Puto  igitur 
illud  ov  ab  librario  insertum,qui  scie- 
bat,  secundum  quoruiidam  opinionem, 
Homeruni  centum  modo  annis  Roma; 
conditu  fuisse  priorem.  Inter  quos 
fuisse  Nepotem,  constat  ex  Agellio 
lib.  XVII.  21.  Vossius. 

1  Quod  scope  illud  usurpat]  Optime 
banc  lacunam  supplevit  Ursinus,  hc- 
mistichio  iilo,quod  ler  in  Uiade  usur- 
pat Homerus,  OToi  vw  Pporoi  fieri. 
Expres'it  id  Virgilius  ilineid.  xii.  de 
saxo  quod  Turnus  in  /Eneam  torsit : 
'  Vix  illud  lecti  bis  sex  cervice  subi- 


rent,  Qualia  nunc  hominnm  producit 
corpora  tellus :'  Hinc  Juvenalis  Sat. 
XV.  '  Nam  genus  hoc  vivo  jam  decres- 
cebat  Homero:  Terra  malos  homines 
nunc  educat  atque  pusillos.'  Deni- 
que  et  hue  respexit  Plinius  Nat. 
Hist.  lib.  vn.  cap.  15.  ubi  ait: 
'  Cuncto  mortalium  generi  niinorem 
statural!!  in  dies  fieri,  propemodum 
observatur.'    /(/em. 

Hoc  cnim  ut  hominum]  Paraphra- 
sisista  est :  cnm  Homerus  dixit,  quales 
nunc  sunt  homines,  non  staturae  modo 
et  mensura;  in  ipsis  bominibus  diver- 
sitatcm  notat,  sed  saecula  quoque  an- 
tiquioia  suo  aevo  quodammodo  op- 
ponit,  et  ea,  quam  dixi,  staturie  di- 
versitate,  tanquam  charactere  discri- 
minat,  alios  et  majores  olim  Trolcis 
temporibus,homines  fuisse,  eo  autem, 
quo  Iliada  suam  scripsit,  longe  jam 
niinores  esse  significans.  Plin.  vii. 
16.  '  Jam  ante  annos  prope  mille 
(observa  hie  obiter  aliquid  de  aetate 
Poetae)  vates  ille  Homerus  non  ces- 
savit minora  corpora  mortalium  quam 
prisca  conquer!.'  Gellius  iii.  10.  cum 
refutasset  Herodotuni,  invento  Ores- 
tis  corpori  vii.  cubita  longitudinis 
admensum,  subjicit  imir\7]KTiKios  :  '  ni- 
si si,  lit  Homerus  opinatus  est,  vas- 
tiora  prolixioraque  fiierint  corpora 
hominum  antiquorum  ;  et  nunc  quasi 
jam  mundo  senescente,  rerum  atque 
hominum  decrementa  sunt.'  Juvena- 
lis Sat.  XV.  vs.  69.  *  Nam  genus  hoc 
vivo  jam  decrescebat  Homero,'  &c. 
Versus  enim  superius  citati  sunt.  De 
re  ipsa  testatur  etiam  Solinus  Po- 
lyhist.  edit.  Camertis,  v.  Draudii,iii. 
Salmasii,  i.  capite  :  '  si  de  ipsis  ho- 
minum formis  requiramus,  liquido 
nianifestabitur,  nihil  dese  antiquita- 
tem  mendaciler  privdicasse,  sed  cor- 
ruptam  degeneri  successione  subolem 
nostri  temporis  per  iiascentiuiu  de- 
trimcuta  decus  veteris  proceritudinis 
perdidisse.'  Paulo  post :  '  Quis  enim 
jam  isto  a-vo  non  minor  parcntibus 
suis  nasciturf  &c.    Addenda  quae  a 


276 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATRRCULl 


laudatis  modo  Editoribns  aunotata 
sunt :  item  Hug.  Grot,  ad  lib.  i.  de 
Ver.  Ciir.  Rel.  p.  19.  Lndovic.  Viv.  ad 
Aiigiislin.  de  C  D.  XV.  9.  Iiiterpr. 
Virgil,  ad  ilhul  xii.  ;En. '  Qualia  nunc 
honiiniiin  prodiirit  corpora  tellns  :' 
Bernegg.  p.  ni,  Qusest.  in  Germ.Tac. 
XIV.  '  an  ab  a;vo  in  levinn  statnra 
Lominiiin  minuattirr'  Id,  q.  18.  Qua 
occasione  plcrique,  quos  landavi,  de 
Gigantibus  disqnirunt,  eosque  fuisse 
oninino  confirniaiit.    Boeder. 

t'acum  genitmn  putal]  Non  negat 
Noster  CiEcum  fuisse  (sicut  existimat 
Gyraldus),  sed  caecum  genitum  esse. 
Tautam  enim  renini  omnium  peritiam, 
et  ostensa  in  toto  opere  renim  oculis 
usurpatarum  vestigia,  imo  specimina, 
non  convenire  ei,  qui  ab  utero  matris 
caecus  prodiit,  oranes  intelligunt.  Ce- 
tenim  sicut  rnanifeste  faisum  et  con- 
fictum  est,  ca'cnm  natum  :  ita  quod 
caecus  postea  factus  sit,  tradit  quidem 
Herodotus  et  alii;  sed  certitudo  ejus 
asseverationis  duabus  rationibus  in- 
firmari  potest.  Prinio  enim,  quod  di- 
citur,idco  pro  Melesigene,  Homerum 
vocitatum,  quod  Cuma^orum  lingua 
Homerus  caecum  notaret,  in  dubium 
vocatur  eorum  auctoritate,  qui  alias, 
atqiio,  ut  videtur,  magis  probabiles 
ejus  nppcllationis  caussas  adferunt. 
Vid.  Suid.  et  Gyrald,  Hist.  Poet. 
Dialog,  u.  Deindc,  non  congruit  haec 
illata  csccitas,  cum  eo,  quod  sub  fide 
liistorica  %idcturSuidas  tradere  :  fig- 
mcntum  islud  congcnitae  cacitatis 
inde  oriiiiiiem  traxisse,  quod  Homerus 
cupiditatis,  cujus  illecebra;  oculis  pri- 
nio omnium  iii>inuantur, sivc  quae  per 
oculos  in  animuui  ingrcdilur,  per 
omncu)  vifam  victor  extiterit.  Quan- 
(juam  aliiit  alias  placuit  Iniju^  fictionis 
interprciationes  cxrogitarc,  de  qui- 
bu«  (iyrald.  loro,  quem  pra-diximus. 
Idem. 

Cap.  G.  Annis  mi.xx.]  Justin,  i.  2. 
13.  annos  milie  trctcntos  assignat: 
Diodorus  Sic.  lib.  ii.  amplius  cl.') 
ttcc. :    Gcdrg.  Monaclius  cLicccLX. 


Euseb.  (n.  1197.)  cla  CCXL. :  unde 
Lipsius  existimat  in  Velleio  rescri- 
bendum  mccxxx.  adde  Annium  com- 
ment, ad  iMetitsthenem  :  et  vide  om- 
nino,  qure  Scali<;er  notavit  ad  Euseb. 
1.  modo  nominat.  et  Schubert,  de 
scnipul.  Chronolog.  lib.  ii.  c.4.  ct  5. 
Idem. 

,46/iJnc  annos /ermeDCCi.xx.]Ergone 
hoc  gcstuni  po»t  Homam  conditam? 
non,  ex  ipso  Velleio  et  lemporura 
tcxtu.  Adde  omnino  centenariani 
notam,  et  scribe  dccclxx.  Lipsius. 
Abhinc  annos  ferme  dcclxx]  In  sup- 
putandis  temporibus  subinde  Velle- 
ius  ad  annum  consulatus  M.  Vinicii, 
cui  sHum  opus  inscripsit,  tanquam  ad 
solennem  terminum  decurrit.  Est 
autera  is  U.  C.  Dcrxxciii.  Tiberiani 
Principatus  xvi.  quod,  vel  ex  Onu- 
phrii  Panvin.  Comment,  in  lib.  ii. 
Fast,  semel  hie  notasse,  sufficiat. 
Boecleriis. 

Sardanapalum']  Eusebii  codices  Mss. 
Iiunc  Sardanapallum  vocant,  ut  obser- 
vat  magnus  Scaliger,  qui  putat,  hoc 
nomen  in  obsccnam  notam  a  Graecis 
dttortum.  Nam  ira^Xhs  idem  quod 
<pa\\6s.  Quo  sine  dubio  respexit 
Tuilius  in.  de  Rep.  '  Sardanapallus 
iile  vitiis  multo,  quam  ipso  nomine 
deforniior.'  T^ndc  et  Pseudantoninus 
2ap5o;/aTroA\os  dictiis,  ut  est  apud 
Dionem  in  excerptis  lib.  lxxix.  apud 
Constantinum  Porpliyrogennetam. 
Invenio  etiam  apud  Hesycbium,  2op- 
SavciTraAo,  a\\o7a.  Ubi  restituendum 
arbitror,  aiSo7a.  Sed  nihil  in  Velleio 
mutandum.  Pro  vuigata  lectioue 
stant  Strabo,  Diodorus,  aliiquevetusti 
historici.  Et,  ut  recte  idem  Scaliger 
monet,  Saidnnapalus  est  Assyriacum 
7D~pTty  Surdan-piil :  posteriorque 
vocula  iegitiir  etiam  in  nomine  regis 
Tefflnth-phal-Esiir.  Vossius.  Sardan- 
apalum] Historiaiii  banc  tradant 
Justin.  I.  3.  ct  iisdcni  verbis  Sarisbcr. 
in  Policrat.  vi.  14.  Diodor.  Sic.  ii. 
Oros.  I.  19.  Atlieti.  lib.  xii.  (ubi  et 
cpitaphium  ejus,  quod  exagitat  cuin 


HISTORIiE    ROMAN/E    LIB.    I.   6. 


277 


Aristotele  Cicero  Tiiscul.  v.  35.  et  Aii- 
gnstin.  II.  C.  D.  20.  ubi  Liidov.  Viv.) 
Suid.  in  voc.  crapSaraTr.  Euseb.  n. 
MCLXXXiv.    Boeder. 

Molliliisflucntem]  Maiiutiiis^orfn- 
tem.  '  Fliierc  facetiis,  jocis,'  Plauto: 
'  mollitia,"  liixu,'  Ciceroni, Teientio  : 
'  Asialico  oniatii  adfluore '  vetcri 
Poetap  iisitatum.  De  iioc  Jnstiiiiis 
ait,  qiiod  f'lierit,  '  vir  ninliere  cor- 
riiptior.  Ad  iiiinc  videndiini  prae- 
fectus  ipsiiis,  Medis  prar-positns,  no- 
mine Aibactns,  cum  adiuitti  magna 
amhitione  argre  obtinuisset;  invenit 
onm  inter  scortorum  grcgesp\npuram 
cole  nfntem;  et  mnliebri  liabitu, 
cum  mollitia  corporis  et  oculorum 
lascivia  onines  feminas  anteiret,  pen- 
sa  inter  virginespartientcm.'  Tricesi- 
mum  a  Nino  numerat  Diodonis  lib. 
II.  De  Semiramide,  quo  astii  a<l  reg- 
num  pervenerit  elegaiiter  Murctus  in 
Variis.  Schegkius. 

Nimiuin  felicem  mulo  smo]  Sic  est : 
felicitas  passim  optatnr  voto  non  uno: 
at  eam  nactis,  ipsa  fere  insusiurat: 
*  Illic  homo,  a  me  sibi  malani  rem 
arcessit,  jimiento  suo.'  De  qua  re 
nos  pUua  ad  verba  Galba?  lib.  i.  Hist. 
Tacit,  cap.  15.  '  Secnndae  res  acriori- 
bus  stimulis  animum  explorant ;  quia 
miseriae  tolerantur,  felicitate  cor- 
rumpimur.'    Gruterus. 

Terlio  et  tricesimo  loco]  Diodoro  Si- 
culo  est,  Tricesimo  loco  saltem  :  at 
Eusebio,  Tricesimo  sexto.  Quin  mire- 
niur  varietatem  banc  in  re  locis  tem- 
poribusque  remota  ?  Sane  res  Syria- 
ticae  parum  perspecte  cognitae  Grze- 
cis  Latinisve.    Lipsius. 

Pharnaces  Meduii]  Strabo,  Diodorus, 
Athenapus,  aliique  Graeci,huuc  Arba- 
cem  nominant.  Qnomodo  etiam  in 
multis  Justini  codicibiis  legere  est. 
Nam  alii  babent,  Arbactus.  Movet 
Orosius  lib.  ii.  cap.  2.  tit  neutrum 
damnem.  (^aetenim  apud  Velleiimi, 
cum  viris  eruditis  malim  rescribcre, 
Arhaces.  [Ita  et  Sidon.  Carm.  ix. 
T8.  24.    '  Non  Medus  caput  Arbaccm 


profabor.']  Sed  reclamat  Ursinns,et 
ex  historia,  nummisqiie  Grafcis,  scri- 
brndiim  censct,  Arsaccs.  Quod  his- 
toricorum  fide  mad v ore t,  null iusdiico, 
cum  solum  apudTzctzem,  ac  quosdam 
seqnioris  avi  scii|)tores,  ita  id  nomi- 
nissciiptum  invenias.  Majoiis  videa- 
tnr,  quod  nunnnos  Giaoos  advocet. 
Sed  quid  hi  ad  Medos,  eoque  pra- 
sertini  tempore  quo  Mediam  Gra-ci 
nunquam  intraverant?  Non  dubito 
itaque,  quin  luunmi,  quorum  auctori- 
tate  est  snbnixus,  non  htmc,  sed  pos- 
tcrioris  seculi  jdrsaffw,  indicent.  Obi- 
ter addo,hunca  Snida  iu  Sardanapalo 
Perseum  appellari.  Nam  ait :  ovros 
4ff<pdyri  virh  Yifpfffoii.  Sed  locum  men- 
dosum  esse  arbilror,  nee  aliter  puto 
judicabit,  qui  eundem  in  Arbace  con- 
snluerit.  Forte  autem  seribendum, 
BeAeVeoJs.  Hie,  nt  Diodorus  aliique 
testantur,  adjutor  fuit  Arbacis  in 
omni  hoc  ncgotio.  Viderint  alii. 
Vossius. 

LycurgHs]  De  Lycurgi  genere,  cla- 
ritudine,  legibus  adi  Plut.  Lycurg. 
Herodot.  i.  Strabon.  viii.  et  x.  Xeno- 
pbont.  de  Rep.  Lacedaem.  Pausan. 
Lacon.  Justin,  iii.  2.  et  3.  Sarisber. 
Policrat.  IV.  3.  Cicero  saepelaudat: 
qui  et  aetatem  ejus  Tuscul.  lib.  v.  3. 
Honieri  temporibus  congruere  existi- 
niat.  Verum  in  ea  quapstione  consu- 
lendus  Scaliger  Animadv.  Euseb.  ad 
n.  Mcxxxii.    Boeder. 

Vir  generis  regii]  Ita.  Nam  ab  A- 
ristodemi  filio  Procle  origiuem  duxif, 
qui  rex  et  posteii  ejus  Spartae.  Sui- 
dam  corrige :  AvKovpyos  STraprictTTjs 
naTpoK\4ovs  anSyovos.  Imo  TlpoK\4ovs. 
Idem  error  in  Plutarchi  Lycurgo,  ubi 
stirpem  banc  inquirit :  'AWa  narpo- 
k\4ovs  fjifv  Tov  'Api<TTO^r]fj.ov  yevicBai 
2dof  iterum  TlponXfovs.  Sed  et  in 
Platone  hoc  mendiim  de  Legib.  iii. 
Kal  Pa(ri\(vs  fxiv  "Apyovs  T'fifj.euos  iyiy- 
VfTO.  AaKfSaifjLOVos  5e  TiarpOK\rjs  Kai 
Eupi/(r0eV7)s.  Tolle,  toUe.  Namcertuni 
ex  ApoUodoro,  Pausania,  Scholiaste 
Pindari,  aliisque,  Proclcni  ei  fiiisse 


278 


NOTvE   VARIORUM    IN    PATERCULI 


venini  nomon.  /Tlmiliiis  Probns  in 
Agcsilao:  '  INIos  est  Laccdaemoniis 
traditiis,  iit  duos  semper  rcgcs  liabe- 
rcnt  ex  diiabiis  faniiliis  Pioelis  ct 
Eurysthenis,  qui  Principes  ex  proge- 
nie  Herculis  Sparta?  reges  fucrc' 
Cur  autcni  duo  simnl,  caussa  sive  oc- 
casio  a  Paucgyrico  scriptore  promi- 
tur,  ad  j\Iaximianum  :  'Sic  fit  ut  tan- 
tura  vobis  imperium  commune  sit,  et 
plane,  ut  gcniini  illi  reges  Lacedae- 
mone  Heraclidfe,  Rempubl.  pari  sorte 
teneatis.  Quanquam  hoc  vos  meliores 
ct  justiorcs,  quod  illos  mater  astu 
coegit,  cum  nemini  tatcretur,  queni 
prius  edidisset  in  lucem,  pari  aetatis 
auctoritate  regnare  :  vos  hoc  sponte 
facitis.'  Lipsius. 

ConvenientissimcB']  Tria  hie  corri- 
guntur  a  viris  doctis  :  quidam  postre- 
mam  voculam,  ob  inamcenam  repeti- 
tionem,  delent ;  ut  sensus  sit :  Lijcur- 
gum  juslmimariim  legum  et  disciptitice 
convenientissitntB  auctoremfuisse.  Alii 
(Lipsius  sc.  cujus  auctoritatem  sequi- 
tur  Gruterus)  eundem  sensum  ita 
determinant,  ut  inflexione  ultimas 
vocis,  disciplincB  viris  conveyiientissimcB, 
auctorem  faciant  Lycurgum.  Non- 
nuUi  convenient issimam  disciplinam  in 
continentissiinum  mutant;  qua?  vox 
haud  dubie  minus  convenit  stilo  et 
uienti  scriptoris.  Siciitet  media  cor- 
rectio  quaesivisse  potius  acumen  quam 
invenisse  videtur.  Prima  omnium 
videtur  optima,  propter  id  quod  se- 
quitur.  Nam  ilia  verba, '  cujus  quam- 
diu  Sparta  diligens  fuit,'  profecto 
bimpliciiis  ct  melius  ad  distiplinam 
reip.  a  Lycurgo  insiitutam,  quani  ad 
tiruni,  id  est,  disciplina;  auctorem  re- 
tuleris.  Ouod  si  autem  omnino  reti- 
Dcndum  sit  illud  vir,  nialini  ron- 
necterc  cum  srqucntibus,  quam  mm 
anteccdentibus :  vir,  cMJus  tj.  S.  Sfc, 
qniE  Aridalii  (|uo(|ue  opinio  fuit. 
Nondum  eriiui  addiicor  ut  credam, 
hie  potiu*  do  moribus  et  vita,  adeo- 
que  privataLyeurgi  diseiplina,  quam 
de  convenientissima  civitatU>  quam 


coudidit,  diseiplina  sermonem  esse. 

Jioeclerus. 

Quaimliu  Sparta  diligens]  '  Fuit  hajc 
gens  fortis  (in(|nit  (.'ieero  Tuscul.  I. 
42.)  dum  Lycurgi  leges  vigebant:'  et 
cap.  seq.  '  Magnam  liabet  vim  reip. 
diseiplina.'  Sane  magnam  ;  ad  decus 
et  robur,  et,  ut  homines  amant  loqui 
de  paulo  serius  perituris,  ad  aeterni- 
tatem  imperii  statusque.  Idcirco 
plane  ad  mentem  Velleii  Nostri  Poly- 
bius  Histcr.  vi.  cum  institutam  Spartae 
a  Lycurgo  disciplinam  judicio  politi- 
co pensitasset  laudassetcpie,  addit : 
Aidirtp  ovTco  Kol  5ia  tovtuiv  avcTTTiadn^vos 
iroKn^iav,  ^e^aiav  ^ez/  rfj  Kal  (rvfiirdtTri 
AaKwviK^  TraperTKevaffe  rr;!/  a(T(pd\iiay 
iro\vxp6viov  5e  tois  Sirapriaraij  axnol^ 
antMire  Trfv  (\fv6epiav  :  Quum  igitur 
(versionem  Casauboni  adscribo)  hoc 
inodo  et  rationibus  hisce  civitatem  fun- 
dasset,  turn  Laconicce  universce  securita- 
tern  firmam  pararit :  turn  Spartanis 
ipsis  liber  tatem  diuturnam  reliquit.  Tem- 
pus  autem  harum  legum  pariter  et 
illi  us  floris,  de  quo  Noster,  ac  cele- 
britatis  Liviusxxxviii.  31.  octingen- 
torum  annorum  facit ;  alii  700.  qui- 
dam 500.  numerant.  vid.  Nicol.  Crag, 
de  Rep.  Laced,  i.  4.  Pertinent  hue, 
et  quidem  cum  excellentia  singularis 
exempli,  quae  Guicciardinus  prudens 
scriptor  lib.  ii.  de  forma  ac  diseiplina 
reip.  Veneta  disserit,  cujus  opes  et 
firmitatem  non  aliunde,  quam  ex  tam 
praclaris  in8titHtis,provenisse  osten- 
dit.  Quid  interim  in  Spartanorum 
repub.  desiderarint  Magni  quidam 
viri,  notum  est.  Arist.  pol.  ii.  7. 
Polyb.  Hist.  vi.  Cic.  off.  i.  19. 
liocderus. 

Ante  unnos]  Hie  plurimnm  variant 
auctores :  (jiiidam  ante  Trojam  cap- 
tam  conditam  volunt,  inter  quos 
I'hilistus  apud  Eusebium,  et  Appia- 
nus :  quidam  post  oaptam  Trojam, 
antequam  Roma  condcretur.  Neque 
lii  in  numcro  annornm  consentiuDt. 
Patercuius  annos  quinquc  et  i.x.  ante 
Romam<    Livii  epitoma  lib.  ti.  ao< 


HISTORITIi;    ROMAN/R    LIB.    I.   G. 


279 


nos  ncc.  stetisseCaitlia<?iiioiiiicfert: 
eversa  aiitem  est  anno  uibis  ix.vir. 
Fuerat  ergo  ante  nilxni  conditani 
aanos  xciii.  Solin.  rap.  M).  annos 
Dccxxxvii.  vel,  lit  ill  vetcii  codice 
Vineti  legitiir,  dclxxvii.  Eusebiiis 
venisse  in  potestateni  Romanornm 
anno  a  conditione  sni  dclxxiii.  (ita 
est  in  Ms.)  vel  ut  alii  atfiimant 
DCCXLviii.  Prior  nnmenis  nno  anno 
plus  habet  quam  Paterculi  ratio.  M. 
Cicero  de  Republ.  i.  '  Nee  tantum 
Carthago  habuisset  opum  sexcentos 
fere  annos,  sine  consiliis  et  disci- 
plina.'  Consulendus  etScaliger  Anini- 
adv.  Euseb.  ad  annum  mclxvii.  et 
MDCCCLXXi.  niaxime  vero  canonibus 
Isagogicis.  Bongars.  ad  Justin.  Ante 
annos]  Fabriciuset  Bongarsiiis  plera- 
que  addiicunt:  sed  adducuut,  non 
conciliant ;  nee  ego.  Non  longe  abest 
a  nostro  Justinus,  qui  i,xx.  annos  ante 
urbeni  conditani  tradit;  cui  Appia- 
nnm  subscribere  vir  doctus  ad  Flonim 
notat,  ballucinatione  maiiifesta,  iinmo 
sibi  ipsi  contrarius  Appianus.  Eoce 
in  limine  Punici,  l.  ante  Ilium  cap- 
turn  annis  conditani  Cartliagineni: 
et  paiicis  interjectis,  septingentesi- 
mo  anno  a  Carthagine  condita  Ronia- 
noseis  abstulisse  Siciliani  iiariat.  Jam 
Siciliam  in  Romaiionun  potestateni 
venisse  dxii.  ab  U.  C.  et  a  Troja  capta 
ad  U.  C.  intcresse  annos  cuxxxii. 
scimus.  Asside  pulveroin  enidittim, 
etputa,nuin|uaiiioonstabit  ratio.  Cas- 
eiodoriis  iuitia  ejus  ad  Lalini  Silvii 
tempora,hoc  c'St,aniiuiii  a  Troja  rapta 
cvii.  refert.  Tini«'us  apiid  Dionysiuin 
XXXVIII.  aunos  ante  Olymi)iadeiu 
priinam  ;  quod  incidit  in  aniiuiii  a 
Troja  capta  ccri.xxi.  t/Um  Jiistiiio 
congruit  traditio  Catoiiis  apud  Servi- 
uni,  in  illud  niagni  vatis,  '  At  puer 
Ascanius.'  Et  idem  ad  hoc  :  '  Vcl- 
leribus  niveis  et  lesta  fronde  revinc 
turn.'  '  Quod  de  Didoiie,'  inquit,  'et 
.£nea  dicitur,  f'aisuni  est;  constat 
euim  JEneam  trecentis  quadraginta 
anuis  ante  aedificatiouem  Romas  ve< 


iiisse  ad  Italiam,  qtiiim  C^artiiago  non 
nisi  Xh.  annis  ante  ffidificationcm 
Romai  constructa  sit.'   Schegk. 

Quam  quidam  Dido]  Solemnis  fere 
adjectio  auctoribus  Latinis  :  cujus 
ratio  Servio  proposita  in  illud  :  '  Im- 
periiiiu  Dido  Tyria  regit  urbc  pro- 
fecta:'  'Dido,'  inquit,  •  vero  nomine 
Elissa  antea  dicta  est,  sod  post  interi- 
tum  a  Pcenis  Dido  adpellata  fuit,  id 
est,  virago,  Puuica  lingua :  quod 
cum  a  suis  civibus  cogeretur  cuidani 
de  Afris  regibua  nubere,  et  prioris 
mariti  amore  teneretur,  forti  se  ani- 
1110  interfecerit,  et  in  pyram  injecerit, 
quam  se  ad  expiandos  prioris  mariti 
manes  extruxisse  fingebat,'  Hactenu3 
Servius  :  non  ille  vulgo  vulgatus,  ne 
quid  erres,  sed  doctissimi  ethumanis- 
siiiii  Fr.  Modii.  Idem.  Dido]  Car- 
thaginis  conditrix  et  regina,  rogo  ma- 
trimonium  secundum  dedit,  teste  Ter- 
tull.  ad  apologet.  fiuem.  Et  lib.  de 
Monogani.  Regina  Carthaginis  pro- 
tuga,  et  in  alieno  solo  et  tantae  civi- 
tatis  cum  maxinie  forniatrix,cura  re- 
gis nuptias  ultro  optare  debuisset, 
ne  tamen  secundas  experiretur,  iiia- 
liiit  uri  quam  nubere.  Fabulas  itaque 
de  ea  texuit  et  Virgil.  iEneid.  lib.  iv. 
Didonis  nonien  veriim  fuit  niy'/'t^ 
Elisia,  id  est,  Dei  niulier,  heroina  : 
mulierumprnEstantissima,  Dido,  nTI 
est  v-noKopiaTLKhv  nutricum.  Ejus  mas- 
culinum  est  nn  Servius  F.  Modii : 
'  Dido  vero  nomine  Elissa  antea  dicta 
est ;  sed  post  inlcritum  a  PaMiis  Dido 
appellata  fuit,  id  est,  virago,  Punica 
lingua.'  Certe  Punica  lingua  tunc 
pene  erat  Hebraica.  In  Hebraismo 
aiitein  Dido  nihil  tale  signiticat.  Sed 
Oraeci  et  Latiiii  de  peregrino  serinoue 
satis  multa  pra^postere  comuiinis- 
cuntur.     Hii-c  eruditiss.  Scaliger. 

Cnumus]  Editio  princeps,  Tcranus, 
quod  polerat  esse,  Coranus.  Hesychi- 
us  :  Kdpavvos  ^atriXevs  MuKtSovia?,  Sed 
existimo,  Hesychium  in  vitiosos  co- 
dices incidisse.  Nam  ne  aliquid  niu- 
temus  in  illo,  ordo  Uterarum,  ne  in 


280 


NOTiE   VARIORUM   IN    PATERCULI 


Velleio,  cacterorum  consensus  pro- 
Libet.  Vossius.  Caranus  vir  generis 
rcg-ji]  Iteriimne  hoc  comraation,  vir 
generis  regii  ]  Atijiii  paullo  .mte  prjc- 
ivit  de  L>ciii{;o.  Censeo  hie  inepte 
insitiiiii,  dfleior.  Quid  si  nee  e  re- 
gibus  Caranus  ?  non  legi :  sed  hoc 
tantuni,  Kapavos  ih  rwv  fipaK\(ihoi)v : 
Caranus  unus  ex  Htrculis  pusteris.  Ita 
Suidas.  Vide  et  Sohnum  cap.  15.  et 
Pausanian)  lib.  ix.  extreme  :  et  dif- 
fuse Justinum  lib.  vii.  Lipsius.  Ca- 
ranus vir  gfiieris  regii]  Lipsius  ct 
Gruterus  <ieltni  ilia,  vir  generis  regii. 
Mihi  sustiuen-  assensnm  hie  lubet : 
qui  sciam,  rcpetitiones  eornndem 
verboruni,  qnas  alii  vitaut,  Velleio 
ron  familiares  niodo,  sed  assiduas 
esse.  Et  quod  de  genere  regio  tradit 
Noster,  nee  verisimilitudine  caret,  in 
Temnida,  et  refutari  ceita  ratione 
nequit.    Boederus. 

Sextus  dtcimus]  .Scaliger  Animadv. 
Euseb.  ad  num.  mcc.  iii.  '  Caranus 
Heraclida  undecinius  ab  Heicule, 
Septimus  a  Temeno.'   Idem. 

Regnum  Macedoni(e'\  Vid.  Justin. 
VII.  1.  Solin.  polyhist.  ubi  de  Ma- 
cedon.  agit.   Idem. 

Septimus  decimus]  Vide  itcrum  va- 
rietatem,  et  ride.  Duodecimus  est 
Justino :  vigesimus  ijuartus  Eusebio. 
Jam  in  tola  sumnia  quam  diifcrunt  { 
Jnstinus  triginta  modo  roges  ad  Per- 
sea  Philippi  F.  numeral :  Eusebins 
(juadraginta :  Liviiis  non  nisi  viginti. 
Idco  male  <:urio<ii  illi,  qui  bio  ex  Jus- 
tino Velleium  corrigunt.  Lipsius.  Sep- 
timus decimus'\  Reinccciu«  (in  regni 
Maccd.)  tigesimum  secundum  reg.  Ma- 
ced.  snmto  a  Carano  initio  facit.  Si 
de  successione  stirpis  veils  rarpcre 
\elleiiim,  faciliu.s  decimnm<iuartum, 
<)uam  dfcim.  sept,  nunierabis  Alexari- 
druD).  Adde  Freinsb.  (^urt.  Com- 
ment, proicgom.  cap.  5.    Hoeclerus. 

Materni generis  Aehille  nuciore]  Nam 
Alexander  per  Olympian!  genus  ad 
Neoptolcmiirorcferebat.  Auctor  Plu- 
tarchus.  Hoc  aspectu  sequentcii  quo- 


que  Macedonum  reges  Achiilaeum  ge- 
nus jactarunt:  utPhilippus  ille  pater 
Persis,  cui  bellum   Romani   fecere. 
Silius :  '  Hie  gente  egregius,  veteris- 
que  ab  origine  regni  jiiacidum  scep- 
tris,  proavoque  turaebat  Aehille.'   Et 
ita  interpretandi  Propertiani  isti  ver- 
sus :    '  Et  Persen  proavi  siraulantem 
pectus  Achillis,  Quique  tuas  proavus 
fregit  Aehille  domos.'  Interpretandi? 
imo    et    corrigendi.      Nam   in    vett. 
scriptisque    libris    reperio,   slimulan- 
tern.  Bene,  si  amplius  eiiam  emendes, 
prouvo,  et  Aehille.     Ordo  et  sententia 
verboruni  ha-c  est :    Testor  Persen, 
qui    siiiiiulabat    excitabatque   se   ad 
magna,  pioavo  Aehille  ;    sive  memo- 
ria  rebus(|ue  gestis  Achillis.  Omnino 
haec  sententia.     Vulgala  frivola  aut 
falsa.     Quomodo   Perses  simulaverit 
pectus    niagnanimi  herois,   qui    ipse 
palam  timidissimus   et   ignavissimus 
hominum?    Res  gestae  atque   exitus 
ejus   leguntor.    Lipsius.     Dlaterni  ge- 
neris Aehille  uuctore]    Uiodor.    xvii. 
pr.   'A\e^avdpos    ytyovois    Karck    irarepa 
fj.(v  a<j>  'Hpo«A.e'ous,  kuto,  Se  firirfpa,  Tmv 
AlaKiSoov,  6lC.  Plutarch.  Alex.  Arria- 
nus  II.  Paiisan.  Attic.  Curt.  iv.  2.  3. 
It.  IV.  6.  29.  VIII.  4.  2G.  Oros.  ill.  12. 
Julian.  Ca»s.    Boeclerus. 

Mmilius  .S'ura]  Hoe  totum,  usque 
ad  illud,  Inter  hoc  iempus,  et  initium, 
Ninijtfc.  toliendum  esse  putat  Petrus 
Delbenius,  acerrimi  judieii,  summae- 
que  doctrinae  adoleseens.  Putat  au- 
tem  addituni  esse  ex  glossemate  ali- 
cujus  studiosi,  qui  ad  illud,  Qui  prin- 
ceps  rer.  politus,  in  margine  annotarit, 
yEmilium  Suram  eodem  loqucndi  ge- 
nere usum  esse,  nam  in  ejus  verbis 
ha3c  leguntur:  '  Assyrii,  prineipes 
omnium  gentium,  rer.  potiti  sunt.' 
Mnnutius.  JEmilius  .S'«r«]  Quis  iste 
Tl^milius  Sura?  Non  repperi.  Hoc 
tantuni,  in  Plinii  Indiuibus  aliquoties 
laudari  Manilium  Suram.  An  ilium 
tcneas,  an  bunc  substitiias,  tu  vide. 
Lipsius.  JEmilius  Sura]  Consent iuut 
viri  docti  hoc  glossamentuin  esse,  et 


HISTORIC   ROMANCE    LIB.   I.   7. 


281 


in  margine  forte  libri  ab  antiquario 
aliqiio  adscripUim,  postea  a  librariis 
ea  temeiitate,  cujus  passim  exempla 
obvia  sunt,  receptum,  nisi  quod  Sca- 
ligero  videbatur,  in  jiartem  contextus 
venire  posse,  si  post  ilia  poneretur  : 
*  Pliarn.  Mediis  imperio  vitaque  pri- 
vavit.'  Qua3  conjectura,  sicut  argii- 
nicnto  non  disconvenit,  ita  scriptur* 
modus  et  connexio  cettTae  narratio- 
nis  niiiil  tale  agnoscit.  Si  enim  quod 
sequitur;  '  ea  aetate  CI.  G.  n.  Ly- 
cuig.'  <&e.  ad  istud  tenipus,  quo  sum- 
ma  imperii  ad  popultim  Roman,  per- 
venit,  referas,  manifeste  erit  falsura  : 
si,  quod  omiiino  faciendum  est,  ad 
Sardanapaii  interitura  recurras,  qua- 
ils erit  vei  borum,  interrupta  per  in- 
solentem  interpositionem  serie,  con- 
nexio? Quare  nihil  hie  anibigenduni 
arbitror.  De  ipso  aiictore  nihil  ad- 
niodum  constat.  Plinio  laudatur 
Manlius  aut  I\lanilius  Sura,  sed  hie 
JEmilium  retinere  codicum  consen- 
sus jubet.  V.  G.  J.  Vossii  iii.  de  Lat. 
Histor.  part.  post.    Boeclerus. 

Inter  hoc  tempus]  Caute  lege.  Quod 
hoc  tempus  ?  an  Velleianum,  uti  so- 
let  nnnierare  ?  minirae;  sed  hoc,  quo 
sumraa  rerum,  victis  Macedoiiibus  et 
Antiocho,  pervenit  ad  Romanos.  Ab 
eo  inquam  tempore  sursum  compu- 
tando  ad  Ninum,  tot  sunt  anni.  Nisi 
observas;  numeri  niniis  falsi.  Lipsius, 
Inter  hoc  tempus]  Ita  quidem  Rhenani 
editio,  quam  plerique  sequuntur,  haec 
verba  Velleiauis  accensuit,  cum  prio- 
ra,  MmiUi  Sura,  inclnsisset  uncis. 
Sed  neque  ha-c  Velleii  esse,  quin  po- 
tius  laciniam  glossa  prioris,  recte 
Lipsius  notavit ;  id  quod  ex  sequen- 
tibus  clare  apparet.  Ad  rem  ipsani 
quod  attinet,  satis  iiotum  est  Greeco- 
rum  Chronica  et  Historicos  Assyriis 
et  Nino  principem  locum  semper  tri- 
bnere,  licet  non  primus,  sed  tertius 
Assyrioruni  rex  fuerit.  Vid.  not. 
Bongars.  ad  Justin.  1. 1. 4.  d.  et  Franc. 
Fabric,  ad  Oros.  i.  4.    Boeder. 

Princeps]  Caesar,    '  Quae  pars  civi- 


tatis  Helvetiae  insignem  pop.  Rom. 
cladem  intulerat,  ea  princeps  pa-nas 
pcrsolvit.'  De  hac  voce  in  principio 
auctor  de  Origine  urbis  ab  elegantis- 
simo  Schof  to  editus.    Sche^lcius. 

Cap.  7.  IIujus  temporihus  ccqualis] 
Hie  demum,  post  iufulta  aliena  ver- 
ba, Velleianum  textum,  et  novum  ca- 
put, reduuspicari  opoi  t(;bat,  nam  ad 
Carani  tempus  Hesiodi  refert  Nos- 
ter.  Atque  '  isia  ipsa  conjunrtio 
temporum  suggcril  (inquit  Lipsius) 
totum  illud  yEniiliantmi  insititium 
esse,  et  ab  alio  quam  Velleio  adlcx- 
tum.'    Boeder. 

Circa  c\x.  annos]  Cicero,  de  Senec- 
tute,  Homerum  multis  sa'culis  fuisse 
ante  Hesiodum  significat.  Dio  tamen 
Chrysostomus  in  secunda  oratione  de 
Regno  apquales  facit.  Gellius  neu- 
trum  affirmat,  sed  potius  in  dubium 
vocat,  lib.  III.  IL  Et  lib.  xvu.  21. 
'  De  Honiero,'  inquit,  '  et  Hesiodo, 
inter  omnes  fere  scriptores  constitit, 
aetatem  eos  egisse  vel  iisdem  fere 
temporibus,  vel  Homerum  aliquanto 
antiqniorem.'  Plutarch,  in  Ilapa/x. 
perspicue  posteriorem  Homero  He- 
siodum facit.  'O  5e,  inquit,  de  Ho- 
mero jam  lociitus,  /iera  rovrov  koI 
TTJ  S^ljj  Kol  Tcf  xp^^V  'HfftoSoj.  Vide  et 
Tzetzen  in  Lycophronis  Cassandram. 
Manut.  Circa  cx\.  annos]  Cum  Nos- 
tro  consentit  Eusebius,  qui  n.  mccx. 
Carani  tempoiibus  coaevum  tradit. 
Lipsius  (cum  Scaligero  Poet.  i.5.)  iis 
accedit  qui  Hesiodum  antiqniorem 
Homero  statuunt ;  '  eo  quod  major 
simplicitas  et  quasi  rudior  antiquitas 
in  Hesiodo  appareat.'  Qu*  ratio  oc- 
casionem  suppeditat  Criticis  eruditae 
inter  utriusqne  stilum  comparationis 
instituendye.    Boeder. 

Mollissima  dulcedine]  Suavitatem  ca- 
pio  still  et  leuitaien).  Ita  Dionysius  ; 
'HcrioBos  /uec  yap  i<pp6vTiatv  7;5oi'f)r,  koL 
dvofidTwv  AeidrijToj,  Kal  avvOiaiai^  ^'mM*- 
\ovs.  Quern  secutus  Fabius  Insti- 
tut.  Orat.  X.  1.  '  lenitaieui  verborum 
et  cotupositionis  probabilis'   in  Loc 


282 


NOT^E   VARIORUM    IN    PATERCULI 


pocta  laiiilat,  '  dariqne  ci  palmain' 
testatiir  '  in  illo  medio  gencre  diren- 
di.'    Id  fin. 

Vitavil'\  Hoc  tanquam  abiiodans 
delet  Vo-^siiis. 

fie  in  id,  quod  Homerus']  Sc.  ut  pa- 
tria  ejus  iffooraretur.  Notvis  est  Ci- 
ceronis  locus  Orat.  pro  Aichia  c.  9. 
*  HonuTiim  Coloplionii  civem  esse 
dicuDt  smini,  Chii  siiiim  vindicant, 
Salaminii  repctnnt.  Smyi"nd?i  vero 
suutn  esse  confirmaut;  itaque  etiam 
delubrum  ejus  in  oppido  dedicave- 
rnnt.  Perniulti  alii  praeterea  png- 
nant  inter  se,  atqiie  contendunt.' 
Porro, '  cur  Homerus  patriam  genus- 
que  ad  posteros  non  prodiderit,'  vide 
apud  Heliodor.  iI:)tliiop.  lib.  iii.  c.  8. 
f.    Boeder. 

Patriamquc  et  parentes]  Exstant  ho- 
dieque  ii  versus  male  amici  in  natale 
solum :  in  epy.  "SdaaaTo  S"  &yx  'E\j- 
Kuvos,  oii^vprj  ivl  Kcifi'p,  "'Acr/fp?),  X^'A"' 
Koucfj,  Bfpii  a.pyu\er),  uvOenoT  ecrCAfJ.  Lips. 
PatrianDjiie  ct  parentes'\  Adde  Suid. 
voc.  *H(Ti'o5.  Gyrald.  Hist.  Poet.  Dial. 
1.    Boeder. 

A  Tuscis  Capuam,  Nolamque']  De 
Capua  condita  varia;  seutentiEP,  et 
alibi  prompta*  :  neo  libet  exsequi. 
De  No!a,  ab  '  lapygibus  conditani' 
earn  Justinus  ait :  at  Solinus  cap.  8.  a 
Tyriis.  Quod  Solinianum  jure  nii- 
ratus  SUD1  :  nam  qua^  alia  opida,  in 
Italix  eo  tractu,  Tyrii  condidenmt  r 
Nos  non  legimus,  et  fidentei-  rescri- 
bimus,a  Tyrrlienis;  utconsentiat  cnin 
Vcllciana  traditione  ;  ant  si  forte, 
Thuriis.  Snne  et  Polybius  *  Tyrrhc- 
Dos  liabitasse'  ait  '  I'blegrEeos  cam- 
pos,  qui  circa  Capuam  et  Nolam 
sunt.'    Lipntu. 

Cupuam]  Unde.  Oscella  dicta.  *  Ca- 
pua ''inqnit  Morns  lib.  i.  10.)  et  ipsa 
caput  urbiiiin,  quondam  inter  tres 
maximal,  Roniam,  Cartba<^ineinque, 
numf-rata.'  Nominis  ratio  ambigna 
scriptoribn?.  Liviiis  lib.  iv.  *  Vultur- 
num  Hetruscorum  urbem,  qua  nunc 
Capua  est,  ab    Sanuiitibus  captain, 


Capuam  que  ab  duce  eonim  Capy, 
vel,  quod  propiiis  vero  est,  a  campes. 
tri  agro  (idem  Plinio  visum  in.  4.) 
adpellatam.'  Suetonius,  CiEsare;  Di- 
onysius,  Strabo,  a  Capy ;  quorum 
opinio  magis  ex  argumento  agit :  Si- 
lius  lib.  II.  '  Turn  Capys  nt  primus 
dederit  sua  nomina  muris.'    Schegk. 

ncccxxx.]  Videndus  Scaliger  ad 
Euseb.  num.  mulxxx.    Boeclerus. 

Diligentiee']  In  quibusdam  codici- 
bus  male,  diligentis. 

Tarn  mature  taniam  urhetri]  Habet 
boc  argumentum  vere  ■rrpayij.ariKijv 
iiria-raffiv.  Solent  enira  Urbes  tardo 
profectu  ad  magnitudinem  quandam 
eniti :  atque  licet  ok^t;  saepe  brevis 
sit,  TcapaKfxT}  plernnque  celerrimo  re- 
lapsu  ad  exitum  contendat,  magnum 
taraen  momentum  temporis  in  resur- 
gendo  statui  debet.  Difficulter  re- 
surgunt  dejecta,  dum  velut  de  integro 
arduam  crescendi  viam  auspicantur. 
Boeclerus. 

Cap.  8.  Et  ad  cxciiandum]  Aldus  : 
Et  ad  exercitandam  corporis  aniinique 
virtulem  efficacissimum  O.  i.  h.  auctore 
Jphito  Elio.  De  Olympioriim  ludo- 
rum,  et  mercattis  (exemplo  quorum 
Imperatores  postea  Agonem  Capito- 
linum  instituerunt)  origine,  restaura- 
tioue,  auctore,  qui  varius  narratur, 
solcmnibus  accurate  Eliacorum  prio- 
rum  Pausanias,  et  Bened.  Pererius 
Societatis  Jcsu  in  principiis  Natura- 
libus.    Schegkius. 

Olympiorinn']  Ha?c  est  ilia  Celebris 
periodus  Ipliiti  Olympica,  qua  ago- 
nem a  Pelope  institutum,  ab  Atreo 
et  Hercule  rcpetitum,  deindc  rur- 
sum  po.>teriorum  negligentiaomissum 
Ipliitus  Praxonidx  filiiis  post  annos 
cccc.  (ut  rotmide  loquamiir)  restau- 
ravit.  Ut  ad  bunc  temporum  cha- 
racterem,  ct  per  earn  ad  tempus  Ro- 
map  conditje  Noster  liquida  desigua- 
tione  perveniret,  pleraqne  huic  noli- 
tiae  inservientia  bactenus  vestigavit. 
Hoc  initium  est  verioris,  certe  dis- 
tiactioris,  apnd  scriptores  hutorue. 


HISTORIiE    ROMANS    LIB.    I.   8. 


283 


*OTi  oiiSiv  "EWtjffi  TTph  tSiv  oXvfxiridSoov 
i.Kpt$€9  lffr6pr]rai,  teste  Jiislin.  Mar- 
tyre  parau).  ad  gent,  cui  coiisonat 
quod  apiid  Eiiseb.  Chron.  ii.  n.  1240. 
legitur  :  '  Ab  hoc  tempore  Grwca 
de  teniporibiis  historia  vera  creditur. 
Nam  ante  hjec,  ut  cniqiie  visum  est, 
diversas  sentcntias  protulerunt.'  Ad 
quern  locum  vide  quee  Joseph.  Scali- 
ger  notavit.  Item  lib.  i.  De  emend, 
temp,  de  periodo  Olympica,  et  lib.  v. 
De  Initio  Olympiadimi.  Juvabit  e- 
tiam  inspexisse,  qua;  parens  Josephi 
Julius  disserit,  Poetic,  i.  24.  et  Cal- 
vis.  Isag.  Chronol.  xxxix.  Pontan. 
Pbilocal.  X.  23.  Camers  ad  Solin.  i. 
Nicol.  epiphil.  iv.  21.  Ccel.  Rhodigin. 
antiq.  vii.  lect.  38.  praesertim  ex  an- 
tiquis,  praster  Solinuni,  Strabo  lib. 
VIII.  Phlegou  Trallianus  in  fragm.  de 
Olympiis,  Pausau.  Eliac.  i.   Boeder. 

Iphitum  Eliuni]  Vulgo,  Iphito  Elio. 
Iphitum  Elitim]  Varia  super  origine 
iiobiliiim  liidornm  dicta  scriptaque 
sunt :  sed  nemo  tanien  initium  ad 
Iphitum  hunc  retulit,  dumtaxat  in- 
staurationem.  Atque  adeo  a  primo 
initio  ad  hujus  tempus  sunt  anni  cir- 
citercDxxx.  Non  ergo  pntamus  Vel- 
leium  -napaXSyws  ita  sensisse  sive 
scripsisse.  In  primogenita  editioue 
est:  auctorem  Iphitum  Elium,  Hinc 
lego,  Certamen  Olympioium  initum, 
habuit  auctorem  Iphitum  EUum.  Tunc 
noviter,  inqiiit,  initum,  longo  scilicet 
post  institutionem  intervallo.  Ipse 
certe  statim  adjnngit,  ct  fatetur  ab 
Atreo  eos  primitus  institutes.  Lipsius. 
Iphitum  Elium]  Ante  omnia  hujus 
scripturse  ratio  est  rcddenda :  qua- 
que  de  caussa  in  textnm  a  nobis  re- 
cepta  sit.  Cum  enim  prima  editio 
expresse  praeferret,  habuit  auctorem 
Iphitum  Elium  (ex  qua  Aldus  fecerat 
initium  habuit  auctore  Iphito  Elio)  du- 
bitanduni  non  crat,  quia  Lipsiana 
lectio,  quam  expressimus,  retinens 
casom  primigenii  codicis,  neque  quid- 
quam  admodum  mutans  aut  interpo- 
neos,  turn  ceteris  melior  esset,  turn 


Acidalii  conjectura,  initium  habuit  et 
auctorem  Iphit.  El.  Non  ncgaverim 
tamen,  banc  posteriorom  lectionem 
plerisquf  expeditioreni  videri  posse. 
lioeclerus.  Iphitum  Elium]  Olim  vo- 
luisse  alios  Liuium  Olynipiadum  auc- 
torem esse,  doccmur  his  Tlieopiiili 
verbis  e  lib.  iii.  ad  Autolycum:  irapa. 
5*  'P<u/Lca(ois  'S.aTovpvos  ouo/id^frai,  ovSe 
yap  avTol  yivwffKovatv  rls  iariv  avrwv 
irpSrepoy,  6  KpSvos,  f)  6  BrjA..  "Ocrr]  fiiv 
oiiv  apxh  '^'^^  'OAvfjLiridSoiiv  arro  Elcpirov 
(paalv  iaxVK^  ttjc  BpTjffKeiav,  Kara  SfTivas 
atro  Ai/iov,  hs  Kat  'l\ios  eV€»cA7)6rj.  In- 
terpres  Conradus  Clauserus  ha?c  ita 
vertit:  A  Komanis  Satiirnus  uppella- 
tur,  qui  nee  ipsi  satis  novere,  Saturnusne, 
quem  colunt,  sit  Cronus,  an  sit  Belus. 
Si  quis  respiciat  Olympiadum  initium, 
facile  assequitur,  Cronum  ab  Iphito  pri- 
mitus captum  coli.  Sunt  qui  perhibent, 
a  Limo  introductum  esse  cultum,  qui  de- 
fertur  Crono,  qui  et  cognomen  Ilii  nuc- 
tusest.  Quam  inepta,  et  insulsa  lijec 
sint,  nemo  sanus  non  videt.  Nos  pro 
his  verbis,  6  BrjA.  "Octj  /xiv  oiiv,  &c. 
nulla  quasi  nuitatione  legimus,  b  Btj- 
\os.  'H  nfv  olv,  &ic.  Jam  enim  ante 
dixerat  Theophilus,  Belum  ac  Satur- 
num  coEBVOs  fuisse,  ac  ex  Thallo  do- 
cuerat,  eos  annis  vixisse  ante  bellum 
Trojanum  cccxxii.  Quod  ex  Theo- 
phili  hoc  loco  ostendit  etiam  Lactan- 
tius  lib.  I.  cap.  ultimo.  Ita  igitur 
hunc  Theophili  locum  vertes  :  A  Ro. 
manis  Suturnus  appellatur.  Neque  enim 
ipsi  norunt,  uter  eorum  prius  extiterit, 
Saturnus,  an  Bdus.  Itiitium  igitur 
Olympiadum  ab  Iphito,  ut  aiunl,  habuit 
observationem :  juxta  alios  vero  a  Lima, 
qui  Ilius  cog7iominatus  est.  Redit  enim 
hie  Theophilus  ad  Olympiadum  in- 
stitutionem, quo  priora  omnia  confir- 
met.    Vossius. 

Mercatumque]  Mercatus  Olympic! 
meminit  etiam  Justinus,  lib.  xiii. 
'  Quae  (epistolae)  recitatae  in  mercatu 
Olympic©  magnos  niotus  fecerunt.* 
Mercatus  autem  est,  quem  Strabo  (nt 
recte  notavit  Lipsius)  lib.  viii.  tok^ 


28-4 


NOT.£    VARIORUM    IN    PATERCULI 


yvpiy  vocavit.  Hinc  Pliiloxcniis  in 
Glossis,  Aundinarum,  fopruiv,  irapriyv- 
pfuv.  Quo  spectat,  (|iu>d  niinilina^ 
et  testa  olim  fere  inciilerint  in  idem 
tenipus.  13e  quo  vide  disserenteni 
Macrobi'ini  lib.  i.  Saturn,  cap.  16. 
Vv.i^ius. 

Jnstituit]  An  pot  ins  restiluit?  Ta- 
nien  tero  etiam  Instiluit,  nenipe  per- 
petuos  isios  et  certa  qiiadani  lege. 
Potest  et  institutio  ad  Mercatuni  re- 
feiri,  quasi  non  is  antea.  Sic  auteni 
appclldt,  quod  Gra'ci  7rai''^7upii'.  Stra- 
bo  do  templo  Olyiiipi;r,  lib  viii. 
Ti}v  a(j^T](Tiv  (\a^e  5ia  re  ttji/  wavrfyvpiv, 
Kol  rhv  ayuiva  rbf  'OKv/jLtrtaKdy.   Lii'sius. 

ucccn  .J  Alilei  dcccciv.  Atqni 
prima  Olympias  Ipliith3>a  praecedit 
dunilax.it  natalem  urbis  (ex  Velleii 
niox  sententia)  aniiis  xxii.  Sunt  au- 
tem  ab  illo  a  I  consulatiim  Vinicii 
anni  dccclxxxii.  Itaque  claruni  est, 
scribi  debere,  dccciv.  detracta  cen- 
tenaria  nota.  Lipsius.  dcccxxii.]  Ita 
vulgati.  jAJanutiiis  dcccciv.  etiam 
non  rectc.  Rescribe,  dccciv.  Vini- 
rius  eiiim  consul  anno  U.  C.  UCLXXXII. 
et  Roma  condita  Olympiade  sexta. 
Exinde  res  gestas  veritalis  fidem  me- 
reri  Varro  apud  C«nsorinum  cap.  21. 
docet:  locum  supra  citatum  vide 
cap.  2.    Sclieifkius. 

Abhinc  annus  fernie']  Ergo  aliter 
pauUo,  et  laxius  quam  alii,  Velleius 
putat.  Nam  Clemens  Alexandri- 
nns  a  Indis  primis  ad  IphithEKOS 
Kpatium  tacit  coxxxvii.  annoruin  : 
Ensebius,  Bedas,  alii,  cdxxx.  Atqni 
♦•X  hdc  Velleiana  siimma  necessiim 
tst  fuisse  cdxlvi.  Malim  certe  hie 
scribere,  or.,  ccxj,.  ut  minus  paullo 
exorbilct.    Lijmun. 

Atreu*  cum  Pelopi  fratri]  Kara  ant 
nova  Imc  sententia,  nt  nnilta  nobis 
in  Velleio.  Nam  plerique  alii  non 
ad  Atreiiiii,  sed  ad  Herculem,  gloriam 
banc  referuril  :  quia,  ut  ille  inijuit, 
'  quidcpiid  iibiquc  niei^nifirnm  e>;t,  in 
claritatem  ejus  referre  conseusimus.' 
AUjui  Velleius  vult  Hcrculem  dum- 


taxat  hie  ceitasse,  nee  ayuvoBerttv 
fui>se,  sed  aywviar'fiv.  lllud  etiam 
alibi  reperio,  iudos  hos  factos  in  ho- 
norem  Pclo|)is  defuncti,  et  fuisse 
funebres.  Clemens  Ad  Geiites  :  'Pi- 
sa aiitem  vobis,  o  Gra  ci,  est  sepul- 
clirum  aurigap  Pbrygis,  el  I'eldpis  in- 
feria».'  Ipse  Apoliodoiiis,  qui  Her- 
ciili  m  auctorem  tacit,  tamen  Pelopis 
aram  cxstructam  hie  agnoscir,  grande 
aig\mientnm  pro  sententia  Velleiana. 
A  quo  enim  injustius  tales  ludi  aut 
lionos,  quam  a  tilio?  \  erba  Apollo- 
dori :  f6r]Ke  Se  koI  rhu  '0\vfxirtaKhv 
dyuiva,  l\iKoir6s  t€  ^w/xhf  iSpvcTaro  :  In- 
stituit  tt  Olyinpicum  certuinen,  et  Pe- 
lipi  aram  posuit.  Opinio  autem,  quae 
Herculem  auctorem  fecit,  originem 
liabuit  ab  Homero  :  qui  de  quatuor 
equis  certatoribus  et  victoribus  me- 
minit,  interceptis  ab  Augea  Elien- 
sium  rege.  Vide,  si  voles,  locum  ip- 
sum  Iliados  A.  vers.  6.  7.  Itaque 
passim  Grammatici  et  Historici  trans- 
eunt  in  banc  partem  :  imo  et  Pin- 
darus  disertis  verbis  Olymp.  Eid.  B. 
'OKv/jLTTtdSa  S'  t<naaiv  'HpaKXerjs  a.Kp60i- 
va.  -noXiyiov,  Non  dissentit  tamen 
solum,  sed  refutat  Strabo  lib.  viii.  et 
docet  Homericis  vcrsibus  non  banc 
esse  mentem.  Lipsius.  Atreus,  cum 
Pelopi  fratri]  Res  ita  liabet :  Agon 
ille  a  Pelope  institutus,  ab  Hercule 
et  Atreo  iustauratus,  ab  Iphito  in 
Tetraeteridas  indictus  est:  itaque  tri- 
na  Olympia,  a  Pelope,  Atreo,  et  Her- 
cule celebrata  praccessenint  Iphiti 
Olympia,  a  quibus  Gra-ci  putant 
tempora  sua,  piopterea  quod  victores 
studio  scribi  eV  Kvpfif^rt  kuI  (rr^Aau 
ca'perunt.  Porio  iniervallum  Olym- 
pioi'um  Pelopis  et  Atiei  suntquinque 
Enneadecaiiterides.  Inter  Atrei  au- 
tem et  Herculis  Iudicrum,e8t  tantuni 
intervallum  uniiis  cyeli.  Notandura 
aulem,  jam  ab  aliquot  armis  Olym- 
piadas  t(!traetericas  ante  Iphitum  in- 
stitiitas  tuisse,  tetraete.iicas  autem 
non  fuisse  a  I'elope  ad  Troica  et  infra 
Troica  tempora.     Cur  autem  ab  Iphi- 


HISTORI/E   ROMANCE   LIB.   1.   8. 


285 


taea  periodo  sua  putarint  tempora 
Giaeci,  panlo  ante  dictum  est.  Ope- 
rae  pretinm  videbatiir  liaec  ex  Sralig. 
Anitiiad  Knsch.  hue  congerere  :  (|uo 
nonaliiis,  qiiid<|iiiil  anibitio  struat,  di- 
ligentiiis  Uunc  viain  institit.  Boeder, 
Omnis  getiffis cerlaminum]  Videiiir 
dicere  Hemileni  victoiem  fiiisse  iu 
omni  geneie  certaniiiium.  At  dam- 
nat  lejicitqiie  valde  Paiisanias  :  (iiii 
abunde  et  accurate  de  his  talibus  lib. 
V.  Ille  igitur  tradit,  priniis  liidis 
'  lolaiim  ciirru,  Jasiiim  equo  singu- 
lar!, Castorem  cinsii,  Pullucem  cesti- 
bus  vicisse :  ipsum  Herciileni  fama 
ferri,  liicta,  el  pancratio.'  Itaque  nia- 
lim  verba  Ua-c  sic  distingui  et  accipi, 
ut  sit :  Quo  in  ludicro  Hercules  vic- 
tor fuit,  ludicro,  inquani,  omnis  ge- 
neris certainiuum.  Lipsius.  Omnis 
generis  certuminutn]  Omnino  dicit 
Herculem  ibi  victoreni  fiiisse  in  om- 
ni genere  certaminum  ;  et  inepte  ali- 
ter  aut  distingnas  aut  interpretere. 
Quid  enim  nn\i  adstruas  Herculi,  si 
lino  forte  alleroque  genere  superior? 
et  ut  disseutiat  Pausanias:  quid  turn? 
an  ab  eo  nusquani  abiit  auctor  noster, 
quam  isto  loco  ?  Grut. 

Turn  Atkenis]  Quando?  et  quo  re- 
fers hoc  Turn  ?  an  ad  Olympiadem 
primani  ?  Videtur  ex  serie  sermonis. 
Tamen  ratio,  aut  certe  auctoritas, 
dissuadet :  aliiqne  volunt,  Archontes 
istos  desii>sse  demum  Olympiadissep- 
timae  auno  primo.  Ita  clare  Eusebius, 
et  Dionysius  Halicarnassa-us,  lib.  i. 
Antiquit.  ubi  de  conditu  urbis  Romap. 
Aut  benigne  igitur  laxtque  interpre- 
tare,  Turn,  id  est  aunis  aliquot  post, 
aut  potins  mecum  cense  hiatum  de- 
fectumque  Lie  esse,  et  periisse  quas 
interseruit  a  prima  Olympiade  ad  sex- 
tam.  Lipsius. 

Akmceon]  Adi  Meurs.  Arcbont. 
Athen.  lib.  i.  c.  3.  et  seqq.  mox  Eryx 
truncato  ex  Eryxius  vocabulo  legitur. 
Id.  c.  8.  Boeclerus. 

In  denos  annos]  Quod  Pausanias,  in- 
terprete  Roniulo,  Messenica  ita  edis- 


serit:  'Altero  vero  nonae  Olympia- 
dis  anno,  (pio  Messenius  Xenodochus 
de  stadio  victor  renuuciatiis,  cum 
Athenis  nondum  soite  aniiin  magis- 
tratus  ducerentur,  (|uo(l  >cilicet  civi- 
tas  ea  Mtlantlii  posteros,  qui  sunt 
Medontidir  adpellati,  piimimi  qui- 
dem  in  ordinem  redactos  a^quojure 
et  legibiis  niagistratnni  sreicK'  jussit ; 
deinde  cavit,  ne  ultra  anno  decern 
imperium  coniinuarent.'  Schcgk. 

Post  duos  et  viginti  annos]  Ex  hoc 
loco  colligunt,  Velleium  PaliliaVar- 
roniana  sequi,  quae  conditnni  Urbis 
rejiciunt  in  vi.  Olympiadis  annum 
III.  Unde  et  statim  sic  edi  video  : 
A  quo  tempore  ad  los  corisules  sunt  anni 
DCLLXXxii. :  cum  lamen  in  editione 
principe  fiierit,  dcccclxxxi.  Sed 
ego  hie  potius  scripserim,  Dcctxxxi. 
Nimirum  ut  hoc  ipso  anno  currente 
X'inicius  gesserit  consnl.itum.  Nee 
pigebit  pra-sidia  nobis  afterre.  Libro 
sequenti  scribit  Velleius,  ab  U.  C.  ad 
Lentuli  et  Marcelli  consulatum  esse 
annos  Dccin.  idque  evenisse  ante 
annos  lxxviii.  Censent,  hie  rescri- 
bi  debere,  dccv.  eo  impulsi,  quod 
noster  videatur  Vinicii  consulatum 
attribuere  anno  U.  C.  dcclxxiii. 
Sed  ar^tumentatio  haec  non  procedit, 
si  nuinerus  ille,  ut  dixiraus,  fuerit 
mutandus.  Esse  autcm  miitandum, 
pra»ter  ea,  quae  attuli,  etiara  clamat 
hie  locus.  Pari  tamen  audacia  post- 
ea  etiam,  ubi  dicitur  Augustus  con- 
sulatum iniisfe  anno  U.  C.  dccix.  vi- 
deo ab  iis  corrigi,  Dccxi.  et  ita  sane 
scriptuni  primitus  fuisse  eo  conten- 
dunt,  quod  addatur,  id  evenisse  annis 
ante  consulatum  \  inicii  lxxii.  Quam 
bellum  hoc  argunientum  sit,  ipsi  vi- 
derint.  Denique  ait  etiara  Patercu- 
lus,  iElio  ac  Sentio  consule,  anno 
U.  C.  DCCLiv.,  ante  annos  xxvii.  ab 
Augiisto  adopt atum  fuisse  'I'iberiuni. 
Nee  hie  tamen  illoruni  n)aiiu>  etiiigit 
locus;  legunt  enim,  dcclvi.  Me 
vero  quod  attinet,  horum  omnium 
coDgrueutia  eo  perducit,  ut  heic  le- 


286 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULl 


gendam  putctn  :  Post  iii.  et  viginti 
aiiRos,  quam  prima  inslituta  fuerat. 
Qua  conjcctiira  adinissa,  noii  pii^na- 
bit  locus  qui  paullo  ante  legitur : 
Ccrlamen  Dltfiiipiunim  luibuit  auctorem 
Iphituin  Elittm  :  ante  annos,  quam  tu, 
M.  Vinki,  consulalum  inircs,  Drcciv. 
Ubi  in  vulgatis  male  c.  nota  inepse- 
raf,  ut  antea  nobis  nioiiituni.  Et 
sane  sic  sententiani  Catonis,  cnjus 
(iiligentiam  alibi  romnieiulavit  Vel- 
leius,  hie  quoque  amplexus  fuisse  vi- 
deatur.  Tradituin  enim  ei,  jacta 
urbis  fundanienta  anno  post  Trojam 
captani  cDxxxii.  Nee  dubiteni,  niox 
etiam  apud  Velleium  reponere :  id 
gestum  post  Trojam  captam  annis 
roxxxii.  Aliis  tanien  longius  rece- 
dere  visum  fuit,  rcponendo  CDXXX. 
Vossius.  Post  duos  et  viginti  dnnos'] 
Fuerit  annus  sextac  olympiadis  ter- 
tius  non  septimse  secundus,  sicnt 
Scaliger  scripi«it  lib.  v.  de  emend, 
temper,  ubi  de  primis  urbis  Palilibus 
agit.  Quam  commentationem  om- 
nino  vide.  Congruit  Velleio  Eutro- 
pius,  Orosius  ii.  4.  Sigonius  in  com- 
ment, fast,  accedit  Dionysio,  qui  7. 
olymp.  anno  primo,  post  Ilium  cap- 
turn  anno  cdxxxiii.  conditam  prodi- 
dit  lib.  I.  et  ii.  Antiq.  Ceteras  dis- 
sensiones  Clironologorum  (inter  quos 
lion  facilius  unrpiam  quam  inter  ho- 
rologia  convenit)  prolixe  babes  apud 
diligentissimum  Onuplir.  Fanvin. 
Comment,  in  Fast.  lib.  i.  Plerique 
cum  Velleio  nostro  Varronem  se.- 
qimntur  :  cujiis  ipsiiis  lamen  industri- 
am  conjecluiis,  quam  certis  lationi- 
bu8,  niti  existimat  Scaliger.  Boeder. 

Romulus]  Deliinc  ad  res  Ronianas 
jam  dtlabitur.  Ubi  ergo  Latini  Al- 
baniquc  reges,  et  omnis  ilia  stirps 
JEnfx  ?  An  credibile  est  eum  initia 
ipsa  rerum  Roinaii-irum  omisissc,  qui 
tam  curiose  cxsccutus  sit  externa? 
non  potest,  ct  liic  (pi'itjuc  aut  ante 
alibi  lacuna  grandis.    Upsius. 

liomamurhem]  xi.  Kal.  Maii,  Ka- 
lendarium  vctus.    Qux  Nalalis  urbis 


dictae  Cic.  de  Divinatione  ii.  <  Luci- 
us qnidem  Tarucius  Firmanus  familt- 
aris  noster,  inprimis  Clialdaicia  ratio- 
nibus  eriiditus,  urbis  etiam  nostra;  na- 
talem  diem  repetebat  ab  iis  Parilibus 
quibus  cam  a  Romulo  conditam  acce- 
pimus.'  Frustra  igitur  Plutarchus, 
qui  prldie  Pariliorum,  hoc  est,  xti. 
Kal.  Maii,  moliri  creptam  reliqnit. 
De  his  observate,  de  antiquitate  op- 
time  meritus,  Onuphrius  in  Fastortim 
Coumientariis.  Schegkius. 

Parilihus]  Propertius  iv.  Eleg.  4. 
'  Urbi  festus  erat :  dixere  Palilia  pa- 
tres:  Hie  primus  coepit  mofnibusesse 
dies.'  In  hoc  ergo  festum  '  natalis 
dies  urbis'  comniuni  bominum  devo- 
tione  ret'erebatur ;  adeoque  '  xr.  Kal. 
Mai.  inimortalis  ortus  domina?  genti- 
um civitatis  solenni  religioue  celebra- 
batur,'  ul  loquitur  Panegyr.  Mamert. 
c.  1.  Sed  et  Imperatores  '  adjece- 
runt  feriis  nataiitios  dies  urbium 
maximarum  Romae  atqne  Constanti- 
nopolis  (v.  Id.  Mai.)  in  quibus  debe- 
rent  jura  differri,  quia  et  ab  ipsis  na- 
ta  sunt.'  1.  omnes  dies  7.  C.  de  feriis. 
Ad  quam  pluscula  hue  pertinentia 
iiotavit  IJrissonius.  Hiiic  primariae 
religioni  afiinis  est  ilia  '  boui  ominis 
observatio,'  quam  huic  diei  acconi- 
modabant.  Ita  Pertinax  Imp.  apud 
Capitolin.  reformandis  rebus  '  expec- 
tat  Urbis  natalem,  quod  turn  diem  re- 
rum  piincipium  volebat  esse'  c.  12. 
Tertia  observatio  '  artis  est,  an  super- 
stitionis:'  cum  L.  Tarutius  I'irmanus, 
Chaldaicis  rationibus  eruditus  urbis 
R.  natalem  a  Parilibus  rcpetcns, 
eamque  in  jugo  eum  esset  Luna  na- 
tam  diceiis,  '  non  duhitavit  ejus  fata 
cancre.'  Qucm  errorem  (ita  enim 
vocat)  serio  exagitat  Cicero  de  Di- 
vinat.  II.  47.  Adde  Pet.  Fabr.  Se- 
mestr.  i.  9.  Marcell.  Donat.  ad  Suet. 
Tib.  V.  liocderus. 

ncci.xxxii.]  Scilicet  plcni:  ita  ut 
DCCLXXMii.  sit,  qui  timi  volvebatur, 
Consulatu  Vinicii  insignis,  ut  recte 
Onuphrius  explicat.  Idem. 


HISTORIiOL   ROMANCE   LIB.   I.  9. 


287 


Annis  CDXxxvii.]  Qui  largissime 
coraputant,efficiiint  tantum  CDXxxii. 
plerique  alii  pauciores.  Et  liercules 
a  Troja  capta  ad  primain  Olympla- 
dein  AfVicanus  annos  interponit 
ccccviii.  Tatianus  ccccvii.  e  Latinis 
plerique  et  Eusebii  Cliionicon,ccccvi. 
aut  ccccv,  Quibus  si  addas  Vclleii 
istos  XXII.  inedios  ad  natam  Romain, 
non  cxplebis  vulgatani  snmmam.  Ego 
igiturrecidendani  septenariam  notani 
censeam,  sive  mavis  denariani.  Utro- 
vls  modo  accoininodes  ad  aliquam  e 
seotentiis  pnvdictis.  Lipsius. 

Latini  avi  sui]  Obsecro,  an  Latino 
nomen  fuit  avo  Romiili  ?  queni  testa- 
tissiniuni  est  Nuniitorem  fuisse.  Nisi 
tamen  senteiitiae  rarioris  adfectator 
Velleius,  qiiaiu  in  Dionysio  quoqne 
habes:  '  natuni  Romuluni  ex  Electra, 
Latini  filia.'  Sed  vix  opinor,  et  po- 
tius  littenilae  adtextu  scribam,  Lati- 
nis. Vult  legioues  fuisse  e  Latio. 
Idem.  Latini  avi  sui']  Lipsius  proba- 
biliter  correxerat,  Latinis:  ut  ad  Le- 
giones  referretur.  Avi  nomen  Numi- 
torem  fuisse.  Nisi  tanien  is  cogno- 
menlo  principatus  Latiniis  bic  dici- 
tur.  Congiuit  autera  hsec  opinio 
cum  eo  quod  Dionys.  Antiq.  ii.  tra- 
dit ;  *  Romuluni  initio  pleraque  avi 
consiliis  ac  ope  molitum  esse.'  Boe- 
clerus. 

Quamquami  Aldus  pro  quamquam 
legit  quam,  ui'benique  siibaudit.  Aci- 
dalius  attxit  TradriTiKccs  interpretatur, 
intelligcns  manum  illam  pastoralem. 
Ilia  prior  correctio  non  videtur  ne- 
cessaria :  biec  posterior  expositio 
paulo  frigidior  mihi  hoc  loco  videtur, 
sive  anteccdentia,  sive  quan  sequun- 
tur,  respiciam.  Simplicius  ergo  fue- 
rit  retinere  verba  librorum,  et  quam 
uUro  suggerunt,  mentem  :  Roniuli  po- 
tentiam  ab  initio  exiguam  fuisse,  do- 
nee earn  poslea,  commeutus  Asylum, 
auxerit.  Idem. 

Asylo  facto]  Quae  de  asylo  hie  di- 
cuntur,  item  de  patribus  institutis, 
ubique  obvia  et  in  promtu  sunt  apud 


Scriptores  Latinos  Graecosque.  E 
quibus  ws  iroXiriKdrara  et  ad  civilem 
prudentiam  accommodatissinia  de- 
scriptione  haec  talia  exequitur  Dio- 
nysins.  Idetn. 

Appellatosque  patres]  '  Centum  creat 
senatores,  sive  quia  is  numerus  satis, 
sive  quia  soli  centum  erant,  qui  ciere 
patres  '  (ita  apud  Livium  legendura, 
etiam  absque  Sigonii  rationibus  ni- 
mium  quantum  infirmis,  contextus  et 
alibi  ipse  Livius  suadet)  '  possent.' 
Eleganter  Suidas  patricios  primordio 
Reipub.  Romans  populi  patres  dic- 
tos  autumat :  postea  Imperatores,  ut 
senatum  demererent,  (omncm  enim 
potestatem  dignitatemque  sibi  vindi- 
caverant,)  patricios  sibi  quoqne  pa- 
tres majorum  gentium  elegisse.  Hinc 
Justinlanus  Institutionibus  lib.  i.  c. 
12.  ait:  '  Quis  patiatur  Imperatori- 
ara  celsitudinem  non  valere  eum, 
quem  sibi  patrem  elegit,  ab  aliena 
eximere  potestate  r'  Et  Claudianus 
in  Eufropium  lib.  ii.  '  genitorque  vo- 
catur  Pilncipis.'  Hujus  mcntio  apud 
Apollinarem.  Formnlam  Patriciatus 
capies  a  Cassiodoro.  Schegkius. 

Rapttis  virginum  Sabinarum]  Pleri- 
que e  margine  in  textum  irrepsisse  ista 
verba  statuunt.  Deplorant  hoc  loco 
Rhenanus  et  alii  ingentem  hiatum 
operis  Velleiani  ;  nee  immerito  :  vi- 
detur enim  pulcerrima  pars  suavissi- 
nize  scriptionis  periisse.  Lipsius  am- 
plius  etiam  voluminum  distinctionem, 
ex  modo  amissorum,  in  dubium  vocat, 
ne(jue  verisimilc,  ait,  tantum  rerum 
uno  priore  volumine  a  Velleio  com- 
prehensum  fuisse.  Nolim  firraare 
magni  Viri  suspicionem.  Boeclcrus. 

Cap.  9.  Quam  limuerat  hosiis,  ex- 
petit]  Defectus  clarus,  et  aliis  jam 
notatus.  Scito  autem  deesse  Roma- 
nos  omnes  reges,  Romanos  omnes 
consules  Tribunosve  militum,  usque 
ad  annum  ULXXXii.  id  est,  plus  di- 
luidia  parte  scripti  Velleiani.  Et  ali- 
quis  credet  conjecta  ha-c  omnia  in  li- 
bellum  unum  priorem  fuisse  i  uou  qui 


288 


NOT^   VARIORUM    IN    PATERCULI 


attenilet.  Sed  in  Lis  ipsis  verbis 
quid  narr>i turn,  aut  qn^  sententiap 
de  Perse  rege  Maredonnm  fiiit : 
qneni  ait  £;ravioreni  niiilto  hosteiiifu- 
isse,  quain  «x>|>ecta-seiii.  Itaque  le- 
gani,  ixstitit,  no\}  expetit:  quasi  fiiis- 
set,  grarior  quam  tiniuerat,  hostis  cxsti- 
tit.  Tininei  ai  aiitfiii,  iieinpe  Popu- 
Itis  Roinaiiii'-.  Lipsius. 

Biennio]  Bicnnio  tantiim?  at  qiia- 
drieuniiim  tcniiit  hor  brllmn.  Sed 
recte  tamen  hiennium:  quia  priores 
duo  anni  saltern  in  foi  tuna  vai  ia,  reli- 
qui  niagis  pro^peri  Konianis.  Idetn. 
Biennio]  Beli:iin  cum  Rege  Maeedo- 
iiise  Perse  soiipsit  Florns  ii.  12.  et 
quos  ibi  Camers  annotavit.  Quibus 
adde  Pausan.  Achaic.  Diodor.  Sic. 
x\xi.  Excerpt,  qua;  vulgo  babentur. 
Prseter  qua>,  reperies  aliqua  in  iis 
Excerpt.  Diod.  quae  Constant.  Por- 
phyrog.  coilegit,  ot  Henr.  Valesius 
publicavit.  Zonar.  t.  2.  Boeder, 

Superior  fuetil]  Gruterus  delet  il- 
lud  fuerit  (ad  quod  niniiruin  non  ad- 
moduui  quadrat,  pcrduceret,  quod  se- 
quitur)  copulanuine  expungit  :  ut 
pi.  superior  magnum  p.  G.  i.  s.  s.  p. 
Acidalius  legit  foret  pro  fuerit. 
Idem. 

lihodii]  Kxpm|ibini  \alde  meniora- 
bile,  de  >equenda  aut  vitanda  parti- 
um  in  bello  socittatc,  Kliodioruni  ci- 
vitas  liic  suppeditat.  Utraque  pars 
earn  sibi  >tn(lebat  afijiingere.  '  Rlio- 
dii '  enini,  iii(|uit  Livius  xui., '  niaxi- 
ini  ad  omnia  niomcnti  babebantiir, 
quia  non  favere  tantum,  sed  adjiivare 
etiain  virihns  snis  beiluni  poterant.' 
Accedit  cpiod  iiiajoruin  anctoritatcin 
minores  t'enne  rivitaies  scqiiimtnr. 
Itaque  n«  c  I'eiseiis  nee  liomani  con- 
cessuri  vidcb.innir,  tit  l)ello  Himdii 
abstinci  I  nt.  liliirn  novii-  amicitia.' 
gratia,  bo»  veleris  fid-tt,  rommenda- 
bat.  Invit.ibuni  i-t  commoda  Ix-lli  et 
minaiiaiiliii  incommoda  :  (piibuH  tani 
propinquu  diM  riininr;  ixrinli  <  s<te  non 
poterant.  Quid  ergo  taciu  optimum  ? 
prioium  consilium   nrtu    paruni   sapi- 


ential nomine  laudavcritn.  Ita  se  gc- 
rebant,  nt  Ronianis  nihil  negare, 
Perseo  nihil  promitterc  viderentnr. 
Ita  pra-feiebant  aniiritiam  Romano* 
rum,  nt  adversus  I'erseum  non  nisi 
inviti  hostilia  ausuri  videi'entur,  Ro- 
manis  non  statim  suspecti,  Perseo 
non  penitns  volebant  fieri  forniida- 
biles.  Hac  media  via,  cum  aliquau- 
tisper  rem  gessissent,  anxia  coepit 
magis  et  solicitior  fieri  suspensa  tam 
arduis  momentis  prudentia:  cnjus 
taedio  aliquid  andendum  existima- 
bant,  quo  a  bello  partes  deterrerent, 
se  autem  a  periculo  belli  vindicarent, 
Legates  Romam  mittunt,  qui  prs- 
fati  '  de  amicitia  ante  bellum  cum 
Perseo  inita,  de  belli  damnis  non  diu- 
tins  tolerandis,'  postea  adjecerunt : 
'legates  alios  ad  Persea  in  Macedo- 
nian] missos,  qui  ei  denuntiarent, 
Rhodiis  placere,  pacem  eum  compo- 
nere  cum  Romanis,  se  Romam  eadem 
nuntiatum  missos  :  per  quos  stetisset, 
quo  minus  belli  finis  fieret,  adversus 
eos  quid  sibi  faciendum  esset,  Rho- 
dios  consideraturos  esse.'  Liv.  xliv. 
14.  Peccatum  in  eo  varie:  primo 
enim  fiducia  potentia-  et  auctorita- 
tis  nimia  inflaverat  Rhodios,  ut  Ro- 
manorum  animos,  cpii  toti  propemo- 
dum  orbi  erant  tcrribiles,  suis  frau- 
gi  minis  posse  crcdereut :  deinde, 
iinprudentius  factum,  quod  non  ani- 
madverterunt,  sibi  a  neutra  parte 
gratiam,  sed  ab  alteratra  certnm  esse 
periculum  expectandum,  ob  earn  le« 
gationem  :  porro,  ipsr  cum  Romania 
et  Perseo  agendi  modus  nee  officio 
amicitia-  conveniebat,  nee  ei  amicitix 
generi,  quo  lihodii  ainicos  quidem  Ro- 
nianos,  sed  cum  rcspectii  eminentiap, 
amicos  vtnerabiles,  haliebant.  Appli- 
candnm  hie  venil,  quod  Velleius  No8- 
ter  de  Massiliensi  negotio  jiidicat ; 
'  pi'incipalinni  armornm  urhitria  ilti 
captHif  drbenl,(|ni  non  parentem  co- 
(■■(-<  re  piissnnl.'  11.50.  Equidem  si 
quielos  se  pta^stare  Rhodii  et  medics 
partibus  perseverasseut,  non  quidem 


HISTORIiE    ROMANS   LIB.   1.  9. 


289 


mlmodiim  grata  erat  fiitura  partibiis  l.  ^milivs.  l.  f.  paullus 

ilia  aSiacpopia  (proprio  enim  quodam  cos.  li.  CEN9.  AUGUR 

fato  invisiis  est  qui  partiuni  studium  triumphavit.  ter 

dctrectat)  sed  fallor,  an  innoxia  et  Si  ter  trinmphavit  PauUns,  quando 

minus    pericuiosa     civitati    fulsset.  priniiim  nisi  in  Praetura?    Nam  duo 

Longe   aiitem   alind  est,   '  nentrius  alii  tvinmphi  manifesto   in  consulatu 

partis  esse,'  et  '  arbitria  pacis  belli-  utroque  intervenerunt :  prior  dc  Li- 

que  inter  partes  sibi  siiinere.'    Illud  guribus,  bic  de  Perse.    Triumphasse 

prudcntiie  aUquando  et  necessitatis,  autem  in  Praetura  etiam  Plutarchus 

hoc  non  nisi  ingentis   potentias  opus  satis  argumento  est :  qui  ait,  missum 

est.  Idem.  PauUum  '  adhuc  praetorem  in   His- 

Pronioresl   Ita  quidem  rumor  dis-  pauiam  Proconsular!   imperio,    cum 

tulerat,  eos   Romanorum   aniicitiam  fascibus  duodecim,  ibi  cecidisse  ad 

simulare,  sed  per  occulta   et  magis  xxx.  cr.  hostium.'    In  Livio  'xviii. 

fida  in   Regem   inclinare  :  fatentur-  niillia' legas,  libro  xxxvi.  sed  nempe 

qne  in  apologia  sua  legati  Rbodiorum  de  solis  Lusitanis.    Si  autem  tot  mil- 

(apud  Liv.  XLV.  23.)  quosdara  impro-  lia  cassa,  nonne  debitus  triumpbus? 

bos  cives  Regis  aniicitiam  optassc,  Imo  et  delatus,  quod  ex  Livio  ibidem 

nullo  publico   consilio    aut  consensu  colligas,   qui  mox  addit  *  decretara 

civitatis.     Interim  ista  communis  est  supplicationem,  ob  res  ab  ^milio  in 

partium    in  medios   suspicio  :    '  ere-  Hispania  gestas  :'  at  ea  semper  fere 


dunt  Romani,  Rhodios  Persei  studio- 
siore? ;  Perseus  existimat,  Romanis 
eos  niagis  favere.'  Idem. 

Medius  /«!/]  Mirifice  delector  si- 
milium  collatione  locoruni  in  scripto- 
ribus,  neque  indelectari  elegantium 
literarum  studiosos  alios  opinor.  Ita- 
que   bujiis  notabo   interdum   aiiqua, 


dux  triumpbi.  Sed  et  idem  Livi- 
us  de  triumpho  indicat  in  Epitoma 
XLVi.  Triumpbavit  ergo,  et  marmori 
ac  \'elleio  lioc  credamus.  Adde  et 
Suidam  in  A^vkios.  Lipsius, 

Quam  tergiversanter]  Vide  Liv. 
XXII.  44.  et  45.  et  ceteros  ,qui  banc 
pugnam    scripsere.       Verba    nostri 


quae  niemoria  suggeret,   inter  legen-     Auctoris  recte  se  babent,  neque  cor- 
dum  minus  quam  curiose  mibi  obser-     rectione  indigent.  Boecleriis, 


vata.  Medium  esse  re  quapiam,  valde 
placitanostro  formula.  Infra,  de  Cn. 
Pompeio: '  medius  eloquentia.'  Item  : 
*  ita  se  diibium  meciiumque  partibus 
praestitit.'  Propius  fineni,  de  Tibe- 
rio :  *  Agebatque  medium,  plurima 
dissiniulantis,  aiiqua  inbibentis.'  Aci- 
dal.  3Iedius]  Livius  lib.  XLiv.  2j. 
ejus  consilia  disertc  exponit. 

Qui  et  prator  et  cuiisuQ   Ab  Anti- 


Perseum']  Primogenia  editio.  Per- 
sam.  Malo  Persen.  Ita  postea  etiam 
ejusdem  cditionisauctoritate  scriben- 
dum  est.   Vossius. 

Ingenti  pralio]  Hoc  prxlium  tinera 
attulit  regno  Macedoniir,in  ditiouem 
Romanorum  redacto  :  Justin,  xxxiii. 
2.  6.  '  ctim  jnde  a  niorte  Alexaudri 
distractnm  in  multa  regna,  a  sunimo 
culmine   fortunae    ad  ultinium  lineni 


quariis  nostris  (Sigonio  et  Manutio)  stetissct  cl.  aniios,'  ut  Livius  putat 

erroris   damnatur    Velleius,  aut  ex-  45.    Slralio  Excerpt,  lib.  vii.  eV  fxiv 

scriptor:  nee  uiiquam  in  Pra>.tura  tri-  olv  r<fi  irph  ttjs   IIuSfTjs  Tr«5iw  'Pa)fj.a7oi 

umpbasse  Pauliuni.    Ergo  corriguut :  Uepaea  KaranoAefi-naavTe^,  KaBuAov  tV 

Panllum  qui  et  priure  consulatu  trinm-  twi/  MaKiSuuwv  fiaaiXi'iav.   Boeclerus. 
fkaverut.     bed  ipsi  corrigendi.     Ego         Sumuthraciam]  Inclita   ruligionibus 

recte  et  vere  aio  a  Vellcio  ita  scrip-  insula,  nocentiumque  asylum  certum. 

turn.     Lapis  Rom<K  :  Plutarcbus  in  Camillo.    Hanc  Servi- 

Deiph.  et  Var.  Clas.  Paterc.  T 


290 


NOTiE   VARIORUM    IN    PATERCULI 


us,  in  illud  Poetae,  '  Dardanus  Idzeas 
Phrygiae  penetravit  ad  urbes  ;'  con- 
tra illustrissimum  et  omnia  doctissi- 
jnum  viruui  a  Same  distingnit.  '  Dar- 
dauus,'  ait,  *  profectus  ad  Plirygiam 
Ilium  condidit :  lasius  veio  Tliraci- 
am  tenuit,  ubi  est  Samos,  quam  et 
Samolhraciam  nominavit:  nam  alia 
est  insula  Samos  Junonis.'  Insulam 
Samum,  prodit  Vairo  apud  Lactanti- 
nm  lib.  i.  cap.  17.  '  prius  Partlieiiiam 
nominatam,  quodibi  Juno  adoleverit, 
ibique  Jovi  niipserit.  Itaque  nobi- 
lissimum  teniplum  ejus  est  Sami  ct 
kiniulacruni  in  habitu  nubentis  figura- 
turn,  et  sacra  ejus  anniversaria  nup- 
tiaram  ritu  celebrantur.'  Hinc  Au- 
gustino  de  Civitate  Dei  lib.  vi.  *  Di- 
lecta  Jununis  insula  nominata.'  In 
Samotbracia,  quam  Strabo  et  Diodo- 
ru3  lib.  IV.  describit,  tres  arae,  quaj 
Trinis  Diis  (quas  suslulisse  et  secum 
portasse  yEncam  firmat  Servius)  pa- 
rent, MAGMS.  t'OTENTIBUS. 
VALEMIBUS.  de  quibus  Varro  et 
Macrobiiis  lib  in.  Lapis  Murciae  in 
Hispania,  Di  magni  CASTOR  et 
POLLUX.  Sciiegkius. 

Templique  «e  religiuni^  '  Quasi  tern- 
pla  et  ara  po>scnt  defenderc,  quern 
uec  nioiile«  sui  nee  arma  potuissent,' 
inquit  Floiiis  ii.  12.  9.  non  sine  panc- 
gyrica  finura,  <  t  quasita  inventionis 
occasione.  Omniiio  alias  '  haec  insu- 
la sacra  ct  aiigusti  Iota  atque  invio- 
lati  soli  orat'  (verbis  Liv.  XLV.  5) 
servato  pra.-terea  nniversim  gentili- 
bu8  more,  '  supplicibus  teraplorum 
parcendi,'  id  est,  propter  templa  lio- 
minibusincoluniitateni  dandi.  lioccle- 
rut. 

Ratione  rruigit]  Lipsio  placcbat 
oralione.  Nidla  autcni  fortasse  fue- 
rit  causfii  )iiilistitneiida'  alt'-nus  vo- 
cals. Con^i  iiim  Octavii,  sive  ratio 
in  eo  e%t  :  quud  modo  mini.i,  modo 
spe  conatu»  fst  regem  jtei  liceri-,  ut 
6C  traderet ;  quorl  po'^tca  regios  piic- 
ros,  propositaiucoluuiitate,  ad  se  tra- 


duxit,  eoque  transfugio  nudatum  re- 
gem  recepit,  ut  legere  est  apud  Li- 
vium.    Boeder. 

Octavii  pratnris]  Eadem  pene  Li- 
vius  lib.  XLV.  qui  etiam  addit:  'Is 
triumphus  sine  captivis  fuit,  sine  spo- 
liis.'  I'ossius. 

Triumphi]  De  his  triumphis  consu- 
lendus  Sigonius  Comment,  in  fast,  et 
triumph.  Rom.  ad  an.  Dxxcvi.  de 
hello  Illyrico  contra  Gentium,  Flor. 
II.  13.  et  quos  ibi  nominavit  Camers. 
item  Zonar.  ii.  pag.  109.    Boeder, 

Iniidia]  Tale  sua?  narration!  judi- 
cium etiam  Livius  priemittit  XLV.  35. 
'  intacta  invidia  media  sunt,  ad  sura- 
ma  fere  tendit.  Nee  de  Anicii  nee 
de  Octavii  triumpho  dubitatum  est. 
Paulum,  cui  ipsi  quoque  se  compa- 
rare  erubuissent,  obtrectatio  carpsit.' 
Corrumpente  nimirum  populi  judicia 
Sulpitio  Galba  tribuno  mil.  privatim 
imperatori  inimico,  criminanteque 
virum  optimum,  ut  'imperiosum  du- 
cem'  (ob  disciplinae  militaris  obser- 
vantiam)  '  et  malignum,'  ob  praedam 
parcius,  quam  insatiabilis  militum 
cupiditas  speraverat,  dispertitam.  Jd. 

Simulacrorum'\  Nam  praeter  spolia 
ac  maniibias,  etiam  urbium  devicta- 
rum,  montiiim,  flaminunique  simula- 
cra in  triumphis  pra'ferebautur. 

Bis  millics]  .Si  ad  usum  nostratis 
pecunia;  ratio  subducatur,  ernnt  sex- 
agies  ter  centena  scutatonmi  millia. 
Aliter  Antias  apud  Livium  lib.  XLT. 
Plutarchus  totam  summam  nou  defi- 
nit.  Pliuius  lib.  xxxiii.  cap.  3.  non 
carere  niendo  videtur,  cum  ait :  '  In- 
tulit  et  Paullus  jDuiilius,  Perseo,  re- 
ge  iMacidonico,  devicto,  praedam 
pondo  trium  millium  :  a  quo  tempore 
populus  R.  tributum  pendere  dcsiit.' 
Nam,  Pondo  trium  millium,  longe 
distat  a  bis  millies  centiei  US.  Ci- 
cero de  Officiis,  opinor,  lib.  ii.  prae- 
dae  maguitiidiucm  higuificat,  niudiim 
non  expriniit.  Mimut. 

Omnium  ante  actorum]  Quippe,  *  cu» 


HISTORIiG   ROMANS   LIB.   1.  10. 


291 


JHS  spectaculo  tridmim  impleverit. 
Primus  dies  signa  tabnlasque,  se- 
quens  arma  pecuuiasque  traiisvcxit  ; 
tertius  captives,  ipsuiiique  regeiii  at- 
tonituni  adbuc,  tamqiiam  subito  nialo 
stiipentem.'  Flonis  lib.  ii.  cap,  12. 
Schcglcius. 

Amplitudine']  Quapropter  in  exem- 
pluni  dcclaranda'  rei  triumphalis  ty- 
pisque  iEiieis  effigiandaa  delectus  est 
a  diligeutissimo  Antiquitalis  Roma- 
nae  vindice,  Onupbrio,  libello  de  tri- 
umpb.  Boeclerus. 

Cap.  10.  Olympicuml  Mavult  vir 
doctus,  Frid.  Sylburgius,  Olympkum, 
motus  auctoritate  Pausaniae  in  Atti- 
cis :  vide  et  Fabruin  in  Seniesti'.  iii. 
3.  Schegkius.  Olympicutn]  Sonuiiavit 
profecto  Popnia,  cum  de  eodeni  O- 
lympico  Diodorun*  lib.  xx.  locutura 
scripsit.  lUe  cnim  agit  de  certaniine 
ab  Antigouo  Antigonia;  instituto : 
noster,  de  templo  Jovis  Olympici  ab 
Antiocho  Atbenis  exstructo.  Memi- 
nerat  veroejus  Polybius;  ut  ex  Atbe- 
ntei  V.  videie  est.  Polybium,  ut  so- 
let,  secutus  est  Livius  fiagmento, 
quod  babes  lib.  XLi.  '  Magnificentite 
vero  in  Deos,  vel  Jovis  Olympici, 
templum  Atbenis,  unum  in  terris  in- 
choatum,  pro  magnitiidine  Dei  potest 
testis  esse.  Sed  et  Delon  maris  in- 
signibus,  statuarumque  copia,  exor- 
navit.'  Ubi  emendo,  aris  insignibus. 
Etsi  sciam,  Polybium  unius  tantum 
aras  mcntionem  injicere.  Sed  vebe- 
menter  fallitur,  qui  Livium  adeo  reli- 
giosum  Polybii  interpretcm  putet, 
ut  ejus  verbis  ubique  se  adstrinxerit. 
Templi  hujus  ctiam  meminitPausani- 
as  in  Atticis,  ac  Vitruvius  lib.  m. 
cap.  1.  bis  verbis  :  *  Hujus  autem 
exemplar  Koma:  non  est,  sed  Atbe- 
nis octastylos  est  in  templo  Jovis 
Olympii.'  Ita  scripsi.  Vulgo  edi- 
tur  :  sed  Athenis  octastylos  et  in  templo, 
Sfc.  Possis  tanien  rh  et  inducerc  : 
quod  Philandro  visum,  Vossius. 

Turn  rex  Syria:~\  Vulgo,  Regem  Sy- 
ritf.    Rex  ^gypti  fuit  Ptolemieua, 


Syriap  autem  Antiochus  :  quod  bisto- 
riae  significant.  Itaqne  rex,  non  re- 
gem,  omnino  legendum,  quod  Livii 
indicat  epitome  lib.  xiv.  Ptolemaeus 
autem  bic  est,  cui  Pbilometori  cogno- 
men fuit.  Et  C.  Popilliuvi,  qui  vir- 
gula  Antiocbum  circumscripserit, 
non  Marcum,  Livius  nominat.  Manut. 
31.  Popillius]  Dissensus  est  aucto- 
rum  in  legati  nomine.  C.  Octavium 
Plinius  nominat,  lib.  xxxiv.  cap.  G. 
cujus  verba  adducere  alii  occuparunt. 
C,  Popillium  Cicero  Pbilipp.  viii. 
'  Pro  Dii  immortales,  ubi  est  ille  mos 
virtusque  majorum  ?  C.  Popil,  apud 
uiajores  nostros,  cum  ad  Antiocbum 
regem  legatus  missus  esset,  et  verbis 
Senatus  denunciasset,  ut  ab  Alexan- 
dria discederet,  quani  obsidebat : 
cum  tempus  ille  dift'erret,  virgula 
stantem  circumscripsit,  dixitque  se 
non  ante  renunciaturum  Senatui,  nisi 
prius  sibi  respondisset,  quid  facturus 
esset,  quam  ex  ilia  circumscriptione 
excederet,'  Ubi  emendarim  obiter  : 
Ubi  est  ille  animus  virtusque  majorum  f 
quod  videtur  magis  accommodatum. 
Justinus  lib,  xxxiv.  de  Popillio  affir- 
mat,  sed  sine  przenomine  :  qui  rem 
tamen  plenius  aliquantonarrat. '  Pro- 
latoque  Senatus  decreto  et  tradito, 
cum  cunctari  eum  videret,  consulta- 
tionemque  ad  amicos  referre ;  ibi 
Popillius  virga,  quam  in  manu  gere- 
bat,  amplo  circulo  inclusum,  ut  et 
amicos  caperet,  consulere  jubet ;  nee 
prius  inde  exire,  quam  responsum 
Senatui  daret,  aut  pacem  aut  bellum 
cum  llomauis  liabiturum.'  Acidalius. 
M.  Popillius Lcenas]  Plinius  crrat,  qui 
bunc  C.  Octaviutn  appellat,  et  histo* 
riam  sive  facta  duplicia  miscet  ac 
confundit.  Non  nemo  qui  Pliniuni 
recensuit  et  adnotavit,  frustra  est  in 
viro  defendendo.  Tu,  si  voles,  fon- 
teni  ifisum  crroris  ejus  reperics  in 
Ciceronis  Pbilippica  Nona.  Lipsius, 
M.  Popillius  Licnas]  Imo,  C.  Popillius, 
Quod  suadent  Polybius,  Cicero,  Li- 
vius,   Valerius.    Zouaras  tamen  M. 


292 


NOT.'E   VARIORUM   IN    PATERCULI 


Popilliiim  etiam  nominat,  sed  erro- 
reni  ejus  rcilarguunt  facile  testes, 
quos  dixi,  onini  exccptioue  inajores. 
J'oisitts. 

Co^itationem]  Sou  negabis  aptius 
esse  :  contationem  rcgiam.  Tardabat 
eniin  lespoudeie,  et  deliberaturura 
se  dixerat.  Lipsius. 

Prutextatos]  Gnitenis,  pratextatos 
isttid  glossematiuin  adjectum,  ideo- 
qiie  tollendum,  censet.  Potuisse  omit- 
ti  fateor,  sed  Velleius  non  abhorret 
a  talibus  adjecliiinculis.  Bueclerus. 
PiA-texta  aiitem  pueri  nobiles  induti 
erant  usque  ad  17.  annunj,  tuni  togam 
virilem  a<suniebant. 

In  ciiricione'i  De  his  rebus  erudite 
tractat  Onupbrius,  lib.  de  triumph, 
supra  laudato.  Boederus. 

Extra  urhcm']  Ad  Bellonae,juratus. 
Schcgkius. 

Ante  paucosi  Quorum  alter  triuni- 
phuui  patris  funere  suo  ipiartuni  ante 
dienj  prscessit :  alter  in  triumpbi 
carru  conspectuK,  post  diem  tertiuni 
exspiravit.  Valerius,  Livius,  Seueca 
IV.  declamat.  Plutarcbus.  Ejus  vo- 
ttiin  elcganter  apud  Liviiini  et  Vale- 
tiuni,  apud  queni  pro  rh  proventu  feli- 
ciiaUs,  in  Vctt.  jiroveciu  filicilatis. 
Idem. 

Et  quitltm  cmisors]  Placebat  Icgerc 
concors:  Sfd  desiuo,  cum  in  Livio  quo- 
que  legam  libro  xm.  '  Prater  germa- 
nus,  et,  nt  Valerius  Aiiiias  tradit, 
censoris  etiam  censors  crat.'  Coii- 
sortem  autem  iiic  intcrjjretor  cum 
Glossis  |)riscis  Kotv60iov,  cjusdem  mcn- 
as:  ejusdeniipie  tecti.  Lipxim. 

Senatii  tiKAus  est]  Quia  kgioiiem, 
in  qua  tribunus  militum  crat,  injussu 
CODSulis  dimiscrat.  Frontiniis  lib. 
IV.  Cicero  in  Verrinis,  Plinius  lib. 
VII.   Livius  lib.  XLI.  Schigliiux. 

Cap.  11.  JJIicra  cunlodia]  Oedo  sic 
dictam,fiiveqnod  intractrtos  termiufis 
libera  ambulatio  perinissa,  sivc  ad  dis- 
crime ii  carceris  ;  cjuia  iuliuuc  sccbra, 
llagitia,  atque  scTvilia  pa:tia  dignissi- 
ma  faux  coDJiciebatur  ;   in  illam  uon 


nisi  qui  alicujns  dignationis  liberali- 
que  poena  digni,  Senatores  nimirum 
vel  duces  captivi.  Colligitur  ex  Ci^ 
ccronis  Bruto  :  '  Domi,'  ait,  '  tenea- 
mus  earn  septam  liberali  custodia ;' 
ct  Sallustii  Catilinario.  Plnra  notavit 
ad  Tacitunj  vir  nunquani  satis  lauda- 
tus,  et  cujus  caussa,  corculum  illud 
Cato  heeresin  suam  niigraret,  Justus 
Lipsius.  Idem.  Libera  custodia]  Li- 
beris  custodiis  Komaj  quidem  niagis- 
tratuum  aut  senatorum  domus  adLi- 
bitiE  :  sed  et  munitioribus  oppidis  per 
Italiam  captivi  honoratiores  seepe 
servabantur.  Livius  xlv.  *  Patres 
censueruut,  ut  Quintus  Cassius  Per- 
sea  regem  cum  Alexandro  filio  Albam 
in  custodiam  duceret.  Bills,  regis 
Thracum  filius,  cum  obsidibus  in  cu&. 
todiam  Carseolos  est  missus.  Cete- 
ros  captivos,  qui  in  triumpho  ducti 
trant,  in  carcerem  condi  placuit.' 
adde  c.  43.  De  Alba  etiam  lib.  xxx. 
c.  17.  excmplum  habemus  :  ubi  capto 
Syphace,  '  consulti  patres,  regem  in 
custodiam  Albam  mittendum.'  Ra- 
tio apud  Strabon.  v.  duplex  redditur, 
'  quoniam  in  penetralibus  regionis 
sita  Alba,  et  practcrea  probe  munita 
esset.'  De  libera  custodia  egit  Lips, 
ad  Tac.  A.  vi.  3.  4.  et  Savaro  ad  Si- 
don,  lib.  I.  epist.  7.  Boederus. 

Vscudophilippus]  Ob  oris  similitu- 
diucm,  qui  ct  Audriscus.  Floras. 
Schegkius. 

Cum  esset  ultimal  Fioro  est :  '  vir 
ultima:  sortis  Andriscus,  dubiuni  li- 
ber ail  servus,  mercenarius  certe.' 
Ammian.  Marcellin.  xiv.  40.  et  Lu- 
cianus  r-phs  airalSfvrou ,  'in  fullonio 
natum'  dicunt.  Zonaras  t.  ii.  p. 
114.  qui  satis  copiose  liauc  bistoriam 
scribit,  cum  Marceliino  patriain  ex- 
jnimit,  Adramilenum  vocans.  Boeclc 
rus. 

Assumtin]  Ita  recte  emendavit  Bu- 
rciius.     Vulgo  adsumpti. 

Sine  inscriplione]  Piiiiius  de  bis- 
dcni  :  '  Ncque  Sauron  et  liatracbum 
obliterari  couveuit,  qui  fecerc  tenipU 


niSTORI/E    ROMAN/E    LI  15.    I.    11. 


203 


Octaviac  poificibns  inclusa.'  Sed  an 
i'Edcs  ea3  sine  inscriptione  ?  asserit 
Velleins  :  ncgat  idem  Plinitis  :  qui  sic 
lib.  XXXVI.  c.  5.  'Intra  Octavias  por- 
ricus  in  Jnnonis  a-de,  j'Esculapius  ac 
Diana.'  Et  eodem  capite  sub  finem, 
altermn  tcmpluni  inscribit  '  Jovi.' 
Quid  DOS  dicinius  ?  Velleium  de  alia 
inscriptione  sensisso ;  non  nnminis, 
jed  hominis,  ejiisque  qui  dedicavit. 
Lips.  Sine  inscriptione']  Vide  de  his 
porticibus  Andrea;  Fulvii  Sabini  An- 
tiq.Rom.lib.lv.  Boeder. 

Turmami  An  de  ista  Plinius  capi- 
endusjlib.  xxxiv.  ?'  Alexandrumanii- 
corumque  ejus  imagines  summa  om- 
ninm  siniilitudineLysippns  expressit. 
Has  Metellns,  Macedonia  siibacta, 
transtidit  Romam.'  Apparet.  Turbat 
tamen  quod  Amicos  appellat,  qui 
aliis  non  nisi  milites  sunt,  atqueadeo 
Arriano  sociales.  Ipse  ita  libro  i. 
MaKiSSvup  5e  raiv  /xlu  Irafpwv  afx(p\ 
rovs  iXKoai  Kal  TreVre  rfj  vpuTr;  Trpoo"- 
Po\fj  airiQavov,  koX  roxnaiv  xaAwai  eiK(5- 
ViS  iv  Al(i>)  iffracTtv,  'AXe^avSpov  Kf\ei- 
(Tavros  Aicmnrov  iroirja'ai.'  E  Maccdoni- 
bus  circiter  viginti  quinque  prima  ag- 
gressiojie  ceciderunt,  eorumque  cenece 
imagines  in  Dio  opido  positcE,  Alexan' 
dro  jubente  a  Lysippo  eas  fieri.  Sinii- 
lia  in  Alexandre  Plutarchus.  Sed 
Plinius  in  opinioue  fnisse,  qua  Vel- 
leins, videtur  :  qui  scribit  hos  *  equi- 
tes  ex  ipsius*  (Alexandri)  '  turma 
apud  Granicuni  cecidisse.'  Si  e  tur- 
ma  regia  ;  profecto  assidui  apud 
eum,  aliis  digniores,  et  quasi  amici. 
Quod  autem  Arriauus  notat  Statuas 
eas  in  Dio  positas,  alii  Jovi.s  templum 
verterunt ;  nee  valde  repugnem,  nisi 
quod  de  Dio  oppido  niagis  signatc  et 
probabiliter  ceperis,  quoniam  Livius 
(lib.  XLiii.)  prodidit  banc  '  urbem 
cxornatam  publicis  locis  et  multitu- 
diue  statnarum.'  Est  in  INIacedonia, 
regione  Pieria.  Lipsius.  Turmam']  Pli- 
nius lib.  xxxiv.  et  xxxv.  Caussam 
colliges  ex  Curtio,  Arriano,  et  Plu- 
tarcbo  in  Alexandre.  Schegkius.    Tur- 


mam'] De  statuis  equestribns  earum- 
que  origine  ac  bonoie  videndus  Her- 
mann. Hug.  de  Mil.  Eq.  v.  1.  Boe- 
clerus. 

Magnum  Alexandrum]  Arrian.  i. 
Justin.  XI.  0.  13.  Pro  impetrasse  a  Ly- 
sippo, CI.  Freinsheniius  Noster  ad 
Curt.  III.  21.  27.  legit,  imperasse  Lijs, 
Lysippi  ars  passim  laudata,  et  in  ex- 
emplum  excellentiae  memorata.  '  Nam 
ad  veritatem  Lysippum  et  Praxite- 
lem  accessisse  optime'  (i.  e.  ad  vi- 
vum  omnia  expressissc)  '  affirmant.' 
Quintil.  Instit.  Orat.  xii.  10.  Idem. 

Granicum]  Fluvius  hie  Mysife  mi- 
noris,  ubi  memorabilis  Alexandri 
Magni  pugua.  Vid.  Curtium  lib.  iv. 
cap.  Let  10. 

Mdem  exmarmore']  Quid  intelligit  ? 
Utrumne  marmoream  anleni  primi- 
tus  a  Metello  in  urbe  Roma  struc- 
tam  ?  an  potius,  urbis  ipsius  Romae 
templum?  Nam  cultam  earn  ut  Di- 
vam,  ac  templa  arasque  passim  posi- 
tas alibi  (In  Com.  ad  Tacit.)  a  nobis 
doctum.  Si  haec  mens,  (ut  puto,) 
notabile  sane  principium  adorationis 
hujus  sive  adulationis.  Quod  Sniyr- 
njei  apud  Taciturn  Annal.  in.  glori- 
antur,  '  se  primes  templum  urbis  Ro- 
mae statuisse,'  a  sententia  nos  non 
demovet,  quonian^  de  primis  provin- 
cialium  hoc  capiendum  est.  At  si 
prior  sententia  cuiquam  placeat,  illi 
expediendum  est  quK  sit  ista  yEdes, 
et  cui  Deo  ?  cur  non  nominet  ?  Nam 
de  privata  ipsius  ]\Ietelli  (ut  oniit- 
tam  quod  /Edes  eo  sensu  magis  scrip- 
sisset)  non  potes  capere  :  quia  mar- 
mor  serius  adliibitum  ad  adificia  pri- 
vatorum.  Plinium  vide  ;  qui  tamen 
originem  primam  marnioris  qua;sivit 
magis  quam  invenit.  Eo  magis  Vel- 
leii  hffic  notanda.  Lipsius.  JEdem  ex 
marmore]  jNIeo  judicio,  locus  iste  nul- 
lo  potest  modo  accipi,  tauuiuaui  Me- 
telhis  ipsi  Roma?,  veluti  Dea^,  tem- 
plum cxtruxerit;  fucrit  enim  propter 
decorum  id  auspicari  Romauos  ipsos. 
Orta  ilia  diviuitas  primum  a  provin- 


294 


NOT^   VARIonUM   IN   PATERCULI 


cialium  adulatione.  At  si  de  altcri- 
«s  Dei  Deapve  tempio  verba  intelii- 
genda  sunt,  (Mir  id  non  noniinavit 
aiictor?  quia  satis  indicarat  exprosso 
loco,  in  quo  ternpluni  illud  positum 
erat,  duin  inqiiit :  'in  iis  ipsis  iiiouu- 
mentis  niolitus.'  .Sic-  Livius  libro 
XLV,  cap.  15.  '  Eodeni  anno  C.  Cicc- 
reius  adeni  in  Albano  de(!icavit, 
qnioqucnnio  po>^tqnam  vovit.  Grute- 
rus. 

Cujus felicitalcm]  Magnifice,  ut  so- 
let,  tam  prolixum  fortiinae  favoreni 
fixtoUit  Val,  Max.  vii.  1.  2.  et  Plin. 
vit,  44.  Cic.  de  fui.  v.  78.  It.  'fuse. 
r.  3.5.  Boecltrits. 

Excitlcntcs  tri itmphos']  Pluries  ergo 
Metcllns  iiic  triimiphavit .^  Non  in- 
vcnio  :  inio  scinel,  et  de  Macedonia 
tantiim.  Itaque  Valerius  de  iiac  ipsa 
ejus  felicitate,  1.  vie.  '  Speciosissimi 
triuniplii  pratextam  largitaest.'  U- 
nnin  ecce  agnoscit.  Rescribi  velim  : 
jtrater  exceUentem  triumphum.  Lipsius. 
Excellentes  triunijihos]  Lipsius  ex  bis- 
toria  reposituin  ciipiebat,  exceUentem 
triumphum:  sed  recte  se  babet  judi- 
cium Gruteri ;  qui  pro  singnlari  nu- 
mero  pluralem  liic  usurpari  existi- 
niat.  Loquitur  enini  bic  Velleius  ^7- 
Ku>fj.iaaTiKcos,  neque  enumerat  tanlmn 
membra  collectioue,  sed  granditate 
sermonis  illustrat.  lioeclerus. 

Cum  inimicvi]  Scipione  Africano. 
Quas  inter  calainitates  Metelli  ducit 
Piinius.  Cicero  in  Officiis,  *  sine 
acerbitate  dissensionem ;'  Valerius, 
'  graves  testatasque,'  vocant.  Recte 
testatiis,  quasi  ([uaj  litterarum  testi- 
monio  signatae  :  nioris  ex  siniplici  et 
antiqua  recepti  vita,  (|ua  piiblicc, 
qua  privatirn  inimicitias  denunciare  : 
de  quo  liltcrarurn  decus  ad  Taciturn. 
Hoc  a<ldi  vclirn,  aiuicitiam  qui  re- 
nimtiabat,  ctiani  intcrdicebat  domo. 
Tacitus  1.  V.  '  Sed  Ciisar,  missis  ad 
Senalum  littcris,  diiseruit  morem  fu- 
isse  niajoribus,  quoties  dirimerent 
amicilias,  interdiccre  domo,  eum  fi- 
nem  gratia-  ponere.'     Et  ut  publicc 


Fecialis,  ita  (juandoque  privatiih  pra2- 
co.  Clemens  Alexandrinus,  *  Ami- 
citiam,quam  diu  colueiat,missoprje- 
cone  renunciavit,  non  quod  poenite- 
ret,  sed  quod  fortuua*  statim  perti- 
niesceret.'  Schegkius. 

Quntnorfilius  susluHt]  Emendandns 
igitur  Flinius  Nat.  Hist.  1.  Xili.  13. 
ubi  vulgo  ita  legitur  :  '  O.  Metellus 
Macedonicus,  cum  vi.  liberos  relin- 
queret,  xi.  nepotes  reliquit.'  Repo- 
nendum,  iv.  liberos,  Ita  etiam  ipse 
Piinius  cjiisdem  libri  c.  44.  ut  Vale- 
rium  Maximum,  Aurelium  Victorem, 
et  alios,  niittam.  Est  tamen  apud 
B.  Augustinum  1.  ii.  23.  de  civitate 
Dei:  '  Metellus  Romanorum  lauda- 
tissimus,  qui  liabuit  v.  filios  consula- 
res,  etiam  reruin  tcmporalium  felix 
fuit.'  Sed  bic  quoqiie  reponendiun 
arbitror  iv.  Nulla  menda  crebriora, 
qnam  circa  numeros.  Vossius. 

Rostris]  More  majorum,  quera  et 
grapliice  Polybius  1.  vi.  exprimit : 
*  Si  quando  apud  eos  quispiam  ex  il- 
lustribus  viris  ox  hac  vita  decesserit, 
elato  fiinere  portatur  cum  reliqna 
poinpa  ad  rostra,  .sic  dicta,  in  forum  : 
et  nunc  stans  conspicuus,  inmc  obvo- 
lutus,  idque  raro,  iiniversa  plebe  cir- 
cumstante,  rostra  adsccndit,  si  qui- 
dem  filius  adultus  supersit,  ac  prae- 
sens  existat,  sin  vero  alius  quispiam 
ex  ipsius  genere,  ac  demortui  virtu- 
tes,  et  quae  in  vita  praclare  gessit, 
depm-dicat.'  Et  statim  :  '  Ubi  au- 
tcm  praeclarus  aliquis  ex  domesticis 
iiltimum  diem  obiit,  instituunt  fune- 
ris  elationem,  et  circnmfusi,  qui  si- 
millimi,  magnitudinc  et  reliqua  sta- 
tura  videntur,  vestitnm  usurpant,  si 
vel  consul  vel  Imperator  fuerit,  pur- 
pura circinndatum  ;  si  censor,  purpu- 
reum  ;  si  triiimpbum  cgit  Tel  tale 
quid  pcrfecit,  auro  contextum.  Igi- 
tur isti  curru  incedunt :  fasces  vero 
et  secures  ac  reliqna  principatibus 
consueta  secundum  dignitatem  cu- 
jusque  praBcednnt,  qua,  duni  in  vivis 
cBset,  in  Rep.  eminuit ;  iibi  ad  rostra 


HISTORIiE   ROMANiE   LIB.   I.   12. 


2\)5 


venlunt,  cuncti  ex  oidine  sellis  ele- 
j)hantinis  sedent,  quo  spectaculo 
baud  facile  potcrit  spectari  pnlcrius.' 
I'rimiis  Poplicola  supreme  liiutnm 
]audavit ;  quo  deinde  ad  feniinas,  et 
Impcratorum  a?vo  ad  juvcnes  pro- 
gressuni.    Suetonius,  Die.  Schegkius, 

Quafuorjilii]  Uno  practore,  tribus 
consularibus,  duobus  triumpbalibus, 
lino  censorio.  Plinius  lib.  vii.  Adi 
auctoreni  Virorum  Illustrium.  Idem. 

Canditlatus^  Qui  eniin  ambiebant 
inagistratum,  candidis  vestibus  ute- 
bantur. 

Cap.  1 2.  Gravibus  in  Romanos  contu- 
meliis]  Justin,  xxxiv.  1.9.  *  legates 
quoque  ipsos  Romanorum  violassent, 
nisi  audito  tuniultu  trepidi  fugissent.' 
Flor.  II.  10.  3.  '  oratione  violates'  ait. 
Cicero  pro  leg.  Man.  5.  '  ob  legates 
superbius  appellatos  eversam  Corin- 
thum '  testatur.  Sed  niniiruni  spe- 
ciose  sonabat  in  auribus  liominum, 

*  caussa  belli  in  violationem  legato- 
rum  rejecta ;'  quippe  quo  nomine 
juste  suscipi  bella  communiter  exis- 
timabant :  quaravis  non  alia,  quam 
quae  raox  Carthaginem  dicitur  op- 
pressisse,  invidia  Komanos  impulit, 
lU  caussas  belli  quaererent  adversuni 
Corintliios,  et,  quia  quaerebant,  iuve- 
uirent.  Boeclerus. 

Adoptatutn  a  Scipione]  Cum  Velleio 
facit  Livius  1.  XLiv.  44.  '  P.  Scipio, 
Africanus  et  ipse  postea  deleta  Car- 
thagine  appellatus,  naturalis  consulis 
Paulli,  adoptioue  Africani  iiepos.' 
Et  Valerie,  iii.  7.  5.  '  Aviti  spiritus 
egregius  successor  Scipio  j^imilianus' 
vocatur,  itemque  Florus  ii.   15.  12. 

*  Hunc,'  inquit,  '  Paullo  Macedonico 
procreatum,  Africaui  illius  niagni  fi- 
lius  in  decus  gcntis  assumserat.' 
Tbemistius  Orat.  5.  de  pace  ad  Va- 
lent.  2/fi7riW  5e  d  fxeyas  fxuvos,  d  tov 
■ndvv  S/ctTTiWos  viSovs,  Jkc.  Quanquam 
nescio,  cur  doctissimo  Rcuio  vertere 
placuevit :  Magnus  die  Scipio,  Maximi 
illiiis  Scipionis  adoptivus  Jilius :  cum 
vel  ex  Polluc.  m.  2.  constct  vlSovv 


nepotcm  significare.  Nisi  fors  Vir 
Magnus  illis  adhibuit  fidem,  qui  ab 
ipse  Africano  adoptatum  iEmiliaaum 
credidere.  Idem. 

Consul  creatus  est]  Adniteote  Ca- 
tene,  qui  dicebat,  '  Reliquos  qui  in 
Africa  militarent,  umbras  militare, 
Scipionem  vigere.'  Epitome  Livii, 
Appianus  Punicis,  Valerius  1.  Tin. 
Schegk. 

Cum  ante  in  Hispaniu']  Vid.  Lfv. 
Epit.  48.  et  49.  Victor.  58.  Plin. 
XXX vir,  1.  Boeclerus. 

Murali  corona]  De  coronis  Gellilis 
Noct.  Att.  I.  V.  6.  Has  autem  tp- 
censet,  triumphalem,  obsidionalem, 
civicam,  muraleni,  castrensem,  et  na- 
valem.  Corona  obsidionalis  erat  gra- 
minea,  civica  ex  quercu,  muralis  vel- 
uti  muri,  castrensis  valli  figura  in 
apice  insigniebantur.  Vide  Stewechii 
Comment,  ad  Veget.  p.  102. 

Obsidionali]  Propter  octe  cohortcs 
obsidione  vallatas  consilio  et  virtute 
servatas.  Scriptor  virorum  IUu.<«tr. 
Schegkius. 

Ex  provocaiione]  Apud  Intercatiani 
a  lege  provocatus,  opima  spolia  re- 
tulit,  quod  notabis.  Florus,  Appia- 
nus Hispanicis,  Epitome  Livii,  alii. 
Idem. 

Ipse modicusviiliim]  Ita loqui  amaut 
boni  auctores.  Sallustius  Historia- 
rum  1.  III.  '  Ingens  ipse  viriom  at- 
que  animi.'  '  Dubius  consilii:'  et  1. 
IV.  '  Anxius,  impetens,  nimius  animi.' 
Et  infra  sa;pe  Noster.  Idem. 

Tcrnporis  nuxis]  Editio  prima,  quam 
ultius  ejus  tcmporis  noxia.  Hinc  fece- 
rim,  ^wawj  ullis  ijus  temporis  noxis. 
Non  enimvult  numquam  eos  peccasse 
aut  nocuisse,  sed  non  illo  tempore, 
cum  decretum.  Idque  verum  est. 
Lipsius.  Ullis  ejus  temporis  noxis]  Re- 
cepi  in  textum  correctioncm  Lipsia- 
nam.  Quanquam  enim  nullo  modo 
credam,  Velleium  ita  scripsisse,  vide- 
batur  tanien  facilius,  quaui  illud  aU 
teruni,  in  codicibus  re[)ertura  :  quam 
ullius  ejus  temporis  noxia:.     Possunt 


29e 


NOTiE   VARIORUM    IN    PATERCULI 


quidem  ilia  vrrba  pendere  ab  ini't- 
dia  :  sod  id  dmiiis  vidctiir,  qiiam  ut 
facilitntein  A'clloianani  leforat.  Mul- 
to  minus  subaiidiverim  per  lle.Ueiiis- 
niiini  caiissa,  (|iiod  coiitextiis  (ad  cu- 
jns  sini))licitatein  conipctentiamquc 
plurimumattcndeiidiimarl)itror)pror- 
sns  rcptuliaro  vidctiir.  Nil  dnbito, 
verani  lectioiieni,iit  in  coiriipto  loco, 
ignorari.  Qiialibiis  locis,  neniini  vcl 
instiltandiim  vcl  applandeiuliim  jtidi- 
co.  Boeclerus. 

Carthtip;o  dinita]  Incensa.  Hora- 
tius  Carinin.  1.  iv.  ()d.  8.  '  Non  in- 
c<?ndia  Cartliaginis  inipi-<r,  Kjiis,  qui 
domita  nomen  ab  Africa  Lucratns 
rcdiit,  clariiis  indicant  Laudes, quam 
Calabra^  Pierides.'  Et  libro  Epodwn 
Od.  septiina  :  '  Non  nt  superbas  in- 
▼ida  Cartliaginis  Komanus  arces  nre- 
ret.'  Lt  rionis  1.  ii.  c.  15.  per  con- 
tinnos  decern  ct  septeni  dies  vix  po- 
tuissc  incendium  exstingui  tradit. 
Et  aratrum  passa.  Modestiniis  JC. 
1.  si  nsus  fructus.  D.  qnibus  modis 
usiis  frnctus  aniittatur :  *  Si  usus 
fructus  civitati  legetur,  et  aratrum 
io  earn  inducatur,  civitas  esse  desi- 
nJt,  ut  passa  est  Cartbago.'  Schegk. 

Annis  DCLXvii.]  Abit  ase  Vellcius, 
£i  scriptura  sincera.  Supra  enim 
monuit  lxv.  an.  Carthaginem  ante 
nrbem  conditam.  Igitiir  exacting 
constarct  cum  Eutropio,  qui  dclxx. 
annos  exprimit.  Pugna  quoque  de 
tempore  hujus  secundi  belli  Punici. 
Li  vii  Epitonia  cnin  Orosio  et  Eutropio 
initjiim  ponit  altcrum  et  sexcentesi- 
mum  annum  U.  C.  Et  intra  quintum 
postqnain  cciptum,  consunmiatum. 
Dissentiunt  Fasti,  qnibus  U.  C.  ann. 
l)Civ.  Ha-c  curatius  tractare  Fasto- 
graphoruiii  est.  Idem. 

Ante  annos  ccxcvi.]  Justa  compn- 
tatio,  ccxcii.  Paiillo  ante  etiam, 
CLXXIV.  LifsiuH. 

Si  wtmen  uxquani]  Ita  legit  Lipsiiis : 
6'i  nomtn  usfpiam  stantin  mantret  Car- 
thaginis  (adeo  odium  ccrlaminibus  or- 
tUM  ultra  milum  dwatf  ct  ne  in  victoa 


quidem  deponitur)  ncque  ante  inviM  east 
desiit,  quam  esse  desiit. 

Invisum'\  Non  est  necesse  base 
avellere  a  gnoma  superiore,  si  modo 
i7ivisum  interpreteris  ac  si  neutri  es- 
sct  generis,  notaretqne  rem  invisam. 
Gruter. 

Cap.  1.^.  M.  Manlio]  M.  Manilio 
ex  Fastis  Capitolinis,  et  nniversa  his- 
toria  (ita  et  Sigon.)  Manutius. 

L.  Mummius~\  Ita  recte  legit  B. 
Rlienanus,  cum  ante  legeretur  A. 
Mnmmius. 

fiovis'\  Nobiles  erant,  quorum  ma- 
jores  imagines  habebant :  Novi,  qui 
suas  tantum,  non  majorum  imagines 
ex  virtute  partas  habebant,  Novis'] 
Ecce  disertim  inter  novos  homines 
JMummium  ponit  Velleius.  Atqtii 
Valerius  Maximus  1.  vi.  4.  *  nt  no- 
bilera,  ita  enervis  vitse,'  dicit.  Seil 
non  dubium  mihi  est,  quin  apud  eum, 
ignobilem  rescribi  debeat.  Vossins. 

Auctor'\  Hie  ego  nihil  mntarera  r 
est  enim  auctoVy  quasi  oaussa,  quia 
primus  ipse  et  pauci  precterea  doc- 
trinas  in  urbem  Romam  induxerimt. 
Manut.  Auctor']  Nimia  pro  Scipione 
laus,  fuisse  doctrina?  omnis  auctorera. 
Scribo,  /alitor :  ct  id  Principi  ac  mi- 
litari  viro  convenit.  Lipsins.  Actor'] 
Quod  Lipsins,  malit  fauior,  prime, 
non  opus  erat,  cum  adiniratio  jam 
favorem  includat :  delude  iiimium  de 
Scipione  elogium  videri  non  debet, 

*  ad  quern  Tcrentii  scripta'  (id  est, 
luculentissimum  et  incomparabile 
tlegantioris  doclrina;  monumentum) 

•  refcruntur '  a  vcti-ribus,  teste  Fabio 
X.  1.  Licet  enim  banc  opiuionem 
impugnet  Donatiis,  probat  ea  tanieii 
satis  cvidenter  judicium  antiqiiitatis 
de  doctrina  Scipionis.  Neqne  res 
cxemplis  caret,  si  Julium,  Octaviuni, 
Annibalcm  aliosquc  cogitemiis.  Boe- 
clerus, 

Polybium}  Qui  Scipionis  socius  fuit 
in  exptditione.  Ainniian.  Marcell. 
XXV.  7.  *  Legcrat '  (Jiilianiis) '  /Lnii- 
liauuni  Scipiouciu,  cum  Listuriuruua 


HISTORIiE   ROMANS    LIU. 


14. 


207 


conditorc  Polybio  Megalopolitano 
Arcade,  et  triginta  militibiis,  portam 
Carthaginis  impetii  siinili  subfodisse.' 
Unde  facile  drpiehendimtis,  pia;ci- 
puorum  Sci|)ioius  openim  sociuin  et 
adjutorem  fuis.se  Polybium  :  cujus 
equideni  prudentia  gereiidanimqiie 
rernni  peritia,  cum  prtecelleiite  iiige- 
nio  veluti  certat  in  gravissimo  His- 
torianim  opere  :  quod,  singular!  in- 
stitute politico  inforniatioiiis  atque 
disciplina?,  omnium  inter  Gra;cos  iu- 
dustriam  superat.  Post  ipsum,  Dio- 
nem  video  hauc  viam  praeclare  insti- 
tisse  ;  nam  et  hunc,  respectu  iraiSiv- 
<T(ws  irpayixaTiKTJs,  accuratiorem  et 
profectui  civilis  viri  accommodatio- 
rem  ceteris  judico.  Polybiauae  His- 
toriae  praestantiani,ante  illustrem  Ca- 
saaboni  operam,  paucis  iu  mentem 
venit  sus'picaii;  cui  propterea  pluri- 
mum  debent  prudentiaj  solidioris 
studia.  Vid.  Praefat.  operi  prajfixam  : 
et  Ger.  Jo.  Voss.  de  Graec.  Hist,  i,  9. 
Idem. 

Panatiumque]  Tullio  de  fin.  iv.  9. 
vocatur  '  homo  imprimis  ingenuus  et 
gravis,  dignus  ilia  familiaritate  Sci- 
pionis  et  La;lii  Panzetius.'  Felicera 
tantis  aniicis  Scipionem !  quorum 
convictio  uon  mode  prudentiae,  sed 
virtutis  eximia  potuit  exempla  sup- 
peditarc.  Non  enira  ex  acutis  et 
callidis  ad  vaframenta  consultoribus 
lucre,  quales  liodie  iu  deliciis  et  ho- 
nore  habentur  :  sed  qui  '  nihil  utile 
uisi  quod  honestum  esset,'  crederent, 
sicnt  Pan'tctium  diserte  Cicero  ;  Po- 
lybitmi,  sua  satis  supcrque  commeii- 
dat  historia  ;  gravis  scilicet  et  per- 
petua  lion  virtutis  minus  generosa?, 
quam  gravioris  sapientiae  magistra. 
Idem. 

Elegantius']  Erit  forte,  qui  diligen- 
iius  malit.  P>go  pro  hoc  idem  istuc 
esse  aio ;  idque  attestabitur  mihi,  qui 
paullo  diligentior  fuit  Gelli  lector. 
Et  vero  eleganter  quid  est,  nisi  cum 
eiectu  seu  delectu  ?  quia  elegaus,  nisi 


qui  eligit,  diligit,  lectaque  amat  ot 
usurpat  a  Acidal. 

Dispunxil]  Verbum  sollemne  Nn- 
mulariorum,  et  qui  medium  Janum 
adsident.  Seneca  de  Bcnefic.  1.  iv. 
c.  31.  '  Apud  me  istae  acceptorum, 
expcnsorumque  rationes  dispungen- 
tur.'  Hinc  TcrtuUiano,  '  Deus  me- 
ritorum  judex  et  dispunctor.'  Libe- 
ralia  vero  Scipionis  studia  ex  liisto- 
ricorum,  et  passim  Ciceronis  libris 
abunde  in  mundo  :  de  qnofertHr,dix- 
isse,  '  Nunquam  se  minus  otiosuui 
esse,  quam  cum  otiosus  ;  nee  minus 
solum,  quam  cum  solus  :'  magnifica 
vox  et  magno  viro  ac  sapiente  digna. 
Schegkius. 

Capta  Corintho']  Ann.  iii.  Olympia- 
dis  CLvi.  Plinius  1.  xxxiv.  2.  Pau- 
sanias  Olymp.  clx.  propter  legatos 
Romanos,  dubium  an  et  nianu,  certe 
oratione  violates.  Florus  1.  ii.  16. 
Cicero  pro  L.  Manilla,  Pausauias, 
Zonaras  torn.  2.  ^ris  Corinthiaci 
originem,  mixturam,  nobilitatem  gra- 
phice  Plinius,  Florus,  et  elegantissi- 
mus  Muretus  Variar.  I.  vii.  5,  descri- 
bunt.  Idem. 

Corinthiorumi  Nimiam  Corinthio- 
rum  ffistimationem,  quam  hie  per- 
striugit  Velleius,  '  furorem '  vocat 
Seneca  de  Brev.  Vit.  12.  Boeclerus. 

Quin  hue  prudentia]  Burrerius  le» 
git,  quia  hac  prudentia. 

Cap.  14.  Priorem  hvjus  voluminis] 
Mirum  quantopere  liic  ha;sitarit  sum- 
nius  vir  Justus  Lipsius.  Desiderare  se 
ait  priorem  illam  partem,  ubi  auctor 
noster  similiter  colouias  enumeravit, 
quae  ante  Romam  a  Gallis  captani 
sint  deductas.  Statuit  igitur,  Velleii 
historian!  olim  in  plures,  quam  duos 
fuisse  libros  divisam.  Ego  plane  ab 
ejus  sententia  recedo.  Et  faciuut 
pro  me  ha?c  ipsa  Velleii  verba,  e 
quibus  ille  se  explicarc  uon  potuit, 
Sensus  est :  Statui  hie  abrumpere 
priorem  partem  operis  mei,  ordiri- 
que  posteriorem,  ubi  iuseruero  quae- 


299' 


NOTyE   VARIORUM    IN    PATERCULl 


dam  dc  temporibns  Coloniarnm.  Un- 
de  ipxe  postca  Vellcins  ait,  particii- 
1am  banc  operis  formam  propositi  ex- 
ccdcvc.  Ttaquc  vere  tK^affiv,  sive 
excursnm  dixeris,  qtia*  bine  usque  ad 
initiiim  libri  postcrioris  seqniintur. 
Vossitui,  Priorem  hujus  voluminis]  Di- 
gressio  nobilis  dc  coloniarnm  dcduc- 
tione  et  civitatum  propagatioue  :  cui 
siniilis  est  ea,  qiiin  logitur  posteriore 
voluminis  parte  (volumen  enim  boc 
loco  notat  totum  opus  Velleii)  id  est, 

II.  38.  et  39.  dc  Provinciarum  ori- 
gine.  Quaerat  autem  forte  aliquis, 
quomodo  brevitati  Vellcianoe  convc- 
uiunt  ista;  iK^durets,  niajoris  diverti- 
cula operis  ?  Quomodo  item  ad  hujus 
loci  institutum  pertinct  coloniarnm 
reccnsio  ?  Spectanda  enim  in  digres- 
sionibus  ha;c  talia  ostendit  CI.  Vos- 
aius  de  Art.  Hist.  22.  De  cohassione 
ut  hie  aliquid  comminiscaniur,  non 
Tidetur  opus  esse  :  cum  Vellcins  ipse 
tltilitatem  potius  ct  rh  a^ioixvrjfxSvevTov 
hujus  notitiae,  qnam  euKatpiap  sibi  pro- 
positara  significet.  Quie  ratio  vel 
sola  apnd  seqiios  judices  ad  veniam 
et  laudem  valere  potest.  Sicut  nee 
compendia  unius  omnia  generis  sesti- 
manda,  imiusqiie  legis  rigore  con- 
stringenda  sunt.  Est  enim  boc  opns- 
ctiluni  Velleianum  ex  iis,  '  quae  in 
minorc  qnidem  anihitn,  omnem  ta- 
men  niajoris  et  pragmatici  operis  ar- 
tcm  moreniqup  retinent.'  Boeclerus. 

Deducta  ait  coloniii]  Totam  banc 
egressioneni  Velleianani  veluti  com- 
mentario  illustravit  Sigonius  de  An- 
tiq.  Jur.  Ital.  1.  ii.  Sicut,  quae  de 
militaribus  mox  dicuntur  1.  in.  nbi 
et  siippltt,  quam  Velleio  practerire 
placuit,  '  miiitariinn  coloniarnm  re- 
censionem.'  Ex  hoc  .Scriptore  et  Pig- 
bii  Fastis  petantnr  ea,  quae  cxpli- 
cando  Nostro  idonea  hue  transcri- 
benda  ncntnpiani  judiravimiis.  Idem. 

fl}ilU(triMrn]  De  coloniis  vcro  niili- 
tAribus   erudite  di^iserit  Sigonius,  I. 

III.  4.  de  Antiqao  Jure  Italic.     Ut 


nihil  habeam,  quod  addam  ;  nisi  qnod 
earundem  etiam  mentio  sit  in  monu- 
mento  Ancyrano.  Vossius. 

Civitates  propagatas]  Quas  eivitates  ? 
logi  et  flocci.  Scribe,  c!i"t<«rtem  pro- 
pag-afam,  singulari  numero  :  et  accipe 
de  Komana.  Ego,  inquit,  colonias 
recensebo  :  et  eadem  opera,  commu- 
nicatam  cum  finitiniis  civitatem,  U- 
trumque  enim  ad  ampliationem  im- 
perii spectat :  sive  cum  missi  in  ex- 
teros  e  civibus  coloni,  sive  cum  ex- 
teri  admissi  in  cives.  Ciarum  hoc 
ex  ipso  contextu  Velleii,  cui  passim 
inseritur,  '  Aricini  in  civitatem  re- 
cepti :'  item,  *  Aceranis  civitas 
data  :'  et  plura  tu  vide.  Lips.  Civi- 
tates propaf^atas]  Lipsius  voluit  civi- 
tatem propag.  scilicet  de  jure  civitati 
dato,  sicnti  passim  sequitur.  Videtur 
tamen  idem  sensns  e  leclione  usitata 
(qnam  non  temere  mutare  debemus) 
prodire.  Quidni  enim  propagantur 
civitates,  dum  conimnnione  juris  Ro- 
mani  civitates  denuo  quasi  fiunt ;  id 
est,  tales,  sive  Romano  jure  gauden- 
tes  ?  Boeder. 

Sutrium]  De  sequentibus  coloniis 
vide  Cluv.  Ital.  Ant.  Sutrimi]  Sa- 
trium  Livius,  Pliniusque  nominanti 
Silins  tamen  Sutrium  agnoscit,  1.  i. 
18.  '  Sabatia  quinque  Stagna  tenent, 
Ciminique  lacuni,  qui  Sutria  tecta.' 
In  antiqua  cpioque  inscriptione  *  Su- 
tria colonia'  nominatur.  Dissentit 
a  Livio,  et  aliis,  Vclleius  in  annorum 
rationc :  siqnis  tempora  distinguit 
ordine  consulum,  qui  a  Vellcio  uonii- 
nantur.  Manutius. 

Setina]  Manutius  legit  Setia. 

Nepel  I^go,  Nepet.  Ita  scriben- 
dnm  ejus  urbis  nomen,  decent  Cha- 
risius,  ac  Priscianus.  Nee  aliter 
apud  Livium,  aut  Plinium,  legas. 
Ptoiemno  est  NeVera.  Interim,  ut 
hoc  dubiteni,  tacit  Procopius  1.  xv. 
reriiiu  (iotb.  cui  iirbs  hiec  N«r«  vo- 
catur.  Imo  et  similiter  '  colonia  Ne- 
pensis'    dicitur   Frontino.     Nam  a 


HISTORT^E    ROMANS    LIB.   I.  14. 


299 


Nepet,  fit  Nepetensis.  Vossius. 

Abhinc  annos]  Viileatur  ad  hunc 
locum  oninis  antiquitatis  condiis  pro- 
jnus,  SteplianiisPigluus  in  fastis  suis. 
Gruterns. 

Campanis  data  est  civitas]  Imo  ante 
data,  si  Livio  tides,  1.  viii. '  Campanis 
eqnitibus,  lionoris  caiissa,  quia  re- 
bellaie  ciioi  Latinis  nohiissent,  sine 
8nffrat;io  civitas  data.'  Id  ipse  re- 
fert  in  Consules  L.  Furium,  C.  Mae- 
vitim :  essetque  quadrienniiim  ante 
Velleii  notam.  Sed  enini  Livius  ibi 
sFgnate  de  eqnitibus  tantum  comme- 
morat,  Noster  de  Campanis  universis. 
lUi  ergo  beneficio  hoc  priores  affecti. 
Lipsius.  Ciuitas]  De  jure  civitatis 
et  suffragii  vide  Sigonium. 

Interjecto]  Consule  et  ad  hunc  lo- 
cum amicissimi  Pighii  elaboratissi- 
nios  Fastorum  libros ;  quos  cum 
morte  praaventus  non  absolverit,  ma- 
nebit  perpetuo  imperfecta  Venus  ilia 
bistorica.  Gruterus. 

Alexandria]  Idem  Patavinus  con- 
ditam  vult  C.  Poetilio,  L.  Papirio 
Cursore  Coss.  et  Solinus  cum  eo, 
cap.  35.  itemque  Cassiodorus.  Hoc 
esset  quadriennio  serins,  quam  pro 
Velleii  calculo.  Lips. 

Tatracinani]  hipsias  Tarracina:  mo- 
net  Raphel.  in  Var.  Lect. 

Luceria]  Decennio  toto  Livius  dis- 
sentit.  Quid  ista  fastidiose  colligam  ? 
Commentarins  proprins  huic  rei  in- 
stitnendus  sit :  quam  tamen  satis  in- 
dustric  HbaruDt  Sigoniuset  Onufrius, 
boni  viudices  rerum  Romanarum. 
Lips. 

At  quintum]  Vnlgo,  ad.  At  quin- 
tum]  E.  V.  sic  habet :  flrf  quintum  Fa- 
bioque  Decio  Mure  quarto  Cons,  quo  an- 
no, ^c.  Locum  hunc  verae  ac  genui- 
me  lectioni  suae  sic  restituendum  pu- 
to.  Qui  aliquando  veterum  exem- 
plaria  evolverunt,  saepicnle,  imo  fere 
semper  et  ubique,  t  pro  d,  et  rursum, 
d  pro  t,  legerunt ;  ut  haut  pro  haud  ; 
aput  pro  apud ;  et  at  pro  ad,  multaque 
bujiismodi.    Noveruntiteni  pleraque 


veterum  exemplaria  sine  tnajusculis 
literis,  sine  punctis ;  demum  etiam 
sine  onmi  sentcntiarum  discrimine 
scripta.  Burrerius. 

Decio  Mure]  Legendum,  juxta  Ur- 
sinum,  P.  Decio  Mure,  non  ut  vulgo, 
Q.  Decio;   cui  et  astipiilatnr  Lipsius. 

cccxx.]  Ita  emendat  Burrerius  ei 
vetusto  exempl.  Antea  erat  cccxxx. 
cccxx.]  Verior  suppntatio  cccxiix. 
et  paiiUo  post  pro  Cossam  nialim  Co- 
sam.  Raphel. 

Cossam]  In  Ms.  fuit  Cosa.  Lego 
Cosam.  Et  ita  liujus  urbis  nomen  e- 
tiam  scribunt  Virgilius,  Suetonius, 
Rutilius,  Antoninus,  Martianus  Ca- 
pella,  aliique.  Forsan  et  ipse  Vel- 
leius  lib.  ii.  ubi  tamen  potior  lectio 
fuerit  Compsam.  Plerique  alii  Cossam 
noniinant ;  quod  tantundem  est,  ut 
alibi  nionemns.  Apud  Obsequentem 
mendose  legitur,  Consa.  Errori  for- 
san locum  dedit  Hirpinorum  Compsa. 
Idem  tamen  nomen  etiam  obtinet 
apud  Epitoniatorem  Livii  lib.  xii. 
Sed  recte  quoque  illic  Sigonius  ac 
Cluverius  Cossa  emendarunt.   Vossius. 

ccc]  Jure  hie  illud  ferme  repetit, 
cum  desint  tres  anni  ad  justum  nu- 
merum  ccc.  snpplendnm. 

Beneventum]  Colonia  cum  deda- 
ceretur  adpellari  cceptum  melioris 
ominis  caussa  ;  nanique  earn  urbem 
antea  jxaKdtvTa  adpellarunt.  Festus, 
et  ibi  divine  Scaliger.  Schegkius. 

XXII.]  Manutius  legit  xvii. 

Frcgelkcque]  Car.  Sigonius  Frege- 
ncBque. 

Floralium  ludomm]  Florales  Uidi 
niense  Aprili  instituti,  hoc  est,  4, 
Cal.  Maii.  Anno  ab  U.  C.  516.  idque 
ex  Sibyllee  oraculis,  ut  omnia  deflo- 
rescerent  bene,  in  quorum  jocis  JEdi- 
les,  teste  Porphyrione,  spargebant 
populo  cicer  et  fabam,  et  eodem  spec- 
taute  nudabantur  mulieres.  Trahunt 
nomen  a  Flora  mnliere,  quae  cum 
maguas  opes  meretricio  qua;stu  ac- 
qnisivisset,  populuiu  Romanum  ha&re- 
dem  reliquit  cum  magna  pecnnise  vi, 


300 


NOTJE   VARIORUM    IN    PATERCULI 


ex  ciijus  foenorc  smis  dies  iiatalis  ce- 
lebrarctiir  cditioiie  liidoiiim,  quo* 
Floralia  dixeriuit.  Sed  quod  Senatiii 
flagitio«imi  id  videbatiir,  ut  scribit 
Lactantius,  ab  ipso  nomine  argunien- 
tum  snmi  placuit,  ut  pudenda;  rei 
qua;dani  dignitas  addeietur,  Deam- 
qne  esse  finxerunt,  qua;  florlbus  praa- 
esset,  eamque  oportere  placaii,  ut 
fniges  cum  arboribus  aut  vitibus  bene 
florerent.  Eum  coloreni  sccutus  O- 
vidius  in  Fastis,  non  ignobilcm  nym- 
pbatn  fuisse  canit,  cui  nonien  fuerit 
Chloris,  qua-,  Zepliyro  coUocata  in 
matrimonium,  dotis  loco  id  muneris 
a  ciarito  acceperit,  ut  omnium  florum 
potestatem  baberet.  Digna  quoque 
Poeta;  verba,  quae  subtexantur: 
'  Chloris  eram*  (inquit)  *  quas  Flora 
Tocor,  corrupta  Latino  Nominis  est 
nostri  littera  Gra;ca  sono.  Chloris 
eram  N'ymphe  campi  felicis,  ubi  au- 
dis  Rem  fortunatis  ante  fuisse  viris.' 
Etpostea:  'Est  mihi  fa;cundus  do- 
talibus  hortus  in  agris :  Aura  fovet, 
liquida;  fontc  rigatur  aquae.  Hunc 
mens  implevit  gencroso  lloremaritus, 
Atque  ait :  Arbitriiim  tu  Dea  lloris 
habe.'  Fungerus. 

Cap.  15.  A  Lupercali]  Servius  di- 
cit  fuisse  speluncam  sub  monte  Pala- 
tine, in  qua  capra  lucbatur,  id  est, sa- 
crificabatur.  A  Lupa  nutrice  Konuili 
uomen  accepisse  Ovidius  volnit.  Teni- 
pli  hnjiis  saccrdotfs  Luperci  appel- 
lantur.  Vide  Valer.  lib.  ii.  et  Marlian. 
Topogr.  Kom.  lib.  ii.  c.  12. 

Thiatrum  facere]  Lapidcum,  cum 
antca  tumnltu.irium  ex  ligno,  aiunt 
docti  viri,  extrueretnr.  (Juibiis  non 
adsentio.  Valeriun  ecce,  cum  Livio 
lib.  xi.viii.  Orosio  lib.  iv.  c.  21.  Au- 
gugtiuo  De  civitat.  Dei,  lib.  i.  c.  31. 
tradit  excopitatam  ct  inrlioatam  banc 
rem  ab  bis  censoribiis:  cf.tcrum  auc- 
tore  .Scipione  Senafusconsulto  caii- 
tum,  ne  quis  in  urbc  i)ro|)ius  ac  niillc 
passus  bubsellia  posuishc,  sedcnsvc 
ludos  spcctare  vellet.  Lt  aijsque  his, 
vel  forte  argumentum,  quo  inter  om- 


nos  constat  L.  Mummium  principetn 
temporarium  e  iigno  extruxisse  thea- 
trum,  Movcntur  doctissimi  viri  anc- 
toritate  Ausonii,  cujus  versus  propter 
clegantiam,  et  quia  clara  lux  huic 
loco,  adscribo:  '  et  Atticis  quoqne, 
Quibus  theatrum  curiae  pr»betvicem 
Nostris  ncgociis  sua  loca  sortito  data. 
Campus  comitiis,  ut  conscri{itis  curia, 
Forum  atque  rostrum  scparat  jus  ci- 
vium.  Una  est  Athenis,  atque  in  om- 
ni  GroDcia  Ad  consulendum  publici 
sedes  loci.  Quam  in  urbe  nostra  se- 
ro  luxus  condidit.  yEdilis  olira  sce- 
nam  tabulatamdabat,  Siibito  excitata 
nulla  mole  saxea.  Mura-ua  sic  et 
Gallus.  ISota  eloquor:  Postquam 
potentes  nee  verentes  suuituum  No- 
men  perenne  crediderunt,  si  semel 
Constructa  moles  saxeo  fnudamine, 
In  omne  tcmpus  couderet  ludis  lo- 
cum :  Cuneata  crovit  ha'c  theatri  im- 
manitas,  Pompeins  banc,  et  Balbus 
et  Caesar  dedit  Octavianus,  concer- 
tantcs  sumptibus.'  Non  pugnat  hie 
locus,  niagis  a  nobis.  Ante  ilia  tliea- 
tra  fuisse  negamus,  non  post  ilia ; 
qua;  Ausouius  aperto  seusu  intelligit : 
ct  dc  quibus,  ut  statini  post  ludos 
destriierentur,  leges  latas  Tertullia- 
nns  in  Apologetico  docet.  Vide  et 
Seal.  Auson.  Lcct.  lib.  ii.  c.  1.  Schegk. 
Cui  hi  demoUendo]  In  demoUendo, 
dixit,  pro  ut  demoUrclur.  Vel  lege, 
imlundo:  ut  sit:  Molicnli  theatrum 
Cussio  consul  Scipio,  civitatisque  summa 
scveiitas  rcstitit.  Historia  patet  ex 
Valcrio,  Appiano,  Epitome  Liviaua, 
Augustino  dc  civitate  Dei,  Orosio. 
Quod  tamenScipioui  consul!  (sic  enim 
lcg<ndum  puJo,  non  Ca'pioni)  Vellei- 
us  et  Appiiinus  tribuiuit,  id  ex  Epi- 
tome, et  Fastis  Capitolinis,  ptKt  con- 
sulatuni  esse  factum,  plane  constat. 
Munulius.  Cui  in  dimoliendo]  Sen- 
tentia  clamat  IcgcMubun  cmoliendo. 
Cocpcrat  moiiri  theatrum  :  emoliri 
non  potuit,  civitate  et  .Scipione  re- 
sislente.  Lipsius.  Cui  in  demoUendo] 
Lipsius  emoliendo  sub»t1tuebat.    Aci- 


HISTORIyE    ROMANiE    LIB.   I.   15. 


301 


daliiis,  tui  in  demolicndo.  Gnifcrns 
ilia  verba  in  demolicndo  plane  abjicit. 
Sed  tortasse  siniplicissinie  dcmoUri, 
pro  moHri,  accipimus.  Beecler.  Cui  in 
demoliendv]  Deiivativuni,  pro  i<rimo, 
moliendo.  Sic, '  Deamo  tc,  Syre,'  pro 
amo,  Tercnt.  Hcaut.  Act.  iv.  Sc.  6. 
'  Detexeie,'  pro  texere,  Virgilio  E- 
clog.  II.  et  SulpiticB  in  Satyra.  Ita 
etiam,  '  partmn  non  deformatnm,' 
pro  nonformatum,  dixit  Sulpitius  Hist. 
Sac.  lib.  I.  Qiialia  passim  apud  auc- 
tores  obvia.  Uninn  jam  modo  Livii 
exemplnm  producam,  quod  viros  eru- 
dites hactenus  vexavit.  Libro  xxii. 
cap.  4.  de  pugna  ad  Thrasymenum  : 
*  Id  tantum  hostinm,  quod  ex  adverso 
erat,  adspexit:  a  tergo,  ac  super  ca- 
put detccta?  insidia;.'  Glareanus, 
cum  monuisset  dctecla  positum  pro 
siniplici  tcctcB,  hominum  doctissimo- 
rum  cavilios  effugere  non  potuit.  At 
ne  quid  ei  posthac  ogganniant,  au- 
diant  ipsum  Livium  eodeni  libro  lo- 
quenteni,  '  Ager  omnis  medius  erat 
prima  specie  inutilis  insidiatori :  quia 
non  modo  sylvestre  quicquam,  sed  ne 
▼epribns  quideni  vestitum  iiabebat : 
re  ipsa  natus  detegendis  insidiis,'&c. 
Vossius. 

Scipio]  Vulgo  CcBpio,  Scribendum, 
Scipio ;  idque  certum  est:  sed  an 
tunc  Consul?  Consularem  enm  fuisse 
et  jam  abiisse  lionore  illo,  Epitoma 
Livii  et  Fasti  evincunt.  Nam  de  Sci- 
pioue  Nasica  sermo  est,  qui  Consul 
secundum  fuit,  biennio  ante  Vale- 
rium  Messallam  et  Cassiuni  Longi- 
oum  Censores.  Quouiodo  ergo  (Con- 
sul id  impedierit  ?  Tameu  baud  te- 
mere  in  Veileio  niiitcm,  qui  tenipora 
fortassis  Censura^  hujus  aliter  diges- 
sit :  praesertim  cum  Appiauus  pro  eo 
I.  Civil.  T^  5e  auT^  XP'^''V>  in<iuit,  2/ft- 
tIwv  viraros  KadelKe  rh  Otarpov,  ov  Aei/» 
Kios  KdacTios  iipxeTo :  Eodem  tempore 
Scipio  Consul  diruit  theatrum,  quod  cce- 
perat  Lucius  Cdssius.  Lips.  Scipio~\ 
Rheii.  et  Cos,  Capio,  Quis  acri  pec- 
tore  nou  videt  kgeudum,  et  consula- 


ris  Scipio?  Non  animadverterunt  doc- 
ti  viri,  rh  Cos.  veteri  librario,  Consu- 
lem,  Consularem,  Consulatutn  denotare. 
Clarum  excmplis.  Infra,  '  Merula 
autem  qui  se  sub  adventum  Cinnae 
Cos.  abdicaverat.'  Hie  vir  doctus 
male,  consulis,  cum  flagitante  historia, 
consulatu  legendum.  Et  de  Lucullo  ; 
*  Qui  ante  septem  annos  ex  Cos.  sor- 
titus  Asiam.'  Vera  scriptura,  consu- 
latu, non  consule,  ut  quidam.  De  Do. 
labella,  *  atque  insignia  corripuisset 
Cos.'  legend,  consularia,  ut  rccte  edi- 
dit  Manutius,  non  consul,  ut  Gryph. 
Dixit  in  demoliendo,  derivatum  pro 
primaevo,  veteribus  Grammaticis  no- 
tatum  genus.  Schegkius. 

Sextio  Calvinol  Vulgo,  Sestio;  Ses- 
tio  Calvino'\  Scribendum,  Sex.  Calci- 
no:  nam  Sextus  familiaB  nomen  est, 
non  praenomen.  Sex.  autem  Domi- 
tius  Calvinus  Consul  fuit  cum  C.  Cas- 
sio  Longino.  A.  P.  K.  C.  D.  dcxxx. 
Ursin. 

Sallues']  Gryphii  liber,  Sallyes  :  nos 
Salyes,  e  Strabone  lib.  iv.  et  Obse- 
quente.  Plinius  tameu  lib.  iii.  c.  4. 
Salyos  nominal ;  Florus,  et  Epitome 
Liviana  <S«/rios.  Mauut. 

CLVii.]  Emenda  cum  Lipsio,  ci.ii. 

l^t  pradiximusi  Nee  dixit,  nee  op- 
porlunitatem  dicendi  uUam  supra  ha- 
buit :  nisi  vocem  prcedixiinus  ad  ori- 
ginem  Carthaginis,  uou  ad  coloniam 
refcramus. 

Nurho  ]]Iartius]  Vetus  Marmor  a- 
pud  Orteiium,  narb.  mart.  Ex- 
toUitur  ab  Ausonio  Cartbago  illus- 
trium  urbium,  et  Sidon.  Apoll.  Schegk. 

CLiii.]  Lips,  credit  leg.  cxx,vi. 

Tres  it  riginti]  Lege,  xiix.  Tres 
et  viginli]  Alii,  duo  de  viginti,  non  duo 
et  viginti.  Quod  monuerant  etiam 
I'igbius  in  Annalibus  Romanorum,  et 
Philippus  Cluverius  in  Italia  Antiqua. 
Ab  iis  igitur  fundanieutum  huju&lec- 
tionis  petatur.   Vossius. 

VagieymisJ  Exemplar  vetus  BagienM 
nis. 

Niai  miliiaris]  Videtur  ergo  duo  ge- 


302 


sotm  variorum  in  paterculi 


nera  Coloniarum  lacerc,  Civileni  ct 
Militareni.  Illani  dicere,  qna;  ex  ci- 
vibiis  toiratis  et  miscellis  deducta: 
hanc,  qii.v  c  legioiiibtis  cohortibusve, 
cum  militia  scilicet  defimctae  colloca- 
bautiir  in  oppidis  et  agiis,  et  id  quasi 
praemiiim  habebant  sanguinis  pro  rep. 
fusi.  Sed  tanicn  Veileius,  quidcpiid 
excuset,  ne  Togatas  quidem  illas  cum 
cura  satis  enumeravit.  Video  omissas 
in  hoc  recensu  colonias  ad  xix.  et 
quasdam  ex  iis  vcl  maxirae  illustics. 
E  Livio  disces.   Lipsius. 

Cap.  16.     Pruiiive']  Rapidi. 

Verticis^  Quintil.  lib.  viii.  c.  2. 
verticem  esse  dicit  '  contortam  in  se 
aquam,  vel  quicquid  aliud  similiter 
vertitur.' 

Ad  liquidum']  Verbum  elegans  et 
non  e  vulgo.  Livius  lib.  xxxv.  *  Et 
si  quid  novi  adferret,  argui  posset, 
donee  ad  liqnidum  Veritas  explorata 
esset.'  Hinc  bonis  auctoribus  ;  '  Li- 
quido  jurare/  Indicibus  formula ; 
N.  L.  Jurisconsullis ;  '  ad  liqnidum 
diem  et  consulem  exquircre.'  Schegk. 

Quii  enim  abunde]  Locum  male  co- 
ha-rentcm  ot  corruptionis  manifes- 
tum  facile  equidcm  fuerit  interpolare 
conjecturis,  quod  ct  a  plerisque  fac- 
tum est.  Sed,  ut  quod  seutio  dicam, 
nulla  liactenus  restitutio  mihi  talis 
videtur,  nt  VeUeianam  scripturam  re- 
stauratam  existimem.  Cujus  quis 
futtrit  sensus,  omnes  vident.  Sed 
ilium  suppleri  interpretando  a  quovis, 
quam  verbis  auctoris  rcdhiberi  ab 
ulio  posse,  promtius  crediderim.  I3oe- 
cUrus. 

ArUdi]  Non  male  vir  doctus,  arc- 
tnta. 

Congruensi  Lipsias  leg.  congruant. 

Capsa]  Rcstitui  fide  codicis  Ms. 
capso.  Notat  autcm  cipsux,  sudem, 
vel  locum  neplum.  Quod  ad  Flavinm 
Vopiscum,  egregic  obstrvat  vir  in- 
coroparabilis  CI.  .Salmasius.  A  quo 
oinnino  buic  loco  lux  pctcnda  est. 
VossiuB. 

JUenta]  Non  nemo,  separata  ab  aliis, 


nisi  fortean  alienis  pro  alienigenis  jjo- 
situm  sit.  Schcgkius. 

Quoijue]  Scnhe,  quceque :  et  paullo 
ante,  alior.e.   Lipsius, 

In  similitudinem,  £fc.  sepajuverunt'i 
Vult  nimirum,  in  diversis  quibusque 
artibus,  \ino  tempore,  profectu  simili, 
ad  eandem  praestantiam  eminentiam- 
que  clara  ingenia  simul  omnia  perve- 
uisse,  ut  quamvis  professu  diverslssi- 
nia,  profectu  alia  aliis  invicemque 
sibi  omnia  videantur  quam  simillima. 
Ita  dissimilitudine  quadamsimilia,  et 
separatione  a  se,  inter  se  fuere  com- 
parata.  Acidalius. 

JEschylum,  Sophoclem,  Sfc.']  Hi,  vel- 
uti  principes  carminis  Tragici,  etiam 
a  Cicerone  conjunguntur,  de  Orat. 
III.  7.  Quintil.  Instit.  Orat.  x.  1. 
Isac.  'I'zetz.  in  proleg.  ad  Lycoph. 
vide  Gyrald.  Hist.  Poet,  dialog.  6.  et 
7.  Boeclerus. 

Priscam  illant]  Nam  Media  inter 
veterem  et  novani  Comccdia  veluti 
transihisad  Novum. ;  aut  inchoaiio  Novce 
videii  potest;  itaque  ferme  passim 
'  Vetus  et  Nova'  tantum  nominatur. 
Consulendi  Jul.  Scalig.  Poiitic.  i.  7. 
Pontan.  Pliilocal.  x.  12.  CI.  Heins. 
dissertat.  ad  Horatii  de  Plauto  Te- 
rentioque  judicium.  Comicos  hoc 
discrimiue  et  excmplo  ita  commemo- 
rat  Isacius  Tzctzes  in  Proleg.  ad  Ly- 
cophr.  Kw/xuZol  TrpaTrSfifvoi,  'Api(rTO(|)<£- 
vris,  Kpar7i'o?,  EJ/ttoAu,  <tepfKpdTris,  ical 
erepoi  Kol  Vioi,  VleuavSpo^,  4>i\'{]p.(i3V,  *i- 
Xktt'uiiv,  kolI  irXrjQos  ttoXv,  Horat.  Sa- 
tyr. I.  4.  ubi  interpretcs.  Boeder. 

Comicain]  Vox  comicam  redundat, 
et  ascititia  est.  Statim,  imitandam, 
pro  iinitanda,  scribe.  Lipsius, 

Imilandu]  Frustra  cmcndant,  imi- 
tandam. Nam  illud,  imitanda,  capien- 
duni,  ac  si  neutri  sit  generis,  ut  sub- 
audiatur  opera.  Sic  paullo  post :  '  re- 
pcriet  eminentia  cujusque  oi)cris  ar- 
tissimis  temporum  claustris  circum- 
data.'  Uuamquam  et  illc  locus  uian- 
goiium  luanus  cffugcrc  non  potuerit. 
Ita  Ct  supra,  *  iuvisuni/  pro  *  re  iovl» 


HISTORIiE   ROMANS   LIB.   I.  17. 


303 


sa,'  dixit  Velleius  :  '  Neque  ante  in- 
visum  esse  desinit,  quani  esse  desiit.' 
Qiio<l  recte  ibidem,  contra  Lipsium, 
monuerat  etiain  Gnitenis.   Vossius. 

Ore]  Qiiidriui  legunt  rore,  sed  non 
opus  est. 

Quos  pauUo  ante]  Ubi  cnumerasti? 
nusqiiam  in  iis  qua-  nunc  stmt.  Peiiit 
eaqiioque  pars,  et  lioleo.  Lipsius. 

Quid  ante  Isocrattm]  Uride  Ciceroni 
de  Orat.  ii.  3. '  Pater  eioquentiap  '  di- 
citur  :  etc.  22.  '  conimunis  niagister' 
oratoriim  ejus  temporis,  '  ex  cujus 
ludo  nieri  principes  prodierint.'  Boe- 
clerus. 

Adeo  quidem  artatum]  Lipsio  lubet 
legere,  adeoque  iidein  artati ;  Acidalio, 
adeo  quidem  artati.  Est,  qui  cum  com- 
plexu,  ad  pra'cedcnteni  formulaiu  re- 
fert :  quid  claruin  in  orat.  Censebam 
aliquando,  adeo  quidem  artorum  an- 
gustiis  tempoTum,  ut  a  verbo  fuit  sus- 
tinerentur  sequentla ;  quod  tamen 
pridcm  non  satis  placet.  Possemus 
baud  paulo  liquidiore  conjectura  uti, 
si  certam  haberenius  lectionem  supe- 
rioris,  qui  corrupte  legitur  in  lioc  ca- 
pite,  loci ;  in  eandem  formam,  et  in 
idem  artati  temporis  congruens  spatium. 
Boeclerus. 

Nequiverint]  Lege,  nequjrmf.  (Pos- 
se retineri  pluialem  notavit  Sylburg.) 
Manut. 

Cap.  17.  Eum]  Vulgo,  eorum.  Lec- 
tum  etiara  teste  Rbenano,  quorum  Ro- 
mana,  ^c.  Sed  recte,  uti  editnni  est, 
emendavit  Burierius. 

Per  CcBcilium,  Sfc]  Vide  oninino 
egregiani  dissertationeni  et  judicium 
de  Comicis  Jani  Rutgcrsii  Var.  Lect. 
IV.  19. :  ubi  hujus  quoquc  loci  Vel- 
leiani  mcntio  et  iilustratio  habetur. 
Piantura  in  hac  enumeratione  Nostri 
auctoris  omissum  plerique  mirantur, 
aliqui  et  indignantur.  Respondet 
Lipsius  :  factum  hoc  ajtatis  respectn, 
quo  Plautus  paulo  ab  his  reraotior 
erat.  Boeder. 

Sub  pari  cttate]  Lipsius  suppari,  le- 
git ;  ut  et  Rutgersius  loco  jam  ad- 


ducto,  et  Acidalius.  Bene.  Idem, 
Sub  iiari  u'tate]  Scribe  junctim,  sup- 
pari cetale.  Nam  intervallo  aliquanto 
se  consecuti  sunt,  et,  ut  Noster  alibi 
loquitur,  gradibus  quibusdam  xtatis 
fuere  dirempti.  Acidnl. 

Uistorico.s]  \'ide  Voss.  de  Histor. 
Romun. 

Pace  P.  Crassi,  Sfc]  De  quibusTul- 
lius  in  Bruto,  id  est,  in  Critico  Orato- 
rio, eximia  ju<licia  pronuntiat.  Boe- 
clerus. 

Tii//io]  Idem  Quintiliani  judicium  est 
Instit.  Orat.  XII.  10.  Et  cujus  non  ? 
Esset  enim  hoc  in  clarissiinum  solem 
mortale  lumen  inferre,  si  quis  aude- 
ret  Ciceronis  supremam  in  dicendo 
gloriam  demonstrare.  Idem. 

Hoc  idem  evenisse]  Ue  qiiibus  rnr- 
sum  Quintil.  xii.  10.  disserit.  Idem. 

Plastis]  Inteiiigere  autem  videtur 
statuarios  ;  nam  alias  ex  quinque  sta- 
tuaris  speciebus,  Plastice  vocatur 
quae  argillara  tractat. 

In  emolumentiim]  Inspicienti  legen- 
dum  mecuni  videbitur,  emoUmentum. 
Nam  hoc  ait,  Ingenia  congregari  a 
quoque  saiculo  et  in  idem  studium,  et 
in  parem  fere  effectum.  Voluitidem, 
et  idem  fere  emoliuntur.  Tanien  et 
vulgatum  fero,  ac  capio.  Lipsius.  In 
emolumentum]  Non  dubito,  locum 
hunc  corruptum  esse;  sed  inter  doc- 
toruni  coujecturas  ha:c  facilior  visa 
est,  quam  expressimus  ;  certe,  pro 
emolumento,  emoUmentum  (ab  eniolien- 
do)  hie  substitui,  nimis  quam  qusesi- 
tum  apparet.  Boeder. 

Incitalionem]  Acidalius  legit  imita- 
tionem.  Incitalionem]  Minima  quidem 
mutatione  feceris  imitationem:  sed 
niliil  ea  necesse  est.  Incitatuv  enim 
industiia,  modo  rei  pulcritudine,  mo- 
do  livore  ;  cum  aliquem  sibi  a^quatum 
ceruit  praelatumve  cui  se  parem  sen- 
tit.  Gruter. 

Naturaque]  Acidalius  legit,  mature- 
que. 

Natitraliterque^  Ha3c  ego,  quae  d« 
iugciiio  Velleius,  traualata  arbitror 


304 


NOT/E    VARIORUM   IN    PATERCULI 


ex  lis,  quae  de  Athletarum  corpore 
scribit  Hippocrates  Aphorism,  lib.  r. 
^,  2.  'El'  Tolci  yv/xvarTTiKolfftv  al  iir' 
&Kpov  fiif^iai.  cT(pa\epa\,  ^i/  eV  rcfi  eVxaTiy 
toiciv  ov  yap  dvvavTai  fxfuetv  iv  rif  av- 
T(Cf,  ouSe  arpifxieiv.  'Eirel  5e  oxiK  hrp^- 
fieovcrtv,  ovSt  ti  Svvavrai  iirl  rb  fitKriov 
^tStSdvai,  \fiiTfTai  iiri  rh  x^^po"  '■  Ath- 
letaiMm  honi  huhilu.i,  ad  summum  pro- 
gTfssi,  periculosi,  sj  ex  extretno  constite- 
rint.  Neque  aiim  possunt  in  eodem  statu 
permanere  Jiique  quiesccii'.  Cum  vera 
non  quiescaitt,  ncquc  ttltra  possint  in 
melius  proficcre ;  rcUquum  est,  vt  in  de- 
tcrius  labanlur.  Vossiiis. 

Perfecii  opcris  impeiUmentum  sif]  Re- 
sisto.  Perfecti  patratiquc  operis  (iiio- 
mo(Jo  aliquod  impediineiitum  esse 
potest?  nee  Dii  qiiidem,ut  vctiis  ver- 
bnm  habuit,  revocaveriiit  aut  iinpe- 
dierint  facta.  Vide  nam  legendum 
indicamentum  sit.  Velleii  mens  ita 
snadet,  qui  jam  ante  dixit '  difficileni 
in  perfecto  nioram  esse:'  et  ingenia 
noT£e  landis  stinuilo  aliorsum  tralii, 
et  quasrere  iiiibatam  materiam.  Ita- 
qiie  nunc  addit :  maximum  hoc  esse 
perfecti  operis  indicium,  transiri  vul- 
n;o  ad  aliud  opus.  Lipsius,  Perfecii 
operis  impedimciitum  sif]  Lipsius  indi- 
camentum  vr)lcl)at  :  eo  (piod  perfecti 
jam  patratiquc  operis  nullum  possit 
esse  impcdinientuui.  iS<>d  oniriino  non 
est  tentanda  licec  lectio,  qua  Vellcius 
nihil  aliud,  quam  id  exprimcre  stu- 
duit ;  duni  homines,  dcspcrantes  a;- 
uiulationcm  perfecti  jam  ab  alio  ope- 
ris, alias  ifibi  vias  subindc  quaerunt, 
fieri,  ut  perfectioris  operis  gloria  hoc 
pacto  relicta  diutuma  non  sit :  cum 
alias,  si  praclar.i  ingenia  persevera- 
rent  in  eo  eiiiti,  in  quo  jam  alios  vi- 
dent  excelluisse,  directa  liajc  ad  j)er- 
fectionem  operis  vel  consi'.rvaudaui 
vel  ornaudaiii  via  foret.'  Est  ergo 
'  impedinif  iituui  perfecti  operis'  hoc 
loco  ddrimentum,  quo   perfectio  ali> 


cnjus  rei  debilitatur,  quo  hitp.^  ad  irap- 
aKjx^v  inclinatur,  adeoque  fastlgium 
et  prsEcellentia  ilia,  quo  minus  aequa- 
liter  se  et  constanter  haboat,  impedi- 
tur.  Boederus.  [Adde  quod  nihil  adeo 
perfectum,  cui  non  aliquid  addi  pos- 
sit.] 

Cap.  18.  Ad  conditioneni]  Lipsius 
et  Scliegkius  rescribunt :  Trtmsit  ad- 
miratio  a  conditione  temporum  et  adurb. 
r.oecl. 

Uberiusquel  Ita  cmcndat  Lipsius. 
\u]go  operibusque :  per  opera  autem 
res  gestas  intelligit  Acidalius. 

Separata  sint]  Si  abessct  verbum 
substantivuni,  melius  processuram 
sentcntiam  Gruterus  existimat,  Boe- 
clertis. 

Qua  urbes,  et  multw  aliaf\  Trla  base 
postrema  verba  ab  aliena  manu  esse 
arbitrauiur,  eoque  inducenda.  Lips. 
Quel'  urbes,  et  mullce  aVuc']  Non  existi- 
mandmn  est,  ilia  verba  (et  multce 
alia)  plane  irreptitia  esse.  Fuit 
enim  in  JMs.  et  initalia,  ex  quo  nou 
nemo  fecit,  et  multai  alia.  Qua  con- 
jectura  licet  nemiiii  possit  usquequa- 
que  probari,  tamen  nee  ilia  parura 
difiicultatis  in  sensu  adfert,  si  reti- 
neanius  :  et  initalia:  vel,  it  in  Jtal. 
Boeder. 

Pindari]  Qui  tamen  ferreas  liabet 
nictaphoias,  unde  Horat.  Carni.  1.  iv. 
()d.  2.  ilium  iuimitabilem  e^se  dixit : 
'  Pindaruu)  quisqnis  sludet  wmulari, 
lule,  ceratis  ope  Dailalia  Nititur 
I)ennis,  vitreo  daturus  Nomina  ponto.* 

Ntnn  Alcniuua  Lacones]  Alii  Lyduin 
fecere.  Quam  litem  dirimit  CI.  Sal- 
masius  Exerc.  Plin.  c.  40.  principio 
partis,  ex  vetcri  ei)igrammate,  quod 
ap.  I'lutarclium  Trf^l<^i;7r)s  extat, unde 
patcl  Lydiwii  origiue,  parcntes  Sardi- 
bus  oriundos  habuisse,  Spartae  edu- 
catum,  eocjuc  nomine  civem  Sparta: 
Uabituni  fuissc.   Boederus. 


HISTORI/E    ROMAN/E    LIU.    11.    1. 


305 


LIBER    II. 


Cap.  1.  Remoto  Carlkaginis  metn] 
Cicero  enim  contra  RuUiim  ii.  adfir- 
mat,  Ronianos  tantum  Cartiiaginem, 
Capuam,et  Corinthuni  in  tcrris,  prop- 
ter domicilium  imperii,  metuisse  ur- 
bes.    Schegk. 

Non  gradu,  ^c]  '  Ex  quo  tempore,' 
ait  Salliistius,  apnd  Augiistinum  de 
civitate  Dei  lib.  ii.  18.  *  Majornm 
mores    non  paulatim,  ut    antea,   sed 


nem  circi  Fiaminii.  Varro,Vitruviiis, 
Plinius  lib.  xxxiv.  Schegk. 

In  circo  Cn,  Octavius]  Quae  a  vete- 
ribus  dnobus  appellitata  nominibus  ; 
Corinthia,  a  structnra,  Persei  sive 
Macedonica,  ob  regem  Persea  devic- 
tum,  et  triumphum,  in  quo  Ubec  talia 
fercula.  Plinius  in  Flaminio  ponit. 
Meminit  Cicero  in  OfRciis.    Idem. 

Triste  deinde']  Flor.  ii.  17.  15. '  qui- 


torrentis  modo  praecipitati,  adeo  ju-     que  ibi  Camertis  industria  indican- 


vcntiis  luxu  atque  avaritia  corrupta 
est,  ut  merito  dicatur,  genitos  esse, 
qui  neque  ipsi  habere  possent  res  fa- 
miliares,  neque  alios  pati.'  Totus  in 
hoc  idem  in  Catilina,  Jugurtha,  et 
historiarum  i.  Recte  igiturFIorus  lib. 
IV.  '  Poenorum  hostium  imminentem 
metum  disciplinam  veterem  continu- 
isse' scribit :  iiinc  peipetuae  conten- 
tiones  Scipionis  cum  Catone,  diruen- 
die  ejus  auctore.  Idem. 

Ad  vitia  transcurstim]  Gruterusjii- 
gulari  mallet  vocein  ultimam.  Cui 
non  assentio.  Nee  enim  Velleio  in 
animo  fiiisse  conciso  genere  sermonis 
iiti,  arguit,  quod  nulla  pagina  occur- 
rat,  iibi  non  plurimas  voces  resecare 
potoisset.  Vossius, 

Turn  Scipio']  Quando  ?  an  eversa 
Carthagine  ?  minime,  sed  remoto  ta- 
men  ejus  metu.  Cum  jaceret  Car- 
tliago,  insurgere  luxus  apud  Ronia- 
nos coepit :  et  structa  hapc,  quae  di- 
cit.  Scipio  quidera  porticus  has  fe- 
cit Censor,  ut  ipse  paullo  post  adno- 
tat:  hoc  fuit  decern  circiter  ante 
versam  Carthaginem  annis.  Simile 
de  Metello,  et  de  Octavio.  Turn  igi- 
tur  benigne  interpretabere  :  et  qua- 
si dixisset,  Sub  id  teuipus.  Lipsius. 
MetcUus]    Porticus  Metelli  ad  fi- 


tur  Scriptores:'  prsescrtim  Appian. 
Hispan.  Boeder. 

Adversa]  V'ictis  praetoribus  duobus 
M.  Vetilio,  C.  Plantio,  et  CI.  Unima- 
no.  Florus,  Cicero  Offic.  ri.  Valerius 
lib.  VI.  Plinius  lib.  viii.  Orosius,  Eu- 
tropius,  alii.  Schegk. 

Fraude  magis]  Merito  perstringit 
Velleiiis  degenerem  et  illicitam  Cae- 
pionis  fraudem  in  toilendo  Viriatbo  ; 
nam  liaec  talia  non  possunt  jure  ar- 
morum  regi,sed  inter  flagitia  belli  nu- 
merari  debent.  Videndus  H.  Grotius 
de  jur.  Bell,  et  Pac.  iii.  4. 18.  cum 
annotatis  in  novissima  editione.  Boecl. 

Nu7iquam  decern  millibus'\  Aldus  ac 
Lipsius,  transpositis  verbis,  legunt, 
Hccc  urbs  nunquam  plura,  quam  x.  pro- 
price  juventutis,  armarit,  Sed  Velle- 
iana  Xf")"''^  potins  postulat  rh  quam 
induci.  Et  ita  jam  ab  Marneffio,  ac 
Stpphano,  aliisque  excusum  video : 
idemque  etiam  probarunt  Ursinus  ac 
Claudius  Puteanus.  Porro  hunc  nu- 
merum  binis  miilibus  minuit  Appia- 
nus:  Florus  autem,  et  Orosins,  plus 
demunt  dimidio  :  nam  de  quaternis 
solum  miilibus  loquuntur.  Sed  utrum- 
que  id  virtuti  suae  gentis  dedisse  cre- 
diderim.  Vossius. 

Pompeium]    De  hoc  ipso  Pompeio 


Delph.  ct  Var.  (Jlus. 


Pater  c. 


U 


30(; 


NOT.E    AARIORUM    IN    PATERCULI 


priino  ejus  noiiiinis  consule  infra  cla- 
riiis,  adbibita  tcmporis  luce.  '  Sen 
ilii*  seu  tics  Ponipeioriim  lucre  fa- 
inilisr,  primiiM  ejus  nominis  ante  annos 
t'erc  CLXvui.  Q.  Pompeius  cum  Cn. 
Scrvilio  consul  fuit.'  Acidal. 

Ad  iurpissima]  '  Nuniantinnm  foe- 
(Ins  horrcnda  ignominia  maculosnni ' 
vocal  Augustin.  de  C.  D.  iii.  21. 
Qnintilianus  etiani  I.  in.  8.  inter  ea 
refert, '  qiia»,  qui  tiirpia  esse  dubitare 
lion  possunt,  ulilitatis  specie  ducti 
probent.'  Talia  plura  apud  alios  auc- 
torcs.  Boeder. 

Mnncinum  vcrccundia]  Nam  Man- 
cinus  inipunitus  tiiif,  quern  Roniani 
nudum,  ac  nianibus  post  tcrgum  reli- 
gatis,  Numautinis  tradidcre?  Atqui 
vel  maxima  ea  poena  fuit.  Ita  igitur 
concipe  hunc  locum  :  Scd  Pompeium 
gratia  impiinUum  habuit.  Mancinum 
rcrccundia,  quippe  non  recusando,  per- 
duxit  hue,  ()C.  Inter  alios,  prsecipue 
hoc  firmat  Cicero  lib.  iii.  OfRciornm  ; 
'  C.Mancinus'  (ait)  '  ut  Numantinis, 
(|uibMscum  sine  senatus  auctoritate 
ficdus  fecerat,  dederctur,  rogationem 
suasit  cam,  quam  L.  Furius,  Sex. 
Atilins,  fercbant.  Qua  accepta,  est 
hostibus  deditus.'  Vossiu.f.  Maneu 
num  rerecundia]  Si  vellemns  hunc 
locum  distinctionc  qiiadam  corrigerc 
(sed  Pompeium  gratia  imp.  habuit. 
Muncinvm  terecundia  7.  n.  rec.  hue 
pcrduxit,  (fe.)  in  sensn  (piidcm  nihil 
ei  it  incommndi,  8c<l  illud  Cquippe  mm 
reeusando)  valde  inficcto  maleqiie  cum 
tcxtu  cohacrcnti  glossemati  comparan- 
dum  erit.  Posset  itaque  fortasse  lec- 
tio usitata  prorsns  tolerari.  At,  in- 
<|uis,  (juomodo  impunitos  diceretur, 
ipii  hostibus  deditus  est  i'  Quia,  1.  in 
ilia  (k'ditione  non  leceptus.  2.  pris- 
lino  honnri  rcstitiitiis.  3.  ad  dovos 
bonorcs  afluiissus  f  St.  4.  adco  ut  ncc 
ipse  pana-  loco  ducfrct  cam  deditio- 
iiis  tontimieliam  ;  quippe  rpii  •  eodem 
hdijitu  bibi  statuain  institujt,  quo  de- 
ditus est,'  annotantc  Plinio  xxxiv. 
5.      Verccundiani     Mauciiii,    quam 


Velleius  vocat,  id  est,  agnitionem 
culpac  ct  voluntaiiam  susceptionem 
poenacjlaudat  acexplicatCiceroOffic. 
III.  30.  loco  superius  citato.   Boeeler. 

Fetiales]  Qui  bello,paci,etconditio- 
nibus  pangendis,  item  deditionibus 
noxiorum  praeerant.  Vide  Dionys. 
Halicarn. 

Cap. 2.  Quippe  Tib.  Gracchus]  De  hac 
seditione  vid.  Flor.  in.  14.  '  nomina- 
tique  a  Camerte  Auctores.'  Boeder. 

Omnibus  statum  concupiscenlibuii] 
Nobis  hic  impura.  Quid  est  coticu- 
piscere  statum?  aut  quis  sic  e  prisco 
Latio  ?  Quid  hoc  etiam  ad  Gracchi 
leges?  Emendo,  omnium  statum  con- 
culientibus.  Et  profecto  verum  est. 
Leges  istas  Tiberii,  inquit,  omnium 
fortunas  et  statum  concutiebant. 
Quoniodo  f  quia  agros  jamdiu  pos- 
sessos,  alienates,  venditos,  in  dotem 
datos,  iterum  vindicabant  in  publi- 
cum, et  auferebant  dorainis  priscis. 
Itaque  omnes  in  metu,  ct  fortunaj 
plurium  incertzE.  Appianus  et  Plu- 
tarchus  pulchre  hoc  diduciint :  ille 
primo  Civilium,  hie  iu  Gracchis.  Tu 
vide.  Quod  ad  plirasim,  imo  quod  ad 
mentem,  paritcr  Velleius  infra  de 
Caii  legibus  :  *  Nihil  immotum,  nihil 
tranquillum,  nihil  deuique  in  eodem 
statu  sinebaf.'  Lips.  Omnibus  statum 
concupiscentUius]  '  Status'  est  conditio 
vitae  certa  ac  stabilis.  Ita  et  infra: 
<  Quippe  nullum  babentibus  statum, 
quilibet  dux  crat  idoneus.'  Nemo 
enim,  paullo  linmanior,  Sempronia 
lege  agros  plcbi  communicates  ne- 
scit.  IJc  cadem  hac  lege  Cicero  in 
Sextiana  :  *  Agrariam  Ti.  Gracchus 
legem  ferebat :  grata  crat  populo  ; 
fortunae  constitui  tenuiorum  vide- 
bantur.'  Non  necessaria  itaque  cmen- 
datio  Lipsii,  omnium  statum  concutien- 
tibus.  Vossius. 

Oclarioque]  Cujus  Cicero  modicaui 
et  lieipiib.  tolciabilem,  ct  plebi  ne- 
cessatiam  largitionem  vocat.  Adi 
Plutarchiim  in  Gracchis,  Epitomtn 
Livii.  tS'chrgk. 


UlSTOIll.E    ROMANCE    L1J5.    II.    3, 


307 


>  Cvloniisque  deducendisi  Col  on  i  as  er- 
go deduxit  Tiberius  P  Cave  ciedas. 
Litterula  nc  te  indiixeiit,  quiii  magis 
tolle.  Nam  scripsit  Velleius,  co/onis- 
que.  Inteliigit  autem  hos  qiiibus  agri 
adsignati,  qiiique  iu  eos  deducendi 
futuri  coloui  eonim  sive  ciiltores. 
Tewpyovs,  inqtiam,  ovk  airoiKovs.  Lipsius. 
Coloniisque  deducendia]  Colonisque  ded. 
legit  ex  lide  Listoriae  Lipsius.  Ita 
nialiin  sane,  quani  cum  Grutero  hie 
colonias  pro  culonis,  eodem  sensn,  ac- 
cipere,  Boeclerus. 

Cap.  3.  Scipio  Nasicd]  Quid  ergo  sibi 
vult  vetusScholiastes  Juvenalis,  dum 
ad  Sat.  III.  137.'  Da  testemRomaetam 
sanctum,  quam  fuit  Lospes  Numinis 
Idasi,'  ista  annotat  ?  *  Scipio  Nasica, 
quern  propter  probitatem  vitae  sena- 
tus  elegit,  ut  simulacrum  matris  De- 
um  de  Phrygia  allatum  domi  suae 
liaberet,  dum  ei  templum  fieret. 
Hie  est  Scipio,  qui  oppressit  Tibe- 
rium  Gracchum,  leges  agrarias  ferre 
conantem.'  Certe  non  hie  erat, 
sed  ejus  nepos,  ut  recte  Velleius. 
Idem. 

Optimus]  Liv.  xxis.  14.  it.  xxxvi. 
40.  et  alibi.  Elogium  'quod  sibi  quis- 
que  mallet,  quam  ulla  iniperia  hono- 
resve  suffragio  seu  patrum  seu  ple- 
bis  delates.'  Sicut  recte  judicat  idem 
scriptor.  Idem. 

P.  Africani  patruil  Vulgo  patruus. 
Sed  manifestum  niendum;  nam,  si  est 
pronepos  Cn.  Scipionis  qui  cum  Pub- 
lic fratre,  Africani  majoris  patre, 
Hasdrubalis  insidiis  in  Hispania  op- 
pressus  interiit,  non  video  qui  posset 
esse  patruus  P.  Africani  minoris : 
qui  cum  ab  Africani  majoris  filio  fu- 
erit  adoptatus,  ita  pronepos  fuit  P. 
Scipionis,  quem  iu  Hispania  caasum 
diximus,  ut  hie  Nasica  ejus  Cn.  Sci- 
pionis, qui  cum  fratre  suo  Publio  oc- 
cisus  est.  Puto  igitur  legendum, 
P.  Africani  patrui,  is  privalus,  et  toga- 
ttts,  Sfc.  Ut  intelligatnr  de  Africano 
superiore :  cujns  patruus  fuit  Cn. 
Scipio,  hie,  qui  a  Veileio  vir  celt- ber- 


rimns  appellatur,  abavus  liujus  Sci- 
piouis,  quo  auctore  Ti.  Gracchus  est 
interfectus.  Manut.  P.  Africani  pa- 
tnius]  Legendum  pulrui.  Ita  optime 
primus  emendavit  sive  magnus  Eras- 
mus, sive  alius,  qui  sexennio  post 
ejus  excessum,  editionem  Basileen- 
sem  anni  ci3  lo  xlii.,  nomen  Erasmi 
praDferentem,  procuravit.  Et  sane 
Cn.  Sripionem  Africani  majoris  pa- 
truum  fuisse,  ex  Veileio  infra,  et  aliis, 
constat.  Hoc  notandum  fuit,  quia 
Aldus  id  parum  caudide  videtur  dis- 
siraulasse.   Vossius. 

Privatuaque,et  togatits,  Sfc.']  Propiu- 
quus  Ciceroni  in  Lalio.  Si  Canones 
auctorum  juris  sequeris,  sobrinus, 
nonconsobrinus,  fuit.  Sed  hoc  trala- 
titium  his  promiscue  uti  notavit  doc- 
tissiraus  sui  gevi  Junius  in  Nomencla- 
tore  ex  Cicerone.  Quod  notandum 
propter  largum  peccatum  eruditissi- 
morum  virorum  in  stirpe  Scipionum. 
Deinde  opponit  togatum  sive  priva- 
tum, qui  in  niagistratu  est,  vel  fuit. 
Infra :  '  Sed  Hispanis  in  triumphum 
et  Pontificatum  adsurgeret,  fieretque 
ex  private  consularis.'  Schegk. 

Circumdata']  Quod  vulgo  legitnr, 
cum  data  Icevo  hrachio  tng(B  lacinia, 
mendo  non  vacat.  Nee  difficilis  correc- 
tio  videtur  ;  ipsa  enim  sententia  cir- 
cumdata reponendum  ostendit.  Quod 
Valerii,  lib.  m.  2.  banc  historiaui  re- 
citantis,  confirmat  auctoritas.  Manu- 
tius,  Circumdata]  Non  cu7n  data  :  ut 
egregie  emendabat  Aldus.  Moris 
enim  fuit,  ut  in  repentinis  turbis  im- 
perator  laciniara  toga?,  exerto  dextro 
bracliio,  ita  siiiistrorsum  in  tergum 
rejiceret,  ut  ea  revocata  ilium  cinge- 
ret.  Atque  hunc  habilum  cinctum 
Gabinum  vocabant.  Quae  colligere 
possis  ex  Servio  ad  vii.  iEneidos,  Isi- 
dore 1.  XIX.  c.  24.  ac  vetere  Scholiaste 
Persii  ad  Satyram  v.  Utebantur  eti- 
am  eo,  qui  sacris  belli  causa  opera- 
bantiir.  Quod  observatum  Turnebo 
Adversaviorum  1.  xxu.  c.  20.  Item, 
qui   urbcm  cssent   coudituri.     Quod 


308 


NOT^    VARIORUAJ    IN    PATF-RCULI 


«](>cnit  inc  Cato  apud  Kcrvium  ad 
^neicl,  V.  '  Coiulitnri'  (inquit)  '  civi- 
tates,  taiiium  in  dcxtra,  vaccaiii  in 
sinistra  jungebanl:  et  cincti  rifu 
Gabino,  id  est,  toga  partem  capitis 
velati,  [)artcni  succincti,  tenebant 
slivani  obliqnam,  ut  glebtE  onines  in- 
trinseciis  cadeient,'  &c.  Ita  locus 
liic  sciibendus  est.  Eodem  babitu 
etiam  indutus  apnd  Coiipptini  lib.  iv., 
Justinus,  cum  de  Senatoribus  ditan- 
dis  agitaret.  Verba  ejus  ita  consti- 
tiienda  sunt :  *  Fur|)ureos  augens  ha- 
))itus,  ritiisque  Gabinos :  Cujus  Hy- 
daspais  radiabat  purpura  gcnimis.' 
Corruptissime  cdituni  est :  Cujus  id 
atpiciais  radiabat  purpura  gemmis.  Er- 
ror ex  CO,  quia  /f/a</}tfis  scriptuni  erat. 
Vossius.  Circumdata']  Communi  con- 
sensu doctoruui  valuit  bite  emenda- 
tio,  cum  fuisset,  cmn  data.  Caussam 
liujus  babitus  rcddit  tripliceni  Ap- 
pian.  Bell.  Civ.  i.  sive  '  quod  voluerit 
multitudinem  ad  se  iioc  signo  contra- 
here;'  sive  '  pugn*  seu  tesserani 
proferre,'  sive  *  reverentia  Deorum 
sua  coepta  vcbit  obtegere.'  Quartam 
ex  Pbitarcho  coiligas  :  ut  '  facilius 
per  obvios  perruniperet  boc  habitu,' 
quo  et  ccteri  cum  sequebantur.  ifoe- 
clerua. 

Qui  salcam  tellent  Remp.1  De  for- 
mula bac  vide  Servium  ad  initium 
yLueidos  viii.  Vossius.  Qui  sakam 
tellent  I{emp.'\  Haud  duiiic  respici- 
lur  bis  verbis  ad  niorem  et  solenuia 
'  decernendi  pra'sentioris  in  ulfimts 
casibus  auxilii,'  niminim  '  ne  quid 
lesp.  delriiiienti  caperet.'  Quale  de- 
cretum  a  ceteris  senatoribus  postula- 
tum  esse,  diserte  testatur  Valerius  : 
cunctis  censentibus, '  ut  ('onsul  arniis 
remp.  tuerclur'  (cadem  enim  vis  est 
Lnjua  sententian,  ac  si  dixisset,  ride- 
ret  consul,  ne  ifuid  rcsp.  delrimenti  ca- 
peret. Confer  Salliist.  Catii.  xxtx. 
Cstar.  Bell.  Civ.  i.  Ciccr.  Orat.  Catil. 
I.  c.  1.  ct  2.  Dion.  48.  '  negavit  Sca;- 
vola  Rc  qnidquam  vi  esse  acturum.' 
Boeder, 


Cum  catervis  suis^  *  Nam  Graccbus 
dome  cum  proficisceretur,  nunquara 
minus  tenia  aut  quaterna  millia  bo- 
minum  sequebantur.'  Asellio  apud 
Agellium  lib.  n.  c.  13.  Schegk. 

Conditionibus^  Pactionibus  et  con- 
ventionibus.  '  Conditionem'  definit 
Donatus  in  Andria,  '  esse  pactioneui 
in  se  certam  legem  continentem.' 
Non  famendissimuloscripturam  Bon- 
hom.  condictionibus.  Etiam  non  male. 
Condicere enim  veteribus dennnciare. 
Hinc  Festo,  *  Condictio  in  diem  cer- 
tam ejus  rei  de  qua  agitur  denuntia- 
tio;'  et  Duodecim  tabulis,  *  condic- 
tus  dies,  judicii  caussa  constilutus.' 
Usi  Plautus  Curculione,  Apuleius, 
Cic.  Offic.  I.  Idem. 

Non  consistunt  exemjila']  Pertiuet 
line  eximius  locus  ex  oratione  Cajsaris 
apud  Sallust.  Catil.  51.  'omnia  mala 
exempla  ex  bonis  initiis  '  orta  sunt : 
'  sed  ubi  impcrium  ad  ignaros  aut 
minus  bonos  pervenit,  novum  illud 
exemplum  ab  dignis  ct  idoncis  ad  in- 
dignos  et  non  idoneos  transfertur.' 
Vide  oninino  quje  sequuntur,  ubi  ex- 
emplis  illustrat,  '  exempla  non  con- 
sistere  ibi,  iinde  coepere  ;'  sicut  No- 
ster  loquitur.   Boeder. 

Cap.  4.  Aristonicus]  Non justo  matri- 
raonio,  sed  ex  pellice  Epbesia  Citba- 
rista;  cujusdam  lilia  genitus.  Justin.  1. 
XXXVI.  Floru.s,  Livius,  et  Strabo  lib. 
XIV.  Schegk.  Aristonicns]Flor.  ii.20. 
4.  '  regii  sanguinis  juvenem'  vocat. 
Quod  de  *  origine  extra  conjugium, 
adtoijue  de  fdio  naturali '  Eumenis 
accipiendum  est,  nam  Velleius  *  de 
legitima  et  civili  ratione  stirpis  '  sen- 
tiens,  nierito  '  mentituni,'  ait,  '  regi- 
am  stirj)eni,'ut  Asiam,'  veluti  pater- 
luim  regnum  '  invaderet  natus  ex  pel- 
lice.  Vide  Justin,  xxxvi.  4.  G.  Boeder. 

Jlereditate]  Homanos  doli  mali  in 
adeunda  hereditate  Attali  insimulat 
Mitbridates  apud  .Sallustium,  ct  Ho- 
ratius  Carm.  ii.  Oda  18.  *  ncque  At- 
tali Ignolus  bircs  regiam  occupavi.' 
Schegk.     IJereditate]    Itaque  Romani 


HISTORLE    ROMANCE    LIB.    II.    1. 


309 


se  jnstissimo  titulo  possideie  Asiain 
gloriabantur.  Et  sane,'  alienari  quae- 
dam  imperia  posse'  exemplis  com- 
pluribus  (inter  qnas  etiani  liaec  nostra) 
ostendit  H.  Giotius  de  Jur.  bell,  et 
pac.  partim  1.3.12.  partini  in  Anno- 
tatis  ad  ilium  locum.   Boeclerus. 

M.  Perperna]  Qui  consul  ante  quam 
civis,  Valerius  lib.  iii.  cap.  4.  Et 
queni  trinmpliasse  cum  nostro,  si  vul- 
gatam  sequimur,  innuere  videtur,con- 
tra  nientem  reliquorum  auctorum, 
qui  in  provincia  mortuum  relinquunt. 
Schegkius. 

M'.']  Kecte.  Non  M.  ut  vulgo.  Sa- 
ne Manius  dicitur  non  solum  Val.  Ma- 
ximo, sed  et  in  Fastis.  Atque  ita 
etiam  apud  Strabonem  lib.  xiv.  in 
editis  olim  exemplaribus  legebatur. 
Quod  non  bene  in  sua  editione  mu- 
tavit  maximus  Casaubonus.  Apud 
Justinum  tamen  lib.  xxxvi.  *  Marcus 
Aquillius '  dicitur.  Sed  Manius  re- 
scribendum.  Voss.  Sed  M\  Aauilio\ 
Sed  a  M'.  Aquillio  legendum  e  Stra- 
bone  lib.  xiv.  Val.  Max.  et  Justino 
lib.  XXXVII.  MamUius.  [Ut  ita  dis- 
tinguatur,  ductusque  in  triumpho,  sed  a 
M\  Aquilio,  Sfc.  Ursinus  sed  delet.] 
Sed  M'.  Aquillio']  Sciipserat  VelUius, 
Aristonicura  a  Perperua  viclum  :  de- 
siderabatur,  ut  de  eodeni  triumphasse 
ilium  diceret.  Id  falsum  erat,  quia 
Perperna  in  provincia  erat  niortuus. 
Sed  cum  ei  successor  esset  datus  M'. 
Aquillius,  is  reliquiis  belli  confectis, 
egit  triumphum,  quern  Perperna  nie- 
cuerat.  Ob  banc  causam  rh  sed  ad- 
jeetura.  Reticetur  vero  a,  tVequenti 
Velleio  more.  Ita  infra:  '  expulsuni 
civitate  L.  Saturnino :'  et  deinde, 
'  cum  proxinia  regio  castris  Pompeio 
retinetur  :'  item,  '  proruto  vallo  mi- 
litibusreceptusest :'  posteaque,  'hoc 
M.  Antonio  acto  illis  legiouibus  saluti 
fait.'  Nisi  tamen  dandi  casu  bi^ec 
intelligere  nialis.  Et  hoc  verius.  II- 
lud  vero,  '  capite  poenas  dedit,'  ne- 
quaquam  ad  Aquillium  referri  debet. 
Nam  Aristonicus,  ut  Eutropius  Ore- 


siusque  referunt,  scnatus  jussu  in 
careers  est  strangulatus.  Cecterum 
rh  cum  strangulationis  illius  causam 
reddit.  Quae  non  monuissem,  nisi  lo- 
cus hie  vehenienter  viros  doctos  vex- 
asset,  atque  acriter  etiam  ab  iis  esset 
vexatus.  Vossius.  Haec  tamen  lectio, 
quae  in  textu  est,  etiam  retineri 
potest :  IM'.  enim  Aquillio  trium- 
phant! jussu  senatus  capite  poenas 
dedit. 

Crassum  Mucianum]  Apud  Agel- 
lium,  sive  A.  Gellius  est  ;  ait  Sem- 
pronins  Asellio,  quinque  habuisse  re- 
rum  bonarum  maxima  et  praecipua ; 
quod  esset  ditissimus,  quod  nobilissi- 
mus,  quod  eloquentissimus,  quod  Ju- 
risconsultissinius,quod  Pontifexmax. 
Huuc  consulem  missum  Cicero  Phi- 
lipp.  II.  Justinus,  Orosius,  Livius,  et 
sequentibus  consulibus,  hoc  est,  pro- 
consulem  interemtum,  Noster  cum 
Obsequente  narrant.  In  eo  variat 
Florus  lib.  ii.  cap.  20.  qui  non  oc- 
cisum,  sed  captum  vult.  Schegk.  Cras- 
sum Mucianum]  Dissentiunt  auctores 
super  morte  hujus  Crassi.  Straho  lib. 
XIV.  Epitomator  Livii  lib.  Lix.  Eu- 
tropius lib.  V.  proelio  victum,  et  in- 
teremtum, narrant.  Valerius  lib.  iii. 
cap.  4.,  Florus  lib.  ii.  cap.  ultimo, 
Orosius  lib.  v.  cap.  10.  tradunt,  a 
Thrace  (quorum  maximus  numerus 
erat  inter  praesidia  Aristonici)  oc- 
cisum.  Neutiquam  vero  ita  super 
dignitate  ejus  pugnant  auctores,  ut 
ad  Florum  Vinetus,  ad  Justini  lib. 
XXXVI.  arbitrabaturBongarsius.  Nam 
Strabo,  Epitomator  Livii,  Justinus, 
Orosius,  loquuntur  de  profectione 
ejus  in  Asiani,  cum  consulem  vocant. 
At  Velleiiuu  de  reditu  ejus  loqui 
constat,  nam  addit,  '  decedentem  ex 
Asia  proconsulem.'  Itaque  consnlatus 
tempus  sine  dubio  exspiraverat.  Et 
sic  etiam  capiendus  Florus,  qui  '  pra;- 
torem  '  dicit.  Nam  praMoris  et  pro- 
consulis  appellatio  promiscue  sunii 
solet.     Vossitis. 

Et]  Dilco  ct,  rcpctitum  e  verbi 


310 


NOTyE   VARIORUM    IN    PATERCULI 


prttccdenfis  iiltima  syllaba,?n<crmMis- 
set.    Acidaliiis. 

Tribuiio  Carhone]  Hominc  eloqnon- 
tissimo,  et  stellionis  ad  modiini  per- 
verse iiequain.  (Cicero  in  Bruto : 
'  Utinam  in  Tibcrio  Gracclio,  Caioqne 
Carbone,  talis  mens  ad  Rempnbl. 
gercndatn  fiiisset,  quale  ingenium  ad 
bene  dicenduni  fiiit ;  profecto  nemo 
his  viris  gloria  privstitisset,'  De  con- 
tentionc  cum  Africano  idem  in  Mi- 
loniaua,  ct  lib.  ii.  de  Orator.  '  Cum 
L.  Opimii  oausam  defendebat  apud 
popuhim  andicnte  me'  (Antoniiis  lo- 
quitur) '  C.Carbo  consul,  nihil  de  C. 
Gracchi  ca>de  negabat;  sed  id  jure 
pro  salute  patria;  factum  esse  dice- 
bat ;  nt  eidem  Carboni  Trib.  pleb. 
alia  cum  mente  Rcmj>ubl.  capessenti, 
P.  Africanus  de  Tib.  Graccho  inter- 
roganti  responderet,  jure  casum  vi- 
deri.'  Et  idem  hunc  cum  C.  Catone 
Gracchum  secutum  scribit.  Pcenam 
itaqne  non  etFugit.  Accusatus  a  L. 
Crasso  annos  xix.  nato,  anctore  Ta- 
cito  de  Oratoribus,  cantharidas  sum- 
sissc  dicitur.  Cicero  Epistola  ad  Pae- 
tum.    Scheglxius. 

Jure  ccpsum]  Diserte  banc  historiam 
excquitur  Val.  Max.  vi.  2.  3.  Addc 
Liv.  Epit.  59.  Plutarch.  Apophth. 
Quid  autem ;  '  jurene  caesus  Tib. 
Gracchus,  slcut  cxistimavit  Scipio,' 
qui  ct  apud  Numantiani  statim  cum 
inaudivisset  de  exitu  Gracchi,  Home- 
ricum  illud  protulit :  'ris  airdkono  koI 
iXAoy  5ti5  roiavra  y^  {>(^ot ;  Auctorita- 
tis  sane  non  parum  est  in  dicente, 
sive  pnidentiam  ejus  spectamiis,  sive 
cum  Graccho  ncccssitudiiioni,  dequa 
Valerius,  Unde  Martianus  Capella 
lib.  v.,  dc  argumentis  agcn?,  ab  aucto- 
ritate  peti  argumrntiim,  nobili  hoc 
excmplo  monstrat ;  '  Africanum  dix- 
is8C,  jure  cx'sum  esse  Tiberium  Grac- 
chum.' Dubitandi  autem  rationem 
fiuggcrit  Plntarchus,quod  '  conspira- 
tione  divitnni  oppressus  sit:'  et  Nos- 
ter  Velleiuj,  qui  cap.  prapccdenti 
\idrtiir  dcplorare  banc  cirdem  tan- 


quam  initium  civilis  perturbationis; 
et  Fab.  Quintilianus,  qui  Instit.  Orat. 
lib.  V.  13.  '  si  Nasica  post  occisum 
Gracchum  defendatur  exemplo  Halae, 
a  quo  Melius  est  interfectus,'  dici 
posse  monet,  *  Melium  regni  aifecta- 
torem  t'uisse,  a  Graccho  leges  modo 
latas  esse  populares :  Halam  magis- 
trum  equitum  fuisse,  Nasicam  priva- 
tum esse.'  Excusatur  tamen  ilia 
caedes  et  inter  exempla  praesentius 
vindicate  seditionis  refertur  a  Poli- 
ticis,  magnificeque  commendatur  a 
Val.  Max.  v.  3.  2.  quippe  cum  de 
seditioso  Gracchi  animo  factoque 
dubitari  prorsus  nequeat :  nisi  quod 
hoc  ipsum  exemplum  cautionem  de- 
bet snppeditare  circa  seditiones  com- 
pescendas :  ubi  in  honorem  salutis 
publicae  multa  sane  severitas  con- 
cessa  existimanda  est,  sed  severitas 
ilia  nee  ab  uno  in  Rep.  libera  pendere 
debet,  nee  quovis  modo  adhibita  pro- 
derit.  Digna  profecto  morte  com- 
niiserat  Gracchus,  atque  ilia  mors, 
auctoritate  supreme  legis,  id  est, 
salutis  publicae,  citra  obstaculum  ali- 
arum  legum,  irrogari  poterat :  sed  a 
Nasica,  non  exspectato  senatus  de- 
creto,  spreta  consulis  contradictione, 
commissas  in  publica  concione  civiiim 
nianus  esse,  id  non  cariturum  prava 
consequentia,  ut  loquuntur,  multi 
prudentum,  nee  citra  rationem,  vere- 
bantur.  Pro  Scipione  equidem  est, 
quod  senatores  plerique  *  armis  tuen- 
dam  Remp.'  censuerant,  quibus  Con- 
sul resistere  non  vidcbatur  debuissc  : 
sed  quxdam  remedia  praesentiora 
sunt,  quam  ut  ilia  capiat  publicae 
tranqiiillitatis  et  civilis  societatis  li- 
bertatisquc  teneritudo.  Boeder. 

A'ouerca]  Non  mater.  Novercal 
Similiter  Petronius  in  Eumolpiano 
carmine,  quod  vulgo  inscribunt,  De 
mutatione  Reij).  Rom. '  Aiit  qui  sunt, 
qui  bellajiibent?  mcrcedibus  cmtsp, 
Ac  vilcs  operac :  quorum  est  mea 
Roma  noverca.'  Acidal. 
■  A I'liinc  anno:^  CL.]    cxiix.  rcponcu- 


HISTORIC    RuMAN/E    MB.    11. 


■n\ 


(lum.    Manut. 

Post  duos  consiilatua]  Ctir  omittis 
Censuram  et  Angiiratum  ?  quae  iitra- 
qiie  in  prisco  lapide  : 

p.    CORNEUVS    PAVLI.   F.   SCIPIO 
AFRICANVS    COSS.   II.    CENS. 
AVGVR.   TRIVMPHAVIT.  II. 

Lipsius. 

Velato  capile']  Aurel.  Vict.  LViii. 
'  obvoluto  capite  elatus  est,  lie  livor 
in  ore  appareiet.'  Vide  doctlss. 
Kirchm.  dclnnerib.  Rom.  ii.  9.  Addit 
Appianus :  Kal  ovSe  Srifioaias  Tacprjs 
TlliovTo,  fxeyiCTa  5?)  ttJc  rjyefxovlav  u>^e\ii- 
<Tas'  ovrus  7]  irap  avr'tKa  opyr]  t^t  irori 
Xdpiros  iiriKpaTei,  koI  rSSe  tiv  ttjAikoC- 
rof,  ola  irdpepyov  iirl  rrj  TpaKxav  (TTacrei 
(Tweireffe :  Ne  piiblice  quidem  fiineratus 
est  vir,  qui  reipub.  tantum  profuerat: 
tantoplus  valuit  prcesens  indignntio  quam 
prceterita  gratia,  atque  hoc  quantumcun- 
quefuil,  auctarium  seditio7iis  Gracchana 
fuit.  Boeder. 

Conflatam  insidiis^  Variae  suspici- 
ones  de  hiijiis  obitii.  Appianus  Bel- 
lor.  civil,  lib.  i.  veneno  sublatum 
te«tatur :  Plutarchus  in  Fulvium  re- 
jicit;  Cicero  Epistola  ad  Paetum  in 
C.  Carbonem  :  Plin.  lib.  \n.  cap.  44. 
in  Metellum  Macedonicuin :  Livii 
Epitoma  cum  Cicerone  in  Somnio  in 
Sempronlam  uxorem  Graccborum  so- 
rorem.    Schegkius. 

Annoferme  Lvi.]  jMetae  temporum, 
quas  Velleius  niox  ponit,  evincunt 
scripsisse  eum  liv.  Lipsius.  Annas 
ferme  lvi.]  Lipsius  cmendat  liv.  An- 
tonius  Bendinellus  potius  sequentia 
corrigit,  et  legit,  in  quern  creatus  est 
anno  xsxviii.  (pro  xxxvi.  quod  in 
librw  erat)  loc.  controv.  vm.  Boeder. 

Cap.  5.  A.  Bruti]  Is  est,  qui  de  Gal- 
laicis  et  Lusitanin  ex  ulterioreHispa- 
nia  triumpbavit ;  Decimus,  non  Aulus, 
a  Cicerone  et  aliis  nominatus.  Ut  vel 
mendum  sit  bio  in  przenomine,  vel, 
adoptatus  ab  A.  Postuniio  Albino, 
prsenomen  adoptantis,  ex  vetcre  con- 
suetudine,   sumpserit.      Quod   nuni- 


mus  indicat  argent-ens  patricii  Vo- 
neti  nobilissinii,  Andrew  Lanrctani, 
sic  inscriptus:  a.  postumil's.  albi- 
NLs.  COS.  BRUTI.  F.  Manut.  A.  Bruti] 
Omnino  D.  Bruti  legendum  est,  non 
A.  Bru^i,  nam  A.  Postuniius  Albinus 
IJruti  lilius,  (jui  liabetiir  in  argenteo 
denario,  non  ad  euni,  de  quo  hie  agit 
Velleius,  sed  ad  D.  Brutum,  Casaris 
percussorem,  refertur,  qui  M.  Bniti 
consanguineus  fuit,  et  ab  A .  Postumio 
Albino  Cos.,  ut  vidctur,  adoptatus, 
BRUTI  F.  ex  adoptionis  formula  dictus 
est.  Vide  Plutarchum  et  Dioueni. 
Ursin. 

Audita'\  Quidam  libri,  adita  erant. 
De  Gallaecis  vide  Strabonem  lib.  iii. 
Schegkius, 

Contrebiam]  Quae  Floro  et  Valerio 
Maximo  est  Trebia.   Idem. 

In prociTictu]  '  Procinctum'  niiliteni 
dixerunt  antiqui,  cum  exercitus  iu- 
structus  est:  sic  procincta  classis; 
prociucta  autem  ideo,  quod  togis 
incincti  ad  pugnam  ire  solid  fuerunt. 
Unde  et  testamenta  '  in  procinctu 
fieri'  dicta,  quae  faciunt  ad  pugnam 
ituri ;  sicut  colligitur  ex  fragmentis 
Festi.  Adde  Gell.  x.  15.  Vide  et 
Instit.  Jur.  lib.  ii.  tit.  10.  et  ibi  An- 
notata  CI.  Vinnii.  In  procinctu]  Vo- 
cabulum  Musaeum,  et  varie  veteribus 
nsurpatum.  Apud  Agellium  lib.  x. 
cap.  15.  Fabius  Pictor  *  classem 
procinctam,'  interpretatur  exercituni 
armatum;  et  Apuleium  libro  ii.  '  pro- 
cinctus  Porapae,'  adparatum  Pompae, 
denotat.  Et,  habere  in  procinctn, 
idem,  quod  habere  iu  mundo  give 
promtu.  Quinctilianus  pro  Milite  : 
'  Neque  in  militiam  gravissirao,  as- 
perrimoque  bello  ita  venit,utne8ciret 
sibi  mortem  in  procinctu  habendam.' 
Seneca  de  dementia,  lib.  i.  cap.  1. 
'  Nemo  non,  cui  alia  desint,  hominis 
nomine  apud  me  gratiosus  est :  se- 
veritatem  abditam,  clenientiani  in 
procinctu '  (vulgo  in  promtu,  ut  et 
notavit  doctissimus  Modius)  '  habeo.' 


312 


NOT.E    VARIORUjM    IN    PATERCULI 


Et,  '  roversns  e  procinctn,'  idem  Ani- 
niiano  libro  xiix.  quod  ex  bello.  Adi 
Ciceroiirin  de  Nat.  Deor.  libro  i., 
Agelliiim,  Festum.  Sckegk. 

At  Fabius  jEmilianns,  Paulli  exem- 
plo,  disciplijue  in  IJhpania  /tiit  cUiris- 
siffiiw]  Noli  aiidire  Lipsiiim,  qui  sic 
malebat  distingiii :  At  Fabius  JEmi- 
Uanus  Paulli,  exemplo  disciplinee,  ^c] 
Paulli  enimdisciplina  laudatur  passim 
Livio,  Plutarcho,  et  cui  non.-'  Vul- 
gata  prjeterea  lectio  multo  magis  ad 
gustiimVelleii,  Sic  alibi,  '  acer  belli,' 
'  niunificeDtize  effusissinius,'  '  Ia>tus 
animi.'  Ita  et  Virgiliiis  in  iv.  yEnei- 
dos,  •  furens  animi:'  et  x.  'animi 
mi^erata :'  item  Terentins  Eunucho 
Act.  u.  Sr.  3. '  falsus  animi.'  Ubi  banc 
auctorum  amiTTTuciv  notat  etiam  Do- 
natus.  Nee  diibitem  similiter,  ex 
Nostro  optima  nofae  Ms.  reponere 
apud  Lucretinm  de  Rerum  Natuia 
lib.  I.  '  Nee  me  animi  fallit  Graiorum 
obscura  reperta  Difficile  inlustrare 
Latinis  versibus  esse.'  Ubi  vulgo, 
nnimus fallit:  q<iod  perperam  retinet 
Gifaniiis.  Quibus  adde,  ut  ad  Vel- 
leii  verba  revcrtar,  quod  nemo  vete- 
rnm  facile  in  prosa  oratione  dictnrus 
fuerit,  *  Fabius  iEmilianus  Paulli,' 
pro  Paulli  filius.  Quamvis  non  igno- 
rem,  hcllenismo  hoc  Poetas  aliqnando 
usos.     Vossius. 

Cap.  6.  Eloquent iaque]  Contra  om- 
nium tanien  scntentiam  Tiberium 
fratrcm  facile  principem  eloquentix 
iaudat  Florus.    Schegkius. 

El  aci-iora]  Acutius  veriusquc,  et 
acrior  repetem.  Ipae,  inqiiit,  Caius 
majora  molitns  est  quam  frater,  et 
eodcm  illo  acrior.  Ita  est.  Vis  in- 
genii  tt  oris  apud  Caium  multo  major. 
Lipnus.  Et  acriora]  Lipsius  nialuit 
aci-ior,  approbante  (Jrutcro  ;  sfd  for- 
tasse  nulla  ratio  e^t,  cur  potius  id 
nobis  placere  debeat,  quam  acriora: 
.sirut  intiienti  planum  existimo  esse. 
boecler. 

I'luf   D.  ,}ugenl/ux]     Idem    tradunt 


Plutarclnis,  Appiamis,  Aurelius  Vic- 
tor, aliiqiie.  Atqne  ita  etiam  apud 
Epitomatorem  Livii  legendum  esse, 
docuerunt  Sigonius  et  Antonius  Au- 
gustinus.  Sinedubioitaquein  mendo 
cubat  Sicnlus  Flaccus  de  conditions 
agrovum : '  Gracchus '  (inquit)  '  legem 
tulit,  ne  quis  in  Italia  amplius  quam 
ducenta  jugera  possideret,'  &c.  Om- 
nino  legendum  est :  quingenta  jugera. 
Hinc  quoque  apparet,  corruptam 
esse  Coliimellae  lectionem  de  R.  R. 
lib.  I.  cap.  3.  ubi  ait :  '  Criminosum 
tamen  senatori  fuit,  supra  qnin- 
quaginta  jugera  possedisse.  Suaqiie 
lege  C.  Licinius  damnatus  est,  quod 
agri  modum,  quem  in  magistratu 
rogatione  tribunitia  pronuilgaverat, 
imraodica  possidendi  libidiue  tran- 
scendisset.'  Nam  et  hie  similiter 
rescribendum,  quingenta.    Vossius. 

Judicia  a  senatu^  Fuse  historiam 
prater  Valerium  lib.  v.  Plinium  lib. 
XXXIII.  Augustinum  lib.  iii.  De  civit. 
D.  Appianus  et  Plutarchus.  De  jn- 
dicibus  triga  hie  discordantium  opi- 
nionum.  Epitome  Livii  lib.  lx.  sex- 
centos  equites,  trecentis  senatoribus 
adniistos  adfirmat.  Plutarchus  tre- 
centis senatoribus,  trecentos  equites 
ait  adscriptos,  hoc  est,  inter  utros- 
que  communicata  judicia.  Verior, 
et  majoribus  tibiciuibus  nixa  opinio, 
qui  cum  Nostro  a  senatoribus  ad 
equites  translata  prodere  insistunt. 
Varro,  Cicero,  Appianus,  Paedianus. 
Schegk. 

Hunc  L.  Opimius,  ifc]  Facto  sc. 
SCto,  quo  jubebatur  Cos.  Opimius 
ad^ftv  rriv  7r(i\u'  '6nus  5wa(T0,  koi  ku- 
Ta\vfiv  Tous  Tvpdvvovs,  sive,  ut  Latini 
effcrunt,  '  videre  ne  quid  resp.  detri- 
menti  capiat.'  Qu<b  potestas  Dicta- 
toria  est,  ut  recte  animadvertit  Plu- 
tarchus in  Gracch.  et  explicat  Sallust. 
Catil.  xxix.  Primum  Consuli  turn 
concessa,  et  vice  Dictaturae  postea 
usurpata,  nisi  quod  aliqnando  ad 
plurcs  magistratus,  quam   ad   Co^s. 


HISTORIC    ROiMANiE    LIB.    II.    /. 


313 


pertinebat,  sicut  ex  Jul.  Caes.  Bel!. 
Civ.  I.  intelligimus.  Quod  consilium 
veluti  arcanum  tuendx  adversuai  se- 
ditiosos  publicae  majestatis,  laudat 
Cic.  Catil.  I.  2.    Boeder. 

Unaque  Fulvium  Flaccuni]  Epitome 
Livii  et  Appianus,  Fulvium  Flaccum, 
et  C.  Carbonem  creatos  agro  divi- 
dundo  produnt.  Cicero  prjeter  C. 
Carbonem  et  C.  Catonem(si  libri  non 
mendosi)  Tiberium  secutum  dicit. 
A  pud  Plutarchum  solius  Fulvii  mcn- 
tio.  De  Carbone  miruin;  novimns 
enim  Opimium  a  Q.  Decio  postulatum 
Carbone  hoc  defendente  absolutum. 
Schegkius. 

Euporo'\  Auctori  virorum  Illustr. 
Euphorus.  Plutarcho  Philocrates,  et 
Valerio  Maximo  dubium  Eupoms  an 
P/ji/ocra/fS  vocitatus.  Schegk.  Euporo'] 
Veterem  de  hoc  nomine  dissensionem 
esse,  liquet  ex  Macrobio  lib.  i.  c.  11. 
Vossius. 

Pomponii]  Lcetonum  huic  comitem 
dant  Valerius,  Orosius,  et  Victor. 
Qnem  Phitarchus  Licinium  appellat 
inendose.    Idem, 

Coclitis]  Horatius  Codes  tempore 
belli  Hetrusci  cum  rege  Porsena 
hostibus  undique  instantibus  in  ponte 
solus  restitit,  demum  ponte  reciso 
Tiberim  transnatavit,  neque  arma  di- 
misit.  Coclites  autem  dicebantur 
veteribus  monoculi. 

Mira  ci-udelitate]  Quara  et  Phi- 
tarchus perstringit.  Licet  enim  ad- 
versnm  perniciosos  cives  nihil  crude- 
liter  fieri  posse  videatur,  tamen  dili- 
genter  considerandum  est,  quid  po- 
puii  animos  vel  in  praesens  specie  snp- 
piicii  vel  in  posterum  memorianobili- 
tatis  et  miseratione  irritare  possit. 
Ex  temporis  consideratione,  cetero- 
Tumque  momentorum,  ita  loquor. 
Erantenim  turn  tantapublicee  iateque 
fusee  consternationis  mala  operienda 
potius  moderatione,quam  ostentanda 
terrore.  Alias  scimus  in  majestate 
Reip.  vindicanda  non  inutiliter  usur- 


pari  acerbitatem  suppliciorum  etcon- 
tumeliam.   Boeder. 

Cap.  7.  Viva  adhuc  matre  Cornelia^ 
Non  omittatnr  ob  raritatem,  exem- 
plum  feminei  roboris.  Seneca  de  Con- 
sol,  ad  Martiam  :  '  Ex  unatibi  familia 
duas  Cornelias  dabo.  Primam  Scipi- 
onis  filiam,  Gracchorum  matrem  :  du- 
odecim  ilia  partus  totidem  funeribus 
recognovit.  Et  de  ceteris  facile  est, 
qaos  nee  editos  nee  aniissos  civitas 
sensit :  Tiberium  Gracchuni  et  Cai-: 
um,  quos  etiam  qui  bonos  vires  ne- 
gaverit,  magnos  fatebitur,  et  occisos 
vidit  et  insepultos.  Consolantibus 
tamen  miseramque  dicentibus,  Num- 
quam,  inquit,  non  felicem  me  dicam, 
quae  Gracchos  peperi.'   Lipsius. 

Optimis  ingeniis  male  «si]  Sallu- 
stius  tamen  in  Jugurtha,  Gracchos 
veram  gloriam  injustre  potentiae  ante- 
posuisse  adfirniare  videtur :  et  Cicero 
in  Rullum  ii.  Gracchorum  consiliis 
et  sapientia  niultas  Reipub.  partes 
constitutas  non  negat.  Schegk. 

Scelus  unicum'\  Acidalius  pro  sum- 
mo  et  unici  exempli  scelere  habet. 
Mihi  rectius  videtur  Velleium  ex 
Velleio  interpretari,  atque  hunc  lo- 
cum cum  simili  et  sensu  et  negotio 
comparare,  de  quo  ii.  6.  '  Id  unum 
nefarie  ab  Opimio  proditum,  &c.  ut 
euim  ibi  taxatum  pretio  caput  Grac- 
chi;  ita  hie  innocentis  adolescentis 
snpplicium  sceleris  nomine  damnat : 
Cetera  utrobique  aspcre  qiiidem  et 
crudeliter,  ut  loquitur,  non  tamen 
sceleste  gesta  intelligens.'  Unice 
cavit  concordije  Cicero,  valde  praeci- 
pue  II.  48.  2.    Boeder. 

Quern  pater  legatum]  Et  quidem 
altera  vice:  cum  demum  Opimius  in 
vincula  eum  dedit.  Alias  rectissime 
responderat  Opimius  primae  legatio- 
ni:  '  Non  per  legates  debere  ipsos 
cum  senatu  agere,  sed  ut  cives  venire 
ad  satisfaciendum  senatui  et  diccn- 
dam  caussam.'  Argumento  vere  prag- 
matico,  negabat   '   coiivenire  iis  jus 


314 


NOT/E   VARIORUM    IN    PATERCULI 


niittendi  legatos  nuntiosque  ad  sena- 
tum;'  quorum  tractationcm  si  admi- 
sisset,  jam  de  INIajestate  publica  ali- 
quid  imuiinutum  csset,  cui  ad  parcn- 
dutn  se  sistere  ut  inrevOwos  TroAirrjj, 
non  occuircre  ad  paciscendura  debet, 
quisqiiis  inter  cives  et  membra  civi- 
talis  cupit  haberi.  Sicut  nee  ex  di* 
verso  ad  tumultuantes  cives  legatos 
mitti  decorum  est  Reip.,  sed  nee  ta- 
les legationes  hoc  nomine,  si  propria 
loquamur,  appellanda?  sunt.  Egre- 
gius  est  locus  apud  Dion,  in  Orat. 
Cicer.  adversus  Anton,  lib.  xi.v.  Tnis 
fi.(y  yhp  ovK  alffxphv  Krtpxi^tv  vfuv  Koi  irpfor- 
Pflats  ■Kphs  Tous  ToXlTas  xp'j'^^o"  5  ToTj 
jutf  yhp  a\Ao<pv\ots  Kal  firiKripvKeveadai 
Kol  Siairpfcr&tvfcrdai  Se?  irp&rtpov  koX 
avayKa76u  icTTi'  tots  Se  5?)  ■jroXiTOis  toTs 
dSocoDcTi  Tf,  rapaxprifia  t^u  rt/xoopiuv 
iiriyuv,  h-v  fj.iv  vwh  rais  \\r{)(poLS  ainovs 
Ad)3pT€,  SiwafovTos,  hu  Se  toTs  SttAois, 
iro\ffiovvTtts,  et  quae  scquuntur  :  Quo- 
modo  non  sit  turpe,  prteconibtis  nos  et 
legatis  uti  ad  cives  ?  Nam  cum  extra- 
nets  quidem  per  nuntios  ante  omnia 
legatusijue  agi  par  est  ac  necessarium : 
cicibus  autem  nefariis  poena  statim  in- 
fligenda  est ;  judicio  quidem,  si  senten- 
tias  ferre  integrum  est ;  sin  vera  ad 
arma  confugerunt,  bello  pcrscquendi  sunt. 
Idem. 

Haruspex  Tuscxis'\  Vulgo,  Fuscus. 
Ilaruspex  Tuscus^  Herennius  Siculus. 
Sed  aliter  Valerius  lib.  ix.  cap.  12. 
Manutius. 

Quin  tu  hoc  potius]  Haic  verba  cum 
gestu  et  dcn)onstratione  intclligcnda. 
Damnatum  postea  publico  judicioj  Ob 
acceptas  a  Jugurtlia  pecuniatf.  Sed 
indignc.  Cicero  pro  Sestio  :  '  Unus 
in  liac  civitate,  qiiem  quidem  ego 
possum  diccre,  prac(-larc  vir  de  Re- 
publ.  mcritus,  L.  Opiniius,  indignis- 
8imc  concidit.  Ciijiis  monimicntum 
celeberrimum  est  in  foro,  scpidcrum 
desertissininm  in  littorc  Dyrracliino 
relictum  est :  atque  hunc  tamen  11a- 
grintoni  invidia  propter  interitum  C. 


Gracchi  semper  ipse  P.  R.  pcriculo 
liberavit,  alia  qua^dam  civera  egre- 
giuni  iniqui  judicii  procella  perver- 
tit.'  In  tjusdem  laudibus  sajpe  in 
liruto,  de  Legib.  et  in  Pisonem. 
Schegk. 

Parum'\  Lipsius  legit  parua. 
Opimiani]   Vini,  pro  vici,  reposui  ; 
quam  mihi  conjecturani  attulit  anti- 
quitatis  observatio  ;  nam  Cicero    in 
Bruto,   '  Si  quis,'   inquit,    '  Falerno 
vino  delectetnr,  sed  eo  nee  ita  novo, 
ut  proximis  consulibus  uatum  velit, 
nee  rursus  ita  vetere,  ut  Opimium 
aut  Anicium  consulem  quierat.'    Ac- 
cedit  Plinii  testimonium  his  verbis, 
lib.  XIV.  4.   '  L.  Opimio  consule  ea 
CceU  temperies  fulsit,  quam  cocturam 
vocant,     solis    opere,    natali    urbis 
Dcxxxni.  durantque  adhuc  vina  du- 
centis  fere  annis,  jam  in  speciem  re- 
dacta  mellis    asperi :    (eteuim    hajc 
natura  vinis   in   vetustate   est)  nee 
potari  per  se  queunt,  si  non  pervin- 
cat    aqua,    usque    in    amaritudinem 
carie   indomita.'      Et  eodem    libro, 
cap.  14.  '  Apothecas  fuisse,  et  diffun- 
di  vina "solita  anno  ucxxxin.  Urbis, 
apparet  indubitato  Opimiani  vini  ar- 
gumcnto,  jam  intelligente  suum  bo- 
num  Italia;  ncndum  tamen  ista  ge- 
nera in  claritateerant:  itaque  omnia, 
tunc  genita,  unum  habent  consulis 
nomen.'     Vide  et  Plutarchum  in  C. 
Graccho.   Manut. 

Quod  jam  nullum  esse]  Testatur  ta- 
men Plinius  Nat.  Hist.  lib.  xiv.  c.  4. 
Opiniiana  vina  suo  a;vo  adhuc  du- 
rare:  Martialis  etiam  ea  passim  lau- 
dat.  Misere  itaque,  virorum  docto- 
rum  judicio,  hie  fallitur  Velleius.  Sed 
illi  mihi  mentem  Velleii,  etsi  minime 
obscuram,  non  adsecuti  vklentur. 
llicc  enini  est  ejus  sententia:  seculo 
fiuo  esse,  qui  Opimiano  vino  se  jac- 
tent :  sed  ingens  tcmporum  interval- 
lura  facile  arguere,  id  non  esse  ex 
illo  vetcri.  Probaliili  sane  argumcn- 
to   U8UB   est.      Et  quidni  credamus, 


HISTORIiE    ROMANS    LIB.    H.    8. 


31^ 


imposituni  Plinio,  Martiali,  aliisquc, 
qui  tanto  post  Paterculuin  fioruerc 
spatio?  Ego  noD  aliter  existiino. 
Vossius. 

Anni  cli.]  Lege  ct,.   Manut. 

Visa  ultiol  Vox  ultio  incoiicinne 
lepetitur:  me  aibitro,  delenda :  fa- 
ciendunique,  et  visum  privato  odio  m. 
q.  p.  vindictcB  datum.  Quid  visum  ? 
factum  nempe  Opimii.   Lipsius. 

Privato  odio  magis]  Non  tarn  res 
ipsa  et  vindicta  Gracchani  furoris, 
quam  modus  vindicandi,  quaeque  ac- 
cesserc,  citra  vindictaj  necessitatem 
usumque,  toto  lioc  capite  peistriii- 
guntur.  Ita  ferme  Sallustius  Jugurth. 
16.  ['  L.  Opimius  Cos.  C.  Graccho 
et  M.  Fulvio  interfectis,  acerrime 
vindictam  nobilitatis  in  plebem  exer- 
cuerat.'J  '  vindictam  nobilitatis'  vocat, 
et  '  odium  in  plebem'  innuit.  '  De- 
bet autem  omnis  animadversio,  non 
ad  ejus  qui  punit  aliquem,  sedad  reip. 
utilitatem  referri,'  inquit  Cic.  Off.  i. 
25.  itaque  affectus  privati  vel  maxime 
hie  compescendi  sunt.    Boeder. 

Cap.  8.  Narbo  Marcius^  Vide  Anno* 
tationes  ad  Sallustium. 

Cato  consularis]  Gryphii  liber,  M. 
Cato  cons.  C.  Cato  cons,  ex  Ciceronis 
in  Verrem  actionis  v.  lib.  iv.  et  ex 
Bruto.  Gessit  consulatum  cum  M. 
Acilio  Balbo,  anno  U.  dcxxxix. 
Manut. 

Qiiater  millibus']  Non  grandis  om- 
nino  ha;c  mulcta  judiciaria,  uti  series 
et  scopus  indicat  VcUeiani  scrmonis. 
Tamen  Franc.  Hotomanno  visa  justo 
minor,  rescribitque,  quadringentis 
viiUibrts.  Non  assentior.  Quid  ?  Ci- 
cero duobus  locis  an  pari  fiducia  cor- 
rigitur,  qui  minoris  sunmiae  auctor  ? 
Ille  sic  in  Verrem  iii.  '  Qua  in  civi- 
tate  C.  Carboni  clarissirao  homini  H. 
SS.  XVIII.  Qc.  lis  lEStimata  sit.'  Ite- 
rum  in  candem  iv.  'Quo  damnato' 
(Catone)  *  turn  cum  severa  judicia 
fiebant,  H.  SS.  xviii.  niillibus  lis 
xstimata  est.'    Si  quid  ergo  hie  nui- 


tandum  (et  certe  opinor)  Ciceronis 
numcri  ohtineant  et  reponantur. 
Lipsius.  Qualer  miUibusI  Legendum 
xnx.  ex  Ciceronis  Philipp.  iii.  et  iv. 
Quod  alii  jam  nionuerunt.    Vossius. 

Factaque  ad  consilium']  Sensns  iste  : 
Quic  quisque  fecisset,  ad  consilium  et 
irpoaipefftv  facientis,  tanquam  ad  re- 
gulam  referebantur,  delictique  a>sti- 
matio  non  ex  modo  pretii  ac  rerum, 
sed  ex  voluntatis  ad  peccandum  de- 
terminatione,  ut  sic  dicam,  consti- 
tuebatur.  Quid,  ad  speciem  delicti ; 
in  quantum,  ad  modum  rei,  pretiique 
pertinet.    Boeder. 

Metelli  fratrcs]  Vulgo  M.  Metelli. 
Metelli  fj-atresi  Foedum  mendum  sen- 
tentiam  contaniinavit ;  qui  enim  anti- 
quas  notas  ii.  quibus  duo  signifiea- 
tur,  ignorarunt,  M.  reposuere.  Duos 
porro  Metellos  fratres  simul  trium- 
phasse,  Marcum  de  Sardis  post  an- 
num, quam  consul  fuerat ;  Caiuni, 
cui  Caprario  cognomen  fuit,  ex  Thra- 
cia  in  consulatu,  testatur  Eutropius, 
his  verbis:  '  C.  Ceecilio  Metello,  et 
Cn.  Carbone  Coss.  duo  Metelli  fra- 
tres  triumpharunt,  alter  ex  Sardinia, 
alter  ex  Thracia.'  Manutius.  Metelli 
fratres]  Legit  Pighius,  M.  et  C.  Me- 
telli. Voss. 

Non  minus  clarum  exemplum]  '  An 
fratribus  in  eodem  ajdilium,  pra^to- 
rum,  consulumve  aut  aliorum  niagis- 
tratuuni  collegio  apud  Romanos  esse 
licuerit,'  disquirit  et  postea  negat 
Langlaius  semestr.  vii.  3.  Nam  qaod 
personis,  c.  g.  in  gratiam  Scipionnm 
concessum  sit,  in  exemplum  non  tfahi, 
nee  ad  alias  personas  produci  debcre. 
Et  cum  Velleius  notanter  limitet,  (in 
verb.  '  sed  alterius  in  adoptionem 
dati,)'  satis  planum  esse,  non  ejusdem 
amplius  familije  censendum,  qui  a- 
doptione  in  aliam  transierat.  Mutio- 
riun  prcEturam  diversa  jurisdictio  ab- 
solvere  videtur.  Ceterura  Clapniar. 
II.  12.  inter  arcana  Aristocratica  hoc 
refcrt,  '  nc  duo  ex  una  faniilia,  vivo 


31() 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


utroqiic  non  solum  magistratiis  siiit, 
sed  lie  (juidcni  uiio  tempore  in  sena- 
tu.'    Boida'us, 

In  collegia  consuhnn]  Fasti  Capi- 
tolini  luic   mire  confenint:  l.  man- 

LIVS.  L.  E.  L.  N.  ACIDlNVS  FVLVIANVS 
Q.  FVLVIVS.  «.  F.  M.  N.  FLACCVS.  HEI 
IRATRES  GERMAM  FVERVNT.   Scliegk, 

Acidini]  Vulgo,  Acidiani.  Acidini, 
legeiidinn  videt,  quicuinque  sit  paullo 
liunianior.  Quod  etiani  Fasti  Capi- 
lolini  declarant,  anno  U.  dlxxiv. 
3Ianulius. 

Quod  soils  contigernt  Scipionibus'] 
An,  lit  fratres  eerinani  duo  Scipiones 
ccnsiirani  sinuil  gcrcrent,  qnod  pioxi- 
nia  videntur  indicare  superiora  ver- 
ba? Nulla  nicntio,  nullum  oniniuo 
vestigium  in  hiitoiiis.  Qnidigitur? 
Hoc  fortasse  :  cum  Velleius  colligat 
fratres  cundem  siniul  honorem  asse- 
cutos,  fieri  potest,  ut,  quemadmodum 
de  triuniphantibus  Meteliis,  consuli- 
bus  Q.  Fiilvii  filiis,  censoribus  rursus 
Meteliis,  postrenio  narrationem  suam 
concludat,  exemplo  duorum  fratruni 
germanorum,  qui  aadilitatem,  eodem 
anno  administrarint :  hi  fucre,  P. 
Scipio,  qui  postea  Hannibaleni  devi- 
oil,  et  Lucius  ejus  frater  ;  quod  Po- 
lybius  initio  lib.  x.  plane  declarat. 
Hoc  notanduin  pntavi,  falsa  quorun- 
dam  admonitus  conjectura,  qui  Ca- 
liionibus  legendum  existiniant,  quo- 
rum fratruia  alter  ante  Metellos, 
alter  post,  censuram  gessit :  cum 
Velleius  cos  commemorct,  qui  eodem 
anno  simul  lionorem  eundem  adepti 
sunt.  Idem.  Quod  solis  conligt'rat  Sci- 
jiumibu.i]  Sed  postea  etiam  Lucullo- 
rum  exemplum  habemus  in  Plutarchi 
Lucull.    liociler. 

Cimbri  et  Tcutoni]  Vide  Annota- 
tiones  ad  Sallu<<tium. 

Minucii,  ifc]  Sigon.  Comment,  in 
fast,  et  triumpli.  Kom.  ad  an.  ntXMii. 
BnecleruH. 

Scordisci%]  Srordisci,  2«op5/<rKoi, 
PtolemjEo   Pannoniic   Inferioris   (lo- 


puli,  qiios  Strabo  etiam  Scordiscas 
vocat,  et  Scordissos  Sex.  Rufus,  qui 
eos  in  Thracia  vicina  regione  ponit. 
Strabo  eos  Illyricis  et  Thracibus  per- 
mixtos  scribit.  Kasciam  eis  attribuit 
liodie  Castaldus:  '  Ipsi  se  vocant 
nunc  Bosnachi,'  inquit  Dom.  Niger  : 
hoc  est,  Bossen  Germanice.  Scor- 
discorum  etymologiam  lege  in  Bri- 
tannia Humfiedi  I-huydi,  Cordistae, 
KopUdTai,  sunt  male  apud  Athenaeum 
lib.  VI.  qui  Oalatas  ex  iis  facit,  qui 
cum  Brenno  Delphicnm  temphun 
spoliaverant.  Scordiscos  Gallos  no- 
niinat  Posidonius,  apud  Strabonem, 
qui  eos  duplices  facit,  cis  et  ultra 
Istrum  incolentes.  Hos  novit  quo- 
que  Trogus  xxxii.  Vide  tabulam 
Ptolemwi  in  P'uropa  quintam.  Orte- 
lius.  Scordiscin~\  De  his  ita  Florus  lib. 
III.  4.  '  SiEvissimi  omnium  Thracum 
Scordisci  fuere,  sed  calliditas  quoqiie 
ac  robur  accesserat.  Sylvarum  et 
montium  situs  cum  ingenio  consen- 
tiebant.  Itaque  non  fiisns  modo  ab 
his  ant  fugatus  ;  sed  (simile  prodigio) 
omnino  totus  interceptus  exercitus, 
qucm  diixerat  Cato.  Didius  vagos 
et  libera  populatione  difFusos,  intra 
suam  repulit  Thraciam.  Drusus  ul- 
lerius  egit,  et  vetnit  transire  Danu- 
bium,  Minucius  toto  vastavit  Hebro, 
niultis  quidem  amissis,  dum  per  pcr- 
fidum  glacie  (lumen  equitatur.'  Gens 
originis  Gallicje  Epit.  Liv.  LXiii.  et 
Justin,  xxiii. 

Cap.  9.  Nanique  Mucius]  Erratum 
hoc:  illud  rcrte.  Nam  Q. Mucius.  Ma- 
nut.  Namijue  DIucius]  Non  oinnem  ei 
laudem  dicendi  onines  dctraliunt: 
quern  Tullius  quidem  in  Bruto  *ju- 
risperitoruin  cloqiieutissimum '  satis 
quani  magnifice  pracdicat :  oratorum 
tamen  in  numero  non  collocat.  Sed 
(piid  '  propria  eloqucntia'  hie  sonat  ? 
Forte  vcrius  legcrim,  juris  scientice 
prope  qunm  elxiuentia:  nomine  celcbrior. 
Forte-  posiii,  nam  nunc  jam  video,  sic 
me  posse  interpretari :  ut  eloqiientiae 


HlSTORliE    ROMAN/E    LUi.    II.    10. 


317 


studium,  sic  laiidem  niiuus  illi  pro- 
priam,  quam  juris  scientiiE  fuisse. 
Quod  ut  sit,  ut  est  quidem  certe,  non 
deero  tainen  eadem  trajectioiie,  nulla 
alia  mutatione,  sic  rescribere :  juids 
scientia  propruc,  quam  eloqncntice  Jiu- 
miite.  Denique  si  nihil  velis  inutare, 
saltern  scientia  legere  sustineas,  ut- 
cunque  de  cetero  statueiis.  Acidalius. 

Togatis]  Comoediis,  a  Roniana  ac- 
torum  toga,  sicut  palliatae  Graecorura 
erant. 

Historiai-um  auctor]  Videndus  Vos- 
sius  de  Lat.  Histor. 

Rutilim]  An  iste  Rutilius,  qui  his- 
toriam  Romanam  Gr2eca  conscripsit 
lingua,  auctore  Athena?o  lib.  iv.  ? 
Annuit  vir  litteratus  in  Eniendatio- 
nuni  libris.  Vereor,  ut  largiter  erret: 
is  onim,  de  quo  Athena?us  lib.  iv. 
vixit  tempore  Apicii,  cujus  opera  et 
in  exsilinm  missus:  at  Apicii  zeviim 
(juis  ignorat  ?  Verius  igitur  Phoenix 
Jurisconsultorum  Cnjacius  Observat. 
lib.  II.  c.  27.  eum  intcUigit,  qui  As- 
conio  Quaestor,  sive  legatus  Mucii 
ScaevolaB  procos.  Asiaa  fuit,  et  quern 
noster  infra  daninatum  repetuudarum 
tradit.  De  historicorum  choro,  eos 
vide,  qui  fragmenta  sedulo  et  labo- 
riose  anquisiverunt.  Schegkius.  Ru- 
tilius] Fallitur  veheuieiiter  Schegkius, 
qui  asserere  conatnr,  alium  btinc  esse 
ah  illo,  queni  historiam  Romanam 
Graice  scripsisse  lib.  quarto  testatiir 
Athenaeus.  Contrarium  verum  esse, 
jam  docuit  parens  lib.  i.  de  Historicis 
Graecis  cap.  22.    Vossius. 

Pomponium']  Falluntur  vehementer, 
qui  pntant,  a  Velleio  Pomponium 
ferri  inter  historicos,  quia  historico- 
rum nomina  sint,  quaj  prjecessere. 
Nam  alius  est  scopus  Velleio,  qui 
temporuni,  potiiis  quam  studiorum, 
spectat  similitudinem :  ut  manifes- 
tum  ex  eo,  quod  dicat  '  novitate  in- 
venti  a  se  operis  commendabileni.' 
Ubi  Atellanas  eum  intelligere,  cla- 
rnm  est.  Idem,  Pomponium]  Scil. 
Atellanarum  scriptoreni :  itaque  prac- 


niittit  :  '  sane  non  ignorcmus,'  q.  d. 
Dum  in  his  temporibiis  signandis  ver- 
sor,  non  ontittendus  est  Pomponius 
diversorum  quidem  studiorum,  sed 
ejusdeni  aUatis  scriptor.  Euseb.  Cliron. 
I.  de  iisdem  temporibus :  '  L.  Pom- 
ponius Bononicnsis  Atellanarum  scrip- 
tor  clarus  hahetnr.*    Boeder. 

Cap.  10.  Abhinc  annos  clvii.]   Lege 

CLIV. 

Lepidum  ^milium]  Male  vulgo, 
JElium.  Lepidum]  Cui  dubium  est, 
JEmilicE  gentis,  non  Mlice,  cognomen 
Lepidum  fuisse  ?    Manut. 

Adesse]  Verbum  solenne  Censori- 
um  :  quo  notatur  citatio  ad  censores. 
Boeclerus. 

Si  quis  tanti  hubitet]  Livius  lib.  XLV. 
'  Et  eos,  qui  prssdium  praediave  rus- 
tica  pluris  sestertium  xxx.  haberent, 
censendi  jus  factum  est.'  Et  Cicero 
pro  Caelio  :  *  Triginta  millibns  dixis- 
tis  eum  habitare.'  Adjunge  de  Crasso 
et  Domitio  Plinii  locum  lil).  xvii.  1. 
qui  tamen  in  niendo  cubat.  Schegk. 

Domitii  ex  Aivernis]  Ille  Biteitum 
sive  Betultum  regem  eorum  perfide 
vinxit,  Valerio  si  fides  lib.  ix.  c.  6. 
hie,  cum  islofelicius  pugiiavit.  Vide 
Caesarem  lib.  i.  Bell.  Gall.  Et  quod 
noster  Domitium  ex  Arvernis,  Fabi- 
um  ex  Allobrogibus  tradit,  dissen- 
tiunt  Strabo  lib.  iv.  Oro?ius  lib. 
III.  c.  13.  Florus  1.  III.  c.  2.  De  cog- 
nomine  Allobrogis,  Pa?diauus.  Schegk. 

Arvernis]  Arverni,  apovepvot,  Ca;sa- 
ri  et  PtoleniKo  sunt  Galliiv  popiili. 
Aroerni,  apofpvoi,  Stephano.  Hodie 
Auvergne  nominatur  eorum  regio, 
Horum  agri  descriptionem  lege  apiid 
Sidonium  ad  Aprum  suum  iv.    Orttl, 

Allobrogibus]  Glossarium  Isidoii  vo- 
cis  etymon  innuere  videtur.  Nam 
habet :  '  Allobroga,  Gallus  rufiis.'  Cui 
cousonat  et  vetus  Commesjtator  Ho- 
ratii  ad  istuni  in  Epo<iis  versuni  : 
'  Novisque  rebus  iiifidelis  Allobrox.' 
Ait  ibi :  '  AilobroL'Cs  sunt  Galli  rufi 
et  Sequanici  dicii,  ir.cclentes  ilium 
tractura  Alpium,  qui  est  a  Vesontio 


818 


NOTE    VARIORUM    IN    PATKRCULI 


in  Gernianiam,  qui  veliementer  res 
novas  affectant,  iinde  el  flucibus  suis 
laro  fulein  servant,  habentque  flavum 
prcccipue  capillLtiuni.' 

i\.  antehunc]  Vulgo,  wfi  ante  hunc, 
IV.  ante  hunc]  Locus  quern  hand  te- 
mere  transeam,  a  verbis  corruptum, 
ab  bistoria  involutum.  Quid  illud 
uti?  corrigunt  VII.  [Manutiuni  intel- 
ligit,]  et  receptum  id  jam  in  libros, 
quasi  certum.  Ego  niiror.  Nam  ad 
vestigia  scripturiE  baud  improbuni 
hoc  fateor  :  quid  tamen  ad  Vclleii 
mentem,  aut  iiistoricam  fidem  ?  Ecce 
Velleius  ait,  peculiarera  quanidam 
et  artatam  uumero  felicitatem  Domi- 
tia;  familial  se  notaie.  Ubi  eabic? 
quodue  septem  in  ea  consules?  nam 
illuc  referunt.  Ridicubim.  Ego  tii- 
ginta  gentes  Ronianas  dabo,  in  qua 
longe  phires  :  dabo  unam  Claudiani, 
in  qua  viginti  octo.  Denique  quomo- 
do  fides  constabit  de  septem  trium- 
phis  {  nam  hoc  additur,  omnes  peene 
ad  triumphi  insignia  perveuisse.  At- 
qui  volve  revolve  Annales,  duos  modo 
triumpbos  in  Domitia  gente  repe- 
rics,  quod  Suetonius  notat,  diligens  et 
fidus  observator  talium  rerum.  Hac 
incommoda  in  ista  corrcctionc  sunt. 
Nos  ergo  Icgimus,  iv.  ante  hunc,  id 
est,  quatuor,  ista  mcnte  :  in  tma  fa- 
niilia  fuisse  quatuor  singulis  parcnti- 
bus  gcnitos,  ipsosque  singulos  (nam 
hoc  illud  rarum  quod  intelligit,  ex 
unicis  unices  semper  natos,)  ct  eos 
omnes  ad  consulatum  pcrvenisse,  ad 
triumpbum  pane  omnes.  Velim  igi- 
tur  ctiam  scribi,  singuli  purentibus 
genili,  clarius  ad  banc  sententiam  ex- 
primendam,  non  singulis.  Quod  ta- 
men si  retines,  codcm  trahe.  Abbac 
nostra  correctione  Veilcii  verba  sunt, 
'  artata  niimero  felicitas :'  et  de  paucis 
0!>teudit  se  loqiii.  Etiam  Suetonii 
]3omitiaiuim  stcmma,  quod  initio 
Neronis  legis.  Ibi  enumerat  ab  Uo- 
niitio  Allobrogico,  quattiior  parcnti- 
bus  suis  unicos,  ad  Domitium  us<|ue 
patrem  Neronis  :    qui    est  istc   ipse 


Velleianus  '  nobilissimas  simplicitatis 
juvenis."  Ha>c  ergo  liquent :  et  om- 
nes isti  consules.  Sed  de  triumpho 
quid?  ubi  quattuor?  Nego  esse  de- 
bere  ;  nam  dixit  Velleius  (cujus  ver- 
ba jure  pensito)  *  pacne  omnes.'  Ergo 
pervenerint  uno  minus.  Sed  hos  ip- 
sos  tres  quomodo  expedio  ?  Ex  eo- 
dem  Velleio  :  qui  dixit  non  '  trium- 
pbos,' sed  *  triumphi  insignia.'  Er- 
go suuto  duo  triumphi,  alter  Domi- 
tii  Allobrigici  notus,  alter  Domitii 
Calvini  de  Hispanis  anni  Dcxxi.  Ter- 
tius  autem  Domitius,  avus  Neronis, 
donatus  est  sub  Augusto  '  ornamentis 
triumphalibus,  ex  Germanico  bello.' 
Suetonius  auctor.  Jamne  tenebrosae 
notulae  lux  facta  ?  Mihi  videtur. 
Lipsius. 

Cap.  11.  Natus  equestri  ioco]  Alii  ori- 
gineni  viliorem  Mario  tribuunt,  ut  auc- 
tor de  viris  illustribus:  quiait,'humilL 
loco  natum.'  Ut  Plutarchus  qui  scri- 
bit  yiySfj-evov  yoviwv  iravrdtraaiv  a5(5|- 
o)V,  avTovpywv  Se  /cai  irfv-firaiv :  natum 
parentibua  plane  ignotis,  et  operariis 
atque  pauperibus.  Et  Juvenalis  :  'Vol- 
scorum  in  nionte  solebat  Posceie 
mercedes  alieno  lassus  aratro.'  Idem. 
Natus  equestri  loco]  Forte  natus  agres- 
ti  loco.  Sane  ipse  Paterculus  sub  fi- 
nem  voluminis  ait,  Marium,  *  obscure 
loco  natum.'  Plinius  vero  lib.xxxiii. 
cap.  11.  '  aratorera  Arpinatem'  no- 
niinat.  Cum  quo  conscntit  Juvena- 
lis Sat.  VIII.  Item  Julias  Celsus,  qui 
cum  '  rusticanae,  ac  ne  Romana;  qui- 
dcm  originis,'  fuisse  asserit.  Deni- 
que Valerius  Maximus,  Plutarchus, 
omnesque  alii  vilissimam  ei  originem 
assignant.  Vossius.  Natus  equestri  lo- 
co] Alii  pleriquc  obscuram  originem 
tribuunt.  Ipse  se  '  liomineni  novum' 
vocat  apud  Sallust.  Jug.  85.  in  qua  ca- 
dem  oratione  cum  de  fiducia  gene- 
ris, quae  nobilibtis  adesset,  praemisis- 
set,  addit:  'mihi  spes  omnes  in  me- 
met  sitae  :  quas  neccsse  est  et  virtute 
et  uinocentia  tutari.'  Hinc  etiam  vi- 
detur, '  illud   odium  invidise  Nobili- 


HISTORIyE    ROMAN/E    LIB.    II.   12. 


319 


tatis  in  Marium,'  rursumque  '  Marii 
vcliementia  adversum  Nobiles,'  ori- 
ginem  habere.  Boeder. 

Triumphitsi  Vide  Sigon.  Comment. 

fast,  et  triumph.  Rom.  ad  aim.  dcxliv. 

Et  meritum,  virtutique,  Ifc]    ludiic- 

ta  copala  que,  sententiam  patefacit. 

Manutius. 

Amplius  XII.]  Iteriim  in  observa- 
tinncula  ista  haeremus.  Si  verba,  ut 
posita  scriptaque,  accipis,  falsa  sunt. 
Non  euim  profecto  intra  tot  annos, 
amplius  xii.  Consules  ant  Censores 
aut  Triumphales  fuere.  Quid  si  no- 
tulas  detrahas,  scribasque,  amplius  x.  ? 
Id  certe  varum  sit :  et  reperio  ab 
anno  dcxxxiii.  ad  annum  dclvi.  (qui 
sunt  anni  xii.)  reperio  inquam  in 
gente  Cuecilia  Consules  quinque,  Cen- 
sores duos,  Triumphales  quattuor. 
Ergo  undecimy  nisi  quid  in  vestigando 
me  fugit.  Corrige  me,  non  corripe, 
si  ita  est.  Lipsius, 

Cap.  12.  At  C.  Marius']  Console  Sal- 
iustium  in  Jugurtha. 

Ut  pracaventibus  fatis']  Tentabam, 
patrice  caventibus  fatis :  quasi  compen- 
dio  scriptum    verbum    fiiisset ;  nee 
nunc  poenitet.  Haec  autem  referenda 
ad  necessitndinem,  quae  more  prisco 
inter    Consulem  et  Quaestorem   est, 
qualis  inter  patreni  filiumque.  Cicero 
non  uno  loco.  Lipsius.     Ut  prcecaven- 
iibus  fatis~\    Satis   obscura   est    liiEC 
t7rf/x/3oArj,    quomodocunque     accipia- 
mus.     Si  enim  accipias,  fata  jam  turn 
ilia  inter  praesiilem  etquaestorem  ne- 
cessitudine  velut  praecavere  voluisse 
futuras  discordias    et  bella  civilia : 
sive,  Lipsiana  correctio  (patria:  ca- 
ventibus fatis)  eodcm  sensu,  aut  con- 
sulendi  significatu,  et  ita  explicetur, 
quasi  illis  rerum  Rlarii  ope  gestarum 
praeludiis  veluti  ad  majorem  Cimbrici 
belli  forlunam  ac  (eip.  liberationem 
consultum   Romanis   fata    voluerint, 
sicut  in  descript.  bell,  civil.     Florus, 
'  actum   erat,'   inquit,    '  nisi  Marius 
illl  SKCulo  contigisset'  (quod  tamen 
durius  erit  concinniusque)  non  satis 


apte  hierebunt  textni  ilia  verba.  Boe- 
clerus, 

cxxxiix.]  Lege  cxxxiv.  Manut. 
Consulatus  initio]  Recte  initio  :  stan- 
te  Repub.  designatus  consul  inibat 
consulatum  more  inajorum  Kal.  Ja- 
nuar.  qui,  subsecuto  Imperatorum  ae- 
vo,  Ordinarius  dicebatur ;  quia  ex 
tunc  in  singulos  annos  plures  Con- 
sules creari  inoleverat.  Cassiodorus 
et  ApoUinaris.  Schegkius. 

Cimbris  ac  Teutonis~\  Nota  Cicero- 
nem  de  provinciis  Consul,  et  Salltis- 
tium  in  Jugurtha  hos  Gallorum  gene- 
rali  nomine  concelebrare.  Schegkius. 
Cimbris']  Gallos  appellavit  Sallustius, 
forte  quod  teste  Orosio  et  Eutropio 
Cimbris  atque  Teutonis  etiam  Tigu- 
rini  atque  Ambrones  se  miscuerint: 
vel  quod  Gallorum  (vel  potius  Celta- 
rum)  nomine  et  Gallos  et  Germanos 
antiqui  intellexerint.  Vide  Annotat. 
adSallustium. 

Manliumque]  Manilium  repono  ex 
Cassiodoro  et  Obsequente.  Manut. 
Manliumque]  Nihil  muta  si  sapis.  Ta- 
citus in  Germania :  '  At  Germani 
Carbone  et  Cassio  et  Scauro  Aurelio 
et  Servilio  Caepione,  M.  quoque  Man- 
lio  fusis  vel  captis,  quinque  siraul 
consulares  exercitus  populo  Roma- 
no.' Facit  Epitoma  Livii  lxvii.  Sal- 
lustius Jugurtha,  Orosius  lib.  v.  cap. 
16.  Cassiodorus.  Aliis  Mallium  arri- 
det.  Scianthoc  Gra?cum,  illud  Lati- 
num.  In  pra;nomiue  dissensus.  Sal- 
lustio  et  Tacfto  '  Marcus,'  Livio  et 
Orosio  '  CaLus  j'  aliis  '  Cneus.'  Scheg- 
kius. 

ScauTumque  Aurelium  Cos.]  Lega- 
tum  fuisse,  cum  captus  etoccisus  est, 
M.  Scaurnm,  ostendit  Epitome  Li- 
viana.  Itaque  legendura  puto,  consu- 
lurem.  Triennio  enim  ante  consula- 
tum gesserunt,  anno  U.  dcxlv.  Et 
Orosius,  'Inca,'  inquit,  ♦  pugna  M. 
Aurelius  consularis  captus,  atque  in- 
terfectus  est.'  Manutius. 

Populus  crearet]  Advocando  mino- 
rem  ejus  pai teni.    Ciceio  in  RuUum. 


320 


NOT.Ii:    VARIORUM    IN    PATERCULI 


Abrogavit  postmodiim  Sulla,  restl- 
tuit  Lnbicnus,  Dio  lib.  xxvii.  De 
coUegio  Cicero  in  Epistola  ad  Appi- 
nm  10.  '  Ainplissimi  .sacerdotii  colle- 
gium; ia  quo  non  mode  aniicitiam 
violari  apud  majores  nostros  fas  non 
erat,  sed  nc  cooptare  qnidem  sacer- 
doteni  licebat,  qui  cuiqnam  ex  colle- 
gio  esset  ininiicus.'  Schegkius.  Po- 
pulus  crearet]  '  Pontifex  niaxinuis,  et 
rex  sacrificulus,  et  flamines  a  populo 
creati,  pontifex  qnidem  tributis  co- 
mitiis,  rex  cenluriatis,  flamines  cn- 
riatis,  turn  cnm  leliqui  saccrdotes  a 
collegiis  cooptarentur :  quos  omnes 
postea  Cn.  Domitius  ad  coiDitia  po- 
puli  tributa  transtulit  anno  dcli. 
Mario  et  Oreste  Coss.  quam  legem 
post  a  Svlla  sublatam,  et  iterum  a  T. 
Labieno  tr.  pi.  Cicerone  Cos.  rela- 
tam,  iterum  M.  Antonius  Cos.  post 
Cffisaris  Dictatoris  necem  abiogavit. 
qua  insequenti  anno  una  cum  ceteris 
Antonianis  legibiis  So.  sublnta,  res 
rursus  ad  popnli  comitia  rediit.'  Li- 
buit  liaec  ex  Sigon.  de  Antiej.  jur.  civ. 
Rom.  I.  19.  adscribcre.   Boeder. 

A(juas  Sextias]  In  Gallia.  Vulgo 
Aix.  Neque  incelebre  liac  tenipcs- 
tatc  oppidum  censetui ,  conditunicjue 
dim  a  Sextio,  ita  dictiun  ob  aquas 
et  scaturigines,  quae  juxta  sunt  calen- 
tes. 

Amplius  CL.  millihus  liiistiutn]  Bene 
postero  die :  rt  time  iterum  pugnatum. 
Plutarclius  aliique  consensu  tradide- 
runt.  Orosio  quid  visum  dissentirc, 
sic  scribenfi  ?  '  Quarto  die  rursus 
j)roducta;  utrimque  in  campimi  acies, 
usf|uc  ad  meridiem  pa'Ut  pari  piigna- 
vere  discriminc'  Non  potest,  ut  liauc 
res  fuit,  de  (junrto  die.  Audactcr 
cmendo,   Orlo  die.   Lipsius. 

i^'omen  erat  Rttudii.s]  Floi  us  '  Claii- 
dium ;'  veterps  erndilissimi  Vineti 
*  Raudium,'  nee  mmicrus  Cirsoriim 
convcnit  Vide  Liviuu),  Orosiuni,  Eii- 
sd/nim,  Florum.  Schegkius.  Victor 
'  in  campo  Caudio.' 

Decertavere  J)r<e^io^^   Vir  ductus  cx- 


istimabat  deesse,  cum  Cimhris.  Cni 
non  adsentio.  Vera  lectio  baud  alia, 
ac  vulgata.  Nee  periculuni  fuit,  ne 
dt?  aliis,  quam  Cimbris,  haec  caperen- 
tur.  Nam  Cimbros  solum,  et  Teuto- 
nos,  sedibus  suis  egressos,  narravit 
Velleins.  Tcutonoruni  autem  gens 
jam  excisa  erat,  ut  pauUo  ante  me- 
moratum.  Satis  clarum  itaque,  ad 
Cimbros  hoc  referendum,  etiamsi  no- 
men  eorum  non  exprimatur.  Vos- 
sius. 

c.  M.  hominurn]  Ut  alii  summas  cae- 
sorum  captorumve  concipiunt,  videa- 
tur  geminanda  centenaria  hie  nota  : 
cc.  hominum.  Lipsius. 

Ac  bona  malis  repensasse]  Fortasse 
facilius  legeres  :  mala  bonis  repensasse, 
sicut  alii  loquuntur;  quauquam  hunc 
sensum  e'iam  usitata  lectio  sustinere 
potest.  Rlagnuni  oppido  et  reip. 
periclitanti  salutare  cumprimis  faci- 
nus  :  sed  quse  raerita  possunt  contra 
nltimam  turbafae  patriae  inipietatem 
nominarir  Et  si  recte  rem  putamus, 
plus  est  quod  nocuit  patria-  Marius, 
quam  quod  profuit.  Boeder. 

Consul]  Acidaliiis  legit  consulari- 
bus,  putatque  ex  decurtatione  vocis 
Cos.  postmodiim  consul  substitutuin 
e.<se. 

In  Hostilia  curia]  De  Curiis,  et 
quomodo  per  augures  constituta^  es- 
se deberent,  vide  Marlian.  lib.  ii. 
c.   10. 

Cap.  13.  M.  Livlus  Drusus]  Cicero 
pro  Milone,  Plutarclius  Catone.  Non 
fuit  ille,  ut  nupcr  quidam  ad  Orat. 
pro  Milone  falso  putavit,  qui  C.  Giac- 
clii  pcriiiiiosis  conatibus  rcstitit,  cu- 
jus  mcntio  apud  Plutarcbum,  Siicto- 
niuni,  Appianum,  Ciceronem  De  fini- 
bus  ;  sed  ejus  tilius,  de  quo  C.  Carbo 
ajmd  Ciceronem  in  Gratore  :  '  O 
Marce  Druse'  (loquitur  de  patre)  '  tu 
diccre  solebas,  sacram  esse  renipub. 
quicunque  cam  violasset,  ab  omnibus 
ei  esse  pa-nas  persolutas :  patris  dic- 
tuin  sapiens,  fcmeritas  filii  conipro- 
bavit.'    De  temcritate  Valerius  lib. 


HlSTORIiE    ROMANS    LIB.    II.   14. 


321 


IK.  cap.  5.  Scditionis  canssam  iiive- 
nies  in  Epitoina  70.  Flori  ii!).  iii. 
Cic.  (le  Oiatorc  II.  aliis.  Schegkiun. 
■  P.  Rutiliuni]  Rtifum.  Est  ille  ipse 
historiciis,  de  quo  supra,  Consul  cum 
Manlio.  Vita  Socraticum  probavit. 
Certatini  in  eo  extollendo  scriptores. 
Minutius  in  Octav,  '  Quod  si  niundus 
diviua- providentia  et  alicujus  numi- 
nis  auctoiitate  regeietur,  nuniquani 
mereiptur  Plialaris  et  Dionysius  leg- 


dianus,  et  Cicero  de  Lcgih.  in. 
Schegkius.  Cultcllo  percitssus]  Florus, 
quasi  de  fatal!  niorte,  '  Drusuni,'  in- 
quit,  *  acgruin  reruin  temere  niota- 
rum  matura,  ut  in  tali  discrimine, 
mors  abstulit.'  Ceteri  tamen  per- 
cussoris  manu  (Ciceroni  '  C.  Varius, 
homo  importunissimus'  vocatur)  pc- 
riisse  consentiunt.  Senec.  de  brev.  vit. 
VI.  Disputatur,  an  '  ipse  sibi  manus 
attulerit.     Subito  enini  vulnere  per 


nam,  numquam  Rutilius  et  Camillus  inguen  accepto,  collapsus  est :  ali- 
exsiliuDi,  numquam  Socrates  vene-  quo  dubitanle  an  mors  voluntaria 
num.'     Damnatus  Smyrnam  conimi-     esset,  nullo,  an   tempestiva.'     Idem 


gravit  litterarum  studio.  Ovidius  de 
Ponto  lib.  I.  '  Et  grave  magnanimi 
robur  mirare  Rutili,  Non  usi  reditus 
conditione  dati.  Smyrna  virum  te- 
nuit.'  Idem. 


Consol.  ad  Marc.  xvi.  '  intra  penates 
interemtum,  incerto  caedis  auctore' 
memorat.    Boeder. 

Domuin]  Vulgo,  templum. 

Libera  a  conspectii]  Quis  non  videt 


In  Us  ipsis,  qua  pro  senatu  molieha-  superfluere,  tanquam  interpretamen- 

turl    Notabilis  est  Sallustii  locus  O-  turn  sequentis  sermonis,  libera  a  cori' 

rat.  II.  de  rep.  ord.  '  M.  Livio  Druso  spectu  1  Itaque  tollatur.  Gruter.    To- 

semper  consilium  fait,  in  tribunatu  lerari  tamen  potest, 

summa  ope  niti  pro  nobilitate  :  neque  Arbitris]  Vulgo,  hominibus.  Arbitris"] 

ullam  rem  in  principio  agere  intendit,  Prima  Editio  optime,  ab  omnibus  arbi- 

nisi  illi  auctores  fiereiit  homines  fac-  t''iS'    Arbitri  sunt  inspectores,  cen- 

tiosi,  quibus  dolus  atque  militia  fide  sores,  quique  facta  tua  aut  verba  ar- 

cariora  erant.     Ubi  intellexerunt,  per  bitrentur.    Plautus  :  <  Potare,  amare 

unum  hominem  maximum  beneficium  vult,  ne  qui  sciat  Neve  arbiter  sit.' 

multis   mortalibus  dari,  videlicet  et  Iterum :    '  Secede   hue  nunc  jam  si 

sibi  qnisque  conscius,  malo  atque  in-  videtur  procul,  Ne  arbitri  dicta  nos- 

fido  animo  esse,  de  M.  Livio  Druso  tra  arbitrari  qneant.'  Lipsius. 

juxta  ac  de  se  existimaverunt.     Ita-  Neque  quisquam  in  earn  dcspiccre  pos' 

que  metu, neper  tantamgratiam  solus  set]  Non  ait  idem,  quod  in  pra;ceden. 

rerum   potiretur,   contra  eum    nixi,  tibus,  Velleius.    Nam  despicere  valet, 

6ua   ipsius    consilia   disturbaverunt.'  ab  alto  inspicere.     Falluntur  itaque, 

■Boeder.  qui  verba  hsec  pro  glossemate  indu- 

Ut  minoribm  perceptis]  Hzec  vetus  cenda  esse,  contendunt.  Vossius. 

lectio,  non  ^jwcepfis,  utvoluut.  Voss.  Ut  quicquid  agam]    Vir  vere   anti- 

Ab  ipso]  Voces,  ab  ipso,  supertluere  quns  Romanum  ad   morem  :  '  Nam, 

censeo.    Lipsius.  ut  ait  Cato,  et  in  atrio  et  duobus  fer- 

Cxp.  li.  Incognita]    Possis   legere  culis  epulabantur  antiqui :'  unde  Ju- 

incondita.  venalis  :   '  quasi  fercula  septem  Se- 

Cultcllo  percussus]  A  C.  Vario,  Ci-  creto  cenavit  avus  r'  '  Ibique  etiam 

cero  de  Natura  Deor.  iii.  Ambigunt  pecuniam  dcponebant,  unde  qui  ho- 

tamen  auctores.  Senecam  De  brevi-  noratiores  scrvi  erant,  liminiini  cus- 


tate  vitae  cousule,  Pliniumque  lib. 
xxviii.  cap.  9.  Leges  ejus  tanquam 
contra  anspicia  lata-,  consule  Philip- 
pe referenle,  uno  SC  sublatie.    Pa;- 


Delph.  et  Var.  Clas. 


todes  adhibebantur,'  et  qua'  sequuu- 
tur  in  Servio  ad  hoc  Virgilii ;  '  vocem- 
que  per  ami)la  voiutant  Atria.'  Et 
Valerius  lib.  ii.  cap.  5.  '  Nam  inaxi* 


Paterc . 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


mis  viris  pramhre  et  cenare  iu  pro- 
patuln,  vci'cciindia;  iioii  erat :  nee 
sane  ullas  cpulas  liabcbant,  qiias  po- 
puli  oculis  siibjicere  eiubescerent.' 
Sclu'gk. 

Cap.  15.  Quod  extra  Italiam  colonias 
pnsuit]  Sigon.  dc  Aiitiq.  jur.  provinc.  1. 
2.  Est  autem  laudabili  obscrvatione 
liic  a  Velleio  aniniadveisiiin  ot  coin- 
paratione  nobiliiim  c.xeniploium  vebiti 
commentario  illustratiini,  '  illiid  Ro- 
Tnanonim  de  coloniis  extra  Italiam 
non  deducendis  arcanum :'  qui  i)ro- 
fiindo  ronsilio,  ut  in  plerisque  im- 
perii artibus,  sedcm  sui  imperii  ma- 
jcstatemqiie  non  parum  hac  rationc 
firnialjant.    Boeder. 

Ad  ccnsendum]  Ad  censum  insti- 
luendum. 

Prima  autem]  Parum  abest,  quin 
totum  hoc  exturbandum  dicam  :  toli- 
dem  enim  verbis  lib.  priori  legitur. 
Vossius, 

Mors  Drusi]  Flor.  in.  18.  ibique 
Camers  vidend.  Sigon.  de  Antiq.  jur. 
Ital.  III.  1.    Boeder. 

Tumescens]  Vcluti  cum  tempore 
quodam  erumpens. 

Italicum]  Sic  dictum,  quia  caput 
imperii  sui  Corfinium  legerant.  '  So- 
ciale'  FJoro  ;  '  Marsicum  '  Straboiii: 
scripserunt  hoc  helium  Appianus 
bell,  civil,  i.  Strabo  lib.  v.  Livius 
lib.  Lxxi.  ct  Lxxxii.  Plinius  lib. 
XXXII.  cap.  1.  Eutropius,  Orosius, 
Macrobius  Satunial.  1.  Schegk. 
Annoscxx.]  Lege  cxix.  Manut. 
Cniverm  Italia^  Ita  cmendat  'Slu- 
uutius,  rum  vulgo  Ifgcretur,  cum  id 
tnalum  in  univer.sa  Italia  ah  Asculanis 
urtum  inset.  Uniicrm  Italia]  Ut  iUud, 
univema  Italia,  ad  illud  rctcratur 
quod  pone  acquitur,  '  Arma  adversus 
Komanos  ce|>it.'  (juud  alioqiii,  iinde 
pendear,  non  liabf^t,  ni-c  potest  ip- 
fcum  per  be  consixtiTo.  Hanc  opinor 
Velleio  nienlfiii  lui.tse  :  in  verbis  for- 
tasse  non  nihil  potuit  a  nostra  con- 
jectura  dissentire,  ncc  mihi,  a  vcttri- 
bus  libris  dcbtiluto,  aOirmare  quid- 


quain  licet.  Tantum,  quid  sentiam, 
ostendo,  studio  et  propensione  qua- 
darn  animi  ad  litkeras  adjuvandas. 
Manutius.  Universa  Italia]  Florus 
lib.  III.  cap.  18.  '  Asculo  furor  oninis 
erupit.'  Belli  ea  origo  fuit,  quod 
Asculani  cives  Romanos  interemissent 
inter  ludos.  Julius  Obsequens  :  '  As- 
culi  per  ludos  Roniani  trucidati.'  Ita 
lego.  Pessimo,  imo  nuUo  sensu  hacte- 
nus  editum  fuit,  .1  Sylo  per  ludos,  Sfc. 
Una  opera  apud  eundem  paulio  post 
leponimus,  '  Rutilius  Lupus  :'  non, 
Lucilius,  ut  circumfertur.    Vossius. 

Asculanis]  Picenorum  oppidum  Aa- 
culura  Ptolemeco  :  Ascoli  hodie. 

Senium  Fratorem]  Etiam  Orosius 
'  C.  Servium  Pra^torem  '  appellat : 
At  Livii  Epitoma'  Q.  Servilium  Pro- 
consulem,'  uti  et  Appianus.   Lipsius. 

Ita  caussa  fuit  justissima]  Ita  Florus 
III.  18.  3.  '  socios  jus  Civitatis  quam 
viribus  auxerant,  justissime  postu- 
lasse,'ait;  sed  ipse  se  explicat  dum 
praemittit :  '  Non  minore  flagitio  socii 
intra  Italiam,  quam  intra  urbem  ci- 
ves rebellabant.'  Et  iii.  13.  2.  cum 
de  his  caussis  loquitur,  *  Inerat,'  in- 
quit,  '  onuiibiis  species  apquitatis.' 
Ergo  species  tequitatis  intelligenda  est, 
non  ipsa  a-.quitas  :  sive,  ut  clarius  di- 
cam, a^quitas  erat  aliqua  in  petitione, 
sed  nulla  wquitas  in  obtineudae  peti- 
tionis  modo.    Boeder. 

Duplici  numero]  Petrus  Delbenius 
legend,  putat,  duplici  munerc.  Manu- 
tius. Duplici  numero]  Frustra  vexa- 
tur  hie  locus,  qui  valet.  Tamen  le- 
gendum  aliquis  censet  duplici  munere: 
ab  imjieritia  aut  certe  incogitantia 
moris  prisci,  (|ui  fuit,  ut  socii  du- 
plum  militum  fere  datcnt  pra;  Roma- 
nis.  Livius  swpc  ingerit,  ut  lib, 
xxx\i.  '  Decretuni  ut  novorum  mili- 
tum tria  millia  duceret,  et  trccentos 
equites  :  ita  ut  in  iis  duin  partes  so- 
cium  Latini  noininis,  tertia  civiiim 
Romanoruni  essct.'  Libro  xxxv. 
'  Imperatum  L.  Qiiinctio,  uti  duas 
legioucs  civium  novas  scriberet,   et 


HISTORI,E   ROMANS    LIB.   II.   16. 


323 


socium  ac  Latini  nominis  vic^inti  niil- 
lia  poditum,  et  equites  octingontos.' 
En,  manifesto  nnmcio  diiplici  :  qiio- 
niani  Icgioncs  tunc  nondiini  sex  inil- 
lium  facta?.  Excmpla  plma  obscr- 
vitabis.  Lipsiiis.  Duplici  numern]  Li  v. 
XXII.  37.  '  Miiite,'  ait,  '  atque  equite 
nisi  Romano  Latiniqne  nominis  non 
nti  popiiinm  Koni.'  qui  tanien  postea 
mutavit,  v.  Herni.  Hug.  Mil.  Equeslr. 
II.  2.  Usurpatur  hie  (quod  observari 
debet)  Miles  pro  pedite,  ut  apud  Vel- 
leium  Nostrum  '  milites  equitesque' 
dicuntur.  Adi  Sigou.  de  Ant.  jur. 
Ital.  I.  21.    Boeder. 

Militum  equiiumqtic}  Ergo  equites 
sejuucti  a  multibus?  Ita,  genere  quo- 
dam  loquendi.  Nam  pedites,  quia 
plurima  et  prajcipua  milltiaj  pars, 
i^ox^  quadam  veniunt  sa-pe  soli  in 
militum  nomen.  Ca?sar  de  Bello  Ci- 
vili  III.  '  Cum  ipsi  numero  militum 
eqnitumqne  praestarent.'  Hirtius  in 
bello  Africo  :  '  Advectis  militum 
equitnmque  copiis.'  Et  alibi  quoquc 
in  iis  libris.    Lipsius. 

Amplius  ccc.  millia']  Non  dubito 
pro  cladibus  et  caedibus  quas  passim 
lego.  In  Eutropio  tamen  minor  raul- 
to  nnmerus :  qui  de  bello  Sociali  ct 
Civili  simul,  librvj  v.  scribit :  '  Con- 
sumpserunt  ultra  cl.  m.  hominum, 
viros  consulares  xxiv.  Practorios  vii. 
^^diHtios  LX.  Senatores  fere  ccc' 
Sed  ego  profecto  ibi  scribam  adauc- 
tis  notis,  D.  M.  hominum :  nee  minus 
fuit  in  utroque  illo  bello.    Idem. 

Quippe  expHhum~\  Val.  Max.  ii.  8. 
4.  et  V.  2.  7.  Appian.  Bell.  Civ.  Cic. 
pro  Sext.  XVI.  Flor.  iii.  IG.  2.  Boeder. 

In  leges  ejus  jurare'\  Remoram  hie 
injicit  vir  adprime  has  doctus  litte- 
ras.  Ait,  more  mnjorum  in  leges  jurari. 
Movetur  hoc,  et  Dionis  lib.  xxxix. 
scriptoris  virorum  lllustr.  Apuleii, 
et  Dionysii  lib.  vi.  locis.  Sed  errat 
tantum,  ut  hoc  statuant,  ut  mage 
contrarium  omnes  videas  penitius,  et 
loqui  pra;ter  Halicarnass.  de  perni- 
-ciosarum  rernm  auctoribus  sive  tri- 


bunis,  dabis,  et  hactenus  facile  con- 
cesserim.  Cum  enim  suas  leges  fir- 
mai-e  contra  bonos  et  viros  et  cives 
legitimo  niodo  non  quiverint,  hue, 
malo  Miodo,  nuUo  bonorum  more  de- 
scendisse  quis  negaveritf  Halicar- 
nassd;i  locus  aperte  de  Legibus  sa- 
cratis  agit.  Sed  quid  ad  Liviuni  lib. 
xxxi. '  Quia  Flamon  Dialis  erat,'  ait, 
'  jurare  iu  leges  non  potcrat.'  Facile 
eludo  ictum.  Loquitur  de  Diali  qui 
in  magistratu :  magistratuiti  autem 
in  suas  leges  jurasse,  se  servaturum 
neque  violaturum  aequum  fuit.  Cur 
non  Dialis?  quia  iis  jurare  omnino 
nefas.  Agell.  lib.  x.  cap,  15.  Quid 
plura  ?  hoc  certum,  non  arbitrarium: 
in  leges  non  juratum,  nisi  scito  cau- 
tum jurare.    Sehegkius. 

Consensu  Reip.]  Nemo,  vel  medio- 
criter  in  Rouianis  rebus  vers;itus,  non 
intelligit,  consensu  populi  Rontani,  le- 
gendum  esse.  Natus  error  ex  litte- 
rarum  similitudine,  ut  alibi  quoque  : 
nam  Resp.  sic,  R.  P.  Populus  autem 
Romanus,  P.  R.  scribebatur :  quod 
jam  pueris  quoque  notum  est.  Manut. 

Cap.  16.  Silo  Poppmdius]  Ita  legi  po- 
test: Italicorum  autem  fuerunt  ccleber- 
rimi  duces,  Silo  Poppadius,  Hirnus  Asi- 
nius,  T.  Vettius,  Cato,  C.  Pontius  Tele- 
sinus,  Marius  Egnntius,  Papius  Muti- 
lus.  Ita  Appianus  Bell.  Civil,  lib.  i. 
profert  haec  nomina,  et  fortasse  ali- 
quanto  emendatiora,  quam  nunc  sunt 
in  Yelleiicodicibus.  Illud  certe,  quod 
est  in  libris  vulgatis,  Insteius  Cato., 
penitus  displicet,  pro  quo  Cicero  in 
IMiilippicis,  et  Appianus  libro  supra 
memorato  habet,  T.  Vettius  Cato, 
quod  placet.  Ursin.  Silo  Popp(Pdius^ 
Melius  Pompcdius :  ex  Diodoro  ac 
Orosio.  Apud  Appianum  est  Xlofj.- 
TToiSios  :  leviculo  errore,  pro  Uofi^rral' 
Sios,  aut  TluuTT-iiSios.  Ita  enim  aliqiios 
scribere  video  :  in  his  Josephuni  An- 
tiquit.  Jud.  lib.  xix.  rap.  1.  Ubi  ta- 
men non  hunc,  sed  aliuiti  posteriorem 
nominat.  Dio  (luocpie  lib.  XLVIII. 
Antonii  duccm  quondam  Ovvrjdiuv  2i- 


324 


NOTJi    VARIORUM    IN    PATERGULI 


Awra  apju'llat.  SeJ  le;.'0,  nj;ii7r7j5ioi'. 
Apud  Seiiecain  patrcni  Declainator 
qiiidain  mcii(lo.*e  '  Pompeiiis  Silo' 
vocatiir:  ac  ita  qiioqiie  hnjns  nonien 
coriiiptum  apud  Obsequcntcm.  Plu- 
tarclio  ill  Apoplitlieg.  hie  nd/ijrios,  in 
Mario  UoirXios  dicitur.  Utrol)i(iiie 
.srnLcniiiim  riojuiri^Sios,  aut  potiiisno;U- 
iraiSios,  lit  apud  eiindeni  in  ('.atone 
Minore.  In  hunc  nioduni  Flonis, 
Livii  Epitoniator,  aliique  ifstitiundi. 
Piget  enim  lisc  pinribus  prosequi. 
Vossius. 

Herius  Asinius]  Livio  lib.  LXXiii. 
'  Hirinius  AsiniiisMarrucinorumpra?- 
lor.'  Insteii,  et  Isteii  Cupitonis  nientio 
apud  Taciturn  Annal.  lib.  xiii.  et  in 
Japide  apud  Cnjaciuni  Obseivat.  lib. 
IX.  c.  37.  '  Papius  ;'  Orosio,  '  Papius 
Mutihis;'  Diodoro,  'Aponius  Moty- 
Jus.'    Schcgk. 

Insteius  Cato']  Ursinns  legit  Veitius 
Cato ;  ex  Appiano,  et  Cicerouis  Phil. 
XI.  Ego  amplius  deliberandum  cen- 
seo.  Nam  unde  Insteii  nomeii  paucis 
iiotnm  hie  irrepseritr  Itaque  hipreo, 
an  non  Jmteius  Capito  sit  iegcnduni, 
ex  Taciti  Annal.  xiii.  ubi  '  Insteii 
Capitonis,'  sed  alterius,  mcntio.  Si 
tumen  Ursini  lectio  placeat,  eo  (piod 
Capitonis  alii  in  enumeiationo  ducum 
uon  meniinerint,  iiictrtum  erit,  iiuui 
P.  an  T.  an  C  Cdinnem  vocitet  Vcl- 
leius.  Quantum  enim  scrutari  potui, 
duo,  vet  forte  tres  Catoncs  inter  Ita- 
licos  duces  fuere.  Primus,  iit  dixi, 
est  P.  Vettius  Cato.  Hunc  Cicero 
Phil.  XI.  et  Ai)pianus,  '  P.  Vettium  ' 
Dominant.  Alter  est  'Titus  Vettius 
Cato.'  Hum  Kiitropius  ' 'i'.  \'eltiiim  ' 
appellat  :  uti  <-t  Cicero  Phil.  xi.  ubi 
vulgo  le;;itur  :  '  cum  P.  Vetti<»  Ca- 
tone  due*'  Mar»'Oriim.'  Scil  cum  in 
0])tim<f-  not'.]'  Ms.  IVibliothcC'C  publi- 
cae  hiijus  Amstclodameiihis  urbis  in- 
vencrini,  '  cum  P.  N'eclio,  et  Tilio 
Scatone  :'  non  clubitrt,  (juin  lc(;en(him 
ait,  cum  I'.  ^  ettio,fl  Tito  ('ntunr.  Tcr- 
tiu8  essct,  (;.  \  cttiuH  |ira:lor  Mamo- 
ruta  ;  ctijus  meminit  Seneca  de  benc- 


ficiis  III.  33.  Sed  locus  inihi  suspec- 
tus.  Puto  verius  esse,  T.  Vettius: 
idque  Cicerone  prajeiinte,  ut  vidi- 
mus.   Vo.ssius. 

I'ujiiiis  I\Iutilus'\  Vul^o,  Mutilius. 
I'apius  Mutilius]  Lege,  Mntiliis.  Non 
afl'cio  Appianum,  Oro!-ium,  et  alios, 
qui  ita  scribunt.  Satis  id  firmant 
Fasti,  qui  ad  annum  uibis  ncci.xi. 
ex  cadem  geme  consul*  m  coustituunt 
M.  Pajiium  Mutilum.  Mendoseetiara 
apud  Diodorum  in  excerptis  libri 
XXXVII. apud  Photium  scribitnr,rajos 
'Attcukos  Movtv\os,  pro  raios  Udmos 
MovTv\os.  Apud  Plutarchum  lib.  de 
Fortuna  Rom.  est  MoCjuos.  Ubi  Mou- 
rvXos  legendiim,  non  Movti'Xios,  quod 
volebat  Popnia.    Idem. 

Deed  Magii]  Vir  doctus  hie  legen- 
dum  affirmat,  Decimi.  Eo  impulsus, 
ut  ait,  quod  necessario  hie  esse  de- 
beat  pra^nonien.  Sed  tallitur.  Nam 
Italicos  duces  duo  gentilicia  nomina 
qnaiuloque  habuisse  constat:  ut  Mi- 
natius  Magius,  Marius  Egnatius,  He- 
rius Asiniiis.  Uecii  aiitem  hujus  me- 
minit etiam  Livius  lib.  xxiii.  ac  Silius 
Italicus  lib.  viii.  Ex  quo  apparet, 
Livii  itidem  locum  frustra  a  Sigouio 
esse  tentatum.    Idem. 

Hirpiiiis']  Vide  Cluverium  in  Italia 
antiqua. 

Heradani'um~\  Plinio,  Ciceroni,  et 
INIelic ;  Hercnlenm,  'HpdKXeiov,  Stra- 
boni.  Hujus  mentio  quoque  apud 
Nonium,  in  verbo  '  Fluvius.'  Cam- 
pania.- Felicis,  ad  Sinum  Puteolanum 
urbs  est,  inter  J'ouipeios  et  Neapo- 
lim,  Halicarnasseo.    Ortel. 

i'omnKjue  occuparet]  (iuidam  legen- 
<lum  censent  Co.ssam.  (imv  urbs  Ura- 
biiii-  Livio,  Mela>,  Plinio,  Stcphano: 
imo  I'tiam,  si  vulgntis  cditionibus  sta- 
inus,ipsi  Velleio  lib.  priori.  Sed  nihil 
hie  mutandum,  satis  darum  esse  pos- 
sit  ex  lis  <|uu'  ibi  notavimus.  Qiiam- 
quatii  mugis  indinct  animus,  ut  hie 
i'ompunm  IcgcMidum  putem.  (juze  Hir- 
liinorum  urbs  est,  ut  intra  diccmus. 
Nam  de  lliipiuis  hie  loquitur  Vet 


HISTORIiE   ROMANS    LIU.    II.   IG. 


325 


leias.    Vbssiu.'j. 

Turn  tnaxhne  dUiicidi'qucI  Lipsiiis 
legit,  turn  maximc  dilucidc  Q.  Hortens. 

Horlcnsius]  Meininit  ejus  qiioqiic 
Cic.  dc  Oral.  iii.  item  in  liriito  cum 
laude  et  Sciiec.  in  pr,  contr. 

C'ujus  pktalQ  Editio  vetus  interse- 
rit  vocem  ille ;  ex  q\io  Lipsius  legen- 
dum  conjieit  cujus  scilicet  pietati. 

Ipsum  virilim]  Id  valet :  solum  et 
seoriuni  civcm  faeiendo,  non  una  cum 
aliis  et  in  turba.  Uuod  eerte  ad  ho- 
norem  ejus  facit,  et  aniorem  simul 
indicat  Romauorum.  Volui  aliquan- 
do  scribere,  Ipsum  Quiritium  civitate 
donando :  nunc  desisto.    Lipsius. 

Cum  seni  adhuc  crearentur]  Non 
frustra  hoc  adjectuni.  Bievi  post, 
Sulla  Dictator  numenim  vel  ad  iix. 
auxerat,  Lipsio  ad  Taciti  i.  teste : 
vel  ad  decern,  quod  Pomponio  Juiis- 
consulto  titulo  de  Origiue  juris  vi- 
sum, snfFragante  CI.  viro  P.  Pithoeo 
in  notis  ad  Collationcm  Legum  Mo- 
saicaruni,  et  Onnpluio  Panvinio  in 
Fastis,   Schegk. 

Ulque  ad  saga  ircUir]  Sagiim  amic- 
tum  militare  Gia^cis,  Gallis,  Geima- 
nis,  Hispanis  usitatum  cum  Romanis. 
Cicero,  Plutarchus,  Tacitus,  Strabo, 
Nonius,  Suetonius.  Hoc  Roma?  mo- 
vis  in  dubio  periculosi  Martis  eventu 
sumeie ;  ut  in  tumultu,  et  tiisti  tem- 
pore civitatis  ponere  annlos,  indicere 
justicium,  difterre  vadimonia,  nuitare 
vestem.  Livius,  Tacitus,  Suetonius, 
Juvenalis,  Lucanus,  alii.  Et  sumtum 
(ad  quod  SC.  vel  lege  opus  Cic.  Plii- 
lipp.)  non  deponebatur,  nisi  spe  lae- 
tiore,  et  Fortuna  obsequente.  Oro- 
sius  lib.  V.  '  Consulares,'  tamen  ait 
Cicero,  Philip,  viii.  '  togati  esse 
sclent,  cum  civitas  est  in  sagis.' 
Ejus  trin,  ni  fallor,  genera.  Unum 
lugubre,  id  est,  luridura,  nigrum,  pul- 
luro,  luctu  fugaquc  dignum,  ut  Com- 
mentator Horatii  ad  Epod.  9.  descri- 
l)it,  et  de  quo  nos  hie.  Alterum  gre- 
gale,  militum  dico,  densum  et  villo- 
6um ;   cujus   colorem   diu   anquisivi, 


nee  inveni :  coccineum  Commentator 
tribuit  sine  ratione  et  auctore.  Scio, 
Romanis  coccineam  tunicam  supra 
pra>torium  cxtensam  tiituri  prcelii 
signum  fuissc  :  sed  quid  hue  i'  Doc- 
tissimus  vir  cont'iindit  cum  illo  ;  ego 
hifreo,  et  Strabonem  lib.  in.  audio, 
laniquam  novum  quid  tra(lentem,esse 
gentcs,  qu;e  pullo  sive  nigro  utanlur 
sago.  Tertium,  Iniperatori*,  quod 
paludamentum  proprie.  Apuleius 
Apologia  I.  '  Verum  tamen  lia>,  Dio- 
geni,  et  Antistlieni  pera  et  baculus, 
quod  regibus  diadema,  quod  Impera- 
toribus  paludamentum,  quod  pontifi- 
cibus  galerum,  quod  liiuus  auguri- 
bus.'  Color  purpureus  sen  puniceus, 
praeter  exempla  a  doctis  prolata  ex 
Hirtii  lib.  i.  Belli  African,  probo  : 
'  Nam  cum  Scipio  sagiilo  purpureo 
ante  regis  adventum  uti  solitus  esset, 
dicitur  Juba  cum  eo  egisse,  non  opor- 
lere  ilium  eodem  uti  vestitu;  itaque 
factum  est,  ut  Scipio  ad  album  se 
vestitum  transferret.'  Ex  quo  et  hoc 
baud  absurde  colligas,  purpureum 
praecipue  principem ;  album  etiam 
eos,  qui  in  exercitu  alicujus  digna- 
tionis  et  gradus,  induisse.  Idevi. 
Utque  ad  saga  iretur~\  '  INIore  Romano 
SC.  quo  in  tumultu  ad  saga  iri  decer- 
nebatur.  Differt  baec  mutatio  vestiura 
ab  ilia  altera,  luctus  caussa  nsurpari 
solita,  qua  pro  nitidioribus  sordidae 
vestes  sumebantur.'  Vide  Brisson. 
formul.  II. 

Caput  imperii']  Ex  antiqua  cditione 
legit  Ursinus,  caput  imperii  sui  lege- 
rant  Corfinium  Jlalicani. 

Corfnium]  Kofxpivtov,  Pelignorum 
urbs  primaria ;  Straboni,  Diodoro, 
et  PtolemaDO,  '  Corfinienses '  Plinio. 
'  Campi  di  S.  Pellino,'  alio  nomine 
Pentinio  hodie  vocari,  apud  Lean- 
drum  et  Collenutium  lego.  Ortcl. 

Appellarent]  Fortasse  legondum,  up- 
pellarutit.  Burrer.  Appellarent  Itali- 
cum]  Lege,  appellarunt  llulicam.  Cor- 
finium Italicam  dictum,  liquet  ex 
Strabonis  lib.  v.  et  Diodori  excerptis 


320 


N0T7E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


lib.  XXXVII.  apnil  Pliotiiim,  Hiiic 
Silius  Italkiis,  hoc  est,  Corfinieiisis. 
Vossius.  Ajipclldrent]  N on  video,  qua; 
ratio  adigat,  ut  Ualkam  leffnimis.  V. 
Sigon.  de  Autii|.  jur.  Ital.  iii.  1. 
Boeder. 

Fiuenlan  prociimbcntemqite']  Non  0|)- 
time  ad  nietapliorani,  qinv  contiiiuari 
iu  bis  talibus  aniat,  coiijiinfii  duo  ista, 
qir*  vocaiit,  participia  videntnr.  Ita- 
qne  jam  labebar,  nt  ruentcm  siibsti- 
tiierem.  Nibiloininus  Yirgiliiis  qiio- 
qne  raeiuinit :  '  Ex  illo  fliiere,  ac 
retro  sublapsa  leferri  Spes  Danaiim.' 
Acidalius.  Fluentem  procumbentemquc] 
In  Ms.  fuit,  Rempuhlkam  /-*.  R.  rcsti- 
tuentibus.  Nee  pnteni  mutandiim  te- 
mere.  x\ggenus  de  limitibus  agro- 
rum  :  '  Est  ager  siniiiis  subsecivoruni, 
conditioni  extra  clusus;  qui  si  R.P, 
Populi  Koinani  datus  non  est,  &c. 
jure  subsecivoruni,  in  ejus,  qui  assig- 
nare  potuerit,  reinanet  potestate.' 
Vnde  infra  etiani  forte  legi  debet, 
Quod  non  Augustus  post  reditum  in  Ur- 
bem  R,  P.  I'opuli  Romani  reprcesenta- 
vit :  non  auteni,  R.P.  Populoque  Ro- 
mano repraseniavit ;  ut  vulgo  edunt. 
Voss. 

Cap.  17.  Nisi  qua]\A\>%\\3iS, nisi  quod 
Sol.  Nisi  qua]  Lego,  qua.  Qua,  pro 
quatenus,  apud  optiinos  quos(iuc  Scrip- 
tores  passim  obviuui.  Idem. 

Integris]  A  valctndinc  metapboram 
duci,  iniiuere  videntur  ista :  affiiclis, 
et  integris.  Acidal. 

Vir  qui  neque  ad  finem  victoria:,  <^t.] 
Plane  ad  banc  sententiam  Valcr.  ix. 
2.  1.  '  L.  Sulla,  (piem  nc<pie  laudaro, 
oequc  vitupcrarc  quis(juam  satis  (bg- 
De  potest :  (juia  (bim  (juu'rit  victorias, 
Scipioncm  so  populo  Houiano ;  dum 
saevitiam  exercet,  Annibalcni  rcpra- 
BCntavit.'  JioecUrus. 

Hie  nalu-i  Jumilia  nobili]  \'ide  Plu- 
tarclii  Syllani. 

Intermissa  essel]  Acidaiius  legit 
intermisisset.  Activa  autem  ilia  voca- 
bula  S5rp«;  passive  hurnuutur. 

Nadu*  est}  Ita  restituit  Gruterus; 


vulgo,  /actus  est. 

I  'ndcquiiiqwigesirno]  Plutarctuis,  quin- 
quiii>(si>no.  "YiraTor  fiiv,  in({uit,  ^tto- 
Sf'iKvvTai  irevTi^Koi/Ta  err]  yeyovws.  Lip- 
sius. 

Cai».  18.  Vir  neque  silendus]'Qn\ppe 
cum  qiiatuor  Pyribo,  xvn.  Annibali 
suft'eccrint,  ille  per  (piadraginta  annos 
restitit,  donee  tribus  in  gentibus  bel- 
lis  subactus,  felicitate  .Sulla-,  virtute 
Luculli,  magnitudine  Pompeii  con- 
sumeretur.'  Florus  lib.  m.  cap.  5. 
Appianus,  Plutarcbus  iu  Sulla,  Lu- 
cullo,  Pompcio,  Cicero  pro  L.  Mani- 
lio,  alii.  iSclicgk. 

Semper']  Malim,  aliquandiu.  Sed  de 
magnitudine  animi  hujus  regis,  emen- 
detur  Sallustianum  fragmentum,  apud 
Fabium,  si  memini :  '  Mithridates 
corpore  ingenti,  perinde  et  armatus.' 
Facito,  perinde  et  animatus.  Lipsius. 
Semper  aiiimo]  Vir  sumnius  adducit 
beic  fragmentum  Sallustii  de  eodem 
Mitbridate  :  '  Mithridates  corpore  in- 
genti, perinde  et  armatus  :'  exque  eo 
facit  perinde  et  animatus.  Forsan  vere, 
si  constaret  nobis,  quse  verba  huic 
frusto  annexa  fuissent.  Id  cum  non 
liqueat,  putarim  suam  esse  encrgiam 
lectioui  vulgativ.  Sic  Curtiiis  fere 
lib.  VIII.  '  Ipse  Porus  hunianaj  niag- 
nitudinis  propemodum  excesserat  for- 
niani :  magnitudini  Pori  adjicere  \i- 
debatur  bellua  qua  vebebatur,'  &c. 
Gruterus. 

Necuiisque  in  ca  omnibus  civibus  R.] 
Memnon  de  'J'yrannis  Heracleaj  Pon- 
tic;e,  item  Valerius  Maximus  lib.  IX. 
cap.  2.  Lxxx.  niillia  Romanorum  oc- 
cisa  tradunt.  Ut  omnino  sit  verisi- 
niLle,  Plutarcbimi  in  Sylla  crrare ; 
qui  nunieniui  us(pic  ad  c.  et  l.  niillia 
adanxit.  (juanquam  Appianus  in  Mi* 
tliridalicis  Plutarcbo  (idem  adstruere 
vidtatur.  Centum  enim  et  sexaginta 
millia  j)ere(npia  fuissc  tradit.  Sed 
Memuonis  bic  potior  vidctur  auctori- 
tas.   Voss. 

fllitylena-orum]  Mitylene,  Piinio, 
Melae,  Arriauo,  Vitruvio,  et  Ptole- 


HISTOKIiT:    ROMANS    LIB.    If.    19. 


327 


niaeo,  Lesbi  insiilte  oppulmn  liberiim. 
'  Mityliii'  vocal  SopliLanns.  Ortcl. 

Aliosque]  Q.  Oppiiim  procon=iilcin 
intelligit.  Scheffkius.  Et  ha!C  suniiua 
harum  gentium  fiiit  pcrfidia. 

In  iiniiis  Tlicophanis  ^ratium]  Plu- 
tarch, in  Ponipei.  et  Vossius  dc  Hist. 
Grsec.  I.  23.  Apud  Tac.  xii.  01.  2. 
Cois  ill  uiiiiis  Xenopliontis  niedici 
gratiani  inimiinitas  conccssa.  Apud 
Plutaicli.  advers.  Colot.  in  unius 
Aristotelis  gratiani  Stagira  excitata. 
Qualia  exenipla  alibi  quoque,  nee 
pauca  reperiuntur.  Boeckrus. 

P.  S^dpiciiis']  De  quo  Pa.Hiianus. 
Valerius  lib.  vi.  Cicero  in  Bruto. 
De  belle  cui  non  dictus  Hylas  ?  Schcg- 
kius.  P.  Sulpiciun]  Idem  retulerat 
Asconius  Papdiauus  ad  Orationem 
Ciceronis  pro  Cornelio.  Sed  locus 
ejus  etianinum  coimptus.  Adscri- 
bani  ergo  ilium,  ut,  quantum  in  me 
est,  repurgem.  Ait  autem  de  Sulpi- 
cio :  '  Ab  initio  bonarum  actionum 
ad  perditas  progressus.  Quod  et  ini- 
tium  bellorum  civilium  fuit,  et  prop- 
ter quod  ipse  Sulpicius  Cos.  arniis 
ire  oppressus  esse  visus  est.'  Lego, 
nulla  fere  mutatione  :  propter  quod 
ipse  Sulpicius,  consularibus  urmis  jure 
oppressus  esse  visus  est.  Nam  rh  Cos. 
antiquis  librariis,  et  consulem,  et  con- 
sulatnm,  et  consularem  notabat.  Ex 
ire  etiam  fccimus  jure.  Vere,  ut  ar- 
bitror,  et  ex  iisu  historiarum.  Quippe 
Sulpicium,  Sylla  consule,  in  Laurcn- 
tinis  paiudibus  jugulatum,niox  etiam 
prodit  Vclleius.  Cum  quo  conscn- 
tiunt  Florus,  Appianus,  Orosius,  alii- 
que.  Vossius. 

Queesissct^  Ut  alibi  pro  siniplici 
compositum,  ita  hie  pro  comi)osito 
simplex.  Quaerere  est  enim  ac(pii- 
rere:  neque  nostro  solum,  scd  pie- 
risque  probatis  omnibus.  Justinus 
lib.  II.  '  Imperium  Asiie  ter  quapsi- 
vere :'  lib.  i.  '  Regnum  quod  fraude 
quaesierant.'  At  hie  quidem  trecen- 
tis  locis,  quae  cui  bono  quaerara  ? 
Jlddai. 


V\i'.  10.  Laurent inis]  Laurentinas 
paludes  a  Laurento  noincn  accepissc 
constat.  Laurcntuni  autem  Latii  tirbs 
Straboiii :  de  nrbe  ita  Papiniiis  lib.  v. 
Sylvarnni, '  (iiia  Tyrrliena  vadisLau- 
rentibiis  a;stuat  uixlis.'  Laurentinas 
quoque  paludis  Virg.   nicminit. 

Ilostris]  Ex  rostris  Antiatium  na- 
vium  in  foro  suggestum  erectuin,  ex 
quo  loco  conciones  ad  popuium  fieri 
solita>.  Liv.  i.  8. 

Annoque  lxx.]  Placerct  magis : 
3Iarius  jwst  sextum  Consulatum,  annos- 
que  LXX.  nudus,  ^c.  nam  illud,  annos- 
que,  ad  dictionem  po5(,quae  prajcedit, 
referendum  est.  Ursinus.  Annoque 
LXX.]  Potest  esse  a  glossa,  annoque 
septuagesimo ;  nam  aetateni  illam  ex- 
prcssit  antea  capite  18.  Gruterus. 
A^inoque  lxx.]  Lego,  annumque.  Nam 
si  Marius,  ut  aute  Velleio  narratum, 
septuagesimum  annum  jam  fuerit 
egressus,  cum  Sulpicius  legem  ferret, 
necesse  est  illud  ;  et  magis  quidem, 
locum  habere  illo  jam  pulso,  licet 
brevissinium  spatium  intercesserit. 
Quod  satis  colligere  possumus  ex  iu- 
scriptione  rerum  gestarum  Marii. 
Non  adscribam  earn  integram,  quia 
longiuscula  est.  Sufficiunt  hjec  ver- 
ba, quae  ad  institutum  nostrum  spec- 
tant:    Post,   lxx.  annvm.  patria. 

PER.  ARMA,   CIVILIA.    PVLSVS.    ARMIS. 
RESTITVTVS.     VII.     COS.     FACTVS.    EST. 

Vossius. 

Circa  paludcvi  Mariccc^  Fortasse 
iiomeii  silvic  prope  Miiiturnas,  nam 
Meningein  postea  se  coutulit,  ut  ex 
I'lutarcho  liquet.  Manut. 

In  carccrem  fliiuturuciisimni  Juve- 
nalis  Satyra  x.  '  Exsiliuni,  et  career, 
Minturnarumque  paludes,  Et  incndi- 
catus  victa  Cartliagine  paiiis,  Hiuc 
caussas  habuere.'  Et  Lucanus  lib.  ii. 
*  Cum  post  Teutonicos  victor,  Liby- 
cosqiie  triumphos  Exul  liinosa  Ma- 
rius caput  abdidit  ulva.  Stagna  avidi 
texere  soli,  laxjeque  paludes  Depo- 
situm  fortuna  tuum :  mox  vincula 
ferri  Exedere  senem,  longusque  in 


328 


NOT^    VARIORUM    IN    PATERCULI 


carccrc  pieilor.'  Eadcm  Ovidiiis  dc 
Pouto  IV.  Valerius  in  jirivata  domo 
Miutiiiuis  olaiisum  dirit.  Schcgk. 

Jussu  II.  nri]  An  potiiis  ii.  virum? 
Duo  cuini  certe  in  coloniis.  Lipsius. 
Jussu  duumviri]  Nocuit  loco  scripturae 
conipendiinn.  Fnit  ccTte,jussuduum- 
yirali.  G inter. 

Cum  gladio]  Rlernni  glossema,  cum 
gladio :  additum  ab  eis,  quibns  f;na- 
lum  statim  scqui,  '  abj<!Cto  gladio 
profugit  e  carcere.'  At  idto  inihi 
potissiinuin  iieic  supervacuiim  vidc- 
tur;  idemquc  scntio  de  illis,  '  e  car- 
cere,'  quae  niodo  produxi.  Gruterus. 

Scnus  puhlicus]  Ciijiis  niinisterio 
magistiatus  iitebatur  jiixta  Gellinm 
lib.  XII.  cap.  3.  Licio  transverse,  qni 
magistratibus  priEiniuistrabant,  cincti 
erant.  Vide  et  Varr.  de  ling.  Lat. 
Tii.  Cic.  Verrin.  Tac.  Annal.  lib.  i. 
et  Lipsium  iu  Annot.  ad  Taciturn. 

Natiniie  Germanus']  Quern  hie  Ger- 
manuin  vocat,  alii  Galium  fuisse  scri- 
bunt.  Sed  hujus  diversitatis  haec  est 
caussa  ;  quod  vulgus  interpretum  ne- 
scit,  Celtaruui  vocabulum,  apud  Grae- 
cos  scriptores,  et  Gallis  et  Geinianis 
accomniodari.  Verisimile  est  Germa- 
num  fuisse,  qui  sit  Cimbrico  Teutoni- 
coque  bello  captus,  Sed  et  insignc 
Gernianicas  probitatis  specimen  edi- 
dit  ei  parccns,  a  quo  vita  donatus 
erat.  Nee  ine  raoverit  vcl  Plinius 
vel  Florus,  qui  Galium  fuisse  scri- 
buDt :  quod  constet  Romanos  olim, 
Gallorum  vocabulo  Germanos  etiam 
iulcllexisse,  non  Gallos  taiitum,  modo 
veterum  annalcg  uterque  istorum  se- 
cutus  est.  i><d  Lac  satis  sint  in 
Velleii  defensioncin.  lUiemmus.  Na- 
tione  Gernuiuus}  Cimbrum  fuisse,  prac- 
ter  Velleium,  tradunt  etiam  Vale- 
riub  et  Lucanus.  Livii  tamfin  Epi- 
tomator  Appianns,  Auctoniue  de 
viris  illiistribus,  Galium  noininant. 
IMutarclius  utriunqiic  dici  rcfcrt. 
lUiC-naniis,  aliique  cum  secuti,  nodum 
kc  6olvisse  crediderunt,  diccndo,  \is- 
^re«  GalloruDt  vocabulo  etiam  Ger- 


manos  comprehendisse.  Sed  bene 
eorum  errorem  confutat  Cluvering 
Germaniae  Antiquas  lib.  i.  cap.  10. 
Qui  tamcu  frustra,  ubiennque  de 
Cimbris  mentio,  Gallorum  nomen  ex 
libris  conatur  evellerc.  Vix  enim 
dubito,  quin  error  ille  sit  quorundam 
veterum,  qni,  cum  ipsi  essent  a76w 
ypdfrjToi,  secuti  sint  auctores,  qui 
ante  Galliam  a  Roniaiiis  penetratam 
dixcre,  quibusque  Cimbrorum  sedeg 
erant  incognita'.  Ita  vidcmus  Flo- 
rum  lib.  III.  cap.  3.  Cimbros  '  in  ex- 
tremis Galliic'  eonstitucre.  Ubi,  ne 
quis  audiat  Cluveriuin,  reponentem 
Germanise,  addo,  apud  Rufuni  Fes» 
tuin,  qui  Floruin  sa-pc  scquitur,  legi: 
'  Marius  Gallos  de  Italia  expulit :  et 
transcensis  Alpibus  feliciter  adversus 
eos  pugnavit.'  Hinc  Glossas  nostras 
membranaceac  :  *  Ciniber,  Gallus,  ci- 
vis  de  Gallia.'  Vossius. 

Magna  ejulatu  expromeyiti]  Gryph, 
et  Stepli.  Magna  acm  ejulatu  se  pro- 
dentem,  indignatione  casus  tanti  viri. 
Male :  unde  tanto  Imperatori  tam 
muliebre  pectus  f  Cicero  in  Para- 
doxis :  '  Marium  in  secundis  rebus 
ex  fortunatis  habeo ;  in  adversis 
ununi  ex  summis  viris.'  Sane  in  Bruto 
plane  virum  laudat.  Schcgkius.  Mag- 
na {julalu  expromenli]  Quaecunque 
aliis,  mibi  vero  mens  scdet,  expro- 
mens  vel  exprimcns  legere.  Acidal. 
Magna  ejulatu,  expyo)nenti]  Minime 
legendum  expromens,  ut  sedet  noD' 
nullis:  nam  vox  cxpromenti,  non  re* 
spicit  servum  Germanum,  sed  vocem 
adsitam  ejulatu.  Gruterus.  Legi  quo- 
que  potest,  exprimenti. 

Indignationem]  Vide  CI.  Frcinshem. 
ad  Curt.  x.  8.  3.  Valerius  Maximus 
II.  10.  G.  ad  majestatem,  id  est,  am- 
plitudinem  et  admirationem  tanti  virl 
retulit  luinc  scrvi  timorem ;  tum  ad 
memoriam  cladis  (/imbrieai; ;  denique 
ad  fati  providentiam :  Noster  de 
'  indignatione  casus  tanti  viri '  lo- 
qoens,  partim  ad  miscrationeni,  par- 
tial ad  priores  duas,  quas  modo  dixij 


HISTORI/E    ROMANCE    LIB.    II.   21. 


329 


CftUBSas  respicit.  Boeder. 

jEnariam']  Inarime  Virgilio,  Graece 
Pitliecusa,  maris  Tyriheni  insula  est 
in  sinu  Pnteolano. 

Cnm  Muriiis,  Sfc.~\  Egregie  cxpiimit 
et  subjicit  lubricuni  istud  et  incertiim 
reruin  humanaiuin.  Placuit  Lucano, 
et  niutiiatiis  est :  '  Solatia  fati  Car- 
thago Mariiisqtie  tulit,  pariterque 
jacentes  Ignovere  Deis.'  Lipsius. 

Cap.  20.  Ah  exercitu]  Aliter,  ad  ex- 
ereitum. 

Seditione']  '  Ainbitiosi  ducis  illece- 
bris,'  inqiiit  Valerius,  '  corrupti  nii- 
lites,  sacrificare  incipientem  adorti,  in 
modura  hostiit  niactaverunt.'  Schegk. 

Creaverat]  Uubito  nonuihil,  au  pro 
creuverat,  legendum  sit  exciverat,  vel 
excitaierat.  Burrer.  Sed  haec  etiara 
proba  lectio  est. 

Ut  in  odo  tribus']  Vide  de  re  et  his- 
toria  Sigon.  de  Antlq.  jur.  Ital.  iii.  1. 
Annotatur  autem  hie  a  Velleio  ipsis- 
sima  ratio  arcani,  sive  artis,  circa 
novorum  civiiim  admissionem  usurpa- 
ri  solitae.  Boeder, 

Flamen  Diulis]  Id  est,  sacerdos 
Jovis.  Flamines  tanquam  Filamines 
dictos  Granimatici  volunt,  quod  Filo 
caput  ligent.  Nudos  enim  capite  in- 
cedere  nefas  erat,  teste  Servio. 

Hac  injuria]  Peraphrasis  ista  est : 
Hanc  severitateni  ademtae  dignita- 
tis merebatur  sane  homo,  sed  ad 
novas  pcEnas  (praesertim  in  tali  civi- 
tate,  in  personis  talibus)  decurrere, 
semper  periculosum  est,  propter  ex- 
emplum,  quod  datum  sibi  credit  et 
dicit,  quisquis  eo  abuti  cupit.  Ita 
de  Clodiicaede  infra  ii.  47.  *  exemplo 
iuutili,  facto  salutari  reipubl.  jugula- 
tns  est.'    Confer  supra  ii.  3.  Boeder, 

Cujus  augendce'\  Optima  lectio,  per 
Hellenisnuiin  satis  notum.  Idem. 

De  exilio  revocavif]  Inter  consilia 
et  instrumenta  res  novas  molientium 
passim  observare  licet,  '  revocatos 
ab  exilio  proscriptos-patriaque  ex- 
pulsos:'  quippe  qui  et  calamitate 
tavorabiles,    et  patriae    ob    exilium 


infesti,    et  pro    reditu    con6ciendo 
omnia  ausuri  videntur.  Idem. 

Cap.  21.  Hello  Marsico]  Flor.  iii. 
18.  Strabo  :  '  Pompeius  omnia  flam- 
mis  ferro(ine  populatus,  non  prius 
tinem  caMlium  fecit,  quam  Asculi 
eversione,  Manibus  tot  excrcituum 
consularium,  direptarumque  urbium 
Diis  litaretur.'  Adde  Liv.  Epit. 
Lxxiv,  et  Lxxvi.  Idem, 

Ut  prcescripsimus]  Frustra  Velleii 
memoriam  accusat  Popma,  quia  de 
Plceno  mentionem  non  fecerit.  Jsara 
Velleius  non  locum,  sed  res  gestas 
respicit.  Dixit  autem  ante  :  '  impe- 
ratores  Romani  fuerunt  eo  bello  Cn. 
Pompeius,  Cn.  Pompeii  Magni  pater, 
C.  Marius,'  &c.  Item  '  Pompeio, 
Sullaque,  et  Mario  fluentem  procuni- 
bentenique  Remp.  P.  Romani  resti- 
tuentibus.'   Vossius. 

Ut  omnia  ex  propria  usm  ageret]  Livii 
Epit.  Lxxix.  '  Cn.  Pompeii  fraudem' 
notat : '  qui  utranique  partemfovendo, 
vires  Cinnae  dedit,  nee  nisi  profligatis 
optimatium  rebus  auxilium  tulit.'  Ita 
'  Amyntas'  apud  Curtium  iv.  1.  27, 
'  semper  ex  ancipiti  mutatione  tem- 
poruni  pependit.'  Ita  '  temporaria 
Graecorum  ingenia  incertee  famae 
captant  auram,  ut  quocunque  pen- 
dentes  animos  tulisset  fortuna,  se- 
querentur,'  apud  Eundem  iv.  5.  11, 
Boeder.  Ageret]  Malim  agere.  Quod 
nisi  per  alios  steterit,  per  me  facile 
cadet.  Vossius. 

Affuisset]  Aldus  reponcbat  nfful- 
sisset.  Quomodo  jam  ante  cum  lege- 
batur  apud  Cuspinianum  ;  qui  hunc 
locum  citat.  Idem. 

Oculisque]  'N'ulgo,  sociisque.  Oeu- 
lisque]  Displicent  sociisque,  nee  ger- 
mana  sunt.  '  Socii  Romanae  urbis/ 
duriter  dicuntur  iidem  '  pugnasse  et 
spectasse,'  falso.  Nam  cives  quoque 
parte  una  pugnarunt,  nee  socii  sane 
spectatores  \illi,  sed  actores.  Deni- 
que  copula  in  voce  sodisque,  non  prd 
sermonis  textu.  Nos  credimus  fuissej 
sub  ipsit  moenibua  odisque  (sive  oculiit 


330 


NOT.E   VARIORUM    IN    PATERCULI 


qne)  urhis  Romanov,  pugnantibus  spec- 
tantibusque  quatn  fuerit  exitiabilis. 
Ha->c  pugna,  iiiquit,  commissa,  non 
lit  alijE  prociil  a  patiia,  sed  apud  Ja- 
nictiliini,  sub  ore  atqiie  ociilis  Ro- 
man;v  nrbis,  quam  tristis  ftinestaque 
fueril  et  pupuantibus  et  spectantibiis 
aegrc  dici  potest.  Sic  niihi  vidotur  ; 
et  rogo  no  quis  i-iretpos  ruiv  KpiTiKwy 
Kptriis  tcTTiD.  Lipsius.  Oculisque]  Lo- 
cus obsciirns,  ac  corniptiis,  quique 
diversa  cruditoniin  ingeuia  torserit. 
Nos  minima  niiitatione  rescribimiis  : 
sub  ipsis  ttKruibus,  focisque  urbis  Roma- 
ntP,  ifc.  Seiisus  perspicuus,  et  qui 
non  egeat  interprete.  Nee  absuida 
tatnen  Lipsii  conjectura,  ut  quidam 
rentur.  Putabat  ille,  pro  sociisque, 
legeudum  oculisque.  Ut  sensus  fue- 
rit, banc  pngiiam  non  coinniissam 
procul  a  patria,  ut  aliae  ;  sed  sub  ore 
etoculis  urbis  Romanae.   Vossius. 

In  corpus  mortui  contulit^  OlWe  yap 
fua'o!  ourois  Iffxvphv  Kol  &ypiov  eTnSfi^avTO 
'Pufioioi  TTphs  fTfpov  arparriyhv,  ws  rhv 
Tlofunritov  irarfpa  'S.Tpd^uiva'  non  erga 
alium  Duccm  Romnni  infensius  savins- 
que  animuti,  quatn  erga  Strahonem  Pom- 
peii patvcm  ernnl,  inquit  Phitarcb. 
Ponipci.  pr.  '  Cujus  corpus,  cum  ftil- 
mine  ictus  nxpirasset,  dum  effertur, 
lecto  detractum,  omnique  ignominia 
affectum,'  idem  niemorat,  caussam- 
que  ejus  odii  exprimit:  6,wKri(tTuv 
j(pr]fia.Tuu  i-rnQvyLiav.  Boeder. 

Seu  (lua  seu  tres  Pompeiorum]  V. 
Carol.  Sigon.  Comm.  in  fast,  et  tri- 
umph. Rom.  ad  an.  U.  C.  «cii.  et 
Onupbrinm  Panvin.  Comment,  in 
lib.  I.  fast,  ad  an.  dcxiii.  Idem. 

ci.xviii.]  Ex  vet.  habet  cxxvii. 
Burreriiit,  CLXviii.]  Tiirpiter  er- 
ravit  Marliaims,  dum  l<git  i.xviii.ct, 
pro  Q.,  Qunin,  nt  liab<:t  Klienamis,  re- 
ponit.  Sed  legcndiim  ti.xix.  Leo- 
pardum  vide  Miscellan.  viii.  8. 

Cap.  22.  Vox  <".  I\larius]  I^ucan.  n. 
'  Quis  fuit  ille  dies,  Mariiih  quo  nin^nia 
victor  Intravit!  qiiantocpif;  gradu 
mors  sxva  cucnrrit!    Nobilitas  cum 


plebe  perit :  lateque  vagatur  Ensi8,et 
a  uullo  revocatum  est  pectore  ferrum,' 
&c.  Legeudus  praesertim  Appianus 
Bell.  Civ.  I.  qui  etiam  indignas  mor- 
tes  tam  illustriuui  virorum,  quos  hie 
nominat  Velleius,  describit.    Boeder. 

In  tnediocrcs'\  Vulgo,  immediocri.  In 
mediocres']  Tani  apertam  mendam  fal- 
lere  tarn  oculatos  Argos  potuisse  ? 
Nam  ipsa  se  quideni  verba  refelhint. 
Quomodo  mediocris  saevities,  quae  in 
tot  talesque  viros  varie  grassata? 
Nee  (tpuva  heic  V'elleium  agnosco. 
Sed  emendetur  quaniprimum  me  auc- 
tore  :  Neque  licentia  in  mediocris  s<pvi- 
tum,  sed  excelsissimi  quique  ctninentissi- 
mique  (sic  enini  et  heic  malo)  civitatis 
viri  variis  suppliciorum  generibus  affecti. 
Antiquus  scilicet  accusativi  flexus 
errorem  peperit,  ut  capiti  vocis  prae- 
positio  assueretur,  caudte  sibilus  prse- 
cideretur:  cui  tamen  etiam  verbi  se- 
quentis  initialis  litera  occasionem  fe- 
cit proniorem.  Acidalius.  In  medio- 
cres] Rbenani  et  Acidalii  scripturam 
pro  commodissima  habui,  secutusque 
sum.  Nam  quod  nou  nemo  existima- 
bat,  immediocri  (quod  hie  legebatur) 
pro  simplici,  mediocri,  poni,  curiosius 
videtur  quam  veriiis.  Boederus.  Quid 
tamen  si  duplex  ncgatio  pro  simplici 
po&ita  fuerit  ;■ 

Excelsissimi]  Lib.  vet.  excelsissimi 
quoque  atque  eminentissimi,  addita  co- 
pula. Ex  quo  Aldus  Excelsissimi  qui- 
que atque  cminentissimi  civit. 

Consulatu]  Ita  recte  emendant ;  vtil- 
go  legebatur  consults.  Consulatu]  Cin- 
na,  cum  ei  a  Senatu  consulatus  abro- 
galus  esset,  insignia  interim  consu- 
laria  retinuit.  Quod  eo  notandum 
fuit,  ut  ap|)arerel,  vulgatani  hujus 
loci  scripturam  aliquo  modo  defend! 
posse.  Non  di.splicet  tamen  consu- 
latu :  ipiitinodo  Criphio,  Marneffio, 
Stephauo,  .Scln  gkiocpie  edituni,  qui 
tamen  minus  eandide  banc  emenda- 
tionem  mbi  adscribere  couatnr.  Voa- 
sius.  Consulatu]  Ita  Rheuanus  cdidit, 
ne  dc  Auctore  hujus  lectiouis  in  pofri 


HISTORIjE   ROM  an  il!   lib.   II.  23. 


331 


tcrum  dubitetnr.  Boeder. 

M.  Antonius]  Cicero  Tnsculan.  v. 
Lucanus  ii.  '  ant  te  prasajjjenialoruin 
Antoni,  cnjiis  laceris  pcnclentia  canis, 
Ora  ferens  miles  festae  rorantia  nien- 
sae  Imposiiit.'  Schegk, 

Quos  ipsns]  Non  diibito,  quin  ipse 
scribendiini  sit,  non  ipsos,  ut  legatur  : 
Quos  ipse  facundiu  sua  moratus  erat,S^c. 
nam  verbiim  ipse  aliqiianto  i/xcpariKw- 
repov  videtur.   Ursin. 

Perpolito']  Verius  fiierit  perltto. 
Lipsiiis.  Perpolito]  Lipsiiis  verius 
esse  putabat  perlito.  Mihi  veterem 
veramque  scripturani  niutare  religio 
est.  Caelias  Aurelianiis  i.  1.  Tarda- 
rum  Passioniim  :  *  Sed  neqtie  prae- 
stantius  qnicquani  antecedentiiim 
causanini,  ut  adustio,  cruditas,  vino- 
lentia,  atque  exercitium  post  cibuni, 
vel  mansio  sive  somnus  in  speluncis 
affertur,  ant  nova  politura  in  muris 
parietis  cubiculoruni.'  Vide  etiam 
Festum  in  Depolitiones.  Vossius. 

Et  qui  fuisset  locuples,  fieret  nocens'] 
XWovaiois  yap  ovk  (cttiv,  8t6  elpTjvrj  irphs 
rhp  iffx^pSrepov  iv  to7s  roiovToisyiyverai: 
divitibus  enini  in  hujuscemodi  casu 
nihil  contra  vim  potentioruni  tuti  est, 
inquit  Dio  in  descriptione  triumvira- 
lis,  quae  postea  secuta  est,  proscrip- 
tionis,  lib.  xlvii.  Et  rursuni, '  cum  in 
aliis  occidendis,  tnm  prapsertim  in 
divitibus  promtissimos  fuisse'  asserit 
'  Triumviros;'  idque  non  sine  caussa: 
nafiiTuWwv  T6  yap  xp'?/*'*''''^''  5e((/ie»'oi, 
Koi  OVK  ex'"''''f '  biTodiv  &K\odtv  tos  i-Ki- 
Bv/xlas   ruv   aTpariuroiiv    aTroTr\r}puicru(nj 

K01V7\V    TlVa   KUTCt    TWV    TTKOVCt'iUV    iX^P"-^ 

irpofOetno  :  Quia  enim  niulta  prorsus 
pecunia  iudigebant,  neque  explore 
aliter  cupiditatem  militum  poterant, 
communem  iniinicitiam  divitibus  in- 
dixerunt.  Vide  talia  in  Plutarchi 
Sylla.  Boeder. 

Suique~\  Vulgo  sui,  sed  bene  ita  re- 
stituit  Acidalius. 

Merces foret]  VoculaiUa/o;e(,  auc- 
tore  Lipsio,  deletor  tamquam  glosse- 
ma.     Merces  foret}     Infra    Noster, 


*  Fieretqnc  quisque  merces  sui  mor- 
tis.' Petronius  Arbiter, '  qua  re  tam 
perdita  Koma  Ipsa  sui  merces  crat, 
et  sine  vindice  pracda.'  Ad  eun- 
dem  modum  locutus  Sallti^t.  Catilin. 
Schegk. 

Cap.  23.  (irin  bellohostihus,ifc.']  Epit. 
Liv.  Lxxx.  '  Vir,  cujus  si  examiiicntur 
cum  virtutibus  vitia,  baud  facile  sit 
dictn,  ntrum  bello  melior  an  pace 
perniciosior  fuerit;  adeo  quam  rerap. 
armatus  servavit,  earn  primo  togatus 
omni  genere  frandis,  postrcmo  armis 
hostiliter  evertit.'  Boeder. 

Quadrantem  solvi]  Ut  usura  annua 
quadrante  solveretur.  Erat  autem 
quadrans  centesima  tres;  ternos  igi- 
tur  nummos  ex  centenis  pendi,  usurae 
nomine  Flaccus  voluit.  Manutius. 
Quadrantem  solvi]  Id  est,  quartani 
partem,  ita  ut  tres  (crediti  an  usurae) 
partes  perirent  creditori,  quarta  de- 
beretur.  Est  hoc  genus  novarum  ta- 
bularum,  quare  Velleius  turpissimam 
vocat  banc  legem  Valeriam,  quippe 
quae  et  manifestam  haberet  iniquita- 
tem,  et  seditioso  potius  turbulento- 
que  esset  consilio  a  trib.  pi.  lata,  quam 
summae  ac  inexsuperabili  necessitati 
publicae  data:  quo  solo  casn,  nbi 
usurae  sc.  veluti  tabes  omnibus  arro- 
sis  ad  corpus  ipsum  pervenerc,  de- 
creta  novarum  tabularuni,  specie  in- 
evitabilis  subsidii,  aliquaiido  excusari 
posse  videantur.  V.  Gael.  Rhodigin. 
XII.  10.  Antonius  Augustinus  '  nihil 
aliud  quam  nominat  banc  legem,  cu- 
jus scilicet  circumstantiae  et  historia 
plenius  apud  Auctores  superstites 
uou  perscribuntur.'  Boeder. 

Cvjusfactimerita]  Liv.  Epit.LXXXii. 
*  L.  Valerius  Flaccus  consul  collega 
Cinn«  missus,  ut  succederet,  propter 
avaritiam  invisus  exercitui  suo,  a  C. 
Fimbria  legato  ipsius  ultimac  audaciae 
homine  occisus  est.'  Adde  VcUeii 
H.  24.  Boeder. 

Atkenas]  Vide  Meurs.  lib.  de  Athe- 
nis  Atticis. 

Firceei}  Portus  hie  erat  Athena- 


332 


NOT^    VARIORUM    IN    PATERCULI 


rum,  quadringentarum  capax  navium, 
iniiio  diionim  inilliuin  passuiim  iirbi 
coDJmictns.  Torent.  Antlr.  '  Hcri  ali- 
quot atlolt'scciituli  conveniimis  in 
Pyraieuni.' 

\iiniium]  Alii  nimiuin  vcri.  Floriis 
rerte  non  liberal  su>;piciono,  ait  enim, 
'  Postquain  doniueiat  insiratissimos 
honiinum,  in  boiioiem  taineii  niortiio- 
runi  sacris  suaeqne  faiinv  donavit.' 
De  Gra?coniiii  fluxa  et  sublesta  fide, 
res  proculcata  jam,  notatuni(|iie  ad 
Plautum.  Schegk.  Nimirum']  Lege, 
niinium.  Et  ita  jam  in  quibiisdam 
codicibtis  emendatum  reperio.  De 
Atiieniensiiim  vero  fide,  contrariiim 
prodit  Tacitus  ii.  Annaliinn  in  ora- 
tione  Pisonis ;  qui  appelhit  hos  '  Rli- 
tbridati;?  adversus  SuUani  socios.' 
Vossius. 

Ante  omnia]  Lego,  ex  auctoris  per- 
petna  consuetudine,  in  omnia.  Id  illi 
est  prorsus.  Infra  :  '  M.  Loliio  lio- 
mine  in  omnia  pecuniae  quam  recte 
taciendi  cnpidiore.'  Supcrius  item  : 
'  Meiiore  in  omnia  ingenio  animoque, 
<|uam  fortuiia  nsns.'  Acidaiius,  Ante 
omnia]  Acidaiius  legit  in  omnia.  Sed 
nibil  mutandnm.  Ante  omnia  valet 
jirtccipue.  Quis  nescit  illud  Maronis 
(ieorg.  II.'  Dulces  ante  omnia  Musjcr' 
Sic  et  Plinius  viii.  37.  '  Qua;  natura 
multis,  et  ante  omnia,  ursis.'  Sueto- 
nius in  Caligula:  '  Destinaverat  Mi- 
leti  Didyma;um  peragere,  in  jugo  Al- 
pium  iirbem  condere  ;  sed  ante  om- 
nia Istbnuim  in  Acliaia  pcrfodere.' 
Pluriina  eliamnum  bujus  lociitionis 
exeinpla  aflTerrcm,  nisi  stnderem  ante 
omnia  bir vitati.    Vossius. 

Cap.  21.  ('.Flavins  rimhria]  Plu- 
tarcb.  Syll.  Aurel.  Vict.  vir.  illust. 
LXX.     Liv.  Kpit.  Lxxxiii.  lioeder. 

forte]  Illud  forte  suspcctum  est 
Lipsio.  Lib.  vet.  pontc.  I'orte]  VA 
virtutibus  Magni  Mitbridatis,  et  Vel- 
Icio,  ctiam  in^igncm,  iriea  sentrntia, 
injiiriani  faciunt,  qui  em«:ndant, /</»<«. 
E.go/orte  omnibus  morjis  retiiiendum 
cen&eo ;  ut  dicat  Vellcius,  casu  ma- 


gis,  quam  virtute  Fimbria;,  Mithrida- 
tein  esse  pulsum.   Vossius, 

P.  Lirnns]  Aldus  vorisimili  conjec- 
tura  legit  Popilliiw  Lcrnas.  Nil  taraen 
temere  mutanduin.  Forte  enim  huic 
nomen  fait  /■'.  PopiUius  Lrenas.  Sed 
de  lioc  nibil  possumus  afiirmare,  cum 
ai)nd  cveteros  scriptores  Lajnatis  hu- 
jus  nulla  extet  mcntio.  Idem. 

Sex.  Luciliiim]  PItitarcbus  in  Mario, 
ipsum  Marium  auctorem  linjus  facti 
edit  :  sed  in  eo  legas,  'S.e^Thv  AovkIvov  : 
Sextum  Lucinum.  Nostrum,  an  ilium 
rescribis  ?  Lipsius.  Se.v.  Lucilium] 
Plutarcbus  in  Mario,  et  Epitoraator 
Livii  lib.  lxxx.  produnt  ipso  die,  quo 
Marius  vn.  consulatum  iniit,  Sextum 
Lucinum  de  Tarpeia  rupe  praecipita- 
tum.  Vicinitas  uominimi  idem  fac- 
tum esse  suadet.  Et  valde  mihi  ve- 
risimile,  Lucilium,  notiorem  librariis, 
Lucinum  e  contextu  removisse.  Illud 
tamen  interest,  quod  Lucini  mors 
biennio  ea  anticipet,  quae,  ante  hac 
verba  retulit  Velleius.  Ant  igitur 
diversam  narrationcm  esse  existi- 
mandnm  est :  aut,  quod  potius  reor, 
Velleium  biennii  anacbronismo  pec- 
casse.   Vossius. 

Saxu  Tarpeio]  Ex  qua  rupe  olim 
damnati  prajcipitabantur.  Gellius 
refert,  eos  quoqne  pra-cipitatos  qui 
falsum  dixissent  testimonium.  Veti- 
turn  postea,  I.  si  diutino,  D.  de  Poen. 

I\Ietu]  Ita  legit  Burrerius.  Vulgo 
erat  motu. 

Aqua  ignique]  Qua  interdictione 
quis  in  exilium  mittebatur. 

Legali  Parthorum]  Nam  ante  earn 
diem  nibil  coniniercii  intcrcessisse  in- 
ter utrainque  gentem,  singularemqne 
Syllae  earn  fellcitateni  obtigisse,  quod 
cum  ipso  primnm  Parthi  societatis 
amicitix-que  gfMcnda;  caussa  congressi 
siiit,  I'lutarcbus  in  Sylla  auctor  est. 
Memorabilc  est  in  illo  congressu, 
quod  cuui  Sylla  tres  sedes  ponijus- 
sisset,  iinam  Ariobarzani,  alteram 
Orobazo  (is  Icgatiis  Partborum  erat^ 
sibi  median),  atque  adeo  inter  duQau 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    II.   25.' 


833 


sedens  andientiam  legato  dcdisset, 
■postca  Orobaziis  a  rcge  Parthoruni 
interfectus  est.  Scilicet  '  Lejratiis,' 
ciii  idem,  (|\ii  Principi  niittenti,  si 
adesset,  honor  dcljetnr, '  etiani  in  lo- 
rco  pi'K'iopiativam  sui  piincipis  ani- 
mose  asseiere  debet,  cl  fiigere  poti»s 
congressiini,  qnani  sinistra  vcl  infe- 
Tiiis  sedtM'c  ant  siil)scril)ere  :  ni  t'a- 
■ciat,  plurimiun  I'rincipi  sno  detrac- 
tnrns,  ipse  velut  homo  niiiiii  liabeii- 
dus.  Plnris  eiiim  apnd  Principem 
dignitatis  possessio  fit,  qnam  cetcra- 
Tum  rernm  quiB  dignitati  ancillan- 
tnr.'  Dixi  hajc  verbis  Freder.  de 
Marselaer,  qni  in  Legat.  lib.  ii.  dis- 
sert. 32.  tota,  hoc  argnmentum  trac- 
tat,  exeniplisque  illnstrat.  Fieri  ta- 
men  potest,  nt  ilia  de  loco  et  irpoKaO- 
eSpla  contentio,  plnrinium  pui)licis 
rebus,  praesertim  in  commnni  nego- 
tio  periculoque,  noceat,  neqne  detri- 
menta  ilia,  coniparatione  vindicate 
praDrogativae  repensari  possint.  Boe- 
der. 

Quidam  magi]  Plutarch,  in  Syll. 
refert  '  quendam  ex  Orobazi  legati 
Parthici  comitatu,  inspecto  Syllaj 
vultu,  observatisqne  diligenter  aninii 
et  corporis  motibns,  adeoqne  natura 
indoleqne  ejus  ad  artis  vTroOecreis  ex- 
acta,  prffidicasse,  fieri  non  posse, 
quin  sumnuis  vir  evaderet;etiam  nunc 
se  mirari,  quod  ante  se  quenquam 
esse  patiatur.'     Apnd   Gellium  i.  9. 

*  Pythagoras  adolescentes,  qui  se  ad 
discendum  obtulerunt,  icpvaioyvw/x^yfi. 
Id  vcrbuni  significat,  mores  naturas- 
que  hominum  conjectatione  qnadam 
de  oris  et  vultns  ingenio,  de(|ue  to- 
tius  corporis  filo  atqne  habitn,  scisci- 
tari.'      Ammianus   xv.   21.   mcminit 

*  veterum  librorum,  quorum  lectio 
per  corporum  signa  pandit  aniuiorum 
interna.'  Vide  Pontan.  Philocal.  x. 
26.  de  variis  gestuum  naturalium  sig- 
nificationibns.  Idem. 

Ccelcsteni'l  Suspecta  niihi  vocnla. 
Nam  cur  Snllae  vita  calestis?  Imo  sce- 
lestarevera,  et  facinorum  plena.    Si 


ad  famam  et  nonien  rcspicit  praedic- 
tio,  cur  non  intmortalein,  aut,  quod 
ego  velini  censeamqne  nunc  suljstitui, 
celehrem  dicat  ?  Celehrem,  iii(|uani,  le- 
go :  et  in  Phitarcho  inagoruin  hoc 
praesagium  brevitt  r  sic  concipitur, 
fifyiffrov  yeveaBai.  Lijhnus.  CaUstem] 
'  Ca^lo  dcmitti'  dicebant  sunima  in- 
genia.  Unde  'ca^lestis'  (Augusti) 
'  animus  sprevisse  humaiia  consilia 
dicitur,'  ii.  CO.  iaiiquam  majovis  e 
cffilo  auspicii  prudentia  fretus.  De 
cetero  Noster  hac  voce,  crebra  fi- 
gura,  cxcellentiam  rerum  celebrita- 
tenique  notat.  '  Caelestiore'  Cicero 
coarguit  Antonium  ii.  64.  '  Cselestem 
ejus  vitam  et  memoriam  f'uturam' 
hoc  loco  :  de  cnjus  loci  lectione  pror- 
sus  nihil  diibito  ;  cum  gravitatem  vo- 
cum  captet  Velleius,  et  banc  ipsam 
exempla  asserant.  '  Calestium  pr^e- 
ceptorum  disciplinis  innutritus,'  Tib. 
II.  94.  '  Caelestissinium  os  '  Ciceronis, 
ob  singular,  eloq.  ii.  G6.  '  Caelestis- 
sima  opera' Tiberii,  ii.  104.  Quem 
ipsnni  superlativum  augendae  novitate 
quadani  gravitati  non  dubitavit  assu- 
mere.  Boeder. 

Brundisii']  Quae  urbs  est  Calabria;. 
Repulsoque']  Restituo,  vix  nnins  li- 
terse  mutatione,  repidso  quo  extefno 
metii,  Sfc.  Laudandum,  inquit  Vel- 
leius, Sulla?  consilium,  qui  existima- 
vit,  ante  propulsandum  esse  bellum 
externum,  quam  domesticum :  quo 
devicto  hoste,  et  donieslici  niotus 
facilius  comprimi  possent,  et  neuti- 
quam  hostibus  praeberetur  occasio 
rcmp.  Homanam  discerpendi  penitus, 
dum  membra  inter  se  decertarent. 
Vossius. 

Superaret]  Verborum  series  poscere 
videtur,  ut  legamus  superare ;  quod 
verbum  pendet  al)  eo  quod  praecedit, 
'  existimavitque,'  &C.    Ursinus. 

Cap.  25.  Jitstis  legibus  el  aquis  cottdi- 
tWHJ/rK.fJltaCaiS.  Bell.  Civ.  i.'maguo- 
pere  se  confidere  denion>-lrat,  si  ejus 
rei  sit  potestas  facta,  tore  ut  aquis 
conditiouibus   ab  armis  discedatur/ 


334 


NOTiE   VARIORUM    IN    PATERCULI 


Est  enim  conventio  talis,  sive  pactio 
pacis  vol  aequa  vel  inipar  :  ibi  aequali- 
tatijustisqneleiiibus  locus  hie  est:  hie 
obscrvaiitia  ut  erga  niajoreni,  et  qua>- 
(lani  obligatio  ad  officia  certa  cou- 
tinetur.  Vide  omnino  doctissimum 
Fabr.  semestr.  i.  7.  Boeder. 

Sed  Us,  quibus,  Sfc]  Tales  antcm 
erant  tiiin  oligarchici  illi  spiritus  et 
faetiosi  homines,  tiiin  plurimi  e  vulgo 
militibusque,  cupidine  renim  novau- 
dariim,  siciit  tabe  infecti.  Quaprop- 
ter  '  corniptissimo  sjectdo  nemo  earn 
vulgi'  (et  ceteroriim)  '  moderationem 
sperare  poterat,  ut  qui  pacem  belli 
amore  tiirbaverant,  belluin  pacis  ca- 
ritate  deponereiit,'  sicut  Tacitus  de 
Vitellianis  temporibus  et  inipedimen- 
tis  pacis  loquitur  H.  ii.  37.  Exclu- 
ditur  e  consilii  publici  auctoiitatc, 
quidquid  piivatoium  cupiditatibus  in- 
cluditur :  quae  jam  directs  publicis 
commodis  adversantur.  Veium  an 
Sylla  tarn  serio  optaverit  pacem,  an 
vcro  spem  pacis,  famae  caussa  et  no- 
minis,  ad  (leludendos  adversaries  os- 
tentaverit  tantum,  non  desunt,  cur 
dubitcmus,  canssa>.  Idem. 

Et  sanisiimo]  Alias  juxta  Rhena- 
num,  sanctisHtno.  Alioqui  sanissimi 
dicuntur  meliorcs  et  priidentiores. 

Deinde]  Vulgo,  deniquc. 

Scip'wnevi]  Non  exputo,  quid  doc- 
tissimo  viro  in  mentem  venerit,  le- 
genti,  ('cEi)ionemquc :  invitis  memoriis 
et  Fastis,  in  quis,  j,.  cornelivs.  l.  f. 
L,  N.  scipio  AsiATicvs.  c.  Norbanus. 
Adi  Appianum,  Cassiodoruni,  Taci- 
turn. Sclu't;k. 

Sujicrat']  Liv.  Epit.  f.xxxv.  Ap- 
pian.  Bfll.  Civ.  i.  Flor.  iii.  21.  I'J.  et 
20.  no(cl. 

JuMissimo  Unior]  Alias  milissimo  ac 
juttitsinio  knior.  I'ro  rincil,  alias  Ic- 
gitur  rinccret.  Hhi  nanus.  Jiulimiinio 
lenior]  .InstoUn'wr  inagis  fVncm.  Quid 
si  f;tiam  miliwmo  Itnior.   Lipsius. 

Audito  crudclior]  Justinus, '  cx.spec- 
talo  maturiuH,'  et  Nostcr  de  'J'iberio, 
'fcxspcctato  rtvoiavit  inaturius/  iis- 


deni  verbis.  Schegk. 

Nam  ct  consulem']  [Ita  legit  Lipsi* 
US.  Vulgo  consul,  quod  si  servamnsj 
ubi  hoc,  sodes,  privdixisti,  Vellei? 
Ne  potuisti  quidem,  nam  profecto 
nihil  liarum  rerum  Sulla  gessit  Consul, 
sed  Proconsul.  Clarum  id  est.  Cor- 
rectiancula  igitur  nos  expedimus : 
Nam  et  consulem,  ut  pradiximus,  ex- 
armatumque  Sertorium.  Ita  sane  est. 
Sulla  cleinentiam  lenitatemque  exhi- 
buit  et  in  Consule  ;  quo  illo?  Scipi- 
one,  quern  ante  dictum,  cum  exerci- 
tum  ipsumqne  in  potestatcm  redegis- 
set,  dimissum  sine  noxa  :  et  in  Serto- 
rio,  qui  Suessam  frustra  occuparat, 
atque  in  Hispaniam  aufugit.  Appia- 
num vide.  Lipsius. 

Exarmatumqne]  De  Sertorio  exar- 
mato  taceiit  scriptores  5  quod  de  Sci- 
pione  verissimum  esse  constat.  Ita 
igitur  integrum  hunc  locum  scribi 
malim  :  Nam  et  consulem,  ut  pradixi- 
mus,  exarmatum,  atque  Sertorium,  proh 
quanti  mox  belli  facem!  ^c.  dimisit  in- 
columes.  Mirum  vero,  quosdam  du- 
bitare,  veriorne  lectio  sit  vulgaris,  an, 
proh  quanti  mox  belli  facem,  ut  ex  edi- 
tione  principe  emendavimus.  Nam 
et  alterum  sola  conjectura  fidtum,  et 
baud  satis  Latinum  est ;  ut  mihi  qui- 
dem  videtur.  Nisi  alii  doc\icrint, 
cur,  cum  dicat,  propinquanti,  rb  mox, 
non  omiserit  Vclleius.   Vossius. 

Proh  qiianii]  Vulgo,  propinqvanti. 
Editio  liasileensis :  pro  quanli  mox 
belli  facem  !  Quod  voiui  testatum  re- 
linquere,  cum  fi;rri  tamcn  possit  vetus 
lectio.  Manut. 

Duplicis  ac  diversissimi  animi]  Dixi- 
nius  de  talibus  in  Comment.  Nepot. 
p.  !if).  ct  sp(|.  Hie  obiter  notandum, 
non  tani  'duplicis  animi'  specimen 
in  Sylla  <  rcdi  tiebere,  quani  iinius 
pravi  aniint  dissinnilationcm  et  reve- 
lationcm.  Id  est,  tiiit  Sylla  ex  iis, 
(pii  cum  siiit  malo  [»ravo(juc  ingenio, 
tauicM  dum  quaruut  inagnam  poten- 
tiani,  maximas  virtutes  simidant ;  ad- 
cpti  quod  cupivcrc,  sulvuut  sua.s  cu- 


HISTORIiE   ROMANiE   LIB.    II.   25. 


335 


piditates,  et  retecti  patent.  Atqiie 
haec  est  ilia  viroK(tfjievr\s  aironiKw^is  tv 
i^owrla.  KaKias,  insitap  pravilatis  in  po- 
tentia  detectio,  quani  IMutaiclins  in 
Sylla  nobis  suppeiiitat.  Gravissima 
est  seutentia  Taciti  de  Tiljeiio,  cui 
primo  nii\tiiran)  nioiiim  tribnit,  non 
indolis  icsp<(tu,vernni  dmn  metu  ali- 
orum, fini;endis  virtutibiis  subdole  se- 
curitateni  qiiiviit  :  sed  '  postremo,' 
inquit,  '  in  set- leva  siniul  ac  dedecora 
prorupit,  postqnani  remoto  pudore 
ac  metu,  suo  tantum  ingenio  ute- 
batur.'  A.  vi.  51.  7.  Scilicet  hi  sunt 
aninii,  '  qui  plus  vulpis  quam  leonis 
habent,'  ut  hoc  ex  Carbonis  dicto 
nostrum  faciamus.  Nam  ceteros, 
quorum  in  audaciam  ardet  animus, 
minus  sui  ol)tegentes  esse,  satis  con- 
stat. Suntqne  hi  dissimulatores  sui 
(si  et  banc  notam  adjicere  licet)  '  me- 
liores  servi,  quam  Domini;'  i.  e.  co- 
erciti  auctoritate  metuque  utilem  in- 
dustiiamqne  operam  praestant,  sibi 
relicti  aut  supra  ceteros  evecti,  bel- 
luae  sunt  intemperantes  immanesque. 
Boeder. 

Tifatd]  Mons  Campaniae  felicis,  im- 
minens  urbi  Capua?,  ut  Dion  tradit. 
Vulgo  haec  erant  corruptissima.  Ti- 
fata]  De  Tifata  praeter  Festum,  Li- 
vius  lib.  xviii.  'Samnites  cum  emi- 
nentes  CaputE  coUes  firmo  preesidio 
temiissent,  descendunt  inde  quadrato 
agmine  in  planiciem,  quae  Capuani 
Tifataque  interjacet.'  Totam  banc 
connexioncui  varias  editiones  secutus, 
ita  edidi.  Vide  praestantissimi  Me- 
dici Mercurialis  Variarum  lib.  ii.  9. 
Ista  duo,  «/  potius,  qua;  in  plerisque 
vulgatis,  rectissinie  induxi ;  non  eniui 
auctoris,  sed  Burrerii.  Schegk. 

Gfates  Diana']  Grales,  non  graius, 
legendum,  res  et  alii  dixerunt.  Sed 
de  templo  hoc  Diana*  apud  Pansani- 
am  legi  non  oniittenduni.  Ille  lib.  v. 
ubi  disputat  de  elephantum  dentibus 
sive  cornibus,  ait,  se  vidisse  eV  7?)  t^ 
Kaixwavwv  Kpdviov  i\4(pavTos  eV  'ApTifxt- 
Sos  ifp<^,  et  addit :  crraSioi/s  5e  ws  rpid- 


Kovra  a-ntX"-  fJio.>^to''ra  Ko7rw;r  rh  UpSy. 
in  terra  {'ampanoruni,  calvam  ele- 
phantis,  in  templo  Diana',  quod  abest 
maxime  a  Capua  triginta  stadiis. 
Certe  hoc  ipsum  est,  in  quod  Sulla 
tarn  munificus.  Lipsius.  Grates  Di- 
ana;'] Corruptissimus  erat  hie  locus  : 
qui  ut  intelligi  posset, ecorrectionibus 
Lipsii  Gruterique  sic  expressimus, 
quanquam  Rhenanus  jam  paene  totum 
ita  rescripserat,  nisi  quod  adhuc  le- 
ge bat  ur  :  hujus  gratcB  relig.  memoria. 
Restaurata  interim  penitus  Velleii 
verba,  nemo  vel  jactare  vel  credere 
debet.  Boeder. 

Aquas  salubritate]  Ejiciendum  om- 
nino  illud  ut  potius,  non  refingendura 
in  aliam  faciem,  ut  tentarunt  viri 
doctissimi.  Nee  enim  comparet  in 
membranis  imicis,  sed  decepit  eo8 
perperadistinctioverborum  Burrerii; 
nam  ejus  ut  potius,  conjungendura 
cum  ceteris  Burrerianis,  '  legendum 
existimem.'  [Ut  ex  ejus  notis  liquet.] 
Gruter. 

Tabula  area]  Hand  displicet  pro- 
fecto  Rhenanianum,  tabula  intra  cedent, 
duuimodo  tamen  scribatur  membrum 
sequens  hoc  modo  :  tabula  intra  adem. 
Inde  Consules ;  quomodo  et  Lipsio  ve- 
nit  in  mentem.  Fuisse  autem  usita- 
tuni,  ut  ichnographia  templi  ant  arae 
alicujus,  alio  atqiie  alio  exprimeretnr 
exemplar],  et  reponeretur  in  eadera 
ilia  tede  aut  alio  quo  loco,  notum  est 
ex  marmoriijus  antiquis  ;  sed  et  intus 
in  ffide  tabulam  poni  solitam,  eadem 
vel  adeo  plura  aliaque  continentem, 
quam  qua;  basi  columnae  statuaeve 
aut  frontispicio  oedium  incisa  erant ; 
plurimo  item  patet  exemplo  in  Epi- 
graphis  nostris  tolius  orbis  Romani, 
e  quibus  nnuni  alterumque,  fidei 
caussa,  oculis  subjicerem  ;  nisi  id  ar- 
bitrarer  conjunctum  cum  aliarum  In- 
scriptioniini  injuria:  qua;  cum  sibi 
invicem  mutuam  adstruant  lucem, 
singulatim  laudari  nolunt.  Multa 
auteni  congercre  hoc  loco,  alieuum  ab 
iustituto.  Idem. 


33() 


NOTJS   VARIORUM    IN    PATERCULI 


Cap.  2G.  Consults  filius]  Solus  Ap- 
piaiius  fiatiis  filiiim  vocat.  Dc  setatc 
variant,  lioecler. 

Annas  natus  xxvi.]  De  aetate  liis- 
crcpant  aiicioies.  Ille,  qui  Liviuin 
in  epitonien  redegit,  lib.  lxxxvi.  in- 
quit  :  '  consul  ante  annos  vii^inti  per 
vim  creatus.'  CJiieni  lociim  ad  Octa- 
vium  Suetonii  contra  Dionem  laudat 
niaxinuis  Casaubonns  ;  (piia  illc  scrip- 
serat,  Octavium  sine  exeniplo  ante 
annum  xx.  inisse  consnlatnni.  Sed 
non  dubito,  quin  nicnduni  sit  in  Epi- 
tome Liviana,  ot  pro  XX.  ad  minimum 
rcponi  debeat  xxv. :  ut  ei  sic  con- 
veniat  cum  auctore  de  viris  Illustri- 
bus.  Noster  tamen  annos  numerat 
XXVI.:  Appianus  etiam  xxvii.   Voss. 

Multa]  Prseponit  Ursinus  voculara 
qui. 

Apud  Sacriportuin  pulsus]  Appian. 
Bell.  Civ.  I.  Flor.  m.  21 .  23.  Liv.  Epit. 
ixxxvii.  Aurel.  Vict,  lxxxvi.  Boe- 
cler.  Sacriportuin']  Locus  circa  Prae- 
iieste.  Appian.  lepus  Ki/xvos  vocatur. 
-  Ne  quid  unqtiain]  Malim  usquam. 
Lipsius.  Ne  quid  unquam]  Forte : 
nc  quid  utique  mnlis  puldicis  deesset,  ifc. 
.Vossius.  Acidalius  legit,  iniquum. 
■Ne  quid  unquam]  Non  valde  inconcin- 
nani  scntentiam  rtdderent,  qui,  ne 
quid  imquum  mnlis  publicis  d,  legunt, 
nisi  contextus  generaliorem  formulam 
et  in  mala  publica,  quae  Velleius  me- 
morat,  amplius  patentem,  requirere 
videretur,  ut  fortasse  satius  sit  us- 
quam. lloeclerus. 

Damasippus]  Cicero  Epistola  ad 
Pajtum,  Livius,  Valerius.  Errat  Ap- 
pianus, (idus  alius  narrator,  qui  Brii- 
turn  pra-torem  recenset.  Schegk.  Da- 
matippun  prator]  Ita  A'alerius,  ix.  2.  3, 
'  DamuKippi  jussu  principum  civita- 
tis  capita  liostiarum  cajiitibus  per- 
mista  esse,'  ait:  cui  consentiimt  alii. 
Liv.  Epit  tamtii  iaxxvi.  '  Marii  Cos. 
jussu  fi-cisse  Daiiiasippum  '  niemorat. 
lioecler. 

Domitium]  Addenda  distinclionis 
nota  post  verbum  Domitium :  occidit 


enim  Damasippus,utliistoriac  testaiik 
tur,  L.  Doiiiitiiiui,  Q.  Murium  Scae- 
volam,  et  alios.  Possot  etiam  legi, 
D.  pr.  Q.  Muciiun  Sc.  pont.  mux.  Ve- 
rum  distinctio,  cum  nihil  mutet,  nia- 
gis  etiam  placet.  Manut. 

Scavolam]  '  Qui  Asiam  tarn  sancte, 
et  tarn  fortiter  obtinuit,  ut  Senatus 
deinceps  in  eam  provinciam  ituris 
magistratibus  exempltim  atque  for- 
mam  officii  decreto  suo  proponeret.* 
Valerius  lib.  viii.  15.  Cicero  in  Brn- 
to,  et  Verrinis.  In  cujus  quoque 
honorem  Asiani  diem  festum  Mutia 
nominarunt.  Pasdianus.  Schegkius. 

C.  Carhonem]  De  quibus  ita  scribit 
Eutropius  lib.  v.  '  Damasippus  Prae- 
tor incentore  Mario  Cos.  Q.  Scaevo- 
lam,  C.  Carboncm,  L.  Domitium,  P. 
Antistium,  in  curiam  <iuasi  ad  consu- 
lendum  vocatos  crudelissime  occidit,' 
Ursinus. 

Consults  fratrem]  Quod  falsum  fa- 
cile  convinco.  C.  Carbo  praetorius 
patre  natus  Caio,  clariim  ex  Valerii 
lib.  III.  7.  Ciceronis  de  Oratore  lib.  iil. 
Cneus  vero,  si  fastis  Capitolinis  fides, 
Cneo  patre,  qnem  accusatum  a  M. 
Antonio  sutorio  atramento  absolutum 
Cicero  Epistola  ad  Paetum  dat  intel- 
ligere.  Qui  igitur  fraterr  an  patrue- 
lis  ?  nee  hoc.  Caio  etenim  duo  so- 
lummodo  fratres,  Pidjlius  et  Marcus. 
Cicero  ibidem.  Errasti  itaque,  Vellei, 
nisi  si  adoptatum  Cneum  a  Caii  patre 
probaveiis.  Scliegk. 

Ut  pradiximus]  Nimium  olet  glos- 
sam  vt  pradiximus.  Ecquid  enim  id 
addere  necesse,  cum  proxime  prae- 
cedat  ?  imo  ex  ea  narratione  in  banc 
tranecat  auctor  i  Grutir. 

Sc  ipsam]  Magis  Velleianum  sit  se 
ipsa,  ^-c.  Ita  semper  auctor  noster 
loquitur.  Quod  nulli  negabunt,  qui 
eum  cum  atteutione  Icgcrunt.   Voss. 

I'atria  latet]  Corruptiun  hoc  esse 
dicam,  et  dicam  tantum.  Non  enim 
mcdeor.  Ccrte  patria  ejus  non  latet, 
et  Romanam  fuisse  nomen  gcnusque 
evincuiit,    '  Calpuroia  Bestiie  iilia/ 


IIISTORIyE    ROMANCE    LIB.    II.   27. 


337 


Lips.  Patria  latct]  Ilapret  hie  Lipsi- 
ns,  ait(|uc  patriam  iieiitiquani  latere, 
et  evinceie  nonien  geiinsque  fuisse 
Romaiiani.  Sed  fiigit  viiuni  niaxi- 
mum,  patria  Lie  poui  pro  patcrna.  Per 
patrem  vero  iiUelligendum  arbitror 
Calptnniuni  ilium,  quein  Jiigurtha  pe- 
cuniis   corruperat.    Vossius.      Patria 


Portam  Collinam]  De  variis  veteris 
urbis  portis  vide  Marliai).  lib.  i.  7. 
et  Geor{^\  Fabricium  in  descriptionc 
Romae  c.  4.  Collinaqua;  et  Quirinalis 
et  Agonalis,  sita  erat  versus  septen- 
trioiieni.  Perliaiie  portam,  quae  juxta 
Taciturn  erat  ad  viam  Salariam,  me- 
niorant  Callos  Senones  urbem  ingres- 


latet'\    Lipsius  desperatuin   hunc  lo-  sos,  eamcpie  populates  esse. 

cum  existiniat.     Acidalius  malnissot,  Qiuc   7ion    mujiis     piricuium    adiiti 

sua  virtute  eininet,  patria  latet ;  ut  filiie  De  Teloino  hoc  etiani  capiendnm, 

gloria  cum  paterna  turpitudine  com-  quod  ait  Lucanus  lib.  ii.   '  Romana- 

paretur.    Sed  bene  fecit,  quod  tiuiide  que  Samnis  Ultra  Caudiuas  speravit 

hue  dccurrit:    quanquam   louge  ille  vulnera  furcas.'    Male  enim  alii  puta- 

quideni  elcgantius  sensit,  quam  qui  runt,  Damasippuni  intelligi.   Vossius. 

eundem    sensum   in   usitata  lectione  Nunquam  defuturos,  <Sfc.]   Calliduni 

repraesentari    crcdunt :    7iu7ic  virtute  dictum,  de   dominandi  cupidis,  alie- 

cminet,  patria  latct :  patrium  enim  vir-  najque    libertatis  insidiatoribus  ;  cn- 

f«<cm,  absque  nlla  pronominis  avriQe-  j»s  cupiditatis  respectu, '  lupos  '  vo- 

trei  liic  ad  filia:  virtutem  contendi,  cui  cat  Komanos  Telesinus  ;  plane  sicut 

persuader!  poterit?     Faveo  conjee-  Rlithridates  apud  Justin,  xxxviii.  6. 


turaj  de  sensu  ;  in  asseveratione 
scriptural  cautissimum  quemque  max- 
ima probaverim.  Boederus. 

Cap.  27.  Domi  bellique]  Alias  a^iimi 
bellique. 

Quadraginta  millibusl  Parne  dupli- 
cant  nunierum  Appianus,  Orosius, 
Eutropiiis,  scribuntque  millia  lxxx. 
An  nou  hie  saltern  lx.?  Lipsius. 


8.  '  ut  ipsi  ferunt,  conditores  suos 
lupae  uberibus  altos,  sic  omnem  ilium 
populum  luporum  animos,  inexplebi- 
les  sanguinis  atque  imperii,  divitia- 
rumque  avidos  ac  jejunos  habere.' 
Ita  /Equi  Volscique  apud  Liv.  in.  66. 
Pallor  an  ex  hujus  eonsilii  regula  Ro- 
mani  Carthaginem  exciderint :  cujus 
Hsum    crebro  etiara  deprehendas   in 


Abhinc  annos  cxi.]  Vulgo  XL.  Sed     Cousiliis  de  belloTurcicosusciplendo. 
Ex.  vet.  habet,  uhhinc  annos  xi.  Kal.     Boeder. 


Sec.  Quod  Fasti  etiam  consulares 
decent.  Abhinc  annos  cxl.  Kal.  No- 
vembribns'}  Recte  :  sed  de  Kalendis 
Noverabribiis  etiamne  rectum  ?  Ani- 
bigo.  Nam  paullo  infra  seribit  : 
'  Felicitatcm  ejus  diei,  quo  Samniti- 
um  Telesinique  pulsus  est  exercitus, 
Sulla   perpetuo  ludornm  Circensium 


Esset  excisa]  Si  abesset  verbum  es- 
set,  vividior  tieret  oratio ;  ita  tamen 
ut  sylra  e.rdsa  habeatur  sexti  casus. 
Gruterus. 

Non  obscuratur  ejus']  Vetus  liber, 
obscurulttr  dvis  memoria.  Burrer. 

Felids  nomen,  Sfc.']  Ita  in  Panegyr. 
Constant.  Aug.  cap.  20.  'Sulla  Felix 


honoravit  memoria,  quibus  sine  no-  si  se  parcius  vindicasset :  sed   enim- 

mine  Sullanaj  victoriae  celebrantur.'  vero  multis  capitibus  Rostra  comple- 

Atqui  profecto   perpetui    ii   Indi    in  vit.'     Nimiruni,  ut  Solinus  autumat, 

Kalendario  Roinano  s\int  uotati,  non  '  Cornelius  Sylla  dictus    potius   est, 

Kalendis    Novembribus   (tunc    enim  quam   fuit  Felix:'   sive,  ut  Pliniana 

iiulli)  sed    VII.  Kal.    Nov.    atque  ibi  ^niKpiats  Unhet :  '  Unus  sibi  ad  hoc  Jevi 


sculptum  :  LUD.  VICT,  sicut  et  se- 
quent! quatriduo,  LUDI.  Nisi  fallor, 
isti  ipsi  sunt,  et  ad  hunc  nunierum 
Velleiana  lectio  reformauda.  Lipsius. 


Felicis  cognomen  asseruit  L.  Sylla. 
Civili  nempe  sanguine,  et  patriae  op- 
pugiiatione  adoptatus,  et  (jtiibusdani 
felicitatis  inductus  argunientis,  quod 


Delph.  et  Var.  Clas. 


Paterc. 


3:38 


NOTiE   VARIORUM   IN    PATERCULI 


proscribere  tot  inillia  ac  trucidare 
potuisset.  O  prava  interpretatio,  et 
futuro  tempore  infclix.'  Congniit 
Valerius,  qni  post  eminierata  crude- 
litatis  argtimeiita,  Tra^TjTiKws  subjicit: 
'  En  qiiibiis  actis  Felicis  cognomen 
assequendiini  putavit !'  Bneclerus. 

O/ellal  Ursinns  legit,  Ofela.  O/ella] 
Vera  liaec  lectio;  liret  in  Ms.  fuerit 
Affella.  '0(^e'\Aai/  enim  vocant  Plu- 
tarclius  et  Appianus.  Ncc  aliter 
legitnr  in  editione  veteri  Epitomes 
Livianae.  A  pud  !\Tartialem  etiam  li- 
bro  X.  idem  ocnirrir  nomen  :  '  Et  qiue 
non  eijcant  ferro  stnictoris  Ofeilai.' 
Atque  ita  scril)endiim  esse,  docet 
Serviiis  ad  vi.  .Eneidos.  Ita  ergo 
legendiiin  apnd  Ciceronem  in  Brnto, 
ubi  ininc  Ajthiliam,  et  Pedianiim,  ubi 
Asellam  videns  nominari.    Vossius, 

Prdftor]  ^Vlendnm  sine  dubio  sub- 
est :  nam  OfVlla  anno  sequent!,  cum 
consniatum  ppteret  contra  mandatnm 
Suilae,  qui  lege  vetuerat  ne  quis  an- 
te qua-sturam  praeturamque  consula- 
tum  gereret,  fuit  occisus.  Cujus  rei 
auctorcm  liabeo  Appianum.  Nee 
vulgatam  Icctioneni  juvat,  quod  ()- 
fella,  jussii  ,Sulla>,  Praenestinae  obsidi- 
oni  pra-fiierit  ;  cum  et  hoc  aliis,  nee 
pr8Etoria>  dignitatis  viro,  potuerit  de- 
mandari.  Pnto  ergo  pro  prcftor  sub- 
stituenduni  proditor.  Similiter  infra 
de  Munalio  Planco  ait  Velleius : 
'  Plancus  non  judicio  recta  legendi, 
neque  amore  Reii).  ant  Ca?saris,  sed 
Qiorbo  proditor,  <Si:c.  transfugit  ad 
("aesarem.'  Qui  locus  per  se  fere 
sententiac  nostrae  firrnanda;  sufliciat. 
Idem. 

Ludoruin  Circetisiu>n'\  Equestriura, 
quales  i-rant  Circenses. 

QuibuH  sine  nomine'\  Burrerius  tes- 
tatur,  in  vet.  excnipl.  esse;  qui  sub 
ejus  nomine:  quod  omnino  probiim 
videtur.  BoccUrus. 

Cap.  2b.  Ad  Sacripnrtum^  Vide  su- 
pra c.  26. 

Mngnijicia^  .^Jni^nis  magis  placet. 
ManiUius.      Magnificis]    Non    muto : 


etiam  pauUo  post,  '  magniiicentis&i- 
mas  res  gcrere'  invenies.  Lipsiiis. 

Duo  Servilii]  Ha5c  Serviliorum  de 
Italicis  victoria  habetur  in  argenteo 
quodam  apud  me  denario,  in  cujus 
una  parte  pone  caput  Romae,  cui 
Italia  subscriptum  est,  signata  est 
corona  quadam  victoriip  hujus,  ut 
videtur,  index,  quod  signum  in  aliis 
etiam  Servilia;  gentis  denariis  im- 
pres-^um  est.  In  altera  Castorum 
ecjuitantiuni  aversis  equis  simulacra 
e-xjire-sa  sunt,  cum  litteris  Oscis, 
qui  bus  indicari  nomen  pranomen- 
que  Servilii  putamus.  Nam  Oscis 
etiam  litteris  siguati  sunt  hi  denarii, 
in  qnibus  Italica  hsec  contra  Komauos 
conspiratio  et  velut  foedus  quoddam 
civsa  porca  impr    sum  est.   Uminus. 

Clusium]  Mediterraneum  Tusciae 
oppidum  Ptolema^o,  Sliaboui,  Livio, 
aliisquc. 

Faventiani]  Italia:  nrbs  Plinio. 

fidentitan]  Gallia»  togatae  in  Italia 
urbs  Ptolemao  et  Antonino. 

Aucla  .s«n<]  Suspicor  scripsisse 
Velleium,  nnta  sunt.  Hand  paullo 
argutior  sic  sententia,  et  avrtSiffei  ex- 
ornata.  Lipsius. 

Cujus  honoris,  6;c.'\  Hie  locus  cor- 
ruptissimus  fuit,  ut  B.  Klienanus  tes- 
tatur.  Cujus  honoris']  Paruni  hajc  in- 
ter se  apta.  IJistingui  scribi()uc  ma- 
velim  :  non  torn  dcsiderasse,  quam  ti- 
muissej  potcstute  imperii,  quo  priores  ad 
rindicandam  m.  p.  r.  usi  ftterant,  iinmo- 
dica'  crudclitatis  licenlia  ubusus  est.  Ex 
hac  distinctione,  et  transposita  nota 
parenllieseos,  longe  alia  clariorque 
sententia,  quam  quae  vulgatur;  max- 
ime  si  mecum  potestate,  pro  potesta- 
tem,  scribis  :  itemque  ubusus,  nou 
usus.  Lipsius.  Cujus  honoris,  i^c]  Lip- 
sius distin;;ui  .-(cribique  mallet:  non 
tarn  dvsulerusse,  quam  timuisse)  potea- 
Inte  imperii,  quo  priores  ad  tindicandatn 
ma.rimis  periculis  liempuhlicmn  usi  fit: 
eruni,  iininodica.-  crudeliUilis  licenlia 
ubusus  est.  Sensum  sane  optime  as- 
secutus  est.      De   verbis    videamus. 


HISTORI/E    ROMANii;    LIB.    II.   28. 


339 


Ea  in  cditione  piincipe  corniptissiino 
Ha  erant  concepta :  itsuin  diciataris 
aut  mctu  desiderat  Tulio  co  timuisse  po- 
tcstatem  hiiiierii,  proh  res  ad  vindican- 
dum  uiaximi  periculi,  spolia  mushrnnteo, 
immodica-  cvudelilatis  licentia  usus  eat. 
Qnae  imilfo  iniiiori  liberiate  commode 
ita  lestitui  posse  putamus  :  ut  uppa- 
reat  popuhtm  Rotnanum  usiim  dictatoris 
hand  ita  Jesiderasse,  uti  extimuisse  po- 
testateni  imperii)  qno  prinres  ad  rindi- 
candam  inaximis  pericalis  Renipuhlicam 
vsi  erant :  eo  immodica:  crudelitatis  li' 
centia  usus  est.  Quae  si  non  vera,  sal- 
tern veiiT  pioxinia  est  lectio.  Voss. 
Cujus  honoris,  ^c]  Si  recle  ineiiiini, 
non  occimit  facile  in  antiqiiis  Sciip- 
toribiis  locus,  de  Dictatuia,  accura- 
tior  plenioique.  Quapiopter  nihil 
abs  re  me  factuiuni  arbitror,  sipaulo 
pressius  Velleianls  vestigiis  institero, 
usumque  Dictatoriae  potestatis,  ea 
parte,  qua  notitiani  reip.  gerenda; 
juvare  potest,  declaravero.  Quiv  jam 
aliis  sunt  tradita,  nihil  attiiiet  repe- 
tere.  ]SIanebinius  enim  intra  limites 
Velleianos.  Dicitiir  1. '  Priores  Dic- 
tatura  ad  vindicandam  niaximis  peri- 
culis  rempubl.  usos  esse.'  Recte,  ipsa 
caussa  reperti  usiirpatique  hujns  nia- 
.  gistratus,  et  finis  innuitnr  :  crcatum 
esse  ad  maxima  quaque  et  ardua 
pace  belloque  prasentioris  imperii 
viribus  conficienda.  Itaque  Livio  '  in 
rebus  trepiiiis  ultimum  consilium'  di- 
citur  Dictatoris  creatio  iv.  56.,  et 
Augiistin.  de  C.  D.  iii.  17.  '  in  extre- 
mis periculis'  factum  ait.  Hie  vc- 
rus,  et,  ut  ita  dicam,  ordiuarius  Sco- 
pus. Nam  quod  Clapniariiis  dc  ar- 
can.  III.  \{).  inter  '  Arcana  Aristocra- 
ticae  dominatroiiis  advcrsus  plcbeni' 
refert,  kot'  i-n-aKuKovdrifxa  et  respectu 
tempoiis,  quo  primus  Dictator  crea- 
tus,  item  re.-p.  intemperautia'  popu- 
laris  k-KOfj-ivais  accipiendun\  est.  Ser- 
viebat  enim  postea  Dictatoris  terror 
non  Deniocratica-  uioilo  vehenientia' 
coerceiida,  sed  certaniinibus  etiain 
et  ambitioDi  optimatum  iu  ordinem 


redi^enda^.  Dicitur  2.  a  Velleio, 
'  populum  R.  timuisse  potestatem  im- 
perii' Dictatorii.  Erat  enim  jure 
regio,  a  quo  ferme  solo  tempore  dif- 
ferebat;  unde  Ciceronis  illud  Phi- 
lipp.  I.  debet  explanari,  cum  ait  de 
Syllae  temporibus:  '  Dictatura  jam 
vim  regiae  potestatis  obsederat.'  Erat 
sane  regia  potestas,  quippe  qua?  duo- 
rum  consulum,  ut  apud  Liv.  alibi  di- 
citur, potestatem reprasentabat :  jam 
aiitein  duobus  Consulibus  '  regium 
imperium'  tribuitur  apud  Ciceron. 
de  leg.  III.  3.  sed  cum  exceptione 
temporis,  quam  cum  transcendit  Syl- 
la  per[)etuus  Dictator  factus,  jam 
Dictatura  vim  totam  regia?  potestatis 
formamque  veri  regni  obsederat.  A- 
lias,  ne  Dictatura  ad  libertatis  op- 
pressionem,  regnique  in  rem  Rom. 
reductionein  tenderet,  temporis  bre- 
vitate  c-autum  provisumque  erat,  ne 
ultra  sextum  mensem  quisquam  eum 
magistratum  gereret :  vide  Clapm.  de 
arcan.  ii.  11.  et  Catuli  Orat.  apud 
Dion,  xxxvi.  ubi  et  alteruui  consi- 
liuu)  eViTrATJIeois  cujusdam,  '  ne  extra 
Italian!  cum  imperio  sit  Dictator.' 
Tertium  erat  veliiti  imaginarium  Dic- 
tatorial potestatis  frenum,  sive  simu- 
lacrum Democratica?  libertatis  etiam 
sub  Dictatore;  quando  Dictator]  e- 
quum  conscendere  non  licebat,  nisi 
ad  populum  tulisset,  '  ut  equum 
ascendere  liceret,'  sicut  ex  Plutarchi 
Fabio  et  ap.  Liv.  iii.  14.  discimus. 
His  igitur  rationibus  consilii'^que  Dic- 
tatoriam  potestatem,  (piam  timebat 
populus  Romanus,  quodammodolirai- 
tabant,  et,  ne  ad  mutatiunem  status 
valeret,  retiuebant.  Dicitur  3.  apud 
Velieiuui :  'Non  tam  P.  R.  deside- 
rasse  usum  Dictatoris,  (piaiu  timuisse 
potestatem  imperii.'  Desideravit 
sane  usum,  neque  carerc  omnino  po- 
tuit  hoc  remcdio  adversiim  libertatis 
vitia  :  sed  iion  sine  timore  t.iiuen  ac- 
cessit  ad  p^a;senlis^iMli  remediistre- 
ntiitatem;  sicut  peritissimi  quique 
medicorum    fortisbinia    et    maxime 


:U0 


NOTE    \AR10RUM    IN    PATERCULI 


strenua  mcdicanicnta  non  qniclem  pe- 
nitu'i  oniittnnt,  seil  cmii  ciira  et  soli- 
citudiiie  adhibeiit.  Hebc  solicituilo 
non  panini  trovcrat,  perspectis  icip. 
inorbis  paiilatim  invalesceiitibus,  auc- 
taqiic  iiicivilis  clationis  cupiditate. 
Pra?cipiia>  observationis  est  locus 
Appiani  l'>ell.  Civ.  i.  p.  359.  cum  in 
tumulta  Til)erii  GraccLi  iiiiratur,  ne- 
niini,  neque  tnui  ncque  postea,  in  uicn- 
tein  vcnissc  Pictatura;  leuiedium, 
quo  icspubl.  saepc  e  niaxiniis  pericu- 
lis  convahierat.  Ko»  /xoi,  inquit,  Oavfxa 
Kara'palvfTai,  rh  iroWaKis  iv  Toioludi 
(p6fiois  Sia  T^s  alnoKpiropos  opX'V  5ia- 
afduofiivov^,  rSrf  /H7j5'  «V)  vouv  ibv 
AtKraTupa  \a$f7y,  aWa  Xf"?<'^'A"^''""'''0'' 
rois  irpoTfpois  ri^Se  to  ipryhv  evpeOiv,  /X7)5' 
iv  fii^fir)  ToTs  TTuWols  &pa  yevitrOai.  fiifre 
t(Jt€,  )u^t6  vffTepnv.  Quod  ait,  neqiie 
postea  in  ineiitem  venisse  cuiquam 
Loc  renicdium  avroKparoptKriv  apxv^, 
caute  accipienduiM  est.  Nam  illud 
SC.  quo  poslca  in  C.  Gracchi  sodi- 
tione  Opiuiio  Cos.  primuni  mandatum 
est,  '  vidcret  ne  quid  respid).  detri- 
menti  caperct,'  quid  aliud  notat  nisi 
commissuiii,  quam  pleiiissiinum  esse 
potest,  iuiperium,  sivc,  ut  rectissinie 
in  (iracfbis  I'liilarcbus  explicaf, 
'  Dictatoriam  potcstatcm?'  Ut  da- 
rum  sit,  nomine  Dictaturap,  ob  ti- 
moreni,  quern  iiiniiit  Velleius,  absti- 
nnisse  ;  rem  ipsam  tamen,  post  lon- 
giorem  eessatioiiem,  rtduxissc  Ko- 
manos.  Etsi  aiiteni  [monarcbiri  in)- 
perii]  nomen  ejuraverat  amautissima 
libertati';  civita?,  tauitn  tot  illis  arti- 
bu»  suis,  tanto  lepum  consilionitnque 
apparatn,uori  potnit  suam  iibertafem 
regcre  atipie  conservarc,  quiu  sub- 
inde  ad  pl<nain  Unius  potestatem, 
sub  di\risi«  qiiidem  nouiiuibu«,  re- 
CurremluMi  babciet  ;  donee  denique 
peniliiH  in  earn  iuipcrandi  forniam 
reciderei,  alquc  ita  ab  interitii,  qui 
ex  morbi»  litteitali.s  immin<;bat,  re- 
surgeret.  Boeder. 

Immodica:  crudelilnlifi]    Quam  pix-- 
sertim    graphice    dcscribunt    Valer. 


INIax.  IX.  2.  Plut.  Syll.  Aii^nstin.  do 
C.  D.  III.  27.  et  2S.  Lucan.  ii.  Senec. 
de  Clem.  i.  12.  Id.  de  Provid.  iii. 
aliique  phiies.  Idem. 

Primus  ille'\  Impotentiain  Sullas 
Cicero  Officiorum  ii.  et  Vcrrin.  Act. 2. 
lib.  III.  his  tangit  verbis  :  '  Qui  ausus 
est  dicere  hasta  posita,  cum  bona  in 
toro  venderet,  et  bonorum  vironim 
et  locupletium,  et  certe  civiiini,  prae- 
dam  suam  se  veudere.'  Prajter  ordi- 
narios  memiuit  Dionysius,  Caesar 
JJell.  Civil,  lib.  i.  Sallustius.  Schegk, 
I'ritnu.i  ille]  Appianus  Bell.  Civ.  i. 
p.  409.  ovTos  yap  SoKe7  TrpaiTos  otis  ^k6- 
Aac€  Oavirip  Trpoypd\pai,  Kai  yepa  ro7s 
avaipovffi,  Kol  firivvfiaTa  to7s  iXiyxovai, 
Hal  KoKaaeis  roTs  Kpinrovaiv  iinypcipaL  : 
Hie  eniin  primus,  (juos  capite  plexos  cu- 
piebat,  prnscripsit,  et  prcBinia  percusso- 
rilms  proscriptorum,  itemque  latentium 
indicifms,  nec/ue  minus  panas  cdnntibus 
latcntcs  proposidt :  quod  et  Velleius 
Noster  niox  subjicit.  Ciarins  autem 
Plutarcbiis,  '  receptatori  proseripti 
et  servatori  capitalem  pcenam  denuu- 
tiatam,  non  exceptis  fratribus,  filiis, 
pareutibus;  percussori  bina  talenta 
promissa,  etiamsi  servus  Dominum, 
lilius  parentem  interfecisset,'  memo- 
rat.  Boeder. 

Judicium  hislrioni  exoleto]  Alibi  [in 
Epislolic]  tentavimus  hunc  locum 
etiamque  alii.  Nunc  placeat :  judi- 
cium in  histrionem  ex  tdbo.  Nam  id 
verum  est,  et  legibus  xii.  tab.  ani- 
madversi  actores  aut  histrioues,  qui 
carmen  actitassent  quod  infannam 
flagitiumve  faceret  alferi.  In  bona 
omni  Kep.  ita  solitum  :  hodierna  li- 
(tentia  quam  effraenis  solutaqne  es  ! 
Lips.  Judicium  hislrioni  cxolcto']  Pla- 
cet Grutero  interpretatio  :  nimirum 
aures  pricbuisse  judices  liistrioni,  et 
cives  qualescunque  ca^tigasse,  (pios 
constaret  liistriiMieui  alirpiein  petuian- 
tiorc  notas^e  eonvitio.  Lipsius  ma- 
iuerat  ;  judicium  in  h'lstrionem  ex  alho. 
(juia  in  Msc.  f'uit  judiciu/H  historiarum 
ex  alio.    Boeder.      Exuklo'\    Exokti 


HlSTORIvE    IlOMANyE    LIB.    II.   29. 


341 


epitheto  nihil  contemptius  Iiistrioni 
tribui  potest.  Ita  Finnico  in  praefa- 
tione  1.  I.  Astrol.  Sulla  dicitur,  '  Se- 
nex  exoletus.'  Hoc  est,  ut  niox  ipse 
explicat,  '  qui  a  prinio  vestigio  pu- 
bescentis  aetatis  in  scuirarum  gre- 
miis  per  danina  venuudati  pudoris 
adolevit.'  Glossae  Philoxeni :  Exo- 
letus, ifirepaKfios,  rplPaKos.  Sic  et  Ci- 
cero pro  Milone  aliique  ea  voce  usi. 
Vossius. 

R.  publice]  Vulgo  ReipubUcce.  Ita 
restituit  Claudius  Puteanus. 

Auctoramentum]  Sumitur  pro  obli- 
gatione  nexuque,  ac  veluti  stipeudio 
pretioque  ejus,  qui  sit  auctoratus, 
sive  obligatus. 

2V£C  tamen  in  eos]  Forte,  nee  taritum 
in  eos,  juxta  Ursinum.  Nee  taiHen  in 
eos"]  Pro  tamen  quidam  eniendant  tan- 
tum:  alii  cum  Acidalio  particulam 
tamen  retinent,  sed  ita,  ut  alii  corri- 
gunt,  interpretanduni  censent.  Neu- 
tris  assentio.  Subauditur  enim  tan- 
turn,  vel  solum.  Sallustius  bello  Ju- 
gurthino :  '  Non  enini  regnum,  sed 
fugam,  exiliiini,  et  has  omues,  quae 
me  premunt,  niiserias  cum  anima  si- 
mul  amisisti.'  Hoc  est,  non  enim 
solum  regnum,  &c.  Quod  male  ma- 
nus  recentior  in  Ms.  nostrum,  optimae 
alioqui  notap,  invchere  fuit  conata. 
Frontinus  lib.  ii.  c.  13.  de  Horatio: 
'  dejecit  se  in  alveum,  eumque  non 
armis,  sed  vulneribus  oneratus,  tra- 
navit.'  Posseni  etiani  compluria  alio- 
rum  after  re  loca;  sed  hi  et,  aut  tali 
particula,  postsei/  addita,  locutionem 
banc  emollire  couati.  Voss. 

Qui  contra  arma  tuleiant^  Octo 
millia  deditorum  in  villa  publica  tru- 
cidavit.  Livins  xcviii.  '  Villa  pub- 
lica locus  in  campo  Martio,'  Augus- 
tinus  Civitatis  Dei  m.  c.  29.  Schegk. 

Exclusique  patcrnis  opibus]  Contra 
morem  priscum,  quo  libcri  rainime 
parentum  delicto  tenebantur.  Dio- 
uysius  Autiquitatum  viir.  et  Plinius 
in  eximio  illo  Ciceronis  elogio  lib.  vir. 
c.  30.  eo  alludit.     Postea  his  ignovit 


Caesar,  et  ad  jus  dignitatis  revocavit. 
Suetonius,  Dio,et  Noster  infra.  Idem. 

Quod  indignissitnum  est']  Ita  Plu- 
tarchus  :  h  St  -Ki-vroiv  aSiKciraTov  tSo^e, 
Twv  npoyeypafifxevuv  riTifxaKT^  koI  viuv^ 
Kal  vlwvovs,  Kol  TO,  XPV!^'^'^°-  'nivTOiv  eSij- 
/ueuffe  :  Quod  omnium  visum  est  indig- 
nissimum,  proscriptorum  Ubcros  nepotes- 
que  iiifamia  notavit,  omniumque  bona 
publicavit.   Boeder. 

Cap.  29.  Res  in  consulatu]  Ita  ex- 
emplar vetus  juxta  Burrerium:  vul- 
go, in  stnatu. 

Privatis  ut  opibus']  Ita  de  Octavio 
infra  ii.  61.  '  mira  ausus  ac  summa 
consecutns  privato  consilio  majorem 
senatu  pro  rep.  animuni  habnit.' 
Quanquam  haec  privati  consilii  auxi- 
liique,  utut  pro  rep.  suscepta,  molitio, 
nisi  acoesserit  publica;  auctoritatis 
approbatio,  non  solet  connnendari  a 
rerum  civiliuni  peritis.  Itaque  pru- 
dentes  apud  Taciturn  A.  i.  10.  in 
reprehensione  Atigusti  etiani  illud 
memorant :  '  paratum  ab  adolescente 
privato  exercituin.'  Scilicet  plus  est 
in  legibus,  quani  in  successu,  dato- 
que  semel  exemplo  prajtextuque,  fa- 
cile dominandi  cupidis  ad  nova  con- 
silia  via  panditur.  Quare  non  frustra 
Aristoteles  etiam  circa  clientelas,  de 
quibus  mox  sequitur,  monuit,  '  peri- 
culosum  esse  liber*  civitati,  si  quis 
nimia  clientuni,  amicorura,  servorum 
multitudine  emineat  polleatque.' 
Quod  Romani  mature  debebant  ob« 
scrvare.   Boeclerus. 

Forma  excellens]  Ita  Plutarchus 
Pompeium  commendat :  rh  yap  ipdrr- 
P-toy,  a^iCA>fj.aT iKhv  ijv  (piKavQpinwi,  koX 
Tcjj  veapui  Kal  avdovvTL  SU<paLvtv  fi/6vs  rj 
UKpri,  rh  yepaibv  Kal  rh  fiacnXiKhv  too 
ijdovs.  Gratia  formcE  dignitatem  pariter 
ac  humanitatem  eximiam  prceferebat,  et 
in  illo  jucenili  fiore  exsplendescebat  jam 
senilis  regia  quicdam  gravitas.  Coni- 
para  Suetonii  locum  de  Tito,  cap.  3. 
'  Forma  egregia,  et  cui  non  minus 
auctoritatis  inesset,  quam  gratiae.' 
Estue  hoc  itSos  &i,iov  TvpavylSos,  sive 


U'2 


NOT.-E    VARIORUM    IN    PAT1:RCULI 


imperatoria  forma,  quatn  Cornelius 
Nepos  etiam  Iphiciati  tribiiit,  in.  1.? 
Idem. 

iitd  ex  dignilate^  De  gravi  aiitem 
liac  et  a^iw/noTi«p  Pompeii  forma,  ex 
Silio  aliqnid  capies  lib.  XLii.  '  lUe 
birta  ctii  siibri;:itur  coma  fVoiite,  de- 
corum, Kt  gratum  terris  ^Magnus  ca- 
put.' Lipsius. 

Constanti]  Manutius  legit  Conslan- 
tiaque. 

Bello']  Lip'^iiis  belli. 

In  reconciliimda]  Imo  reconciliala. 
Nam  ibi  fides  locum  babct,  uti  facili- 
tas  in  reconcilianda.  Lipsius.  In  re- 
concilianda']  Li|)'«i"s  legit  reconciliala. 
IMilii  iiiiiil  miilaiidum  videtur.  Vult 
^'elleills,  fidflissimum  fuisse  in  re- 
concilianda inter  alios  gratia,  ubi  fide 
potissimum  opus.    Vossius. 

V'itiuruinl  [Vulgo  male,  votorum.] 
Nimium  est  pro  Pompeio,  et  qnis  vel 
Socrates  ad  bunc  sapientiae  gradiini 
vcnit,  nil  vovere?  Aldus  igitur  vitio- 
riim  fecit,  baud  male.  Po^sis  et,  no- 
tnrum:  ac  consequenter,  inter  maxi- 
nias.  Ut  velit  niliil  esse  culpandum 
iiotandumque  in  I'ompeio,  piaster  ni- 
niiam  a^stimationcm  siii  et  studium 
cxcellcndi.  Lipsius.  Vilioruni]  Pro- 
fccto  verior  Aldi  conjectio,  quae  fu- 
crat  eadem  ct  mea.  Nam  scqucntia 
atlende  :  virum  ait  fuisse  Ponipeium 
libcrum  et  immuiiem  ferme  omnibus 
vitiis,  nisi  maximum  illud  tamen 
esset,  neminem  quemquam  parcm 
ferre  potuisse.  Ccrto  igitur  litionim 
rcsnribendnm,  Sed  de  Catone  Por- 
cio  infra  :  '  Omnibus  humanis  vitiis 
immuiiis.'  Exempla  in  alteram  par- 
torn  allata,  si  verc  volumus  judicare, 
minus  etiam  cogemur  quam  ad  rem 
niinimo  minus  facientia  fateri.  Ta- 
ceo,  quod  quivis  videt,  quam  illam 
ipsam  Ir-ctionem  insetjuentia  adversis 
veluli  coniibus  impngnent.  Acidalius. 

Quemquam  arju/dcm]  Csi'-ar  Hell. 
Civ.  I.  '  Ponipeius  neminem  digni- 
tate  secum  exaequari  volebat.'  Lu- 
can.  I.  Flor.  IV.2.  14.  Sallust.  alludit 


Orat.  r.  de  rep.  ord.  cum  de  Pompeio 

loquens,  '  Nam  particeps,'  inqnit, 
'  dominationis  nequc  fiiit  quisquam, 
nequf,  si  pati  potuisset,  orbis  terra- 
rum  bello  concussus  foret.'  Egregie 
Tlieopbrastus  in  Cbaract.  -Keplr^s  6\i- 
y apx'ias,  not a.t,  '  bomines  oXiyapxiKOvs 
ex  Homeri  versibus  Ininc  solum  et 
nnum  tenere,  uvk  ayaOhv  iroXvKoipaviri' 
els  Koipavos  i(TTw  :  '  aiiorum  omnium 
nibil  scire.'  Qui  cliaracter  non  tarn 
Optimatibus,  id  est,  Aristocraticis 
bouiinibiis,  quod  simi)liciier  et  sine 
limitatione  Magnus  ille  Casaubonus 
pronuntiat,sed  Oligarcbicis,  adeoque 
iis,  qui  Optiuiatium  auctoritatem  us- 
que ad  paucoruni  potentatum  evec- 
tam  cupiunt,  videtur  conveiiire.  Quo 
sensu  scilicet  oXiyapxtxhi  declaratur 
a  Poll.  in.  6.  ovK  ayanuv  rh  Xaov:  <£• 
qualitatem  non  amans.  Est  enim  1(t6jt]s, 
sive  larjyopia,  lauixopia,  cirilis  aquabili' 
tas,  veluti  fundamentum  et  vinculum 
libertatis  et  Democratise.  Ergo  Vel- 
leius  :  '  cum  omnes  cives  jure  babe- 
ret  pares.'  Hanc  a?qualitatem  qui 
transcendunt,  '  inciviles,'  'inciviliter 
elati,'  et  oMyapxiKol  vocantur,  et  in- 
terdum  rvpawiKol.  Boeder. 

Hie  a  toga]  \\\\go,  liicce  toga.  Hie 
a  toga]  Ita  V.  E.  Is  qui  Velleium  e 
vetusto  descripsit,  falsiis  est  a  litera 
in  ccc.  Nam  ut  in  boc,  sic  etiam  in 
quibusdam  aliis  veterum  codicibus, 
a  sic  scribitur  cc. :  quod  iste  pro  cc 
syllaba  adspexit.  Burrer. 

Excoluil]  In  veteri  exemplari  cele- 
riora:   forte  legendum  celebrior. 

Cap.  30.  htoscce]  Potuit  esse  loci 
nomen,  Etoscce,  a  librariis  posteacor- 
ruptum  ;  potuit  ct  escas  :  id  quod  sen- 
tentianon  respuit :  potuitetianialiter. 
Quod  utassequi  conjcctura  fclicitatis 
e.>t,  sic  alfirmare  eine  veterum  libro- 
rum,aut  bistoria;  testinionio,  tenieri- 
talis.  Milii  loci  nomen  fuisse  proba- 
bilius  videtur.  Et  quoniam  in  emen- 
dando  litterarum  maximc  similitudi- 
ncm  sequi  oportct,  placeret  Osac, 
quae  fuiturbsHispamae,iaterea8,qua- 


HISTORI/E    ROMANS    LIB.    H.   30. 


343 


nun  ope  Sertorins  usus  est.  '  In  fidem 
Romanam,'  ait  Floras, '  venere  urbes, 
Osca,  Ternie,  Tutia,  Valentia,  Auxi- 
ma.'  Meniinit  etiani  Pliniiis  lib.  iii. 
3.  et  Ptolemaeus  lib.  n.  6.  Manutius. 
Etoscte]  Adsentior  doctissimis  viris, 
Manutiiun  dico  et  Ortelinni,  Osca;  ex 
Plinlo,  Ptolemaco,  Plntarcho  legenti- 
bus.  Stiabo  lib.  iii.  Ileoscam  agnos- 
cit.  Supremuni  istud  convivium  re- 
peries  apud  Salliistiiim  Historiaruin 
1.  III.  '  Igitiir  disciibuere,'  inquit, 
'  Sertorins  interior  in  medio  :  super 
euni  L.  Fabiiis  Hispaniensis  senator 
ex  proscriptis  ;  in  suninio  Autonius, 
et  intra  scriba  Sertorii  Versius  :  et 
alter  scriba  Maecenas  in  inio,  inedius 
inter  Tarquitiuni,  ot  Doniinuni  Per- 
pernam.'  Huic  loco  lucem  pete  a 
Plutarcho  in  Sertorio.  [Vide  Annot. 
in  Sallust.  p.  476.  et  seqq.]  Ununi 
nioneo,  facillime  ab  Antonio,  qui  in 
siiramo,  vulnerari  potuisse  Sertorium, 
qui  interior;  ita  enini  ritus  statiiere 
lectos,  ut  cujus  prona  et  prompta 
transitio  etattactio,  Colligo  e  Plauti 
Asiuaria  Scena,  *  Agedum  istuni  : 
Neque  illiEc  ulli  suo  pede  pedeni  bo- 
niini  preniat.  Cum  surgat,  non  in 
lectiini  inscendat  proximnm  :  Neque 
cum  descendat,  inde  det  cuiquam 
manuni.'  Sckegk.  Etoscce']  Inio,  Os- 
ccB.  Strabo  lib.  iii.  deeodem  Sertorio 
ait,  €T€A€i5to  8'  eV  "Off/cp.  Ita  enini 
egregieemendavit  Cl.Puteanus.  Vul- 
go  corrnpte  editum  :  ireXevra  Slpoacii, 
Florus  etiani  lib.  la.  22.  Oscam  inter 
nrbes  recenset  quae,  Sertorio  occiso, 
in  potestatem  venere  Ronianorum. 
Vossius. 

MetelUs  et  Pompeius]  Adi  Sigon. 
Comment,  in  fast,  et  triumph.  R.  ad 
ann.  dclxxxii.  ubi  et  Auctorum  loca 
Dotata,  Boeder. 

Hispaniis]  Vul  go,  Hispanis.  Hispa- 
niisl  Hispaniis  reponit  Lips.  Nam 
alioqui  legendum  esset  de  Hispanis, 

Adhuc  eques  Komanus'\  Cicero  pro 
L.  Manilla,  Lucanus  lib.  vii.  Plinius 
1.  VII.  '  Pompeius  Sicilia  recuperata, 


Africa  tota  subacta,  Magnique  nomi- 
ne  spolio  inde  capto,  eques  Rom. 
(id  quod  nemo  ante)  curru  triumphali 
revectus  est.'  Schegkius,  Adhuc  eques 
Romanus]  Nam  et  antea,  quatuor  et 
viginti  annos  natus,  adhuc  eques  Ro- 
manus,  '  quod  nulli  contigerat,  ex 
Africa  triumphavit.'  Epit.  Liv.  82. 
Adi  rursum  Sigon.  Comment,  in  f.  et 
tr.  R.  ad  ann.  dclxxii.  Boeclerus. 

Ralionem  habere^  Flor.  iv.  2.  16. 
et  late  Dio  XL.  Appian.  Bell.  Civ.ii. 
Caes.  Bell.  Civ.  i.  Pint,  in  vit.  Idem. 

Imndiam  reruml  Etenim  ut  est  non 
multo  post,  '  interdum  persona,  ut 
exemplo  nocet,  ita  invidiam  auget, 
aut  levat.'  Et,  '  raro  invidetur  eo- 
rum  honoribus,  quorum  vis  uon  time- 
tur :'  sed  'qui  eos  suo  arbitrio  aut 
deposituri,  aut  retenturi  videntur,  et 
modum  habent  in  voluntate.'  Acida- 
lius.  Invidiam  reruni]  Satis  obscura 
sententia,  nisi  capias :  invidiam  re- 
rum  a  plerisque  arabitiosis  et  poten- 
tiae  cupidis  non  referri  ad  caussam  et 
negotium,  neque  ex  eo  aestimari  :  sed 
potius  voluntatis  suae  studio  obse- 
quentes  eos  ferri  ad  obtrectandum 
invidendumque,  non  tarn  factis  et  re- 
bus quam  personis.  Si  enim  volunta- 
tern  de  irpoaipiaret  eorum,  quibus  invi- 
detur, accipias,  falsa  erit  sententia. 
Boeder. 

Tribuniciam  potestatem]  Tullius  de 
Legibus  iii.  '  Quaniobreni  in  ista 
quidem  re  vehementer  Sullam  pro- 
bo,  qui  tribunis  pleb.  sua  lege  injuriae 
faciendae  potestatem  ademerit,  auxi- 
lium  ferendi'  (intelligit  intercessio- 
nem.  Caesar  lib.  i.  Belli  Civil.)  '  re- 
liquerit,  Pompeiumque  nostrum  ce- 
teris rebus  omnibus  semper  amplis- 
simis  sumiuisque  efi^ero  laudibus  :  de 
tribuniciu  potestate  taceo,  nee  enim 
reprehendere  libet,  uec  laudare  pos- 
sum.' Sciieg  kills. 

Imaginetn  sine  re]  Alii,  sine  jure, 
eodem  sensu.  Restituit  autem  Pom- 
peius tribuuitiam  potestatem,  simu- 
iacro  quodam  popularitatis ;    nt  ni- 


344 


MOT^   VARIORUM    IN    PATERCULI 


niirum  pipnorato  pojnili  favore,  adi- 
liini  fiibi  ad  doniinatiim  niuniret. 
Sicut  et  Civsar  apiid  Sneton.  v. '  auc- 
tores  re.stituendaj  trilxinitias  potes- 
tatis,  ciijiis  vim  Sulla  diininiierat, 
enixissime juvit.'  Bneclerus. 

LXtv.]  Non  displicct  Lipsio  nunie- 
rus  qui  iu  Livii  Epitoma  legitur, 
Lxxiv.  LXiv.]  Ut  nihil  hie  mutaiidum 
putem,  facit  maxima  .s(  rijitoiiim  dis- 
sensio.  Quoiiim  in  hoc  numero  di- 
versitatem  scire  qui  desideret,  adeat 
eruditissimum  Fieinshemiuni.ad  Flo- 
ri  lib.  HI.  20.  Vossius.  i.xiv.]  De 
bello  Spaitario  vide  Flor.  in.  20. 
qiiosqiie  ibi  Carriers  laudavit.  Adde 
Sigon.  ad  ann.  dclxxx.  Boeder. 

Fugitivi]  Vix  probes  ftigitivi  profu- 
gientes.  Aliud  quid  videtur  prius 
loco  vocis /u^'iYhi.  Gruter. 

XI,.]  Alii  liunc  numerum  pluiimum 
augent.  Inter  quos,  is  qui  minimum 
liabet  est  Eutropius.  Hie  sexaginta 
millia  virorum  ab  iis  collecta  fuisse 
scribit.  Appianus  vero  ad  c.  et  xx. 
millia  cxtendit,  .  Orosius  Liviique 
Epitomator  medium  tenuisse  viden- 
tur,  ut  ox  cladibus  colligas.  Itaque 
vix  ambiijo,  quin  in  Velleio  legendum 
sit,    xc.  hominum.  Vossius. 

M.  Crasmm]  Qui  ovans  urbem  ini- 
vit,  quod  Senatus  censeret  indignum 
dc  servis,hostc  nonjtisto,  triumphare. 
Plutarchus.  Coronatus  tamen  non 
myrtea  corona,  qusD  Ovalis,  sed  per 
gratiani  Senatusconsulto  adjutus,lau- 
rea,  Agellius  lib.  v.  7.  Schegkius. 

Romanorum  omnium  principemi  Non 
sane  omnium:  nee  Csesar  ant  Pom- 
peius  concesserint.  Quid  f,i,opihus? 
id  verum  .sit;  nee  displiccat  etiam 
omitti  vocem  omnium,  atque  induci. 
Liptius.  Romanorum  omnium  princi- 
pem]  Non  quasi  solus,  sed  quia  unus 
p.x  tricipilina.  Lipsius,  pro  omnium, 
malebat  opihus.  Quern  dirtio,  mox, 
satis  refellit.  Aliomm  conjectura; 
Lipfiana  multo  deteriore«.  Omnium 
ininirae  placet  ilia  Barthii,  qui,  pro 
Romanorum  omnium,    scribebat,   Ro- 


manorum  hominum.  Ut  tacita  nimirum 
argutia  Czesareui  non  modo,  sed  et 
Ponipeium,  lioiniuihus  eximat  Vellei- 
us.  Voss.  Romanorum  omnium  princi- 
pem]  Nihil  prorsus  impedit  veqiialitas 
aliorum,  imo  nee  superior  alterius 
anctoritas  quicquam  detrahit  huic 
significatui.  Princeps  Romanorum 
rectissimc  dicitur,  non  (|ui  solus  su- 
pra ceteros  eminet,  sed  qui  inter 
emiuentissimos  Romanorum,  id  est, 
inter  principes  suae  reip.  numeratur. 
Boeder. 

('ap.  31.  Pane  homine  )najor'\  An- 
tea  fuerat :  per  omnia  majore  vi  habe- 
batur.  Acidalius  legit  per  omnia  major 
avo  habebatur.  Arridere  potest  pri- 
mum  aspicientt  ea  emendatio:  sed 
penitius  expensa  non  carebit  dubita- 
tione.  Idem. 

Cum  consul  jurassetl  Vide  Appian. 
Bell. Civ.  I.  extremo  :  ubi  reconciliati 
Coss.  Pompeius  et  Crassus  '  exerci- 
tus  dimissionem  edlxere.'  Sigoa. 
Comment,  in  f.  et  tr.  R.  ad  ann.  dc. 
Lxxxiii.  existimat  apud  Zonaram  (t. 
2.  p.  12.  in  verbis  irapriffjaaTo  Se  Kal  r^v 
(TTpaTTiyiay)  hoe  ipsum  intelligi,  '  pro- 
vinciam  sc.  ab  eo  repudiatam.'  Idem. 
A,  Gabinius]  '  Qui  nisi  rogationem 
de  bello  Piratico  tulisset,  prot'ecto  et 
egestate  et  improbitate  coactus  pira- 
ticam  ipse  fecisset.'  Cicero.  Schegk. 
Piralo!^  De  piraticae  licentiae  ori- 
gine  successibusque  vide  accuratissi- 
muni  Dionem  lib.  xxxvi.  et  Pint,  in 
Pompeio.  Boeder. 

Quo  SC]  Aperte  falsum,  aut  Vel- 
Icius  in  mendo.  Magnus  ille  Juris- 
cons.  in  Observationibus  rescribit 
P.  S.  id  est,  Plebisscito,  invitis  libris, 
volenlc  vcritatc.  Emendaverim  sdto, 
facili  et  prono  errore  imperiti  librarii, 
Til  scito  in  SClo  mutantis.  Et  sciscere 
sivc  scitum  verbum  proprie  plebis, 
notimi  ex  IMauto,  Cicerone,  aliis  ;  im- 
mo  generale  ad  omnia  dccreta  per- 
tinens.  Livius  lib.  i.  '  qua  publica 
qua  privata  sacra  Pontificis  scitis 
subjccit.'    Pliuius  lib.  xxxui.  c.  2. 


HISTORIiE    ROMANS    LIB.    II.   31. 


345 


'  Nongenti  vocabantiir  ex  nominibus 
select!  ad  custodieiulii  suffragioruin 
Bcita  in  coniitiis.'  V  me  Lipsins  ad 
Tacitiiin.  Ha-c  iiti  protiili,  opinor; 
magis  Velleitiin  peccas^se,  ciiin  et  sta- 
tim  Catoiii  Scnaiusconsnlto  Cypnim 
cominissain  recitet.  Schegkius.  Quo 
SC]  Viii  eniditi,  inter  quos  etiam 
siimnius  I.  C.  Jacobus  Ciijacius,  pro 
S.  C.  restittiunt  hie,  F.  S.  Niminim 
quia  satis  coustet,  Gabinio  tribune 
legem  feicnte,  popuium  earn  scivisse. 
Ego  nil  temere  mutaverim.  Nam 
licet  illud  P.  S.  fuerit,  tamen  a  sena- 
tu,  quamvis  invito,  coniprobatum  fu- 
isse  videtur.  Vide  Dionem  lili.  xxvi. 
Extant  pra^terea  duo  nuniisuiata, 
apud  Occonem  Adolpbuni,  quorum 
unius  inscriptio  : 

Magnvs  imperator  iter. 
Praef.  clas.  et  orae  marit.  ex  s.c. 
Alterius, 

Magnvs  pivs  imperator  iter. 
Praef.  clas.  et  orae  marit.  ex  s.  c. 
Unde  colligo,  P.S.  quoque,  i\u?n  se- 
natus  vi  apj)robaie  coactus,  S.C.  no- 
men  obtinere.  Hinc  est,  quod  infra 
Cypruin  S.  C.  provinciam  faclam  di- 
cat  Velleius.  Satis  enim  constat  ex 
Catone  Plutarchi,  aliisque,  et  hoc 
plebiscitum  tuisse,  ac  P.  Clodium  vi 
a  senatu  extorsisse,  ut  Cato  in  earn 
insulam  mitteretur.  Imo  et  ipse  Pa- 
terculus  postea  ait :  '  Idem  P.  Clo- 
dius  in  senatu,  sub  honoriticentissinio 
ministerii  titulo,  JVI.  Catonem  a  Rep. 
relegavit.'  Ciijacius,  aliique  viri  eru- 
diti,  rh  in  senatu,  ab  aliena  nianu  esse 
arbitrantur.  Ego  illuc  retineri  posse 
puto.  Ut  P.  Clodius  in  senatu  egisse 
dicatur,  quod  senatum  pro  rato  ha- 
bere compulerit.  Vossius. 

Imperium  laii  viro^  Plutarclius : 
eypmpe  Si  rajiii'ios  eTs  rod  XlofiTrTfiov  ffvvi]- 
6uv  v6fj.ov,  ov  vavapxiav,  &vrMpvs  Se 
fiovapx^av  axncf  SiSdvTa,  Kot  Swafiiv  eVi 
TTovras  avBptoirovs  avvTrevdwov.  Adde 
quae  sequuntur.  Boeder. 

Sed  tamen  idem  hoc^  Gruterus  duas 
priores  voces  omnino  irreptitias  esse 


censet.  Mihi  non  videtur.  Mirandum 
esse  incjtiit  Velleius,  P.  R.  adeo  liber- 
tatis  studiosum,  uni  Ponipeio  tutius 
marisdecrevis.se  imp»riuiii.  Deniere 
tamen  admiralionem,  (piod  idem  hoc 
ante  bi'-nnium  M.  Antonio  csset  de- 
cretum,  iiomini  non  nimis  niagnae 
existiniaiionis.  Per  M.  vero  Auto- 
niiim  inlellige  triumviri  patreni  ;  qui 
quamvis  adversus  Cretenses  inipros- 
pere  rem  gcsserit,  tamen  Cietici  no- 
men  retulit;  ut  ex  Appiaui  excerptis 
legationibu>  cognoscas.  lu  Piutarchi 
Antonio  male  cognonientiim  Critici 
ei  tribuitur.  Quod  facile  cuivis  einen- 
dare.  Absque  luijus  historian  ignora- 
tione  fuisset,  non  con  upisset  Lactan- 
tium  Thomasius,  lib.  i.  11.  ubi  vulgo 
Icgas,  '  cujus  regmnii  tile  fuisse  di- 
cinius,  quale  M.  Antonii  fuit  infinitum 
illud  imperium,  cui  totius  oia^  mari- 
tima?  potestatem  senatus  dfcreverat.' 
Maluit  ille,  Pompeii,  ex  quibusdam 
Mss.  Sed,  praeter  citatos  auctores, 
eum  satis  refellit  Cicero  Verriiia  I. 
cujus  ipsis  verbis  utitiir  Lactantius. 
Vide  etiam,  qua^  de  hoc  Antonio  ad 
eandem  orationem  adnotavit  Asco- 
nius  Paedianus.  Atqiie  hunc  etiam 
innuere  videtur  Florus  1.  in.  8.  quod 
est  de  bello  Cretico.  Sed  more  sue 
erravit,  quoti  a  Pompeio  missum  di- 
cat,  captandaj  laudis  ex  aliena  pro- 
viucia.  Octavium  igitur  cum  Anto- 
nio confundit.  Ilium  enim  nominal 
in  hac  re  Dio,  lib.  xxxvi.  et  Plutar- 
clius in  Pompeio.   Vosxius. 

Sed  interdum  persona,  ut  exemplo 
nocet]  Quid  noxa  exemplorum  hie  ad 
rem .'  Examina,  videbis  frigidum  hoc 
totum  esse  aut  ineptum.  Censeo  le- 
gcndum  :  Interdum  persona,  vt  exem- 
phi  docent,  aut  invidiam  auget.  Hoc 
scilicet  per  occasionem,  sententise 
modo,  addit :  Sajpe  in  eadem  re  aut 
culpa  invidianr  majorem  minoremve 
esse,  et  voces  attoUi  aut  minui,  as- 
pectu  personam  magis  quam  meriti : 
idque  exempla  testari.  Supra  hoc  ip- 
sum  dixcrat,   '  Familiaie  esse  bomi- 


34G 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


uibiis  invidiam  rei  inu  non  ad  ciiussam, 
sed  ad  volimtatem  persoiias<]iie  diri- 
gere.'  Lipsius.  Sed  intcrdum  persona, 
ut  e.rcinplo  iwcet']  Hac  nonniillis  frigi- 
daaiit  iiiepta:  ilaque  enien<lationibus 
iDCiiiiibniit,  (jiiae  nieis  tuincii  ociilis 
miuiis  satist'aciunt,  quani  vnlgatiiin: 
quo  viilt  Velleiiis  ;  qiieinadmoduiii 
alia  atque  alia  persona  minus  ma- 
glsve  nocet  exemplo  sno;  sic  qno- 
que  unani  eandemque  reuj  liiiic 
vel  illi  majoiem  minoremve  creare 
invidiam.  Quo  nihil  verius  ;  ut  plu- 
ribus  adstruo  suis  locis;  nam  omuia 
hue  cumulare,  non  est  nieum.  Haud 
omitto  tamen  Velieianum  istud  capi- 
tis trigesimi :  '  Familiare  est  homini- 
bus,  omnia  sibi  ignoscerc,  niliil  aliis 
remittere  ;  et  invidiam  leium  non  ad 
caussani,  s»d  ad  vohintateni  personas- 
que  dirigeie.'  Grut. 

Cap.  32.  Cumdissuadenslegem']  Vide 
quantum  ex  egregia  oratione  Catuli 
apud  Dion,  xxxvi.  superest.  Velleius 
Nostcr  ipsam  vim  consilii  complexus 
eat :  Esse  et  Optimatibus  et  Populo 
valde  periculosum,  si  uni  alicui  ex- 
tiaordinaiia,  aut  sumnia,  aut  crebra 
potestas  deferatur  :  cum  praesertim 
Pompeii  niagnitudo  jam  nimia  sit,  et 
■nphs  lairrira  Stjixotiktiv  iffu/uyuerpoy,  Ut 
Plutaichi  voce  utar.  Quales  nimium 
observandos  esse  cavendos(iue  in  rep. 
libera,  peritissimi  quiquc  Politicorum 
nionent.  Arist.  in.  Pol.  9.  Potest  quo- 
dammoilo  ad  Velleianam  dc  Pompeio 
sententiam  accomniodari,  quod  dc 
Manlio  Livius  judicat  vi.  20.  (|ucm 
'  virum'  vocat,  '  nisi  in  libera  civitate 
natus  essct,  memorabilem.'    JJoecler. 

Si  quid  huic  acciderit]  Verba  sol- 
lemnia  vitaiidi  oniinis  in  mortix  men- 
lione.  Siicton.  cxtremo  Augusto : 
'  Julia"-  filiam  neptcmque,  si  quid  iiis 
accidih->ft,  vctnit  sc|)ulcbro  suo  in- 
ferri.'  Iiidni)ie  hue  8[iectat  fraguien- 
tum  illud  <■  liij.  v.  liintoriaruui  bal- 
Itutii,  '  Nam  si  Pompiio  liumHni  rjuid 
evenisset  :'  quod  ctiam  Nobilissimo 
Douzae  in  mentem  veuisse  jam  video; 


narrat  historiam  Plutarchus  et  Vale- 
rius. Sihegk. 

I'er  idem  tempus  Cotta]  Imrao  bien- 
nio  ante,  Pompeio  et  Crasso  Cos. 
quod  actiones  in  Verrem  aliaque  tes- 
tantur  excmpla.  Itaque  cogor  hie, 
nisi  vitiosi  libri  sunt,  Velleii  diligen- 
tiam  requirere.  Manitl.  Per  idem 
tempus  Cofta]  Confer  ii.  6.  3.  ii.  13, 
2.  De  re  tota  late  Sigon.  Antiq.  jur. 
civ.  Rom.  11.  18.  Boeclerus. 

Inter  utrumque  ordincm]  Dissentit  a 
Pediano  et  aliis  :  qui  inter  tres  or- 
dines  a  Cotta  communicata  judicia, 
traduut.  Manut,  Inter  utrumque  ordi- 
wem]  Scnatorium  puta,  et  equestreni. 
Equestri  annumerat  Ci.  vir  Ant.  Au- 
gustinus  Tribunes  aerarios  testimonio 
Plinii  lib.  xxxiii.  9.  Hoc  magis  Li- 
vius lib.  xcvii.  ad  equites  solos  trans- 
lata  juditia  constanter  asseverat. 
Schegkius, 

Otho  Ruscius]  Vulgo  corrupte,  Ho- 
roscius.  Otho  Roscius^  Legem  Ros- 
(iam  tbeatralem  quis  jam,  <jui  modo 
historiam  quanivis  leviter  attigerit, 
igiiorat .''  Testis  Cicero,  Pedianus, 
Plinius,  alii.  Ut,  nionere  lectorem 
de  reponeudo  L.  Roscii  nomine,  ex- 
truso  Iloroscio,  putidum  pune  vide- 
atur.  Id  ctiam  adulterinum  puto, 
loca  restituit:  quasi  eadcm  ccjuites 
antea  habuissent;  quod  faisum  est: 
primus  enim  Roscius  hoc  sua  lege  in- 
duxit.  Itaque  vel  constUuit,  vel  dis- 
tribuit,  rec.tius  opinor.  Nee  displicet, 
quod  Pul«anus,  pro  Horoseius,  Otho 
Ruscius  reponit:  familiare  enim  est 
Velleio,  cognomiiia  praBponere  nomi- 
ni  gentilicio ;  ut, '  Mancinus  Hustilins, 
Carbo  Papirius,  Lepidus  yEinilius, 
Scaurus  yEmiiitis,.Saturninns  Appulci- 
us,  Otella  Lucretius,  Marcfllus  Clau- 
dius.' JUauut.  Ollio  Jioscius,  ijfc.  rcsti- 
iuil]  (onstituit  ,-di\t  distriOuit,  suadet 
vir  docttis,  nullus  persuadet.  Cicero 
de  iiia  ipsa  agens,  '  L.  Ollio,'  ait, 
'  virfortis,  meus  necessarius,  «-(|uestri 
ordini  n-stituit  non  solum  dignitatem, 
scd  etiam  voluptateni.     Itaque  lex 


HISTORI/E    ROMANCE    LIB.    II.   33, 


347 


haec,  quae  ad  liidos  pertinet,  est  om- 
nium gratissima,  qua  lionestissinio 
ordiiii  cum  spleiidorc,  tVuctus  (|noqiie 
JHCunditatis  est  restitutiis :'  Pro  Mu- 
rxna.  Vides  lioc  veibum  bis  lepeti, 
nee  fnistra  :  in  vaiio  namque  signifi- 
catu  veteiibus  prappositio  Re.  Hinc 
apud  Tacitum  Annal.  lib.  i.  legas, 
remittere,  pro  perniittere :  '  Remisit,' 
inquit,  '  Ccesar  adroganti  moderati- 
onem,'  ut  notavit  vir  nunquara  satis 
laudatus  CujsiciusObservat.  lib.  xxi. 
cap.  29.  De  L.  Roscia,  quai  tantum 
de  Scena,  non  Curulibiis  ludis  cave- 
lat,  quaedam  non  e  vnlgo,  vir  omnia 
doctus  Lipsius,  ad  Taciti  lib.  i.  Addo 
loca  ipsa  Equestria  dicta  ;  hinc  sedere 
in  Equestribus  ex  simplici  et  puro  in 
obscenum  detorquet  sensum  aucilla 
Chrysis  apud  Petronium  :  '  Videiint 
matrona-,  quje  flagellorum  vestigia 
osculautur.  Ego  etsi  ancilla  sum, 
numquam  tamen,  nisi  in  Equestribus 
sedeo.'  Et  Quatuordecim  absolute. 
Idem  :  '  Ex  hac  nota  domina  est  mea, 
usque  ab  Orchestra  quatuordecim 
transilit,  et  in  extrema  plebe  quaerit 
quod  diligat.'  Ex  aliis  nulla  profero 
consulto.  Schegkius.  Otho  Roscius,  Sfc. 
i-estituil]  Rursum  vid.  Sigon.  de 
Antiq.  jur.  R.  c.  2.  19.   Boeclerus. 

Multis  et  prceclaris  viris]  De  legatis 
capiendum.  Nam  lege  Gabinia  ron- 
tinebatur  etiam,  ut  multis  legatis 
(ttoXXoi/s  viroffTpaTij'Yovs  Dio  vocat) 
Hteretur  Pompeius.  Plutarcho  irpecr- 
/Seural  dicuntur,exprcssonumero  xvi. 
Appianus  vir-r^piras  ottJ)  ttjs  /SouA-^r, 
ovs  KaXovai  npecrfievTas,  numerat  XXV. 
Florus,  '  phues  legates  atque  prae- 
fectos'  memorat  iii.  6.  8.  e  quo 
capite  ascriptisque  a  Canierte  Aucto- 
ribus  lotius  belli  Piratici  historiam 
petas  licet.    Idem. 

Brevi,  IfC.  teirarum  orbeni  liberavit] 
Distincte  Florus  :  '  Quid  prius  in  bac 
rairere  victoria?  velocitatem,  quod 
It.  die  parta  est?  an  felicitatem, 
quod  ne  una  quidem  navis  amissa 
est?    an    vero  perpetuitatem,  quod 


amplius  piratae  non  fuerint  ?'  Scliegk. 

Per  multa  prcelia]  Prinup  editioni 
abest  vox  picelia.  Addita  explendee 
sententid"  videtiir;  et  fortean  fuit, 
per  multos,  multis  locis.  Per  multos, 
legates  nenipo  Pompeii  et  duces. 
Lipsius.  Per  multn  proelia]  Prima 
editio,  prad.  per  multa  a  multis  locis 
victos:  ut  videri  possit,  prius  fuisse, 
prcedonesque  permultis  locis  victon.  Gru- 
terus. 

Cilicitwi]  Quae  regio  minoris  Asiae, 
Syriae  proxiuia. 

In  itrbibus]  Ant  illud,  in  urbibus, 
supervacuum  est,  aut  sequens,  in 
certa  sede.    Gruter. 

Hunc  carpant~\  Lege  hoc.  Sic  editio 
Gryphiaiia,  aliapqne  earn  sccutae. Foss. 

Rapinis  arcuit]  Florus  quoque  '  sin- 
gulare  '  hie  '  ducis  consilium  '  agnos- 
cit:  'qui  mariiimum  genus  a  con- 
spectu  longe  reuiovit  maris,  et  me- 
diterraneis  agris  quasi  obligavit.'  Quae 
translatio  nationum  houiinmnque  fe- 
rocium  ex  assuetis  sedibus  in  diversae 
indolis  loca,  etiam  alibi  arcanis  fir- 
niandi  imperii  stabilicndacque  tran- 
quiilitatis  servit.  Boeclerus. 

Cap.  33.  Et  L.  Lucullux]  Vetiis  edi- 
tio :  cum  et  L.  Lucullus,&i-c.  Quod  cur 
rejicerent,  nulla  erat  causa.    Vossius, 

Qui  ante  septem  annos^  Solenne  est 
(Velleio,  dicam,  an  exscriptoribus 
Velleii  ?)  per  magnas  parentheses  ora- 
tionem  suspendere:  id  quod  aliquan- 
do  non  caret  molestia.  Ceterum,  quae 
de  Lucullo  hie  tanguntur,  perscripta 
lege  apud  Pluturch.  in  LucuU.  Ap- 
pian.  Milhridat.  Dion.  xxxv.  Flor. 
III.  5.  Sec.   Boeclerus. 

Ex  consulatu]  Licet  haec  lectio  non 
di^pliceat,  magis  tamen  placeret,  si 
ita  legeretur  :  Qui,  ante  septem  annos 
ex  S.  C.  sortitus  est  Asiam,  Sfc.  nam  in 
antiqua  editione  est,  e.x  Cos.  quod 
videri  potest  factum  ex,  ex  S.  C.  quae 
usitata  erat  formula  in  decernendis 
provinciis.  Ursinus.  Ex  consulatu] 
Ursinus  legit,  ex  S.  C.  Sed  vulgata 
lectio  mutari  non  debet.     Velleius 


348 


NOTiE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


infra  :  '  Domitius  cum  ex  consiilatii 
obtinrret  Hisp«iiiain,gravissinii,com. 
paraiidi(|ne  antiqiiis  Pxempli,  auctor 
fuit.'  Ita  et  Cicero  in  Brnto  :  '  Cot- 
ta  ex  consiilatn  est  profectns  in  Gal- 
liam.'  Item  Valerius  Maximns  libro 
III.  capite  7.  '  cinn  ex  consnlatn  pio- 
vinctani  Galliam  obtinerct.'  Quod 
Colerns  non  intellexit.  Seci  perinde 
est,  ex  consulatu,  ac  si  consul  dixijset. 
Vossius. 

Cyzicum]  De  Cyzico  nobilissima  et 
Romanis  amicissinia  Asiae  urbe,  Ci- 
cero pro  L.  Manilia,  Minaena,  Oro- 
sius.  Schegk. 

Expellebaturl  Lipsius  legit  dehel- 
labaiur :  Acidalius,  excellebatur,  id  est, 
siiperabatiir :  Gruterus  nova  voce, 
exbeUabatur,  Si  riiiid  nintandum, 
Lipsiana  einendatio  per  omnia  ceteris 
tnelior  esset.  Sed  quae  ilia  necessitas 
correctionis  ?  Certe  expellebatur  pro- 
vincia  rebellione  militum  et  calumniis 
ininiicoi'iim,  ipsiusqne  Pompeii  am- 
bitione  :  ex|)ellebatur,  inquam  ;  Pom- 
peiiisqiie  non  tarn  belli  qiiain  trinm- 
pbi  successor  mittebatur.  Quod  fac- 
tum non  esset  >c. '  nisi militcs  propter 
avaritiam  sibi  infensos  habuisset.' 
Lege  Plutarclii  Lucullum,  ubi  clare 
notantiir  quse  innni.    Boeder. 

Alienee  minister  potential  Tales  ple- 
rique  turn  tribuni,  qui  decus  ac  11- 
bertateni  populi,  ciijus  custodes  esse 
debebant,  aliena  potentise  gratifica- 
bantnr.  Itaque  nemo  immoderata 
nimiaque  concupivit  aut  niolitus  est, 
quin  tribiinis  plebis,tanquam  satelliti- 
bns  pravae  lubidinis,  ad  opprimeudas 
leges  capicndamque  vi  remj).  utere- 
tur.  Gbscrvabnnt  autem  studiosi 
pnidentia:  iteriim  iioc  loco,  verissi- 
mnm  esse  in  Kep.  quod  Aristotelcs  in 
Pbilo50)>bia  posuit :  '  uno  absiirdo 
dato,  cetera  acciilcre.'  Nimium  reip. 
libera:  et  in  certissimum  libertatis 
praejudicium  erat  iturum,  rum  ad 
bellum  Piraticum  tanta  Pompcio 
taroquc  monarchica  potestas  dcfer- 
retur :    nuuc,   ne  quid  ad    absoluti 


dominatus  specieni  decsset,  continn- 
attir,  augetnr,  suppletur  ilia  potentia. 
Dum  onim  lege  Manilia  Luculli  legi- 
ones  et  provinci*,  Bitbynia  item,  id 
est,  qnapciinque  antea  non  babuerat, 
decernnntur,  classisqne  et  impcrium 
maritimum  continuatur ;  quid  hoc 
aliud  erat,  qnam  uni  semel  imperium 
Romani  orbis  transcribere  ?  rovro  Se 
^v,  f(p^  (v\  ffv\\ii05r)v  yeveadai  t7]v  'P«- 
jxaiiov  Tjyeixoyiav,  inquit  Plutarclius  in 
Pomp.  OTrep  ovSevi  nu  ■navTuvacn  irpb 
rovSf  SfjLov  TTCLVTO.  iSdOr),  notaiite  Ap- 
piano  Mitbrid.  p.  238.  Vide  tamen  cal- 
lidas  astutasque  rationes,  quibus  in- 
duct! duo  snmmi  viri  Cicero  et  Cajsar 
banc  legem  Maniliam  probarunt  at- 
que  defensarnnt,  apud  Dion,  xxxvi. 
p.  23.  Videbis  eadem  opera,  Kemp. 
Romanam  non  fuisse  jam  rem  publi- 
can).   Idem. 

Infamiam]  Puto  rectius,  infamem  : 
et  refero  ad  cupiditatem.   Lipsius, 

Neuterque  ab  co]  Vide  niim  verius, 
certe  clarius,  neuterque  ndeo,  quod 
arguebat,  mentitus  argui  posset .  Neuter 
falsus  convinci  arguique  in  eo  posset, 
quod  arguebat.  Uterque  utrique  ve- 
ram  culpam  objiciebat.  Idem. 

Quo  arguebatur'\  Vulgo,  quod  argue- 
batur.  Quod  arguebat ur]  .Si  diligenter 
atteudatur,  patebit  arguebat  esse 
rectius.  Manut.  Quo arguebatur']  Puti- 
dum  est,  doctissimos  viros  heic  im> 
plicari  circa  glossam,  nam  nihil  simi- 
lius  vero,  quam  mauasse  tantum  a 
calamo  Velleii,  neuterque  mentitus  ar- 
gui posset,  adlitumquc  deinde  a  scriba 
aliqno,  ab  eo  quod  arguebatur.  Belle 
prorsus,  belle  :  nisi  et,  Tacitus  scrip- 
sisset  Histor.  lib.  i.  cap.  24.  *  mox 
quasi  rixantes  stiipra  et  flagitiain- 
vicem  objectavere :  neuter  falso.' 
Gruter. 

Ut  primum  ad  Remp.^  Alii,  Ul  pri- 
mum  Hemp,  adgres. 

Animo  parem]  Animoriim  ergo  in- 
spector et  arbiter  Pompeius?  Non 
opinor :  nee  hoc  illi  aegre,  si  quis 
animo  acquaretur,  sed  ti  re  et  specie 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.   II.   34. 


349 


externa.  Fortasse  omnhio,  pro  aninw, 
legeixliim.  Quid  si  rtiani  vox  alia 
inclnsa  in  simili  piiore  ?  iit  sit  quem- 
quinn  crquo  animo  parent.  Lips.  Animo 
parem]  Hand  necesse  viiJetnr  aliquid 
hoc  loco  no\aie  :  nam  iit  hand  fiierit 
Pompeius  aniinornin  inspector  et  ar- 
biter, potcrat  tanien  de  eis  jiidicari 
ex  actionibiis  liominuni  eorundem. 
Grvterits.  Parem  tulit]  Noti  sunt 
Lucani  versus  :  '  Necqnemquam  jam 
ferre  potest  Caesarve  prioreni,  Poni- 
peiusve  parem.' 

Debebati  Divino,  esse  havebat.  Lips. 
Debebati  Non  video,  cur  primus  esse 
debnerit  Roniae  Pompeius.  Quare 
suspicor,  ilia,  esse  debebat,  aliunde  in- 
vecta  ;  et  repetcndani  vocem,  ciipie- 
hat;  tanquam  expressisset,  in  qnibus 
rebus  ciipiebat  esse  primus,  cupiebat  esse 
solus.  Gnit.  Debebaf]  Ita  Cicero  lo- 
quitur Offic.  I.  19.  ubi  de  nimia  prin- 
cipatus  cupiditate  agit.  '  Ut  quisque 
animi  magnitudine  maxime  excellit, 
ita  maxime  vult  princeps  omi.ium, 
vel  potiiis  solus  esse.'  hoed. 

Ut  qui  eos^  Lego,  et  guj  eos;  item, 
sumeret.  Haec  ipsa  autem  Cato  de 
Pompeio  jam  mortuo  apud  Lucanum 
in  IX.  '  invasit  ferruni,  sed  ponere 
norat.  Praetulit  arma  toga%  sed  pa- 
cem  armatus  aniavit.  Juvit  sumpta 
ducem,  juvit  dimissa  potestas.'  Lips. 

Profusa\  &I-C.  luxuries']  De  profusi- 
one  in  a^dificando  Cicero  de  Offic. 
Varro  de  re  Rustic,  lib.  in.  De 
Luxuria  Alhenipus  lib.  vi.  Schegk. 

Conviclibusque}  Planius  esset,  con- 
tiviisque.  iManut.  ConrActibusque']  Al- 
dus, conviviisque.  Sed  alteruui  idem 
est.  Sic  Juvenalis  Sat.  13.  '  Con- 
victus,  therma?,  stationes,  omne  thea- 
trum  De  Rutilo.'  Ita  omues  libri 
irapressi,  ft  nostcr  Ms.  optima  fidei. 
Ubi  etiani  glossa  adscriptaT6<.«7iiJt<w.s 
interprf tatnr  coHta/a.  Nolim  itaque 
Lipsium  aiidin,  (|ui  ex  uuico  codice 
Ms.  eniendat,  conventus.  Vocabnlo 
eadera  signiticatione  usus  etiam  Va- 
lerius Maximus,  lib.  ii.  cap.  7.  '  In- 


terdixit  etiam  ei  convictum  hominum, 
usumque  balnearum.'  Vide  locum. 
Item  Tacitus  Annalium  ii.  '  Atquc 
interim  Libonem  ornat  pr<Etura,  con- 
victibus  adhibet,'  «.tc.    Vossius. 

Suffussis  montibusi  Sic  M.  Varro  de 
Re  Rust.  cap.  17.  '  Contra  ad  Nea- 
polim,'  inquit,'  L.  Lucullus,postquam 
perfodisset  montem,  ac  maritima 
fluraina  inimisisset  in  piscinas,  qua2 
reciproce  fluerent,  ipse  Neptuno  non 
cederet  de  piscatu.' 

Xerxem  togatum]  In  Plutarclio 
leges,  cognomen  hoc  jocosura  LucuUo 
inditum  a  Q.  iElio  Tuberone.  Lipsius. 
Xerxem  togatum]  Vide  Plutarchum  in 
Lucullo,  ubi  et  de  molibus  niari  injec- 
tis,  <S«;c.  Idem  Scriptor,  non  a  Pom- 
peio, sed  a  Tuberone  Stoico,  '  Xer- 
xem togatum '  esse  appellatum  rae- 
morat :  quanquam  et  Plinius  cum 
Nostro  facit  IX.  54.  'Lucullus  excise 
etiam  monte  juxta  Neapolim,  majore 
impendio  quam  villam  aiditicaverat, 
euripum  et  maria  admisit.  Qua  de 
caussa  Magnus  Pompeius  Xerxem  to- 
gatum eum  appellabat.'  Boederus. 

Cap.  34.  Creta  insula]  Arx  altera 
praedoiium,  i)rius  nialo  Reip.  a  IM. 
Antonio  tentata.  Livius  lib.  xcix.  Va- 
lerius, Plutarchus  in  Pompeio,  Dio, 
alii.  Sdu'gk.  Creta  insula']  Vide  de  hel- 
lo Cretico  Floruui  in.  S.  et  quos  ibi 
Caniers  notavit.  quibus  adde  Dion. 
XXXVI.  principio.  Plutarch,  in  Pomp. 
Boedi:r. 

Usura  glorice]  Ita  reposui,  cum 
antea  legerctiir,  usura  gloria.  Manut. 

Cicero,  qui  omnia  incrementa  sua  sibi 
debuit]  Hinc  ipse  Tullius  in  L.  Piso- 
ntm  :  '  IMc  tuni  qua^storem  in  primi.s, 
adilein  pi  iorein,  praetoreni  prinnim, 
cuuctis  sutiiagiis  populus  R.faciebat; 
homini  illi  honorem,  non  generi :  mo- 
ribus,  non  niajoribus  nieis,  virtuti 
perspectJP,  non  auditiP  nobilitati  de- 
tuleruut.'  Item  Pliilipp.  7.  •  Quid 
enim  non  debeo  vobis,  Quirites,  (|ueiu 
vos  a  se  ortum  honiinibus  nobilissimis 
omnibus  honoribus  praetulistis?'   Sed 


350 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULl 


et  aliis  locis  ita  dc  sc,  iit  est  hominis 
ingeninni,  tVeqiH'ntissinie.  Acidulius. 

Utriusqtie  ordinis]  Burr.  Ms.  utrius 
ordinis,  antique.  Sic  qiiidam  veteres 
editione*  AjrelUi  xiu.  cap.  22.  in 
verbis  ^I.  Catonis  :  '  Si  quid  est  qtiod 
utar ;  iitor:  si  non  est;  ego  suiiin 
cni'  (alias  cniqne)  '  per  me  uti  licet.' 
Schegkius.  Utrittsque  ordinisi  Ms.  ut- 
rius. Quod  antique  dictiini  pntabat 
Schegkius.  Sed  fiierit  illiid  contra 
mentem  Prisciani,  qui  lib.  v.  post- 
quain  probavit,  ut  veteres,  plerns, 
plera,  pUrum,  aliaquc  id  generis,  abs- 
que que,  soliti  fuerint  eflei  re  ;  ita  de 
hac  voce  suhjungit :  '  Uter  vero,  et 
uterque,  diversas  iiabent  significati- 
ones.  Uter  enini  TrSrfpos,  dividuam 
vimhabet;  uterijue  Ixarepos,  collecti- 
vam  ;  nbi  itov,  Snov,  ubique  iravraxov. 
In  Ills  ergo,et  siinilibus,  Que  si  con- 
junctionem  accipiamus,  composita 
sunt :  sin  syllabam,  derivativa.'  Vix 
tamen  Prisciano  asscnserim.  Qua- 
drigariusapud  Agellium  lib.  ix.  epis- 
tol.  13.  '  Utrissuninio  studio  pugnan- 
tibus.'  Sic  enim  fnit  in  Ms.  Giselini, 
testante  Lipsio,  Epist.  Quaest.  lib.  iv. 
cap.  2.  Nee  dubitat  idem  ejusdem 
lib.  epist.  2.  quin  apud  Livium  lib. 
XXXVI.  ex  Ms,  sit  rcponendum : '  Fru- 
mcnti  .spes,  (iiiac  in  oculos  fuerat, 
ntros  pariter  frustrata  est.'  Audaciae 
ergo  sit  nimiar-,  veterem  Velleii  lecti- 
onem  extnrbare.    Vossius. 

Aperuit]  Ita  alii.  V'ulgo,  cripuit. 
Eripuif]  Forsitan  ita  scripsit  Vi-llei- 
us:  ut  sit,  Eripuit  e  rep.  Sed  aptius 
videbatur,  et  usitatius,  exstinxit,  ant 
oppresHit.  Quod  attingcndum  putavi, 
ne  quis  nie  gloria;  raus>a  putet  in- 
signia taiituni  persequi,liunulioracon- 
temnere.  Manutiu.s.  Aperuit'\  Inepte, 
eripuit.  Kepont-,  eruit.  Nam  lioc 
C;icerf»  ipse  nbiquc  in  laudc  sua  ponil, 
quod  conjiirationem  retexerit,  in  lii- 
cem  prodiixfTit,  vindicandnm  coin- 
j)rimendanique  Senalui  prabucrit. 
Etiam  Floriis  :  '  Industria  rem  patc- 
fecit.'  Lipsius. 


Prator  iterum]  Post  consulatum 
pnrturamea  propter  repetiit,utseua- 
torium  ordinem  censorio  judicio  ob 
mollitiem  amissumjure  et  beneficio 
magistratus  reciperaret.  Oio  lib. 
XXXVII.  '  Et  P.  Lentulum,  qui  post 
consulatum  gestiim  senatii  exciderat: 
ac  senatoriae  dignitatis  recuperandae 
causa  pra^turam  tunc  gf-rebat.'  Uber- 
tim  hunc  morem  disertissinius  Manu- 
tius  diducit.    Schegk. 

Cap.  35.  Altissime  illuminavit']  Ita 
cum  Grutero  legimus,  cum  fuisset  an- 
tea,  in  attissimo  luminavit :  ubisi  lumi- 
nandi  vox  toleraretur,  ^pdais  tamen 
tota  insolentior  vidt-ri  potest.  Boecl. 
[Luminandi  verbo  usns  est  Pruden- 
tius,  Capella,  Ctrdius  Aurelianus.  Sed 
ex  lis  auctoribus  Latinitas  petenda 
lion  est.] 

Families  Porcia'\  Nota  Famiiiam 
pro  Gente  :  nisi  si  dictio  Pardee  aliena 
sit,  et  a  glossula.  Tamen  infra  quo- 
que  Ca'sareni  '  genitum  nobiiissima 
Juliorum  familia'  dixit.  LipsiuA.  Fa- 
milice  Parcia;]  Omnino  famiiiam  pro 
gente  posuit  Velleius.  Similiter  et 
Valerius  Maximus  lib.  iii.  cap.  2. 
'  Porciac  familia; '  dixit :  item  Noster 
infra  de  Ca-sare  :  '  Nobiiissima  Juli- 
orum genitus  familia.'  Niiiil  certius. 
Vossius. 

Fortunam  in  sua  potcstate  hnbuiti 
Eleganter  Cicero  Paradox.  *  Nescis, 
insane,  nescis,  quantas  vires  virtus 
babeat.  Nomen  tantum  virtutis  usnr- 
l)as  :  quid  ipsa  valeat  ignoras.  Nemo 
potest  non  beatissinius  es>e,  qui  est 
totus  aptus  ex  sese,  quique  in  se  uno 
sua  ponit  omnia.  Cujus  autem  spes 
oinnis,ct  ratio,  et  cogitatio  pendet  ex 
fortuna,  liuic  niliil  potest  esse  certi.' 
Horatius  lib.  ii.  Satyra  7.  '  Qids- 
nam  igitur  liber  ?  Sapiens,  sibi  qui  Ini- 
periosus  :  Quein  neque  pauperies,  ne- 
que  mors,  nftpie  vincula  terrent: 
Kexponsare  cuj)idinibns,  rontemnere 
honores  Fortis,et  in  seipso  totus  teres 
atque  rotuiidus,  Externi  ne  quid  va- 
leat per  laeve  morari :  In  quem  manca 


HISTORIil]:    ROMANCE   LIB.    II.   36. 


351 


riiit  semper  fortnna:'  et  qnap  se- 
quuntur.  Coniparationem  Calonis  et 
Caesaris  habcs  in  Sallnstio  et  Dione. 
Schegk. 

Ut  ardore  oris]  Ed.  vet.  et  ardore 
oris,  ttt  ornlititiem.  Hino  Lips,  pro  et 
legit  eo.  Et  postea,  ardore  oris,  ut 
orationem. 

Sic  impendentia  ex  ruitiis  incendiis- 
qtte  urbisi  Niliil  miitainlmn.  Sensiis 
est  :  Catonem  pr;pvitlis.se  ac  expo- 
suisse  impendentia  pericnla,  quae 
partim  ex  minis  et  incendiis,  partim 
commiitatioiie  ^tatus  pnblici,  consta- 
bant.  Et  sane  ex  Catilinariis  'I'lillii, 
ac  Sallustii  bello  Catilinario,  aliisqiie, 
notnm  est,  Catilinam  niinatum  palani 
se  incenditini  suum  iiiina  exstinctu- 
rnm.  Floins  bieviter  lib.  iv.  cap.  1. 
'  In  praesenteni  ream  Cicero  pe^ora- 
vit  :  sed  non  ampliiis  profectnm, 
qnara  ut  Jiostis  evaderet,  sefpie  palam 
professo,  incendium  siiuin  restiiictu- 
rum  rnina  minaretnr.'  Ubi  qtieerunt 
viri  docti,  quiiinam  sit  professo.  Ego 
eoshac  molcstia  libero.  Scribendum 
est  prof cssus.  Viilt  eniin  Floras,  boc 
ipso  eiim  se  bostem  professum  palam, 
quod  in  senatu  se  suum  incendium 
ruina  restinctnrnin  esset  niinatus. 
Vossivs.  Sic  impendentia  ex  ruinis  in- 
cendiisque  tirbis]  Rursum  ipsam  vim 
orationis  Catonianfe  (quam  babes 
apud  Sallust.  Catil.  52.)  sive  praR- 
cipuum  argumentum  liis  verbis  com- 
plexus  est  Noster.  Non  enim  vide- 
bantur  intclligere  Patres,  quantum  a 
Catilinariis  inolitionibus  perictilinn 
reip.  toti  statuique,ouini  ordini,  onini 
aetati  ac  sexui  inimineret  :  itaque 
Catonis  oratio  potissimum  in  eo  oc- 
cupabatur,  ut  niinas,  iucendia,  inter- 
necioneni,  in  cons[)ectu  omnium  po- 
neret,  necessariaque  severitatis  nni- 
cum  con>iliiim  denionstraret.  Boe- 
ckrus. 

Consulis]  Aliter,  consi/ji.  Legi  quo- 
que  potest  consj/w,  ut  Vossius  monuit. 

Fota  obiit]  Vulgo,  wota.  Vota  obiit] 
Ego,  mortem  obiil:  vel,  vita  abiit.  Sed, 


obire  mortem,  Velleio  familiaj  ins.  Sic 
enim  loeutus  est  supra,  mnltis  locis. 
31anutius.  Sola  obiit~\  Alii  aliter. 
Puto,  inota  obiit.  Id  est,  non  minus 
aniinose  semcl  a  se  mota  peragere 
voluit,  quam  movere  ea  cceperat.  U- 
troi)ique  audax,  in  ordiendo,  in  exse- 
qnendo.  Probe  etiam,  vota  obiit:  ea 
quae  voverat  destinaverat<iiie.  Lipsius, 
Vota  ohiit]  Est  in  Ms.  notii,  unde  fit 
ut  aliquando  conjectaiem,  conata 
obiit.  Sic  supra  cap.  29.  '  privatis  ut 
ojiit)us,  ita  consiliis  magna  ausus  mag- 
nificeque  conata  exsecutus,'  Gruterus. 
Vota  obiit]  Gruteru-;  conata  reponit, 
cum  in  Msc.  nota  fuerit  :  sed  cum 
conandi  vox  statim  snbsequatur,  de- 
bilitari  vim  bujus  lectionis,  consenta- 
neinn  est.    Boeclerus. 

Cap.  36.  Annos  lxxxii.]  Lege, 
xcii.  Manutius. 

Ciccronem,  Hortensium]  Tres  de 
Oratore  Ciceronis  libri,  niagis  etiam 
is  qui  Brutus  inscriptus  est,  quan- 
tinn  eloquentiae  laiide  floruerint  An- 
tonius  et  Crassus,  deinde  Cotta  et 
Sulpicius,  plane  demonstrant.  Itaque 
Velleium  puto  tria  oratoruni  paria 
conjuncte  posuisse,  primo  loco,  Cice* 
ronem,  Hortensium  ;  secundo,  Auto- 
nium,  Crasaum  ;  terlio,  Cottani,  Sul- 
piciuni.  Locus  igitur  emendandiis. 
Manniiiis. 

Hortensium]  Vide  G.  I.  Voss.  de 
Histor.  Lat.  i.  2.  sicut  idem  de  aliis 
Historicis  aiiit. 

Senemque  Crassum]  .\\her,saneque. 
Saneque  Crassum]  Lego,  unaque  Cj-as- 
sum.  Hac  ipsa  a-tate,  iiKpiit,  florue- 
ruut  pariter  in  eloquentia  Crassus, 
Cato.  Crassum  autera  ilium  divitem 
intelligit,  quern  et  Cicero  eo  nomine 
laudat,  etPlutarclnis  '  inter  Komanos 
fuisse  eloquentissimum  '  ait.  Est  qui 
senemque  Crassum  legat,  et  de  illo 
Lucio,  qui  cum  Antonio  vixit  tloruit- 
que,  intelligat.  Valde  errat  :  palam 
hie  Velleius  de  iis  oratoribus,  qui  M. 
Tullio  compares,  aut  siippares  certe 
fuerunt.      Nam    Catonem    intelligit 


352 


NOT^    VARIORUM    IN    PATERCULI 


Uticenscni :  SulpiciuiTi,  Serviurailhim 

cloqiiio  et  juris  scieiitia  laudatuni. 
Dcnique  ct  altero  illo  Crasso  jam 
ante  a  Velleio  et  suo  loco  dictum. 
Lipsius. 

Suscepti']  Vulgo,  suspecti.  Suscepti] 
Siispecli  posuit  pro  suspicieudi,  id  est, 
adiniiaiidi.  Aut  lege,  suscepti ;  ut 
Gryphio,  aliiscjue  editnm.  Sed  ;'.lle- 
rum  magis  placet.  Sic  conspectuvi, 
pro  conspicitndo,  posuit  Appuleius  lib. 
X.  de  Asino  auroo  :  '  couspectum  at- 
que  famigerabileni  raeis  artibus  cf- 
fecerani  domiiiuni.'  Item  Avieiius 
Fab.  X.  '  Ad  caiupum  nitidis  venit 
conspectus  in  anuis.'  Vossius.  Sus- 
pecti] Cur  non  suscepti  ?  nee  enim 
aliud  vult,  quani  Catuliuin  nnllo  nii< 
noreni  in  opere  et  materia  quam 
elegit.  In  magnis  alii  niagni,  hie 
nihil  iis  minor,  sed  in  parvis.  Lipsius. 

Catullum]  CatuUum  pro  Catulum, 
quod  est  in  antiqua  editione,  docti 
viri  reposuerunt.  Sed  liaud  scioquani 
recte.  Nam  et  Q.  Catulus  nuuieratur 
inter  nobiles  ejus  actatis  poiitas. 
L'rsin.  Catuliuin]  Laus  exiniia  Ca- 
tulli,  (juam  hodie  multi  sunt  Sufli'eni 
(latulliuni,  qui  deterunt ;  fiomines 
venusti,  dicaces,  et  urbani,  longe 
plurimos  item  versus  facientes  :  sed 
ijiii  simul  aut  hunc  ipsum,  aut  hujus 
similem  ex  prima  clas.se  poetam  at- 
tigere,  caprinndgi  rursiisatit  fossores 
videautur,  adeoqiie  inficeto  omnes 
rure  sint  iiificeiiores:  tantuni  abhor- 
rent ac  mutant.  Hoc  tamen  pias- 
ter institutum  aut  niorem  meum. 
Ac  idol. 

Princeps  carminum  Virgilius,  linbi- 
riusque]  Vetus  editio  communicat 
hunc  I'rincipatimi  cum  Rabirio,  scri- 
bitf|ue  principes.  Credimusne  tam 
magnitice  scnsisse  de  poi-ta  hodie  vix 
noto  \  ellcMim  ?  fortasse  per  amiciti- 
am,  aut  alia  de  caussa.  Ovidius  (|uo- 
que  laudat :  '  niat;ni(pie  Kabii  ius  uris.' 
Et  Seneca  de  iKiielic.  vi.  '  Egregie 
milii  videtur  .M.  Aiitonius  apud  Ra- 
bii  ium  poetam  exclamarc  :  Hoc  habui 


quodcumquc  dedi.'  Ubi  legenduni, 
habeo.  Fabius  contra  tenuiter  de  eo 
sentit  :  *  Rabirius  et  Pedo  non  in- 
digni  coguitioue,  si  vacct.'   Lips. 

Consecuttis  SuliustiumLivitis]  Opinor 
ha;c  verba  e  suo  loco  in  alieniim 
detrusa.  Cur  enim  poetis  admisce- 
atur  historiarum  scriptor  Livius? 
Quod  si  post  illud,paullo  ante  dictum, 
crmulumque  Thucydidis  Sidlustium,  po- 
nantur,  suam  sedem  obtinebunt.  Quo 
in  loco  re(|uirit  antecedentium  ver- 
borum  ordo,  ut  legatur,  Et  cousecutum 
Sallustium,  Livium:  vel,  Et,qui  conse- 
cutus  Sallustium,  Livius.  Cum  enim 
nee  unum  oratorcm,  nee  unum  poe- 
tam, sed  multos  simul  Velleius  nomi- 
net,  de  uno  Sallustio  historico  men- 
tiouem  ab  eo  factam  esse,  verisimiie 
non  videtur.  Quod  si  quis  cum  Sal- 
lustio in  liistoi  iae  I^oniauas  laude  con- 
jungendus,  quem  Livio  anteponamus, 
aut  etiam  eont'eranius,  prorsus  non 
habemus.  Ipse  etiam  Velleius  in  ex- 
trenia  parte  libri  primi  perhonorifice 
eum  appellavit.  Miuiutius.  Conse- 
cuius  Sallustium  Livius]  Viro  docto 
atque  optime  (rem  dico)  de  Velleio 
merito  transposita  ha-c  verba  viden- 
tur:  et  iis  qua;  supra  subjungen- 
da,  anmlumque  'I'hucydidis  Sallustium. 
Cur  eiiini,  intpiit,  poetis  admisceatur 
historiarum  scriptor  Livius?  Ratio 
aliijua  est,  sed  hie  vana  ;  quia  non  stu- 
diorum  siniilitudiiieni  in  jungcndo, 
sed  temporuni  Velleius  si)cctat  :  Li- 
vius autem  illis  piioribus  inferior,  et 
tanttiin  non  avi  N'elleiani.  Obiit 
enim  (Eiisebio  »\c  traditum)  quarto 
'ribcriani  itiipeiii  anno.  Lipsius. 

Perfectissimi]  Manutius  legit,  du- 
bitanter  taiiien,  perfectissimiv  meta- 
tnorpliosis.  Perfcclissimi,  i^'c]  Dico 
nil  tcntaudum  :  frcquens  noslrophra- 
«is  :  '  Nunc  proposito  operi  sua  forma 
reddatur;'  el,'  In  forniatii  justi  exer- 
ritus  ;'  at(|iie,  '  eogit  enim  ixeedere 
propositi  formam  operis,'<S:c.  Schegk. 
Perfectissimi]  Possit  tanieii  etiam 
Icgi,  per/cctissimus,     Ut  ad  Nasonem 


FIISTORI/E    ROMAN/E    LM5,    II.   38. 


053 


solum  leferatur,  qiicm  ultimo  iioini- 
uavit  Velleiiis.  Vossius. 

hit  ceiisura  difficilis]  Nze  difficilis, 
pra'seitini  in  opere  Historico  :  vel 
ol)  lioc  ipsuiii,  quod  VuUciiis  acute  in- 
nuit,  quia  admiratio  pubiica  nequc 
icquirit  judicia  et  lationes  censuia;, 
oeque  adniittit  exainen  sni  atfectus. 
Jam  quantum  potest  dignitatis,  loci, 
gentis,  necessitudinis,  denique  for- 
tune veneiatio?  ad  quam  vel  suo  vel 
aevi  ingenio  plerumque  etiam  pru- 
dentuni  nientes  inclinantur.  Igitur 
liaud  dubie  ea  sinceiissima  laus  est, 


sed  M'  Aquillio,'  Et  abliiiic  patdlo 
post,  ubi  iinuc  sumus  :  '  Gallias  pri- 
ninni  Dumitio  et  Fabio  intiatas  cum 
exercitn.'  Qnibus  locis  de  suo  tamen 
Aldus,  niniis  forte  libeialiter,  a  pro;- 
positionem  addit.    Acidal, 

lledncta  inquaslorispoteslaleni]  Non- 
ne  idem  mos  aliis  ?  et  uoune  semper 
pecunia  pubiica  appensa  Qna^stoii  ? 
Ita,  sed  non  pari  fide.  Luculli,  Crassi, 
et  ejiismodi  rapones,  partem  pluri- 
mam  in  se  derivabanf.  Significat  igi- 
tur et  laudat  integritatem  Pompeii, 
quipublicje  pecuuiaj  abstinentissimus 


illud  verissiranm  decus  quod  incor-     fuit.  Tamen  Cato  apud  Lucanum,  li- 


rupta  cuique  posteritas  rependit. 
Cum  praesertim  ex  altera  quoque 
parte  doctissimmn  quemquc  invidia, 
non  nisi  cum  inviso  finitura,  con- 
tundere  nitatur  ac  deprimcre.  Bov- 
clerus. 

Cap.  37.  Tigranemque  soccrum]  Li- 


bcre,  et  nt  Cato,  profert,  aliquid  euni 
quoque  delibasse  :  '  Immodicas  pos- 
seditojKJS,  sed  plura  reteutis  Intulit.' 
Lipsius. 

Cap.  38.  Redacta  informulam provin- 
cia^  EgregiaB  bujus  egressionis  Com- 
nientatorem  damusSigonium;  ex  cu- 


brarii  erratum,  non  Velleii ;  qnis  enim  jus  de  Antiq.  jur.  Provinc.  i.  plenior 

nescit,  Mithridatis  generum,  non  so-  provinciarum  factarum  historia  ratio- 

cerum,Tigranem  fuisse  ?  Manutius.  Ti-  que  pcti  potest.  Est  autem,'  redigere  in 

granemque socerum]  Omnes  tradunt  ge-  formulam  provincise,  nihil  aliud,  quani 

ncrum  fuisse.  Vacillavitmemoria  Vel-  leges  domesticas  adimere,  et  Roma- 

leii?  potuit.     Sed  hoc  quoque  potest  nas  dare,  ac  pra£torem,  qui  quotannis 

error  in  scripto  esse  :  et  forte  vetus  provinciam  ex  legibus  datis  admiuis- 


germanumque  socer  ejus  petit.  Ipse 
socer  generum  suum  petit.  Lipsuis. 

Nisi  quia  LiwuUi]  Ferri  forte  queat, 
sed  tamen  inclinat  animus  reponere, 
litera  minus,  nisi  qua  LucuUus:  qua, 
pro  quatenus.    Gruter. 

Patri]  Vulgo,  Patris. 

Cujus  se  fidei]  [Yalgo  societati.]  Pro- 


tiet,  instituere.  Neque  vero  sola 
tributi  impositio  provinciam  efficit, 
cnm  id  multis  sit  etiam  Italicis  et 
exteris  imperatum,  qui  tamen  in  pro- 
viuciae  formam  non  sint  relati ;  sed 
legum  domesticarum  et  patria;  liber- 
tatis  ademtio,  et  pra;toris,  qui  eos 
regat,  institutio.'     Sunt  haec  rursum 


prietas  Latinas  linguaj  magis  cxigit,  verba  Sigonii  e  i.  de  Antiq.  jur.  Ital. 

commitf  er  e  se  potestfiti,  quiim  societali:  20.     Ergo   ipsum  'Jus  provinciale,' 

idque  comprobant  hoc  in  loco,  quze  alio  nomine,    *  Formula  provincia;,' 

supra  proxime,  qiia^que  infra  dicun-  appellatur,  notante  eodem  de  Antiq. 

tur:  aU'i  cujus  se  fidei  c.f.  Manutius.  jur.  Prov.  i.  1.    Boeclcnis. 


Sicuti  Pompeio  moris  crat^  Recte 
hoc  notatum  Pompeio  non  peculiare, 
sed  commune  omnibus.  Igitur  ego, 
quod  aliis  minus  tentatum,  voces  ali- 
ter  colloco  :  Qu<e  ornnis  Pompeio,  sic- 
uti moris  erat, redacta.  Pra>positionem 
omittere  Nostro  familiare.  Supra  de 
Aristonico:  '  durtusque  in  triumpho 


Dilph.  et  fur.  Clas, 


Stipeiidia  pacta  sit]  Quasi  pacisci 
gentes  victae  cum  hac  victrice  de 
stipcndiis  soleant.  liaro  aut  non  hoc 
factum:  ipsa  superbe  imponebat.  Mea 
voluntate  scribas,  slipendiaria  facta 
sit.   Lipsius. 

Ut  qucE  facilius]  Vul?o,  notarimus 
fncilius,  ut  c   parlihus   sitnul   universu 


I'atirc. 


354 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


conspici  possint.  VI  qua  fiuilius]  Sci  i- 
brndiiin,  \ut(thimus,  tU  facilius,  qunin 
yartibus,  simul  universa  conspici  possint. 
Hac  inenle.  Ego  simul  et  ut  in  ta- 
bula proponani,  ut  lector  ea  magis 
uiio  obtutu  capcne  et  simul  animo 
infigcre,  quani  varie  diducta,  possit. 
Lipsins.  Ut  qua  facilius']  Lege,  Sti- 
j)cndia  pacta  sit :  notatis  ut  partihus, 
facilius  simul  uniecrsa  conspici  possint. 
An  magis  lioc?  Nutabimus  partibus, 
ut  facilius  simul  unicersa  conspici  pos- 
sint. I'arlibns  notare,  est  per  partes, 
sen  particulatiin  notare.  Sic  ab  ali- 
cpiot  liueis  :  '  Inde  varie  possessa  et 
amissa  partil)us,  universa  ductu  Au- 
gust) facta  stipi  ndiaria  est,'  In  par- 
tibus pro  eodem  infra:  '  Horum  xvi. 
annorum  opera  qnis,  cum  inserta 
sint  oculis  animisque  omnium,  in  par- 
tibus eloquatur?'  Nihil  agimus,  ter- 
tium  dubo,  in  quo  manebo,  Apolline 
volente.  Exemplaris  Aldiui  scrip- 
tura  est :  notabimus  facilius,  ut  qua 
partibus  simul  universa  conspici  possint. 
Hinc  ego  nulla  vocum  mutatione, 
levissima  traductione,errantesct  fluc- 
tuantes  lectioncs  sic  stabilio  :  ut  qua 
partibus  notabimus,  facilius  simul  uni- 
versa cotisjiici  possint.  Acidal.  Ut  qua 
facilius]  Bene  observatuni  Popura', 
id  latere  in  voce  pra-cedenti  sit.  Ita- 
que  locum  luinc  sic  emcndandum  ar- 
bitror  :  /(/  notabimus,  facilius  ut,quam 
partibus,  simul  universa  conspici  possint. 
Vossius. 

Primus  in  Siciliam']  Errat  Vellcius. 
Sicilia  prsetcr  regnum  Syracusanuuj 
iisdom  temporibns,  quis  Sardinia, 
provincia  facta.  Solinns,  Pomponius 
De  Originc  juris.  Universa  cum 
legno  Syracusano  non  a  Marcello, 
8cd  M.  Valcrio  Lacvino.  De  provin- 
ciis  post  Sigonium  pauca,  inio  nihil, 
dicere  habco.  Sati»  sit  monuisse,  in 
pluriiiiis  \'cllcium  victoreni  gcntis 
cnm  pacificatore,  eum  dico,  (|ui  pacis 
conditioncs  jussu  popiili  tuUrit,  con- 
fundere  iniperite.    Schi'i;k. 

itiv.J  Nisi  eniuis  caltiUatoria  uir 


fugit,  siiperest  hie  centenaria  no* 
ta.  Nam  ecce  Africa  intrata  anno 
ccccxcviii.  Carthago  deleta,  dcvii. 
quidampliusquam  justiintersuutanni 
cv.?  Telle  ergo  grande  hoc  a;^»xpo- 
vKFixa,   Lipsius, 

Armos  clxxxii.]  'ZoWoyKTriK.)]  evin- 
cit,  CLxxv.  Facile  coUigere  ex  anno 
Carthaginis  deleta;  jam  dicto.    Idem. 

Ccrtum']  Eleganter  certum  jugum, 
pro  firnio  et  perpetuo.  Sic  Florus 
lib.  IV.  cap.  ult.  '  Certa  mox  fides  et 
aterna  pax  cum  ipsonmi  ingcnio  in 
pacis  partes  proniptiore  et  cum  con- 
silio  C.esaris.'  IVIartiali  '  Certus'  fre- 
quenter pro  duro  et  obstinate  :  lib.  v. 
in  Marianum  :  <  Nil  mihi  rcspondes? 
nxoris  res  agit,  inquis,  Iste  meae  : 
sane  certus  et  asper  homo  est.'  Lib. 
I.  ad  Phcebum:  '  Fac  rata  vota  pa- 
tris  :  sic  te  tua  diligat  uxor,  Gaudeat 
et  certa  virginitate  soror.'  Cicero 
Epist.  ad  Att.  21.  lib.  V.  certum  ho- 
miuem,  pro  gravi  et  moribus  anti- 
quis.  '  Q.  Volusium,  tui  Tiberii  ge- 
nerum,  certum  hominem,  sed  mirifice 
etiam  abstincntem,  misi  in  Cyprum.' 
Sirpissime  et  Propertius  de  Cynthia 
rigidiore,  et  in  ira  pcrtinace,  cujus  te 
exemplorum  congerie  non  oncrabo. 
Acidal. 

Semel  sub  rcgibus]  Hoc  sub  Numa 
fuisse  factum,  notius,  quam  ut  rcferri 
debeat.  Ca.-terum  non  contineo  me, 
quin  hac  occasione  Plutarchi  patro- 
cinium  suscipiam.  Scribit  is,  iy  t^ 
irepl  TtDt/  'Pot/iBiW  Tvxv^,  inter  primam 
et  alteram  Jaui  K\u<nv  annos  esse 
quadringenos  et  octogenos.  Recte 
sane.  Numeral  enim  ab  initio  regni 
Pompiliani,  quod  annorum  fuit  XLiir. 
Vir  aiitem  doctiis,  qui  non  diibitavit 
integrum  caput  componere,  ut  osten- 
deret  Plutarchum  committere  6.vri- 
Xpivi<Tp.a  annorum  xlvi.,  in  eo  lapsus 
esl,  quod  numerarc  inceperit  a  bello 
Albano,  sive  Jano  primum  aperto. 
Quod  in  vi.  Tulli  annum  incidere 
ex  Ensebio  liquet.  Itaque  nemini 
dubium  fore  arbitror,  quin   Plutar- 


HlSTORIiE    ROMANiE    LIB.    II.   31>; 


355 


thus  nb  eo  parnm  eixrrdxios  gravissiini 
ciroris  agattir  reus.    Vossius. 

Tcrtio  Augusta  Principe]  At  docuit 
me  vir,  qui  cuncta  tenet  antiqiia  se- 
pulta,  J.  Lipsius  in  electonun  i.  c.  20. 
Janum  ter  ab  Augusto  clausnm.  Et 
vere.  An  igitur  legendnm  ter?  mi- 
nime.  Satis  liabuit  Velleius  a  quibus, 
non  quoties  a  singulis,  clusus  expri- 
mere.   Schegkius. 

Janus  Geminus]  Jani  bifrontis  tem- 
plum  pace  claudebatur.  Janus  Ge- 
minus] Hinc  Floras  iv.  12.  G4.  '  Au- 
susque  tandem  Caesar  Augustus  Ja- 
num Geminum  cludere,  bis  ante  se 
clusnm,  sub  Numa  rege,  et  victa  pri- 
mum  Carthagine.'  Sueton.  Aug.  xm. 
'  Janum  Quirinum,  semel  atque  iterum 
a  condita  urbe  memoriam  ante  suam 
clausum,  in  multo  breviore  temporis 
spacio,  terra  marique  pace  parta,  ter 
dusit.'     Alii  passim.    Bocderus. 

Abhinc  annos  CCL.]  Stricta  compu- 
tatio  CGXLiix. 

Ab  Attalis  possessam  regibus]  Sive 
placet,  Attalicis.  Ita  enim  Pergami 
reges  dicti,  quia  aliquot  A  ttali  nomine. 
Strabo  lib.  Xiil.  Tlefyyafiov  iTncpoj/ijs 
iriKis,  Koi  iroKw  avvexnvxhfTacroi  xp^^ov 
rols  'ArTa\iKo7s  fiacnXevai :  Pergamum, 
illustris  civitas,  et  diu  felix  sub  regibus 
Attalicis.  Ibi  quoque  origo  eoruui, 
et  stemma.   Lipsius. 

Cypri  devicta:]  Lipsius  reposuit, 
cum  esset  Cypro  deticta:  ex  quo  alii 
fecerunt  Cypro  de  victa.    Boeder. 

Senatuscunsulto]  Certum  est  Plebis 
hoc  scitum,  non  Senatus  f'uisse :  eoque 
summo  virornra  Cujacio  visum  hie 
reponi,  PSto.  Lipsius.  Senatusconsul- 
to]  Clarissimus  Cujacius  et  hie  cor- 
rupte  legi  SCto  pro  PSto  ait,  nisi 
utrumque  intervenisse  dixcris,  quod 
saspe  accidit,  ut  de  colonia  Vibonem 
deducenda  apud  Liviuin  lib.  xxxv. 
De  actis  CEcsaris  apud  Ciceronem  ad 
Atiicum  V.  Epistola  16.  Ego  Vel- 
leium  culpa  vix  libero.  Ministerii 
duo  genera  doctissimo  et  Jurisron- 
£ulti»simo  R?evardQ.    Unnm  honori- 


ficum,  ot  cum  potcstate,  ut  cum  mit- 
tuntur  in  provincias,  cum  prietorio, 
consulari,  quaestorio  jure.  De  quo 
hie  et  Valerius.  Alterum  vile  et 
servile;  de  quo  Quinctilianus  Uecla- 
matione,  Pra'gnans  aduUera :  adde 
Cujacium  Observat.  lib.  vii.  cap.  9. 
Schegkius. 

Regis  inorte]  Ammianus  lib.  xiv. 
regem  *  fcederatum  et  socium  ob 
zerarii  angustias  sine  ulla  culpa  pro- 
scriptum'  narrat;  'ita  ut  jus  ejus 
insula?  avarius  quam  justius  sint  as- 
secuti  Romani.'  Strabo  lib.  xiv.  quod 
rex  Clodinm  a  piratis  captum  redi- 
mere  noluerit,  legem  latam  scribit. 
Schegkius. 

Quam  ilk]  Potius  est  vel  ipse  vel 
illi;  quod  posterius  censeo  potissi- 
mum.   Acidalius. 

El  Syria]  Lege,  At  Syria,  Pontus- 
que,  Sfc.   Vossius. 

Cap.  39.  Ccesaris]  Vide  Casarcm 
de  Bell.  Gall. 

Pane  idem  quod  totus  terrarum  orbis] 
Qua-  mens?  an  tantum  fere  stipendii 
conferre  divitcs  illas  Gallias,  quan- 
tum reliquum  orbem?  tumidum  et 
vanum  est.  An  discrimen  aliquod 
tributi  Gallicani  a  reliquis  provlnciis 
indicat  f  nugae,  nee  hie  locus.  Ver- 
bulum  hoc  turbans  ego  trajicio,  et 
lego,  idem  quod  ptene  totus.  Probe 
et  caute  veritati  nempe  consultum  it 
Velleius;  et  quia  ilia  annuit  de  toto 
orbe  stipendiario,  addidit  pane  totum. 
Lipsius. 

Ignavum  conferunt  stipendium]  Non 
displicet.  In  ararium  conferunt  stipen- 
dium. Manutius.  Ignavum  conferunt 
stipendium]  Alii  volunt,  in  arariuvi 
conferunt.  Quid  opus  niutatione  ? 
Revera  ignavum  stipendium,  et  ejus 
pensio  parum  virilis.  Tamen,  si  quid 
opus,  legam  in  annos.  Lips.  Ignavum 
conferunt  stipendium]  Manutii  conjec- 
tiira  non  displiceat,  nisi  videatur 
supervacua.  Insultat  enim  quodam- 
modo  auctor  contunuliosa  voce  Gal- 
lis ;  qui  bello  cfcleberriml  et  aiUchac 


350 


NOT/E    VARIORUM    IN    TATERCULI 


invicti,  nunc  vclut  fracti  et  ignavi 
stiponJiiun  Konuinis  iiariter  cnni  aliis 
gcntibiis  solvaiit.  Acidnl.  Ignavum 
confcrunt  slipcmlium']  De  stipcniiio  ita 
F.titropins  lib.  vi.  '  Galliae  autcm 
tiibuti  nomine  annnuni  imperavit 
HS.  qnacliingentics.'  Unde  enien- 
tlandns  Suetonius  in  Julio,  uhi  vulgo 
legitur:  '  eiquc' (^Oallia-)  'in  singu- 
los  annos  stipendii  nonicu  imposuit.' 
Scribentlum  ex  coclice  Vaticano  :  Ei- 
que  ccc.  in  singnlos  tinnns  stipendii  no- 
mine fm/)«s(ij(.  Fiustra  enim  IIS. 
addebat  Tonentius,  quod  intcUigi 
debet.  Velleius  supra  de  Catoiie  : 
'  rum  lis  ejus  xiix.  aistiniaretur.' 
I'bi  male  itidem  pro  ejus,  Scaliger 
libello  de  re  nunimaria  veponebat, 
ei  IIS.  Ita  (WfiirriKois  semper  lo- 
(|mintur  poetze.  Voss.  Ignavum  con- 
fevunt  stipendium']  Cur  vocet  stipen- 
dium  ignavum,  liquebit  ex  verbis  Ta- 
citi  Ilistor.  lib.  iv.  12.  ubi  loquitur 
de  Batavis :  '  Nee  opibns  Romanis, 
socittate  validiorum,  attjiti,  viros 
tantum  armaque  imperio  ministrant.' 
Unde  et  ipsimet  liatavi  Histor.  lib. 
\ .  25.  *  Respicerent  Itha^tos  Norlcos- 
que,  et  ceterorum  onera  sociortmi : 
sibi  noil  tributa,  std  virtutcs  et  vi- 
ros indici  :  proximum  id  libertati.' 
(iruter. 

Ab  eodem  facta  Numidia]  Locus  est 
mutilus  et  mendosus.  Cum  autem 
de  C.  Cacsare  hoc  loco  loquatur  Vel- 
leius, posset  sic  restitui :  Ab  eodcm 
Britannia  frada,  ^c.  nam  praecedit 
verbimi  infractcc,  in  quo  videtur  Vel- 
b'ius  lepide  jocatus  esse.  Ursinus.  Ab 
endem  facta  Numidia]  Liber  Honhom. 
facta  Numidici.  Inde  emendaveram, 
facta  Numidui,  quod  jam  video  et 
Sigonio,  (at  cui  viro  ^)  in  fastorum 
cummentariis  placuisse.  Confirmat 
Hirtitis,  dum  ait:  '  Tributis  vccti- 
galibusqne  regiis  abrogatis,  ex  reg- 
noque  provincia  facta,  atffue  ibi 
Crispo  Salluitio  procos.  cum  imperio 
rclicto,  ipse  Zama  egrossus,  Uticam 
8c  rect'pit.'     El  Dio  lib.  xlv,  dubi- 


tationem  omnem  tollit ;  *  Ea  pars 
Libya%  qua-,  circa  Carthagincm  sita, 
a  Romanis  Africa  dicebatur,  vetus 
provincia  dicta  est,  quod  jam  olim 
subacta  esset :  Numidia  autem,  quia 
recens  del)ellatafuit,  novae  provincial 
nomen  inditum  est.'    Schegk. 

Qunrum  tituUs  forum  ejus  preenitet] 
An  hie  ergo  '  Index'  ille  rerum  Au- 
gust! tangitur  ?  de  quo  Suetonius 
scripsit,  et  qui  hodieque  lacer  visitur 
Ancyra:  Galatiai  urbe.  Sunt  qui  cen- 
sent :  nou  ego.  Nam  ille  quideni 
ante  '  Mausolaeum '  Augusti  '  statu- 
tus  in  wneis  tabulis:'  at  hi  tituli  in 
foro.  Loca  igitur  discrepant:  sed 
nee  res  eadcm.  Nam  in  illo  brevia- 
rium,  quidquid  belli  aut  domi  Augus- 
tus gessit  :  hie  saltem  gentcs  ab  eo, 
sive  auspiciis  ejus,  victac,  et  tituli 
ducum  triumphales.  Denique  tan- 
git  Velleius  hoc,  quod  Suetonius  cap> 
31.  in  Aug.  '  Proximum  a  Diis  im- 
mortalibus  honorem  memoria;  ducum 
pnvstitit,  qui  imperiuni  populi  Ro- 
mani  ex  niinimo  maximum  reddidis- 
sent.  Itaque  et  opera  rujusque  ma- 
nentibus  titulis  restituit,  et  statuas 
omnium  triumphali  effigic  in  utraque 
Fori  sui  porticu  dedicavit.'  Lipsius. 
Quorum  titulis  forum  ejus  pranitetl 
Suetonius  extrenio  Aug.  '  De  tribus 
voluminibus,  uno  mandata  de  funere 
suo  complexus  est;  altero,  indicem 
rerum  a  se  gestarum,  quern  vellet  in- 
cidi  in  ajneis  tabulis,  quas  ante  Maii- 
solapum  statuerentur  ;  tcrtio,  brevia- 
rium  totiiis  imperii,  quantum  militum 
sub  signis  nbique  essot,  quantum  pe- 
cuniae in  asrario  et  fiscis,  et  vcctiga- 
liorum  residuis.'  Et  Tacitus  Annal. 
lib.  I.  *  Proferri'  (Tiberius)  '  libellum 
recitarique  jussit :  opes  publica;  con- 
tinebantur,  quantum  civium,  socium- 
que  in  armis,  quot  classes,  regna,  pro- 
vinciac,  tributa  aut  vectigalia  et  ne- 
cessitates et  largitioncs  ;  qua:  cuncta 
sua  manu  jjcrscripserat  Augustus.' 
Ambo  cccc  ab  Augusto  compositum, 
scd  nullus  in  t'uro  positum  adfirmat. 


hIstori.e  romance  lih.  ii.  40. 


357 


Locus  itaque  landabilis,  ct  f(uem  alibi 
q(ia?ras  frnsira  :  eumpse  esse  volunt, 
cujiis  exemplar  Ancyrae  ab  Ainplis- 
simo  Biisbeqiiio  ciiratiim,  eilidit  doc- 
tissinms  Schottiis.    Scheglcius. 

Facta]  Scil.  provincia. 

Paremli  confessioiicrn]  HistoriiB  et 
fulei  interest  hoc  corrigi.  Numquid 
enim  Tiberius  Hispanos  siibegit,  et 
domuit  ?  nusquani  factiim,  aut  scrip- 
turn.  Inio  Augustus  ipse,  atque  ita 
antca  traditum  hoc  ipso  Indice :  '  His- 
pania  universa  ductu  Augusti  facta 
stipendiaria  est.'  Huic  sensui  emen- 
do :  confessionem  extorscrat  parens, 
illuriis  Dalinatisque  extorsit.  Tani 
certain,  inquit,  Tiberius  Dalmatis  et 
Illuriis  parentiam  extorsit,  quain  pa- 
rens ejus  (Augustus)  Hispanis.   Lips. 

Cappadociam  P.  R,  fecit  stipendia- 
riajTi]  Emit  in  banc  sententiam  ag- 
mine  facto  omnes  przeter  Appianuni, 
qui  hujus  subacti  regni  gloriam  con- 
fert  in  Angustuin :  ait, '  Quod  regnum 
Ariobarzanes  integrum  reliquit  filio 
superstiti  niultis  mutationibus  ob- 
noxium  usque  Augustum  Ca^sarem, 
quo  imperante,  quemadmodum  alia 
<|uaedam,  ita  hoc  regnum  in  provinciae 
formam  redactuni  est.'    Scheghius. 

Cap.  40.  Juris  sui]  Bene,  juris  sui. 
Nam  Pharnaces  postea  quideni  Pon- 
ticum  regnum  administravit,  scd  non 
nisi  jure  stipendiario.  Emendandus 
obiter  liac  occasione  Plinius  Natura- 
lis  Hist.  lib.  xxxiii.  cap.  12.  tibi 
Pharnacem  hunc  priniuni  Ponli  re- 
gem  nomiiiat.  Ita  quippe  ait :  '  Jam 
enim  triumpho  Magni  Pompeii  rcpe- 
rimus  translatam  Pharnacis,  qui  pri- 
mus rcgnavit  in  Ponto,  argentcam 
statuam.'  Onniino  legendum,  quipus- 
tremusrc^Jiaiii  in  Ponto,  Ifc.  Vossius. 

Favorahilem]  licditmn  formidabilcm, 
qua;  proxime  sequuntur  verba,  legen- 
dum significant.  Manuiius.  Favorabi- 
lem]  Certum  est,  hoc  esse  contra  nien- 
tcm  scriptumque  Velleii.  An  hoc 
favorcm  Pompeio  fecit,  quod  cum 
excrcitu   rcdiret,   ct  opprcssurus  li- 


bertatem  crederetur?  Imo  odium 
prorsus.  Aldus  igitur  legit  formidu- 
hilem.  'Ego,ii\favoTahilem:  novo,  sed 
apposito  verbo.  Quidni  istud,  ut 
Defavcre  et  De/autio,  qua;  in  Tertul- 
liano  scio  mihi  lecta  ?  Lipsius.  Fa- 
vorabilem]  Omnes  uno  agmine  in  ha?c 
conspirant.  Alii  legnnt  for midnbilem  : 
alii,  infavorahilem ;  alii,  nonfacorabi- 
lem.  Atqui  vulgata  lectione  nihil 
rectius.  Dicit  Paterculus,  Pompeii 
reditum  fuissc  favorabilem,  quia  pri- 
vatus  in  urbem  veniret.  Vulgus  enim 
nietum  conceperat,  ne,  Sullae  aut 
Marii  instar,  armatus  urbem  invade- 
vet.  Traditum  hoc,  prater  alios, 
Dioni  quoque  lib.  xxxvii.  Fossius. 
Favorabitem~\  Optima  lectio.  Pln- 
tarchus :  \6yoi  Se  ivavToSairol  Trepl  roD 
TloixTrri'iov  ■wpoKa.ritnTTTov  ds  ■t)]v  'Pdofjirji', 
Kol  Oopv/Sos  ifV  iroXvs,  us  iuQvs  &^ovto^ 
ivl  r))v  ttSAiv  rh  arpdrfv/xa,  koI  fxovap- 
xias  Pe^alas  iiTofj.evT]s.  Varii  rtimures 
in  urbem  prercurrertint ;  magnoque  tu' 
multii  frcpidatnm  est,  ne  exercitum  sia- 
tim  nrbi  admoveret  Poinpeius,  uniusque 
dominalio  dcnuo  inialesceret,  Adde 
Dion.  XXXVII.  p.  43.  ubi  magnifica 
commendatio  hujus  civilitatis.  Boe- 
ckrus. 

Biundisii  dimisso  cxercitii]  Quod 
inter  laudanda  et  suspccta  Pompeii 
facinora  in  primis  numerant  auctores 
concordi ter.  Scliegkius. 

Magfiijiccniissimumque]  Vide  Sigon. 
Comment,  in  fast,  et  triumph.  Rom. 
ad  ann.  ucxcii.  Boeder, 

Praterquuyn  a  Paidlol  Plus  ergo 
Paullus  intulit  quam  Poinpeius  P  Su- 
pra de  Paullina  sunima  vidimus  :  at 
hie  Plutarchus  auctor,  Pompeium  tu- 

lisse    6iS    T^    Sl]IXU(TL0V    TajXilOP    4v    VO/x'tCT- 

nan  Koi  (caraffjcf i/aTy  apyvpiov  Koi  XP"- 
aov  Sifffxiipia  TctAacTa,  irapi^  twv  (Is 
Tov?  ffTpaTidras  SeSajxifuv  :  in  publicum 
arariiim  in  pccunia  et  apjiarutibus  ar- 
genti  atque  auri  tiginti  millia  lalentum, 
prater  ea  qua-  in  mdites  dilargilus  eral. 
Confer  cum  illo  bis  millies  Paulii : 
altcro  tanto  vincit.     Ergo  jure  hie  et 


.358 


NOTiE   VARIORUM    IN    PATERCUYJ 


ins;pniose  rescriptiini,  praicrquam  Ca- 
pitolio  intulit.  Ad  qiiem  sensiim  eti- 
am  far,  timjore,  iioii  majorcm.  Lipsius. 
Pucterquum  a  PanUo]  Imo  sumina 
peciiniiE  a  Pompeio  in  ararium  inla- 
tae  altera  fcrc  parte  Paullinam  vin- 
cit.  Quod  jam  Lipsio,  ex  Plutarchi 
Pompeio,  demonstratum.  Sequitiir 
itaque  alios,  qui,  pro  a  Paulo,  emen- 
danint  Capltolw :  ac,  pro  majorem, 
scribit  majore.  Sed  sententia  ncqiie 
sic  satis  clara  est,  neque  veritati  con- 
seiitanea.  Quamobrem  cnim  inter 
aerarium  et  Capitolium  distinxerit 
Vellcius,  cum  ararium,  quod  fuit  in 
aedc  Saturni,  in  Capitolio  fuisse  satis 
constet?  Suspicor  itaque,  tria  ilia 
verba,  praterquam  a  Paullo,  ab  inepto 
librario  textui  esse  inserta,  cum  Pau- 
li  triumphum  magnificcntissime  ab 
aliis  descriptum  legisset.  Vossius. 

T.  Ampius]  L.  Tampius  scribendum 
est  ex    antiquo    denario,    et  veteri 
item  inscriptionc,  ut  in  notis  ad  Cae- 
sarcm  dixinius  ;  et  totus  hie  locus  ita 
legendus  :    L.  Tampius  et  T.  Lahienus 
Tribuni  plcb.  legem  tulerunt,  ut  is  ludis 
Circemibus  coiona  aurea,  8fc.  nam  in 
anliqua    cditione  est,  ut  si  ludis  Cir- 
censibus,  ^c.  ex  quo  alii  feccnint,  ut 
S.    Ludis,   ^c.    Ursinns.     T.  Ampius] 
Meminere   hujus   etiam  Varro  apud 
Nonium,  Ca?sar  de  BcUo  Civili  lib. 
III.  Cicero  ad  Atticum  libro  viii.  et 
alibi  8a>pe,  Suetonius  in  Julio,  aliiquc. 
Non  tamen  dubitabat  Ursinus  rcpo- 
poncre  Tampius.     Nam  Tampiam  fa- 
miliam  notam  sibi  ex  nummis  et  lapi- 
dibus.     Nee  ulterius  ab  co   recessit 
maguus  Casaul)onus  Not.  ad  Sueton. 
quam   nt   sc  simile  numisma  vidisse 
scriberet,  ita  tamen  ambigua  scrip- 
tura,  ut  tarn  T.  Amimvs,  (piam  Tam- 
Pivs,   logi    posset.      Ca;terum    Hub. 
Goizius,   in  Tlicsauro  rei  anti(piaria!, 
ex  numismate  (|Uodam  cxpressit,  L. 
Ampivs.     Unde,  qua;   sit  nostra  de 
hoc  loco  sententia,  quivis  facile  col- 
li get.   Vossius. 

Tribimi  pi,  legem  tulerunt]  Considc- 


ra  orationis  et  historiae  ordinem,  et 
rectius  tulcrant  videbitur.  Acidalitis. 

Corona  laurea]  Parum  periti  rerum 
morumque  Romanorum,  qui  auream 
coronam  liic  locarunt.     Non  fuit  ea 
triumphantibus,  sed  e  lauru.    Et  haec 
ipsa  Pompeii  laurea,  ex  Dionis  claris 
verbis,  lib.    xxxvii.    Aa(pvo(popi7v  re 
avTbv  Sm   irdaas    toj    iramiyvpeis,    Kal 
tV   CtoAV  ti]U  (xev   apx^xh''    *''  Trd-ffais 
jxiu  auTojy,  t^jv  Se  iiriviKiov  iv  ro7s  tuiv 
t-mrwv   ayufftv    ivSvveiv :    Ipsum   autem 
Laurum  ferre  (in  capite)  per  omnes  lu- 
dos,  ct  Togam  pratcxtam ;   Triumpha- 
lem  autem,  per  ludos  Circenses.     Sunt 
ha;c  ipsa  decreta,  qua;  Vellcius  dicit : 
et  ta  corrige.  Lipsius.     Corona  laurea^ 
Recipienda  erat  in  textum  palmaria 
Lipsii  emendatio;   quam  res  ipsa  ri- 
tusque   Rom.    et   Dionis    auctoritas 
firmat  :  unde  niliil  de  aurea  corona, 
sed  de  laurea  habemus.     Auream  ta- 
men Coronam  defendit  Carol.   Pas- 
clialius  in   erudito  de  coronis  opere. 
Judicent    docti.    Savaro    ad    Sidon. 
ApoUinar,  carm.  xxiii.  v.  425.  con- 
fundit  locum  Nostri  Auctoris  cum  iis 
qui  do  coronis  sacrorum  certaminnm 
victoribus   dari   solitis  agunt.     Nisi 
forte   respexit  ad  locum  Plinii,  vii. 
2G.   ubi  de  Pompeio :    '  Postea    ad 
maria  et   deindc  solis  ortus   missus 
hos  retulit  patria-  titulos  more  sacris 
certaniinibus  vincentium.'     Sed   ad- 
ditur  mox  ratio :  '  Neque  enim  ipsi 
coronantur,   sed    patrias  suas  coro- 
nant.'  Boeder. 

Quot  paries  terrarum  orbissunf]  Hinc 
Cicero  pro  Cornelio  :  '  Pompeius  tot 
habet  triumplios,  quot  sunt  orae  par- 
tesque  terraruu).'  Idem  :  '  Pompeii 
tres  triumphi  testes  sunt,  totum  or- 
bem  terranmi  nostro  imperio  teneri.' 
Et  Dio  lib.  xxxvii.  '  Duxit  tmum  de 
omnibus  bcllis  triumphum,  in  quo 
multa  tropa;a  intulit  de  singulis  rebus 
gestis;  unum  aliquod  perexignum, 
unum  autem  magnum,  sumtu  ingenti 
apparatum,  quod  DE  ORHE  TER- 
RA RUM     inscriptionem     habebat.' 


HISTORIiE    ROMANS    LIH.    II.    41. 


351) 


Appiaiiiis,  Plutarchus,  et  unice  PIU 
nius.  Sckegkius.  Qitot  partes  terrarum 
orbis  sunt]  Plane  ad  hiinc  sensum 
Plutarchus :  /if-ytTTov  5e  i^TJpx*  ""P'^^ 
S6^av  Ka\  fiTjdeA  twv  irwiroTi  'Puifialuv 
yeyovhsy  8ti  top  Tjj'nuv  dfilafiffop  awh  ttjs 
rp'iTTjs  T]irf'ipov  KaT^yayiW  i-Kfl  Tpels 
ye  Koi  irpdrepov  iiaav  'irepoi  reOpiaix- 
^evKores'  iKe7vos  Se  rhv  /xev  irpurov 
€K  M^vrjs,  rhv  5e  Sivrepov  4^  Evpa)in]S, 
Todrof  Se  rhv  reAeuTa7ov,  airh  tt/s  'ActI- 
as  eiffayaywy,  Tp6irov  two,  rr/f  olKovfxevrjv 
eS^cei  ToTs  Tpia\v  eVTJx^ai  Opidfi^ts. 
Maxime  autem  ad  gloriam  illuslre  Pom' 
peio,  neque  cum  iiuoquam  liomanorum  ad 
id  tempus  commune  erat,  quod  tertium 
triumphum  ex  tertia  orbis  parte  egit. 
Nam  ter  quidem  ctiam  alii  ante  ipsum, 
triumphaverant.  Ipse  autem  primum  ex 
Africa,  secundum  ex  Europa,  tertium 
sive  hunc  pustremum  exAsiaduxit,  adeo- 
que  tribus  triumphis  fotum  quodammodo 
orbem  tiiumphasse  rixus  est.   Boeder. 

Memor  tamen]  Luciillum  etiani  in- 
ter invidos  Ponipeio  fuisse,  ait  Pater- 
culus ;  non  tamen  sine  causa,  sed 
quod  acceptani  injuriam  nltuni  ire 
vellet.  Non  percepit  loci  liujus  nien- 
tem  Acidalins,  qui  t^  tamen  pro  eti- 
amnum,  sive  adhuc,  poni  affirniat.  Voss. 
Et  cum  lis  pars  optinuitum]  Accu- 
rate, ut  solet,  excquitur  Dio  xxxvii. 
p.  53.  Boeckrus. 

Cap.   41.    Hie  nobilissima]   Elogia 
Caesaris  passim  habentur.  Idem. 

Antiquissimos]  Vide  ue  fucrit :  et 
quod  inter  omnes  constabat,  antiquissi- 
ma.  NoI)ilissima,  inquit,  gente  ua- 
tus ;  certe,  omnium  consensu  anti- 
quissima.  Nam  potest,  ritu  Romano, 
vetustas  esse  in  famiiia,  non  tamen 
imagines  multse,  et  nobilitas.  Lips, 
Ab  Anchise  ac  Venere']  Strab.  lib. 
XIII.  '  Ca>sar  vero,  quia  et  Alex- 
andri  amantissimus  t'uit,  et  certis- 
sima  cum  Iliensibus  cognationis  sig- 
na  habcbat,  impendio  ad  benefici- 
nm  incitabatur,  certissima  quidcui, 
quia  Romanns  erat,  Romani  autem 
auctoreni  generis /Eneam  putant.  Ju- 


lius enim  ab  lulo  quodam  ex  proge- 
nitoriljtis,  et  ille  ab  lulo  cognomen 
hoc  habnit,  qui  unus  fuerit  ex  poste- 
ris  yUne*.'  Virgilius  lib.  i.  Appianus 
Bellor.  Civil,  ii.  Sueton.  c.  6.  Ln- 
cretiusin  exordiooperis;  *  jEneadum 
genitrix.'  Quaui  Ueam  contra  hostcs 
tesseram  dedisse,  Dio  lib.  XLiir.  reli- 
quit.  Scliegkius.  Venere]  Notum  est 
in  nunimis  Caesaris  plerumque  Vene- 
ris GiiNETRicis  nomcn  cxprinii,  Oc- 
casione  liac  emendetur  L.  Julius  Flo- 
rus,  qui  et  L.  Annaeus  Seneca,  in 
Pervigilio  Veneris,  ubi  ait :  '  Romu- 
laias  ipsa  facit  cum  Sabinis  nnptias ; 
Unde  Ramnes,  et  Quirites,  proque 
prole  posterum  Romnli  matrem  crea- 
ret,  et  nepotem  Caesareni.'  Quae 
lectio  nibili  est.  Puto  scribendum, 
perque,  prole  posterum,  Romuli  matrem 
creavit,  et  nepotem  Ccesarem.  Dicit, 
Venerem,  prole  posterum,  per  Romu- 
li  matrem  creasse  nepotem  Csesarem. 
Lipsii  aliorumque  conjecturae  aut 
difficultatem  non  toUunt,  aut  multo 
longius  a  vulgata  lectione  recedunt. 
Vossius. 

Animo  super  humanam  Mturmn]  Pro- 
bum  est,  sed  de  animo  tamen,  quia 
jam  nunc  praeivit,  odiose  repetitum. 
Fortasse,  Omnino  super.  Lipsius. 

Magna  illi  Akxandro]  Cum  quo 
etiam  a  Plutarcho  TrapahKvXws  coni- 
paratur,  adde  Appian.  de  Bell.  Civ. 
II.  Boeckrus. 

Sed  sobi-io]  Unde  Catonis  verbum  : 
'  Unum  ex  omnibus  Caesarem  ad  e- 
vertendam  Remp.  sobrium  acces- 
sisse.'  Sckeghius. 

C.  Mario]  Istene  patricius  huic 
plebeio  ?  hoc  saltein  in  Plutarcho  le- 
go, '  Juliam  Cajsaris  amitam  nuptam 
C.  Mario  fuisse,  ex  qua  minor  Mari- 
us  natus.'  Ergo  seniori  Mario  adfi- 
nisjjuniori  cognatus  fuit.  Lipsius. 

Nullo  modo]  Vulgo,  nulla  vietu:  a 
nostra  Suetonius  cap.  1.  '  Neque  ut 
repudiaret  illam  compelli  a  diotatoie 
Sulla  ullo  niodo  potuit.'  Scliegkius. 
Nulla  modo]    Ita  ex  Suetonio  emenda- 


3()0 


NOT.E    VARIORUM    CN    I'ATERCliLI 


nint,  cum  in  Ms.  invenisscnt  7notu. 
Alii  leaiint  m<tu.  [Utnimqne  servari 
potest,  rompelli  eniin  co  non  potuit.] 
Nulla  aniini  coiiimotione,  iicc  spc, 
iicc  nictii :  ovre  iXiriaiv,  otre  (!>6l3q>,  ait 
Pliitarclnis  in  Cirsare  ;  tibi  idem  nar- 
rat.  Similiter  eadcm  voce  usiis  Pa- 
piniiis  Acliillcidos  i.  '  Tnix  puer,  et 
niillo  temcratiis  pectora  motii.'  De 
quo  non  diibitanduni.    Vossius. 

Cum  a  j)iratis  captus  esset]  Pint. 
CiES.  Sueton.  Ca[;s.  iv.  &c. 

Ita  se  per  omne]  \ii]go,  semper.  Ita 
se  per  omne'\  K.  V.  promit,  ita  se  per 
omne,  Sfc.  nee  miror,  cur  liic  semper, 
pro  se  per,  inoleverit ;  cum  facile  se 
per,  vcl  sola  m  litcras  intcrpositione, 
dcpiavari  potcrat  in  semper.  Burre- 
rius. 

Cap.  42.  Magistratus']  Intelligesau- 
tem  Junium,  qui  pro  consule  Asitc 
pra;erat.  T'oAsitw. 

Metu  suo  destituerit]  Lcgitur  ctiam 
destituere.  Metu  suo  destituerit]  Milii 
rectius  videtur,  ut  destituere  infinite 
legatur.  Burrer.  Metu  suo  destituerit] 
Vulgo  motu.  Legendum,  metu.  Est 
etiam  in  prima  editione  destituere; 
quod  retineo :  et  paulo  ante,  <yui  ob- 
tinebant  Asiam  magistratus,  multitudi- 
nis  numcro,  lego.  Lipsius. 

Is  enim  Asium  tum  obtinebat]  Vulgo, 
cum  idem.  Verba  implcxa.  Scheg- 
kius  voribus  cjectis  edidit:  tum  idem 
enim  Asium  obtinebat.  Manutius  putat 
fnisse  :  Is  enim  Asiam  tum  obtinebat. 
Scriptura  vetus  milii  i)ra'it  :  Turn 
idem  enim  Asiam,  camque  obtinebat.  Hoc 
sensii  :  Tum,  et  ilia  aetatc,  uniis  idem- 
que  proconsul  Asiic  et  IJitliyniic 
crat  ;  aliter  scilicet  quam  nostro 
apvo.  Mac  plane  pro  Velleii  scr- 
mone  et  nitnte  vide ntur  :  an  pro  vc- 
ro  r  Nam  rrcc  JJithynia  illo  tempore 
non  Provincia,  Bcd  Regnum.  Ktnon- 
ne  Caesar  ipse  tunc  deseditapud  Ni- 
comedem  ejus  regem  r  Ita  est,  sed 
huspicari  oportcat  partem  alicpiam 
regionis  avulsam,ci  adtributam  A  si* 
fuiase.    Romani  saupc  sic  soliti  inci- 


dere  pennas  regum.  Sed  lia'c  quia 
suspicior  Valeat,  si  visum,  sententia 
aliorum.  Lipsius.  Is  enim  Asiam  tum 
obtinebat]  In  vetustioribus,  Asiam 
earn  quam  obtinebat.  Placetne  reci- 
{lere  et  legere,  Asiam  eandem?  nt 
formam,  de  qua  modo,  iteraverit. 
Earn  quidcm  Asiam  interpreter  illam 
Oram  Asiac  sen  partem :  quomodo 
Cicero  ad  Att.  lib.  v.  epist.  21.  '  Iter 
igitur  ita  per  Asiam  feci,  ut  etiam 
fames,  qua  nihil  miscrius  est,  qua; 
timi  erat  in  Iiac  mea  Asia,  (messis 
enim  nulla  fuerat,)  miJii  optanda  fue- 
rit.'   Acidalius. 

Venditurumque  cuptivos]  Mallem 
rindicaturumque.  Illud  atrox  respon- 
sum,  hoc  pro  re  :  quia  revera  captivi 
Proconsulis  erant,  in  ejus  provincia 
et  administratione  capti.  fllinatiir 
ergo  se  vindicaturumque  eos  et  as- 
serturum.  Lips.  Venditurumque  cup- 
tivos] Lipsiua  mallet  vindicaturumque. 
Sed  cave  ei  auscultes.  Minatus  erat 
Caesar  mortem  praedonibus.  Junius 
proconsul,  objccta  spe  pretii,  se  eos 
sub  corona  venditurum  respondit. 
Quo  nil  equidem  Caesaris  votis  potc- 
rat adversari  magis.  Quid  clarius 
verbis  Plutarchi  in  Caesare  eandem 
banc  rem  narrantis .'  tKfivov  5e  kuI 
To7s  xp'VM'"''"'  fTru(p0a\fAiwvTOS  (^v  yap 
ovK  d\iya)  kui  irtp]  alxt^-oXan-wv  aKv\ie<r- 
6at  (pvATKovTos  iir]  ctxoAtjs,  6cc.  Illo  au- 
tem  pretio  occacato,  (neque  enim  exi- 
guum  erat,)  et  de  captivis  consideratu- 
rnm  se  dicente  per  otium,  ifc.  Vossius. 

Suffixit  cruci]  Quod  probant  omnes 
prjpter  FenesteUam,  si  Diomedt 
(Irammatico  fides  :  qui  ex  2.  Epito- 
niarum  Icncstella;  bicc  laudat  verba, 
•  qucmadmodum  Ca;sar  a  piratiscap- 
tus  sit,  utque  eos  postca  ceperit  et 
•Iccollavcrit,  et  intcrpretatur,  securi 
percusscrit.'  Schegkius. 

Cap.  43.  Quippe  absens  Ponlifex 
/actus  erat,  Ifc]  Valde  hie  sudant,  et 
nt  culpa;  manifestus  vapulat  Vellcins. 
Ris,  inquiunf,  errat :  quod  et  Cottatn 
i'lamincm  Dialtm  facit,  et  Cssarem 


HISTORLli    ROMANCE    LIB.    II.   44. 


3G1 


ci  dat  successorcm.  Nam  Tacitus 
clarc  scribit,  *  duobns  ct  scptuaginta 
annis  post  Cornelii  Mcrulie  ca^dcm 
iicminem  suffectunj.'  Dio  paritcr  1. 
Liv.  sub  Augusto  '  primum  post  Me- 
I'lilam  Flaminein  Dialem  crcatuin.' 
Quoraodo  igitiir  aut  Cotta  Flamen, 
aut  Cffisar?  De  Caesare  facile  est. 
('reatmn  dicit,  non  dicit  inivisse  ant 
gessisse.  De  Cotta,  vocnla  una  tra- 
jecta  solvct  noduin.  Scribe  :  abscns 
Pontifex  f actus  erat  in  Coftce  Consula- 
m  locum,  cum  pcme  puer  a  Mario,  Sfc. 
Ipsa  res  est.  Pontifex,  inquit,  fac- 
tus  (non  sane  Maximus,  postea  ad- 
eptus)  in  locum  deniortui  Cottae  Pon- 
tificis:  cum  antca  Flamen  quidem 
designatus  essct,  scd  Sullae  violentia 
honor  ille  ei  ademptus.  Haec  ita 
esse  cum  res  clamat,  tum  juvat  non- 
niliil  (unicum  et  soUenne  liic  nobis 
anxilium)  Editio  prisca  :  in  qua  prius 
illud  cum  nusqtiam  comparet.  Ego 
autem  suo  loco  reposui,  aut  potius 
repperi  et  eduxi,  cum  latitaret  in 
verbo  locum.  Lipsius.  Quippe  absens 
Pontifex  f actus  erat,  ^c.]  Editio  prin- 
ceps  illud  cum  non  agnoscit.  Hunc 
locum  egregie  emendavit  Lipsius : 
idque  in  Animadversionibus  suis  so- 
lide  ex  Tacito  ac  Dione  firmat.  Ta- 
citi  verba  lia;c  sunt  ex  in.  Annal. 
'  II.  et  Lxx.  annis  post  Cornelii  Me- 
rulae  ca?dem  nemincm '  (sc.  flami- 
nem)  '  suflectuni.'  Qua?  attuli,  ut 
exiguo  mendo  liberarem.  Puto  enim, 
Tacitum  scripsisse,  '  vi.  ct  i.xx.  an- 
nis.' Quippe  satis  constat,  IMerulam 
t)ccisum  anno  U.  C.  dclxvi.  Fla- 
mines  autem  Diales  restituti  anno 
DCCXLiii.,  lulo  Antonio  et  Fabio 
Maximo  consulihus :  ut  liquet  ex 
Dione  1.  liv.  Ergo  patet,  vi.  et  Lxx. 
annos  intermedios  Flaminibus  caru- 
isse.  Vossius. 

Jam^  Omnes,  quos  vidi,  tarn  infes- 
tii ;  neque  male :  tarn  pro  valde. 
iSchegkius. 

Scalmorum'\  Scalmus  est  lignum 
teres,  cui  nautac  rcmos  loro  quodam 


alligant:  sive  lignum  fenestratum, 
rupiens  remum,  ut  facilius  solid ius- 
que  impellatur. 

Dolubellcc  acciisatio'i  ^^^'  fetalis  an- 
no. Tacitus  do  Oratoribus.  Schegk. 
DolabcUcE  accusatio^  '  Post  banc  accu- 
sationem  Dolabella^,  baud  dubio  prin- 
cipibus  Patronis  annumeralus  est.' 
Sueton.  LV.  Auctor  de  causis  cor- 
rupt, eloq.  XXXIV.  8.  '  Nonodecimo 
cPtatis  anno  L.  Crassus  C.  Carbonem ; 
uno  et  vicesimo  Cajsar  Dolabellam  ; 
altero  et  vicesimo  Asinius  Pollio  C. 
Catonem,  non  multo  aetate  antecc- 
dens  Calvus,  iis  orationibus  insecuti 
suut,quas  bodieque  cum  admiratione 
legimus.'  Adde  Valer.  Max.  viii.  9. 
3.     Pint.  CiES.     Boeder. 

Contcntionesque  civiks']  De  quibus 
Pltitarchus  et  Dio. 

V'it<«»]  Sueton.  Ca's.  xiii.  Dio 
xxxvii.     Plutarch.  Caes. 

Et  restituta]  Suetonius  Cses.  n. 
caussam  exponit  avTiirpaylav,  sc.  ae- 
inulationem  adversus  optimates.  '  Ut 
auctoritatem,'  inquit,  '  Optimatium, 
quibus  posset  modis  invicem  dimi- 
nueret,  tropa?a  C.  Marii  de  Jugurtha 
deque  Cinibris  atque  Tcutonis,  olira 
a  Sulla  disjecta,  restituit.'  Boeder. 

Revocati]  Quos  Sulla  excluserat : 
vide  supra  ii.  2S.  Idem. 

Cap.  44.  Hoc  igitur  Cos.']  Imo 
non  illo  Consule,  sed  Consule  designa- 
to.  Suetonius  ita  narrat,  c.  19.  et 
Livii  epitoma  :  '  C.  Caesar  Lusitanos 
snbegit,  eoque  consulatus  candidate, 
et  captantc  rempub.  invadere,  con- 
spiratio  inter  tres  Principes  civitatis 
facta,  Cn.  Pompeium,  M.  Crassum, 
et  C.  Caesarem.'  Idem  Appianus,  et 
addit  Varronis  librum  in  banc  con- 
spirationem  fuisse,  cui  titulus  TpiKa- 
pr)vos.  Lipsius. 

Inter  eum,  ^-c]  Quos  Cicero  ad  At- 
ticum  II.  Epist.  18.  reges  indigitat 
superbos.  Vide  Appiannm,  Dionem, 
Ciceronem  Epistolis  ad  Atticuui,  a- 
lias.  Schegkius. 

Diverso  quoquc]    Lege,  cum  Acida- 


3(52 


NOT.i;    VARIORUM    IN    PATERCUfJ 


]\o,quoiquc.  Vossius. 

Hoc  cuH-silium  sequendi  Pompeius, 
Ai  f.]  Fatalis  rei  Roinana;  Oligarcliia, 
cujiis  inrSOeiTtf  egregia  observationc 
politica  liic  explaiiat  Noster,  qui  et 
alias  ill  talibiiti,  qwain  sit  studiosns 

XOfCiKTTipOS    TToKlTlKOV,     OStClltlit.         Est 

aiiteiiijin  diversisTriumvironim  coii- 
siliis,  imiim  et  quasi  gcnerale  piopo- 
sittiin ;  quo  siiam  quisque  potentiam 
spcctabat  qiiairebatque.  Majoie  cum 
fiducia,  Pompeius;  majore  cum  cal- 
liditate,  Caesar;  majore  cum  vani- 
tate,  Crassus.  Cjesar,  ut  ad  dcsti- 
nata  pervciiirct,  ctiam  Pompeium  et 
Crassum  in  amicitiam  reduxerat,(juod 
Piutarciius  vocat  irpciy/j.a  Ka\hv  nii> 
&.\\ois  Kal  iroKiriKhu,  aiVi'a  54  (pav\ri,  /cat 
Heri.  SeivdrriTOi,  inr'  iKiivov  rrvvnOtv  eVi- 
^ovKdis:  praclarum  alias  factum  et  civili 
prudentia  dignum,  sed  calllde  pracoque 
consilio  ah  ipso  structum.  Nempe,  ut 
auxilio  utrinsque  eo  proficcret  inte- 
rim, unde  alternm  alte.ius  auxilio 
postea  oppugnare  ac  deprimere  pos- 
set, relcgata  interim  communis  po- 
tentiai  invidia  in  socios,  qiiod  Vel- 
leius  notat.  Lege  Dionem  xxxvii., 
iibi  et  ceterorum  propositum  osten- 
ditur,  Fioriis  rotundc  iv.  2.  11. '  Sic 
i^itur  Caesare  dignitatem  comparare, 
Crasso  augerc,  Pompeio  retiuere  cu- 
pientibus,  de  invadenda  Rep.  facile 
oonvenit.'  Rectc  de  invadenda  rep, 
ait.  Ha;c  cnim  nt  spolium  et  merccs 
ipsa  sni  petcbatur  iiac  conspirationc, 
a  qua  propterea  Cato  libertatis  per- 
Jiicjcm  tiolcbat  repetcrc :  atquc, 
cum  alii  discordiam  postea  Pompeii 
ct  (;a«aris  cxistimarent  reip.  cxitium 
attulisse,  ille  conscnsioncm  eorum 
fatalis  mali  caussam  suggerebat. 
lioeclerus. 

Affinitai  tliam,  ^c]  '  Affinitate  et 
nuptiis  iudere ;  prout  potentia;  pa- 
rands  consiliis  condiicit,  inter  arcana 
liabent,  quicunquc  doniinatum  moli- 
unlur.'  Ita  bic,  jam  alii  ((la'pioni) 
pacta  Caisaris  filia,  in  Pompeii  trans- 
icrtur  niatrinionium  ;  nireus  Pompeii 


fdia,  Fausto  Syllac  filio  desponsa,  in 
nianum  Cacpionis  jnbetur  convenire. 
Uno  tendercnt  ea  consilia,  notat  Ci- 
cero ad  Atticum  scribens  ii.  17. 
'  Turbat  vi  Sampsiceranus'  (Pompei- 
um intelligit)  '  nibii  est  quod  non  ti- 
mendiim  sit  :  6iio\oyoviJ.ivus  TvpavyiSa 
avcTKeva^erai :  quid  enim  ista  repen- 
tina  affinitatis  conjiinctio  ?'  Viderai 
in  talibus  affinitatibus  jam  antea  vTr6- 
Q«jiv  TvpavviK^v  Cato,  cum  Pompeio 
lilioque  ejus  neptcs  ex  fratre  et  so- 
rorc  denegaret :  eo  quod  animadver- 
teret,  suam  quoqne  ad  provehenda 
incivilia  cccpta  voluntatem  quseri. 
Hanc  ipsam  quoquc  vafriticm  inipa- 
vidc  coarguit,  apud  Plutarcb.  in  Caes. 
p.  714.  et  Appian.  liell.  Civ.  n.  voci- 
feratiis  :  Sta^affTpcoTreuecrSaj  yafxais  rrju 
T)yffj,ov'tau.  Idem. 

CcBsar  legem  tuUtI  Legis  Julia,  sive, 
nt  Cicero,  nt  Suetonius,  Campame, 
duo  milii  cum  doctis  viris  capita. 
Unum  ;  quo  cantum,  ut  ager  pnbli- 
cus  ad  subsidia  Reip.  vectigalis  rc- 
lictus  dividcretur.  Cicero  ad  Atti- 
cum 1.  II.  Epist.  10.  Alterum;  ut 
ager  a  privatis  in  Campania  posses- 
sus,  redemtns  publica  pecunia,  dis- 
tribueretur  plebei.  Publicus  haclegc 
XXM.  civium,  quibus  terni  pluresve 
liberi  extra  sortem  divisns  est.  Suet, 
cap.  20.  Dio  lib.  xxxviii.  Appianus. 
Privatus  numquam, Cicero  pro  Uomo. 
De  ntroquc  capite  idem,  Epistola  17. 
ejusdem  libri:  '  Quid  ista  repentina 
adfinitatis  conjimctio  ?  quid  ager 
Campanus  P  quid  effusio  pecunix 
significant?'  Dio  tamen  turbat,  im- 
mense ipsufn,  in  principio  1.  xxxviii. 
'  Omnem  regionem,qnac  publica  pop. 
Rom.  erat,  excepto  agro  Campano, 
qiiem  Reip.  ob  prastantiam  exem- 
tum  censuit  relincjiiendum,  divisit :' 
et  statim  :  '  Sic  tandem  ea  lex  per- 
lata  est ;  pra;tercaque  decretum,  nt 
ager  Campanus,  bis  (pii  ternos  plures- 
ve liberos  baberent  divideretur.' 
Quid  pronunciandum  ?  Dionem  le- 
gem Agrarian!  non  percepisse,  an  non 


HIST0RI7E   ROMANii:    LIB.   II.   45. 


3G3 


liquere  ?  Sclugkius.  Casar  lcf;em  tn- 
Jrt]  Etiam  hoc  aicanis  dominationis 
conjungit  Cicero  cpistola  inodo  laii- 
data.  Rem  totam  prolixc  exposuit 
Dio  princip.  xxxviii.  ubi  prajsertim 
ilia  calliditas  Cacsaris  demonstratur, 
qui  cum  revera  popiili  sibi  animos 
adversiim  Optimates  conciliates  hac 
lege  cuperet,  aucloritatcm  tamen 
Optimatum  consensumque  in  spe- 
ciem  rcquirebat  prffiferebatqiie,  tota 
molitione  ita  disposita,  ut  ne  occa- 
sionem  qiiidem  contradicendi  inveni- 
rent.  Boeder. 

Plehei]   Plehei,  dativus  antiqiuis. 

Etjus  ah  his  restitHtum]  Placet  doc- 
toium  vironun  emendatio,  qui  le- 
gunt,  et  j«s  cicittttis  restitutum,  ifc. 
Nam  supra  1.  i.  c,  14.  de  Campanis 
item  Velleius  dixit :  '  Abhinc  aunos 
autem  cccl.  Sp.  Postumio,  Veturio 
Calvino  Cos.  Campanis  data  est  civi- 
tas,  partique  Saninitium  sine  suffia- 
gio.'  Ursinus.  Et  jus  ah  h'ls  restitu- 
tum] CI.  Putcanus  inter  luniina  Gal- 
liae  leg.  censebat,  Jus  civ.  Ids  resti- 
tutum, id  est,  civitatis.  Ceite  rem 
tangit,  et  liquet  banc  esse  Velleii 
mentem.  De  veibo  tamen  ambigo  : 
et  quid  si  fait,  jus  his  restitutum,  de- 
leta  voce  quas  imperite  irrepserat  ? 
Ratio  et  bistoria  non  abnuit.  Nam 
jns  apud  eos  nullum  aut  jurisdictio  : 
sed  petebant  Roma.  Livius  :  '  Ce- 
terum  habitaii  tantnm,  tanquam  nr- 
bera,  Capuam,  frequentaiique  pla- 
cuit :  corpus  nullum  civitatis,  nee 
Senatum,  nee  plebis  concilium,  nee 
magistratus  esse.  Praefectum  ad 
jura  reddenda  al>  Roma  qnotannis 
luissuros.'  Tameu  a  Puteano  non- 
dum  abeo,  et  viri  et  rci  caussa.  Lips. 
Etjus  ab  his  restitutum]  A  Ca^sare  et 
Pompeio.  Non  video,  cur  vulgata 
lectio  mutari  debeat.  Vossius. 

Bibulus  coUega  Casaris]  Dio  lib. 
xxxviii.  Sueton.  Caes.  xx.  Insignis 
error  optimarum  hoc  loco  notandus 
est.     Cum   enjm  suspectam   uierito 


liaberent  Capsaris  potontiam  et  8ia- 
voLav  rvpavviKTiv,  veluti  adversarium  ci 
dcdcrunt  huuc  Bibulum.  Auctor 
Appianus  :  ■>;  /3oi/\^  Aemtov  BlI3ov\ov 
ii  ivavTiucnv  rod  Kaicrapos  ix^tporSvy]- 
(Tfu  avTw  (Tvvdpxeiv  ■  Senatus  Lucium 
Bibulum  colkgam  Cusari  pariter  et  ad- 
versarium dedit :  lib.  ii.  Bell.  ('iv. 
Adde  Suet.  Caes.  19.  Non  recte. 
Videndum  enini  est,  (juiscui  opponatur, 
in  refringendis  novis  consillis.  Non 
crat  is  Bibulus,  qui  cum  Caisare  com- 
poni  posset  in  rep.  gercnda.  Non 
erat,  inquani,  idoneus  vel  calliditate 
vel  aucioritate.  Itaque  statim  in 
ipso  avTiTTpaylas  initio  turpiter  se  de- 
dit :  cum  ad  speciosa  Caesaris  verba 
potius,  quam  insidiosa  facta  animum 
attenderet,  simulataequc  concordiae 
imagine  tantisper  sibi  imponi  patere- 
tur,  donee  Ceesar  discordiaB  adversus 
Bibulum  valiturae  firmnm  quasi  gra- 
duni  occuparet.  Boeder. 

Domi  se  tenuit]  Per  edicta  obnun- 
tiando  dies  festos  esse,  hisque  nefas 
quidquam  agere.  Sueton.  Dio.  Lu- 
dos  hie  facit  vir  doctus  in  Calpurnii 
et  Bibuli  nomine,  sine  plausu.  Schegk. 

Dccretw  Gallicel  Socero  sc.  (Pisone) 
generoque  (Pompeio)  sufFragantibus, 
ex  omni  provinciarum  copia  Gallias 
potissimum  elegit,  ciijus  emolumenta 
atque  opportunitates  idonea  essent 
materia  triumphorum.  Sueton.  Caes. 
XXII.  Boeder. 

Cap.  4.5.  Qui  neque']  Cur  non  au- 
diamus  potius  Velleium,  quant  cor- 
rectores  ?  Sane  V.  C.  liabet,  quique 
diceridi,  neque  faciendi.  Nee  debuit 
mutari.   Vossius. 

Actus  incesti  reus]  Prolixe  babes 
historiam  apud  Plut.  in  Caes.  Dion. 
XXXVII.     Sueton.  Cees.  vi.     Boeder. 

Inter  rdigiosissimn  P.  R.  sacra]  Bo- 
nap  Deae,  Graecis  Gyncrda;  cujus 
soUemni  sacrificio,  sive,  ut  Festus  uo- 
minat,  Daunio,  Consulis,  prar.toris, 
aut  Pontificis  aides  vacabauf,  meliori 
procul  remoto  sexu.    '  Locus  Sacra- 


304 


NOT/E    VARIORUAI    IN    PATERCULl 


riinn '  Floio.  Cicoio  Paradox.  '  O- 
pcrtiini  Homr  Pea?  '  vocat,  ct  'sacra 
OpcrtaiK  M '  I'liiiio,  qiuc  in  operto, 
id  est,  occulto  sive  sccrcto  fuuit. 
Scheglcius. 

A  pntribus  ad  plebcm]  Tradiixit  Cec- 
sar  CO  tlieni  die  h')ra(|ne  nona,  lege 
lata  dc  adoptione  ejus.  Sckcgkius.  A 
putrihus  ad pkbeni]  Ca>sare  in  invidiam 
Ciceronis  cum  transdncentc.  Suet. 
Caes.  XX.  nimirnm  nt  tribunatum,  qui 
patriciis  non  patcbat,  impctrarc  pos- 
set. Talcs  antcm  tril)nni,  quails 
Clodiiis  dcscribitur,  rebus  novaiidis 
idonoi,  idcoqne  molitoribns  domina- 
tionis  ^Tati  sunt.  Boeder. 

Transint]  Imo,  transisset.  Ita  bene 
a  Grypliio  aliisquc  cditum.   Vvssius, 

Qui  civem  R.  indemnntmri]  Vulgo 
male,  duinnafum.  Qui  civem  R.  in- 
dcmruUum]  M.  Ciceroncm  praecipue 
lex  Clodia  notabat,  qui  conjuratos 
indicta  caussa  nccavcrat,  quod  cum 
omnes  historia?,  turn  ipse  Cicero  in 
cpistolis  ct  orationibus  commemorat. 
Manut.  Qui  civem  R.  indemnntmn] 
Pint,  ill  Cicer.  et  pra;seitim  Dio 
xxxviii.  nbi  et  '  iniquitas  hujiis  Ic- 
gis  '  derlaratiir,  ct  quo  consilio,  <pii- 
hiis  Potcnfiiin  fraudibus  opprcssus 
sit  Cicero,  cgrcgic  ostcnditur.  Ap- 
pian.  Hell.  Civ.  ir.  lioecler. 

Calaniilntc]  Gry()hio,  Marneffio, 
aliisquc  cditum  cnlamitatcm.  Et  ita 
rcponciidurn.    V^oasius. 

Su<ipicio7ic]  Nee  siispicio  crat,  srd 
niauiCcsta  fides.  Vide  Dioncni.  lioc- 
rlcr. 

Quod  ihlcr  \\.  tiros]  A  Cicerone 
epist.  2.  1.  i\.  ad  Alt.  'xx.  viri,'  ut 
hie,  nominantiir.  Item  cpist.  0.  I.  ii. 
ad  ciindciii  :  rum  quo  conscntit  Dio 
J.  xxxiix.  Contra,  de  v.  viris,  do 
provinriis  con";,  el  cpist.  7.  I.  ir.  ad 
Att.  Et  in  oratione  in  Pisonem,  cum 
dixit,  '  Eorum  lionoriim,  qiios  cum 
proximis  commiinicavit,  mc  sociiiin 
esse  voliiit :'  vidctiir  significarc  quin- 
que  potius,  qtiam  viginli  virus.     Quid 


enim  honoris  Pompcius  et  Piso  con- 
sulares,  ac  Cicero  ipse  eonsecutns 
esset,  acccpto  inter  viginti  viros  loco  ? 
Hcec  igitiir,  manifcste  inter  se  png- 
nantia,  difficultatis  asserunt  pluri- 
miim  in  dijudicanda  vcritate.  Quam- 
obrcm  relinqtio,  quod  ii,  qui  judicio, 
ingeiiioqiie  praestant,  accuratius  con- 
sidcrcnt :  quibiis  aiiquid  aflcrcntibus, 
quo  videamiir  in  alterutram  partem 
impelli,  libcnter  asscnticmur.  Manut, 
Quod  inter  xx.  viros]  Caesar  euini,  ut 
occultarct  nova  consilia,  optimum  et 
clarissimnm  (picniquc  dividendis  agris 
adliibere  cupiebat,  quasi  nimirum  non 
sua,  sed  ipsorum  auctoritatc  ilia  res 
gererctur:  (piod  animadvertens  Ci» 
cero,  dccns  atque  dignitatem  suam 
noluerat  alienee  doniinationi  gratifi- 
cari.  Boeder. 

Intra  bicnnium]  Satis  laxc  scrip- 
tnin.  Onniino  intra  bicnnium  :  atque 
adeo  ahfiiit  tantum  Cicero  menses 
ipsos  qiiatiiordecim.  I'ulsus  enim 
anno  dcxcv.  circiter  Kal.  Aprilis, 
rcdiit  anno  inscqiienti,  Mcnse  Sex- 
tili.  Pliitarclius  tamen  menses  xvi. 
compiitavit,  parum  cxactc.  Lipsius. 

Sera  Cn.  Pompeii  cura]  Tii  observa 
infidam  hie  quo(pie  I'otcntiim  aniici- 
tiani :  modo  abjiciunt,  si  utile  snis 
rebus  csistimant :  luodo  attollunt,  si 
ex  erccti  rcstitiitione  aliqucm  snai 
potentiic  usum  commcnti  sunt.  Ut 
beneficio  obligare  possint  adversa- 
riiiin,  injuria  eo  ro<iigunt,ut  bcneficii 
capax  sit.  Boeder. 

Vermn  ut  capit  inlerrita]  Vulgo, 
veriim  et  cupit  interila.  Forte  jiixta 
Rlicnaniim,  cupito  interilu.  Ursinns 
ita  legit,  siciiti  in  tcxtu  posuiiiiiis. 
Idem  censcnt  Lipsius  ct  Sclicg- 
kiiis. 

Annii  Milonis]  Extat  pro  eo  in 
c:i<Ic  (;io<lii  Ciceronis  disertiisiina 
oratio. 

Numidici  exilium]  Fiiit  enim  vcre 
glfiriosum  Ciceroni  hoc  exilium,  sieiit 
ct  Pliiliscus  in  cgrcgio  illo  cum  Ci- 


UlSTORIli:    P.OMAN.E    LIB.    II.   45. 


3G5 


ceroiie    colloqnio   jiulicaverat  aputl 
Dion,  xxxvm.  Boeder. 

In  senatu'i  Ciijaciiis  conset  voces 
in  senittu  delendiis,  qiiippc  repetitas  c 
supeiioiibus  liiieis.  Lips,  ctiam  ho- 
vorifieentissimi. 

Suli  honnrificcntissimo  ministerii  ti- 
tulo]  Viilc  Plutarcli.  Cat.  Min.  Ita 
scilicet  liipi  apud  oves,  in  fabula,  de 
removendis  canibiis  agiint.  Ceteium 
qnam  alias  late  patcat  istiid  arcanum, 
f]uo  '  specie  honoris  homines  sepo- 
nuntur,'  eximia  dissertatione  pcr- 
tractat  Gruterns  discnrs.  ad  illud 
Taciti  Ann.  n.  42.  2.  *  Tiberius  amo- 
liri  juvenem '  (Germanicum)  '  specie 
honoris  statuit.'  Lips,  polit.  iv.  14. 
70.  In  Nostro  excniplo  non  fcfellit 
sane  Catonis  prndentiam  Clodius,  qui 
ultro  clamavit,  ws  ii/eSpa  rh  Trpajfia 
ffol  vpoirri\aKi(Tfxhs,  ov  X'^P'^  icrriv  :  in- 
sidiarvrn  et  ctmtumelia!  caussa  sibi  id 
ministcrium  a  Clodio  ijnpoui.  Sed  quo- 
modo  poterat  voluntati  populi,  quern 
perforata  nave  trahcbat  Clodius,  re- 
sistere  ?   Boeder. 

A  Rep.  relegatit']  Recte  relegavit. 
'  Non  enim,'  iuquit  Cicero  pro  Sex- 
tio,  '  illi  ornandum  M.  Catonem,  sed 
relegandum,  non  illi  committendum 
illud  negocinni,  sed  imponeudum  pu- 
taverunt.'  Caussam  expressit  pro 
Domo.  Provinc.  Consul.  Plutarchus, 
Dio,     Schegkius. 

Vt  is  quceslor']  Atqui  din  ante  Cato 
Quaestor,  quod  notum  est.  Medetur 
Aldus,  et  legit  Quasilor.  Ego  feli- 
citis,  Qu(cstorius.  Lips.  Ut  is  quas- 
tor]  Bene  Quastor.  Ita  '  Piso  in 
citeriorem  Hispaniam  qus-stor  pro 
prajtore  missus  est.'  Sallustius.  At 
extra  ordinem.  Suetonius.  Caesar : 
'  Cn.  Piscni  ob  suspicionem  conjura- 
tionis  urbanffi  Hispania  provincia  a 
senatu  extra  ordinem  data  est.'  Re- 
tineamus  igitur  vulgatum.   Schegkius. 

Omnibus  jnorum  vitiis]  INIiriim  Sche- 
ma VcUeii :  quasi  moruni  vitia  Pto- 
lema?um  regno  exuere,  et  Romanis 
5poliandum  tradere  dcbuerint.  Aliter 


et  verins  Ammianus  Marccllinus  xiv. 
27.  de  Cypro  loquens  ;  '  nee  pigct 
dicero,  avide  magis  banc  insuiam 
populnm  R.  invasisse,  quam  juste. 
I'tolemseo  cnini,  rcgc  federato  nobis 
et  socio,  ob  a>rarii  nostri  angustias 
jusso  sine  uUa  culpa  proscribi,  ideo- 
que  hausto  veneno  voluntaria  niorte 
deleto,  et  tributaria  facta  est,  ct  velut 
hostiles  ejus  exuviiu  classi  impositsr 
in  urbem  advectai  sunt  per  Catonem.' 
Florus  quoque  non  obscure  indigni- 
tatcm  rei  innuit,  cum  m.  9.  3.  iu- 
quit: '  Divitiarum  tanta  erat  fama, 
nee  falso,  ut  victor  gentium  populus, 
ct  donare  rcgna  oonsuetus,  P.  Clodio 
Tribuno  duce,  socii  vivique  regis 
confiscationem  mandavcrit.'  Viden- 
da,  quae  ad  Marccllinum  Henr.  Va- 
lesius ;  ad  Florum,  Freinshemius,  duo 
clarissimi  Viri,  notavere.  Alii  alios 
colores  quaisivcre,  ac  in  Clodium  oni- 
nem  ejus  rei  culpam  rejecere.  Ve- 
nim  hi  colores  sunt,  quibus  appin- 
gendis  valde  soUertes  sunt  magistri 
et  ministri  dominationis  :  '  ut  ini- 
quitas,  avaritia,  ambitio  sub  virtutum 
et  juris  nomiiiibiis  lateant.'  Boeder. 

Cujus  integritatcml  Hoc  in  Catonem 
conferri,  credibile  non  est,  cujus  per 
omnem  vitam  laudata  a  bonis  omni- 
bus integritas.  Addendum  igitur 
puto,  non :  ut  sit  non  laudari,  ne/as  est. 
Manut.  Cujus  inlegritatem]  Aldum 
hie  culpat  Rob.  Titius,  qui  immissa 
negatione  legit  (profecto  male)  non 
laudari.  Sed  Titius  ipse  an  extra 
culpam  .''  Lectionem  rctinet,  in  sensu 
parum  videt.  Nam  sic  explicat :  adeo 
praestabilem  esse  Catonis  iutegrita- 
tem,  ut  quasi  polluatur,  si  laud i bus 
cum  quis  prosequi  velit.  Et  dat  auo 
torem  ejus  interpretamenti  Aristoti;- 
lem,  qui  prinio  ad  Nicomachum  ait: 
8tj  TcSi/  aplaruv  ovk  tcnv  tiraivos :  quod 
optimaruni  reruin  Jion  sit  laudutio.  Ita- 
que  et  Deos  felices  heatosque  pradica- 
mus,  et  viroruin  eos  qui  Diis  prvximi : 
7ion  autem  laudaynus.  Sed  nos,  Titi, 
jam  libore  a  t<;  di«ccdimus,  quam  tu 


36G 


NOT.E    VARIORUM   IN    PATERCULI 


a  recto  sa>pe  et  a  vero.  Nihil  iniiuts 
Vellcius  voltiif.  QniJ  ergo  ?  hoc  ar- 
gute saltern  dixit,  Ncfas  esse  lau- 
dari  in  Catone  integritatem  et  a  pe- 
ciinia  abstinentiam,  cnm  alive  sint 
ejus  magis  eximiae,  niagis  rarae  vir- 
tutes.  Integritas  in  alium  aliqnem 
ctiam  e  vulgo  cad  at :  in  Catone  lau- 
detur,  quidquid  in  alio  haud  teniere 
exstet.  Ita  Claudianus  in  laudatione 
Mallii :  ♦  Nam  spretas  quis  opes,  in- 
tactaque  pectora  lucroConimeinoret? 
t'uerint  aliis  hsec  forte  decora,  Nnlia 
potest  laus  esse  tibi  quze  criniina 
purget.'  Plane  ad  hanc  sententiam 
est  etiam  illud  Taciti  dc  Agricola : 
'  Integritatem  atque  abstinentiam  in 
tanto  viro  referre,  injuria  virtutum 
fuerit.'  Lipsius,  Cujus  iiitegritiiteni] 
Quare  ?  quia  ita  ab  onini  vilio  utique 
reuiottis,  ut  minime  laudi  ducat,  fa- 
cere  officium  suum.  Et  hoc  est  quod 
innuit  Plinius,  Panegyrici  cap.  42. 
ubi  laudato  Trajano  quod  doniinos 
liberasset  ab  accusatione  servili,  in- 
fert :  '  Non  vis  interim  laudari,  nee 
fortasse  laudanda  sint :  grata  sunt 
tamen  recordantibus,'  &c.  Grutcrus. 

Lattdivi  Tie/as  est}  Quia  omnes  lau- 
des  superat. 

Effusa  ckitalc]  More,  tani  in  urbc, 
quam  provinciis  vulgato.  Cicero  ali- 
bi :  '  Quid  habet  admirationis  tali 
viro  advenienti  candidate  consular! 
obviam  prodissc  multos?  quod  nisi 
csset  factum,  magis  mirandum  vide- 
retur:  quod  si  etiam  illud  addam, 
quod  a  consuetudine  non  abhorret.' 
iS'c/u%'/c. 

la  eqressus  est"}  Lego,  lis  egressus 
cut.  Mauutiu.o. 

Cap.  40.  Jinmanen  res']  Vide  Comra. 
C«8ar.  ct  Dioncm  lib.  XL. 

Invictum  par  comulutn]  Cum  in  V.  C. 
Bit,  Vkltis  par  Con.iuliim,  S^c.  posset 
legi,  Vctm  par  Comulum,  i^c.  Ursin. 
Invictum  par  Connuluin]  Age,  Ponipei- 
iis  invictus  csto  Cetsi  Cajsar  alitor 
docuit:)  quid?  etiamne  Crassus?  In- 
convcnicus  plane  vcrbuni.    Scribo : 


inclututn  par.  Lipsius.  Invictum  par 
consilium]  Forte  invisum:  ut  quorum 
occultam  conspirationem  jam  popu- 
Jus  olfccerat.  Acidal. 

Neque  pctitus  honeste,  Sfc]  Nam  et 
factiose  ac  peene  per  vim,  ex  arbitrio 
suarum  partium,  invaserant  consula- 
tum,  ct  magistratus  quos  vellent  con- 
stituerant,  et  omnia  potentiae  augen- 
dee  patrabant  novabantque.  Inter 
quas  etiam  decretae  in  alterum  quin- 
quennium (Dio  de  triennio  meminit, 
sed  iutellexerim  de  consultatione  po- 
tius,  quam  de  decreto)  Cassari  Gal- 
liee,  Pompeio  Hispania  et  Africa ; 
Crasso  Syria  et  vicinae  provincial,  re- 
ferri  debent.  Dioxxxix.  Pint.  Caes. 
et  Crass.  Appian.  Bell.  Civ.  ii.  Boecl. 

Cetera  sanctissimus]  E  Graecia  vec- 
tum  sermonis  genus,  usitatum  ab 
Optimo  quoque.  Tacitus ;  '  cetera 
equestri  familia ;'  et  '  Juvenis  alia 
clarus.'  Agellius,  '  pleraque  doctus.' 
Apuleius  '  pleraque  nmudus.'  Et 
Florid.  I.  *  Marsias  Phryx  cetera,  et 
barbarus.'  Schegk. 

Diris  cum  ominibus]  Minutius  inOc- 
tav.  •  Et  utThrasimenus  Komauonim 
sanguine  et  major  esset  et  decolor, 
sprevit  auguria  Flaminius :  et  ut 
Parthos  signa  repetamus,  dirarum 
imprecationes  Crassus  et  meruit  et 
irrisit.'  Quales  fuerint,  et  quia  mire 
hue  faciunt,  ct  antiqui  ritus,  supra 
repertam  ex  Appiani  Parthico  :  '  So- 
lus Ateiiis  occurrens,  primtim  voce 
cohibebat,  denuntians  ne  procede- 
ret ;  deinde  adparitorem  jussit,  de- 
tineret  eum  injectismanibus.  Verum 
id  collegis  Tribuni  non  permittenti- 
bns,  adi>aritor  Crassum  missuin  fecit : 
Ateius  vero  ad  portam  accurrens, 
posuit  ibi  ardentem  focuhmi :  et 
Crasso  praetcreunte  suflitum  faciens, 
libanstjue  insuper,  diris  einn  devove- 
bat  exsecrationibus,  nova  et  liorrenda 
nomina  Dcorum  invocans.  Eas  ex- 
secrationcs  sccretas  et  priscas  Ro- 
niaiii  talem  vim  putant  Iiabere,  ut 
nemo  sic  devotus  possit  cvaderc,  im- 


HISTORIjE    romance    lib.    II.   47. 


307 


mo  nee  illi,  qui  devovct,  bene  ce- 
deie:  quamobrem  non  temere  his 
utuntiir.'  Geinina  gerinana  Plutar- 
cbus  in  Crasso.  Schegkius,  Diris  cum 
ominibus]  De  bis  devotionibus,  diris 
iaiprecationibus  sollenniter  publicc- 
que  conceptis,  vide  oninino  doctissimi 
Brisson.  formul.  soienn.  i.  ubi  et  hu- 
jus  bistorize  occurrit  declaratio  ex 
Plutarcbo,  Appiano,  Dione,  Cicerone, 
Lucano.  Adde  Nostrum  supra  ii. 
22.  Boeclerus. 

Utile  imperatoris  damnum^  Ne  crede 
tam  maligne  de  Crasso  sensisse  aut 
scripsisse  Velleiuin,  ut  censeat  utilem 
patriae  fuisse  ejus  mortem.  Hones- 
tius  veriusque  :  vile  Imperatoris  daru' 
mim:  id  est,  exigua,  nee  in  niagno, 
jactura.  Lipsius.  Utile  Imperatoris 
damnum]  Lipsius  vile  reponit.  Cete- 
rum  scriptores  belli  Parthici  vide 
uotatos  ad  Flor.  iii.  11.  Est  autem 
memorabile  cumprimis  in  exitu  Crassi 
exemplum,  *  qualis  vindicta  injustis- 
sima  bella,  avaritiamque  inexplebi- 
lem  soleat  consequi.'  Nam  id  magno 
consensu  agnoscunt  scriptores  obser- 
vantque  hoc  loco.  Boeclerus. 

Seleuciam]  Plures  sunt  Seleuciae. 
Hie  intelligitur  ea,  quae  ad  Euphra- 
tem. 

Circum/usis]  V.  C.  circumfusos.  For- 
te, circumfusum.  Vossius. 

Rex  Orodes}  Plutarcbo  in  Crasso 
est  'TpciSTjs :  Africano  apud  Eusebiuni 
'HptiSijy.  Malim  utrobique  legere 
'OpovSr)s,  ex  Velleio,  Floro,  Appiano, 
Dione,  et  aliis.  Morodem  hiinc  vo- 
care  videtur  Servius  ad  xi.  iEneidos. 
Sed  videtur  tantum,  nam  omnino 
locus  illius  est  mendosus.  Nos  eum 
integrum  adscribemus,  non  solum,  ut 
prodeat  emendatior,  sed  etiam  quia 
historiam  haucce  Crassi  illustrat. 
'  Romana,'  inquit,  '  signa  figebantur 
in  castris  :  et  cum  ad  bellum  eundum 
foret,  captatis  auguriis  evellebantur 
e  terra.  Nam  alibi  ea  figi  non  lice- 
bat.  Sed  inter  auguria  hoc  habeba- 
tur,  si  cvcllentcm  facile  sequereutur. 


Adeo  ut  cum  filio  in  Orodis  bello' 
(ita  lege,  non  Morodis)  '  sit  Crassus 
occisus,  qui  iturus  ad  Parthiam '  (V. 
C.  legit  praiium)  '  evellere  signa  vix 
potuit.'  Ret'ert  inde  historiam  simi- 
lem  Flaminii ;  in  qua,  pro  Thrasyni- 
minam,  Thrasijmenum  legendum  appa- 
ret.   Vossius. 

Cxp.^l.Ampliusquadringenta]\9\(iQ 
atterit  Caesarianam  laudem  (si  mode 
laus  e  cadibus):  atterit  tanquam  prae 
aliis  etlibat.  Nam  eccePliniusscribit, 
*  Praeter  civiles  victorias,  imdecies 
centena  et  nonaginta  duo  millia  ho- 
minum  occisa  ab  eo  proeliis.'  Et  Ap- 
pianus  in  Celticis  :  Mvpidai  re  fap  av- 
Spuv  aypiojv,  if  ro7s  SeKa  eTecriv  iu  oh 
iarparifyrtcTiv,  is  X^'P^^  ii\Oof,  etris  iKp' 
%v  TB  (J-ipf)  avvayiyoi,  TerpaKoaiuv  irMi- 
oai,  Kal  rovTOiv  kKarhv  fikv  i^wypTicrav, 
eKarhv  Sk  iv  a\n<f  irdvui  KariQavov  '.  Qua- 
dragies  centena  millia  ferocium  hostium 
(si  quis  partes  in  unum  et  in  summam 
redigat)  decern  illis  annis,  quibus  Gallia 
prafuit,  manus  cum  eo  conseruere.  E 
quibus  decics  centena  millia  capla  fuere, 
decies  altera  in  ipso  certamine  periere : 
reliquis  scilicet  elapsis.  Nee  aliter 
Plutarchus  per  occasionem  enonie- 

rat,  in  Pompeio^ Quis  ergo  ambiget 

hie  rescribere  dccc.  id  est,  octingenta 
millia  hostium?  Etiam  si  quis  am- 
plius  volet,  per  me  liceto.  Lips. 
Amplius  quadringenta']  Malim  ciac. 
Nam  Plinius  Solinusque  scribunt, 
'  praeter  civiles  victorias  undecies 
centena  et  nonaginta  duo  millia  oc- 
cisa ab  eo  praeliis.'  Nisi  malis  cum 
Lipsio,  DCCC.  Nam  Appianus  in  Cel- 
ticis decies  centena  millia  tantum 
occisa  esse  tradit.  Vossius. 

Scepe  in  agminihus]  Malim  ad  Li- 
vianum  exemplum,  scepe  agminihus. 
llle  xxr. '  Magis  agmine,  quam  acie, 
in  via  concurrerunt.'  Agminibus  con- 
currere  est,  non  explicatis  ordinibus 
distinctaque  acie.  Lipsius.  Sicpe  in 
agminibus]  Etiam  malim  cnni  aliis 
abesse  voculam  in;  nam  quod  habe- 
mus  Livii  lib.  x.  Mib  lincm,   '  Sa-pc 


3G8 


NOT/E    \  ARIORUM    IN    PATKRCULI 


in  acio,  sa^pc  in  agmiuc,  sa^pc  circa 
ip.<>aiii  nrbeni  culversus  eniptioiio.s 
hostiiiin  pii;;n:Uum  ;'  tbrto  et  ibi  ab- 
jicieiida  utrafiuc  pra^posilio.  Giuter. 
Stcpe  in  agmiiiibus]  Ex  deliiiitioiie  ag- 
ininis  iutelliges  quam  ailpositc  hie 
Noster  locutus  sit.  Adi  Isidoi'.  lib. 
MX.  cap.  3.  Schcgk. 

Circa  Akiiumi  Sic  nialiii  cum  votc- 
ribus  libris  et  doctis  viris,  quani 
Akxiam.  Condita  autem  ab  licicule, 
totius  Gallia^.  iMetiopolis,  libera  ac 
sui  juris  us(iuc  ad  C.  Civsaris  aivum. 
Diodorus  lib.  v.  Sitinn  ejus  Cresar 
Bell.  Gall.  lib.  vii.  ct  Strabo  liabent 
descriptiini.  Idem.  Circa  Akxiam^ 
Repone  Aksiam,  ox  IMs.  Ita  semper 
Gra?ci,  pleruniqiio  ctiain  Latini.  Non 
ignoro  tamcn,  A'  ct  S  crcbro  coiii- 
niutari.  Floriis  lib.  hi.  cap.  10.,  scri- 
bit,  totam  belli  inolem  circa  Gergo- 
viain  fiiisse ;  non  Alesiam,  ut  Vellci- 
us  aliiquc.  Cujiis  erroreni  jam  olira 
etiajii  dcpreliendit  Anonymiis  sen  Cae- 
saris,  sen  Jidii  Celsi  exscriptor.  Et 
sane  nil  manifestiiis.  Nee  facile  in- 
veuias,  jiixta  Romain  olini  a  Senoni- 
hus  captani,  qua:  Gallis  Ronianos  in- 
festiorcs  reddidorint,  quani  pcricula 
apud  Alcsiani  adita.  Insignis  dc  hoc 
est  Taciti  locus,  lib.  xi.  Annalinni ; 
sed  ctiam,siiniiui  viri  Jiisti  Lipsii  scn- 
tentia,  tani  prodigioso  corruptiis,  ut 
ne  Attius  Navius  qiiidcin,  pater  au- 
gunim,  ei  sine  libris  niedcri  queat. 
Verba  Tacili  lia^c  sunt,  ex  oratione 
contra  procercs  Galliaj  Coraataj ;  qui 
nuper  jus  civitatis  consccuti,  etiam 
jus  adipiscendorum  in  urbo  lionoruni 
l)etebaiit:  '  Oppleturos  omnia  divites 
illos;  quorum  avi  proavi(|iie  liostilium 
nationum  duces,  exercitus  noslros 
ferro  vique  ceciderint ;  divum  Julium 
apud  Alesiam  obsrde.rint.  Recentia 
liac  :  quid  hi  niemoria  corum  inore- 
retur,  qui  Capitolio,  et  ara  Romana, 
raanibus  eorundem  prostratis.  Eruc- 
rentur  sane  vorabulo  civitatis :  in- 
signia patrum,  decora  niagistratuum 
ne  vulgarent.'    Ego  tamcn  milii  bene 


pcrsanasse  visas  sum.  Scribe  :  Quid 
si  mcmoria  corum  iiiorerctiir,  qui  Cupi* 
tolio,  ct  ara  lto)nuna,moe>iibus  coruiidem 
proslratis,  fnwrcnlur?  Sane  vocabu-' 
lum  ciuitalis;  insignia  patrum,  decora, 
magisiraluum  ne  vulgarcnt.  Per  aran\ 
Romanam,  Maxiniani  intelligit  TacL-' 
tus ;  quani,  ut  ct  Capitolium,  non 
tuisse  prostratani,  ex  Plinio,  Solino, 
aiiisque,  satis  constat.  Sed  nolo  plu- 
ribus  conjecturam  nostram  firmarc. 
Jam  enini  satis  orbitam  cxccssissc 
videor.  Merebatur  interim  hocTaciti 
locus.  Vossius.  Circa  Aksiam'\  Florus 
Alexiam  vocat,  iir.  10.  23.  Vide  ip- 
suni  Ca'S.  Bell.  Gall.  vu.  Plutarch, 
in  Caes.  Aio  7roA\a  ixiv  ovv  (IkAtcos  6 
TTphs'AXrirrla  kIvSvvos  etrxf  S6^au,  ojs  tpya. 
T6\frr\s  Kol  Seivirriroi,  oTa  rwv  HkKcov 
d-ydivoiv  ov5eh  irapa.o'xdf^fyos:  Multas  ob 
cauasas  gloriam  Ca-saris  auxit  hoc  ad 
Aksiam  certamen :  ijuippc  ubi  ea  vir- 
tutis  consiliique  documenta,  qualia  non 
in  alio  facile  certamine,  edidit.  Boe- 
clerus. 

Scptimo  ferme  anno]  Septimum  fere 
annum,  ego.  Lipsius. 

Cum  medium  jam]  Apposite  tunc 
dcmum  Juliam  pignus  concordiae  co- 
ha'rentis  dixit ;  nam  antea  sane  non 
erat  opus  tali  obside.  (Jruter. 

Ex  inviilia  potentia]  Vulgo  Pompeii. 
Displicct  suspectumque  est  in  pri- 
niore  loco  nomen  Pompeii.  Si  rec- 
tum, quid  ita  statini  Pompeium  repe. 
tit  f  cur  non  potius  scribit,  inter  eum 
et  C.  Cccsarem?  Series  et  nios  stili 
sic  postulabat.  Cur  eliam  solum 
Pompeium  caussam  facit  infida;  hujus 
Concordia?  ?  pcccavit  enim  non  minu& 
Ca;sar.  Deniriue  primogcnia  lectio 
nulla  habet  Pompeii  noiiiei).  Ilia  sic : 
ex  invidia  Ponti  ac  Camilie.  Prolecto 
legcndum :  ex  invidia  potentiie  male. 
Nam  fuit  compcndio  scriptuni,  pon- 
tic. Bona  pra;  vulgata  vcraxque  liu!C 
sentcntia.  Obiit,  ait,  Julia,  unicum 
pignus  sive  vindum  concordiai  male 
jam  haercntis,  quia  alter  altcrius  po-r 
fenti'.e  invidebant:  hie  illius  crcscen- 


HlSTORIiE    ROWANS    LIB.    II.   47. 


309 


ti)  iHe  hujus  adiiltse.     Liicanus  ad 
Jnliam:  '  Morte  tiia  discussa  fides, 
belluniqiio  movere  Permissum  duci- 
bus:  Stimulos  dedit  aeniula   virtus.' 
^iniilatioiicm  mntiiain  exprcssit,  uti 
cl  hie  Velleius.  Lipsius.     Ex  invidia 
potentia]  Rhcn.  et  Bnrr.  cum  mon- 
gtro  suo  lectionis  Morboniam  ablega- 
vimus.    Lucanus,  lib.  de  Julia  ; '  nam 
pignorajuncti  Sanguinis,  et  diro  fe- 
rales  online  tcdas  Abstulit  ad  manes 
Parcarum  Julia  saeva  Intercepta  ina- 
nu :  quod  si  tibi  fata  dedissent  Ma- 
jores  in  luce  moras,  tu  sola  furentem 
Inde  virum  poteras,  atque  hinc  reti- 
nere  parentem ;  Armatasque  manus 
excusso  jungere  ferro,  Ut  generos 
soceris  mediae  junxereSabinije.  Mor- 
te  tua   discussa  fides,'  ^c.  Schegk. 
Ex  invidia  potentUe]   Florus   lib.  iv. 
cap.  2.  '  Exinde  quoniam  mutno  metu 
tenebantur,  Crassi  morte  apud  Par- 
thos,  et  morte  Julias,  Csesaris  filiae, 
quae  nuptaPompeio  generisocerique 
concordiam  matrimonii  fredere  tene- 
bat,  statira  acmulatio  erupit.'     Siniil- 
lima  Lucanus  libro  i.  Acidal.     Ex  in- 
vidia potentite^  Gruterus  legcbat,  ex 
invidia    yotcnliw    tBtnula',    coharentis. 
Quod  non  placet.     Neque  enim  dicit 
Velleius,  Juliam  ex  invidia  poteutiae 
aemulae  discessisse ;  sed  ob  invidiam 
male     cohaesisse    concordiam    inter 
Pompeium  et  Cacsarem.    Verier  ergo 
conjectura  Lipsii :  ex  invidia  poienda, 
male  coluEraitis,  ^r.  Vossius. 

Filius  quoqiie  parvus  Pompeii']  I.au- 
dat  hunc  locum  IJelgii  nostri  Lumen 
Electorum  lib.  ir.  cap.  17.  ubi  dcten- 
dit  Siietonium,  damnatqtie  Dionem 
Cassium,  quorum  hie  adsernerat, 
neptcm  natam  e  Julia  C.  Caesaris ; 
ille  vero  ni-potem.  Et  verum  est, 
Stat  a  Tranquillo  praeter  Velleium 
nostrum  ctiam  Luciini  versus,  volen- 
tibusMss.  pluribusBibliotheca;  Pala- 
tinae  :  deque  tribus  Tranquilli  codi- 
cibus,  unus  tantum  pra^fert  neptem. 
Sed  tameu  tantum  abest,  ut  ego 
Dionem  deferendum  putem  tanquam 


reum ;  ut  contra  adseram,  habuisae 
non  solum  auctorem  quern  sequere- 
tur  Plutarcbum,  sed  etiam  Senecam, 
Is  enim  diserte  coiisolatione  ad  Hel- 
viam  cap.  34.  '  Vixit  Sextus  Pom» 
perns,  primum  sorori  superstes,  cujus 
morte  optlme  cohaerentis  Roinanae 
pads  vincnla  resoluta  sunt/  Ike.  Ad 
eum  locum  svmimns  ille  vir  fatetur, 
nihil  se  videre,  nihil  extricare  :  quae 
enim  baec  *  soror  Sexti  Pompeii,' 
quam  neptls  Julii  ?  quam  filia  Cn. 
Pompeii?  Haec  prodiixi,  ut  constet 
snmmos  quoque  vires  homines  esse, 
id  est,  errare  et  labi ;  neque  statim 
scurriliter  iis  insultandum,  si  quid 
forte  committant,  quo  se  probent 
humanos.  Gruter. 

Turn  in  gladios  cadesque  civium]  Tri- 
bunorum  praesertim  plebis  ferocia 
tinnultus  excitabat,  comitia  turbabat, 
pro  consulibus  tribunes  militum  pos- 
tulabat  (quo  nimirum  plures  remp. 
capesserent),  populo  suis  malls  ap- 
plaudente  et  in  perniciem  suam  sae- 
viente.  Otlre  yap  itierpia^ov,  oi)6'  vyiis 
ovSfV  iiroiovv  a.\\r}\ovs  irapwpp.Tjvro, 
TToAXi  niv  Sairavwixevoi,  iroWc^  S'  er* 
irXew  nax^fJ-fvoi :  Neque  enim  moderati 
sanique  quidquam  agebant,  sed  tumuUua- 
hantur  invicem  turbahantque  turn  hirgi' 
tionibus  multa,  turn  pleraque  certamini- 
bus  gtTcntes  ac  cccdibtis,  iuquit  Die  xi. 
p.  159.  apud  quem  phira  anteceden- 
tium  et  consequentium  vide,  ut  aesti- 
mes,  quantum  brevitate  mirifica,  sig- 
nantcr  tamen,  expresserit  Velleius. 
Similia  liabet  Plut.  in  Caes.  p.  721. 
Boeder. 

Tertius  consul.  Sfc,  advers.]  De  Ca- 
tone  prassertim  et  Bibulo  Phitarchus 
in  Pomp.  De  totius  senatus  consilio 
Dio  XL.  fuisse  inter  artes  Aristocra- 
ticas,  nt  Pompeio  soli  delatns  Con- 
sulatus  et  dictatnram  impediret,  quam 
tribuni  pi.  Pompeio  magnis  jam  cla- 
nioribus  destlnabant,  et  Pouipeium 
a  plebe  avocuret,  atque  ad  uptima- 
tium  partes  traduceret ;  denique  ne 
duriore  in  servitin  esseat  Romani,  si 


Delph.  et  Var.  Clas. 


Paterc. 


2  A 


:i7(> 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


nun  Pompeio  C'a?sai",  quoil  timebant, 
c'onsul  t'actiis  t-^sct.  Sed  quid  est 
Ta  favdyta  noMTevfaOat,  si  hoc  lion 
eat?  Nulli  jam  prudentia>,  niilli 
arti  sua  vis.  Mutabantiir  niiseriae, 
noil  tollebantiir.  Kt  jam  w57ves  rcip. 
jegiuim  parttuientis  occoeperant. 
JJem. 

In  coercitionem  ambitus]  Vide  Uion. 
XL.  Appian.  Bell.  Civ.  ii.  Pint. 
Pomp.  Sigon.  de  Jiidic.  ii.  29.  Idem. 
Exercuit]  Potius,  cxcruit.  Lips. 
P.  Clodiits,  ^-c]  Quod  tantum  tu- 
mnitum  in  iirbe  excivit,  ut  SC.  fac- 
tum .sit,  '  Dent  operam  intcrrex, 
Tribuni  plcbis,  Cn.  Pompeius  procos. 
ue  quid  detriinenti  Resp.  capiat.' 
Pzediaii.  in  Milon.  Epitome  Livii 
cvii.  Schegk. 

Exemplo  inutili]  In  V.  C.  fuerat, 
exemplo  inulililer  facto,  i(c.  Forte  in 
codice  ISIs.  quaedam  litera;  ob  vctiis- 
tatem  fuerant  extrita; ;  legendnm- 
que,  exemplo  inutili,  interim  facto  salu- 
tari  Reip.  ifc.  Vossius, 

lioiillas]  Urbs  ha;c  in  via  Appia  ad 
undecimum  a!)  urbe  lapidem,  tuale 
Cicerone  et  Cornuto  in  Peisiuin. 

M.  Cuto  ubsuliit  sententia]  Dubitat 
doctiss.  Ciceronis  interpres,  Asco- 
uius  Pcdianus,  cominentationibus  in 
Milonianam.  Cujus  corrnpta  verba 
partim  V'elieii,  partiin  ipsitis  Asconii 
causa,  ad<^crib«'mus :  '  Fiierunt'  (in- 
quit)  '  qui  credercnt,  M.  Catonis  sen- 
tentia cum  esse  absolutuni.  Nam  ct 
bene  cum  Hep.  actum  esse  nioi  tc  P. 
-Clodii  non  dissiinulaiat,  ct  studeliat 
in  peliiiono  consulatns  Miioni,  et  rco 
atfiierat.  Nominaverat  qnoipic  eum 
Cicero  praseiitein,  et  testatus  erat, 
eum  aiidisse  a  M.  Favonio,  ante  diem 
•terliimi,  qiiam  c;i'd<js  facta  erat, 
Cludium  dixi'se,  poriturum  eo  tridiio 
Miloiif-m.  Sed  lMilonir>  quoque  no- 
tam  audaciam  vctiar  e  p  utile  visum 
est.'  Harlliiiis  (|iiideni  Aflvcrs.  lib. 
JLVI.  cap.  4.  rescribit:  Sed  Milonis 
'^uoijue  noltc  uuJaciw  obviam  iii  rcipuh- 
liat  ulilt  viiuin  est,     Vcrum  eniniveiu 


quam  expedita  foret  ratio  veteres 
emendandi,  si  ita  in  eorum  scriptis 
grassari  liceret  r  Equidem  iinica  tan- 
tum liteia  addita,  scribendum  puto : 
Sed  3Iiloms  quoque  notam  audaciam 
terti  a  rep.  utile  visum  est.  Verti,  pro 
uierti:  quomodo  \'alerius  Flaccus 
lib.  II.  ait:  '  Priami  sed  quis  jam 
vertere  regnis  Fataqueat.'  Vossius. 

Cap.  48.  Assentabulur]  Lips,  assen- 
ticbatur.  Assentari  tamen  aliquando 
.sumitur  pro  assentiri,  ut  Gruterus 
docet,  in  suspic.  libr. 

lis  qui  ab  ipso]  Rlienani  editio,  its 
qui  ab  ipso  quoque.  Non  debuit  mu- 
tari.  Boeder. 

Ante  biennium]  Ex  fide  historise 
Lipsins  mallet  «7iWHm. 

Perfectis  muneribus  theatri]  Velleius 
infra:  '  qiiani  niagnifico  animi  tem- 
jieramenlo  Cn.  Pompeii  munera  ab- 
sumpta  igni  restituit.'  Nil  itaque 
nmtandum.  Notandam  tamen  signi- 
ficationem  rariorem  muneris,  censet 
Gruterus.  Et  sane  non  esse  vocabu- 
lum  e  vulgo,  satis  indicat  Frontinns, 
libello  de  Aquypductibus  Urbis  Ro- 
niip,  bis  verbis:  'quantum  pnblicis 
operibus,  quantum  muneribus  (ita 
enim  cultiores  appellant),  quantum 
lacubits,  Ace.  beneticio  principis  de- 
tur.'  Sic  recte  edidit  Onuphrius. 
Et  ita  etiam,  ante  visum  Onuphrii 
codicem,  legendum  conjeceram,  usus 
sola  editionc  I'lorontina  Juntae, ;  in 
qua  perpcram,  appdlnntur.  Vossius. 
Vota  pro  salute  ejus]  Jiiven.  Satyr. 
\.  '  Provida  Pompeio  dederat  Cam- 
jiania  febrcs  Optandas;  sed  multae 
uibes,  el  publica  vota  X'icerunt.  Igi- 
tiir  fortuna  ipsius  et  urbis  Servatiim 
victo  caput  abstulit.'  Priini  Neapo- 
litani  auctore  I'raxagora.  Plutar- 
cliiis.  Quod  sane,  inqnit  I)io  libr. 
XM.  '  iiiagiium  fuisse  et  splendidum 
miiims,  nemo  omnium  iiegaverit,  ni- 
mirurii  imlli  uuH|uaiii  alii,  praetor  eo.o, 
(|iii  |)ost  ea  lempora  summani  in  om- 
nia pote.'-tatcm  oblinuorc,  decrelum,' 
Lubido   paucula  qu»:dam  observale 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.   II.  48, 


371 


niilii  colleota  post  alios  adfcrre  de 
Votis:  qiia>  ant  pro  Imporatorc,  aiit 
pro  popnlo.  Paiipgyricns:  '  Nnncu- 
pare  vota  pro  a-tornitate  impeiii,  et 
pro  salute  civiiiin,  imnio  et  pro  salute 
priiicipiim,  et  propter  illos  pro  eeter- 
nitate  imperii  soiebajiins.'  Ilia  con- 
cepta  in.  Nonas  Januar.  non  ipsis 
Kalenctis,  placitnm  et  erudite  proba- 
tiira  ad  Tacitani  Lipsio,  Annal.  lib. 
XVI.  Cui  comniodo  nianum,  et  assero 
porro  verbis  Caii  JC.  in  1.  si  calvitur, 
ccxxxiii.  de  verbor.  sign.  '  Post  Ka- 
lendas  Januarias  die  tertio  pro  salute 
principis  vota  si'.scipinntur.'  Imnio 
dies  hicce  sollemnis,  qua  concipie- 
bantur,  absolute  Kar  i^oxw  dictus, 
Vota.  Vopiscns,  Tacito  :  '  Divorum 
templum  fieri  jussit,  in  quo  essent 
statnae  principum  bonorum,  ita  ut 
iisdein  natalibus  suis,  et  Parilibus,  et 
Kalendis  Januar.  et  ^'otis,  libamiua 
ponerentur.'  Haec  quie  pro  populo, 
ipsis  Kalendis.  Tacit.  Annal.  lib.  iv. 
'  Sed  Caesar  solleinnia  incipientis  an- 
ri  Kalend.  Januarias  epistola  preca- 
tus.'  Et  statim:  '  Quern  enim  diein 
vacuum  pojna,  ubi  inter  sacra  et  vota, 
quo  tempore  verbis  etiam  protanis 
abstineri  mos  esset,  vincula  et  ia- 
queus  inducantnr?'  Spartianus  in 
jmio  Vero:  'Orationem  pulcerriniani 
parasset,  qua  Kalendis  Jaintariis  Ha- 
driano  patri  gratias  ageret,  accepta 
petitione,  qua  se  existiniaret  juvari, 
Kalendis  ipsis  pcriit,  jussnsque  ab 
Hadriano,  quia  vota  interveniebant, 
non  liigeri.'  Duravit  inde  a  tempore 
Reipub.  libera;,  et  con.snluni,  qui  vota 
pro  salute  populi  ipsis  Kalendis  in 
Jovis  Opt.  Max.  teniplo  nuncupa- 
runt.  Ostensuni  a  doctis  ex  Ovidio, 
tVequentatum  in  Livio.  Inuno  illis 
ipsis  sibi  mutuo  populus  hinc  inde 
vota  signabant,  strenas  niittcbant. 
Ovidius  I.  Fastoruni  :  '  At  cur  lana 
tuis  dicunlnr  vcrl)a  Kalendis  ?  Et 
damiis  altcrnas  accipininsque  prcces  f ' 
Et  Tibullus  de  Rlessalla,  lib.  quarto  : 
'  Nam  modo  fulgeiUeni  Tyrio  siibtc- 


mine  vestem  Indueras,  orients  die 
dnee  fcrtilis  anni:'  subdit,  '  Qiiin 
largita  tuis  sunt  multa  silentia  votis.' 
Ad  strenas  referri  non  inscite  potest 
locus  Paulli  JC.  in  1.  xir.  D.  do  ad- 
ministr.  tut.  ait :  '  Sollemnia  munera 
parentibus  cognatisque  niitlet.'  Mit- 
tebant  et  Imperatori.  Testis  prietcr 
Suetonium,  Uio  lib.  lvii.  '  Ftiit  et  alia 
canssa,  cur  iis  Kalendis  extra  uibcm 
esset,  nenipe  ne  boniinibns  anni  au- 
spicio  et  festo  die  occupatis  negotiuni 
praeberet,  neve  strenas  ab  iis  acci- 
peret,  quod  Augustum  f'ecisse  impro- 
babat.'  Quod  tamen  delude  tamquam 
debituni  sibi  poscebant  principos, 
apud  Justinian.  C.  de  oblationc  vo- 
ter. '  Inipp.  Arcadius  et  Honorius  A. 
A.  Basilio  P.  V.  Quando  votis  com- 
muiiii)us  felix  annus  aperitur.  in  una 
libra  anri,  et  solidis  obryziacis'  (de 
bis  Cujac.  ad  tit.  de  vet.  num.  pot.) 
'  principibus  ofterendi  devotionem 
animo  libenti  suscipimus :  statnentes, 
ut  deinceps  sequentibus  aniiis  nniiis- 
cujusque  sediilitas  principibus  suis 
talia  ingerant  semper,  et  deferant.' 
H»c  de  sollemnibus  votis.  Moris 
praeterea  in  adversa  valetudine  prin- 
cipis suscipere,  clarnm  ex  Xipbilino, 
Suetonio, Tacito,  aliis,  el  adscribere 
Epistolis  ad  principem,  '  se  vota  ipsi 
facere.'  Dio  libro  lvii.  '  Denique 
tanta  utebatur  dementia,  ut  cum  ali- 
quando  Rhodiorum  magistratus  data 
ad  eum  epistola  non  subscripsisset 
illud  cousuetum,  Quod  vota  ipsi 
facerent,  celeriter  eos  excitos,  quasi 
male  multaturus,  cum  id  quod  dee- 
rat,  adjecissent,  indemnes  dimiserit.' 
Schegk.  Vota  pro  salute  f jus]  Dio  XLi. 
pr.  Pint.  Pomp.  Juvenal.  10. 

Dc/iiissit  foriuna']  Tali  scntentiu 
Plutarchus  in  Pompcio  optat :  '  Uli- 
nam  turn  obiisset'  (post  tertium  tii- 
uniphum)  '  cum  adlinc  Alexandi  i  I'or- 
tunam  baberet :  nam  quas  secula  sunt 
non  minimamteiicitatiejusinipo^uere 
labem.'  Boeder. 

Non  alius  majoreiii]  Nam  peiturba- 


372 


NOTiE    VARIORUM    IN    PATIiRCUL! 


ti*  rcip.  tcniporibns  talcs  homiacs, 
qiialis  hie  describitiir  Ciirio,  idonca 
sunt  instnimenta  domiuatiouis  oon- 
silia  agitantilius.  Idem. 

C.  Curio]  Hie  est  ille  C.  Cnrio,  Tri- 
honortini,  ut  Appianiis  tradit,  elo- 
quentissimus,  et  apiid  popiiliim  gra- 
tiosissimus,  de  quo  Caplius  Epist.  ad 
Cicer.  '  Quod  tibi  supra  scrips!  Cu- 
rionein  frigere,  jam  calet,  nam  fer- 
ventissime  concerpitnr :  bellissime 
enim  quia  de  intercalando  non  ob- 
tinuerat,  transfugit  ad  populnm,  et 
pro  Cajsare  loqui  coepit.'  Hue  refe- 
rendum non  absurde  putant  locum 
istnm  de  Curione  ex  Varr.  lib.  iv.  de 
vita  Pop.  Rom.  apud  Non.  Obstrin- 
gillarc.  Schegk. 

Cujus  animo']  Haud  dubie  corrup- 
tissimus  est  liic  locus,  cui  medelam 
hacteniis  nemo  cxcogitavit.  Lipsius 
tentavit  cujus  animi  voluntntihus ;  et 
postea,  pro  cvpiditates,  civitatessiyhsii- 
tuit.  Grutcrus  ilia  \erha, roluptatibus 
vel  libidinihus,  a  mala  maiin  esse,  ita- 
que  deleri  oportere  cxistimavit.  Aci- 
dalius,  pro  animn,  legit  omnino.  Quid- 
quid  horuiii  considcras,  vol  stilus  va- 
cillabit  vcl  scnsus.  Boeder. 

Voluptalibu^]  Varie  varii  huic  loco 
raedentiir.  IMilii  semper  ilia,  rolup- 
tatibus rel  libidinibus,  visa  sunt  inter- 
pretis  additanientum,  super  vocem 
animo.  Grutcr.  Forsan  tale  quid 
subintelligendiini,  inquinalo,  vel,  nt 
Sallustins  loquitur,  cooperto. 

Mox simululione]  Cujus  simulationis 
consilia  cxposuit  diligenter  Dio  XL. 
non  procul  a  fine.    Boeder. 

Acceplo  unties  11.  iS.]  Exiguiim  cor- 
rnpti  Curioni)'  pretium,  innnani  acre 
alieno  oppressi :  nam  centies  H.  S. 
scatatoniiii  niodo  sunt  treccnta  mil- 
lia.  Treccntim  igitur  pro  centies  om- 
Oino  legr-ixlnm  i'xisliiiir>,  aildurtiis  in 
banc  opinioniMii  .Appiani  tesllinuiiiu, 
qni  lib.  i.  de  I{«il.  <iv.  I'aiilluni  ,tmi- 
liuro  consuleni  emptum  a  Oj'saie  ait 
talentis  u.  Cnrioncin  aliqiianlo  etirjm 
majore  mcrcede,  utpole  qui  Ceesaris 


caussa?  utilior,  quam  Paullus,  «8i« 
posset  ;  quod  res  ipsa  declaravit. 
Nam  Paullus,  Marcello  coUega  Cae« 
sarem  oppiignante,  non  restitit,  sed 
tantum  tacuit ;  at  Curio  tribunus 
pleb.  ne  fieret  S.  C.  de  Galliarum 
successione  intcrce«sit.  Manut.  At' 
ceplo  centies  H.  S.]  Jure  in  summa 
ambigit  Aldus,  et  spernit  ut  minutam. 
Mallet  trecenties.  Ego  alterum  addo, 
scribo  et  sexcenties.  Caussam  habeo ; 
quod  Dio  Cassius  auctor  lib.  XL. 
'  omni  aere  alieno,  quo  ingenti  erat 
obstrictus,  Curionem  a  Caesare  libe- 
ratnm.'  Atqni  *  forum  nostrum,'  ait 
Valerius  ix.  1.  '  Curionis  filii  sex- 
centies sestertium  aeris  alieni  aspexit.' 
Caussam  etiam  alteram,  quod  Plutar- 
chus  et  Appianus  consentiunt,  '  Paul- 
lum  consulem  emptum  a  Caesare  mille 
quingentis  talentis  :  Curionem  aatem 
majore  etiam  .summa.'  Si  ita  est, 
cum  tot  ista  talenta  paullo  minus 
qnadringentics  //.  S.  efficiant,  quidni 
Valerium  audiamus  in  majoresuuima? 
Lipsius.  Accepto  centies  H.  S.]  Vix 
inutaverim.  Ponamus  viri  docti  cor. 
rectionein,  tamen  niliiloniinus  nimium 
quantum  ab  Appiani  (agit  de  m.  d. 
talentis)  exoibitat  summa.  Schegk. 

Disaissit  ac  rupit]  Quo  sensu  etiana 
Lucanus  lib.  i.  tribunos  '  faces  belli' 
vocat,  Curionique  praesertim  oratio* 
nem,  qua  CVjsar  ad  audendum  bel. 
landumque  instigatur,  tribuit.  Ita 
quidem  ex  parte  Caesaris :  sed  ex 
Pompeii  parte  Lentulus  aliiquesimi- 
lem  ccnsuram  nierentur,  qui  non  passi 
sunt  ipsuni  pacis  consiliis  animutn 
adjicere.  Boeder. 

Vnice  cavente  Cicerone]  Commendat 
etiam  virum  optimum  hoc  nomine 
Plutarch,  in  Caes.  KtKfpwv  6  (rfjTttp 
ipTi  napwv  4k  KtKiKias  Ka\  SiaAAaT^r 
irpdrrwu,  ifxAXaTTt  -rhv  X\ofnii)iov  6  Se 
T&Wa  (Tvyxwpiiu  Tovs  arpariwras  acfrppd. 
Kol  KiKfpwv  /jLtv  inetOe  tows  Kaicrapot 
<piKovs  (nn/(t>56in-as  ixl  rais  e/pTj/ucVoij 
^7rapx'Oi5,  Ka'l  orpariwrai^  ix6yuis  i^aKUJ' 
X'Atoij  irotucrdai  Tctj  StaKiaus  :  Rever- 


HISTORIiE   ROMAN/E   LIB.   II.   4!). 


373 


sus  modo  e  Cilicia  Cicero  Orator  ile  re- 
conciliatione  agehal,  Pompeiumque  miti- 
gabat,  ut  in  aliis  concederet,  legiones 
tantum  Casari  adimei'et,  Itnque  riir- 
aum  Cicero  persuasit  amicis  Casaris,  ut 
contenti,  quas  prcediximus,  provinciis 
militum(]ue  sex  millibus,  concordium  pa- 
cemque  admittercnt.  Mcniinit  et  in 
vita  Ciceronis.  Idem. 

Cumjustis  nlioruni  voluminibus]  Ma- 
lum profecto  aliorum  stomarlmni 
fuisseoportet,  qui  vetereni  veramque 
lectionem  non  potueiunt  concoqneie. 
Ea  est,  cumjustius  aliorum  voluminibus 
promatur,  Sfc.  Vossius. 

Cap.  49.  Quieta]  Clarius  inserta 
dictione  quae  delituit :  quieta  ea,  aut. 
iiti  ad  renipub.  referas.  Lipsius. 
Quietal  Lipsius  interponit,  quieta  ea 
out  c,  n.  p.  ut  ad  renip.  lefeiatur. 
Ita  enim  omnino  necesse  est,  nam 
quas  alias  ilia  multitudo  epithetorum, 
si  de  raorte  capias  i'  Fatali  morte, 
bene  se  habet,  nee  erat  mutandum. 
Ceteruni  pertinet  hue  locus  Ciceronis 
de  Hortensio,  in  Biuto  c.  96.  '  Sic 
Q.  Hortensii  vox  extincta  fato  sue 
est;  nostra,  publico.'  Etmox:  '  Sed 
fortunatus  illius  exitus,  qui  ea  non 
vidit  cum  fierent,  quae  providit  t'u- 
tura  :  sa;pe  enim  inter  nos  iuipen- 
dentes  casus  deflevimus,  cum  belli 
civilis  caussas  in  privatorum  cupidi- 
tatibus  inclusas,  pacis  spem  a  publico 
consilio  esse  cxclusara  videremus ; 
sed  ilium  videtur  felicitas  ipsius,  qua 
semper  est  nsus,  ab  eis  miseriis,  quae 
consecutas  sunt,  morte  vindicasse.' 
Tali  ferme  figura  Tacitus  Agricolae 
8H0  '  opportunitatem  mortis,'  qnam 
vocat,  gratalatur,  et '  t'estinatx  mor- 
tis grande  solatium  tulisse,'  ait,'  eva- 
sisse  postremum  illud  tempus,  quo 
Domitiauus  non  jam  per  intervalla  ac 
spiramenta  temporum,  sed  continuo 
tt  velut  uno  ictu,  rempubl.  exiiausit.' 
Agr.  XLiv.  6.  et  xlv.  5.  Boeder, 

Fatali'\  Male,  fatali  morte  functos 
dicit  Q.  Catuhim,  duos  Lucullos,  Me- 
tetlum  et  HorteQsiuiu.    Imo  rescri- 


bendiim,  fatale  ante  initium  hellorum 
cicilium  morte.  Vult  enim  ablatos  suo 
bono  ante  illud  initium  bellorum  civi- 
lium  ;  quod  vult  fuisse  fatale,  neque 
ulla  rationc  declinandum.  Sic  pauUo 
post :  '  Turn  Caesar  cum  exercitu  fa- 
talem  victoriiE  suae  Thessaliam  pe- 
tiit.'  Et  c.  GO,  *  Se  J  adserebant  salu- 
taria  Reipub.  terrarumque  orbis  fata 
conditorem  conservatorenique  Koma- 
ni  nominis;'  et  aliis  locis  mille.  Gru- 
ter.  FataW]  Non  video,  cur  Gruterus 
hauc  lectionem  falsam  dicat,  rescri- 
batque,  fatale  ante  initium,  Sfc.  Movit 
forsan,  quod  Cornelius  Nepos  Lucullo 
venenum  a  Callisthene  liberto  praibi- 
tum  scripserat.  Nam  ita  Lucullus 
fatali  morte  functus  dici  non  possit, 
et  Velleius  sibi  ipsi  adversetur  :  qui 
infra,  ubi  de  Africano  minore  loqui- 
tur, perfatalem  viortem  intelligit  Ihov 
Qivarov,  nt  id  Glossai  Latino-Graecae 
interpretantur.  Quam  mortem  '  na- 
turalem'  vulgo  nuncupant.  Sed  ni- 
hil eo  mutaverim.  Sequitur  Velieiui 
communera  opinionem,  quae,  erat,  Lu- 
cullum  spontanea  et  fatali  morte  pe- 
riisse  ;  ut  in  vita  ejus  indicat  Plutar- 
clms.   Vossius. 

Et  anno'\  Illud  anno  insertum  est, 
et  poterat  abesse.  Boeclerus.  Anno 
ixxiix.]  Scribo,  et  ante  sepluagin- 
ta  octo.  Lips. 

Quam  <u]  Quam  Velleio,  et  hie  et 
alibi,  valet  antequam.  Quod  certissi- 
mum.   Vossius. 

Alterius  ducis  causa  melior  videbatui'] 
Egregia  dissertatio  de  partibus  belli 
civilis.  De  qua  sigillatim  aliquid 
dicemus.  Videbatur  sane  Pompeii 
caussa  melior,  quia  a  Coss.  mandata 
ipsi  erat  defensio  reip.  contra  Caesa- 
rem  hostem  judicatum :  sed  videbatur 
tantum,  non  erat.  Satis  notitm  est, 
et  scriptoribus  diligenter  niemora- 
tum,  quod  uterque  pro  sua  domina- 
tione,  neuter  pro  rep.  beliaverit. 
'  Solus  Cato  fcc<?rat  aliquas  et  reip. 
partes,'  sicut  Seneca  loquitur  Ep.l04. 
Quauquam  hxc  ipsa  species  et  spleu> 


374 


NOTiE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


dida  iion)iiia  Pompcianonuu  non  pa- 
rnm  dtformata  sunt  ilia  intemperan- 
tia,  (jua  tractationem  Cirsaris  de  pace 
repiilcriint,  7i]i'  fvirpiir(arar-t)v  KaiVa- 
pi  rHv  TTpocpdfTewu  avrol  fjLrixavKraiJLfvoi : 
speciosissimum  colorem  ac  pratexlum 
€a  sari  hoc  jiacto  ijjsiconcinnantcs.  Plu- 
tarch. C-.Es.  Sciiptoics  liujiis  belli 
vide  Cainerti  iiotatos  ad  Flor.  iv.  2. 
quibiis  onitiino  Dionem  adde.  liuecler. 

Ilk  omnia  speciosa,  illic  rulenliu}  Ita 
est  :  Pouipciiis  ipse  innlta  gestoiiiin 
gloria,  imiltis  regiim  aniicitiis,  popii- 
loriim  aiixiliis  subnixus,  tl  jam  reip. 
ac  libertatis  propngnafor  babcbatnr: 
sed  revera  inajtis  in  Ca»sareanis  par- 
tibus  robiir,  sive  diiccni  spectares, 
sive  niilite'!,  sive  instniinenta  belli 
soiida.  Casar  ipse  in  Orat.  ad  inilit. 
ridet  inaiiia  Pompeii  nomiiia  et  spe- 
ciem,  apud  Lucan.  i.  '  Veiiiat  longa 
dux  pace  soJutus  Milite  cum  subito, 
partesipie  in  bella  togata*,  INIarcellus- 
qufc  la(|uax,  et  iiomina  vana  Catoues/ 
6:c.  Idem. 

Pompeium  situitus  auctorilas^  Scrip- 
tores  passim  testantur.  Vide  oratio- 
nem  Lentuli  ap.  Lucan.  principio  lib. 
V.  ubi  inter  alia  :  '  non  unquam  ptr- 
didif  otdo  Mutate  sua  jura  solo  :  niac- 
rentia  tecta  Caesar  liabet,  vacuasque 
donios,  legesque  silentes,  Clausaque 
justitio  tristi  fora  :  cuiia  solos  Ilia 
vidpt  Patrcs  plena  quos  urbe  t'ugavit. 
Ordine  de  tanto  riiiiiquis  non  exulat, 
hie  est.'  Idem. 

Causa  non  Pompeio]  Ego  vero  liaec 
non  capio.  Quid  est '  caussae  deferre 
Aumniam  imperii :'  Ilia  igitur  impe- 
ravitr  Exercitus  duxit,  instruxit .' 
N'lga-.  Nosarbitramnrfiiisse:  caussa 
nomini»,  Pompeio.  Illiid  sane  constat, 
regimen  et  iuiperiuni  in  lioc  bello  de- 
latum  ad  Pompciurn,  idque  (ut  Vel- 
leius  per  me  nunc  dicitj  caussa  t'ama; 
etnominis  Pompciani.llleenim  trium- 
phis  victoriibque  releber,  et  in  ore 
omnium  Magnu'^.  lycntuliis  ipse  Con- 
sul, qui  more  majorum  alio({ui  dux, 
apud  Lucanum  auctur  hnjiis  scutcii* 


tix  :  '  CoMfulite  in  medium,  Patres, 
iMagnumquejiibeteEsse  ducem.  Lae- 
to  nonun  clamore  Senatus  Excipit, 
et  IMagno  latum  patria'que  suumque' 
Iinposuil.'  Cipsar  ui.  Civil,  in  ora- 
tionc  Ribnli :  '  Potestalem  se  ejus 
rci  nullam  habere:  propterea  quod 
de  Concilii  scntentia  summam  belli 
rerun)que  omnium  Pompeio  pcrmise- 
rint.'  Lipsitts.  Cuusce  non  Pompiio] 
\'iri  summi  isthar-c  mutant;  tanquam 
caus>a^  defeiri  nequeat  sumnia  im- 
perii, ignara;  scilicet  imperare,  exer- 
titum  ducere,  instrucre,  .ic.  *  Sed 
nihil  tanicn  vctat  auspicia  esse  penes 
canssam,  ducatum  vero  penes  Pom- 
peium :  ut  pra;  se  ferat  auctor,  non 
tam  militasse  Cousules  Senatumque 
Pompeio  cjusque  arabitioni,  quani 
caussas  sua;  publica;.  De  auspiciis 
multa  diximus  in  Discursibus  ad  Ta- 
citum  prioribus.  Et  tale  quid  etiam 
respexit  in  restituendo  Capitolio  Hel- 
vidius  Priscus,  de  quo  nonnulla  signa- 
vimus  ad  librum  quartum  Historia- 
rum  Taciti  cap.  9.  Loco  autem  isti 
interpretkndo  unice  facit  Lucanus 
limine  libri  v.  '  docuit  popnlos  vene- 
rabilis  ordo  Non  Magni  partes,  sed 
ALignum  in  partibus  esse.'  Gruter. 
Causa'  non  Pompeio^  Nihil  hie  mutan- 
dum.  Sensusest:  Pompeio  delatnm 
imperium,  non  quod  ei  faveret  sena- 
tus, sed  quod  causa  ejus  videretur 
justior.  Vidit  hoc  (irutcrus;  vidit 
et  (lillotius  apud  Savaronem  in  eru- 
dito  ad  Sidoniuni  commentario,  lib. 
III.  Epist.  s.  ubi  nmltis  banc  lectio- 
nem  conlirmat.  Vossius.  ('ausa  non 
Pompeio]  Gronovius  Diatrib.  ad  Stat, 
lib.  III.  silv.  III.  c.  32.  legit:  Cams<e 
nomine  Pompeio,  ifc.  id  est,  ut  ipse 
caussani  Senatus  tueretur,  subintel- 
lige,  non  ut  imperaret,  vel  polins  do- 
rainaretur,  cum  contra  Cicsarem  8ui 
Dominum  assererent.  Boedtr. 

Sihil  relictum  a  Casarc]  Vide  quatn 
dissentiat  Plutarchus  in  Antonio. 
Manutius.  I^iliil  relictum  a  CoeMre] 
Ita  quidem  prw  se  leiebat ;  sed  foT- 


HISTORIiE   ROMANS    LIB.    II.   49. 


375 


tasse  verissimiini  est  judicium  Plutar- 
clii  in  Antonio,  Cicsari  bclluin  piidcni 
et  vehementer  cupicnti  fiiisse  ;  quip- 
pe  cjueni  stimularct  epcos  anapt^ydpriTos 
apxvs,  Kol  ■K(pifjLavT]s  iirtOvjj.ia  toG  irpui- 
Tov  tivai  Kat  fiiyKXTov  :  inexplchilis  im- 
perandi  amor,  et  insaua  principatus  cupl- 
ditas.  Cujus  tcgcnda%  juiisque  titulo 
exornanda!,  uiaximas  interim  occasio- 
nes  Pompeiani  praebiiere  homini,  quod 
jiegari  non  potest.  Boeder. 

Justo  esset  ferocior]  Marcelliim  in- 
teUigit,  cnjus  ferociam  preesertim  eti- 
am  ex  Appian.  ii.  licet  intelligerc. 
Porro  uterque  Cos.  ideo  cieati  erant, 
quia  Caesaiem  summo  odio  proseque- 
rentur  :  notante  eodeni.  Idem. 

L.entuluSj&c.'i  Propter  magnitudi- 
nem  scilicet  seris  alieni  :  nam  his  ni- 
miruni  '  civili  bello  opus,'  sive,  ut 
apnd  Sallustium  notantnr,  '  his  pcr- 
dita  republ.  opus  est.'  Caesar  Bell. 
Civ.  I.  '  Lentuliis,'inquit, '  aeris  alieni 
magnitudine,  et  speexercitus  ac  pro- 
vinciarnm  et  regum  appellandorum 
largitiouibus  movetur  :  seque  alterum 
fore  Syllam,  inter  suos  gloriatur,  ad 
quern  summa  imperii  redeat.'  Idem. 

Tantummodo  contentus'\  Hoc  usque 
«d  verbum  decreverut  parenthesi  se- 
jungendum  opinor  a  reliqua  periodo, 
adhibita  etiam  correctione  quadam, 
alioqui  tota  comprehensione  satis 
aptc  non  cohaaret.  Quod  utjudicari 
commodius  possit,  verba  ipsa,  qua 
mihi  probantur  et  distinctione,  et  cor- 
-rectione,  rccitabo:  Ui  deinde,  spretis 
omnibus,  quce  Casar  postulaverat,  Ctan- 
lummodo  enim  contentus  cum  una  legione 
titubim  retinere  proviitcice,  pricatus  m 
ttrbem  venire,  et  se  in  petilivne  consulatus 
suffragiis  P.  R.  committere  decreverat,) 
ratus  bellandum  Ccesnr  cum  exercifu 
Rubicouem  transiit:  Cn.  Pompeiua,  Con- 
sulesque,  et  major  pars  Senatus,  relicta 
■urbe,  ac  deinde  Italia,  transmisere  Dyr- 
thachium.  Manut. 

In  urbeni]  Et  consulem  se  creavit, 
Floro  :  Dictatorem  Eutropio  :  neu- 
ter recteetordinc.    Consule  Dionem, 


Piutarchum,  Appiannm.  Schegk. 

Et  se  in  petitione,  lfc.'\  Verba  quaj 
praicedunt,  et  ipsa  sententia  postulat, 
nt  Icgatur, committere, decrevere :  ratua 
bellandum,  ifc.  Ursin. 

Commitierct,  dccrevcrel  Hire  est 
scriptura  exemplaris  scripti;  agitur- 
que  de  decreto  Senatus  :  alii  nobis  og- 
gesserunt,  decreverat  retinere:  at  id 
natuui  omnino  circa  pulpitum  Burr 
rerii.   Gruf. 

Rubiconem]  Flaminiae  flumen.  Quou- 
dam  Italiae  Galliaeque  terminus. 

lielictaurbe]  Describit  eam  ex  urbe 
fugam  grapliice  Dio  xli.  Caeteriun 
an  prudenter  a  Pompeio  factum  sit, 
quod  Urbcm  Italiamque  reliquit,  nou 
una  erat  sententia.  Quidam,  inquit 
Plutarchus  in  Pompeio,  «V  tois  apiaTois 
TiQivrai  (TTpaTriyriiJ.aaiv,  in  optimis  belli 
consiliis  ponunt,  Pompeii  ex  Italia  dis- 
cessum:  '  Ipse  Csesarmirabatur,  quod 
relicta  munita  urbe,  cum  pra>sertini 
ex  Hispania  copias  exspectaret,  ma- 
rique  polleret,  Italia  tamen  excede* 
ret.  Cicero  etiam  reprehendisse  fer- 
tur,  quod  Thcmistoclis  potius  consi- 
lium quam  Periclis  imitatus  sit  Pom- 
peius,  cnm  tamen  tempora  hujus  ca- 
sus non  illius  exemplum  suppedita- 
rent.'  Quod  peritissimorum  viroruni 
judicium  non  videtur  de  nihilo  :  cum 
prajsertim  non  tarn  consilio  Pompeii 
quam  impetu  Pompeianorum  suscep- 
ta  profectio  videatur.  Potest  tamen 
opponi :  Pompeium  illis  popuUs, 
regibus,  tetrarcliis,  dynastis,  quorum 
amicitia  nitebatur  propiorem  factum, 
Casarem  in  adversa  et  inimica  loca 
perlicere  debuisse.  Sed  imbellem 
illain  gentium  multitudinem  Pora- 
peius  cum  Cassariani  militis  bello  in- 
durati  peritiaet  virtute  debebat  con- 
tendere; simul  illud  reputare,  mino- 
rem  ubique  esse  cedeutis  auctorita- 
tem,  et  qui  recedat,  fugere  crcdi. 
Certe  non  omisit  Dio  notare  talem 
eventum  xi.i.  p,  178.  Uoi^vriios  n\v  olv 
rrjv  Tf  iraTpiSa  iced  r-ijv  ^AAtji'  'IraXlav 
ovTws  i^eMiTf,  irdina  ra  ivMTimaTO,  TO?r 


87G 


NOT^   VARIORUM   IN    PATERCULI 


lepScrOfv,  Sre  ^s  aMtv  4k  rfjs  'Acrlas  Kwri- 
wXfvfff,  Koi  tKtififvos  Kol  ■Kpd^as,  aip' 
iwfp  Kol  T7V  Ti'X';''  f ai  tV  S6^av  &mi- 
iraXov  itcrijiraTO  :  Atquc  ita  Pumpeius 
patriam  omnemque  Italiam  relii]uit,longe 
illc  quidcm  diversa  ac  plane  contraria 
iis  tnolHus,  qunm  anted  probarerat,  cum 
ex  Asia  rcdiret.  Ilaque  ct  fortunain 
et  CTistiiiiationetn  priori  contrarimn  nac- 
tus  est,  Boeder. 

Dyrrhachium']  Urbs  in  oa  MacetJoniae 
parte,  quaR  inciiinbit  mari  fladriatico. 

Cap.  50.  At  C<esar,  Sfc]  Qiiie  de 
Domitio,  item  de  oratione  Ca?saris  in 
urbe  liic  nieniorantur,  piaster  Dio- 
iiem,  Appianum,  Plutarchiiin,  piie- 
sertini  ipse  diligenter  exposnit  Bell. 
Civ.  I.  Not!  sunt  et  jam  supra  indi- 
rati  sciiptores  totius  civilis  belli  :  e 
qiiibns  deinceps  ea  tantuni  mntiialji- 
innr  qua;  nostro  instituto  opportuni- 
(ira  videntur.  Boeder. 

Legionibusque]  Caesar  in  hac  re  le- 
giones  non  numinat,  sed  cohortes 
XKXUI.  qn*  nonduni  fuisse  videntur 
sub  legionum  snaium  signis.  Sunt 
auteni  ilia;  ipsa-  cohortes,  quae,  in  ju- 
dicio  .Milonis,  praesidium  jiidicibus  et 
Pompeio.  Lucanus  ad  Domitium  : 
'  tna  classiea  servat  Oppositns  quon- 
tlani  polluto  tiro  Miloni.'  Ubi  mi- 
rum  nisi  scribendum,  puUato,  id  est, 
sordidato  et  reo.  Talis  enim,- Roma- 
no 1  itu,  eorum  vestis.  Pollntum  au- 
tem  cur  appellet  ?  quianc  poUutura  il- 
ium et  f(x;dum  interemitr"  Lipsius. 

Corfinii']  Oppidura  in  Pelignis. 

iMassilid]  Celebre  Massiliie  nomen, 
tujus  diseiplinam  atque  gravitatem 
non  solum  Grstciap,  sed  baud  scio  an 
ctmctis  gcntibus  antcponendam  jure 
dicam.  Cicero  pro  Flacco.  EtTacitus 
ait,  '  Locum  Gracca  comitate  ct  pro- 
vinriali  [)arciuioniH  mistuni  et  bene 
compo'-itiim.'  Mollitiei  tamcn  nomen 
♦Ijffcrt  Atlien*us,  quia  credebantur 
yuv<UKonaOe7v.  Hinn  Plauto  '  Massi- 
Licnaes  mores,'  niollc*,  ct  (cum  Appn- 
Itio  loquorj  '  partiarii.*  Schegk. 
Quam  conailio  ^udentior]  Melius  sc 


medios  et  neutrius  partis  praestitis- 
sent  hoc  tempore  Massilienses.  Certe 
si  uUum  tempus  cuiquam  civitati 
adiapopiav  suasit,  hoc  videttir  illud 
fuisse.  Utrique  obstricti  erant,  Pom- 
peio Caesarique  :  nee  de  justitia  caus- 
sae  aliquid  certi  in  re  perplexa  vi* 
dere  licebat.  Atque  etiarasi  Pom- 
peii vetustiora,  Caesaris  recentiora 
essent  nierita,  par  tamen  obligatio 
gratiam  et  fidem  ex  apquo  postulabat. 
Itaque  honcsta  sane  fuisset  oratio, 
prudensque  consilium,  quod  praefere- 
bant  initio  apud  Caesarem  Bell.  Civ. 
lib.  I.  '  Intelligere  se  divisura  esse  P. 
R.  in  partes  duas  :  neque  sui  judicii, 
ncqne  suarum  esse  virium  discernere, 
ntra  pars  justiorem  caussam  habeat : 
principes  vero  esse  earnra  partium 
Cn.  Pompeium  et  Caesarem  patronos 
civitatis  ;  quorum  alter  agros  Volca- 
rum,  Arecomicorum,  et  Helviorum 
publice  iis  concesserit ;  alter  bello 
victas  Gallias  attribuerit,  vectigalia- 
que  auxerit.  Quare  paribus  eofum 
beneticiis  parem  se  quoque  volunta- 
tem  tribuere  debere,  et  neutrum  eo- 
rum contra  alterum  juvare,  aut  urbe 
aut  partibus  recipere.'  Hoc  respon- 
8um  etiam  Dio  vocat ;  airdKpLaiv  o|io- 
lxvr\fx6vivTov.  Sed  mox  Pompeianis  se 
partibus  adjunxerunt,  eaque  re  iram 
Caesaris  asperarnnt.  Quem  errorera 
nee  Strabo  omisit  notare  lib.  iv.  rip 
Kpar7)6(vrL  fitpfi  irpocTdffievoi  t^v  ttoXXV 
rrjs  fvSatfiovlus  ant^aKov :  cum  parti 
%ncta  se  adjunxissent,  plerumque  felici' 
tutis  suce  perdidere.  Scilicet '  arbitria' 
volebat  agere  Massilia  '  principalium 
arniorum,'  ut  Velleius  judicat,  quia 
diim  Pompeium  seqnitur,  Caesaris 
caussam  damnavit  :  neque  prudenter 
fidem  alteri  approbare  conata  est, 
quam  utrique  debcbat :  sicut  nec  ilia 
para  rcsponsi  satis  prudens  crat,  cum 
Caesaris  consilia  se  morari  velle  pro- 
fitcrcntur,  autcquam  satis  expendi^ 
sent  suaH  ad  morandum  vires  opes- 
que.  Undc  Vclleiana  iirlKpi<ns  ilia 
(ubnascitur :  '  Principalibus  armis  ii 


HISTORIiE   ROMANCE   LIB.   II.  61. 


377 


«e  debent  interponere,  qui  non  pa- 
renteni  coercere  possiint :'  quasi  <li- 
ceret,  Si  Massilienses  iis  instincti  fu- 
isseut  opihus,  quibus  Caesar  potuisset 
terreri  compescique,  turn  sane  qui- 
vissent  dicere.  Abstiiie  portibus  nos- 
tris,  Cjrsar  ;  omitte  anna  adversus 
Pompeium,  excede  finibus  nostris, 
aut  pacato  habitu  ingredere.  Nunc 
stultitia  erat  leges  dicere  ei,  qui  ai- 
niorum  minas  armis  eludere  posset. 
Miseratione  interim  dignissima  est 
optima  et  de  Romano  nomine  praecla- 
xissimemerita  civitas.  Quare  Cicero 
OflBc.  II.  8.  serio  deplorat  'in  trium- 
pho  portatam  earn  urbem,  sine  qua 
nunquam  Romani  imperatores  ex 
transalpinis  bellis  triurapharant.'  Id 
quod  indignissimuni  merito  viris  bo- 
nis videbatur:  non  debebat  enim  tri- 
uropho  ostentari,  quod  miseratione 
nicEStitiaque  publica  potius  abscondi 
merebatur.  Boeder, 

Principalium]  Id  est,  quae  a  princi- 
pibus  viris  sumebantur. 

Arbitria  captans'}  Trogi  Epitoma 
exordio  historiae,  '  Populus  nullis  le- 
gibus  tenebalur,  arbitria  principum 
pro  legibus  erant.'  Schegk. 

Coercere  possunt]  Ergo  jure  quies- 
cant  inferiores.  Livius  lib.  ix.  14. 
de  Papyrio  :  '  Signa  inde  ferre  jussit, 
et  copias  eduxit ;  vanissimam  incre- 
pans  gentem,  quaa  suarum  impotens 
rerum,  prae  domesticis  seditionibus 
discordiisque  aliis,  niodiim  pacis  ac 
belli  facere  aequum  censeret.'  Ubi 
BOS  plura  liujns  comniatis.  Gruterus. 

Remissi  ad  Pompeium]  Ita  ab  initio 
capitis  '  Domitiuni  captum  aliosque 
qui  voluerant  abire  ad  Pompeium 
sine  diiatione  dimisit.'  Qua  re  et 
gloria  non  parum  et  insigne  ad  res 
gerendas  momentum  sibi  peperit 
Caesar,  sicut  Dio  animadvertit.  Mo- 
derationis  liujus  exemplum  etiam 
npud  Suetonium  habemus  Caes.  lxxv. 
'  Denuntiante'  enini  '  Pooipeio,  pro 
bostibas  se  habiturum,  qui  Reip.  de- 
fiiisftent :  ipse  medios  etneutrius  par- 


tis, suorum  sibi  numero  futuros  pro- 
nuntiavit.  Quibus  autem  ex  com- 
niendatione  Pompeii  ordines  dederat, 
potestatem  transeundi  ad  eum  omni- 
bus fecit.'  Prudenter  sane,  nam 
quid  invitis,  id  est,  infidis  auxiliis 
fidas  ac  adjutoribus  i  Nam  et  seg- 
nius  tua  imperia  exeqaentur,  et 
quamprimum  poterunt,  discesslone 
ac  desevtione  te  nudabiint.  Ita  sunt 
homines :  cogentem  fugient,  non  in- 
vitantem  sponte  sequentur.  Censetur 
enim  ibi  plus  juris  esse  ac  fortunae, 
ubi  minus  est  coactionis.  Boeder. 

Cap.  51.  Castris  Pompeii']  In  Ms. 
fuit,  caslris  Pompeio  relinerelur.  Nee 
fuit  mutandum.  Retinere  autem,  pro 
simplici  tenere,  etiam  apud  Florum 
lib.  II.  cap.  ultimo :  sive  potius  lib. 
III.  c,  1.  Sic  enim  optime  in  editione, 
quam  habemus,  principe  distinguitur. 
Verba  Flori  haec  sunt :  '  Provinciam 
P.  R.  non  bello,  sed,  qnod  est  aequius , 
hareditario  jure  retinebat.'  Vossius. 

Tetrarcharum]  Tetrarcha  Graeca 
voce  denotat  eum,  qui  quartam  regni 
partem  obtinet.  Herat.  *  modo  Re- 
ges  atque  tetrarchas,  Omnia  magna 
loquens,'  &c. 

Quo  minus  ct  cum  vellet]  Meo  animo 
rectius,  et  quo  vellet:  alterum  quam 
vim  habeat,  (non  pudet  fateri,)  ne- 
scio.  Acidal.  Quo  minus  ct  cum  vellet] 
Lego,  Quo  minus  eo  cum  vellet,  Sfc. 
Nimirum  Brundisium.  Vossius. 

Sed  inopia  obsidentibus]  Mira  tamen 
tolerantia  Caesariani  sustinuere  illaiu 
inopiam,  dictitantes  :  '  prius  se  cor- 
tice  ex  arboribus  victuros,  quam 
Pompeium  e  manibus  dimissuros.' 
Caes.  Bell.  Civ.  iii.  Sueton.  Caes. 
Lxviii.  Plutarch.  Dio  xLi.  AppiaiJi 
Bell.  Civ.  11.  Boeder. 

Turn  Bidbus  Cornelius]  Observate 
Politici.  Mira  et  audaxhasccorrup* 
tio,  sed  sine  qua  perierat  Caesar.  Ta- 
lia  firmiter  et  pertinaciter  tentanti 
vix  deest  successus.  Idoneum  air* 
tern  instrumentum  hie  Balbus,  quia 
amicus,  et  ab  interiore  nota,  Leutulo. 


378 


NOTE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


Ipse  ad  Ciccionem  (inter  Epistolas 
ad  Atticum  lib.  viu.  cp.  15.)  '  Quod 
Lentuliim  Consulcm  incum  volnisti 
hie  rcmancrc,  Ca;sari  Kratum,  iiiilii 
vero  giatissimum  iiicdiiiii  fidius  fe- 
cisti.  ?sam  ilium  tantl  facio,  qui  iion 
Cxsarem  niagis  diligani."  Et  plura, 
qiKt  addit.  Lipsius.  Balbits  Cornelius] 
Oinniuin  sua  ivtate  ditissinius,  et  qui 
morions  pop.  R.  viritim  vicenos  qui- 
iios  denaiios  Iciravit.  Dio  Ub.  xlviii. 
Pliu.  \ii.  Ejus  patruus  Plinio  lib. 
V.  c.  5.  et  Asiiiio  Epistola  ad  Plan- 
cuni  apud  C'iceroneni  iioniinatus. 
Schcgk. 

Hi!ipaniensis~]  Vnlgo,  Non  Hispanicr, 
Asm  7iatus.  Uispaniensis]  Mibi  vide- 
tur  Icgcnduni,  non  Jlispaniaisita:  natits. 
Burrcr.  Hispaniensis]  Subobscuiuni 
Jioc  videtur :  quod  si  legas,  mdus  es- 
set,  id  est,  Consuleret,  et  splcndoreni 
affcnet,  ipseque  Caesaris  gratia  po- 
tens  et  clarus,  non  dico  in  Hispania 
sua  fici  ct,  sed  homo  Hispanus  et  pon- 
tificatiim  et  consulatiim  postea  adi- 
pisceretur;  planius  erit.  DIanut. 
Hispaniensis]  Obscurum  ait  Aldus  : 
vere.  Sed  quantula  lux,  quam  ipse  at- 
fert '.  Legit,  natus  essct:  id  est,  inquit, 
'  Consuleret  et  splendorem  alTeiret.' 
Sed  sic  quoque  locus  paruni  splendet : 
quem  in  clariorem  fortasse  niagis  da- 
bit  no«ter  Phoebus.  Ille  suadet,  qui- 
hus  non  Hispaniensis,  sed  Hispanus. 
Affirmo  ita  se  rem  habere.  Hac  au- 
dacia,  ait  Velleius,  effectum,  ut  Bal- 
bus  ille,  non  dicam  civis  e  Latio  aut 
incola  Hispaniae  saltern, sed  vere  His- 
pauus  et  externus,  Roma;  perveniret 
ad  sacerdotiuni  et  trinmplium.  Certe 
hoc  novnni.  Nam  plene  civibus,  hoc 
ju»  magistratiMun  et  irnpcriorum  tan- 
turn.  l*liiiiu»  clare  ab  hac  sententia, 
(le  Africa  et  Garamantibus  lib.  v.  c. 
^5.  '  Omnia  arniis  Roniani'>  superata, 
eta  Cornclio  Halbo  triumphata,  uniiis 
omnium  externo  ciirru  et  Quiritium 
jure  donato.  Uuippc  C^adibus  nato 
civitas  Romana,  cum  Balbo  majorc 
patruo,  data  est.'    Atquc  idem  de 


Balbo  majorc,  lib.  vir.  c.  43.  *  Fult  et 
Baibus  major,'  inqnit,  '  Consul,  pri- 
mus extcrnornm,atque  etiam  in  Oce- 
ano  genitorum,usus  illo  honore,  quern 
majores  Latio  quoque  negaverunt.' 
'S  idesne  exteros  non  admissos  ad  ma- 
gistratus,  etsi  in  civitatem  admissos  ? 
In  utroquc  igitur  Balbo  hoc  novum. 
In  altero,  quod  Consul  primus  exte- 
rorum  ;  in  altero,  quod  Pontifex  et 
Triumphalis.  Sed  de  vocum  quoque 
discrimiuc  (proprie  enini  et  signate 
Velleius  scripsit)  addam.  Sosipater: 
'  ('um  dicimus  Hispanus,  nomen  ua- 
tionis  ostendimus ;  cum  auteni  His- 
paniensis, cognomen  eorum  qui  pro- 
vinciam  Hispaniani  incolunt,  etsi  non 
Hispani,'  Martialis  :  '  Ne  Romam, 
si  ire  decreveris,  non  Hispaniensem 
librum  mittamus,  sed  Hispanum.' 
Idem  discrimen  passim  apud  scrip- 
tores  in  Siculo,  et  Siciliensi ;  Graico, 
Grapciensi ;  Germano,  Germanicia- 
no  ;  et  talibus.  Vide  Festum  in  CO' 
rinthicnscs.  Lipsius.  Legitnr  etiam, 
non  Hispania  Gadibus  natus.  Hispa- 
niensis] Foede  corruptus  locus.  Si 
ejicere  ista  liceret,  sed  Hispanus; 
item  factani  habtbam  :  quibus  homo 
Hispanice  Gadibus  natus,  in  triumphum. 
Alias,  mutabam  :  natus,  ab  Hispanis 
in  triumphum.  Quod  sic  probo,  ut 
quod  pauUo  plus,  quam  niliil.  Etiam 
trajeclio  milii  tentata  :  quibus  homo 
Hisi)anus,  et  HispanicB  Gadibus  natus, 
in  triumphum.  Eanique  non  asper- 
nandam  putein.  Objectum  enim  illi, 
Gadibus  natum  esse,  in  accusatione, 
ut  minus  honorificum,  ex  Ciceronis 
oratione  pro  eodem  paret.  Occur- 
ruiit  et  nunc  alii  modi,  quos  piemo, 
lie  sine  modo  vanuni  hoc  divinandi 
genus  habeam.  De  ipso  Cornelio 
Balbo,  quern  suo  modo  Nostcr  Bal- 
buni  ("ornelium,  verso  nominum  or- 
dine,  ut  in  aliis  plerunque  (et  hoc  pri- 
deni  homines  docti  accurate  nota- 
runtj,  multa  pVicclaraTullius  memo- 
rat  loco,  quem  dixi  :  sed  ante  haec 
tempora,  et  hoc  facinus.  A,cidal, 


HISTORr^   ROMANS   LIB.   II.   52. 


379 


Consularis]  Hoc  est,  consul.  Etsi 
enim  consularis  vix  alitcr  sumitur, 
quain  pro  exconsule  :  si  oiigineni  ta- 
nien  vocis  consideies,  quemeunquc 
extulit  consulatus,  sen  euni  gerat,  seu 
gesserit,  iccte  euni  ronsulaii  dii^ni- 
tate  insigiieni,  ac  proiiide  virum  dix- 
eris  consuiareui,  sivc  consularis  dig- 
nitatis.  Vossius. 

Pompeianis  prospero]  Adeo  quidem 
ut  Caesar  diceret:  'Actum  de  nobis 
erat,  si  hostis  scivisset  victoria  uti.' 
Vide  scriptores  paiilo  ante  laudatos. 
Boeclerus. 

Cap,  52.  Neque  Hercules']  Abso- 
hite  Livius  lib.  xxii.  '  Neque  Her- 
cules niontibus  his  ab  transitu  Pceno- 
rnm  ullo  Veragri  incolffi  jugi  ejus 
norunt  nomen  inditum.'  Apuleius 
Miles.  II.  *  Et  velieni  Hercules  ma- 
teriam  reperire  aliquani.'  Schegk. 

Salubrius  fitit]  Ita  etiam  Appianus 
judicat.  Certe  etiam  alterum  istud 
consilium  '  trahendi  belli'  prorsus  e 
re  Pompeii  futnrnm  erat :  sicut  clare 
Plutarchus  explicat.  Sed  Pompeium 
non  tam  'impetus  suus,'  quod  hie 
Velleius  dicit,  quaui  fatalis  suorum 
temeritas  in  noxia  consilia  et  exitium 
praRcipitavit,  Boeclerus. 

Dignatione]  Male  Robertas  Titius, 
dilutioni.  Schegkius  recte  dignatione 
partium  in  dies.  Dignatione]  Hoc 
pacto  plana  et  promta  sententia  Gry- 
■phiuni  secutus  edidi.  Voce  dignnti- 
onis  usiis  Cicero  lib.  x.  ad  Atticum, 
et  Tacitus  sa'pe.  Schegk. 

Ip<!is]  //jsnegendum  puto;  ut  ad 
Pompeium  referatiir.  Burrcr. 

Aciem  P harsuUcam]  Yide  Cjcs.  Bell. 
Civ.  III.  Plut.  Ca?s.  et  Pomp.  Dion, 
xu.  Appiau.  Bell.  Civ.  ii.  Flor.  iv. 
2.  44.  &c.  Liv.  Epit.  in.  Lucan.  vii. 
aliosque.  Boeder.  Phavsalicam]  Phar- 
salia  regio  Thessalite.  Hinc  celebres 
campi  Pharsalici. 

Romano  nomini^  Est  in  Ms.  Romani 
nomini.  Opinor  etiam,  Romani  no- 
tninisditm  legl  posse,  fortassis  etiam 
debere. .  £(  colli%a]  Vulgo,ef  consilio. 


Rhenanus  putat  fortasse  legcndum, 
cotnmissa. 

Effossnmque]  Vulgo,  effusiim.  Effos- 
sumque]  Hoc  motio  cum  Hlicn.  et 
V.  N.  Jano  Duza  ad  illnd  in  Praeci- 
daneis  ;  '  Etfossos  oculos  voret  atro 
gutture  corvus,'  legendiim.  Error 
ex  promiscua  Fet  O  litteraruin  usur- 
patiouc.  Deinde  persislit  Velleius 
in  schemate.  Dixerat,  'collisa  inter 
se  duo  Keip.  capita  :'  subdit,  '  et  al- 
terum Rom.  imperii  lumen,'  sive  oca- 
lum,  '  effossum  esse.'  Maro  iEneid. 
in.  de  Polyphemo:  '  et  ad  aequora 
venit,  Luniinis  effossi  fluidum  lavit 
inde  cruorem.'  Laberius  apud  Agel- 
liuni:  '  Democritus  Abderites  Phy- 
.sicus  Philosophus,  clypeum  Consti- 
tuit  contra  exortum  Hyperionis,  Ocu- 
los crt'odere  ut  posset  splendore 
aereo,'  Et  Orosius  lib.  i.  c.  13.  'De- 
vorandas  crudeliter  addicebant,  at- 
que  informe  prodigium '  (Blinotau- 
rnm)  '  eftossis  GriEciae  luminibus  sa- 
ginabant.'  Quid  multa  circuitione  ? 
tam  in  prociivi  Veritas,  quam  olim 
cum  pluit  imber.  Schegk.  Effusum- 
que]  Orta  ha2c  lectio  ex  errore  editi- 
onis  Gryphianae,  et  aliarum,  quae 
effoswn  expressere.  Scoppius  igitur, 
Popma,  aliique,  effusum  omni  vi  pro- 
pugnaut.  MiLi  nihil  certius,  quam 
Velleitim  yeVvquvs^a  ejfossumque.  Hoc 
qui  negare  audeat,  neget  simul  esse 
Latinuni,  et  conjectaneo  plus  fidei 
adhibendum  asserat,  quam  Ms.  lec- 
tioni,   Vossius. 

Quam  omnes  partes]  Vulgo,  in  omnes 
partes.  Quam  omnes  partes]  De  de- 
mentia Juliana  sermo  est:  sed  quid 
ad  earn  dimissio  haec  in  partes  .■' 
Scribe  ut  omnes  paries.  Mens.  Ni- 
hil prius  Caesar  habuit,  quam  ut  om- 
nes adversarios  suos  incolumes  di- 
mitteret,  gladiis  et  militari  sajvitia; 
subdiiceret.  Hos  aiiteui  tales  vocat 
partes,  idque  '  militari  verho,'  inquit : 
quia  durum  vidcbatur  in  civili  dis- 
sensu  dicere /jos(s«.  L'snm  huj us  vo- 
cis  crebrura     alibi     uotavimus :   tu 


380 


NOT.E   VARIORUM    IN    PATERCULI 


hie  origincm  vides,  et  nondiira  tritutn 
id  salis  fuisse  hoc  signiticatu.  Ciir 
enim  alias  exruset  r  Quod  quidam 
■putrea  legiint,  sperno.  Ncc  enim  mi- 
liti*  aut  castionim,  sed  Curiae  hoc 
vcrbum.  Vide  etiam  an  non  aptius, 
militari  terho  ex  consuctudine  utar.  Ex, 
inquam,  pro  et,  copula.  Quae  enim 
hie  consuetudo  proprier  quinimo  hoc 
dictum  voluit,  nti  se,verbo  militari ; 
idque  ex  consuetudine,  et  quia  diu 
miles.  Lipsius. 

Dimitteret]  Lipsius  arbitrabatur, 
militare  illud  verbnm  esse,  partes. 
Itaque  emendabat,  quam  id  omnes 
partes,  ifc.  Potius  militare  id  verbum 
esse  censeo,  dimitteret.  Virgilius  xii. 
ardui  operis  :  '  Juturnamque  parat 
firatris  dimittere  ab  armis-'  Ubi  Ser- 
vius  :  '  Per  transitum  '  (inquit)  '  his- 
toriae  usus  est  verbis.  Nam  qui  ab 
exercitu  relaxantur,  ab  armis  dicun- 
tur  dimitti.  Sallustius  de  Appio,  ubi 
eum  Cotta  in  concione  ab  exercitu 
cogit  abscedere,  dicit  se  ejus  opera 
non  usurum,  eumque  ab  armis  dimit- 
tit.'  In  Velleii  vero  verbis,  «<,  intel- 
liges,  non  repones.  Voss.  Dimitteret] 
Sensus  fuerit :  Nihil  prius  habuit  Cae- 
sar, postr|uam  in  sua  manu  victoriam 
iotellexit,  quam  ut  omnem  inimici- 
tiam,  partiumque  odium  ex  animo  ab- 
jiceret ;  ncque  jam  Pompeianos,  ut 
hostes  suis,  neque  suos,  ut  Pompeia- 
nis  hostes,  sed  utrosque  ut  civescon- 
siderabat,  adeoque  veluti  simnl  et  se- 
mcl,  tanquam  dimissis  a  bello,  tinem 
odii  noxaeque  indicerct.  Alluditur 
ad  Cecsaris  vocem  :  '  Miles  parce  ci- 
vibus.'  Kcre,  non  iit  partes  adversas 
nominat  Pompeianos,  ncque  se  ut 
diversa;  parlis  considerat,  sed  civis 
cicibua  viilt  |>arci.  Boeder. 

Etna  IJrutum]  Eliam  Plutarchus 
in  Caps,  et  Dio  fine  xi.r.  Statim  in 
coraparationera  ingratitudiuis,  qua 
postea  Brutus  violavit  conscrvatorem 
suum,  sententiam  acuit.  Timuerat 
Ccetar  Bruto,  cum  non  compareret : 
ftalvamqae  poetea    gavUns    beuigne 


exceperat.  Idem. 

Cap.  .5a  Quos  comites]  Vu1go,^M 
victores  darent  comites.  Quos  comitet] 
Hoc  equidem  ut  nunc  legitur,  tarn  in- 
telligo,  quam  si  natus  numquam  essem. 
Quod  si  sic  :  Quos,  victore  Ccesare,  co- 
mites ei  fortuna  aggregaverat ;  nihil 
erit  apertius.  Audax  conjectura  : 
fateor  :  aliquanto  tamen  eorum  auda- 
cior,  qui  illud,  victores  darent,  de- 
lent.  Manut.  Quos  victores]  In  aliis 
libris  duse  istae  voces,  victores  darent, 
non  reperiuntur  ;  et  recte,  ut  censet 
Lipsius  :  repetitae  enim  sunt  e  supe- 
rioribus  lineis.  Aldus,  quos  victore 
Casare,  comites,  ifc.  Quos  comitesi 
Audaces  viro  docto,  qui  verba  victO' 
res  darent  delent,  ille  mihi,  qui  re- 
cepit :  repetita  namque  ex  praece- 
dente  \evs'a,  victor  jam  daret.  Schegk. 

Aliis  ut  Parthos']  De  Parthis  etiam 
Appianus.  Sed  refutat  earn  senten- 
tiam Dio  principio  lib.  XLii.  idem  qui 
gravi  observatione  perplexitatem 
Pompeii,  et  ex  perplexitate  despera- 
tionem  arguit.  Didicerat  alias  Pom- 
peius  in  adversis  b*ene  sperare,  idque 
tanto  viro,  tantaque  indole  ac  expcri- 
entia  dignum  erat.  Nunc  omnem 
spem  abjicit,  cum  tamen  multa  ad 
sperandum  et  resurgendum  superes- 
sent.  .Scilicet  antea  adversos  casus, 
antequam  acciderent,  praeviderat,  et 
quid  facto  opus  foret,  si  occidissent, 
meditatus  erat :  nunc  certa  spe  vic- 
torias praerepta,  inopinato  casu  per» 
culsus,  consilium  timore  et  conster- 
natione  perdidit.  Vide  ipsam  Dio- 
nis  super  ista  re  (piXocrocpiav.  Boeder. 

Sed  quis  in  adversis,  ifc]  Pleni  sunt 
auctorum  libri  talibus  scntcntiis : 
quippe  id  argumentum  locis  Rhetori* 
cis  opportunum  est  cumprimis.  Hie 
Rhetorum  campus.  Caisar  in  hoc 
ipso  scelere  /Egyptio  commemorando 
Bell.  Civ.  lib.  iii.  '  plerumque  in  ca-^ 
laniitatc  ex  amicis  inimicoa  existere' 
notat.  Idem. 

Mytilenis]  Urbs  Lesbi,  a  qiu>  tota 
liodie  insula  nomeu  accepit. 


IliSTORIiE    ROMANCE   LIB.   II.  55. 


381 


Mgyptii  mancipii]  Senec.  ep,  iv. 
'De  Pompeii  capite  Pupillus  et  spa- 
do tulere  sententiam.'  Item  de  brev. 
vit.  XIV.  *  Pompeius  Alcxandrina  per- 
fidia  deceptiis,  ultimo  mancipio  trans- 
fodienckim  se  praebnit.'  Boecl. 

Viri  in  id  evecti']  In  laiidibtis  Pom- 
peii, Jupiter,  lit  Inxuriat  iibif|ue  Ci- 
cero ;  cui  innatum  Pompeianaruni 
partium  araorem  Nosier  scripsit. 
Post  reditum  in  senatu  :  '  Cn.  Pom- 
peius omnium  gentium,  omnium  se- 
culorum,  omnis  memoriae  facile  prin- 
ceps.'  Ad  Quirites:  '  Cn.  Pompeius 
vir  omnium,  qui  sunt,  fuenint,  ernnt; 
virtute,  sapientia,  ac  gloria  princeps.' 
Acidal. 

Discordante  Fortuna]  Valdesignan- 
ter  et  iix<paTiKws  istam  fortuna;  discor- 
dantis  amideiriv  tractat  Dio  XLii.  p. 
210.  et211.  Adde  Lucanuni.fine  viii. 
Boeclerus. 

F^ellit  quinquenniutri]  Errorem  hunc 
errarunt  Plutarchus  et  Appianiis,  ut 
docuit  Sigonius  in  Fastis.  Schegk. 

Tarn  /ati/is]  Probum  est :  tamen 
editio  vetus,  tarn  felix.  An  fuit,  tarn 
Honfallax?  Lipsius. 

Cap.54.  Non  fuit  tamen  major]  Caes. 
tine  III,  B.  C.  et  Hirtius  bell.  Alex. 
Plutarch.  Cws.  Appian.  Bell.  Civ.  2. 
Suet.  Caps.  xxxv.  Fior.  iv.  2.  54.  &c. 
Liv.  Epit.  112.  Boeder. 

Utrique  summo'\  Siispicetur  aliquis 
membrura  deesse,  alleri  viortuo:  cui 
recte  subjnnctum,  alteri  superstiti. 
Etiam  meritis,  melius  quam  meritas. 
Lipsius. 

Ubique  nomine']  Vulgo,  ubique  Jubce 
tiomine.  Ubique  nomine]  Ego  hie  qnam 
recte,  aliorum  esto  judicium,  pro  Ju- 
btr,  restituo  vivens,  vel  vigens.  Ut 
aliquid  tamen  aptius  excogitari  pos- 
set, non  diffitear.  Manut.  Ubique 
nomine]  Titius  legit,  ubique  ibat  nomi- 
ne. Merito  rejicit  is,  qui  eum  confe- 
cit  Yvo :  atque  ipse  vult  deleri,  ut 
supervacuum,  Jubce  uomen.  Assen- 
tior,  etsi  baud  male  rescripseris,  ubi- 
que vivebat  nomine.  Lips.     Ubique  no- 


mine] Yvo  Villiomarus,  sive  Scallger, 
recte  rh  JubeB  delenduin  censuit. 
Non  est  tamen,  quod  nimium  emcn- 
datione  sua  glorietur.  Nam  et  ita 
jam  ante  eum  a  Grypbio,  Marneffio, 
Stephano,  aliisque  fuit  editum.   Voss. 

Bellum]  Hirtiu";  de  Bell.  Afric.  ce. 
terique,  quos  jam  .<;aepe  laudaviraus. 
Boeclerus. 

Ante  biennium]  Triennium.  Pro- 
fecto  triennium  est,  si  quidem  duxit 
earn  in  tcrtio  suo  Consulatu,  Plutar- 
cho  notatum.  Nee  tamen  muto.  So» 
lennes  ejusmodi  dissensus.  Lipsius. 

Locorumque]  Locoriim  inopiam  in 
victu  et  potu  intclligit.  Locommque] 
Quod  si  aquarumque.  Locorumque]  E- 
mendo,  liquorumque  inopia.  Ansa  er- 
roris  fortasse,  quod  olim  licorumque 
fiierit  scriptum.  Ita  enim  scribebant ; 
ut,  inicus,  pro  iniquus ;  cum,  pro  quum ; 
locutus,  pro  loquutus;  aliaque  id  genus. 
Siccum  illnd  Catonis  iter,  praeter 
alios,  eieganter  describit  Lucauus  lib. 
IX.  Pharsaliae.   Vossius. 

A  milittbus]  Depravatum  est  a  mili. 
libus,  in  ambitus,  vitio  scribae  postcri- 
oris.  Burrer.  A  militibus]  Cum  ia 
antiqua  editione  sit,  cum  summun 
ei  ambitus  dcferretur  imperium,  ^c. 
posset  legi,  cum  summum  ei  ab  illis 
deftrretur  imperium,  S^-c.   Ursiu. 

Uonoraliori  parere  maluit]  Clarius 
Appianiis  :  '  recusasse  '  Catonem  im. 
periuiu,  '  quod  adessent  legati  consu. 
lares,  cum  ipse  praetorius  tantum 
esset,  itaque  hie  quoque  kgum  ba- 
bendam  rationem,'  quod  apud  Plu» 
tarch.  in  Cat.  Min.  additur.  Paulo 
antea  legitiir  in  Nostro,  itinerum  lo- 
corumque inopia  :  rectissime.  Ne  quis 
correctionibus  indulgendum  hie  pu- 
tet.  Boeder. 

Cap.  55.  VnriaFortunam^i^c.]  Ferent 
hoc  pur*  et  Latiares  aures  ?  Spernunt 
nieae.  Lego  finniter,  prima  variafor* 
tuna,  max  pugnavit  sua.  .^cutc.  Initia, 
inquit,  belli  ambigua,  laetus  exitus  et 
a  fortuna  plane  Caisariana.  Kisit  eniiu 
semper  illi  viro,  et  in  bcllis  utiqiie 


382 


NOT^   VARfORUM    IN    PATERCULI 


visus  earn  habere  in  niancipio  et  po- 
testate.  Ipse  glori.itur  apud  pootani, 
quern  sensmim  et  honesti  acuniinis 
raussa  anio :  '  qiieni  niiniina  imm- 
quam  Destitmint,  de  quo  male  tunc 
Fortuna  nieretnr  Cnni  post  vota  ve- 
nit.'  Lipsius.  ^'aria  Fortunam,  Sfc] 
Ingcniosissinia  est  eniendatio  Lipsi- 
ine,  an  Acidalii :  Ibi  prima  varia  for- 
tuna, tiwx  pu§^navit  sua;  et  si  non  ita 
scripsit  auctor,  scribere  debuit.  Grut. 
Varia  Foritinam']  Enienda,  nt  superi- 
us.  ^ISiav  TuxTji'  alias  etiani  Ca?sari 
attribuit  Velleins.  Inio  et  Lucauus  : 
ut  lib.  V.  '  Paiiter  tot  icgna,  tot  ur- 
bes,  Fortnnanique  suam  tacta  telUire 
recepit.'  Vossitis.  [Lectio  tanicn  vul- 
garis toleraii  potest.] 

Hispanicnsc]  Vide  Hivtium  dc  bell. 
Hispan.  ceterosque,  neque  enim  to- 
ties  repetemus  satis  nota  cuivis  no- 
mi  na.  Bveclerus. 

Victus  ah  eo  Pharnnces]  Quia  hunc 
'Caesar  adgressus'  (Florus)  '  nno  et 
non  toto  praelio  obtrivit  more  fulmi- 
nis,  quod  uno  eodemque  niomerito 
vcnit,  perc'ussit,  abscessit ;  nee  vana 
pracdicatio  de  se  Ca^saris,  ante  vic- 
tum  hostem,  «piain  visum  :'  ideoque 
his  tribus  soltininiodo  verbis,  '  Veni, 
vidi,vici,'  victoriam  suissignificasse; 
eorumque  in  triumplio  inter  pompae 
fercula  postea  praetulisse  titulum 
(non  acta  belli  ostendens  sicut  caste- 
ris,  sed  ccleriter  contecti  nota)  tra- 
dunt  Die,  Pliitarcluis,  Appianus,  alii. 
Seneca  tamen  pater  Suasor.  1.  i.  imi- 
tatione  Tiisci  hac  tiia  protulisse  Cae- 
f'arem  sitrniticat.  Schcgk. 

A<l»truxit]  Scribeudiim  cum  Lipsio, 
nd^ruxerit. 

Kf«<iV'o  le  non  rccessnruin\  Sciiiret 
lebus  tani  diibiis  periciilurum  renie- 
dinm  sunt  ip*a  pcricnla,  nc'(|iie  Icme- 
rilas  vid«  ri  rlfbet  ncccssaiia  aiida- 
cta;  sive,  ut  arcuratissime  oniiiium 
Tacitus  loijuitur,  ubi  *  pr^'sidinm  ab 
aiidacia  mutuatur,'  qutni  virtus  jam 
lion  potest  eripcre.  Qua  dr  re  niulta 
uiulli,   quae   non    CNscribiuius.      Adi 


Scipion.  Amirat.  dissert,  polit.  ad 
Tac.  IX.  Boeder. 

A  duce]  Aliter,  C.  a  duce,  A  duce] 
Si  divinatio  locum  liabet,  emcndo, 
ceteriim  a  duce.  INIanut.  A  duce^  Ita 
fuit  in  Ms.  Aldus  emendabat,  caterum 
a  duce.  Quod  non  displiceret,  si  in 
Mss.  C.  soleret  pro  caterum  poni. 
Malim  ergo  Sed  a  duce,  8fc.  Vossius. 

Lnbienum]  Cujus  forti  ac  fideli  ope- 
ra usus  Ca'sar  in  Galliis.  Cicero  ad 
Tironem  :  'maximam  autem  plagani 
accepit'  ((?aesar)  'quod  is  qiii  suni- 
mam  auctoritatom  in  illius  cxercitus 
habebat,  T.  Labienus,  socius  sceleris 
esse  noluit,  reliquit  ilium  et  nobiscura 
est.'  Et  ad  Attic,  lib.  vir.  'Labie- 
num  T^poja  judico:  facinus  janidiu  nul- 
lum civile  prajclarius,  qui,  ut  aliud 
niiiil,  hoc  tantum  perfecil :  dedit  illi 
dolorem.'  Caussam  transitionis  ex- 
priniit  ipse  Caesar.  Scliegk, 

Cap.  56.  Omnibus,  ^-c.  igtiovitl  De 
elementia  sua  Caesar  ipse  gloriatur  E- 
pist.  ad  Ciceron.  '  Recte  auguraris 
de  me  (bene  enim  tibi  cognitus  sum) 
nihil  a  me  abesse  longius  ciudelitate. 
Atque  ego  cum  ex  ipsa  re  magnam 
capio  voluptatem,  turn  meum  factum 
probari  abs  te,  triumplio  et  gaudeo.' 
De  magnificentia  Cacsaris  in  muneri- 
bus  etiam  mentio  apud  Sallustium 
Orat.  II.  Idem. 

Naumacliice]  Spectaculum  hoc  lu- 
dicricertaminis,  euripis  effossis  ssepe, 
et  admissa  in  thcatrum  aqua.  Prodi- 
galitatis  hujus  etiam  alii  meminere 
auctores. 

Quiiujue  rgil  triuniphos]  Loquitur  de 
triuniphi  ferculis,  simulacris,  imagi- 
nibus  aliis  diversa  confectis  materia. 
Sueton.  c.  37.  '  Egit  diverso  qiiemque 
gcnere  et  a<lparatu.'  Ita  doctis  pla- 
citum,  Non  dissentit  IJio,  qui  ebur 
ad  His|)anicnscm  rctert :  'Sed  Fabio 
etiam  I'cdioque  (ait  lib.  XLiii.)  '  le- 
gatis  suis,  qui(pie  nihil  pro|)riis  aus« 
piciis  gesscrant,  triumpliandi  copiam 
Cccit :  qua  in  re  id  risnm  niidtuiu  ex» 
cituvit,  quod  ii.s  imagiiiibiis  ierculis- 


IIlSTORIyF-    ROMANCE    Llli.    II.   50. 


383 


que  nonntillis  non  eburneis,  sed  lig- 
neis  utebantur,'  Hincque  jocus  apud 
Qutnctilianuoi  eadeni  de  re  lib.  vi. 
'  Ut  Chrysippus,  cum  in  triiimpho 
CiEsaris  eborea  oppida  essent  trans- 
lata,  post  dies  paucos  Fabii  Maximi 
lignea,  Ihecas  esse  oppidonim  Caesa- 
ris  dixit.'  Agit  enini  de  triumphis 
non  Caesaris,  sed  ejus  iegatorum  :  et 
iiotum  ebur  ouinibus  triiunpliis  trala- 
ticium  fulsse.  Vir  clarissinius  hie,  pro 
citro,  legenduni  monet  cedro,  ut  pro 
iance  accipiatur  ;  quod  aperte  pugnat 
cum  verbis  Velleii  :  deinde  telum 
quod  torquet,  eadem  ratione  retor- 
queo.  Confer  inter  se  ex  variis  edi- 
tionibus  hxc  capita  Plinii  libri  xvi. 
cap.  43.  lib.  xii.  c.  3.  lib.  xv.  cap.  7. 
et,  ant  vebeinenler  tailor,  mecum 
vulgatani  det'endes.  Citreye  mensae 
mentio  apud  Ciceronem  in  Verrinis, 
et  citri  usus  jam  inde  cum  cedro  in 
sacrofumo.  Plinius  lib.  xin.  '  Rasi- 
le  argeutum '  capio,  simulacra,  fer- 
culaque  ex  argenteis  laminis  politis, 
levigatis,  non  ccelatis.  Catullus  : 
'  Transfer  omine  cum  bono  Limen 
aureoles  pedes,  Rasilemqtie  subi  fo- 
rem.'  Schegkius. 

Ex  citro'\  Torrentius,  ad  Suetonii 
Juliura,  legendum  arbitrabatur,  cedro : 
'  Nam  citrum '  ( inquit)  '  vix  suo  tem- 
pore novit  Plinius  :  tantum  abest,  ut 
universum  tiiumphi  Gallic!  instru- 
mentuni  citro  constiterit.'  Ubi  pri- 
mum  mibi  nionendum  arbitror,  quod 
Plinium  attinet,  apud  eum  passim 
lib.  XIII.  cap.  1.5.  et  sequentibus,  pro 
citrum,  libraries  iniperite  scripsisse 
cidruni.  Quo  vitio  iibique  fere  ca- 
lent  Mss.  et  vetus  editio  Parmensis 
anni  cijcccclxxvi.  solideque  adeo  id 
firmat,  quod  eandeni  arborem  dicat, 
quae  Gritcis  Bvof  vocatur.  Ut  ad  an- 
tiquiora  transcendam,  babemus  illud 
Catonis  apud  Festuui,  ex  oratione, 
Ne  quis  iternni  Cos,  liat :  'Ulcere 
possum,  quibus  villa;  atque  acdes  ae- 
•dificatae,  atque  cxpolita;  maxinio  ope- 
•fe,   citro,  atque  ebore,   atque   pavi- 


mentis  Pfcnicis  stent,'  Nimirum  A- 
frica  Romanorum  jugum  jam  induere 
cceperat .  Quid  niultis  r  Omnem  du« 
bitationem  eximit  Lucanus  lib.  x. 
ubi  loquitur  de  convivio  Caesaris  ac 
Cleopatra;  :  '  Dentibus  hicniveis  sec- 
tos  Atlantide  sylva  Imposuere  orbes, 
quales  ad  Caesaris  ora  Nee  capto  ve- 
nere  Juba.  Pro  caecus  et  amens 
Ambitione  furor,  civilia  bella  gerenti 
Divitias  aperire  suas,  incendere  men- 
tem  Hospitis  armati.  Non  sit  licet 
ille  nefando  Marte  paratus  opes  mun- 
di  quassisse  ruina  :  Pone  duces  pris- 
cos,  et  nomina  pauperis  a;vi,  Fa- 
bricios,  Curiosque  graves:  hie  ille 
recumbat  Sordidus  Etruscis  abduc- 
tus  consul  aratris :  Optabit  patriae 
talem  duxisse  triumphum.'  Ait  pris- 
cos  etiam  duces,  quos  faraa  ob  conti- 
nentiam  adeo  laudat,  optaturos  fuisse 
triumphum  agere  qualem  Ceesar,  hoc 
est,  cojus  apparatus  ex  citro  consta- 
ret :  Nam  de  citreis  operibus  heic 
Lucanum  loqui,  certum  vel  ex  illo 
Martialis,  lib.  xiv.  lemraate,  *  Mensa 
citrea:  Accipe  felicis  Atlantica  mu- 
nera  sylvae  :  Aurea  qui  dederit  dona, 
minora  dabit.'  Quae  quidem  ad  Tor- 
reiitii  opinionem  refellendam  suife- 
cerint.  Ridiculum  vero,  quod  dicat 
Popma,  alios  cedri  substituere,  rjuod 
opera  citrea  viliora  arbitrentur,  quae 
triumphum  Casaris  adornarent.  Ita- 
que  in  eo  totus  est,  ut  citri  praestan- 
tiam  extollat.  Nee  saniora  sane,  quae 
de  hoc  Velleii  loco  promit  Dalecam- 
pius  ad  Plinii  Nat.  Hist.  lib.  xiii. 
cap.  15.   Vossius. 

Pontici  ex  acantho]  Censebat  iE- 
neas  Vicus  Parmensis,  in  Julio  Cas- 
sare  suo,niilituni  chlaniydes  ex  acan- 
tho iierba  contextas  fuisse.  Nam  ex 
ea  vestcs  conficisolitas,  decent  Dios- 
corides  lib,  m.  cap.  17.  Virgilius 
.Tineid.  i.  et  ad  eum  Servius,  qui  et 
base  Varronis  verba  adducit :  '  N  ean- 
thes  in  India  esse  ait  arbores  quu: 
ferant  lanam.  Item  l.picadus  iivSi- 
cilia,   quaruui  tloribua  cum    (Jenipli 


384 


notjE  variorum  in  faterculi 


slnt  aculei,  ex  hU  implicitis  mnlieres 
multipHcem  conficere  vestem,'  Ita 
ex  codice  Fuldensi  locus  ille  legi  de- 
bet. Neanthes  tanien,  pro  Nescientes, 
de  coDJeclura  reposui.  Ut  fuerit  il- 
liid  ex  Hbris  ejus  twv  KariirShiv :  quo- 
rum meniinit  Animonius  de  Vocuni 
Diff.  At(jue  idem  sane  de  acanthinis 
vestibus  liquet  ex  Plinio  Nat.  Hist.  ^ 
lib.  XXIV.  cap.  12.  et  aliis.  Nequeo 
tamen  Vico  assentiri.  Nam  Velleio 
quidem  de  curru  triumphali  solum, 
ct  oppidis  in  tiiumpho  praelatis,  ser- 
monem  esse  arbitior.  Sic  sane  in 
tiiumpho  Alexandrine  oppida  ebur- 
nea  intelligeuda esse, liquet  ex  Quinc- 
tiljano,  lib.  vi.  cap.  4.  Acanthum  igi- 
tnr  arborem  /Egyptiam,  non  licrbam, 
in  Velleio  intelliges.  Idem. 

Manubiis]  Gellius  lib.  xiii.  c.  23. 
quid  pracda  a  manubiis  distet  decla- 
rat,  cum  praedam  esse  dicit  ipsa  cor- 
pora renim,  qua?  capta  sunt :  manu> 
bias  autem  esse  ipsam  pecuniam, 
quae  a  quaestore  ex  venditione  prasdae 
redacta  est.  Cicero  in  Orat.  de  L. 
Agraria  :  'quod  ad  quemque  perve- 
nerit  ex  praeda,  manubiis,'  &c.  iibi 
manifeste  distinguit. 

Sexies  millies  //-.V.]  Hand  muto  :  et 
videlur  hipc  ipsa  pcciinia  esse,  qune 
deposita  postea  ad  Opis,  quam  sep- 
ties  millies  fuissc  Cicero  non  semel 
iudicat,  et  postea  Velleiiis.  Juriscon- 
sulto  celcbri  an  adscntiar  nexagies 
millies  reponcnti .'  'oppido'  cnim  '  te- 
nuis,' inquit,  '  est  hare  snmma.'  Mi- 
ror.  Nam  sexies  millies,  faciunt  a;sti- 
niatione  liudaana  (quam  baud  te- 
incrc  quis  mibi  carpat)  centies  quin- 
quagiis  rcntona  niillia  aureonim.  Et 
an  Paul) us  yLmilius  tantum  intulit  P 
an  ipso  PompciusP  longo  infra.  Illud 
tamon  falcor,  paullo  majorera  sum- 
mam  in  Appiano  me  reperisge  :  qui 
tnMsse  in  triuiii|iho  Ca'sarem  dicit: 
MvfndZas  J^  koI  Vifiiuv  TaXdtnwv :  sexa- 
tpntaquinque  vtitlia  talenlum.  Ila  cssent 
qua<i  dtcies  sexies  millies  HS.,  com- 
Vutatiotie  Komana :  baud   dubie  iu- 


pra  Velleianum  nnmerum,  sed  lotige 
infra  immanem  ilium  correctoris. 
Nam  sexagies  millies,  fecerit  centum 
quinquaginta  aureorum  (cuiti  vulgo 
loquar)  milliones.  Lipsius.  Sexties 
millies]  Visa  lijec  quoque  summa  op* 
pido  tenuis  Clar.  Jurisconsulto  Fr. 
Hotomano.  Reponit,  sexagies  millies. 
At  deposuit  duntaxat  ad  Opis  sep- 
ties  millies ;  et  ad  Persei  bellum, 
non  bellum.   Schegk. 

Plus  quinque  mensium]  Cicero  ad 
Att.  lib.  X.  cap.  7.  dixit,  ejus  Reg- 
num  vix  semestre  esse  posse.  Manut. 

Idibus  Martiis]  De  caede  (Jaesaris 
plerique,  quos  hactenus  saepins  nomi* 
iiare  opus  fuit.  An  merito  acciderit 
ei  bic  exitus,  variedispntatur;  et  jam 
olim  '  occisus  Ca>sar  aliis  pessimum, 
aliis  pulcerrimum  facinus  videbatur,' 
teste  Tacito  A.  i.  8.  7.  ad  quem  lo- 
cum vide,  qutcso,  quae  Vir  Illnstris 
Christophorus  Forstneius  notavit : 
nbi  praesertim  cum  Dione  ac  pniden- 
tissimo  qtioque  Historicorum,  '  prae- 
judicium  divinae  ultionis  adversum 
parricidas' uiget,  magnisque  exem- 
plis  ronfirmat.  Res  tota  illuc  videtur 
redire  :  passioncm,  secundum  tritum 
vulgi  verbuni,  justam  ;  actionem  in» 
justissimam  censeri  debere.  Inimi« 
serat  ei  banc  cladcm  baud  dubie  Di- 
vina  Justitia,  turn  alia  facinora,  turn 
Pompeianarum  partium  funera,  rei- 
qiie  pnblicae  perturbationen),  et  civi- 
1cm  sanguinem-nltnra :  sed  interfec- 
tores  ipsi  scelestissimo  oonsilio  au8u> 
que  facinus  suscepere,  cum  praeser- 
tim, nondnm  invadit  dominationem, 
sed  postquam  jam  pacto  el  juramento 
civlum  jus  quodpiam  nactiis  erat,  in- 
terfccerint  Caesaiem.  Nam  quod 
Brntus  apud  Appianum  jactitat,  ovStv 
Trt(TT6v  4(TTi  'Pccfialois  Ttphs  TVpivVOVSj 
ovS'  fvopKov,  merito  refutat  Hugo  firo- 
tius  de  jur.  b.  ct  p.  n.  13. 1,5.  Confer 
1.4.  19.  et  III.  ly.  2.  Egrcgia  est  dis- 
sertatio  Dionis  principio  lib.  xi.iv. 
Certe  inter  insignes  solcecismos  poli- 
ticos  retulcrira  illam  Cicerouis  vptem* 


HISTORI/E    ROMAN.E    LIH.    H.   o(>. 


:385 


pevantiam,  qua  toties  «apdeni»et  per-  '  Liiporcaliiim  mos  a  Romnlo  et  Ific- 
cussores  Julii  extoUit  et  inimodice  nio  est  inclioatiis,  cum  laetitia  exsul- 
praedicat :  cum  tameii  ex  ilia  de  ty-  tantes,  quod  his  Numitor  avus  Rex 
rannicidio  quaestione,  cujus  szepe  in  Albanoium  eo  loco,  ubi  educati  eiant, 
epistolis  mentionem  facit,  uunquam  urbem  condere  peiiniserat  submonte 
se  plane  pleneque  extricaie  queat.  Palatine,  liortatu  Faustuli  educate- 
Boeclerus.  lis  sui,  quom  Euander  Argivus  con- 
Quorum  alterum  promiltendo]  Vide  secraverat  sacrificio  facto  ;  c«sisq»e 
Plut.  in  Caes.  Subtili  sententia  ambi-  capris,  epularum  bilaritate  ac  vino 
tiosoruni  vw6dejiv  notat  Velleius,  qui  largiore  provecti,  divisa  pastoiali 
cum  habere  quani  exspectare  malint  turba,  cincti   pellibus   immolatarum 


honores,  nee  promiltendo  mitigantur, 
ct  differendo  offenduntur.  Quanquani 
animo  invidiae  facibus  jam  succenso, 
'  omnia  sunt  ingrata,  nihil  fecisse  be- 
nigne  est.'  Vide  de  his  et  ceteris 
popularibus  sceleris  Dion.  xuv.  p. 
273.  Idem. 

CoTisiliariis]  Tenta!)am,  consciis  aliis 


hostiarum,  jocantes  :  cujus  hilaritatis 
memoria.  annua  circuitu  Feriarum 
repetitur.'  Plutarchus  quoque  alias 
scribit,  lustrationis  caussa  instituta 
videri  posse,  eo  quod  fiant  diebus 
fastis  mensis  Februarii,  qui  nomen 
ab  expiationibus  habet.  Ovidius  in 
Fastis  eo  refert,  quod  Romani  bene- 


cccdis.   Lips.      ConsiiMriis]    EvcTTdxcs     ficii  nieniores  praestiti  a  lupa,  in  edu- 


quidem  qui  refingunt,  consciis  aliis 
ccEdis  famil.  Sed  cur  ea  huic  loco  mi- 
nus conveniat,  facit  quod  statim  se- 
quatur,  aliisque  clari  nominis  viris.  Con- 
siliarios  heic  vocat,  consilii  ejiisdem 
participes  ;  qua  significatioue  et  usus 
Cicero.    Gruter. 

Imponendo  capiti  ejus]  Vere  audax 
et  indigiium  facinus,  praster  niille 
alios,   elegantissime    Cicero  ii,    Phi- 


candis  infantibus  Romulo  et  Remo, 
tenipliim  illi  exstruxerint  ad  ficum 
Rtuniualem,  quod  est  appellatuui 
Lupercal.  Sic  enim  ait :  '  Ilia  loco 
nonien  fecit,  locus  ipse  Lupercal, 
Magna  dati  nutrix  praemia  lactis  ha- 
bet.' Templi  hujus  sacerdotes,  auc- 
tore  Varroue,  dicebantur  Luperci, 
qui  nudi  rem  divinam  agebant,  pei- 
que    vicos  urbis  et  compita  discnr- 


lipp.    narrat,  et    exagitat    acerrime  santes  pellibus  in  scuticas   disseclis 

cum   hac,   turn   iiisequentibus   fernie  obvias  quasque  fceminas  verberabant, 

omnibus.   Acidalius.  ita  eas  fnecundas  fieri  existimantes. 

Lupercalibus'l      Lupercalia    placnit  Unde   et   Crepos  appellat  Fcstus,  a 


Varroni  inde  arcessere  nomen,  quod 
Luperci  sacra  facerent  in  Lupercali. 
Est  enim  Lupercal,  teste  Servio,  spe- 
lunca  sub  monte  Palatino,  in  qua  ca- 
pro  luebatur,  id  est,  sacrificabatur. 
De  origine  tamen  Lupercaliuui,  varia 
traduntur  ab  auctoribus.  Sunt  nam- 
que  qui  ab  Euandro  ex  Arcadia  in 
Italiam  translata  atlirmant :  Diony- 
sius,  Livius,  Plutarchus,  et  multi  alii. 
Nonnulli  instituta  et  celebrata  pri- 
mum  a  Romulo  et  Remo  traduut,prop- 
ter  factam  sibi  ab  avo  Numitore  ur- 
bis in  monte  Palatino  condendae  po- 


crepitu  pellicularuni.  .Sed  enim  ali- 
qui  rnrsus  (ne  id  negligam)  dicta 
voluerunt  Lupercalia  a  liipis  arcen- 
dis  ;  quod  celebrato  sacrificio  tali  in 
Panis  lionorem,  qui  est  dictus  Ly- 
ca;us,  liipi  arcereutur  a  pecoribiis  et 
stabtilis.  Scribunt  enim  Plutarchus 
et  Livius,  cum  Euander  solemne  lioc 
sacrificium  intulisset  in  Italiam  ex 
Arcadia,  benigne  illi  Faunnm  mon- 
tem  et  agros  assignasse,  iiique  illius 
radicibtis  constitutum  Lycaeo  tem- 
plum,  ubi  nudiun  conspiciebatur  Dei 
simulacrum,  pelle  amictuni  caprina. 


testatem,quam  caussam  explicat  Va-     quo  habitu  currebant  Rouiae  in  Lu- 

lerius  Maximus   lib.  n.  his    verbis:      percalibns.    Proprium  erat  ejus  cele- 

Delph.  et  rar.  Clas.  Paleic.  'i  B 


386 


NOTiE    VARIORUM    IN    J'ATERCULI 


britatis,  nt  Liipcrci  immolarent  ca- 
nein,  vcl  cxpiationh  gratia,  quod 
Grseci  canes  adliibcrent  ad  expian- 
duni,  vel  in  gratiani  Lupep,  qiiie  Ro- 
niuliiin  ac  Rtmum  crcditiirenutrisse; 
vcl  deniqiie  quod  sacrificiuin  fieret 
Pani,  cui  propter  gregcs  amicus  est 
canis.  Sciendum  insuper  agitata 
fnissc  Lupercalia  15.  Calend.  Martii, 
(Lyca^a  nominant  Graeci)  eornmque 
diem  veteres  t'ebruatam  dixisse.  Nee 
tantum  Luperci  ca  celebrabant,  ve- 
rum  et  alii  quandoque  viri,  virisque 
permixtas  mulieres.  Quapropter  scri- 
bit  Plutarcbus  '  Antoninm  nudinn  in 
Lnpcrcalibiis  fuisse  vectuni  per  nv- 
bem.'  Diu  diirasse  Roma^  banc  super- 
stitionem  constat,  quamquam  aboli- 
tani  tandem  rcstituit  Augustus,  sus- 
cepto  Pontificatu  maximo,  ut  scribit 
Suetonius,  vetuitque  currere  imber- 
bes.  Ferias  ctiam  has  fuisse  stati- 
vas,  nt  Agonalia  et  Carmentalia,  an- 
notat  Macrobius.    Funger. 

Quod  ub  eo]  Ita  recte  emendavit 
Rhenanns.  Vulgo,  quod  ab  eo  id  re- 
pulium  erat,  ut  non  offetisum  vidcrctur. 
Forsan  offensum  referendum  ad  in- 
sii;ne  regium  ;  nt  scnsns  sit,  ita  repul- 
sum  insigne,  ut  tamen  non  offcn!?um, 
lion  tnrbatum  capite  videretnr. 

Quod  ab  eo  ita  repuisum]  Suet.  Caps. 
79.  Dio  XLiv.  p.  278.  Pint,  in 
Caes.  et  Anton.  Vanitas  insignis  An- 
tonii :  quaen  mcrito  exagitat  Cicero 
in  Pliilipi)icis,  et  apud  Uion.  XLv.  in 
oratione  adver-sus  Anton.    Iloecler. 

Cap.  .57.  Ut  principdtum  armis  (juce- 
titum]  Henricus  Savilis,  cujus  erudi- 
tibsimiim  dc  militia  Romana  librum 
rx  Anglico  Latinum  ftcit  G.  M.  Lin- 
gelsliomiu8,  Practorianorum  custo- 
dian) non  nisi  foris  in  bello  usurpa- 
tani  l^omaiiis  ait ;  '  donee  .Sulla  et 
Ca;'iar,nsuri>ato  dominatu,  domi  quo- 
quc  tani|iiain  intirliosles  rctinuernnt 
ronsuetam  nistodiain.  Scd  Sulla  re- 
Aignato  simid  dominatu  et  pricsidio 
(Appian.  i.  et  ii.  ifx/p.  Saliust.  et  alii) 
quamobrem    a   Capsarc   Dotatu.'<,  ne- 


scire  litteras,  potest  videri  sccntus 
saniorem  Grammaticam  quam  ipse 
Ca?sar,  qui  dimisso  praesidio,  nee  si- 
mul  dominatu,  commisit  pericnlosnm 
et  insignem  solojcisnium  in  politica 
administratione,  et  viam  ad  suarn 
perniciem  patefecit.'  Lubens  ad- 
scripsi  verba  elegantissimi  libelli ;  e 
quo  et  Clapniarius  quaedam  mntuatur 
Arcan.  in.  14.  ubi  plura  super  hoc 
argumento.    Idem. 

I'lurima  prasagia]  Manilius  iv.  56. 
'  Ille  etiam  ca-lo  genitus  ca-loque  re- 
ceptus,  Cum  bene  compositis  victor 
civilibus  armis  Jura  togae  regeret, 
loties  praedicta  cavere  Vulnera  non 
potuit,  tolo  spectante  senatu  Indi- 
cium dextra  retinens,  nomenqne  cru- 
ore  Delevit  proprio,  possent  ut  vin- 
cere  fata.'  Schegk.  Plurima  prcesa- 
gia]  Suetonius  :  '  Conspiratum  est  in 
earn  a  lx.  amplius,  C.  Cassio,  Marco- 
que  et  Decimo  Brute  principibus 
conspirationis.  Qui  primum  cunctati, 
utrumne  ilium  in  campo  per  comitia 
tribu3  ad  snffragia  vocantem  partibus 
divisis  e  ponte  dejicerent,  atque  ex- 
ceptum  trncidarent ;  an  in  Sacra  via 
vel  in  aditu  Iheatri  adorirentur ;  post- 
quam  senatus  Tdibus  Martiis  in  Pom- 
peii curiam  cdictus  est,  facile  tem- 
pus  et  locum  praetulerunt.  Sed  Cae- 
sari  futura  ra;des  evidentibus  prodi- 
giis  denuntiata  est.  Paucos  ante 
menses,  cum  in  colonia  Capua  de- 
ducti  lege  Julia  coloni,  ad  extruen- 
das  villas,  sepulcra  vctustissima  dis- 
jicerent,  idque  eo  stndiosius  face- 
rent,  quod  aliquantum  vasculorum 
operis  antiqui  scrutantes  rcperie- 
bant ;  tabula  aenea  in  monumento, 
in  quo  dicebatur  Capys,  conditor  Ca- 
pnac,  sepultus,  inventa  est,  conscrip- 
ta  litteris  verbisque  Graccis,  hac  sen- 
tentia  :  '  Quandoque  ossa  Ca|)yis  de- 
tecta  esscnt,  fore  ut  lulo  prognatus 
manu  consanguineorum  necaretur, 
magnisquc  npx  Italiaj  cladibus  vin- 
(Hcaretur.'  ('ujus  rci,  ne  quis  fabu- 
iosam  aut  tommcntitiam  putct,  auc- 


HISTORlili;    ROMANCE    LIB.    II.   57. 


387 


tor  est  Cornelius  Balbns,  familiaris- 
siinus  Cajsaris.  Proxiniis  diebus  eqiio- 
rum  greges,   qiios  in  trajiciondo  Rii- 
biconc  Utimine  consecrarat,  ac  vagos 
et  sine  custode  dimiserat,  comperit 
pertinacissinie  pabiilo  abstinere,iiber- 
timque   fleie.      Et  imniulantcm   lia- 
luspex  Spurinna  nionuit,  caveiet  pe- 
riculiim    quod    non    ultra     Maitias 
Idus  profenetur.    Pridie  autem  eas- 
dem  Idus,  avem  regaliolum,  cam  lau- 
leo  ramulo  Pompeianae  curia;  se  in- 
ferenteui,  volucres  varii  generis  ex 
proximo  nemore  persecutae,  ibidem 
discerpserunt.      Ea  vero   nocte    cui 
iuluxit  dies  caedis,  et  ipse  sibi  visus 
est  per  quietein  interdum  supra  nu- 
bes  volitarc,  alias  cum  Jove  dextram 
jungere.    Et  Calpurnia  uxor  imagi- 
nata  est,  collabi  fastigium  donius,  nia- 
rituraque  in  gremio  suo  confodi  :  ac 
subito  cubiculi  fores   sponte   patue- 
runt.'     Ob  haec  simul  et  ob  infirniam 
valitudinem  diu  cunctatus,  an  se  con- 
tineret,  et  quae  apud  senatum  propo- 
suerat  agere  diffeiret ;     tandem  D. 
Bruto  adliortaute,  ne  frequentes  ac 
jam  dudum  oppericntes   destitneret, 
quinta  fere  hora  progrcssus  est ;  !i- 
beilumque,  insidiarum    indicem,    ab 
obvio  quodam  porrectum,  libellis  cae- 
teris    quos    sinistra    nianu   tenebat, 
quasi  niox  lecturus,  conimiscuit.  Deiu 
pluribus  hostiis  c£Bsis,  cum  litare  non 
posset,   introiit  curiam,  spreta  reli- 
gione  :  Spurinnanique  irridens,  et  ut 
falsum  arguens,  quod  sine  ulla  noxa 
Idus  Martiae  adessent;  quanujuam  is 
venisse    quidem    eas    diceret,  •  sed 
non   praeteriisse.      Assidentem  con- 
spirati  specie  officii  circumsteterunt, 
illicoque  Cimber  Tullius,  qui  primas 
partes  susceperat,  quasi  aiiquid   ro- 
gaturus,  propius  accessit ;  renuenti- 
que,  et  gestu  in  aliud  tempus  diffe- 
rent!, ab  utroque  humero  togam  ap- 
prehendit :  deinde  clamantem,  '  Ista 
quidem  vis  est,'  alter  Cassius  adver- 
sum  vulnerat,  paullum  infra  jugnluni. 
Caesar  Cassii  brachium  arreptum  gia- 


phio  trajecit;   conatusque   prosilire, 
alio  vuliiere  tardatus  est.   Utque  ani- 
madvertit  undique  se  strictis  pugio- 
nibus  peti,  toga  caput  obvolvit :  si- 
mul sinistra  manu  sinum  ad  ima  cru- 
ra deduxit,   quo   lionestius   caderet, 
etiam  inferiore  corporis  parte  velata. 
Atque  ita  tribus  et  viginti  plagiscon- 
fossus  est,  uno  modo  ad  primum  ic- 
tum  gemitu  sine  voce  edifo.    Etsi  tra- 
diderunt  quidam,  M.  Bruto  irruenti 
dixisse,  Kal  ah  tl  iKiivwv  ;  kol  ah,  re/c- 
vov  ;  Exanimis  diffugientibus  cunctis 
aliquamdiujacuit,  donee  lecticae  ini- 
positum,    dependente  bracliio,    tres 
servuli  domum  retulerunt.      Nee  in 
tot  vnlneribus,  ut  Antistius  medicus 
existimabat,  lethale  uilum  repertum 
est,  nisi  quod  sccnndo  loco  in  pec- 
tore  accepcrat.     Fuerat  animus  con- 
juratis,  corpus  occisi  in  Tiberini  tra- 
here,   bona    publicare,   acta   rescin- 
dere:  sed  nietu  M.  Antonii  consulis, 
et  magistri  equitum  Lepidi,  destite- 
runt.'     Pliirima  prcesagia,  ^'t'.]    Vide 
superius  citatos  versus  Manilii.     In 
quibus  versibus,  pro  nomenque,  perpe- 
ram  Scaliger  reponit  omenque.    Sen- 
sus  enim  est,  Caesarem  sanguine  suo 
delesse  tabellas    sibi    traditas,  quae 
conjurationem   et  conjuratorura    no- 
niina  indicabant.      De   qua  re   vide 
Suetonium,  Dionem,  et  alios.   Vossins. 
Ciijiisc unique  furtunam  mutare^  Re- 
petit  inferius  :    '  Quippe    ita  se  res 
habet,  ut  plerunique   qui    fortunam 
mutaturus   est,   consilia   corrunipat, 
efficiatque,  quod  miserrimum  est,  ut 
quod  accidit,  etiam  merito  accidisse 
videatur,  et  casus  in  culpam  transeat.' 
Plura  ad  banc  mentem  Lipsius  in  ar- 
duo  illo  opere  Constantiie.  Schegkius. 
Cujuscumque  fuitunam,  ^-c]  Ita  recte 
Lipsius :  legebatur  enim,  cujus  quern 
f.  m,  Plut.  in  Caes.  dA\'  foiKtv  ovx  ov- 
Tus  airpoaSSKTiTov,  ws  atpvXaKTOv  Hvai  Tt» 
veirptafiivuv  :  x\on  tarn  improvisum,  quatn 
inevitabile  videlur  fatum  esse.    Appia- 
nus :   XPV"  W  ^   ^Xpn"  Kaiffapj  ytvia- 
Oai.    Taiia   passim  obvia.     Vide  CL 


as8 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERClTLI 


Frcinslicni.  ad  Ctirl.  v.  11.  10.  ct 
Lips,  polil.  1.  1.  VcUem  taraen  Lip- 
siuni  (quippc  qui  ad  usum  pietatis  et 
vitiE  cam  doctrinam  tradere  iusti- 
tiiit)  cautius  adliibuissc  queedam  gen- 
tilinni  loca  ;  qua;  nimirnm  studiose  a 
Stolcae  necessitatis  hypothesi  repur- 
gauda,  et  ad  Cliristiaiiam  philoso- 
phiam  diligcntiiis  exigenda  sunt. 
JJocckrus. 

Cap.  58.  Prerler  tyranni]  Plutarcli. 
in  Anton.  iKuKvffe  5t  BpoCror,  a^iHiv 
riiv  inrip  rwv  vdfxwv  Ka\  tuv  SiKaiav  roK- 
fjLUfjLivr)v  irpu^iv,  ei\iKpiv?i  Koi  KaOapav 
dSiKioy  tlvai  :  Prohibuit  autem  Brutus, 
(sc.  intei'tici  Antouimu,)  cupiciis  actio- 
nem pro  Itg'ibus  et  jure  susccptam,  since- 
rum  et  ah  iniquitate  puram  esse.  Hie 
color  nimirnm  facto  qua^rebatur.    Id. 

Libei'os  snos  olisides]  Cicero  Plii- 
lipp.  I.  '  I'ax  deniqne  per  eum'  (An- 
tonium)  '  et  liberos  ejus  cum  pra;- 
stantissimis  civibus  confirmata  est.' 
Intelligitnr  unns  Antonii  filiiis  ;  nam 
idem  subjungit,  '  Reipubl.  tnus  par- 
vnlus  filius  in  Capitolium  a  te  missns 
paris  obses  fait.'  et  idem  Philipp.  ii. 
'  Pacem  liabercmus,  qua:  erat  facta, 
per  obsideni  puerum  nobilcm,  Bom- 
balionis  filium.'  At  Livius  et  Uio 
Antonii  et  Lepidi  volunt.    Sclugk, 

Decreti  Atheniejisium']  Justinus  lib. 
V.  memorat  :  ipsum  decretum  fir) 
fjLvr]<TiKaKf7i''  de  quo  certatim  historic!. 
Quod  ad  Velkium,  de  tota  re  ipse 
Cicero  praeclarissime  initio  Oration. 
Philipp,  prima  :  '  Ncc  vcro  usquam 
discedel>am,  nee  a  Repub.  dcjicie- 
bam  oculos,  ex  eo  die,  quo  in  xdem 
Tclluris  convocati  sinnns,  in  quo 
templo,  quantum  in  nie  fuit,  jeci  fun- 
damenta  pacis:  Athenicnsiumqiie  rc- 
Dovavi  veins  excmplinn.  Gra-cum 
etiani  verbiim  (ttis  aixv-na-rias)  usnr- 
pavi,  quo  tiun  in  scdandis  discordiis 
erat  nsa  civitas  ilia,  atquc  omnfiu 
nicmoriam  discordiarum  oblivione 
sempiterna  dclendam  censui.'  AciJal. 
Decieti  Alkciiienitnm]  .  Intelligitnr 
'AuvjjcTT.'aj  J/lirt)i(Tua,  Jecretuiii  sive  /f.r 


oblieionis,  Cujus  inventores  Athe- 
nienses  celebrantur.  Nobilis  est  prae- 
sertira  Ciceronis  de  Amnestia  oratio, 
cujus  hie  meminit  Noster,  descripta 
Dioui  lib.  xr.iv.    Boeder. 

Cap.  59.  Testamentum  apertum  est] 
Adoptio  secundum  JC.  duobus  modis 
fit;  aut  principali  rescripto,  ant  im- 
perio  niagistratus.  Hie  notabis  ter- 
tium,  per  Testamentum.  Suetonius 
Tiber.  *  Testameuto  atloptatus,  here- 
ditate  adita  mo\  nomine  abstinuit.' 
Eutropius :  *  Vindicaturus  patris  sui 
mortem,  a  quo  per  testamentum  fue- 
rat  adoptatus.'  Plura  reperics  apud 
JC.  in  Observatiouum  libris.  De  va- 
riis  modis,  per  arma,  barbani,  comam 
sive  capillum,  sarras  preces,  adop- 
tandi  posterioribus  principibus  pla- 
citis,  doctissimus  Pitlireus  Adversar. 
I.  ait :  '  Nepotem  sororis  sua;  Juliap,' 
vere.  Suetonius,  Dio,Appianus,  Plu- 
tarchus  Bruto  et  Antonio,  si  seque- 
ris  Sigonii  ac  Xylandri  correctionem, 
quamvis  vulgata  eodem  argumento 
defendi  possif,  quo  Noster  et  Sueto- 
nius Cd!sareni,  avunculum  magnum 
Octavii,  avunculum  nominare  non 
erubescunt.   Schegk. 

Nepotem  sororis  suce]  Filium  soro- 
ris falso  nominat  Plutarchus  in  Anto- 
nio.   Mimutius. 

Etiam  si  praventis]  Legerem,  etiavi 
si  prarentis  tamen  pauca  dicenda  sunt . 
Manut.  Etiam  siprtpventis']  Falsi  sns- 
pecta  vox  praventis.  Nam  quid  6b 
banc  rem  se  excuset  ?  An  aliorum 
oinniinn  origines  ante  ipsum  indictaf, 
intacta>  aliis,  quas  passim  heic  insc- 
rit  ?  aut  cur  non  et  ibi  excusat  idem  ' 
Forsan  legendum,  etiamsi  properanli, 
heic  pauca  dicenda  sunt.  Festinare  se 
innumeris  locis  ait,quin  ctcursiin,  ct 
ill  transcursu,  omnia  ha'C  scribere  : 
adeoque  opus  ipsum  ai)pellat  trans- 
cursnm.  Acidal.  Etiam  si  prceicntis] 
Omne.s  viri  erudifi  iiicoperam  luscre, 
Scribendum  est  :  etiamsi  prctvenit,  el 
pauca  dicenda  sunt.  Ita  erat  in  auto- 
grapho.    Non  cogitavere  intrrpretes, 


HISTORLE    110MAN.£    LIB.    II.    50. 


389 


Augiistuni  ipsnm  vitam  siiain  per- 
scripsissc,  ibiqtie  de  majoiibus  etiam 
tiactassc.  Qiiod  vel  sola  Suetonii 
verba  initio  illius  vit-<£  satis  decla- 
rant, qui  iibi  aliorum  retiilit  senten- 
tias,  subjicit:  *  Ipse  Augustus  uiliil 
aniplius  quam  cqucstri  familia  or- 
tum  se  sciibit,  vetere  ac  locuplete,  et 
in  qua  primus  senator  pater  suus 
fuerit.'  Fragnienta  ejus  in  Variis 
lectionibus  collegit  Janus  Rutgersius. 
Nos  aliud  prseterea  e  TertuUiani 
libro  de  Anima  eruisse  nobis  visi. 
Locus  ejus  vulgo  ita  circurafertur : 
'  Reformatorem  imperii,  et  puerulum 
adhuc,  et  privatum  loci,  et  Julium 
Octaviuin  tantum,  et  sibi  ignotum, 
M.  Tullius  jam  et  Augustum,  et  civi- 
liuni  turbinuni  sepultorem,  de  somnio 
norat.  In  Vitclliis  commentariis 
condituni  est.'  Nam  quis  Vitellins 
commentarios  fando  unquam  audivit? 
Ita  igitur  rescribenduni  putamus:  de 
somnio  norat;  ut  in  Vita'  illius  comtnen- 
tariis  conditum  est.  Quap,  ut  nobis 
quidcm  videtur,  non  conjectura,  sed 
res  ipsa  est.    Vossius, 

Fuit  C.  Oclatius']  Sueton.  Aug.  in. 
et  IV.  Dion.  xi.v.    Boeder. 

Appellatusque  in  ea  Imperator]  Le- 
gend um,  Appellatusque  ex  ea  Impcra- 
tor,  4"6".  Nam  de  hoc  ipso  Octavio 
extat  vetus   inscriptio,  in  (pia   est : 

IMP.  APPELLATUS  EX  PROVINCIA  MA- 
CEDONIA.    Ursinus. 

In  ea]  Rhen.  in  earn  impcrator:  an- 
tique :  Salustius  Catilin.  'quod  i,. 
Sulla  exercituui,  qucni  in  Asiam'  (ita 
in  veteribus  legi  et  monuerunt  qui- 
dam,  et  ipse  depreliendi)  *  ducta- 
verat.'     Fragmenta  legis  Agrariaj : 

QVEI.  ACER.  POBLICUS.  POP V  LEI.  RO- 
MANEI.  IN.  TERRAM.  ITALIAM.  P. 
MVCIO.  L.  CALPVRNIO.  COS.       Et  Tho- 

ria» :   qvei.  eorum.  in.  amicitiam. 

POPVLI.     ROMANI.     BELLO.     POINICO. 

proximo,  manservnt.   Schegkiiis. 

Jlispaniensis  mililicE']  Scribo  His- 
paniensi  militia.  Suetonius  Aug.  cap. 
8.   '  Profectuni   mox  avunculura   in 


Hispaniam  adversus  Pompeii  libcros, 
per  infestas  hostibus  vias  subsecu- 
tns,  magno  opere  demeruit.'  Lipsius. 
Hispaniensis  militicB]  Lipsius  malebat 
Hispaniensi  militia.  Milii  nil  mntan- 
dum  videtur,  sed  nee  Hellenismus  hie 
existiraari  debet,  cum  hand  dubie 
'  comes  Hispan.  mil.'  clare  et  simpli- 
citer  dicatur.  Suet.  Aug.  8.    Boeder. 

Paratis]  Vulgo,  pacatis.  Pacatis] 
Aldus,  patratis ;  alii,  peractis.  Ego 
nihil  mutandum  censeo.  Nam  bella 
civilia  pacata  potius,  quam  patrata 
aut  peracta  erant.  Quod  verius  dici 
potuisset, '  nisi  aut  Pompeius  liberos, 
aut  CsRsar  haeredem  reliquisset ;'  ut 
utar  verbis  Flori  lib.  iv.  3.     Vossius. 

Singularis  indolem  juvenis']  Quid  si 
legamus,  singularis  indolisjuvenem? 

Apolloniam]  Rei  militaris  et  litte- 
rarum  causa.  Appian.  Sita  in  Ma- 
cedonia ad  Mare  Ionium,  optimis 
olim  institutis  et  disciplinis.  Strabo. 
Sdiegk. 

In  studia  tniserat]   Id  agente   turn 
fato,  ut  qui  Monarchiam  Romanam 
conditurus  ess^t,  omnibus   ad   tanti 
fastigiigubernationemartibusinstrnc- 
tu3  aceederet.     Satis  nirairum  intelli- 
gebat  Caesar,  'Inuolcm'  solaiTi;  utut 
'  singularem,'  non  sufficere  ad  absoi- 
vendnm  singularem  virum;  nisi  acce- 
dant  liberales  disciplinje,  id  est,  soli- 
da  rerum   gerendarum  instrumenta. 
Operifi  pretium  est  autem  inspicere 
Dionis  verba,  qui  lib.  xi,v.   p.  307. 
cmphatice    describit    studia,  quibus 
August!  ingenium  ad  summa;  fortuna: 
cultum  excitatum  eruditumqne   est. 
Primo    universim    memorat,    Julium 
studuisse,   ut    Octnvius    ad    gei-endam 
remp.  erudiretur,  et  in  omnibus  iis  recte 
institueretur,  quibus  indiget,  qui  tanto 
imperio  dignefuncturus  est :  6  Ka7ffap  oiv 
fieyd\a   eV   avT(^    iXmcras,    ts  t€   tovs 
(virarpiSas  avTbv  ^a-{]yaye,  Koi  eirl  rijv 
apxhf  ^ffKei,  Koi  irdvO'  Sera  irpocriKei  T(f 
IXfWovTi   Ka\w^  Koi  kot'   a^iap  ttjAi/coC- 
Tov  Kparos  SioiKriffeii',  iiiripxm',  oJcpi^ws 
€|e7rai5ei/(r€.    Postea  sigiUatim   quae. 


GOO 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


dam  nomiiiat :  A6yois  re  ykp  ftrtropiKoh 
ohx  8t(  ttj  twv  AarW'j',   iWa  koI  rfiSe 
Tp  •yX.wTTT)   ijtnceiTO'   Kal   iv  Tats   arpa.- 
reiais  i^pwfjLiVtiis  ii^evoveho,  rd  re  iro\i- 
TiKh.  /col  TO  Apx'"^  Icrx"?'^^  ihScuTKeTo  : 
Exercebatur  etiam  in  studio  eloquentiw, 
non  modo  ad  LatincB,  sed  et  ad  GraccB 
lingiKt  promtitudinem.    Laboribus  rnili' 
ticE  sirenuc  insuescebat :  denique  quid- 
quid  «(i  rcvip.  gerendam  imperiuque  ct 
magistratus  admiuistrandos  pertinet,  e- 
gregie  condiscebat.     An   habeinns   to- 
tain  et  exempli  loco  commeiidaiulam 
pjus  informations  descriptionem,  qna 
summis  publicisque  rebus  uata  inge- 
nia  prjcparari  debent?  InDisciplinis, 
Tcl  iro\iTiKct  Koi  dpx'f^j  nno  verbo  stu- 
dinm  Politices;  quod  cum  latissime 
pateat,    imperandi    praesertim    artes 
hie   complectitur  :    in   Linguis,  elo- 
quentiam  Graccam  Latinamque  :    in 
Exercitationibus,    opus    militiae:    in 
Apparatu  subsidiisque,  quidquid  ju- 
vare  prudentiam,  aut  dignitatem  or- 
nare,    vel    commendare   elegantiam 
principalis   fastigii   potest.     Modum 
prajterea    rationemque   institutionis, 
Don  ad  scholani  ant  umbiam,  sod  ad 
lucem  et  vitam  tendentia  pr.«cl«ie 
indicant  ilia:  rb  a.Kfi$wi,  rh  i^jxanivus, 
rb  Iffxvpws,  quibus  et  solide,  et  strcmie, 
et  efficaciter  geri  in  hoc  negotio  om- 
nia deberp,  ostenditur.      Vide   quan 
Lipsins  disseruit  ad  lib.  i.  Polit.  quo- 
rum, cap.    10.     Teligimus   etiam   id 
argumcntum  in  comment.  Nepot.  p. 
43.    liocclerus, 

De  cade  avunculi'\  Monui,  frequen- 
ter cognationum  gradus  confnndere 
•criptores:  uf,  ronsobrinum  cum  so- 
brino,  iiic,  aviincnlum  cinn  avnnculo 
magno.  Ilaque  .Suet.  c.  8.  '  Profcc- 
tnm  mox  avuncnlnin  in  Hispanias  ad- 
versus  Cn.  Pomp»:ii  libcros:'  et  c.  10. 
•  Nihil  ronvonif;iitiu8  ducens  quani 
necem  avuncnli  vitidicire.'  Epitoma 
Livii :  '  ut  sibi  adver.'^um  nvuiicidi 
percussore 8  adessct.'   Sclirgk. 

S^iliidienus]  Ita  Rlien.  (Jryjili.  et 
Sueton.   Aug.  Livii    Epitom.     Qaod 


Schegkio  placet,  prae  illo  Salvidenus, 
quod  est  in  Aldi  editione.  iSalvidie- 
nus']  [Placnit  ha;c  vocabuli  scriptio, 
quia  et  antiqui  ifa  nominant,  prae  illo 
RIanutii,  Salvidenus.']  Credo  istum  esse 
cui  gregera  pascenti  flamma  e  capita 
emicnit,  et  queni  consulatu  honesta- 
vit  Augustus,  Suetonius  c.  6G.  Dio 
lib.  XLvni.  Schegk.  Salnidienus']  Ita 
Icgendum,  non  Salddenus,  ut  cdide- 
rat  Aldus.  Vide  Suetonium  in  Au- 
gusto,  Dionem  lib.  xlviii.  Epitomen 
Livii,  lib.  cxxxiii.  Ubi  perperam 
Carolus  Sigonius  Sahidienium  substi- 
tuit,  vitiosos  Suetonii  codices  secu- 
tus.  Apud  Appianum  tamen  de  bel- 
lis  Civilib.  iii.  legitur  etiam  2o\om- 
Sriv6s,  Scd  mendose.  Nam  a  Salvi- 
dius  est  Salvidienus,  ut  a  Nasidius 
Nasidicnus,  a  Gallius  Gallienus,  ct 
similia.    Vossius. 

Omnem  ordinalionem]  Alii  ordinau' 
tern.  Wecheliana  editio  vrdinem.  Om- 
nem ordinationem^  Alii  ordinem,  Sed 
non  video  cur  vetus  lectio  mutari 
debeat.    Vossius. 

Solis  orbis,  Ifc]  [Radiatum  autem 
caput  divinitatis  signum.]  Elegans 
I.".c;is  .'Is  capite  ihuiaio  sive  radio, qui 
proprius  Deorum.  Pacatus  :  'Siolim 
severi  credidere  majores,  Castores 
geminos  albentibus  equis  et  stdlatis 
apicibus  insignes,  pulvercm  cruorem- 
qiie  Thessalicis  aquis  ablnentes.'  Sue- 
tonius A\igust.  cap.  94.  '  Sequent! 
nocte  statim  viderc  visus  est,  filium 
mortali  specie'  (bic  nota  seorsim  ire 
in  pracsagio  a  Velleio)  '  amplioreni, 
cum  fulmine  et  scoptro  exuviisque 
Jovis  opt.  max.  ac  radiata  corona 
siiper  laureatiim  curium  bisseuis  equis 
candore  exiniio  tralientibiis.'  Luca- 
nus  :  '  Fnlminibus  manes,  radiisque 
ornabit  et  a«tris.'  Et  postmodum 
princii»um,  a  Julio  Cacsare,  cui  popu- 
liis  inter  alios  etiam  huuc  honorcm 
tribuit.  Florus  :  '  Circa  tcmpia  ima- 
gines, in  ihcatro  dihtincta  radiis  co- 
rona:  suggestus  in  curia,  fastigium 
in   dome.      Augustus   vcro   scrio  se 


HISTORl/E    ROMANCE    LIU.    1[.    (JO. 


.391: 


templis  et  effigie  nnminiim  per  fla- 
niiiies  et  sacerdotes  coli  voluit.'  Ta- 
oitoAnii.  I.  10,  teste,  effigie  pia?cipue 
Jovis.  Lipsius  ibi.  Causani  coUiges 
e\  adducto  Suetonii  loco.  Exinde 
ino8  traiisniissiis  ad  postcros.  Pliniiis 
in  Paneg.  '  Honiiii  untim  si  praesti- 
tisset  alius,  illi  jam  dudiiin  ladiatiim 
caput,  et  media  inter  Deos  sedes 
auio  staret,  ant  ebore.'  Panegyr. 
Maximiano  dictus:  '  Tiabea"  vestiai 
triumphales,  et  fasces  consnlares,  et 
sellJB  curuies,  et  ha;c  obsequiorum 
stipatio,  et  fulgor,  et  ilia  lux  divinum 
verticem  claro  orbe  complectens, 
vestioi um  sunt  ornamenta  meiitorum 
pnlcenima  et  augnstissima.'  Luca- 
nus  in  Alexandro,Eiasmo inteiprete  : 
'  Komam  urbein  repetes,  et  claras 
Tibridis  nndas,  Vertice  serta  gerens 
radiis  distincta  serenis.'  Ad  formam 
refero  illnd  niagni  vatis :  '  Quadii- 
jugo  vehitur  curru,  cui  tempora  cir- 
cum  Aurati  bis  sex  radii  fulgentia 
cingunt.'  Silius  Ital.  lib.  iii.  '  Hos- 
pitia  cxcipiunt  coeli,  solioque  Quiri- 
nus  Concedet,  mediunique  parens 
fraterqne  locabunt.  Siderci  juxta 
radiabant  tempora  nati.'  Schegkius. 
Soils  orbis,  ^c]  Sueton.  August.  95. 
'  Post  necem  Caesaris,  revcrso  ab 
ApoUonia  et  ingrediente  eo  urbem, 
repente  liquido  ac  puro  serene  cir- 
cnlus  ad  speciem  coelestis  arcus  or- 
bem  Solis  ambiit.'  Dio  xlv.  pagina 
308.  fls  yhp  Tr]v  'Picfntv  ecriSuroT  aitrov, 
tpts  trivra  rbv  fJAiov  iroW^  Kal  iroi/ctArj 
irfpifffx^^  '■  Ingrediente  eo  urbem,  iris 
magna  et  varia  totum  solem  ambivit. 
Seneca  ita  describit  quaest.  natural. 
I.  2.  '  videanms  nunc,  queniadmoduni 
fiat  is  fulgor,  qui  sidera  circuninec- 
tit.  Memorize  proditum  est,  quo  die 
divus  Augustus  urbem  ex  Apollonia 
reversus  intravit,  circa  Solem  visum 
coloris  varii  circulum,  qualis  esse  in 
arcu  solet :  hunc  Graeci  Halo  vocant, 
Mos  dicere  Coronam  aptissime  possu- 
mus:'  et  paulo  post,  '  Aream'  vocat. 
Plinius  n.  28.  '  cernuutur  ct  circa 


solis  orbem  ceu  specie  coronfe  et  ver- 
sicoloiis  circuli :  qnaliter  Aiigusto 
Ca?sare  in  prima  juventa  urbem  in- 
trante  post  obitum  patris  ad  nomen 
ingens  capessendum.'  Adde  Obse- 
quent.  c.  128.    Boeder. 

Cap.  go.  Nomen  invidioso!  fortuna] 
Adit  nomen,  qui  testamento  adopta- 
tus  nomen  suscipit,  quod  fcrre  jussus 
est.  Lucem  a  Cujacio  pete  Obser- 
vat.  7.   Schegkius. 

Et  Casari]  Vis  peculiaiis  voculae 
et  inest.  Maluit  prinio  ut  avunculo, 
deinde  ut  Caesari,  tanto  viro  et  tali, 
de  se  credere,  quam  vitrico,  non  ea 
forte  (ut  solet  non  minor  sjepe  vitri- 
corum  quam  novercarum  esse  mali- 
tia)  in  privignum  voluntate,  neque  ea 
prudentia  et  judicio.   Acidal. 

Semetipsum]  Legendum  videtur, 
Sibimet  ipsj(m  videri  indignum,  Ifc.  nam 
praecedit.  Quo  nomine  Ccesari  dignus 
esset  visus,  S^c,   Ursinus. 

Vixqrie  admisso]  Vide  liistoriani 
illius  congressus  colloquiique  apud 
Appian.  iii.  4fM(pv\,   Boeder. 

Velut  insidiis  ejus  petitus^  Plutarch, 
in  Anton. 

Antonii  ac  DolabeU^e]  Quae  duo  ca- 
pita '  nata  esse  post  homines  natos 
teterrima  et  spurcissima,  TuUius 
inquit,  il.  Philipp.  Acidal  Antonii 
ac  Dolabella]  Nemo  ista  clarius  anno- 
tavit  Appiano  iii.  4fi<\)v\.  (jui  et  ipse 
consilium  Swoo-reias  luovapx"^^  Anto- 
nio tribuit :  tacitamque  Dolabellap, 
qucm  Senatus  Antonio  opposuerat, 
cum  eo  collusionem  memorat.  Ita 
tuni  erant  tempora  :  quibus  Senatus 
factionum  compressionem  mandabat, 
ii  ad  factiosos  transibant,  sua?que  stu- 
dentes  potentiae,  nihil  pensi  modera- 
tique  habebant.    Boederus. 

HS.  septies  millies,  iS|T.  ad  adcm  Opis] 
Delemus  rh  cedem,  idque  paulio  veriu?, 
quam  BataviiE  lumen  alterum  Had. 
Junius  zh  septies.  Nam  induetus  a 
Plutarcho,  qui  in  Antonio  '  (pialtuor' 
modo  '  millia  talentum'  in  liac  re  nu- 
merat,  vitlt  hie  fuisse  US.  millies: 


392 


NOTyE    VARlOKliM    IN    PATERCULI 


qnod  respondet  Graecanicae  illi  suin- 
inae.  Sed  vere  imhictns.  Cicero  nonne 
aliqiioties  cum  VcUeio  ?  iit  I'hilipp. 
III.  '  I'bi  est  septies  niillies,  quod  est 
in  tabulis,  qiiiE  sunt  ad  Oplsr'  Ite- 
luiii:  'Septies  niillies  falsis  piosciip- 
tionibus  donationibiisque  avertit.'  At- 
que  alibi  vocat '  pecnniam  maxiinam :' 
et,  '  pecuniani  innumcrabilem.'  Lips. 
HS.  septies  millies,  l)'c.  ud  crdem  Opis'] 
Recte  se  habere  hiinc  numeruni  Lip- 
siiis  ex  Cic.  Pliilipp.  ii.  contra  H. 
Juniiim  probat :  scd  quod  Idem  delet 
(cdem,  non  video  quid  caussa?  habcat, 
cum  pra?sertim  etiam  Cicero  Phil.  u. 
ita  loquatur.    Boedcrus. 

Itisertis  falsis]  Vulgo,  insertis  falsis 
cititatihus.  Insertis  falsis]  Ita  edide- 
rat  Rhenanus  aliique.  Lipsius  mallet 
commutatisque  et  corruptis.  Aldus, 
iusertisfalsis,  sublatiscjue.  Ursinus  ex- 
istimat  retinendam  veterem  lectio- 
nem:  insertis  falsis  civitatibus,  corrup- 
tisque  commentariis.  Mihi  ne  sic  qui- 
dem  satis  persanatus  videtur  locus  ; 
cujus  scilicet  manet  insolens  adliuc, 
et  suspicionem  corruptionis  praefert 
structura.  De  re  ipsa  Cic.  in  Pbilipp. 
et  Appian.  III.  tix<pv\.  p.  529.  iroWa 
is  iroWioy  X°-P^^  irpoafTiOfi,  Ka\  fSoipflTO 
•ir6\fOi,  /cal  SvpdaTats,  koI  To?s5f  to7s 
fovToG  tppovpdis,  Kol  iTT(ypd(pfro  fifp  iraffi 
ro7s  alrovat  -ra  Kalffapus  vno^vrifjiara, 
TT)!/  5«  xaptv  01  Xa^ovTfs  ri^taav  'Avtu- 
v'i(f  :  Ululta  in  miiltorum  grutiatn  adjecit, 
civitatibus,  itynnstis,  suisque  custodibus 
prntificam :  ct  prcrferehnntitr  quidcm 
Ctesaris  commentarii,  quasi  pcrscripta  in 
iis  hftc  omnia  csscnt ;  sed  qui  acceperant, 
Anto7iin  xr  debere  gratiam,  facile  intelli- 
pcbant.  Boeder. 

Corrtiplis]  Video  ab  aliis  edi  indu- 
bilateque corruptis :  anne  a  conjectura.' 
Fas  et  nobis  ea  iiti,  commutatisque  et 
corruptis.    Lipsius. 

Atque  omnia  prttio,  ifc.]  Malim  ita- 
qur,  vel,  si  videbitiir,  ndioquc.  Nam 
•  xpressum  miiiime  pla<et.  De  re 
trequentissime  velicmintisfcimo  cum 
stomacho  Tulliu!>  in  Philipp.  quarnm 


secunda  :  '  Cum  domi  tuse  turpissimo 

mercatu  omnia  esscnt  venalia.'  Ibid. 
'  Cujus  domus  quaestuosissima  est  fal- 
sorum  commentariorum  et  chirogra- 
pliorum  officina :  agrorum,  oppido- 
rum,  immunitatum,  vectigalium  fla- 
gitiosissimte  nundinae.'  Ibid.  '  Neque 
vectigalia  solum,  sed  etiam  imperium 
pop.  Rom.  hujus  domesticis  nundinis 
imminutum  est.'  Ibid.  '  Omnino  ne- 
mo ullius  rei  fuit  emptor,  cui  defuerit 
hie  venditor.'  Item  in. '  Una  in  domo 
oiiines  quorum  intererat  totum  im- 
perium Pop.  Rom.  nundinabantur.' 
Item  V.  Scd  quorsum  Ciceroneni 
exscribemus  ?  cujus  integrEe  potius 
orationes,  quam  frusta  legantur.  Aci' 
d  alius. 

Temperata]  Videndum  an  pro  tern- 
perata  legendura  sit  temptata.    Ursin. 

Vendente  Remp.  Consule]  Quo  no- 
mine Cicero  cum  graviter  exagitat  in 
Philippicis.    Boeder. 

Idem  provinciam]  Vide  omnino  Cic. 
Philipp.  II. 

Interque  naturuliter  dissimillimos] 
Distinctio  exemplarium  vitiosa  hie 
est.  Non  enim  intelliguntur  Anto- 
nius  et  Dolabella  (quippe  qui  ex  dis- 
sidio,  communionc  dtavoias  TvpavyiKrjs, 
in  gratiam  redierant,  parique  volun- 
tate  dominationem  nioliebantur,  ut 
antea  dictum  est)  sed  Antoniiis  et 
Caesar  Octavius.  Unde  niox  cum  no- 
tatione  catissac  sequitur:  '  eoque  C. 
Cicsar  juvenis  quotidianis  Antonii 
petebatur  insidiis.'  Distinguenduni 
ergo:  Dolabella  transmarinas^decrecit 
sibi :  interque  naturuliter  dissimillimos 
ac  diversa  folentes  cresccbat  odium  : 
enque  ('.  Casar  juvenis  quotidianis  An- 
tonii petebatur  insidiis.  Est  autem 
eadem  seutentia,  qua  supra  de  Clodio 
et  Cicerone  dixit:  '  quid  enim  inter 
tarn  dissimiles  amicum  esse  poterat  r' 
il.4;>.  Boeder. 

ilM'.  Gl.  XIX.  annum]  Alii  Icgunt 
XIIX.  male:  vide  Taciturn  lib.  xiii. 
Manut.  XIX.  annum]  Rene  viri  docti 
observarunt,  ambitiose  ita  loqui  Vel- 


HISTORI/E    ROMANCE    LIB.    II.   Gl. 


393 


Jeiiim,  quod  jam  xix.  annum  aetatis 
propemodum  Octavius  confecisset. 
Pessime  autem  Florus  lib.  iv.  4.  '  In- 
tra decern  et  octo  annos'  Cjesarem 
hoc  tempore  fuisse  scribit.  Veris- 
sime  ipse  Augustus  in  monumento 
Ancyrano,  annos  vndeviginti  na- 
Tvs.    Vossius. 

Calatid]  Campaniae  oppidum,  sic« 
nt  et  Casilinum. 

Vetemnos  excivit  ])aternos~]  Hinc 
*  evocati'  dicli,  quod  missi  militia 
rursus  ad  earn  convocarentur.  Dio. 
Plura  statim  scribo.  Schegk.  Vete- 
mnos excivit  patei~nos'\  Similiter  Epi- 
tome Livii  libio  cxvii.  '  Caesar  Reip. 
vires  contra  eum  paratnrus,  deductos 
in  colonias  veteranos  excitavit.'  Ubi 
malim  excivit,  ut  in  Velleio.  Vossius. 
Veteranos  excivit  paternos]  Quae  hie 
noster  memorat,  latins  exposita  vide 
apud  Dion.  xlv.  p.  313.  et  314.  Ap- 
pian.  III.  (fx<pv\.  p.  552.  Hoc  quoque 
a  Prudentibus  reprehensum  est  in 
actionibus  Aufjusti  apud  Taciturn 
A.  1. 10. 1 .  '  cupidine  dominandi  con- 
citos  per  largitiones  veteranos.'  Boe- 
clet'us, 

Exercitui]  Non  placet  Popma,  qui 
e  sola  conjectura  edere  non  dubitavit, 
exercitu.  Vulgata  lectio  omnino  re- 
tioenda  est.  Non  enim  Antonius  oc- 
currit  Ca?sari,  sed  exercitui,  quern 
ex  Gra'cia  acciverat.  Hoc  esse  ve- 
runi,  liquet  ex  Ciceronis  Philippicis, 
Appiano,  Dione,  aliisque.   Vossius, 

Legio  Mattia  et  Quarto]  Quarum 
nientio  apud  Ciceron.  Epistol.  libro 
ad  Plancum.  De  Legionuin  nomini- 
bus  non  exscribo  Dionem,  litteratis- 
simum  Stewechium  ad  Vegetium, 
Goltzium,  alios  quis  haec  cura  curata. 
Schegkius.  Lcgio  Martin  et  Quarto] 
Non  Terlia,  nt  te  docebit  Cicero  in 
Philipp.  et  Appianus  Bel.  Civil,  iii. 
Meminit  hujus  legionis  etiani  auctor 
fVagmenti  perperam  Velleio  adscrip- 
ti;  item  inscriptio  apud  Gruterum, 
in  qua  expressum,  Leg.  martia  vic- 
TRix.  Inveni  ttiam  in  Glossario  nos- 


tro  Ms.  Legio  Marliu,  quasi  numerus 
militum  Marte  consecratvs.  Ubi  Marti 
legendum  quivis  videat.   Vossius. 

Equestri  statua]  De  hoc  equestris 
statuae  honore  a  Senatu  C.Caesari  de- 
cretae,  cxtatmentio  apud  alios  etiam 
scriptores.  At  non  a  Senatu,  sed  a 
populo  Rom.  decretum  eum  honorem 
fuisse,  apparet  ex  argenteo  denario, 
in  quo  adjecta  est  inscriptio,  popvn 
ivssv ;  quamvis  in  alio  etiam  simili 
denario,  S.  C.  inscriptio  posita  sit. 
Ut  videri  possit  duas  C.  Caesari  ado- 
lescenti  equestres  statuas  dccretas 
fuisse,  unam  a  Senatu,  alteram  a  po- 
pulo Romano.  De  ea  quam  decrevit 
Senatus,  praeter  denariuni,  in  quo  est 
S.  C.  meminit  hoc  loco  Velleius,  et 
Cicero  etiam  in  epistola  ad  Brutuni 
XV.  et  ad  Q.  Fratrem  lib.  lu.  De  ea 
vero  quam  populus  Romanus  posuit, 
argenteus  item  Augusti  denarius  cx- 
tat,  in  quo  diximus  inscriptum  esse, 
POP V LI  ivssv.  Ursin.  Equestri  statua] 
Ita  etiam  narrant  alii  scriptores.  Et 
fatetur  Ursinus,  extare  denarios  iu 
quibus  hsc  equestris  statua  conspici- 
tur,  adjecta  inscriptione,  S.  C.  Obji- 
cit  contra,  quod  in  argenteo  denario 
legatur,  popvli  ivssv.  Itaque  exis- 
timat,duasOctavioa(lolescenti  eques- 
tres statuas  esse  positas,  alteram  ex 
S.  C.  alteram  popvli  ivssv.  Quod 
non  displicet.  Sed  videtur  tamen 
Ursinus  tempora  non  benedistinxisse. 
Satis  enim  constat,  honorem  equestris 
statua;  tributum  Caesari  propraetori, 
consulibus  Hirtio  et  Pansa.  At  vero, 
quod  eodem  honore  populus  eum  or- 
naverit,  id  videtur  factum  ipso  jam 
triumviro.  Hoc  liquet  ex  argenteo 
numismate  apud  Occonem,  quod 
equestrem  figurani  exhibet  cum  hac 
scriptura,  popvli  ivssv.  In  altera 
vero  parte  caput  Caesaris  cum  literis 
circnm,  C.  Caesar  iir.  vir.  r.  p.  c. 
Vossius.  Equestri  statua]  lie  honoris 
hujue  praecellentia  tractat  Herm. 
Hugo  milit.  equestr.  v.  1.  Boeder. 

Propratore]  '  Dcuuis  imperium  Cae- 


394 


"NOTiE   VARIORUM    IN    PATERCULI 


sari,  sine  quo  res  militaris  adinini- 
strari,  teneri  excrcitus,  bellnm  geri 
1)011  potest:  sit  proprEetore  eo  jure 
quo  qui  optimo.'  Tullius  Philipp. 
V.  Maiuitius  hie  legit  propratorem. 
Scliegk.  I'ropratore]  Ita  legeiuUim 
esse  pridem  animadvertit  Robortel- 
lus  in  emendat.  ii.  23.  sive  potius 
Sigonius.  De  bello  hoc  IMutineiisi 
vide  Flor.  iv.  4.  et  quos  ibi  Gainers 
notavit:  quibus  adde  praesertini  Di- 
onein  XLVI.  Boeder. 

Consulibus  designatis'}  A  Caesare, 
recte  et  ordine  capies.  iSchegk, 

Vicesimuml  Paruni  attente  ;  malim 
undevicesimum,  arguinentum  a  consu- 
latii.  Idem.  Vicesimurn]  Legcndiui),  id 
abeo,ifC.  Quod  Uroino,  aliisqneetiain, 
observatuni.  Pro  viccsimum  autem 
SchcKltius  inalei)at  undnicesimum. 
Sed  lelinenda  lectio  vulgaris,  nisi 
niouumentum  Ancyranum  damnemus, 
quod  paullo  ante  laudavimus.  Nee 
argiimentum  a  consulatu  niagni  est 
niomenti.  Scio,  advocari  possP,quod 
dc  Octavio  Phitarchus  in  Bruto  ait : 
'TnaTilav  eAo/Sef  oCttco  ndvv  fj.itp6.Kiov 
2)1/,  aW'  uKOffrhv  liyuv  eroj,  is  avros  iv 
Tolf  'TirofiviifjLcunv  (tprjKev  :  Consulatum 
nccepit  vixdum  adulescens,  et  tigesimum 
annum  ugens,  ut  ipse  in  Commentariis 
retulit.  Vere  hoc  dictum,  sed  paullo 
ambitiosius,  quia  uno  duntaxat  die 
vigesimo  minus  erat.  Velleius  infra: 
'  consiilatumquc  iniit  Caesar  pridie 
quam  viginti  annos  inipleret.'    Voss. 

niutinam]  Gallia;  Cisalpinae,  in  Fla- 
niinia  quondam  Uomanoruni  colonia. 

Consulum  autim  alter  in  acie]  Quis 
rumor  <le  morte  consulum  pcrcre- 
brucrit,  ex  Tacit.  A.  i.  10.  2.  Sueton. 
Aug.  11.  Dion.  XLVi.  p.  360.  satis 
constat.  lioccler. 

Cap.  62.  Omnia  ante,  ifc."]  Quae  in 
hoc  capite  habentur,  vide  apud  Dio- 
nem  lib.  XLvi.  Appian.  iii.  ifi<pv\. 
Liv.  Epit.  txix.  Idem. 

Quicumque  his  se]  Non  displicet : 
interdiim  tamen  in  mentem  venit 
fccripsisse  Velleium,  lauriati,  quicum- 


que  hiace  exercitu&  Iradidissent.  Manut. 

Ileip.']  Vulgo  Re/tpubl.  Reip.]  Me- 
lius reip.  lit  Gryphio,  Marneffio,  et 
aliis  editum.  Vossius. 

A  volentibus']  Forma  sermonis  non 
protrita  et  conculcata,  Noster  in- 
fra, '  Vatinioque  circa  Dyrrhachioni 
volentes  legiones  cxtorserat.'  Livius 
lib.  XXI.  '  Grande  periculum  Lilybaco 
maritimisque  civitatibus  esse,  et  qui- 
biisdam  volentibus  novas  res  fore.' 
Sallustius  Jugurth.  *  uti  militibus 
exEpquatus  cum  impcratore  labos  vo- 
lentibus esset.'  Tacitus  in  historiis, 
'  In  verba  adigi  volentibus  fuit.' 
Schegkius. 

Quod  alieno']  Inepte,  quasi  ilia  caus- 
sa  aut  praescriptio  triuniphi.  Lege, 
qui  idieno.  Lipsius.  Quod  alieno]  Nisi 
vigilans  somnio,  legenduni,  quom  all- 
eno  benejicio  titeret :  Octavii  neinpe, 
a  quo  IMutinensi  obsidionc  liberatus 
fuerat.  Invidiose  hoc  Velleius.  Aci- 
dal.  Quod  alieno]  Nescio  cur  hoc 
mutatuni  cupiant.  Utique  alieno,  id 
est,  Casaris  Octavii  boneficio  vixit 
Brutus,  cujus  milites  nihil  aliud  quam 
de  muro  spectarunt  prjeliuni,  sicut  in 
expositione  hujus  historia;  Uio  ro- 
tat.  Itacjuc  illud  quod  ffKpartKus, 
nee  sine  ironia,  opportune  a  Velleio 
nsurpatur.  '  Decretus  est,'  iuquit, 
*  Bruto  triumphus.'  O!)  quas  res  gea- 
las?  Responderet  el'paii' aliquis,  quod 
incolumis  evasit,  non  sane  sua  aut 
suorum  militum  virtute,  sed  alieno 
beneficio,  et  Caisaris  Octavii  victoria. 
Id  niniirum  erat,  ob  quod  triumphare 
deberet.  Boeder. 

PanscE  atque  Ilirtii  corpora]  Vale- 
rius lib.  V.  2.  '  M.  Cornuto  praetore 
funus  Hirtii  et  Pansa;  jussu  senatus 
locante,  qui  tunc  Libitinam  exerce- 
bant,  cum  rerum  suarum  usum,  turn 
ministcrium  suuin  gratuitum  polliciti 
sunt,  (juia  hi  pro  Rep.  dimicantes 
occiderant ;  pcrseverantique  postu- 
latione  extudtrunt,  ut  exsequiaruni 
paratus  scstcrtio  numo  ipsis  addice- 
retur.'    Locum  cxscripsi  ex  optimo 


ursTORi/E  romant:  lib.  if.  OO. 


395 


codice,  olini  a  me  oollato.  Cujiis  bo- 
nitatis  in  eodem  eximium  specimen 
hoc  esto.  Lib.  vii.  3.  vulgatur,  '  Sor- 
dida  Magonim  dominationeoppiessa, 
Dariiis  Rex  adjutoribtis  ejiisdem  dig- 
nitatis as.sumtis,  pactum  cum  praecla- 
ri  operis  consortibus  ft-cit.'  Ita  vul- 
gare  visum  eruditissimo  Pighio  ;  Lip- 
sio  displicitum.  Musae  quara  frustra 
ambo!  Noster :  *  Soidida  magorum 
doniinatione  Perside  oppressa,  Da- 
rius adjutoribus  ejusdem  dignitatis 
assumtis,  cum  eos  occidisset,  pactum 
cum  pifficlaii  operis  consortibus,'  et 
quae  sequuntur.  Examussim  conve- 
nienter.  At  ne  patricias  objiciant 
artes,  inspiciant  licet  editionem  Her- 
bipolensem  INIartini  ann.  mdvii. 
quae  fere  accedit.  Redco  ad  Coss. 
quos  Augusti  insidiis  pra^ter  Sueton. 
alii  obiisse  innuunt.  Hinc  Tacit,  i. 
'  Sive  liostes  illos,  seu  Pansam  vene- 
num  vulneri  adfusum,  seu  inilites 
Hirtium,  et  machinator  doli  CiEsar 
abstulerat.'  Schcgkius. 

Laudandum  et  toUendumi]  Vide  Ci- 
ceronem,  Famil.  epist.  20.  lib.  xi.  et 
ad  Attic,  ep.  5.  lib.  xv.  Manutius. 
Laudandum  et  tolkndum]  Id  est,  lau- 
dandum aperte,  sed  occulte  e  medio 
toUendum  :  laudandum,  nt  securus  ct 
incautus  tolli  posset.  Quali  arte  apud 
Tadtum  H.  iv.  39.  6.  Mucianus  An- 
toninm  primum  opprimit.  '  Igitur 
Mucianus,'  inquit  Historicus,  '  quia 
propalam  opprimi  Antonius  nequibat, 
multis  in  senatu  laudibus  cumulatum, 
secretis  promissis  onerat,  citeriorem 
Hispaniam  ostcntans,  discessu  Cluvii 
Rufi  vaciiam.  Siniul  amicis  ejus  tri- 
bunatus  prirfecturasque  largitur. 
Dein,  postquam  inanem  animum  spe 
et  cnpldine  impleverat,  vires  abolet,' 
&c.  His  insidiis  Manlium  Valentem 
Fabius  appetiit :  '  secretis  eum  cri- 
minationibus  int'amaverat  Fabius  ig- 
narum,  et  quo  incautius  deciperetur, 
palam  laudatum.'  H.  i.  G4.  7.  Errasse 
autem  Tullium  hac  in  parte  alibi  dix- 
imus.  Boeder, 


Cap.  C3.  Repulsus  a  M.Lepido]  Mi- 
nime.  Sed  probo,  quod  in  editioue 
prima  est,  prima  spe  colloquii  repulsus: 
id  est,  dejectus  etiam  a  spe  colloquii ; 
quia  Lepidus  ncc  miscere  sermones 
cum  CO  sub  initia  volebat.  Dio  clare 
lib.  XLvi.  aliique.  Lipsius.  Reptdsus 
a  31.  Lepidol  Sic  prima  editio :  adco 
ut  cis  minime  auscultandt>m  sit,  qui- 
bus  proditiini,  in  ea  legi,  prima  spe 
colloquii  repidsus.  Visatur  Burerius, 
visatur  Rhenanus ;  non  invenient 
scripturam  banc  secundam.  Nata 
est  in  officina  Gryphii :  etsi  cam  non 
damnem  tamen.  Gruter.  Repidsus  a 
M.  Lepidol  Hecc  vera  et  gcnuina  lec- 
tio a  Rhenano  etiam  exhibita,  sicut 
jam  Gruterus  uotavit.  Rem  ipsam 
babes  apud  Dion.  xlvi.  Plutarch,  in 
Anton.  Per '  colloquia'  autem  intel- 
ligantur  apud  Velleium  TrvKvaiStaTrofj.- 
TTol,  sive  crebri  iiiternuncii,  quibus  An- 
tonius cum  Lcpido  egit,  cum  Lepidus 
abnueret  diu  societatem,  teste  Ap- 
pian.  III.  4ix(pv\.  p.  589,  Ergo  cum 
Dio  refert,  'Lepidum  ipsumabnuisse 
colloquia  et  congressum,'  non  capi- 
enda  sunt  colloquia  per  internuntios, 
de  quibus  Velleius  et  Appianus. 
Boeder. 

Per  arersa]  Aut  aversa  simpliciter 
renunciatum,  aversam  castrorum  par- 
tem significat;  aut  addendum  p«r<e»i, 
legendumque,  per  aversam  castrorum 
partem  eruto  vallo  militibus  receptus  est. 
Manut.  Per  aversa]  Haec  lectio  no- 
bis valde  placet  ;  nam  arersa  castro- 
rum Velleius  dixit  Gra^ca  forma,  qua 
multa  alia  a  Latinis  prolata  esse  con- 
stat. Posset  etiam  legi :  Per  aver- 
sam castrorum  portam  proruto  rallo,  8fc. 
nam  aversam  liabet  antiqua  editio,  et 
verhnm  portam  potest  videri  omissum 
a  librario,  qui  dcceptus  sit  ex  simili- 
tudine  sequentis  vocis,  proruto.  Ur- 
sin.  Per  aversa}  Sermo  transmari- 
nus.  Livius, '  per  intima  Italia;  vaga- 
tus.'  Florus  lib.  ii.  '  Ha^c  inter  di- 
versa  terrarum  pop.  Rom.'  et  lib.  i. 
'  Ad  subita  belli.'  Noster  infra,  '  per 


3% 


NOTyE    VARIORUM    IN    PATEROULI 


avia  itincrum.'  Viigil.  '  Opaca  loco- 
rum.'  Cassiiis  Parmensis:  '  Et  clior- 
dis  indoctxdissona  vocis.'  Pluiiiuum 
Tacitus  et  Horatius.  Schegk, 

TUido  imperii  cedebaf]  Plutarch,  /cot 
Tip  fiiv  (py<f>  TrdvTwv  avrhi  fjv  Kvpios,  e«6i- 
vtf)  5*  6vofia  Koi  Ttfxi]v  avTOKparopos  Siere- 
\ei  tpvXd-rroDv :  Et  Antvnius  quidetn  re 
ipsa  omnia  in  potestatc  habebat,  Lepido 
tamen  nomen  et  honorcm  Imperatoris 
conservare  non  destitit.   Boecl. 

Jiircntius]  Vide  Dion.  I.  xlvi.  Ap- 
pian.  B.  C.  iii.  ubi  et  de  Planco  ac 
Pollione.  Idem. 

Gladio  se  ipse  transfixit]  Ob  quod 
Senatus  laudationeni,  statuam,  pub- 
licunique  funus  decrevit.  Die,  Cic. 
epist.  ad  Plane.  Schegk. 

Plancus  deinde]  Est  ille,  qui  disci- 
pulus  Ciceronis;  orator  disertus,  cu- 
jus  epistokp  lib.  x.  Tullii,  contra 
queni  Asinius  Pcllio  orationes  cuin 
scriberet,  ac  nollet  eas  nisi  post  obi- 
tuni  suuni  edi,  respondisse  Plinius  in 
Prologo  scribit,  '  cum  mortuis  non 
nisi  larvas  luctari.'  Preefectus  urbi 
C.  Caesare  Dictatore  m.  Numi  apud 
Ooltzium,  Consid  designatus  cum  D. 
Bruto.  Arbiter  sponsionis  Cleo[)a- 
tram  inter  et  Antoniuni.  Auctor  Oc- 
tavio  cognoniinis  Augusti.  Ejus  fi- 
lius  credo  fuit,  qui  Tacito  lib.  i.  cum 
C.  Silio  consul.  Idem. 

Se  lilteris  renditans^  Exstant  litte- 
rae  ejus  iiac  dc  re  in  Epistolis  Cice- 
ronis ad  Plancum  viii.  Idem.  Se 
Uteris  venditam]  Plena  turn  omnia 
aKiii\\i«iiv  KOL  wpotpofffwi'  Kol  tr aWiXo-yiicv. 
Colorihus,  inquani,  pra'textibus,  so- 
phi'tniatis  pleraque  agebantur.  Vide 
Planci  epist.  ad  S.  Pop.  pi.  Q.  K. 
ajiud  Cic.  epist.  x,  S.  tnm  niultas  ad 
ipsum  Ciceronem  in  eodem  libro,nbi 
et  C.  Asinii  Pollionis  litteraj.  Boeder. 

Firmus  proposito]  Si  Velleii  scrip- 
turam  divinando  sum  unquam  asse- 
cutax,  hcic  me  frustra  niinime  fuisse 
arbitror:  firmus  propositi.  Merus 
amor,  merae  deliciola;  Nostri,  iste  scr- 
mo:  qi?o  et  paucis  supra  lincis  usus, 


'  irritas  consilii.'  Alibi,'  modicus  vi- 
rium,'  et '  immodicus  gloria?,'  aliaque 
similia.  Quorum  exempla  et  in  aliis 
scriptoribus  plurima,  veluti  gemma 
insignes,  emicant.  Acidalius. 

Cap.  C-1.  D.  Brutus  deseiius']  Exi- 
tura  hujus  viri  scribuntDio  xlvi.  Ap- 
pian.  4n(l>v\,  extremo,  qui  ilium  hos- 
pitem  Bruti  '  Camillum'  vocat.  Liv. 
Epit.  cxx.  ubi  '  Capenus  Sequanus  ' 
pro  '  Camelio  '  habetur.  Boeclerus. 

Cameli]  Ita  Rhenanus.  Schegkius 
edit  Capeni.  Cameli^  Pro  Camclii. 
P.  Camelium  Heraclam,  item  C.  Ca- 
mellium  Africanum  Fabiauum,  babes 
in  Inscriptionibus  Gruteri.  Schegkio 
tamen  hoc  ineptura  videbatur.  Ita- 
que,  aliorum  conjecturam  secutus, 
edidit  Capeni.  Credo,  quod  ita  id  no- 
minis  scribatur  in  Epitome  Liviana 
lib.  cxx.  Cui  tantum  abest,  nt  aus- 
cultem,  ut  ibi  potius  Camelii  scriben- 
dum  existimem.   Vossius. 

M.  TuUius,  Sfc.  ccternns  Antonii  me- 
morice  inussit  notas]  In  eandeni  sen- 
tcntiam  de  re  eadem  ipse  Cicero, 
verbis  quoque  tere  iisdcm,  Philipp. 
Xiii.  '  Quem  ego  inustum  verissiniis 
maledictorum  notis  tradam  hominum 
memoria-  sempiternac.'  Acidal.  M. 
Tullius,  Sfc.  (ctemas  Antonii  memoria: 
inussit  notas']  (Juibus  Philippicanim 
nomen  dtdit.  lllustre  opus,  et  stu- 
diosis  gravioris  Pclitica;  diiigenter 
versandum.  Vide  inter  suasorias  Sc- 
neciu  Rlictoris  ultimam,  in  qua,  non 
ad  veritatem  historiae,  sed  ad  dccla- 
mandi  exercitium  '  Deliberatio'  ha- 
betur Ciceronis,  *  An  scripta  sua 
comburat,  promittente  Antonio  inco- 
lumitatem  si  fecisset.'  Boeder. 

Tribunus  Canutius  continua  rabic] 
Tribunus  pleb.  fuit  hoc  anno,  inter- 
dum  tamen  Tib.  Canutius,  (id  ei  prae- 
nomen  fiiit)  Icgtndum  esse  cogitavi. 
(juod  quia  nihil  affert  ad  sententiaui, 
valdc  non  laboro.  Mnnutius.  Tribu- 
nus Canutiu-s  continua  rubic]  Imo  '  ho- 
nestissimi.s  concionibus,'  si  credimus 
Ciceroni  Piiilip.  iii,     Apud   Aj>pia- 


HISTORI.E    ROMANCE    UK,    II.   65. 


3J)7 


num  Bell.  Civ.  lib.  iii.  mcndose  scri- 
bitur,  Kapvoirtos.  Reponondum,  Kaj/- 
vovTios,  ut  in  Dione.  Apud  Dioneni 
vero  libro  XLViii.  in  pra-nomine  erra- 
tum. Legitur  enim  ibi,  Kapvovrtos  6 
Titos.  Sed  scribe,  6  Ti/3e'pios,  ut  apud 
ipsum  lib.  praeccdeute.  Planeqne 
hie  idem  videtur,  qui  Suetonio  lib. 
de  Clar.  Rhet.  dicitur  '  C.  Canutius,' 
Ut  istic  quoque  praMiomen  videatur 
eniendandum.  Vossius. 

Vel  s(Uiato  Antonio^  Aptius  atque 
apertius,  velut  satiato.  Cremutius 
Cordus :  '  Quibus  visis'  (capite  et 
dextra  Ciccronis)  '  Isetiis  Antoniiis, 
cum  peraetam  proscriptioneni  suam 
dixisset,  essetque  non  satiatus  modo 
ca^dendiscivibus,  sed  defectus'  (corr. 
dc/essus)  '  quoque,  pro  rostris  expo- 
iiit.'  Lipsius.  Vel  saliato  Atttonio'] 
Multuni,  si  non  sanguinis,  at  certe 
vigoris  detraxeris  oriitioni,reponendo 
velut  satiato ;  quod  placuit  viris  sum- 
mis.  Nam  innuere  vult,  renuntiasse 
demnm  proscriptioni  Antonium  Cice- 
rone oppresso  :  utpote  cujus  sangtii- 
iiem  ante  ceteros  omnes  avide  sitie- 
rat  :  at  enim  velut,  specieni  potins 
innuit,  quani  rem  ipsam.  \^Velut  ta- 
men  pro  utpote  sumi  potest.]  Grute- 
rus.  Vel  satiato  Antonio'\  Nihil  mu- 
tandum,  ut  bene  monuit  Gruterus. 
Cremutius  Cordus  dicit '  non  satiatum 
modo  cajdendis  civibus,  sed  defec- 
tum tuisse  Antonium.'  Ubi  perperam 
Lipsius,  Scottus,  aliique  reponunt, 
defessus.  Defectus  enim  est  deficiens. 
Pha;drus  lib.  i.  fab.  21.  '  Defectus 
annis,  et  desertus  viribus.'  Apuleius 
IV.  de  Asino  :  '  viai  pondere  defec- 
tus.' Quern  locum  ad  Phaedrum 
etiam  adducit  Schoppius  :  sed  male 
utrobique  reponit  defessus.  Similiter 
loquuutur  Valerius  Flaccus,  Martia- 
lis,  aliique.    Nil  itaque  certius.  Voss. 

Cap.  65.  Jacta]  Videtur  milii  le- 
gendum,  facta  mentio.  Burrerius. 
Jacta]  Sallust.  Jugurth.  '  Inter  alia 
JHcit.'  Tacitus  historiis :  '  Jacere 
fortuitos  sernioncs,'    Et,  *  Si  qua  dis- 


cordcs  jccissent.'     Manutius,  facta, 
Burr,  conjecturam  secutus.  Schegk. 

Cum  Antonius  subinde  Casarem  <ul- 
moneret]  More  suo  liic  Velleius  brevi 
expositioue  raagnae  amplitudinis  his- 
toriam  complcctitur.  Ceterum  de 
hac  conspiratione  Trinmvirali,  quam 
potentiiE  societatem,  id  est,  oKiyap- 
X'a*',  Velleius  vocat,  secutaque  pro- 
seriptione,diserte  Florus  i v.  6.  et  quos 
Caniers  adscripsit  Auctores.  Quibus 
omnino  addendus  est  Die,  qui  fine 
XLVi.  et  principio  XLvii.  accuratissi- 
medescribit  omnia;  etpraesertim  ipsa 
consilia  Triumviralis  coitionis,  ut  et 
rationem  illam  status,  quam  secuti 
sunt,  qui  nihil  jam  praeter  suam  po- 
tentiam  curabant  cogitabaatque,  jua- 
\a  iroMriKws  explicat.  Boeclerus. 

Debere.  tumi  Vulgo  legitur  debere  * 
iur.  Mihi  rescribendum  videtur,  de- 
bere. turn  inita ;  vel,  tiitic  inita.  Sed 
non  nsquequaque  displicet  conjecta- 
neum  Rhenani,  Igitur  inita,  Burrer. 

Inita  potentiiE  societas]  Factum  au- 
tem  hoc  apud  Conllucntes  circa  Bo- 
noniam  et  Mutinam ;  ut  constat  ex 
Appiano,  Dione,  et  aliis.  Florus 
lib.  IV.  cap.  G.  sic  ait :  '  Apud  Con 
fluentes  inter  Perusiam  et  Bono- 
niam,  jungunt  manus.'  Sed  et  hie,  et 
alibi,  se  plane  ayectiypdcpTjTov  ostendit. 
Nam  Conflueiites,  de  quibus  loquitur, 
a  Perusia  facile  distant  spalio  xc. 
milliarium  ItalicorHm,aut  ultra.  Vos- 
sius. 

Pridie  quam  viginti  annos  impleret] 
Contra  leges  annarias  sen  annales 
distincte  Dio.  De  a'tate  Augusti 
cum  consulatum  iniret,  fere  consentit 
Sneton.  scribcns,  xx.  a^tatis  anno 
invasisse,  quod  de  anno  vicesimo  pri- 
mum  coepto  capiendum  patet  hinr. 
Natus  Cos.  Cicerone  9.  Kalend.  Oc- 
tob.  Interfectis  Hirtio  et  Pansa  suf- 
fectus  Consul,  10.  Kalend.  Octobr.  1. 
qua  si  ad  calculum  revocaveris,  nu- 
merabis  20.  annos,  uno  die  minus ; 
idcoque  exacte  Noster.  Dio  tamen 
destruit  ;  qui  vita  exccssisse  Augu»- 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


turn  11.  Kalend.  Septemb.  qua  die 
(juondani  prinnim  consulatum  iniret, 
statiiit ;  vidcoqne  sequi  Lipsiuiu  ad 
1.  Taciti.  Schegk, 

X.  Kal.  Octobrcs']  Puto  errare  Vcl- 
Iciiim.  Sextili  enim  mcnse  Augustus 
primum  consulatum  iniit :  ut  liquet 
ex  SC.  apud  Macrobiuni  Saturnaliuni 
lib.  I.  c.  12.  et  Uioue  Cassio  1.  LV. 
Vussius. 

Annis  Dccix.]  Lege  dccxi.  Manut. 
Annis  dccix.]  Adi  Sigonium  com- 
ment, in  fast,  et  triumph.  Rom.  ad 
ann.  uccx.  et  Onuplir.  I'anvin.  com- 
ment, in  lib.  II.  fast,  ad  ann.  dccxi. 
Boeder, 

Vidit  hie  nnnus  Ventidiuni]  Hunc 
locum  illustiat  Valerius  lib.  vi.  c.  9. 
quern  consulas  historia  apud  Dionem 
lib.  XLiii.  Agelliura  lib.  xv.  c.  4.  Plu- 
tarcb.  Antonio,  Appianum  Be!.  Civil, 
et  Parlliiro.  Plin.  lib.  vii.  Schegk. 
Vidit  hie  annus  Ventidium]  Vide  Dion, 
fine  XLIII.  et  lib.  xlvii.  p.  382.  Val. 
Max.  VI.  9.  G.  Cell.  xv.  4.  Appian. 
Parth.  Plut.  Anton.  Boeclerus, 
Picentium]  Picenum  Italiae  rcgio. 
Consularem  prcetextam  jungentem 
practoria]  Cum  enim  praetor  esset, 
consul  factus  est.  Vide  Dioneui 
Lb.  xlvii.  et  Fastos.  Manut. 

Pratnria']  Lipsius,  PraturuE.  Pra- 
toria]  Omucs  fere  uno  agraine,  emen- 
dandum  censent,  pratoria:.  Fallun- 
tur.  Est  enim  iWtixpis  rov  cum.  In- 
fra :  '  Diu  dementia  luctatus  sua 
Ca;«ar.'  Item:  'Quam  professione 
ejus,  qua  simper  usiis  erat,  congrue- 
bat.'  Quamquam  et  illi  loci  ferruin 
criticum  effiigere  non  potuerint.  Sed 
injuria.  ''EW(i\litv  etiam  aliaruin  prac- 
pusitionum  VcUeio  familiarcm  esse, 
alibi  ostendimus.   Voss. 

Cap.  CO.  Jlmeruissent']  Alias,  dem«- 
rvinsent.  KLcnaaus. 

Jtepugnante  CaHare]  Sucton.  Aug. 
27.  'In  triumviratu,*  inquit, '  rcstitit 
rjuidem  aliquamdiu  rr)llfgis,  ne  qua 
fu-rct  proscriptio,  scd  incrjptam  utro- 
quc  accrbius  exercuit.'     De  Ciccro- 


nis  proscriptionc  seorsiin, '  repugnasse 
coUegis  per  biduum,  tertioque  de- 
mum  die  concessisse'  auctor  est  in 
Cicerouis  vita  Plutarciius.  De  cete- 
ro  excusat  Augustum  Dio  xlvii. 
p.  377.  omnemque  crudelitatis  trium- 
viralis  invidiam  in  coUegas  ejus  reji- 
cit.  Utri  credimuSjSuetonio  an  Dio- 
ui  ?  quorum  neuter  sine  auctoritate 
et  argumentis  agit.   Boeder. 

Coadus  esf]  Video  te,  Vellei,  ser- 
vire  temporihiis.  Verius  enim  Sne- 
tonius,  de  Octavii  crudelitate  contra 
proscriptos.  Manutius.  Coadus  est] 
Notat  Manut.  Velleium  servire  tem- 
pori.  Pro  Velleio  Dio  lib.  XLVii. 
Sehegkius. 

Aut  ab  iWo]  Lipsius  legit  ab  ullo. 

Vox  publica~\  Lingua,  qua  Cicero 
velut  publicam  vocem  edidit. 

A'j/iii  tamen  egisti]  Hanc  egressio- 
nem  VcUeianam  non  immerito,  etiam 
eloquentiae  nomine  eximiam  pracdica- 
vit  Rhenanus.  Ceterum  de  exitu  et 
elogio  Ciceronis  auctores  plerique 
jam  seepius  norainati,  quibus  adde 
oinnino,  e  suasoriis  Senecae  ultimas  ; 
ubi  tum  cetera  magnifice,  turn  lioc 
verissime  dicitur :  *  in  Ciceronia  lau- 
des  sequendas  Cicerone  laudatore 
opus  esse.'  Adde  Plin.  vii.  30.  Pon- 
tan.  Philocal.  vi.  22.  Boeclerus. 

Numerando]  Popilio  Lienati. 

Audoramentoque]  Sumitur  hoc  vo- 
cabuluin  pro  obligatioue,  et  pretio 
ejus,  qui  sit  obligatus. 

In-ilando]  Lipsius  invitando.  Irri- 
tando]  Alii,  intitando.  Male.  Q.  Ha- 
terius  apud  M.  Senecam  Suasoria 
VII.  '  Non  feres,  inquain,  et  itcrum 
irritare  iniinicuin  in  mortem  tuam 
cupics.'   yossius, 

Miseriorem]  Vulgo,  iriferiorem.  Mi- 
seriorem]  Si  alias  Icgitur,  inferiorem  ; 
verosiuiile  est  fuisse  iu  autographo 
infdiciorem.  G ruler. 

Forte  vel  protidentia'\  Dubitatio  hx-c 
gentilis  est. 

Quam  cadd]  Vulgo,  cedet.  Quam 
cadet]    Apparct  hie  aliquid  dcesse ; 


IIISTORIiE   ROMANCE   LIB.    11.   68. 


399 


forte  Icgendiim  est,  quam  hujus  nomen 
atdet.  Rhenan.  Quam  cadet]  Mendo- 
sum  lioc  esse,  omnes  fatentur.  Alii 
alia  addunt.  Patet,  nihil  addendo, 
ininima  fere  niutationc,  ita  legi :  ci- 
tiusque  in  mundo  genus  hominum  conci- 
det.  Maniit.  Quam  cadet]  Panllo  Ma- 
nutio  placuit,  genus  hominum  concidet. 
Nos  explemus,  quam  ea  cadet.  Ea, 
nerape  laus  Ciceronis,  de  qua  praE- 
dictiim.  Vide  textum.  Universiis 
aiitem  liic  locus  expressus  ab  Arellio 
Fusco  :  *  Quoad  humanum  genus  in- 
colume  manserit,  qiiamdiu  usus  Ute- 
ris, honor  sumniaseloqiientiaE  pretium 
erit,  quamdiu  rerum  naturae  aut  for- 
tuna  steterit,  aut  memoria  duraverit, 
admiral)ile  posteris  vigebis  ingenium, 
et  uno  proscriptus  saeculo  proscribes 
Antonium  omnibus.'  Ubi  Trapepyws 
legi  velim :  honor  sciential,  eloquenticE 
pretium  crit,  elegantius  magisque 
niembratim,  atque  etiam  verius,  quia 
non  honos  tantum  eloquentize  pre- 
tium, sed  opes  et  fructus.  Scribo 
item  :  rerum  naturce  aut  forma  steterit: 
non  fortuna.  Lipsius.  Quam  cadet] 
Lacunulam  alii  aliter  atque  aliter  ex- 
plent.  Mihi  videtur,  TuUii  cognohien 
una  litera  fuisse  expressuni,  ideoque 
mox  intercidisse.  Belle  profecto  om- 
nia cohacrent,  si  legatur,  citiusque  in 
mundo  genus  hominum,  quam  Cicero  ca- 
det. Gruter. 

CAP.6T.  Potuit]  Abest  vet.  edition! 
i\\\id  potuit:  recte.  Lips.  Potuit]  Su- 
perfluum  forte,  ut  placet  viris  in  hac 
literatura  eminentissiniis,  vox  potuit : 
sed  non  ideo  etiam  temere  expunxe- 
rim ;  comparet  enim  in  editionum 
onmium  prima,  neque  aliter  fuisse  in 
authentico,  inde  colligamus,  quod  Bur- 
rerius  tautum  subnotet  in  eo  conspi- 
ci,  nee  deflere.  Si  licet  et  niihi  indul- 
gere  conjecturae,  malira,  ncc  deflere 
quidem  quisquam  digne  potuit,  nedum 
fxprimere  verbis;  omisso  illo  postre- 
nio,  potest,  Gruterus. 

In  proscriptos  fidem]  Copiose  Ap- 
pianus. 


Ne  quid  uUi]  Scribo  ullibi.  Lipsius. 

Velut  in  dotem  invitamentumque  sce- 
leris]  Per  mutuas  dominationis  pac- 
tiones  nimirum,  et  StaWay^s  rwv  Sv- 
viunuwv,  quas  Dio  vocat :  qui  non 
tantum  banc  atrocitatem,  sed  etiam, 
quje  Velleius  *  de  fide  uxorum,  ser- 
vorum,'  &c,  tetigerat,  exemplis  nie- 
morabilibus  illustrat  lib.  xlvii.  ut  et 
Appian.  iv.  4fi<pv\.  ubi  amplius  libe- 
rorum  in  parentes  impietas  annota- 
tur.  Boeder. 

L.  CcEsarem  avunculum]  Dio  1.  lvt. 
*  L.  Antonium  Csesarem'  vocat.  Sed 
gentile  Antoniorum  nomen  videtur 
irrepsisse.  Beue  fecit  interpres,  qui 
omisit.  Vossius. 

De  Germanis]  Captatur  acumen  ex 
ambiguo,  ut  nomen  gentis  videatur, 
quod  alterius  gentis  nomiui  opponi- 
tur,  ciim  interim  significentur  fratres, 
in  illo  versu.  lutelliguntur  autem 
hoc  loco  adoptivi  fratres.  Vide  Rut- 
gers. Var,  Lect.  I.  9.  etnot.  ad  Nepot. 
in  Cimon. 

Duo  triumphant  consules]  Designatos 
intellige  consules.  Vide  Sigon.  com- 
ment, in  fast,  et  triumph.  R.  ad  ann. 
Dccx.  Boeclcrus. 

Cap.  68.  Neque  enim  persona  urn- 
bram  acta  rei  capit]  Umbrosum  hoc 
sane,  quid  si  et  mendosum  ?  Arbitror, 
et  emendem :  umbram  ac  ienebras  cn- 
pit,  Non  ille  Caelius,  inquit,  homo 
genere  ingenioque  nobilis,  qui  latere 
in  umbra  silenlii  ac  tenebris  debeat. 
Extraham  etianinunc,  etsi  alieno  loco 
et  tardc.  Lipsius. 

Dum  in  acie  Pharsalica  Africaque] 
Considera,  falsum  reperies  hunc  con- 
textum.  Tcmpus  seditionis  Csliana; 
indicare  vohiit;  an  hoc  igitur,  cum 
Caesar  in  Pharsalia  et  Africa  dimi- 
cat  ?  De  Pharsalia,  verum  est :  sed 
de  Africa,  certe  diu  post  Caelii  mo- 
tum  et  mortem  illud  helium.  Quin 
praecessit  iEgyptium  sive  Alexandrl- 
num,alterumque  jum  Pharnace.  De- 
nique  Civsar  etiam  iuterta  in  urbe, 
Omniuo  falsa  haec  signalio  :  per  VeU 


400 


NOT/E   VARIORUM    IN    PATERCliLI 


loianamnc  incuiiam,  an  scriptoris? 
Hunc  ciilpari  mitius  est,  et  evin6x<^s 
fortasse  enienden),  dum  in  acie  Phar- 
siilica  circaque.  Nihil  pronius,  quam 
A/ricam  ex  eo  fecisse,  si  littera  finalis 
adiia^sit,  lit  solet,  capiti  sequentis. 
Interpreter  auteni :  Dum  Caisar  in 
I'liarsalia  puguat  et  circa,  iienipe  ad 
Dyrrliacliiuni  vicinisquc  locis  opposi- 
tiis  Pompeio.  Piignas  auteni  et  ibi 
aliquot  fuisse,  notum.  Quod  tueri 
vulgatuni  aliqiiis  conetur,  quasi  de 
Africano  bello  Curionis  in  Jubam  et 
Varum  sentiat :  fnistrasit.  Nam  nee 
'Casar'  ibi  '  diniicavit :'  nee  certe 
'  de  siimma  rcnim  :'  quod  utrumque 
hie  scriptum.  Lipsius.  Dum  in  acie 
Pharsalicu  Africaiiue]  Lipsius  reponit, 
in  acie  Fhariuilica  circaque.  Potest 
tanien  vulgata  defendi.  Licet  euim 
tuin  in  Africa  ductu  non  militabat 
(^ajsav,  tanien  auspicio,  et  per  sues. 
'  Atque  non  de  summa  rerum,'  in- 
qiiis.  lino  vero :  de  summa  rerum 
a-irb  Kotvov  rofertur  ad  Pharsaiiam  A- 
fricamque,  ut  fortasse  sufficeret,  sen- 
sum  phraseos  pracise  ad  unum  mem- 
bruni  detemiinari,  licet  avpra^is  ad 
utrumque  congruat,  qualia  exempla 
non  dcsimt.  Sed  quid  argutamurr 
Utique  etiam  turn  per  suos  de  summa 
rerum  dimicavit  Civsar  in  Africa  : 
nisi  qnis  credat,  Bumniam  rerum  ad 
Ca-sarem  venire  potuisse,  partibus 
1-ompcianis  tarn  valide  bellum  alibi 
susteutantibus.  De  seditione  M.  Ca;- 
lii  sive  Cacilii  Kiifi  ut  et  Milonis,  vi- 
de- Dion.  XLU.  p.  219.  et  220.  Liv. 
Ki)it.iii.  Cvps.  B.  C.  III.  Boeder. 

M.  Ctt/iiw]  '  Ca.cilium  Rufuni '  Li- 
vitis  lib.  III.  rorruple.  (;a'sar  Bell. 
Civil,  lib.  III.  '  lisdcm  toniporibus 
Rom%  M.  Ca:lius  Kufiis  prator, cans- 
ita  (Icbitorum  t-uscepta,  initio  inagis- 
tratns  tiibuiial  Auinn,  juxta  C.  Tre- 
bonii  pijRioris  uri>ani  sellam  coUoca- 
vit.'  Sclirgk. 

Ini^evioit:  nequam]  Nam  et  ita  de 
Curinn'-  supra  :  '  Sua?  aliensque  et 
fortuna»  *t  pudieitiu-  prodij^us,  homo 


ingcniosissime  neqnam.'  Acidal. 

Cum  ne  modico  quidem]  Vnigo,  in 
inodica.  Cum  ne  modico  quidem]  Alii 
aliter.  Ego  quoqne,  si  est  indulgen- 
dum  conjecture,  legerem,  Cum  ne 
modica  quidem  re  servari  pos3et.  Nulla 
enim  ei  res  erat,  quod  ostendunt  ver- 
ba, qucE  sequuntur.  Manut.  Cum  ne 
in  modica  quidem]  Gryph.  et  alii,  cum 
ne  a  Diis  quidem  servari  posset.  Bene 
ad  sententiam,  non  ad  verba  :  persua- 
sum  mibi  ab  audaci  corrcctoris  nianu 
esse,  qui  ad  illud  Plauti  Terentiique, 
*  Ipsa  si  salus,  Jupiter,  Juno,  Ops, 
servare  cupiat,  non  possit,'  respexe- 
rit.  Schegkius.  Cum  -ne  modico  qui- 
dem'] Ita  castigandum.  Frigent  hie 
plane  aliorum  conjecturae  :  quas  cui 
bono  recenseam.   Vossius. 

Quippe  pcjor  illi  res  familiaris']  Et 
hoc  idem  infra  de  Rufo  Egnatio  re- 
petit,  solcnini  siii  ipsius  imitatione. 
'  Cum  esset  onini  flagitiorum  scele- 
rumque  conscicntia  mersus,  nee  nie- 
lior  illi  res  familiaris,  quam  mens 
forct.'  Acidal. 

Auctorilate  Coss.]  Hoc  valet,  Con- 
sulum.  Atqui,  ne  juventus  erret, 
Cos.  sivc  Consulis  scribendum  est, 
quia  unus  Scrviiius  tunc  in  urbe,  cni 
Cajsar  coUega,  sed  absens  et  in  bello. 
Lipsius. 

liaud  mugis]  Quantum  ex  vetusto 
codice  coujicere  potni,  legendum  vi- 
detur,  In  urbe  seditionem,  mugis  au- 
tem  vcculte  hellicum  tumuUum  movens. 
Burr.  JIaud  magis]  Argutai>ar,  in 
agris  occullc.  Nam  ita  res  fuit,  Ro- 
ma? seditionem,  in  agris  bellum  mo- 
vebat  per  Milonem.  Casar  lib.  iii. 
'  Clam  nunciis  ad  Milonem  missis, 
evocato<|ue  in  Italiam  :  eum  in  Tlni- 
rinum  ad  solicitandos  pastores  prap- 
misit.'  Lipsius.  Hand  magin]  Hapc 
lectio  et  distinctio  est  a  vet.  cxeni- 
plari.  Alii  tamen  malunt,  aut  niagis 
occuUe  beUicum  tumult,  m.  Boeclerus, 

Tliurios]  Uibs  ha;c  in  Salentinis. 

Jnc(ptopari]  Minimc  habiierim  pro 
lectioiK'  meliori  conjectiiram  rescri- 


HISTORIC    ROMANili;    LIB.    II.   G8. 


401 


bentiiiin,  intcrfecto  jmri,  similis.  Sic 
eniiii  perit  aiictori  dogma  simm,  quo 
innnit,  eosdem  sortiii  eventiis,  qui 
siiiiililxis  auspiciis  res  iiiiniine  similes 
exorsi  (lunt.  Do  Ctelio  et  ISJilone  sic 
hreviter  Kpitoma  Livii  cxi.  '  uterque 
cum  belluin    moliientur,  intercmpti 


novas  in  Tintriiio  Brutioqiie  agio  mo- 
licntes.'  Mnlto  aiitem  infirmior  C,lu- 
verii  argumentatio  petita  ex  veibis 
Plinii,  qtii  loco  jam  ante  memorato, 
Miloneni  apud  '  castellum  Carissa- 
nnm'  periisse  tradidit.  Restifuehat 
iile,  (Jitssanum.     Sed  cur  non  eodeni 


sunt.'    Grid,     Incepto  pari]  Lego  in    jure  miiii  reponere  liceat,  Cossnniim, 


ccepto  pari,  S^c.  Epifonia  Livii,  lib. 
CXI.  '  Uterque  cum  belium  moliren- 
tur,  occisi  sunt.'  Acidalius  conjece- 
rat  interfecto  pari.  Quod  merito  re- 
fellit  Gruterus.   Vosslus. 

Compsam  in  Hirpinis]  Caesar  ad 
'  Cosam'  scribit  interfectum  in  '  agro 
Thurino.'  Etiam  Eusebius,  sed  a  no- 
bis corrigendus  :  '  M.  Caelius   Pric- 


aut  Compsanum?  Denique  quo  sana 
esse  Velleii  verba  magis  constet, 
iuldo,  falsum  esse,  quod  sciipserat 
Chiveiias,  narrationem  Coelii  pra'ce- 
dentem  niultis  esse  verbis  mutilatam. 
Non  tamen  leviter  corniptam  fuisse 
negem.   Vossius. 

Ultra  sortem  temerarius]    Magis  au- 
dax    scilicet,  quam    pro    conditionc 


tor,  et  T.  Annius  Milo  exsul  oppres-     exsulis,  cujus  est  jacere  fere,  nee  at- 


si,  res  novas  in  Tiriano  Biixioque 
agro  molientes.'  Scribendum,  in  Thu- 
rino Brutioque.  Lipsius.  Compsam  in 
Hirpinis]  Quid  putidius,  quam  hie 
cum  Cluverio  intrudere,  Cassanum  in 
agro  Thurino  oppugnans?     Nititur  ta- 


tolli.  Lips.  Legitur  etiam  ultra  for- 
tem.  Ultra  fortem  temerarius]  Id  est, 
temerarior  quam  fortior:  sic  Noster 
infra  cap.  83. '  et  infra  servos  cliens  ;' 
et  cap.  88.  '  moUitiis  ultra  feiriiiiam 
fluens  :'  denique  cap.  118.  '  ultra  bar- 


men  se  defendere  auctoritate  Plinii  barum  promptus  ingenio.'     Alii  revo- 

Nat.  Hist.  lib.   n.   cap.  55,     Addit  cant  conjectaneum  Rhenani,  et  ultra 

praeterea   majorem  fidem  Cffisari  ha-  sortem  temerarius ;  sed  non  video,  cur 

bendam,  quam  Velleio  ;  cujus  verba  Miloni  exilium  moderari  debuerit  te- 


ex  III.  de  bello  civili  ita  emendat : 
'  Milo,  quibusdam  solutis  ergastulis, 
Cassanum  in  agro  Thurino  oppug- 
nare  ccepit.'  Ubi  omnes  quidem  co- 
dices, tam  Mss.  quam  impressi,  ha- 
bent  Cosam.  Quorum  auctoritate 
motus,  nihil  teniere  mutare  ausim. 
Per  Cosam  vero  intelligimus  candem 
nrbem,  quae  Velleio  Compsa.  Nam 
hodieque  appellatur  Cossa.  Scio  qui- 
dem, illam  esse  Hirpinorum  proprie, 
non  Thnrinorum.  Sed  tuctnr  me  sa- 
tis Strabo  lib.  iv.  qui,  ubi  studiose 
de  his  gentibus  agit,  fatetur,  eas  vix 
certis  terminis  posse  distiugui.  Un- 
de  etiam  est,  quod  Compsam  Luca- 
niae  attribuat  Ptolemaeus.  Nee  mi- 
nus vulgatam  Caesaris  scripturam  fir- 
mant  verba  Eusebii,  ((ui  palam  in 
Tliurinis  id  factum  refert.  Sic  enini 
ille,  in  Chronico  :  *  M.  Caelius  praetor, 


meritatem,  homini  feroci,  et  alteri, 
nt  dicam,  Coriolano.  Grutcr. 

Adversus  C.  CcEsarem]  Julium  Cac- 
sarem  capies.  Quod  non  monerem, 
nisi  fuissent,  qui  Augiistum  intellex- 
isse  viderentur.  Adi  Valerium  Max- 
imum lib.  V.  cap.  6.  Suetonium  in 
Caesare,  et  Uionem  lib.  XMV.  Vossiux, 

Marullnm  Epidium,  S^c]  Sucton. 
Ciss.  Lxxix.  Val.  Max.  v.  7.  2.  Plut. 
Cits.  Appian.  e/x(pv\.ii.  sed  nemo  ac- 
curatius  Dione  XLiv.  p.  277.  Boeder. 

Flaviumque  Ccesetiuni]  Duo  genti- 
litia  nomina  non  debent  conjiingi. 
Bene  ergo  in  Gryphiana,  et  aliis  qui- 
busdam editionibus,  emendatum  est, 
Flavianque.  Flavi  autem  cognomen 
Caesetio  tribuimt  Liviiis,  Suetonius, 
Plutarclius,  aliiqne.  Nam  in  Dione 
lib.  XLViii.  niendose  legitur,  AfVKtos 
KecrlTios  ^Xclkkos.     Scribi  debet,  Kai- 


etT.  Anniu-i  Milo  exnl,  oppress!,  res      ffiiTios  ^\dovos.  Appianushnncubique 
Ddph.ct  Var.Clai.  Palcrc.  2C 


402 


NOTiE    VARIORUM    IN    TATERCULl 


Sittiiiin  nominat.  Errore,  ut  pnto, 
lion  librariijSedipsins  Appiani.   Vnss, 

Cap.  C9.  C.  Trebonium]  De  Tre- 
boiiii  interitn,  ipsiiisqiie  qiiod  sequi- 
tiir  Dolabellae  fato,  vide  Dion.  xLvii. 
p,  392.  et  393.  Liv.  Epit.  cxix.  Ap- 
pian.  (ix<pv\.  IV.  Boeclerus. 

Ciii  succedebaf]  Succedebat  non  a 
senatu,  sed  a  se  et  scelere  suo  missus. 
Nam  provincia  iili  Syria  erat,  atque 
in  earn  ii)at.  Lipsins. 

Sinyrme]  Urbs  in  Ionia.  Hodie 
qiioque  mercatnra  Celebris. 

Slatio  Murcn]  Ahas,  a  Sexto  Murco. 
Rhenan.  Statio  Murco]  Statins  Miir- 
ciis  in  argenteo  etiam  denario  I IM  P. 
dicitur.  De  iioc  auteni  Murco  vi- 
dendus  liber  noster  de  Famiiiis.  Ursi- 
nus.  Slatio  Murco]  Slatio,  non  Staio, 
legendum,  ut  bene  ex  nuniismate 
ciucniiat  Ursinus.  Vocabatur  autem 
hie  L.  Statius  Murcus ;  ut  constat 
ex  Cicerone,  ac  Dione  Cassio.  Ap- 
pianus  non  nno  loco  Sexti  prffinomen 
ei  tribuit.     Sed  fallitur.   Vossius. 

Crispo  Maicio]  Falluntur,  qui  ex 
Dionis  lib.  xlvh.  reponunt  Crispo 
Marco,  vel  M.  Crispo.  Nam  ipse  Di- 
on nxmdosus  :  apud  euin,  pro  MdpKov 
KpicTTrou,  legendum,  MapKiov.  Similiter 
etiam  apud  Hirtium  lib.  de  bello 
Africano,  Marciuin  Crispum,  non  Mar- 
cum,  opiimi  3l8.  fide  reponendum 
censeo.  Docet  hoc  Cassius  apud  Ci- 
ceronem  lib.  xii.  epist.  ad  F'am.  ac 
ipse  Cicero  Philipp.  ii.  Appianus 
hunc  secpiuscule  Minutium  Crispum 
vocat.  Sed  in  hoc  quoque  cum  fugit 
ratio.  Idem. 

Iinpcratorihuique  pravalidis]  Non  se- 
quor  .Sfiiegkinm,  qui  probabat,  iin- 
yeralnrtbui<iue,  validis,  ifc.  quod  in 
BoDhommu:i  editione  invenerat.  Mi- 
hi  vera  lectio  videtur,  imperatorihus- 
que  prcBtaliili*.  Quod  Aldo  etiam  mo- 
nitum.  Idem, 

Laodicea]  In  Mss.  Laudicea,  ut 
*  Laudice'  apu<l  Justin.  Sic  Laume- 
don  pro  Laonudon,  Laulumia;  pro 
J-aoluniiiC.     Ila  et'lheodosius/fheu- 


dosiiis  apud  Clandiannm  et  alios : 
item  in  epigrammate  veteri,  quod 
libro  III.  Catalectorum  Pithoei  legi- 
tur:  'Omnia  'J'heudosio  cedunt,  so- 
bolique  perenni.'  Perperam  enim 
excusum  Theodosio.  Idem.  Laodicea 
expugnata]  Expugtiarat  mavult  cum 
Aldo  Sclipgkius.  Libri  vet.  Laodicea 
expugnatu  ea  urbe  fecerat  ita  tamen. 
Ex  quo  Riienan.  leg.  censet,  Laodicea 
expugnata  interfecerat ;  ita  tamen.  Lao- 
dicea expiignata]  Ita  Itbenanus,  non 
male,  meo  judicio  ;  nam  ad  vocem  in- 
terfecerat rectius  quadrant,  quai  mox 
per  iniTrXTj^iv,  sive  quendam  iiravopdw- 
(Teus  5Lupi(Tp.hv  addiiiitur.  Qnanquam 
ne  sic  quiitem  loctmi  persanatum  ore- 
dam.  Vossiana  emcndalio  ista  est  : 
Laudicea',  expugnata  ea  urbe,  cepcrat 
(ita  tamen,  S^c.  Boeder. 

Ita  tamen,  Ifc]  Si  haec  parenthesi 
includantur,  hand  pauliiun  ad  periodi 
lucem  facfnra  judicat  Lipsius. 

Volentes]  Ursinus  legit  volenti.  Vo- 
lentes]  Quid  si,  valentes?  Sane  sic 
paullo  ante  etiam,  '  prievalidis  legio- 
nibns,'  dixit.  Tamen  nil  muto  :  pro 
vulgari  lectione  Ms.  et  quod  infra 
simili  modo  protulerit  Velieius  :  '  pe- 
cuniasque  a  volentibus  acceperant.' 
Frustra  vero  Ursinus  scribebat  vo- 
lenti. Nam  quomodo  cohacret,  volen- 
ti extorserat  ?  Est  hoc  plane  contra 
Velleii  mentem,  qui  patillo  |)ost  etiam 
subjicit  de  IJruto,  '  Vatininm  digna- 
tione  obruerat.'  Vossius. 

Nullinomini]  Puteanus  legit  nulli 
minima.  Aliquando  putant  legendum, 
nulli  hondni.  Posset  et  illud  nomini 
delcri,  taiiquam  glossema  a.(.\Th  nulli; 
cum  prius  glossema  esset  nemini,  ex 
quo  factum  sit  tiomini,  Manut.  Nul- 
li nomini]  Correctores  velut  agmine 
facto  ruunt  ad  delendum  istud  nomi- 
ni. Ego  si  imperinm  sustinere  pos- 
sin),jul)eam  quiescere.  '  Nidlum  no- 
men,'  est  nemo.  Sic  ubique  '  nomen 
Ivomanum,'  pro  Komanis  ;  rem  ut 
pro  nomine  intelligas.  EpicedioDru- 
si  Albinovanus  ;  '  I'lnminaquc  et  fon- 


HISTORIiT:    ROMANCE    LFB.    II.   69. 


403 


tes  et  noniina  magna  loconmi,'  pro 
ipsis  locis.  CtFciliiis  apud  Noniuin 
in  Dcintcgiare :  'Nonien  virginis, 
nisi  mirum  est,  deintegiavit,'  pro 
virgine  ipsa.  Aiisonius  Epist.  ad 
'J'lieonetn  :  '  Et  jaciila,  ct  fiindas,  et 
nomina  villica  liiii.'  Obsciiiiis  anc- 
tor,  Diris;  '  Et  casti  fontes,  et  felix 
noineii  agelli.'  Ad  Vtlleium  ut  re- 
deam,  ea  vis  est  ibidtfensaK  lociitionis. 
Cum  Biutns  ciiilibet  ducum  esset 
praeponendus  ;  Vatinins  non  niodo 
non  nnlli  diici,  sed  vel  alii  cnilibet 
vllissimo  nomini,  id  est,  honiini,  erat 
postponendus.  Ut  jam  desinant  sibi 
nescio  quas  glossas  somniare.  Qui 
admittere  lioc  tamcn  nolef,  potiiis 
qiiam  deleat,  liceat  ilii  legere,  nulli 
omnium.  Acidal. 

In  quo  deformitas]  Cicero  in  eiim  : 
'  cujus  testimonium  propter  turpita- 
dinem  vita^,  sordes  domesticas  nul- 
lius  momenti  putaretur.'  Et  in  IJruto 
ait,  '  eum  ex  snmmis  et  forliiirae 
et  vitae  sordibus  consulem  factum.' 
Schegkius. 

Dignissitno  domiciliol  Pule  lire  in 
hanc  rem  ait  Euinenius  Paneg.  Const, 
dicto  :  '  Naturam  ipsam  magnis  meu- 
tibus  domicilia  corporum  digna  me- 
tari.'    Voss. 

Et  lege]  Lipsiiis,  At  lege.  Et  lege 
Pedia]  Adde  Dion.  XLVi.  p.  367. 
Appian.  B.  C.  in.  p.  580.  Liv.  cxx. 
qui  Ca-sarem  hanc  legem  tulisse  di- 
cunt.  Nimirum  Caesar  Q.  Pediiim 
collegam  ferrejusserat.  Sigon.com- 
meut.  in  fast,  et  tr.  R.  ad  ann.  dccx. 
et  Onuplirins  Comment,  in  fast,  ad 
ann.  dccxi.  Hanc  legem,  cum  ne- 
que  in  universum,  neque  in  futnrum 
sit  lata,  pro  lege  non  habendam  esse, 
Rosinas  notat  viii.  27.  Boeder. 

Damnntis']  Petrus  Delbenius  tollit 
damnatis.  Maniit. 

Ctipito  ptitruus  mens]  An  Atteius 
Capito  Jurisconsultus  ille  nobilis  ? 
Factum  sit  non  abhorrens  ab  ingenio 
viri,  qui  adulator,  et  '  cnjus  obseijui- 
unx   dooiinantibus    prubabatur,'    ait 


Tacitus.  Sed  vereor,  nt  tunc  non 
tam  grandi  et  Senatoria  a  tale  fue- 
rit;  quippe  qui  obiit  demum  nono 
Tiberiani  impei  ii  anno.  Vide  Tacit, 
Ann.  III.  extrenio.  Lipsius.  Capito 
patruu.i  meus]  Rliror  ambigcre  Lip- 
sium,  ninn  hie  sit  Atteius  Capito, 
cujus  tertio  Annal.  meminit  'I'acitiis. 
Cum  cnim  hunc  patruiim  dicat  Vel- 
leius,  illud  nullo  modo  vtrum  esse 
potest :  nisi  statuas  ilium  adoptions 
in  Atteiamfamiliam  transiisse.  Prae- 
terea  tempora  vix  illud  patiantur. 
Quod  tamen  Lipsium  non  fugisse  fa- 
teor.  Vossius.  Capito  patruus  mens] 
Jactat  Velleiiis  suorum  in  Caesares 
merita,  aulicique  obseqnii  artes  ab 
stirpe  sibi  couciliatas,  vult  intelligi, 
Jioeclerus. 

AgiippcE  subscripsit]  Moris  recepti 
subscribere  qua  in  crimen,  qua  in 
prenam:  de  ilia  niulti  ex  Verrinis  et 
Paediano ;  debac,  quae  principuni  pro- 
pric,  Suetonius  Nerone  :  '  Cum  de 
siipplicio  cujusdam  capite  daninati, 
ut  ex  more  subscriberet,  admonere- 
tur,  Quam  vellem,  inquit,  nescire  lit- 
teras.'  Schegkius. 

Cassius  RJwdum']  Dio  xlvii.  p.  305, 
Appian,  ifj.^v\.  iv.  Phit.  in  Brut. 
Boeder , 

Lydos']  Lycia  Ptolema^o  et  caeteris 
AsiiE  regio. 

Quos  aut  primior  fortuna]  Fortuna- 
torum  notabilis  est  in  pari  fortuna 
disparita>s.  Quorumdam  exiniias  vir- 
tutes  ac  prudentiam  comitatur  for- 
tuna tido  et  assiduo  successu  ;  quos- 
dam,  nbi  din  comitata  est,  ad  extre- 
mum  deserit :  quosdam  per  vices,  et 
miscens  adversa  seciindis  beat  :  quos- 
dam in  omni  virtutis  conatu  destituit 
fugitque  :  quorumdam  laeta  initia,  in 
progressu,  aut  ante  progressum,  sta- 
tim  abrumpit:  quibusdam  temerita* 
etiam  et  ignavia  ubique  procedit  : 
plurimi  niajore  fortuna  quam  sapien- 
tia  utuntur.  Verum,  quidquid  diver- 
sitatis  habent  illae  Felicium  notae^ 
•comiDune    omnibns/    sed    maxima 


40i 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULl 


praefidenter  dc  succcssu  sentientibus, 
'  ancipitiiini '  iiiiminct.  Boeder. 

Cap.  70.  In  Ulacidoniam,  et  apiid  ur- 
hem  Philippos]  Sic  est.  Philippi  isti  in 
Macedonia  extreina  Ptolomaeo  locan- 
tiir,  aliis  iu  Tliracia  prima.  Sunt  ad 
Stiymoneni  fliivitim,et  subjacct  [)lani- 
cies  aptissiina  piignw.  Victiis  in  ea 
Cassius  ct  Brutus.  Diversi  oranino 
ah  istis  Philippi  sunt  inTliessalia,  ubi 
Pompeiiis  victus,  ad  Peneuni  fliinien. 
Ergo  jure  miror,  quid  poi-tis  aliquot 
in  nientem  veneril  contundere  luvc 
loca  et  urbes,  quasi  si  utrnmqne  ci- 
vile bellum  in  iisdcm  canipis  depug- 
natuin.  Virgilius  innuit  '  Romanas 
acics  iterum  videre  Philippi.'  Queni 
tanicD  excuses,  quasi  Philippi  iterum 
vidcrint,  sed  non  iideni.  Manilio 
quid  facias  ?  qui  sic  lib.  r.  '  ducibus 
jiirata  crucntis  Arma  Philijipaeos  im- 
plorunt  agmine  canipos.  Vix  etiam 
.sicca  miles  Komanus  arena  Ossa  vi- 
rum  lacerosque  prius  snperastitit  ar- 
tus,  Peniue  patris  pater  Augustus 
vestigia  vicit.'  Nam  vnlt  in  iisdem 
campis  atque  adeo  vestigiis  pugnasse 
Augustum,  qiiibus  patrem  :  et  milites 
sajjcrstitisse  cadavera  ct  ossa.  Quid 
poetas  culpo  ?  Florus  liistoricus  idem 
peccat :  '  Brutus  et  Cassius,  compa- 
ratis  ingcntibus  copiis,  eandem  illani, 
qu<E  fatalis  Cn.  Pompeio  fuit,  arenam 
insederant.'  Hoc  autcm  tam  vcruin 
est,  ut  centum  aliquot  milliaria  sint 
interjccta.  Vide  Dionem  xlvii.  et 
Appianum  Bell.  Civil,  iv.  qriorum 
ulerque  situm  Philipporuni,  ubi  Bru- 
tinuni  pralium,  accurate  designat  et 
describit.  Lipsius.  In  3Iacedomatn,et 
apud  urijcm  Philippos']  Kecte  IManili- 
um,  riorum,  ct  alios  rcfellit  Lipsius, 
qui  Pliilippcnsom  pugnam  in  iisdcm 
Pliilii)|)icis  cani[iis  commissam  scri- 
bnnt,  in  fpiibus  Casar  cum  Pompeio 
ante  dimicaverat.  Immerito  autem 
in  consortionem  cul|);e  trahiint  qui- 
dam  Virgiliuni,  (iiiod  sub  fmem  f)rimi 
Georg.  dixerit,  '  Romanas  acies  ite- 
rum videre  Philippi.'  Nam  ipse  post- 


ea  se  explicat,  cum  ait:  *  Nee  fuit 
indignum  Supcrisbis  sanguine  nostro 
yEmatliiam  et  latos  JEnu  pinguesccre 
canipos  :'  Ut  non  sit  dubium,  quin 
geminos  Philippos  intclligat  Maro  : 
illos  qui  in  Thcssalia  sunt,  et  alteros 
qui  in  Macedonia  ad  Hivmum  nion- 
tem.  Reliqui  omnes  poiitai  lapsi ; 
inter  qnos  et  Ovidius  Met.  xv.  Nisi 
excipere  lubcat  auctoremepigramma- 
tis,  quod  extat  in  Catalectis  veterum 
Poiitarum :  '  In  Macetum  campis  ul- 
tus  jam  Ca>saris  umbras  Sum  patris, 
Augustus  belloque  armisque  super- 
bus  ;  Namque  meos  scnsit  fugiens 
Autonius  enses,'  &c.  At  quid  hie 
A  ugustum  bello  contra  Antonium  Cae- 
saris  manes  ultum  esse  ait  ?  Omnino 
id  de  Bruto  Cassioque  accipiendura. 
Lege  igitur  :  Jumque  meos  sensit,  ifc. 
Nihil  enim  certius,  quam  duo  prcelia 
intelligi.  Vossius.  In  Macedoninm  et 
apud  urbem  PliiUppos'\  Scriptores  hu- 
jus  belli  notavit  ad  Flor.  iv.  7.  Ga- 
mers. Dio  XLVII.  et  Zonaras  t.  2.  qui 
prolixius  ferme,  quam  alias  solet, 
exponit,  qua;  a  Dione  mutuatur.  Boe- 
der. 

Oratus  etiam  ah  Artorio  tnedico'\ 
Valde  celebre  est  hoc  sonmitim  et 
evcntu  ipso  nobile,  ideoquc  diligen- 
ter  scriptoribus  hujus  belli  annota- 
tum.  Aliqui  inter  argumenla  provi- 
dontia;  haec  talia  etiam  gentilibus  ob- 
lata  ponunt,  divinitusque  immitti 
credunt ;  alii  praestigiis  Diabolicis 
accensent  (vide  de  hoc  ipso  somnio 
Arlorii  aliisque  Lactant.  ir.  8.);  qui- 
dam  naturiB  quandam  vim  hie  coni- 
niinisruntur,  prtesertim  qui  Homorl 
propositum  disquirunt,  ileroibus  tan- 
tum  Homnia  tribuentis.  Verum  ut  de 
tali  somnio,  quale  hichabemus,  valde 
durum  fuerit  affirniare,  ex  canssis 
naturalibus  ortum  esse :  ita  cetera 
dubitatio  non  parum  difficultatis  vi- 
dotur  habfic.  Servasse  Deun)  etiam 
gentilium  Heroas  et  e  periculis  erep- 
tos  majoribus  rebus  adhibuissc,'  ne- 
gari  nee   potest,   nee   debet.     Qno* 


HISTORIiE    ROMANiii;    LIB,    II.    70. 


405 


circa  ncc  piij^nat  cum  Divina  Philo- 
Sophia,  si   dicas,    incolumitateni    ta- 
liuni  viioiiim  curae  Deo  fiiisse;  ejus- 
qiie  curae  paitem  somnionim  fatidi- 
coruin   imniissione  aliqiiaiulo   osten- 
sam.      At  vero  ea   somiiia  ex  ipsis 
speciebits   per  somnium  oblatis  iion 
iiniiisinodi  sunt,  aut  una  aestluiatione 
conipreliendi  queunt.     Quae  in  Sacris 
codicibus  leguntur   exempla,   nuUas 
liabent  imagines  idololatricas,  neque 
vel  Deorum  vel  sdcrorum  etiinicomni 
simulacra,  quanquam  etlinicis  osten- 
sa,  praeferunt :  sed  in  somnlo  Artorii, 
Minerva  virum  monet ;  alibi  Jupiter 
in  templo  suo,  e  sinu  suo  t'utura  pro- 
init.    Unde  nierito  anibigas,  an  Deus, 
iinmittcndis  homiui  pagano  somniis, 
profani  cultiis  imagines  adhibere  vo- 
luerit.'      Inqnis :  si  Diaboli    praesti- 
giis   id   assignas,    unde  et   quomodo 
Diabolus   praescire    eventum   pugnae 
Philippensis   potuit?     Hie  ergo   vi- 
deatur  forte  distinctio  facienda  inter 
illas  profanas    species,    quatenus    e 
caussis  naturalibus  et  quotidiani  usus 
reliquiis  piiantasiie  ofFeruntur;  et  in- 
ter   dispensationeni     divinam,    quae 
emergentibus  naturaliter  simulacris 
signiticamenta    /xavTiKo.    conjtingere, 
sive  naturae  occupationem  ad  fntu- 
rornm  indicia  dirigere  potest.     Con- 
sule   TertuUian.    de   anima   lib.   40. 
Zwinger.  Theatr.   Volum.  v.  lib.  iv. 
tit.  de  insomniis.  Pontan.  Philocal. 
X.  21.  Idem. 

Quielis'\  Somnii  in  quiete. 
In  altiora  se  receperat  loca]  Ita  Gru- 
terus,  Sylburgius,  aliique  edidere. 
Potest  tamen  omitti  illiid,  se ;  quo- 
niani  a  principe  editione  abest,  quod 
jam  Vossiauae  notaj  advertere.  Boeder, 
Cum  dimisisset  evocatimi]  Titinniuni 
Centurionem  Valerius  lib.  ix.  c.  9. 
nominat :  uterque  bene.  Dio  lib.  lv. 
*  Sicut  et  evocatorum  summam  diccre 
non  possum,  uti  illis  Augustus  coepit, 
turn  primum,  cum  veteranos  patris 
contra  Antonium  convocavit,  serva- 
vitqnc   deinde,   et  sunt  una  adbuc 


legio,  pcculiares  suas  liabens  vites,' 
(sic  malo  cum  Cujacio  pd^Sovs  ver- 
tere,  vites,  quam  Xylandro  parum 
considerato  ad  ritiini,  fasces)  '  quem- 
admodum  centuriones.'  Proinde  Vel- 
leins  appeliat  '  evocatum,'  quia  ex 
illorum  numero  Valerius  centurionem, 
quia  vite  honoratus.  Vitis  cnim  in- 
signe  Centurionnm.  Plinius;  '  Cen- 
turionum  manu  vitis,  atque  etiam  in 
delictis,  pccnam  ipsani  honorat.'  Et 
Juvenal!  vitis  pro  Ceuturionatn:  '  aut 
vitem  posce  libello.'  Schegkius. 

Neque  pulvere]  Bucretius  mens  prie 
desiderari  putat,  atque  inserit,  7ieque 
prcE  pulvere.  Et  erroris  quideni  in  eo 
facilis  occasio.  Acidal.  Neque  pulvere'] 
Frustra  legunt  neque  prcB  pulvere.  Nam 
prcB  intcUigitur.  Ut  cum  dicimus, 
*  gaudio  laclirymari,'  '  aniore  eniori,' 
aliaque  id  genus.  Vossius, 

Interritus  liberto  prcebuWl  Paudaro, 
ut  nuncupat  Aurelius   \  ictor.      Sed 
lego    Pindaro,    ex    Valerio    Maximo 
lib.  VI.  cap.  8.     Plutarcho  in   Anto- 
nio,   Brutoque,  Appiano   Bell.    Civ. 
lib.  IV.  ac  Dione  lib.  xlvii.   Vossius. 
Incubuiti  Vulgo   pessime,  occuhuit. 
Incubuif]    Valerius   Maximus.     Nam 
C.  Cassium  error  a  semetipso  poenas 
exigere   coegit.      Inter    ilium   enim 
pugnae  quatuor  exercitunni  apud  Phi- 
lippos  varium  ipsisque  ducibus  igno- 
tum  eventum,  missus  ab  co  Titiuius 
centurio  nocturno  tempore,  ut  spe- 
cularetur  quonam   in    statu  res   M. 
Bruti  essent :  dum  crebros  excessus 
vise  petit,  quia  tenebrarum  obscuri- 
tas,  bostesne  an  commilitones  occur- 
rerent,  dignoscere  non  sinebat,  tar- 
dius  ad  Cassium  rediit.    Quem  is  ex- 
ceptum   ab  hostibus,    cmuiaque    in 
eorum   potestatem    recidisse  existi- 
mans,  tinire  vitam  properavit :  cum 
et  castra  hostium  invicem  capta,  et 
Bruti  copiae   magna  ex  parte  inco- 
lumcs  essent.     Titinii  vero  non  obli- 
teranda  silentio     virtus,    qui   oculis 
paulisper   liaesit,   inopinato  jacentii 
ducis  spectaculo   attonitus;   deinde 


406 


NOTiE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


profiisns  in  lachrynias,  Etsi  impni- 
dens,  inqiiit,  iiiiperator,  caiissa  tibi 
mortis  fiii :  tamen  nc  id  ipsiim  iinpii- 
nitiini  sit,  accipe  nic  fati  tui  conii- 
tem.  Siiper()Me  exanime  corpus  ejus 
jugiilo  suo  gladium  capulo  tenus  de- 
niisit :  ac  permisto  utritisciiie  san- 
guine, duplex  victiuia  jacuit,  Pietatis 
htpc,  Erroris  ilia. 

Einicat]  PiiUat. 

Cap.  71.  Hominis  grali  ac  pfj]  No- 
tat  hujus  in  IMessalla  pietatis  exem- 
plum  etiam  Appianus  i/xfpvX.  v.  ubi 
Octavius  Ca'sar  cladem  perpessus, 
exerrituque  exutus,  aMessalla,  quem 
tamen  olim  proscripscrat,  cum  jam 
in  ejus  potestatem  venisset,  conserva- 
tus  est.  lioecl. 

Ilortensiumque]  Fallor  an  ejus  filii 
nientio  apud  Suetoniura  :  '  Plerosque 
modotia  ct  pudore  tcnuit,  in  quibus 
Ortalum,  Q.  Horten^ii  oratoris  nepo- 
tcm  :'  et  Taciturn  Annal.  ii.  '  quo  nia- 
gis  rairum  fuit,  quod  preces  INI.  Ortali 
nnbilis  juvenis,  in  paupertate  mani- 
festa,  superbiiis  accepisset.  Nepos 
erat  oratoris  Horfen«ii.'  Si  verum, 
Oppido  juvcnem  tempore  obitus  pa- 
terni  fuissc  oportct.  Schegkius. 

A'am  Varro'\  Quis  auteui  iste  Var- 
ro  ?  \'ideaturmerilissima  ^Joxp  nostcr 
ille  intelligi,  cui  Fama  quam  Jiilerni- 
tas  mngis  apqua.  Ilia  nomen  ejus 
servat,  haec  scripta  non  adspexit: 
quorum  tamen  feracius  vix  fuit  aliud 
ingenium  Grxcum  aut  Itonianum. 
Sed  videatur,  inquam,  iste  intelligi : 
non  tamen  potest.  Nam  proscriptus 
quidem  a  Triumviris  Vurro,  sed  cer- 
tantibus  de  salute  ejus,  quibus  aliqua 
honesti  cura,  vicit  Fusius  Calenus 
amicus  Antonii,  ct  eum  ad  se  recepit. 
Ita  tcmpestatem  illam  evasit.  Ap- 
pianum  vide,  ct  At,'<-ll.  hi.  cap.  10. 
Pugnae  auteni  Pliili[)|)en'ii  non  opinnr 
interfuisse.  AiAns  militia  et  iis  ac- 
tionibns  viriim  solvcbat:  et  aliquot 
sane  annis  post  vixit.  Quid  verba 
facio?  in  lectulo  suo  obiit,  non  pro- 
perata  aliqua  mortc  :  ut  dare  scribit 


Valerius  lib.  vtii.  '  Terentius  Varro, 
non  annis,  quibus  SKCuluni  apquavit, 
quam  stilo  vivacior  fuit.  In  eodcm 
enim  lectulo  et  spiritus  ejus,  et  egre- 
giorum  operum  cursus  exstiuctus  est.' 
Ergo  alius  iste  Varro,  quem  veliui 
omnino  magis  Velleius  relexisset. 
Lipsius. 

Ominutus  est]  Livius  de  ^Emilio 
PauUo:  '  Ac  prope  certa  spe  omina- 
tos  esse  homines ;  finem  esse  Mace- 
donico  bello.'  Schegkius. 

Drusus  Livius]  Ita  post  excessum 
Augusti  Liviam  dcmuin  dictam  con- 
stat ;  Kara  irp(^A7j4">'  ergo  locutus  Vel- 
leius. Sic  et  Plinius  lib.  vii.  cap.  13. 
'  Inter  se  steriles,  ubi  cum  aliisjunx- 
ere,  gignunt :  sicnt  Augustus,  et 
Julia.'  Sic  babent  jNIss.  non  Litia, 
ut  edunt.  Similiter  Flavins  Josepbus 
Liviam  ubique'IoKAioz/appellat.  Nee 
aliter  jam  olim  verlit  Rufinus.  Ut 
non  sit  audiendus  Scaliger  in  Ani- 
madversionibus  Eusebianis,  ad  nu- 
merum  mmlih.  ubi  non  dubium  esse 
ait,  quin  librario  meniio  nonun  Ju- 
lia; apud  Josepliuui  jam  olim  irrcp- 
serit.    Vossius. 

Julia'  Augusta  pater]  Livia;  repo- 
nendum  pulo.  iVunut.  Juliw  Augustce 
putvr]  Litice  mavult  Aldus :  sed  vul- 
gatam  jam  oliui  ad  Tacitinn  firmavit 
Lipsius.  JuitfE  Augusta:  paler]  Vir 
doctus  Liiitf  reponendiim  putat:  non 
conscisco.  Tacitus  Annal.  lib.  i. '  Livia 
in  familiam  Juliam,  nomenque  Au- 
gusta: adsumcbatur.'  Et  lib.  v.  '  Ju- 
lia Augusta  mortem  obiit,  a-tate  ex- 
trema.'  Dio  lib.  Lvi.  '  Et  sacerdo- 
teni  Liviam,  qua-  nnnc  Juliic  etiam 
Augustapque  cognomen  accepcrat.' 
At  ita  infra.  Quid  turn  r  Liviam 
vocat,  sed  non  Augustam.  Hoc  ob- 
servate  ex  numis,  lapidibus,  bistori- 
cisque  verum  cognomen  Augustae 
perpetuo  Julia-,  Livia-  ninnquam  as- 
signari.  Sehegk.  Julia  Augusta  pater] 
Alii  Livia  reponunt:  qua  correctione 
minime  quidem  opus  erat.  Licet 
CDini   turn    temporis    nonduni  Julia 


HISTORIyE   ROMANCE   LIB.    II.   72. 


407 


diceretur,  nihil  tamen  impeflit,  quo 
minus  Velleins,  ies|)ectu  sccuti  tcni- 
poris,  nomcn  prspseitiin  illustiius, 
quo  prius  inunibratuni  est,  adiiibeat. 
Boeder. 

Varus  QuincfUiiis'l  Ad  eum  scripsit 
Hoiat.  lib.  I.  0(i.  18. 

Cum  se  insignilms  Itonorum  velassef] 
More  priscoruni  moitaliuni  hoc  tali 
casii,  Livius  libr.  v.  agens  de  capta 
urbe  a  Gallis,  prodit :  '  adeo  hand 
secus  qiiam  venevabundi  intueban- 
tur  in  jpdium  vestibulis  sedcntes  vi- 
ros,  praeter  ornatum  habitumque  hu- 
mano  augustiorem,  majestate  etiani, 
quani  vultus  gravitasque  oris  prnc  se 
ferebat.'  De  Cleopatra  Dio,  et  Flo- 
lus  lib.  IV.  cap.  11.  '  In  Mausoleum 
se  recepit,  iibi  maximo,  quani  sole- 
bat,  induta  cultu,  in  ditferto  odori- 
bus  solio,  juxta  sunm  se  coUocavit 
Antonium.'  De  Olympia  Alexandri 
matre  Justin,  lib.  xiv.  Adi  Plutar- 
chum.  Deinde  in  violenta  moite, 
suprenia  illis  cura  honeste  caderc. 
De  Lucretia  Ovid.  Fastor.  ii.  '  Tunc 
quoque  jam  moriens  ne  non  procum- 
bat  honeste  Respicit,  hasc  etiam  cura 
cadentis  erat.'  Lege  Sueton.  Cirsar. 
Agellium  lib.  XV.  Plutarch,  de  daris 
niulieiibus  passim.  Schegkius. 

Cap.  72.  Corrupto  animo  ejus]  Om- 
nes  consentiunt  in  repreliensione  ejus 
parricidii,  etiani  qui  alias  vehemen- 
ter  laudant  Brutnm.  Valde  autom 
rotanter  fatalem  in  hoc  Bruti  Cassii- 
que  vindictam  denionstrant  Appian. 
IV.  ifi(pv\.  p.  CG7.  et  Dio  xlviii.  pr. 
Velleins  Nosfer  acuta  sententia  anini- 
advertit,  unius  temeritateni  facti 
omnes  virtutes  corrupisse  ac  extin- 
xisse:  quod  sane  ita  solet  in  niagnis 
sceleribus,  post  qua;  vix  ac  ne  vix 
quideni  attoUi  ad  virtutem  pristinam 
animus  potest.  Appianus  ab  eadeni 
niente  ;  a.\Xa  koI  tow7s  Se  odaiv  ainoTs 
amlderov  is  Kiravra  ^v  rh  &yos  rh  is 
Kalffapa.  Utrobique  subindicatur, 
caussa  dissimilis  animi  degenerisque; 
fortuna  scilicet  animadvertens  et  vin- 


dicans  ot  omnia  retro  dans.  Boeder. 

In  diem]  Commodius,  si  legatiir, 
Corrupto  animo  ejus  una  die,  Sj-c.  INIa- 
nnt. 

Dux  Cassius  melior']  Characteris- 
tica  comparatio,  opportune  xp^aeuis 
Kol  Kplaeois  TToKniKris  evfKa  inserta. 
Fecit  idem  Appianus  iv.  ifx(pvA.  p. 
G61.  et  C67.  Boeder. 

Nobilissimce  simpUcitatis']  Eam  quo- 
que  forniam  sermonis  in  nostro  szepi- 
cule  est  deprehendere.  Ponit  autem 
'  siniplicitatem'  pro  universa  virtute 
et  prisca  morum  integritate,  quam 
(ut  de  Scytliis  eleganter  lib.  ii.  Jus- 
tin, prsedicat)  antiqui  homines  rudi- 
bus  illis,  non  tam  bonarum,  quam 
malarum  artium  seculis,  magis  inge- 
niis,  quam  legibus;  magis  vitiorum 
ignoratione  et  naturae  bonitate,  quam 
virtutum  pra>ceptis  institutisque  dis- 
putacium  philosophorum  coluerunt. 
Acidal. 

Stutius  Blurcus]  Statins  Murcus 
hujus  sui  consilii  triste  postea  prae- 
mium  tidit,  <le  quo  infra  ii.  77.  Boed. 

Exercituum^  Prima  editio,  exercitu. 
Malim,  unitatis  numero,  exercilus, 
Lipsius. 

SiX.  Pompeium']  Eleganter  autem 
in  hoc  capite  initia  belli  cum  Sex. 
Ponipeio  designantur :  ciijus  scrip- 
tores  Camers  ad  Flor.  iv.  1.  collegit. 
Adde  Dion,  xlviii.  Boeder. 

Quippe  7tullum  habeniibus  statum'}  Tn- 
tcrpretor,  nullum  statuni  firmnmque 
duceni  habentibus.  Possis  etiani 
scribere  et  distinguere  :  nullum  ha- 
bentibus, statim  quilibet.  Facile,  inquit, 
et  cito  queuicuiique  ducem  arripie- 
bant,  qui  habebant  nullum.  Lipsius. 
Quippe  nullum  habentibus  statum]  Lo- 
quitur cnm  jurisconsultis,  quos  vide 
de  cap.  diminut.  Schegk.  Quippe 
nullum  habentibus  statum^  Interpre- 
tantur  alii,  nullum  statum  firmunique 
ducem  liabentibus;  sed,  meo  judicio, 
plane  prieter  nientem  Paterculi;  cui, 
nt  puto,  sententia  ea:  duci  cuilibet 
sese  aptare,  quibus  nulla  est  couditio 


408 


NOT.i:    VARIORUM    IN    PATKRCUI.l 


vitae  lolerabilis.  Status  heic  est  iio- 
nicii  siil)staiitiviini,  iion  adjectivuin. 
Livins  iib.  xxv.  cap.  17.  '  Si  iion  H- 
bertas  scrvitiitc  potior  sit ;  tHmen 
oniiii  pr;vseiiti  statu  speni  ciiiquc  iio- 
vaiuii  res  Mias  Ijlandioreni  esse.'  (iru- 
terus.  Staluin]  Ita  status  publici  com- 
niutatio  ii.  35.  oJisse  statum  pra^seu- 
teni  H.  91.  iiulluni  statum  habentes 
11.72.  ita  statum  concupiscere  u.  2. 
Boeckrus. 

Cap.  73.  Cngitatione  celer]  Pri- 
mitus  editi,  cngitator  celer.  Certuui 
inihi  scribTC,  concitatu  celer.  De- 
pressum  ciiiui  liic  ubique  Ponipeium 
istuni  Velleius  it,  revera  vilem,  bar- 
duin,  ct  patri  dissimillimam  prolem. 
Et  fnit  revera  concitatu  celer,  magis 
quam  co<;itatu  (quod  in  laudem  va- 
leat:)  id  est,  o^vdvixos  ct  opyiKo?. 
Lipsius.  Cogilatione  celer^  In  vet. 
exempt,  erat,  cogitator  celer.  Lipsius 
mallet,  concitatu  celer,  ut  rh  otJjQvfjiov 
notetur,  cogitandi  celeritatem  in  lau- 
de  esse.  Non  assenserinj  ita  scrip- 
.sisse  Velleium  ;  nam  et  manu  yromtus 
in  iaudc  est,  quod  tamen  hie  Pompeio 
tribuitur:  accipiendum  itaciue  fuerit, 
non  illo  cximio  signiticatu,  quo  cogi- 
tationis  celeritas  summis  tantum  in- 
geniis  couvcnit,  sed  ilia  media  nota- 
tione,  qua  consilii  qualiscumquc  ca- 
piendi  et  decernendi  volubilitas,  ut 
iic  dicam,  indicetur  :  quam  ego  aninii 
auddcis,  inquicti,  praucipitis  prolem 
dixerim.  lioccler. 

Post  Antonii  a  Mutinnfugarri]  Vulgo, 
j)Ost  Antoniannm  fugam. 

Piraticii  sceleribus]  Cogitabam  levi- 
ter  an  pirnticis  ceUicibus.  Vulgatum 
tamr'U  alisit  ut  damncm.  Lipsius.  Pi- 
ruticis  sceUriljus]  Non  damnat  banc 
lectionem  I^ijisius.  Leviter  tamen 
Eu»picatur,  piralicis  celocibus,  scriptum 
fujsse  Velleio.  Quod  probare  non 
possum.  Nam  *  cclox,'  juxta  Gelli- 
iim,  Nonium,  Fulgtnlium,  ct  alios, 
breve  et  exiguum  navigii  genus.  Non 
aiitfm  Pompciuni  celocibus,  aut  myo- 
paronibus,  ged   trircmibus  et  quadri- 


remibus,  mare  infestassc,  satis  est 
manifestum.  Idcirco,  '  piratas  na- 
valcs,'  ei  attribuit  Florus  lib.  iv.  cap. 
8.  ut  bene  aliis  observatum.  Locum 
Fieri,  qui  in  editis  exemplaribus  di- 
verse legitur,  ita  scribendum  arbi- 
tror:  '  O  quam  diversus  a  patre!  ille 
C'-ilicas  cxlinxerat,  liicce  piratas  na- 
vales  agitare.'  Cujus  vestigia  corn- 
parent  in  Optimo  Mss.  codicum  Na- 
zarino,  in  quo  t'uit,  hisce  pirata  navalis 
agitare.  A  quo  minimum  abeunt  re- 
liqui  Mss.  ut  ex  iis  cognoscas  qui 
variantes  lectiones  collcgere.  Voss. 

Cap.  74.  Quippe  L.  Antonius]  Scrip- 
sere  hoc  bellum,  quos  a<l  F'lor.  iv.  5. 
Camers  notavit;  quibus  adde  Dion. 
XLViii.  Boecl. 

Virtututn,  quce  interdum  in  illo  erant, 
expcrs]  Rarum  quippe  '  nionstrum, 
nulla  virtute  redemptum  ;'  lioc  est, 
aliquem  vitiis  omnimodis  infamem 
esse,  ncque  ullo  commendabilem  me- 
rito:  unde  Tiberius  apud  Taciturn 
Annal.  lib.  i.  cap. 40. 'C.  Capsari  i'orte 
orto  sermone  L.  Sullam  inridenti ; 
omnia  Sullae  vitia,  et  nullam  ejusdem 
virtutem  habiturum  praedixit.'  Ubi 
nos  de  bac  re  uberiora.  At  de  Lucio 
isto  Antonio,  eadem  plane  prodita  L. 
Floro  lib.  IV.  cap.  !i.  '  Semper  alias 
L.  Antonii  pessimum  ingcnium  Ful- 
via,  gladio  cincta  virilis  militioE,  agi- 
tabat.'  Adeo  ut  mirer,  virum  artium 
harum  peritissimum  eo  loci  reponere 
piissiinum,  neque  enim  ullus  omnino 
auctorum  laudat  Lucium,  nisi  Appia- 
nus :  nee  tamen  is  simpliciter,  sed 
quatenus  arbitratur  bellum  excitasse» 
non  stabiliendap.  sua^  potentiae  caussa, 
verum  vindicanda;  in  pristinam  liber- 
tatem  lieipub.  Ccterum,et  illi  fallun- 
tur,  qui  inlerdum  heic  idem  notare 
voliint,  quod  interim:  non  profocto : 
ut  palant  facimus  ad  locum  Taciti 
Hist.  lib.  I.  cap.  71.  '  Otho  interim 
contra  spem  omnium,  non  dciiciis 
neque  desidia  torpescere  :  dilatve  vo- 
luptatcs,  dissimulata  luxuria;  ct 
cnncta  ad  decorem  imperii  composi- 


HIRTORl/E    ROMANS    LIB.    II.    75. 


409 


la :  coque  plus  forniidinis  adferebant 
falsie  virtutes, et  vitia  leiiitiiia.'  Gi-u- 
terus. 

Interdum]  Notabis  et  Lie,  inlerdum 
esse  idem  quod  intcrhn:  ut  creber- 
rime  in  Ai)uleio :  cujus  unico  exempio 
contentus  esto,  Metain.  I.  m.  '  Qiiati 
fores  interdiun,  et  tVequenti  clamore 
januie  iiostriv  peistrepi.'  Ncc  aliter 
acc'ipio  apud  Justinuin  lib.  ii.  '  Move- 
bat  lid?c  innllitudo  liostium,  respectu 
paucitatis  sua?,  Alexandrum  :  sed  in- 
terdum reputabat,  quanta  res  cum 
ista  paucitate  gessisset,  quantosque 
populos  fudisset.' Jcif/((/Jus.  Interdum} 
Sententia  vocis  solita  non  iiecesse  ut 
mutetur. 

Qui  juste]  Revera  injuste,  vel  po- 
tius  injusta.  Nee  sensit  aut  scrlpsit 
alittr,  etsi  adulator  Velleius.  Lips. 
Qui  juste']  Lipsius  injustc  vel  injusta 
legendnm  putat,  atnue  ita  quidem 
ter  nionebat :  sed  Velleius  Caesarea- 
nis  factis  ubique  colorem  appingit, 
aut  juris  titulum.  Boeder. 

In  Pcrusinos]  Suetonius  tanien  di- 
vcrsuni  testatur  in  Aug.  xv.  '  Peru- 
sia  capta,  in  plurimos  animadvertit : 
orare  veniam,  vel  excusare  se  conan- 
tibus  una  voce  occurrens,  Moriendum 
esse.'  Idem. 

Macedonicus]  Vernm  ejus  nonien 
erat  Cestius.  Caeterum  Macedonici 
nomen  sibi  assumserat,  quod  olini  in 
Macedonia  niilitasset.  Auctor  ejus 
rei  Appianus  in  v.  belloruni  Civil. 
Voss. 

Cap.  75.  Tib.  Claudius  Nero]  De 
quo  prJEter  Suetoniuin  cap,  3,  Dio- 
ueni,  adi  Tacit.  Annal.  v.  et  ejus  in- 
terpretera  clarissiuium.  Scliegk.  Tib. 
Claudius  Nero]  Vide  Sueton,  Tib.  iv. 
Die.  XLviii.  p.  417.  Boeder. 

Quis  non  diversa  prasentibus]  Vera 
gnome,  et  ita  vivitur:  assidue  nata- 
mus  inter  spei  metusque  fluctus.  Dea 
ilia  incerta  nos  quoque  Labet  incer- 
tos ;  dice  eos,  qui  ab  ea  pendent. 
Manilius :  '  Et  subtexta  malis  bona 
sunt,    lacrymacque  sequuntur  Vota, 


nee  in  cunctis  scrvat  Fortuna  teno- 
rem.'  Sapientissimus  Konianorum  Se- 
neca :  '  In  secundis  nemo  contidat, 
in  adversis  nemo  deficiat.  Alternae 
sunt  vices  rerum.  Quid  exsidtas  P 
ista,  quibus  vehcris  in  summuu),  ne- 
scis  ul)i  te  relictura  siut.  Quidjaces? 
ad  imum  delatus  es,  nunc  est  resur- 
gendi  locus.'  Plato  quoque  bona 
imagine  :  itdma  Tct  ovra  arexfoi'S,  Siuirep 
iv  E,vp'nTCi),&vci)  Kol  Ka.Tu  cXTpe(pirai :  Quid- 
quid  est,  vdut  in  Euripo,  sursum  deor- 
sumque  volvitur.  Lipsius. 

Quam  transgressi  ad  Deos]  Utram- 
que  Liviae  fortunam  notat.  Quae  bi- 
mum,  iuquit,  filium  sinu  gestans,uno 
tantum  coniitaute,  deviis  itineribus, 
fugiebat  iram  Ciesaris,  earn  postea 
ipsius  Caesaris  conjugem  vidimus, 
quinetiam,  postquam  ad  superos  mi- 
gravit,  sacerdotem  paene  habuit,  ac 
flaniinem.  Legi  igitur,  incolumi  sen- 
tcntia,  posset:  Quin  trunsgressa  ad 
Deos,  sacerdotem  pcene  habuit,  ac  fia- 
tninem.  Nam  Tacitus,  Suetonius, 
Dio,  noluisse  Tiberium  caelesti  reli- 
gione  niatrem  honorari,  nulla  contro- 
versia  tradiderunt.  Quam  tanien 
postea  Claudius  Imp.  consecravit, 
Suetonio  teste.  Manut.  Quam  trans- 
gressi ad  Deos]  Ita  dim  editum  a 
Rhen.  Bonhoni.  Gryph.  volente  Lip- 
sio  ad  Tacit.  Annal.  xiii.  Dio  lib, 
LVi.  '  Turn  vero  immortalitatem  ei 
tribueruut,  flaminesque  et  sacerdo- 
tem Liviam  constituerunt,  lictore- 
que  uti  eani  in  sacrificiis  permise- 
runt,'  Ovidius  de  Ponto  iv.  *  Nee 
pietas  ignota  mea  est,  videt  hosj)ita 
tellus  In  nostra  sacrum  Ca-saris  esse 
domo.  Stant  pariter  natusque  plus, 
conjuxque  sacerdos,Nuniina  jam  fac- 
to non  leviora  Dec'  Conjux  sacer- 
dos,  Livia,  ut  mouuit  flos  litterato- 
rum  illibatus.  Turbat  hie  doctissi- 
mus  vir,  et  quod  aiunt,  in  siuipulo  ex- 
citat  fluctus.  Schegkius.  Quam  trans- 
gressi ad  eos]  Repone  ud  Deos.  Quo- 
niodo  habet  editio  Basilecnsis  anni 
MDXUi.  item  aliae-,  quae  cam  exprcs- 


410 


NOTZE    VARIORUM    IN    PATERCULi 


sere.  CtPtorum  Ursiniis  vocem  fli- 
am,  ut  iiipptam,  lejicit,  nialletque 
Iliam.  Scd  prorsiis  fallitur.  Extat 
niiniisnia  Liviap  dextra  paterani,lacva 
liastain  tcneiitis :  in  avcrsa  autein 
l»arte  Divi  Ans;iisti  caput  repricsen- 
tatur,  cniii  Uteris  circum,  nivvs  av- 
GVSTVS  PATER.  Quo  ttiaiu  peitinet 
nuniisina  Claiuiii,  qui  cam  postoa  con- 
secravit.  Hujus  avcrsa  pars  itidcni 
exliibet,  s.  p.  q.  r.  divak  ivliae  av- 
GVSTi  FiLi/VE.  Nonien  autem  filial 
adsumpsit  Livia,  quod  adoptione  in 
Juliam  iainiliani  transicrit,  eanique 
nomen  suuin  ferre  Augustus  jusserit. 
Quod  clare  Tacitus  Suetoniusque 
testantur.   Vossius. 

Vix   biinum]   Vulgo,    aijus  hhnnm. 
Sed  pntida  liifc  lectio.     In  autogra- 
pho  fuit:   Casaris  arma,  7ius  hmunif 
^c.      Unde   lego,   fuluri  sid    Ca-saris 
arma,  ntinns  Ininuin,  Sj-c\     Quod  coni- 
probat  quoque  Velleiana  xp^i^^'s,  cui 
familiare  tJ*  qiiiim  reticere,  ut   supra 
me  etiaiii  nionuisse  niemini.   Firniat- 
que  idem  supputatio  aniiorum.    Nam 
fuga  lia'C    Neronis    incidit   in   ann. 
U.   C.    Dccxii.    Antonio  et  Servilio 
Coss.   Mortuus  vero   Tiberius    anno 
U.C.  Dccxxcix.      Proculo  et  Nigri- 
Do  Coss.  anno   a^tatis  scptuagcsiiuo, 
et  octavo.     Quod   Siictonio,  Tacito, 
Dioni,  et  aliis  etiani,  notatuni.     Ho- 
rum  ergo  annorum    coniputationem 
si   quis  accurate   instituat,   invenict 
Tibcrinm,8ub  tempus  Neronianw  f'u- 
gae,   biniatn  fuisse  inf'eriorem.  Idem. 
Vix  bimum]    Erat,  nun  bimum:  hinc 
feccrant  aiiqni,  vix  bimum:  <|uod  Al- 
dus  a[ipr('l>avit   et  (irutcriis  cdidit. 
Vix  biniiis,  est,necdum  binius.  lioecl. 
Futurumi/ue  tjuHdem  Ca'SuriH  filium^ 
Eandtm   foituna;   vicissitiidiiioin  nii- 
ratur  Dio   xi-viii.  p.   418.    Si(jt(  kuI 
TouTO  iv  Tois    •Kafiaoo^oraroii   avfifirivaf 
frrt  "yep  \iovta  ainr\,  t]  rhv  Kaicapa  Tim 
(puyovtra,     fitia    tavra     avrcj)    ^yfj/xaro, 
Kol  i   Ti$(pios    oinui  6  avv  tojs   roKiv- 
(Tj  rdrt   iK^pas,  r^v  avroKpiropa.  apxV 
ainoi)  Zitli^aro.     Fraccesserat  de  fuga 


Neronis  et  Liviai,  cui  subjungit  ; 
accidisse  turn  i-em  in  maxime  mirabili- 
biis  ponemlitm.  Namhwc  Livia,  inqi'iit, 
qu(E  turn  Casarem  fiigicbat,  postea  ipsi 
mipsit :  ct  Tiberius  iste,  qui  cum  paren- 
tibus  tum/up;iebat,  principatum  Casaris 
postea  accepit.  Idem. 

Cap.  76.  A  Cn.  Pompeio  ledus] 
Nescio  qiiomodo  eonvenire  potius  vi- 
detur,  a  Cn.  Pompeio  lectos,  nam  legi 
loco  honorufissimo  inter  plures,  non  sa- 
tisfacit  uuribus,  miilto  minus  animo. 
Gruter. 

Tironis]  Lipsio  placet  Tib.  Nero- 
nis: quo  modo  Aldus  emendavit. 

Venetiu]  Sic  Livio  lib.  ii.  et  Floro 
lib.  III.  cap.  3.  quoqne  nominata. 
Scliegk. 

Altinum']  Venetiaj  mediterranea 
urbs. 

Quo  facto]  Facile  cuique  persna- 
sero,  imo  sibi  quisque  ipse,  scriben- 
dum,  Cui  facto,  Fuit  enim  vctus 
scriptura,  Quoi.  Ut  et  supra  quoique 
reposuimtis,  ubi  pariter  corruptum 
eiat,  quoqve.  Acidal.  Quo  facto]  Aci- 
dalins  cxistimabat  scriptum  fuisse, 
Quoi  facto,  sive  cui  facto,  sed  non 
opus  est  bac  corrcclione,  ut  onmes 
vident.  Boeclerus. 

Praparatusque]  Ita  Rlicnan.  ct  Al- 
di  editioncs.  Praparatusque]  Lege 
Paratusque:  quo  uluntur,  pruapparw 
tu,  Tacitus  lib.  ii.  '  ne  domuni,servi- 
tia,  ct  ceteros  forluna?  paratus  rcpos- 
ccret.'  Ovidius  de  I'onto  lib.  iir. 
'Est  opus  exiguum,  vcstrisquc  para- 
tibus  impar.'  Manutius  maluit  cum 
Rhen.  praparatusque.  Non  belle  pu- 
to.  Scliegk.  Praparatusque]  Scheg- 
kiiis,  niagno  aliorum  ai)plausu,  edidit 
paratusque.  Sed  noli  aliquid  niutare. 
Nam  vulgata  lectio  nititur  fide  codi- 
cis  Ms.  Praparutum  autem,  pro  wa- 
pa(TKiW),  usurpavit  etiam  Agellins  lib. 
X.  cap.  II.  'in  prdsparatu  rei  rusti- 
ca;.'  Praparatus,  wt  apparatus  ;  imo 
ct  paratus;  quomodo  reposuit  Scheg- 
kius.  Qua  voce,  pr<)eter  Ovidium 
Tacitumquc,  quos  adducit,  u»i  etiam 


HlSTORl/E    ROMANCE    LIB.    II.   77. 


411 


alii.  In  his  Pnidentiiis  hymno  in 
Hippolytum:  '  Postquam  composito 
satis  iiistnixere  paiatii  jNIartyris  ad 
poenani  verbera,'vincla  feras.'   Voss. 

Circa  Brundisiuni]  Solum  conjec- 
tma  est  fulta  ha;c  lectio.  In  Ms., 
pro  circa,  legibatur  contra.  Quod 
mihi  nuitare  relij^io  sit.  Sane  contra 
Brundisiuni  valet  e  rcgione  Brundi- 
sii.  Sic  apud  sciiptorem  Belli  His- 
paniensis  :  '  Eo  die  Pompeius  castra 
movit,  et  contra  Hispalin  in  oliveto 
constitit.'  Ita  eniin  fuit  in  optimo 
omnium  codicum  Pefaviano;  non 
circa,  ut  vulgo  edunt.  Sic  et  Ammi- 
anus  lib.  x,vii.  ait,*  coutra  Valcriam.' 
Similiter  eadem  vox  capitiir  in  in- 
scriptione  veteri  Collectionis  Grute- 
riana;  p.  489.  nnmero  4.  '  contra  se 
porticiis,'  &c.  Idem. 

Rufi  Salcidieni]  Fuit  accusatus  in 
Senatu  ab  ipso  Ca>sare,  populi  Ca;- 
sarisque  hostis  judicatus,  jugulatus 
est,  supplicationes  ejus  rei  ergo  de- 
creta?,  Triumvirisque  custodia  urbis 
mandata:  Dio  lib.  XLvni.  Suet.  c. 
Cf).  Et  quod  Veileius  subjungit  ex 
eqnestri  ordine  consulein  creatuni, 
hoc  vult  credo,  Consulem  desigiiatum 
nonduni  Senatorem  sive  Senatorii  or- 
dinis.  Schegk.  Rufi  Sulridieni]  Dio 
XLViii.  p.  430.  Appian.  v.  eV^uA. 
p.  710.  ubi  etiam  ilia  '  ars  Caesaris  in 
evertendo  Salvidieno  '  aliis  quoque 
Principibus  in  simili  caussa  con  raro 
nsurpata.  Accitum  euim  ad  se  pro- 
perc,  quasi  pnesentia  ejus  ad  nego- 
tiuni  quoddani  opus  haberet,  nioxque 
ad  exercilum  remissurus  eum  esset, 
occidit.  Boeder. 

Summa^  Ita  Lipsius.  Vulgo,  sum- 
mam. 

Exequeslri  ordine  consul  creattis  esse"] 
Placeret  magis,  crcatum  esse.  Nam 
illud  creatus  ex  verbo  proximo,  quod 
praecessit,  factum  est.  LVsin.  Ex 
equestri  ordine  consul  creatus  csse^  De 
Salvidieno  Rufo  sermo  est,  qui  Con- 
sul creatus  (ait  Dio  xlviii.)  nondum 
Senator.    Atque  hoc  est,'quod  ait  ex 


equestri  ordine.  Proxinius  autem  a 
Pompeio  et  C-ifsare  ideo,  quia  illo- 
rum  quoque  uterque  ad  hoc  fastigium 
venit,  priusquam  in  Curiam  aut  Sena- 
turn,  nee  jiost  eos  alius,  ante  hunc 
Salvidienum.  Ceesarem  porro  acci- 
pies  Octaviannm.  Lipsius.  Ex  eques- 
tri ordine  consul  creatus  esse]  Cui  ig- 
notus  hie  Hellenismus  ?  Catullus  : 
'  Ait  fuisse  navium  celerrimus.'  Vir- 
gilius  :  *  Sensit  medios  ilelapsus  in 
hostes.'  Neutiquam  sane  audiendus 
Ursiuus,  qui  in  Velleio  legere  male- 
bat,  Cos.  creatum  esse.  Vossius. 

ISlisi  in  id']  Ita  emendavit  CI.  Pu- 
teanus.  Antea  legebatur,  nisi  ad- 
ecendisset. 

Cap.  77.  Turn  exjiostulante  consensu 
populi]  lUrinque  coacti  erant.  Caesar 
et  Antonius  a  populo,  Pompeius  ab 
iis,  quds  secum  habebat.  Igitur  nihil 
firmi  in  hac  pace  potuit  esse.  Ofa  yap 
OVK  iOiXovTai,  ov5e  €/c  irpoaipeo'ews,  aWa, 
ivayKaffro)  ttjj'  6fio\oyiap  irfTronififVOi, 
XP^vov  ovSiva  avTTJ  (iis  dwetv^  iTrefx.(ivai>, 
a\\'  evOhs  Tas  awovSas  XvaavTes  SiTjveX' 
Briaav  :  Quia  enim  iion  sponle  neque  suo 
consilio,  sed  coacti  pacem  fecerant,  haud 
diu  steterunt  pactionibus,  sed  stutim  iis 
neglcclis  ad  dissidium  redierunt :  obser- 
vante  Dione  xlviii.  qui  pauUo  ante 
pacis  circa  IMisenum  initif  ac  condi- 
tionum  historiam  describit.  Adde 
Appian.  v^  ffj.<pv\.  v.  713.  Utraque 
pax,  et  ilia  Brundisiua  cum  Antonio, 
et  liaec  Misenensis  cum  Pompeio, 
apud  Tac.  A.  i.  10.  4.  et  5.  refertur 
inter  '  arcana  dominationis,'  qnippe 
oTrdrrjj  X"P"'  inita  :  '  Pompeium  ima- 
gine pacis,  Lepidum  specie  aniiciti® 
deceptos :  post  Antonium  Tarentino 
Brundisinoque  federe  et  nnptiis  soro- 
ris  illectum.'  ToaovTos  fxiv  5?)  Kal  twv 
ffTciafoov  Kal  rwv  iro\ip.<iiv  Trapd\oy6s 
iffTt,  Siiqi  fi(V  ouSfV  tuv  Tct  Trpayfxara 
ex<5i'Ta>»'  voiJLi.^6vroiv,  Trphs  Si  S^  ras  re 
oel  xpf '"S  '^'^^ '''°-  a'viJ.(pepoi'Ta  a<pwv,  t6  re 
<p'i\iou  Kol  rh  iroAefiiov,  i^erat^6vTwv,  Kal 
5ih  TovTo  Kal  Tovs  avTovs,  TTork  fify 
ixBpovs,  iroTi  5e   iiriTriSeiovs  fffiffi  wpbs 


i\'2 


NOT.E    VARIORUM    IN     FATKRCULI 


rhv  Kaiphv  ^]yov^Lsvccv .  Adeo  in  discor- 
diis  intestinis  bellisque  omnia  prater 
ratiuncm  eveniunt,  ubi  qui  rerum  poti- 
untur,  non  ex  re  acjure,  sed  ex  ulilitaie 
sua  ac  necessitudine  amicos  inimicosque 
exisiiinant,  atque  idea  eosdernnimc  umi- 
coi,  nunc  inimicos,  pro  tempore  et  prcB- 
senti  cunditione  liabent.  Dignissima 
erant,  quae  hie  e  Dione  xlviii.  p.  427. 
Icgerentur  verba.  Boeder. 

Urebat]  Fiustra  conjector,  qui  ur- 
gebat.  Varie  usuipata  ea  vox  :  sic 
tamen,  at  cum  a  prima  significatione 
desciscit,  per  affligere  plerumque  red- 
di  possit.  Acidalius. 

In  quo  paterna  domus']  Carinas  erat 
nomeu  vici  Romani  ad  pedem  clivi 
Capitolini,  in  quo  turn  erat  domus 
Pompeii. 

In  hoc  pads  fwdere']  Nescio  quo- 
modo  mihi  magis  placebat :  Inito  hoc 
pads  fcedere;  quod  nisi  per  te  stabit, 
per  me  ftcile  cadet.  Acidal. 

Achaiamque]  Acliaia  complecti  to- 
tam  Graeciam  non  obscure  bic  ex 
Dione  coUigcs,  et  provincial  Achaiae 
inessc  Graiciam  docuit  ex  Pausaniae 
lib.  VII.  Lipsius.  Schegk. 

Ex  dirersis  causus]  Inepte  Acida- 
liiis,  castris.  Ex  diversis  cnusis  dixit 
Velleiu.s,  quia  abi  esstnt  proscripti, 
alii  obarati,  alii  animo  in  euni  pro- 
pensiore.  Quo  facit  illud  Appiani  v. 
de  bellis  civilibus:  Tloixirfjios  yh.p  in 
rtcv  ■npoypa(po!!V,  Kal  KUTOtKiifffwv  ruv 
(TTparoii,  Kal  T7J(T5e  rijs  AovkIov  Sia(popuSf 
iirl  fjLtya  8o|i7J  <cal  Swd^tus  ^pro. 
Pompeius  enim  ex  proscriptis,  et  milila-' 
ribus  colonis,  et  hue  ipsa  Lucii  simultate, 
mulluin  cristimalione  nc  tiribus  creve- 
ral.  Vossiiis. 

Et  Arnnlium  Actiuni]  Reponenda 
YeluB  hrrtio,  qiiii-  est  in  antiqua  edi- 
tione  :  Et  Arunlium,  ac  Titium,  S^-c.  et 
postea  Icgendum  :  Statium  autem  Mur- 
cumf  ifc.  ut  fciipra  diximus.  Ursin. 
Et  Aruntium  Actium]  Gentilitia  duo 
nomina  perpcrani  jnncta.  Scribes, 
Arunlium  ac  Titium.  M.  Autem  Ti- 
titt»  Dioni  nominatur,  et  Vellcio  bis 


infra.  Lipsius. 

Statium  autem  Murcuni]  Statium 
lege  et  hie  et  alibi.  Cujus  exitum 
scripsere  Dio  xlviii.  (ubi  ficto  pro- 
ditionis  crimine,reveraideo  sub  versus 
est,  quia  Poinpeius  eum  videbat  esse 
Spaffrrjpiov  Kal  (ppovrifiaToiSyj,  strenuum 
acrisque  animi,  quales  dominantibus, 
aut  principibus,  qui  suam  fortunam 
animo  non  irquaut,  suspecti  invisique 
sunt)  et  amplius  Appianus  v.  i/ji<f>v\. 
p.  712.  Boeclerus. 

Et  Menecrates']  Habct  exemp.  vet. 
et  Menotrades  fastidierant.  Burrer. 
Et  Menccratesl  V.  C.  Menotrades. 
Forte,  Menocrates.  Graecis  quidem 
dicitur  Mej'e/fparTjs :  sed  e  plerumque 
Latini  in  o  mutant.  Sic  T\To\(na7os 
Ptolomceus;  Medcovrj,  Mot  hone ;  Ke'p- 
Kvpa,  Corcyra  ;  BepeviKr],  Beronice,  alia- 
que  hujus  generis.   Vossius. 

Cap.  78.  Quas  magnis  momenlis]  Ob- 
serva  momentis  pro  inotibus :  quomodo 
et  apud  alios  legisse  sic  quasi  per  ne- 
bulam  meminisse  videor.  Nam  ex- 
empla  in  promptu  nulla.  Immoecce 
tibi  unum  Scncoa?,  Epist.  50.  '  Ex- 
cmplum  '  (clavi)  '  a  piscibus  tractum 
est,  qui  cauda  reguntur,  et  levi  ejus 
in  utrunique  moniento  velocitatem 
suam  llcctunt.'  Acidal.  Quas  magnis 
momentis']  Florus  iv.  9.  adscriptique 
a  Camerte  Auctores,  quibus  adden- 
dus  Dio  XLVIII.  Boecl. 

Interfectoque  legato  Antonii]  Atqui 
ille  se  interfeceral.  P'lorus  :  '  Saxa, 
ne  vcniret  in  potestatem,  a  gladio  suo 
impetraverat.'  Lipsius.  Interfectoque 
legato  Antonii']  Saxam  intelligit  Vel- 
Icius.  Atqui  ilium  sibi  manus  intn- 
lisso,  ex  Floro  objicit  Lipsius.  Sed 
in  hoc  quoqnc  Floriim  fugit  ratio. 
Mihi  Velleiana  sententia  multo  ve- 
rior  ;  praDsertim  propuguante  earn 
Dione  lib.  xlviii.  Apud  quern  obiter 
moneo,  Af/ci5ios  2a|aj  legeiidum,  non 
Ee'foj,  ut  ex  aliis,  ita  auctoritate  Zo- 
narae,  ejus  cxscriptoris  :  apud  quern 
tamen  Icgitur  A(kI\\ios.  Mendose. 
Vossius. 


UISTOllIili    ROMANCE    LIB.    II.   78. 


413 


Interim  Casar  per  hac  tempora]  Al- 
torutrnm  snpcrfluiim  est,  \c\interim, 
vel  per  luec  tempora.  Oio  cnim  prop- 
ter lioc  quid  utraque  conjiingantiir  ? 
Scd  ecce,  aliud  liabeo.  Neutnim  de- 
lendum,  una  minima  vocnla  transpo- 
sita :  Interim  Casar,  ne  per  hac  fern- 
]>ora,  res  disciplina:.  Per  liapc  tem- 
pora valet,  ea  temporum  conditionc, 
nt  quibus  in  armis  habere  militem  pro 
Kepnb.  non  necesse  foret.  Acidal. 

Crehrisin  Illyrico,  ^fc]  De  quibus 
vid.  Dion.  xux.  Appian.  Illyr.  Liv. 
epit.  132.  Hist,  iniscell.  vii.  7.  Boecl. 
Primipili  cenlurione)n']  In  legione 
tria  genera  peditum:  hasfati,  princi- 
pes,  et  qui  onines  antestabant,  triarii. 
In  singulis  deni  centurioncs,  ab  or- 
dine  in  hastatis  et  principii>us  nomi- 
nati ;  nimirum  primus  liastatus,  pri- 
mus princeps ;  secundus  hastatus, 
secundus  princeps  ;  tertius,  et  usque 
ad  decimum.  In  triariis  dispar;  non 
enim  primus  triariiis,  sed  priniipiUis, 
primipili  centurio  primus  centu- 
rio  appellabatur.  Hie  primus  in  le- 
gione post  trii)ununi,  qui  parebat  le- 
gato, ut  legatus  Imperalori.  H»c 
strinxi  e  Vegetio  et  uberrimo  Manutii 
nostri  de  hoc  tractatvi.  Schegkius, 

VibiUium]  Ita  antiq.  cod.  Vulgo, 
Jubillium. 

Fuste  pcrcussit]  Ritu  prisco,  niilites 
vel  fustibus  vel  vitibus  castigare,  vi- 
tibus  plerumque  Romanes,  fustibus 
extraneos,  Livii  Epitoma  lib.  lvii. 
*  Quern  militem  extra  ordinem  de- 
prchendit,  si  Romanus  esset,  vitibus, 
si  extraneus,  virgis  cecidit.'  Hones- 
tior  autcm  poena  vitis  quam  fustis. 
Plinius  1.  XIV,  1.  '  Centurionum  in 
nianu  vitis,  et  opinio  pra^mio  tardos 
ordines  ad  lenlas  perducit  aquilas,  at- 
que  etiam  in  delictis  poenara  ipsam 
honorat.'  Hinc  lex  a  Gracchis  lata, 
qua  fustiuni  poena  eximebant  Lati- 
nos. Plutarchus  in  Gracchis.  Pu- 
tidum  sit  adsuere  de  niilitaribus  poe- 
nis  jam  pertractatis  plane,  pleneque. 
Durr.  iVIss.  fitsli  percussit :    Bonhom. 


fustern  percussit :  fortean  fustim  per- 
cussit, eleganti  genere,  si  quid  mu- 
tanduni.  Scheglcins.  Fuste  percussit] 
Ms.  lectio,  fusti.  Percutere  auteni  in 
fustigatione  nihil  aliud,  quam  (poveveiv. 
Sic  percussores,  (f>ove7s.  Quae  moneo, 
ne  quis  audiat  iilos,  qui  apud  Livium 
1.  V.  *  fustuarium,'  leve  supplicii  ge- 
nus esse  arbitrantnr.  Sane  clare 
docet  Polybius  1.  vi.  liac  prena  con- 
dcmnatos  ad  mortem  usque  c«di  so- 
lere.  Afficiebantur  autem  fustuario, 
ut  idem  docet,  qui  falsum  dixissent 
testimonium,  qui  furtum  fecissent, 
qui  juvenibus  abuterentur,  aut  qui 
ter  ob  idem  delictum  essent  puniti. 
Etiam  qui  infamiam  alteri  fecissent. 
Hinc  leges  xii.  Tabb,  '  Si  quis  oc- 
centasit  nialuni  carmen,  sive  condi- 
disit,  quod  infamiam  faxit,  flagitium- 
ve  alteri,  capital  esto.'  Tales  enini 
ex  cautione  xii.  Tabb.  fuste  punitos, 
decent  Porphyrio  in  Horatii  lib.  ii. 
epist.  1.  et  Cornutus  in  Persii  saty- 
ram  i.  In  veleri  item  inseriptione 
Roniana  Collect.  Grut.  p.  cid  cxiv. 
fustuario  subdi  jubentnr  molendina- 
rii,  qui  fraudem  fecissent.  Alia  de 
fustuario  scire  qui  desideret,  adeat 
ea,  quae  Lipsio  notata  libro  de  Militia 
Komana  quincto,  Dialogo  duodevige- 
simo.  Vossius.  Fuste  percussit]  Alii 
fusti.  Pertinet  hoc  quoque  ad  Vel- 
leiauje  scriptionis  commendationem, 
quod  exempla  quarumcunque  rerum 
publice  milium  subinde,  non  sine 
gravitate,  annotat :  sicut  hoc  loco,  et 
alibi,  disciplinam  militarem  vindica- 
tam,  in  cnjus  scilicet  sinu  ac  tutela 
serenus  tranquillusque  beatze  pacis 
status  acquiescit,  nt  loquitur  Valer. 
II.  7.  pr.  De  ptenis  niilitaribus  valde 
erudita  sunt,  quae  tradit  P.  Faber  se- 
mestr.  i.  17.  Castigabantur  autem 
milites,  vel  fustibus  (quse  coercitio 
communis  militibus  et  paganis  erat) 
vel  vitibus,  qua?  proprie  niilitaris  ani- 
madversio.  Potest  auteni  etiam  de 
^vkoKonia.  quam  describit  Polyb.  lib. 
VI.    Velleius   intelligi.      Adde   Cal. 


414 


NOTA',    VARIORUM    IN    PATRRCULI 


Rhodigin.  xxvi.  c.  nit.  Lips,  milit. 
Rom.  I.  18.  liocckr. 

Cap.  71).  Atlsncscendu'\  Active  po- 
sitnni  adsuescere,  pro  adsuefacere. 
Aciilitl. 

M.  A^rippa]  '  I^nohiioin  loco,  bo- 
iium  militia  et  victoriai  sociiim,'  Ta- 
cit. Ann.  I,  3,  vocat.  Adi  Horat. 
Od.  I.  6.  Seiipcam  patiem  Contro- 
vers.ii.  Dion.  Appian. 

Panndiiiue  sed  uni  scientissimus']  Soli 
Aiignsto  niniiriim  parcre  doctus,  ce- 
teris omnibus  se  antepoiicbat.  Atfjue 
lioc  ipsum  magnum  est  in  magno  in- 
genio,  scienter  parcre  Principi  aut 
Regi.     Cnjus  artis  summam   dixeris 
exprcs<iam  a  Dione  liii.  ubi  '  Agrip- 
pam,  cum  multa  imo  pleraque  glo- 
riosa  consilia  Augusto  suppeditaret, 
et  facta  patraret,niliil  tamen'prorsns 
ejus    glorioj   sibi    arrogasse,'    refert, 
ov5e  iirl  Ppax"  ''"'5s  5<{|rjs  aiiTcou  avTeiTot' 
(7to,  inqnit.     Honores  quoque  ab  Au- 
gusto sibi  delatos    in    ipsius   potius 
gloriam   ususque  dispensabat,  quam 
ill  suain  lubidinein.      Hujus  est  ilia 
primaria  ad  aulicam  vitam  disciplina, 
qua  '  viruiii  in  aula  victurum  duabus 
sibi  rebus  consulere  oportere'  osteii- 
dit,  '  primo  difficultates  rcruin   in  se 
recij)ieiido,    amoiiendoque  ;    deinde, 
consumuiatae  perfectirqiic  rei  nomeu 
et  gloriam  ipsis  •^Principibus)  relin- 
qiicndo.'     Avo7t>  Traprjvd  rhv  HvSpa  rhv 
ff<ij9r]cr6fj.fvou,  t^j  fikv   5u(TXfpe^"s  avrhv 
Tuiv  TtpayixaToiv  diraWixTTfiv,  r^v  Se   5^ 
KaripQwcnv     (T<pwv    iKiivois    (pvKaaa^iv. 
Quern  Dionis  e  xlix.  p.  450.  locum 
(ab  intcrprcte,  priore  moiiiti  membro, 
pariim  coiigrue  versum  ;    '  ut  negotio 
j)rafcctus  difficultatem  ejus  a  se  re- 
moverct.'     Non  enim,  ut  '  difficulta- 
tem a  se  rcmoveat,  quasi  declinando ; 
sed   nt   amoliatur,   id  est,    cxpediat 
cam  siislinenilo  agcn(lo(|ue,'  dicitur) 
merito  majoiibiis    Priiicipum   admi- 
nistris    commendavit   Lipsius    polit. 
III.  11.  14.  cum  pnrsertim  memora- 
bilia sint,  quae  in  Dioiie  pritccdunt, 
dc   iiigcnio  Rcguni,   oiniiium   rcrum 


gloriam   sibi   vindicante,    aliis    invi- 
dentc.  Boeder. 

Dcspondentg  ei  Nerone']  "E^tSuKe  St 
aiTT))!/  avjhs  6  avTjP}  &(TTrip  ris  itot^/j, 
iiiquit  Dio  XLViii.  p.  438.  Elocabut 
autem  Liviam  ipse  maritus,  tanquam 
Patris  loco.  Scilicet  boc  schema  qua;- 
rebatur  rei,  quasi  maritus  sponte  cou- 
cederet  Augusto  uxorem.  Revera 
autem  '  Tib,  Neronis  matrimonio  Li- 
viam, et  quidem  pra'gnantem,  ab- 
duxit,'  ut  simplicius  loquitur  Sueto- 
nius Aug.  Lxii.  sicut  et  prudentes 
apud  Tacit.  Ann.  i.  10.  7.  increpant, 
'  abductam  Neroni  uxorem,  et  con- 
sultos  per  liidibrium  Pontifices,  an 
concepto,  necdum  edito  partu,  rite 
nuberet,'  Ergo  inter  '  flagitia  do- 
minationis,'  id  e&t,  loco  idoneo  ac 
proprio,  referuntur  base  talia  a  Clap- 
mario  Arcan.  v.  3.  Operic  pretium 
autem  fuerit  cognoscere,  quae  Dio 
circa  responsum  Pontificum  iiriKpin- 
Kws  anuotat.  Fallor  an  niinime  in- 
nsitata  sunt  rcceuliori  quoque  aevo 
ejus  .-idulationis  exeinpla,  qua  omnia 
Piincii)um  honesta  atque  inhonesta 
excusarc,  etiam  illis  mos  est,  quorum 
coiiditionem  dignitatemque  valde  vi- 
deantur  ista  dcdecere.  Idem. 

Pompeio  Sicill(eque  bellum,  ifc]  Prae- 
tor scriptores  supra  laudatos,  accu- 
rate hac  omnia  exequitur  Dio  lib. 
XLVIII.  et  XLIX.  Idem. 

Veliam']  Velia  opidum,  quod  oliin 
Helia,  ad  Sinum  Pajstanum  ;  Plinio. 
Byle,  Elca,  (ab  Elea  pra-terfluente 
fluvio)  et  Bclea,  BuAtj  ica\  BeXeo,  Ste« 
pbano  quo(|ue  dicitur.  Strabo  Eleam 
'E\ea,  suo  tempore,  antea  Ilyelam 
"tf\^,e.t  Ell(im''E\A7i,  appellatam  scri- 
bit.  'Tf\i)Twv  meminit  nuiumtis  ar- 
genteus  mens.  S.  Bonifacio  est  Ga- 
brieli  Barrio.  Oriel. 

Palinuri(jue'\  Pal'nntrus,  TlaXlvovpou, 
Plinio,  Virgilio,  Paterculo,  Horatio, 
Dioni  et  Straboiii,  promontorium 
Papstani  sinus.  Portum  dicit  Hali- 
carnassaeus  i.  Dc  eodem  Virg.  lEn. 
VI.  '  yLtcrniimcjuc  locus  Paliniiri^o- 


HISTORlyE    ROMANS    Llli.    II.   81. 


415 


men    habebit.'      Niger    '  Paliniiro.' 
Idem. 

Quod  post  ea  dubia,  Sfc]  Quid  audio  ? 
auceps  forluna  alia  (|uain  dubia? 
hoc  enim  interjecta  particula  intev- 
dum  innuit.  Sed  ea  trailucta,  scribe  : 
duhia  irtterdum  it  ancipiti.  Nisi  tainen 
dicas,  aiicipitem  esse  periculosain  et 
hac  quadani  ratione  a  duliia  diver- 
sain  :  ancipitia  enim  sine  ceito  peri- 
culo  tangi  et  tractari  nequcunt:  in 
dubiis  non  item  est.  Et  boc  tanien 
putidunj  et  puerile.  Quin  potius  vo- 
cnlani  trajicianuis,  ut  nionstratum. 
Acidal. 

3Iylas]  Myla,  MvKai,  Ptolomaeo, 
Paterculo,  Appiano,  Plinio,  Silio, 
Dioni,  Suetonio,  et  Tlmcydidi,  Sici- 
liaj  uibs.  Milazim,  vel  Milazzo,  Fa- 
zello  et  Aretio  bodie  appcllatur. 
Ortel. 

Tauromenium']  Tauromvnia,  Sicilian 
colonia,  priscis  Naxus  vocata,  ut  PU- 
nius  et  Solinus  testantur.  Taurome- 
nium, Tavpofifviou,  babet  Ptoleniieus, 
et  Patcrcubis.  Taurus  obm  locus 
vocabatur,  Diodoro  teste  15.  Vibius 
dicit  aliter  Euscboneora  nuncupari. 
Naxon  Schison  bodie  noniinari,  scri- 
bunt  Fazellus  et  Aietius,  Tauromena 
Anonynuis  quidani.  Tauromeuium 
et  Naxos  diversa  sunt  apud  Strabo- 
nem.  Col.  Aug.  Tuiiromen.  est  in  Ti- 
berii  ntimnio.  Testis  Goltzii  Tbe- 
saurus.  Ortel. 

A  Titio  juguhitus  est}  Pbrygiaj  in 
oppido  INIiilaio,  ut  Dio,  an,  Mileti,  ut 
Florus,  et  Appianiis.  Schegkius.  A 
Titio  jugulatus  est]  Dubitat  Scbeg- 
kius,  accidc'iitne  id  Pluygiac  in  oppi- 
do Midaio,  )it  ait  Uio,  an  Mileti,  ut 
Florus  et  Appianus  asseiunt.  ]Milu 
eriasse  Dioueui  certum  est.  De  Mi- 
leto  enim  tcstatur  sciiptor  ejusdeni 
propenioduni  teniporis,  atque  onini 
exceptione  major,  Strabo  Geog.  lib. 
III.  Vossius. 

Cap.  80.  Inutilis  in  aliena  victoria] 
Veins  editio,  inutilis  tdimoi  victorite 
comes. 


In  consiliis  Ccesaris]  Venustius,  Ca- 
sari.  Dissidcre  cum  dandi  casu  pro 
auferendi  cum  prcepositione.  Acidal. 

Non  ab  Scipionihus]  F'actum  tain 
memorabilc  Augusti,  quod  boo  ca- 
pite  exponitur,  scripsere  etiam  Dio 
XLix.  p.  455.  Appian.  v.  ifji.(pv\.  p. 
742.  et  seq.  Liv,  Epit.  cxxiix.  Hist, 
miscell.  vii.  6.  Sueton.  Aug.  IG. 
Tacitus,  una  voce  '  exuendi,'  oppor- 
tune buc  accommodata,rem  complec- 
titur,  Ann.  r.  2.  1.    Boeder. 

Inermis  et  lacernatus]  Adi  Dionem, 
cui  alia  mens  sedet.  Schegkius. 

Jacta]  Princeps  editio,  acta.  Qnod 
etiam  Latinum  est :  '  agere  tela'  pro 
adigere  apud  Caesarem  legitur. 

Quam  tueri  nun  poierat]  Mannt.  in- 
tueri.  Suetonius  narrat  Lepidum  sup- 
pliccm  concessa  vita  Circeis  in  per- 
petiuim  relegasse.  Schegkius. 

Cap.  81.  Exercilus  seditio]  De 
bac  seditione  ejusque  compositione 
et  supplemento  Canipanae  coloniae 
accurate  Dio  XLix.  p.  45G.  et  457. 
Appiun.  V.  iix(pv\.  p.  744.  Hist.  misc. 
VII.  6.  Noster  prsecipuam  artem 
compoueiula;  seditionis  '  Severitatem 
comitatis  niixtnra  temperatam '  boo 
loco  innuit.  Vide  Lips,  polit.  vi.  4. 
et  bac  occasione  nota,  Lil)ro  primo 
Annalium  Taciti,  singulari  prorsnm 
arte  copia(}ue  id  argumcntum,  de 
seditionilius  miiitaribus,  earumque 
reniediis,  tractatum  ac  veluti  exeni- 
plo  perfects  commentationis  per- 
scriptum  esse.  Boeder, 

Contemplatus  frequentiam  suam]  Si- 
mile dictum  Tacito  Annal.  1.  i.  '  llli 
quoties  oculos  ad  multitudinem  retu- 
lerant,  vocibus  truculentis  strepere.' 
Schegkius. 

Cumpaiue  colonia]  Tota  baec  res 
explicata  ab  uno  Dione,  lib.  XLix. 
qui  de  bac  ipsa  seditione,  et  ejus  pla- 
camentis  :  Outw  /xiv  rore  tovs  crpa- 
Tiwras  /care'crTTjcre,  koX  rb  jxtv  apyvpiuf 
avTiKa,  tV  Se  X'^'P"*'  "^  iroAAy  vanpov 
aoToTs  I'ScoKe;'.  'EireiS?;  ■)ap  oxjk  ii,T]pK(- 
atv  7)  iv  Tu  Sijuooiiji  r6Tf  ovaa,  wpofff {<- 


41G 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


vpiaro  iWrfv  re  Koi  trapk  Kafxirapuv  ruv 
iv  TJi  KoTTujj  oIkowtuv  (rvxvT]V  (koX  yap 
(ttoIkuv  7)  irdKii  ttoWcov  eSerro)  Kol  av- 
Tots  t6  re  vSaip  rh  'iovKiOv  oDvofxacrixevov, 
i<p'  o5  Kai  rci  fxihurra  5ia  tTivrwv  a/yaK' 
Kovrai,  ri]v  re  x^P"'"  ''"'V  Kfcotriai',  ^v 
Kot  vvv  en  KapTrowrai,  ayreSccKe  :  Atque 
itn  militcs  tunc  quiilcin  compo.iuit :  et 
argcntum  statiin,  n^'cos  non  vmlto  post 
its  deilit.  Quoniam  enim  puhlici,  qui 
tunc  crant,  non  sufficiclmnt,  etiam  alios 
rm  it  a  Campanis  illis,  qui  Capuam  inco- 
I'jnt,  eosque  muUon,  (multis  enim  colonis 
indigebat  ea  whs,)  et  ipsis  turn  aquam 
Juliitm,  qua  maximc  omnium  gaudent, 
turn  terram  Cnosiam,  (Gnosiam  melius  : 
est(|iie  Gnosus  in  Creta:)  qua  etiam 
nunc  fruuntur,  eorum  loco  dedit.  Om- 
nia liivc  quasi  de  indiistria  scripta  ad 
A'elieii  liicem  :  et  quis  scit,  si  non  a 
Dione  istinc  siimpta?  Quod  tamen 
liic  scribitur,  ejus  reditus  erant  puh- 
lici, pravum  est.  Quid  reditus  ad 
rem  prjesentem  ?  nee  eos  sane  emit 
CiBsar,  sed  agros.  In  editionc  pri- 
ma, ejus  relicli  erant  puhlici.  Certum 
liabeo,  ejus  reliqui:  id  est,  Capua  le- 
liquos  Iiabtbat  agros  jiiiblicos,  qui 
nonduui  attributi,  et  qui  non  vene- 
rant  in  divisionem.  Hos  (Dione  pa- 
lam  narrante)  ab  iis  emit  Cesar. 
Lipsius. 

/nstar]  Festus  Pompeius  ab  instar 
instaurare  deducit :  quoniam  illiid  in- 
staurari  proj)rie  dicatur,  quod  ad  for- 
mara  similem  exempio  prioti  reduci- 
tur.  Hie  vero  initar  non  cxemplum 
c^t,  ncque  passive  pro  eo  capitur, 
quod  est  instauratum  ;  sed  enim  ac- 
tivo,  ut  quod  instaurat ;  heic  nempe 
sal'ibritatcm.   Acidal. 

i'orona-  chvisica-^  Tangit  princops 
Poiita  :  ' 'i'cmpora  navali  fulget  ros- 
trata  corona.'  '  Itostrata  '  IMinio 
qnoque  flicta  :  videAgeilium.  Schegk. 
Cbi^Hicw]  Voeatur  alias  navali.s  et 
rostrata:  '  quia  rpiasi  rostris  navium 
insignita  est;'  ut  ait  Citllius  v.  0. 
I'nde  ffligies  Agrippa:  cum  tali  co- 
rona in  antiqiiis  niiniinis. 


Quo  nemo  umquam]  Si  voliiit  dicere 
Velleius,  neminem  ante  Agrippam 
reportasse  coronam  navalem,  hoc 
est,  rostratam,  aut  erravit,  aut  di- 
versum  sentit  a  Plinio.  Is  enim  non 
dubitat  afRrmare  1.  xvi.  4.  '  Cedunt 
et  rostrata;,  quamvis  in  diiobus  max- 
ime  ad  hoc  ajvi  cidebres  ;  M.  Var- 
rone,  piraticis  bellis  dante  Pompeio 
Magno  ;  itemque  M.  Agrippa,  tri- 
buente  Csesare  Siculis.'  Sed  et  idem 
Naturae  mystes  unicns  lib.  vii.  30. 
'  M.  Varronis,  in  bibliotlieca  qtrae 
prima  in  orbe  ab  Asinio  Pollione  ex 
inanubiis  publicata  Romaj  est,  uniu3 
viventis  posita  imago  est :  hand  mi- 
nore,  ut  equidem  reor,  gloria,  prin- 
cipe  oratore  et  cive,  ex  ilia  ingenio- 
rum,  quae  tunc  fuit,  multitudine,  unam 
banc  coronam  dante,  quam  cum  ei- 
dcm  Alagnus  Pompeius  j)iratico  ex 
bello  navalem  dedit.'  Et  vero  nullo 
a!vo  cuiquam  contigisse  coronam 
rostratam,  pr^tcrquam  uni  Agrippa,', 
idem  etiam  prodidit  Dio  Cassius  1. 
XLix.  nee  is  tantum,  sed  et  testis 
omni  exceptione  major,  Livius,  cu- 
jus  lieec  legiuuis  Epitoma  cxxix. 
*  M.  Agrippa  navali  corona  donatus 
est :  qui  lionos  nemini  ante  eimi  ha- 
bitus erat.'  Quibus  motus  verbis, 
damnavcrim  potius  unum  Plinium, 
quam  ti  iumviros  istos  alios  :  etsi  ali- 
tcr  visum  viro  maximo,  in  libris  de 
Militia  Romana,  I.  v.  11.  Gruler. 
Quo  nemo  umquam]  Ubi  Agripi)ac  con- 
tigisse  hunc  lionorem  tcstanlur,  Dio 
XI.IX.  p.  4.j7.  rf  'Aypirira  are(\)avov 
Xpvcrovv  ifxffdKois  ri<TKrjiJ.4vov  ^Supricraro. 
t  fj.^  npSrepov,  pAir'  avOts  ^AAy  rq>  eje- 
vero.  Agripinim  corona  rostrata  aurea 
donar.it :  quod  neque  ante  neque  postea 
cuiquam  contigit.  ItaLiv.  lipit.cxxix. 
Plinius  autem  xvi.  4.  et  vii.  30.  cum 
M.  Varrone,  cui  '  Pompeius  coro- 
nam navalem  dederit,  communicat 
hoc  decus :'  cui  assentien<liim  opina- 
tur  Lipsiiis  :  (iruferus  autem  cetero- 
rum  aurtorifat(  in  pra-fert.  An  et 
Seneca  ab  coruin  parte,  cui  dc  bencf^ 


rnSTORIiE    ROMANCE    LI«.    II.   82. 


417 


HI.  32,  Agiippa  dicitnr,  '  navali 
corona  insignis  uniciim  adcptiis  inter 
dona  niilitaiia  deciis  :*  quamqiiain 
unicuin  pro  eximio  et  singiduri  liic  ac- 
cipi  possit.  Vide  Turneb.  xxvi.  29. 
et  Taubni.  ad  Virgil,  jlineid.  viii. 
vs.  684.  Boeder. 

Templumque  Apollini]      Dio   XLix. 
p.  458.  Sueton.  Aug.  29.  hhm. 


nominal.  Id  vero  eo  etiam  refelli- 
tur,  qnod  Saxajam  esset  interemp. 
tus ;  ut  ex  Dioue  et  aiiis  jam  supra 
ostendimtis.  Vossius. 

Atque  illis  legionibus]  Ita  legendiini, 
non  octo,  argiuint  pra;cedentia,  et 
Fiorus,  apiid  tpieni  '  xvi.  legiones.' 
Statim  male  vir  doctiis  rh  tertia 
omisit.  Sclu'gklus.     Atque  illis  kgioni- 


Munificentia]  Hand  di.«pliceat  Lip-  bus]   Ita  euini,  (\/e\  ac  lot  illis  I.)  po- 

sio  magnificcntia.  tins  iegeriiii,  quani   Hoc  M.  Antonio 

Cap.  82.    Qua  astute  Ccesar,  ^c]  acto,  .quod  in  libris  repertum,  licet 

Vestram  fidem,  Musae,  quam  turpiter  scnsum  alicjuem  snstinere  possit,  val- 

locns  elegans  maculatus,  an  mutila-  de  tamen  a  Velleiana  elegantia  vide- 


tus !  Tentavit  industria  singular! 
Schegkins  :  Qua  cestate  Ccesar  tani 
prospere  in  Lepidum  in  Sicilia,  pcene 
fortuna  in  Casarem  et  Retnp.  militavit 
ad  Orientem.  Et  in  hoc  secutus  li- 
briim  6onlioma?i :  post  quem  tente- 
mus  et  nos  itidem,  si  quid  forte  pote- 


tur  abesse.  Boeder. 

Tertia]  Tertia,  in  Rhenani  edit,  ex- 
pressa,  non  omitti  ab  aliis  debuit. 
Idem. 

Victoriam  vocahati  Geminum  pene 
dictum  de  eodera  L.  Fieri,  lib.  iv.  10. 
'  Egregius  Imperator  tandem  profu- 


rit  clarius  extricari.     Sed  libertate     git  in  Syriani :  ibique  incredibili  qua- 


inihi  opus  est  pauUo  niajori,  quam 
non  ex  mea  cupidine,  sed  usu  sumam 
Velleii.  Ergo  ita  ausus  fnerim  :  Qua 
(Estate  quam  Casari  prospera  in  Lepi- 
dum in  Sidlia,  tarn  scava  fortuna  in 
Ccesarem  et  Remp.  militavit. ad  Orien- 
tem :  quomodo  conficitur  idonea  maxi- 
me  et  aperta  sententia.  Vernm  enim 
vero  alios  etiam  medicos  desiderare 


dam  mentis  vaecordia,  ferocior  ali- 
quanto  factus  est;  quasi  vicisset  qui 
evaserat :'  ubi  Philosopliice  tamen 
niagis  Annaeus  loquitur  quam  Ethice 
aut  Grammatice :  ita  enim  solent 
homines,  praeter  spem  vivi.  Sallus- 
tins  bello  Jugurthino  cap.  98. '  et  ipsi 
duces  feroces  ;  ac  quod  sui  non  fuge- 
rant  pro  victoribus  sese  agere.'    An* 


videtur  hie  locus,  et  non  nisi  scriptos  nibal  apud  Horatium  lib.  iv.  Oda  4. 
codices  :  sine  quibus,  qui  conabitur,  '  Cervi,  hiporuin  prajda  rapacium, 
qnidquid  crit  quod   prastiterit,    iti-     Sectamur  uitro  ;  quos  opinius  Fallere 


dem  iucertum  erit,   ut  quod  vel  ego 
vel  ceteri  omnes  attulimus.  Acidal. 

Cum  xni.  U'gionibus]  xvi.  pro  xiii. 
reponi  debere,  rectissime  monuit  CI. 
Noster  Freinshfuiius  ad  Fior.  iv.  10. 
10.  E  quo  capite  petes  historiani 
hanc,   turn  ex  annolatis  a  Camerte 


et  etfugere  est  triumphus.'  Syrus 
apud  Terentium  Heauton timer.  Acta 
IV.  Sc.  1.  '  triunipho  si  licet  me  latere 
tecto  abscedere.'  Grider. 

Ke  quid  honori']  For&an  legendum, 
ne  quid  oneri  deesset,  l\-c.  non  honori, 
quod  verbum  videtur  subst.tutum  ab 


.scriptoribus  :   quibus   Dio  priiesertim     eo,   qui  non  aniraadvertit,  Velleiura 


addendus,  xux.  Boeder. 

Et  Statiano  legato]  Oppidum  Sta- 
tianum  neminat  Dio  lib.  XLix.  In 
Phitarchi  Antonio  corrupte  est,  Ta- 
riavos,  pro  'Xrariavdi.  Hoc  eo  roagis 
raoneOj  ut  appareat,  falsam  esse  Syl- 


jocari  voliiisse  in  voce  aweis,  quod 
constet,  aurum  ceteris  mitallis  gra- 
vius  esse.  Ursin.  Ne  quid  honori]  Ur- 
sinus,  oneri:  ut  in  eo  liidat  Velleiuj, 
quod  aurum  gravius  sit  cicteris  me- 
tallis.     Quasi  vero  reges  oneris,  non 


burgii  suspicionem;  qui  putabat, eun-     honoris  caussa,  aureis  aut  argentcis 
dem  hunc  esse,  quem  Fiorus  Saxam     catenis  vincixi  ioleaut.  Vussius. 


Delpk.  et  Var,  Clas. 


Paterc. 


\.' 


2  D 


UNI.  i  _,..     .  . 


418 


NOT.E   VARIORUM    IN    PATERGULI 


Aureis  viiixit]    Cuitiiis  de  Dario ; 
•  Agmen    eoriim   tertio  assectiti  die, 
ne  taiiH'ii  lionos  reiji  non  liaberettir, 
atircis  coiiipedi'uus  Dnrium  viiiciunt, 
nova    ludibria    siilunde    excogifante 
fortuna.'     INloris  aiiti(jiiitns  pro  dig- 
iiitaie  captiviiin    mine    auieis,   nunc 
argfiUeis,  nunc  foireis  vinciie  cate- 
nis.     l)c  Aureis  demons  in   Pa-da- 
gogo  lib.  II.  '  Istae  vero  veram   pul- 
rliritudineni    obseurant,    auro    eain 
adnmbrautes,   nee  iatelligunt  quan- 
tuui  in  se  delictum  aduiittiint,  sc  in- 
nunienibilibns     vineulis     alligantes, 
quemadmodum  dicant  apud  Rarbaros 
scelestos   et  nialeficos  homines  auro 
Tiuciri.     Captivos  lios  vinctosque  di- 
vites  videntur  esse  aemulata;  mulie- 
res.'     Ausonius  de  Crceso,  *  Croesum 
in  amicis  habet,  Vinctumque  pedicis 
anieis,  secum  jubet,  Keliquum  quod 
esset  vitae,  totuiu  degeret.'    Propert, 
lib.  II.  *  Aut  regum  auratis  circum- 
data  colla  catenis,  Actiaque  iu  sacra 
cnrrere  rostra  via.'    Et  Silius  1.  xvii. 
*  Ante  Syphax  feretro  residens  cap- 
tiva  preniebat  Liimina,  et  aurataR  ser- 
vabant  colla  catena,.'     Hinc  in  Pa- 
negr.    Maximiuno   dicto :    '   Xerxes 
Pcryaruni  Rex  potentissimus,  pedicas 
jecit   aureas   in  profundum,  Neptu- 
num  se  dictifans  alligare.'    De  argen- 
teis  Dio  I.  xr.ix.  '  postquam  custodes 
gazae  non  obtempcrariint,   et  qui  in 
armis  (^rant,  Artaxam  maximum  natu 
inter  tilios,  regem   ejus  loco  consti- 
tuerunt,  argenteis  Artabazum  catenis 
vinxit,  quia  nimiruin  turpe  erat,  re- 
gem  f<;rrcis  in  catenis  haberi.'     Am- 
iiiianuA  de  Arsace,  a  Sapore  capto: 
'  Eumque  etTossis  oculis  catenis  ar- 
genteis, quod  apud   eos  vanum   sup- 
pliciorum    astimatur   esse    solatium, 
ftxterminavit     ad    castelliim    Agiiba- 
num  nomine.'  .S't/iCi'Av'm. 

Jiclliim  prtlrui-  in/crir  con-ilitnit]  O- 
vidius  Melariporph.  lib.  xv.  '  iiomani- 
quc  duels  conjiix  /Et.'y|)tia  teda-  Non 
bene  fisa  cadet,  fruslraquc  erit  ilia 
niiuataServitura  suo  Capitolia  nostra 


Canopo.'    De  amore  Antonii  in  Cledi 
patram  Horat.  lib.  E  )0dajn.  Idem. 

Liberum  palrcm]  Sed  etiam  Athe* 
nis.  Athen;rus  e  (juarto  Socratis  Rho- 
dii.  Seneca  Suasoriar.  i.  Dissensio- 
neni  Seneca;  et  Dionis  in  dote  nota- 
runt  Junius  Animad.  v.  1.  et  Lipsius. 
Eandem  insaniam  insanierunt  Anti- 
gouus  et  Caligula.  Athena>iis  iv.  He- 
rodian.  alii.  Idem.  Liberum  patrem] 
IJnde  et  Aidvvffos  vw  cognominatus 
est,  teste  Plutarcho.  Alii  aliorum 
Deoruni  aemulati  sunt  habitum  et  cae- 
rimoniam;  Bacchum  autera  pluribns 
iniitari  placuit,  prasertim  Mithridati, 
Antigono,  C.  Mario,  Alexandre  M. 
Vide  Scbotti  observat.  hist.  iii.  3.  et 
CI.  Freinshemii  not.  ad  Curt.  ix.  10. 
24.  Boeder. 

Cum  redimitus  hederis^  Eodem  ha- 
bitu  Messallina  apud  Taciturn  lib.  ii. 
*  Simulacrum  auctumni  celebrans : 
ipse  crine  fluxo  thyrsum  quatiens, 
juxtaque  Silius  hedera  vinctus,  ge- 
rere  cothurnos.'  Plura  in  Coramen- 
tario  Lipsins.  Addi  velim  de  crini- 
biis  fluxis,  et  hoc  Catulli  in  nuptiis 
Pelei : '  Sa»pe  vagus  Liber  Parnassi  e 
vertice  summo  Thyadas  eft'usis  euan- 
tes  crinibus  egit.'  Et  Macrob.  Satur- 
nal.  lib.  i.  Schegk. 

Thyrsum']  Thyrsus  erat  hasta  acu- 
leata  hederis  tecta,  in  orgiis  Bacchi 
gestari  solita. 

Cap.  83.  Et  omnibus]  Vulgo,  in  om- 
nibus. Et  omnibus]  Nonne  tpquiva- 
lent,  )«  omnia  vanulem  esse,  it,  in  om- 
nibus? Ego  discrinieu  non  video.  Pu- 
to  delendum  posterius  rb  in,  facien- 
dnmque,  in  omnia,  et  omnibus.  Duo 
olijicit,  va-nalem  ad  orniie  facinus  ac 
flagitium  i'liissc,  et  sine  discrimine 
omnibus  vanalem  breviler  :  ad  quae- 
vis  a  quovis  trahi  auro  potuisse.  Lip- 
sius, 

Carulealus  et  nudus,  Sfc]  Di  enim 
Marini  autifpiitus  ca?iuleo  habitu. 
Apuleiiis  Miles,  rle  comitatu  Veneris 
IV.  ♦  Adsunt,'  ait,  '  Nerei  filiae  Cho- 
rum canentes,  et  Portumnus  cacrulis 


HISTORIiE   ROMANiE   LIB.   II.   83. 


419 


barbis  hispidiis.'  et  lib.  x.  '  Ipse  au- 
tern  color  Deae  divisus  in  speciem, 
corpus  candiiliim,  qiiod  ceelo  denieat : 
amictiis  carnliis,  quod  mari  remeat.' 
Et  capite  tccto  aruudine,  Virgil,  vin. 

•  cum  glauco  tenuis  vclabat  amictu 
CarbasHS,  et  crines  unibrosa  tegubat 
arundo.'  Immo  et  Neptuno  glauci 
oculi,  teste  Minutio  in  Octav.  De 
Glauco  posce  Servium  ad  illud  Poe- 
tae  :  '  Et  senior  Glauci  chorus  Inous- 
que  Paljemon.'  Schegk. 

Glaucum  saltusset]  De  Glauco  vide 
Natal. Coniit.  mytliol.viii.4.  Boeder. 

In  convivio  refrigerutus  ab  Ayitonio'] 
Moneo  distinctiuuculani  nuitandani: 
aaltasset  in  convivio,  refrigerutus  ab  An- 
tonio. Saltasse  enini  euin  vult  in  con- 
vivio, non  illic  refrigeratnm.  Sed 
quid  liocverbi?  signiticat  intepuisse 
gratiaui  ejus  apud  Antonium,  et  ca- 
loreni  ilium  amoris  mutasse  in  fasti- 
dii  frigus.  Utebantur  et  in  re  actio- 
nis  sive  recitationis  hoc  verbo,  nt 
Suetonii  Claudio  scriptum,  cap.  41. 
'  Cum  priniiim  frequent!  auditorio 
commisisset,  a'gre  perlegit,  refrige- 
ratus  saepe  a  semetipso.'  Id  est, 
frigore  et  fastidio  saepe  affectns  a 
sese.  Keni  enim  ipsam,  et  teporem 
ilium  graiiag  sive  aniiritiae,  vocabant 
Frigus.  Plinius  lib.  viii.  epist.  14. 
'  Interim  Paullo  '  (recitanti)  '  aliena 
deliratio  aliquantum  frigoris  attidit.' 
Fabius  :  '  Kusticitas,  et  rigor,  et  de- 
forniitas  adfcrunt  interim  frigus.'  Sed 
propius  ad  Velleii  nientem  Seneca 
epist.  cxxiii. '  Votienus  Montanns  et 
aniicitia  Tiberii  notus  et  frigore.' 
Quern  scilicet  Tiberius  et  ardenter 
amavit,  et  siibito  fastidivit.  Nee 
peccet,  qui  Horatiuni   sic  explicet : 

*  majonim  ne  qnis  amicus  Frigore  te 
feriat :'  nisi  alio  quoque  hoc  commo- 
de duci  baud  negem.  Suetonii  locum 
noviter  corrigo,  Aug.  cap.  66.  '  De- 
sideravit  et  M.  Agrippa;  patientiani 
et  Maecenatis  taciturnitatem :  cum 
ille  ex  levi  rigoris  suspicione,  et  quod 


Marcellus  sibi  anteferretur,  Mityle- 
nas  se  contulisset.'  Nam  qnis  rigori 
hie  locus  P  nee  suspicio  de  co  esse 
potest,  sed  sensus.  Scripsit  vero/ri- 
goris:  liac  isfa  nostra  mente:  eoque, 
inquit,  secessit  Agrippa,  quod  alie- 
niorem  sibi  Augustum  suspicaretur, 
ct  prapferri  atqne  in  gratia  esse  Mar- 
cellum.  Terentii  illud  hue  quoque 
fecerit :  *  Nimirnm  hice  homines  fri- 
gent.'  Atqne  omnino  amor,  ardor 
est:  fastidium  aut  defautio,  frigus. 
Lips.  In  convivio  refrigerutus  ab  An- 
toniol  Ni  fallor,  est  heic  refrigerare, 
quod  Plautus  dicit  '  frigidam  suffun- 
dere.'  Acid^il. 

Transfugit  ad  Ccesarem]  Qui  pecca- 
runt  in  leges,  statim  etiam  metuunt, 
et  per  consequens,  odcrunt  legum 
custodes.  Itaque  viderit  Princeps, 
ut  semper  administrornm  suorum  de- 
licta  graviora  puniat.  Etsi  enim  for- 
te peccantibns  ex  aninio  ignoscat,  ii 
tamen  non  tarn  putant  sibi  indulgeri 
quam  tempori.  Sic  apud  Cajsarera 
Civ.  bell.  III.  40.  transfugiunt  tandem 
nobiles  duo  Allobroges, '  fortasse  non 
se  liberari,  sed  in  aliud  tempus  reser- 
vari  arbitrati;'  ut  ibi  loquitur  Julius  ; 
et  nos  exemplis  selectis  ostendimus 
ad  Tacitum  Histor.  I.  i.  capitis  vige- 
simiextremo.  Gruier. 

Id  jtrobatum  a  Ccesare'l  Principes 
non  omnia  pnniunt,  sed  non  ideo  ea- 
dem  probant.  Valet  enim  ibi  illud 
Curtianuni  lib.  vii.  '  Lyncestes  Alex- 
ander, quia  primus  Alexandrum,  re- 
gem  salutaverat,  supplicio  magis 
quam  crimini  fuerat  exemptus.'  Egre- 
gie  Livius  de  Epirotarum  legatis, 
petentibus  a  Senatu,  ut  in  amicitia 
pristina  esse  liceret,  lib.  xxxvi.  cap. 
35.  '  responsum  datum  est,  quo  ve- 
niam  impetrasse,  non  caussam  pro- 
basse  videri  possent.'    Idem. 

Vir  pratorius,  Sfc]  Vir  doctus  et 
Rhen.  rir  prcetorius,  graiissimus  pater, 
sua  socer.  Est  ille  Silius  qui  postea 
Consul;    ciijus    praeter    Dionem   et 


420 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


Appianiiiu  Suetonius  mcminit.  Burr, 
fir  e  pratorius :  forte,  vir  e  prcetoriis. 
Schogkiiis. 

P.  Silii]  Habet  editio  Rhcnani, 
Alii  eniendanuit,  gravissimus  P.  Silii 
socer, .  Quid  si  tenlenius?  grinisshnus 
jnitris  Silii  socrr.  Sane  non  leviter 
hanc  conit'ctnram  lirmcnt  verba  An- 
gusti  apiid  Snetoniuin  in  vita  ejus  : 
'  Arcesseriuit  conviva-,  Vinicins,  ac 
Silius  paler.'  Sic  enini  Mss.  anctori- 
tate  legere  malini,  qnaiu  Silvias,  ut 
vulgo  editiini.    Vossius. 

Ac  nefanda]   Alii,  Jtiiranda. 

Cap.  84.  (.'a sore  diinde  et  Messalla 
Curvino  ('vs.]  Qiiaj  in  lioc  et  scqnenti- 
bus  duobii8  capitibns  h<ibentiir,  scrip- 
sere  Flonis  IV.  II.  quosqiie  ibi  Canurs 
ac  Frein.sluMuiiis  nominavcniiit :  qui- 
bns  adde  Pro|)ert.lib.  iv.  I'leg.  6.  tot. 
et  Pane^.  Tlieodos.  Lat.  Pacat.  c.  33. 
tot.    Boeder. 

Apud  Actiinn]  Luculenter  dosoribit 
doctissinius  I'oeta  viii.  librosni  ope- 
ris.    Schegkius. 

Remiges]  ['Vtt\go,reges :  contra  qnam 
Icctioncni  ita  Lipsins.]Torsitmcolini, 
cum  publice  legerem,  hie  locus: 
credo  et  ilium,  qnisqnis  intente  Irgef. 
An  re^^es  a  Ca-sare  firmissimi,  ab 
Antonio  inopes  et  imbecilli  ?  Planis- 
sime  contra  est :  nee  dicam  plnrimi 
aut  potcntissimi,  sed  pacne  omnes 
regeB  ab  isto  stcternnt.  Palam  et 
vere  ita  Dio,  Sufe/uax'?''''"',  inquit,  rw 
'AvTtuv'nf)  u'l  rt  ^aTiXtis  koCl  o\  Swaffrai 
■jrdvTfS,  ais  ftTre7v,  oi  ri]  t<Lv  'Pwfxaitav 
apxfj  t6t(  uir'  iKflvwv  oljcrr)  ynTviuivrei, 
01  jxtv  aiiTol,  ol  5e  5i'  frtpuv  :  Commili- 
tnbiint  et  uuxiliahantur  Antonio  reges 
d>jnit<<ta^iiue  omnes,  ut  hreviter  dicam, 
(juicuiii'iuc  liomanum  irnperiutn,  quod 
dunhuH  iis  tunc  pnnliat ,  nttingerenl  ;  alii 
ipsi  coram,  nlii  per  alioH  et  submissos, 
Quinetiam  in  Pliitarclio  index,  in  qtio 
nominatim  re^es  Antonio  adlia;rentcs 
rccensentiir,  non  solum  Orientales 
plcrique  omnes,  sed  transmarini.  Si 
voles,  vide.  At  apud  Catsareni  contra 


qui  ?  Neminem  reperio  :  imo  vix  esse 
potucrunr,  (juia  in  illius  partibns 
dnmtaxat  Italia,  llluricum,  Gallia, 
Hispania,  Africa,  et  insiilre  interjectae. 
In  iis  autem  omnibus  regionibus,  qui 
tunc  rcges,  nisi  si  forte  in  Africa? 
Ex  ea  ipsa  Bocclinm  eripit  nobis,  et 
transfert  ad  Antoniimi  Plt\tarclins. 
Jure  ergo,  ut  dixi,  litrrebani.  Quid 
autem  est  in  re  ?  Velleiane  adulatio, 
uti  tunc  censebani  ?  INIinime  :  nee  in 
scriptore,  sed  in  scripto  culpa,  qnam 
detectam  nunc  tollo.  Scripsit  Vel- 
leius /line  remiges.  Vide  iJ.eTa$o\-f]v  [ 
a  sccptris  venimus  ad  remos.  Sic 
oportet;  et  docebunt  te  Plutarchus 
et  Dio,  Antoninm  liac  parte  maxime 
peccasse,  quod  hiemem  cop.ptis  suis 
interposuerit :  atqiie  itaclassis,quam 
paratam  habuerat,  vakle  viribns  im- 
miniierit:  quoniam  plerique  remigum 
vcl  inopia  aufiigiebant,  vel  morbo 
pcribant.  Ita  necessum  habuit  '  ex 
alflictissima  Grapcia,'  ait  Plutarchus, 
'  corripere  viatores,  agasones,  mes- 
sores,  adolesccntulos  ;  iisqne  aegre 
etiam  implcvit  naves.'  Ergo  vere  hie 
scriptum  remiges  fuisse  inopia  affectis- 
sinios  (qua;  ipsa  phrasis  non  apte 
cadit  in  reges)  :  contra  firmissimos 
Caesar,  reccntes  videlicet  et  bellis 
Siculis  probe  exercitatos.  Lipsius. 
Remiges}  Vulgo,  r^g-cs.  Philadelphum 
Paphlagoniae,  et  Amyntam  Galatiae 
reges,  forsan  intelligit  Velleius.  Hi 
enim  ad  Capsarem  transfugerunt;  ut 
Dioni  et  Zonarae  traditum.  Sed 
hoc  paullo  post  evenisse,  liquet  ex 
Vellcio,  qui  Aniynta;  etiam  meminit. 
Stabilis  itaque  manet  emendatio  Lip- 
sii,  liinc  remiges  Jirmissimi.  Vide  ejus 
Animadvcrsiones,     Vossius. 

Navium  hinc  magnitudo]  Aldus, 
Nav.  hinc  (vel  hie)  magnitudo  modica, 
cum  ccleritate.  Ut  est  in  editione 
Wecli.  Alii  Nav.  hinc  magnitudo  mo- 
dica, sed  celerior. 

Specie  terribilior]  In  exemplari  ve- 
tnsto,  specie  et  terribilior,  unde  Rhe- 


HISTORIiE    ROMANCE    LIB.    II.  85. 


421 


nanus  legit  specie  erat  t err ibilior.  Bur- 
rerius,  specie  terribilior.  Sjiccie  terribi- 
lior]  Lips,  putat  legi  liic  ctiam  posse 
terribiliora,  Scliegkins  edidit  ex  ad- 
verso  ilia  specie  terribilior.  Alii,  exad- 
versa  ilia  specie  terrilnlior.  Specie  ter- 
ribilior'] De  Antonii  navibns  Dio  lib. 
Liv.  ait,  eas  adificasse  Antoniiim 
multo  Iiostilibus  niajores  ;  paiiras  tri- 
remes, reliqiias  onines  a  qiiaternis 
usque  ad  denos  ordines  leinorum  ca- 
paces.  Vide  Floruiii  lib.  iv.  Schcgk. 
Leucas]  Oppiduni  in  Leucadia  pen- 
insula. 

Patrai'\   Civitas   in    Acbaia   prope 
Olenum.   Vide  Tliucydidem  lib.  vi. 

Rex  Amyntas]   CuniBeato  vir  doc- 
tus:  nam  de  illis  exemplis  vita  natura 
Dolabella,   nullo    sensu.      INIatthaeus 
Klock  acutissinii  ingenii  juveiiis  ex 
Rhenani,   non    male    emendat,  inde 
illius  exemplo  mature  Dolabella  ad  Ccp- 
sarem.  Scbegk.     Rex  Amyntas]Atrox 
et  aperta  plaga  :  cui  leve  adhnc  fo- 
mentum.    Est  qui  legat,  Inde  illius  ex- 
emplo vir  audax  Dolabella  :  alius,  inde 
illius  exemplo  mature  Dolabella.     Uno 
verbo,  nihil  ad  Bacchuni.     In  auto- 
grapbo  fuit  (certe  editio  prima  sic 
refert),    nam  de  illius  exemplis   vitce 
naxuta  Dolabella.    Vide  nostiam  nie- 
dicinam :    Nam   Deillius    exempli  sui 
tenax,  ut  a  Dolabella  ad  Cassium.     Ni- 
hil juveniliterjactamus,  sed  prima  ilia 
sagaciter  et  vere  eruinuis  de  Q.  Deil- 
lio,  sive,  ut  alii,  Dellio  :  qui  natura 
transfuga,  et  irrisus  palam  illo  eevo. 
In  Iiac   re   et  liistoria,   transfugisse, 
apcrte  scribit  Plutarchus  '  Q.  Del- 
lium  liistoricum.'     Dio  hoc  amplius 
ostendit,  cum  Amynta  ilium  t'uisse: 
et  pauUo  post  de  transfugio  addit. 
Quod  si  est :   nonne  apposite  hicquo- 
qiie  AmyntsB  VcUeius  eum  subjungit  ? 
Sed  cur  alterum  exempli  sui  tenacem? 
Ludit,  et  merito  in  houiinem  nusquam 
et  nunquani  fiduni,  et  ciijus  jam  ante 
nobilia  aliquot  transfugia.     Ecce  Se- 
necae   patris  verba :     e   (juibus   hoc 
(juoqucj  quod  emendavimus,  a  Dola- 


bella ad  Cassium,  liquebit.  lile  in 
Suasoriis:  '  Bellissimam  tamen  rem 
dixit  Deillius,  Messala  Corvinus  de- 
sertorcm  '  (melius  et  venustius  scripti 
libri,  desultorem)  '  bellorum  civilium 
vocat :  quia  a  Dolabella  ad  Cassium, 
a  Cassio  dein  tiansmisit  ad  Antonium, 
ab  Antonio  ad  Cffisarem.'  Et  de  Deil- 
lio  quidem  certum  est :  hoc  de  Dola- 
bella si  cui  displicet,  is  legito  :  ex- 
emplo sui  tenax  fuit  et  illo  bello.  Quod 
certe  baud  sperno,  nam  et  editioni- 
bus  quibusdam  absunt  verba,  ad  Vcr- 
sarem;  et  videntur  omninohuc  trans- 
lata  e  tertia  abhinc  linea,  transmisit 
ad  Ccesarem.  Ceterum  utromodo  cum- 
que  leges,  distinctiuncuia  et  paren- 
thesi  sic  juvabis  :  Rex  Amyntas  meliora 
et  utiliora  secutus  (nam  Deillius  exempli 
sui  tenax  fuit  et  illo  bello)  virque  claris- 
simus  Cn.  Domitius,&;'c.  Nota  amplius, 
videri  in  fine  period!  legendum,<rans- 
misere  ad  Ccesarem,  quia  textus  onini- 
no  sermonis  exigit  Amyntam  quoque 
comjjrehendi.    Lipsius. 

Deillius']  Melius  reposueris  Dellius. 
Nam  Plutarcho,  Dioni,  et  aliis,  di- 
citur  AfWios.    Vossiiis. 

Nisi  nomine']  Ita  cum  Antonius 
Cleopatrae  Artauasden  Armeniae  re- 
gem  captum  vinctnmque,  cum  suis, 
ostenderet ;  barbari  neque  alia  humili- 
tatis  indicia  edidcrc,  ad  quae  minis 
promissisque  stimulabantur,  neque 
aiiter  quam  nomine  compcllavere, 
Cleopatram,  non  reginam  vocantes. 
Dio  auctor  XLix.  p.  -175.  Boeder. 

Transmisit  ad  Cwsarem]  Lipsius  mal- 
let transmisere,  cum  ad  plures  refe- 
ratur :  potest  tamen  vulgata  lectio 
toleraii.  Idem. 

Cap.  85.  Pro  salute  alter']  ItaPaca- 
tns  paneg.  xii.  c.  33.  '  Tanta  erat 
dissimilitudo  caussarum,  ut  ab  illis  ' 
(Antonianos  inteUige)  '  fuerit  Roma- 
ni  imperii  appetita  captivitas,  ab  his 
repetita  libertas.'    Idem. 

M.  Lario]  Legendum  putamus,  M, 
Lurio,  non  M.  Lario :  et  genlilis  for- 
tasse  ejus  est,  qui  in  aereis  Augusti 


4-22 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


niimismatibus      dicilur     p.    lvrivs. 

AGRIHPA.     III.        VlR.     A.     A.     A.    F.    F. 

L'l  sinus.    M.  Lnrio]  Lurio  est  in  Dione, 
ft  rccte.   Lipsius. 

Sosiaque  coininissum']  Yeram,  Sossio, 
Plutarrliiis  lia^c  oiHnia  longe  aliter, 
nee  Sossiiini  inter  duces  agnoscit. 
Dio  vero  ctiain  nioi'tiuiin  illuni  facit 
iu  levi  pngna  contra  L. 'rauresiiim ; 
in  qua,  siipervcntii  Agrippie,  ipse  et 
Tarcoudiniotiis  sint  caesi.  Hoc  paullo 
^ule  Actiacani  piiguani.  At  ecce  vi- 
vuni  euni  iteriim  facit  initio  libri  sc- 
quentis,  et  inter  eos  ponit,  (luibns 
ignoverit  Caesar.  Quid  dicani  nescio, 
ni&i  iiaud  uniiin  So^siuni  fuisse.  Idem. 
Sosioque  coinmissuin]  Lipsius,  Sossio. 
Et  ita  Graeci.  Sed  Latiui  onines  cum 
Velieio  Sosiuni  vocant.  Extant  etiam 
nuniismata  Antonii,  in  quorum  ad- 
versa  parte  legitur,  C.  sosivs  za. 
Ca-terum,  ne  cum  aliis  erres,  duo 
fuere  Sosii  in  castris  Antonii.  Alter 
ante  victoriam  Actiacam  in  levi 
pugna  contra  L.  Arruntium  periit, 
teste  Dione  lib.  l.  alter  post  victo- 
riam incolumitateni  ab  Augusto  im- 
pc'travit ;  teste  eodem,  libro  sequenti. 
L.  Arruntium  dixi,  non  Tauresium,  ut 
alii  afferunt,  corrupta  Dionis  scrip- 
tura  indncti.  Nam  ubi  vulgo  legi- 
tur, Aovk'iov  TapTjaiov  yaiKrlv  oKiyats 
i<popfiowTos ,  non  diibito,  quin  repo- 
uendum  sit,  AovKiou'Afifiovt'Tiuv.  Huic 
enim  lacvura  Julianaruni  navium  cor- 
nu  commissum  fuisse,  ex  Velleio 
nostra  constat.   Vomius. 

Ut  dubiles]  Cur  Kbenanuni  non 
audivcrunt  verissimc  eniendantein, 
Viderit  e  swine?  Nam  in  autographo 
erat,  Videhil  c  suone.  Plirasis  nota, 
el  crebra  vetenbus  in  rijectione  aut 
contemptu.    Lipsius. 

I-'ucTat]    Melius,/afn<. 

Cap.  bG.  Exquo]  Aldus  Manutius  le- 
git, ex  eoque  in  quern.  Ex  quo  in  quern  sta- 
tum]  Notanler  ita  loquitur  N ester, 
qnippe  desif;nanH  initium  verje  Mo- 
narcliia.-.  Una  diligeotia  etiam  Dio  li. 
pr.  dum  diem  Actiaciprselii  (iv.  Non. 


Vllbr.)  annotasset, ideo  seistndprae- 
ter  consuctudini'in  suam  fecisse,  mo- 
net,  Srt  rirf  ■trpSiTov  o  Kataap  rh  Kpdros 
irav  fj.6vos  iax^v,  llxTTf  /col  rrfv  aTrapldfir)- 
iTtv  Tuiv  TTjy  fiovapx'tas  avrov  truv  air'  ewei- 
vr)s  Ti)s  r]jj.fpa.s  aicpifiovcrOat :  Quod  ab  ea 
dieprimum  Casar  Octavius  rerumpotitus 
est  solus,  imperiique  ejus  recensio  pracise 
sumatur  ab  hue  die.  Nee  dissentire 
putaudi  sunt,  qui  a  reditu  Augusti  in 
urbem  IMunarcbiae  initium  numcrant. 
Vide  Hist.  misc.  vii.  12.  nam  cetera 
nihil  aliud,  quam  consummatio  hujns 
victoriac  fuere.  Hoc  pra^lio  nactus 
est  earn  potestatem,  quam  postea 
crepit  Romaj  cxerctre  ac  u'urpare. 
Unde  Dio  ipse  principio  lib.  lii.  de 
lioc  tempore  :  ravrafiiv  tv  re  rfj  fiacTf 
A.€ia,  Kal  iv  rfj  SrifiOKpaTia,  to?j  Se  Su^oO"- 
Tei'ois,  irtvTe  re  koI  elKoai  Koi  kirraKoalois 
erecri,  koI  iiTpa^av  ol  'Pufioiot  koI  tiraOov. 
'Ek  5e  TovTOu  jxavapxeicBai.  ad9i9  aKpt$us 
ijp^avro  :  Ha;c  itaque  Romani  primo  sub 
Regibus,  postea  in  Lihertate,  denique  in 
principatibus  certorum  hominum,  et  ges- 
serunt  et  experti  sunt,  annis  dccxxv. 
Ex  hoc  autem  tempore  rursum  penitus 
sub  uniits  imperio  coepit  esse  Respublica. 
Qiiem  locum  eo  lubentius  attuli,  ut 
eos  refutaret,  qui  a  Julio  potius  Cac- 
sare,  quam  ab  Augusto  initiaRomanae 
monarcliiac  nimierant.  Dio  enim,  ut 
par  erat,  ante  hoc  teinpus,  et  post 
Liberiatcn),  tantum  Swaffrtias  sive 
dmninalioncs  agnoscit,  iisque  Julii 
etiam  principatum  accenset,  qui  ne- 
que  diuturnus  fuit,  et  mox  repetita 
quamvis  improspere  libertate  snb- 
latus  est.  Itaque  et  Herodianus  dili- 
gentissimi  calami  scriptor,ab  Augusti 
tempore  Principatus  initia  numerans 
in  prapfat.  sui  operis,  banc  veliiti  caus- 
sam  subjicit :  ^|  ovirfp  -ij  'Pwfx.aiwv  Supu- 
(TTfia  ixfTeirffffv  fls  fiouapx^af  :  nam  ex 
eo  tempore  Uumanorum  potentia  ad 
unius  est  urhitrium  devoluta.  Consentit 
Aurelius  Victor,  qui  in  Caesarib.  et 
Epit.  I.  observat  Augusti  tempore, 
et  quidem  post  pralium  Actiacam 
*  repetitum  Koniae  morem,  uui  pror« 


IIISTORIiE   ROMANCE    LII5.    II.   87. 


423 


sus  pareudi.'  Non  tamen  invidcri 
debet  Julio  Cassari  honor  prinii  inter 
Roman.  Iniperatores  loci.  Accurate 
euiin  loquendo,  de  Julio  ct  Oetavio 
diei  potest, quod  Justiniis  dc  Philippo 
Maced.  et  AUxamlro  judicat,  ix.  H. 
21.  'Orbis  imperii  fuiulainenta  pater 
jecit,  opcris  totiiis  gloriam  fdius  con- 
siunmavit.'  Boeder. 

Pliilippiii)]  Vulgo,  Philippis.  Philip- 
piis}  Non  ausim  V.  C.  lectionem 
mutare,  qua'  est,  In  cainpis  Philippiis, 
si  sic  ticuisset.  Sane  Philippiis  con- 
stanter  etiam  legitur  in  codicibus 
Mss.  Aurelii  Victoris.  In  campis 
Philippiis,  est,  iv  ireMois  ^lAtirmioLs. 
Voss. 

Facturus  fuerit]  Videtur  deesse 
modum.  Mox  qiioque,  ut  videtur, 
niulta  desunt.  Rhenan.  Fuctutus fue- 
rit] Inepte,  triumphum.  Idem  auto- 
graphum,  modum.  At  quae  sequuntur 
hiulca  et  niutila  sunt:  nee  ullum  in- 
genium  expleverit.    Vossius. 

At  Sosium]  Vulgo,  Ad  solium  ala- 
runt  in  prison  gravitate  cckberrimi 
fides,  mox  diu  dementia  luctatus  sua 
Ccesar  servuKit  incolumem.  Divina 
plane  conjectura  CI.  .Puteani,  ita 
hnnc  locum  restitueutis  :  At  Sosium 
L.  Aruntii  prisca  gravitate  celcbeirimi 
fides,  mox,  ^c.  Hoc  seusu :  vel  quod 
L.  Aruntius,  sen  potius,  Arruntius, 
Sotiium  iinum  ex  Antoiiianis  ducibus 
occultarit :  vel  quod  ei  incohiiiiitalem 
a  Caesare  exoraverit.  Cui  rei  egregie 
inservit  Uionis  locus  ex  lib.  u.  ubi 
Sosiuu)  post  fugani  occultatuin,  et 
latentcm,  ab  Augnsto  incolumem  ser- 
vatum  scribit.    Idem. 

Clementiu]  Velini  cum  dementia. 
Upsius. 

Mea  in  Antonium  mi{jora  merit asunt] 
Inter  eximia  liominum  per  civiiia 
bella  quietorum,  sive  mediorum  ac 
iieutrius  partis,  Lipsius  polit.  vi.  6.  7. 
ubi  de  hoc  arguuieiito  agit,  hujus 
quoque  Foiliouis  consilium  dictum- 
que  laudat.  Cougruit  Attici  verbum, 
pajiis  exewplum  in  hoc  geuere  sine 


exemplo  est.  Cum  Sulla,  qui  pluri- 
nium  amaret  Atticum,  Athenis  se- 
cum  cuperet  deducere  adolescentem, 
'  Noli,  oro  tc,'  inquit,  '  adversum  eos 
me  velle  duccre,  cum  quibus,  ne  con- 
tra to.  arma  ferrcm,  Italiam  reliqui,' 
Corn,  Nep.  in  vita  Attici,  i\,  3. 
Boederus. 

Discrimine  testro']  Legendum  fue- 
ral,  aiit  e  discrimine,  aut  discrimini. 
Sane  multoties  in  Velleio  e  pro  i  scrip* 
turn  offendimns,  et  qiiibusdani  locis 
cmendavimus.  Cujus  erroris  fons,  ut 
arbitror,  vetiis  scriptura,  qua  i  finale 
etiam,  plerumqueper  ej  diphthongiini 
exarabatur.    Acidal. 

Cap.  87.  Non segniter  interemiti Erat 
Antonio  servus,  nomine  Eros,  queni 
jampridem  hortatus  fuerat,  ut  jussus 
ipsum  interficeret.  Is  cum  id,  quod 
olini  in  se  receperat,  turn  pracstare 
juberetur,  stricto  gladio,  cum  Anto- 
nium videretur  icturus,  averso  vultn 
seipsimi  confodit,  et  ad  heri  pedes 
accidit.  Turn  Antonius,  IJeno,  in- 
(luit,  o  Eros,  qui,  quod  t'acere  uon 
poteras,  milii,  quomodo  faciendum 
esset,  ostendisti:  simulque  vulnus 
sibi  in  ventreni  ingessit,  et  in  lectum 
se  dimisit.  Paullo  post,  Cicopalram 
vivere  cognito,  statiui  toUendum  se 
t'amulis  pra:buit :  manibusque  eorunr 
ad  fores  usque  domi<'ilii,  in  quo  ea 
erat,  portatus  est.  Cleopatra  foribus 
non  apertis  de  fenestra  se  conspici- 
endain  prarbuit;  catenisque  etfunibus 
dtinissis,  iisimplicatuui  ipsa,  et  dua>, 
quas  solas  secum  in  munimentum  re- 
ceperat, mulieres  attraxerunt.  Qui 
intertuerunt,  nullum  eo  miscrabilius 
spectaculum  exstitisse  asserunt.  Plu- 
tarchus. 

Hlorte  redimcref]  Tali  sententia 
Tacitus  de  Sempronio  Graccho  A.  i. 
53.  7.  '  Constantia  mortis  baud  iu- 
dignus  Sempronio  nomine  :  vita  de- 
generaverat.'  Contra  <le  Juveutio 
Laterensi  Noster  supra:  quern  '  vita 
et  morte  couseutaneum'  dixit,  lioecler, 
Illata  aspide]    Verba  sunt  partim 


424 


NOT.E   VARIORUM    IN    PATERCULI 


Inxata,  partim  corrupta  ;  quse  ita  re- 
stitucnda  piitamus  :  At  Cleopatra, frus- 
iratis    cuslodibus,   illata  aspide    sinui, 
morsu  ejus,  cxpers  muUcbris  melus,  spi- 
r'ltum  retldUlil.  Ursiniis.    Aspidi'l  Ties 
aspidiim  species  facit  Galeiiiis,  et  ex 
CO    Ai'tiiis,    x^P"'"''*^?     Xf^'Soi'fos,  et 
TTTvaSas.    Xfpadiat  dicta:,  qua;  in  ine- 
diteriaiieis  degebant,  cum   Chelido- 
nije   circa  ripas   tltiniiuiim  colevent, 
et  pra^cipuc    Nili.     nruas  dicta  quia 
inspiiciulo  peiiiiiit,  nou  morsu,  sed  et 
tardius  conticit.      Omnium  connnune 
ffvpTTTuipa,  somnns,  et  dormiendi  libi- 
do, ac  sine  sensii    ant  dolore  mors. 
Ciielidonia cnm Sistro  et Osiiide inter 
mysteria  et  initia  Isiaca  semper  pin- 
gitur.     Ovidius  :    '  Sistraque   erant, 
nuniquanupic    satis  quaisitus  Osiris, 
Plenaque    somniferis   serpens    pere- 
grina  venenis.'  Serpentem  peregrinam 
vocat    aspideni,  id    est,  /Egyptiani, 
quia  in  Europa  non  viseretnr.  Errore 
igitnr  conimiini    ductus  Strabo,    vel 
aliud  agens,  aspidas  in  aliis  regioni- 
hns  ponit.     Qnas  enini  vulgo  voca- 
nins  Aspidcis,  nuUam  habent  lerc  coni- 
munen)  notain  cum  illis  qnas  vcteres 
describunt.   Salinasius. 

Morsu  sa7ic  ejus]  Alii,  in  morsu  sane 
fjus.  Acidalius  non  citra  rationcm 
transponit,  morsu  ejus,  sane  expers 
muliebris  metus.    lioecler. 

Spiritum  reddidit]  Anno  aitatis  39. 
Vise  Horatii  Odam  37.  Carniin.  i, 
Schegkius. 

I'armensis  Cassius]  Hist,  miscell.  vii. 
10.  *  Interea  jussu  Cajsaris  occisi 
sunt,  major  Antonii  filius,  et  P.  Ca- 
nidius,  infestissimus  qtiidem  Cacsari, 
sed  et  Antonio  infidns,  et  CassiusPar- 
incnnis,  ultima  violati  patris  victima, 
rt  (J.  Oviniu**,'  A:c.  Omnino  autem 
non  vidftur  rcp\uJianda  admonitio 
Aldi,<|ui  pro  vnl;;ato  Cut  dedc.rat  Tre- 
lioniusj  legit,  nl  dedcrnt  primus  Trcho- 
vius.  Certe  particuia  frv/KpiriKT)  frigide 
iisnrpata  videldtnr,  si  ad  nec<;ni  po- 
t'wn  quam  afl  aiicpiam  nccis  irfplinacni' 
referatur.    lioeclerwi. 


Ut  dederat  Trebonius]  Lege  ex  Ci- 
ceronis  Philippicis,  et  ex  Latini  ser- 
nionis  observatione  :  xit  dederat  primus 
Trebonius.    Manut. 

Cap.  88.  M.  Lepidus]  Conjurationis 
Lepidi,  meuiinere  Sueton.  Aug.  19. 
Liv.  Kpit.  cxxxiii.  Dio  uv.  p.  607. 
Seneca  de  clem.  i.  9.    Boederus. 

C.  MtEcenas]  A  taciturnitate  com- 
mendatus  Horat.  lib.  ii.  Sermon.  6. 
'  Et  qua;  rimosa  bene  deponuntur  in 
aure.'  Adi  Suetonii  cap.  CO.  [Nuper 
vita  Maicenatis  a  Meibomio  edita.] 
Schegk. 

Equestri]  Fuit  eqnestri  tantum  ge- 
nere,  inquit,  sed  illo  prae  ceteris  claro 
et  illustri.  Nota  ejus  prosapia  He- 
truscapra>coniis  Horatianis,  Proper- 
tianis,  at(|ue  aliorum.  Acidal. 

Non  minus  Agrippa,Sfc.]  Interprae- 
cipuos  Augusti  amicos,  imo  principes 
araicorum  fuit  Maecenas,  cum  ex- 
ceptione  tanien  nltimi  temporis,  quara 
Tacitus  suppeditat  A.m.  30.  G. '  Pro- 
vecta  enim  atate'  (quod  et  Sallustio 
Crispo  acciderat)  •  speciem  magis  in 
amicitia  principis,  quam  vim  tcnuit: 
fato  potentiae,  raro  sempiternae  ;  an 
satias  capit,  aut  illos  cum  omnia  tri- 
buerunt,  aut  hos  cum  jam  nihil  reli- 
quum  est  quod  capiant.'  Adi  Lips, 
polit.  III.  11.  20.  et  21.  ui)i  egregia 
quafdam  annotata.  Scip.  Amirat.  dis- 
sert, polit.  ad  Tac.  lib.iii.  4.  Enenck- 
elium  in  Seiano.    lioecler. 

Angusto  clavo]  Vulgo,  angusticlavi. 
Angusto  clavo]  Ita  recte.  Sedrhpcene 
an  convenit?  Ille  vero  planissime 
contentus  vixit,  nee  opus  vocula  bac 
imminuente  vel  ambigente.  Magis 
ad  Mapcenatis  ingenium  :  bene  conten- 
tus, vel  plane.  Lips.  Angusto  clavol 
Eipiestriordine :  nam  clavo  equifes  et 
scnatorcs  discreti.  Lampridius  in 
Seveio  :  '  Turn  satis  esse  constituit, 
nt  equilcs  Rom.  a  senatoribus  clavo 
disccrnerentur.'  Quid  fuerit,  erudite 
disseritCujac.Observat.  lib.  xii.  cap. 
39.  Schegkius.  Angusto  clavo]  Tuni- 
carum  duo  genera  rcperio,  cum  clavia 


HISTORI/E    ROMANCE    LIB.    II.  88. 


425 


unum,  altennn  simplex:  clavi  autem 
vel  lati,  vel  angiisti :  lati  omnium, 
qui  vel  patre  senatore,  vel  eqiiites 
nati  esscnt,  non  a  primis  annis  per 
omnem  aetatem,  sed  ab  anno  xvii. 
quo  ctiam  virilis  tojja  sumebatur,  ad 
annum  vvtatis  senatoriae,  quo  anno 
curiam  ingredientibus  remanebat  e- 
jusdem  tunica*  jus:  sin  autcm  sena- 
toriam  dignitatem  non  assequerentur, 
vel,  quia  nollent,  otiosani  ac  tranq<iil- 
1am  vitam  lionorii)us  anteponentes; 
vel,  quia  non  possent,  gratia  desti- 
tuti,  lato  clavo  deposito,  angustum 
sumebant.    A.  Manulius. 

Nee  minora  conscqui  potitit'\  Forte 
legendum,  vec  majora  conseijui  no7)  po- 
tuit.  Rbenan.  Nee  minora  conseqni 
potiiit]  Proffcto  verius  Hbenani,  nee 
majora  consequi  non  potuit ;  cui  argu- 
nienta  dicereni,  et  vitii  occasionem 
addereni,  si  requirere  qnemquam 
putarem.  De  Maecenate,  in  Elegia, 
etsi  non  nimis  eleganti,  super  obitu 
ejus  :  *  Major  erat  potuisse,  tamen 
nee  velle  triiimplios.  Major  res, 
magnis  abstinuisse,  fuit.'  E  qua  et 
alia  multa,  de  Urbis  custodiis,de  raol- 
litie,  de  otio,  de  fide  in  Augustnm, 
hue  referri  queunt.  Sed  Propertius 
insignite,  lib.  m.  Eleg.  ad  ipsum 
Maecen.  '  Maecenas,  eques  Hetrusco 
de  sanguine  regum,  Intra  fortunam 
qui  cnpis  esse  tuam.'  Et  deinceps 
ibidem  : '  Quum  tibi  Romano  dominas 
in  honore  secures,  Et  liceat  medio 
ponere  jura  foro  :  Vel  tibi  Medorum 
pugnaces  ire  per  liostes,  Atque  one- 
rare  tuam  fixa  per  arma  domum  :  Et 
tibi  ad  effectum  vires  det  Caesar,  et 
omni  Tempore  tam  faciles  insinu- 
entur  opes :  Parcis,  et  in  tenues  liu- 
milem  te  coliigis  umbras,  Velorum 
plenos  stibtrabis  ipse  sinus.  Crede 
mihi,  magnos  aequabunt  ista  t'amillos 
Judicia,  et  venies  tu  (jnoque  in  ora 
virum :  Caesaris  et  tamas  vestigia 
juncta  tenebis.  Maecenatis  erunt  vera 
tropaea  fides.'  Quae  ideo  prolixius 
adscripsi,  ut  siipervacuam  ab  iis  de- 


fenderem  correctionem.  Negat  qni- 
dam  rccte  dici,  vestigium  fania :  ne- 
gat, vestigium  tenere.  O  Dii!  quam 
multi  ergo  latine  ncsciernnt  homines 
latinissimi,  et  c  quorum  ipse  scriptis 
latinitateni  nobiscum  -liausit  ?  Nam 
exempla  quid  afferam  ^  Sed  reponit, 
famiE  fastigia  juncta  tenehis:  quodqui- 
dem  non  magis  convenit,  quam  quod 
miiiime.  Hoc  dicit  enim  Propertius  : 
Quocuuque  vestigia  fama  Capsaris 
porriget,  eodcm  fama  etiam  tua  :  quo 
fama  Caesar  penetrabit,  eo  tu  junc- 
tini ;  itajimcta  famse  vestigia  tene- 
bis. Tantiim  quippe  fide  tua  in  Caesa- 
rem  meruisti,  tantum  niodestia:  quae 
in  veris  tropbais  numeriinda,nec  mag- 
nis aliornm  triumphis  inferior  ha- 
benda.  Qua  in  explicatione  sequor 
vetcriorum  codicum  lectionem,  mag-- 
nos  aquabunt  ista  triumphos:  quae  res 
visa  nobis  accommodatior,  cum  aliis 
argumentis,  tum  quia  de  troplia?is 
statim  subjicitur.  Acidal.  Nee  minora 
consequi  potuit]  Merito'suspectum  fuit 
Lipsio  illiid  pane.  Utique  vixit  non 
ptene,  sed  plane  contentiis  angusto 
clavo  ;  nisi  tamen  ita  velis  interpre- 
tari,  Maecenatem  papne  nihil  supra 
equestris  dignitatis  modum  optavisse  : 
mansit  quidem  in  illo  ordine,  sed  non 
una  ratione  supra  equitum  dignitatem 
honoratus  est.  Quod  autem  idem 
vir  doctissimus  sequentia  verba  in 
aliam  faciem  reformat  et  rescribit; 
nee  majora  consequi  non  potuit,  sed  nun- 
quam  eoncupit :  miiiime  id  quidem  fe- 
reudum  antnmo,  cum  baud  dubie  sen- 
sus  optimus  in  vulgata  sit:  potuisse 
Macenatem  non  minora  consequi,  sed 
non  tam  concupivisse.    Boeder. 

Sed  non  tam]  Tam  pro  valde,  ut 
Plant.  '  Ferocem  facis,  quia  teherus 
tam  aniat.'  Et  Plinius,  notante  Am- 
plissimo  Brissonio;  '  Oratores  qui- 
dem ambo,  sed  tam  dispari  ingenio.' 
Sehegk. 

Per  summam  quictem}  Quod  sa'pius 
monere  poteram,semel  notabo,qHam 
sit  in  sua  expositione  Velleius  iroMTtKhs 


426 


NOTTE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


Kod  i}diK6t,  Ecce  quaiii  paucis  verbis 
quantum  politica*  aitis  hie  inclusit ! 
Nonne  ciiim  oniiie  ct  consilium  et  en- 
comium oppriinendarum  conspiratio- 
nuni  in  eo  veisatur,  nt  di.ssimulata 
speculatione  vpjuti  aliud  agendo,  et 
per  s|)ecieni  otii,  consilia  scelerata 
observcntur,  et  in  ipsa  temeritatis 
molitione  deprehendantur  ?  depre- 
iiensa  autem  eeleriter  et  absque  omni 
■mpifpyia.  vindicentur,  prius  quam  tu- 
multus  aliqnis  exoriri,  rerumque  aut 
hominuni  pei  tnrbatio  iiitervenire  pos- 
sit,  f\n?e  pleruiiKpie  diHicilem  earn 
medicinam  rrddit  :  Boederus. 

Servilia  Lcpidi  uxor]  Atqui  iiupta 
juniori  Lepido  tuit  Antonia,  M.  An- 
tonii  Triuiiiviri  tilia :  quod  ita  in 
Dionis  xuv.  extrenio  lihro  leges. 
Scire  licet  igitur,  ilia  spr^ta  aut  mor- 
tua,  alteram  superduxissc.  Lipsius. 
Servilia  Lepidi  uxor]  Fidem  vix  mercri 
videtur,  quod  dc  Servilia  narrat  Pa- 
terculus.  Sane  omnesantiqui  id  uno 
ore  Porciap,  Bruti  conjugi,  adsignant. 
Altumque  de  Servilia  silentium  apiid 
Valerium  Maximum,  diligontem  re- 
rum  talium  notatorem,  qui(|uc  iisdem 
temporibus  vixerit.  Ut  baicmittam, 
nemo  historicorum  Serviliam  Lepidi 
uxorem  dixit  ;  sed  Antoniam,  trium- 
viri fdiam  :  ut  apiid  Dionem  I.  xi.iv. 
legas.  Qu<e  etsi  satis  veri^imilia  vi- 
deantur,  tamen  Vellcio  non  ausiin 
iidem  detraliere.  Nam  (actum  illud 
Servilia*  etiam  respicere  videtur  yEli- 
anus  lib.  xiv.  rap.  4.'>.  Vari«  Hist. 
rvvaiKasTHou'Pufxaiwv  iiraivovixiv,  Kopvq- 
\[av,  Kol  UopKiav,  Ka\  K.((TriKiav.  Qua; 
enim  liniit  iHn  Cestitia?  Censiieiim 
1(p^i.Kia.v  leponi  d(;berc.  Potuil  enim 
earn  L(;piduH,  Antonia  spreta  vtl 
mortua,  supcrducere.     Viissius. 

Vito  i^nij  Id  cut,  ardcuti.  Vivo 
igni]  Hiuc  Aristopli.  irvp  fjj :  et  '  vivae 
lucerna','  apud  iloratium.  luio  et 
passim  ab  aurtoribus  vita  igiii  adscri- 
bitiir.  Alio  plane  modo  '  vivum 
sulpbtir '  vocant  Latiui,  quod  Oranci 
impof,  lioc  est,  ignnn  non  expertum. 


Vide  Plinium  lib.  xxxv.  15.    Vossius. 

Cap.  89.  Quooccursu]  NotatDioad 
banc  rem,  '  Decretum  a  Senatu,ut  ei 
iirbem  ingredienti  virgines  Vestap,  Se- 
natus  populusquc  cinn  ronjugibus  ac 
liberis  orcurreret.'  Libro  u.  Lipsius. 
Quo  occursu]  Hand  opus  erit  huic 
loco  emendationibus,  si  ejiciatur  vo- 
cula  occMr.sK,  nata  e  glossa  marginali, 
mea  quidem  senteniia.  Gruter. 

Reprcesentavit]  Lipsius  malit  repra- 
sentnrit. 

Vicesimo  anno]  Nam  a  Lentulo  et 
Marcelio  coss.  quibus  civilia  arma 
primum  sumta,  usque  ad  Ciesarem  v. 
et  Sex.  Apuleiimi  coss.  quibus  posita 
sunt,  tot  anni  nimicrantur.  Quae 
deinceps  Augustus  gesserit,  habes 
quoque  apud  Virg.  lEn.  viii.  et  Ovid. 
Met.  XV.    Schegk. 

Allectiduo]  An  ergo  jam  octo  prae- 
tores?  (k'rte  illis  '  octo  praetoribns,' 
qui  antea  crant,  jam  Julius  C'aesar 
duos  j)rimo,  mox  plnres  adjecerat. 
Sed  Velleius  noster  Julianum  nume- 
rum,  quip|)e  extra  urdinem  et  ad 
tempus  usurpatum,  negligere,  ac  de 
octonario  ordinario,  cujus  passim 
apud  Ciceronem  mentio,  lotjui  vide- 
tur. Ceterum  de  numero  prajtorum 
varie  aucto  imminutoque  egit  Lipsius 
incxcurs.  ad  Tac.  A.  i.  14,  4.  Boeder. 

Anlufua  Reip.  forma]  Quae  ilia 
forma?  an  libertas?  Adulatur  hie 
Velleius.  Qiianquam  de  simulatioue 
August!  verissime  equidem  dicitur. 
Nihil  magis  Augustu  inter  initia 
curir,  quam,  sinuilacro  Libertaiis  et 
Reip.  improvidis  populi  aniniis  ob- 
jecto,  vim  pi  incipatus  interim  com- 
plecti  et  intcndere.  Est  enim  omnis 
dominationis  nova:  arcanum  primari- 
um,  simulatio  auti(|ua>,  quod  nee 
Tiberius  j)osteaomisii  iisurpare./rfem. 

Revocata]  >iciibo  renovata  :  cum  et 
veuiistiu.s  Ita  sit,  ft  paullo  ante  vox 
ca.iU- III  reujcula  fuerit:  ciij-is  iteratio 
per  se  e>t  iuveniista.  Acidnl 

Leges  emaulalu:  utililer,  ifc.}  Suet. 
Aug.    31.     '  Leges    retiactavit,    et 


HISTORIiE    ROMAN /E    LIB.    11.   89. 


427 


quasdam  ex  integro  sanxit.'  Hist. 
Riiscell.  VII.  19.  '  Claiisis  Jani  portis, 
Reinp.  qiiain  hello  qiia^sierat,  pace 
nutrire  et  amplificare  stiulens,  Ipges 
pliirinias  statuit,  per  quas  linmaniim 
genus  libera  reveientia  disciplinaj 
moroni  gereret.'    Aiirel.  Vict.  Epit.  i. 

*  Leges  alias  novas,  alias  correctas 
protiilit  siio  nomine.'  An  ilia,  suo  no- 
t/tine, a  glossatoiis  nianti  sunt,  qui  in 
margine  forte  explicandae  vocis,pro- 
tulit,  adscripserat  ?   Flor.  iv.  12.65. 

*  Hinc  conversns  ad  paceni,  pronum 
in  omnia  mala  et  in  luxuriam  fluens 
saeculumgravibus  severisqiie  legibus 
multis  coercuit.'  Addendus  Dio  liv. 
et  alibi,  et  Tac.  iii.  28.  3.  '  Sexto  de- 
mum  consnlatu  Ceesar  Augustus,  po- 
tential securus,  quae  triuniviratu  jus- 
serat  abolevit;  deditque  jura,  quis 
pace  et  principe  utereniur.'  Quap, 
postrema  verba  Clapmarius  ex  ra- 
tione  arcani  politic!,  qua  praesenti 
statui  semper  accommodari  leges  so- 
lent,  explicat :  alias  enim  Regno, 
alias  Aristocratiae,  alias  Democratiae 
convenire.  Itaque  Angustum  suas 
leges  rationibus  Monarchicis  accom- 
modasse.  Arcan.  ii.  10.  Fortasse 
tamen,  consideratis  omnibus,  quae 
meditationem  hnjus  locijuvare  pos- 
sunt,  potius  audienda  est  Freinshe- 
miana  paraphrasis:  'jnra  constituit 
ita  comparata,  ut  eorum  beneficio 
certa  restitutae  tranquillitatis  boni- 
que  principis  iitilitas  ad  civitatem 
pertingeret.'    Boeder. 

Sine  asperilatel    Suet.  Ang.  35. 

Priiicipes  viri,  Sfc]  Suet.  Aug.  29. 
*  sed  et  ceteros  principes  viros  si»pe 
bortatus  est,  iit  prot'acultate  quisque 
raonumentis,  vel  novis,  vel  refectis 
et  excultis,  urbem  adornarent.'  Taci- 
tus ita  de  hoc  more  loquitur  A.  iii. 
72.  1.  '  Erat  etiani  turn  in  more 
publica  munificentia  ;  nee  Augustus 
arcuerat  Taurum,  Pliilippnm,  Bal- 
buni,  hostiles  exuvias  et  exundantes 
opes  oruatum  ad  urbis  et  posterorum 
gloriam  conferre.'    Quae  verba  mag' 


nam  udoxnv  babent,  monente  Casau- 
bono,  si  cnni  Vellcioet  Suetonio  con- 
f'eras.     Sed  Tacito  Monarcliici  auspi- 
cii  consuetndo  in  mente  tuit,  quasi 
diceret  :  Etiamsi  alias  monarchae  et 
Piincipes,   nt  alia  publice   gloriosa, 
ita  publicoruin  operuui  magnificenti- 
ani  sibi  debcbant  aut  poterant  vindi- 
care,  tamen   Augustus    non    obstititj 
imo(quodNosierjam  addit)  stimuluni 
adjecit  Principibus  viris,  ut  publicis 
operibiis  strufndis    aut  instaurandis 
suas  opes  collocarent.    Non  erraverit 
forte,  qui  in  adjeeta  Taciti  voce,  ex- 
undantcs  opes,  arcani  lafentis   ratio* 
nem  sibi  pateretur  insinuari.  Timen- 
tur,  in    novo  prapsertim  Principatu, 
magna?  opes,  virique  turn  alia  clari* 
tiidine,  turn  exiindantibns  divitiis  no- 
biles  :  unde  callidum  istud,  ab  impio 
ore  apud  Taciturn  A.  xi.  1.  2.  '  auri 
vim  atque  opes  Principibus  infensas,' 
in  exitium  cgrcgii  hominis  valuit.  Sed 
et  Aristoteles  Pol.  v.  8.    inter  pro- 
visiones  conservandae  reip.ponit, '  ne 
quissinatur  nimiumopibusabundare.' 
Unde    magistri    dominationis   variis 
artibus   locupletissimuni  quemque  iu 
pra;dam    corripiunt.     Venmi  id  im- 
probum  est  et  nullo  modo  ferendiim  ; 
sicut  et  Aristotelicum  illud  iKK6imiv, 
quo  alibi  et  docere  et  velare  reuie- 
diuni  ejus  rei  voluit,  magnsE  mnltae- 
que  cantionis  est.      Quanto   melius 
Augustus  iu  suintus  publice  decoros 
et  utiles,  specie  honoris  et  glorijc,  il- 
lexit    (ita    enim    signanter   loquitur 
Noster)    viros   principes !     Hoc  ego 
pro  omnibus  arcanis    Regibus  com- 
mendandum  duxerim  :   cum  prjeser- 
tim  oiiiiiis  ea  lausjudicio  posteritatis 
ad  ipsos  reduudatura  sit,  ueque  un< 
quaiii  decrunt  oicasiones,  quibus  in- 
duci  voleiites  possint  ad  aerarium  sub- 
levandunt  et  magnificentiam  publicam 
augendam.  Boeder. 

Usque  ad  uvdecimuin]  Accurate  Sue- 
tonius Alia.  2tj.  Idem. 

Nam  dictaturam,  ^-c]  Sueton.  Aug. 
52.  '  Dictaturam  magna  vi  offerente 


428 


NOTiE   VARIORUM    IN    PATERCULl 


populo,  genu  nixus,  dejecta  ab  liiimc- 
rii  toga,niiilo  pectore  deprecatusest.' 
Item  Dio  traiiit  priiicipio  lib.  i,iv.  ve- 
raqiic  (TTiKpicrfi  coiisiliiiin  Aiigiisti  de- 
claiat  :  ti}v  tc  yap  i^ovcrlav  koI  t^v  rt- 
fii]!/  Kal  vnep  Tols  SiKTUTupas  eX'^")  "P^^s 
ro  T€  inl((>dovov  Koi  TO  fxicr7]Tuv  Trjj  eViicATJ- 
ffe&is  avTwv  itpvha^aTo  :    Itecte,  iiii]uit, 
decUnavit  invidiam  et  odium  hiijtts,  quum 
ojfenbtint,  appelhitiunis :  quippe  qui  et 
honorem  et  potestatem  diclatoria  mqjo- 
rem  jam  habent.    Qiiippe  ut  oliin  Reg- 
niiin,  propttT  tyiamiideni  Tai()uinio- 
rum,    ita    Dictatiira    propter   odium 
doniinatiunis  Sullana>  Jiiliaiianpie  sub 
titido   hnjus   potestalis   exercilise,  in 
llagrantissiniani    omnium   detestatio- 
nem  venerat.     Atque  siciit  Regniim, 
institiito  Valerii,  ita  Dictatura,  lege 
Antonia,  ex  rep.  jam   in  perpetmim 
quasi  exiliuni  erant  reiegata.     Itaque 
singulare  arcanum  prndentia?  Augus- 
teae  latet  in  istis  apud  Tacit.  A.  i.  9.  5. 
'  non  regno  tanien,  netpie  Dictatura, 
sed    Principis     nomine    constitutam 
rcmpub.'      Licet   enini   baud    diibie 
Regis  nomen  in  terris  angustissimum 
sit  (sicut  amplius  dicetnr  in  libro  de 
Auspicio    Regio,    quem    adornamns) 
tamen  Augustus,  nierito  tenipori  ser- 
viens,  re  ipsa  contentnsfuit ;  nomen, 
quod  ex  supcrbia  in  invidiam  venerat, 
remisH  ;  cum  praeserlim  vellet  videri 
libertatis  restaurator,  sicut  pauiio  an- 
te dictum  est,  ergo  non  expediebant 
huic  simulation!   dominantia  nonuna, 
aut  eornni  (piidquam   <iua>   libertatis 
eversores  usurpaverant.     Florus  iv. 
12.  00.  obscure   potius   et  de   obiato 
tantnni  dictatorio  nomine  lo()ui,  quam 
in  re  tam  nota  prorsns  errare,  existi- 
mandiis    forte    fiierit,    cum   scribit : 
'  Ob  ha:c  tot  facta  ingentia,  Dictator 
perpetuus,   et    I'ater    I'atriaf    dictus 
est.'     I>i(tu»  sane  est  ab  otf<;rentibus 
Dictatnram,  sed   dcprccalus   est  lio- 
norern.    Idem.     ;Vam  dictaturam,  Hfc] 
Eutropiiis  ad  lib.  i.  sub  dictatura-  no- 
mine ethonore  regnassc  doctx.  Sclipgk. 
Turn  corulanter  repulit]    Vaide   er- 


rant Brissonius  et  Popma:  qui  rb 
tam,  pro  valde,  poni  assernnt.  Nam 
quam  lieic  non  pronomen,  sed  adver- 
bium,  eiqiicT^  turn  opponitnr.  Neque 
nnquam  absolute  turn  pro  valde  loca- 
tnin  repcrias  :  non  magis  sane  quam 
adco.  Quae  particular  pleriimque  prap. 
admirationo,  aliave  causa,  reticeri 
quiddain  indicant.  Et  ita  capi  possit 
illud  Plinii  Nat.  Hist.  lib.  vii.  cap. 
-19.  a  Popnia  firmandaR  sentential  ad- 
ductuni :  '  M.  Cadins  Rufus'  (sic  lego) 
'  et  C.  Licinius  Cafvus,  eodem  die 
geniti  sunt ;  Oratores  quidem  ambo, 
sed  tam  dispari  eventu.'  Vix  tamen 
diibito,  quin  tamen  ibi  sit  reponen- 
dum  :  qiiomodo  reperio  in  Mss.  et 
veteri  editione  Parmensi.   Vussius. 

Pacaliisque'i  Nee  incommode,  per- 
agratusque.  Lipsius. 

Fatigent]  Legebatur  fatigans.  Por- 
ro,  quod  Lipsius,  pro  subjccimus,  mox 
legit  su/yic- if /HMS,  ea  nnitatione  non  vi- 
detur  opus  esse.  Boeclerus.  Fati- 
gans'] Haec  cum  pracedentibus  nul- 
1am  efficiiuit  scntentiam  ;  ni  scribas 
fatiganl,  aut  pollws fatigent.  Si  paui- 
io quid  amplius  tibi  indulgeas,  possis 
non  minus  apyositc  Jiagitatit,  hocque, 
ntfalcar,  vix  me  teneo  quin  reponam. 
Acidalius. 

Cap.  90.  Coalescentibusque  Reipublicce 
membris]  Tria  lia'c  verba  qnae  vulgo 
aMnuUw,  et  coram  altera,  Aldus  tollit, 
atque  alii  illo  duce.  Nee  nego  scn- 
tentiam absque  lis  probam  esse  :  un- 
do tanien  sic  f rustra  irrepserint  ?  Mu- 
tari  melius  videatur,  et  curante  eo  qua 
tam  longa :  nempe  Augusto  salutarem 
curam  et  medicinam  adiiibente  rei- 
pub.  lacerata?.  Lipsius.  doalescenti- 
bus,  ifc.l  Vulgo,  coalescentibusque  reip. 
membris,  et  coram  altero,  qua:  tam  longa 
urmorum  series  Inccruverat.  Tres  vo- 
ces, et  coram  altera,  cpiidam  tollunt.' 
Mihi  earn  audaciam  assumere  non 
ausim,  pra-serlini  cum  vulgaris  lectio 
Ms.  aucloiilate  suH'iilta  sit,  nisi  quod 
in  CO  I'uerit  aliero.  Ego  legcndiun 
arbitror:    eo  curante  serio,  qua  tam 


HISTORliE    ROMANS    LIB.    II.   91. 


429 


longa,  if-c.  Ut  tlicat  Paterculus,  serio 
Augustum  cur.iiu  niedicam  contnlisse 
iiienibris  leip.  laoeris.  Lip^iiini  ten- 
tasse  video:  et  cur  ante  eo,  qua  ,&(c.  Sed 
vtiborum  nexus  nostras  coiijectiuffi 
plus  videtiii  favere.    Vossius. 

XX.  et  cc]  Obsciimin  sivo  muti- 
Inm  est:  et  intellij;e  nmios,  aut  adde. 
Hoc  sane  vult,  aiinos  ccxx.  niedios 
esse,  a  quo  tempore  viiici  Dalmatia 
coepit  ad  nunc  victam.  Friuium  aii- 
tem  belliim  in  Illurios  et  Dalniatas 
fuit  sub  IVuta  eoiuni  icgiiia :  anno 
DXXix.  Fostrenium  nunc  cum  victi 
et  doniiti  ductu  Tiberii,  auspiciis  Au- 
gust!, anno  uccxLiii.  Facilis  suppu- 
tatio.  Lips.  XX.  et  cc]  Omnino  vi- 
dentur  es.^e  addend!  mini :  nam  sub- 
intelligere  durum  fuerit.  Vide  de 
his  et  Alpinis  natioriibus  Flor.  iv.  12. 
quaeque  Freinsheniiana  industiia  ibi 
annotantur.  Boeclerus. 

Ad  certam  cojifessione7n]  Ita  fere 
supra  in  recensioue  provinciarum : 
'  Certam  Hispanis  parendi  contessio- 
nem  extorserat.'  Acidal, 

HispanicBl  Justinus  XLiv.  2.  7.  et 
XLiv.  5.  7.  et  8.  Jo.  Gerundens.  Pa- 
ralip.  a  lib.  iv.  usque  ad  fin.  Thuan. 
Hist.  1.  Boecl. 

Quern  usque,  Sfc.  evexerat]  Haec  om- 
nia parenthesi  comprehendenda  cen- 
set  Lipsius. 

Imperutoribus'\  Nonne  odiosa,  imo 
falsa  vox,  imperatoribus,  cum  mox,  nt 
novum  quid,  subjiciat  Velleius,  'ilia 
tot  consulares,  tot  preetorios  absump- 
sit  duces  f'  Certe  vel  V.  C.  lectio  id 
doceat,  qua;  est,  ut  amissis  prcetor  im- 
peratoribus exercitibusquc,  Unde  scri- 
bendunj  arbitror :  Ut  atnissis prcetoriis 
et  impcratoriis  exercitibus:  autpratoriis 
imperatoriisquc  exercitibus.  Sane  li»c 
duo  supra  etiam  junxit  Velleius,  ubi 
de  Statio  Murco  et  Crispo  Marcio 
dixit,  *  praetoriis  viris  imperaloribus- 
que.'  Vossius. 

XX.  annorum']  Qui  plurimum  nume- 
rarunt,  annos  fecerunt  xiv.  belli  Vi- 
riathini:  utLivii  Epitoma,et  Florus. 
Appianus,  '  anuis '  duutaxat  *  octo  id 


bellum  gestum'  aperte  scribit.  Aper- 
te,  inquani,  atque  otiam  exacte.  Nam 
ille  numt'iat  ab  anno  ncvi.  quo  pro- 
pric  id  ccEpit :  Livius  et  Florus  ab 
anno  i)Ci.  quo  l.usitani  rebellarunt, 
non  tanicn  Viriatlio  (luce.  Sed  quia 
connexa  bella  fiicriint,  cinifundunt. 
Quorsum  liac  i  ut  praelargnni  falsum- 
que  esse  Velleiaiuiiu  nuinerum  con- 
stet,  et  parte  altera  truncandum. 
Coiilumelioso  x.  annorum  biilu,  legito, 
et  Justinum  auctoiem  linbeto ;  'In 
tanta  secnloruni  serie  nullus  illis  dux 
magnus,  prupter  Viriathum,  fuit :  qui 
annos  decern  Komanos  varia  victoria 
fatigavit.'  Lipsius. 

XX.  annoruiu]  Puto  xv.  Tot  enim 
annis  circitir  duravit  bellum,  quod 
Viriatho  potissiuium  duce  gestum. 
Lipsio  placuit,  X.  annorum.  Cui  hac 
in  re  non  faveo.  Scio  quideni  Viri- 
atti!  iniperinm  non  ultra  patere;  sed 
videtur  Velleius  de  duratione  belli 
potius,  quam  annis  imperii  Viriathi 
loqui.  Et  iiac  ratione  etiam  defeudi 
possint  Epitomaior  Livii  lib.  xiv.  et 
Florus  lib.  ii.  17.,  qui  Viriathum  xiv. 
annos  cum  Romanis  bellasse  scribunt. 
Vossius. 

Numantini  belli^  Vide  Florum  lib, 
II.  cap.  17.  et  18.  ubi  tota  Historia 
narratur. 

Per  quinquenniuml  Atqui  octo  annos 
bellum  hoc  Sertorio  duce  gestum,  et 
octavo  ipso  ca^sus.  An  ergo  octen7nutn 
hie  legimus?  an  vult  priores  quinque 
annos  ambiguos,  reliquos  non  sic  fu- 
isse  ?  Lipsius. 

Cap.  91.  Phraates']  Dio  et  ceteri 
scriptores  Orodis  filium  Pacorum,  non 
Phraatem,  edunt,  ut  fortasse  hie  quo- 
que  Pacorus,  pro  Plirautes,  reponen- 
dum  sit.  Ursinus.  Phraates]  Desidero 
hoc  loco  majorem  in  Ursine  curam, 
qui,  pro  Phraates,  substitui  rectius 
posse  putat  Pacorus.  Nam  liunc,  ait, 
historicorum  consensus  Orodis  filium 
facit.  Quasi  veroOrodesplures  habere 
filios  non  potuerit.  Imo  ex  Justino, 
Dione,  Zonara,  ac  aliis,  triginta  eum 
filios  habuissc  constat,  interque  eos 


430 


NOT^   VARIORUM    IN   PATERCULl 


Paconim  et  Ptiraatem.  Praeterea 
teniponim  qiioqtie  ratio  Ursini  con- 
jectiiram  rospiiit.  Nam  ex  iisdcm 
auctoribiis,  inio  et  Velleio,  constat, 
Paconini  ante  fujjani  Antonii  a  Ven- 
tidio  jam  f'nis^e  oroisum.   Vossins. 

Remissa  sunt]  Floins  iv.  12.  83. 
Cimi  declaniatoria  irpocrOijKri :  '  Parthi 
qnoque,  quasi  victoria-  poeniteret, 
rapta  cia<le  Crassiana  nltro  signa  re- 
tnlerc'  Boecl.  Remissa  sunt]  Kecep- 
ta  a  Tiberio.  Sueton.  August.  21.  Ti- 
ber. 9.  Schegk. 

Quod  cogninnen]  Illi  Planci  scnten- 
tia  senatiis  iuiiidit,  ex  ante  diem  16. 
Kal.  Febriiar.  Censorinns  c.  21.  Con- 
tra Ovidiiis  Idil)us  Januariis,  Fast.  i. 
*  Idibus  in  ni>igi)i  castas  Jovis  aede 
sacerdos  Semimaris  flammis  viscera 
libat  ovis.  Redditaqiie  est  oninis  po- 
pulo  provincia  nostro,  Et  tuns  Au- 
gnsto  nomine  dictus  avus.'  De  vocis 
sjgnificatione  idem,  (Suetonius,  Dio, 
Eutropiiis.  Idem. 

Consensus]  INIcUus  quam  vulgatum 
consensu. 

L.  Murenaet  Fannius  Capio]  Recte 
Velleius  jniigit  lios  duos,  tanquam 
imius  conjiiratioiiis  popuiares,  sive 
prinripe?.  Ita  enim  Dio  nv.  p.  598. 
et  .Sueton.  Tib.  8.  Boeder. 

Rufus  Ei^natius]  Suet.  Aug.  19. 
Dio.  Liii.  p.  587.  et  seq.  Senec.  de 
clem.  I.  9.  Tac.  A.  i.  10.  G.  Idem. 

Vt  ei  prwturam  continuaret]  Non 
quia  bis  Praetor:  sed  lioc  modo  vult, 
rontinuasse  eum  ct  juiixisse  Prsptu- 
ram  yiLdilitati.  0|)us  cnini  intervalio 
annoruui  erat  a  magistratu  ad  magi- 
stratuui  :  Kgnatius  id  neglcxit.  I|>se 
Velleius  ita  inicrpntatur  pagina  8e((. 
dum  ait,  '  I'rviluram  ,1:;dilitati  jiinx- 
i»se.'  Dio  idem  imlicat  lib.  i.iii.  Lip- 
tius.  Ut  ei  prt/:turam  continuaret]  Tb 
ei  refer  ad  a'diiitatein.  ICrrat  vero 
Acidaltus,qui,  pro  ei,  mallet  <-/  rescri- 
bi.  Docet  hoc  ipse  Velleius  paulo 
post,  his  veibis:  '  C.  Serifius  Satur- 
uinuB,  &:c.  Kgnatium  floreutciu  fa- 
vorc  publico,  sperantemque  ut  prae- 
turam  iL'dilitati,  ita  consulatiim  prae- 


turae  se  juncturum,  profiteri  vetnit.' 
Liquet  ergo,  continuare  Velleio  nihil 
aliud  esse,  quam,  continue  jungere. 
Vossius. 

Abdilusijue  carceri]  Verius  arbitror 
addictusque.  Acidal. 

Cap.  92.  Protraxisset]  In  lucem 
protulisset. 

Jn  campum]  Martium, 

Prcetura]  Praturam  videtur  vocare 
propraluram.  Nam  Egnatius,  cum  se 
candidatum  profiteretur,  propraetu- 
ram  gerebat.  Prirtor  autem  fuerat 
ante  septennium,  ut  apparet  ex  Dio- 
ne  lib.  i.iu.  ubi  tamen  pro  MdpKos 
'  Eyvdrios  'Pov(pos,  perperam  perscrip- 
tum,  MdpKos  ft  TvirMs  'Vov<pos.    Voss. 

Audita  visis,  ifc]  Sententiam  etiam 
aliis  bene  dictam  cum  expolitione  et 
interpretatione  rntionis,  quae  subest, 
efFert  Velleius.  Valde  enim  subtile 
est  illud  :  '  praesentibus  nos  obrui, 
veterihus  instrui  ciedimus.'  Boeder. 

Cap.  93.  Murcellus]  Servius  in  VirgU 
Hi  vita  ita  loquitur : '  Cui'  (scilicet  Au- 
gnsto) '  tanicn  multo  post  perfecta  de- 
mum  materia,  treis  omnino  libros  re- 
citavit,  secundum  videlicet,  quartum, 
et  sextum;  sed  hunc  pra-cipue  ob  Oc- 
taviam,  quae,  cum  recitationi  interes- 
set,  ad  illos  de  filio  suo  versus,  rv 
MARCKLLUS  KRIS,  defecisse  fertur,  at- 
qne  aegie  refocillata,  dena  sestertia 
pro  singulo  versu  Virgilio  dari  jussit.' 

Per  M.  Agrippam]  Agrippa  enim 
summopere  a  populo  diligebatur,  ne- 
que  parum  nieritis  suis  in  rempubl. 
et  Aiigustum  fidebat :  ideo  nee  Au- 
gustus  ausiis  est  Marcellum  ei  prae- 
ferre.  Unde  prima  offensionum  in- 
ter Marcellum  et  Agrippam  semina  ; 
qua;  ne  erumpcrent,  Augustus  sub 
specie  ministeriorum  principalium 
Agri|)pam  abbgavit.  Dio  Uil.  p. 
593.  ubi  etiam  de  magnificentissimo 
Marcclli  nnuiere.  Adde  Sueton.  Aug. 
GO.   Boeder. 

Secure]  V»'t.  cdilio  securos.  Ex  quo 
legcndum  tonjicit  Lipsius  securo. 

Deccssit]  An  in  Stabiano?  Visum 
numquam  satis  laudato  Scaligero  ad 


HISTORIiE   ROMANiE   LIB.    II.  94. 


431 


Pi'opertium  ;  non  Lipsio,  ciii,  Bails ; 
quem  adi  ad  Taciturn.  Schegk. 

Filiam  C<esaris  Juliam]  (Joactiis  re- 
pudiarc  priorem  iixorem,  qnamvis 
esset  sorolis Angusti  filia.  Matrimo- 
nii hiijiis  caiissa  duplex :  altera  e 
temporibus  et  negotiis  pctita:  (vole- 
bat  eniin  AuirustuXjCum  abesse  Roma 
cogeretnr,  ad  coercendas  subnasren- 
tes  turbas  prsvficere  urbi  Agrippam: 
qui  prudentia  tantae  rei  par,  etiam 
dignitatc  principalis  matrimonii  ad 
venerationem  pnblicam  proveliendus 
videbatur :)  altera  e  profunda  ratione 
status,  quam  vocant,  sive  potius  e 
consiliis  dominationis;  dum  callidis- 
simns  Mspcenas  inaurem  Principi  in- 
susurrat,  '  Agrippam  jam  tantum 
fecisti,  ut  vel  gener  tibi  asciscendus 
vel  occidendus  sit.'  Heu  !  quantns 
ab  extremo  in  extremum  saltus  !  ni- 
oiiura  ille  quidem,  nimiuni  magnis 
anils  familiaris.  Adeo  inter  summa 
et  ima  apud  Statistas,  si  volunt  ita 
appellari,  nihil  medium  est.  Adi 
Dionem  liv.  p.  600.  Boeder. 

Cap.  94.  Quo  bimo  nato'\  Nemo  non 
videt,  legendum  esse  trimo :  ex  loco  su- 
periore  cap.  75.  Nam  etsi  bimum  no- 
minavit,  tamen  ab  eo  tempore  ad  nup- 
tias  annus  ttre  intercessit.  Manutius. 
Quo  bimo  nato]  Schegkius  ediderat. 
Quo  prius  nalo.  Legtbatur,  quo  pri- 
mo,  unde  Aldus  fecerat,  quo  trimo. 
In  variantibus  Lect.  a  Raphelingio 
editis,  ^uo  6(mo:  utriiinque  (trimo  et 
frimoj liabel,  quo  se  tufatur.    Boeder. 

Visusque  pratuUrit  principem]  Id 
videtur  ita  emendanduni :  vijiuque 
prcctulerat  principem,  Sfc,  nam  prapce- 
dit,  sperari  potuenit,  ifc.  Sententia 
vero  respicit  Euripideum  illud,  KiSos 
&^iov  TvpavviSos.    Ursiii. 

Maximamqut  diJfieuUatem  annonce] 
Suetonius  etiam  in  liberio  c.  8.  tes- 
tatur  :  '  euin  curam  admiiiistravisse 
annoDEb,  quje  arctmr  incidcrat.'  Cre- 
bra  ea  ditbcultas  Kom£ :  indeque 
magna  laus  aut  odium  recte  secusve 
administrantibus.  'Saneaanouie  cura 


aliquando  Pompeio  non  minus  addi> 
dit  gloria?,  quam  pulsus  ambitus  cam* 
po,  exactus  hostis  niari,oriens  trium* 
phis  occidensque  lustratus :'  teste 
Pliuio  in  Panesyr.  29.  vide  Dion.  tiv. 
pr.  Lips,  elect.  1.  8.  Ceterum  quae 
ilia,  et  cujus  tarn  sollers  cura,  suffice- 
re  potuit  rei  annonariac  Komanornm 
ac  in  longum  satis  providere?  Non 
immerito  aliquis  miretur  tanti  imperii 
tam  periculosum  et  anceps  vitium. 
Ut  ali  posset  populus  Ronianus,  per- 
egre  et  longinquis  e  locis  advehenda 
erat  annona;  adeo  quideui,  ut  iior> 
reum  Komanorum,  jEt!y()tus,  vel  ar- 
mis  occupata  vel  sterilitate  depleta, 
fame  potuerit  Italiam  urgere.  Tac. 
A.  I.  59.  4.  Igitur  haec  inter  intimas 
et  secretissimas  Principum  solicitu- 
dines  nop  postrema  fuit  :  sicut  Ti- 
berius fateri  opus  habuit,  apud  Tacit. 
A.  III.  54.  6.  in  gravissima  ilia  ad  Se- 
natum  epistola  :  '  At,  Hercule,  nemo 
refert,  quod  Italia  externae  opis  indi- 
get,  quod  vita  populi  Romani  per  in- 
certa  maris  et  tempestatum  quotidie 
volvitur;  ac,  nisi  provinciarum  co- 
piae  et  dominis  et  servitiis  et  agris 
subvenerint, nostra  nos  scilicet  nemo- 
ra  nostraeqne  villae  tuebuntur?  Hanc 
P.  C.  curam  sustinet  Princeps  :  haec 
omi'^safunditus  remp.  trahet.'  Neque 
tamen  potuit  ille  ipse,  qui  de  hac 
cura  gloriatur  hoc  loco,  providere, 
quin  snbinde  *  gravitate  annonae  jux- 
ta  seditionem  veniretur.'  Tac.  A.  6. 
13.  1.  Caussa  hnjus  mail  primo  ex 
divitiiset  affluentia,quam  tot  victoriae 
pepereraut :  hinc  a  labore  et  studio 
agriculturae  in  otium  et  voluptates 
versa  plebs,  annonam  aocipere  potiiis 
quam  parareassuevit.  Altera  caussa 
latet  in  visceribub  degenerautis  reip. 
dum  magistratus  quidani  atfectatione 
populariiatis  largiiioni  frumentariae 
stndebant;  et  mox  perturbata  assi- 
duis  novif.  molitiouibus  republica, 
quicunque  domiuatiouera  cupiebant, 
annona  populum  inescabant ;  sive, 
quod    Tacitus   etiam   inter   arcanas 


432 


NOT.E    A'A RIORUM    IN    PATERCULI 


Augusti  aites  refeit  A.  i.  2.  2.  pel- 
liciebant.  Quid  lioc  erut  aliiul,  quain 
ad  otiiini  et  cessationein  al)  agricul- 
tura,  veliili  sicrniiin  omnibus  8Us.tol- 
lere?  Scilicet  ita  obnoxiam  sibi  fi- 
danujue  plebem  leddebant,  si  ejus 
vitam  et  necessitates,  copiaiii  inopi- 
amque  veluti  iu  nianu  habeient. 
Testatus  quideni  est  ipse  Augustus, 
prodenie  Suetonio  Aug.  42.  '  se ' 
aliquaiidii  'inipetuin  cepisse,  tVunien- 
tationes  pubiicas  in  perpetuuni  abo- 
Icndi,  quod  earuni  tiducia  cultura 
agroruni  c»ssaret :  neque  tauten  per- 
severasse,  quiacertuui  iiaberet,  posse 
per  aniliitioneni  (|Mando(|UC  lestitui.' 
Vide,  qu.i-  ad  hoc  argunientuui  per- 
tinentia  P.  Cuna'us  coinmentatus  est 
de  rep.  Heb.  lib.  i.  c.  3.  Boeder. 

Ostia]  Urbs  sita  in  Tj  berinis  ostiis. 

Artnuasdl^  De  Artauasde  legere 
non  meniini :  de  Tigrane  monet  Dio  ; 
Suetonius  Tiberio  9.  '  Deinde  ducto 
ad  Orientem  exercitu,  regnum  Ar- 
menia; Tigrani  restituit,  ac  pro  tri- 
bunal! diadema  imposuit,'  Tacitus 
Annal.  ii.  '  Batus  a  Capsare  Arnieniis 
Tigranes,  deductusque  in  regnum  a 
Tiberio  Nerone.  Nee  Tigrani  diutur- 
nuni  iniperiuni  fuit,  neque  liberis 
ejus,  quaniqiiam  sociatis,  more  exter- 
uo,in  matrimoniuni  regnumque.  Dein 
jussu  Augusti  inipositus  Artauasdes, 
et  non  sine  clade  nostra  dejectus.' 
Patet  dis^en>io,  non  conciiiatio  ;  nisi 
si  fortedixeris  cum  Velleio,  et  istum 
a  Tiberio  deductum :  nam  erroris 
Velleiuni,  qui  ejus  a>vi,  arguere  haut 
ausim  temcre.  Scliegkius.  Artaunsdi] 
Consensu  aliler  Komani  exterique 
scriplores.  Onines  '  Tigrani'  regnum 
datum  a  Tiberio  asseruijt,  non  Ar- 
tauasdi :  'I  acitus,  Suetonius,  Dio,  Jo- 
aephus.  Nostra,  si  vis,  ad  ii.  Annal. 
vide.  Ergo  Velleius  solus  hoc  nesci- 
vit,  aut  nieliuft  scivit?  Durum  di- 
cere ;  et  certe  in  rebus  Tiberii  sui, 
tam  receiiti  ni)  inoria,  fa.de  crrasse 
Velleium  piacularis  sit  culpa.  Mihi 
kedet  miitilum  dcfectumque   locum 


esse  (nonnc  niulta  in  hoc  libellof)  ot 
fuisse  antea :  rrgjtum  ejus  Aitauasdi 
ereptum,  Tigmni  tradidit,  aut  tale  in 
hunc  sensum.  Nam  etsi  Tacitus  et 
Josephus  Artaxiam  regno  dejectum 
volunt,  non  Artauasdeni ;  tamen  pro 
Velleii  hac  scriptione  etiam  Dio  sit, 
qui  lib.  i.iv.  in  actis  anni  uccxxxiv. 
diserte  scribit,  '  Tiberinm  niissum  nt 
Artabazen  '  (idem  ille  cum  Artauas- 
de) '  regno  pelleret,  et  Tigranein  ei 
imponeret.'  Lips,  Artaiutsdi  dedif] 
Vuigo  tiadidit,  Et  cur  hie  quoque 
non  nialuerunt,  Artauasdi  dedil,  cum 
in  Ms,  fucrit,  Arlanzdi  dedit  ?  Caete-^ 
rum  vehementer  bic  vapulat  Velleius, 
quod  Artauasdi  a  'i'iberio  regnum  da- 
tum scribat,  cum  alii  Tigranem  sub- 
stituant.  Non  excutiani  iiliorum  co- 
natus.  Ego  vulgatam  lectionem  satis 
ferri  posse  censeo,  Movet  locus  ille 
Taciti  Annal.  n.  '  Datus  a  Caesare 
Armeniis  Tigranes,  deductusque  ia 
regnum  a  Ti.  Nerone.  Nee  Tigrani 
diuturnum  imperium  fuit,'  &c,  [vide 
supra]  '  Dein  jussu  Augusti  imposi- 
tus  Artauasdes,  et  non  sine  clade  nos- 
tra dejectus.'  Videtur  igitur  Velleius 
Tigranem  omisisse,  quod,  ut  ait  Taci- 
tus, brevi  tantum  spatio  imperarit. 
Nee  est,  quod  quis  Artauasdem  jussu 
Augusti  deductum  dicat.  Nam  et 
idem  de  Tigrane  ex  Tacito  cognoscas. 
Sufficit,  si  a  Tiberio,  jussu  Augusti, 
regno  impositum  statuamus,    Fos«Ju«. 

Ctijusrex,  Sfc]  Puto,  Cum  rex.  Lip- 
sius. 

Cap.  95.  Quippe  uterque]  Sueton. 
Tib.  9,  Liv.  Epit.  cxxxvi.  et  seqq. 
Flor,  IV.  12,  22.  Arc.  Histor.  Miscell, 
VII.  14,  Oros.  VI.  21.  Horat.  Carm. 
IV,  4.  ubi  Interpretes.  Dio  liv,  p. 
CIS,  et  0)4.  Strabo  vij.  pr.  Boeder. 

Ratos]  Rhceti,  'Vairoi,  populi  CMs- 
alpini  et  Transalpini,  apud  Strabo- 
ncm  et  Pliniuui.  Sine  afflatu  iibiqiie 
in  marmoribus.  Rati,  item  Rati,  si 
Suietio  et  Goltzio  fides.  Ptolemacus 
Klr.etiam  circumscribit  linea,  quae  est 
inter  capita  Kheui  ct  Dauubii,  parte 


HISTORI^E   ROMANCE   LIB.    11.  95. 


433 


Banubii  a  capite  ad  Mm  ostia,  j^no 
fluvio,  et  niontibns  supra  Ilaliani  ex- 
tensis.  Hi  limites  Rhaetiain  Majorem  ' 
(lit  milii  fide  dignissimiis  testis  M. 
Veiserus)  id  est,  Riiaptiam  propriam, 
cjiiae  postea  Rhaetia  Prima ;  et  Vin- 
dclicoruni,  quae  Rliactia  Secuiida  dic- 
ta, complectuntur.  Inde  est  quod 
Tacitus  et  Arrianus  /Enum  inter 
Rliaetos  etNoricos  fluerescripserunt. 
Rhapti  autem  proprii  ad  Lycuni,  uti 
Ptolemteus  prodidit ;  sive  verius  ad 
lacum  Brigantinuni,  ut  Strabo  signi- 
ficat,  a  Vindelicis  dividebantur,  et  hi 
fere  sunt  qui  bodie  Churicalen,  et 
GrawpuntnerGermiin'\ce,GrisoniRh3?- 
tice  vocantur,  Scudo  auctore.  Ortel. 

Vindelicosque^  Vindclicia,  Oi/iv^eXiKta 
Ptolemaeo,  regio  quce  Lyco,  Danubio, 
^no,  et  Alpibus  circumscribitur : 
idque  verissime.  '  Postremis  Roma- 
nor.  temporibus  RliaetiaSecunda  dic- 
ta :  sic  enim  in  Lib.  Notitiar.  Prje- 
positus  tbesaurorum  Augustas  Vinde- 
licensis  Rhaetice  Secundac.  Aventi- 
nus  et  Philip.  Appianus  Baiern  inter- 
pretantur.  Linlzgow  Scudus.  Verum 
ad  Strabonis  nientem,  quae  Ptolemaeo 
niultis  argumentis  praeferenda,  mag- 
nam  turn  Boiorum  Suevorum,  tuin, 
qui  nunc  sunt,  partem  complectitur.' 
Haec  ad  nie  suis  litteris  Clariss.  doc- 
tissimusque  M.  Veiserus  Augustanus 
Vindelicus,  fide  dignus.  Idem. 

Plurimo  cum  eartim  sanguine^  Flo- 
r<is  lib.  IV.  Strabo  in  fine  iv.  Horat. 
lib.  IV.  Carm.  Od.  4.  et  11.  '  milite 
nam  tuo  Drusus  Genaunos,  implari- 
dum  genus,  Brennosque  veloceis,  et 
arceis  Alpibus  impositas  trcniendis 
Dejecit  acer  plus  vice  .'iniplici.  Ma- 
jor Neronum  niox  grave  prrelium 
Commisit,  inimaneisque  Rhactos  Aus- 
piciis  pepulit  secundis.'  Ad  quod 
vir  doctus,  hie  Velleium  adulari  opi- 
natur  Tiberio,  quia  constct  ex  Sue- 
tonii  Augusto  tantum  coiircuisse. 
Non  recte.  Deceptus  fult  mendosa 
Suetonii  scriptura;  nam  ita  in  eo,  ut 
inplerisqnevulg.legendum:  '  Doniuit 


Delph,  el  Var.  i'las. 


Cantabriam,  Aquitaniam,  Pannoniam, 
Dalmatiam  cum  Illyrico  omni :  item 
Rhietiam  et  Vindelicos  ac  Salassos 
inalpinos  :  coiircuit  et  Daconum  in- 
cursiones,  tribus  corum  ducibus  cae- 
sis.'  r,t  vero  aperte  adstruit  Strabo 
dicto  loco.  Schegkius. 

Censura  Planci]  Dio  liv.  pr.  Sigdn. 
comment,  in  fast,  ct  triumph.  R.  ad 
ann.  U.  C.  Dccxxxi.  Boeder. 

Implere  censorem']  Velleius  elegau- 
tissinie,  censorem  pro  censura:  ut  A- 
puleius  noster  adilem  pro  adilitate. 
Lib.  I.  Metani.  '  Annonam  curamus 
ait,  et  aedilem  gerimus ;  et  si  quid 
obsonare  cupis,  iitique  commodabi- 
mus.'  Nee  aliter  Propertium  audio 
in  Yertumno  lib.  iv.  '  Pastorem  ad 
baculum  possum  curare,  vel  idem 
Sirpiculis  medio  pulvere  ferre  rosam.' 
Nam  yastorem  curare  nil  aliud,  quam 
pastoris  munus  obire,  pastorem  esse. 
Acidalius. 

Timere  deheret'\  Argutius  et  verius, 
iimere  deherct:  nee  quidquam.  Perio- 
dum  totam  vide.  Lipsius.  Timere  dC' 
beret]  Prorsus  restituit  hunc  locum 
Lipsius  distinctione  ac  eniendatione  : 
PuuUus  vix  posset  implere  censorem, 
Plancus  timere  deberet :  nee  quidquam 
objicere  posset  adolcscentibus  aut  obji- 
cientes  audire,  quod  non  aguosceret  Se- 
nex.  Egregie,  timere  censorem  dicitur 
debere,  qui  probrorum  sibi  etinquinati 
moris  conscius  est.  Cur  ergo  Augus- 
tus tales  constituit  censores,  cum  hoc 
magistratu  nihil  debeat  esse  gravius 
sanctiusquc  ?  An  voluit  hac  ratione 
caussam  struere  et  magnificam  in 
publicum  speciem  quaercre,  cur  in 
posterum  censuram  perpetuam,  quam 
hactenus  per  accismum  recusaverat, 
Princeps  deberet  suscipere  P  Ita  enira 
nee  discordiis  locum,  et  officio  digni- 
tatem dari,  vitiis  hujus  censurae  nio- 
niti,  credituri  erant  cives.  Certe  non 
abhorret  talis  calliditas  ab  ilia  Au- 
gusti  arte,  qua  paulatim,  per  occa- 
siones  et  machinaraenta,  muuia  ma- 
gistratuum  Icgumque  ita  in  se  traxit, 


Palirct 


2  E 


434 


NOT.E    VARIORUM    IN    FATERCULI 


ut  spontc  et  meiito  conccssa  videieii- 
tur.  Boeder. 

Cap.  9(i.  Caii  ac  Lucii  nominihiis 
adoi>taierat']  Enitos  a  patre  Agrippa 
per  aps  et  libram.  Siioton,  Ang.  cap. 
6.    Tacit.  Annal.  i.  Schegk. 

Quod  inchoatum  Agrippa]  Verba  et 
notatio,  quae  viros  doctos  late  indiixit 
in  errcreni.  Nam  censent  ii,  q\ri  Pas- 
tes nobis  Industrie  et  peiite  co'lege- 
rnnl  (Sij:oninm  et  Onuphiiiim  me  di- 
oere  palani  est  0  cen?ent,  inqiiam, 
Agrippani  Vipsaninm  (jiiaitiiin  t'liisse 
consiilem  :  atque  ita  adi:otant,  alter 
in  anno  DCtxxxiiu.  alter  dccxxxv. 
Quiiieliam  mirantiir  in  Lapide  Colo- 
tiano,  iibi  accnrata  recensio  suffccto- 
run»  Consilium,  \  inicitim  poiii,  negli- 
gi  aut  non  exprirni  Agrippam.  Ego 
jllo3  ab  errore  non  revoco  (abierunt 
in  commnnem  locum)  sed  lectori  ca- 
veo  et  inclamo,  ne  cum  iis  erret.  Non 
fuit  hoc  anno  aut  alio  RI.  Agrippa 
quartum  Consul.  Tertium  ille  con- 
sulatum  non  transcendit.  Quo  teste  ? 
ipso  Vellcio  .supra,  ubi  de  Agripp« 
laudibus :  '  Qiiem  iiscpic  in  tertium 
Consulatum  amicitia  Principis  evex- 
erat.'  Nonne  majus  alicpiid  esset,  si 
in  quartum  :  et  Velleius  hoc  negligat 
aut  oinittati'  Qiiin  testes  Fastos  ve- 
teres  et  niemorias  omnes  advoco  : 
nnsquam  Agrippa  nisi  tertium  consul. 
Ita  et  IMartialis  aperte,  libro  viii. 
Epigr,  06.  '  Felix  pur|)iira,  tertiusque 
Consul,  Pompeio  dedeiit  licet  Sena- 
ttis,  Et  Cspsar  genrro  sacros  linnores, 
Quorum  pacificus  ter  auipliavit  Janus 
nouiina.'  Quse  ad  ternos  Agrippac 
consulatus  spectant ;  et  licet  inter- 
pretes  non  ultra  errcnt.  T<!rtium  igi- 
tur  Con'ul,  non  quartum.  Atqui 
Velleius  hie  clare.  Nuniquam  ipse, 
nuinquam.  Librarius  erravit,  cum 
i!le  srrip«eiif,  'jund  inckoiUum  <ih  A- 
/(rippa,  Marco  Viniciu  uv<i  tuo  Cousule. 
[  Possis  el  legere,  indiunlum  Agrippa-.] 
Moc  dieit,  Agrippatu  missuui  ad  lioc 
bcllum,  eumque  id  primnm  adininis- 
tra«se,  illo  anno  quo  Vinicii  avus  Con- 


sid.  Ita  etiam  infra  unicnm  Consu* 
leni  citat :  *  Patre  tuo  P.  Vinicio  Con- 
sule  Tjb.  Nero  reversus.'  Nonne 
haec  clara,  et,  quod  dicitur,  SoUs  ra- 
dio scripta?  Ite,  nebulae,  et  locum 
date  huic  luci.  Cololianum  marmor, 
quod  fallere  non  potest,  Consules  hos 
ita  digerit :  C.  .Sentivs  Satvrmnvs, 

Q.  LVCRETIVS    ViSPILLO    SVF.    M.  Vl- 

Nvcivs.  P.  F.  nee  collegam  ulluni 
Viniicio  adjungit:  quiane  solus  fuit  ? 
an  potius,  quia  cum  Q.  Lucretio  Ves- 
pillone  .'  quern  ex  Dione  in  actis  hii- 
jus  anni  dxxxv.  disco  serius  pauilo 
eiectum,  et  cum  Satnrninns  aliquan- 
tisper  solus  in  Cousulatu  fnisset.  Me- 
rito  igitur  diiitius  etiam  eundem  ges> 
sit.  Sed  quidquid  hujus  rei  sit,  (nee 
est  tanti,)  credctnealiquis  M.  Agrip- 
pani, ilium  generum  Augusti,  ilium 
Tribunitia  potestate  praeditum,  inter 
suftectos  consules  fuisse,  et  quidem 
post  Seutium  et  Vinucium  ?  Non  qui 
res  moresque  antiquos  noverit.  Lip- 
sius.  Quod  inchoatum  Agrippa']  Male 
Fastorum  scriptorum  concinnatores, 
qui  ex  isto  loco  adstruuut  Agrippae 
consulatum  quartum  :  sed  nee  bene 
illi,  <(ui  emendationibus  incumbunt, 
voluhtque  ad  bellinn  istud  niissum 
Agrijipam  :  non,  non.  Auctor  dnos 
annos  heic  ponit,  prinium,  quo  natuni 
est  bellum  Pannouicuni,  nempe  Con- 
sulatii  Agripp'je  :  secundum  quo  ad- 
olevit,  nimirum  Vinicio  Consule. 
Certe  totum  istud  bellum  administra- 
vit  Tiberius.  De  Vinicio,  de  Agrip. 
pa,  eos  ad  id  missos  ;  ne  gry  quidem 
historiarum  auctores  ;  si  niodo  non 
fallit  memoria.  (iruter. 

Pannoniorum]  Pannonia  Ptolemaeo 
Europa;  regio  ;  quam  in  Superioreni 
et  Inferiorem  dividit.  Pannonias  tres 
liabet  Oplatus  Afcr,  contra  omnes 
scriptores  et  nuunnos  veteres.  Hai 
Pannonia;  sub  Iinpp.  Komanis,  Ar- 
cadio,  Honorio,  et  sequentil)U9,  (uti 
ex  Unt'o,  iMarcellino,  et  Libro  Noti- 
tiurum  |)atct,)  pluribus  vocabulis  dis- 
liuctie  lucre  :  uti  sunt  Pannonia  Pri- 


HISTORIiE   ROMANCE    LIB.    II.  1)7. 


435 


ma,  eadcni  forte  cum  Superiore  :  Se- 
cuuda  eadem  ciiin  Inferioie.  Savia, 
sive  Kipensis,  Kipariensis  habet  lib. 
Notitiarum,  et  Valeria.  Paunoniae 
Bubaliif,  item  Sabariae  meminit 
Aurel.  Victor,  in  vita  Decii  et  Didii 
Juliani  Impp.  Hanc  eandem  cum 
Savia,  a  Save  fliimine,  illam  a  Biibaii 
civitate  sic  nominatam  puto.  Pan- 
noiiiam  Cibalicnsem,  a  Cibali  urbe, 
(qiiam  Ptolemaeus  in  Inferiore  Pan- 
noniaponit,)  habet  Diaconus.  Pan- 
noniam  Sirmiensem  quondam  Gotho- 
rnm  sedcm,  nominat  Casslodorus, 
lib.  III.  Variarum,  ad  Colosseum. 
Amantina  Pannonia  est  etiam,  apud 
Lazium  ;  ex  Ptolemaeo  et  Plinio.  Su- 
perior Paunonia  hodie  ab  Austria, 
Cariiilliia,  et  Carniola  occupatur.  In- 
ferior tota  nostro  tempore  sub  Hun- 
garia  est,  quae  Slavonice  Wigierska 
nomen  habet.  Savia  Pannonia,  aLa- 
zio  Slavonia  indigitatur.  Valeriam, 
Rhenanus  Krabaten  vocat.   OtieUus. 

Dalinatarum]  Ualmatia,  Illjridis 
pars,  versus  Macedonian!.  Ptole- 
maeus cum  Strabone  et  Plinio.  Scri- 
bit  Petrus  Kanzauus  in  sua  Hungaria 
universam  Dalmatian!,  cum  sibi  con- 
terrainis  lUyride  atque  Liburnia,  uno 
vocabulo,  ab  omnibus  fere  orbis  na- 
lionibus  '  Sclavoniam '  vulgo  vocari. 
Et  quicquid  est  agrorum  trans  Savum, 
j)er  quos  sit  iter  Italiam  versus, 
'  Croatiam'  nominari :  Krabaten  Get' 
maui  proiiuntiaut.  Idem. 

Ocans  triumphavit'\  Suo  more  Nos- 
ter  ovare  et  triumphare  jungit.  Infra 
de  triiimpbis  Tiberii :  '  ordinatisque 
rebus  Orientis  ovans  triumphare  de- 
buerit.'  Acidal.  Ocaiis  triuniphavil} 
Fallitur  Bailhius  ;  qui  bine  adstruere 
conalur,  ovationem  triumpho  aliquan- 
do  fuisse  conjunctam.  Nam  et  ova- 
tio  est  triumphus,  sed  minor.  Servins 
ad  IV.  jlineid.  '  Proprie  ovatio  est 
minor  triumjihus.'  Constat  autem 
eau!  a  triumpho,  kot'  e|oxVdicto,  hoc 
potissimum  distnre,  quod  triumpban- 
tti  Lunu,  Qvautts  cquo,  uut  pedibui 


urbem  ingrederentur.  Hinc  Dionysio 
Halicarnassjeo  sub  finem  1.  ix.  item 
Eusebio  in  Chronico,  ad  numerum 
MUCCCCI-XXXV.  Qpiafx^os  Tresis,  sivc 
pedeslris  triumphus,  vocatur.  Quid 
quod  Velleius  infra  similitei',  et  nulla 
quidcm  necessitate  cogente,  dixerit? 
*  Quis  enim  dubitat,  <|uin  ex  Armenia 
recepta,  et  rege  ei  praeposito,  ovans 
triumphare  debuerit?'  Valerii  quo- 
que  Maximi  est  libro  ii.  cap.  7. 
'  Quamvis  qui  praeclaras  res,  maxi- 
i!ieque  reip.  utiles,  civili  bello  gessis- 
set :  Imperator  tamen  eo  nomine  ap- 
pellatus  non  est,  neque  aut  ovans, 
aut  curru  triumphavit.'  Nemini  igi- 
tur  posthac  dubium  fore  arbitror, 
quin  ovatio  anAus  intelligi  debeat. 
Vossius. 

Cap. 97.  Accepta  in  Gertnania  clades] 
Majoris  infamia;  quam  detriment!. 
Suetonius  historiam,  Dio  liv.  et 
Eusebius.  Sckegk.  Accepta  in  Germa- 
nia  clades]  Hie  antequam  clade  a  Ger- 
nianis  afficeretur,  eosdem  devicerat ; 
si  fides  sit  Obsequenti.  Ait  enim  : 
'  lusidiis  Romanorum  Germaui  cir- 
cumventi :  sub  M.  Lollio  legato  gra- 
viter  vexati.'  Et,  ne  quid  mutes, 
idem  in  Chronico  prodidit  Eusebius. 
Rlirum  tai!ien  de  Germanis  devictis 
silere  Dioneni  lib.  liv.  ubi  solum  a 
Lollio  Bessos  fuisse  debellatos,  scri- 
bit.  ''Ec  Te  TJJ  0pa/q7  irporepov  fxlv  Mdp- 
KeAAos  AoAAios  'Py/UTjTaA/CTj,  Oeicfi  twv  tqv 
KSkkvos  TTaiScuv,  ^of\6<>!V  BTjo-aous  kcxt- 
iffrpi^aru.  Ubi  rescribe,  MdpKos  AoA- 
Aios. Pighius,  corrupta  Diouis  lectione 
deceptus,  a  Claudio  Marcello  Bessos 
victos  putabat.  Etiam,  pro  Kokkvo?, 
repone  kStvos.  Hoc  enim  Thracium 
noiuen  esse  constat.  Emeudemus  hac 
occasione  locum  corruptum  in  epis- 
lola  Chionis  ad  INIatrideui :  i-n'  i/xl  Se 
r]Ke  Tis  &pa^  Sopurpopos  avTOv  yivu/xefos. 
Omnino  scribeuduii!  est,  ut  in  Ms. 
nostro  legitur  :  eV  ifih  de  ijKs  Kdrws 
0f>a^,  A.C.  I'osdus,  AccqUa  in  Gcr- 
tniitita  clades]  Dio  Liv.  pag.  612.  Sne- 
tun.  .Auj:.  2'i.  ad  fuiem  locum  notat 


436 


not.t:  variorum  in  faterculi 


Casauljoniis,  uniini  esse  Eusebium, 
qui  Lollii  Imjiis  iion  cladem  sed  vic- 
toriani  nienioiet.  Verba  haec  sunt, 
Cliroiiic.  libro  priore:  '  Gerinanos  in 
ainia  versos  M.  Lollius  superat.'  Non 
putandus  est  auteni  pugnare  cum  ce- 
teris Eusebius  ;  acccperat  quidcm 
Lollius  cladem  aliquam,  sed  victus 
lion  erat  plane :  quin  potius,  cum 
mox  liostes  apparatimi  ejus  andirent, 
in  suam  ten  am  regrcssi,  obsidibus 
datis  paoeni  acceperunt,  teste  Dione. 
Sed  et  antea  victos  a  Lollio,  ex  Ob- 
sequente  probari  potest.  Meminit 
ejus  cladis  Tac.  A.  i.  10.  6.  Bocclerus. 

Druso  Claudia^  Periit  lapsu  cqui, 
fracto  crure,  intra  tricesimum  diem, 
Livius.  Conditum  corpus  in  tumulum 
Cassaris  Augusti :  Die,  Laudes  ejus 
apud  Herat,  lib.  iv.  Carmin,  et  Albi- 
iiovanum  elegia  ad  Liviam  matrem. 
Scliegkius. 

Perjicit]  Vtilgo  percipit.  Ego  om- 
nino  mavelim,  mdustria  perficit.  Nam 
semina  quandam  et  igniculi  virtutum 
in  nobis  sunt,  quos  elicit  industria  et 
ad  frngem  niaturitatemque  pcrducit. 
Quinctilian.  eo  sensu  :  '  Virtus  elsi 
quosdam  impetus  a  natura  sumit,  ta- 
nicn  peificienda  doctrina  est.'  Lips. 
Percipit]  Main  cum  Lipsio,  perficit. 
Sic  supra  de  Gracclio  legitur  :  '  Tan- 
tis  denique  adornatus  virtutibus,  quan- 
tas  perfecta  natura  et  industria  mor- 
talis  conditio  recipit.'   l^ossius. 

Cap.  <J8.  Atrox  in  Thracin  bellum]  Dio 
Liv.p,  G24.  Flor.  iv.  12.  17.    Boeder. 

Vigore]  CI.  Puteanus,  rigore:  quod 
libciis  aniplcctor.  Pulciire  in  banc 
rem  IMinius  lib.  vu.  cpist.  20.  '  Pul- 
cberrimum  tt  liiimanissimuin  cxisti- 
mo,  in  vita  »e\eritateni  comitatem- 
que  niiscerc,  ne  ilia  in  tristitiam, 
liacc  in  pelulantiam  proctdat.'  Ejus- 
dem  scnsus  illud  Catouis  in  Distichis 
lib.  I.  *  Constans  et  lenis,  ut  res  cx- 
postulat,  csto  :  Tcniporibiis  mores 
sapiens  sine  crimiue  nnitat.'  Con- 
stantia  enim  pro  rigore  ponitur.  V'us- 
«M».    Vigure]  In  cam  mcnttin  et  iiifia 


de  Seiano  : '  Priscam  gravitatcm  sem- 
per humanitate  tempcrans.'  Et  infe- 
rius  de  eodem :  '  Virum  severitatis 
lactissimae,  bilaritatis  priscac.'  Apu- 
leius  II.  Florid,  pulcherrime,  *  Gravi- 
tasjucunda,  mitis  austeritas,  placida 
constantia,  blandusque  rigor  animi.' 
Sic  enim  ibi  lego  cum  Antiquitatis  et 
doctrinae  omnis  coryphaeo  J.  Lipsio, 
et  Veneris  Gratiarumque  e  Lipsiana 
corte  pullo  Jano  Dousa  F.  Auson. 
Parentalibus:  '  Et  gravitas  comis 
laetaque  serietas.'    Acidalius. 

Cap.  99.  Consortione~\  Usi  bac  voce 
Cicero  Offic.  lib.  in.  *  Dissolvatur 
necesse  est  omnis  bumana  consortio  :* 
Lucilius  lib.  xix.  apud  Nonlum ; 
*  Consortium.'   Schegk. 

Reip.  lumen  et  capuf]  Scitc  admo- 
dum 'lumen'  et  '  caput' junxit :  et 
supra  de  Caesare  et  Pompeio  :  *  Col- 
lisa  inter  se  duo  Reip.  capita,  effos- 
sumque  alterum  Rom.  imperii  lu- 
men.'   Acidal. 

Incredibili  atque  inenarrabili  pietate] 
Adulatorie  ba^c  de  Tibcrio  Velleius, 
ut  alia  multa  :  calliditatem  enim  po- 
tius dixerit,  qui  Tiberium  novit,  quam 
pietatem.  Suetonius  diserte  in  Tib. 
10.  totam  rem  complectitur.  *  Tot 
prosperis  confluentibus,  Integra  aptate 
et  valettidine  statuit  repente  sece- 
dere,  seque  c  medio  quam  longissime 
amovcre.  Dubium  uxorisne  taedio, 
quam  neque  criminari  aut  dimittere 
auderet,  neque  ultra  perferre  posset; 
an  ut  vitato  assiduitalis  fastidio, auc- 
toritatem  absentia  tueretur  atquc 
etiam  augeret,  si  quando  indiguisset 
sui  Respubl.  Quidani  existimant, 
adnltis  jam  Augusti  libcris,  loco  et 
quasi  possessionc  usurpati  a  se  diu 
secundi  gradus  sponte  cessisse,  ex- 
emplo  M.  Agrippie,  qui  M.  Marcello 
ad  muncra  publica  admoto,  Mityle- 
nas  abicrit ;  nc  aut  obstare,  aut  ob- 
trectare  pra.sens  videretur,  quam 
caussam  et  ipse,  sed  postea,'  (v.  Cap. 
11.)'  reddidit.  Tunc  autem  bonoruta 
satielatcm,  ac  requiem  laborum  prae- 


HlSTORIi^S    ROMAN /i:    MB.    If.    100. 


437 


tendens  commcatnm  petlit.'  Adde 
Dienem  1.  lv.  p.  G33.  Quis  non  videt, 
concunisse  omnes  illas  Ctiiissas,  qua- 
rum  prima,  e  necessitate  domestica; 
altera,  e  consllio  domiiiationis  ;  ter- 
tia,  e  soUertia  et  institutis  vitae  au- 
licic  exoriri  piitaiida  est.  Meminit 
bnjus  secessus  Tacitus  A.  i.  4.  4. 
lioeder. 

D'lssimulata  causa  consilii  sui]  Ve- 
rara  pete  ex  Suetonio  et  Dione  :  non 
ilia  quam  moustrat  niancipiuni  istiid 
Tiberianuni.  Intimam  caussam  Taci- 
tus fuisse  scribit  Juliam.  Scliegk. 

Qui  pro  consulibus]  Illud  ununi  mo- 
nendiim,  me  pro  consulibus  restituisse 
fide  codicis  Ms.  Mutaverant  illud  alii 
in  proconsules,  quibus  omnia  perver- 
tere  nioris,  quie  so  judicio  eorum  non 
statim  probent.  Atqui  cur  minus 
dicere  liceat,  pro  consulibus,  quain  pro 
consule?  Vossius. 

Ad  ettm  convenientesi  Hoc  pacto 
nulla,  certe  levi,  licentia  rescribo ; 
cum  antea,  visendi  ejus  gratia,  ad  quern 
oonvenientes  semper  privatos  ilia  mnjes- 
lasp.  u.fuit.  Hinc  Itiienan.  ut  omnes 
qui  procoss,  et  legatis  i.  t.  p.  p.  v.  e.  g. 
atque  conveniendi  (semper  privatus  ille, 
majestas  pr.  nunquam  fuitj  fasces  suos. 
Doctiss.  vero  Llpsius,  uisenrfi  ejusgra- 
tia  atque  conceniendi,  semper  pricato  (si 
ilia  majestas  privata  umquam  fait )  fas- 
ces. Verum  sententia  niniium  pendet. 
Scliegk.  Ad  eum convenient es]  Nosolim 
restituimus,  in  Epistolicis  1.  iii.  c.  8. 
Aiunt  pendulam  sic  sententiam  esse  : 
nulii  non  videtur,  nee  muto.   Lips. 

Si  ilia  tnajeslas  priiata  uniiuam  fuit] 
Ceterum  adulationem  Velleii  arguet 
Suetonius  Tib.  12.  ubi  specie  iegati 
exulem  egisse  memorans,  addidit : 
'  Enimvero  tunc  non  privatum  modo, 
sed  etiam  obnoxium  et  trepidum 
egit,  mediterraneis  agris  abditus,  vi- 
tansque  prseternavigantium  officla, 
quibus  frequentabatur  assidue  :  ne- 
mine  cuni  imperio  aut  magistratu 
tendente  quoquam,  quln  diverteret 
Khodum.'    Boeder. 

fjAf.  100.  Se  et  GuUo  Caninio  Cow,] 


Id  fuit  anno  urbis  Dcci.ii.  Dio  tamcn 
Cassius  valde  ab  hoc  calculo  abit,  qui 
relegatam  Juliam  commemorat  anno 
DccxLViir.  C.  Antistio  Vetere,  1*. 
Lirlio  Balbo  Coss.  Sed  moneojuven- 
tutem,  manifestum  illic  hlatum  de- 
fectumque  historian  esse.  Postea  qui- 
dem  annotatur  ab  interprete  :  at  hie 
debebat  ante  Frumentationes  et  Nau- 
machiac  ludos.  E  Velleio  dlscis  :  tnni 
etiam  e  Macrobio,  non  fallacl  argu- 
niento.  Ille  ii.  Saturn,  indicat  Ju- 
liam banc  pessimam  simul  et  argutis- 
simam  feminarum,  tunc  cum  pulsa  a 
patre  fuit,  egisse  annum  circiter  tri- 
gesimum  octavum.  Atqui  nata  ea 
(ex  Dione  didici)  anno  urbis  dccxv. 
Ergo  ad  hunc  annum  dcclii.  justi 
intercedunt,  ut  IMacrobius  voluit, 
anui  xxxviii.  Lips.  Se  et  Gallo  Ca- 
ninio Coss.]  Errat  ergo  Josephus  Sca- 
liger  in  Animadversionibus  Eusebia- 
nis  ad  numerum  mmxii.  ubi  Juliam 
relegatam  ait  D.  Laelio  Balbo  et  C. 
Antistio  Vetere  Coss.  Cumque  Eu- 
sebium  accuset  de  unius  anni  pro- 
chronismo,  pcccat  ipse  prochronismo 
quadriennii.  Virum  summum  in  hunc 
errorem  induxit  Dio  :  apud  quem  hie 
aliquot  annorum  defectum  esse,  non 
attendit.     Vossius. 

l\lartis  iemplo'l  Nunc  S.  Martina?, 
in  foro  Augusti,  unum  ex  maximis  et 
sumptuosissimis,  cum  opere  tum  arti- 
ficio ;  quod  his  versibus  celebrat 
Ovid.  Fast.  v.  '  Ultor  ad  ipse  suoa 
coelo  descendit  honores,  Templaqne 
in  Augusto  conspicienda  foro.  Dignu 
Giganteis  sunt  ha?c  delubra  trophxis  : 
Hinc  fera  Cradivum  bella  niovere 
decet.  Prospicit  armipotens  operia 
fastigia  suuimi,  Et  probat  invictos 
ilia  tenere  Deos.  Perspicit  in  tori- 
bus  diversae  tela  ligura>,  Armaque 
terrarum  milite  victa  suo.  Hinc  vi- 
det  /Eueam  oneratum  pondere  caro, 
Et  tot  lulaeae  nobilitatis  avos.  Hinc 
videt  lliaden  humeris  duels  arnia  fe- 
rentem,  Claraque  dispo>itis  acta  sub- 
csse  viris.'  In  aditu  templi  ante  fores 
ab  utroque  latere,  Martis  et  Vcneiis 


438 


NOTyE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


•tatux  erant,  eodeni  testaute  Tri&t. 
II.  'Slat  Venus  Ultori  jiincta  viio, 
ante  fores.'  Circa  idem  ApoUis  ta- 
hulam  posuit  Augustus,  in  qua  Alex- 
ander triumplians  Belli  imaginem 
vinctis  ad  tergum  manibus  quasi  cap- 
tivam  ducit:  qnam  rem  in  Augusti 
jrratiam  videtur  notasse  doctissinius 
Poeta :  *  furor  impius  intus  Suva 
sedcns  super  arma,  et  centum  vinctus 
alicnis  Post  tergum  nodis,  frenict  hor- 
ridus  ore  cruento.'  Nunc  in  eo  tem- 
ple picta  coliors  Uomana,  cujus  vexil- 
lilcr  pro  signo  iabruni  iiabet.  Fuc- 
rnnt  et  alia  Martis  Ultoris  tcmpla  : 
sed  hoc  nol)ilissimum.  (ieorg.  Fnhr. 

Quippe  fiUa  ejus  Jvlia]  Seneca  libro 
vr.  capite  32.  de  Benefic.  '  D.  Au- 
gustus niiam  intra  pndicitiae  male- 
dictum  impudicam  relegavit,  et  flagi- 
tia  principalis  domus  in  publicum 
emisit :  adniissos  gregatim  adulteros, 
pererratam  nocturnis  comessationi- 
bus  urbem,  forum  ipsum  ac  rostra, 
quibus  puter  legem  dc  adidteriis  tu- 
lerat,  filiae  in  stupra  placuisse,  quo- 
tidianuni  ad  Marsyam  concursuni  : 
cum  ex  adultera  in  quapstuariam  ver- 
sa, jus  omnis  Inxuriaj  sub  ignoto  adul- 
tero  peterct.'  Dc  quo  et  illud, '  Quod 
uunquani  nisi  plena  navi  vectorem 
tollat.'  Macrob.  libro  ii.  rapite  3. 
Schegkius.  Quippe  filia  ejus  Julia] 
Quae  de  Julia  liic  habeutur  vide  apud 
Sueton.  Aug.  0.5.  Tib.  11.  'J'ac.  A.  i. 
53.  1.  Dion,  lv.  p.  (i'i't.  Boeder, 
y^indicans]  Aliter ji((/jcrtn«. 
Julius  Anlonius]  Malim,  lulus  An- 
toniut.  Horatius  Carm.  lib.  iv.  Od.  2. 
'  Pindariim  quisquis  studet  a;mulari, 
lulc,  reratis  ope  Dacdalea  Nititur 
pcnnis.'  Tacitus  Annal.  i.  '  Lollia- 
M;ii  Varianasquc  cladcs.  interfectos 
Koman  Varroncs,  Kgnatios,  lulos.' 
Divcrsus  tamcn  Dio  lib.  j,v.  qui  et 
'  lulium '  vocaf ,  et  non  sibi  ipsi  necem 
con«civis5e,  verum  mortc  multatimi 
cum  aliis  tradit.  Schcgkius.  lulus 
Antonius']  Tac.  Annal.  iv.  44.  4.  et 
A.  I.  10.6.  Idem  dc  Sempron.  Grac- 
clio  A.  I.  r,3.  1.    Boeder. 


Sempronius  Gracchus]   Tacitos  An- 
nal. libro  I.  *  Par  caussa  saevitias  in 
Sempronium  Gracchum,  qui  familia 
nobili,  .solers  ingenio,  et  prave  facun- 
dus,   eandem  Juliam  in   matrimonio 
M.  Agrippa;  temeravit.  Ncc  is  libidini 
tinis :  traditam  Tiberio,  pervicax  adul- 
ter  contumacia  et  odiis  in  maritum 
acccnderat:    littcraeque,   quas  Julia 
patri  Augusto  cum  instctatione  Ti- 
berii  scripsit,  a  Graccho  compositae 
credebantur.     Igitur  amotus  Cercin- 
nam,  Africi  maris  insulam,  quatuor- 
dccim  aunis  exilium  toleravit.    Tunc 
milites,  ad  ceedem  missi,  invcnere  in 
prominenti  littoris,  nihil  la?tum  ope- 
rientem:  quorum  ad  ventu  breve  tcm- 
pus  petivit,ut  suprema  mandata  uxo- 
ri  Aliariae   per  litteras  daret ;    cervi- 
cemque  pcrcussoribus  ohiulit.'  Sdiegk. 
Quasi  cujuslibet  uxore  violata]   Non 
culpo  :  nempe  relegati  ipsi  aut  puisi, 
quae  poena  Juliai  de  adulteriis.     Ta- 
men    Tacitus   aliter    longe   adstruit 
Annal.  iir.    '  Ut  valida,'  inquit,  '  D. 
Augusto  in   remp.  fortuna,  ita  domi 
improspera  fuit,  ob  impudicitiam  filia; 
ac  neptis,  quas  urbe  depulit,  adultc- 
rosque  earum  morte  aut  fugapunivit. 
Nam  culpam  infer  virus  ac  foiminas 
vulgatam,  gravi  nomine  lapsarum  re- 
ligionuni  ac  violata;  majestatis  appcl- 
laudo,  clemcntiam  majorem  suasque 
ipse  leges  egrediebatur.'     Sed  uter- 
que  adspectu  aliquo  verus.   Velleius, 
si    relegationem     intueare     istoriim 
quos  nominat ;    Tacitus,  si  mortem 
aut  exsilium  quorundam.  Lips.  Quasi 
cujuslibet  uxore  violata]  lutellige,  quos 
hie  nominat,  ([ui  ex  lege  Julia  in  exi- 
lium   puIsi :    nonnemo    enim    mortc 
aflectus  est.     Quod  Lipsius  iiotat  ad 
conciliationem  Velleii  cum    Tacito, 
A.   III.  24.  2.  [vide  locum   supra  a 
Lipsio  allegatum.]  Quanquam  lulus 
Antonius,   non   tarn    ob  adulterium, 
quam  is  /col  iirl  rij  fiovapxla  tovto  Trpa- 
^as,    adeoque    '  ob    rerum  novarum 
molitioncm'   intcrfectus    jnemoratur 
Dioui  i,v.    p.  03.5.  sed   quicnam  illx 
'  religioncs,'  quas  '  lasas'  apud  Tac» 


HISTORI.E   ROMANS    LIB.   II.   101. 


439 


Augustus  elicit  ?  Amicissimus  Nostcr 
Froinshemiiis  in  doctissima  et  singu- 
laris  exempli  paiaphrasi  cxpouit  de 
*  religionibns,  quibus  sacrata  foreiit 
conjugia  :'  et  quod  de  '  violata  ma- 
jestate '  additur,  ad  spietas  leges 
refert,  quarum  contemtiis  in  majes- 
tatis  injmiani  rcdundaret.  Miliiseni- 
per  videbatur  protuudioiis  et  vcie 
RIonaicliici  aicani  ratio  snbesse  :  at- 
que  utrobique  '  aiispicia  venerandaj 
sacrata3que  Majestatis '  spectaii : 
quaj  cogitatio  iiiJe  confirinabatur, 
quod  non  tani  ipse  Augustus  has  poe- 
nas  tanquaiti  suis  verbis  judicioque, 
sed  Senatus,  quod  Die  diseite  niemo- 
rat,  in  gratiani  sc.  venerationeniqiie 
August!  decrevit.  Rationes  dcindc 
istas  sequebar  :  coeperant  jam  '  cii- 
mine  niajcstatis  violatjc'  notari  vin- 
dicarique,  quae  dim  intra  hoc  nomen 
steterant :  unde  dato  semel  ejus  in 
Principem  reverentiae  exemplo,  spon- 
te  jam  et  magna  promtitudine  Sena- 
tus ;  imo  adulatione  denique  (quod 
de  Tiberianis  tcmporibus  satis  con- 
stat) hue  ibatur.  Jam  vero  crimen 
ipsum  majestatis  nonne  maximam 
atrocitatem  ex  eo  habet,  quod  vio- 
lantur  sacra  imperii,  auspiciaque 
summa2  potestatis?  qua;  cum  in  unum 
translata  est,  omnis  ilia  veneratio 
sponte  sequebatur.  Et  quis  nescit 
studinm  ac  sollertiam  aulicorum  sub 
Augusto,  imo  ipsius  Augusti,  non 
potestatcni  modo  et  imperium  sed 
imperii  sanctitatcni  religionemque 
varie  firmantium  atque  augentium? 
Existimet  forte  aliquis  obstare  huic 
opinationi  Dionem,  qui  lib.  lvii. 
1>.  696.  '  sub  Tiberio  demum,  delicta 
in  Imperatorem,  impietatis  nomine 
appellata'  tradat:  sed  pnvterquam, 
quod  praecise  ex  illis  verbis  non  se- 
quitur,  sub  Tiberio  coepisse  id  nomen, 
(cum  locutio  ilia,  ^'5?;  yap  wvofxa^ov, 
Sec.  cocperat  jam  ita  appellari,  facile 
ad  antecedentia  tempora  referri  pos- 
(sit,quia  pra?sertim  de  initiis  Tiberii 
hie  sftrmo  cst,)ctiam  iUud  animadver- 


tcndum  est,  Dionem  hie  de  omnibus 
in  Principem  injuriis  loqui,  cum  Au- 
gusti severitas  in  aliquibus  et  extra 
ordincm,  ut  sic  loquar,  apud  Taci- 
turn notetur.  Verum  haec  obiter,  et 
prout  sub  acumen  stili  venere,  hie 
appono  :  consideraturus  earn  rem  am- 
plins  et  disquisitiirus  in  Comment, 
de  Auspicio  Regio.    Boeder. 

Volimtarii  exsiliil  Lego  voluntaria. 
Non  enim  ipsius  Juli^  exsilium  vo- 
luntariutn  ;  indicium  plane  et  coac- 
tum  :  sed  hujus  Scribonite,  quam  pie- 
tas  filijp  comitcm  dedit.    Lips. 

Cap.  101.  Ad  sedandtim]  Vulgo  ad.si- 
dcndtim.  Ad  sedandum,  Sec]  Lego  ad 
viscndum  obitis.  Lipsius.  Ad  scdim- 
dum]  Ita  loqui  amat  absolute  ;  pro 
ud  seda7idos  )nofus:  supra,  '  in  convi- 
vio  refrigeratus  ab  Antonio.'  Alii, 
(idsidendum ,  aut  adsidendo.  Bonhom. 
ad  sedendum,  elicim  non  recte  ;  quam- 
vis  sciam  sedere  usurpatum,  pro  ju- 
dicare.  Schegkius.  Adsidandum]  Noli 
dubitare,  quin  cum  Rhenano  legen- 
dura  sit,  ad  sedandum  obilis.  Rufus 
Festus,  eandem  banc  rem  narrans, 
ita  ait :  '  C.  Czesar  cum  per  majesta- 
tem  Romani  noniinis  facile  cuncta 
sedasset.'    Vossius. 

Cui  omncm  honorem  vt  siiperiori  ha- 
bidt]  An  Velleius  ita  scripserit,  Prin- 
cipi  suo,  ut  seepe,  servicns,  nescio  : 
contra  scripsit  planissime  Dio,  libro 
LV.  ToG  Si  raiov  CToAeVros  is  rhu  Trpbs 
'Ap/jifviovs  iT6\efiov,  Ti^epLOS  is  Xiov  i\- 
Buv,  ainvv  eOepdirevcre  :  Caio  misso  nd 
helium  Armeniaaim,  Tiberius  Chitnn 
trajiciens  ipsum  coluit  et  veneratus  est. 
Idem  Zonaras.  Nee  sane  Caius  illi 
se  dedit,  ut  superbia  et  fortuna  ado- 
lescentuli  fuit:  idque  Suetonius  clare 
indicat,  Tib.  cap.  12.  '  Privignum 
Caium  Orienti  praepositum,  cum  vi- 
sendi  gratia  trajecisset  Samum'  (Chi- 
um  dixit  Dio)  '  alieniorem  sibi  sensit 
ex  criminationibus  M.  Loliii.'  Et  om- 
nino  abjectior  tunc  despectiorque 
sors  Tiberii,  tantum  non  exsulis  :  ut 
fortasse   Velleius  scripserit,  qui  om- 


440 


NOTJi    VARIORUM    IN    PATKRCULI 


nem.  Tamcn,  ut  dixi,  ailnlatio,  fanii- 
liare  scrip  tori  nieo  in  liiijus  a^vi  re- 
bus vitiuin,  facile  defemlerit,  q\iod 
vulgatur.    Lipsius. 

Juvene  excehissimai]  Ita  viilgo.  Con- 
sensu eniendant,  juvene  exielsissiino, 
in  insula.  De  insula  recte  :  de  juvene, 
cur  tarn  inconspecte  ?  Pin  aates  enim 
hoc  tempore  Partliorum  rex,  et  cum 
eo  colloquium.  Ergo  ille  juveuis? 
imo  annoruni  et  regni  vetus.  Ille 
est,  qui  bellum  cum  M.  Antonio  gcs- 
sit,  ille  qui  obsiues  liberos  ad  Augus- 
tum  ante  annos  aliquot  niisit.  Emen- 
da  verissime,  juvejiis  e.rcelsissimus. 
Hoc  dicit,  cum  suninio  rege  in  collo- 
quium coiisse  sunimum  juvcnem  (is 
est  Caius)  et  ad  spem  imperii  ab 
Augiisto  destinatum.  Lips.  Juvene 
ercehissimo]  Videri  queat  manasse 
UUid, juvene  excclsissimo,  a  benignitate 
interpretum,  dum  respiciunt  ad  se- 
quentia  :  '  cum  duo  inter  sc  eminen- 
tissima  imperiorum  et  hominum  coi- 
lent  capita.'    Gruter. 

M.  Vinici]  Vulgo,  M.  Vinicio.  Le- 
gend, proculdubio,  M.  Vinici:  nam  pa- 
ter «jiis  Ptibliiis   dicebalur.    Manul. 

Visis  prntinciis]  Vulgo,  versus.  Vi- 
sis  ]>rovinciis^  Schegkius  ex  vet.  edit, 
reposuit  visis,  Vir  doctus  usus  pro- 
vimiis,  male,  ut  censet  Schegkius. 

Cap.  102.  Casari  fama  vulgnvit]  A- 
lias,  Casaris  ira  evulffavit.  Klienanus. 
Cccsaris  ira  cvuli^nvit]  iMule,  nee  qiiid- 
qiiani  per  iraciindiam  hie  Casar.  Edi- 
tio  prima,  Ccesarisjam  cvulgavit.  Feci 
•ampridem  (in  Epistolicis  lib.  iii.  c. 
b.)  ludicata  Casari,  fama  rulgavil.  In 
re  arcana,  cui  non  ipse  arbiter,  nil 
nisi  famam  auctorera  dare  callide  et 
caute  Velk'iiis  voliiit.  Lipsius. 

Mox  in  colloquium]  Narrat  Klorus 
libro  IV.  '  Arrncnios,  virto  rege  Ti- 
granc,  in  hoc  imum  servitutis  genus 
Pompeius  assuefecerat,  ut  rcctores  a 
nobit  accipcrent.  Intermissum  ergo 
jus,  per  hunc'  (Caiimi)  '  rccnperatiim 
non  incnienlo,  nee  inulto  tamcn  ccr- 
tamine  ;  quippe  Domnea'  (nostro,  Ad- 


duo)  *  quern  re\  Artaxatis'  (noster, 
cum  Zonara,  Artagcra)  '  praefecerat, 
simulata  proditionc,  adortus  viruiu 
iutcntum  libello,  quern  ut  thesauro- 
rum  rutiones  continentem  ipse  por- 
rexerat,  stricto  ferro  cruentat  vuU 
nere  in  tempns.'  Et  quod  Noster 
hie  initio  speciatim,  Tacitus  Annal. 
lib.  XI!.  generatini  narrat :  '  Et  quia 
experimentis  cognitum  est,  Barbaros 
nialle  Roma  pctere  Reges,  quam  ha- 
bere.' Transiens  moneo,  rectius  hie 
in  Tacito,  HerbipcUnsis  liber,  malic 
Romam  petere  regcs :  ut  Plinius  lib. 

III.  '  Qui  Tarraconensem  accolunt 
jura  Cordubam  petunt  :'  et  Llvius, 
'  Sagmiua  te  posco.'  Schegkius. 

Cui  temere  se  crediderat]  Vide  Flor. 

IV.  12.  44.  45.  Vere  autem  judical 
Noster,  temere  hoc  a  Caio  factum  : 
cum  hoc  casu  tot  magui  viri  interie- 
rint,  unde  exempla  cautionis  peti 
poterant.  Pcrtinet  hue  exiniia  Po- 
lybii  philosophia  e  5.  Hist.  75.  p. 
418.  Kat  TovTcov  ovrco  avvfX'^^  '^"■^  irpo- 
(pavws  TToWois  ij5r)  avix^tfiriK&Twv,  ovk 
old'  oTTus  Kaivol  Tcvis  del  Ka\  vioi.  irphs 
Tots  TOtavras  atraTas  ive<pvKaiJ.iv.  Toirrou 
S'  aXriov  idrl,  ori  ris  T&j;'  ■irp6T(pov  iir- 
raiKOTuu  iv  eKaiXTois  irepiirfTiiai,  oh  irot- 
oiififda  Trpoxdpovs,  aWk  aWov  fniv  Koi 
Xp'ni^<i-ri>'v  Tr\rjdos,  en  5e  raxoiv  koI  fi(- 
XCiv  KaracTKfya?,  fierk  ttoAAtjs  TaXaiiro}- 
plas  KoL  Sa-rrdfr^s  fToiixa^i/jnOa.  npos  tA 
irapaSo^a  tHu  ffVfi^aLv6vraiv'  3  5'  iari  paa- 
Tov  (jikv  Tuv  ovrwv,  ^eyiffras  Se  Trape'xerat 
TRJ  xpf''"^>  *•'  ''■"'^  inKTipaXfcn  Katpoli, 
rovTou  irdvTfS  KaToKtyaipov/iiv  koI  toD- 
ra  Swdfxfvot,  /xer'  ihaxhfJ^ovos  avairav- 
ffeus  a/ta  i(al  Siayuyrjs,  c/c  ttjj  iaroplas 
Kal  TToXv-Kpayixoavvris  irfpnTOiuaOai  tjjj' 
■ToiavT7)v  ifiweipiav :  Atque  hccc  calu' 
tnilus  (ad^cribam  praeclarissimi  qnan- 
quam  longiusculi  loci  versionem  e 
Casaubono)  quin  adco  continue  adeo- 
que   evidenter    mullis  jam    inciderit  ; 

fit  tamen  nescio  quomodo,  ut  ad  hu- 
jusmodi  fraudes  semper  rudes  ac  novi 
exislamus.  Caussa  autem  hiijus  rci  est, 
quod  priorum  casus   a   quibus  in  ali^ 


fllSTORIiE    ROMANCE    LIB.    If.    10:>. 


441 


<luo  est  offensum,  vt  in  numerato  hahea- 
mus  et  tid  manum,  operam  7wn  pommita, 
sed  frumenti  quidem  ac  pecunice  copium, 
iteinqiie  mururum  tiiorumque  fahricas, 
advcrsus  incerta  et  inopinata  casuuin, 
vexatione  magna  sumtiique  nobis  co7)i pa- 
txtmiis :  rem  vera  omnium  facillimam, 
omniumquc,  ubi  aliquid  adversi  incre- 
puit,  utilisaimam,  hanc  omnes  susque  de- 
que habemus:  quum  prasertim  facile 
gueamus,  honesto  fruentes  otio  atque  ob- 
lectatione  animi,  ex  historia  el  curiosa 
diligentiqne  rerum  anteactarum  notitia, 
hanc  nobis  peritiam  atque  prudentiam 
parare.  Erat  similis  observatio  apud 
Polybiura  Gallicum  (Comineuni  intel- 
ligo)  lib.  II.  cap.  6.  edit.  Barthian. 
Boeder  us. 

JSomine  Adduo]  Straboni  lib.  xr. 
dicitur 'A5wp,  IMelius,  ut  puto/ASoi;', 
vel^ASSwi/,  quod  apud  Zonaiaii].  No- 
men  illud  sit  ex  Hebra?o  p-jj^  Adon, 
quod  dominnm  notat.  Favet  nobis, 
quod  Floro  lib.  iv.  cap.  ultimo,  Ru- 
foque  Festo  vocetur  Domnes,  sive 
potius  Donnes,  ut  habent  quidam  li- 
bri.  Nam  princeps  syilaba  omissa, 
ut  apud  Plautum  Pcenulo  Act.  v.  sc. 
2.  Donni,  pro,  'jn^  Adonai.  Sic  et 
Derceto,  ex  Atergatis.  Cajterum  Flo- 
rus  et  Rufus  in  hoc  falsi  sunt,  quod 
Donnem  hunc  Artaxatis  pra-positum 
fuisse  dicant.  Nam  Artageras  ab  Ar- 
taxatis diversas  esse,  ex  Sirabouis 
librojam  citato, aliisque,  liquet.  Ru- 
fi  error  eo  ignoscendus,  quod  hie  quo- 
que,  ut  sa?pe  alibi,  Florum  Kora  ■ir6B« 
sit  secutus.  Quod  forte  quibusdam 
videbitur  ridiculum,  cum  Artaxato- 
nim  in  eo  nulla  sit  nientio.  Sed 
verba  ejus  ex  Floro  ita  emendanda 
censeo:  Donnes  quidam,  quern  rex  Ar- 
taxatis prtrposueraf .  Vulgo  corrup- 
tissime  edunt :  quern  Parthis  Arsaces 
prceposuerat.  Quod  non  uno  nomine 
falsura  est.  Nam  Donnes  non  Par- 
this, sed  Artageris,  ArmenicP  urbi, 
erat  propositus :  nee  Arsaces,  sed 
Phraates,  hoc  tempore  Parthorum 
©btinebat  imperiuai.  Vossius, 


Ita  animum  minus  utilem]  Unde 
Quintilianus  Declamatione  pro  Cee- 
co  :  '  Temeritas  omnis  animorum,  ca- 
lamitate  corporum  frangitur  ;  et  fri- 
gescunt  impetus  mentium,  quos  non 
explicant  ministeria  raembrorum.'  Et 
vero  vigorem  animi  una  flaccescere 
cum  corpore,  rarosque  inveniri,  in 
quos  conveniat  illud  Kemuli  Virgilia- 
ni :  '  nee  tarda  senectus  Debilitat 
vires  animi,  mutatque  vigorem  :'  sta- 
bilimus  pluribus  quasi  exemplorum 
columellis  apud  Tacitum  Annal.  lib. 
III.  cap.  42.  sub  finem.  Gruter. 

Deinde  reluctatus]  Exemp.  vetus- 
tum  sic  habet ;  nt  nescias  an  diu  reluc- 
tatus,  sen  potius  de  reditu  luctatus,  le- 
gendura  sit.  Miiii  tamen  prior  lectio 
non  usquequaque  displicet.  Burrerius. 
Diu  reluctatusi  Ms.  habuit,  Deinde 
reluctatus.  Scribe,  diu  inde  relucta- 
tus.  Jam  idem  Acidalio  in  mentem 
venisse  video.    Vossius. 

In  urbe  LycicB}  Clare  et  distiucte 
Velleius  in  Lycia  obiisse  Caium  vult, 
urbe  quoque  expressa.  Et  Limyrnm 
quidem  fluvium,  Limyram  urbeni,  in 
Lycia  Ptolomaeus  collocat:  quae  in 
Stephano  '  Lamyra'  scripta.  In  ea- 
dem  cum  Velleio  sententia  Suetoni- 
us  :  *  Caium  et  Lucium  in  duodevi- 
ginti  mensium  spatio  amisit  ambos  : 
Caio  in  Lycia,  Lucio  Massilia?  defunc- 
tis.'  Etiam  loh.  Zonaras,  qui  a  Di- 
one,  ut  solet  (nam  ipse  Dio  liac  parte 
mutilus)  hausit :  'O  Se  Tdtos  is  AvKiau 
if  d\Kd5i  TrapeTr\fv(Tiv,  tvda  Si]  koI  fur- 
■fjWa^fv :  Ipse  Cuius  in  Lijciam  onera- 
ria  navi  provectus  est,  ubi  et  obiit.  Hoc 
isti  censent,  probi,  fidi,  et  taliura 
curiosi  scriptores.  Tamen  ecce  qui 
dissentiunt  (miramur  in  fato  illnstris 
juvenis)  et  in  Syria  obiisse  volunt. 
Grande  auteni,  ne  nescias,  inter  Ly- 
ciam  et  Syriam  intervallum,  et  Pam- 
phylia  ac  Cilicia  totae  iuterjectJe  : 
Seneca  pater,  qui  ipse  illius  £evi  : 
'  Cum  mortuo  in  Syria  C.  Caesare, 
codicillo  questus  esset  Augustus.' 
Floras    pariter  ;   '  Massiliae    Lncius 


442 


NOTiE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


raorbo  solvitur  :  id  Syria'  (ita  omnes 
sciipti  libri)  '  Caius  ex  vuliiere.' 
Etiam  Fcstiis  Rufus  :  '  Caiiis  vulne- 
ratus,  reversus  in  Syriani  obiit.'  Cjiiid 
(Jiceniiis?  Incliuabani  ad  piiores  :  sed 
revocat  Hellonii,  viri  fidi  et  indiistrii, 
lit  niilii  videtur,  observatio,  qui  nar- 
rat  lib.  ii.  '  Urbem  Haniani  esse, 
Arabibus  Hainzam,  Latinisolim  Eme- 
8am  vel  Eiiussam,  juxta  quain  sepiil- 
olirumsit  SiaTeyov,'\n  Jiiodumquadran- 
gulaj  Pyramidis  fastigiatiiin,  valido 
caeniento  exstnictiim  :  in  quo  C.  Cae- 
saris  epitapbiuni  Graecis  charactcri- 
bus  inscriptum  le£;atur.'  Si  ita  est  : 
(et  utinam  cxpressisset  ipsum  scrip- 
turn  \)  quis  ainbiget,  quin  ad  hunc 
C.  CjEsarcin  pertinuerit?  atque  ita 
firma  probaque  sit  altera  sententia  : 
qnia  Emesa  ilia  citra  controversiam 
Syriip  in  Phcenice  urbs  est.  Lips. 
In  urbe  LycicB'\  Seneca  Rlietor,  Flo- 
ras, ac  Rufus  Festus,  in  Syria  inor- 
tuum  volunt.  Suetonius,  et  Zonaras, 
Velleium  sequuntur.  Lipsius  iis  ob- 
jicit  observationem  Bellonii ;  qui 
apud  Emossam  sepulclirum  C.  Cacsa- 
ris  se  vidisse  sciibit.  Non  ausim 
virum  crnditiim  vanitatisinsimulare : 
ripteruni,  quid  si  illud  fucrit  KtvoTa.- 
<piov?  Sane  Dio  clare  scribit,  corpus 
•  jus  a  tiibunis  militum  Roinam  dela- 
tuni.  Et  nibil  verius.  Inscriptio  Ro- 
mae  retro  Minervam  : 

OSSA 

C.    CAECARIS 

AVGV8TI    F. 

PRINCIPIS    IVVENT\TIS. 

Habes  eani  Inscriptionum  Gruteria- 
narum  p.  rcxxxv.  num.  4.   Vossius. 

Limyram]  Ex.  vet.  habet  Lymira  nn- 
minant.  Rnrrer.  Limyram]  Ms.  Ly- 
mira. Forte  Lymiram  legendum  ex 
Pomponio  Mela  lib.  i.  in  descriptione 
Lycia-,  et  Plinio  lib.  v.  rap.  27.  Sic 
Ct  OvidiuB  Met.  jx.  'Jam  Crapon, 
et  Lymiren,  Xantlii(|uc  roliqucrat  un- 
dani.'  Graeci  tamen  omnes  hiixvpav 
appellant.  Sed /i«T(£flf(r«s  vocalium  in 
urbium  nominibos  uon  rara  est.    Sic 


Ulica  Graecis  'Iti'i/oj.  Ita  et  in  vete- 
ribus  inscriptionibus,  nunimisque,sae- 
pe  Lybka,  pro  Libyca,  scriptum  inve- 
nias.   Vossius. 

Cum  ante  annum  ferme]  Suetonius 
sibi  ipsi  contrarins  in  Augusto,  c.  Co. 
'  in  duodeviginii  mensium  spatio  ;' 
in  Tiberio  cap.  15.  '  intra  triennium 
defuuctos'  affirmat.  Forte  cmendan- 
dum  biainium,  aut  transposite,  Caio 
et  Lncio  de/unclis,  intra  triennium  (rec- 
te  intra,  ncmpe  tertii  anui  iuitium, 
non  exacte,  et  toto  cajlo  errat  vir 
doctissimus,  qui  Lucium  Dccui.  an. 
pcrisse  uou  dubitat  scribere)  adopta- 
tur  ab  Augusto,  vqlentibus  menioriis. 
iSclicgkius. 

L.]  Vulgo  pessime,  quinquagesi- 
7num.  L.]  Lege,  Cum  ante  annum  fer- 
me L.  CoEsar,  ^c.  ut  de  Lucio  Caesare 
intelligamus.  Suetonius  in  Augusto  : 
'  Caium,'  inquit, '  et  Lucium,  in  duo- 
deviginii mensium  spatio  amisit  am- 
bos.'  Manutius. 

Cap.  103,  Ante  uiriusque  horum  obi- 
tum]  Id  ipsum  Suetonius  adfirraat 
cap.  13.  et  15.  in  Tiberio  :  atque  adeo 
rediisse  ilium  '  Caio  permittente.' 
Quomodo  igitur  Dio  veriis?  qui  .^ic 
lib.  IV.  'S.vvifir)  hi  fvOhs  /uera  toDto  /cal 
Thv  Ti0tpioi/  iK  'P6Sov  iupiKfcrOai,  Aov- 
Kiov  Koi  raiuv  ■Ti\ivT7](j6.vju)v :  Accidit 
post  ista  statim,  nt  Tiberius  llhodo  re- 
diret,  Lucio  et  Caio  dvfunctis.  Profecto 
lia?c  falsa,  etiam  ipso  Dione  arguente. 
Si '  post  ista  statim'  rediit  Tiberius, 
(id  est,  post  ingressum  Caii  in  Arme- 
nian], et  revocata  foedera  cum  Par- 
tbo  ;  ita  narrat;)  quomodo  Lucius  et 
Caius  jam  defuncti  r  Nam  Caius  certe 
aliquanto  post  laesus,  et  post  vuluus 
quoque  diutule  supervixit.  Puto  ne- 
gationem  e  Dionis  tcxtu  excidisse, 
scribendumque  :  Aovk'iou  Kai.  raiov  ob 
T€Aeirr7jcr<£i/Tcoi/,  sive  voles,  oiiStVo;.  Con> 
firmat,  quod  Zonaras  quoque  (asse- 
cla  aut  cxscriptor  fere  DionisJ  signi« 
ficat  Tibcrium  rediisse  ante  utriusque 
obitum.  Lips, 
Atque]    Ex  vestigiis  vctusti  codicis 


IIISTORUE    ROMAN yE    LIB.    II.    lOo. 


443 


appaiebat  pro  nlque  scriptum  coque, 
sive  eo:  nam  vestigia  literarum  vix 
poterant  videri'pree  vetustate.  liur- 
rer. 

TribunitieB  potestatis]  VideTac.  An. 
I.  3.5.Sueton.  Tib.  15.  et  16.  Dion. 
LV.  p.  037.  Intellige  aiitem  tribu- 
nitiam  potestatcm  iteruni  datam ; 
acceperat  enim  et  gesserat  jam  antea. 
Adde  Tac.  A.  i.  10.  10.   Boeder. 

Consortioneni]  Consortio7iis  voce  su- 
pra item  usus,  paiiculas  ante  paginas  : 
'  TribuniciaB  potestatis  consoitione 
aequatus  Augusto.'  Eadem  Cicero 
quoque  usus.  Acidal. 

Mlio  Cato,  8fc.']  Lege  Sex.  /Elio,  C. 
Sentio  Cos,  Manut.  jElio  Cato,  i^c.'] 
Paulus  Leopard.  Miscellan.  lib.  viii. 
c.  8.  ^lio  Cato  ei  Sentio  Coss.  em  en- 
davit,  ^lio  Cato,  ^-c]  Legi  possit : 
yfi/io  Cato,  Sentioque  Coss.  Alii  emen- 
darunt:  S.JElio,  C.  Sentio.  Alii,  jElio 
Cato,  et  Sentio.  Quoraodocunque  le- 
gas,  perinde  est.  Nam  par  Coss. 
vocabatur,  Sextus  jElius  Catus,  C. 
Sentins  Saturninus.  Vossiiis. 

Abhinc  annis  xxvii.]  Lege,  xxvi. 
3Ianutius. 

Id  unum  dixisse  juvat,  ifc.1  Duo  ver- 
ba, jui'a^  et  cams,  nulla  fuerunt  in  ati- 
tographo  quo  usus  Rhenanus  :  ipse 
fatetur  iudidisse.  Tentabam  igitur 
legere  ;  Id  unum  dixero,  quam  ilk  om- 
nia omnibus  fuerit,  Proverbialis  lo- 
quendi  modus,  iu  gratiosis,  aut  qui 
apud  aiiquera  possunt.  Demosthe- 
nes in  Philip.  Tlav  iKeivos  -^v  avTols. 
Diogenes  Laertius  in  Hipparchia: 
'A\A.a  irdi'Ta  fiv  KparT)?  ain-p.  Lncia- 
nus :  Kal  ol  wdma  K6iJ.fia^os  -^v.  Idem  : 
Kal  ffUT^p,  Kal  ei/fpyiTTis,  Kal  Travra 
^v  eyd.  Varro  :  *  Hie  enim  omnia 
erat :  idem  Saccrdos,  idem  Parochus, 
idem  Senatus,  idem  Populi  caput.' 
Lijisivs.  Id  wium  dixisse,  jiivnt,  Sfc] 
Non  infeliciter  Lipsius  tentavit.  Pu- 
to  tamen,  magis  ad  Velleii  geniuni 
forte,  si  principium  ita  suppieas  :  id 
unum  dixisse  habeo,  quatn,  Sfc.  Ita  in- 
tra: *  Id  unum   dixisse  habeo,  cujus 


urbis  ruinam  timueramns,  cam  ne 
commotam  quidem  sensimus.'  Nou 
legisse  oportet  Velleium,  qui  nesciat, 
quam  sxpe  sui  ipsius  sit  imitator. 
Voss. 

Cap.  104.  M.  Agrippu']  Prjenomcn 
M.  videtur  abundare.  Ursin. 

Hue,  inquit,  reip.  caussa  faciu']  Du- 
bitatum  est  a  multis,  an  Tiberius  rei- 
pnb.  caussa  ab  Augusto  successor 
constitutus.  Uude  prudentium  ali- 
qui  apud  Tac.  An.  i.  10. 9.  '  Nc  Tibe- 
rium  quidem  caritate  aut  reipub.  cu- 
ra  successorem  adscitum  :  sed  quo- 
niam  arrogantiam  saevitiamque  ejus 
introspexerit,  comparatione  deterri- 
raa  sibi  gloriam  quaesivisse,'  Sed 
Suetonius  liberi  alias  et  prudentis 
judicii  Scriptor,  suspicionem  earn  ab 
Augusto  removet,  dum  in  Tib.  21^ 
scribit :  '  Adduci  tamen  nequeo  quin 
existimem,  circumspectissimum  et 
prudentissimum  principem,  in  tanto 
praesertim  negotio,  nihil  temere  fe- 
cisse,  sed  vitiis  virtutibusque  Tiberif 
perpcnsis,  potiores  duxisse  virtutes  ; 
praesertim  cum  et  reip.  caussa  adop- 
tare  se  eum  pro  concione  juraverit ; 
et  epistolis  aliquot,  ut  peritissimum 
rei  mililaris,  utque  unicum  populi 
Romani  praesidiumprosequatur.'  Boe- 
der. 

Et  ab  eo}  Lips.  Id  ab  eo. 

Quo  fructus  sum]  Ita  vetustum  ex- 
emplar. Vulgo  fruitus  sum.  Quo 
frudus  sum]  Luccetius  lib.  iii.  '  Sin 
ea  quae  fructus  curaque  es,  periere 
profusa.'  Cicero  in  Hortens.  '  Et 
amocnitatc  summa  perfructus  est." 
Adi  ad  invidiam  ablectissima  et  labo- 
riosa  ilia  Conlectanea  humanissirai, 
Juris  antiquitatisque  consultissimi  vi- 
ri  Hub.  Giphanii  noslri.  Sdiegkius. 

Meritis  uc  viribus]  Superbius  vide- 
tur. An  vires  imperatoriac  Tiberio 
ante  imperium?  dici  aliquid  possit, 
sed  malim  ego,  meritis  ac  virtutibus. 
Lipsius. 

Cap.  10.5.  Canin^ates]  '  Canne> 
uufates,'  apud  Piinium,  lib.  iv.  c.  I&. 


414 


NOTyE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


Munut.  Canincfates]  Pro  Caninr/ntes 
male  in  eiiitione  principe  fiierat,  Ca- 
ninejaci.  Pro  ([uo  tanicii  minima  for- 
tasse  mutatione  reponi  dcbeat,  Ca- 
ninijati.  Sic  Teutones  ct  Teuton!, 
Sanlones  ct  Santoni,  Mcdiomatrices 
et  Meiliomatrici,  Teclosages  et  Tec- 
tosagi,  Vclocasses  et  Velocassi,  pio- 
niiscue  apiui  auctores  legitur.  Ita  et 
Atrebatis,  non  Atrebatibus,est  apiul 
Cjesarem  lib.  ii.  de  bello  Gallico  in 
codd.  INIss.  Plura  ejus  generis  alii  per 
se  observabunt.  Vossius.  Canincfa- 
tes]  Cauinefates,  Paterculi,  IJatavo- 
ruui  insulae  partem  iiabitaiit,  auctore 
Tacito.  '  (!annuncfates'  eos  vocat 
Plinius.  '  Cannanct'ates '  dicuntur  in 
quadam  antiqua  inscriptione.  Ken- 
nemeiianders,  B.  Rlienano  sunt.  De 
V^cluwe,  Henr.  Aquilio.  Hrec  '  Felua' 
vocatnr,  in  vita  S.  Werenfridi.  De 
Caninefatibus  adi  H.  Junium  cap.  3. 
Bataviae.  Ortel. 

Attuarii]  Rhenanus,  et  alii,  ex  Slra- 
bone  legunt,  Chattuarii:  Cluverius 
vcro,  Cattuarii.  Qui  et  adiilt  Attuarios 
alias  non  legi.  Sed  falluntiir.  Ammi- 
aniis  lib.  xx. '  Rheno  exinde  transniis- 
80  regionem  subito  pervasit  Franco- 
rum,  quos  Attuarios  vocant.'  Meminit 
cliam  eorundem  Gregorius  Turonen- 
U3  in  gestis  Francorum  epitomatis 
c.  19.  Nihil  igitur  in  Velleio  mutan- 
dum.  Vossius.  Attuarii]  Attuarii  sunt 
Velleio  Patercnlo  Germaniic  populi ; 
Atlhuarii  Ammiano  20.  Francorum 
gens.  Eadem,  vicina  Bructeris. 
Scio  Rhenanum  et  Junium  lioc  loco 
Ansiiarii  Ipgcrcapud  Ainmian.  Ortel. 
Bructiri\  Ita  edunt  omnes  ex  con- 
jcctura  Rlicnani.  At  pcrperam,  ut 
arbitror.  Retinendum  enim  Bruteri, 
ut  crat  in  autograplio.  Ita  etiam 
banc  gcntem  uominat  Na/.arius  Pa- 
ncgyrico  ad  Constantinum.  Unde 
non  lon£;e  abit  linrteri ;  ut  in  cpistola 
(juadam  Grcgorii  ii.  Papar;  appellan- 
tur.  Quin  pro  vulgata  Vclleii  Icc- 
tione  quoque  facerc  vidcftur  locus 
Suetonii  in  Tiberio,  quo  ille  '  a  Ru- 


teno '  prope  occisus  dicitur.  I{a 
enim  est  in  vulgatis  :  ubi  codices  qni- 
dam  Mss.  liabent  Bruclero,  alii  Ruthe- 
no,  ant  Rutero,  Ut  forte  Brutero  sit 
scribendum.  Non  enim  acquiescit 
animus  Torrentiiconjecturap,  qui  cen- 
sebat,  Romanos  Ruteri  vocem,  tan- 
quam  proprium  viri  nomen,  expres- 
sisse,  cum  Germanico  idiomate  quera- 
vis  equo  merentem  significet.  '  Brnc- 
teros  '  tanien  gentem  banc  nominant 
plerique  alii  scriptores.  Voss.  Bruc- 
teri]  Bruderi  sive  Brockmerlandii,  in 
Orientaii  Frisia,  ut  scribit  Cornelius 
Kempius.  Busactcri,  BovaaKTepoi, 
Majores  et  Minores,  Ptolemaeo  sunt 
Germaniae  populi.  Regio  Transisa- 
lana  est  Pyramio.  Eosdemque  putat 
esse  cum  Bructeris  Paterculi,  Taciti, 
et  Strabonis,  (|ui  fiovKTtpoi  sine  p  in 
prima  legit  (^vitio  forte  codicis)  Wil- 
lichius,  qui  eos  scribit  habitare  Mo- 
nasteriuni,  in  Westplialia.  Huic  as- 
sentilur  quoque  H.  Junius.  Hos  Ta- 
citi Bructeros,  Ulmigeros  etiam  dic- 
tos,  vult  Glareanus.  A  Bructeris  dic- 
tus  est  etiam  hodie  Brockersberg,  sub 
Goslaria,  ut  Mclanchthoni  placet,  et 
Peucero,  qui  hunc  montcm  veteri  no- 
mine Melibocum  vocat.  Ortelius, 

Gentes]  lUud  gentes  tanquam  glos- 
scma  abjicicndum  censet  Lipsius. 

Et  amnis,  Sfc]  Ita  omnes  edunt, 
quasi  de  bac  lectionc  quam  commen- 
tus  Rhenanus,  dubitarc  videatur  ne- 
fas.  Ego  tamen  pro  certo  habeo  ali- 
ter  scriptum  fuisse  Velleio.  Nam  in 
autograplio  fuit:  et  inamminus  tnox 
nostra  clade  nobilis,  ^c.  Unde,  duabus 
Uteris  additis,  quas  ob  vetustatem 
erant  extrita;,  legendum  ccnseo :  et 
utinam  minus  mox  nostra  clade  nobilis, 
tfc.  lutclligiautem  Varianani  cladeni, 
nianifestum  est.   Vossius. 

Transitus  Visurgis]  A  pud  Dioneni 
in  hac  re  narrata  mendum  :  Tififpios 
M*XP'  T*  ''^"^  ■nurafj.ov  Trpdrepov  fxtv  toC 
'Epvypov,  fifTii  5e  TovroKalrov  'hKoviov 
Trpoex'^f")"'*''  •  Tiberius  usque  ad  Jlumen 
yrimum    Lrygrum,    deinde  ad  Albiia 


niSTORI/G    ROMANiE   LIB.    II.   lOG. 


445 


progressus  est.  Scribe,  rod  Oixffvp- 
yov,  reducta  syllaba  a  vocula  priori. 
Lipsins, 

Visurgis]  Visurigis,  Ovicropvyts,  Pto- 
\^m2E0,  Bisurgis,  Biaovpyh,  Straboni: 
Om(Tovpvyh  Dion!  :  GermaniEe  fluvins, 
in  Oreanum  aquas  siias  evolvens:  Vi- 
suris  in  Adami  Historia  Ecclcsiastica : 
nnde  Weser  hodie  nunciipatur.  T'e- 
satis  Sidonio,  et  Itargis,  sive  Iturgis, 
Ovidio  dici,observarunt  Had.  Junius 
et  Turnebus.  Ortelius, 

In  virtutibus'j  Lib.  vet.  abest  vocu- 
la in,  et  bene. 

Perducta]  Lips,  malit  producfa. 

In  urhem  traxit :  ad  tutelam  imferii] 
Melius  et  concinnius  :  in  urhem  traxit: 
at  lutela  imperii  eum  teris,  Pietas  in 
utrumquc  parentem  et  desiderium 
videndi  duxit  eum  in  Italiam  :  tutela 
imperii  (quod  defendendum  ei  contra 
barbaros)  reduxit  in  Germaniam. 
Lipsius. 

Eum  teris  initio^  Languida  et  ener- 
vis  oratio,  quam  roboro  :  eadem  veris 
initio.  Pietas,  inquit,  Caesarem  revo- 
cavit  ad  civem  et  urbem  :  eadem  inde 
expulit  ad  exercitum  et  castra.  Aci- 
dal.  Eum  veris  initio]  Pro  initio  in 
Ms.  tantum  erat,  initi.  Unde  forte 
legend um  :  olstructis  hieme  Alpibus  in 
Urbem  traxit :  ad  tutelam  imperii  eum 
veris  initiutn  7'eduxit  in  Germaniam. 
Quamvis  initio  etiam  retincre  possis, 
dummodo  nobiscum  vulgatamdictinc- 
tionem  mutes.  Quod  si  placeat,  pie- 
tas airh  Koivov  erit  intelligenda.  Voss. 

lulite]  Feci  Lupia  prideni.  Per- 
severe :  nisi  si  luUi  faciendum,  quasi 
intionorem  C.  lulii  Octaviani  flumen 
•sic  noviter  appellatuni.  Lipsius.  lu- 
lio']  Malo  cum  doctissimo  homine  in 
Epistolicis,  Lupice  fluminis.  Facit 
Dio  lib.  Liv.  Schegk.  lulicc']  Lupice 
legendum  esse,  consensus  doctorum 
et  res  ipsa  pridem  evicit.  Vide  de 
lioc  Nostri  loco  Cluver.  Germ,  antiq. 
lib.  III.  c.  9.  et  49.  Boeder.  Lupia, 
vulgo  de  Lip  appellatur,  unde  et  co- 
ruitatus  nonicn  accepit. 


Cap.  106.  Cauchorum}  Hos  Pto- 
lema;us  ct  Plinius  in  Majorcs  et  Mi- 
norcs  dividunt ;  Minores  sunt  hodie, 
ut  Judocus  Willichius  vult,  Frisii 
Groeningenses  ;  Majores  coniprehen- 
dunt  Rremenses,  Luneburgenses,  ad 
Hamburgum  usque.  Ptolemaeicerte 
Cauchi  Minores,  quos  ponit  inter 
Amasium  et  Visurgim  fluvios,  liodie 
Ostfriesen  sunt.  Cauclios  Minores, 
vocat  Leunclavius  ex  Dionis  GO.  Cau- 
chusios.  Sed  Plinius  Caucos  alios  in- 
ter Helium  et  Flevum  sternit.  Hos 
H.  Junius  in  sua  Batavia  Goeylanders 
facit.  Ortel.  Hinc  forsan  pagus  ses- 
quimiliari  a  Leida  distans  CaU' 
Kerch  a  Cauchis  nomen  accepit. 
Vide  .Schild.  in  tract,  speciali  de 
Cauchis. 

Langobardi]  Langohardi  Tacito 
Annal.  ii.  Haec  vera  scriptura  non 
Loiigobardi,  aut  Laccobardi.  Est  enim 
vox  Germanica,  teste  locupletissi- 
mo  Diacono,  a  long,  quod  longa,  et 
bard,  quod  barbam  notat.  Quare  ita 
vocati,  lege  apud  eundem,  qui  eos 
ex  Scandinavia  in  Germaniam  com- 
migrasse  scribit.  Prius  IVinuli  dice- 
bant  ur.  Ortel. 

Ad  quadringentesimum  miliarium] 
Hyperbolice  hie  loqui  Velleium,  aut 
anfractiis  atque  circuitus  paluduni 
.saltuumque  complecfi  (cum  alias  niil- 
lia  passuum  baud  amplius  ccxl.  re- 
periantur  in  itineris  bujus  designa- 
tione)  ostendit  Cluverius  German, 
antiq.  iii.  18.  Boeclerus. 

Albini]  Albis  Ptolema;o,  Senecae  in 
Medea,  et  aliis,  Germanias  celeberri- 
mus  fiuvius.  Barbari  saeculi  scripto- 
res  Latini  Albiani  vocant.  Germanis 
Elbe  dicitur.  Bohemis  vero,  apud 
quos  originem  sumit,  Labe.  Nomen 
habere  a  numero  indicat  Fabricius  in 
suis  rerum  Misnicarum  libris  :  fonti- 
um,  nempe  undecim,  ut  Bohemi ;  sive, 
ut  Saxones  dicunt,  tot  aninium  influ- 
entium.  Oritur  enim,  ut  idem  tra- 
dit,  in  tractu  Hcrcyniic  silvap,  qui  a 
Gigantibus  nomen  habet,  vulgo  Ri- 


446 


^OT.E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


senbcrg,  ex  nndecini  (qiioram  singula 
nomina  atljicit)  fontibiis  :  qui  tandem 
conHati,  Albini  fluvium  couficiunt. 
Elvo  ct  Elbe  Gei  inanis  undecim  sig- 
nificat.  Hiinc  nionteni  Risenberg  (iit 
lioc  proDter  iustitutiini  addam)  Bohe- 
nii  Ccrconessos  vocant,  ut  scribit  Du- 
b ravins.  Orlclitts. 

Simnonuni]  Ita  Schegkius.  Vulgo 
Senouuin.  Serionum']  Lego  Semnonum, 
qui  inter  Snevos.  Tacitus  Annal.  ii. 
'  Igitiir  non  niodo  Cbenisci,  sociique 
eoriiin,  vetiis  Arniinii  miles,  sumsere 
bcllunijSed  e  regno  etianiMarobodui 
SuevaR  gentes,  Semnones  et  Lango- 
bardi  defecere.'  Et  in  Germania  : 
'  Vetustissimos  se  nobiiissiniosque 
Gnevoruni  Semnones  niemorant.'  Et 
cinn  Ptolemao  Strabo  lib.  xvii.  koI 
■:uv  'S.ovijvuv  ainHiiv  y.e'ya.  tQvos  '2,€fi.vaivas  : 
id  est,  et  ipsorum  Suevorum  magnam 
gentcm  Semnones.  Scliegk. 

Ab  inaudito  et  incognito  mart]  Nego, 
Drusus  frater  ejus  jam  ante  naviga- 
verat. 

Cap.  107.  Non  tempero  rnihi]  Q\iae 
in  hoc  capitc  habentur,  solius  Vtlleii 
diligcntiai  debentur.  Quo  minus  ju- 
dicare  integrum  est,  quid  juxta  aut 
supra  veri  tidem  dictum  sit.  Certc 
cum  in'Iiberianis  plerisque  laudibus 
nimius  deprchcndatur  Noster,  non 
sine  rationc  suspicatus  est  Lipsius, 
paruni  pro  indole  Germani  iioniinis 
bonare  istam  ad  Tiberium  oratiuncm. 
Boeder. 

Sub  omnem  motuni]  Codex  calanio 
exaratus  liabet,  sub  omnem  motumquc 
noxtrarum  nmium.  Inter  omnem  et 
inolurnqxie  <juiddam  decssc  videtur. 
Hurra'. 

Catatum,  ui  illis  mos  est,  ex  materia 
((mscendit  nlrvum]  Meminit  ejusmodi 
navigiorum  I'linius  xvi.  40. '  Oernia- 
iiix  pr^doncH  singulis  arboiibus  ca- 
vatis  navigant,  (jtiarum  quuMlani  ct 
triginta  homines  lerunt.'  Stilicct 
)ioc  veluti  rudimentum  navium  genti- 
biis  fais'^e  anti(piitus,  cun.'-entaneum 
Cfct,    Ita  bauchuulallivu  apud  Euscb. 


praeparat.  Evang.  1. 10.  de  Phocnicum 

Theologia,  tradit:  Zivlpov  \a^6fifvuy 
rhv  ^Ovauov  Kai  airoKXaSfvcavra,  irpw- 
Tov  ToAjufjcat  eis  QaKaaaav  iixprivaL  :  U- 
soum  arborc,  cujus  ramos  amputaverat, 
accepta,pritnum  hoc  veluti  navigio  ausum 
esse  mare  ingredi.  Annotandum  hoc 
vel  propterea  videbatur,  quia  in  dis- 
putatione  de  primis  rei  navalis  origini- 
bus  multa  obscuritas  tollitur,  obser- 
vato  navis  tumultuariw  sive  rudimen- 
taria;,  turn  fabricatai  extructiEque 
discrimine.  Hie  proprie  vavirriyia  lo- 
cum habet :  Velleianum  autem  istud 
navigium,  aut  quje  alia  ad  eum  mo- 
dum  uiemorantur,  non  sunt  accurate 
loquendo  vavKrfyrtQivTo..  Boeclerus. 

Ad  medium^  Non  pejor  scriptura, 
vt  ad  medium  pi'ocessit  Jluminis,  ])etiit. 
Acidalius. 

Quam  armis  lenebamus'\  Non  displi- 
cet.  Cajtcrum  in  autographo  fait, 
tendebamus.  Unde  scribendum  forte, 
in  eam,  qua  armis  tendebamus,  cgredi  ri- 
pam.  Nisi  mails,  totidem  apicibus 
repositis,  in  eam,  qua  in  armis  ten- 
debamus, egredi  ripam,  S^x.  hoc  est, 
qua  armati  cxcubabanms,  ac  ten* 
toria  fixeramus.  Ut  Virgilius  iE-* 
neid.  ii.  '  Heic  sxvus  tendebat  Achil- 
les.' Et  Ovid.  Epist.  i.  '  llUc  Ma- 
cides,  illic  tendebat  Ulysses,'  &c. 
Vossius. 

Data  petenti  faadtas']  Vulgo,  Data' 
a  Cccsare  pelenti  facuUas.  Exemplar 
vetiis  solummodo  repr;esentat.  Data 
pelenti  facultas.  Hoc  a  Casare  hoc- 
loco  non  rcpcritur,  unde  unde  hue 
emigraverit.  liurrer. 

Furil  juventus]  Fugit  legit  Pelrus 
Dclbcnius:  quod  superius  dixerit, 
*  Sub  omnem  motum  nostraruni  na- 
vitun  protinus  refugientium.'  Itlanut. 
I'uril  juventus^  Adulatoria  oratio  et 
inepta,  iicc  pro  indole  aut  I'erocia 
(iermanica.  Est  qui  legat  fugit  ju- 
ventus: male,  male.  Imo  vcro  i\i- 
rere  illam  vult,  ncc  esse  suk  men- 
tis qua;  cum  Diis  beliigrretur.  Lip- 
iids. 


HISTORI.E    ROMANCE    LIB.    H.    109. 


4^7 


Furit  juventus]  Similis  Ciirtii  locus 
ex  lib.  IX.  '  Ergo  universi  ad  eos,  qui 
in  aniiis  eiant,  cununt :  fuiere  cla- 
niitantcs  cum  Diis  proeliurn  inituros.' 
Vossius, 

Quce  eum  vestrum  ni(»nc?i]  Tolerabi- 
lior  videri  posset  moutanorum  barba- 
rorum  apud  Cuitiuin  vii.  6.  (i.  oratio, 
qui  venia;  pcten<lae  dcditioiiem  suam 
hoc  colore  adornant :  '  cum  Diis 
pugnare  sacrileges  taiitum.'  Nam 
quae  idem  scriptor  de  barbaro  inibel- 
lique  Indorum  stupore  memorat  ix. 
1.  18.  et  IX.  8.  7.  quibus  Dii  scilicet 
crant,  quos  fortiorcs  adeoque  sibi 
fonnidabiles  credebant,  facile  fidem 
inveniant:  sed  cui  verisimile  fit,Ger- 
uianum,  dignitate  graduque  militia; 
honoratum  in  tantum  non  mode  a  li- 
bertate,  sed  a  servitule  ipsa  degene- 
rasse  ?  Et  quodnam  illud  iiumen  Ro- 
manorum,  quod  juventus  Germana 
scilicet  coleret?  An  ilia  terrarum 
Dea  gentiumque  Roma  ?  quam  pro 
domicilio  latronum  detestabantur 
Germani  ?  An  vero  Julii  Ca?saris 
cLTTodiQuns,  ant  Augusti  veneratio  banc 
formulam  dictavit  ?  qua  eadem  nimi- 
rum  postea  Amiinius, 'ilium  inter  nu- 
mina  dicatum  Augustum,'  gravi  cum 
irrisu  vecordiae  Romanae,  memorat, 
ap.  Tac.  A.I.  59.  G.  Curiosior  ali- 
quis  non  difficulter  crederet,  Vellei- 
um  hie  commentum  esse  rationeni, 
qua  suum  Tiberium  summis  quibus- 
qne  et  admirandis  ducibus  aeqnaret. 
Vide  de  Scipione  Val.  Max.  ii.  10.  2. 
Boeder. 

Impetratoque}  Idem  liber,  imperatO' 
que.  Burrer. 

Cap.  108.  Nihil  erat  jam  in  Germa- 
niii^  O  vanitatem  !  Sed  ha-c  et  plura 
magnifice,  imo  serviliter,  Velleius  nar- 
rat  in  Tiberii  sui  laudes.  'AAA'  i'^i) 
ov  iriddiJiTiv,  Lipsius. 

Marcomannorum]  Marconianni  Ger- 
nianiae  populi,  Ptolema;o,  Dioni,  Pa- 
terculo,  Eutropio,  CapitoUno,  Lam- 
pridio,  et  Yopisco.  Vel  INIarcoman- 
uia  Regioj  ul  etiam  Julius  Capitoli> 


nus  habet,  Merhern  hodie  est,  Du- 
bravio  et  aliis  testibns.  Marahenses 
vocat  Regiiro.  Ortel, 

Iiiteriora]  Vulgo  inferiora ;  verius 
inlcriora.  Loca  magis  interna  petie- 
runt  et  dissita  a  limite  Romano.  Lips. 
Inferiora]  Valde  hie  sudat  Philippus 
Cluverius  Germaniaj  Antiquae  lib.  iii. 
cap.  2.  Sed  omnem  nodum  exsolveris, 
si  scribas  interiora.  Quomodo  jam 
olim  Grypiiio,  Stephano,  et  aliis,  edi- 
tum.  Vossius. 

Hercynice]  Olim  dierum  CO.  longa, 
latitudo  novem.  Vide  Cees.  de  Bell. 
Gall.  lib.  VI.  multis  hodie  sylvis  se- 
parata. 

Maroboduus]  Cujus  apud  Taciturn 
Tiberii  enlogium  in  hzec  verba : 
'  Non  Philippum  Atheniensibus,  non 
Pyrrbum  aut  Antiochum  populo  Ro- 
mano perinde  nietuendos  fuisse.  Ex- 
stat  oratio,  qua  magnitudinem  viri, 
violentiam  subjectarum  ei  gentium,  et 
quam  propinquus  Italia  hospes,  sna- 
que  in  destruenda  ea  consiiia  extulit.' 
Consule  Strabon.  lib.  va.  Schegkius, 

Sed  certum  imperiuni]  Hunc  locum, 
Deo  annueute,  amplius  explicabinius 
in  comment,  de  Auspicio  Regio.  His- 
torian! jnvabuut  Strabo  vii.  prope 
principium,  cgregia,  ut  solet,  brevi- 
tate  rem  totam  complexus  :  Tac.  A. 
II.  44.  et  46.  Boeclerus. 

Juris  sui  fecit]  An  aequis,  an  vero 
imparibus  ?  Dubitat  Petrus  Faber 
Semestr.  i.  7.  Nobis  nil  videtur  du- 
bitandum,  si  vel  consilium  Marobo- 
dui,  vel  textum  Velieii  consideramus. 
Dominari  ceteris  volebat  Marobodu- 
ns,  prol'ereudique  imperii  caussa  fiui- 
timos  bello  petebat.  Ergo  partim  vi 
cepit,partim  deditione,  quos  sui  juris 
omnes  nimirum  fecit.  Qua  Velieii 
phrasi  nihil  potuit  clarius  dici  :  nam 
sui  juris  facere,  est  utique,  in  suam 
ditionem  potestatemque  redigere. 
Non  consistuut  autem  ffwOriicai  eV 
lari  Kol  oixoia.,  cum  alter  araittit  impe- 
riuni, alter  accipit.  Idem. 

Cap.  100.    Custoditum]   Vet.  edit. 


448 


NOTiE   VARIORUM    IN    PATERCULf 


liabct  cuslodia  turn,  ex  quo  Lips,  cus- 
todia  tulum. 

Gc'fibatque  sc  ita  adversus  Romanos] 
Quae  hoc  et  seqiicnti  commate  diciin- 
tiir,  priulcntiam  Marobodui  singula- 
reni  abunde  ostendunt.  Ceteri  scrip- 
tores  parcius  hie  agnnt.  An  puduit 
fateri,  fuisse  inter  Germanos  vininij 
qui  gerenda  rep.  constituendoque 
priucipatu  a^mulum  agere  posset  eo- 
rum,  qui  soli  eo  nomine  celebres  et 
cupiebant  esse  et  videbantur?  Ni- 
niirnm  et  elusit  Maroboduus  infini- 
tam  Romanorum  ambitionem  callidi- 
tate,  et  virtnte  coercnit  :  et  quan- 
tum ille  dedisset  Romanis  negotii, 
nisi  intestinis  armis  collisi  inter  sc 
duo  Germanici  Martes  (Arminius  ille 
alter  est  qnem  indigito)  nudum  bos- 
tibus  latns  prapbuissent.  INIacte  nunc 
quoque  virtus  Germanica,  invicta 
omni  externa  vi  in  hunc  diem  futnra, 
si  libertati  tuae  concordia  constan- 
tius  litavisses,  ncque  alicnae  domina- 
tion! tuum  decus  et  sanguincm  grati- 
ficari  didicisses.   Boecl. 

Bello  nos  laccsseret,  Sfc]  Vulgo,  vt 
neque  bello  nos  lacesseretur  superesse  sibi 
vim  ac  roluntatem  resislendi  **  Legati, 
^c.  Putarem  legendiim,  nos  lacesse- 
ret ;  at  si  lacesseretur ,  superesse  sibi 
rim  ac  roluntatem  resistendi  declararct. 
Legati,  ifc.  Nam  in  fine  simile  quid 
dcesse  videtur  ;  cum  sit  in  exempla- 
ri  lacuna  omissa?  dictionis.  Rhennn. 

Tulumque]  Scribo  cum  Lipsio  tu- 
lumqne.  Tliys.  Tolumque]  Acidalius 
contendit  Icgendnm,  jn  totumquc.  No- 
lim  statim  assentire.  Boeder. 

Quem  Lxx.]  Vulgo,  i,x.  Quern  LX.] 
Ex  vcstigiis  vetusti  codicis  apparet 
fuisse  LXX.  eraso  x.  posteriore. 
Burrer. 

A'orico»]  Noricum,  Gcrmaniae  re- 
gie, quam  IMolemaeus  dcfinit  JEno 
fluniine,  Danubii  parte,  quae  est  ab 
JEno  ad  montem  Cetium,  monte  Ce- 
tio,  Pannonien  parte  et  monte  Cnrvan- 
ca.  Sed  postquam  Boii  exactis  Ro- 
manis in  partem  Vindelicia*,  qua;  in- 


ter Lycnm  et  lEoum  jacet,  immigra' 
runt,  evenit  ut  is  etiam  tractus,  turn 
Norici,  turn  Boiariiv  sive  Bavarian 
nomen  acciperet.  Quo  sensu,  (utsuis 
litlcris  ad  nie  M.  Velserus  monuit,) 
earn  Diaconus  3.  Langobard.  descri- 
bit,  his  verbis  :  '  Noricum  siqnidem 
provincia  quam  Boiariornm  populus 
habitat,  habet  ab  Oriente  Pannoni- 
am,  ab  Occidentc  Suaviam,  a  Meri- 
die  Italian!,  ab  Aquilonis  vero  parte 
Danubii  fluenta.'  Beyern,  sive  Ba- 
varia nunc.  Noricorum  duas  provin- 
cias  numerat  Sex.  Ruffus,  item  Lib. 
Notit.  '  Mediterraneum,'  et  '  Ri- 
pense.'  Noricum  Ripensc.  Hnjiis  me- 
minit  Lib.  Notit.  Ex  eo  Austriae  trac- 
tum  facit  Lazius,  qui  est  a  Patavio, 
Viennam  usque,  vulgoque  Haus- 
stuck  dicitur.  Noricos  olim  Tauris- 
cos  vocatos,  scribit  Plinius  in.  20, 
Hodie  apud  hos  eosdcm  hujus  vocis 
multa  supcrsunt  locorum  nomina,  ut 
Krunder-Taiirn,  Felber-Taurn,  KurU' 
Taurn,&i-c.  Ortei. 

Initium  ejusfiniuni]  Exemplar  anti- 
quum, initium  cvjus  finium.  Burrerius. 

Cattos']  Cafti,  Gernianiae  populi, 
Tacito  :  Chatta?,  xa-Trai,  Ptolemaeo. 
Hcssen  sunt  H.  Junio  et  Georgio 
Fabricio  :  mibi  quoque.  Apud  quos 
hactcnus  Katzenekbogcn  superest ; 
quasi  dicas,  Cattorum  Ancona.  Willi- 
chio  vero  sunt  qui  Marchiam  Baden- 
sem  et  loca  vicina  habitant:  quos  et 
Caritnos  Ptolemaei  putat.  Catti  post- 
ca  in  insulam  Batavorum  transgress! 
(auctore  Tacito)  ubi  hodie  horum  no- 
minis  vestigia  supersunt  in  duobus 
vicis,  cognominatis  ad  mare,  et  ad 
Rhenum.  Ortel.  Catlos']  Batavos  olim 
inter  Cattos,  eosque  nunc  Hessos, 
docti  existimant.  Atque  in  cam  rem 
novaargumenta  prodit  generosap  stir- 
pis  et  elcgantis  ingenii  splendore  no- 
bilissimus  Janus  Dousa  filius,  Catzcn- 
fort  ad  Dilliam  flriviiim,  et  forte  an 
Knlers  Hirsfeldo  oppido,  et  Katersherg 
Wanficdo  viciuum.  Quare  Batavo- 
rum vctcrnm  in  Hassia  scdcs.    Qu» 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    II.   109. 


449 


antcm  in  loco  eas  habiierint,  conjee-  iter    occupare    scribit    Pomponius. 

tuia   e   loconim    nominibns     petita,  Kjus  latitude  novem  dierum  iter  ex- 

idein  indagat,  et  suspicatiir  COS  circa  pedito   patcre,  Caesar  tradit.     Vide 

Adranam  (Imjus  Tacitus  meminit  An-  ejus  niagnitudinem  apud  eiindem,  de 

nalinm  r.  viilgo  Eder)  et  Gilsam  flu-  bello  Gallico  1.  vi.    '  Hercynius  Sal- 

vios  in  Waldeckensis  Coniitatns  con-  tns,'  et '  Hercyninm  Jiigiim'  nominal 

finiis  sitos  fiiisse.     Ciijiis  rei  testimo-  Pliniiis.     Hnjus     descriptio    qnoqiie 

niuin  pcrliibcri  ipsi    videnttir   Bate-  est  apnd  Suidam,  ex  Juliano  Aug.  in 

hergum,   arx    edito    in  colle  Adranae  XP^A"*-     ^^  ^ac  silva  libet  bic  adfer- 


alluenti  assideiis  ;  et  pagus  Batenhau- 
sen  inter  Varum  et  Gilsam  (vnlgo 
War  ct  Gilse)  flnvios.  Badden/eklum 
praeterea  prope  eundeni  Adranam  lo- 
cns  nominatus  Auctori  Annalinm  de 
gestis  Caroli  Magni.  Cattorum  vi- 
cissim  apnd  Batavos  vestigia.  Prze- 
ter  argumenta  ab  aliis  adducta  ex 
duobus  ejusdem  nominis  pa^is,  Ciit- 
w'ljck  op  den  Rhijn,  et  Caiwijclc  op  Zee; 
qui  olim   ad    mediimi  Rbcni   ostium 


re,  quai"  Rbellicanus  babet  in  suis  An» 
notationibus  in  Csesarem  :  '  Baceuim 
eandem  silvam  cum  Hercynia  om- 
nium parne  eruditorum  consensus  ap« 
probat.  Latini  nainque  partim  et 
Graeci  eandem  Silvam  Bacenim,Mar- 
tianam,  Gabritam,  Semanam,  et  Her- 
cyniam  nominant.  Germani  vero  jnx- 
ta  Friburgum  Brisgaviae  Schivartz- 
waldt,  prope  Heidelbergam  Oden- 
ivaldt,  prope  Herbipolim  et   Baden- 


Bataviani  ad  Oceanum  terminarunt,  bergam  Steygerwaldt  vocant.  A  Sloe- 

adfert  idem  Dousa  filius  Catvicuin  in  no  ctiam  fluvio  ad  Loriam    amnem 

Comitatu  Cukensi,  Batavorum  inibi  prope      Confluentiam       WesterwnMt, 

terminum.    Cattorum  denique  memo-  non  procul  a  Moeni  ripa,  ubi  Franc- 

riam  in    Zelandia     tuentur,    inquit,  fordiam,  Ascbiburgium,  et  IMogunti- 

Catzium  oppidum,  quod  ante  aliquot  acnm   urbes   attingit,   Speshart.      In 

annos  aquis  obrutum ;    et  e  regions  Saxonia;  faucibus  ad  Mansfeldensem 


ejus  vicus  prope  Goesam  urbem  Cat- 
tendijck.  Quod  Zelandos  ejusdem  no- 
bisciim  originis  fuisse,  satis  ipse  evi- 
dens  argumcntum.  Et  hi  antiqnitus 
Batavis  annnmerati  fuerunt  et  ac- 
censiti  insulis  illis,  quas  Rbenum  in- 
cnrsibns  suis  in  mare  facere  testatur 
Caesar  1..  iv.  de  Bello  Gallico  :  '  Rhe- 
nus,'  inquit,  '  oritur  ex  Lepontiis  qui 
Alpes  incolunt,  et  longo  spatio  cita- 


ditionem  Auff  den  Hartz,  a  Thuringis 
Thuringerwaldt,  et  a  BoLcmis  Behe- 
merwnldt,  nuncupatur.'  Haec  ille. 
Eadem  fere  Althamerus,  in  Taciturn. 
'  Germanici  Saltus'  sunt  Livio  ix. 
Hanc  Hercyniam  puto  ab  Orpheo  in 
Argonanticis  et  Dionysio  Afro  in  Pe- 
riegesi  describi  sub  nomine  ^Treros 
i/'Atj,  id  est,  immensa  silva  :  inter  Mae- 
otidem  paludem  Croniumqne  mare, 


tusfcrtur;  ubi  Oceano  appropinqua-  qucm   tractiim    occupatum    ab    bac 

vit,  in   plures  diifluit  partes,  niultis  Hercynia  sylva,  docuimus  ad  Europje 

ingentibusque  insulis  etfectis,  multis-  veteris  in  nostro  Tbeatro    tabulam. 

que   capilibus    in   Oceanum    influit.'  Ortelhis.     Hcrcynia:']  Immanis  autem 

Vide  Notas  ad  Grotii  Bataviam.  Cat-  ilia  silva  Hercynia  per  omnem  Ger- 

los'\    lidcm  qui  Hessi  per  dialectum,  maniam  diffusa  erat :    bodieque  per 

lit  Wasscv,  et  ff'ater.  totam  fere  Brandenburgiensem  Mar- 

Hercyniic]  Hercynia  Silva,  Caesari,  chiam,  per  Cassubiam,  atque  Prus- 


et  Apollonio  iv.  cujus  Scholiastes  vo- 
cal sic  montem,  et  silvam,  quain  '  Or- 
ciniam'  ab  Eratosthene  vocari  dicit. 
Orcynium,  'OpKwios,  Ptolemaeo.  In 
Germania    est.      Dierum    sexaginta 


slam,  per  JPoloniam,  Litaviam  et  Rus- 
siaHi  majorcni,  sive  Moscoviam,  est 
quasi  unus  continuus  saltus,  de  quo 
Caesar.  At  is  an  antiquitus  omnis, 
ad  Obium  usque  flnmen,  extremum 


Dtlph,  et  Far.  Clas. 


Pnterc, 


2  F 


450 


NOT^   VARIORUM    IN   PATERCULI 


Enropce  fernunnni,  appellatns  fneiit 
Hercynius.l'.ilsiim  esse  credo.  Uuippc 
Horcvniiini  iioiiien  non  ultra  Gernia- 
nij  liniites  extendendiiin  censeo. 
Cluicrius. 

Li^iones  Boioheemum]  Sententia 
irf\r]s.  Addendum  videatiir,  lioio- 
hamum  ducerit.  Lipsins.  Legiones 
BoiohtPtnum]  Strabo  lib.  vii.  *  Kubi- 
eniin),'  sive  '  Ijojiiainiiim,'  legiam 
Marobodui  facit.  '  In  lioc  tractu,' 
inqiiit,  '  sita  est  Hercynia  silva,  et 
Suevonim  iiatio,  ex  qiiibns  noiinulli 
intra,  aliqui  extra  .silvam  habitant,  si- 
c«t  et  Cobliionin)'  (Caluconum  forte) 
'  plenqiie,  in  (|nibus  et  linbienvim  Ma- 
robodui rei;ia.'  Maiini  igitnr  in  Vel- 
leio  Bi<yhniinum  ;  (juod  patriam  sive 
donuiMi  Fioiornni  interpretatnr  Rhe- 
nanus  recte.  Schegkius.  Legiones  Boio- 
hccmum]  Chiverins,  quod  Boioha- 
mum  regionis  nonien  sit,  emendare 
conatur,  in  Bniolicemxim.  Fallitur : 
neque  onim  auctores  regulani  illam 
semper  observant.  Ad  Taciturn  et 
Justiniim  abunde  id  viri  docti  cora- 
probarunt.  Virgilius  ^Eneid.  vi.  '  fi- 
nesqne  Ventnruni  Ansonios.'  Ubi 
Servins :  '  koto  rh  aiorKdoixivov.  In  in- 
telligitur.'     Ita  enim  lefjendum.  Voss. 

Carnunto]  Carnunti,  mf-minit  Pa- 
terculiis,  Ammianiis,  et  Plinius  lib. 
XXXVII.  3.  Livius  xiii.  et  lib.  Notiti- 
aruni,  in  Pannonia  Prima  :  item  Iti- 
nerariuni  Anlonini.  Passnw  qiiidam 
putant.  De  hoc  sic  Diaconus, '  Car- 
□  untnm  quod  corrupte  Carantanum 
vocant.'  Oriel. 

Lf>cu»  Norici  regni]  Cluverius  le- 
gcnduni  censebat,  Norico  regno.  Sed 
nihil  mniandnni.  Sic  infra  de  Lepido: 
*  vir  nominis  ac  fortunae  suornm 
proximns.'  Ita  ibi  Icgendum  docc- 
mus,  non  eorurn.  Vossins. 

Iltyrico]  l)c  Illyrico  lege  Appia- 
num.  Sex  Idifiun,  Jornandem,  Lib. 
Notitiar.  ft  Lazium  i.  li.  P.  K.  c.  I. 
apnd  <pios  miiltas  rcgioncs  sub  llly- 
riro  romprehendi  disceb.  Oriel. 

Marcf/numnos]  Vide  cap.  108. 


Cap.  110.  Danubluni]  Hodie  de  Do- 
nail.  Hht  nanus  et  Yadianus  putant  a 
monte  Abuoba  nomen  accepisse.  At- 
que  ibi  quoquf  originem  liabet  circa 
Wiltenbergensenidiicatum,  Willichio 
et  Tschudo  testibus,  et  per  Paunoni- 
ani  fluens  siimmo  iinpetu  se  in  Pon- 
tuni  Euxinum  (ffundit. 

Admoveri  placuerat]  Lego  admoneri. 
Certioreni  ninipe  reddi  de  suo  ad- 
ventu.  Seipientia  etiani  sic  expleam: 
placuerat :  cujus  copue  pa-ne  aquali. 
Lipsius.  Admnreri  placuerat^  Lipsius 
mallet  admoneri:  et  supplet  lacunam  : 
cujus  copice  ptene  ceq.  Hoc  postrcmum 
facile  se  cuivis  approbat :  sed  illud 
admoveri,  tolerari  posse  observabunt, 
qui  cogitare  volent.  Boeder. 

Cum  universa,  ^c]  Exemplar  anti- 
quum habet,  turn  universa.  Burrer. 
Cum  universa  Pannonia']  Vide  de  hoc 
bello  Dionem  lib.  lv.  et  i,vi.  Sueton. 
Tib.  16.  Boeder.  Pannonia]  Vide 
cap.  96. 

Et  adulta]  Placet  magis,  Et  udjuta 
viribus  Dalmalia,  ^c.  Ursiuus.  Et 
adulta']  Adultam  viribus  dicit  ob  lon- 
gji  pacis  bona.  Noli  audirc  Ursi- 
num,  cui  legendum  vidcbatiir,  et  ad' 
juta  tiribus  Dalmatice,  ^c.  Vossius. 

Ex  constituio]  De  couipacto,  Plau- 
tus.  Sehegk. 

Amplius  uccc.  millibus]  Lego  millia. 
Nam  illud  amplius  doctos  librarios  fe- 
fellit,  quod  jungi  accusandi  casui  ne- 
fas  arbitrati  sunt.  Neque  tamen  lios 
nimium  incusabo,  hie  quidem.  Forte 
enim  ea:;)/e6at  positum  pro  explebatur: 
figura  ea,  de  qua  ante  :  quamvis  qui- 
dem nee  hoc  asseverarini.  Nam  et 
vulgata  lectio  se  tiieri  potest.  Aci' 
dulius.  Amplius  dccc.  millibus]  Noa 
dubito  nota  numerali  expressum  in 
Msc.  millcnarinm  fuissc:  ucccM.  Un- 
de  Acidaliiis,  potius  milliaex  optimo- 
lum  Auctornm  consuctndine,  legen- 
dum esse,  quam  millibus  existiniat. 
Boederus. 

Cujus  immcnscc  multiludinis,  8fc.]  In 
Rhcnani  editiooe  est,  C.  imm.  vtutt. 


HISTORIii;    ROMANS    LIU.   II.   110. 


451 


pars  acerrimis  et  ;>.  Cujus  immenscE 
muUUudinis,  ^c]  Nihil  prorsus  in  tota 
Ijac  verborum  coinplexione  nuitare 
suadet,  ut  commoditas  sensos,  ita  Ms. 
codicis  anctoiitas.  Malum  itaque 
factuiu,  qiiod  Uisiiuis  ac  Lipsius,  ex 
lectione  editionis  principis,  infideliter 
heic  descripta,  ut  ex  Biirrerii  vaiian- 
tibus  lectionibus  constat,  novam  no- 
bis lectioneni  cudere  sint  aggressi. 
Vossitts. 

Pars  petere  Itali(tm'\  Rhenani  editio 
properare  in  Italiamdecrcv.  eanique  ve- 
ram  lectionem  censet  Lipsius. 

iVawporft]  Nanportiis  Velleio  et 
Tacito,  Naupontus  Stiaboni,oppidiini 
in  Tauriscii',  (hodie  Carnis.)  Plinio 
Nauportus  fluvins  est,  inter  iEnio- 
nam  et  Alpes  exoiiens.  Hodie  et  op- 
pidnm  et  fliimen  Germanice  Laybnch 
dicitur,  Itaiice  Laboto,  et  Dalniatice 
Lubeana.  Latinis  hujns  a?tatis  La- 
batuni  flumen  cum  oppido  nomeu 
habet.  Orteliiis. 

Tergestis'\  Tergeste,  Plinio  Fori  Jii- 
lii  opidnni.  Tergestum,  TtpyecTTov, 
Ptolennffio  noniinatiir:  uterqne  colo- 
niain  Romanam  facit.  Tegestra,  Te- 
yeffrpa,  vocat  Stephanas  :  et  Teges- 
tucorum  urbs,  Tfeyeffrpaioov,  Diodoro 
et  Dionysio  dicitur.  Hodie  Trieste, 
Leandro  et  Lazio  testibus.  Idem. 

Eruperat^  Ex  vet.  exemp.  effugerat. 
Lipsius  et  Ursinns  faciunt,  se  effiide- 
rut.  Boeclenis. 

Proxima  duobus  Batonibus}  Petrus 
Delbenins  legit  Batoni:  nam  infra 
'  Batonem,  et  Pinetera,  excelsissi- 
mos  duces,'  nominat.  De  eo  vide  et 
Suetonium  in  Augusto.  Mavutius. 
Proxima  duobus  Batonibus']  A  quibus 
Proxima?  nemo  enim  ante  istos.  Ad 
Maraboduum  refers?  frustra :  irou 
ille  raistns  huic  bello.  Alterutrum  : 
aiit  Prima  duobus,  scribito  :  aut  a  Pin- 
nete:  nempe  ut  isti  proxiuio  loco  po.st 
Pinnetem.  Qui  autem  Bato7iih\c  fe- 
cerunt,  peccanint.  Nam  duo  Bato- 
nes  in  hoc  bello,  quod  Dio  extreme 


lib.  Lvi.  te  docebit.   Lipsius.     Proxi- 
ma duobuf  Batonibus^  Reponenda  om- 
uiuo  CI.  Delbenii  scriptura,  Batoni: 
nee   ferenda    vidgaris,    ciii   fulcrum 
nescio  quod  e  Dione  petunt.     Nam 
fuerint  sane  duo,  quid  ad  banc  histo- 
viae  partem?  Duos  duces  heic  noster 
memorat,  Batonem  et  Pinnetem, non 
Batones  duos  :    quomodo   tres  fuisse 
duces   oportebat.      At   infra  de   iis 
duobus  saltem  iterum,  '  Batonemqiie 
et  Pinnetes,  excelsissinios  duces,  cap- 
tum  alteram,  alterum  deditum,  justis 
voluminibus  ordine  narrabimus.'  Aci- 
dal.     Proxima  duobus  Batonibus]  Ma- 
lim,  prima.      Possis  etiam  legere  a 
Pinnete.     Quorum  ntrumque   Lipsio 
etiam  in  mentem   venit.     Sed    prius 
malim.  Ovidius  de  Ponto  lib.  ii.  El. 
1.  '  Maxima  pars  horimi  vitam  veni- 
amque    tulere :    In    quibus   et   belli 
summa  caputque  Baton.'     Ita  in  Ms. 
invenit  Scaliger.     Et  sane  de  Batone 
capiendum  esse,  Suetonius  in  Augus- 
to ac  Dio  lib.  i.v.  doceant.    .-ilii  librt 
habent,  summa  caputque  fuit.  Vossius. 
Batonibusi  Batonis  nomen  inter  Ger- 
manos  et  Dalmatas  celebre  olim  fuit; 
nominatim   duoruni    meminit    Dion, 
Batonis  Brucorum  (gens  ea  est  Pan- 
nonia")   ducis,    et  Batonis  Disidiati, 
qui  Dalmatas,  gravioribus  justo  tri- 
butis  et  vpctigalibus,  pecuniarnmque 
exactionibus  exercitos,  ad  arma  con- 
tra Romanes   concitavit,  magnisque 
cladibus  et  incommodis  affecit ;  cujus 
etiam  memorabile  responsum  ad  Ti- 
berium  Ca^s.  non  dubttavit  duobus  in 
libris  Lv.  et  lvi.  iterate  repetere,  qui 
interroganti  Tiberio,  cur  solicitatis 
ad  defectionein  popularium  animis  ad 
bellum  diuturnum   eos  traxisset,  re- 
spondit,  Romanes  ejus  rei  esse  aucto- 
res,  qui  gregibus  immitterent  lupos 
custodes,  uon  autem  canes  aut  pas- 
tores.  Had.  Junius.     Atque  a  Batone 
etiam  Batavos  dictos  volunt.  Batonis 
bus]    Est  autem  Bato  nomen  popu- 
lare  Pannenum.    In  Pannonia  extat 


432 


NOT.E  VARIORUM  IN  PATERCULI 


lapis  in  quo  incistim:  batobvili.  f. 

COL.  AP.    EQ.    ALAE.     PANNOMORVM. 

TVR.  SCENI.  Jos.  Scnligcr. 

Linf^na-  quo(]He  notitia  Romana-^  Ke- 
soio  (luo  consilio  Schegkius  iiic  obsei- 
vet,  Linguae  Latiiix'  usnni  beueficii 
Inco  a  Romaiiis  concessiim  :  ex  Liv. 
XI..  43.  '  Cumaiiis  eo  anno  peteuti- 
bus  permissuni,  ut  publico  Latine  lo- 
querentur,  et  praeconibus  Latine  veir 
dendi  jus  esset.'  Noster  sane  nihil 
de  usu  hujus  lingua;  Pannoniis  pub- 
lico concesso,  sicut  Cunianos  actni 
|)ubIico  ac  nci^otiis  civiliiius  solenni- 
bus  illud  privilegiiini  qua-sivisse  et 
inipetrasse  Liviiis  auctor  est :  scd 
potius  de  pervulgata  notitia  serinonis 
Uoniani  loquitui,  sicnt  hodieque  fieri 
potest  et  solet,  ut  lingua?  alicujus  ex- 
tranea;  notitia  in  vulgus  satis  famiiia- 
I  is  sit,  uon  item  usu  publico  recepta 
et  agendis  rebus  coniponcndisque 
niODumentis  destinata.  Nam  id  ne 
optant  quidem  aut  sustiiicnt  f'acere, 
uisi  <pii  externo  imperio  vel  parent 
vel  ailulantHr.  Itaqiie  semper  discer- 
ucudum  est,  comnurcione  et  usu  ac 
necc8situdine,an  imperio  inslitutoqne 
notitia  lingua;  alicujus  pro|)agetur. 
Do  priori  modo  Ctn  tius  <iiserte  vi, 
IG.  23.  '  Tam  vietoribus  quam  victis 
peregrina  lingua  disceiida  est.'  I'os- 
terius  consilium  Domiuantibus  so- 
Icnuc  est :  qui  liiiguam  suam,  non 
citra  arcanmn  imi)erii,  (de  quo  Clap- 
mar.  HI.  22.^  propagare  student. 
Uncclcrus. 

Vtxillaiioru/n']  An  milites,  qui  sub 
eodem  vexillo  militabant,  an  equites 
alarios  intelligii?  Vide  Veget.  1.  ii. 
C.  1.  et  Liv.  1.  XLIX.  Vexillttriurum] 
Auctor  notitia;  Imperii  vexillatioucs 
I'alatinas  et  (Jomitatenses,  sub  di- 
vcrsis  Magistris  qua  in  Oriente  qua 
in  Occidente  recenset,  sed  omnibus 
fere  locis  disertim  indieat  ♦cpiiles 
faisse.  De  ii^dem  vetus  qnoque  in- 
scriptio  :  item,   misso.  ab.  imp.  an- 

TONla.   AVG.   no.   AU.    DtUVCENDAS. 


VEXILLATIONES.  IN.  SVRIAM.  OB.  BEt- 

LVM THicvM.  Vexillationum  no- 
men  Turnebus  ad  emeritos  veterauos 
(subsignani  Ammiano  dicebantur, 
Vexillarii  Tacito)  traxit,  id  est,  eos 
milites,  qui  exanctorati,  sub  signo 
tamen  seorsim  tenebantur,  donee  prae- 
mia  et  agros  acciperent.  Eum  vide 
lib.  III.  Adversariorum  c.  3.  et  1.  v. 
c.  2.  ubi  ex  Suetonii  Galba,  c.  20. 
ha?c  verba  :  '  Excepta  Germanicio- 
rum  vexillatione,'  eo,  quo  dixi  modo 
iuterpietatus  est ;  recte  an  secus  ju- 
dicaie  alios  mavelim  :  accepto  tai- 
nien  a  me,  sen  potius  Notitia  imperii, 
hoc  testimonio,  ubi  sub  dispositione 
viri  illustris  ]\Iagistri  militum  per  Il- 
ly ricum  dua;  vexillationes  Comita- 
tenses  ponuntur,  '  equites  Sagittarii 
seuiores,  equites  Germaniciani  senio- 
res.'  Stewechius. 

Quin]  Vulgo  (juia.  Sed  recte  emen- 
darunt  Ursinus  Acidaliusque. 

Firmdtum]  Vet.  ex.  formatum;  cn- 
jus  vocis  et  elegans  et  satis  nota  est 
in  hos  usussignificatio;  nescio  tamen 
quomodo  texturn  accuratius  inspici- 
enti  magis  arridet,  ^rmfl/Hw.  Boecl. 

("a p.  111.  Delectus]  De  delectus 
modo,  rcfractariorum  piena,  et  justa 
excusatione,  vide  Komam  illustratam 
p.  40.  47.  et  seq. 

lievocati  undique  omnes]  Retineri 
potest  veiusta  lectio,  undique  et  om- 
nes. Quod  Acidalius  cvocati  repo- 
iiendum  contendit,  in  eo  obsequitur 
mori  suo,  atque  ex  omni  occasione 
correctionem  captat.  Boeder. 

I'.x  censu]  Suet.  Aug.  25.  Dio  Lv. 
p.  052. 

A'jsi  qui  ilia  re^eret  fuissef]  Scilicet 
plus  est  in  duce,  quam  in  exercitu  : 
quo  de  argumento  plcni  sunt  com- 
mentaiii  Foliticorimi. 

Ut  ]ira:sidium  militum,  Sfc.]  Non 
probo  dticem  pra;sidiiim  militum  esse, 
magis  regimen.  .Scripsit  Velleius  prcc- 
sidium  ullimum.  A'elut  ad  extremum 
auxiliuui,  iuquit,  et  ad  sacram  ancho- 


HISTORI.E    ROMAN/E    LIB.    II.    ill 


453 


ram,  tlecursiim  ad  Tiberiiim:  ct  ille 
dnx  depostnlatus  in  gravi  grandiqiie 
hoc  bello.  Nee  Velleiana  tantiim 
adulatiiincnla  est ;  ipse  Augustus, 
Suetonio  teste,  Tiberiuni  '  epistolis 
aliquot,  ut  peritissinuim  rei  militaiis, 
atque  iinicum  populi  R.  presidium 
prosequitur.'  Hahes  ipsiini  istud 
elogium.  Lips.  Ut  prasidium  milUum, 
^•c.]  Verbis  paiduluni  imniutatis, 
scribe,  Itaque  ut  presidium  mcenium 
Resp.  Augustum,  itn  ducem  bcllum 
poposcil  Tiherium.  Neque  explicati- 
one  hoc  eget.  Addo  si  lubeat,  in 
bellum,  retineri  posse :  verum  si  qui 
me  andiendum  putabit,  illud  ut  ar- 
gutius  venustiusque  niecuni  isti  pra;- 
poiiet.  Acidal.  Ut piccsidium  mititum, 
^c]  Lipsium,  Acidalium,  et  alios, 
sollicitos  habuit  hie  locus.  Mihi  nil 
plane  mutandnm  videtur.  Et,  nisi 
fallor,  spectat  idem  Patercnlus,  quod 
supra  dixit :  '  peragratnsque  victor 
omnes  partes  Gernianiae,  sine  ullo 
detrimento  commissi  exercitus,  quod 
preecipue  huic  duci  semper  curae 
fuit.*  Et  alibi  :  '  imperatori  nun- 
quam  adeo  ulla  opportuna  visa  est 
victoriae  occasio,  quam  damno  amissi 
pensaret  militis:  semperque  visum 
est  gloriosum,  quod  esset  tutissimum.' 
Eandem  quoque  Tiberio  laudem  tri- 
buit  Suetonius  in  vita  ejus  cap.  19. 
Vossius.  Ut  prasidium  militiim,  ^c] 
Fateor  nou  suaviter  baec  in  avu  ibus 
meis  sonare  :  tarn  absurda  autem 
esse,  sicut  censuit  Acidalius,  (cujus 
niniis  animosa  hie  medicina  est)  per- 
nego.  Mitigabitur  nonnihil  insolen- 
tia  phraseos,  si  consideremus,  quam 
pra?misit  sententiam.  Coactee  erant, 
inquit,  satis  multie  magna?qne  mili- 
tum  copiae :  sed  quid  multitudo  ex- 
ercitus, absque  artibus  et  atictoritate 
idonei  duels?  itaque  respubiica  huic 
multitudini  militum,  tanquani  priesi- 
dium  et  pra^cipuum  robur  dccusque, 
postulavit  Tiberium,  parein  sc.  tanto 
bello  ducem.  Subtilius  forte,  quam 
opus  est  agunt,  qui  Tiberium  ideo  hie 


prasidium  militum  crednnt  dici,  qnod 
militum  sanguiiii  parceret  studiose, 
neque  vicforiam  danmo  amissi  militis 
pensatam  cuperet  (teste  Nostro  ir. 
115.  ct  120.)  simplicius  enim  et  con- 
vcnientius  est,  ut  *  prapsidium'  acci- 
piamns  eo  sensu,  quo  eieganter  An- 
gustus  apud  Suetou.  Tiberium  *  ut 
unicum  populi  R.  praesiilium'  prose- 
quitur. Tib.  21.  Lipsius  tentabat, 
prtEsidium  ultimum:  Gruterus,  unicum  : 
ut  possit  videri  Velleius  in  animo  lia- 
buisse  elogium  Augusti.  Boeder. 

Mediocritas  nostra]  Ita  jam  ergo  in- 
cipiebant  loqui  ?  Postea  ejusmodi 
forniulce  ad  ineptias  et  fastidinm  fre- 
quentatae.  Mirari  possis  jam  turn, 
id  est,  sub  Tiberio,  ausnm  Valerium 
Maximum  dicere,  '  mea  parvitas.' 
Quae  vox  adeo  offendit  Eruditorum 
aures,  ut  pro  comperto  habeam,  mnl- 
tos,  cum  in  ipso  limine  hue  tanquam 
in  lapidem  impiugerent, sequins, quam 
meretur,  judicasse  fie  toto  Auctore  : 
qui  licet  aliqnandomolirigravins  quam 
felicius  exhibere  videatur  figuras  sen- 
tentiasque,  abundc  tamen  eloquen- 
tiam  suam  prudentiamque  apquis  ju- 
dicibiis  approbare  potest.  Idem. 

Ministri']  Lipsius  malit  ministerii. 
Tolerat  tamen  vulgatam  lectionem. 

Finita  equestri  militia]  Eqnestris 
militiae  mentioitem  apudTranquilliim 
capite  Augusti  4G.  aliisque  locis :  adeo 
ut  monstro  mihi  simile  videatur  virum 
rerum  Romanarum  callentissimum  lib. 
II.  cap.  9.  INIiiitiae  su;c,  emendare  eun- 
dem  Tranquillum  Claudii  capite  25. 
ac  Equestres  militias  permutare  in  Se- 
mesii-es:  nihil  enim  ibidem  interpo- 
landnm,  ostendi  in  libellis  Suspicio- 
num.  Gruter. 

Necdum  Senator  aquatus,  c^-c]  Emen- 
dant  et  ita  edunt :  etiam  designating 
Tribunus  plehis :  non  pro  Vellcii  meii- 
te.  Vulgata  retinenda  est :  dcsignatis 
tribunis ;  quae  hoc  vult,  sese  aequatum 
Senatoribus,  id  est,  Tribunis  dcsig. 
natis,  nondum  Senatoreni.  Qua  in 
re.''  quod  praefuerit  copiis,  a^qut;  ac 


454 


NOT.^?.    VARIORUM    IN    PATRRCULI 


Tiibuni, earumque  partem  diixerit  ad 
Tiberium.  Nam  'Iribuni  hoc  tem- 
pore eligi  lion  potcrant  iiisi  e  Senatii. 
Lips,  yecduin  Senator  cequntus,  S(c.] 
Ego  vero  lihins  e  situ  et  oblivionis 
rarcere  eruani  insignem  et  notabilem 
ritum  :  qui  iiimis  diu  juventutem  nos- 
trani  latuit,  in  Tribunis  creandis.  Ju- 
ventutem autem  i  imo  et  vere  viros, 
ot  vcre  doptos  :  quibus  nebul*  hie  et 
caligo.  Tiil>uni  creati  oiim  non  so- 
lum pro  plebe,  sed  etiam  c  plebe  : 
ita  ut  patriciis  aut  patribus  aditus  ad 
rum  houorcm  rarus  esset,  aut  nullus. 
Diu  ita  iiiansit:  donee  visum  adeo  id 
immutare,  ut  cautum  severe  fuerit, 
ue  quis  Triljunus  fieret,  nisi  Senator : 
id  est,  ne  jus  quideni  iiaberet  petendi 
Tribunatus,  nisi  jam  ante  e  patribus. 
Suetonius  hoc  adfirmat  clare  usitatum 
etiam  in  libera  rep.  et  extremo  aevo 
Ciceronis.  Nam  in  Aug.  cap.  10.  ita 
scribit :  '  Et  quo  constantius  cetera 
exscqueretur,  in  locum  Tribuni  pi. 
deraortui  candidatum  se  ostendit : 
qnamquam  patricius,  necdum  Sena- 
tor.' Ubi  diserte  et  extra  cavilluni, 
impedimenta  duo  Caesari  ad  Tribu- 
natum  ponit,  quod  gente  patricius,  et 
quod  honore  nondum  Senator.  Nam 
maximo  Langio  nostro  qui  adsentiar, 
voces  eas  duas  prafidenter  hie  tol- 
lenti?  Nollem  te  hoc  conatum,  vir 
alias  modestissime,  nam  iterat  hoc 
occc  idem  Suetonius  in  eodem  Aug. 
cap.  40.  '  Comitiis  Tribuniciis,  si 
decsscnt  candidati  Scnatores,  ex 
cquitibuB  Komanis  creavit.'  Quod, 
qui  ad  Tribunos  transferunt  militares, 
qaam  errant?  Refutat  eos  palam 
Dio  lib.  XLv.  qui  banc  ipsam  rem  de- 
narrans,  to?s  Iwirfvcrt,  inqiiit,  ttju  irj- 
/tapxidv  aiTTJiToi  iTrirpf^f  :  id  est,  Equi- 
tihu*  Hnninnis  Uihunntum  plcbis  petere 
concetstl.  Ex  (|uo  amplius  discis,  nee 
equitibufi  quidcm  tunc  fnitsc  pctondi 
jiH,  ndco  non  ima-.  pW.bi.  Pliniuin 
ego  apto  istuc  lib.  ii.  Flpiit.  9.  *  F".go,' 
inquit,  '  Sexto  latum  clavum  a  (Ja^- 
iare,ego  Qua;sturam  impetravi ;  meo 


suffragio  pervenit  ad  jus  Tribnnatns 
petendi.'     Jus  eniin  petendi  Tribuna- 
tus, nou  hie  aliud  quam  dignitas  Se- 
natoria  et  iatus  olavus.     Hoc  utiliter 
institutum,  et  ad  arcendos  a  turbido 
magistratu    turbidos     adolcscentes  : 
sed  quando,ba£remus.     Appianusad. 
scribere  Sullae  videtur,  qui  nuilta  in 
hoc  magistratu,  ad  vim  ejus  et  fero- 
ciaui  contundendam,  innovavit.  Nam 
ait  Civilium  primo  :  r^v  6e  tojv  Sr]fj.dp- 
X<^v  o.pxov  'frt  Kai  avilKiv  aadevecndrriv 
airof'fjvas ,    Kal   v6^tf    KicXvaas  fxriSfixiav 
&K\riv   -rhv  Zi)ixapxov  apxri"  fTt   6.px*iv. 
Ka\  oZk  exw  (TOKpws  fliruv,  el  2i;AAas  ou- 
ry]v,  Kara  vvv  tariv,  sis  t))v  ^ovXtjv  airh 
Tov  Zi)aov  ixtTTiveyKfv  :  id  est,   Tribuni' 
ciam  potcstiitcm    lantum   non   sustulity 
eneriatum  earn  prorsus  relinquens,  lege 
lata,  nequis  qui  Tribtinusfuisset  alium 
uUum  caperet  magistratum  :  nee  liqiiido 
possim  dicere,  an  Sulla  hunc  magislra- 
tutn,  uti  nunc  est,  a  plebe  transtulerit  ad 
Senatum.      Quern  locum   valde  mihi 
nota,  unicum  Suetonio  et  huic  ritni 
Inmen.     Et  Appiano  sane  adsentiar 
ego:  quamquani  Atteius  Capito  apud 
Agellium  Atinio  plebiscite  adsignet ; 
si  tamen  tra^^fer^e  verba  ea  fas  ad 
meam  banc  mentem.     Ait  :  '  Tribu- 
nis plebis  Senatus  habcndi  jus  erat, 
quauiquam  Senatores  non  essent  ante 
Atiniuni   plcbiscitum.'     Dicere  enim 
videtur,  plebiscite  eo  cautum,  ut  nemo 
Tribnnus    nisi  Senator  esset.      Etei 
aliorsum,  ncc  incommode,  trahi  verba 
ea  posse,  nihil  nego.     lUud  quidem 
miror,  non  Ciceronem,  non  iiistoricos, 
rem  tarn   novam,  tain   meiiiorandam 
posteris  prodidisse :  nisi  forte,  quia 
tunc  notissima,  et  in  oculis  omnium 
aiiribusipie.  Lips.  Elect. 

Etiam  designatus  tribunusplebis']  Vir 
doctus  et  diiigens,  trihunus  militum. 
Ego  nihil  temere  mutaverim,  prae- 
cedcntia  propter  et  sequentia  ;  turn 
quod  tribunatu  et  prscfcctura  equi- 
tum  functus  discesserat  ad  civilia,  hoc 
est,  Tribunatuni  et  Quaesturam,  in 
qua  legatus  missus  ad  Tiberium  ;  cam 


HISTORIyE    ROMANS    LIB.    II.   112. 


455 


alias  post  quaesturam  ante  praeturani 
moris  :  collides  hoc  ex  Tacit.  Annal. 
II.  '  Censuit  in  quinquennium  magis- 
tratnuni  coniitia  lialjcnda  :  utque  le- 
gionuin  legati,  qni  ante  praeturani  ca 
militia  fungebantur,  jam  turn  prw- 
tores  destinarentur.'  Schegk. 

Sorte  provincial  Sortiri  solebant 
provincias.  Provincia  auteni  erat  de- 
victa  regio,  quae  a  Blagistratu  Rom. 
gubernabatur,iieque  amplius  sui  juris 
erat. 

Evasimus  partihus]  Puto  legendum, 
artibus.  Rhenan.  Evasimus  partibus'\ 
Editio  primitiva,  partibus.  Bene : 
sed  velim  etiam,  invasimus,  magis  ex 
dignitate  Roniana.  Nee  enim  efFu- 
gisse  aut  elapsum  Tiberium  vult  co- 
piis  partitis :  sed  magis,  invasisse 
grandes  illas  copias  et  carpsisse  per 
partes.  Lips.  Evasimus partibtis]  Forte 
fuit,  exhausimus  partibus :  hoc  est,  per 
partes :  ut  error  natus  fuerit,  ob 
omissam  adspirationem.  Griiter,  Eva- 
simus partibus^  ^f\)one partibus:  quod 
male  a  Rlienano  daninatum,  Lipsius 
vero  vellet,  intasimus,  Gruterus  exhau- 
simus:  magis,  ut  aiunt,  ex  dignitate 
Romana.  Uterque  frnstra.  Ipse  Ti- 
berius apud  Siietonium  in  vita  sua 
vulgatam  lectioneui  propugnat,  a  quo 
si  recedere  voluisset,  non  potuisset 
Yelleius,  Verba  ejus :  '  Batonem 
Pannonum  ducem,  ingentibus  doua- 
tum  praemiis,  Ravennam  traustulit, 
gratias  referens,  quod  se  quondam 
cum  exercitu  iniquitate  loci  circum- 
clusum,  passus  esset  evadere.'  hos- 
sius. 

Quanta  cum  temperamento  utilitalis 
res]  Scnteutiose  hoc,  ut  cetera  de  ar- 
tibus Tibciii.  Scilicet'  Eruditus'sit 
dux  *  utilia  houestis  miscere,'  exem- 
plo  Agricolas  ap.  Tac.  viii.  1.  Boeder. 

Inopsque  copiurum']  Copia  pro  cibo, 
commeatu.  Apuleius  noster  uon  ille 
Arcadii  generis,  sed  Platonicse  sectze, 
de  Dogni.  Plat.  '  Quod  quidem  (os) 
aliis  animantibus  ad  explendam  victus 
uecessitatem,    inferendasque  ventri 


copias  comparatnm  est.'  Utuntur  et 
Tacitus,  Val.  Max.  Plinius,  alii. 
Aciilal. 

Viribus  hostisl  Ineptum  plane,  ti- 
rus :  quod  substituit  Ursinus.  Reti- 
nenda  lectio  vulgaris,  hoc  sensu : 
inaximas  illas  Pannoniorum  copias 
ita  inclusas  fuisse  custodiis  exercitus 
Tiberiani,  ut  no»  niodo  non  possent 
erumpere  ;  sed  etiam  pree  inopia  co- 
piarum.  quae  vix  ullae  tanto  exercitui 
satis  esse  potcrant,  quasi  iuedia  clau- 
guescerent:  facit  hue  dictum  vetus, 
quod  babes  apud  Vegetium  lib.  iii. 
cap.  9.  '  Fames  intrinsecus  pugnat, 
et  vincit  sa;pius,  quam  ferrum.'  Quo 
indicatur,  famem  esse  alterum  hos-. 
teni,  qui  non,  extra  moenia  aut  val- 
lum,  sed  interius  oppugnat.  Plane 
contra  mentem  Vegetii  esse  puto, 
quod  vir  eruditus  malebat,  utrinsecus. 
Vossius. 

Cap.  112.  Legione vicesimalCommu- 
nis  agnominatio  Legionum  a  numero 
fuit,  idque  discretionis  causa,  ut  dice- 
retur  Prima,  Secunda,  Tertia,  &c.  Id 
autem  ab  ordine  temporis  et  delectus, 
quo  conscriptaj.  Sed  fuerunt  et  alia 
passim  Legionum  cognoniina.  Ab 
Iniperatoribus  Augusta,  Claudia,  Fla- 
via.  A  locis  liibernorum,  ut  Gallica, 
Cyrenaica,  Scytliica,Macedonica,  JE- 
gyptiaca,  Germanica,  Italica,  &c.  A 
Diiscultis,  Apolliuaris,Miuervia.  Ab 
armorum  praestantia,  Ferrata,  quae 
tota  e  ferro.  A  loco,  Fretensis,  freto 
assita.  Ab  insigni  forte  scutorura, 
Fulminatrix.  Item,  Victrix,  Gemina, 
Valeus,  Adjutrix,  Pia,  Fidelis,  Felix, 
&c.  Lips. 

Proposita]  Malo  opposita.  Hostiles 
copiae  bipartitas.  Pars  una  Tiberio 
ipsi  resistere  debebat:  pars  altera 
legatis.  Idem.  Proposita']  Lipsius 
mallet  opposita,  sed  potest  defendi 
vulgata.  Mox  concinnius  legeris  tit- 
stantes  sustinere ;  quod  jam  alii  monu- 
erunt.  Cetera  re«te  se  habent.  Boe- 
clerus. 

Macerata]  Consumpta,  attenuata. 


4o6 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


Neque  instantem']  Lego,  ut  congiua 
sit  oiatio,  yeque  instantes  sustinens. 
Suppriinitiir,  tios  vel  7iostros,  ut  in  se- 
qiiCJitibus,  tiobii  vel  iioslri^.  Alittr 
vix  est,  ut  Latinis  amibiis  probetur. 
Acidal.  [Potest  tanien  ad  Hiiceiu  re- 
ferii.] 

Aciem]  Vulgo  etiam.  Ac'iem]  Ha- 
bet  ex.  vet.  diligentibus  aciem.  Lectio 
igitur  niarginalis  reponatnr  in  ordi- 
neni  suum.  Manut.  Aciem]  Editio 
vetus,  dirigenlibusque  etiam, i^c.  Quod 
male  defeiulit  Lipsiu?,  cum  alteium 
Ms.  auctoritate  sit  subuixuni,   Voss. 

Monte  CVauJio]  '  Almau'  vocat  Dio 
lib.  LVii.  Schegk.  Monte  CUiudio]  Si- 
ium  describit  Plinius  Hist.  Natnralis 
lib.  III.  cap.  2.5.  '  Mods  Claudius,  cu- 
jus  iu  fionte  Scordisci,  in  tergo  Tau- 
risci.'  Dio  in  liac  nariatioue  Almaj 
luontis  meminit.  Nee  errat,  quod  ceu- 
suit  Schegkius.  IMulto  minus  coi- 
ruptus  est,  ut  putabat  Popma.  Nam 
ct  Alma  monsjuxta  Sirmiumin  Scoi- 
discis.  Hoc  liquet  ex  Flavio  Vopisco  : 
quem  sequuntur,  aut  exscribunt  po- 
tius,  Eutropius  et  Aurelius  Victor: 
nisi  quod  apud  hosce,  corrupte  sit 
Almum,  pro  Almam.  Vossius. 

At  ea  pars']  Vulgo  male,  anfea  pars. 

Et  equitatu  regio,  ^-c]  Ita  recto 
emendavit  Rlienanus.  Vulgo,  ^uxi/iu- 
ribusque  et  equitatui  regio,  quippe  magna 
Thracum  munu  vinctus prcedictis  ducibus 
lihoino  et  Alcca  Tliracice  rex  in  adjuto- 
rium,  ifc.  Rhenan.  Kt  equitatu  regio] 
Acidalius  recte  equitatui.  Boeder. 

Rhametalces]  In  antiqua  editione 
est,  Rhomo  et  Alces,  sed  mendosissi- 
rae  :  scribcnduni  Rhwmetakes,  ex  an- 
tique apud  me  iiumismate  a^reo,  in 
cujus  una  parte  signata  est  imago  Au- 
gust! cum  inscriptione,  2EBACTOC. 
KAICAH,  &c.  in  altera  effigies  Rlice- 
uietalcis  regis  hujus,  cui  adscriptum 
est,  'POIMHTAAKCrr.  BAClAEnc.  Ur- 
tinus.  Rhcemetalces]  Ita  legend  urn  ex 
I'acito  Annal.  ii.  et  Uione  lib.  lv. 
ailparet :  in  quis  '  Rhomotalces,'  et 
'  Kymetalces'  exprimitur.    IJurr.  ct 


vir  doctns,  Mcelalces,  imperite.  Schfg- 
kius. 

Fugata]  Ms. fuga.  Forte /usa.  Vos- 
sius. 

AUb]  Ala  dicta  equitum  turma, 
quia  instar  alarnm  pedites  a  latere 
protegit. 

C'ohortes]  Ex  Manipnlis  conficitur 
Cokors.  Ea  vox  Grapcanica  est,  quod 
clausum  vel  septum  in  ant»riore  de- 
mo vel  villa  x^P'^o*' '"'  tiiJierunt.  La- 
tini  Cohortem,  vel  Choi  tern;  nam  et 
sic  scribebant.  Martial.  '  Raucae 
cohortis  aves.'  Coliors  liabnit  3. 
Manipnlo8,Hastatos,  Principes,Tria- 
rios;  adde  et  V^elites,  qui  manipulos 
solebant  comitari,  Fuit  igitur  justa 
et  plena  Cohors  legiouaria,  homines 
420.  Si  pleniores  Manipuli  et  Legi- 
ones,  plenior  et  ipsa  ;  et  inde  Co- 
hortes  quingeuarias,  et  sexcenarias 
legimus.  Graeci  Cohortem  vulgo  vo- 
cant  (TTTupav,  ut  et  Ennius  usiirpavit. 
Suidas  Spiras  interprctalur  Numeroa, 
Cohortes  omnes  in  legionibns  erant, 
numero  acquales,  quia  et  manipuli 
tales.  Sed  quia  primx  dignitas  ali- 
qua  attribuitur,  id  non  a  numero,  sed 
a  splcndore  et  primatu  fuit,  quod 
primi  in  ea  Centuriones  generis  cu- 
jusque,  et  forsan  flos  aliquis  et  elec- 
tio  virorum.  Lips. 

Signu  Icgionum]  Quae  erant  Aquilac. 
Signa  legionum]  Signum  Legionis 
Aquila,  nee  nisi  unius  una;  neo  Socii 
quidem,  cum  in  aliis  pares,  earn  ha- 
buerunt.  Et  quia  htec  pracipui  im- 
perii signnm,  subjnngi  sub  eam  Socios 
voliierunf,  et  Auxilia,  non  seorsum 
habere.  Itaque  per  ipsas  Aquilas 
nunierabant  Legiones.  Aqiiilse  origo 
varie  petitur.  A  Jove  alii,  qui  lianc 
insignc  militiae  liabuerit.  Quidam  a 
Trojanis.  Forte  Romani  repererunt 
a  se,  aut  vicinorum  exen»p!o.  Sane 
rapacium  ali(|uot  animalium  effigies 
assumi  et  prvcferri  bcllo  convenit,  et 
varie  olim  fecerunt  Romani.  Nee 
cnim  solam  Aquilam  prisci  illi,  sed 
plura  ejusmodi animalia piaetulerunt, 


HJSTORIiE    il01MAN.E    LIB.    II.   112. 


457 


nata  in  pugnas  aut  laptus,  iit  Lnpos, 
Minotauros,  Eqiios,  A  pros,  Poicos, 
Etiam  prisci  Gcrmani  ferariim  ima- 
gines inttr  simia  haljiierimt.  Aqiiiia? 
vero  liivr  (li:;nitns  etiam  apiul  alias 
gentes  fmi.  Ft-rsis  regale  hoc  sig- 
ouni.  P'orni  1  Homanx  Aquila^  :  pin- 
nas  extt-ndeiis  suniniae  liastee  insiste- 
bat,  ex  aiiro  vel  argento  :  et  fiilmen 
sappe  imfi'iibtis  tent-bat,  quasi  jnciila- 
tura.  Lipsius. 

Militi]  Vulgo,  militis.  Uliliti} 
Caiissa  victoriae  milites  niaxime  fuere, 
cum  duces  parum  explorato  profecti 
incidissent  in  liostes.  Idem. 

Vindicutum]  Non  eo  tantiim,  qnod 
militis  alii  legerent,  locum  ut  tVactani 
notavit  Manutius  :  sed  fuit  et  aliud. 
Nam  sive  hoc  reponeret,  sive  retineret 
alterum,  non  fieri  tamen,  ut  sine  men- 
do  esset,  animadvertebat.  Itaque  ul 
cui  alia  medicina  opus  esset,  ne  te- 
mere  negligeretur,  asteriscum  appo- 
suit.  Ego  vero  plana  omnia  futura 
judico,  si  legatur,  vindicandum.  Nee 
id  aptum  negabit,  qui  sensum  loci 
considerat ;  nee  verum,  qui  ductuni 
litterarum.  T  et  D  sappe  commutau- 
tur,  nee  N,  aliaBve  consonantes  sem- 
per in  veteribus  manuscriplis  expri- 
muntur.  Vindicatum  ergo  scriptum, 
pro  vindicandum.  Acidal.  Vindicatum~\ 
Mihi  dubium  non  fit,  quin  vindicatum 
e  margine  irrepserit  in  contextum, 
Adscripta  ea  vox  ab  eo  qui  memorial 
suae  consulebat,  exitumque  belli  de- 
notabat;  ita(|ue  Icgendum  literula 
unadetraeta,>niii<i;  etegregia  figura 
dicit,  militi  et  ducibus,  cum  potius  scri- 
bendum  fuissct,  militibus  ac  duct. 
Grut.  Vindicatum']  Videtur  omnino 
toleranda  ha?c  lectio,  neque  opus  esse, 
ut,  pro  militi,  substituatur  militibus: 
aut  pro  vindicatum,  vindicandum.  Boe- 
clerus. 

Qui  multum  a  more,  ^c]  Vulgo,  qui 
viultum  amore  Imperatoris  sui  crepantes. 
Non  capio,  nee  pura  censeo.  Quid 
si,  properantes,  pro  crepantes  i  Quid 
si  etiam,  ultum?  ut  velit  festinasse 


ad  vindictam,  et  ad  dctergendam  ig. 
noininiam  a  regiis  acceptam.  Lips. 
Qui  multum  amorc,  Sfc]  Volunt  alii 
istlizpc  dici  <lo  inilitibu-i :  at  ego  puto 
dici  de  ipsis  (Incilms.  Ceterum  verba 
omnia  sic  fracta  sunt  ;  ut  non  pudeat 
pronunciare  cum  Lipsio,  me  ea  non 
capere.  Grut.  Qui  inullum  a  more, 
^•c]  Legebatur,  multum  amore  impe- 
ratoris sui  crepantrs.  Unde  doctissi- 
nins  Isacius  Pontanns  earn  lectionem 
fecit,  qua^  baud  dubie  Cfteris  omni- 
bus pra>feren(ia  fuit.   Boeder. 

Prcpfeclo  castroruni]  '  Ad  quern  '  (ait 
Veg'tius  lib.  ii.  cap.  10.)'  castrorum 
positio,  valii  et  fossip  destinatio  per- 
tinebat.  Tabernacula  vel  casae  milN 
turn  cum  iiiipediinenfis  omnibus  nutu 
ipsius  curabantur.  Pra?terea  a;gri 
contubeniales,  et  medici  a  quibus 
curabantur,  vehicula,  sagittarii,  nee 
non  ferramenta,  quibus  materia  seca- 
tur  vel  ca'ditur:  item  ligna  vel  sta- 
mina, arietes,  onagri,  ballistae,  cetera- 
que  genera  tormentorum  procurabant 
aiiquando  ne  deessent.'  Istud  munus 
in  libera  Republ.  non  lectum,  cui  om- 
nia, Lipsio.  Tribnnis  postponit  Sue- 
ton.  Vespas.  '  PoUa  patrem  habuit 
Vespasium  Pollioneni  ter  tribunum 
milituni,  praefectumque  castrorum.' 
Mentio  infra  Velleio  plurium  in  exer- 
citu  :  '  At  e  prjefectis  castrorum  duo- 
bus  quam  clarum  exempluni  L.  Eg- 
gius,  tam  turpe  Ceionius  prodidit.' 
Quo  recte  cum  doctissimo  viro  colli- 
gas  licet,  cuique  legioni  suum  prae- 
fectum  tributum  fuisse.  Schegk. 

Quibus  etiam]  Editio  vet.  quinetiam 
primi  ordincs ;  hand  improbo  sensu. 
Tamen  velim,  qui  etiam  primi  ordinis. 
Vult  enim  Centuriones  aliquot  pri- 
morum  ordinum  occidisse.  Lipsius, 
Quibus  etiam]  Ita  in  Ms.  legebatur  : 
ut  non  sint  audiendi  Lipsius,  Acida- 
lius,  alilque,  qui  emendant,  qui  etiam 
primi  ordinis  cecidere.  Sane  primi  or- 
dines  iidem,  qui  primi  ordinis  centu- 
riones. Ita  capiendus  locus  ille  Cae- 
saria  iu  vi.  de  bell.  Gallico,  vulgo  nou 


458 


NOT^    VARIORUM    IN    PATERCULI 


intellcctiis  :  *  Labienus,  noctu  tribu- 
nis  niilitiini  primisqiie  oidinil)us  con- 
vocatis,  quid  siii  consilii  sit,  proponit.' 
Solus  Gia-cns  inlerpres  senium  asse- 
ciitus  est,  (]ui  vertit,  b  Aa^ievhs  rov^ 
T€  X'^'^'W^s  '"'^  Totis  irpwTovs  ra^tdp- 
xovs  <TiryKa\eVas.  Sic  et  Qiiinctili- 
aniis  declamatione  tertia :  '  Enimve- 
ro  auctorem  habet:  boc  primi  or- 
dines  jubent  :'  et  Fioiitiniis  lib.  i. 
cap.  11.  '  Imperavitqne  tribunis,  et 
piimis  ordinibus,  et  centiirionibus.' 
Intelligenda  aiitem  in  Velleio  prae- 
pofitio  e.  Qiiod  ei  familiare  esse, 
antea  etiani  tnonuissc  me  niemini. 
Vossius.  Quibus  etiam]  Ita  Burre- 
riiis  ex  vet.  ex.  Addenda  ergo 
fuerit  pra?positio,  quam  subintelligi 
hie  posse  facilius  dixeris  qnam  pro- 
bavei'is.  Alii,  quin  etiam  primi  or- 
dines.  Lipsiiis  mallet,  qui  etiam  primi 
ordinis.  Boeclerus, 

Mira  praritate  animi']  Suetonius 
Aug.  65.  '  ingenium  sordidum  et 
ferox'  hiiic  tribnit.  Dio  Lv.  pag. 
052.  ZovXojrpenTJ  vocat,  pr.rcipitisque 
irae  honiinem  ;  ansum  etiam,  *  nover- 
calem  aninium'  Juli.i?,  et  Augusto 
'  bonorum  paternorum  detentioiiem  ' 
exprobrarc.  Tacitus  A.  i.  3.  G.  '  Ru- 
dem  sane  bonarum  artiuni  el  robore 
corporis  stoliric  ferorem,  nulliuA  ta- 
men  fiagitii  rompcrtuni '  nieniorat ; 
exilium(jue,  quo  ab  Aiiunsto  nmltatns 
est,  Liviae  artibiis  tribiiif.  Scd  et  de 
exitu  ejus,  quern  Velleins  *  dignum 
furore  hominis'  vocat,  longe  aliter 
judical  Tacitus  A.  i.  6.  I.,  \c.  Vide 
locum  et  '  primnm  Tiberiani  princi- 
patiis  facilius, '  velo  adulationis  hie 
obductdiii  ;  revelandiini  am)>lius  a 
Dione  Lvii.  p.  092.  et  Clapmavio  5. 
Arcan.  2.   Idem. 

Cap.  1 15.  <^u'»<uflrrfectw]De8iderari 
vocem  cen-eo,et  «<rribo,  xiv.  iilis,ct 
pluribuA  qunm.  Valde  cnirn  ]irobabilc 
de  eqnitiiin  eliam  niiniero  dixisse. 
lApsius.  Quutuiirdecim]  I'lacuil  crtidi- 
tis  Lipfiana  coiijf.-ctura;  a/ix  sciiictt 
«djici  debere.    Idem  mox  legit,   et 


plurilnm  quam  d.  Potest  tamen  nsi* 
tata  lectio  ferri.  Boeder. 

Ulilia  speciosis  pra'ferens'\  Post; 
'  Seiuperque  visum  est  gloriosum, 
quod  esset  tutissimum.'  Supra  ali- 
cnbi  :  *  Necessaria  utilibus  praefe- 
rens.'  Acidal, 

Qua  probanda  essent^  Talis  Fabius 
Maximus,  de  quo  Ennius :  '  Unus  h.o« 
mo  nobis  Romanam  restituit  rem : 
Non  ponebat  enim  rumores  ante  sa- 
luteni.'  Gruferus.  Quce  probanda  es- 
sent]  Talis  locus  mox  sequetur  cap. 
115.  Utrumque  ob  verborum  exem- 
plique  gravitatem  laudavit  in  hoc  ar- 
gumento  Lipsius  Polit.  v.  16.  2.  Cum 
primis  autem  eximia  Oratio  Q.  Fabii 
Maximi  ad  jEmilium  hue  pertinet  ex 
Liv.  XXII.  39.  Boeclerus. 

Suorum  qutsque]  Ita  optime  Grnte- 
rus  aliique  jam  ediderant.  Prorsus 
temere  et  inconsiderate  fecernnt,qui, 
pro  optima  editionis  principis  lec- 
tione,  reposuerunt  vulgatam,  quae 
nullius  prctii,  et  partem  digredientium 
suoiitm  metu  universi  tentare  non  posset ; 
sensus  iueptus,  alter  patet.  Boeder. 
Suorum  metu]  Historiir  caussa  omnino 
Itgendus  Dio  lib.  Lvi.  quem  puto  ve- 
riora.  Sdiegkius. 

Sisciam]  Male  in  editione  Rhenani 
fuerat  Sisliam.  .Sane  eadem  vulgata 
ac  Ms.  lectio.  Mentio  '  Sisciae  '  apud 
Pliniiim,  Diunem,  Zozimnm,  alios- 
qiie.    Vossius. 

Cap.  114.  Nemo,  ifc.  imbedllus  fuit] 
Ut  cetera,  qnaa  prjcccdenti  capite 
descripta  sunt,  ex  singulari  virtiite 
imperatoria  origineni  trahunt,  ita 
non  in  postremis  ponenda  est  haec 
erga  inibecillos  comitas  Diicis,  qua 
.vibi  et  Ijello  niilitem  efficacissime  fir- 
mare  potest.  Quod  praEsertim  in 
bellis  dillirilibus,  aut  post  adversa, 
iociiin  habet  ;  sicut  npud  Taciturn 
Germaniciis,  '  ut  cladis  memoriam 
etiam  comitate  Icniret,  circumire 
saucios,  facta  singuiorum  extollere  ; 
vulnera  inttiens,  alium  spe,  alium 
gloria,  cunctos  alloquio  et  ciira,  sibi- 


HISTORI^E    ROMANS    LIB.    II.   114. 


459 


qne  et  pra?lio  firniabat.'  Ann.  i.  71. 
i.  Vide  quaR  Lipsius  notavit  ad  Pa- 
nesryr,  PJin.  c.  13.  Ubi  Tiajanus 
'  solatium  fessis,  aigris  opein  tulit : 
neque  sua  inivit  teutoria,  nisi  com- 
militoDum  ante  lustrasset,  nee  re- 
quiem corpori,  nisi  post  omnes  dedit.' 
'  Hadrianus'  quoquc  '  asgros  niilites 
in  hospitiis  suis  vidit.'  Spattian.  10. 
Alexandri  item  Severi  eximiam  cii- 
ram  Lanipridius  commendat  c.  47. 
*  /Egrotantes  ipse  visitavit  per  ten- 
toria  niilites,  etiam  ultimos;  et  car- 
pentis  vexit,  et  omnibus  necessariis 
adjuvit.  Et  si  forte  gravius  laboras- 
sent,  per  civitates  et  agros  patribus 
familias  hominibus  et  sanctioribus 
matronis  eos  distribuebat,  reddens 
impendia  quae  fecissent,  sive  conva- 
luissent  illi  sen  periissent.'  An  legi- 
mus,  patrihus  /.  honestioribus.    Boecl. 

Negotio]  Vetiis  liber,  genitio.  Un- 
de  Burrerius  legendum  pntat,  genti. 

Publicata]   Omnium  usui  destinata. 

Cujus  cum  alii,  Sfc]  Hie  deesse  puto 
bewficium,  vel  simile  quidpiara  ;  nisi 
placet  ut  CMim  legatur,  hoc  modo : 
lectica  ejus  publicata  cuivis :  cum  alii, 
ifc.  sed  prior  lectio  magis  anidet. 
Rkenan.  Beneficium]  Th  beneficium  in 
Ms.  non  erat,  et  addidit  de  suo  Khe- 
iianus.  Malini  ego  cum  Lipsio  usum 
substituere.   Vossius. 

Balinei]  Graeci  fia\ave7ov  appel- 
lant. Quo  sanitatis  causa  uteban- 
tur,  ut  elicerent  per  sudores  malig- 
nos  vapores. 

/Wis]  Nimirum  domeRticis.  Aci- 
dalius  perperani  repoucre  conatur, 
ab  ullius.  Vossius. 

Agnoscaf]  Yet.  \ib.  agnoxcet :  quod 
probum  puto.  Boeder. 

Cenavit  sedens]  An  ut  circa  rem 
mititarem  videri  voluit  vir  antiquis 
moribus,  similiter  hie  i  prisci  enim 
ad  cenam  sedebant.  Isidorus  1.  xx. 
'  Sedes  dictae  sunt,  quod  apud  ve- 
teres  Romanos  non  erat  usus  accum- 
bcndi,  unde  et  consedere  dicebantur. 
Postea,   ut   Varro  ait  de  vita  pop. 


Rom.,viri  discumbere  cceperunt,  mu^ 
lieres  sedere.'  An  imitati  Heroes, 
qui  seflebant,  auctore  Athenaeo,  1.  r. 
KaBi^ovrai  iv  rots  avvSeiiryoii  oi  T^puifS^ 
ov  KaraKiKKtinai,  tovto  Sh  kuI  irap' 
'AKe^dvdptp  t(JJ  /SocrtAer  iviore  ^v,  its 
(prierl  Awupis.  Schegkiug.  De  modO 
accunibendi  vide  Mercurialem  de 
Gymnast.  Ciacconium  de  Triclinio, 
et  Sallustiuni  nostrum  p.  45G.  et  457. 

Rari.ssima^    Vulgo,  amarissima. 

Plurima  dissimulantis]  Scio  qui  raa- 
vult,  plurima  dissimulans,  aliqua  inhi- 
bens.  De  quo  ego  (juid  sentiam  lec- 
tori non  promo.  Judicet  quisque 
ipse  secum.  Acidal.  Plurima  dissi- 
mulantisl  Suspecta  nonnullis  con- 
structio,  at  milii  oppido  elegans  ;  ut 
resolvatur,  egisse  medii  personam,  pie* 
raque  dissimulantis,  norinulla  vero  pu» 
nietUis.  Gruter. 

Sed  insequenti}  Scribo,  Lipsio  auc- 
tore, et  ins. 

Alterum  deditum]  In  veteri  est  cap* 
turn  alterum  a  se  deditum.  Suspicor 
fuisse,  captum  alterum,  alterum  a  se 
deditum.  Nam  Bato  sponte  venisse 
ad  Tiberium  videtur,  et  se  dedidisse. 
Vide  Dionem  lv.  sub  finem.  Lipsius. 
AUerutn  deditum]  Legendum  a  56  de- 
ditum. Quomodo  erat  in  Ms.  nisi 
quod  alterum  non  geminaretur.  Quod 
probat  Dio  1.  i.v.  ubi  scribit,  Pinne- 
tem,  a  Batone  proditum,  in  Romano- 
rum  raanus  pervenisse :  libro  item 
sequenti  narrat,  ut  Bato  sese  dedide- 
rit.  Sane  emendationem  banc,  quam 
Rhenano  debere  nos  profitemur,  alii, 
malignc  nomine  ejus  suppresso,  sibi 
vindicaruut.   Vossius. 

A  CcBsaribus  M.  Lepidus  prafectus 
est]  OmDino,  a  Casuribus.  Sic  supra, 
Legati  quos  ad  Ccesares  mittebat.  Nam 
et  Tiberius  jam  in  hoc  nomen  vene- 
rat,  adoptatiis  ab  Augusto  et  imperii 
censors.  Sed  cur  Lepidus  hie  '  no- 
minis  '  (sive  nomini)  '  ac  fortuuee  eo. 
rum  proxinius?'  Puto,  quia  a  Sulla 
et  Pompeio  genus  ducebat,  qui  ipsi 
quasi  Principes  in  re  Romana.    Ta- 


400 


NOTiE   VARIORUM    IN    PATKRCULI 


citns  docet  Annal.  iii.  de  Lcpida: 
*  Ciii  super  /Einiliorniii  deciis,'  inqiiit, 
'  L.  SiiUa  ac  Cn.  Pompeiiis  proavi 
erant,  defeiidente  ream  Maniu  Lepi- 
do  fratre.'  Et  vide  ne  hie  sit  iste 
ipse  Maniui,  alque  ita  prienomen  in 
Velicio  mutai)duni.  Lipsius.  A  Cce- 
saribus  M.  Lepidus]  In  Ms.  fiiit,  Ccesa- 
rem  Lepidus  pra-feclus  est.  Forte  le- 
gendum,  Ccesari  M.  Lepidus  pra-feclus 
est.  Li|)sius  emcndanduin  putabat, 
Man.  Lepidus.  Ut  iiic  idem  sit, ciijus 
III.  Annal.  meminit  Tacitus.  Quod 
veruin  esse  nou  arbitror.  Sane 
'  Marcum  Lcpiduni'  nouiinat  Ininc 
etiam  Dio  1.  i.vi.  Vossius.  A  Casari- 
hus  M.  Lepidus  prafedus  est]  Ita  qui- 
deni  nonnullis  placuit,  propter  vocem 
eoruiii,  quae  in  libris  niox  scquens  ad 
Cx'sares  referenda  videbatur :  sed 
cum  fuerit,  cujus  onmibus  copiis  Cof- 
sarem  Lepidus  prce/ectus  est ;  niliil  du- 
bito  totuni  locum  ita  legenduui :  cu- 
jus omnibus  copiis  a  Casare  M.  Lepidus 
prafectus  est,  vir  nominis  ac  fortuna: 
suorum  proximus:  cum  prjbsertim  se- 
quatur  tantorum  nominum,  quibus  Le- 
pidus ortus  est,  ni(!ntio.  lioeclerus. 
Ccpsaribus]  Vulgo,  Casarem,  JJurrc- 
riu8  a  Casare. 

Eorum]  Niliil  est  quo  eorum  refe- 
ras.  Lege  itacjue  suorum.  Hoc  est, 
i^miliorum,  e  qua  gentc  erat  Lepi- 
dus. Hoc  etiam  alii  monuerc.  Vos- 
sius. 

Cap.  115.  Velleiano]  Ita  potius 
legtrim,  quam  cum  Nicolao  Loens. 
Epipliyllid.  vii.  G.  Allifano:  erat  in 
V.  ex.  uUi  fiaco.  Boeder. 

Jlonorum]  Velim  donorum.  Mox 
de  eodem  fratre  et  se  :  '  Quern  '  (Iri- 
nmphum;  '  milii  fratrique  meo  inter 
priecipuos  praecipuisque  donis  ador- 
natos  viros  comitari  conligit.'  No- 
tus  mos  triumpliorum,  in  quibus  co- 
ronsE,  torques,  falerac,  bcllo  mcritis 
dari  tolebant.  Si  tamen  honores 
tenes,  capcre  possis  Triumphales. 
Lipnus. 

Qua:  ki  propriis  gessisset  auspiciia, 


Sj-c]  Quanquam  exemplar  vetus  sic 
habeat,  tamen  non  dubito  quin,  si 
rccte  legas,  sic  legendnm  sit ;  quasi 
propriis,  Spc.  Burrer.  Quee  si  propriis 
gessisset  auspiciis,  ^c]  Rectc,  non  pro- 
priis  auspiciis.  Auspicia  enim  primi- 
tus  tamquam  imperatori  sibi  reser- 
vabat  Augustus.  Hinc  Suetonius  in 
relatione  devictarum  Augusto  impe- 
lante  nationum,  ait ;  '  Doniuit  par- 
tim  ductu,  partim  auspiciis  suis.' 
Ideoquc  et  triumpluis  negatus,  qui  in 
libera  Republ.  alienis  auspiciis  vic- 
tori  decretus,  concessa  tionoris  ergo 
duntaxat  ornamenta  triumplialia  post- 
modum.  Dio  libro  quiuquagesimo 
quarto:  *  Ob  liajc  supplicatio  Agrip- 
pae  nomine  fuit,  neque  tamen  is  tri- 
umphum,  etsi  decretum  sibi,  egit : 
sicut  ncquc  initio  quidquain  de  bis 
rebus  gestis  ad  Senatuni  perscripsit. 
Cujus  exemplum  pro  lege  quadani 
acce{)tum  posteriores  imitati,  ne  ipsi 
quidem  scnatum  per  litteras  de  re 
gesta  certiorem  fecerant,  ut  neque 
triumpbum  diixerunt :  ideoque,  ut 
ego  ccnseo,  nulli  etiam  alii,  qui  ejus 
similis  esstl,  triumphus  deinde  con- 
cessus  cbt,  sed  solis  triuni|)halibus  ho- 
noribus  sunt  ornati.'  Primum  aucto* 
rem  hujus  moris  liic  laudat  Agrippam, 
discedente  Suetonio  cap.  9.  qui  de 
Tiberio,  '  Curru,'  ait, '  ingressus  QSt 
primus,  ut  quidam  putant,  triumpha- 
libus  oruamentis  honoratus,  novo,  nee 
antea  cuiquam  tributo  genere  hono- 
ris.' Insignia  fuerant,  corona,  pate- 
ra aurea,  sella  curulis,  sci|)io  ebur- 
neus,  tunica  palmata,  toga  picta,  lan- 
rea,  quibus  doctissimus  et  de  anti- 
quis  Uteris  unice  promeritus  Onn- 
phrius,  adpellationem  imperatoris 
adjicit  falso.  Refutafur  a  Tacito  1. 
III.  qui  Augiistuin  id  honoris  (juibus- 
dain,  non  omnibus,  et  Tiberium  Blae- 
so  postrcmum  contulissc  prodit ;  et 
a  Noslro,  infra  De  Blaeso  :  '  Qui  post 
paucos  annos  procos.  in  Africa  orna- 
menta triumplialia  cum'  (vides  dis- 
cernere  adpcilationein  Imper.  ab  or- 


HI«TORIiE   ROMANCE   LIB.   11.   116. 


461 


namcntiit,  tamqiiam  augiistins  quid) 
'  appcllatione  Impcratoria  meruit.' 
Schegkius. 

Donatus']  Deest  donatits,  ant  simile 
quid,  inter  vocem  \iltimani  et  penul- 
titnam.  Rlienamis. 

Quippe  Daorisi]  Vnljjo,  Quippe  fe- 
rttsia  cede  siciales  Dalmata,  situ  locorum 
ac  montium,  Sfc.  Legcndum  reor, 
quippe  perfidia  exitiales Dalmata.  Idem. 
Quippe  Daorisi]  Ita  emendarunt,  cum 
in  Ms.  esset,  Periisia  cede  sitiates 
Dilmatce.  Ego  ob  vicinitatem  litera- 
rum  maiim,  Pirust<e  ac  Desitiatcs. 
Movet  etiam,  quod  populos  hos  situ 
lorornm  ac  montium  pene  inexpug- 
nabiies  dicat  Velleius.  Nam  Pirustae 
siti  sunt  ad  extinia  Dalmatian  juxta 
Scardum  uiontem,  qui  magna  parte 
eos  ambit.  Vide  Livium  lib.  xr.v. 
Straboncm  1.  vii.  Ptolema-Mim,  alios- 
qne.  Claudius  Puteanus  conjiciebat, 
Brevci  et  Desitiates.  Quod  rejicere 
non  ausim.  Nostra  tamen  conjcctura 
nobis  magis  placet.  Fossiiw.  Quippe 
Daorisil  Puteani  conjectura,  Brcuci 
et  Desitiates  Delmatce,  non  Dionis 
modo  auctoritate  sutfulta  est,  sed 
priEsertim  ex  Sueton.  Tib.  9.  firmari 
potest,  ubi  Tiberius  bello  Pannonico 
'  Breucos  etDalmatas'  subegisse  di- 
citur.  Facit  diligeutia  Scriptoris  et 
institutum,  ut  nihil  dubitem,  inde 
corrigendum  Velleium  ;  cum  pra?ser- 
tim  elementorum  ductus  minirae  re- 
pugnet.  Boeder. 

Cap.  116.  Opera  diligentil  Lips. 
diligentiaque, 

Q.  Julius  Postumus]  Vuigo,  Posthu- 
mius.  Q.  Julius  Postumus]  Puto  il- 
ium esse,  quem  Scjanus  post  Drusi 
mortem  ad  toUendos  Germanici  libe- 
ros  delegerat  socium.  Tacitus  Ann. 
1.  IV.  Schegkius.  Q.  Jidius  Postumus'\ 
Falso,  Nam  C.  Vibius  Postumus  in- 
teliigendus;  ut  ostensum  Pighio  in 
Annalibus  Romanis.  Erratne  igitnr 
Velleius?  Neutiquam.  Sane  ex  edi- 
tione  Khenani,  ac  Bunerii  variis  lec- 


tionibns,  ita  huiic  locum  in  Ms.  eX' 
pressimi  fuisse  liquet :  Celebri  etiam 
opera  diligenli  quibus  Jul.  Postumus. 
Lego  igitur,  celebri  ctiatn  opera,  dili- 
gentique,  Vibius  Postutnus.  Qua?  quin 
verissima  lectio  sit,vix  ambigo.  Men- 
tio  hujus  Vibii,  pr.eter  alios,  etiam 
apud  riorum  lib.  iv.  cap.  ultimo :  ubi 
perperam  viri  docti  Tibcriutn  substi- 
tuere  conantur.  Vossius. 

Nam  et  Sejanus]  Suppositum  no- 
men  est,  et  prima  editio  refert.  Nam 
et  etiam  antiquissimi.  In  Sejanum 
certe  hzec  non  conveniunt,qui  eques- 
tri  loco,  provincias  aut  exercitus  non 
rexit.  Tacitus  te  docebit  Annal.  1. 
IV.  ubi  vita  et  facta  viri.  Anne,  Nam 
et  Junius?  Caussa  suspicionis  ex  loco 
Velleii  infra  cap.  125.  ubi  Junium 
Bla'sum  '  in  lUyrico  celeberrima  mi- 
litia '  fuisse  ait,  '  cum  imperio  in 
siimma  pace  et  quiete  coutinuisse.* 
Et  iiiterscrit,  '  ut  praediximus.'  Ubi 
autem  de  Junio  aut  Illyrico  aliquid 
praedictum,  nisi  si  hie?  Adde,  quod 
in  euui  convenit  Africap,  pra^fectura, 
cujus  hie  quoque  nientio.  Turbat  ta- 
men, quod  ait  eum  '  defectum  mate- 
ria adipiscendi  triumphalia  :'  nisi  si 
hoc  adstringis  ad  Germaniam  et  Illy- 
ricuni  tantiim.  Nam  ex  Africa  certe 
ca  retnlit.  Lips.  Nam  et  Sejanus} 
Quid  si  nomine  Junii  Blaesi  inserto, 
reponamus,  Nam  et  Blcesus  etiam, 
vir  aniiquissimi  moris,  Sfc?  Vossius. 

Defect Hs  est]  Privatus,  orbatus. 

Et  A.  Licinius  Nerva  Silianus']  Ita 
etiam  hujus  nonien  in  argenieo  jereo- 
que  denario  perscriptum  iuvenit  Ur- 
sinus.  Li(|uet  igitur  quod  ante  adop- 
tionem  Silius  fuerit  dictus.  Hujus 
vero  filinm  fuisse  arbitror  P.  Silium 
Nervam,  qui  anno  U.  C.  DCCCXVI. 
consulatnui  gessit  cum  C.  Julio  At- 
tico  Vestiuo.  Quod  ex  Fastis  Capi- 
tolinis,  ac  I'acito,  liquet.  Unde 
emeudandus  Phlegou  rernm  mirabi- 
lium  cxxxiii.  ubi  vulgo  perscriptum: 
irjraTfv6vToii)'  iv  "?tl>prf  Aij\ov  AovKtvyiou 


462 


NOT/E    VARIORUM    IN    PATERCULl 


Hfpova  liXavtcwov  koI  MipKov  Oieffrlvou 
'ArrtKov.  Legendnm  autem,  At»Aou 
AtKiwiov  fltpoOa  "StMavov,  koI  Ta(ov 
Oitiniyov  'Attikov.    Vossius. 

Nc  nihil  noti  optima  civi]  Haec  est 
ipsissima  lectio  autographi,  ut  doce- 
mur  a  Burrerio  ;  et,  si  quid  ego  sen- 
tio,  multo  melior  ea  quam  siibstitnit 
Rhenaniis,  exclusa  negativa  non. 
Criticoruin  cohors  lieic  tacet;  at  ego 
pnto  dicere  auctorem,  fatorum  invi- 
dia  intcrcidisse  Licinio  privmia  pacis 
ct  belli,  omnia,  omnia,  (iruter. 

Prcereptus  innnature,  Sfc]  Videtur 
legendnm  v\  antjqna  editionc,  pra- 
ferens  imnmtura,  ct  fiuctu  amplissima 
principis  amiciticc,  consummatiune  evec- 
ta  in  altissimum,  pittemumque  fastigium 
imnsrinis,  Sf-c.  Hujus  autem  Nervae 
extat  argenteus  denarius  cam  in- 
scriplione,  a.  licinius  nerva.  hi. 
viR.  et  aerens  item  ita  inscriptus  ;  \. 

LICINILS    KERVA.    SILIAN.    HI.  VIR.    A. 

A.  A.  P.  F.     Ursin. 

Horum  rirorum']  Vulgo,  quorum. 
Quorum  virorum]  Opinor  legendnm, 
Horum  virorum,  cnm  habcat  exemplar 
vetustnm,  Honorum.  Burrer. 

Mentime]    Acidalius  legit  mentinni. 

Cap.  117.  Tantum  quod']  Tantum 
quod  videtur  positum  pic  Tantum  non  : 
quod  Gra-ti  dicuut  fioyovouxl.  Nisi 
tnntum  non  Velleius  qnoque  scripsit. 
Vrsin.  Tantum  quod]  Ciceroni  quo- 
qiie  ipsi  faniiliare.  Abnndat  quod, 
et  sermoni  in  ornatum  et  vehemen- 
tiam  supervtnit.  Atque  ait  Vel- 
leius :  vix  Pannonicum  Delmaticum- 
que  bellum  Capsar  finierat,  cum  ecce 
?tatim  e  Germania  lunestum  novae 
cladis  nnntium.  Gmitte  ergo  mu- 
tare,  nee  invide  Tullianam  V.lleio 
clcgantiam.  Aciilal.  Tantum  quod] 
Nihil  hie  mntandiim  est.  Glossie 
Philoxrni,  Tantum  quod,  ipriws.  UsU8 
codeni  Snetoiiius  aliqirolics  ;  imo  ct 
Tnllius  ad  Atfirum  1.  xv.  epist.  13. 
Voisitu.  Tantum  quod]  Nil  nnitan- 
dnm.  Assemcrunt  pridcm  eam  lo- 
quendi  rormulam  Viri  docti  ad  Suet. 


Aug.  03.  'Juliani  primum  Mar- 
cello  Octaviae  sororis  suae  filio  tan- 
tum quod  pueritiaui  egresso  nuptum 
dedit.'  Neron.  6.  '  Natns  est  xvni. 
Kal.  Jan.  tantum  quod  exoriente 
sole.'  Cic.  XV.  ad  Attic,  ep.  13. 
'  Haec  cum  scriberem,  tantum  quod 
existimabam  ad  te  orationem  esse 
perlatam.'  Ad  quem  locum  non  de- 
buit  Manutius  adducere  illud  in  Ver- 
rem :  'Tantum  quod  homiuem  non 
nominat ;  caussam  quidem  totam  per- 
scribit.'  Hie  enim  aliam  signitica- 
tionem  atque  avyra^ij/  habent  illae 
particulae,  ut  quivis  videt.  Boeder. 

Vetut  in  hoc  saltern]  Schegkius  di- 
vinat  salutem.  Nisi  mavis  tantum- 
modo.  Velut  in  hoc  saltern]  Profecto, 
vel  vocabulum  saltern,  vel  proximum 
tantummodo,  procreatum  est  in  cubi- 
libus  librariorum.    Gruter. 

Ne  occupato  duce,  &;c.]  Mutilum  est. 
Videtur  fuisse,  ne  occupato  duce  scevi- 
ret.  Sed  caussa  et  persona  moram  exi- 
git.  Lipsius.  Ne  occupato  duce,  ^c] 
Mancum  et  mutilum  locum  inter  om- 
nes  constat.  Ducem  tamen,  non  duce, 
agnoscit  editio  priuceps.  Sensum 
Velleii  hujusmodi  fuisse  arbitror  : 
ne  occupato  duce  in  debellandis  Panno- 
niis,  victores  Germani  its  se  conjunge- 
rent.  Sed  causa,  et  persona,  moram  exi- 
git.  Lipsius  aliter  locum  liunc  sup- 
plebat:  nos  Suetouium  sccuti  sumus  ; 
cujus  haec  verba  in  Tiberio  :  '  Sub  id 
fere  tempus  Quinctilius  Varus,  cum 
tribus  legionibus  in  Germania  pe- 
riit :  neniine  diibitanlc,  quin  victores 
Germani  juncturi  se  Pannoniis  fue- 
rint,  nisi  debellatnm  prius  lUyricura 
essct.'  Vossius.  Nc  occupato  duce,  Sfc] 
Hoc  loco  primum  aniuiadvertit  Gru- 
terus,  saltern  tantummodo  superfine 
dici,  alterumque  irrepsisse  praeter 
Auctoris  mentem  :  deinde,  lacunani 
alii  alitor  explent ;  Lipsius  ita  :  ne 
ocaipalo  duce  saviret.  Sed  caussa  ct 
persona  moram  exigit.  Non  firmave- 
rim  ita  scripsisse  Velleinm  (nam  quis 
ipsa  verba  repouatr)  sod  ita  sensisse 


HISTORIyE   ROMANCE    LIB.    II.   118. 


463 


nnllus  diibito.  Srilicet  id  vdlnit  di- 
cere :  In  tanta  raluinitatc  llliid  ta- 
men  pro  bcnericio  fortunae  agnoscen- 
diiiu,  qiind  lia'c  cladcs  non  accidorit 
occupato  distii<'to(|ue  alibi  diiceTi- 
berio  :  fiitiiinin  eniiii  fiiisse  iit  lio.stis 
Uteretiir  victoria  ainiaqne  latins  pio- 
ferret,  nisi  statiin  obviam  ituiii  foret. 
Operae  pretiniu  aiiteiii  esse,  iit  et 
Vari  iiigeniuni,  mores,  consilia,  et 
clades  ipsa,  smnniatini  qiiidem,  sed 
tamen  ciini  qiiadam  mora,  in  lioc 
transcursii,  meinorentnr.    Boecler, 

Et  causii]  Petriis  Delbenins  legen- 
duni  putat,  sed  caussa  persona:  morum 
exigit.  Ait  enim,  indulsisse  in  lioc 
fortunam  Ronianis,  quod  boc  bellum 
non  accidit  occupato  diice,  sc.  CaG- 
sare,  queni  proximo  tiixit  imposuisse 
ultimani  manum  Dalmatico  bello. 
Deinde,  quia  de  Varo  nientioiieni  fe- 
cerat,  ait,  caiissam  person*  iriorani 
exigere,  ideoque  digreditur  in  Vari 
moribus  describendis  more  sno.  Ma- 
nut.  Et  causa]  Ablativo  casu.  Sic 
distinxi,  suasii  nianuscripti  codicis, 
aut  editiunis  Riienani:  non  qtiud  sa- 
tisfaciat,  sed  ut  exoriatur  sententia 
tolerabilis;  ut  velit  auctor,  bene  ce- 
cidisse,  quod  non  fiierit  Tibeiius  oc- 
cupatus  tunc  temporis  alio  alicjuo 
bello,  cum  Varus  pcriret  cum  suis  : 
quo  vacare  statim  posset  et  ultioni  et 
<iecoro  populi  Romani ;  quas  perse- 
quitiir  capite  120.     Gruter, 

Varus  QuinctUius']  Illud  notare  lu- 
bet,  qnantus  error  commissus  sit  in 
pra^ficiendo  Germania?  tali  viro,  qui 
iiec  virtute  miiitari  bellicosae  genti 
metuendus,  et  snperbia,  crudelitate, 
avaritia,  libertati  bominum  gcnero- 
soruni  intolerandus  esset.  Crebra 
et  singnlaris  ea  magnorum  iraperio- 
rum  int'elicitas  est,  quod  in  adminis- 
trationem  locorum  gentiumque  cor- 
datiorum  obrepunt  Lollii  et  Vari, 
quorum  vecordia  rebellioni  et  rebus 
novis  caussam  prabet.  Quaiu  requi- 
lenti  alicui  vere  responderi  posset, 
quod  Bato  ille  bis  Tiberio  respoudit 


ajjud  Dionem  Lv.  et  LVi.  'T/xels  tou- 
Tuv  atrial  io'rf'  iirl  yiip  ras  a.yf\ai  vixuv 
<pv\aKas,  oh  Kvvai,  oi/Se  vufXias,  aA.Acl 
\vKovs  irefxrreTf  :  Vos  U(n)iani  caussam 
rebetlandi  ea  iircebuislis,  <iuod  ad  custo- 
diendos  grebes  cestrus  non  canes,  non 
pastures,  sed  lupus  m)ttitis.  Boecler, 

ill  corpure  el  animo]  Unrrerius  legit 
et  corpore  el  anima  :  vel,  ut  curpore,  ita 
aniiiio  iinmobilior.  Acidal.  Ut  corpore 
et  aniino]  Potest  aliqnis  sensns  exis- 
tere  ex  bis  verbis  ;  sed  inilii  sus|)ectus 
est  locus,  nee  satist'acit  emendatio 
aliorum,  et  corpore  et  animo:  vel,  ut 
corpore,  ita  aniino.  lioecler. 

Pro  tribunali]  Diias  istas  voces  con- 
jungtndas  existimat  Lipsius,  ut  fue- 
rit  pro  tribunali  ord. 

Cap.  118.  At  illi,  ^c.  in summaferilate 
verautissimi]  C'eterum  cladem  Varia- 
nam  ejusque  caussas  nemo  accuratius 
descripsit  Velleio  ac  Dione  lib.  Lvi, 
Adde  Flor.  iv.  12.  3.  et  seq.  Tac.  A. 
1.61.  et  de  niorib.  Germ,  xxxvii.7.  in 
magnificentissimo  illo  Germanae  vir- 
tutis  elogio.  Strabo  vii.  non  longe  a 
principio.  Sueton.  Aug.  23.  Cluver. 
Germ,  antiq.  in.  19.  ubi  praesertim 
de  loco  cladis  multa.   Boeclerus. 

Vix  credebut]  Facito,  credat.    Lips. 

Natuinque  mendacio  genus]  Hoc  qui- 
deni  aperte  falsum  est :  sed  intole- 
rantes  sjevitiai  ac  tyrannidis,  anian- 
tesqiie  libertatis  I'nisse  adversum  prec- 
dones  gentium,  id  ionge  est  verissi- 
luum.    Boeclerus. 

Provocantes]  Vulgo,  procaces. 

Injuria]   Lipsius,  injuriis. 

Mitescerel]  Scriptum  exemplar,  ttim- 
tesceret.   Burrer. 

Ut  se  pralorem  urbanum,&j-c.]  Florus 
lib.  IV.  c.  ultimo:  '  Aiisns  itie  agere 
convcntum,et  in  castris  se  diiexerat, 
quasi  violcntiam  Barbaroruni,  et  lic- 
toris  virgis,  et  prif  corns  voce,  posset 
iuliiberej^'  Ita  ex  onmibus  .Mss.  et 
principe  editione  legendnni.  Sensiis 
est,  ita  direxisse  Varum  actiones 
suas,  quasi  callidissimi  hostes  jure 
possent  mulceri.  Perperam  bacteaus 


464 


NOT^   VARIORUM    IN    PATRRCULI 


oinues  eruditi  e  conjcctuia  edidcre 
jus  dicebatf  pro  se  ilirexerat.  Vos- 
siiis. 

Ultra  barbavum]  Lipsiiis  piEcposUa 
vocula  legit  ct  vllra  barb. 

Arminius]  Veniin  GcrmaniiR  dec\is, 
Tacitus  Annal.lib.  ii. '  Arminius  abs- 
cedcutibiis  Ronianis,  et  pnlso  Maro- 
boduo,  regmim  adfcctans,  libertatem 
popiilarjiiiii  adversam  liabuif,  pctitiis- 
qiie  arniis  cum  varia  t'ortiina  certaret, 
dolo  propinquonim  crcidit,  liberator 
Laud  dnbic  Germania^,  et  <|iii  iion 
prir.iordia  popnli  Romani,  siciit  alii 
reges  diicosve,  sed  florentissimuin 
iiuperium  laccssierit :  pritliis  ambi- 
guus,  bello  noil  victus;  scptcni  et  tri- 
ginta  aiinos  vitfc  '  (ergo  patravit  lioc 
anno  atatis  vigesimo  sexto)  '  duode- 
cim  potentia;  explevit :  canitnrquo 
adiiiic  barbaras  apud  gentes,  Gra;co- 
rtiiu  annalibus  ignotus,  qui  sua  tau- 
timi  mirautur:  Komanis  liaut  perinde 
Celebris,  dum  Vetera  extoUiinu.e,  re- 
centinm  iiicuriosi.'  Schcf-kius.  Armi- 
vius]  Refert  Ilcrmnii  Germanorum. 

Sigimeri]  Videtur  lioc  iiomen  de- 
diici  a  sige  sive  sege,  quod  veteribus 
Gerniauis  virtoriam  dcnotat,  el  nter, 
quod  cquum  si^'nificat ;  undect  equam 
cen  merry  adiiuc  appellamus.  A  priore 
voce  scge  et  sige  midta  nomina  Ger- 
manica  originem  accepere.  Ita  Sege- 
bertiis,  Segcfridus,  Segemundus,  Se- 
gericus,  Scgestes,  Sigovesus  inde 
appellantur.  A  mcr,  sive  mar,  Mar- 
comerus,  INIaroboduus,  Marcscballus, 
id  est,  pratfectus  Eqnitnm,  Virdonia- 
rus.  Occurrit  quoqne  Marauh  voca- 
bulnrn  j)ro  equo  in  Icgibus  Aleinani^o- 
rnm  tit.  70.  et  71.    Tliysiiis. 

El  jam  cicilnliii]  Scribe  cum  Lipsio, 
etiam  civ. 

Seminem  cclcriuH  opprimi^  F.ximia 
super  lioc  aiguiuenio  loca,  atquc  cum 
grandibus  cxc  mi)liH  cnnjuiicta  notavit 
Lipsius  I'olil.  V.  10.  2'.i.  et  .•^eqq.  ubi 
etiam  lia^c  Nostri  Auciuris  scntentia. 
IJoeclerus. 

iSegesten]  Scgestes,  ut  ante  mcmo- 


ravimus,  a  sege,  sive  victoria  oomen 
accepit. 

Sid  praralebant  jam  fatal  Negat 
editio  vetus.  Hajc  germana  ilia  est : 
iniliciitnr:  posfulahat  etiam  fata.  An 
tale  aliq>\id  fuit?  iudicatur,  qui  vinciri 
postidabat  etiam.  Nam  apud  Taciturn 
Segrstes  ipse  ita  narrat :  *  Dilatus 
segnitia  ducis,  ut  me  et  Arminium  et 
conscios  vinciret  flagitavi.'  An  po- 
tius  sic  ?  judicatur.  Obstabant  sed  jam 
fata.  Nam  bite  talia  saspe  perp  lit- 
teram  scribebant  aut  sculpebant  (la- 
pides  docent)  Opstare,  Opsides,  Op- 
sitae :  atque  hinc  librarii  error.  Lips. 
Sed  prtevalcbant  jam  fata'\  Lcgebatur  : 
jwslulabal  etiam  fata  consiliis,  omnem- 
que  animi  ejus  aciem  prastruxerat.  Un- 
do legerim,  pravalebat ,  sed  jamfalum 
consiliis,  omnemque  animi  ejus  aciem 
prceslruxerat.  Quanquam  illo  positu 
particnla  sed,  etiam  a  Lipsio  ita  collo- 
cata  in  emend,  bujus  loci,  non  satis 
placet.    Boeder. 

Prcestinxerarit]  Sic  recte  hoc  scri- 
bitur,  a  pra>stinguo.  VA  male  idem 
verbi  alii  alitcr  legunt  Plauti  milite  : 
'  Oculorum  praestinguat  aciem  in  acie 
lio.stibus,'  Adfoquc  Ciceronis  Pbi- 
lipp.  12.  '  Pra'stinxerat  aciem  animi 
D.  Bruti  salus.'  Sed  bujus  quidem 
pluriniis  locis  idem  error  :  etiam  Au- 
Ronii  aliquantis,  in  cujus  de  nobilibus 
Urbibus  primo  carmine  exploratissi- 
mum  est  miiii  aliter  scribi  non  debere, 
quani:  '  Fuit  hapc,  subit  ista  :  novis- 
que  Excellens  nieritis  veterem  prae- 
stinguit  honoreni.'  Et  quoque  Pau- 
liiii  longa  ilia  epist.  ad  Auson.  innu- 
mcrisque  omnium  ferme  scriptorum 
locis;  quae  cuivis  ubivis  dc  sciitentiae 
ratione  corrigcre  facillimum.  Acidal. 
I'ra'slinxeranl]  Dubito  tamen,annon 
prastruxerant,  quod  idem  est  ac  ob- 
struxeranl,  srriptum  fuerit  Velleio. 
QiKimodo  Julius  telMis;  '  Perituris 
oculos  obbtruit  fortuna.'  Sic  legen- 
dum,  non  oculis.  Sane  vix  est,  ut  ali- 
tcr existimem.    Vossius. 

Qui  forttmam]   In  autograplio  pro 


HISTORIC    ROMANCE    LIB.    II.   119. 


465 


est,  eiat  Deus.  Rectissime.  Pro  qui 
tamen  reponendum  cut.  Non  enim 
asseiitio  Ursiiio  Lipsioque,  qui  vo- 
cem  earn  induce  ntlain  censebaut. 
Vossius. 

Mutaturus  est]  Non  debuit  oinitti 
Deus;  quae  vox  in  Msc.  pro  est  com- 
parebat.  Sed  et  verbuni  substanti- 
vnm  rescribendum  videtur.  Optimo 
euim  sensu  legeris :  ut  plerumque,  qui 
fortunam  mutaturus  est  Deus,  consilia 
corrumpat.    Boeder. 

Consilia  corrumpat]  Supra  quoque 
in  earn  sententiani  eleganter,  iisdem 
ferme  verbis,  sed  brevius  :  '  Sed  pro- 
fecto  ineluctabilis  fatorum  vis,  cujus- 
cumque  fortunam  mutare  constituit, 
consilia  corrunipif.'    Acidal. 

Negat  itaque  se  credere]  Alias  sic 
Icgcndtnn  videtur :  Negat  itaque  se 
credere  (ut  subaudiatur /o»<una?)  spem- 
que  in  se  benevolentia  et  merito  astimare 
prnfitetur.  Vel  sic  :  spemque  se  bene- 
volentia ex  merito  (estimare  projitetur, 
Burrerius. 

Spemque  in  se,  ^c]  Forte  sic  legen- 
duni,  spemque  de  Germanorum  in  se 
benevolentia.    Rhenan. 

Cap.  119.  Post  Crassi]  Exemplar 
vetiistum  aperte  habet  Cassi.  Burrer. 

Nunc  summa  deflenda  est]  De  clade 
a.  d.  4.  Non.  Quinctileis  vide  Sue- 
ton.  Tacit.  I.  et  ii.  Gerrnanias,  Dio- 
iiem,  Strabonem  lib.  vii.  Floruni  lib. 
IV.  Oros.  lib.  vi.  Est  et  eximius 
locus  apud  Senecam  Epist.  46.  '  Va- 
riana  clades  qnam  multos  splendidis- 
sime  natos,  Senatorium  per  militiam 
auspicantes  gradum,  fortuna  depres- 
sit !  aliuni  ex  iis  pastoremj'ulium  ca- 
nis,  alium  casae  custodew  fecit.'  Scio 
hie  libros  omneis  (excipio  editionem 
nondum  visam  mibi)  vulgatos  vulgare 
Mariana  clade.  Veruni  nostram  scrip- 
tnram  prodit  nianuscriptus  codex,  qui 
publice  in  Bibiiotheca  Bibraci,  op- 
pidi  Imperialis  liberi  adservatnr;  cu- 
jus  copiam  mibi  jam  niiper  fecit  lec- 
tissimus  et  has  litteras  doctus  juvenis, 
Matthaens  Klock  Bibracaiius.  Schei^k. 


[Non  opus  est  cum  Acidalio  cnien- 
dare,  dicenda  est.  Narrando  euim 
cladem  siniul  deflet.]  Nunc  summa 
deflenda  est]  Sunt  qui  se  doceri  velint, 
quid  heic  faciat  deflendi  verbum.  In- 
terim tamen,  substituunt  alias  voces, 
minus  aptas:  namqueauctor  idem  fere 
vult  quod  supra  capite  67.  *  Hnjus 
totius  temporis  fortunam  ne  deflere 
quidem  quisquam  satis  digne  potiit : 
adeo  nemo  exprimere  verbis  potest.' 
Et  vero  nonne  din  diuque  banc 
cladem  deflevit  Augustus?  de  quo 
refert  Suetonius  cap.  23.  '  Adeo 
namque  consternatum  ferunt,  ut  per 
continues  menses  barba  capiiloque 
submisso,  caput  interdum  foribus  illi- 
deret,  vociferans,  Quintili  Vare,  red- 
de  legiones  :  diemque  cladis  quotan- 
nis  moestum  habuerit  ac  liigubreni.' 
Gruter, 

Cum  ne  pugnandi  quidem  egregie]  Ex 
Burrerii  v.  Lect.  constat,  ita  fuisse  in 
exemplari:  cum  ne  pugnandi  quidem 
egrediem  aut  occasionis  in  quantum  ro- 
luerant  data  essel  immunis.  Unde  Vos- 
sius ita  emendat :  cum  ne  pugnandi 
quidem  egrediendive,  occasio  iis  data 
esset  immunis.  Non  displicet :  sed 
quod  cum  Grutero  dclet  ilia,  in 
quantum  voluerant,  non  approbaverim. 
Neque  enim  statini  licet  recidere, 
quae  sententiae  nostrae  obstare  viden- 
tur,  et  scripsisse  ita  Velleium,  ex  eo 
maxime  fit  verisimile  quod  mox  se- 
quitur :  '  Castigatos  esse  quosdam 
gravi  poena,  quia  Romanis  et  armis  et 
animis  iisi  fuissent.'  Q.  d.  voluisse 
quidem  Romanos  milites  suara  neces- 
situdinem  fortiter  ferre,  acriterque 
pugnando  dare  operam  ne  ignavi  aut 
penitus  inuiti  perirent :  sed  coerci- 
tarn  esse  generosaiu  voluntateni  scg- 
nitie  et  imperio  ducis,  &c.   Boeder. 

Occasio]  Vulgo,  occasionis:  Occasio- 
nis] Deest  hie  vel  putestas,  vel  simile, 
ante  immunis.    Rhenan. 

Miseris]  Vulgo,  sine  sensu,  immunis, 
pro  quo  Burrerius,  ex  vestigiis  veteris 
libri,  inimicis  legendum  censet. 


Delph.  et  I'ar,  Clas, 


Fat  ere. 


2  G 


466 


NOT^E    VARIURliiM    IN    I'ATERCLLI 


Quilt  liomanis']  Siispicor  Icgendniti, 
qui  u  Romiinix  ct  armis  et  nniinis  visi 
/uissent :  lit  hie  verbuin  aliquod  deesse 
vidcatur.    Buncr. 

Quern  ita  semper]  Quid  ais,  Vellei? 
Longe  aliter  Tacitus  aliique  de  Ger- 
inanis  loquuntur.    Boeder. 

Qnippe  pnterni]  De  patrc  Sex. 
Qiiinctilii  liabes  supra  in  belio  Pliiiip- 
pcnsi  lib.  ii.  71.  '  Varus  Quinctiiius 
cum  se  insignibus  lionorum  velavisset, 
libcrti  nianii  intert'ectus  est.'  De  avo, 
lion  tarn  obviuni.  Reperio  tanien 
apnd  Capsareni  i.  Civil.  'Sex.  Qiiinc- 
tiliiim  Varum  Quaestorcni  L.  Domitii' 
fuisse  Corfinii  ;  ut  probabile  sit  eum 
sic  periisse  in  Pbarsalia,  aut  in  Africa. 
Lipsius. 

L.  Eggius]  Alii,  Egilius.  Ego  Eg- 
gius  retineo,  quod  banc  familiani  ex 
inscriptione  antiqui  lapidis  notani 
babcam.  Ciijus  excniphim  scqiiitur. 
'  In  Opido  p.  German!,  ad  Catbcdra- 
1cm  Ecrlcsiam.' 

HERCUM 

SANCTO.   SACR 

D.    POMPONIUS.    NOE 

TUS.    VOTLM.    SOL 
AMICOS.    ACC.    BENE 


M.    EOGIO.    MAULLLO.    ET 
L.  D.  1).  D.  K.  lUL. 

Mitnul.  L.  Eggius']  Sic  editio  primi- 
gcnia.  Malucrunt  alii  Egilius.  Atqni 
Eggia  gens  satis  nota  ex  inscriptioni- 
biis  aniiquis;  ut  inoniiit  quoquc  Al- 
<liis.  Ac  idem  nomen  etiani  occurrit 
in  notisScnccffi,  et  Tyronis;  nisi  quod 
ibi  ICnitis,  pro  Eggius,  legatur.    Voss. 

Sii]i]ilicio  quam  prwlio]  De  Catiiina 
supra  :  '  Spii  itum  (lucni  supplicio  de- 
bnit,  prdlio  reddidit.'    Acidul. 

Villa  Sumimiwi]  Cum  in  nianuscrip- 
fo    Velicii    roilice    scriptum    fuissct, 

Valnumoniua,  ex  eo  alii  feccrunt  Va- 
lumnius ;  alii,  (|uud  ea  faniilin  iiou  rc- 
pcriretnr  inter  Ronianas,  emcndaiunt 

]'olumini}t3.  Sed  utninque  inendosiim 
est ;  scribendumque  Vtiln  Numonius, 
rognoniine  Vda,  pcsito  ante  nomen 


Nvmonius.  Nam  sa^pc  solet  Velleius 
cognoniina  preeponere  nominibus,  ut 
cum  dicit,  '  Mancinus  Hostilius, 
Carbo  Papirius,  Lepidus  /Emilias,' 
et  cetera  id  genus.  Hujus  antem 
Vala;  extat  denarius  argenteus  cum 
inscriptione  c.  numonids.  vaala. 
De  quo  cognoniine  abunde  scripsimus 
in  libro  de  familiis  Romanis.  Puta- 
mus  autem  eum  esse,  ad  quern  Hora- 
tins  scripsit  epistolani  15.  lib.  i.  cujus 
initium  est :  '  Quae  sit  hiems  Velia>, 
quod  cecluni,  Vala,  Salerni.'  Nam  in 
libris  manuscriptis,  qui  sunt  apnd  me, 
epistola  inscribitur,  ad  numonium 
valam.  Denarium  vero,  cujus  supra 
meminimus,  Trajanus  Imp.  ut  multos 
alios  restituit,  ut  apparet  ex  titulo 
qui  ei  adjectus  est :    imp.  cms.  trai- 

AN.  AVG.  GER.  DAC.  PP.  REST,  nam  fC- 

liqua,  qua;  signata  in  eo  sunt,  repra;- 
sentant  ea  plane,  quas  ab  ipso  Numo- 
nio,  vel  ab  aliquo  ejus  tainiliae,  in  an- 
tiquiore  denario  cusa  sunt.  Ursinus. 
At  Volumniusi  liurrerianum  boc  com- 
mentum  "est.  Rhenanus  ex  Ms.  edi- 
dit  Valnumonius.  Unde  Ursinus  le- 
gend urn  piitabat,  Vala  Numonius. 
Addit,  se  liunc  eundeni  putare,  ad 
quein  hodiequc  Horatii  epistola  extat 
lib.  I.  ep.  15.  quam  in  Mss.  scribi 
tcstatur,  Ad  C.  ?Jumo7num  Valain. 
Ubi  dubito  tamen,  an  non  potius,  Ad 
Cn.  Umonium  Valam,  et  in  Velleio, 
Vala  Umonius,  sit  rcscribendum.  Nam 
Hubertus  Golzius  (ut  ad  praedictani 
Horatii  epistolani  nionet  Cruquius) 
ex  numisniatc  Laurcdani  expressit : 
CN.  vMONivs  VAALA.  Etcuim  punc- 
tuni  niiiuitissimum  inter  cn.  et  vmo- 
Nivs  esse  dixit,  quod  ab  aiiis  minus 
foret  animadversuui.    Vossius. 

Pctere  ingrcssus  est]  Suspicabar  ali- 
quando,  iihid  petere  miitandum  in 
temcre.  .Sed  cum  auctores  ceteri  si- 
Icant  istud  factum,  malo  et  ego  ta- 
crrc,  <|uam  proilcre  inscitiam  meam. 
(Jrvter. 

Tamen]  Vulgo,  sed  male,  tandem. 

Cap.   120.    Cimbricam]    Cinibri  et 


HISTORI/E    ROMANCE    LIB.    II.    120. 


407 


Teiitoncs,  ciini  iiisignem  Iconianis 
calamitatem  inflixissent,  postca  a 
Mario  doiniti  sunt. 

UUro]  Illud  ultro  ex  Ficinslieniiana 
enientlationc,  cum  Icgeretur  ultra, 
prapplacuit.  Boeder.  Vtlro]  Assentio 
eiuditissinio  Jo.  Freinslipiiiio,  qui  ad 
Floruin  ultro  hie  legend uni  cense  t. 
Vossius. 

Arminio  territo]  In  vet.  Anna  inter- 
fecti  quern.  Stabilis  nianet  nostra  olini 
emendatio  :  Artna  infert,  qiice  arctiisse. 
Rhenuu),  iuquit,  transgreditur,  et 
ultro  petit  in  suis  sedibus  Arniiniuni, 
quern  arcuisse  a  nostris  abunde  satis 
liabebat  Augustus  et  cives.  Lipsius. 
Arminio terriiol  Ego  minoii  niutatione, 
et,  nisi  aniini  fallar,  verius  conjeci : 
Arma  infert  hosti,  quein  arcuisse,  Sfc. 
lino  vix  dubito,  quin  bac  gerniana 
auctoris  noslri  sit  lectio.  Simile  au- 
tcm  niendtim  irrepsit  apud  Papinium 
Statium  lib.  i.  Thebaid.  '  Tecto  coe- 
luni  proliibere  quis  iste  Arguit  ?' 
Nibil  enini  certius,  quaui  rescribi  de- 
bere,  Arcuit.    Vossius. 

Voluerit]  Imo,  vnluerit:  id  est,  quan- 
tum in  ipso  fuit,  opibus  scilicet,  pe- 
cniiiaqne  quam  repperit  in  se  trans- 
lata.  Lipsius.  Voluerit^  Viris  doctri- 
nae  eminentissimae  snspectnm  heic 
voluerit,  et  mutatum  eunt  in  valuerit. 
Verum  sic  supra  locutura,  modo  po- 
sui :  et  mirum  est,  nisi  et  hoc  loco 
triga  ilia  verborura  adscititia.  Gnt- 
terus. 

Prafecii  castroruiri]  [Vide  supra 
p.  457.]  Cuique  autem  legioni  suns 
castrornm  priefectus  fuit,  si  tamen 
tenderet  seorsum.  Colligo  ex  Tacito 
lib.  XIV.  '  Pcenius  Posthumus,  Pree- 
fectus  castrorum  secundae  legionis  ;' 
et  hie  Velleio  nostro.  Supra  Tribu- 
lies  milituni  collocare  eos  visus  Tacit. 
Histor.  secundo  in  pompa  Vitelliana. 
*  Ante  aquilam  Praefecti  castrorum, 
Tribunique,  et  primi  Centurionum 
Candida  vesie.'  Vir  egregius,  cnjus 
menioriam,  anio,  colo,  in  Semestribus 
suis  censuit  luuic  eundeni  esse  cum 


Praptorii  Pra'tecto  :  et  Vcspasiani 
avum  etiam  auget  liac  dignitate,  qno- 
niam  Suetonius  scripserit :  '  Polla 
patrem  babuit  Vespasium  Pollioneni 
ter  TribunummiIitum,Praefectunique 
castrorum.'  Abi,  vir  maxime,  lucrifac, 
reliqujB  virtiitis  tua?  caussa,  censo- 
riam  banc  notam.  Lipsius.  Pra-fecti 
castrorum']  Do  officio  prajtYcti  cas- 
trorum, nibil  liabco,  (juod  addam  ad 
ea,  quas  in  Discursibiis  ad  Taciturn 
notavit  Lipsius.  Imo  unum  etiam 
demi  vclim.  Hoc  est,  quod  pro  des- 
tinatio  apud  Vegetium  lib.  ii.  10. 
reponat  designatio.  Verba  Vcgetii 
lifficsunt:  '  Ad  quem  castrorum  po- 
sitio,  valli,  et  fossae  destinatio  pcr- 
tinebat.'  Nee  magis  audio  Stewe- 
chium,  ex  Ms.  reponenteni,  aslimatio. 
Sane  deslinare,  idem  quod  designare. 
Sic  Liviiis  lib.  xxviii.  '  Non  solum 
capita liostium  vulnerabant;  sed  quem 
locum  ibi  destiuassent.'  Quod,  ut 
video,  jam  mouere  pracvertit  erudi- 
tissimus  Gronovius  in  Observationi- 
bus  suis.    Vossius. 

Alisonel  Forte,  quod  Ptolom»o 
"AMiaov.  Rlienano  bodiernum  Altz- 
heim,  prope  Vangioncs.  In  eo  lapsus, 
quod  ejusdcm  Tacitum  meminisse 
putavit ;  nam  claruni  ex  Dionis  lib. 
nv.  non  locum,  sed  fluvium  hoc  no- 
mine Tacitum  iusinuare.    Schegkius. 

Usi]  Ex  vet.  haljct  viti.  Milii, 
quantum  ex  Uteris  conjicio,  adjuti 
legendum  videtur.    Burrer. 

Projiuviu]  Ivfiuvio.  Sic  omnino  le- 
gitur  ill  fcxemplari  cliirograplio,  unde 
dimanarunt  omnia  exeniplaria :  nee 
video  cur  feiri  non  debeat.  Quod 
hodie  habemus,  projiudo,  natum  est 
apud  corrcctores.  Gruterus.  Projhi- 
lio]  Ita  emendarunt,  licet  Ms.  re- 
pugnante,  in  quo  fuerat  i?i^iu/o.  Ego 
puto,  praepositionem  simplicis  signi- 
fieationem  servare  potius,  quam  im- 
mutare  :  ut  in  '  inconcupisccre,' '  in- 
comniodare'  apud  Appuleium  ; '  inser- 
vire,'  '  infringere,'  et  aliis  hujusmodi 
apud  alios.     Eudem  ratione  injluiio 


4G8 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATRRCULI 


iiilcrpretandnni  videtiir  apud  Caeliniu 
Aiireliiim,  Soiaiii  iiiterpiclem,  lib.  ii. 
27.  '  ea,  qinE  iiilluxione  sui,  qtiam 
Graeci  aponhoeam  vocant,  spiiatio- 
nem  facileni  aegrotantibus  facere  va- 
lent.'  Non  enim  puto  audiendos,  qui 
rjfluxione  lepoiuuit.  Influxus  igitur 
Velleio,  et  injfuxio  Auieliano,  est 
Hiior  corporis,  sive  a.ir6^l)ota.  Enien- 
dcntiir  obiter  liac  occasione  Glossae 
Cyrilli,  ul)i  perperani  legitur:  'AirdjJ- 
poia,  dejiuxio,  nffluentia.  Lege,  effiuen- 
till.    Vossiiis. 

Cap.  121.  Viennensium]  Vienna, 
I'toleuiaao,  Tacito,  et  Caesari  vi. 
Belli  Gallici,  AUobrogiiin  urbs  ad 
Riiodaniini,  sub  Medulis.  Colonia 
est  in  antiqua  inscriptione,  Lugduni. 
Vienne  Joanni  Poldo.  Senatoriam 
aliqnando  appellataui,  scribit  Para- 
diuus.  Senatoriam  nomiiiat  INIasso- 
iius.  Biennus,  Blevvos,  Stepliano  dici- 
tur.  Ad  deciniuin  sextuni  lapideni  a 
Lugduno  abesse,  testis  est  Seneca,  in 
Ludo  mortis  Ciaudii  Imp.  Ortel.  Vide 
Golnitz.  in  Itinerario  Galileo. 

Coercitione  magis]  Frudenter:  nam 
id  cxigebat  ratio  temporis :  quod 
cum  tot  pericula  minaretur  ac  objice- 
ret  undique,  non  debuit  severitate 
apud  subjectos  augeri  odium  praebeu- 
lis  status.    Bucclerus. 

Quant  erat  ipsi]  Ineptum  loquendi 
genus,  nee  uilo  confinnatum  exem- 
plo  ;  /l-lquum  ei  jus,  quum  erat  ipsi. 
Hxc  me  ratio  adducit,  ut  glossema 
fuisse  putem.  Non  enim  necesse  est 
boc  addere  cum  satis  aporla  senten- 
tiasit:  nam  ad  ce(]uum  ei  jus,  aahAu- 
&i\.MT,  cum  Patre:  quod  ideo  non  ad- 
ilidit  Villr-iu8,  quia  dixerat  jam,  pos- 
tulante  palrc.  Manutius.  Qnam  erat 
ipsi]  Mirur  plerosque  Aniuiadversi- 
onum  et  Notarum  scrij)tores  bunc 
locum  plane  pra:teriisse.  Expressi- 
nius  autem  Ulu-naui  et  Gruleri  editi- 
oueni.  Nam  Uuieriiis  parum  hie  ad 
rem.  Interim  videtur  \nrou\6v  n  sub- 
e.Hse.  Certe  ilia  verba,  (fuam  erat 
ipiiy  non  cuhjererc  itatis  apte,  vidit  et 


deleta  cupiit  Aldus;  cujus  conjectu- 
ram  non  possum  non  probare.  Boe- 
der. Quam  erat  ipsi]  Non  hsc  a 
glossatoris  nianu  imperita,  si  verba, 
postulante  patre  ejus,  cwm  Beato  inclu» 
seris  parenthesi,  imo  tum  necessaria. 
Schegk. 

Ex  Pannoniis  Delmatisque']  Vide 
Sigon.  Comment,  in  fast,  et  triumph. 
R.  Sueton.  Tib.  17.  Boeder. 

Non  occisos  fama  narravit'\  Editio 
primogenia  negativam  liabet  interser- 
Xa\\\,  non  occisos:  et  id  res  est :  rarum 
enim  ut  non  etiam  occiderentur  du- 
ces exercituum  bostilium  post  triuni- 
phum.  Cicero  v.  in  Verrem  :  '  At 
enim  qui  triumphant,  eoque  diutius 
vivos  hostium  duces  servant,  ut  his 
per  triiiniphuni  ductis,  pulcerrimum 
spectaculum  fructumque  vicitoria;  po- 
pulus  Rom.  percipere  possit ;  tamen 
cum  de  foro  in  Capitolium  currus 
flectere  incipiunt,  illos  duci  in  carce- 
rem  jubent ;  idemque  dies  et  victori- 
bus  imperii,  et  victis  vitae  finem  fa- 
cit.'  Gruterus.  Occisos  fama  narravit] 
Vetus  codex,  non  occisos.  Quod  re- 
tinebat  Gruterus;  quia  rarum  fuerit 
hostium  duces,  post  triumphum  non 
occidi.  Quod  quid  ad  rem  faciat, 
uescio.  Quippe  verba  sequentia, 
'  sed  vinctos  triumphus  ostendit,'  da- 
re o^tenduut  Velleium  de  fama  ante 
triumphum  loqui.  Semper  autem 
hostium  duces  ad  triumphum  reser- 
vabautur.  Itaque  non  video,  quomo- 
do  rb  non  retineri  possit.  Vossius.  Non 
occisos  fama  narravif]  Nescio  quid  sibi 
velint,  qui  neganteni  particulam,  auc- 
toritate  vet.  exempl.  fultam,  emovere 
cupiiiut.  Scnsus  est,  Eminentissimos 
hostium  duces  non  fama  tantum,  oc- 
cisos alibi,  populo  Romano  narravit, 
sed  prasenti  spectaculo  in  vinculis 
et  triumpho  ductos  fortuna  ostendit. 
Scilicet  major  erat  felicitas  et  soli- 
dius  gaudiuni,  coram  intucri  vinctos 
clarissimos  duces  in  triumpho:  quam 
si  auditionc  tantum  accepissent  vinc- 
tos occisosque.      Tt»  non    ffuyKpirtKui 


HISSTORIyE    ROMAN/E    LIB.    II.   122. 


401) 


accipietidiim  est :  wtrhsed,  quod  ma- 
jus  est,  inferat.  Boeder. 

Scd  vindos']  Emendat  Acidalius, 
sed  livos  vinctos. 

HJihi]  Ita  emendat  Buneiius ;  vul- 
go,  militi. 

Cap.  122,  Exrege  ei  prwposito^  Kec- 
te  :  loquitur  ciiim  dcTigrane.  Rhenan. 
Exrege  eiprceposUo^  In  Ms.  era.i,et  ex 
rege  propositi.  Fuit  olini,  et  ex  rege 
pratposito.  Vossius.  Ex  rege  ei  pra- 
posito}  Supra  c.  94,  Prononien  ei 
aberat  in  ex,  vet.  Boeder, 

Insigne  regiuni]  Intelligo,  Tigrani, 
(supra  docui)  regium  insigne,  hoc  est, 
diadema  imposituni,  quod  reapse  fas- 
cia tenuis  circumdans  caput.  Vale- 
rius lib.  VI,  2,  '  Cui  Candida  fascia 
crus  alligatum  (vet,  colligatum)  ha- 
benti,  Favonius,  Non  refert,  inquit, 
qua  in  parte  corporis  sit  diadema,' 
Hinc  .Suetonius  cap.  79.  Julii  Caesaris 
*  statuJB  coronam  lauream  Candida 
fascia  praeligatam,'  snspicionem  prop- 
terea  adfectati  regii  nominis  imposu- 
isse  quendani  narrat.  Ad  ingeniuni 
hinc  verum  capies  Lampridii  hunc 
Diadumeno  locum  :  '  Solent  pueri 
pileo  insigniri  naturali,  quod  obste- 
trices  rapiunt,  et  advocatis  credulis 
vendunt ;  siquidem  causidici  hocju- 
vari  dicuntur :  at  iste  puer  piieuin 
non  babuit,  sed  diadema  tenue,  et  ita 
forte,  lit  rumpi  non  potuerit,  venis 
intercedentibus  specie  nervi  sagitta- 
rii.'  An  vero  et  Reginaj  diadema? 
non  temere  pronunciaverim.  Saltern 
eienim  eximium  inperantis.  Aperte 
colligas  e  Trebcllio  PoUiono,  '  Zeno- 
bia:  Qua>sc,'inquit,'deCleopatraruni 
Ptoloma^orumque  gentejactaret,post 
Odenatnm  niaritum  impcriali  sagulo 
perfnso  per  humeros  habitn,  donis 
adornata,  diademate  etiani  accepto, 
nomine  tiliorum  Herenniani  et  Timo- 
lai  diutius,  quam  fcemineus  sexus  pa- 
tiebatur,  imperavit.'  Scliegk.  hisigne 
regium]  Per  causam  diadeinatis,  quze- 
rit  heic  Schegkius,  an  diadema  fuerit 
eliam  reginarum :   et  delinire   vide- 


tur,  fuisse  saltern  insigne  imperantis, 
persuadente  ei  loco  Trebellii,  ubi  est, 
*  Zenobiam  accepisse  diadema,  sed 
nomine  filionim  Herenniani  et  Timo- 
lai.'  Non  iusulto  juvenis  nianibus  : 
sed,  bone  Deus,  quam  m\iltorum  non 
nieminit,  qui  tale  quid  pronunciat? 
Reginis  quibuslibet  suum  etiam  sfa- 
tim  datum  diadema  evincit  firmitcr 
innumerabilis  scriptorum  cohors  ; 
quos  omnes,  si  vel  undo  laudarem  no- 
mine tolas  occuparent  paginas.  Non 
possum  tamen,  quin  fidei  meae  caussa 
citera  aliquos  memoriae  commendatos. 
Et  vero  occurrit  prinium  liber  Este- 
rse  cap.  1.  versu  17.  ibi  enim  rex  Per- 
siae  simulatque  Judaeam  hanc  in  lo- 
cum justae  uxoris  accipit,  impertit 
item  diadema:  tanquam  scilicet  ho- 
nos  talis  minime  commnnicaretur 
concubinis ;  quod  diserte  testatur 
Atlienaeus  lib.  xiii.  Deipnosoph.,  nbi 
refert  Demetriuni  aliquot  habuisse 
mulieres  fortunarum  suarum  omnium 
compotes,  excepto  diademate ;  tir- 
niatque  Plutarchus  in  Lucullo,  ubi 
Monima  Mitbridatis,  cum  earn  rex 
tentaret,  koI  ixvpiovs  Trei'Ta/cicrx'^'Ofy 
Xpvaovs  Trpoairffj.\l/avTos,  avrtax^,  M^'XP'^ 
61)  yaixuv  iyevovTO  avvBriKai,  Kal  SidSriixa 
iTffi^as  avrfj,  fiaa'iXiaaav  avriydpevafv. 
Sic  rex  j^Jgypti  Ptolomaeus,  ad  con- 
cionem  vocato  exercitu,  capiti  sororis 
Arsinoes  diadema  imponit,  reginam- 
que  eam  appellat,  inquit  Trogi  abure- 
viator  lib.  xxiv.  cap.  3.  Nee  alia  de 
caussa  apud  Zonaram,  lib.  iii.  Anna- 
liimi,  Eudociam  Lconis  Pliilosophi  li- 
liaui  Pulcheriadespondet  Theodosio  ; 
KalbiaSriixaTi  Taivio7,Kat  avyovarav  Ka\(7. 
Sed  et  diadematis  muliebris  meniinit 
Papiniuslib.  x.  Thebaidos,  Apuleius 
1.  X.  Metamorphoseos,  Capellalib.iT. 
Pbilologiap  ;  ut  omittam  id  plus  scniel 
tribnere  cidem  sexui  D.  Chiysosto- 
nnim  Homiliis  in  Evangclium  Evan- 
gelistae  Mattliapi.  Occurrit  quoqiie 
plus  semel  in  fragmentis  .Suida%  in 
aliis,  quos  hoc  ictu  tcmporis  frustra 
requiram  ;  et  ut  scse  sistant  mcmoriic 


470 


NOTE    \ARIORUM    IN    I'ATF.RCU  I.I 


jnea?,  cni  id  tucritbono  r  Gntter. 

Cap.  123.  Veniturad  teiiipus']  Quae  in 
hoc  capite  dc  itincre  Tibeiii  et  coUo- 
qiiio  ciiin  Aiigusto,  ipsiusqiie  Aiigusti 
niorte  habentiir,  ampliiis  vide  apiid 
Dion.  Lvi.  Suet.  Aug.  98.  et  Tib.  21. 
Tac.  A.  I.  .5.  Suetonius  addit,rcvoca- 
tuni  Tiberiunj  secicfi  scnnonis  caussa 
cum  Augusto  fuisse  per  totuni  diem  : 
liand  dubie  ea  revelabat  successori, 
quae  priusnon  nisi  peiienlose  levelarL 
poterant.  Omnino  enim  in  magnis 
impeiiis  ita  coniparatum  est,  ut  niuU 
ta  solius  Prinripis  cognitioni  reser- 
vanda  sint,  qua?  cum  pliiribus  com- 
mnnicata  vim  suam  amitttiut :  atque 
ha;c  talia  successorem  certum  non 
prorsus  quideni  celare,  sed  nee  citius 
quamtuto  fieri  potest,  id  est,  instante 
fatali  bora,  aperire  quidquam  decu- 
erit.  Jioeclerus. 

Firmanda]  Videtur  mibi  legi  de- 
bere,  adfinnnnda  pace,  quce  bello  sube- 
gerat ;  tametsi  exemplar  vetus  ha- 
beat /ormanda.  Burrerius.  Firmaiuhi] 
Hie  item  quod  ad  oram  est,formnnda, 
potius  altero,  quod  in  textu.  For- 
inare  enim  est,  quod  alibi  sape  dicit, 
ordinare.  Et  missus  Tiberius,  ut  qiiaj 
bello  subacta,  pace  ordinaret,  con- 
stitueret.  Acidalius.  [Utrumque  ta- 
men  tolerari  potest.]  Firmanda] 
Placet  aliis/ormanrfa:  sed  perperani: 
firmare  lieic  verbum  maxime  projiri- 
um,  facilius  enim  multo  esse  provin- 
ciani  faccrc  quam  retincro,  hoc  est 
lirmare,  ostendimns  ad  ilia  ("ornelii 
lib.  xir.  Annal.  cap.  32.  '  Orta?  apiid 
Brigantcsdiscordia;  retraxerediueni, 
destinationis  certum,  ne  nova  niolirc- 
tnr,  n'\-\  prioribus  firmalis.'  (irulLr. 

Atlilitarnm]  Inter  Atliklas  eraut 
luetatores,  cursorcs,  pugiles,  item 
«li>co  et  saitu  certantes.  Vide  Mer- 
curialeni  <!e  Arte  CJyinnastica. 

Benerenti]  IJeneventuin,  quo<l  olim 
INIalcventuin,  inquit  Plinius.  hivtov- 
ffTos,  et  Ov(V(li(vro%,  Ptoleniff o.  Be- 
n<;bent(is,  et  Maloenlos,  BfvtfiffTo',  ical 
MaKoivihs,  Stcphano.  Colonia  est,  in 


antiquo  lapide.  Pelignorum,in8am- 
nitibus  opidum,  quod  Lcander  Bene- 
venti  appeliat.  Concordia  Colonia 
cognominatur  apud  Frontinum.  Olim 
Argyrippa  dictum,  scribunt  Suidas 
et  Cedrcnus:  non  sine  errore  ut 
puto,  OrtcUus. 

Nolam  petiit,  ^c]  Nola,  Piccntino- 
rum  urbs,  in  Italia,  Ptolemafo,  Dio- 
doro,  Straboni.  In  Samnio  ponit 
Epitoma  Livii  i.xxxix.  Amicani  Ro- 
nite  dicit  D.  Paullinus  in  S.  Felicis 
Natali.  Colonia  Augusta  est  apud 
Frontinum.  Nomen  retinet.  Idem. 
Nolam  petiit]  Constantcm  veterum 
opinionem  esse,  quod  Augustus  Nolae 
denatus  fuerit,  in  Fastis  ait  Sigonins. 
Sed  fallitnr.  Nam  Atellae  in  Cam- 
pania mortuum  esse  asserunt  Eutro- 
pius  et  Eusebius.  Itaqne  perpcram 
etiam  Glareanus  in  Eutropio  repone- 
re  tentabat  Nolo".  Vossius. 

Revocavit  Jilium]  Vixdum  ingressus 
Illyricum  Tiberius,  properis  matris 
Uteris  accitur,  neque  satis  comper- 
tum  est,  spirantem  adhuc  Augustuni 
apud  urbem  Nolam,  an  exanimem  re- 
pererit.  Acribus  nanique  custodiis 
domimi  et  vias  sepserat  Livia,  Ispti- 
(pie  interdum  nuntii  vulgabantur,  do- 
nee provisis  qu<n  tcnipus  nionebat, 
simul  excessisse  Augustum,  et  rcrum 
potiri  Neronem  fama  eadem  tulit. 
Tacitus. 

Ad  pntrcm  pattia]  Acidalius  vocem 
Patrice  irrepsisse  cxistimat.  Alias 
nomen  ipsum  patris  patriae  Au- 
gusto scnatus  consensu  per  Valerium 
Messalam  delatum  satis  notimi  est. 
Sueton.  Aug.  .08.  Estque  hire  cum- 
priuiis  magnifica,  et  si  Tiiemistium 
so(|uimur,  divina  in  imperante  patris 
appellatiu  :  6ua  5c  /xSi/rj  i)  rod  ircTph^ 
inufufxla.  Boeder. 

I'ontpeio  Apuleioque  Cos.]  Pro  Cos. 
scribalur  Coss.  duplici  ss  nam  sic 
solct  scribi  Consulcs ;  Consul  vero  s 
nnico.  In  codice  vctusto  scriptnni 
est  Con.  potest  autem  scribi  s  accn- 
rato   vel    crccto    utcunquo    libcbit. 


HISTORI/E    ROMAN/E    LIH.    11.    124. 


471 


Nee  me  ftigit,  qiioinodo  in  vetcruin 
codicibus  plerisque  sciibatur,  in  qui- 
bus  Consul,  sic,  Cos.  Consules  vero 
sic  Cons,  scriptum  invenio.  Burrer. 

Animam  ccelestem  caio  reddidit]  Non 
sine  snspicionc  veneni  a  Livia  dati. 
Dio  I.  LV.  Siieton.  cap.  98.  Tacit. 
Annal.  i.  Eiitropius  Atelia?  oppido 
Campaniai  obiisse  tradit.  Schegkius. 
Attimam  ccelestem  ccelo  reddidit]  Livia 
Nnmerio  cuidam  Attico,  senatoii  et 
praetorio,  decies  sesteitium  dono  de- 
dit,  quod  juraveiat,  vidisse  se  Au- 
gustum  in  cceluni  adscendenteni, 
quemadmodum  antiquitus  Romulum 
Proculus  vidisse  perhibetur.  Dio 
Cassius. 

Cap.  124.  Cujus  orbis  ruinam]  Mihi 
videtur  legendnni,  urbis:  item  e«»« 
ne  comtnotam  sejisimus.  Burrer.  Cu- 
jus orbis  ruinam]  Haec  est  scriptuia 
nicnibranaruni ;  ad  quam  tueudam 
opportune  Gruterns  adfert  Ciceronis 
illud  ex  lib.  ii.  ad  Attic,  epist.  21. 
*  Equideni  sperabam  sic  orbem  reip. 
esse  couversmn,  ut  vix  sonitum  au- 
dire,  vix  impressam  orbitam  videre 
possemus.'  Boeder, 

Pane  diutius  recusare  principatum] 
Ecce,  quam  speciose  Accismum  Ti- 
berii  velat  Noster  :  sed  revelabit  Ta- 
cit. Ann.  I.  11.  etl2.  Sueton.  Tib. 
24.  et  25.  Dio  lvii.  Hist.  misc. 
VII.  22.  pr.  Clapmar.  ii.  Arcan.  16. 
Idem. 

Divinis  honoribus]  Hinc  de  Flaroi- 
nil>us  et  sacerdotibns  Augusti  plena 
omnia  monnmenta.  Nee  viri  solum 
ad  sacerdotium  adscripti  magni  hujus 
divi,  sed,  quod  rideanius,  focmina?. 
Marmor  :  p.  postvmiae.  p.  f.  pavl- 

I,AE.  SACERD.  D.   JVLI.    AVGVST.       Ex- 

eniplum  hujus  rei  a  Livia,  quie,  miro 
exemplo,  sacerdos  sui  viri  :  et  qui- 
dem  ex  decreto  Senatus.  Et  Ovidius 
de  Ponto  iv.  '  Slant  pariter  natus- 
que  pius,  conjuxque  sacerdos,  Nunii- 
na  jam  facto  non  leviora  Deo.'  Lips. 
Divinis  Iwnoribus]  Augusto  etiam  vi- 
venti  araf,  ludi   quinquennales  con- 


stituti.  Unde  Virgilius  Ecloga  i. 
'  O  Meliboee,  Deus  nobis  hsec  otia 
fecit,  Namque  erit  ille  mihi  semper 
Deus,  illius  aram  Saepe  tener  nostris 
ab  ovilibus  imbuet  agnus.'  Atque 
iterum  eadem  Ecloga,  '  Hie  ilium 
vidi  juvenem,  Melibree,  quotannis 
Bissenos  cui  nostra  dies  altaria  fu- 
mant.' 

Ordinatio  comitiorum]  Inter  emi- 
neutissima  summi  imperii  jura,  est 
jus  Comitiorum  et  creatio  magistra- 
tuum.  Itaque  MaE'cenas,  Consiliator 
vere  Regius,  apud  Dionem  lii.  Au- 
gustum  monet,  ut  ex  ratione  status 
Monarchici  ad  se  trahat  tantam  po- 
testatem.  Intellexit  facile  vim  ejus 
consilii  Augustus:  sed  exemplum 
moderandi  Julius  jam  dederat;  quod 
secutus,  partitus  est  cum  populo  co- 
mitia,  sive  verius  videri  voluit  parti- 
tus, excepta  consulum  creatione, 
quam  sibi  senatuique  reservavit  in 
solidum.  Nunc  ergo  Tiberius,  sive 
consilio  Augusti  instigatus^sive  quod 
sponte,  sicut  satis  niox  patuit,  vim 
principatus  omnibus  modis  intendere 
destinaverat,  totum  jus  comitiorum 
populo  ademtum  sibi  vindicavit,  nisi 
quod  simulacri  caussa  cum  senatu 
communicatum  voluit.  Vide  omnino 
Taciturn  Ann.  i.  15.  et  Lipsianum  in 
Tacit,  commentarium.  Clapmar.  item 
lib,  VI.  Arcan.  7,  Boeder, 

Candidaiis  Ccesaris]  In  duplici  dis- 
crimine  candidati  Caesaris.  Alii,  can- 
didati  magistratuum,  quos  princeps 
populo  commendabat;  Sueton.  Aug. 
'  Quoties  magistratuum  comitiis  inter- 
esset,  tribus  cum  candidatis  suis  cii- 
cumibat,  prensabatque  more  soUeni- 
ni.'  Et  de  his  Noster  hie.  Alii, 
candidati  Quaestores,  qui  libris  prin- 
cipalibus  vacabant,  et  quas  voces  re- 
gize  linguie  Cassiodorus  vocat.  Dicti 
et  Quaestores  principis,  sive  Cssaris. 
Tacitus, '  Oratio  ejus  per  quapstorem 
ejus  audita  est.'  Sueton.  Neron.  r. 
15.  Tito  VI.  cap.  0.  Ideo,  opinor, 
sic  nominati,  quod  ad  exemplum  vc- 


472 


NOT.*:    \  A  RIORUM    IN    PATERCULI 


tenim  qHxstoniin,  (luibiis  actoinm 
publicoruin  et  Senatiisconsultonim 
cnra  commissa,  crcati.  Dignitatem 
five  muniis  vir  doctus  facit  perpe- 
fnnm,  non  ego.  Lampiidius  in  Alex- 
andr.  '  Qiiaestores  candidates  ex  sua 
pecunia  jussit  mnnera  popnlo  dare, 
»ed  ut  post  qna?stnras  pra^tmam  ac- 
cipei ent,  et  inde  piovincias  regerent.' 
Statuit  hoc,  niotiis  1.  unica,  D.  de 
offic.  Quaestor,  ubi  Ulpianus,  '  Sane 
non  omnes  quaestores  provincias  sor- 
tiri,  vernm  exceptos  fiiisse  candida- 
tes principis,'  non  dubitat  scribere  : 
at  Ulpianus  Aiexandri  aevo.  Ad  hunc 
ictum  eiidendum  satis  ab  elegantissi- 
mo  JCto  Eguinarlh.  Barone  ad  banc 
rem  dictnni.   ticlugkius. 

Cap.  125.  Quippe  exercitus]  Miiltis 
dicit  Tacitus  Annal.  i.  et  Dio  Lvii. 
Idem.  Quippe exei-citus]HiLS seditiones 
egregie  descripsit,  et  ad  exeniplum 
pcrfectae  super  hoc  argumento  com- 
mentationis,  sicut  supra  jam  monui- 
mos.  Tacitus  A.  i.  16.  et  seq.  Idem 
A.  I.  31.  et  seq.  adde  Dion.  lvii. 
Sueton.  Tib.  2.5.  Boeclerus. 

Conntituere  conati  sunfl  "Vox  postre- 
ma  est  sententiae  inquinandae  :  tolla- 
tur.    Gruterus. 

In  nltimum]  In  Ms.  fuit :  et  pane 
in  ultimam  gladiorum  erupit  impunitas. 
Lege,  et  pome  in  ultima  gladiorum  eru- 
pit impunitas.    Vossius. 

fJUulifirum]  Aliter,  gladiatorum. 

I'racipue  nnHlrorum]  \'eliein :  prce- 
cipue  uHctorum,    Lipsius. 

L't  pleraque  iiinate  Germanicusi  !">■ 
nio  ouinia  gnave :  nihil  mutandiim. 
Novimus  tt,  novimus  niancipiuni  Ti- 
berianum.  Tu  rectum  Germanic! 
ingenium  ajiufl  Suctonium,  Dionem, 
rf  eximic  Tarituin  tacitus  niirare. 
Scltrpk.  l't  pleraque  igntire  Germani- 
cit.i]  \  ehementer  hie  vapulat  Velbius 
rt  merito,  si  dc  iinico  (fornm  tcmpo- 
niui  ornamento,  Casare  (>crnianico, 
qui  legioncs  seditiosas,  '  iiiccrtiim 
conttantia  an  pietate  majure  coui- 
pescnit'  (teste  Suet.  Calig.  i.  et  Ta- 


cito)  ita  loquitur,  ut  ignaviam  ho- 
mini,  si  quis  unquam,  industrio  forti- 
que  tribuat.  Faciebat  hactenus  ve- 
risimilem  banc  Velleii  malignitatem, 
odium  Tiberii  in  Germanicum,  adu- 
latio  Velleii  perpetua  in  Tiberium. 
Verum  postquam  rem  accuratius  ex- 
pendi,  nnllo  modo  credo,  imo  palam 
nego,  Velleium  ita  scripsisse.  Non 
erat  ex  ratione  status  et  arcanorum 
donins  ;  non  erat  ex  usu  aulici  assen- 
tatoris,  non  denique  ad  cetera,  quae 
de  Germanico  tradit,  quadrabat. 
Nonne  Tiberius  odium  istud  in  Ger- 
manicum, omni  specie  benevolentiae 
et  honoris  velabat  et  in  publicum 
obtegebat  ?  nonne  prodidisset  incaute 
et  temere  Velleius,  si  sub  principe 
hoc,  publice  Germanicum  vituperare 
aususesset.'  Quid?  An  Augusti  Ne- 
poti,  Tiberii  adoptive  publice  convi- 
tium  fieri,  passura  erat  majestas  do- 
mus?  Vide  quid  infra  de  Germanico 
Velleius  c.  129.  Haec  et  siniilia  facile 
mihi  persuadent,  ut  prorsus  credam 
Velleium,  gnave  sciipsisse,  aut  aliquid 
tale,  quo  coniparatio  fieret  industriae 
ab  utroque,  Druso  et  Germanico,  na- 
vatae.    Boeder. 

Ita  Drusus]  Perperam  in  editione 
principe,  Brutus,    Vessius. 

Severitate  usus,  ancipitia  sibi  tarn  re 
(juarn  exemplo  perniciosa'\  Locus  foede 
corruptus.  In  exeniplari  erat :  aibi 
timere  qnam  exemplo.  Gruterus  bene 
usua  in  ausus  mutat,  sed  quod  delere 
cupit  vocem  perniciosa  cum  copula 
sequente,  eam  medicinam  prudentissi- 
nius  quisque  niniis  strenuam  dixerit. 
Quid  si  legaiiius  f  uusus  ancipitia  sibi 
tarn  re  quain  exemplo  pcriculosa,  his 
ipsis  militum  glad.  Certe  periculosum 
ipsi  Druso  fuisse,  ii)sa  res  et  Velleii 
quae  sequuntur  verba  insiiiuant,  de 
exempli  pcriculo  ciiivis  cogitare 
promptum  est.  Existimem  ctiam 
perniciosa  exemplo  durius  dici  et  ve- 
hementius  de  Druso  quam  Velleii 
mos  et  institutiim  hujiis  loci  patitur, 
cum  et  alias  crga  domain  principis 


HISTORLE    ROMANii;    LIB.   11.   126. 


473 


nbiqiie  reverentia,  Hbique  cautione 
utattir.  Vossius  ita  emendavit :  ausus 
ancipUia,  sibi  tarn  e  re,  quam  exemplo 
perniciosa.    Boeder. 

Tarn  re]  Nisi  providisset. 

Imperatoria]  Est  ille,  quein  Tibe- 
rius postremnra  hoc  noiniue  insipni* 
vit :  testis,  omnium  instar,  Lipsius. 
Schegkitts. 

Preediximus]  Legendnm,  ceu  prte- 
diximus,  vel  per  parenthesis  modum 
(preediximusj.  Arridet  tamen  mihi 
magis,  ut  prcedilum  legamus,  hoc  mo- 
do  :  ac  Hispanias  exercitumque  virtuti- 
bus,  celeberrimaque  in  Illyrico  militia 
pradilum,  quum  imperio  obtineret,  in 
suinma  pace  ac  quiete  tenuit.  Nam  in- 
nuit  Velleius  Junium  BloEsum  eas 
copias,  quibns  in  Illyrico  feliciter 
praefuerat,  paulo  post  iu  Africam  tra- 
duxisse,  priori  militia,  quam  in  Illy, 
rico  fecerant,  nobiles  et  insignes. 
Proinde  Dolabellam  hnjus  curam  ac 
fidem  imitatum  scribit,  nimirum  nt 
jam  absentis.  Rhenan,  Pradiximus] 
Praedixit  autem  paulo  superius.  Nee 
video  cur  hie  legi  debeat,  prceditum; 
cum  si  sic  legas,  Velleii  seotentia 
bene  quadret.    Burrer. 

Cum  imperio  obtineret]  Hoc  nimis 
certe  coactum.  Malini  :  Cum  imperio 
obtinuit,  et  in  summa  pace  quiete  conti- 
nuit.   Acidal. 

In  maxima  parte]  Alii,  maritvna. 

Cap.  126.  Cum  iiiserta  sint]  Vulgo, 
incerta.  Cum  inserta  sint]  Bene  Scheg- 
kius,  qui  revocavit  scriptnram  script! 
codicis,  inserta:  id  enim  postulabat  et 
ratio  et  sententize  vinculum.    Gruter. 

Non  imperio,  serf  religione]  Tali  figu- 
ra  Plinius  ad  Trajanum  de  Nerva 
Paneg.  c.  11.  '  sed  licet  ilium  aris, 
pulvinaribus,  flamine  colas,  non  alio 
magis  tamen  Deimi  et  facis  et  pro- 
bas,  quam  quod  ipse  talis  cs.  In 
principe  enim,  qui  electo  successore 
fato  concessit,  una  itemque  certis- 
siraa  diviuitatis  fides  est,  bonus  suc- 
cessor.' Idem  qui  de  consecratione 
August!  a  Tiberio  facta  aliter  judi- 


cal :  *  Dicavit  caelo  Tiberius  Augus- 
tum,  sed  ut  majestatis  crimen  indu- 
ceret.'    Boeclerus. 

Non  appellavit  eum,  sed  fecit  Deum] 
^que  belle  procederet  oratio,  re- 
seda voce  tertia,  vel  ultima  reposita 
in  ejus  locum.   Gruter. 

Kevocata  in  forum  Jides]  Egregia  de- 
scriptio  boni  Imperii  felicisque  sta- 
tus, quamquam  quod  de  magistra- 
tuum  auctoritate  et  Senatus  majes- 
tate  dicitnr,  ad  simulacra  libertatis 
pertinet,  callide  a  Tiberio  objecta, 
quod  aliunde  constat.    Boeder. 

Discordia  curia]  Vulgo,  discordia 
cura.  Discordia  curia]  Videtur  le- 
gendum,  submota  foro  seditio,  ambitio 
campo,  discordia  curice  sepulta.  Rhenan. 

Ac  situ  obsitce]  Editio  princeps 
perperam,  oppositw.   Vossius. 

Tlieatralis  seditio]  Etiam  hoc  inter 
eulogia.  Hercle  vero  serio;  nam 
theatro  suae  factiones,  sui  duces. 
Hinc  saepe  tumultus  ca?desque,  de 
quibus  Lipsius  in  Corneliano  Com- 
mentario,  et  Epistol.  lib.  i.  cap.  1. 
Ducem  t'actionis  depingit  Tacitus 
lib.  II.  *  Erant  in  castris  Percennius 
quidam,  dux  olim  theatralium  opera- 
rum,  deinde  gregarius  miles,  procax 
lingua,  et  raiscere  coetus  histrionali 
doctus  studio.'    Schegk. 

Immuncs]  Lips,  immune. 

Sed  aliqua]  Fortasse,  sed  cequa. 
Lipsius.  Sed  aliqua]  Inclinant  alii 
legere,  sed  aqua  ;  quibus  non  adhae- 
reo.  Blanditur  enim  prorsus  Velleius 
Tiberio,  et  vultmaximis  etiam  crimi- 
nibus  minimas  adplicnisse  pcenas,  tes- 
tandx  clementiae  :  si  a;qua  adniitta- 
mus,  tunc  ea  ipsa  oportet  compeu- 
sarit  gravitate  snpplicii  suam  nio- 
ram  ;  quod  convenerit  quidem  justi- 
tiae,  non  etiam  principi  dementi. 
Gruter. 

Nam  facere  rede  cites  suos,  Sfc]  Ci- 
cero, Fam.  lib.  i.  epist.  9.  pag.  25, 
'  Quales  in  Repub.  principes  essent, 
tales  reliquos  solere  esse  cives.' 
Sumptum  autcm  ex  Platone,  lib.  iv. 


474 


NOTE    VARIORUM    IN    PATERCULI 


de  Leg.  MjjStly  vfiFts  ireiOfTw,  S>  (pi\<u, 
iWi)  darroy,  koI  fiaov  utTaPdWeiv  &i/ 
■jr&re  irSMf  rovs  pS/xovs,  ?>  ttj  tuv  5u- 
vaxTTfvivTw  T)yefiovlq.,  Manut.  Nam 
faccrerecte  civcs  suos,  ^-c]  Graviter  ct 
eopiose  tractavit  hiiiic  locum  Lipsiiis 
Polit.  II.  c.  9.  toto.  et  fusiii.s  etiain, 
in  utrainque  partem,  Petrus  Fafjcr 
Seniestr.  iii.  20.    Boeder. 

Cap.  127.  Raro  eminentes  tin',  ^r.] 
Eximiiira  de  adjutoribus  Principiim  et 
amicis  locum,  plerique  in  hoc  argii- 
mentoPoliticilaudant.  Rursiim  accii- 
rate,  ut  solet,  de  re  tota  Lipsius  Polit. 
Hi.2.et3.  Scilicet 'Optimosguberna- 
tores  juvat  et  remigiim  maniis.'  Sive 
ut  Syinmachus  explicat  lib.  iv.  ep.  7. 
'Summis  imperii  moderatoril)u.s  pia 
et  decora  suadentes,  instrumenta  sunt 
boni  saculi.  Est  quidcm  Rectori 
iiostro  divini  fontis  ingeniiim,  et  om- 
nium virtutum  promta  natuia.  Sed 
ut  imagine  uti  liceat,  optimos  giiber- 
natores  baud  mediocriter  etiam  remi- 
gum  manus  juvat.'  Illud  hie  obser- 
vandum  est,  Velleio  sermonem  esse 
non  de  Amicis  Principum  et  consi- 
liariis  universim,  sed  de  cximiis  illis 
Adjutoribus  rcrum,  qualem  plerum- 
que  unnm  tantum,  raro  duos,  (peri- 
culose  enim  pluribus  id  fastigium 
iiidulgetur,)  Magni  Principes  sibi  ad- 
jnovent  infima  aniicitia,  proximosque 
suae  magnitudini  esse  jubent:  sicut 
f-xemplis  Agrippae,  Seianique  con- 
stat. Non  patiuntur  graviora  negotia 
conscientiam  plurium,  ncque  guber- 
nari  feliciter  aliqua  nisi  unius  opera 
possunt :  ergo  deligendus  aliquis,  cui 
Princcps,  qui  non  omnia  solus  sna 
.scicntia  actuquc  potest  complecti, 
summa  nt-gotia  committere  possit. 
I'orro,  hiiuc  fidum  faccre  sibi  turn 
aliis  rebuH,  tum  multa  honorificcntia 
necesse  est.  Hinc  fastigium  illud  a 
Principig  majestatc  proximum ;  iti 
quod  non  tam  voto  I'rincipis,  quam 
necessitate,  ut  innuinms,  rcponitur, 
quisquis  reponitur.  Quare  multa 
passim  snggeruntnr  Principibns  ar- 


cana adversus  maxiinarum  rerum  gti- 
bernatores,  quos  et  colere  coguntur, 
et  plerumque  non  possunt  non  ti- 
niere.  Sed  quid  ?  plura  illi  ipsi  ar- 
cana in  promptu  babent  adversus 
Principeni.  '  Unum  autem,  idque 
certissimum  arcanum  ad  reip.  sahi- 
tem,  est  Principis  ipsius  peritia  et 
prudentia,'  ne  scilicet  totus  aliunde 
pendeat,  sed  omnia  ab  ipsopendeant. 
Vide  Comin.  lib.  iii.    Idem. 

Maxime  ab  e«]  Ferri  intelligique 
potest :  ego  tamen  MavTfva-o/xat,  ws 
M  6iifi(f>  'AddvaToi  /SaAAoutri,  et  puto 
fuisse,  M.  Agrippa,  et  Maximo  Fabio. 
Notus  vel  e  Tacito  est  Fabius  Maxi- 
mu9,  qui  inter  fidos  Augusti  amicos, 
et  conscios  arcanorum.  [Vide  ncs- 
trnm  Com.  lib.  i.  An.]  At  enim,  in- 
quiet  aliquis,  iile  nobilis  :  hie  de  no- 
vis  honiinibus  sermo.  Ovidius  qui- 
dem,  fatcor,  nobilem  cum  fecit,  sed 
nescio  an  historica  fide :  nee  putem 
fuisse  e  priscis  illis  Fabiis.  Lips. 
Maxime  ab  eo]  Lipsius  existimat  le- 
gendum,  Maximo  Fabio.  Acidalius 
trajicit :  Agrippa  maxime,  et  ab  eo  St. 
T.    Boeclerus. 

Enitercntur]  Ex.  vet.  enumerentur. 
Burrerius. 

Neque  in  parvo  paucitas]  Multis  par- 
tibus  potius  est,  deficit :  quod  ver- 
bum,  ne  mireris,  active  capiendum  : 
ut  de  Virgilii  loco  Georg.  i.  '  Prima 
Ceres  ferro  mortales  vertere  terram 
Instituit,  cum  jam  glandes  atque  ar- 
buta  sacrae  Deficerent  sylva;,  et  vie- 
tum  Dodona  negarct.'  Est  enim  utro- 
bique  dejicere,  non  sufEcere,  non 
praebere.  Hoc  antequam  ipse  sic 
acciperem,  mutare  sum  adortus  :  ne- 
que  in  parvo  parvilas  ministcrio  dejicit. 
Quomodo  esset  interpretandum,  de- 
ficitur.  Acidal.  Nerjue  in  parvo  paU' 
citas]  Ingenue  fatcor,  nihil  idoneum 
et  Velleio  dignum  hinc  me  elicere 
posse.  Forte  ab  inepta  et  niarginali 
glossa  in  tcxtum  imniigrarunt.  lioe- 
cler.  [Forsan  legcndum,  Ncque  in 
parvo  paucilanmihislvrii  drfirit.] 


IIISTORIyE    ROMAN/E    LIB.    II.   128. 


475 


Comvlexiitn]  Neqiie  hie  vulgo  tri- 
tus  sci'ino  :  qiieni  in  Aiisonio  ctiaiii 
ohscrvavi.  I'arentalib.  '  Arborium, 
jllduico  ductiini  de  stemmate  nomcii, 
Complexuiu  multas  nobilitatedomus.' 
Acidalivs, 

Vinim  severitatis  latissimce,  Sfc.'] 
Dixinius  supra  de  Pisone  ii.  98.  vide 
Lips.  Polit.  III.  U.7.  Cetenini  ve- 
riora  de  Sejano,  ciii  Velleius  adiila- 
tur,  Tacitus  habet  A.  iv.  1.  tot. 
Boeder. 

Otiosis  simillimum]  Supra  de  L. 
Pisone  :  '  Et  vix  quemquani  repcriri 
posse,  qui  ant  otium  validius  diligat, 
aut  fai;iiius  sufficiat  negotio,  et  ma 
gis  quse  agenda  sunt  curet  sine  uUa 
ostentatione  agendi.'   Acidal. 

Semperl  Aiictovitate  Ms.  legen- 
dum,  semperque.   Vossius. 

Cap.  128.  T.  Coruncaniimi]  Imo,  Ti. 
ex  Ms.  Nam  T.Titum,  Ti.  autem,  vel 
Tib.Tiberium  denotat ;  ut  non  solum 
ex  Valerio  Probo  et  Magnone,  sed  et 
Plutarcho  in  Quaestionibus  Romanis 
liquet.  In  insciiptione  tamen  apud 
Gruterum  pag.  mlxxiii.  legi  scio  : 
T.  Caesar.  Divi  Ave.  f.  Sed  credo, 
aut  erroreni  esse  quadratarii,  aut  ve- 
tustate  literam  unicam  fuisse  extri- 
tam.     Vossius. 

Hominem  novum]  Totum  hoc  caput 
destinavit  Velleius  observationi  poli- 
ticee  de  hominibus  novis.  Quare  et 
nobis  iicebit  hie  lineanienta  niajoris 
dissertationis,  quam  alii  occasion! 
destinavimus,  duccre.  '  Novus'  apud 
Romanes  appellabatur,  teste  Asconio 
Paediano,  '  qui  primus  in  sua  gcnte 
honores  adeptus  erat.'  KaXouai  S'  oStw 
Tovs  a.(f>'  (avTuv  aW'  ov  rww  irpoy6vuv 
yvb>pi/j.ovs,  inquit  Appianus  'Ep.(pv\.  ii. 
p.  428.  '  Ita  vocant,  qui  ex  se  ac  sua 
virtutc,  non  niajorum  gloria  incla- 
ruere.  Nam  qui  majorum  siiorum 
liabuerunt  imagines,  ii  Nobiles  ;  qui, 
siias  tantum,  ii  Novi  ;  qui  nee  majo- 
nim  nee  suas,  Ignobiles  appellati 
sunt.'  Ifa  ut  novitas  interjecta  veluti 
esset  inter  nobilitatem    et   ignobili- 


tatcm.  Sigon.  de  antiq.  jur.  civ.Rom. 
II.  20.  Undc  descripsit  plcraque  Ho- 
sinus  I.  19,  '  Poterit  igitur  aliquis 
homo  novus  existere  omni  viifute 
cumulatus,  qui  ita  versetur  in  studio 
dignitatis,  ut  inter  omnes  excellat : 
quia  tamen  in  ea  gente  primus  nume- 
ratur,  non  erit  in  numero  Nobilium. 
Postquam  vero  in  ea  familia,  multi 
exemplis  illius  incitati,  in  gloria? 
cupiditatem  incubuerint,  tum  demum 
eliicere  incipiet  illud  nobilitatis  exi- 
miaa  lumen.  Primus  itaque  genero- 
sus  et  magnilicus,  non  tamen  nobilis 
appellari  solet :  ut  sit  ea  omnino 
differentia,  quae  est  apud  Grajcos 
inter  euye;/-^  et  yevvoioi'.  Hoc  enim 
ad  animi  praestantiam  refertur  :  illud 
ad  familiai  celebritatem.  Ut  igitur 
tinum  non  numerum,  sed  numeri 
principium  dicimus :  sic  ilium  pri- 
mum,  omnibus  summis  honoribus  dig- 
nissimum,non  nobilera,  sed  auctoreni 
et  prineipem  nobilitatis  existimamus.' 
Sunt  hmc  verba  Hieronymi  Osorii 
Lusitani  ex  lib.  i.  de  Nobilitate  ci- 
vili.  Addcndus  est  locus  Plutarchi 
ex  Catone  Majore,  cujus  principio 
inquit :  flwOdruv  Se  riov  'Pufxaluv  tovs 
cnrh  yevovs  iJ.fV  56^au  ovk  ex'"''''''^?  "PX"" 
fievovs  Sk  yvupi^^aQai  hi  ainaiv,  Katvohs 
irpocrayopeveii'  avOpiinovs,  wcnnp  ku\  rhv 
Kdroiya  irpoariyopevov  ainhs  iKtye  Kaivhs 
(Ivai  Tvpbs  apXW  f  *^  5o|a»',  tpyois  56  irpo- 
y6vwv  Ka.\  aperois  iro/xTrctA.oios :  Cum 
Rotnani  solerent  cos,  qui  geitcris  quidein 
claritudine  destituti,  per  se  tamen  ipsos 
incipiebanl  clarescere,  novos  appellare 
liomincs,  sicut  el  Catuneni  appelUirunt : 
respondit  Cato,  esse  se  quidem  novum  ad 
maglslratus  et  honores,  factis  autem  vir- 
tutibusque  majorum  pervetustutn.  Non 
obsorvabimus  nunc  ex  hoc  et  pluri- 
bus  scriptorum  locis,  latiorem  voca- 
buli  ambitum,  quam  ut  ubique  ad 
Magistratus  curules  restringi  possit : 
dispieiemus  suo  loco.  Utri  pra^stan- 
tiores  sint  habcndi,  Novi  homines, 
qui  ex  se  inclaruere,  aut  qui  vetuslse 
nobilitatis  stimulis  et  instrnmento  usi 


17G 


NOT.E    VARIORUM    IN    PATERCULI 


cJaritu«iinem  conservavcre,  non  adeo 
est  dijudicatu  facile.  Vide  de  ilia 
qu2estioiie  (nos  cnim  properamus) 
Osoriiiin  de  Nob.  Civ.  lib.  ii.  lUiid 
in  hoc  transciusii  notamns  :  Uominis 
Novi  significatum  aliqnando  ex  parte 
refeni,  sive  acciiratiiis  loqueudo, 
sacpe  coiijiingi  ciini  peregrinitate. 
Ipse  Vellcius  noster,  '  M.  Catoiiem 
novuin  etiam  Tusciilo '  (sive,  et  a 
Tusculo,  siciit  Lipsins  legit)  vocat : 
quanquam  indicetur  mox  distinctio 
voce  Inqnilini ;  iieqne  nos  latet  Cice- 
ronis  cantio,  percgrinnm  vocari,  qui 
e  municipio  est,  non  ferentis  in  Orat. 
pro  Sidla,  c.  7.  8.  sed  nos  liberius 
utimur  ea  appellatione.  Apnd  Auc- 
tortni  de  canssis  corruptEe  eloquen- 
tiae  cap.  7.  Apcr,  '  Equidem,'  in- 
quit,  '  ut  de  nie  ipse  f'atear,  non  eum 
diem  laetiorem  egi,  quo  niilii  latus 
clavus  oblatus  est,  vel  quo  homo  no- 
vus  Pt  in  civitate  niinime  favorabiii 
natus,  quaesturam  aut  tiibunatum, 
aut  przeturam  accepi,'  &c.  In  Ta- 
cito  leges  A.  iii.  55.  3.  '  simul  novi 
homines  e  mnnicipiis  et  coloniis  at- 
que  etiam  provinciis,  in  scnatum  cre- 
bro  assumtt  domesticam  parcimoniam 
intulcrunt.    Boeclcrus. 

Sp.  CartUiuin]  Opinor  c  pro  h  scrip- 
turn  :  nam  alias  solet  scribi  Sp.  Car- 
bilius.  Burrer. 

Kovum  etiam,  ^c]  Ut, '  liospes  Za- 
cyutlio.'  I^ipsius,f<  a  Tusculo,  ^c.Voss. 

Qui  C.  iMarium]  Qui  apposite  in 
hanc  rrni  advcrsiis  invidos  apud  Sal- 
lustiiim  :  '  Quod  sine  jure  despiciunt 
mc,  faciaiit  idem  majonl)us  suis,  (|ui- 
bus,  titi  iiiilii,  ex  virtute  nobiiitas 
ccEpit.'  Aiidal. 

-  Qui  M.  Tullto]  Vulgo,  nj.  Fukio. 
Qui  M.  lulvio]  Quis  vcro  iste  M. 
Fulviutr  rrimum,  nee  gens  I'ulvia 
inter  novas  est,  vctus,  et  multa  copia 
honorum :  nee  in  ca  quisr|nam,  in 
quem  tarn  invidiosa;  potenticc  elogium 
convctniat.  Vere  ct  avirie  conino: 
M.  Tullio.  Omnino  nostra  ilia  Ho- 
mana  buada  est,  in  quam  hiLC  omnia 


cadunt.  Ille  novus,  quod  ipse  aliiqne 
testantur  :  iile  potens  et  ca-lesti  sua 
lingua Senatus  populique  rector.  As- 
sensione  sua  (ita  verius,  qnam  assen- 
tatione ;  nisi  pra^fers,  assertione)  pro- 
vincias,  exercitus,  et  tantum  non  reg- 
na  dedit :  Caesar  ipse  et  Pompeius 
testes  :  quorum  illi  Gallias  proroga- 
vit,  hunc  ad  Piraticum  bellum  niisit. 
Denique  jam  palam  '  Rcgnare  in  judi- 
ciis,  in  concionibus  '  dicebatur:  atque 
adeo  inimici  objiciebant,  '  Tertium 
peregrinum  Roma;  esse  regem.'  In 
M.  Antonium  etiam  quae  fecerit,  dix- 
erit,  et  quomodo  habenas  reip.  tenue- 
rit,  srimus.  Lipsius. 

Assentatio7ie]  Assentatio  non  hie  in 
malam  partem,  sed  pro  assensione,  ut 
supra  assentari  usus,  pro  assentiri. 
'  Et  iis  qui  a  Caesare  dimittcndos  ex- 
ercitus contendebant,  assentabatur  : 
iis  (pii  ab  ipso,  adversabatur,'  Nee 
igitur  niutandum  in  Petronio  :  '  Ta- 
centibns  adhuc  nobis,  et  ad  neutram 
partem  assentationem  flectentibus,' 
ubi  Gulielmius  noster,  assensionein 
reponebat.  Et  ad  hanc  faciem  A- 
puleiiis  conversationem,  venuste  pro 
coitversione.  In  de  dogm.  Plat. 
'  Ejusdem  temporis  spatiis  mensuras 
mundanae  conversationis  intelligi.' 
Venuste,  inquam  ;  propter  niat^nitu- 
dinem  et  molem,  ac  velut  difficnlta- 
tcm.  Aciclal. 

Cap.  129.  Forma]  Hoc  vulgohic  non 
legitur.  Forma]  Post  Casaris,  deest 
/orm(i,vcl simile;  quae  dictio  oscitantia 
librarii  in  tertium  versum  translata 
est,  ut  videtur,  ubi  plane  superest : 
consoHisque  ejusdem  imperii  formam 
ecocavit.  Rhcnanus. 

Wiasciipolim]  Hunc  Suet.  Thrasy- 
polum  vocat ;  Tacit.  Rcscuporim. 
Rhenan.  hhascupolim]  Resciiporim 
Tacitus.  'PauKvwopiv  Dio  lib.  Liv. 
Schei;lc.  Uhascnpolim]  Apud  Sueto- 
nium,  Thrascypolis.  Sed  nialim, 
Rlia.tf  iipoiis.  Nisi  pra-fcras,  Rhas- 
cuporis ;  quod  in  Ms.  iuvenit  Torren- 
tius.     Sane  Djoni  etiam  est,  '?wtkv- 


HISTORLE   ROMANCE    LIB.   II.    129. 


477 


iropis.  Tacitus  tamen,  Rescnporim, 
eum  vocavit.  Eadem  variatio  apud 
auctores  in  nomine  alterius  Rascupo- 
lis,  qui  ante  hunc  regnavit.  De  quo 
alibi.  Vossius.  RhascupoUm]  Copiose 
Tacitus  A.  ii.  64.  et  seqq.  Merainit 
Suetonius  Tib.  37.  Boeder. 

Fratris  sui  filii]  Ita  et  Tacitus  An- 
nal.  lib.  ii.  .Sed  lib.  iii.  sibi  ipsi  ad- 
versatnr,  tibi  ait.  '  Caesar  Antistium 
Veterem  ad  dicendam  causaui  re- 
traxit, ut  turbiduni,  et  Rescuporidis 
consiliis  permixtum,  qua  teinpestate 
Cotye  fratre  interfecto  bellum  ad- 
versus  nos  voluerat.'  Lipsius  gravis- 
simuni  scriptorem  humani  aliquid 
passuni  arbitiabatur.  Ego  in  libra- 
ries culpam  conjicere  malim.  Scri- 
bendum  enim  existimo :  qua  tempes- 
tate,  Cotye  fraude  interfecto,  helium  ad- 
versus  nos  volverat.  Pro  voluerat  au- 
tem  votcerai  reposuimus,  Pychenae 
judicium  secuti.  Vossius. 

Ejusdem  imperii]  Hie  verbum  for- 
mam  Icgebatur.  Ejusdem  imperii] 
Nisi  dictio/ornia,  ut  dixi,  hie  super- 
vacua  est,  videtiir  deesse,  per ;  ut  le- 
gator, per  amicitice  foi'.nam  evocavit. 
Rlienan.  Ejusdem  imperii]  Ita  legi- 
tur  hie  locus  in  antiqua  editione.  Sed 
verbum  formam  seutentiam  [)ertur- 
bare  cum  videretur,  oniisstim  est  a 
doctis  viris.  Nos  tamen  illiid  ratine- 
mus,  et  formam  mntamus  in  Romam, 
liistoria  praesertim  consentiente.  Ur- 
sinus, 

Merentis  semper,  quam,  Sfc.]  Intelli- 
gitur  magis,  tVequenti  locutioue  Taci- 
to.  Valerio  lib.  i.  cap.  1.  '  Factum 
Masanissse  animo,  quam  Punico  san- 
guine conveniens.*  Comicus  :  '  Ta- 
cita  mulier,  quam  bona.'  Haec  oc- 
currerunt :  sexceuta  talia  licet  obser- 
vare  apud  JCtos  nostros.  Schegk, 

Ut  senator  et  judex]  Heec  uon  sine 
arcano  dominationis  a  Tiberio  facta, 
subtiliter  et  profunda  iniKpiaei  Taci- 
tus innuit;  '  sed  dum  veritati  consu- 
Ulur,  libertas  corrumpebatur.'    Quas 


verba,  ut  breviter  lioc  dicam,  ita  ac- 
cipio :  Justitiae  quidem  consulebatur 
hac  ratione  et  innocentize,  ut  ex  re  et 
vero,  non  ex  affectu  et  gratia  judicia 
dispensarentur;  sed  eadem  opera  et 
sub  hoc  tuendjp  justitiae  schemate  Ti- 
berius munia  judicum,  ut  alia  plera- 
qne,  in  se  trahebaf,  nullaque  judiciis 
libertas,  et  judicibus  auctoritas  mane- 
bat.  Boeder. 

Et  caussas]  Dele  particulam  et. 
Manut.  Et  caussas]  Haveo  scribere: 
etiam  causas  prasens  audit  1  Nam  ita 
fecit.  Suetonius  de  eo  :  '  magistra- 
tibus  pro  Tribunali  cognoscentibus 
plerumque  offerebat  se  consiliarium, 
assidebatque  niistim,  vel  ex  adverso 
in  parte  priniori.'  Lipsius. 

Libonem  ingratum  et  nova,  Sfc]  Haec 
verba,  ingratum  et  nova  violientem  op- 
pressit,  errore  librarii  transposita  vi- 
dentur.  Ego  in  tertium  snperiorem 
reponenda  puto,  videlicet  post  for- 
mam evocavit.  Rhenan.  Libonem  in- 
gratum, Sfc]  Tb  Libonem  in  principe 
editione  desiderabatur.  Nee  male  ab 
aliis  infultuni  videatur,  nisi  postea  de 
Libone  iterum  repeteret  Velleius. 
Viderint  itaque  alii,  an  non  commo- 
dius  substitui  possit  Clementem.  Hie 
enim  Clemens  ad  ulcisceiKJam  Agrip- 
pae  domini  sui  mortem  compararat 
uon  contemnendam  nianum.  Sed 
fraude  tandem  a  Tiberio  captus  pu- 
nitusque  est ;  ut  scribit  Suetonius  in 
vita  Til)erii.  Voss.  Libonem  ingratum 
et  nova  molientem]  Adi  Tacitum  A.  ii. 
27 .  ct  seqq.  qui  remoto  velo  rem  edis- 
seret.     Dio  LVii.  p.  702.  Boeclenis. 

Respondente  cuUu]  Vet.  liber  habet 
respondentetn,  8fc,  Miiii  alias  sic  le- 
gendum  videtur :  respondente  cultui 
triumphi,  rerum  quas  gessei-at  magni- 
tttdine.   Burrerius. 

Congiariis]  Congiarium  mtmus  [)riii- 
cipis,  quo  douabatur  Populus. 

iSenaturumque caisum]  Uursuni  aper- 
tius  aget  Tacitus  A.  ii.  37.  et  38. 
Boeder. 


478 


NOT.E    A  ARIORU^r    IN    I'ATKRCULI 


Quiiiito  cum  honorc]  Imo,  <]iianta 
cum  calliilitate  '  anioliii  jnvciiem  spe- 
cie lionoris  statuit,'  Tacitus  A.  11.42. 
Idem. 

Maroboduuml  Tacitus  late  A.  ii. 
<)2.  et  seqq.  Siieton.  Tib.  37.  '  Ra- 
ges qnosdam  per  blanditias  atqne 
pioniissa  extractos  ad  se  non  leniisit : 
nt  INIaroboduiim  Gerinamim/  &c. 
Hist.  misc.  vu.  22.  Idem, 

Regni finibus]  Boioheniiam  intelli- 
git.  Rheiian. 

Sacroiiro  Floroque  Jidio]  Tacit.  A. 
III.  40.  et  seqq. 

Bellum  Africum]  Tac.  A.  ii.  52.  et 
seqq.  et  III.  20., &c. 

Cap.  130.  Quanta  suo  stwrumque  no- 
tr.ine] Tacitus  A.  vi.45.  3.  '  Ne  publice 
qiiidem  nisi  duo  opera  struxit,  tein- 
plum  Augiisto,  et  scenam  Pompeiani 
tlieat;i :  eaqne  pertecta  contemtu  aiu- 
bitionis,  an  per  sencctiitcm,  hand  de- 
dicavit.'  Sueton.  Tib.47.  '  Piinceps 
neque opera uUaniagnitica fecit.  Nam 
ct  quas  sola  siisceperat,  August!  tem- 
pluni,  restitutionemque  Pompeiani 
tlieatri,  imperfecta  post  tot  annos 
reliqiiit.'  Et  Calig.  21.  '  Opera 
sub  Tiberio  semiperfecta,  templum 
August!  tlieatrumque  Pompeii  absol- 
vit.'   Boeder. 

Poinpeii  ynuncra']  Munera  videtur 
hoc  loco  posuibse  Vclleiiis  pro  ipsis 
andificiis ;  ut  supra,  cum  dixit  do  Pom- 
peio  item,  '  Perfectis  muneribus 
Theatri,'  &c.  Ita(|ue  nihil  mutan- 
diini  puto  :  vel  si  mccnihus  ibi,  pro  mu- 
neribus, reponendum  est ;  hie  quoque 
mania,  pro  munera^  scribenduin  ccn- 
seo.  UrsinuH. 

liui  (luicfpiid]  Vnlgo,9ui  quidem  quam 
claritudinc  cminuit,  Sfc. 

Monte  ('alio]  Ita  rcposuere,  pro 
Call,  quod  crat  in  editione  principc. 
Ego  nil  mutavcrim.  Sane,»jons  Call 
recte  dicitur,  ut  fq)pifluni  Antiocliiae, 
Ciceroni  ad  Atticum  lib.  v.  (■i)ist.  18. 
'  Torren*  Vcrgelli,'  apud  Floium  lib. 
II.  cap.  6.    Imo  et  similiter,  <  ad  moii- 


teni  Soractis'  dixit  Soliuiis  cap.  2. 
prout  ex  Mss.  edidit  magnus  Salma- 
sius.  Vosx,  Monic  Ccelio]  Suet.  Tib. 
48.  Boecl.  Monte  Calio']  Ab  An- 
co  urbi  hie  mons  additus,  ut  Strabo  : 
vel  a  Tullo  Hostilio,  nt  Livius  :  vel  a 
Tarquinio  Prisco,  ut  Tacitus.  A 
querna  sylva,  Querquetulanus  :  a  Ti- 
berio Casare,  quod  is  post  incendium 
habitatoribus  (cdificia  consimipta  in- 
staurasset,  dici  cocptus  mons  Augus- 
tus. Ab  ortii  habet  mania,  a  meri* 
die  Cceliolum,  ab  occasu  Palatinum, 
a  septentrione  Esquilias.  Adjacent 
ab  ortu,  Ccclimontana  et  Neviaj  por- 
ta?, et  inter  has  Statilii  Tauri  thea- 
trum  dimidiata  sui  parte  moenibus  in- 
clusum  :  a  meridie,  vallis  :  ab  occa- 
su, Severi  septizonium  :  a  septentri- 
one, Titj  amphithcatrum,  vulgo  Co- 
losseum. Nominatus  aCcelequodam 
Hetrnscornm  duce,  qui  cum  Romulo 
contra  Sabinos  arma  socia  conjun- 
gens,  castra  in  co  posuit.  Coeliolus 
pars  est  Coelii,a  Martiale  libr.  \ii.  ad 
Juvenalem,  Minor  Coeliiis  dictus  : 
'  Dum  per  limina  te  potentiorum  S»- 
datrix  toga  ventilet,  vagumque  Major 
Coelius  et  minor  fatigat.'  Ab  ortu 
habet  mania,  a  meridie  Aventtnum, 
ab  occidentis  et  septentrionis  parti- 
bus  vallem,  per  quam  iluit  Appiae 
rivus,  Incipit  post  portam  Gabiu- 
sam,  nunc  clausam  :  et  inde  ad  Lati- 
nani  flcctitur,  terminaturque  ad  Ca- 
penam.  Fabric. 

Sine  trepidatione  dileclus]  Dilectus 
enim  suapte  natura  gravis,  ait  Taci- 
tus. Schegkius. 

Ilominum]  Alias  legitur,  hominum 
aut  Deorum,  vel,  auribus  Deorum,  de 
his.  Rhenanus. 

Apud  aurcs  deorum  de  his  queri] 
Acutius,  de  Diis  queri.  Si  fas  est,  in- 
quit,  homincm  apud  Dcos,  Deos  ac- 
cusare.  Et  ita  sane  fac.it,  queritur- 
que  quod  Dii  a  calamitatibiis  immu- 
nem  eximiumque  non  habucrintTibe- 
rium,  ipsum  quoque  scilicet  futurum 


IIISTORl/E    KOiMANyE    LIB.    II.    131. 


479 


(livuin.  Lips.  Apud  aures  Deorum  de 
his  queri]  In  Ms.  fnerat,  auto  Deo  cum 
de  his  queri.  Unde  legenduin  arbi- 
tior  :  auribus  Deorum  de  his  queri. 
Ursiniis  emendarat :  de  Deo  cum  Deis 
queri.  Lipsius  veio  vulgatani  retiiie- 
bat  lectionem,  nisi  quod  pro  his  scri- 
beret  Diis.  Scd  ainbo  a  vestigiis  au- 
tographi  longius  recesseiunt.   Voss. 

Silius  et  Piso'\  In  Ms.  erat,  Silius, 
Pisoque,  tarn  alterius,  Sfc.  Lege  :  Silius, 
Pisoque,  quorum  alterius,  fyc.  Usitato 
r.iendi  genere.  Voss. 

Abstruso,  ^c]  Etenim  *  crescit  dis- 
siniulatione  ipsa  dolor,  hoc  altius  de- 
niissns,  quo  minus  profiteii  licet.' 
Justin,  lib.  viii.  Acidal. 

Quod  ex  nuru]  Agrippina.  Sueton. 
Tib.  53.  et54. 

Erubescere']  Addidi  voceni  eruhes- 
cere,  volentibus  membranis,  neglcc- 
tain  Aldo ;  quod  scirem,  viro  ingenno 
luborem  supra  doloreni  indignatio- 
ncmque  omneni.  Gruter. 

Et  per  omnia  Deis"]  Loca  similia  hu- 
jus  multa,  e  quels  pauca  bona  fide 
rctinuit  niemoria.  De  Jul.  Caesare  : 
*  Animo  super  humanam  et  naturam 
et  fidem  evectus.'  Do  Pompeio : 
'  Per  omnia  fortunam  hominis  egres- 
sus.'  De  M.  Catone :  '  Per  omnia 
ingenio  Diis,  quam  liominibus  pro- 
pior.'  Acidal. 

Nisi  aut  levatione  pericuU]  Et  ad 
istud  liercle  exemplar  ipsos  se  for- 
niare  debebant  aulici.  Nunc  quid? 
obtinct  fere  quod  questus  est  de 
suo  saculo  Seneca  Hercule  CEtajo, 
vcrsu  037.  *  Colit  hie  reges,  regum- 
que  Lares;  Nou  ut  presso  vomere 
semper,  Numquam  cesset  curvus  ara- 
tor,Vel  mille  sccentarva  coloni  :  So- 
las optat,  quas  donet  opes.  Colit  hie 
reges,  calcet  ut  omneis,  Perdatqiie 
.iliquos,  nullumque  levct:  Tanttim  ut 
noceat  cupit  esse  potens.'  Vcrum  de 
istis  liominibus,  quantum  satis  est, 
cumulavimus  ad  Taciti  locum  Annal. 
lib.  IV.  cap.  31.   *  Suilium  vidit  se- 


quens  fftas  praepotentem,  venalcm,ct 
Claudii  principis  amicitia,  diu  pros- 
pere,  numquam  bene  usum.'  Gruter. 
Nisi  aut  levatione  periculi]  Recte  hoc 
exemplum  proponit  aulicis  Gruterus. 
quamquam  de  Livia  adulatorie  Vel- 
leius.  Boeclerus. 

Cap.  131.  Et  auctor'\  Puteanus  le- 
gcndum  putat:  ,Tupp.  Cap.etStator,et 
auctor  R.  n,,  G.  M.  Manut.  Et  auctvr] 
Placet  conjectura  doctorum  virorum, 
qui  legunt :  Jupiter  Capitoline  ac  stator, 
et  auctor  Romani  nominis,  Gradive  Mars, 
ifc.  nam  illud  stator  ad  Jovem  tantum 
referri  potest,  non  item  ad  Martem. 
Nobis  tamen  non  displiceret,  si  parva 
mutatione  scriberetur  sator  pro  stator, 
legereturque:  Juppiter  Capitoline ;  et 
auctor  ac  sator  Romani  nominis,  Gradive 
Mars,  S^-c.  Ursin.  Et  auctor']  Magis 
probem,  sator  Ro)nani  nominis.  Ge- 
nitor  enini  et  pater  Romanorum  Mars, 
quia  Romulum  sevisse  dictus.  Lips, 
Et  auctor}  Seneca  de  Benefic.  lib.  iv. 
cap.  7.  '  Quoties  voles,  tibi  licet  ali- 
tor hunc  auctorem  rerum  et  natura- 
rum  compellare.  Et  Jovem  opt.  max. 
rite  dices,  et  Tonantem  et  Statorem, 
qui  non,  ut  historici  tradidcrunt,  ex 
eo  quod  post  votum  susceptum  acies 
Romanorum  fugientium  stitit,  sed 
quod  slant  beneficio  ejus  omnia,  sla- 
ter stabilitorque  est.'  Schegk. 

Vesta]  nn»«  id  est,  Estha,  nihil 
aliud  qiiam  ignem  Chaldasis  denolat. 
Unde  et  hie  cultus  ad  alios  populos 
transflnxil. 

I  Jane  pucem ;  cique  functo']  Vox  de- 
est,  quam  fidenter  rcpono  :  Ilanc  pa- 
ccm,htinc  Principvm:  eique functo.  Ad 
Principem  enim  certe  pertinent,  quae 
adtexit.  Lips.  Hanc  pacem ;  eique 
functo]  Lipsius  interponit  post  hanc 
paccm,  hunc  priticipem,  nt  sequentia 
cohaereant.  Ernditissimus  Gerardiis 
Vossius  sollerter  conjicit  legcndum  : 
hunc  statum,  hunc  Principctn:  quaj  vox 
per  compendium  scripta  forte  ansam 
dederit  ry  ;)acem.  Boeder 


480 


NOTyli    VARIORUM    IN    PATERCULI,   &C. 


Aut  pia]  Videtiir  hie  parum  deesse 
in  liac  peioratiimnila  votitia.  Videi]- 
tiir  auttin  extrcma  verba  iu  talein 
scripta  seiisiim :  coiisiliaque  omnium 
ciiium  aut  pia,  aut  salutaria,  in  felicem 
exit  urn  proiehite ;  aut  sensuiii  siinilem. 
Rinnan.     Aut pia]  Rheuanus  supple- 


vit :  nnt  pia,  aut  salutaria,  in  felicem 
exitum  provehite.  Ego  feliciiis  men- 
tern  Velleii  milii  assecutus  videor, 
nempe  ut  scripseiit :  aut  pia  fovete, 
aut  iwpia  opprimite.  Ita  igitur,  aut 
simili  niodo,  ilium  finio.  Vossius. 


FINIS  NOTARUM  VARIORUM. 


DE 


C.   VELLEII  PATERCULI 


CODICE,  EDITIONIBUS,  INTERPRETIBUS,  ET 
EMENDATORIBUS. 


[Ex  J.  C.  H.  Krausii  Prolegomenis  ad  Ed.  Velleii  min.  in  Ed. 
Bipont.  1811.  recusis.] 

Veterum  librorum  e  naufragio  unus  tantiim  Velleii  codicum, 
quorum  ab  initio,  ut  vidimus,  magna  paucitas  erat,  fortunae  bene- 
ficio  servatus  est.  Hunc  primus  invenit  Beatus  Rhenanus,  Seles- 
tadiensis,  vir,  sub  renascentium  in  Germania  literarum  terapora, 
eruditione,  diligentia,  et  fide  praecipuus,  et  veterum  libris  profereu- 
dis  et  emendandis  baud  infelix.  Latebat  Velleii  opus  usque  ad 
annum  1515.  in  pluteis  Bibliothecje  coenobii  Benedictinorum  Mur- 
bacensis,  in  superiori  Alsatia  siti.  Praeter  hunc  codicem  nullus 
alius  repertus  est.  Nam  neque  Mediolanensis  ille,  cujus  nancis- 
cendi  spem  Georg.  Merula  Rhenano  moverat,  neque  is,  quem  Lab- 
beus  Biblioth.  Nov.  Mss.  in  bibliotheca  quadam,  libro  priori  in- 
tegro,  inventura  memorat,  unquam  in  lucem  protracti  sunt. 

Quae  codicum  Velleii  jactura  in  tantuni  dolenda  est,  in  quantum 
Murbacensis  iste  liber  niutilatum  et  depravatuni  Velleium  nobis 
tradidit.  Nam  ab  initio  et  fine  mutilus  erat ;  in  medio  plurimas 
babebat  lacunas,  longe  maximam  libro  i.  medio;  foedissimisque 
vitiis  ac  corruptelis  scatebat.  Incidisse  enim  videtur  in  hominum 
iucuriosorum  et  insciorum  raanus,  qui  vel  a  situ  eum  non  defende- 
rent,  vel  folia  quaedam  a  fronte  et  e  medio,  nescio  quos  in  usus, 
exsecarent.  Prseterea  alia  accessit  iraproba  manus,  quae  velut  mem- 
branam  tentatura,  an.  Uteris  expunctis,  superscribi  posset,  in  fine 
nonnuUa  erasit.  Lacunosus  etiam  erat  tam  versiculonun  quam 
verborum  omissionibus  frequenter  obviis,  quae  vel  libraiiorum, 
sive  Murbacensis  sive  antiquiorum,  negligentiae,  vel  eorundem 
Delph.  et  Var.  Clas.  raterc.  2  H 


482  DR   C.    VKLLEII    PATKRCULI  CODICE. 

homiiiuni  stiulio  lacunas  vetiistioris  exempli  in  suo,  ne  mutilus 
videalur,  occullandi  debentur.  Mendosissimus  denique  erat, 
tot  et  tanta  corruptelaruni  prodigia,  quot  et  quanta  unquam 
Id  uno  codice  scriptoris  vetusti  deprehenduntur,  abundantissime 
referens.  Nam  descriptus  fuit  ab  homine  indoctissinio,  qui  ne 
verbumquldem  intellexit,  negligenlissiinoque,  qui,  laboris  pertaesus, 
festinanti  nianu  muncre  suo  defunctus  est.  Attamen  ex  antiquiori 
quoque  exemplo,  unde  Murbacensis  liber  exscriptus  est,  quinetiam 
ex  longe  antiquioribus,  multa  vitia  ad  recentissimum  usque  sunt 
propagata. 

Sed  uti  lijec  danina  aliorum  Velleii  codicum  auxilio  resarciri 
nunquam  posse  graviter  dolendum,  ita  quoque  ipsius  codicis  Mur- 
bacensis jactura  acerbe  ferenda  est.  Is  enim  iniquissimo  fato,  posl- 
quani  Illienani  cura  Frobenii  typis  exscriptus  erat,  prorsus  disperiit. 
Nemo  enim  insequentium  editorum  librum  nianu  exaratum  consu- 
luit,  ut  post  exscriptuni  Velleiura,  quod  baud  raro  fiebat  in  libris 
typorum  notis  expressis,  velut  inutilis  abjectus  esse  videatur.  Nam 
postea  iu  bibliotheca  Murbaceusi  repertus  non  est  a  Montfauconio, 
in  Bibliotb.  Tom.  ii.  pag.  1175.  codices  hujus  coenobii  recensente. 
Neque  Ruhnkcnio,  in  editione  Velleii  paranda  banc  librum  vetus- 
lum  per  amicos  Alsatos  indaganti,  ullum  ejus  vestigium  oblatum 
est. 

Hunc  codicem  Murbacensem  Rlienanus,  ut  operis  traderet,  ab 
amico  quodam,  scd  properanteret  indiligenter  (vid.  Rhen.  Dedicat.) 
munere  suo  fungente,  describi  curavit,  et  quinque  per  annos,  dum 
spes  melioris  libri  nanscisceudi,  per'  Merulaui  mota,  aft'ulgebat, 
incditum  apud  se  retiiiuit.  Cum  vero  ederet,  operee  pretiura  baud 
duxit,  (nam  crilica  tum  ars  adhuc  erat  in  incunabulis,)  ea,  quae 
critici  hodie  de  libro  manu  exarato  scire  interest,  referre,  nisi 
paucissima.  Neque  Burerius,  de  (juo  mox  diceraus,  editionis 
priimt'  ad  codicis  normam  castigalor,  libri  vetusti  diligentem  de- 
»criptioneni  dedil;  tamen  in  notis  ad  singula  scriptoris  loca  passim 
codicis  babilum,  literarum  ductus,  puncta,  et  correctiones  notavit. 

Qu;e  igitur  de  codicis  Velleii  indole  ex  tcstimoniis  Rhenani  Bure- 
riique,  et  conjcctura  in  auxilium  vocata  constant,  sunt  fere  hajc. 
Fuisse  eum  mctnbranaceum  tcstatur  Rhenanus ;  sed  vetustate, 
maxime  in  fine,  ila  arrosum,  ut  vix,  quid  scriptum  fuerit,  appareret, 
refert  Burerius  in  notis  ad  capita  extrema.  Deinde  Uteris  minus- 
rnlii  icriptum,  atque  ex  tali  transcriptum  fuisse,  patet  cum  ex  viti- 


DE  C.    VELLEII    PATERCULl  CODICE.  183 

orura  a  librario  commissonim  gencribus,  quae  non  nisi  ex  scriptura 
minuscula  originem  trahere  potuertint,  (scilicet  ex  Uteris  et  vocibus 
ob  similitudinem  minuscula  forma  scriptarum  permutatis  ;  ex  Uteris 
et  vocibus  similibus  a  viciiiis  sive  extritis,  sive  additis  ;  et  ex  erro- 
ribus,  e  conipeijdiis  scribendi  minuscula  scriptura  solennibus  enatis,) 
turn  ex  Burerii  testimonio,  scripturam  literte  a  per  cc,  in  libro  Mur- 
bacensi   obviam,   ad  II.  29.  extr.   referentis :   quanquam   nonnuUa 
quoque  sint  vitia,  qua2  ex  majuscularum  permutatione  in  transcri- 
bendo  e  vetustiori  libro  talibus  Uteris  exarato  facta  ortum  habuisse 
videantur.     Turn  non  contiuua  serie,  sed  vocibus  disjunctis  scriptus 
erat ;  quod  apparet  e  lectione  codicis  a  Rurerio  notata,  vocabulo- 
rumque    syllabas  perverse  vel    separatas    vel   junctas  exiiibente. 
Porro  absque  punctis   et  distinctionibus  fuisse  testatur  Rhenanus  ; 
at  Burerius  saepius  notavit  interpunctioneni  libri  sui,  quam  Rhcnani 
editio  descruerat.     Neque  caruit  in  vocibus  niaxime  obviis  faciliori- 
busque  iutellectu  compendiis  scribendi,  qua;  retulit  tuni  editio  prin- 
ceps,  turn  Burerii  annotatio.     Orthographiam  autem  libri  Murba- 
censis  singularem,  pravain,  et  inconstantem  tradiderunt  iidem  Rhe- 
nanus atque  Burerius  ;  de  qua  duplex  ii  simplici  litera,  ut  in  Pom- 
pel,  consili,  scriptum  notabilissimum  est.    Lacunosum  fuisse,  supra 
jam  dictum   est;   sed  glossarum   marginalium  nulla  vestigia  ob- 
servavit  Burerius,   quanquam    eas  mature  in    vetustiores   codices 
irrepsisse,  et  in  Murbacensem  se  propagasse,  vel  a  librario  Mur- 
bacensi  e    suo  exemplo   intrusas    esse,  jure   suspicantur    critici. 
Denique  correetionum,  non  quidem  perpetuo,  sed  in  locis  fortuito 
occurrentibus  factarum  vestigia  deprehendit  Burerius,  v.  c.  literas 
superfluas  sive  erasas,  sive  puncto  deletili  superimposito  damnatas, 
correctionem   interlinearem,    emendationem  raarginalem,   eanique 
veram,  punctum  divisibile,  inter  voces  disjungendas  superne  inter- 
positum. 

Corruptelarum  autem  lectionis  sunt  innuraera,  quorum  potissima 
paucis  enarrare  faserit.  Insunt  et  in  vocum,  syllabarum,  literarum- 
que,  vel  ob  simiUtudinem  ductuum,  vel  ob  scribendi  compendium, 
male  a  librariis  explicituni,  permutationibus  ;  et  in  earundem  aut 
omissionibus,  sive  temeritate  librarii,  sive  aberratione  oculorum  ad 
vicina  similia,  sive  prava  syllabarum  disjunctione  factis  ;  in  litera- 
rum  et  verborum  transpositiouibus  ;  in  verbis,  ob  aberrationera 
oculorum  sive  ad  praecedentia  sive  ad  subsequentia,  iniquo  loco 
aut  repetitis  aut  occupatis  ;  in  coinpendiosa  scriptura  perverse  intel- 


484  RKCENSUS    EDITION  IfM 

lecta  atque  explicita ;  in  vocabiilorum  syllabis  vel  prodigiose  dis- 
juncfis  vel  copulatis ;  in  noniinibus  propriis  pro  appellativis,  et 
contra,  indocte  liabitis  et  monstrose  corruptis  ;  ut  taceara  alia  sin- 
gularia,  et  qua  interpunctione  neglecta  vel  perversa  peccavit  libra- 
rius.     Quorum  vitiorum  exempla  omnibus  fere  paginis  occurrunt. 

Quibus  vero  sanandis  cum  aliorum  librorum  scriptorum  ope 
destituti  essent  eruditi,  ad  conjecturam  solam  confugiendum  erat, 
qua  ut  restitueretur  nianus  Velleii,  editores  et  interpretes  inde  a 
sjeculo  XVI.  ad  hodiernum  usque  diem  laborarunt.  Jam  recense- 
amus  viros  doctos,  qui  acumine  et  eruditioue  sua  de  Velleio  eraen- 
dando  bene  meriti  sunt. 


RECENSUS  EDITIONUM. 


1520  Editio  princeps  e  codice  Murbacensi,  vel  potius  ex  apographo 
hujus  libri  non  satis  diligenter  facto,  expressa,  prodiit  sub  indice: 
*  P.  Velleii  Paterculi  Historian  romanae  duo  volumina,  ad  M.  Vi- 
nicium  Cos.  progenerum  Tiberii  Ca;saris,  per  Bealum  Rhena- 
num,  Selestadiensem,  ab  interitu  utcunque  vindicata.'  In  calce : 
'  Basileze,  in  aedibus  Jo.  Frobenii,  mense  Novenibri.  Anno 
MDXX.'  Fol.  niin.  Quae  editio,  credo,  ob  exemplarium  penu- 
riam,  emendi  cupidis  non  sufficientem,  mox  iterata  est.  Nam 
Ruhnkeuio  ad  nianus  erant  duo  ejus  exempla,  quorum  discrepan- 
tiam  ad  ii.  67.  et  78.  extr.  notavit;  quae  an  pluribus  locis  a  se 
recedant,  nondum  constat.  Utraque  auteni  editio  fluxitex  apo- 
grapho codicis  per  Rhenani  amicum  iiegligenter  facto,  quod 
editor  quidem  deinde  cum  libro  scripto  contulit.  Nam  hoc  in- 
specto  facillimum  erat  multa  vitia  corrigere,  quae  Rhenanus,  vel 
in  ipso  textu,  vel  in  notis  niarginalibus,  nonnunijuam  satis  feli- 
citer,  adeo  ut  codicis  lectionem  assequeretur,  conjectura  sola 
sanare  ttnlavit.  Quae  auteni  deliquerat  scriba  Rhenani,  isque 
ipse,  codice  baud  comparato,  neglexerat,  emendavit  Jo.  Alb. 
Burerius,  qui,  dura  liber  Murbacensis  apud  Frobenium  adhuc 
erat,  hunc  diligcntissimc  cum  editione  a  prelo  recenti  contulit, 
ct  rainutissiniani  dibcrcpautiam  Ictlionis,  syllabarum,  iitcrarum. 


C.  VELLEII    PATERCULl.  485 

punctorum,  et  quicquid  codex,  sive  corrupte  sive  bene,  sive 
clare  sive  obscure,  vel  a  prima  vel  a  correctrice  raanu  ocuiis 
objiciebat,  nullo  araore  libri  siii  nullaque  invidia  Rhenani  ductus, 
sumtna  fide  et  religione  notavit.  Quae  omnia,  una  cum  suis  con- 
jecturis,  quas  diligenter  a  codicis  lectione  distinguit,  ad  calcem 
editionis  prima;  adjici  curavit.  Etiamsi  vero  Rhenanus  et  Bu- 
rerius  baud  pauca  correxerunt,  tamen  magnam  emendationum 
faciendarum  messem  insequentibus  editoribus  Velleii  reliquerunt. 
Proximae  editiones  principem  illam  maximam  partem  sequun- 
tur,  non  tamen  prorsus  nihil,  quanquam  rarius,  tentantes. 

1323.  Juntina.  8.  cum  Justino  et  Nepote.  *  P.  Velleii  Paterculi 
historiae  Roraanje  duo  volumina  nuper  reperta  diligentissimeque 
excusa.'  In  fine  :  '  Florentia;,  per  heredes  Philippi  Juntee  Anno 
Domini  1525.' — Haceditione,  priraum  collata  a  Rubnkenio,  non- 
nunquam  non  solum  codicis  lectio,  sed  etiam  Rhenani  et  Bure- 
rii,  ipsiusque  Juntje,  quanquam  paucissiraae,  conjecturae  rcceptac 
sunt,  sed  judicio  recto  non  ubique  adhibito. 

1532  Avenionensis.  Fol.  curante  Ant.  Bonhommaeo,  a  nemine  fere 
editorum,  praeter  Schegkium,  propter  raritatem  collata.  Pres- 
sius  sequitur  editionem  primam,  nonnulla  tamen  corrumpens, 
paucissima  emendans. 

1338  Parisiensis  Vascosani,  quae  adhaeret  Appiano  Alexandrino  ex 
Candidi  versione  Latine  excuso  Parisiis  1338.  Fol. — Hujus  editi- 
onis lectionem  variantem  Ruhnkenius  etiam  primus  dedit.  Vas- 
cosanus  Vero  pluribus  in  locis,  quam  priores,  editionis  primae 
textum  tentavit,  non  tam  priorum  judicia,  quam  sua,  sequens, 
omninoque  lectioui  faciliori  reddendae  studens.  Nee  infelix  in 
emendando  Velleio  iusequentium  editorum  bonas  verasque  con- 
jecturas  occupavit. 

Novara  vero  quasi  faciem  induit  Velleius  editoris  Basileensis, 
ignoti  quidem,  sed  perdocti  et  acuti,  hominis,  cura.  Ab  hoc 
recensitus  Noster  adjectus  est  editioni  Scriptorum  Historias  Au- 
gustas, antea  an.  1317.  ab  Erasmo  curatae,  nunc  repetitae  sub 
indice : 

1546  Vitae  Caesarum,  quarum  scriptores  hi,  C.  Suetonius  Tran- 
quillus,  iElius  Spartianus,  &c.  Annotationes  D.  Erasmi  Rote- 
rod,  et  Bapt.  Egnatii  in  vitas  Caesarum.  Accesserunt  in  hac 
editione  Velleii  Paterculi  Libri  ii.  ab  innumeris  dcnuo  vendicati 
erroribus.     Basileae,  apud  Frobeniura.    Fol.  Qui  titulus   male 


486  RECENSUS    EDITIONUM 

iDspectus  et  iiitellectusest  ab  iis,  qui  banc  editionem,  Erasmum, 
aD.  1536.  jam  defunctum,  Velleii  castigatoreui  fingentes.  Eras- 
micam  vocaiunt.  Quisquis  vero  fuerithic  emeiidator  Basileensis, 
is  saue  experientia  librorum  Mstorura  et  vitiorum  librariis  solen- 
nium,  antiquitatis  cognitione,  dictionis  elegantioris  peritia,  et  in- 
geniiacumine  iiistructus,  inter  reliquos  editoies  fere  plurimum  ad 
Velleiain  emendandum  coutulit ;  sed  iagenii  sui  inipctum  magis 
qnam  priorum  judicia  secutus,  in  efFrajnatam  audaciam  corri- 
gendi  incidit,  ut,  quod  ab  omnibus  intelligi  posset,  dandum 
ratus,  vehemeiitiori  niedicina  et  saeviori  maiiu  in  ulceribus  sa- 
nandis  uteretur.  Ita  factum,  ut  prope  novum  et  a  Rhenaniauo 
diversum  Velleium  protruderet.  Sed  cum,  si  minus  manum  Vel- 
leii, certe  tamen,  quod  intelligi  posset,  exhiberet,  editio  haec  Ba- 
sileensis cupide  arrepta  ;  Rhenaniana  autem,  tot  ulceribus  sca- 
tens,  neglecta  est.  Itaque  Basileensem  banc  recensionem  repe- 
tierunt  sequentes  editores  ad  Aldum  Manutium  usque. 

1552  Velleius,  una  cum  Floro  a  Jo.  Camerte  recensito.  Sexto 
Rufo,  Mcssala  Corvino,  et  Eutropio.  Lugduui,  apud  Seb.  Gry- 
phium.  12. 

1560  C.  Velleii  Paterculi  bistoriee  Romana;  Libri  ii.  cum  eodem 
Floro,  &c.  Parisiis,  apud  Hieron.  Marneuf.  12.  s.  l6. 

1368  Velleius,  inter  Historije  Romanae  scriptores,  ab  Henrico  Ste- 
phano  editos,  prtcfixis  Car.  Sigonii  Fastis  consularibus,  Parisiis. 
4  voU.  8.  quorum  in  primo  Velleius  subsequitur  Sigonium. 

Post  hos  de  Velleio,  non  quidem  edendo,  sed  emeudando, 
meriti  sunt  Car.  Sigonius,  conjecturis  suis  in  Fastis  consul,  et 
in  notis  ad  Livium  propositis,  et  Claud.  Puteanus,  (du  Puy,) 
Parisius,  qui  animadversiones  suas  cum  Aldo  Manutio,  nepote 
Aldi,  editionem  Velleii  paraturo,  comniunicavit.  Is  Aldus  utrius- 
que  emendationes,  auctoribus  non  nominatis,  Puteano  quidem 
rarissinie,  pro  suis  venditavit.  Quod  cum  indigne  ferret  Putea- 
nus, sua  sibi  vindicaturus,  conjecturas  suas  collectas  edere  para- 
vit.  Sed  morte  cum  pracreptus  esset,  primum  emissae  in  lucem 
sunt  in  editione  Velleii,  Tacito  adjuncta,  Parisiis,  l608. 

1571  T.  Velleii  Paterculi  bistoria;  Romanae  ad  M.  Vinicium  Cos. 
Libri  11.  ab  Aldo  Manutio,  PauUi  F.  Aldi  N.  emendati,  et  scho- 
liis  illustrati.  Veuttiis,  in  aidibus  Manutianis.  8. — Is  primus 
editionem  Basileensem  deseruit,  et  antiquam  lectioncra  editionis 
pr.  restituere  teutavit ;  in  quo  tamcn  nulla  certa  lege  et  pruden- 


C.    VELLEII    PATERCULI.  4#?' 

tia  usus  est.  Textus  enini  Velleii  teiiiere  coiiflatus  est  ex  lec- 
tione  et  codicis,  et  editionis  primse,  eaque  depravata,et  Juntinae, 
cujus  vitia  typographica  adeo  repetiit,  et  editionis  Basileensis, 
in  locis  quidem  vexatis,  et  ex  Burerii  nonnunquam  et  suis  ipsius 
conjecturis,  raro  felicioribus,  nonnunquam  temerariis,  adeo  erro- 
ribus.  In  notis  alias,  plerumque  ineptas  atque  iudoctas  conjec- 
turas,  ab  aliis  deinde  merito  castigatas,  proposuit.  Tamen  inter 
has  felicia  quoque  inventa  protulit.  Piaeter  annorum  numeros 
de  noniinibus  propriis  restituendis  niaxime  meritus  est.  Velleio 
explicando  etiam,  sed  obiter  et  parce,  operam  dedit.  Denique 
ei  deberaus  Petr.  Delbenii,  docti  et  acuti  adolescentis,  conjectu- 
ras,  licet  paucissimas. 

1588  Velleius,  cum  diversis  locoruni  scripturis,  in  Tomo  I.  Scrip- 
torum  historic  Rom.  a  Frid.  Sylburgio  editorum  Francofurti  ap. 
Wechel.  Fol. — Textum  a  typographorum  Juntinae  et  Aldina  vitiis 
purgatum,  et  editionis  pr.  et  codicis  lectione  revocata,  Basileen- 
sisque  editoris  correctione  prudentius  recepta,  emendatiorera 
dedit  Sylburgius :  ipse  vero  de  scriptore  castigando  parum  meri- 
tus est. 

1589  Jac.  Schegkius  Velleium  a  se  recensitum  cum  notis  Aldi  et 
suis  edidit  Francofurti  apud  Wechel.  12.  quae  editio  est  raris- 
sima.  Is  editione  Rhenani,  Bonhommaei,  Basileensis,  Aldi,  et 
conjecturis  Sigonii,  Puteani,  Lipsii,  et  Ursini  usus,  textui  mo- 
deste  purgando  et  eniendando  studuit,  rarius  autem  ipse  pro 
modestia  sua,  qua  Lipsio  se  admodum  probavit,  in  notis  aliquid 
tentavit.    Studuit  quoque  et  dictionis  et  rerum  interpretation!. 

1590  Valent.  Acidalius,  Witstockiensis,  in  itinere  per  Italiam  facto, 
Shegkianam  editionem  nactus,  Paterculum  emendandum  aggres- 
sus  est,  eumque  recensitum  cum  Velleianarum  lectionum  libro 
edidit  Patavii  apud  Paul.  Meiettum.  12. — Acidalius,  homo  doc- 
tus  et  acutus,  in  scriptis  libris  legendis  exercitatus,  textum  Scheg- 
kianura  passim  prioruni  criticorum  conjecturis,  nonnunquam  et 
suis,  quarum  certus  erat,  emendare  conatus  est.  Inprimis  non 
solum  editorum  vitio  obtrusa  Velleio,  sed  etiam  alia  spuria  et 
suspecta  expunxit.  Plura  vero  egregie  inventa,  quibus  Lipsium 
adeo  occupavit,  et  optiniis  criticis  ingenium  suum  et  doctrinam 
probavit,  coutulit  in  medium,  laborans  maxime  de  dictione  Vel- 
leiana  restituenda  et  illustranda. 

Acidalium  excepit  inter  editores  Paterculi 


488  RECENSUS    KDITIONU^f 

15QI  Justus  Lipsius,  vir  magnae  sagacitatis,  solertiie,  et  eruditionU, 
praeclari  critici  exemplar,  in  Nostro  emendando  se  ipso  quasi 
superior.  Is  emeadationibus  compluribus  in  prioribus  scriptis 
antea  propositis,  et  Velieio  publice  auditoribus  exposito,  in  lucetn 
emisit  eum  b.  a.  aniiuadversionibus  suis  castigatura,  typis  Ra- 
pheleugii.  8.  adjectis  a  Raphelengio  variis  lectionibus,  ex  Aldi 
et  Schegkii  editionibus  notisque  excerptis,  et  conjecturis  ex  Lip- 
sii  docentis  ore  exceptis  :  quze  editio  saepius  dein  repetita  est, 
Oranes  veto  editiones  Lipsianee  non  textutn  ab  editore  receusi- 
tum,  sed  potius  Aldinum  exhibent ;  at  in  animadversionibus  post 
editorem  Basileensem  fere  pluriraa,  et  quidera  desperatissinia 
loca,  varia  ope  et  arte,  mira  felicitate  sanavit.  Eminet  Lipsius 
inter  reliquos  Velleii  emendatores  lacunas  ab  ipso  primum  ob- 
servatas  bene  explendo,  et  scriptori  passim  acumen  suuni  red- 
dendo. Plurimas  emendaliones  ex  rerum  historia,  a  vestigiis 
tamen  codicis  baud  recedens,  hausit ;  omnes  eruditionis  suae 
copia  firmare  couatus  est.  Idem  post  Aldum  numerorura  cor- 
rupielis  sanandis  iterum  operam  dedit.  Raphelengii  autem,  qui 
priores  edd.  baud  accurate  inspexit,  fides  et  solertia  parum  lau- 
dis  nieretur,  ab  ip»oque  Paterculus  parum  profecit. 

1594  C.  Velleius  Paterculus,  cum  Aldi  Manutii  scholiis,  J.  Lipsii 
animadversionibus,  Jac.  Schegkii  notis  ;  Vine,  (sic)  Acidalii  variis 
lectionibus.    Lugduni.  8. — Cf.  an.  l602. 

Post  Lipsiura  Fulv.  Ursinus  de  Paterculo   raeritus  est,  non 
quidem  edendo,  sed  notulis  eum  castigando,  quas 

1595  Fragmentis  Historicorura  Rom.  Antwerpiae,  8.  in  Velleium 
aliosqtie  historicos  subjecit;  quarum  nonnullas  jam  in  opere  de 
FaniiliisRom.  1577- proposuerat.  In  nominibus  propriis,  quorum 
multa  prodigiose  corrupta  editor  Basileensis,  Aldus,  et  Lipsius 
reliquerant,  restituendis  praecipue  feliciter  versatus  est,  quippe 
qui  velerum  tituloruni  et  nummorum  usu  exercitatus  erat  atque 
adjiilus.    Reliqua  parca  manu  et  sparsim  tantum  tentavit. 

1596  C.  Velleius  Paterculus.  J.  Lipsius  recensuit.  Apud  H. 
Commelinum.  24.  sine  notis.  Cf.  supr.  ad  an.  1591. 

1600  Antverpiae.  4.  ex  officina  Plantiniana,  apud  Jo.  Moretum, 
Post  Taciturn,  a  J.  Lipsio  postremum  recensitum. 

1602  Francofurti,  ex  offic.  Palthoni.  12.  quam  pro  iterata  Lugdu- 
nensi  Gallica  an.  1594-.  habet  Burmannus.  Textum  exhibet 
Aldinum  cum  depravationibus  omnibus  ct  operarum  vitiis. 


C.   VELLEII   PATERCULI.  489 

1607  Velleius,  cum  notis  Lipsii,  additus  Tacito.  Antverpiae,  apud 
Jo.  Moretum.  Fol. 

—  Aldinum  textuni,  (iiiera  Lipsii  editiones  revocaveraut,  deseruit 
iteruni  Janus  Gruterus  ;  Sylburgii,  Schegkii,  Acidaliique  exem- 
plum,  non  tamen  per  omnia,  secutus,  sed  suopotius  judicio  usus 
scriptoiem  ad  codicis  et  editionis  pr.  fidem  restituere  conatus 
est.  Edidit  Paterculum  cum  eruditorum  variorum  notis  atque 
suis,  Francofurti.  1607.  l6-  Ipse  pauca  tantura  vere  emendavit, 
potissimum,  quod  obtrusum  scriptori  videbatur,  resecando  ;  cui 
sanandi  ratioui  plerumque  nimium  ac  temere  indulgebat.  Anno- 
tatio  autem  reliqua  in  politica  et  ethica  expositione  potissimum 
versatur.  Ceterum  primus  Velleii  opusculum  in  capita  distinxit. 

160s  Velleius,  cum  n.  varr.  Rhenani,  Burerii,  Manutii,  Schegkii, 
Lipsii,  Ursini,  et  (quae  primum  prodiere)  Claud.  Puteani,  additus 
Tacito  a  Car.  Auberto.  Parisiis,  apud  Chevalier.  Fol.  Vid.  supr. 
post  an.  1568. 

i6Q9  Ex  rec.  Jaui  Gruteri;  inter  Scriptores  historiae  Rom.  Lat. 
a  Petr.  de  la  Roviere  editos  Aureliae  Allobr.  s.  Genevae.  Fol. 
et  mox 

1611  Inter  Scriptores  historiae  Augustae  min,  a  Grutero  ipso  cu- 
ratos  Hanoviae.  Fol. 

1614  Cum  annott.  Lipsii.  Monachii.  12. 

1613  In  Epitomis  historiae  Rom.  ex  offic.  Plantiniana  Raphelen- 
gii.  16. 

1620  P»  Velleii  Paterculi  historiae  Rom.Libri  11.  ex  recensione  et 
cum  scholiis  Ausou.  Popraaj.  Franequerai.  12.— Textum  exhibet 
praviter  recensitum,  at  notis  non  contemnendis,  quae  chronolo- 
gica  et  historica  explanant,  instructura. 

1623  In  collectione  Scriptorum  historiae  Rom.  Lat.  Genevensi,  re- 
petita  ex  ilia  iGoy.  Fol. 

1627  Cum  Tacito  Lipsii.  Antverpiae.  Fol. — Repetitio  cd.  1(507. 

1630  Inter  historiae  Rom.  Epitomas.  Amstelodami,  apud  Jo. 
Jansson.  I6. 

1632  Inter  historiae  Augustae  Scriptores  Lat.  rainores  a  M.  Zuerio 
Boxhoruio  editos  Lugduni  Bat.  5  voll.  12. — Is  textuni  fere  repe- 
tiit  eundem,  quern  Popma  uovissimum  dederat,  plurimis  insuper 
typothetarum  erroribus  scatentenu  Notulas  adjecit  paucas, 
easque  tumultuarie  conscriptas. 

Plus  profecit  Palerculus  a  Gerardo  Vossio,   qui  lectioneni  an- 
Delph.  et  Var.  Clas.  Faterc.  2  I 


490  RECENSUS    EDITIONUM 

fiquam  religiosius  revocavit,  religioseque  vestigiis  lectionis  an- 
tiquie  insistens,  niodeste  bonas  emendationes  et  doctas  protulit, 
scriptorisque  verba  et  res  traditas  passim  bene  explicuit.  Prodiit 
ejus  editio  hoc  titulo  : 
1639  M.  Velleii  Paterculi  historiee  Romanse  qu?e  supersunt,  cum 
notis  Gerardi  Vossii  G.  F.  Lugduni  Bat.  ex  officina  Elzeviriana. 
12.  Quae  editio  ita  placuit,  ut  saipius  in  Belgio  et  Gerniania  re- 
peteretur. 

Vossium  secuti  sunt  editores,  qui  priorum  criticorum  conjec- 
turis  ad  textuni  V^elleii  constituendum  frequentius  usi  sunt,  quo- 
rum primi  fuerunt  Jo.  Henr.  Boeclerus  et  Nic.    Heinslus.    Ille 
quklem  typis  exscribi  curavit  Paterculum. 
1()42  Argeutorati.  8.   cum  notis  partim  verba  et  res  illustrantibus, 
partim  przecepta  vitae  et  artis  civilis  exhibentibus,  una  cum  Cha- 
racteribus   politicis  et  Diss,  de  Aninestia,  necnon]  cum  Indice 
rerum  et  Latinitatis  ab  ipso  confecto,  qui  instar  sit  Clavis  Vel- 
leiana;.    Repetita  est  hzec  editio  ibid.  1663.  et  l682.  sed  oraissis 
iis,  quibus  redundabat  prior,  et  textu,  ut  prie  se  ferebat  Boecle- 
rus, puriori ;   in   quo   constituendo   recipiendum    esse  putavit, 
quicquid  boni  et  veri  a  prioribus  editoribus  ad  sananda  vitia  co- 
dicis  et  editionis  pr.  prolatum  esse  sibi  videbatur.     Itaque  ab 
omnibus,  (a  Lipsio  longe  plura,)  nonnunquam  nirais  fidenter,  nee 
critico  acumine  ductus,  recepit.   Ipse  paucissiraa  modo  tentavit. 
Quae  subsequuntur  edilioues  usque  ad  Heinsianam  1678.  vel 
ex  antecedentibus  repetitae  sunt,  vel  si  novi  quid  in  iis  allatum, 
nihil  tamen  eo  ad  emendationem,  ad  interpretationem  parum, 
profecit  Vellcius. 
1644  C.  Velleii  Paterculi  historiae  Romanae  Libri  duo,  cum  anno- 
tationibus  iEgidii  Lacarri.  Parisiis.  12. — Nullius  moment!  dicitur 
Burraanno. 
1647  In  historiae  Romanai  Epitomis.  Amstelodami,   apud   Jansso- 

nium,  16. 
—  Ex  emendatione  Justi  Lipsii.  Parisiis,  apud  viduam  Jo.  Libert. 

12. 
1649  Inter  historiae  Rom.  Epitomas,  a  Nic.  Blancardo  editas  Lug- 
duni Bat.  12. 
1653  Ex  receriiione  Grutcri,  in  Tom.  i.  Scriptorum  historiae  Ro- 
manae Lat.  Genevae,  per  Sam.  Chouet.  Fol. 


C.  VELLEII   PATERCULI.  491 

—  Cum  notis  Ant.  Tliysii,  et  selectis  variorum,  sed  misere  detrun* 
catis  et  foedatis,  Lugdiini  Bat.  ex  otfic.  Franc.  Hake.  8. 

1654  Lugduni  Bat.  apud  Elzevir.  12.  cum  notis  Ger.  Vossii. 
1^58  Parisiis.  8.  curante  N.  Taverniero. 

1663  Boecleri  II.  emendatior.  Argentorati.  8.  Cf.  an.  1642. 

—  Christopli.  Ada  mi  Ruperti  Observationes  ad  C.  Vclleii  Paterculi 
liistoriae  Rom.  Libros  11.  adjectae  ejusdem  Dissertationibus  ad 
Valeriuni  Max.  Norimbergae.  8.  —  Ruperti  opera  potissimum 
versatur  in  Velleio  ad  usus  ethicos  et  politicos  advocando,  prae- 
cepta  hujus  generis  exeniplis  historicorum  etsententiis  auctorum 
similibus  confereudis. 

1664  Amstelodami,  apud  Elzevir.  12.  cum  notis  Ger.  Vossii. 
1668  Tacito  Lipsii   additus.  Antverpize,  apud  Plantin.  Fol. — Re- 

petitio  ultima  ed.  1607. 

—  Cum  notis  selectis  variorum  et  Ant.  Tliysii.  Lugduni  Bat.  ex 
offic.  Hackiana.  8. — Repetitio  ed.  l653. 

1675  C.  Velleii  Paterculi  hfstoriae  Rom.  Libriduo.  Interpretatione 
et  notis  illustravit  Rob.  Riguez  e  Soc.  Jesu,  in  usum  Delphini. 
Parisiis,  apud  Freder.  Leonard.  4. 

1678  C.  Velleii  Paterculi  quse  supersunt.  Nic.  Heinsius  recensuit 
et  castigationum  libellum  addidit.  Amstelodami,  apud  Elzevir. 
12. — Is  in  tractandis  poetis  Latinis  ut  felicissimus  erat,  ita  in 
Velleio  emendando  poeticae  rationi,  quee  familiarissima  ei  erat, 
quam  plurimum  indulsit.  Neque  tamen  fieri  aliter  poterat,  quin 
Heinsiahum  ingenium  sagax,  critica  arte  bene  exercitatum,  et 
Ovidii,  acumina  avide  captantis,  lectione  satis  nutritum,  in  scrip- 
tore  ingenioso  et  acuto  multa  recte,  eleganter,  et  scite  enienda- 
ret.  In  textu  Velleii  constituendo  a  Boeclero,  partim  antiquam 
lectionem  diligentius  revocando,  partim  plura  priorum  editorum 
bene  inventa,  adeo  el  sua,  recipiendo,  recedit.  In  Castigationi- 
bus  autem  criticum  solum  egit ;  sed  crisis  ipsa  adhibita  in  ex- 
plorandis  et  firmandis  suis  aliorumqueconjecturis,  multa  quoque 
attulit,  quae  explicandae  dictioni  niaxime  inserviunt.  In  iisdem 
quoque  alioruni  eruditorum  popularium  conjecturas  ineditas, 
ut  Ortuini,  Munkeri,  Perizonii,  Cuperi,  publici  juris  fecit.  Post 
editum  Velleium  ad  marginem  exempli  sui  multa  loca  turn  re- 
tractavit,  turn  novis  animadversionibus  auxit ;  quas  curas  poste- 
riores  deinde  Burmannus  cum  Velleio  suo  edidit. 

1682  Boecleri  iii.  Argentorati.  8.— Repetitio  ed.  l663. 


492  RECKNSUS    EDITIONUM 

1687  Fraiicofurti.  8.  cum  notis  Ger.  Vossii. 

1693  C.  Velleii  Paterculi  qua;  supersuut,  cum  variis  lectionibus 
optimarum  cditionum,  doctorum  virorum  conjecturis  et  castiga- 
tionibus,  et  Iiulice  locupletissimo.  Praemittuntur  Henr.  Dod- 
welli  Annales  Velleiani.  (Cura  Joannis  Hudsoni.)  Oxoni^,  e 
theatro  Sheldoniano.  8. — Textus  expressus  est  ex  ed.  Hcinsiana. 

1703  Cum  notis  Vossii.  Ilanoverae.  12.  et  Francofurti.  12. 

1707  Cum  notis  Christoph.  Cellaiii,  et  indice  rerum  verborumque. 
Lipsiae,  apud  Fritsch.  12. — Is  textuni  Heinsianum  ita  exprimen- 
dum  curavit,  ut  ipsas  Heinsii  conjecturas  complures,  interdum 
temere  captas  et  dubias,  reciperet.     Notee  leviter  sunt  corrasae. 

—  Cum  notis  Christ.  Junkeri.  Francofurti  et  Lipsiae.  12. — NuUius 
pretii  editio. 

1710  Leraovici.  8.  cum  versioue  Gallica. 

1711  Hudsoniana  repetita  Oxoniae.  8.  cura  Annotationum  libello. 

1712  Cum  Jo.  Georgii  Walchii  commentt.  ad  modum  Minellii. 
Lipsiae.  12. 

1713  Cum  variis  lectionibus  et  Indice  copioso,  cura  Mich.  Mait- 
taire.  Londini,  ex  offic.  Jac.  Tonson  et  Jo.  Watts.  12. — Nitore 
potius,  quam  ingenio  et  eruditione  adhibita,  commendatur. 

1714  Parisiis.  8.  cum  notis  Justi  Lipsii. 

1717  Cum  Jo.  Georg.  Walchii  comni.  ad  modum  Minellii.  Lipsiae, 
ap.  Weidmann,  12.   Repetitio  cd.  I712. 

17 18  Londini.  12.  recusa  ed.  Mich.  Maittaire. 

1719  C.  Velleii  Paterculi  qua;  supersuut  ex  historiae  Romanae  volu- 
minibus  dnobus,  cum  integris  scholiis,  notis,  variis  lectionibus,  et 
animadversiouibus  doctorum,  curante  Potr.  Burmanno.  Lugdaui 
Bat.  8. — Repetita  est  haec  editio  post  Burmanni  obitum  eodem 
loco  1744.  cum  notis  novis,  quas  margini  editionis  suae  ascrip- 
serat,  in  qiiibus  etiam  novas  erudilorum  conjecturas,  quae  ei  de- 
inde  innotucrant,  laudat,  v.  c.  Warburtoni,  nullius  fere  pretii, 
Eruditi,  qui  in  Actis  Erud.  Lips.  I721.  Burmannianam  editionem 
dijudicavit,  et  Chribtii  in  Noct.  Acad.  Spec.  l.  Burmannus  ipse 
ab  editione  prima,  \d)i  tolerabilis  lectio  sibi  videretur,  baud  re- 
cessisse  profitetur,  non  tamcn  abstinuit  se  a  recipieudis  priorum 
criticorum,  Basilecnsis  ediloris  maxime,  conjecturis,  ubi  vitium 
editionis  illius  manifestum  erat.  In  notis  et  lectionem  antiquam 
priorumque  invcnta  subexamen  vocat,  et  novas,  in  quibus  autem 
acumen  saipius  desideratur,  cmendationcs  profert,  et  dictionem 


C.    VELLEII    PATERCULI.  493 

pariter  ac  res  passim  explicat.  Neque  tamen  Paterculus  omnino 
ejus  ope  destitutus  est ;  nam  et  bonas  emendationes,  quamvis 
pauciores,  in  medium  protulit. 

Severum  ceiisorem  inveuit  Burmaniius  Thorn.  Wopkensium, 
qui  in  LectionibusTuUianis,  deinde  in  Adversariis  criticis  in  Vel- 
leiura,  quae  expressae  sunt  in  Misc.  Obss.  Vol.  viii.,  acerbe  eum 
vellicavit,  cuique  Burmanuus,  iracundia  exacerbatus,  respondit 
in  Misc.  Obss.  Vol.  ix.  Neque  haec  acris  conteutio,  sive  ad 
crisin,  sive  ad  interprelationem  Paterculi  quod  attinet,  sine  fructu 
fuit.  Dedit  eaim  nobis,  praeter  alia,  Wopkensii  conjecturas. 
Sed  raulto  major  sane  ille  fructus  fuisset,  nisi  utriusque  aciem 
animus  graviter  pertuibatus  praestrinxisset. 

^quiores  judices  nactus  est  Burniannus  in  Gerniania,  quos  paulo 
ante  nominaviraus ;  quorum  alterum,  qui  in  Actis  Erud.  Lips. 
1721.  Burmanni  operam  dijudicavit,  Cortiuni  fuisse  suspicatur 
Ruhukenius.  Is,  pariter  ac  Christius,  nonnuUa  quoque  Velleii 
loca  critica  manu  tentavit. 

Sub  idem  fere  tempus  prodiit  Jo.  SchefFeri  liber  avetcboTos  Ad- 
versariorum  in  Velleium  in  Misc.  Obss.  Vol.  viii.  et  ix.  Sed 
Schefterus  laborat  libidine  quadam  emendandi  quae  depravata 
non  sunt,  neque  in  conjecturis  proferendis  felix  est. 

1721  Edinburgi.  8. 

1723  In  Tom.  I.   Epitomarum  historian  Rom.  duobus  voll.  edit. 
Florentiae.  8. 

1725  Londini.  12'.  repetita  ed.  Mich.  Maittaire. 

1726  Parisiis.  4.  recusa  ed.  Rob.  Riguez  in  usum  Delphiui. 

1730  Eadem  Londini,  apud  W.  Innys.  8. 

1731  Cum  notis  Germ.  Sinceri.  Marburgi,  ap.  Krieger.  8. 
1737  Eadem,  Giessae.  8. 

1743  seqq.  In  Tomo  11.  Scriptorum   Latinorura  veterura  historiac 
Rom.  edente  BennoneCasp.  Haurisio.  Heidelbergite.  Fol.  c.  figg. 

1744  Burmanniana  11.   auclior.   Lugduui  Bat.   ap.  Sam.   Lucht- 
manns.  2  voll.  8. — Cf.  an.  1719. 

—  Londini.  12.  repetita  ed.  Mich.  Maittaire. 

174()  Parisiis.  12.  ap.  Mich,  Steph,  David,  accurante  Steph.  Andr. 

Philippe. 
1752  Ex  editioue  Burmanni  fideliter  expressa.  Glasgua^  in  vvdibus 

academicis  excudebant  Robertas  et  Andreas  Foulis.  12.— Ele- 

gans  editio. 


494  RECENSUS    EDITIONUM 

1754  Parisiis.  12.  Eadem  cum  ed.  1746.  mutato  tantum  titulo. 
1756"  Curante  Jo.  Petro  Millero.  Berolini,  sumtibus  A.  Haude  et  J. 
C.  Speneri.  8  rain. 

—  Cura  notis  Burraanni  et  variorum.  Roterodami,  apud  Dan. 
Beman.  8. 

1762  Halce,  sumtibus  Orphanotrophei.  12. 

—  ex  recensione  et  cum  commentario  perpetuo  Jo.  Frid.  Gruneri. 
Coburgi,  apud  Ahl.  8. — Hanc  ed.  Grunerus  maximam  partem 
apparatu  editionis  Burmannian?e  concinnavit.  Neque  tamen 
Burmanni  vestigia  in  constituenda  textus  lectione  pressit,  sed  ad 
lectionem  editionis  pr.,  sjepius  quam  codicis,  (Burerium  enim, 
Burmanni  judicio  przeoccupatus,  sublestae  fidei  testem  babet,)  re- 
currit,  et  in  recipiendis  aliorum  emendationibus  suumsecutus  est 
judicium,  quod  nonnunquam  Ruhnkenii  sententiam  congruentem 
postea  invenit.  Eundem  Ruhnkeniura,  hujus  editionis  ignarum, 
occupavit  vel  in  nonnuUis,  quamvis  paucioribus,  locissua  conjec- 
tura  tentandis,  vel  in  firmanda  et  explicanda  sen  antiqua  lectione, 
sen  correctione  a  critico  quodam  proposita.  Ceterum  ingenio  et 
acumine  Grunerus  inter  editores  Velleii  non  eminet,  nee  ubi  de 
suo,  (quod  tamen  rarius  fecit,)  edidit,  uno  fere  loco  excepto, 
doctis  probabitur.  Verum  ad  explanationem  scriptoris  non  tan- 
tum ex  aliorum  annotationibus  bona  excerpsit,  sed  ex  suae  etiam 
eruditionis  penu  nova  attulit.  Pariter  in  usum  Velleii  advocavit 
virorum  doctorum  conjecturas  in  annotationibus  ad  alios  scrip- 
tores  propositas,  v.  c.  Marklandi,  Arntzenii,  Oudendorpii,  cet. 
Merito  autem  in  laudanda  editionis  pr.  et  codicis  lectione,  nec- 
non  in  enarrandis  criticorum  conjecturis,  Gruneri  desiderandaest 
diligentia. 

1769  Parisiis.  8.  cum  versione  Gallica  Abbatis  Paul!. 

1770  Eadem,  Avenione.  8. 

1777  C.  Velleii  Paterculi  historiae  Rom.  Libri  duo.  Nova  editio  ex 
collatione  vcteruni  editorum  emendata.  (Curante  J.  N.  Lalle- 
mand.)  Parisiis,  apud  Jo.  Barbou.  12.  Nitida  editio,  nudum 
tcxtuin  exhibrns. 

1779  Ruhnkcniana  :  C.  Velleii  Paterculi  quae  supersunt  ex  liisto- 
riae  Rom.  voluminibus  duobus,  cum  integris  animadversionibus 
doctorum,  curante  Davide  Rubnkenio.  Lugduni  Bat.  apud  Sam. 
et  Is.  Luchtmans.  2  voll.  8  maj.— Prior  Tomus  continet,  Ruhn- 
kenii et  priorum  editorum  praefationibus,  et  Dodwelli  Aunalibus 


C.   VELLEH    PATERCULI.  495 

Velleianis  przemissis,  textum  Paterculi  cum  notis  integris  Rhe- 
nani  et  Burerii,  quibus  accessitRuhnkenii  ipsiusannotatio.  Alter 
vero  exhibet  omnem  editionis  Burmannianae  apparatum.     Praefa- 
tiouis  docta  et  perita  est  disputatio  de  editorura  priorum  mentis, 
de  ipsius  scriptoris  adulationis  iniquius  incusati,  moribus,  ingenio, 
dicendi  ratione,  et  Sallustium  imitandi  studio.     Coatextum  vero 
Velleii  religiosius,  quam  ceteri,  ad  fidera  codicis  atque  editionis 
primje,  orthograpbia  adeo   ubique  servata,  dedit,  nisi  quod  pro 
lectione  monstrose  corrupta  non  solum  manifestis  criticorum  cor- 
rectionibus,  sed  etiam  suis,  locum  dedit,  notata  tamen  diligenter 
lectione  vetusta.     Nam  ubi  de  emendatione  quadam  aut  non 
liquido  constabat,  aut  ubi  de  correctione  invenienda  desperan- 
dum  erat,  vol  codicem  vel  editionem  pr.  fideliter  expressit;  at 
in  notis  variorum  tentamina  cum  suis,  si  quid  ingenium  ipsi  sup- 
peditabat,  proposuit  et  examinavit.     Uti  vero  in  his  criticum 
verecundum  ac  niodestum,  ita  in  odorandis  vitiis  sagacissimum, 
in  sauandis  acutissimum  egit,  ut  principibus  emendatorum  Vel- 
leii annumerandus  sit.     Quod  Rhenani  et  Burerii  notas  integras 
dederit,  id  gratissimo  animo  accipiendum,  cum  a  preecedentibus 
plerumque  antiqua  lectio  et  Rhenani  Bureriique  conjecturee  ad- 
mod  urn  negligenter  et  confuse  tradita;  fuerint.    In  lucem  quoque 
protraxit  aliorura  Criticorum,  qui  obiter  vel  ad  alios  scriptores 
vel  in  epistolis,  vel  in  raargine  exempli  sui  aliquid  tentarant,  con- 
jecturas,  v.  c.  Perizonii,  Davisii,  Boheri,  Oudendorpii.   Ceterum 
ad  elegantiam,  acumen,  et  mentem  Velleii  intelligendam,  necnon 
ad  res  illustrandas  ex  elegantissima  eruditionis  et  ingenii  copia 
quamplurima  subministravit ;  inprimis  vero  et  Sallustium,  tan- 
quam  exemplar  Velleii,   et   Lucanum,  Sulpiciumque  Severum, 
ejus  imitatorem,  in  auxilium  advocavit. 

Ruhukenii  operam  in  Velleio  collocatam  diligentissime  enarra- 
verunt  viri  docti  inter  Belgas  in  Biblioth.  crit.  Amstelod.  Vol.  I. 
P.  IV.  pag.  45.  sqq.  inter  Germanos  et  in  Ephemerid.  lit.  Goet- 
ting.  1779.  Addit.  pag.  II9.  sqq.  et  in  Biblioth.  Univers.  Germ. 
Berol.  Tom.  XLViii.  P.  11.  et  in  Bibl.  philolog.  Lips.  Vol.  i. 
pag.  40.  sqq.  Inter  hos  populares  nostri  non  solum  Ruhnkenii 
operam  exegerunt  et  dijudicarunt,  sed  etiam  novas  conjecturas 
suas  proposuerunt. 
1780  Velleius  Paterculus,  novissirae  emendatus  etillustratus  studiis 
Societatis  Bipontinee.    Editio  accurata.  Biponti,  apud  Petr.  Hal- 


49C  RECENSUS    EDITIONUM 

lanzy.  8  niaj. — Editor  potius  ingenii  sui  et  sensus  impetum, 
quam  vestigia  codicis  et  editionis  pr.  rationem  criticam,  inge- 
iiium  auctoris  sui,  et  optimorum  Criticorum  judicia  secutus,  non 
satis  felix  fuit  nee  in  purgando,  ut  rebatur,  textu,  nee  in  reci- 
piendis  virorum  doctorum,  quos  SKpius  leticet,  Qonjecturis,  nee 
in  reperiendis  eraendationibus,  quas  tanien  audacter,  et  nonnun- 
qiiam  tacite,  in  contextura  admisit.  Inter  ipsius  tamen  inventa 
sunt  nonnulla  laude  non  indigna.  [Bona  fide  descripsimus  viri 
docti  judicium  de  nostra  hac  editione.  At  vero  excusandus 
magis  quam  culpandus  editor  Bipontinus,  qui  nuilta  loca,  a 
novissimis  criticis,  maxime  a  Ruliukenio,  feliciter  curata  non 
tentaturus  dcnuo,  neque  liorum  virorum  egregie  inventa  neglectu- 
rus  erat,  si  ad  nianus  ei  fuisset  Ruhukenii  editio,  quam  non  nisi 
ex  Ephenieridibus  liter.  Goetting.  cognitani  liabuit,  sub  prelo 
jam  sudante  Velleio.  Unde  factum,  ut  eas  tantum  viri  sagacis- 
simi  emeudationes  vel  in  usum  suum  verteret,  vel  saltern  citaret, 
quas  a  docto  Censore  laudatas  videret.  Miraraur,  Krausium 
hoc  non  animadvertisse.  Ceterum  habet,  quo  ingenio  suo  gra- 
tuletur  editor  Bipontinus,  quod  subinde  in  easdem  cum  Ruhn- 
kenio  veras  conjecturas  incidit.] 

1790  Mannhemii.  8  min.  accurate  ad  optimas  editiones  recogni- 
tus.      Sic  quidem  titulus. 

179I-  Ex  recensionc  Societatis  Bipontinaj.  Norimbergae,  apud 
Riegel.  12.  sine  notis. 

1800,  Krausiana  major:  C.  Velleii  Paterculi  quai  snpersunt  ex 
liistorize  Rom.  Libris  duobus.  Recensere  et  commentario  per- 
petuo  illustrare  coepit  Christ.  Dav.  Jani.  Continuavit  Jo.  Christ. 
Henr.  Krause.  Accesserunt  Caroli  Morgenstern  Commentatio 
de  Velleii  fide  historica,  &c.  et  Jo.  Friderici  Herel  Annotationes 
triticaj  in  Velleium.  Lipsize,  sumtibus  E.  B.  Schwickerti.  8  maj. 
— In  prajfatione  consilium  editionis  hujus  sic  exponit  Krausius : 
'  Deerat  editio  Velleii  bene  parabilis,  in  qua  ex  omni  parte  satis- 
factum  erat  aut  eruditioribus  iectoribus,  aut  lis  qui  oblectationis 
et  stud ioi urn  liberalium  causa  veterem  scriptorem  manu  versant, 
vel  juventuti  provectiori ;  in  qua  lectio  Velleii  facta  sit  minus 
impeditior;  in  qua  omnia  in  promtu  atque  parata  sint,  quze  vel 
ad  lectionem  dijudicandani,  vei  ad  dictionem  intelligendam,  vel 
ad  res  expedicndas  legentibus  ad  manus  esse  debeant. — Talis 
editionis  defectus  inter  causas  fuisse  videtur   auctoris  egregii 


C.   VKLLEII    PATERCULT.  497 

hodie  fere  neglecti,  neque  in  scliolis  cxplicati.  Literis  igitur 
Latiiiis  omiiino  bene  consultum  iri  profecto  videbatur  editione 
nova  paranda,  in  qua  textus  Velleii  ex  optimoruni  criticorutn 
conjecturis,  quantum  in  codicum  omnium  jactura  fieri  posset, 
purgatior  et  emendatior  exhibeatur;  in  qua  dictio  exquisitior, 
qua;  nonnunquam  emendandi  licentiai  locum  dedit,  vindicetur, 
et  ex  elegantioribus  scriptoribus  illustrata  firmetur ;  in  qua  Velleii 
mens  et  acumen  ob  oculos  ponatur  et  explicetur;  in  qua  scrip- 
tori  cum  aliis  rerum  narratarum  auctoribus  comparato  et  fides 
concilietur  probeturque,  resque  Roraanje  lectoribus,  eas  intelli- 
gentibus,  brevius  contractze  explanentur,  iis,  qure  aliunde  con- 
stent,  in  medium  collatis  ;  in  qua  ex  omni  antiquitatis  doctrina, 
quae  lucem  oftundant,  quaeque  scire  opus  sit,  ea  omnia  suppedi- 
tentur  ;  in  qua  denique  difficultatibus  cujuscumque  generis,  quae 
morari  possent  lectores,  succurratur.  Talem  editionem  parabat 
Jani  beatus  ;  tujus  vestigia  in  opere  perficiendo  sequi,  raeuni 
erat,  quem  ut  assequerer,  magnopere  studebam.'  Praefationi 
subjuncta  sunt :  I.  Addenda  et  corrigenda.  2.  Index  in  notas. 
3.  Prolegomena  de  Velleii  vita,  operis  indole,  codice,  editionibus, 
&c.  4.  Car.  Morgensternii  Comraentatio  critica  de  fide  bistorica 
Velleii.  Sequitur  textus  Velleii  cum  chronologia  marginali,  et 
commentario  perpetuo,  multiplici  doctrina  pleno.  Volumen  clau- 
dunt  Frid.  Herelii  Annotationes  criticae  ad  Velleium,  et  Indices 
rerum  memorabilium  atque  Latinitatis. 
1803  Krausiana  minor:  C.  Velleii  Paterculi  quje  supersunt  ex 
historiae  Rom.  Libris  duobus.  Denuo  recognovit,  et  cum  codicis 
et  editionis  primae  lectione  conjecturisque  virorum  DD.  selectis, 
necnon  Indicibus  in  scbolarum  usum,  edidit  Jo.  Christ.  Henr. 
Krause.  Lipsiae,  impensis  E.  B.  Schwickerti.  8  maj. — In  hac 
editione,  usui  juvenum  destinata,  editor  passim  refinxit  textum 
editionis  majoris,  ita  ut  vel  antiquam  lectionem  revocaret,  vel 
vestigia  ejus  pressius  sequeretur.  Singulis  paginis  subjectaa 
notulae,  in  quibus  receptai  lectionis  auctores  laudantur.  Chrono- 
logia, margini  apposita,  subinde  emendata  est.  Prolegomena  in 
arctum  contracta,  novisque  curis  elaborata  sunt.  Indici  Latini- 
tatis adjecta  interprefatio. 

[Utriusque  hnjus  et  Kuhnkenianae  editionis  bonis  in  curanda 
nova  nostra  ita  usi  sunius,  ut  non  solum  omnia,  in  quibus  often- 
derat  editor  Bipontinus,  saltem  nobis  ofFendisse  videbatur,  muta- 
Delph.  et  Var.  Cks.  Paterc.  2  R 


408  RECENSUS    EDITIONUM 

remns,  adeoque  textuin,  quantum  fieri  poterat,  quam  emendatis- 
sinium  cxhibercinus ;  sed  etiam  notas  vcl  criticas,  vel  ad  inter- 
pretationeni  pertinentes,  subinde  excerperemus,  Indicemque  glos- 
satuni,  qualem  fere  dedit  Krausius,  in  communem  sludiosorum 
utilitatem,  cui  quisque  sine  invidia  consulerc  tenetur,  adjicere- 
nius.  Qui  ampliorem  commentarium,  in  rebus  maxima  historicis, 
desiderabunt,  iis  facile  satisfaciet  ed.  Krausiana  major.] 


Denique  sunt  viri  docti,  qui  Animadversionum  libellis,  vel  sin- 
gulatim  in  Vellcium,  vel  in  varies  auctores  conscriptis,  de  Nostro 
meriti  sunt.  Ex  illorum  numero  sunt  Jo.  Jac.  Hottingerus,  Pro- 
fessor literarum  bumaniorum  apud  Turiccnses  clarissimus,  et  Jo, 
Frid.  Ilerelius,  Professor  quondam  Erfurtensis.  Hottingerus  enim 
Libellum  animadversionum  in  Velleium  inde  ab  initio  usque  ad  1 1. 
26.  publici  juris  fecit  in  Museo  Turicensi  1782.  Vol.  I.  Tom.  2. 
pag.  349 — 363.  crisin  exhibentem  sane  doctam,  accuratam,  et  mo- 
destam,  vestigia  libri  vetusti  prementem.  Preeter  has  idem  vir 
doctus  alias  ineditas  comraunicavit  cum  Herelio,  qui  eas  intexuit 
partim  suis  Annotationibus  criticis,  de  quibus  mox  dicendura,  par- 
tim  ad  me  novam  editionem  parantem  transmisit ;  quarum  ratio 
liabita  est  suis  locis  in  editione  mea  Lipsiensi  1800.  Alter  Herelius 
priraum  ediderat :  Kritische  Beobachtungcn  iiber  die  Roem.  Ge- 
schiclite  des  Velleius.  Erfurt.  1/91.  4.  Hunc  librum,  deinde  retrac- 
tatum,  et,  locis  dubiis  et  suspectis  per  totum  scriptorem  sub  examen 
vocatis  et  conjectura  tentatis,  auctum,  sub  indice  Annotationum 
criticarum  ad  Velleium,  ad  calcem  editionis  nostrae  evulgandum 
permisit;  quo  sane  meruit,  ut  inter  emendatores  Velleii  sagaces, 
doctos,  faniiliarissimos  cum  auctore  suo,  et  elegantes  numeraretur. 

In  Observationum  criticarum  in  varios  scriptores  libellis  alterum 
alterurave  Velleii  locum  tentarunt,  priraum  Jo.  Ad.  Nodellus  in 
Criticarum  Observationum  libello,  Campis  1781.  cap.  7.  pag.  79- 
deinde  Evcrwin.  Wassenbergius  in  '  Diss,  de  nominibus  hominam 
et  locoruin  propriis,  librariorum  culpa  aliisve  de  causis  in  veterum 
scriptoruin  libris  frequenter  obliteratis  aut  vitiatis.'  Franequerse 
1790.  4.  S  22.  turn  Jo.  Sterke  in  Suspicionum  criticarum  Spec.  I. 
cap,  3.  quod  inscrlum  est  Actis  Lit.  Societatis  Rheno-Trajectina? 
179.3.  Tom.  I.  denique  Jo.  Hildebr.  Wittliofiusin  Krit.  Anmerkun- 


C.   VELLEII    PATERCULI.  499 

gen  iiber  Horaz  und  andre  Roem.  Schriftsteller.     Diisseldorf.  m. 
Heff.  pag.  102—110. 

VERSIONES. 


HISPANICiE, 


1630  Obras  de   Caio  Velleio  Paterculo,   traduzidos  por  Manuel 

Sueyro.  Anvers.  8. 
1787  Velleyo  Paterculo  en  Castellano,   trad,   por,  cl  eel.  Hisp. 

Portugues  Em.  Sueyro.  Madrid.  Espinosa.  4. 

ANGLIC^. 

1632  C.  Velleius  Paterculus,  his  Roman  History,  translated  into 
English  by  Sir  Robert  le  Grys.  London.  8. 

1721  The  Roman  History  of  C.  Velleius  Paterculus,  translated 
into  English  by  Thomas  Newcomb.  London.  12. — Recusa  ibid, 
an.  1724.  12. 

1722  The  Roman  History  of  C.  Velleius  Paterculus,  translated 
into  English  by  Mr.  Paterson.   Edinburgh.  8. 

GALLICS. 

1610  Les  QEuvres  de  C.  Corn.  Tacitus,  illustre  de  Chronologic  et 
annotations,  avec  I'histoire  Romaine  de  C.  Velleius  Paterculus, 
traduits  par  Jean  Baudoin.  Paris.  4. — Repetita  ibid.  1616.  ct 
1628.  4. 

1672  Abreg6  de  I'histoire  Romaine  et  Grecque,  traduit  du  Latin 
de  Velleius  Paterculus,  et  tire  d'autres  Auteurs  pour  servir  de 
Supplement;  comprenant  depuis  I'an  du  monde  1280.  jusqu'i 
I'an  de  Rome  79^ •  avec  une  Chronologic,  par  Jean  Doujat. 
Paris.  12. — Repetita  ibid.  17O8.  2  voll.  8. 

1710  L'Histoire  de  C.  Velleius  Paterculus,  traduite  en  Francois, 
avec  le  Latin  k  cote :  k  Limoges.  8. 

1769  Abrege  de  I'Histoire  Grecque  et  Romaine,  traduit  du  Latin 
de  Velleius  Paterculus,  avec  le  texte  corrig6,  des  notes  critiques 
et  historiques,  une  table  g^ographique,  une  liste  des  Editions,  et 
un  discours  preliminaire  par  Mr.  I'Abb^  Paul.  Paris.  12. — 
Recusa  Avcnione  1770.  et  Parisiis  1785.  12. 


500  RECENSUS    EDITIONUM 


GERMANISE. 


1781  Des  Piibllus  Velleiiis  Paterculus  kiirzer  Bcgrif  der  Roemis- 
clien  Gescliichte  von  Griindung  der  Stadt  Rom  an  bis  auf  den 
Konsul  Marcus  Vinicius.  Aus  dem  Lateinischen.  Rotenburg  an 
der  Fulde.  8. 

1793  Dcs  Caius  Velleius  Paterculus  Roemische  Gescliichte.  Ue- 
bersetzt  von  Friederich  Jacobs.  Leipzig.  8. — Prajstans  interpre- 
tatio,  auctorem  non  solum  fideliter  el  vere  exprimens,  sed  etiam 
ejus  ingenium  consecuta. 


NovERiT,  qui  prsecedentes  paginas legerit,  codicem  Vel- 
Icii  Paterculi,  praeter  unum  in  bibliotheca  Coenobii  Benedic- 
tini  IMurbacensi  a.  1515.  inventum  esse  nullum,  et  primam 
editionem,  per  Beatum  Rhenanum,  Basileae  1520.  ex  hujus 
apographo,  non  sine  annotationibus  et  emendationibus 
multis,  processisse.  Interea  codex  ipse,  singularis  ille 
codex  Murbacensis,  evanuit.  Patebit,  igitur,  nullum  auc- 
torem classicum  occasionem  adeo  praebuisse  criticis  inse- 
cutis  artis  conjecturalis  exercenda3.  Nee  mircmur  si,  quod 
vix  de  alio  ullo  classico  dicendum  sit,  de  nostro  dica- 
tur.  Bentleius  (Phileleuthcrus  Lipsiensis,  p.  65.)  prae- 
dicavit,  libros  ejus,  post  labores  doctissimorura  et  acutis- 
siraorura  criticorum  per  duo  scecula,  esse,  mansurosque, 
merum  errorum  cumulum.  Immo  Franciscus  Asulanus, 
in  Prajfaticne  ad  Livii  editionem,  (impress.  Venct.  in 
i-Edib.  Aid.  1518.)  ausus  est  proferre,  nihil  fere  Latinum 
legi  in  istis  libris,  et  esse  omnino  supposititios.  Adjicit 
Emestius,  (Fabric.  Bibl.  L.  vol.  11.  p.  23.)  *  Sed  ca  invidia 
fuit,  et  rccle  Gyraldus,  dialogo  11.  de  Poctis  p.  98.  '  Vel- 
leius non  damnandus  Historicus,  tametsi  quidam  insulse 
nullum  fuisse  Vcllcium  suspicantur.' '  De  his  vcro,  et  aliis 
rebus  quai  ad  Vclleium  pertinent,  pro  suo  quisque  ingenia 
judicabit. 


C.    VELLEIl    PATKRCULI.  501 

De  Bibliothccis  Britannicis  igitur  nihil  hie  dicendum 
manet,  quia  plutei  earum  nullum  Vclleii  codicem  continent, 
praeter  excerpta  quaedam  manu  exscripta  ex  libro  impresso 
(ut  in  Publica  Universit.  Cantab.  Bibliotheca),  aut  paueaa 
notulas  Mss.  eraendatorias  (ut  in  Museo  Britannico)  eur- 
sim  libro  impresso  interjeetas. 

Quod  ad  editiones  pcrtinet,  pauca  manent  subjicienda. 
Haec  pauca  in  paucis  sequuntur. 

Fragmentum  de  victoria  Suevorum  in  Romanes  p.  20. 
Suevic.  Rer.  Scriptor.  per  Goldastum  Franc.  1605.  Bib- 
lioth.  Bodl. 

C.  V.  Paterculi  Hist.  &c.  24mo.  Amst.  1G25. 

Notse  in  C.  Velleium  Paterculum,  8vo.  Lugd.  Bat.  16C0. 

Editio  cum  notis  Variorum  per  A.  Thysium,  8vo.  Lugd. 
Bat.  1653.  repetita  Lugd.  Bat.  et  Roterod.  a.  1668.  (ut  in 
titulo)ex  offic.  Hackiana.  Dedicationi  subjungitur:  *  Da- 
bamus  Lugd.  Bat.  ipsis  Idibus  Dec.  1667.'  Hinc  Fabricius 
annum  huic  ed.  aflSgit  1667.  Krausius,  cujus  Editionum 
Recensum  Bipontinus  editor  recudit,  1668.  Una  quidem 
atque  eadem  editio  est.  Sed  nee  Fabricius  nee  Krausius 
notat  edit.  1659.,  quae  multo  accuratior  est  quam  edit.  1667. 

C.  V.  Paterculi  Hist.  &c.  ex  recensione  Nie.  Heinsii 
12mo.  Amst.  1678.  a  Krausio  suo  loco  supra  notata,  hie 
iterum  notanda,  quippe  exemplar  hujus  editionis  in  Museo 
Britan.  el.  Bentleii  notulas  continet  emendatorias. 

C.  V.  Paterculi  Hist.  &c.  ex  recensione  Dav.  Ruhnkenii 
prodiit  Roterod.  1804.  12mo. 

C.  V.  Paterculi  quae  supersunt  ex  Historia  Rom.  Libris 
11.  Vindob.  1807.  8vo. 

Krausii  multum  probata  editio  prodiit  iterum  Lips.  1808. 
8vo.  maj. 

Lectionum  Velleianarum  Specimen  edidit  J.  S.  Rosen- 
heyn.  Berolin.  1810. — Perpaucae  harum  conjecturarum  pla- 
cuerufit  criticis  Germanicis. 

C.  V.  Paterculi  Hist.  &c.  Anglice  versa  a  G.  Baker,  8vo. 
Lond.  1814. 

C.  V,  Paterculi  Hist.  Rom.  Libri  ii.    Tcxtu  recognito. 


502  RECBNSUS  EDITIONUM    C.    V.    PATERCULl. 

insigniori  varietate  lectionum  imlicibiisque  adjcctis.  Edidit 
Arrain.  Heimartus  Cludius.  Hanov.  1815.  Svo.  maj. — 
Rahnkenii  annotationes  adjiciuntur,  et  alia  quae  ad  cmen- 
dationem  aut  illustrationem  pertinent.  Bene  audit  haec 
cditio ;  sed  venalis  etiam  est  in  torn.  v.  operis  cui  hie  titu- 
lus,  Corpus  Historicorum  Latinorum,  cura  et  studio  D. 
Fr.  Em.  Ruhkopfii  et  Dr.  Joach.  Dieteric.  Godofr.  See- 
K)dii. 

C.  V.  Paterculi  Hist.  Rom.  ex  editione  J.  Ch.  H.  Krau- 
sii,  sedula  recensiono  accurata.  Lond.  1818.  18mo. 


INDEX 


RERUM  IN  VELLEIO  MEMORABILIUM. 


INDEX 


RERUM  IN  VELLEIO  MEMORABILIUM. 


Primus  numerus  libruni,  alter  caput,  indicat. 


A. 


Acanthus  (arbor)  in  apparatu  trium- 
ph! Poiitici  Jill.  CiEsaris  adhibita  ii, 
56 
Accius,  tragicus  Rom.  (circa  U.  c.  614) 
i,  17.  ii,  9 

Acerranis  (in  Campania)  civitas  data 
i,  14 

Aclicei  (ab  ITeraclidis)  ex  Laconica  pul- 
si  i,  3  Achaei  (foederati)  a  Q.  Metello 
Macodoiiico  fracti  i,  11.  12  a  L. 
Mummio  devicti  i,  13  (coll.  i,  12) 
Achasi  (ad  Ponti  Euxini  littus  orien- 
tale  babitantes)  a  Pompeio  M.  armis 
petiti  ii,  40 

Achaia  ab  Achaeis  occupata  i,  3  fracta  a 
Q.  Metello  Maced.  i,  12  provincia 
facta  a  L.  Mummio  i,  13.  ii,  38 
Achaia  provincia  (h.  e.)  Graecia  om- 
nia intra  et  extra  Isthmura,  pra;ter 
Thessaliam  ii,  23 

Achaicus,  L.  Munimius  cognominatus 
i,  13 

Achillas,  aulicus  Ptolcmaei,  Pompeii  ne- 
candi  auctor  ii,  53  a  J.  Caesare  sup- 
plicio  affectus   ii,  54 

Achilles,  Pyrrhi  pater  i,  1  auctor  ma- 
terni  generis  Alexandri  M.  i,  6 

Acidinus  IManlius,  L.  adoptavit  Fulvii 
Flacci  filium   ii,  8 

Actium  (Acarnaniic   oppidum  in  aditu 
Delph.  et  Vur.  Clas.  Ind. 


sinus  Arabracii)  ii,  84    prjelium  apud 
Actium  inter  Octavianuiu  et  Antoni- 
um  ii,  85 
Adduus  C.  Caesarem  vulnerat  in  Arme- 
nia ii,  102 
Adoptio    Octavii   per    testamentum    J. 
Caesaris   ii,   59      C.    et   L.    Caesaris, 
AgrippaB  filiorum,   ab  Augusto  facta 
ii,  96   Tiberii  et  Agrippje  Postumi  ab 
eodem  ii,  103.  104 
JEAes  ex  marmore  prima  a  Q.  Metello 

Macedonico  extructa  i,  11 
JEAcs   sex  millibus  HS.   conductaa   M. 
.^milio  Lepido  a  censoribus  crimini 
datae   ii,  10     Velleii   temporibus   vix 
senatore  dignae,  ibid. 
/EgTBi  maris  insulae  ab  lonibus  occupa- 

tae   i,  4 
iEgisthus,  frater  patruelis  Agamemnonis, 
hiinc  obtruncat  i,  1    vii.  annos  reg- 
navit,  ibid,  ab  Oreste  necatus,  ibid. 
.iEgyptus  ab  Augusto  stipendiaria  fac- 
ta ii,  39 
Julius  Catus,  (Sex.)  quo  consule  Tiberius 

ab  Augusto  adoptatus  est  ii,  103 
.(Emilius  Sura  de  annis  P.  R.  i,  6 
.iEmilius  Paullus,  L.  qui  ad  Cannas  in- 

feliciter  pugnans  obiit  i,  9 
iErailius   Paullus,  L.  (praeccdentis  fil.) 
consul  Perseum,  Macedonia;   regein, 
Paterc.  « 


II 


INDEX    RF.RUM 


devicit  i,  9    ejus  laus,  iliid.  et  triuin- 
phi,   ibid,      iilii    ooruinquc    obitus    ct 
dictum  palris  lueinorabilc  i,  10 
^naria  (insula,  hodie  Ischia)  ii,  19 
iEolioruin  niigratio  in  Asiani  et   colonia; 

i,  4 
/Erariuni  e  manubiis  auctuni  ab  ^railio 
Paullo  i,  9    a  Poiupeio  M.  ii,  40    a  J. 
Cassare  ii,  56    iurarii   reditus  aucti  a 
Jul.  Caesarc  et  Augusto  ii,  39    publi- 
cs pecuniiC  a  publicanis  fraudibus  iii- 
terceptaj    a    C.    Sentio    Saturnino    in 
arariuni  regcsta;  ii,  92 
jl^ris  sonus   nocturnus   in    sacris  Cereris 
Chalcidensibus,  Cuinas  condituris,  na- 
vigationis  du\  i,  -1  (cf.  Ind.  Lat.) 
vEschylus    illustravit    tragoedias     i,    16 

(Obiit  01.81.  1) 
jEsernia  (in    Saniniu)  colonia  deducta 

i,  14 
jtsulum  (inter  Praeneste  etXibur,  in  La- 

tio)  colonia  deducta  i,  14 

/I-'.tolia  a  Fulvio  Nobiliore  subacta  ii,  38 

Afranius    comicus,    Terentii    et  Cfficilii 

fere  aequalis  (quos  cf.)  i,  17    in  toga- 

tis  comcediis  clarus  ii,  9 

Afranius    (L.)   consularis,  iegatus  Cn. 

Pompeii  in  Hispania  ii,  48.  50 
Africa  primum  intrata  a  Regulo  ii,  38 
a  P.  Scipione  /Emiliano  provincia 
facta,  ibid. 
Africanus,  P.  Scipio  major  i,  10.  12 
ejus  fdius  adoptavit  Paulli  A'".milii  fi- 
liuni  i,  12  Africanus  hie  Scipio  yl-^mi- 
lianus  cognominatus  i,  13  sub  lioc 
apud  Nuiiiantiam  Lucilius  poiita,  Ma- 
rius  et  Jugurlha  stipendia  fecerunt  ii, 
9  (cf.  Scipiones) 
Agamemnon  e  Troja  rcdux,  tempeslatc 
rejectus,  tres  urbcs  in  Crcta  cundidit 
i,  1  ab  uxorc  et  ^gistho  occiditur, 
ibid. 
Ager  Campanus  a  Jul.  Csnsarc  (Cos.)  di- 
visus  ii,  44.  45  agri  posscssoribus 
erepti,  et  vetcranis  divisi  a  triumviris 
ii,  74.  75 
Agricultura  ab  Augusto  revocata  ii,  89 
Agrippa,  M.  (Vipsanius)  Octavianocon- 
sulit  ii,  59  ejus  ingcnium  et  mores  ii, 
79  classem  et  cxercituni  Octaviano 
(contra  Sex.  Pompeium)  parat  et  ex- 
ercet,  ibid,  apud  Mylas  cum  Sex. 
Pompeio  prosperc  pugnat,  ibid,  im- 
prosperc  apud  '1  auromeniimi,  ibid. 
tandem  exuil  Pompeium  navibus,  ibid, 
classica  corona  primus  donatus  est  ii, 
81  Leucadeni,  Patras,  Corinthum  ex- 
pugnat  contra  Antonium  dux  ii,  84 


eumque  bis  elasse  superat,  ibid,    prae- 
est  classi  in  pra;lio  Actiaco  ii,  85   Au- 
gusto carus  ii,  88.  90    adjutor  (ope- 
rum)  ejus  eideinquc  (bonoribus)  ?e- 
quatus  ii,  127    ad  consulatuin  iii.  et 
tribuniciani  potestatem  ab  eodem  evec- 
tus  ii,  90    Hispanias   pacat,  ibid,    ob 
contentiones  cum  RI.  Marcello   sece- 
dit   in   Asiam  ii,  93    reversus    .luliam 
August!  filiam  ducit,  ibid,    nioritur  ii, 
96    novus  homo   ii,  127    Tiberii   (qui 
Vipsaniaiu  prinwm  duxerat)  socer   ii, 
96    ejus  silii,  ibid.    Pannonicum  bcl- 
lum  ab  eo  inclioatum,  ibid. 
Agrippa,  ]\I.  (Postuums,  prnccedcntis   fi- 
lius)   ab  Augusto  adoptatus   ii,    104. 
112     pravitate  sua   animum   Augusti 
sibi  alienavit  ii,  112    moritum  deinde 
exituni  liabuit,  ibid.    (cf.  Tacit.  A.  i, 
3.6) 
Alba  colonia  deducta  i,  14 
Albania  (a  meridie  Caucasi)  a  Cn.  Pom- 
peio penetrata  cum  victoria  ii,  40 
Albis  fines  Seumonum  ct  Hermunduro- 
rum  prreterfluit  ii,  100    quantum   di- 
stet  a  Kbcno,  ibid,    classis  Romaiia  ex 
Occano  eo  subvccta,  ibid. 
Alcraan,  poeta,  Laco  non  fuit  i,  18 
AlcmoBon  ultimus  Arcbontum  Athenien- 

sium  pcrpotuoruni  i,  8 
Alesia  (hoclie  Alise  in  Burgundia)    a  J. 

Caesare  capta  ii,  47 
Alctes,   Ilippotis  filius,  sextus  ab  Iler- 

culc  i,  3  Corinthi  conditor  i,  13 
Alexander  M.  se]itimus  dcciinus  (potius 
undccimus)  a   Carano  i,  G    genus  ab 
Ilercule   ct   Achille    derivabat,    ibid, 
ejus  cHigies  cum  equitibus  ad  Grani- 
cum  occisis  a  Lysippo  statua  expressa 
i,  11   ebrictati  ct  iracundire  deditus  ii, 
41  J.  Caesari  comparatur,  ibid. 
Alexandria  condita  i,  14 
Alexandrini  triumphi  J.  Cajsaris  appara- 
tus e  testudine  ii,  50 
Aliso,  castellum  Gcrmania:  (ad  conflu- 
entes  Lupix  et  Alisonis,  hodie  Lise) 
ii,  120 
Allobrogicus,  vid.  Fabius, 
Alpes  feris  incultisque  nationibus  ccle- 

brcs  ii,  90  Italiam  tcrminant  ii,  109 
Alsiuni   (in  Etruria)  colonia  deducta  i, 

14 
Altinum   oppidum   (in  Venetis  ad  ostia 

Silis)  ii,  70 
Ambitus   a    Pompeio   Magno    Cos.  iii. 

cocrcitus  ii,  47 
Amncstia   Athenis    dim    (ejectis   xxx. 
tyrannis)  decreta  (cf.  Nep,  Thrasyb. 


MEMORABILIUM. 


Ill 


iii.)  post  J.  Ca;sari!<  iicccm,  auctore 
Cicerone,  Ronr.c  comprobata  a  sena- 
111  ii,  58 

Aiupius,  T.  trib.  pi.  dc  Pompcio  liono- 
rando  legem  tulil  ii,  40 

Aniyntas,  rex  (Galatiie),  ab  Antonio  ad 
Octavianiim  transfugit  ii,  84 

Ancliises,  gentis  Julia;  aiictor  ii,  41 

Andrus  insula  ab  lonibus  occupata  i,  4 

Anicius,  L.  du  Gcntio  Ill^'rioruin  regc 
triuiDphat  i,  9 

Annia,  Cinnae  uxor,  deinde  M.  Pisonis 
ii,  41  ab  hoc  in  Sylla:  gratiam  diniis- 
sa,  ibid. 

Annona  gravis  Roma;  per  Sex.  Pom- 
peium  ii,  77  annonam  levat  Tiberius 
quaestor  ii,  94  niodcratior  sub  Tiberio 
Imperatore  ii,  126 

AntiochusEpiphancs  Olympicum  Atlie- 
nis  inchoavit  i,  10  Ptolenia;uni  (Plii- 
lomctorem)  obsidet,  ibid,  a  M.  Popi- 
lio  Lxnate  abstinere  j?^gypto  jussus, 
ibid. 

Antioclius  (Magnus)  a  L.  Scipiorie  Asia 
privatus  ii,  38 

Antistius,  P.  adilicius,  a  Damasippo 
prjetore  trucidatus  ii,  26.  88  (of. 
Calpurnia) 

Antistius  Vetus,  propraetor  Ilispanias  ii, 
43 

Antistius  Vetus,  C.  (pr.xced.  nepos)  con- 
sularis  et  pontifex,  ibid.  (Cos.  U.  c. 
748) 

Antistius,  C.  legatus  August!  in  Hispa- 
nia  ii,  90 

Antonius,  C.  (M.  Triumviri  frater)  cui 
M.  Brutus  legiones  in  Macedonia  ex- 
torsit  ii,  69 

Antonius,  L.  (prioris  frater)  consul,  bel- 
lura  Pcrusinum  movct  ii,  74  Peru- 
sia  capta,  ab  Octaviano  dimittitur, 
ibid. 

Antonius,  M.  (Triumviri  avus)  orator  ii, 
9  Marii  Cinnrnque  jussu  confossus 
ii,  22 

Antonius,  M.  (praeccd.  filius)  pra;tor, 
(U.  c.  679)  contra  piratas  ora;  mari- 
timae,  qua  patebat  imperium  Rom. 
praefectus  ii,  31 

Antonius,  M.  (pracccd.  filius)  Triumvir 
constituendee  reip.  ii,  63.  88  auda- 
cissimus  homo  ii,  56  cbrietati  deditus 
ii,  63  virtutum  non  plane  expers  ii, 
74  bonus  imperator  ii,  63  Jul.  Caesa- 
ris  coilega  in  consulatu  (U.  c.  710) 
ii,  56  diadema  huic  in  Lupercalibus 
imponit,  ibid,  neci  cum  Casare  dcsti- 
natus  a  M.  Bruto  periculo  liberatur 
ii,  58  inteifcctoribui  Cxiaris  tuto  de- 


scendendi  deCa{)itolio  lidcm  dat,  ibid, 
superbe  cxcipit  Octavianum,  ct  insi- 
diariim  arguit  ii,  60  ejus  ct  Dolobel- 
la;  consulum  furens  dominatio  ii,  60. 
61  Jul.  Caesaris  pccuniam  ad  aidem 
Opis  dej)ositam  occui)at,  ejusdcnKjuc 
commcntarios  corruinpit  ii,  60  Gal- 
liam  1).  Bruto  armis  eripere  staluit, 
ibid,  ejus  odium  et  insidise  Octaviani, 
ibid,  legionibus  e  Macedonia  accitis 
privatur  ii,  61  ad  ]Miitinam  profliga- 
tur  trans  Alpcs  ii,61.  73  cum  Lepido 
se  jungit  in  Gallia  ii,  63  liostis  judi- 
catus  ii,  63.  64  D.  Brutuiii  per  emis- 
sarios  jugulat  ii,  64  a  Cicerone  ora- 
tionibus  pessime  notatus,  ibid.  Octa- 
viano pacis  conditioncs  oflert  ii,  65 
triumviratu  inito,  eidem  privignam 
(Claudiam,  Fulviap  ex  P.  Clodio  fil.) 
despondet,  ibid,  a  Velleio  ob  Cicero- 
nem  proscriptum  graviter  accusatus  ii, 
66  L.  Caesarera  avunculnm  proscribit 
ii,  67  in  Macedoniam  cum  M.  Bruto 
et  Cassio  bellaturus  trajicit  ii,  70  Ori- 
entis  provincias  obit  ii,  74  Domitii 
ciasse  firmior  tit  ii,  76  in  Italiam  ad- 
versus  Caesarem  Octavianum  pervenit, 
ibid,  apud  Brundusium  paciscitur 
cum  eo,  ibid,  pacem  apud  Misenuni 
cum  Sex.  Pompeio  init  ii,  77  ibi  ab 
eodem  coena  et  acerbo  dicterio  ob 
Pompeii  M.  domura  in  Carinis  erep- 
tam  exceptus,  ibid.  Octaviam  ducit 
ii,  78  Sex.  Pompeium  contra  fidem 
datam  jugulari  jubet  ii,  79.  87  a  Par- 
tliis  clade  aftectus  ii,  82.  91  Artavas- 
den,  Armeniae  regem,  catenis  aureis 
vincit  ii,  82  Cleopatrae  amore  et  vitiis 
corruptus  patriae  bellum  inferre  statuit, 
ibid.  Bacchi  nomen  et  habitum  assu- 
mit,  ibid,  ejus  vires  et  classis  apud 
Actium  ii,  84  debilitatus  transfugio 
niilitum  et  ducum,  ibid,  et  Agrippae 
virtute,  ibid,  victus  Cleopatram  fugi- 
cntem  sequitur  et  milites  suos  deserit 
ii,  85  Alexandria;,  bello  petitus,  se 
intcrimit  ii,  87 

Antonius,  Julius,  (Triumviri  ex  Fulvia 
fil.)  adulter  Julias,  se  interimit  ii,  100 

Apollinis  Pythii  responsum  Lacedajmo- 
niis  de  victoria,  Codro  rege,  datum  i,  2 

Apollinis  templum  cum  porticu  ali  Au- 
gusto  cxtructum   ii,  81 

Apollonia,  magisira  studiorum  Augus.ti 
ii,  59 

Api)aratus  triumphorum  Jul.  Caesaris  e 
varia  materia  pretiosa    ii,  56 

Appius  (Claudius  Crassus  Rufus)  Csci 
fil.  consul  i,  14 


IV 


INDEX    RERUM 


Appius  Claiiflius  (Caiulcx)    consul,  pri- 
mus trajocit  in  Siciiiam  ii,  38 
Appius  (Claudius  Pulchcr),  Ti.  Gracchi 
socer,  consularis,  Illvir  agris  dividen- 
dis  ii,  2 
Appius  Claudius,  Julins  adulter  ii,  100 
Apronii,  L.  in  bello  Delniatico  virtus  ii, 
116  (cf.  Tacit.  A.  i,  72.  iii,  21) 

Apuleius,  L.  Saturninus,  trib.  pi.  sediti- 
osus,  in  curia  Hostilia,  ]\Iario  Cos.  vi. 
necatus  ii,  12  (Tribtinatuni  etiara  bi- 
cnnio  ante  gesserat,  U.  c.  G52) 

Apuleius,  Sex.  (Nepos,  August!  sororis 
nepos)  quo  consulc  U.  c.  767  Au- 
gustus obiit  ii,  123 

Apulia  a  Sjlla,  c  bello  Mithridatico  re- 
duce, cum  quiete  peragrataii,  25 

Aqua  (Julia)  Campanis  data  ii,  81 

Aqua;  Scxtia;  (hodie  Aix)  a  Scxtio  Cal- 
vino  condita;  et  dictje  i,  15  Teutoni 
apud  easdem  a  jNJario,  Cos.  iv.  victi 
ii,  12 

Aquileia  colonia  condita  i,  15 

Aquilius,  M.  Aristonicum  in  triumpho 
duxit  ii,  4 

Aejuilius,  ]M.  (priced,  fil.)  a  Alitylenncis 
Mithridati  proditus  ii,  18  (U.  c.  660) 

Arbaces,  I\Iedus,  Sardanapalum  imperio 
et  vita  privat   i,  6 

Archilochus,  poeta,  perfectissiraus  opcris 
sui  auctor  i,  5  (circa  01.  23) 

Archon  primus  Atheniensium  quis  fuerit 
i,  2  Archontes  pcrpetui  fuerunt  usque 
ad  Cliaropcm,  ibid,  decennaics  quaiido 
coepcrint  i,  8  quando  annul,  ibid. 

Argentum  rasilc  apparatus  triumpiii  Jul. 
Cssaris  materics    ii,  50 

Argivus  nemo  orator  i,  18 

Aricini  (in  Latio)  in  civitatcm  rccepti 
i,  14 

Ariminura  (in  Piceno)  colonia  condita  i, 
14 

Aristodcmus,  abnepos  Herculis,  Jlera- 
clidarum  Peloponnesum  invadentium 
dux    i,  2 

Aristonicus  Asiam  (s.  regnum  Pergamen- 
um)  occupat  ii,  4  Crassum  Mucianum, 
proconsulcm,  intercmerat,  ibid,  victus 
et  captus  a.  M.  Perperna  ii,  4.  38 
a  M.  Aquilio  in  triumpho  ductus  ii,  4 
necatus,  ibid. 

Aristophanes,  conifcdia:  vcteris  poiita  i, 
10  CFIoruit  01.85,  1) 

Aristoteles,  Socraticus  i,  10  (Obiit  01. 
114,3) 

Armenia  a  Pompcio  RI.  hello  petita  ii, 
37  Tigrani  in  pace  relicta,  ibid,  a  RI. 
Antonio  intrata  et  rcgc  privala  ii,  82 
a  Tiberio,   Augusti  privigno,   in  potcs- 


tatem  P.  R.  rcdacta  et  Tigrani  dala  iJ, 
94.  122  a  C.  Cfcsarc,  Agrij)pa!  tilio, 
bello  petita  ii,  102 

Arminius,  Sigimeri  filius  ii,  118  ejus  in- 
genium  et  mores,  ibid,  conjurationera 
Germanorum  in  Varum  contlat,  ibid. 

Artagera,  Armeniae  urbs,  apud  qiiam  C. 
Ca?sar  ex  dolo  graviter  vuliicratus  est 
ii,  102 

Artavasdcs,  Armenia  rex,  ab  Antonio 
catenis  aureis  vinctus  ii,  82  Arfavasdi 
alii  regnum  a  Tiberio  eripitur  ii,  94 

Artorius,  mcdicus,  orat  Octavianuni  apud 
Pliilij)pos,  ne  in  castris  rcmancat  ii, 
70 

Aruntius,  L.  pace  apud  Rlisenum  per  Sex. 
Pompeium  reip.  restitutus  ii,  77  apud 
Actium  laivum  classis  Octaviance  cornu 
ducit  ii,  85  Sosium  Octaviano  recon- 
ciliat  ii,  86 

Asculani,  Servium  prjetorem  et  Fonteium 
legatum  trucidantes,  belli  Italici  auc- 
tores  sunt  ii,  15 

Asculum  (caput  agri  Piceni)  a  Cn.  Pon>- 
jieio,  Rlagni  patre,  caplum   ii,  21 

Asia  (provincia)abAttalo  (Pergnuii  regc) 
populo  Rom.  ha^rcditate  relicta  ii,  4  a 
L.  Scipione  Africani  fratre  Antiocho 
erepta,  ab  Atlalis  possessa,  et  a  RI. 
Perpern?.,  capto  Aristouico,  tribiitaria 
facta   ii,  38 

Asia;  imperium  ab  Assyriis  ad  RIedos 
translatum  i,  0 

Asinius  Pollio,  C.  orator  ii,  36  Pompe- 
ianis  partibus  infestus,  Julianis  lidus, 
RI.  Antonio  excrcituni  tradit  ii,  03 
prajlorius  adversus  Sex.  Pompeium  i:i 
Hispania  helium  gerit  ii,  73  RI.  An- 
tonio deditissimus  Venetian)  in  ejus 
potcstate  retinet  et  Cn.  Domitium  ei 
jungit  ii,  76  post  pacem  Brundusinam 
in  Italia  se  retinet,  et  nuilius  se  parti- 
bus ujiscet  ii,  86  dictum  ejus  Octavii 
partes  recusantis,  ibid,  hojiio  novus  ad 
summos  honores  evectus  ii,  128 

Asprenas,  L.,Vari  legatus,  servavit  partem 
exercitus  ejus  ii,  120  patrimonia  mili- 
tura  sub  Varo  jugulatorum  occupavit, 
ibid. 

Asylum  a  Romulo  factum  inter  duos 
lucos  (in  monte  Capitolino)  i,  8 

Assyrii  imperio  Asia;  a  RIcdis  privati  i,  6 

Athenarum  rex  ultiuius  Codrus  i,  2  Athe- 
nas  Pelasgi  commigraverc  i,  3  Allienis 
profecti  lones  i,  4  Athenis  Olym- 
picum  ab  Antiocho  Epiph.  inchoatum 
i,  10  Athenae  Gra;carum  civitatum 
sola;  eloqucntia  ct  ingcniis  floruerunt 
i,  18    a  Sylla  Rlithridati  trcplac  ii,  23 


MEMORAIJILIUAI. 


V 


Mm  lluinanis  ii,  23 
Atiicnieuscs  Clialcida  ct  Erctriam  in  Eu- 
bcea  condunt  i,  4  Atlicniensium  in 
bello  Mithridatico  in  llonianos  /ides  ii, 
23  coriim  dccrctum  dc  oblivionc  re- 
rum  proBtcritaruin    ii,  58 

Alia,  Juli;e,  I.  Cajsaris  sororis,  filia  ii,  59 
Augiisti  niatcr  ii,  CO 

Atiiius,  C.  Cos.  (U.  c.  C48)  sub  quo 
Pompeius  iiatus  est   ii,  53 

Atreus  Pelopi  ])atri  hidos  f'uncbrcs  Oljfni- 
picos  instituit    i,  8 

Attalus  Asiain  populo  R.  heereditariam 
reliquit    ii,  4 

Attici  sub  Codro  rcge  a  Laceda?moniis 
gravi  belio  pressi  i,  2  Attica  tides  in 
proverbiuin  abiit  ii,  23 

Attuarii  (inter  Maenum,  Rhenuin  et  Lu- 
piani  habitantes)  a  Tiberio  subacti  ii, 
105 

Aventinus  mons,  in  quo  Flaccus,  C. 
Gracchi  socius,j\iguiatu3  ii,  G 

Avernus  lacus  (inter  Baias  et  Puteolos) 
in  quo  classis  adversus  Sex.  Ponipeiuui 
fabricatur  ii,  79 

Augusta,  Livia;  cognomen  ii,  71 

Augusta  pax   ii,  126 

Augustus  (cf.  Octavius)  nascitur  Cice- 
rone consuie  ii,  3G  id  cognomen,  sen- 
tentia  Planci,  accipit  ii,  91  signa 
Rom.  a  Parthis  capta  recipit,  ibid,  in 
cum  conjurant  L.  JMurciia  et  Fannius 
Caepio,  ibid,  et  Egnatius  Ruf.  ibid, 
in  Oricntem  prufectus  ad  ordinandas 
res  ii,  92  Tiberium  et  Urusum  adver- 
sus Ra;tos  et  Vindelicos  niittit  ii,  95 
Caium  et  Luciuni  Agripp*  fiiiosadop- 
tat  ii,  96  in  Gallias  proficiscitur  ii,  97 
helium  Gernianicuin  Druso  delegat, 
ibid,  deinde  ])ost  Drusi  mortem  Ti- 
berio, ibid.  Tiberium  ad  tribuniciain 
potestateiu  evexit  ii,  99  consul  xiii. 
Marlis  ultoris  tem[)luni  dedicat,  et  lu- 
dos  gladiatorios  et  naumachiam  edit  ii, 

100  C.  Cresarem   in  S^riani  misit  ii, 

101  eidem  iNI.  LoUiuin  modcratorem 
juventutis  addit  ii,  102  Tiberium, 
Rhodo  reversum,  adoptat  ii,  103  et  M. 
Agrippam  Postumum  ii,  104  Tiberium 
in  Gernianiam  mittit,  ibid,  bello  Pan- 
nonico  et  Delmatico  territus  ii,  110 
exercitum  ad  id  bellum  cogit  et  scna- 
torum  equitumque  operam  exigit  ii, 
111  Tiberium  ad  Varianara  cladem 
vindicandani  in  Geriuaniani  ablegat  ii, 
120  ffiquari  sibi  Tiberium  in  omnibus, 
a  S.  P.  Q.  R.  postulat  ii,  121  probe- 
quens  Tiberium  in  Illyricum  niissum, 
in    Campania   Nulaj    (d.    xiv.     Kal. 


Sept.  a.  U.  c.  767)  obiit  ii,  123  ante 
obilmn  cum  Tiberio  arcessito  dc  re- 
publica  colloquitur,  ibid,  ordinationem 
couiitiorum  sua  nianu  pcrscripserat  ii, 
124  Vellcium  et  fratreni  ad  pra;luram 
commendat,  ibid,  cuiisecratur  a  Ti- 
berio ii,  12G  JM.  Agrippa  ct  Sta- 
tilio  Tauro  adjutoribus  usus  est  ii,  127 

Aurelius  Scaurus,  M.  a  Cinibris  trucida- 
tus  ii,  12  (Cos.  U.  c.  646) 

Auximum  (in  Piceno)  colonia  dcducta 
i,  15 


Babylon  a  Nino  et  Serairaniide  condita 
i,  6 

Bacclii  liabitus  ab  Antonio  assumtus  ii, 
82 

Balbi  Corn.,  L.  anstim  temerarium  ii,  51 
ex  privato  Cos.  factus,  ibid. 

Balneum  a  Tiberio  in  castris  ad  valetu- 
dinem  militum  adliihilum  ii,  114 

Bathinus  (Pannonire)  lluvius   ii,  1 14 

Batones  Pannoniorum  et  Delmatarum 
duces  ii,  110  Bato  (Delmatarum  De- 
sitiatuui)  se  dedit  Romanis   ii,  114 

Bella  civilia  xx.  annos  durant  ii,  48.  89 
eorum  damna  ab  Augusto  resarcita  ii, 
89 

Bellum  Actiacum  ii,  84.  86  Africanum 
Cassaris  adversus  Pompeianos  ii,  54. 
55  sub  Tiberio  (adversus  Tacfarinatem) 
ii,  129  (vid.  Tacit.  A.  ii,  52.  iii,  24 
sqq.)  Alexandrinum  a  Jul.  Ca-sare 
gestuin  ii,  54  ab  Octavio  adversus 
Cleopatram  et  Antonium  ii,  87  Cati- 
linariuin  ii,  35  Cimbricuni  et  Tcuto- 
nicum  ii,  12  civile  inter  Mariura  et 
Sjllam  ii,  18.  23.24.28  inter  Cae- 
sareni  et  Pompeium  ii,  48.  55  inter 
Antonium  et  Octavianum  apud  Mii- 
tinam  ii,  60.  61  apud  Actium  ii,  84 
inter  Sext.  Pompeium  et  Octavianum 
ii,  79  inter  eundem  ct  Lepidum  ii,  80 
Delmaticum  ii,  90  Delmaticum  et 
Pannonicum  ii,  110.  116  Gallicum 
sub  Caesare  ii,  46.  47  Germanicum  a 
Druso  ii,  97  a  Tiberio  ii,  97. 104. 107. 
121  a  Gennanico  gcstum  ii,  123.  129 
Hispaniense  a  Scipionibus  contra  P(E- 
nos  administratum  ii,  38.  90  a  Jul. 
Cffisare  contra  Pompeii  legates  ii,  50 
contra  Pompeii  filios  ii,  55  sub  Au- 
gusto ii,  38.  90  Italicum  (s.  sociale) 
ii,  15.  17.  29  Jugurtliinum  ii,  11.  12 
Milliridaticum  a  Sjlla  gestuni  ii,  18. 
23  a  Lucullo  ii,  33  a  Pompcio  M.  ii, 


VI 


INDEX,   RERUM 


37.  40  IMuliuensc  ii,  61  Nolanuni  ii, 
17.  18  Numantinuni  ii,  1.  4.  90  Pan- 
noniciini  ii,  90  Pannonicuni  et  Deinia- 
ficuin  ii,  110.  llfi  Partliicum  per 
Crassum  gestum  ii,  46  a  Jul.  Caesare 
patratum  ii,  59  per  Antonium  ii,  78. 
82  per  C.  Csesarcm  gestum  ii ,  1 0 1 .  (coll. 
100  iiiit,)Peru8inumii,  74  Philippense 
ii,  70.  71  Piraticum  ii,  31.  32  Ponti- 
cum  cum  Pharnaceii,  55  Punicum  ter- 
tiura  i,  12  Raeticumet  Vindcliciuni  ii, 
95  Scrtorianum  ii,  29.  30  Spartacium 
•'.  30  Thracium  ''.  98  Viriathicuni  ii, 
1-90 
Bencventura  (in  Samnio)  colonia  *le- 
flucta  i,  14  Augustus  ibi  a  Tiberio 
Illyricum  proficiscente  digrcditur  ii, 
123 
Bibuhis  (M.  Calpurnius)  coUega  Csesaris 

in  coiisulafu  ii,  44 
Bitliynia  a  Nicomede  populo  Rom.  hae- 

rcditate  relicta  ii,  4.  39 
]51a;sus,  Jun.  seditionem  legionuni  Illy- 
ricarum  coercuit  ii,  125  proconsul 
Africa;  (U.  c.  474)  triumphalia  et  im- 
pcratorium  nomen  meruit,  ibid.  His- 
panias  in  pace  continuit,  ibid,  ejus 
laus,  ibid. 
Bocchus  (Mauretaniae  rex,  Jugurtha;  so- 

cer  et  Jocius)  ii,  12 
Boiohoemum,   regie,  quam  colcbat   Ma- 

roboduus  ii,  109 
Bononia  (in   Gallia  Cispadana^  colonia 

deducts  i,  1.5 
Bovillic   (ad  viam  Ap))iam)   circa  quam 

Clodius  interfectus  est  ii,  47 
Britannia,  a  Caesare  bis  penetrata  ii,  46. 

47 
Bructeri    (ad    utramque    Amisiai  ripam 

hahitantes)  a  Tiberio  subacti  ii,  105 
Brundusina  pax  ii,  76.  86 
Brundusium   (in  Calabria)  colonia    de- 
ducta   i,  14    hue   prosequitur   Cajsar 
Pompcium  ii,  50 
Brutus,  D.  (Junius)  Gallieci    cognomen 

merct  ii,  5 
Brutus,  D.  (  Jun.)  inter  conjuratos  in  Cae- 
saiem  ii,  56.  64  familiarissimus  Cag- 
saris  et  ab  co  honoribus  ornatus,  ibid, 
consul  dfbipnatus  (in  a.  U.  c.  712) 
ii,  58.60  cumPlancoii,63  ci  Galliam 
provinciam  dccrctani  Antonius  cripcrc 
»t3ituit  ii,  60  obsidionc  liberatur  ii,  61 
trinniphus  ci  decemitur  ii,  62  pro- 
ditns  ct  desertus  a  Pianco  ii,  63.  64 
jugulatur  ab  Antonii  emissariis  ii,  64. 
87 
Brutus,  M.(Jup.)Pharsa]ica  pugna  a  Cae- 
sare scivatus  ii,  52  auctor  conjurafio- 


nis  in  Ca^sarem  ii,  56  turn  pra-tor  ii, 
58  Capitolium  cum  conjuratis  occu- 
pat,  ibid.  Antonium  a  ncce  servavit, 
ibid,  occupat  cum  Cassio  provincias 
ii,  62  SCto  provinciis,  iinperio  ct  laude 
ornatus,  ibid,  ejus  et  Cassii  cdictum, 
ibid.  Italiam  deserunf,  ibid,  eorum 
acta  a  senatu  comprobata,  ibid,  a  Ci- 
cerone (Phil,  x,  11.  xi,  12)  laudibus 
elati  ii,  65  C.  Antonio  et  Vatinio  le- 
giones  (itineribus  intcrccptas)  extor- 
quet  ii,  69  dux  magnus,  ibid,  danina- 
tus  lege  Pedia,  ibid.  J^^cios  devicit, 
ibid,  in  IMacedoniam  trajicit,  ibid, 
ejus  dementia,  ibid,  acie  Philippensi 
Octavii  castra  capit  ii,  70  vincitur  et 
occidi  a  Stratone  se  jubet  ii,  70.  87 
ejus  aetas  et  virtutes  ii,  72  cum  Cassio 
comparatur,  ibid,  orator  ii,  36 

Buxentum  (in  Lucania)  colonia  facta 
i,  15 

Byzantium,  Milesiorum  colonia,  urbe  ge- 
nitali  potentior  ii,  15 


C. 


Caecilia;  familiaj  JMctcliorum  claritudu  ii, 
11 

CcBcilius  (Statius)  comicus  i,  17  (Obiit 
U.  c.  586) 

Ceecina,  A.,  Tiberio  hello  Dclmatico  et 
Pannonico  auxilia  adducit  ii,  1 10 

Cai'dicii,  L.  virtus  ii,  120 

Caelius  mons  incensus  (U.  c.  780)  ii, 
130 

Cjepionis(Cn.  Servilii)  censoris  severitas 
ii,  10 

Caepio  (Q.  Servilius)  consul  a  Cimbris 
fusus  ii,  12  (U.  c.  649) 

(Caepio)  Servilius  (praec.  pater)  Viria- 
thum  fraude  interimit  ii,  1 

Caepio,  Servilius  (proconsul),  ab  Ascula- 
nis  interfectus  ii,  15 

Caesar  Strabo,  C.  (Jul.)  orator  ii,  9  (cf. 
Cic.  Br.  48) 

Caesar,  C.  Julius,'  cujus  ortus,  ingenium 
et  mores  laudantur  ii,  41  Alexandre 
comparatur,  ibid.  Mario  sanguine  prox- 
imus,  (ex  amita  scl.  Mario  nupta)  ibid. 
Cinnae  gcner,  S_yllam  fugit,  ibid,  a  pi- 
ratis  captus  quomodo  sc  gesserit,  ibid, 
redemtus,  piratas  privatus  aggressus, 
captos  cruci  affigit  ii,  42  a  Cinna 
flamen  Dialis  puer  creatus  ii,  43  ad 
pontificatum  ineundum  Italian)  fortis- 
simo ausu  petit,  ibid,  acta  ejus  ante 
consiilatum,  ibid,  accusatio  Dolobellje, 
ibid,    conleniionts    cum    Q.  Catulo, 


MEMORABILIUM. 


VII 


inprimii  de  pontlficatn  ii,  43  Marii 
niuiuiiiienta  (iropaia  dc  Jugurtha  ot 
Cimbris  in  Capitolio  a  Sy\h  disjecta) 
in  sodilitate  restituit,  ibid,  proscripto- 
rum  liberi  in  jus  dignitatis  revocati, 
ibid,  ejus  quKstura  et  pra-tura  in  His- 
pania,  ibid,  ejus  consulatus  nobilis  ii, 
41.  44  societateni  potential  cum  Pom- 
peio  et  Crasso  init,  et  quibus  de  causis 
ii,  44  ejus  lex  de  agro  Canipano,  ibid. 
Gallias  in  quinquennium  ei  decretre, 
ibid,  de  Cicerone  per  Clodium  op- 
presso  suspectus  ii,  45  ejus  res  in  Gal- 
lia gestze'ii,  46.  47  provinci;c  ei  proro- 
gatae,  ibid,  exercituni  dimitterc  jussus 
ii,  48  pacis  conditiones  ab  eo  lata 
spernuntur  ii,  48.  49  C.  Curionem, 
trib.  pi.  corrumpit  ii,  48  Rubiconem 
transit  ii,  49  ^Domitium,  Corfinio  cap- 
to,  dimittit  ii,  50  Ponipeium  peise- 
quitur  Bnindusium,  ibid.  Romani 
pervenit,  ibid.  Pompeii  legatos  in 
Hispania  devincit,  eosquc  dimittit, 
ibid,  in  GraBciam  transmittit  ii,  51 
ejus  obsidentis  Pompeium  inopia,  ibid. 
varia  ejus  fortuna,  ibid.  Thessaliam 
petit,  et  apud  Pliarsalum  confligit  ii, 
52  ejus  clemcntia  in  Brutum,  ibid, 
consul  ii,  53  Alexandrise  bellum  gerit, 
et  Pompeii  interfectores  ad  supplicium 
vocat  ii,  54  Pompeii  partes  in  Africa 
devincitii,  55  deinde  in  Hispania, ibid, 
atrox  ejus  ibi  fortuna,  ibid,  quinque 
triumphos  in  Urbe  agit  et  ludos  edit 
ii,  56  interficitur  in  curia,  ibid,  unde 
invidiam  sibi  contlaverit,  ibid,  ejus 
necis  prajsagia  ii,  57  ejus  testamentum 
apertum  ii,  59  Octavium  adoptaverat 
ii,  69.  60  ejus  dementia  in  victos  ii, 
52.  55.  56  inter  oratores  ii,  36  statua 
equestri  honoratus  ii,  61 

Cassar,  C.,  Agrippje  filius,  ab  Augusto 
adoptatus  ii,  96,  virilem  togam  surait 
ii,  99  in  Syriam  missus  ii,  101  Tibe- 
rium  convenit,  ibid,  ambigue  se  gerit, 
ibid,  cum  rege  Parthorum  paciscitur, 
ibid.  Armeniam  ingreditur  ii,  102  per 
insidias  inter  colloquium  vulnera- 
tur,  ibid,  inde  contracta  corporis  et 
animi  infirmitas,  ibid.  Roniam  regredi 
recusat,  ibid,  in  Lycia  moritur,  ibid. 

Ca;sar,  L.,  ejusdem  filius,  ab  Augusto 
adoptatus  ii,  96  maturus  sub  Tibe- 
rii  secessum  ii,  99  IMassilise  mori- 
tur ii,  102 

Caesar,  L.  (Jul.),  consul,  sub  quo  bellum 
sociale  erupit  ii,  15 

Caesar,  L.  (Jul.),  M,  Antonii  avunculus, 
proscriptus  ab  eodem  ii,  67 


Ctesetius,  L.  Flavus,  trib.  pi.  (U.  c.  709) 
intcmpestivc  liber  in  Ca;sarem,  a  rep. 
remotus  ii,  68  (cf.  Sueton.  Caes.  79) 

Calabria,  a  Sylla  cuin  quicte  peragrata 
ii,  25 

Calatia  (Campania;),  unde  Octavianus 
veteranos  excivit  ii,  61 

Caldus  Ccelius,  a  Germanis  captus,  illisis 
capiti  catenis,  se  interimit  ii,  120 

Cales  (Campaniaj)  coloniadeducta  i,  14 

Calidius  (orator)  ii,  36 

Calpurnia,  Bestiae  filia,  interfecto  Antis- 
tio  marito  se  interficit  ii,  26.  88 

Calpurnise,  Caesaris  uxoris,  somnium  ii, 
57 

Calvus  (C.  Licin.)  orator  ii,  36 

Camelus,  in  cujus  hospitio  D.  Brutus  in- 
terficitur ii,  64 

Campaniam  Sylla,  rcdux  ex  Asia,  cum 
exercitu  petit  ii,  25  inea  sgrotat  Pom- 
peius  ii,  48  bellum  in  ea  a  T.  Claud. 
Nerone  motum  ii,  75  illuc  Augusto 
proficiscitur,  et  obit  ii,  123 

Carapanis  civitas  data  i,  14  belloPunico 
ademta  ii,  44  colonia  a  Cffisare  consule 
in  eorum  agrum  deducta,  ibid,  ab  Au- 
gusto suppleta  ii,  81  Campanis  pro 
agris  relictis  concessi  reditus  e  Creta 
et  aquaeductus  ab  eodem,  ibid. 

Candidati  Ca3sarls  (ab  luiperatoribus  ad 
magistratus  populo  comraendati  (Suet. 
A.  56)  ii,  124 

Canidius  Crass.,  P.  apud  Actium  copia- 
rum  Antonii  terrestrium  dux  ii,  85  ea- 
rum  desertor,  ibid,  ejus  exitus  (Alex- 
andria;, etquidem  ad  supplicium  ducti) 
ii,  87 

Caninefates  (in  Batavorum  insula)  ii, 
105 

Canutius,  Ti.,  trib.  pi.  Antonium  lacerat 
ii,  64  (U.  c.  710) 

Capito,  Vclleii  patruus,  C.  Cassii  accusa- 
tor  secundarius  ii,  69 

Capitolium,  porticu  a  Scipione  Nasica, 
ccnsore,  ornatum  ii,  1.  3  ab  interfec- 
toribus  Caesaris  occupatum  ii,  58 

Capitolinus  clivus,  ubi  Tib.  Gracchus  oc- 
cisus  ii,  3 

Capitolinus,  Jupiter  ii,  131 

Cappadocia  facta  stipendiaria  (Arclielao, 
regno  privato)  ii,  39  (U.  c.  771.  p. 
Ch.  n.  18) 

Capua,  a  Tuscis  condita  i,  7  quando  a 
llomanis  capta  (U.  c.  543)  ibid,  apud 
earn  Sylla  vincit  ii,  25  in  praefecturae 
formain  redacta  ii,  44  (vid.  Liv.  xxvi, 

^^>  .      .     ■ 

Caranus,  ex  Herculis  postens,  Argis  pro- 

fectus,  Macedonian!  occupat  i,  6 


VJIl 


INDEX    RRRUM 


Carbo,  C.  Papiriiis,  trib.  pi.  ii,  4  orator 
ii,  9 

Carbo,  (Cn.  Papirius  Cos.)  a  Cimbris  fu- 

SU9  ii,  12  (U.  c.  G41)  consul  n.  Cinna 

collegaiiitcrfecto,  solus  (U.  c.  670)  ii, 

24  consul  III.  cum  INIario,  fil.  ii,  26.  27 

C;irbo,  (C.  Papirius  Arvina)  pra-torius, 

a  Daniasippo  intcrfectus  ii,  26  (fil.  C. 

trib.  pi.) 

Carince  (in  convalli  Cselii   ct  Esquilini 

niontib),   ubi   Pompeii   M.   a?des,   ab 

Antonio  occupata;  ii,  77 

Carnuiitum  (in   Norico   ad  Danubiuni) 

ii,  109 
Carseoli  (in  jEquis)  colonia  deducta  i, 

14 
Cartliago  condita  i,  6  diruta  a  Scipione 
i,  12  quanidiu  steterit,  ibid,  imperii 
Rom.  ajniula  i,  12.  ii,  1  quando  bcl- 
ia  cum  ea  coeperint,  et  quanidiu  dura- 
verint  i,  12  IM.  Catonisauctoritate  de- 
leta  i,  13  ea  deleta,  disciplina  Horn, 
degenerat  ii,  1  prima  colonia  extra 
Italiam  aC.  Graccho  condita  i,  15.  ii, 
1.5  Tyro  matrc  jjotentior  ii,  1.5 
Carvilius,  Sp.  novus  homo  ii,  128  (Cos. 

U.  c. 461) 
Cassius,  L.  (Longinus),  censor  theatrnm 

niolitur  i,  15  censor  severus  ii,  10 
Cassius,  C.  (Longinus),  Crassi  qua;stor, 
ejus  legionem  c  clade  servat  etSyriam 
tuetur  ii,  46  cotijurationis  in  Ca;sa- 
rein  cum  Bruto  auctor  ii,  56  turn 
prajtor  ii,  58  Antoiiium  cum  Ca-'sare 
irleriiiiendum  ccnsuerat,  ibid.  Capito- 
lium  occupal  cum  conjuratis,  ibid.  (cf. 
M.  Brutus)  Uolobellain  Laodicia 
inclusum  ad  sui  necem  cogit  ii,  69  ac- 
cusalus  ab  Agrippa  et  Capitone,  Vel- 
leii  patruo,  ibid.  Rhodum  capit,  ibid, 
contra  naturam  suaiii  clemens,  in  Ma- 
cedonian! trajicit,  ibid,  primo  pra;lio 
Pliilip|)cnsi  liberto  seoccidendumpra.-- 
bet  ii,  70.  87  cum  M.  Bruto  compa- 
ratur  ii,  72 
Cassius  Parmcnsis  occiditur  ii,  87 
Caslrum   (in  Piccno)  colonia  deducta  i, 

14 
Catenis  aiircis  vinctus  rex  Armenia?  ab 

Antonio  ii,  82 
Catiiin.x-  (L.j  Sergiiconjuratio  a  Cicerone 
aperitur  ii,  34  Catilina  Urbe  pulsus, 
ibid,  forti-simc  dimicans  cadit  ii,  35 
Cato,  M.  (Porcius),  hi.>(toricus  i,  7.  17 
orator,  ibid,  perpetuus  Carthaginis 
dirucndx  auctor  i,  13  obiit,  ibid,  jirin- 
ceps  familiae  Porcia;  ii,  35  Tuscula- 
nus,  liomo  novus   ii,  128 


Cato,  C.  (Porcius),  (pra?cpdentis  nepos) 

repetundaruiii  damnatus  ii,  8 
Cato,  M.  Porcius,  (ojusdcm  nepos)  quo 
consule  Narbo  Martius  conditus  i,  15. 
ii,  8 
Cato,  (L.)  Porcius,  (|)rffic.  fil.)   consul, 

bcllo  social!  occisus  ii,  16 
Cato,  M.  (Porcius),  pronepos  M.  Cato- 
nis,  principis  faniiiiffi  ii,  35  ejus  in- 
genium  et  mores,  ibid,  trib.  pi.  in 
conjurationem  Catilinariam  et  leni- 
tatem  suadentes  inveliitur,  ibid,  ejus 
ministerio  Cyprus  provincia  facta  ii, 
38  a  Clodio  in  Cyprum  missus  ad 
spoliandum  Ptolemajum  ingentem  pe- 
cuniam  refert  ii,  45  ejus  integritas  in 
ministerio  suo  et  insolcntia,  ibid.  Mi- 
loncm  absolvit  ii,  47  a  Caasare  nullas 
conditionesreipubl.  accipiendas  censet 
ii,  40  Pompeianorura  copias  in  Africa 
auget,  et  imperium  oblatum  respuit  ii, 
54  ejus  filius  in  acie  Philippensi  ceci- 
dit  ii,  71 
Catullus,  (L.  Valerius),  pocta,  ejus  elo- 

gium  ii,  36  (Vixit  adliuc  U.  c.  707) 
Calulus,  Q.  Lutatius,  proconsul  Cimbros 
cum  Mario  vincit  ii,  12  ejus  mors  vo- 
luntaria  ii,  22 
Catulus,    Q.  (praecedentis    filius),   ejus 
auctoritas  dissuadentis  legem  Gabini- 
am,  et  verecundia  ii,  32  ejus  conten- 
tioncs  cum  C.  J.  Catsare  ii,  43    a  Cx- 
sare   petitionc  pontificatus  max.    vic- 
tus,  ibid,    ante  bellum  civile  (U.  c. 
693)  fatali  niorte  fungitur  ii,  49 
Caucliorum  nationes  (inter  Amisiam  et 
Albim    propter   Oceanum)    a  Tiberio 
victaj  ii,  100 
Caudini  (Samnites,  cf.  Liv.  ix.)   ii,  1 
Ceioiiius,    C.  pnefectus   castrorum  Vari, 

se  detlit  liosti  cum  suis  ii,  119 
ad  Censendum  cives  ex  provinciis  in  Ita- 
liam revocati  ii,  15 
Census  senatorum  a  Tiberio  expletus  ii, 

129 
Censoris  frater  senatu  motus   a  censori- 

bus  i,  10  (cf.  Fulvius  Flaccus) 
Ccnsura  aspera  Fulvii  Flacci  et  Postu- 
niii  Albini  i,  10  severa  Cassii  Longini 
et  Ca;pionis  ii,  10  Planci  et  Paulli  ii, 
95  Metelloruni  fratrum  patruelium  ii, 
8 
Centurio  primiijili  fusti  percussus  ii  78 
Cerealium  sacrorum  (in  quibus  sacerdos 
inslrunientum    a:neum    pulsabat,    cf. 
Justin,   ii,  8)    sonus   colonos  Ciinias 
ducit  i,  4 
Cethepus  (C.)  conjurationis  CatilinarisB 


MKMORABILIUM. 


IX 


partkcps  ii,   34    nccatiir  in  carcere, 
ibid. 
Chalcis  in  Euboea(ad  Euripum)  ab  Athe- 

niensibus  conditai,  -I 
Cliarop?,  primus  Archontum  decennali- 

um  i,  2>  8 
Cberusci  ab  Occidente  Visurgis  a  Tiberio 

victi  ii,  105 
Cbios  insula,  ab  lonibus  condita  i,  4 
Cicero,   IM.   'I'ullius,    princeps  oratoruin 
Rom.  i,   17.  ii,  34.  30.  6i.   60    ejus 
cEtas  eloijuentia;  jterfect®  ;uvum  i,  17. 
ii,  S6  eloquenti*  laudeiii  a  Graecis  ad 
Romanes  iraustuiit*  ii,  34  liomonovus 
ii,  34.  128    consul    Calilinariam  con- 
jurationein  aperuit  ii,  34  ejus  virtus  a 
M.  Catone   iaudata  ii,  35    domum   a 
senatoribus    deducitur,   ibid,    eo  con- 
sule  Augustus  natus  ii,  36  lege  Clodii 
in  exilium  pulsus  ii,  45  otfenderat  Ca;- 
sarem,  quod  inter  xx.  virus  agro  Cani- 
pano    divideudo    esse    noluerat,  ibid. 
Caesar  et  Pompeius  Ciceronis  oppressi 
suspecti,  ibid,  a  Pompeio  per  Annium 
Miloneni  restitutus,  ibid,    domus  ejus 
in  Palatio  ii,  14    a  Clodio  disjecta,  a 
seuatu  restituta  ii,  45  cavet  concordis 
inter   Cessarem   et   Pompeiuni  ii,    -18 
post  Ciesnris  necera  amnestiara  suadet 
ii,  58    Octaviano  honores  decernendi 
auctor  ii,  62    ejus  amor  Pompeiana- 
rum  partiuni,  ibid,    ejus  ambigue  dic- 
tum de  Octaviano,  ibid,  ejus  acliones 
in  Antonium  ii,  C4  ejus  sanguine  fini- 
ta  proscriptio,  ibid,  proscriptus  et  ne- 
catus  Antonii  scclere  ii,  06  Velleii  in- 
dignatio  de  ejus  uece  et  elogium  Cice- 
ronis, ibid,    conservator  reipublicffi  ii, 
45.  66  ejus  ingcnium  et  philosophica 
scripta  laudantur  ii,  66  ejus  auctoritas 
summa  in  rep.  ii,  128 
Cilicia  provincia  facta  ii,  39 
Cimbri    ac  Teutoni  Rhenuni    transcen- 
dunt  ii,  8  belluni  inferunt  ii,  12  cresi  a 
Mario,  ibid,  quot  ca'si  aut  capti,  ibid. 
Cinna  (L.  Cornelius),  inteniperans,    no- 
vos  cives  ex  Italis  in  otnncs  tribus  dis- 
tribuit  ii,  20    ei  pulso  ex  Urbe  consu- 
latus  abrogatur,  ibid,  exercitum  parat, 
ibid.  JNIariiini   ciun  fiiio  revocat,  ibid, 
cum  Cn.  Pompeio  contligit  ii,  21    Ur- 
beni  occupal,  et  de  JNlario  rccipiendo 
legem   fert,  ibid.    c;cdeui   optiiuoruni 
in  Urbe   parat  ii,  22    consul    ii.  cum 
Mario  ii,  23  in  Italia dominatur,  ibid, 
seditione  milituiu    interiraitur    ii,  24 
ejus  mores,  ibid. 
Circenses   ludi  a  Sylla  in  meraoriani  vic- 
toriaj  de  Mario  iilio  instituti  ii,  27 
Delpit,  et  Var.  Clas.  Iiid. 


Circus  (Flaminlus),  in  qiu)  Cn.  Octavim 
porticum  molitus  est  ii,  1 

Citrus,  apparatus  triumpiii  Gallici  Caesa- 
ris  materia   ii,  56 

Civilia  bella,  vid.  Bella 

Civitas  sine  sutTragio  data  Campanis  et 
parti  Samnitium  i,  14  Sabiiiis.ibid.  iis- 
dem  cum  sutrragio,  ibid.  Italicis  ii,  16 
viritim  Minatio  I\lagio,  ibid.  Campa- 
nis a  Cajsare  restituta  ii,  44 

Claudius,  vid.  Appius 

(JIaudius  Nero,  Ti.,  Tiberii  Cajsaris  pater, 
bellum  Cauipanum  ciet  ii,  75  ejus  in- 
genium,  ibid,  ad  Sex,  Pompcium  in 
Siciliam  cum  Livia  et  Tiberio  bimo 
(U.  c.  714)  profugit,  ibid,  per  Pom- 
pcium pace  Misenate  restitutus  ii,  77 
Liviam  uxorem  despondet  Octaviano 
ii,  79 

Claudius  Nero, Ti.  (prnec.  filius),  bimus 
a  parentibus,  e  bello  Campano  profu- 
gientibus,  Siciliam  pervehilur  ii,  75 
eo  triuio  Livia  mater  Augusto  nubit, 
ii,  94  ejus  educatio,  forma,  et  ingcni- 
um, ibid,  qusestor,  xix.  annos  natus, 
annonam  administrat,  ibid,  in  Orien- 
tem  missus  Tigranem  in  Armenire  reg- 
nura  instituit,  ibid,  adjutor  Ciaudio 
Druso  datus,  R«tos  et  Vindclicos  per- 
domat  ii,  95  Agrippae  gener  ii,  96 
.Tuliam,  Agrippa;  viduam,  ducit,  ibid, 
bellum  Pannonicum  gerit,  ibid,  ovans 
ex  eo  triumpbat,  ibid,  post  Drusi  tibi- 
tum  bellum  Germanicum  gerit  fortiter, 
et  ex  eo  consul  ii.  tiiumphat,  ii  97 
tribuniciae  potestatis  consors  ii,  99 
Rhodum  secedit,  et  quibus  de  causis, 
ibid,  luctus  civitalis  ob  Tiberiuin 
secedentem,  ibid,  honos  ei  per  septem 
annos  Rhodi  babitus,  ibid,  a  C.  Cse- 
sare  (Agrippa?  fil.)  in  Orientem  misso 
observatus  ii,  101  reversus  Rhodo  ab 
Augusto  adoptatur,  quibus  de  causis 
ii,  103.  104  spes  civitatis  de  eo  con- 
ccpta  ii,  103  rursus  in  Germaniara 
mittitur  ii,  104  iu  itinere  et  abexerci- 
tu  alacriter  excipitur,  ibid,  res  in  Ger- 
mania  gestje  ii,  106.  107  victor  redit 
ii,  107  bellum  adversus  Maroboduuui 
parat  ii,  109.  110  belluni  Pannoni- 
cum et  Delraaticum  ei  coinmittitur  ii, 
111  res  in  eo  gest.e  ii,  111.  112.  1K5. 
114.  115    utilia  speciosis    pnefert   ii, 

113  ejus  liumanitas  et  disciplina   ii, 

114  post  Varianain  cladem  in  der- 
maniam  deiiuo  mittitur  ii,  120  GallJas 
pacat  ii,  121  ajquuni  ei  cum  Augusto 
impcrium  in  provinciis  et  cxcrcitibus 
deccrnitur,  ibid,  ex  Pannoniis  et  Del- 

Piilirc.  b 


INDlilX    RERUM 


mdtis  triunipliat  ii,  121  tribus  trium- 
phis,  pro  scpteiu  mentis,  conteiitus  fuit 
ii,122  ejus  feiiipcranlia  honoruni,  ibid. 
in  Illyricura  firmanduni  niissiiiii  Au- 
gustus prosequitur  ii,  123  revocatus 
Aucusti  niorientis  inaiuiata  accipit, 
ibid,  iuipeiiuni  recusat  ii,  124  Au- 
gustuTu  consecrat  ii,  121.  12G  comi- 
tia  ordinal  ii,  124  V'cllciiim  ad  priv;- 
turam  conimeiidat,  ibid,  legioiium  se- 
ditiones  ])er  Germanicum  ct  Drusum 
111.  coniprimit  ii,  125  rtspublica  ab 
CO  in  melius  foriiiata  ii,  120  Sejanuui 
cxtollit,  de  quo  defendilur  a  Vclleio 
ii,  127.  12H  consilia  ejus  contra  ex- 
ternos  hostes  ii,  129  judex  gravis, 
ibid,  pins  et  munificus  in  Gerniaui- 
cum,  ibid,  liberalis  in  populum  et  se- 
natorcs  egcnos,  ibid,  sdificia  ab  eo 
extructa  ii,  130  liberaliias  in  niontis 
Cseiii  incensi  incolas,  ibid.  Asia  urbes 
(terrse  niotu  disjectas)  restituit  ii, 
126  (cf.  Tacit.  Ann.  ii,  47)  supplc- 
nientum  legionuni  providet  ii,  130 
advcrsa  ejus  furtuna,  ibid,  vota  pro  eo 
Vellcii  ii,  131 

Claudius  mons  (Pannonias)   ii,  112 

Clazomenae,  ab  lonibus  condit;e   i,  4 

Cleopatra  (Ptolerarei  Auletis  fiiia,  a 
Jul.  Caesare  cum  Ptoleina;o  puero,  fra- 
tre  et  conjugc,  regno  ^gypti  praipo- 
sita)  M.  Antoniuin  amore  sui  incen- 
dit  ii,  82  a  Cti.  Domitio  solo  regina 
non  salutata  ii,  84  apud  Actiuni 
prima  fugani  occupat  ii,  85  ejus  ad 
arbitrium  Antonius  victoriani  tempe- 
raturus  erat,  ibid,  aspidis  inorsu  occi- 
dit   ii,  87 

Clodius,  P.  ejus  indoles  et  mores  ii,  45 
incesti  reus  (scl.  stupri  inter  sacra 
Bonae  Dea;  cum  Ponipeia,  Cajsaris 
uxorc,  tcntati),  ibid,  ininiicitia  cum 
Cicerone,  ibid,  a  patribus  ad  piebem 
transit  (scl.  adoptatus  a  P.  Fonteio, 
plcheio),  ibid,  lex  in  tribunatu  adver- 
8US  Ciceronem,  ibid.  Cicf  ronis  doinurn 
dejecit,  ibid,  lex  ejus  de  Catoiie  in 
Cyprum  mitlcndo,  ibid,  a  Milone  ju- 
gulatur   ii,  47 

Clusium  (J-.truriif),  apud  quod  Mariani 
fusi  ii,  28 

Codes  (iloratius),  ejus  fortitudo  ii,  G 
(cf.  Liv.   ii,  10) 

Codnis,  ultimii^rex  Alhcnieiisium,  mortc 
voluntaria  alIi^  victuriam  |)arat   i,  2 

Coclii,  M.  (Rufi,  pi;i-toris,)  ingeniuni  ct 
mores,  ejusque  seditio  in  Ca;sarem,  et 
exitus   ii,  68 

CocUus  (L.  Antipater)  historicus  ii,  'J 


Coelius  (JNI.  Rufus)  orator  ii,  36 

Cujnare  sedcndo  ii,  114 

Colclii,  a  Pompeio  M.  victi  ii,  40 

Collina  porta,  ad  quam  cum  Pontio  Tcle- 
sino  S^'Ua  acriter  diniicavit   ii,  27 

Coliinia;  sonatus  jussu  dcductae  per  Ita- 
liam  eniimeranlur  cum  tcniporis  nota- 
tione  i,  14.  15  militares  a  veteranis 
deductis  conditio  inde  a  Syllae  tempo- 
ribus,  V.  c.  Colonia  Decumanorura, 
Col.  Augusta  Emerita  i,  14  extra 
Italiam  i,  15  ejeque  perniciosce  ii, 
15 

Colophon,  ab  lonibus  condita  i,  4 

Columbaj  volatu  classis  colonorum  direc- 
ta  i,  4 

Comitia  gladiis  et  cade  discussa  ii,  12 
creandoruiu  magistratuum  ex  Au- 
gusti  prajscripto  ordinantur  a  Tiberio 
ii,  124  (cf.  Ind.  Lat.) 

Conioedia;  veteris  ct  novas  Grfficorum 
poet;«  i,  16 

Compsa  in  Hirpinis  a  ftlinatio  Magio  in 
bello  sociali  occupata  ii,  16  a  Milone 
oppugnata  ii,  68 

Concio  extra  Urbem  ante  triumphi  diem 
ad  couimemoranda  iuiperatoris  acta  i, 
10 

Congiaria  populo  data  a  Tiberio   ii,  129 

Conjurati  in  Csesarem  de  se  bene  meri- 
tum  ii,  56  Capitolium  occupant  ii, 
58  inde  descendunt,  ibid,  lege  Pedia 
dnmnati  ii,  60  nonnullorum  exitus  ii, 
87   coll.  ji,  64.  69 

Consecratio  Augusti   ii,  126 

Consul  llomanus  primus  a  militibus  suis 
interfectus  ii,  20  solus,  Pompeius  ii, 
47  ex  privato  factus  ii,  51 

Consulatus  INlarii  midtiplicati  ii,  12  un- 
decim  Augusti  continuati   ii,  89 

Contrebia,  in  Hispania,  a  Q.  Metello 
Macedonico  oppugnata  ii,  6 

Coponii  dictum  in  Plancum   ii,  83 

Corfinium  (in'  Pelignis),  caput  imperii 
ab  Italis  lectuni  et  Italicum  dictum  ii, 
10  a  Ciesare  bello  civili  captum  ii, 
50 

Corinthus,  olira  Epliyre  dicta  i,  3  ab 
Alcte  condita,  ibid,  claustra  Pelopon- 
nesi  continens,  ibid,  eversa  a  Mum- 
mlo  i,  13  quanidiu  steterit,  ibid. 
Syracusas  condidit  ii,  15  ab  Agrippa 
occupata   ii,  84 

Corinibiorum  vasorum  intellectus  et  cu- 
piditas  perniciosa  fuerunt  civitati  i, 
13 

Cornelia,  Africani  filia,  Gracchorura  ma- 
ter ii,  7  Pompeii  Magni  uxor  ii,  53^ 
(Q.  Mctclli  Scipionis  lilla)  ii,  54 


MKMORADILIUM. 


XI 


Cornelius  Merula,  L.  flamen  Dialis,  in 
Cinnae  consiilis  locum  siiffcctus  ii,  20 
consulatu  se  abdicat  ct  Ciiiii;u  jussii 
interficitur  ii,  22 

Cornelius  Rufinus,  e  niajoribus  Sylla;, 
bello  Pyrrhi  dux  cclcberrimus   ii,  17 

Cornelius  Sylla,  L.  consul  ii,  17  judici- 
um dc  ejus  nioribus,  ibid,  ii,  25  fa- 
milia  nobili  ortus  ii,  17  quajstor  C. 
Marii  Jugurtba  potitur  ii,  12  ejusdein 
Icgatus  in  Gallia  (in  Cimbrico  bcllo) 
ii,  17  post  prajlurani  (U.  c.  6GC)  bello 
Italico  illustratus,  ibid.  xlix.  annos 
agens  consul  factus,  ibid.  Asiam  pro- 
vinciam  et  bellum  ]\Iitbridaticum  sor- 
titus  ii,  18  circa  Nolam  et  belli  Italici 
reliquias  moranti  iniperiiini  a  P.  Sulpi- 
cio  abrogatur,  ibid,  ad  Urbem  redux, 
Marium  et  Sulpiciuai  cum  sociis  ex- 
turbat  ii,  19  nobiles  ]\Iarii  et  Cinna; 
dotninationem  fugientes  in  Achaia 
recipit  ii,  23  IMithridatis  pra-fectos 
fundit,  Athenas  recipit,  ibid,  in  Asiam 
transgressus  Mithiidati  graves  pacis 
leges  iroponit,  ibid.'  ei  e  corporis  notis 
felicitas  futura  a  niagis  prasdicitur  ii, 

24  Italian!  quanto  cum  exercitu  re- 
vectus  sit,  ibid,  laudabiliter  bellum 
Mithridaticura  ob  domesticos  fumultus 
partium  advcrsaruui  non  omisit,  ibid. 
Italian!  summa  cum  quiete  et  cuia 
omnium  rerum  peragrat,  pacemque 
tentat  ii,  2.5  ejus  exercitus  auctus, 
ibid,  superat  circa  Capuam  Scipioiiem 
et  Norbanum,  prioremque  dimittit, 
ibid,  sui  dissimilis  ante  et  post  victo- 
riara  ii,    17  25.    Sertorium  dimisit  ii, 

25  Dianai  Tifatinre  grates  persolvit, 
eique  agros  et  aquas  ejus  regioniscon- 
secrat,  ibid.  Marium  filium  ad  Sacri- 
portumvincit  ii,  2G  cum  Pontio  Tele- 
sino  ad  portam  Coilinam  acerrime  di- 
niicat  ii,  27  Tclesini  caput  abscisura 
circa  Pra?neste  ferri  jussit,  ibid.  Mario 
filio  in  cuuiculis  Pricnestinisintererato, 
Felicis  nomen  assumit,  ibid.  victoriEe 
sure  memoriam  ludis  institutis  honorat, 
ibid,  dictator  factus  crudelitatera  im- 
niodicara  exercetii,28  proscriptionem 
invenit,  ibid,  tribuniciam  potestatem 
imminuit  ii,  30  statua  equestri  hono- 
ratus  ii,  61 

Cornificius  (L.),  Octavii  Icgatus  ii,  79 
Corona  classica  Agiippa;  data  ii,81   lau- 

rea  Pompeio  decreta    ii,   40    murali 

Scipio  Africanus  minor  donatus  i,  12 

et  obsidionali,  ibid. 
Corpora  Gracchorum  in  Tiberim  dejecta 

ii,  6 


Corviniis,  vii).  IMessalla 

Coruncaniiis,  Ti.,  homo  novus  (Cos.) 
(U.  c.  47  I)  et  pontifex  maximus  (U. 
c.  499)   ii,  128 

Cosa    (Etruriee),  colonia   deducta    i,  14 

Cossus  (Cn.  Corn.  Leutiilus)  iu  Africa 
triumpbalia  et  (ilio  cognomen  (Gaetu- 
lici)  meruit  ii,  IIG  (cf.  Tacit.  A.  iv, 
44  Cos.  If.  c.  753) 

Cothurnus  ab  Antonio  Bacclii  habitum 
iniitante  adbibitur  ii,  82 

Cotta  (C.  Aurelius)  orator  ii,  36 

Cotta  (L.  Aurelius),  praetor,  judicandi 
munus  ajqualiter  inter  utrumque  ordi- 
uem  partitus  est    ii,  32 

Cotta  (L.  Aurelius)  Messallini  frater, 
(cf.  Messallinus)  Curvini  Messaliiefili- 
us   ii,  112 

Cotys,  Tliracia;  rex,  a  Rhascupoli  patruo 
interemtus   ii,  129 

Crassus,  L.  orator  (Cos.  U.  c.  C46)  ii,  9 
36 

Crassus,  M.,  bellum  Sparlacium  patrat  ii, 
30  sucietatem  poteuliae  cum  Cassare 
et  Pompeio  init  ii,  44  consul  i.  cum 
Pompeio  (U.  c.  684)  ii,  30  consul 
iterum  cum  Pompeio  ii,  46  Syria  ei 
belluui  Partliicum  molienti  decreta, 
ibid,  ejus  mores,  ibid,  in  helium  pro- 
ficiscens  diiis  execratur,  ibid,  ejus 
clades  et  exitus  ii,  46.  82.  91.  119 

Crassus,  P.  (Licinius  Mucianus),  orator 
i,  17  (cf.  Cic.  Br.  26  Cos.  U.  c.  623) 
juris  s-cientissiums,  ab  Aristonico  inter- 
enitus   ii,  4 

Cratinus,  vcteris  comoedife  poeta  i,  16 

Cremona,  colouia  deducta   i,  14 

Creon,  prinms  Archon  aiiuuus  i,  8 

Cresphontes,  Ileraclidarum   Peloponiie- 

sum  invadentium  dux  i,  2 
Creta,  ab  Agamemnone  tribus  urbibus 
condita  i,  I  a  Q.  INletello  in  populi 
Rom.  potestatem  redacta  ii,  34.  38 
ejus  redilus  coloniiu  Campanas  Augusli 
concessi  ii,  81 
Crctenses  velocitate,   pati<?ntia,   sagitta- 

rumque  usu  celebres  ii,  34 
Crispinus,    Quintius,    Juliaj  adulter  ii, 

100 
Crispus,  IMarcius,  Cassio  legiones  tradit 

ii,  69 
Crocota,  vestis  aurea,  vel  anro  pertexta, 
Baccho  propria  ii,  82 

Cuuuu  in  Italia  a  Chalciiiensibus  conditae 
i,  4  pars  horura  Ne;i[)ollm  condidit, 
ibid.  Cuiiiarum  fides  in  Romanos 
eximia.ibid.  auioenilns,  ibid.  Cumanos 
Oscamutavit  vicinia,  ibid. 
Cuuiculi  Praincstis  urbis  ii,  27 


XII 


INDEX    REHUM 


Curia  Hostilia   ii,  12.  26 

Curio,  C.  (e  Scriboniis),  trib.  pi.  hello 
civilifaceni  subjecit  ii,  48  ejus  inge- 
nium  ct  mores,  ibid,  pro  Caesarc  stetit, 
fortassis  pecunia  corruptus,  ibid,  in 
Africa  pro  Ca-sare  diraicans  intcrfici- 
tur   ii,  55  (U.  c.  705) 

Cyraen  ^olii  in  Asia  condunt  i,  4 

Cyprus  a  'I'eucro  Salamina  coloniam  ex- 
cepit  i,  1  proviiicia  facta  niinisterio 
Catonis  ii,38  Ptolcraajo  per  Catoneiii 
ademta  ii,  -15 

Cyzicum  (in  insula  Propontidis),  IMi- 
"lesiorum  colonia  ii,  15  obsidionc 
Mithridatis  a  Luculio  liberatur  ii,  33 


D. 

Daniasippus  prater  clarijsimos  viros  tru- 

cidat  ii,  2G 
Danubius   ii,  110 
Uellius  (Q.)'n  bello  civiji  post  Ca;saris 

necem  frequens    parfiuin  desortor    ii, 

84 
Delmatia,  provincia  facta   ii,   39    ccxx. 

annos  rebellis  ab  Augiisto  pacata   ii, 

90  rebellat  (U.  c.  759)   ii,  110    a  Ti- 

berio  debellata  (U.  c.  762)  ii,  115 
Uelus  ab  lonibus  occupata  i,  4 
Dcsitiates  Deltnatae  (in  confiniis  Pannw- 

nis)  ii,  115 
Dianae  Tifatinae  sacrata  regie  a  Sylla  ob 

Tictoriani  grates  agente   ii,  25 
Dictatoris    iniperiuin    per    cxx.    annos 

cessavit  ii,  28    ejus  in  rep.  u'ius,  ibid. 
Dictaturani    recusavit   Augustus    ii,  89 

(U.  c.  731) 
Didius,  T.,  iierculanciira  capit  cum  INIi- 

tio  IMagio  in  bello  sociali   ii,  \G 
Dido,  nomen,   Elissa;  Tyria;,  Carthagi- 

nen>  condenti,  a  nonnullis  inditum  i,  G 
Diphilus   poiita  comnediae  nova  Graeco- 

rum  (circa  01.  120)   i,  10 
Dolobella  (Cn.  Cornel.)  a  Casart-  repe- 

tundaruiu  (U.  c.  676)    accusatus    ii, 

43 
Dolobella  (Cn.)  consul    ii,  58    Syriam 

gibi  dfccrnit   ii,  CO  C.  'Ireboniuni  ot- 

cidit  ii,  C9    inclusus  a  Cassio  Laodi- 

cia:  ad  necem  sui  adigitur,  ibid. 
Dolobella  (P.  Cornel.)  Illyrico  mariti- 

TOO    pra-cjt   ii,   125    ejus  cura  ct  fides 

in  Tibcriuiii,  mi<r<-s(|i)e,  iliid. 
Domitia;  faniilia:  felicitas  ii,  10 
Domitii   (Cn.  Ahcnobarbi)  ex   Arvernis 

victoria   ii,  10 
Domitius,(Cn.  priced,  fil.)  tribunus  plo 

bis  legem  de  saccrdotiis  tulit  ii,  12 


Domitius   (L.  pranced,  frater)  a  Dania- 

sippo  trucidatus   ii,  26 
Domitius   (L.    prKced.  fil.)    Corfinii    a 

Cresare  captus  ct  dimissus  ii,  50 
Domitius,  Cn.  (prajced.  fil.,)  post  aciem 
I'hilippenseni,  occupatis  navibus,  sua- 
rum  partiuni  dux  ii,  72.  76  Antonio  se 
junxit  ii,  76  Cleopatram  non  adulatus, 
(ante  aciem  Actiacam  inter  fcbris  nio- 
tus)  ad  Octavianura  transniisit  ii,  64 
Domitius,  L.  (pra:ced  fil.)  ii,  72 
Domitius,  Cn.  (piKC.  fil.)  ii,  10.  72 
Domitius      Calvinus,    (Cn.)     proconsul 
Ilispauix   ob  severam  disciplinam  mi- 
litarem  laudatus  ii,  78 
Drusus,   I\I.  Livius,  trib.  pi.  judicia  ab 
equitibus  ad  senatuni  transferre  studet 
ii,  13    qua  in  re  habet  senatum  adver- 
sarium,  ibid,    ad  dandam  Italis  civita- 
tem  se  conveitit  ii,  14  per  insidias  oc- 
ciditur,  ibid,    ejus  morientis  vox,  ibid, 
ejus    ingenium    et    mores    ii,    13.   14 
iique  patefacti  in  aidificanda  dorao  in 
Palatio  ii,  14    ejus  mors  belium  Itali- 
cum  cxcitavit  ii,  15 
Drusus,    L.  Livius  (Claudianus),  Liviae 
pater,    post   pra:liuui    Pliilippense   se 
interemit  ii,  71   Claudianus  ii,  75 
Drusus,  Claudius,  Tiberii  Imp.  frater,  in 
August!  dome  natus   ii,  95    Raetos  et 
Vindelicos  domat,  ibid,    belium  Gcr- 
nianicum    gerit   ii,   97    ejus    indoles, 
ibid,    ejus  mors,   ibid.    (cf.  Liv.  Ep. 
140) 
Drusus,  Tiberii  filius,  seditionem  legio- 
nura  Illyricarum  coercet  ii,  125    fili- 
um  amittit  ii,  130 
Drusus,  (L.  Scribon.)  Libo,  conjurat  in 
Tiberiuui  ii,  130 
'  Duumvir  Minturnensis  Mariura  in  car- 
ccrem  ducit  ii,  19 
Dynasla;  Asiae  Pompeio  M.  auxilia  mi- 

serunt  ii,  51 
Dyrrhachium  Pompeius  transinisit  ii,  49 
ejus  vicina  rcgio  ejusdem  castris  tcne- 
tur  ii,  51    circa   eain    utbcm  Vatinio 
M.  Brutus  legiones  cxtorsgt  ii,  69 


E. 


Ebur  in   apparatu   triumpbi    Africi  Jul. 

Cffisaris  adhibitum  ii,  50 
Eggius,  L.,  pra;fectus  castrorum  Vari   in 

(jcrmania,  clarum  excmplum  in  cladc 

Variana  dcdit  ii,  1 19 
Egnatius  Rufus,    (M.)   audilis    favorem 

populi  nactus,  continuo  ad  praeturam 

cvchitur  ii,  91  ejus  mores,  ibid,  frus- 


MEMORABILIUM. 


Xlll 


tratus  spe  consulatus,  Augustuin  inter- 
imere  statuit,  ibid,  niorte  luit  ii,  91 
nomcn  inter  candidates  consulatus  pro- 
fiteri  a  C.  Sentio  Saturnino  consule 
prohibetur  ii,  92 

Electra,  Orestis  soror,  ejusque  consiiio- 
rum  socia  i,  1 

Elephantorum  certaraen  a  Jul.  Ca^sare 
triumphante  editum  ii,  56 

Elissa  Tyria,  a  nonnullis  Dido  dicta, 
Carthaginem  condit  j,  6 

Ephesus  ab  lonibus  condita  i,  4 

Ephjra  in  Thesprotia  a  Phidippo  occu- 
pata  i,  1  Epbyre,  deinde  Corinthus 
dicta  i,  3 

Epirus,  a  Pyrrho,  Achillis  filio,  occupata 
h  1 

Eporedia  (in  Gallia  Transpadana,  hod. 
Ivrea)  colonia  deducta  i,  15 

Epulje  a  J.  Ca'sare  victore  populo  data 
.ii,  56  a  Sex.  Pompeio  post  pacem  cir- 
ca Misenum  ii,  77  a  Caio  Csesare 
Parthoruin  regi  ii,  101 

Equestris  statua,  vid.  Statua 

Equitibus  in  theatre  loca  restituta  ii,  32 
(cf.  Otho  Roscius.  De  judiciis  ad 
equitcs  translatis  v.  Judicia) 

Eretria  in  EubcEa  Atheniensiura  colo- 
nia i,  4 

Erjthra  ab  lonibus  condita  i,  4 

Eryxias,  ultimus  Archontuni  decennali- 
ura  i,  8 

Etrusci  Romae  recens  conditae  infensi 
i,  8 

Eumenes,  rex  Pergatni,  medius  aninio 
inter  Perseum  et  Romanes  i,  9 

Euphraten  Crassus  transgressus  est  ii,  46 
in  insula  Euphratis  Caius  CaBsar  cum 
rege  Parthorura  ad  colloquium  coiit 
ii,  101 

Kupolis,  poeta  veteris  Graecorum  comce- 
diffi  i,  16  (circa  Ol.  85) 

Euporus  C.  Gracchum  doiiiinum  jussus 
interimit  et  deinde  se  ipsum  ii,  6 

Euripides,  tragicus  i,  16  (Obiit  01. 
93,3) 


F. 


labius    Maximus    (Q.),   ^milii    Paulli 

filius  i,  10    ejus  disciplina  in  Hispa- 

nia  ii,  5 
Fabius   M.  (Q.),  Allobrogicus  (praeced. 

fil.)  ii,  10.  39 
Fabrateria  (in  Volscis),  colonia  deducta 

i,  15 
Fanniug,  C.  orator  ii,  9.  i,  17    (cf.  Cic. 

Br.  26) 


Fannius  Ctepio  in  Augustum  conjurat 

ii,  91 
Faventia    (in     Gallia  Cispadana,   hod. 

Faenza),  MeteUi  Pii  victoria  de  Mari- 

anis  et  Cinnanis  clara  ii,  28 
Favonius  (M.),  praetorius,    Pompeii  M. 

comes  in  fuga  ii,  53 
Felix,  cognomen  a  Sylla  assumtum  ii, 

27 
Fetiales  Hostilium  Mancinum  Numanti- 

nis  dedunt  ii,  1 
Fidentia  (inter  Parroam  et  Placentiam), 

M.  Luculli  de  Marianis   partibus  vic- 
toria nobilis  ii,  28 
Filiorum  inipietas  in  patres  a  TriumTiris 

pioscriptos  ii,  67 
Fimbria,  C.  Flavius,  Valerium   Flaccum 

interimit,  ejus  exercitum   occupat   ii, 

24  Mithridatem  pellit,  ibid,  se  ipsum 

interficit,  ibid. 
Firmum   (in   Piceno)    colonis  occupata 

i.  14 
Flaraen  Dialis  ii,  20.  22.  43 
Floralium  ludorum  initium  i,  14 
Foedus   turpe    Q,    Pompeii  et   Mancini 

cum  Numantinis  ii,  1  rescissum   ii,  1. 

90 
Fonteius,  legatus  Servii  proprsetoris,  ab 

Asculanis  occisus  ii,  15 
Formiani  (in  Ausonibus)  in  civitatem  re- 

cepti  i,  14 
Forum   Augusti  (ab  oriente  Fori  Rom.) 

titulis  victarum  gentium  preenitens  ii, 

38  (cf.  Ind.  Lat.  v.Titulus) 
Fratrum    una  triumpbantium,    alioruni 

una   consulum,   aliorum  aedilium,  ex- 

erapla  ii,  8 
FregelljB  (in  Volscis  ad  Lirin)  ab    Opi- 

mio  excisae  ii,  6 
Fregenae  (in    Etruria)    colonia   condita 

i,  14 
Fulvia,   M.   Antonii  uxor,  turaultum  ex- 

citat   ii,   74     Prasneste  occupat,  ibid. 

Italian]  excedere  earn   passus  est  Oc- 

tavianus  ii,  76 
Fulvius  Flaccus  (Q.)  (>apuam  cepit   ii, 

8    duos  filios  collegas   consulatus  ha- 

buit,  se(t  alterum  adoptatuui  a  Man- 

lio  Acidino,  ibid. 
Fulvii  Flacci    (Q.  prjeced.    fil.)   censura 

aspera  i,  10 
Fulvius,  Cn.  Fl.  (praeced.  frater),  a  fratre 

censore  senatu  uiotus  i,  lo 
Fulvius  Fiac<u»  (M.),  tonsillaris  et  tri- 

uiiiphalis,  a  C.  Gnccho  illvir    in  lo- 
cum Tiberii  fralris  uviiiiii.iius  ab  Opi- 

mio  cum  filio  in  acie  cvsus  ti,  6 
Fulvius  Fl.  (Q-  prffic.  fil.),   legatus  ad 


XIV 


INDEX    RERUM 


Opimiuni  de  pate  missus,  ab  eodem  in 

carci're  iiecatus  ii,  7 
Fulvius  Nobilior  (M-)  consul  i,  15  ^E- 

toliain  subegit  ii,  38 
Fundani   (in   Ausonibus)    in    civitateiu 

reccpti  i,  14 
Fustuariura,  militis  fugacis  ex  acie  poena 

ii,  78 


Gabinii,  A.,  trib.  pleb.  lex  de  Cn,  Pom- 
peio  contra  piratas  cum   imperio  ex- 
traordinario  luittendo  ii,31 
Gadcs,  a  Tyriis  condita  i,  2 
Galba,  Ser.,  orator  i,  17.  ii,  9 
Gallascus,  vid.  D.  Brutus 
Gallia:    priinuni    intrata.-    a    Domitio    ct 
Fabio  ii,   39    a  Ca-sare    ad  ignaviam 
usque  infractiv  el  slipendiariaj  in  per- 
petuuni  facta-,  ibid,    in  quinquennium 
Cffisari  decreta;   ii,  44    eidem  in  idem 
terapoiis    spatium    prorogate;    ii,    46 
Gallia;   ab  Augusto  visilalaB  ii,  97    a 
Tiberio  firmata;  ii,  120  earum   seditio 
ab  eodem  composila  ii,  121.   129 
Gallici  triuinphi  J.  Caesaris  apparatus  o 

citro  ii,  56 
Galloruni   a  Jul.  Cajsare  et  ca?soruni  et 

captorum  nunierus  ii,  47 
Gallograegia  a  Manlio  Vulsone  domita  ii, 

39 
Gentius,    lllyriorum    rex,   in    triiinipho 

ductus  i,  9 
Gcrmani  M.  Lollium  clade  afficiunt  ii, 
97  rebellant  ii,  100  corum  fcritas  ii, 
IOC.  117.  119  corum  navigia,  alvci 
cavali  ii,  107  Varum  clade  afficiunt 
ii,  117  a  Varo  contemti,  il)id.  vcrsuti 
insidias  Varo  struunt  ii,  IIH  Vari  cor- 
pus semiustuni  lacerant  ii,  1)9 
Germani  cujusdam  nobilis  visendiTibcrii 

cupido  ii,  107 
Germanic!  virtus  in  hello  Delmatico  (U. 
c.  760)  ii,  116    in  Germaniam   mitti- 
tur  ii,  123    seditionem  legionuni  Ger- 
manicarum   coiircct   ii,  125      imbutus 
rudiiiicntis    luilitia;    sub    Tiberio   (sc. 
in    U<ln)alia)     ii,    129    (cf.   ii,   116) 
Germani.i-  domilur   Iriumpho  honora- 
tus,  ibid,    in    Iran^marinas   provincias 
roittitur,  il.id.  (U.  c.  770) 
Germanus,  scrvus  publicus   Minturnen- 
feiurn,    ad    Mariuni   necanduni  missus, 
agnito  CO,  c  carcere  profugit  ii,  19 
Geticum  bcllum  a  Caesare  paratum  ii,  59 
(Getaj  a  scptcntrione  Thracia:  ct  Da- 


nubii  habitantes  infestarant  turn  fines 
Kom.) 
Gladii   primum  in  civibus  tentati   ii,  3 
in   comitiis  ii,  12.  47    a  Marianis  ii, 
22 
Gladiatorum  manus  e  ludo  Capuas,  duce 
Spartaco,  erumpentes  ii,  30     ab  inter- 
fecloribus  Caisaris  collccla!  ii,  58 
Gladiatorius  ludus  Capua'  ii,  30  (cf.  Ind. 
Lat.)  fjladiatorium   munus  Ca;saris  in 
triumpho  ii,  50   August!  ii,  100 
Glaucia,  vid.  Servilius 
Glaucum   sallavit   riaiicus    ii,   83    vid. 

Saltarc 
Gracchus,  Ti.,  trib.  pli'b.,ejiis  genus,  in- 
genium,    et   mores    ii,  2    quiestor   et 
sponsor   foederis  INlanciui,   ibid,    ejus 
actioncs  tribuniciEB,  ibid,    a  P.  Scipi- 
one  Nasica  oppressus  ii,  3 
Gracchi,   C.  fratris,  ingenium   et  mores 
ii,  6    ejus  actiones  et  leges,  ibid,    'de 
regali    potentia    affectata    suspectus, 
ibid,    a  L.    Opimio  oppressus,    ibid. 
fugicns  ex  acie  Euporo  servo  cervicem 
pra?bet,  ibid,    utriiisque  Gracchi  cor- 
pus in  Tiberim  dejeclum,  ibid,    ejus 
leges  de  coloniis  extra  Italiam  dedu- 
cendis  dijudicats  ii,  15 
Gracchi  fratres   male   ingcuiis  usi,  alias 
facile  principes  in  civitate  ii,  7    (coll. 
ii,  6)  oratorcs  i,  17.  ii,  9  (coll.  ii,  6) 
Gradivus  Mars,  auctor  Rom.  noiuinis  ii, 

131 
Gra;cia  concussa  motlbus  ])er  Ileraclidas 
i,  3  Gra>caruni  lilerarum  et  artium  in 
singulis    generibus   perfeclio    angusto 
t(;mporis  spatio  inclusa  i,  16 
Grammatici   eminentes  arctissimo    teni- 

poris  spatio  i,  17 
Graiiicus  liuvius,  ad  quern  equites  Alex- 

andri  ceciderunt  i,  11 
Gravisca   (in  Etruria),  colonia  deducta 
i,  15 


II. 


Hannibal  castra  intra  tertium  a  Roma 
lapidem  habuit  ii,  27  ejus  odium  in 
Ronianos  ii,  18 

Haruspex  Tuscus,  Fulvii  Flacci  amicus, 
huic,  illiso  capite  in  carceris  postern, 
se  necandi  exe/nplum  pra^bet  ii,  7  ha- 
ruspiccs  Cicsarem  de  nece  instantc 
nioncnt  ii,  57 

I  led  era  coronatus  M.  Antonius  in  Bac- 
chi  imitationem  ii,  82 


MEMORABILIUM. 


XY 


Helena,  Menelai  uxor,  Herraioncs  mater 

i,  1 
Heniochi,  ad  Ponti  Euxini  littus  orien- 
tale  babitantes,  a  Pompeio  armis  peti- 
ti  ii,  40 
Heraclidae    a   Pelopidis   e   I'eloponneso 
pulsi  i,  2    qvio  tempore  Pelopidas  rur- 
sus  expulerint,  ibid. 
Hercules  qiiando  inter  Decs  relatus  i,  2 
in  oinni  Oiyrupicoruni  ccrtaminuin  ge- 
nere  victor  i,  8 
Herculaneum    bello    sociali   captum   ii, 

16 
Hercynia  sylva  (quse  cingit  Boiohoemi- 

am)  ii,  108.  109 
Herius  Asinius  inter  Italoruni  (in  bello 

social!)  duces  ii,  16 
Herniione,    Menelai    et    Helenas    filia, 
Oresti  pacta,  a  Pyrrbo,  Achillis  filio, 
ei  erepta  i,  1 
Hermunduri  (circa  fontem  Albis  ab  Oc- 

cidentc)  ii,  106 
Hesiodi  laus  et  .etas  i,  7 
Hippocles,  Atticus,  Chalcidensium,  qui 
Cumas  in  Italia  condiderunt,  dux  i,  4 
Hippotes,    Aletis,    Corintbi    conditoris, 

pater  i,  3 
Hirpini  ii,  16.  68 
Hirtius    (cf.    Pansa)    in    acie    moritur 

ii,  61 
Hispania  universa  provincia  facta  ii,  38 
et  quidetn  r.b  Angusto  ii,  38.  90 
intrata  primum  a  Cn.  et  P.  Scipioni- 
bus  ii,  38.  90  varie  exercuit  Roma- 
nes, iisque  damnum  ingens  intulit  ii, 
1.  38.  90  Hispaniaj  Pompeio  decre- 
tae  ii,  48 
Historici     Romanorum     nobiles     intra 

Lxxx.  annos  floruerunt  i,  17 
Histrionibus    exsibilalis    Romas    judici- 
um reddebatur  ii,  28 
Homcri  laus  et  jetas  i,  5  an  cjecus  fuerit, 
ibid,    vocat  qusedam  loca  nominibus 
suae  SEtatis  i,  3 
Hortensius,  Q.  orator  ii,  36    ejus  Anna- 
les  ii,  16    ejus  mors   opporluna  ante 
bellorum  civilium  initium  (U.  c.  704) 
ii,  49 
Hortensius  (praeced.  fil.)  in  prailio  Pbi- 

lippensi  cadit  ii,  71 
Horti  Ponipeiani  a  M.  Antonio  habitat! 

ii,  60 
Hostilius   Mancinus    (C.)  turpe  foedus 
cum  Numautinis  init    ii,  1.    90    de- 
ditus  bostibus,  ibid,     non    receptus 
est  ii,  1 


Janus    Gerainus  quoties  clausus  ii,  38 

(cf.  Liv.  i,  39) 
Iberia  (Asia?)  ii,  40 

Icarium   marc  (e  regione  Lydiae   et  Ca- 

liae)  i,  4 
Idus  Martia?,  quibus  Csesar  necatus  est 
ii,  56  quas  ut  caveret,  Caesar  monitus 
est  ii,  57 

Tgnes  perpetui  Vcstre  ii,  131 

Illyricura  per  Tiberium  provincia  facta 
ii,  39 

Iraperatoris  nomen  ab  exercitu  datum 
ii,  24.  59  sub  Augusto  Junio  Blaeso 
inditum  ii,  125 

Imperium  sumraura  a  militibus  delatum 
duci  ii,  54  severum  Q.  Metelli  Mace- 
donici  in  Hispania  ii,  5 

Incestus  Clodii  ii,  45  vid.  Clodius 

Insteius  Cato,  Italicorum  in  bello  sociali 
dux  ii,  16 

Interamna  (in  PiCeno)  colonia  deducta 
i,  14 

Interdicere  aqua  ignique  ii,  45.  69 

Interfectores  Csesaris,  vid.  Conjurati 

Ion,  dux  lonura  ex  Attica  in  Asiam 
migrantium  i,  4 

Ionia  i,  4 

Iphitus,  auctor  Olympiorum,  et  quando 
i,  8 

Isocratis,  ejusque  auditorum  florentissi- 
ma  oratorum  Graecorum  astas  i,  16 
(circa  402  a.  Ch.) 

Italicum,  vid.  Corfinium 

Italicum  bellum,  (vid.  Bellum)  ejus 
causre  ii,  15  duces  Romanorum  in  eo 
ii,  15.  16  Italicorum  duces  ii,  16 
ejus  fortuna,  ibid,  quomodo  compo- 
situra,    ii,  16.  17 

Juba,  fidelissimus  Pompeianarum  par- 
tium  ii,  53  bellum  Africum  ciet  ii,  54 

Judices  cccLx.  a  Pompeio  M.  lecti  ii, 
76  (U.  c.  699) 

Judicia  publica  a  senatu  ad  equites 
translata  a  C.  Graccho  ii,  6.  13  eoruui 
sffivitia  ii,  6.  7  eorum  severitas  ii, 
8  M.  Livius  Drusus  ea  ab  equitibus 
ad  senatum  transfcrre  tentat  ii,  13  a 
Sylla  ad  senatum  translata  ii,  32  lege 
Aurel.  Cottaj  inter  utrumque  ordinem 
divisa,  ibid.  (cf.  Ind.  Lat.  v.  Ordo) 

Jugera,  quot  liabere  licebat  ex  lege  Lici- 
uia  et  Sempronia  Gracchi  ii,  6 

Jugurtha  bello  Numaiitino  sub  Africano 
militavit  ii,  9  bis  a  ML-tcUo  fusus  ii,  11 
captus  et  Iriuiiipbo  ductus  ii,  12 

Julia,  Cffisaris  filia,  Pompeio  M.  in  ma- 
triraonium  data  ii,  44  concordiai  inlet 


XVI 


INDEX    RERUM 


Ca;sarem  et  Ponipeium  pignus,  obiit 
ii,  47  et  mox  ejus  filiu*  ex  Pompeio, 
ibid. 

Julia,  Augusti  filia,  Marcelli,  et  post 
hujus  obituin  Agrippaj  uxor  ii,  93  post 
Agrippse  niortera  Tiberio  nupta  ii,96 
ejus  libido  et  vita  dissokita  ii,  100 
ejus  aduiteri  pcenas  dant,  ibid,  in 
insulara  Pandatariarn  (hodie  Santa 
Maria  dictani,  in  sinu  Puteolano)  re- 
legatur,  ibid. 

Julia  Augusta  (h.  e.  Livia)  ii,  71 

JuHoruni  familia,  nobilissima  et  anti- 
quissima  ii,  41 

Julius  Antonius,  vid.  Antonius 

Julius  Ca-sar,  vid.  Caesar 

Julius  Florus,  Galliaruni  seditionis  auc- 
tor,  a  Tiberio  compressus  ii,  129  (Ta- 
cit. A.  iii,  40) 

Junia,  Bruli  soror,  M.  Lcpidi  Illviri 
uxor  ii,  88 

Junius,  AsiiE  proconsul,  Jul.  Caesari 
suppliciuni  de  piratis  sunienduui  negat 
ii,  42 

Junius  Blffisus,  vid.  Blssus 

Jupiter  Capitolinus  ac  Stator  ii,  131 

Jus  civitatis  (vid.  Civitas),  senatorii  or- 
dinis  et  petendorum  honorum  pro- 
scriptururn  liberis  a  Sylla  ademtum  ii, 
28  a  Ca*sare  restitutuni  ii,  43 

Juventius  Laterensi?,  Lepido  contra 
consiliiini  suum  cum  Antonio  juncto, 
se  gladio  transfigit  ii,  G3 


L. 


I^bienus.T.,  trib.  pi.,  de  honorando  Pom- 
peio RI.  legem  tulit  ii,  40  acie  Mun- 
dcnsi  peril  ii,  55 

Labienus  (prx-ced.  fil.),  post  prffilium 
Philippensc  ad  Parthos  profugus,  cum 
liis  Asiam  concutiens,  a  Vcntidio  op- 
pressus  est  ii,  78 

L-iceda;moiiii  IMagni'siam  (ad  Masan- 
(Irum)  in  Asia  condiint  i,  4  sub  Lycur- 
gi  legibiis  et  disciplina  florueriinl  i,  G 
Laccdri-iiionius  nullus  orator  i,  18 

I^aconia,  iinde  Acliaei  pulsi  i,  3 

l^«iius,  C.  (Sapiins),  orator  j,  17.  ii,  9 
Lslii  du'i  Scipionniii  aniici  ii,  127 

I.a;na»,  vid.  M.  Popilius 

Lzenas,  P.  iri'j.  |)l.,  Si-x.  Lucilium  de 
saxo  Tarpcio  <lijccii  ii,  24 

Langobrdi  (ab  Occidenle  Albis)  fracti 
per  'liberiuiii  ii,  100 

Laodicca  Syria;  expugriata  a  Cassio  ii,  G9 

I>arissa  Asia;  ab  ALoWh  condita  i,  4 

Lasthcnes,    dux    Cretensium,    Komanos 


per  trienniuni  fatigat  ii,  34 
Laurentinae  paludes,  in  quibus  P.  Sulpi- 
cius  a  Syll»  equitibus  jugulatus  est  ii, 
19 
Lebedus  ab  Tonibus  condita  i,  4 
Lectica  Tiberii  segrotantibus  ducibus  in 

bello  Pannonico  publicata  ii,  114 
Legatus  Caesaris    pro  consule  s.  praelore 

ii,  97.  98.  105 
Leges   ab  Augusto  emendatae  et  salubri- 

ter  latEB  ii,  89  a  Tiberio  ii,  126 
Legio  Quarta  et  ftlartia  a  IVI.  Antonio  ad 
Octavium     deficiunt    ii,  61     Quint* 
aquila     in    Germania   LoUiana  clade 
aniissa  ii,  97 
Lcntulus   inter   conjuratos  Catilinse  ne- 

catur  ii,  34 
Lcntulus  et  Marcellus  consules  sub  qui- 
bus bellum  intej"  Pompeium  et  Cajsa- 
rem  erupit  ii,  49  ille  quidem  gravi 
ffire  alieno  oppressus,  ibid.  (cf.  Cjbs. 
B.  C.  i,  4) 
Lentuli  duo,  consulares,    Pompeii  M.  in 

fuga  comites  ii,  53 
Lcpidus,  (M.)  ^railius,  augur,  acensori- 
bus  ob  aides  vi  millies  (HS.)  couduc- 
tas  notatus  ii,  10 
Lepidus,     M.     (^railius),     Illvir     ii, 
88    pontifex   max.  in    C.Tsaris  locum 
furto  (fraude  et  artibus    M.    Antonii) 
creatus  ii,  63    Hispania   sibi  decreta, 
in    Gallia    moratur,     ibid,     pessimus 
impcrator,     ibid,    recipit     Antonium 
ex   bello   Mutinensi    profugura,    ibid, 
bostis     a     scnatu     judicatus      ii,    64 
furens    cum    Antonio   proscriptionem 
rcstfiurat  ii,  GG    fratren)  Panllum  pro- 
scribit  ii,  G7  triumphant  a  civibus  exc- 
cratur  el  a  niilitibus  irridelur,  ibid,  ab 
Octaviano   ex    Africa   ad    bellum  cum 
Sexto  Pompeio  arcessitus   ii,    80    vir 
vanissimus,     ibid,    pravissimus,     ibid. 
Pompeii  exerciUi  sibi  juncto,  ut  Octa- 
viarius  Siciiia  decedat,   postulat,    ibid. 
Octavium  inermem  castra  ejus  ingrc- 
diciitem  telis  peti  jussit,  ibid,    a  mili- 
tiliu-    flesertus    Octaviano  supplex  fit, 
ibid,    flignitate  spoliatur,  ibid.    Junia;, 
M.  Bruli  sororis,  conjux  ii,  88 
Lcpi<ius,  M.  (pricced.  filius),  Augusti  in- 
terficieiidi  consilia  capit  ii,  88    a  Ma;- 
cena'c    opprimitur,    il)id.      ejus    uxor 
Scrvilia  se  intcrimit,  ibid. 
Lepidus,    M.  (L.  j^^milii  Paulli  fil.  v.  ii, 
95)  a   Tiberio    in   bello   Uelmatico  et 
Pannonico    hybernis  pracfectus  ii,  114 
ejus   laus,    ibid,     res  triuniplio  dignas 
gessitii,  115  Iriumphalia  meretur,  ibid. 
Lesbos    insula,   cujus   c  regione  Orestis 


MEMORABILIUM. 


XVI 


liberi  ab  Heraclidis  puisi  considunt  i, 
2  ab  ^oliis  occupata,  ct  urbibus  con- 
dita  i,  4 
Lcucas,  ab  Agrippa  e.xpugnata  ii,  84 
Lex  agraria  Licinii  ii,  6  a  C.  Graccho 
repetita,  ibid,  agrariic  Ti.  Grarclii  ii, 
2  C.  Gracchi  ii,  6  T.  Ainpii  i  tT.  La- 
bieni  do  Pompeio  M.  hoiiorandn  ii,  40 
Cinnse  de  recipiendo  Mario  ii,  21  Clo- 
dia  in  Ciceronem  ii,  45  alia  de  Catone 
in  Cvpruni  Icgando,  ibid.  Cottaj  de 
judiciis  ii,  32  (cf.  Ind.  Lat.  v.  Ordo) 
Domitia  desaccrdotiis  ii,  12  Gabinia 
ii,  31  Julia  de  agro  Campano  divi- 
dendo  ii,  44  Manilia  ii,  33  Pedia  in 
Csesaris  percussores  ii,  fiO  Pompeiade 
provincia  Cffsari  proroganda  ii,  46  jii- 
diciaria  ii,  7G  Roscia  ii,  32  Siilpicia 
de  belio  Mithridatico  JMario  decer- 
nendo  ii,  18  Syllaj  de  Mario,  Sulpicio 
et  sociis  exiiio  mulctandis  ii,  19  Va- 
leria ii,  23  repetundaniin  ii,  13 
Libertini,    milites   ab    Angusto   in  bcllo 

Delmatico  ccactiii,  111 
Liberto  se  occidendum  prasbet  Cassius  ii, 
70  Varus  ii,71     (cf.  Servus)   liberto- 
rum  in  proscriptos  fides  media  ii,  67 
Libo,  vid.  Drusus  Lilio 
Licinius,  A.  Nerva  Silianus,  P.  Silii  fil. 
bello  Delmatico  bene  meritus,  matura 
morte  sunjrais  honoribus  prasrcptus  ii, 
116 
Limyra,  urbs  Lycia",  ubi  C.  Cajsar  obiit 

ii,  102 
Ijvia,   Drusi    Claudiani   filia   ii,  75    Ti. 
Claudio  Neroni  nupta,  ibid,    ex  Cam- 
pano  tumultu   cum  marito  et  Tiberio 
filio   in  Siciliam  profugit,  ibid,    a  Ne- 
rone    Augusto   desponsa,    et   ab    hoc 
matrimonio     ducta    ii,  71)     Claudium 
Drusuni  intra  domuni  Augusti  enixa  ii, 
95  Augusti   Divi   sacerdos   et  filia  ii, 
75    Julia   Augusta  dicta    ii,  71    ejus 
mors  ii,   130    ejus  indoles  ii,  75.130 
(cf.  Tacit.  A.  V,  3.  perfugium  aflfiic- 
tis  Livia) 
Livius  Drusus,  vid.  Drusus 
Livius  historicus  i,  17   Sallustiuni  conse- 

cutus  ii,  36 
I^llius,   M.  legatus  in  Gcrmania  clade 
afficitur    ii,  97    ejus  mores,   inprimis 
pecuniae  cupiditas,  ibid,  moderator  C. 
CaBsaris   eique  in  Orientem  misso  co- 
mes ii,  102  ejus  consilia  clandestina  a 
Parthis  indicata,  ibid,  ejus  mors,  ibid. 
Luca,  colo7iia  deducta  i,  15 
Luceria  (Apulia;),  colonia  deducitur  i,  14 


Lucilius   (poiita  saliricus)  bello  Numan- 

tino  eques  niilitavit  ii,  9 
Lucilius,  Sex.,  saxo  Tarpeio  a  P.  LtEnate, 

trib.  pi.,  dejectus  ii,  24 
Lucilia,  Pompeii  M.  mater  ii,  29 
Lucretius,  pocta  ii,  36    (Obiit  U.  c.  703) 
Lucretius  Ofella  (M.)  oppugnationi  Prai- 

neslis  INIarii  prsfuit  ii,  27 
Lucrinus    lacus,    in  quo  classis   in    Sex. 
Porapeium  ab  Agrippa  fabricata  est  ii, 
79 
Luculli  duo  ii,  19 

Luculkis,  L.  (Licinius),  feliciter  bellum 
cuin  Mithridate  gessit  ii,  33  pecunias 
cnpiditati  obnoxius,  ibid,  lege  Manilia 
ab  imperio  depulsus,  ibid,  rixalur  cum 
Pompeio,  qui  pecuniae  infanieui  cupi- 
ditatein  ei  objicit,  ibid,  luxuria;  priva- 
ta3  primus  auctor,  ibid,  ejus  moles  ct 
piscina;,  ibid,  a  Pompeio  Xerxes  to- 
galus  dictus,  ibid,  ejus  triumphus  (U. 
c.  691)  ii,  34  Pompeii  actis  in  trans- 
marinis  provinciis  refragatur  ii,  33  obiit 
ante  bcUum  civile  ii,  49 
Lucullus   (pra;ced.  fil.)  acie  Pbilippensi 

cadit  ii,71 
Lucullus,  M.   L.,  frater,  Marianos  circa 

Fidentiam  fundit  ii,  71 
Ludi  Circenses  Syllana?  vicforiaB  ii,  27  a 
J.  Ccesare  victore  editi  ii,  56    ab  Au- 
gusto (a.  U.  C.753)  editi  ii,  100  ath- 
letarum  ludi  a  Neapolitanis  Augusto 
sacrati  ii,  123 
Ludi  gladiatorii  Capuae  ii,  30 
Lupercal,  (antrum  Pani  sacrum  ad  mon- 
tem    Palatiuum)  juxta   quod   Cassius 
censor  theatruni  molltus  est  i,  15 
Lupercalia,   in  quibus  Antonius  Cassari 

diadema  imposuit  ii,  56 
Lupi,  raptores  libertatis  Italicae,  Romani 

a  Telesino  dicti  ii,  27 
Lupix',  fluvii  Germanise,  Fons  (in  Epis' 

copatu  Paderbornensi)  ii,  105 
Lurius,  I\L,   apud  Actium  dextro  classis 

Octaviani  cornu  praeest  ii,  85 
Luxurire  publicEP,  qui  primi  auctores  fu- 
crint  i,  11.  ii,  1    publicam  privata  se- 
cuta  est,  ibid,   privata;  primus  auctor 
Lucullus  ii,  33 
Lycia,  ubi  C.  Caesar  moritur  ii,  102 
Lycii,  a  M.  Bruto  devicti  ii,  69 
Lycurgus  leges  et  disciplinam  Spartanis 

scribit  i,  6    ejus  genus,  ibid. 
Lydus,  Tyrrheni  frater,  sorte  Lydiam  ob- 

tinet  i,  1 
Lysippus,  statuarius,  AlexandroM.  equi- 
tes  ad  Granicum  fl.  caesos  effinxit  i,  11 


Delph.  et  Var.  Clus. 


Ind.  Paterc. 


■xvui 


INUI'K    RERUM 


.M. 


Macedoiiio."  icgni  initia  i,  G 

Macedonia  pruvincia  facta  ab  /lOiiiilio 
Paullo  i,  9.  ii,  38  a  Pseudopliilippo 
occupala  et  Q.  JMclello  vindicata  i,  11 
a  Delnmlis  et  Pannoniis  occupata  ii, 
110  a  Pisone  pacata  ii,  98  a  \'elieio, 
Tr.  mil.,  peragrata  ii,  101 

-Macedonicus  (Cestius)  Pcrusionoruiii 
princeps,  se  transfixuin  sediuni  suaruin 
flammai,  ab  ipso  cxcitatse,  injicit,  auc- 
tor  PerusijE  incensa;  ii,  7  i 

]Ma;cenas,  C.  ejus  genus,  mores  et  honos 
apud  Augustuin  ii,  88  anguslo  clavo 
contentus,  ibid.  L'rbi  prjefectiis  M. 
Lepidum  opprimit,  ibid. 

Magi  Sylls  e  corporis  notis  felicitateni 
vaticinantur  ii,  24 

IVIagius,  Decius,  Carupanorum  princeps, 
Knmaiiis  fldelissiiiius  ii,  IC 

iVIagius,  ilinatius,  Decii  ncpos,  Velleii 
atavus,  ibid,  ji^culanensis,  ibid,  bello 
snciali,  in  Ilirpinis  legione  conscripta, 
Romanis  insigne  auxiliurn  prajstitit, 
ibid,  civitate  ob  id  donatus  ejusque 
filii  usque  ad  j)rseturam  evccli  sunt, 
ibid. 

Magius  Ceier  Velleianus,  Velleii  fratcr, 
legatus  Tlberii  bello  Delmatico  et 
•  Paunonico,  ob  res  gestas  laudatus  et 
in  'fiberii  triunipho  donis  honoratus  ii, 
115.121  ab  Augusto  et  Tiberio  ad 
practuram  comniendatus  ii,  124 

Magnesia  (ad  Msandrum)  in  Asia  a  La- 
cedfiiioniis  condita  i,  4 

Manciiius,  vid.  Hustilius  Mancinus 

Manilius,  (C),  trib.  pi.  legem  tulit  de 
bello  Mithridatico  per  Pompcium  ad- 
ministrando  ii,  33  ejus  mores,  ibid. 

Manlius,  T.  (Torquatus),  consul,  Sardi- 
niam  subigit  ii,  38 

Marcellus  (C.  Claudius)  consul  (U.  c. 
705),  sub  quo  bellum  civile  cxarsit  ii, 
49 

Marcellus,  (M.)  Claudius,  Sjracusas 
ccpit,  et  Siciliam  provincial!)  fecit  ii, 
38 

Marccllii?,  M.,  Octaviae,  August!  sororis, 
filios  ii,  93  successor  August!  futurus 
creditus,  ibid.  Julise  Augusti  filia; 
conjux,  ibid,  altcrcationes  ejus  cum 
Agrippa,  ibid,  ejus  obitus,  ibid,  in- 
genium  et  morts,  ihid. 

Marcomanni  (circa  U.  c.  739)  immi- 
grarunt  sub  Maroboduo  in  interiora 
Hercynia.'  sjlva:  ii,  108  a  Tiberio  ar- 
inis  pctuntur  ii,  109 

Mare  a  Lucullo,   jubfossis  nionMbMs,    in 


tciTas  recoptuni  ii,  33 

Maricaj  (N^nipha;,  uxoris  Fauni,  Deaj 
IMinturnensiuni)  palus,  ubi  C.  Marius 
in  fuga  se  abdidit  ii,  19 

Marius,  C,  ignotae  et  extremse  originis  ii, 
11.  128  (patrerusticonatus,  Plutarch. 
Mar.)  sub  Scipione  Afric.  bello  Nu- 
mantino  stipendia  fecit  ii,  9  lega- 
tus Q.  Metelli  in  bello  Jugurtliino  ii, 
11  ejus  indoles  et  mores  ii,  11.  23 
criminatus  Metelli  lentitudinem,  con- 
sulatum  et  imperium  in  bello  eodem 
sibi  coraparat  ii,  11  per  Sjllam,  Ju- 
gurtha  rege  potitus  est  ii,  12  consul 
ir.  Jugurtbani  in  triumpho  duzit, 
ibid,  in  bellum  Ciiubricum  imperator 
electus,  ibid,  multiplicati  ejus  consu- 
latus,  ibid,  consul  iir.  belli  apparatus 
fecit,  ibid.  Cos.  iv.  ad  Aquas  Sex- 
tias  Teutonos  excidit,  ibid.  cos.  v.  in 
campis  Raudiis  vicit,  ibid,  cos,  vi.  in 
meritoruni  praimium  factus  Servilium 
Glauciani  et  Apuleium  Satuminum  ar- 
mis  compescit,  ibid,  imperator  in  bello 
Italico  ii,  15  restituit  remp.  ii,  16 
bellum  Mithridaticum  Sjllse  abroga- 
tum  ei  per  P.  Suipicium  decernitur  ii, 
18  aSylla  Urbe  exturbatur  ii,  19  lxx. 
annos  natus  ex  arundineto,  quo  se 
abdidcrat,  extractus  in  carcerem  Min- 
tumensium  perducitur,  ibid.  Germa- 
num,  bello  Cimbrico  captum,  servum 
publicum,  ad  se  interficienduniraissum, 
visu  a  nece  sui  dcterret,  ibid,  a  Min- 
turnensibus  commiserantibus  dimissus, 
navi  impositus,  iEnariam  insulani, 
atquc  inde  Africain  (cum  Granio  pri- 
vigno)  trrinsvehitur,  ibid,  inter  Car- 
thaginis  ruinas  inopem  vitam  agit,  ibid, 
a  Cinna  revocatur  cura  filio  ii,  20  Ur- 
bem  cum  Cinna  occupat  ii,  21  intrata 
Urbe,  cnidelisbiniara  victoriam  exer- 
cet  ii,  22  Antoniura  oratorera  necari 
jubet,  ibid,  consulatum  vii.  init  ii, 
23  mox  morbo  decedit,  ibid,  ejus  mo- 
nuraenta  Jul.  Ca?sar  restituit  ii,  43 
(cf.  Caesar) 

Marius,  C.  (pracced.  filius),  consul  cum 
Carbone  ii,  20  ejus  indoles  ii,  26. 
27  pulsus  a  Sylla  ad  Sacriportum 
Praencste  se  contulit  ii,  26  per  cuni- 
culos  Pranestis  frustra  erumpens  in- 
terenitus  est  ii,  27  incerta  fama  de 
ejus  intcritu,  ibid. 

Marius  Egnatius,  inter  Italicorum  in 
bello  social!  duces  !!,  10 

ex  Marmore  aedera  quis  primus  Roms 
extruxerit  i,  1 1 

Maroboduus  IVIarcomannos  in  interiora 


Mi:.M<>RAKlLIUM. 


XIX 


Ilercyiiia;  sylva;  Iransdticit  ii,  108 
ejus  iudoles  ct  mores,  ibid,  regmiin 
siium  luuiiit,  et  vires  parat  ad  versus 
Romanos  ii,  108.  109  ferox  erga 
Augustum,  ibid,  timeudiis  ob  viciiii- 
tatein,  ibid.  Tiberius  euiii  aggrcdi 
parat,  ibid.  Vari  caput  acceptuni  ad 
Augustum  mitlit  ii.llO  Tiberii  astutia, 
Druso  lilio  adjutore,  e  regno  egredi 
cogilur  ii,  129 

Mars  Gradivus,  auctor  Ilom.  noniinis  ii, 
131  Martis  Ultoris  teiuplum  ab  Au- 
guEto,  perfecta  ultione  Caisaris  necis, 
in  Foro  suo  extructum,  et  dedica- 
tuiii,  quando  ii,  100 

Martia  iegio,  \  id.  Lcgio 

MaruUus,  Epidius,  (C.)  (rib.  pi.,  intem- 
pesiive  liber  in  Jul.  Ca;sareni  ii  68  ab 
hoc  notatus  ct  a  rep.  remotus,  ibid, 
(cf.  Ciusetius) 

Massilia  potentior  nietropoli  sua  ii,  1.5 
fidelis  I'onipeio  imprudenter  Caesaris 
victoriam  nioralur  ii,  50  ibi  \^.  Ca;sar 
moritur  ii,  102 

Medi  iniperio  Asia;  potiuntur  per  Arba- 
cem  i,  6 

Media  (Alropatene,  hod.  Aderbidschan) 
a  Pompeio  M.  victa  ii,  40  ab  Anto- 
nio, Illviro,  petitaii,  82 

Medici  a  Tiberio  agrotantibus  niilitibus 
in  bello  Paniionico  parati  ii,  114 

Medon,  Codri  filius,  primus  Archon 
Athcniensiuin  i,  2 

Medontidac,  ejus  posteri  apud  Atticos 
dicti,  ibid. 

Megara,  media  Corintiio  Athenisque,  a 
Peloponnesiis  condita,  ibid. 

Megasthenes,  Chalcidensium,  qui  Cumas 
in  Italia  condiderunt,  dux  i,  4 

Melanthus,  Codri  pater  i,  2 

Menandrus,  comicus  novse  comoediae  At- 
ticsB  i,  16  (Obiit  Ol.  124,  4) 

Menas  (s.  Menodorus)  libertus  Poin- 
peianus  ii,  73  praefectus  classis  Sex. 
Pompeii,  ibid.  Statii  Murci  necandi 
auctor  ii,  77 

Menecrates,  ejusdera  conrlitiouis  et  cul- 
pa cum  Mena,  vid.  11.  11. 

Menelaus,  Herraiones  pater  i,  1 

Mercatus  Olyrapiorura  cum  ludis  ab 
Iphito  institutus  i,  8 

Merula,  vid.  Cornelius 

Messalla  Corvinus,  (INI.  Valerius,)  in  cas- 
tris  Bruti  et  Cassii  e  prirais  ducibus  ii, 
71  Octaviano  se  dedit,  il)id.  pius  et 
gratus  in  hunc  perpetuo,  ibid,  eo  con- 
sule  cum  Octaviano  debellalura  apud 
Actiuni  ii,  84  orator  ii,  36 

Messallinus  (praeced.  filius)  bello  Pan- 


nonico  et  Delniatico  pra:claras  les 
gessit  ii,  112  ejus  indoles,  ibid, 
ejus  fratri  Cottaj  cognomen  reliquit, 
ibid. 

Metapontus  a  Pylio  quodam  condita  i,  1 

Metellus,  Q.  Macedonicus,  (e  Creciliis)  ii, 
11  Pseudophilippuni  devicit  i,  11 
iude  cognomen  meruit,  ibid.  Acha;os 
rebellantes  fudit  i,  11.  12  duas  ajdes 
porticibus  circunidedit,  ubi  postea 
porticus  Octavite  fuerunt  i,  11.  ii,  1 
turmani  statuarum  equeslriuui  eorum, 
qui  pro  Alexandre  ad  Granicuin  ceci- 
derant,  e  IMacedonia  delatam  fronteiii 
versus  aidiuni  collocavit,  ibid,  primus 
aidem  ex  marmore  extruxit,  ibid,  mag- 
nificentim  et  luxuriEB  princeps,  ibid, 
ejus  felicitas  et  principale  in  rep.  fasti- 
gium,  ibid,  ejus  contentiones  pro  rep. 
ibid,  quatuor  fdios,  summos  honores 
adeptos,  reliquit,  ibid,  fuaus  ejus  ab 
his  efFertur,  ibid,  severum  ejus  in  His- 
pania  imperiura  et  perseverantia  felix 
eventu  ii,  5 

Metellus,  Q.  Numidicus,  unde  cognomen 
meruit  ii,  11  belluni  Juguithinutn  ge- 
rit,  ibid,  a  Mario,  ejus  bellum  tralien- 
tis  lentitudineni  criminato,  depellitur 
ab  imperio,  ibid,  propter  bellum  Ju- 
gurthinum  pajne  patratum  triumjjhat, 
ibid,  a  L.  Saturnino  trib.  pi.  (U.  c. 
654)  civitate  pulsus,  filii  pietate  (U. 
c.  655)  restitutus  est  ii,  15  inter  ora- 
tores  est  ii,  9 

Metellus,  Q.,  Numidici  liIius,Piusdictus, 
unde  ii,  15  dux  in  bello  Italico  apud 
Faventiam  Syllis  hostes  fudit  ii,  28 
contra  Sertoriura  bellum  gerit,  (inde 
ab  a.  U.  c.  674)  ab  hoste  laudatus  ii, 
29  cum  Cn.  Pompeio  M.  ex  Hispa- 
niis  triumphal  ii,  30 

Metellus,  Q.  (Creticus),  Crctam  in  pop. 
Rom.  potestatem  redegit  ii,  34.  38 
ejus  victoriam  Pompeius  M.  sibi  vin- 
dicare  ex  parte  conatur  ii,  34  trium- 
phat  tamen  ex  Creta  (U.  c.  692)  ibid, 
ejus  triumpho  autem  captives  duces 
Pompeius  subduxerat  ii,  40  memor 
hujus  injuria,  Pompeii  actis  in  Asia 
refragatur  ii  40.  44  ante  bellum 
civile  obit  ii,  49 

Metelli  duo  fratres  (M.  et  C.  Macedo- 
nici  filii)  uno  die  triumphant  ii,  8  (U. 
c.  611) 

Metelli  duo,  patrueles  (Q.  Metell.  Nu- 
midicus et  C.  Met.  Caprarius)  censo- 
res  ii,  8  (U.  c.  652) 

Miletus  ab  lonibus  condita  i,  4  Cyz'i- 
cum  et  Byzantium  condit  ii,  15 


XX 


INDKX     RliRUM 


Alilitcs  desperantes  persevcrantia  ducis 
victores  ii,  5  cf.  Metelliis  Mace- 
donicus  ii,  6  (cf.  Casar)  iiiiiituiii 
consiilcni  suiini  interficientiiini  prinuini 
cxeiupluin  ii,  120  inilitum  scMlitioborum 
exenipla  ii,  20.  2J.  (cf.  Cinna)  81. 
125  dcserentiuni  ducem  suuiuii,  01. 
63.  64.  09.  »S0.  81  dcsertorum  a 
ducibus  ii,  85.  119  fortiter  sine  duce 
pugnantiuni  ii,  85  (cf.  M.  Antonius, 
Illvir)  fortiorcs  quain  duces  ii,  112 
niilituni  ex  acie  fiigienfiuiii  poena  (scl. 
fiistuariiim)  ii,  78  libertini  ad  niili- 
tiaiu  coacti  ii,  111  (cf.  Liljertiui)  nii- 
lituni joci  in  Lepiduni  et  Phmcuni 
triumphantes  ii,  07  donati  ab  impeia- 
tore  ii,  104 

Militarcs  colonije,  causam  et  auclores 
nomine  suo  prodentcs  i,  14  quando 
deduci  incepcrint  i,  15 

Miio,  T.  Annius,  trib.  pi.  Ciccroneni  exn- 
leni  rustituit  ii,  45  candidatus  consu- 
latus  Clodiuni  interficit  ii,  47  Pompeii 
voluntate  daninatus,  M.  Catonis  sen- 
tentia  absolutus,  ibid,  ob  redituiu  ex 
exilio  a  Cajsare  uon  inipetratuni  in- 
festus  ejus  parlibus  a  M.  Caelio  acci- 
tus  tumiiltuni  in  Ilalia  movet  ii,  08  in 
oppugnatione  Conipsa;  Ijirpinoruin 
lapidis  ictu  intciiiiiitur,  ibid,  ejus  in- 
doles, iliid. 

IMincrviuih  (in  Calabria),  cuioniacondita 
i,  15 

M  in turnx( in  Campania),  coloniadeducla 
i,  14 

Rlintumenses  C.  Mariuni  in  carcerem 
conjectuni  interfici  jubent  ii,  19  dcin- 
de  niiserati  ad  fugaiu  necessaria  minis- 
trant,  ibid. 

jNIinucii  (M.  Rufi,  procos.  Macedoniat) 
triuiiiphus  e  Scordiscis  ii,  8  ejus  por- 
ticus  fin  campo  Alartio)  ibid. 

Mithridates  (vi.  Eupator),  Ponticus  rex 
ii,  18  ejus  ingcniura  et  mores,  ibid, 
odium  in  liomanos,  ibid,  occupata 
Asia  cives  Rom.  necari  jubet  (U.  c. 
6CG)  ibid,  a  S_ylla  debeilatur  ii,  18. 
23  ejus  pra-fecti,  quorum  sumnius 
Archclaus  erat,  in  Gra.cia  victi  (U.  c. 
667)  ii,  2."}  HyUa:  in  Asiatn  transgresso 
»e  stibjicit  et  paciscitur  (U.  c.  070) 
ibid.  Poniico  rej;oo  circiiiiibcribitur  ex 
pace,  ibid,  a  Fimbria  in  Aiia  prajjio 
pulsus  ii,  24  a  L.  Lucnllo  fusus  (U. 
c.  680)  ii,  33  post  Lnculii  profectio- 
nem  exercitum  reparal  ii,  37  a  I'om- 
p«:i'j  iM.  fiifiis  Ariiicniaiu  a<i  'rigranciii, 
g<  neruin,    confugil  (U.  t.  088)    ibid. 


uiiimus  juris  sui  regum,  praeter  Par- 
tliicos,  Piiarnacisfilii  insidiis  oppressus 
(U.  c.  091)  ii,  40 

Jilitjiene,  in  Lesbo  insula,  ab  -^i^oliis 
condita  i,  4  Corneliam  conjugem 
Ponipcius  profugiens  inde  recipit  ii,  53 

Mitylcna;orum  (s.  Mytilen.)  perfidia  in 
Ronianos  bello  Mithridatico  ii,  18  a 
Pompeio  in  Theoplianis  gratiam  resti- 
tuti  in  libertateni,  ibid. 

Moles  a  L.  LucuUo  mari  injectaj  ii,  33 

Monies  ab  eodem  suffossi,  ibid. 

IMucius,  Q.  Scsevi.la,  juri.s  scientia,  quam 
eloquentia,  celebrior  ii,  9.  20  pontifex 
max.  a  Damasippo  trucidalus,  ibid. 

Mummius,  L.,  Cos.  bello  Achaico  desti- 
natus  i,  12  Corintliuin  eruit  i,  13 
Acliaicus  appellalur  i,  13.  128  homo 
novus,  ibid,  rudis  artium  qunrn  fuerit 
i,  13  labulas  et  statuas  e  Corintbo 
Italian!  transportandas  nautis,  ita  ut 
pcrditas  restituant,  elocat,  ibid. 

IMundi  de  ortu  senteniia  Velleii  dubia 
ii,  CO 

Munus  gladiatorium  a  Jul.  Cffisare  trium- 
phante  edituui  ii,  50  ab  Augusto  (a. 
U.  c.  752)  ii,  100  Augiisti  triumphan- 
tis  munera  ii,  89  munus  a!dilitatis  M. 
Rlarcelli  (U.  c.  730)  ii,  93 

Murena,  L.  in  Augustum  couspirat,  et 
oppriiiiitur  ii,  91 

Mutina  ab  obsidione  Antonii  liberata  ii, 
01 

i\]^  cenw,  ab  Agameninonc  in  Creta  con- 
ditaj  i,  1 

M^];e  (in  littore  septentrionali  Siciliee), 
ad  Quas  prospere  ab  Agrippa  contra 
Sex.  Ponipeium  pugnatuni  ii,  79 

IMyrina,  ab  yEoliis  condita  i,  4 

Myrmidonum  civitas,  postea  Thessalia 
a|i|>ellata  i,  3 

Mjfus  ab  loiiibus  condita  i,  4 


N. 


Narbo  Martins,  colonia  deducts  i,   15. 

ii,  8 
Naso  (P.  Ovidius)  jjoela  ii,  36 
Navigia  Germanorum  ii,  107 
Naumacliia,  a  Ca;sarc  edita    ii,   56    ab 

Augusto  ii,  100 
Nauporturn    (Pannoniae  urbs)  in   confi- 

nio  Tergestis  ii,  110 
Neapolis  a  Cumanis  condita  i,  4    urbs 

fidelissinia    in    Rom.    nobilissima   et 
•  aiiicenissinia,   ibid,     ibi    C.   Velleius, 

ax  us  historici,  se  intcrimit  ii,  76 


MEiMORAHILlUM. 


XXI 


Neapolitaiii  Augustocertainenathletarum 

sacraiit  ii,  123 
Nt'gotianlcs  in  Africa  criminati  Metclli 

in  bello  Jugiirtli.  k'liliUitlincm  ii,  11 
Negotiatorcs  Rom.  a  Pannoniis  trucidati 

ii,  110 
Nepe    (in  Etruria),  colonia  deducta  i, 

14 
Neptunia     (Posidonia,     ad    coluninain 

Rheginain),  colouia  condifa  i,  15 
Nero,  V.  Claudius 
Nerva,  v.  Licinius 
Nestor,  dux  ejus,  qui  Metapontuni  con- 

didit  i,  1 
Nicomedes  Bithyniani  heereditate  Roma- 

nis  reliquit  ii,  4.  39 
Ninus,  Assyriorum  rex,  cum  Semiramide 

Babjlona  condit  i,  6 
Nobiles  ad  Syllam  in   Achaiam   perfu- 

giuiit  ii,  23 
Nola,  quando  a  Tusciscondita  i,  7  bello 

Punico  II.  fidelissinia  Romanis  ii,  18 

in  bello  sociali  pertinacissima,  a  Sylla 

obsessa  ii,  17.  18    ibi  Augustus  njori- 

tur  ii,  123 
Norbanus  (C.  Jun.)  Cos.  a  S3'lla   victus 

ii,  25 
Norici,  vicini   INIarcomannis    ii,   100    a 

Tiberio  dcvicti  ii,  39  (U.  c.  739) 
Noricum  regnum  ii,  109 
Novi  homines  ad  dignitatis  gradus  sum- 

mos  evecti  ii,  127.  128 
Numantia,  (hodie  Soria,  in  Castilia  vet.) 

a  Scipione  Africano  ^iniliano  excisa 

ii,  4 
Numantinum  bellum  contumeliosum  ii, 

1.  90 
Numidia,  provincia  facta  ii,  39 
Nunionius  Vala,  Vaii   legatus,  dcscrtor 

suorum,  a  Germauis  occiditur  ii,  119 


O. 


Obsides  a  piratis  in  redemtionc  Caesaris 
civitatibus  dati  ii,  42  ab  Antonio  in 
Capitolium  luissi  ii,  58  Partboruin 
regis  liberi  obsides  Romam  missi  ii,  94 

Occani  sinus  a  Roraanis  circumnavigati 
ii,  106 

Octavia,  soror  Augusli  ii,  78.  93  nubit 
Antonio  ii,  78 

Octaviaj  porticus  (ad  extremum  circum 
Flaniinium)  i,  11 

Octavius,  Cn.  praetor  navaiis,  Perseo,  ut 
se  dedat,  persuadet  i,  9  ejus  triuni- 
phus  (U.  c.  587)  ibid,  in  circo  Fla- 
uiinio  porticura  molitus  est  ii,  1  (Plin. 
S.XXIV.  3) 


Octavius,  Cn.  (praeced.  ncpos),  Cos.  Cin- 
nse  jussu  interfectus  ii,  22 

Octavius,  C,  Augusti  pater  ii,  59  ejus 
genus,  mores,  fortuna,  conjugium,  dig- 
nitas  et  mors,  ibid. 

Octavius,  C.  pra;cedentis  ct  Ati;e  filius 
ii,  59  nepos  Julije  ex  Atia,  ibid,  a 
Phiiippo  vitrico  educatus,  ibid,  a  C. 
Jul.  Ca;sare  dilectus,  in  belluui  His- 
paniense  cum  Pompeianis  ductus,  et 
sacerdotiis  honoratus,  ibid,  cummilito 
C.esaris  in  bello  Partliico  futurus  A- 
polloniam  in  studia  prajmissus,  ibid, 
post  ca;dcm  avunculi  legionuni  vici- 
narum  operam  promissaiii  spernens, 
Romam  festinat,  ibid.  Briindisii  avun- 
culi necis  et  testament!  rationem  com- 
perit,  ibid,  adoptatus  erat  a  Cajsare 
per  testaraentum,  ibid,  frequenti  ho- 
luinum  occursu  et  prodigiosa  solis  facie 
RomfB  exceptus,  ibid,  invitis  parenti- 
bus  Ceesaris  haereditatem  cum  nomine 
adit  ii,  60  abAntoniosuperbcexceptus, 
ibid,  ab  eodeni  insidianim  structarum 
incusatus,  ibid,  ab  eodem  insidiis  pe- 
titus,  ibid,  xix.  annos  natus,  privatus, 
exercitum  pro  rep.  parat  e  veteranis 
Cffisaris  ii,  61  legionem  Martiara  et 
Quartam,  ab  Antonio  alienatus,  in 
castra  sua  excipit,  ibid,  honores  ei  a 
senatu  dtcreti,  ibid,  ei  pro  praetore 
una  cum  Coss.  bellum  contra  Antonium 
mandatur,  ibid,  id  circa  Mutinam  ab 
eo  fortiter  administratum,  ibid,  post 
victuni  Antonium  spretus  est  a  senatu 
ii,  62  ab  exercitu  suo  vindicatus,  ibid, 
ab  Antonio  admonitionibus  et  minis 
ad  concordiara  et  triumviratum  adac- 
tus  (U.  c.  711)  ii,  65  privigna  Aa- 
tonii  ei  desponsa,  ibid,  nondum  xx. 
annos  natus  consul  factus  cum  Q.  Pe- 
dio,  ibid,  repugnat  proscriptioni,  sed 
frustra  ii,  66  in  Macedonian!  adver- 
sus  Brutum  et  Cassiuni  trajecit  (U.  c. 
712)  ii,  70  infinnus  valetudine  munia 
ducis  obit,  soranio  Artorii  medici  mo- 
nitus,  nc  in  castris  remaneret,  ibid, 
ejus  castra  a  Bruto  capta,  ibid,  servat 
Messallani  Corvinum  ii,  71  in  Italiam 
regressus  in  tumultum  L.  Autonii  et 
Fulviae  contra  se  incidit  ii,  74  profligat 
Antonium,  ibid.  Perusiam  expugnat, 
Antonium  dimittit,  miiitibus  in  Pe- 
rusinos  ssevientibus,  ibid,  bellum  in 
Campania  a  Ti.  Claud.  Nerone  excitum 
adventu  suo  componit  ii,  75  Fulviam 
et  Plancura  ex  Italia  profugere  patitur 
ii,  76  bellum  parat  contra  Antonium, 
quod   pace    Brundusina    componitur, 


XXll 


INDEX    RERUM 


ii,  76  a  Salviilicni  lUifi  conjurationc 
in  se  viiidicatiir,  ibid,  a  Sex.  Ponipeio 
Cffina  in  navi  cxcrptus  ii,  77  in  111^'- 
rico  ct  Ui'linatia  milites  suos  exerccl 
ii,  78  belluni  adversus  Sex.  Porapeium 
parat  ii,  7l>  Liviam  ducit,  ihid.  bel- 
liira  cum  Sex.  Ponipeio,  varia  primuni, 
deinde  secunda  fortiina  gcrit,  ibid. 
Lcpiduni,  ex  Africa  accitum,  super- 
bientcin  excrcilu  et  dignitate  exuit  ii, 
80  seditioneni  cxercitus  discutit  ii,  bl 
Canipanam  coloniani  suppleniento, 
reditibus  et  aqusductu  aiiget,  ibid,  in 
Urbem  reversus  domus  cot-mtas  publi- 
cis  usibiis  destiiiat,  et  Apullini  Icni- 
piuin  vovet,  ibid,  in  Plancuru  ab  An- 
tonio profugiini  clcniens  est  ii,  8S 
apud  Actiuni  diinicat  ii,  85  Antoiiia- 
nis  vitani  et  veniaui  oftert,  ibid,  clc- 
tucntia  ejus  in  victos  ii,  86.  87  in 
Sosiuin,  ibid.  Cleopatrani  et  Antoniuin 
bello  pcrsequitur  ii,  87  M.  Lepidus 
conjurat  in  cum  ii,  88  in  Urbem  re- 
versus triumphal,  et  ludos  facit  ii,  89 
felicitatem  orbi  tcrrarum  restituit,  ibid, 
consulatus  xi.  continuavit,  ibid,  dic- 
taturam  rcpulit  (U.  c.  731)  ibid.  His- 
paniam  perdomuit  ii,  39.  90  (Reliqua 
vid.  Augustus) 

Oiympiadis  vi.  annus  in.  natalis  Ro- 
uiiB  ii,  8  (Olympias  i.  constituta, 
776.  a.  Cii.  n.) 

Oljmpici  cerlaminis  et  mercatus  initium, 
Ipiiito  auctore  i,  8  primuni  ab  Atreo 
institutum,  iliid. 

Oiynipicuni  (templum  Jovis  Olympii) 
ab  Antiocho  Epiplianc  inclioaluni  i, 
10 

Opiniius,  L.  prajtor  Frcgellas  cxcidit 
(U.  c.  029)  ii,  G  consul  C.  Gracclitim 
et  Fulvium  Flaccum  o[)primit,  ibid. 
ca[>ilis  civis  Rom.  prctium  projionit, 
ibid.  Pulvii  Flacci  filium,  legatum 
iniisum,  interimit  ii,  7  ejus  factum 
iin])robatuin  ct  quare,  ibid,  ejus  inge- 
niuni  et  mores,  ibid,  judicio  publico 
damnatus,  ibid. 

Opiinianum  vinum  ab  Opimio  dictum 
ii,  7 

Opis  »dc8  ii,  GO  (in  Capitolio) 

Oplimates  in  Ti.  Gracclium  irruunt  ii,  3 
Cinnam  Urbc  pellnnt  ii,  20  dissua- 
dcnt  beilum  piraticum  Pompeio  M. 
mandandum  ii,  31  rcfragantur  Pom- 
peii actis  Asiatici»  ii,  40  reconcilian- 
tur  eidem  consuii  iii.  ii,  47 

Oratores  summi  inter  Gra;cos  circa  Iso- 
cratcm  cjusquc  discipulo*  i,  Ifi  inter 
Roraanos  circa  Ciceronem  i,  17     nulli 


inter  Argivos,  Thebanos,  Lacedremo- 
nios  i,  18  Roniani  clari  inter  beilum 
Punicum  in.  et  civile  i.  ii,  9  circa  Ci- 
ceronis  tempora  ii,  30 

Orestes  iEgisthum  et  matrem  obtruncat 
i,  I  ejus  factum  a  Diis  comprobatum, 
ibid,  quamdiu  vixerit  etregnarit,  ibid. 
Pyrrlium,  Arhiliis  filium,  ob  Ilermio- 
nem  sibi  pactam  et  ercptam  Delphis 
interficit,  ibid,  ejus  filii  quam  diu  post 
eum  regnavcrint,  ibid,  ab  Ileraclidis  e 
Peloponneso  ejecti  colonias  in  Asiam 
deducunt  i,  2 

Orodes  i.  rex  Partliorum,  Crassum  cum 
exercitu  delet  ii,  40  signa  Rom.  capit 
ii,  91 

Osci  vicini  mutant  Cumanos  i,  4 

OstiiE  annonu  per  'i'iberium  niodcrata 
ii,  94 

Otium  discipliiiic  militum  inimicissimum 
ii,  88 

Ovatio  Tiberii  ii,  96 


P. 

Pacorus,  Oiodis,  Parthoium  regis,  filius, 
bello  adversus  Ventidium,  Antonii 
legatum,  interemtus  ii,  78 

Pacuvii'.s,  clarus  in  tragoediis  ii,  9  (circa 
U.  c.  014) 

Psestum  (in  Lucania),  colonia  deducta 
i,  14 

Palatium  (mons  Palatinus),  ubi  Roma 
condita  i,  8  sub  eo  tlieatrum  a  Cassio 
censorc  ffidificatuni,  et  P.  Scipione 
Nasica  Cos.  auctore  ex  SCto  de- 
btructum  i,  15  in  eo  domum  a;dificavit 
Drusus,  ubi  deinceps  Cicero,  Censori- 
nus  et  Statilius  Sisenna  aides  habue- 
runt  ii,  14  domos  ibi  Augustus  in 
arcam  domus  suie  et  templi  Apollinis 
extruendi  coiinii  curavil  ii,  81 

Palinuri  promontoriuni  (in  Lucania), 
ubi  Octaviani  classis  vento  lacerata  ii, 
79 

Panajtius  (Stoicus),  Scipionis  Afric.  min. 
comes  i,  13 

Panares,  dux  Cretensium,  Romanes  bel- 
lo fatigat  ii,  34  Q.  Metello  victori 
subductus  Pompeii  M.  triumphum 
ornat  ii,  40 

Pannonia,  provincia  per  Tiberium  facta 
ii,  39  a  Tiberio  debcllata  ii,  96  a  dex- 
tra  Marcomannorum  sita  ii,  109  uni- 
versa  rcbcllat  ii,  110  ejus  vires,  ibid, 
pacem  petit  ii,  114 

Pannonii  disciplina,  lingua  Rom.  el  litc- 
ris  utentes  ii,  110 


MKMORABILIUM. 


XXlll 


Panis  (A.)  et  (C.  Vibii)  llirtii  consi- 
lium Cssari  datum  ii,  57  <;i  consuli 
designato  cum  iJirtio  beliuui  contra 
Antonium  mandalur  ii,  61  ex  vulnere 
moritur  ii,  01  publica  scpaltura  hono- 
ratus,  una  cum  Hirtio  ii,  62 
Papius  Rlutiius,   Italicoruni  in   bello  so- 

ciali  dux  ii,  10 
Parilia,  dies  natalis  Romao  i,  8 
Parthorum    legati   ad    Syliam    prinium 
Romanorum  missi   ii,  24    Parthici  re- 
ges    sui  juris    ii,  40    Parthorum    rex 
Phraates  iv.    signa  Rom.   capta   Au- 
gusto  remittit   ii,  91     obsides   liberos 
dat  ii,  94    idem  desciscit  a  societate 
Romana,  Armenian!  Tigrani   cuidam 
armis   vindicans  (Tacit.  A.   ii,  4)  ii, 
100  cum  C.  Ca^sare  in  insula  Euphra- 
tiscongreditur  ii,  101  M.  LoUii  perfida 
consilia  indicat  ii,  102 
Parthicum   bellum   Jul.    Csesar   molilur 

ii,  59 
Parus,  lonum  colonia  i,  4 
Passienus,    C.    (Rufus),  triumphalia   in 
Africa  meruit  ii,  110  (Cos.  750.  U.  c.) 
PatrcH  a  Romulo  lecti  i,  8    ah  iis  nomen 

Patriciorum,  ibid. 
Patrae  (in  Achaia)  captaj  ab  Agrippa  ii, 

84 
Patrimonia  militum  occisorura   a  legato 

occupataii,  120  (cf.  Asprenas) 
Paullus   (ex  ^miliis)  ad  Cannas  caesus, 
L.  ^milii  Paulli  pater  i,9  (Liv.  xxii, 
42) 
Paullus,  (L.  ^miiius)   a  Lepido  Illviro 

fratre  proscriptus  ii,  67 
Paullus,  (^milius  Lepidus)  censor  cura 

Planco  ii,  95 
Pax  Augusta  ii,  126  Brundusina  ii,  76 
circa  Misenura  cum  Sex.  Pompeio  ii, 
77  cum  Mithridate  per  Syllam  facta 
ii,  23  cumTigrane  per  Pompeium  M. 
ii,  37  cum  Parthis  per  C.  Cacsarem  ii, 
101 
Pedius,  Q.,  collega  Octavii  in  consulatu 

ii,  65.  09  ejus  lex,  ibid.  (cf.  Lex) 
Pelasgi  Athcnas  commigravere  i,  3 
Pelopis  progenies    ab   Ileraclidis  expcl- 

litur  Peloponneso  i,  2 
Peloponnesii  JMegaram  condunt  i,  2 
Penthilus,  Orestis  filius,   regnavit  trien- 

nio  i,  1 
Pergamum    ab  Agamemnone    in    Creta 

conditum  i,  1 
Perperna,  M,,  Aristonicum  vlcit  ii,  4 
Perpema,  M.,  Sertorium  interficit(U.  c. 
682)  ii,  30    excidiun)    partium  Sevto- 
rii,  suique  paravit,  ibid. 


Perseus,  Macedonia;  rex,  victus  ab  ^- 
milio    PauUo  i,  9    Saniothraciara  pro- 
fugit,  ibid,  ab  Octavio  ad  deditionem 
compulsus,  ibid,    in  triumpho  ductus, 
ibid.    Albic  in  libera  custodia  decessit 
i,  11 
Perusia   (hod.  Perugia,    in   Etruria)  ab 
Octavio  expugnata  ii,  74  in  civesejus 
Sicvitum,  ibid,     incensa  a  Cestio  Ma- 
cedonico,  ibid. 
Pestilentia  lacerat  exercitum  Rom,    hel- 
lo Cinnano  ii,  21 
Petreius  (M.)  Icgatus  Pompeii  in  His- 
pania  ii,  48    desertus  ab   cxercitu   ii, 
50  remissus  ad  Pompeium  a  Jul.  Cx- 
sare,  ibid. 
Pharnaces  (Mithridatis   fiUus,  rex  Pon- 

ti)  a  Jul.  Caisare  victus  ii,  55 
Pharsalica  acies  ii,  52 
Phidippus  Ephyram  in  Tbesprotia  con- 

dit  i  1 
Philemon,    novae    comoediae    comicus   i, 

16 
Philippi,  urbs  Macedoniae  (ab  Occiden- 
te   Pangaei    mentis),  Bruti    et    Cassii 
cladc  clara  ii,  70 
Philippii  canipi  ii,  86 
Philippus   (L.   Martius)  vitricus  Octavi- 

ani  ii,  59.  CO  (Cos.  U.  c.  698) 
Philosophi  Socratici  in  arctatum  terapo- 

ris  spatium  incidentes  i,  16 
Phoceea,   lonum  colonia  i,  4    Massiliani 

condit  ii,  15 
Phraates   iv.   Orodis    filius,  Parthorum 
rex,  ab   Antonio   signa  Rom.  cepit  ii, 
91  (cf.  Parthi) 
in  Picenum  agrum  coloni  missi  i,  15  (cf. 
Auximun))   Picenus  ager,   Cn.   Pom- 
peii, Magni  patris,   rebus  gestis  clarus 
ii,  21    ejusdem  Pompeii  clientelis  re- 
fertus  ii,  29 
Pictores  perfectissimi  in  arctati  temporis 

spatium  inclusi  i,  17 
Pindarus  illustravit  Thcbas  i,  18 
Pinnetes,  Pannonioruni  dux  ii,  110  cap- 

tus  a  lloraanis  ii,  114 
Piratarum  insolentia  et   potentia  ii,  31 
iidera  a  Pompeio  devicti  ii,  32  in  cer- 
tas    sedcs  Cilici;e    procul   a  niari    ab 
eodem  coliocati,  ibid.    Jul.  Cassarem 
captum    tcnent  ii,  41    ab   hoc  fracti, 
partim  cajiti  et  cruci  suffixi  ii,  42 
Piratica  scclera  Sex.  Pompeii  ii,  73 
Pirffii  Atlienarura  portus  munitioncs  (con- 
tra Syllani  oppugnantem   ab  Archclao 
facta;)  ii,  23 
Pisaurum  (in  Umbria),  colonia  deducta 
i,  15 


XXIV 


INDEX    RKRUM 


Piso,  M.  (Calpuruuis\consularis,  Aniii- 
aiu,  Ciuiia;  olim  uxomi),  sibi  nuptaiu 
in  Syll»  gratiain  diiiiittit  ii,  41 

Piso,  L.  (Calpuni.),  bclliiiii  Thracicuin 
conipriiuit  ii,  98  prrefectus  urbi,  ibid, 
ejus  ingcniuiu  ct  mores,  ibid. 

Piso,  (Cn.  Calpurn.),  in  Tiberiura  con- 
jurat  ii,  130  (Tacit.  A.  iii,  13) 

Pius,  cognomen  Mctelli,  Nuraidici  filii  ii, 
15 

Placentia,  colonia  i,  14 

Plancus,  (L.  iMunatius),  natura  sua  du- 
biai  fidei  ii,  G3  vitio  aninii  proditor  ii, 
83  consul  designatus  cum  D.  Bruto 
ii,  63  ejus  proditor  ii,  63.  C4  et  in- 
sidiator  ii,  C4  I'lotius  Plancus  frater 
ut  proscriberetur,  a  Illviris  irapetrat 
ii,  67  triutuplians  cum  Lepido  a  niili- 
tibus  acerbe  irrisiis  et  a  civibus  exc- 
cratus,  ibid,  a  partibus  L.  Antonii, 
Cos.  opem  ferendam  simulat  ii,  74 
Fuivias  ex  Italia  profugientis  comes  ii, 
76  assentator  Cleopatraj  ii,  83  Anto- 
nii librarius,  ibid,  obscajnissimarum 
rerura  auctor  et  minister,  in  onmia  ve- 
nalis,  ibid.  Glaucum  saltans  in  convi- 
vio  lefrigeratus  ab  Antonio  ob  rapi- 
narum  indicia  manifesta,  ibid,  trans- 
fugit  ad  Octavium,  ibid,  clementiam 
hujus  pro  virtute  sua  interpretatur, 
ibid,  absentem  Antonium  in  senatu 
incusat,  ibid.  Augusti  cognomen  Oc- 
taviano  dandum  censet  ii,  91  ejus  cen- 
sura  ineilicax  ob  criminum  conscien- 
tiam  ii,  95 

Piastaj  perfectissimi  in  arctatum  tempo- 
ris  spatium  congruentes  i,  17 

Plato,  Socraticus,  circa  quern  floruit 
philosophia  inter  Grtecos  i,  16 

Flaulius  Silvanus,  (I\l.),  bello  Uelmatico 
et  Pannonico  'I'iberio  auxilia  (forsitan 
ci  Macedonia)  addncit  ii,  112 

Pollio,  vid.  Asinius 

Polybius  O'istoricus)  Scipioni  Afr.  mi- 
nori  faniiliaris  et  comes  perpetuus  i,  13 

Poiiijieionim  familiar  quot  ii,  21 

Pompeius,  Q.,  prinnis  ePonipeiis  consul 
cum  Cn.  Servilio  (U.  c.  612)  ii,  I. 
21  turpe  focdus  cum  Nun)antinis  fecit 
ii,  1.  90  gratia  ex  sua  ob  id  impuni- 
tus  ii,  1 

Pompeius,  Q.  (filius  praec),  consul  cum 
L.  Corn.  S^lla  ii,  17  ejus  filius,  S^l- 
Ise  gener,  a  Marii  partibus  interficitur 
ii,  18  ipse  ab  exercilu  scditioso  inter- 
ficitur, auctore  Cn.  I'oinpeio  ii,  20 

Porii[)cius,  Cn.,  Magni  paler  ii,  15.  21. 
29    Cos.  (U.  c.   665)  imporator   bello 


sociali  ii,  15    codem  bello  restltuit  la- 
banteni  remp.  ii,  16    seditioncm  mili- 
tuminQ.  Pomj)cium  proconsul  exci- 
tat  ii,  20    ejus    pra;clara   opera   circa 
Pioenum  agrum    eodein   hoc   bello  ii, 
21.  29    Asculum   felici   ])ra;lio    cepit 
ii,  21    medium  inter  Cinnam  et  Syl- 
1am   se  gessit  coiisulatus  alterius  obti- 
nendi  causa,   ibid,    atroci  prailio  cum 
Cinna  sub  mcenibus  Rompe   conflixit, 
ibid,     decedit,    pestilentia  exercitum 
Horn,    lacerante,    in   voluptatcm    ci- 
vium,  ibid,    patronus  fuit  totius  agri 
Piceni  ii,  29 
Pompeius,  Cn.  Magnus,  (priced,  fil.) 
ii,  15.  21.  29    Sylhe,  in  Italiam  rever- 
so,  exercitum  e  clientibus  patris  Pice- 
nis,    privato    consilio    adducit   ii,   29 
ejus  magnitudo,  genus,   forma  et  mo- 
res, ibid,    inde  a  toga  virili  cqmiiiilito 
patris   artem    bcllicam    didicit,    ibid. 
Sertorio    (adversus  quem  U.  c.   677 
privatus  pro  consule  missus  erat)  ti- 
mendus,    ibid,     ex    Hispaniis    eques 
Rom.  triumphat  (altera   vice)    ii,  30 
consul    factus    die    post   triumplium, 
ibid,    ffiqualem  firre  nequit  ii,  29.  30. 
33  consul  tribuniciam  potestatcm   (a 
Sylla  imminutani)  restituit  ii,  30  ma- 
jor homine  habetur  ii,  31    consul  in 
provinciam    nullam    se    iturum  jurat, 
ibid,  helium  piraticum  ei  maudatur  ex 
lege  Gabinia,  cum  imperio  extraordi- 
uario,  ibid,    invidiam  optimatum  hac 
ex   re  sibi  contrahit,  ibid,    nimius  rei- 
publica;    ii,   32    ])irata3    fundit,   ibid, 
eorum  reliquias,   procul   a  mari  collo- 
catas,  rapinis  arcet,  ibid,  ex  lege  Ma- 
nilla bellum  Mithridaticuni  ei  manda- 
tur  ii,  33  ejus  jurgia  ciitn  L.  Lucullo, 
ibid,    impcriorum  interminata  cupidi- 
tas  ab  hoc  ei  baud  immerito  objecta, 
ibid.  (cf.  ii,  29)  facete  ejus  dictum  in 
Lucullum,  ibid,    partem  glorias  Cretm 
a    (j.  Metello  devictoe   sibi  vindicare 
conatur  ii,  34    ob  id  invidia  bonorum 
tangitur,  ibid,     bellum   adversus    Mi- 
tliridatem  feliciter  gerit   ii,  37    Tigra- 
nem  Armenia)  regem  petit,  ibid,    cum 
se    dedentem    excipit  et  pecunia   in- 
genti  et  terris  mulctavit,  ibid.  Syriam 
in  potcstatera  P.  R.  redigit,  ibid.  Pon- 
tum  provinciam  fecit  ii,  3b  penetravit 
victor  Median),  Albaiiiam,  Iberiam  et 
Oram  Ponti  ii,  40    ejus  rcditus  in  Ita- 
liam favorabilis  ob  (piid,  ibid,    dimisit 
exercitum  Brundisii,  ibid,  per  biduuni 
triumphavit,  ct  afrariiim  ditavit  ex  ma- 


MEMORABILIUM. 


XXV 


ttubiii,  ibid,  de  ti'ibus  orbis  terraium 
partibus  triumphavit,  ibid,  honorcs 
cxtraordinarii  ei  decreti,  ibid.  Q.  JNIe- 
telli  triumpho  captives  Crctcnsium  du- 
ces subdiixerat,  ibid,  ejusactis  in  Asia 
invidia  optiinatum  refragalur,  ibid, 
cum  Cassare  et  Crasso  societateni  po- 
tentiaj  init  ii,  44  qua  de  causa,  ibid, 
filiam  Ca;saris,  Juliain,  ducit,  ibid, 
(coil,  ii,  47)  de  Cicerone  oppresso 
suspectus  ii,  45  restituit  Ciceronein, 
ibid,  consul  cum  M.  Crasso,  (victo 
Luc.  Doniitio  competitore,  armis  e 
Campo  pulse)  ii,  46  lege  lata,  Ctesari 
provinciam  prorogavit,  et  Crasso  Sy- 
riain  decrevit,  ibid,  ejus  uxor  et  filius 
ex  ea  moriuntur  ii,  47  consul  ui.  sine 
collcga  ambitum  coercet,  ibid,  recon- 
ciliatus  cum  optimatibus,  a  Caesare  ali- 
cnatus  est,  ibid.  Milonem  daninavit, 
ibid.  Hispaniam  provinciam  suam  per 
legates  administravit  ii,  48  dimittere 
cxercitum  contendentibus  adversatur, 
Caesaris  inimicis  favens,  ibid,  adver- 
satur Cajsari  absenti  in  petendd  con- 
sulatu  II.  ii,  30  ejus  theatrum  et  vicina 
jedificia  ii,  130  de  sgrotante  eo  in 
Campania  Kalia  vota  suscepit,  ibid, 
recipit  conditiones  pacis  a  Ca;sare  pro- 
positas,  donee  Curio  eas  discussit, 
ibid,  senatus  auctoritate  armatus  con- 
tra Caesarem  pro  causa  reip.  ii,  49 
transniisit  Dyrrhacliium,  ibid,  ejus 
Tires  et  terrestres  et  na vales  ii,  51 
obsessus  a  Csesare,  ibid.  Caesarem  pro- 
fligavit,  ibid.  Ca3sarem  in  Thessaliam, 
contra  amicorum  consilia,  armis  sequi- 
tur  ii,  52  profugus  ex  acie  Pharsalica 
ii,  53  amicis  melius  suadentibus,  yE- 
gyptuni  se  contulit,  et  quare,  ibid,  re- 
cepit  in  itinere  Corneliam  uxorcm  a 
Mytilenis,  ibid,  dolose  iiiteremtus, 
ibid,  vix  sopulturam  iiactus  est,  ibid, 
quam  aitateu)  attigerit,  qua  die,  quo 
anno  occlsus  fuerit,  ibid,  natus  (U. 
c.  648)  ibid,  ejus  magnitude  decla- 
ratur  ii,  29.  30.  31.  32.37.40.47. 
48.  53  M^tilenaeis  libertatem  restituit 
ii,  18  statua  equestri  bonoratus  ii,61 
judices  cccLx.  legit  ii,  76  (U.  c.  099) 

Pompeius,  Cn.,  Magni  filius  ii,  55  ejus 
ingenium,  ibid,  ingens  belluui  in  Ilis- 
pania  contra  Cassarcm  contlat,  ibid, 
pulsus  et  vulncratus  in  fuga  interficitur, 
ibid. 

Pompeius,  Sex.,  Magni  filius  li,  72  ejus  in- 
genium et  mores  ii,  73.  79  in  Hispania 
cum  Asinio  Pollione  bcllum  gessit  ii, 
73  post  Antonii  a  Mutiua  i'ugam  indc 
Delph.  et  Vur.  CUis.  Ind. 


revocatus  et  orae  (rcique)  inaritituae 
jirajfectus,  ibid,  occupata  Sicilia,  re- 
cipit profiigos  ex  acic  Pliilippcnsi  et 
proscriptos  ii,  72.  73  mare  latrociniis 
infostat,  ibid,  annonam  Roin;v  graveni 
I'acit  ii,  77  pax  cum  eo  circa  Mise- 
imm,  ibid.  Octavium  et  Antonium 
co;na  in  navi  excipit,  ibid,  acerbe  tuin 
ejus  dictum  in  Antonium,  ibid.  Sici- 
lia et  Acliaia  ei  pace  coiicessse,  ibid, 
restituit  pactione  proscriptos  et  [)ro- 
fugos  in  patriam,  ibid.  Statium  Mur- 
cum  interfecit,  ibid,  ejus  vires  et 
magnitude  ii,  79  ab  Octavio  bello  pe- 
titus,  ibid,  cladem  infert  illi,  ibid,  vic- 
tus  tandem  Asiam  ad  Antonium  pro- 
fugit,  ibid.  Antonii  jussu  a  Titio  ju- 
gulatus  est  ii,  79.  87 

Pompeiani  conditiones  pacis  a  Caesare 
non  recipiunt  ii,  49  in  Africa  validi 
sunt  ii,  54.  55  victl  ibi  a  Cajsare, 
ibid,  et  in  Hispania,  ibid,  post  An- 
tonii fugam  a  Mutina  animurn  tollunt 
ii,  62.  73  Ciceronem  faventcni  sibi 
habent  ii,  02  inimici  Octavio  ii,  62.  65 
restituerunt  Sex.  Pempeium  ii,  73 

Pompeiani  horti  (in  monte  Pincio)  ab 
Antonio  possessi  ii,  60 

Pomponius,  (M.)  eques  R.  singulari  fide 
in  C.  Gracchum  ii,  6 

Pomponius,  (L.)  Bononiensis,  Attella- 
naruni  auctor  et  emendator  ii,  9 

Pomponius  Flaccus,  (L.)  consularis, 
Rliascupolim  e  regno  sue  evocavit  ii, 
129  ejus  indoles  et  mores,  ibid. 

Pontidius,  C,  duxltalicorum  ii,  10 

Pontius  Telesinus  ii,  16  dux  Samnitium 
eximius  ii,  27  Ronianis  infestissimus, 
ibid,  acerrime  cum  Sylla  ad  portam 
Collinam  dimicat,  ibid,  vox  ejus,  exer- 
citum  exhortantis,  Romanis  infesta, 
ibid,  occisus  acie,  victoris  vultum 
prffitulit,  ibid,  ejus  caput  circa  Pra;- 
neste  gestatum,  ibid,  ejus  fralcr  mi- 
nor una  cum  C.  Mario  filio  Praene&te 
obsessus,  in  cuuiculis  occubuisse  dicl- 
tur  ii,  27 

Pontus,  provincia  facta  ii,  38 

Ponti  (Euxini)  intima  a  Pompeio  pene- 
trata  ii,  40 

Pontic!  maris  provinciic  a  Velleio  visas  ii, 
101 

Popaidius  Silo,  inter  duces  Italicorum  ii, 
16 

PopHius  Lnenas,  M.,  iniperio  suo  Antio- 
clium  ab  obsidionc  Alexandria?  deter- 
ret  i,  10 

Popilius  La;nas,  (P.)  ob  saevitiam  in 
Tib.  Gracchum  judicio  publico  op- 
Paterc.  d 


XXVI 


INDEX    RERUW 


pressus  ii,  7 

Porcia  familia  ii,  35,   vid.  Catoncs 

Porticus  Scipioiiis  in  Capitolio  ii,  1 
Mctclli  Macedonici  i,  11.  ii,  1  Cn. 
Octavii  ii,  1  Octavise  i,  11  Minucii 
(in  cainpo  I\Iartio)ii,8  circa  tcinpluni 
ApoUinis  Palatini  ii,  81 

Portoria  nova  a  C.  Graccho  constituta 
ii,  6 

Pustumius  Albinus,  (A,)  censor  asper  i, 
10 

Potentia,  (in  Lucania)  colonia  deducta 
i,  15 

Praefectufa  Capuae  ii,  44 

Prsfectiis  fabroruni  ii,  7G  castroruni  ii, 
112.  119.  120  classium  ii,  7S  cohor- 
tium  ii,  112  cquituni  ii,  24.  104 
Urbis  ii,  88.  98 

Prajncste  (hodie  Palestrina)  natura  imi- 
nitum  ii,  20  a  S^^lla  obscssum  ii,  27 
cunkulis  in  agros  fercntibus  instriic- 
tuni,  ibid,  a  Tuivia  occupatum  ii,  74 

Pra-tor  itcruni  post  consulatum  Ix:ntulus 
ii,  34  pra2tores  seni  ii,  16  decern  ab 
Augusto  constituti  ii,  89 

Priene,  lonum  colonia  i,  4 

Priniipiii  centurio,   fusti  porcussus  ii,  78 

Princeps  senatus  ii,  43 

Princeps  optinius  rccle  facerc  civcs  siios 
faciendo  docel  ii,  126 

Privatoruni  ansa  prorepublica  :  Scipionjs 
Nasicai  ii,  3  Pom])eii  M.  ii,  29  Caesa- 
ris  in  piratas  ii,  42  Octaviani  ii,  01 

Proscriptio  a  Sylla  inventa  ii,  28.  00 
triunivirali^  ii,  00 

Proscriptorum  bona  a  Sylla  vcndila  ii, 
28  eoriini  liberi  hononmi  jure  sjioli- 
ati,  oncribus  ordinis  rclictis,  ibid, 
iidem  a  Jul.  Caesare  ad  jus  dignitatis 
revocati  ii,  43  proscripti  a  Illviris  ad 
Sex.  Ponipeiuni  confiigiunt  ii,  72 

Provinciae  Koni.  qua  et  a  qnibusducibus 
facta;  ii,  38.  39  provincia;  Cajsari 
prorogat£E  ii,  40 

Pscudophilippus  (Andriscus)  Matcdo- 
niara  occupat  i,  11  a  Q.  MetcUo  Ma- 
cedonico  victus,  ibid. 

PluleniKus  (Philometor)  ab  Antiocbo 
Alexandria;  obscssus  el  liberatus  i,  10 

Ptoleniaeiis,  (Ptoleni;i'i  viu.  Latburi  fil. 
Auletis  fratf-r)  Cjpri  rex,  regno  spo- 
liatiis  ii,  45  sub  advcntuni  Catonis 
ii,  38.  4.5 

Ptolcinaus  (Dion^'sns  s.  Puer,  Aulefa; 
fil.)  jtgvpti  rex,  iiniiieniorbeneficioruin 
Pompeii  in  parentrnn  snuni  (ab  Alcx- 
andrinii  pulsuni  et  ab  illo  re.>>titiitutn) 
ii,  53  puer  ab  aiilicis  regitur  ii,  53.  54 
Poniptium  iuteriini  jubel  ii,  53    ejus 


porlidia  in  Cajsarom  ii,  54 
Publicanoruni   fraudes    a  C.   Sentio-  Ss>' 

tuniino  Cos.  punita;  ii,  92 
Publicola,   (L.  Gell.)  classis  Antonianas 

dux    apud  Actiuin  ii,  85    (Cos.  U.  c. 

718) 
Punica    bella,     quando   cceperint    i,  12 

88  quani  d;u  duraverint,  ibid. 
Puteoii,  (hod.  Pozzuolo)  colonia  deducta 

i,  15 
Pydna     (Macedoniie     urbs,     ad  sinum 

Thermaicum)   Persei  regis  cladc  no- 

bilis  i,  9 
I'jrrhus,  Achillis  filius,  Epirvnn  occupat 

i,  1   Henniones,  sponsa;  Orestls,  nup- 

tias  occupat,  ibid,    ab  Oreste  Delpbis 

interenitus,  ibid. 
Pjrrbus   ii.    Epiri  rex,  quando  regnare 

coepcrit  i,  14 


Q. 


Quadranteni    (sorlis)  creditoribus   solvj 

lex  Valeria  tulit  ii,  23 
Quadrigarius,  Claudius,  historicus  ii,  9 
Quajstiones    in    Graccliorum  aniicos   ct 

clicntes  ii,  7 
QuaBstor  cuin  jure  praetorio  ii,  45 
Quintilius  Varus,  vid.  Varus 


R. 


Kabirius,  poeta  ii,  36 

Ka;ti   a  Druso  et  Tiberio  debellati  ii,  95 

de  iis  triuniphavit  Tiberius  ii,  122 
Rcutia,  provincia  facta  ii,  39 
Raiidii    canqii   (propc  Vercellas)  Cim- 

broruni  clade  nobiies  ii,  12 
Regidus,  (iM.   Attilius,)  primus  in  Afri- 

cani  trajecit  ii,  38 
Repetundarum  jndicia  ii,  8.  13 
Rhascupolis,  Thraciae  rex,   e  regno    suo 

evocatus  ii,  129 
Rliodus  a  Cassio  capta  ii,  69 
Rhodii  fidclissinii  ante  bellum  cum  Per- 

seo    i,  9    in    hoc   vero  dubiic  fidei  et 

proniores  Perseo,  ibid,    fidelcs  Roma- 

nis  adversus  Mithridateni  ii,  18 
Rhoiuietalces,  rex  Thraciic,  auxilium  fert 

Roiiianis  in  bello  Uelmafico  et  Pan- 

nonlco  ii,  112 
Roma  condita  i,  8    a  Gallis  capta  i,  14 

auctorc  Atigusto  a  principibus  Rom. 

njdificiis  ornata  ii,89 
Roniana   constantia  in   Popilio   Lxnate 

i,  10  disciplina  militarib  a  Maroboduo 

a<loptata  ii,  109  a  Panuouiis  cum  lin- 


ME.VaORAHIi-lUAI. 


XXVII 


'g\*a  li,  110  Romani  aniiiii  in  \'ari  nii- 
{itibus  ii,  119  lloiiiananim  litcrariiin 
■perfectio  in  singulis  generibus  anguito 
tt'inporis  spatio  inclusa  i,  17 

lloiii<inoruni  potenti.-c  auctw  ii,  1  et  lux- 
uri>e,  ibid. 

Honiulus  JNIartis  filius  i.,  8  injurias  avi 
ultus,  i'bid.  KoiuaHi  condidit,  ibid, 
quandu,  ibid,  ab  avo  ligionibus  con- 
tra vicinos  adjutiis,  ibid,  asylum  fecit, 
ibid,  patws  legit,  iliid. 
Hoscius  Otho,(L.)  lego  equitibus  sedes 
in  theatro  restituit  (U,  c.  687)  ii,  32 

Rostra  :  pro  rostris  Metclli  Macedoiiici 
funus  a  filiis  sublatuni  i,  11  ibi  rSul- 
picii  caput  erectuin  ii,  19  in  rostris 
Octavii  statua  posita  ii,  Gl 

Rubiconem  (in  iinil)us  Galliae  Cisalpi- 
na')  Ccesar  tr<insiit  ii,  4'J 

Rupiliiis,  (P.)  consul  (U.  c.  622)  sjevus 
in  'I'i.  Gracchi  amicos,  judicio  publico 
oppressus  ii,  7 

Rutilius,  1'.  (Kufus)  vir  opfinius,  a 
judicibus  Gracclianis  repetundaruni 
daninatus  ii,  13  liiatoricus  ii,  9 

Rutilius,  (P.  Lupus)  consul,  bello  Italico 
ciEsus  ii,  16 


S. 


Sabini  Romaa  reccns  conditaj  invidi   i,  8 

Sabinarum  virginuni  raptus,  ibid.    Sa- 

•binis  civitas  sine  suffragio  data  i,  14 

deinde  cum  suffragio,  ibid. 
Sacerdos  Augusti  Livia  ii,  75  saccrdotes 

a  collcgis  suffecti  ii,  12  mox  lege  Do- 

niitia  a  populo,  ibid. 
Sacra   Cereris,    aeris   (h.    e.   instrumenti 

aenci    a   sacerdote   pulsati)  sono  noc- 

tupno  coiebratai,  4  Sacra  populi  Rom. 

religiosissinia  (sc.  Bontc  Dca?)  a  Clo- 

dio  violata  ii,  45 
Sacriportus,  (inter  Signiain  ct  Prsenestc) 

ubi  Marius  fd.  a  Sylla  pulsus  est  ii,  26 
Sacrovir   Galliarum  princcps  rebcllis  ii, 

129  (Tacit.  A.  iii,  40) 
ad  Saga  itum  est  ii,  16 
Salarain  in  Cypro  aTeucro  condita  i,  1 
Salernum,    (in   Piccntinis)   colonia  de- 

ducta  i,  15 
Sallucs  (inter  Rliodanum  et  Alpes)  victi 

i,  15 
Saliustius  Thucydidis  aemulus  ii,  36 
Saltare    Glaucum,    (per   niimura)  ii,  83 

(cf.  Ovid.  Met.  xiii,  904) 
Salvidienus   Riifus,  (Q.)   e  faniiliaribus 

Octivii  ii,  59  ejus  origo,  etincrenienta 

ii,  76  conspirat  frustra  in  Octavium, 

ibid^ 


.Sanniitcs  ex  parte  donatl  civilate  i,  14 

Sainothracia  insula,  in  cujus  asylum 
Perseus  profligatus  confugit  i,  9 

Saiuus,  insula,  ab  lonibus  condita  i,  4 

Sartlanapalus  inipcrio  et  vilaprivatus  i,  6 

Sardinia,  provincia  facta  ii,  38 

Saticula,  (-Cainpaniae)  colonia  dcducta 
i.  14 

Saturninus,  vid.  Apuleius 

Saxo  Tarpeio  dejcctus  Lucilius  ii,  24 

Screvola,  vid.  JMucius 

Scalptorcs  perfecti  arctato  temporis  spatio 
inclusi  i,  17 

Scaurus,  (JM.  .Emilius)  orator  ii,  9 

Scipiones,  Cn.  et  P.  priini  exercitus  in 
Hispaniam  duxeruut  ii,  38.  90  ibi 
periere  ii,  90 

Scipio,  Cn.  (Cornelius  Calvus)  Africani 
majoris  jjatruus  ii,  S.  90  primus  in 
Hispaniam  missus,  ibi  periit  ii,  90 
proavus  P.  Scipionis  Nasicae,  qui  T. 
Gracchuni  interfecit  ii,  3 

Scipio,  P.  Corn,  (praiced.  frater)  consul 
cum  Ti.  Sempronio  Longo  (U.  c. 
536)  in  Ilispania  periit  ii,  90 

Scipio,  P.  Corn.  Africanus  major,  (prae- 
ced.  filius)  nomen  speciosum  i,  10 
Hiajestateni  et  vigorem  eloquentioe  ha- 
buit,  ibid.  Carthaginem  moniraentuni 
clementiie  suaj  fecit  (U.  c.  552)  i,  12 
potentiae  Rom.  viam  aperuit  ii,  1  avus 
Gracchorum  ii,  2.  7  (cf.  Cornelia) 
cedJIis  una  cum  (RI.)  fratre  ii,  8 

Scipio,  P.  Corn.  Afric.  (prsced.  fil.)  no- 
minis  specie  et  eloquentia  solum  patri 
similis  i,  10  adoptat  ^-Emilii  Paulli 
filium  (Scipionem  vEmilianum  Afri- 
canum  min.)  i,  10.12 

Scipio,  P.  Corn.  Africanus  /Emilianus, 
Paulli  fd.  adoptatus  a  prascedente  i, 
12  ejus  virtus,  iugenium  et  mores, 
ibid,  aidilitatem  petens  consul  factus, 
ibid,  in  Ilispania  et  Africa  (trib.  mil. 
U.  c.  605)  coronis  donatus,  ibid,  in 
Hispania  hostem  immanem  ex  provo- 
catione  interemit  (U.  c.  603)ibid.  Car- 
thaginem diruit  i,  12.  ii,  4.  38  Afri- 
can! nomen  meruit  i,  13  ejus  doctri- 
na  ct  studia,  ibid.  Polybii  et  Panictii 
amicus,  ibid,  orator  i,  17.  ii,  9  luxuria; 
Rom.  viam  aperuit  ii,l  iteruni  consul 
factus,  Numantiam  excidit  ii,  4  ejus 
judicium  de  Ti.  Gracchi  cacde,  et  dic- 
tum in  concionem  populi  tunmltu- 
antem,  ibid,  bis  triumphavit,  ibid,  in 
Iccto  mortuus  repertus,  ibid,  de  ejus 
morte  nulla  habifa  qurestio,  ibid,  quo 
aetatis  anno  decesscrit,  ibid.  Africano 
avo  et  PauUo  patri  simillimus  i,  12 
African)  provinciam  fecit  ii,  38 


XWlli 


INDKX    RERUM 


Scipio,  P.  Com.  Nasicn,  (Cn.  Scipionis 
Calvi  fil.)  vir  optinius  a  scnatu  jiidica- 
tus  ii,  3 

Scipio,  P.  Com.Nasica,  (Corciilum,  pran- 
ced. f\l.)  consul  (a  U.  599)  n-stitit 
Cassio  ceiisori  thcatruni  niolienti  i,  15 
censor  portions  fecit  in  Capitolio  ii, 
1.  3 

Scipio,  P.  Corn.  Nasica,  (^Scrapie,  pra^c. 
fil.)  ii,  3  ejus  genus,  ibid.  Ti.  Gracchi 
consobrinus,  ibid,  ejus  rcip.  studium, 
ibid,  pontifex  maxiinus  ob  virtutes 
creatus  absens,  ibid,  privatus  opliiua- 
tuin  causa m  contra  Ti.  Gracchum  sus- 
cipit,  et  armis  euiu  aggreditur,  ibid. 

Scipio,  (Q.  Caecil.  Melellus  Pius)  consu- 
Jaris,  Pompeii  IVI.  Cos.  iii.  coliega 
et  socer  ii,  54  (cf.  ii,  53)  Ponipeia- 
norum  in  Africa  dux,  ibid. 

Scipio,  L.  ((Jiirn.  Asiaticus,  African!  maj. 
frater)  Asiani  eripuit  Antioclio  ii,  38 

Scipio,  (L.  Corn.  Asiaticus,  abnepos 
prajcedentis)  consul  cun)  Norbano  ii, 
25  dcsertus  al)  excrcitu,  supcratus  a 
Sylla  et  diinissus,  ibid. 

Scipio,  JulisD  adulter  ir,  100 

Scipioncs  duo  La^liis  auiicis  et  adjutori- 
bus  usi  ii,  127  fortissiniaducuni  Rom. 
liabiti  ii,  80 

Scordisci  (in  Thracia)  a  Rlinucio  victi 
ii,  8  a  Tiberio  iniperio  Rom.  sul)jecti 
ii,  39 

Scribonia,  Julia;  mater,  fdiam  voluiilaria 
in  exilium  comitatur  ii,  100 

Scylaciuui,  ( in  Jirultiis,  liod.  Stpiillaci) 
colonia  dcducta  i,  15 

Sedendo  coenare,  (more  antitpio  et  miii- 
tari)  ii,  114 

.Scditio exercitus  Cn.  Pompeii  in  Q.  Pom- 
peimn  ii,  20  in  Octavimu  discussa  ii, 
81  legionuin  Germanicarum  et  Illyri- 
cnrum  ii,  125  seditio  M.  (,';elii  in  Jul. 
Cnesarcm  ii,  08  scditio  Gallianmi  ii, 
121  seditioncs  forenses  et  theatralcs 
a  TilJerio  suppressiE  ii,  126 

Segestfs,  (;<Tmanus,  fidclis  Ronianis, 
Arininii  consilia  clandestina  Varo  in- 
dicat  ii,  118 

Scjanus,  (I..)  /IJius,  ejus  genus  ii,  127 
ejus  inncniiiiii  et  mores,  ibid,  adjutor 
principalium  onerum  a  Tiberio  assum- 
tus  ii.  127.  128 

Seleucia,  (in  IMesopotamia  ad  Tigrim, 
»edes  regum  Parthorum)  a  M.  Cras»o 
pctita  ii,  46 

Seniiramis  Babyloncm  condidit  i,  6 

Scmnonuni  fines  Albis  ab  Occidcntc 
prmterfluit  ii,  106 

S<-Miproiiiu!>  Sopluis,  (P.)  consul  i,  14 


Senipronius,  (I'Iksus,  C!.)  consul  (ite- 
rum)  i,  14 

Sempronius  Longus,  ( Ii.)  consul  an- 
no prinio   belli  Punici  secundi  ii,  90 

SeniiMonius  Gracchus,  (Ti.)  Jidia^  adul- 
ter ii,  100 

Senaforum  fdiis  ordinls  jura,  oueribus 
relictis,  a  Sylla  adenita  ii,  28  senato- 
runi  u|)cra?  ad  helium  Pannonicuin  et 
Dehnaticum  exactna  ii,  111  eorum 
census  a  Tiberio  expletus  ii,  129 

Senatus,  consilium  publicum,  a  Rouudo 
lectus  i,  8  (judlcia  scnatui  iidemta, 
vid.  .Tudicia)  Senatus  adversatur  Li- 
vio  Druso  ii,  13  Cinnx-  considatum 
abrogat  ii,  20  conjuratos  Catilinie  ne- 
candos  dccernit  ii,  34  major  ejus  pars 
Ciceroncm  donium  prosequitur  ii,  35 
senatus  causas  Pompeii  summam  im- 
perii detulit  ii,  49  ejus  major  pars 
cum  Pompeio  J3_yrrhachium  transmisit, 
ibid,  comprobat  rcrum  })ra;teritarum 
oblivioncm  a  Cicerone  propositani  ii, 
58  hoiiorat  Octavium  statua  cquestri 
et  helium  contra  Antonium  ei  mandat 
ii,  01  pajnc  totus  e  Pompeianis  con- 
stans  decretis  favel  occisorum  Cffisaris, 
et  spernit  Octavianura  ii,  62.  73  se- 
natui  luajestas  ab  Augusto  restituta  ii, 
89  a  Tiberio  ii,  120  senatus  novus  ab 
eodem  sine  severitate  lectus,  ibid. 

Sentius  Saturninus,  C,  per  Sex.  Poni- 
peium  ])ac('  IMisenensi  restitutus  reip. 
ii,  77  absenfe  Augusto  consul  solus 
ii,  92  severitate  prisca  consulatiim 
laudahiliter  gessil,  ibid.  (cf.  .llrari- 
um)  candidatos  indignos  quajsturrc  et 
consulatus,  intcnpie  eos  Egnali<nn  no- 
men  profiteri  vetuit,  et  creates  sc  non 
renuntiafuniin  juravit,  ibid,  consul 
iterum  ii,  103  legatus  Cffisaris  in  Ger- 
mania  ii,  105  ejus  mores,  ibid,  a  Ti- 
berio a<lversus  IVlaroboduuiii  exercituui 
ducere  jussiis  ii,  109  admovitexercituni 
ad  quinquc  dicrum  usque  iter  ii,  110 

Sortorius,  Q.  a  Sylla diuiissus  ii,25  laudat 
INIetellum,  timet  Pouipeium  ii,  29  per 
quinquennium  gravis  llomanorum  hos- 
tis  in  IIis[)ania  ii,  90  a  ]M.  Perperna 
interficitur  (U.  c.  082)  ii,  30 

Servo  se  occidendum  prffibet  C.  Grac- 
chus ii,  7  Dolobella  ii,  69  servorum 
in   heros    proscri[)los    aliqua   fides    ii, 

67  ■  .     .   . 

Servilia,  Lepidi,  Augusto  insidiantis,  ux- 
or, igiie  vivo  devorato  se  interiuiit  ii, 
88  (vid.  Ind.  Lat.,  v.  Vivus) 

Servilius,  P.  (Vatia  Isauricus)  consul 
cum  Jul.  Ceesare  ii,  53 


MEMORABILIUM. 


XXIX 


Servilliis  Glaucia,  (C.)  pra-tor  scditiosus, 

a  Mario  morte  mulctatus  ii,  12  (Con- 

sulatiini  continue  ex  pia;fura  petiit) 
Setia,  (in  Volscis)  colonia  deducta  i,  14 
Scxtius    Calviniis  (C.)  Saliuos  devicit, 

et  Aquas  Sextias  condidit  i,  15    (cf. 

Aqua>  Scxtire) 
Sicilia,    provincia   facta  ii,   38    primum 

intrata,  ibid. 
Sigimerus,  princops  Gcrmaiiorum,  Arnii- 

nii  pater  ii,  118 
Signa  Roniana  Crasso  et  Antonio  a  Par- 

tliis  adcmta  ii,  91    ad  Augustuiu  re- 

niissa,  ibid. 
Silanus,  M.  (Junius),  a  Ciinbris  fusus  ii, 

12 
Silanus,  (M.  Jun.)  per  Sex.  rompeium 

pace  Miscncnsi  reip.  restitutus  ii,  77 
.Silius,  P.   Icgatus   Augusti   in    Hispania 

ii,  90  sub  eo  Velieius  tribunatuni  nii- 

lituin  auspicatus  est  iuThraciaet  Ma- 
cedonia ii,  101    ejus  socer   Coponius 

ii,  83  ejus  fdius  A.  Licinius  Nerva  Si- 

lianus  ii,  IIG 
Silius,  (C.  proceed,  fd.)  sceius  in  Tiberi- 

um  molitus  ii,  130 
Sinuessa,  (in  Campania)  colonia  deducta 

i,  14 
Siscia,  (hod.  Sisseck  Croatia;)  ubi  Tibe- 

rii  castra  hylierna  bello  Panuonico  et 

Deimatico  ii,  113 
Sisenna,  L.  (Cornelius),  liistorias  belli  ci- 

vilis  (socialis)  et  Sjllani  auctor  ii,  9 
Smyrna  ab  iEoliis  condita  i,  4    ibi  Tre- 

bonius  a  Dolobella  occisus  ii,  G9 
Societas  potentiiD  inter  Cifsarem,  Poin- 

peium  et  Crassurn    ii,  44    inter  Octa- 

vianum  ct  Antoniuni  ii,  05 
Socratici  philosophi  sibi  invicem  setate 

proxinii  i,  IG 
Soils  orbis  supra  Octaviani  in  Urbem  in- 

gressi  capite  visus  ii,  .59 
Somnium  Calpumia>,  C.rsaris  conjugis, 

de  ejus  cffide  ii,  57    Artorii  niedici  de 

Octaviani  fato  acie  Philippensi  ii,  70 
Sophocles  Tragicus  i,  lG(Obiit  01.93,  3) 
Sora,  (in  Volscis)  colonia  deducta  i,  14 
Sosius  (C.  Nepos,  Cos.  U.  c.   722)  dux 

classis  Antonianse  apud  Actium  ii,  85 

L.  Aruntii  fide  et  Octaviani  dementia 

servatus  ii,  86 
Sparta  Lycurgi  legibus,  quam  diu  earum 

diligens  fuit,  florens  i,  G 
Sparfacus   bellum    gladiatorium    raovct 

ii,  30 
Spoletium,  colonia  deducta  i,  14 
Statianus  (Oppius)  Antonii  legatus,  con- 
tra Parthos  cum  impedimentis  et  tor- 
nientis  perit  ii,  82 


Statilius,  (M.)  Sisenna,  (Cos.  U.  c.  7C9) 
domum  in  Palatio  habuit,  ubi  quon- 
dam JM.  IJvius  Drusus  et  Cicero  ii,  14 

Statilius  Taurus,  (T.)  terrestres  copias 
Octaviani  apud  Actium  regit  ii,  85 
evectus  ab  Augusto  ejusque  operuui 
adjutor  ii,  127 

Statins  Murcus,  (L.)  prmtorius,  Cassio 
legioncs  in  Syria  tradit  ii,  G9  post 
aciem  Philippensem  cum  classe  ad 
Sex.  Ponipeium  transit  ii,  72.  77  ab 
codem  in  Sicilia  interfectus  ii,  77 

Statua  equestris,  rarus  honos,  quibusnam 
posita  sit  ii,  Gl  statuas  equestres  eo- 
ruiu,  qui  ex  turma  Alexandri  apud 
Granicum  cecidere,  a  Ljsippo  factaj, 
et  a  Metcllo  Maccdonico  Roniam 
translate  i,  11  ubi  Roma;  positai  sint, 
ibid,  statua;  e  Corintho  Romam  a 
Mumniio  transportata;  i,  13 

Strato  yligeatcs  M.  Brutum  familiareni 
exoratus  apud  Philippos  interficit  ii,  70 

Sucssa  Aurunca,  (in  Campania)  colonia 
deducta  i,  14 

Sylla,  vid.  Cornelius 

Sulpicius,  P.  tribunus  plebis  scditiosus 
ii,  18  ejus  opes  et  mores,  ibid,  leges 
cxitiabiles  tuiit,  ibid.  C.  Mario  bellum 
Mithridaticum,  Syllae  abrogatum,  lege 
addixit,  ibid.  Q.  Pompeii  filium,  Syl- 
\ve  generum,  interficit,  ibid,  a  Sjlla 
Urbe  expulsus  et  occisus  ii,  19  intem- 
perans  ii,  20  orator  ii,  9.  18.  36 

Snpplementum  legionum  a  Tiberio  pro- 
visum  ii,  130 

Sutrium,  (Etruriw)  colonia  deducta  i,  14 

Syracusa;,  Corinthi  colonia,  niatre  poten- 
tior  ii,  15«a  Marcello  capta;  ii,  38 

Syria,  provincia  facta  ii,  37.  38 


T. 


Tabula  in  a;de  Dianae  Tifatina;  cum  in- 
scriptionc  aflixa  a  Sylla  ii,  25 

Tabula;  picta;  a  Mumraio  c  Corintho  Ro- 
mam transportatae  i,  13 

Tabulas  novas  Ca;lius  praetor  conficiendas 
suadet  ii,  68 

Tarentum,  colonia  deducta  i,  15 

Tarpeio  saxo  dejectus  Lucilius  ii,  24 

'i'arracina,  (al.  Anxur,  in  Volscis)  colonia 
deducta  i,  14 

Tauromeniura,  Siciiiae,  a  meiidie  Messa- 
nae,  urbs,  clade  Octaviani  nobilis  ii,  79 

Taurus,  vid.  Statilius 

Tegea  ab  Agamemnone  in  Creta  condita 

i,  1 

Telamo,  Teucri  pater,  rex  Salaminis  i,  1 


XXX 


INDEX    RKRIUI 


Tclcsinus,  vid.  Pontius 

Teineniis,  abncpos  Herculis,  Heraclida- 

ruin  in  Pfloponnesum  dux  i,  2 
Tenipluin  in  Saniotliracia    insula   asylo 

nubile  i,  9    Dianae  Tifatinse  a  Sjila 

honuratum  ii,  25    Apollinis  in  Palatiu 

ab  Augusto  extructuin    ii,   81    Martis 

(^L'lJoria)  ab  Augusto  dedicatuin    ii, 

100  (cf.  yEdes) 
Tenus  insula  ab  lonibus  occupata  i,  4 
Tcrentius,  comicus,   circa  queui   Latini 

leporis  facetiae  florent    i,   17    (Obiit 

U.  c.  595) 
Tergeste  in  confinio  Italiae  ct   Pannoniiu 

ii,  110 
Testudo  in    apparatu  triumphi   Alcxan- 

drini  Jul.  Caesaris  adhibita  ii,  50 
Tetrarcha;  Asiaj    (Gallograecia,'  inprimis 

Deiotarus)  Pompeio  contra   Caisarein 

aiixilia  inittunt  ii,  51 
Touccr,  Telanionis   filius,    a  patre    non 

receptus  i,  1  Salainina  in  Cjpru  con- 

dit,  ibid. 
Tens,  lonuni  coionia  i,  4 
'I'cutoni  Ilhenuni  transccndunt  ii,  8  cla- 

des  itiferunt  Koniaiiis  ii,  12  terribilis 

eoruni   expcdilio    in    Italiain    ii,   120 

eoruni  gens  a  Mario  in  Gallia  excisa 

ii,  12 
Theatrum  Pompeii    ii,  48    Titius  in  eo 

ludos  edens  a  populo  execratus  expel- 

litur  ii,  79  a  Tiberio  restitutum  ii,  130 
Tlicatrales  scditiones  a  Tiberio  Imp.  coni- 

pressa;  ii,  126 
Tlicba;  nullo  oratorc  celebrcs  i,  18   Pin- 

daro  cclebres,  ibid. 
iJieodotus,  Ptolunia;i  Pucri  consiliarius, 

Pompcium   iiiterficicndi  auctor    ii,  53 

poenas  Cafcsari  dedit  ii,  54 
'I'heopliancs,    Pompeii  familiaris,  libcrta- 

tis  IM^'tilcnaiis  restituta;  auctor    ii,  18 

(cf.  Cic.  p.  Arch.  10) 
Thesprotia,  a   Phidippo   occupata    i,    1 

(Epiri  rc'gio  niaritima) 
Thcssalia,  olim  Mynnidonum  civitas  vo- 

citata  i,  3  a  Thessalo  Thesprotio,  non 

a  Thessalo  Herculis   filio,   post   Iliaca 

tcnipora   ita    dicta,    ibid,    \ictoria;   J. 

Caesari?  fato  destinata  ii,  52 
Thcs5alu'>,  Herculis  filius,   Jhessalis   no- 
men  baud  dedit  i,  3 
Thessalus  1  brsprotius,  Thessaliam  occu- 

pavif,  ciquc  nomen  indidit  i,  3 
Thraces  a    Pisfinr   victi  ii,  98    auxilium 

ferunt   Romanis   bello    Pannnnico   et 

Delmatico  ii,  112 
Thracia  a  Velleio,  tribune  mil.,  peragrata 

ii,  101 
Tbucydides  Salluslii  exemplum  ii,  30 


Thurii,(in  Lucania  ad  sinumTarentinuiu) 
ubi  RI.  Cailius  oppressus  est  ii,  68 

Thyrsus  ab  Antonio  Bacchum  eemulante 
gestatus  ii,  82 

Tiberius,  Imp.  :  vid.  Claudius 

Tibullus  perfectissinius  in  operis  sui  for- 
ma ii,  36 

Tifata  nions,  (Campanioe,  Capu^  immi- 
nens)  ad  quern  Sylla  cum  C.  Norbano 
conflixit  ii,25 

Tigranes  Armenia;  rex,  regum  maximus 
ii,  33  a  L.  Lucullo  victus,  ibid.  Mi- 
tliridatis  gener  et  socius  ii,  37  ejus 
filius  se  Pompeio  dedit,  ibid,  mox  ipse 
cum  adulationc  Pompeii,  ibid,  pccu- 
nia  ingonti  mulctatus  et  terris  occupa- 
tis  privalus,  ibid.  Armeniee  iinibus  cir- 
cuiiiscriptus,  ibid. 

Tisamenus,  Orestis  filius,  regnavit  trien- 
nio  i,  1  exclusus  ab  Heraclidis  e  Pe- 
loponneso  i,  2 

Titius  (M.)  a  Sex.  Pompeio  pace  Mise- 
nensi  reip.  restitutus  ii,  77  jugulavit 
jussu  M.  Antonii  Sex.  Pompeium  ii, 
79  ob  id  in  theatro  Pompeii  M.  ludos 
edens  execratus,  ibid.  Planciavunculi 
exemplo  ab  Antonio  ad  Octavianuni 
transfugit  ii,  83 

Togatffi  (scl.  comoediae)  Afranii  excellen- 
tes  ii,  9 

Tragici  Grnecorum  prsEstanlissimi  ajtate 
sibi  proximi  i,  16  sic  et  Romanorum 
i,  17.  ii,  2.  9  IVagici,  qui  omnia  sub 
antiquurum  hominum,  quos  in  scenam 
inducunt,  persona  dicunt,  in  nomine 
Thessalia;  usurpando  contra  banc  con- 
suctudinem  peccarunt  i,  3 

Trebonius,  C.  familiarissimus  Jul,  Caesa- 
ris, ct  ab  eo  evectus,  inter  ejus  percus- 
sores  est  ii,  50  a  Dolobella  in  Asia 
fraudulenter  occisus    ii,  69.  87 

Tribunicia  potestas  a  Sylla  imminuta,  a 
Pompeio  restituta  ii,  30  tribunicias 
potestatis  (quod  nomen  Augustus  in- 
venit,  subque  eo  summum  imperium, 
idque  sacrosanctum,  exercuit)  coUega 
Agrippa  ab  Augusto  assumtus  ii,  90 
et  Tiberius  ii,  99.   103 

Tribunus  plebis  a  coUcga  imperio  abro- 
gatus  ii,  2  (tribuni  seditiosi  occisi, 
vid.  Gracchus,  Apuleius,  Saturninus, 
Drusus,  Sulpicius,  Clodius)  Tribuni- 
cius  vir  de  saxo  Tarpeio  dejectus  ii, 
24 

Triumplii  insignia  ii,  10  triumphalia  or- 
namenta  ii,  104  (qua;  sunt  corona 
laurea.&tatua;  laureatae,  supplicationes, 
scipio  eburncus,  toga  plcta,  et  tunica 
palmata) 


MEMORAHILIUAI. 


xxxl 


Triumplius  /Eniilii  PauUi  i,  9  Octavii 
et  Anicii,  ibid.  Metelii  Macedonici 
i,  11  M'  Aquilii  ii,  4  Scipionis  Afr. 
niin.  duo,  ibid,  duorum  Metelloruiu 
uno  die  ii,  8  Metelii  Numidici  ii,  11 
C.  Marii  ii,  12  Metelii  (Numidici 
Pii)  et  Pompeii  ex  Hispaniis  ii,  30 
Luculli  et  Metelii  Cretici  ii,  34  Mi- 
nucii  e  Scordiscis  ii,  8  Pompeii  ex 
Asia  per  biduuni  ii,  40  Jul.  Caesaris 
quinque  triuinphi  ii,  56  Augusti  tri- 
umphus  ii,  89  Tiberii  ii,  96.  99.  121 
ejusdem  septein  triumphi  nieriti,  sed 
non  acti  ii,  122  Germanici  ii,  129 

Triumviratus  Jul.  Cjesaris,  Pompeii  et 
M.  Crassi  ii,  44  Octaviani,  Lepidi  et 
Antonii  ii,  65 

Trojae  excidium,  pro  epocha  usurpatum 
i,  2.8 

Tyrii  Gades  condiderunt  i,  2  Carthagi- 
nem  ii,  15 

Tj^rrheni  demigratio  in  Italiam  i,  1 


Vala,  vid.  Numonius 

Valentia,  (Hippo  s.  Vibo,  in  Brultiis) 
colonia  deducta  i,  14 

Valerius  Antias,  historicus  i,  9 

Valerius  (L.)  Fiaccus,  auctor  icgis  de 
quadrante  creditoribus  solvendo  ii,  23 
consularis  a  C.  Flavio  Fimbria  inter- 
emtU9  ii,  24 

Varro  (Atacinus,  poeta,  interpres  Apol- 
linii  Rhodii,  e  Tercntiis)  ii,  36 

Varro,  a  Bruti  et  Cassii  partibus,  ad 
Philippos  interfectus  ii,  71 

Varus,  (M.  Attius),  e  Pompeianis,  acie 
Mundensi  occisus  ii,  55 

Varus,  (Sex.)  Quintilius,e  Bruti  et  Cas- 
sii partibus,  post  aciem  Philippensem 
libertose  jugulandum  prabet  ii,  71 

Varus,  P.  Quintilius,  (praec.  fil.)  Germa- 
niae  praefectus  ii,  117  ejus  ingenium 
et  mores,  ibid.  Syriam,  cui  prccfuerat, 
exhausit,  ibid.  Germanos  spernit,  ibid, 
jure  dicundo  tempus  terit,  et  Germa- 
nos irritat  ii,  117.  118  Segestis  fidcm 
et  insidiarum  Germanorum  indicium 
conteranit  ii,  118  clades  exercitus 
ejus  contumeliosa  ii,  119  seipsetrans- 
fixit,  ibid,  ejus  corpus  semiustum  ab 
hostibus  laceratum,  ibid,  caput  ad 
Maroboduuni,  et  ab  eo  ad  Augustum 
missum,  sepulturaque  honoratum,  ibid. 
vir  bonae  voluntatis,  sed  nullius  virtutis 
imperatoriaB  ii,  120 

Tatinius  (P.)  a  M.  Bruto  Icgionibus  pri- 


vatus  ii,  69  dux  maiiii,  ibid,  deformis 
corpora  et  animo,  ibid. 
Veientes,  Rouije  recens  condiUe  infen»i 

i,8 
Velia,  (Lucaniffi)  circa  quam  Octaviani 

classis  vento  lacerata  ii,  79 
Velleius,  historicus  noster,  a  Decio  Ma- 
gic oriundus  ii,  16  ejus  atavus  Mina- 
tius  Magius,  ibid,  ejus  avus  C.  Vel- 
leius ii,  76  ejus  pater  ii,  104  ejus 
patruus,  Capito  ii,  69  ejus  frater  ii, 
115.  121.  124  (cf.  Magius  Celer  Vel- 
leianus)  tribunus  militum  sub  M.  Vini- 
cio  et  P.  Silio  ii,  101  deinde  in  ag- 
mine  C.  Caesaris,  ibid,  et  Prolegom.  i. 
successor  patris  in  praefectura  militum 
ii,  104  Tiberii  prcefectusautlegatusper 
novenniura,  ibid,  in  Germania,  ii,  104 
107  quaestor  designatus  ii,  111  Tiberio 
excrcitum  in  Pannoniain  adducit,  ibid, 
legatus  Tiberii  in  bello  Delraatico  et 
Pannonico  ii.  111.  113  triumphum  Ti- 
berii, donis  adornatus,  coniitatur  ii, 
121  ab  Augusto  et  Tiberio  ad  praetu- 
ram  commendatus  ii,  124  brevitatem 
operis  propositi  declarat  i,  16.  ii,  29. 38. 
49.  52.  55.  66.  86.  89.  96.  124  opus 
historicum  justum  promittit  ii,  48.  66. 
89.99.  103.  114.119 

Velleius,  (C.)  avus  Velleii,  a  Ponipeio 
M.  inter  judices  lectus,  M.  Bruti  et 
Tiberii  Neronis,  praefectus  fabrum,  post 
fugam  Neronis  ab  Octavio,  gravis  an- 
nis  se  interimit  ii,  76 

Venetia  ab  Asinio  Pollione  in  potestate 
Antonii  retenta  ii,  76 

Ventidius  (P.)  inter  captives  Picentiura 
triumpho  ductus  ii,  65  praetor  et  con- 
sul suffectus  U.  c.  711.  deinde  fac- 
tus,  ibid,  post  ipse  triumphat  (de  Par- 
this,  U.  c.  718)  ibid.  Parthos  fundit 
ii,  78 

Venus,  a  qua  Jul.  Cssar  deducebat  ge- 
nus ii,  41 

Venusia,  (Apuliae)  colonia  deducta  i, 
14 

Vesta,  perpetuorum  ignium  custos,  a 
Velleio  pro  imperio  Rom.  implorata 
ii,  131 

Vesuvius  raons,  a  gladiatoribus,  Spartaco 
duce,  petitus  ii,  30 

Veterani  ad  arma  revocati  contra  M.  An- 
tonium  ii,  61  contra  Pannonios  et 
Delmatas  rebelles  ii.  Ill 

V^eterum  ducum  Rom.  severitas  revocata 
a  Domitio  Calvino  ii,  78  a  Druso, 
Tiberii  fil.  ii,  125  veterum  consuium 
severitas  adhibita  a  Sentio  Saturuino, 
cousulc  ii,  92 


XXXll 


INDEX    RI'RUM    MKMORAKILIUM. 


Vibillius,  cenluiio,  ob  fugam  ex  acic, 
fusti  perciissus  ii,  78 

Vibius  (C.)  Postumus,  consularis,  Del- 
niatia;  propositus,  ornamenta  trium- 
phalia  meruit  ii,  IIC  (Cos.  I',  c.  759) 

A  ictoria  C.  Marii  crudelissiina  ii,  22 
Svlla;  eadcm  ii,  22.  25.28  Julii  Ca- 
saris  clemens  post  aciem  Pharsalicani 
ii,  52  in  Africa  ii,  55  Augusti  ii, 
86 

Viennensium  seditio  ii,  121 

Vindelici  (ab  Occidente  ^ni  fl.)  a  Tibc- 
rio  et  Druso  victi  ii,  95 

Vinicius,  M.,  consul  (U.  c.  735),  sub  quo 
inchoatum  bellum  Pannonicum  ab 
Agrippa  ii,  96  bellum  Germanicum 
gestumabeo  ii,104  ob  id  triuniphalia 
ornamenta  cum  inscriptione  meruit 
(Haec  sunt  vol  arcus  triumpbalis  in 
Alpibus  positus  cum  inscriptione,  (Dio 
liij.  6)  vel  statua  triumpbalis  cum 
tilulo  in  Foro  Augusti)  ibid. 

Vinicius,  P.  (praced.  fii.)  quo  consule 


(U.  c.  755)  Tiberius  Rhodo  reversHS 
ii,103 

Vinicius  (M.  pra:ced.  fil.)  consul  (U. 
c.  783),  ad  quern  VcUeius  historiani 
suam  conscripsit  i,  13.  ii,  113  annos 
rcrum  gcstarum  ex  ejus  consulatu  re- 
tro numeral  i,  6.  7.  8.  12.  14.  15.  ii, 
2.  4.  7.  10.  12.  15.  21.27.  29.  38.49. 
65.90.  100.  103.  128 

Virgilius,  princeps  carminum  ii,  36 

\'iriatlius,  (Lusitanus)  latroiium  dux, 
contumeliosum  Romanis  intulit  bellum 
ii,  1.  90  fraude  Servilii  interenitus  ii,  1 

Visurgis,  amnis,  a  Tiberio  transitus  ii, 
105 

Uxorum  fides  in  maritos  proscriptos  suni- 
nia  ii,  67 


Xerxes  togatus  L.  LucuUus  a  Porapeio 
magno  dictus  est  ii,  33  (Xerxes  Athoa, 
MacedonizD  monteni,  perfoderat) 


INDEX 


LATINITATIS. 


Primus  nunicrus  Librura,  posterior  Caput  iiidicat. 


Abditus  carceti  (h.  e.  in  carcerem)  iii 
91 

Abfuit  Homerus  longius  a  temporibus 
belli  Troici  i,  5  fines  absuiit  a  cet.  ii, 
109  regio  ab  imperatore  plurinium 
abest  ii,  110  ab  ipso  pcriculuni  non 
abfuit  ii,  79 

Abhinc  tot  annos  i,  6. 12.  14.  15.  ii,  2. 
4.  10,  12.  15.  27.  29.  38.  90.  93.  100. 
128  abhinc  aunis  xxvii.  ii,  103  post 
conditara  Urbem  abhinc  annis  dccxi. 
ii,  65 

Abolere  tcstarr.entuin  ii,58 

Abscisum  caput  ii,  27.66.  119  abscisa 
vox  publica  Antonii  scelere  ii,  C6 

Absunisit  (scl.  bello)  Hispania  tot  du- 
ces ii,  90  acies  maxiniain  partem  mi- 
litura  ii,  119    absumta  igni  ii,  130 

Abstrusa  terrae  serpens  (h.  e.  abdita  sub 
terra)  ii  129  (cf.  Incendiuni) 

Absurdum  baud  videtur  regulae  propo- 
siti operis  ii,  38  baud  absurde  (h. 
e.  baud  inficete)  dixit  ii,  77.  83 

Abunde  niirari  i,  16.  ii,  116  laudari  et 
vituperari  ii,  17    persequi  ii,  103 

Abundantia  viriuni  i,  4    (vid.  Vires) 

Abuti  otio  (h.  e.  abunde  uti)  ii,  105 

Acanthus  (arbor,  vel  Mimosa   Nilotica 

vel  Acacia  vera)  ii,  56 
Accedere  (addi)  ii,  22.  26.  126  (asscn- 
tiri)  i,  8 

Delph.  et  Vitr.  Clas.  Inel. 


Accessio  dignitatis  (dignitas  aucta)  ii 
130 

Accendere  (excitare)  i,  17.  ii,  98  accensae 
dissensiones  plebis  (vehementes)  ii, 
121 

Accidere :  si  quid  huic  acciderit  (de 
obitu,  per  euphemismum)  ii,  32. 
93  quod  accidit  (h.  e.  casus  gravis)  ii, 
118 

Accipere  satisfactionem  ii,  29  conditio- 
nem  ii,  49  vitam  victor  dat,  victi  ac- 
cipiunt  ii,  52  accepta  est  lex  ii,  33 
accepto  centies  hs.  ii,  48 

Acciverat  sibi  mortem  ii,  38 

Acer  (vehemens)  belli  i,  3  acerrimus 
bello  ii,  18  (et  simpliciter)  ii,  110 
acer  executor  malorum  propositorum 
ii,  45  acres  contentiones  i,  11  acre 
belluni  ii,  69  acerrime  ei  suasit  ii, 
63  acerrimus  vigore  animi  (ingenii 
vigore  acute  omnia  perspiciens)  ii,  41 

Acies  restitutae  ii,  55  abstuliteum,ibid. 
absumsit  ii,  119  aciera  dirigere  (in- 
struere  advcrsus  aliqucra)  ii,  112  fungi 
directa  acie  (scl.  officio  suo)  ii,  95 
(coll.  ii,  47)  aciem  animi  j)ra3striugere 
ii,  118 

Acquiescere  a  continuatione  laborum  ii, 
99  (quiescere) 

Acta  (instituta,  constituta)  ii,  44.  43 
(bello  acta)  i,  10    RCtoruni  commen- 

Patcrc.  t 


A  XXIV 


fNDK.t 


tarii  ii,  GO    (li.  e.   chirograplia  reruin 
agendaruiii) 
Actio  tribuni  pleb.  (rogatio)  ii,  45    (cf. 
ii,   41)   actioiics  Ciceronis  in    Anto- 
niuiu  (^orati'jiies)  ii,  G4 
Actus    incestus  (Ciodii  incasti  ad  sacra 
Bonae  Deae   penetrantis)  ii,  45     actu 
(li.  o.   inter  agendum)  otiosis  similli- 
nius  ii,  127 
Ad  aedein  Opis  deposita  pecunia  ii,  60 
ad  arbitriuni  ii,  40.  85    ad  ludi-briuni 
alicujus  niori  ii,71  ad  ultiuuim  ii,21. 
48 
Addicere   se  alicui  (quasi  in  servitutem) 
ii,  18  Dianje  agros  (consecrare)  ii,  25 
Adeo  non  abstulisti  gloriam,  ut  auxeris 

ii,  6G  (pro,  nedum)  ii,  67 
Adesse  euni  jusscrunt  censorcs  (sci.  ad 

judicium)  ii,  10 
Adhjeret  altissimis  invidia   i,  9  (prose- 
quitur) 
Adjicerc  raanum  Armenia;  ii,  100  (h.e. 
injecit  ni^invasit)  adjcctis  consiliariis 
caedis  (h.  e.  se  adjungentibus)  ii,  56 
Adipisci  victoriain  i,  10  triumphalia  ii, 

116 
Adirc  :  nonien  invidiosaa  fortune  Cacsa- 
ris  (tanquara   haereditatem)  adlri  non 
placebat  Atiaj  cet.  ii,  60  haereditatcni 
ab  eo  aditam  esse    ii,  120    adirc  gen- 
tes  ii,  40.  107  (Inde  explica)  ii,  5 
Aditu  ditlicillimac  gentes  ii,  95 
Adjutor  ct  minister  coDsiiiorum  ii,  129. 
03     operuni   Tibcrii    ii,  104     oneruiu 
principalium    ii,   127    adjutores  par- 
tium  ii,  41.74.  76 
in   Adjutorium  ejus   belli  trahebat  niag- 

nam  nwnum  ii,  112 
Admiratio  transit  ab  re  ad  rem  i,  18 
Adniirator  (h.  e.  amator)  studiuruni  om- 

nisque  doctrina;   i,  13 
Admissum  foret  ("-ci.  crimen)  ii,  8 
Admovit  mors  Agripps  propius  Cajsari 

Neronem  ii,  96 
Adolevit  in  tantum  nunierus  (b.  e.  incre- 
vit)    ii,  30    adulta    viribus    Dclmatiii 
(validior  facta)  ii,  110 
in  Afioptionem  dare  filium  i,  10.  ii,  8 
Adomarc   triumphum  duels  debuit  Ger- 
mania  ii,  122    (cf.   ii,  40)    adornati 
pra;cipuisdonis  ii,  121   adarnatustaii- 
tis  virtulibus  ii,  2 
Adorla  vis  Africi  classcm  ii,  79 
Advenit  dies  discriminis  ii,  85 
Advrntus  vigor  et  fulgor(b.  e  advenien- 
tis  cum  exercitu  Ca;saris)  ii,  50    ad- 
ventus  (omnino  est  ducis  cum  exer- 
citu    infesto)    ii,     24.   75.  76  (pro, 
acccs^ione)  ii,  77.  79 


Adversus  Pompeianis  parfibus,  j  uiiaEfs' 
fidus  ii,  63  navium  magnitudo  cele- 
ritati  non  advcrsa  (h.  e.  celeritatem 
non  impediens)  ii,  84  in  adversis  (in 
adversa  fortune,  scl.  eorum,  qui  bene 
feceruut)  beneficicrum  servare  memo- 
riam  ii,  53 

Adversus  (erga)  victos  dementia  ii,  55 
nierita  Caesaris  ingratus  ii,  69 

Adulterium  initum  ii,  45 

Advocarc  aliquid  in  tutelam  securitati?- 
suae  ii,  128 

Advolvi  gcnibus  alicujus  ii,  80 

j^des  positic  i,  11    aedem  moliri,  ibid. 

^ilgritudo  teraporis  ii,  130 

yliquales  ejus  aetatis  magis,  quam  operis 
(aelatc,  q.  operis  perfectione)  i,  16 
aequalis  civis  (scl.  jure)  ii,  124 

./iiquare  sibi  aliquem  per  omnia  ii,  127 
a-"quari  eos  posse  desperavimus  i,  17 

IEta.no  conferre  pecuniam  i,  9  in  aera- 
rium  reditus  conferre  ii,  39  illata 
pecunia  ii,  40 

JEns  (instrumenti  acnei  pulsati)  sonus 
nocturnus  in  Cerealibus  sacris  (nocta 
celcbratis)  i,  4 

.i^^stas  consummavit  belli  cffectus  ii,  115 

^^^stimare  (coujicere)  ii,  70  aestima- 
batur  lis  ejus  (summa  scl.  omnium 
furtorum,  nuse  repetenda  sunt,  facta) 
xviii.  millibus  hs.  ii,  8 

/Estimatio  sui  adversus  amicos  xqua  ac 
par  ii,  97  (h.  e.  judicium,  compara- 
tione  sui  cum  amicis  facta,  de  se  hand 
arrogans,  nee   iniquum   erga   amicos) 

jl^stiva  (castra)  usque  in  Decembren> 
perducta  ii,105  trahere  ii,  117 

/Etati  (aevo)  astrucre  aliquem  i,17  aeta- 
tis gradibus  diremti  ii,  36  actati  suc- 
cedere  ii,  9  favore  omnium  astatiuni 
exceptus  ii,  89 

ilivum  annis  clrcumdatum  i,  17  aevum 
(aetas,  anni)  niundi  ii,  66  Sic  :  aevi 
scriptoris  spatiuin  ii,  89  viranimi  ma- 
gis, quam  ajvi  paterni  (h.  e.  qui  patris 
annos  non  attigit)  ii,  26  a;vi  sui  spa- 
tium  impendere  in  etc.  ii,  89 

Affccere  Italiam  cladibus  ii,  30 

Affectissimi  inopia  remiges  ii,84 

Atfectare  (appetere)  Gallias  ii,  39 

Affercbantur  credenda  i,  12  attulit  liyems 
emoiunientum  ii,  114 

Affinitas  contracta  nuptiis  ii,  44  facta 
ii,  05  in  arctisbimam  afiinitatem  rc- 
cipere  ii,  100 

Affixus  lateri  culter  ii,  14 

Agri  rclicti  (non  assignati)  ii,  81  excisi 
ii,  115  (c(.  ii,  120)  agros  perdcrc  ii, 
75  Ccf.  ii,  74) 


T.ATINtTATIS. 


XXXV 


Agere  (agere  persoirain  alicujus)  consu- 
iciii    ii,  92    aJiuulum  ii,  10!)      (cf.  ii, 
114.  12-1)  agere    pro   Iriljuuali  ordinc 
(h.   c.  jus  reddcre)  ii,  117     de  plebis 
coiuiuudis  agere  ii,  13  (cf.  Actio)  ni- 
hil egistJ,  M,  Antoni,   cet.  (niiiil  pro- 
fecisti)    ii,  66     agendi  sciens  (li.    e. 
negotioruin   agendorum)    ii,  88    Sic  : 
•     agendi   ostentatio    ii,  98    acta  militia 
ii,  129  iiiagistratus  ct  triuiiiphi  ii,  95. 
99    acti    erroribus    i,  4    acta  tela  in 
aliquem  ii,  80 
Aggredi  ad  rempublicam  ii,  33 
Agilis  vir  ii,  105 
Agitata  res  aninio  i,  16 
Agnien  flexuni  ad  nationes  ii,  40 
Agnoscere  :  nihil  poterat  objicere  adolcs- 
ccntibus,   quod    non  senex  agnoscerot 
(fateretur,    ut  suuiu    delictum)  ii,  95 
qui   interftiit,  agnoscet  protinus   (fa- 
tebitur)  ii,  114 
Alae   (equitmn  ordines  in  utroque  cornu 

legionis  collocati)  ii,  113.  119 
Alere  :  alit  aeniulatio  ingenia  i,  17    ho- 
mines alentes  vitia  ii,  82.  102  fortu- 
nee,   in  quam    alebatur   (cducabatur) 
capax  ii,  93 
Alienus  (opp.  cognato)  ii,  3.  76  externi 
alienique    (de    populis)    ii,    15    Sic 
ii,  24     animalia  separata    (scl.  ab) 
alienis  (h.  e.  non  ejusdem  generis)  i, 
16    aliena  arma  (h.  e.  adversarioriim) 
ii,  50    alienum  arbitrium  (aliorum)  ii, 
33  (cf.  ibid.)  Sic  :    alicno  (alius)  be- 
neficio  ii,  62    aliena  victoria  ii,  80 
Alioqui   (ad   reliquain   vitam  quod  atti- 

net)  ii,  2.  33 
Aliqua  fides  (opp.   nulli)  ii,  67  Sic  ii, 

126 
Allecti  octo  praetoribus  duo  ii,  89 
Alligare  pugionem  ad  femur  ii,  43 
Alpeshjeme  obstructa;  ii,  105 
Alterum  (novum)   pane  imperio  nostro 
ac  suo  qua;rens  orbcm  ii,  46    imperii 
Rom.  lumen  ii,  52.  99 
Alterutri  fortunae  se  parans  ii,  43 
Altissime  illuminavit  dies  virtutem  ii,  35 
Altissimis  adhajret  invidia    i,  9    altissi- 

nnim  fastigium  ii,  116 
Alveus  c  materia  cavatus  (navigiura    ex 

una  arbore  cavata  ii,  107 
Alumni  veluti  priorum  oratorum  ii,  36 
Ambigitur  apud  quosdara  (auctores)  i,  15 
Ambit  Euphrates  insulam  ii,  101    ajdes, 
quae   porticibus  Octavise  ambiuntur  i, 
11  (cf.  ii,  8) 
Arabitio   Campo  summota  (scl.  inhones- 
tum  studium  gratiae  captandae  in  ho- 
noribus  petendis.     Nam  Tiberius  co- 


iiiitia  e  Campo  in  curiam  transtuleraU 

Tacit.  A.  i,  15)  ii,  126 

vVuibitus    in    gladios    caedesque   civium 

furens  ii,  47    ambitus  coercitio,  ibid, 

Amicitiarum  tenax  ii,  29   nmicitiis  cele- 

berrimus  ii,  18 
Amicuni    quid  inter  tam  dissimiles  esse 

poterat  ii,  45 
Amiculo  pullo  vclalus  ii,  80 
Amittere  lilium,  filios  (inorte)  i,  10.  ii, 
130    legiones   (bello)    ii,  82     Sic  ii, 
21.   115  amissi   P.  11,  imperatores  ii, 
90    amissa  aquila  ii,  97  amittere  pro- 
vinciam    ii,    39    Sic  ii,    38    sacerdo- 
tiuiu  ii,  43 
Amrenissima  porticus  ii,  1 
Amor  insitus  partiuni    ii,  62  amoris  in- 

cendium  ii,  82 
Amoto  exercitu  (reraoto)  ii,  110 
Amplccti  supervacua  (arripere,   scl.  ad 

enarrandum)  i,  16 
Anqjlexibus  'J'ibcrii  circumfiisus  ii,  123 
Amplitudo  triuniphi  i,  9  (cf.  ii,  89)  am- 

plitudo  comitata  homineni  ii,  29 
Amplificat  senatus  dies  Catonis  virtutera 

ii,  35 
Amplius  DC'cc.  millibus  ii,  110    (omisso 
sequente)  quam  ii,  12.  15.20.21.23. 
47.  112.  11.  56 
An(oniissa  priori  interrogandi  particula) 

ii,48.  85.  102.  125 
Anceps   periculura  (h.  e.  dubii  eventus) 
ii,  2     anceps   (dubia)    fortuna    ii,  79 
tempus    (periculosum)  ibid.    (cf.    ii, 
125) 
Anguslus  clavus    equitis  R.  dignitatem 

notat  ii,  88 
AngustiiK  (spatium  angustum)  temporurH 

i,  16 
Animadversio  dictatoria  ii,  68 
Aniniadvertere  in  quem  (scl.  supplicio) 

ii,  35 
Animus  duplex  et  diversissimus  in  eodem 
boniine  ii,  25  intentus  ac  par  ii,  62 
inquics  ii,  77  aninii  virilis  fccraina  i, 
1  animo  medius  i,  9  immobilior  ii, 
117  exsoranis  ii,  127  animi  atque 
ingenii  vigor  ii,  18.  41  animo  (h.  e. 
niente)  vidit,  ingenio  complexus  est 
ii,  66.  108  animum  disciplinis  exer- 
cuit  i,  13  in  animo  nioliri  helium  ii, 
46  animos  et  oculos  replere  ii,  100 
animum  (voluntatem)  victorura  expe- 
riri  ii,  87  animus  conversus  ad  cet. 
ii,  14  animus  (fortior)  Pompeiauis 
rediit  ii,  62  aimis  et  animis  Rom. 
uti  ii,  119  animuin  et  arma  conferre 
ii,  115  aniraoruin  excrcitatio  ii,  110 
jt.d  excitandani  animi  virtutem  effica- 


xxxvi 


INDEX 


cissiiuuin  ludicrum  certainen  i,  8  belli 
nietus  stabilcni  ct  firiiiatum  tanforuiu 
belloriim  experientia  animuin  quatit  et 
tcrret  ii,  110  simulatione  contra  ali- 
queiTi,  animo  pro  aliquo  stare  ii,  48 
aiiiinis  et  oculis  subjicere  ii,  89  in- 
hiercre  i,  l-l.  ii,  12G 

Aniiona  gravis  urebat  ii,  77  modciatior 
ii,  126  annonae  maxima  dillicultas  ii, 
94 

Annus  bic  viilit  aliquem  consiilem  ii,  G5 
anni  vacaverunt  munere  (dcducen- 
daruni  coloniaruni)  i,  14  aiiniini  xix. 
ingressus  ii,61  xviii.  transgrcssus  ii, 
7  in  denos  annus  Archontcs  crcari 
coeperunt  i,  8  cousuetudo  niansit  in 
Lxx.  annos,  ibid,  vixit  aniiis  xc.  i,  1 
(cf.  i,  6.  7  8)  post  U.  c.  annis  etc.  ii, 
49.  65.  103  urbs  Attica  pluribus  an- 
nis eloqucntia,  quam  universa  Grajcia 
operibus,  floruit  i,  18  (Sensus  :  Plu- 
res  sunt  anni,  quibus  Athena;  eloqucn- 
tia floruerunt,  quam  eioquentije  opera, 
quae  u.  G.  protulit) 

Antecedit  potens  humiliorem  ii,  12G 

Antiquus  (li.  e.  severus)  vir  et  gravis  ii, 
49  antiqiiissimi  nioris  vir  ii,  116  (cf. 
ii,125.  78) 

Aperire  viani  potential  Rom.  ct  luxurife 
ii,  1  (cf.  \'ia)  conjurationein  (patc- 
facere)  ii,  34  limites  ii,  120 

Apparatus  (supellcctile  aedificioruni  ct 
epularum)  ii,  33  apparatus  triuniphi 
(quaj  in  poiupa  triuniphi  gestabantur 
imagines  urbium  captaruin  c'tc.)   ii,  56 

Appellatio  Iniperatoria  ii,  125 

Appulsus  ripa;  ii,  107 

Apud  vetcranos  criniinatus  est  Cresarcm 
("coram  veteranis)  ii,  74  apud  opti- 
mum queraque  Luculli  triuniphuni  fa- 
vorabileni  fecit  Pompeii  invidia  ii,  34 
apud  aliqupin  epulari  ii,  101  apud 
vitricum  educatus  (in  domo  v.)  ii,  HO 
apud  signa  trepidatum  est  ii,  112 

Aqua;  salubritatc  niedcndisque  corpori- 
bus  nobiles  ii,  25 

ah  Arbitris  immunis  domus  (baud  ob- 
noxia  oculis  speculantiurn)  ii,  14 

Arbitriura  (regimen)  omne  classici  ccr- 
taminis  commissiiin  alicui  ii,  85  (cf. 
Committere)  arbitria  armorum  captarc 
(judicium  dc.  hello,  juste  an  iiijuste 
suscepto,  sibi  arrogare)  ii,  50  arbltrio 
sue  sumere  aliquid  ((pjando  sibi  pla- 
certt;  ii,  33 

Afcerc  rapinis  ii,  32 

Arctatus  (angustis  limitibus  circumscrip- 
tns)  ii,  86.  i,  16 

Arctissirua  affinitas  ii,  100 

Anctum  confinium  ii,  121  in  arctum  con- 


tracta  rerum  notitia  i,  14 

in  Arcus  colorem  (in  arcum  coelestem 
versicolorem)  rotundatus  solis  orbis  ii, 
59 

Ardor  oris  (orationis  vehementia)  ii,  35 
ardorem  animi  vultu  oculisque  praj- 
ferens  ii,  118 

Arena  etcalce  perpolitus  locus  ii,  22 

Argucre  in  aliquo  regni  voluntatemii,  68 

Argumentum  (docunientum)  ii,  14.  i,  15. 
ii,  38 

Arma  corripuit  ii,  110  (h.  e.)  cepit  ii, 
15.  16  ad  arma  itum  est  ii,  48  in 
arma  processum  ii,  125  arma  contra 
fcrre  (sine  ace.)  ii,  28.  87  (cum  ace.) 
ii,  56  inferre  ii,  120  conferre  ii,  114 
deponere  ii,  16  tradere  ii,  106  sub- 
mittcre  ii,  85  vetinere  ii,  18.  27  ar- 
mis  uti  ii,  114.  119  (h.  e.)  pugnare 
armis  ii,  124  (Pro  armata  vi,  exerci- 
tibus:)  quorum  arma  viceramus  ii,  34 
armis  tucri  iniperium  ii,  15  arma  con- 
suiaria  ii,  68  armis  qua-situm  princi- 
patum  armis  tenere  ii,  57  armis  perlus- 
trare  terram  ii,  106  armis  occupare 
terram  ii,  110  armis  tenere  ripam  ii, 
107  propter  potentiora  arma  refugere, 
sua  facere  potentissima  ii,  108  arma 
ad  belli  iiioJem  conferre  ii,  115  armis 
habilia,  millia  peditum  (h.  c.  armis 
instructa  et  disciplinai  assueta)  ii, 
110  (Pro  bello,  passim  :)  in  arma  in- 
stigare  i,  12  in  arma  accensae  nati- 
ones  ii,  98  ad  arma  conciens  multi- 
tudinein  ii,  74  ad  arma  alienis  armis 
compulsus  ii,  50  inter  arma  versatus 
i,  13  armis  peterc  ii,  68  frangi  i,  12 
infringi  ii,  37  opprimi  ii,  23  llispa- 
nis  Komanisne  in  armis  plus  esset 
rohoris  ii,  90  Scrtorium  armis  extulit 
Hispania,  ibid,  armis  patris  (bello  a 
|)atre  ges-to)  vindicatum  mare  ii,  73 

Arraavit  (ad  helium  eduxit)  nunquam 
plura  quam  decem  millia  ha?c  urbs 
ii,  1  senatus  auctoritas  Pompeium 
(helium  conmiisit  ei  gerendum)  ii,  49 

Arlibiis  (callidifate)  mortem  quoGsivit, 
quibus  at)  ignavis  vita  (piicri  solet  i,  2 

Asccndere  in  .summum  i,  17  in  id  evec- 
tus,  super  quod  ascendi  non  potest  ii, 
53  nisi  in  id  ascendisset,  e  quo  infra 
se  videt  Cajsarem  ii,  76 

Aspera  (tevera)  censura  i,  10  aspera  ac 
rudia  Chaud  pcrpolita  npera  drarna- 
tica)  i,  17  as|)Cirima  liyems  ii,  113 
asperrimum  helium  ii,  105 

sine  Af^peritate  (sajvitia)  senatus  lectus 
ii,  89 

Asperrime  in  Ti.  Gracchi  amicos  saevie- 
rant  ii,  7 


LATINITATIS. 


xxxvii 


Aspernaii  concordiam  ii,  5 

Assentatio  (assensus)  ii,  128  (aduiatio) 
ii,  102 

Asscrcijant  (vindicabant)  fata  rcip.  con- 
ditorciii  Rom.  nominis  ii,  GO 

Assidua  comes  eiiiinentis  fortunaj  invidia 
i,  9 

Assignanda  Cjpri  devictaj  gloria  nulli 
ii,  38 

AssunitispriEcIaris  virisin  id  bcllumii,  32 

Assurgeic  (cvehi)  in  triiiinjihuiu  et  pon- 
tificatum  ii,51 

Astruere  astati  aliquem  i,  17  vix  qiiic- 
quam  ejus  gloriae  astruxit  ilia  victoria 
ii,55 

Assuetus  comniilitio  diicis  ii,  29  assuerat 
vocare  etc.  ii,  33  assiietain  sibi  cau- 
sani  siiscipit  ii,  120 

Asylo  facto  inter  duos  lucos  i,  8 

Atrox  fortuna  ii,  15.  IG  pra;lium  ii,  21. 
55  bellum  ii,  9G.  98  atrocissima  ca- 
lamitas  ii,  119  atrocissiiiuiin  facinus 
ii,  46 

Attolli  (evebi,  augeri)  ii,  G5 

Auctor  opcris  primus  (qui  primus  in  eo 
elaboravit)  i,  5  singuiaris  talium  ope- 
rum  (h.  e.  artifex)  i,  11  Olympio- 
rum  (conditor)  i,  8  (cf.  i,  14)  oni- 
nis  doctrinae  auctor  (commendans 
earn  cxemplo  suo)  i,  13  celeherrimus 
tlivini  humaniquc  juris  (do  omni  jure 
rcspondens)  ii,  2G  Icgum  severissi- 
marum  (inventor)  i,  G.  ii,  23.  83  no- 
varuni  tabularuni  (rogans  eas)  ii,  G8 
auctores  conjurationis  (principes)  ii, 
5G  luxuris  (monstrator  excmplo  suo) 
ii,  33  pacis  (interniedius)  ii,  25.  58 
quo  auctore  id  fadus  ictuni  erat 
(sponsorc,  etinternuntio)  ii,  2  auctore 
Cicerone  ea  decreta  sunt  (censente 
C.)  ii,  62  in  auctore  satis  rationis  est, 
(in  eo,  qui  ita  fecit)  tanien  ratio 
quemlibet  magnum  (rei  pulclierrimtB) 
•  auctorcm  faceret  ii,  32  auctor  ut  fie- 
rot  supplicii  suniendi  ii,  42  (h.  e.  ut 
juberet  id.) 

Auctoritas  :  nemo,  dum  vixit,  auctoritate 
dignus  (existimatione  publica,  cele- 
britate)  i,  18  (cf.  i,  7.  ii,  80)  auctori- 
tas Pompeii  (scl.  ex  gratia  apud  po- 
puluin)  ii,  44  auctoritas,  quiB  sen- 
tiebat,  obtinendi  (vis)  ii,  125  aucto- 
vitati  Bruti  Cassiique  proxiuius  (im- 
perio)  ii,  71.  110.  Ill  auctoritas 
minor  secuta  est  factum  (approbatio) 
Ji,  7  publica  (voluntatc,  jussu,  scl. 
senatus)  ii,  62  (cf.  ii,  15.  49.  G3)  auc- 
toritate publica  opprcssi  (sententia 
judicii  publici)  ii,  91    auctoritas  Catuli 


(sententia  lata)  ii,  32  auctoritate  fecit 

Cappadociara     stipendiariam     (jussu 

principis)  ii,  39  auctoritate  eoruni  rex 

regcbatur  (nutu)  ii,  54 
Auctoravit  sibi    mortem    cct.   (tanquara 

mcrcedem  qua^sivit)  ii,  30 
Auctoramentum  jugulaticivis  Rom.  (pre- 

tiuiu  pro  nece  illata  civi)  ii,  28.  66 
Auctu  quotidiano  majus  bellum  ii,  129 

viri  fastigium  tantis  auctibus  fortuna 

cxtulit  ii,  40 
Auctum  nomcnRom.  communionc  juris 

(propagatum)  i,  14 
Audit  prcssius  causas  ii,  129 
Audita   visis    libcntius    laudamus  ii,  92 

audito    crudelior  (quam  auditu  cogni- 

tus)  ii,  25 
Aversa  castrorum   (latus  posticum  cas- 

trorum)  ii,  63 
Auferre  :    acies   eos   abstulit  ii,  55.  15. 

71    abstulit   dies  illi   omnes   virtutes 

(extinxit)  ii,  72 
Augere  urbem  (scl.  incolis)  i,  8 
Augusta    Julia    (b.    c.  Livja,    propter 

adoptionem  ii,  71  Augusta  pax  (quai 

debetur  Imperatori)  ii,  126 
Avia   itinerum    ii,  75    aviae    solitudines 

ii,  55 
Avocare  gentem  a  Roraanis  ii,  108    (b. 

e.  retrahere  a  confiniis  Rom.) 
Auspicari  militia;  gradum  ii,  101 
Auspicafisreip.  ominibus(faustiis)  ii,  79 
Auspiciis   Pompeii,    ministerio   filii   op- 

pressus    Mitbridates    (dum    P.    cum 

imperio    esset)  ii,  40    Caesaris  ductu 

auspiciis  infracta  Galliae  ii,  39  auspi- 
ciis  consiiiisque    principis     (modera- 

mine)  ii,  129.115 
Autuinant  quidam  (dicunt)  i,  6 


B. 


Barbarus  sermone  ii,  73  natione  raagis, 
quam  ratione,  barbarus  ii,  108 

Bellum  magni  terroris  ii,  129  quantae 
raolis,  ibid,  (belli  moles,  vid.  Moles) 
belli  sedes  ii,  74  summa  ii,  11  bellum 
conflare  ii,  55  in  animo  moliri  ii,  46 
bellum  sepultum  ii,  75.  89.  90.  129 
civile  resurrecturuni  ii,  88  discussum 
ii,  75  componere  justis  legibus  et  ac- 
quis conditionibus  ii,  25  comprimere 
ii,  98.  129.  patrare  ii,  11.  30.  59. 
79.  114.  123  bellum  sustentatum  ab 
eo  ii,  104  exarsit  ii.  1.  49.  75  104 
suscipcre  niolem  bcili  ii,  79  bellis 
vacare  ii,  90  belli  prajparatio  ii,  12. 
23  belli  fortissimus  ii,  27    bella  non 


XXXVUl 


INDF.X 


caiisis  iiiita  ii,  3  Ixlluni  acre  ii,  09 
aspcrrimuni  cl  pi'riculosissimum  ii,  lOS 
atrox  ii,  90.  98  contunicliosuni  ii, 
1.  90  cruentiiis  non  aliud  ii,  71  iiii- 
nicnsuin  ii,  104  ingens  ac  terribile  ii, 
55  l)clla  (intelligc,  civilia)  ii,  3 

Bcllica  civitas  ii,  38  bellica  opera,  ibid, 
bcliicus  tumultus  ii,  08 

Bene,  bene  coepta  ii,  14  bene  consulta 
ii,  18 

Beneficio  senatus  populique  Rom.  ii,  38 
beneficLJ  aiictores  (h.  e.  juris  civita- 
tis)  ii,  20  in  bcneficiuni  recepti  (eo- 
dein  sensii),  ibid. 

Bis  excisi  terrores  rcip.  ii,  4 

Bona  pacis  susa  circunifcrt  Augustus 
tcrrarum  orbi  ii,  92 

Boni  (qui  bene  rcip.  consulunt  vol  ad- 
versando  pkbis  potential,  optimates, 
vcl  favendo  iinius  iiiipcrio)  ii,  2.  47. 
124  a  bonis  descivit  ii,  2  apud  bonos 
(ii.  c.  aequos)  candor  sine  mendacio 
non  crimini  est  ii,  110 

Brevi  interjecto  spatio  ii,  99 

Bruliana  castra  ii,  72.  70.  78  Brutianac 
partes  ii,  74 


C. 


Cadere,  citius  genus  hunianum,  quain 
(Ciceronis  nomen)  cadet  (occidet,  in- 
tcribit)  ii,  CO 

Calaniitas  exilii  ii,  45 

Calaniitosi  ii,  .53 

Calcc  et  arena  ()erpolitus  locus  ii,  22 

Caliginem  inducturus  viris  omnibus  niag- 
nitudine  sua  ii,  30 

in  Campuni  (intcllige  ftlartium)  descen- 
dcrc  (de  candidatis)  ii,  92 

Candidati  Ca/saris  (conimendati  a  Prin- 
cipe ad  niagistratus)  ii,  124 

Candor  Justus  (sinccritas  laudis  dcbita;) 
ii,  116 

Capax  recia  dinccndi  ingcnium  ii,  29 
forfuna;,  in  quani  alebatur,  capax 
(parj  ii,  93  capacia  cujusque  operis 
ingcnia  Cad  (juodcuncpie  opus  eden- 
duni  idoiica)  i,  10  capacissimus  la- 
boris  et  fidfi   ii,  127 

Capcrc  urbcin  l)f;ili  scdeni  ii,  74  ncque 
persona  unibratu  actai  rei  capit  (ca- 
pax est,  non  ))atitur)  ii,  08  caperc 
tcrminum  in  conciipisccnda  gloria 
(capacem  esse  modi  tencndi)  ii,  40 
(cf.  ii,  52) 
Capcssere  remp.   (adire  magistratus)  ii, 

94 
Capso  (scpto  sudibus  facto)  clausa  di- 


vcrsi  generis  animalia  i,  10 
Captare    arbitria  arniorum  principallum 

(h.  e.  arrogarc  sibi)  ii,  50 
pro  Captu  niediocritatis  niece  (pro,    vi- 

riuin  niediocrium  modo)  ii,  104 
Caput  Telesini  abscisum  ferri  gestarique 
circa  Prasneste  Sylla  jussit  ii,  27. 
119  erectum  et  ostentatum  pro  ros- 
tris  ii,  19  super  to  turn  orbem  terra- 
rum  Roma  extulerat  caput  ii,  4  de- 
ciderat  caput  Cassii  ii,  70  capiti  im- 
})onerc  insigne  ri'gium  ii,  56  coro- 
nam  ii,  59  capiti  suo  illisit  catenarum 
seriem  ii,  120  capitc  illiso  in  postern 
janua;  carceris  ii,  7  capite  poenas 
dare  ii,  4  caput  imperii  sui  legerant 
Corfinium  ii,  10  capita  duo  (prin- 
cipes)  rcip.  inter  se  collisa  ii,  52  (cf. 
ii,  99.  101)  capite  detracto  (h.  e.  duce 
ablato)  ii,  85  caput  fluminis  Lu- 
pias  ii,  105 
Carceri   abditus  ii,  91   in  carcerem  per- 

ductus  est  ii,  19 
Carere  suspicionc  ii,  45 
Carminum   fulgor  (uiagnificcntia  animoi 
percellcns)  i,  5  niollissinia  duiccdo  i, 
7  princeps  ii,  30 
Carpere  aiiquid  ii,  32 
Cassianaj  partes  ii,  74 
Castigati  gravi  pcena  ii,  119 
Castigatio     frcquens    ii,   114    mitis    ii, 

125 
Castra  castris  alicujus  jungere  (conferre, 
opponcre)  ii,  51  castrorum  praefectus 
(penes    quern   cura   niunicndi  castra, 
et  cujuscunque  apparatus  coruni)    ii, 
112.     119.     120    castris  exuere    i,  9 
regio  tenetur  ii,5l  ripani  fluminis  oc- 
cupare    ii,  107  vir  nescias   utilior   in 
castris,  an  melior  in  toga  ii,  125    in 
una  castra  contractis  legionibus  ii,  113 
Casus  transit  in  cuipam  ii,  118  dubii  re- 
rum   humanaruni  casus  ii,  75  casibus 
variis  jactati  i,  2 
Catenarum  series  ii,  120 
Catervae  Gracchi  ii,  3 
Caudam  tralicre  ii,  83 
Cavcre  diiigentissimc  diem  ii,  57  caventc 
Tuilio   Concordia;   publican    ii,  48    ni 
caveretur  ii,  111 
Causa     (scl.  justa)  ii,  3    alterius  ducis 
melior,   alterius  firmior  ii,  49    causaj, 
non   I'ompeio  sumraam  imperii  detu- 
leruni,  ibid,  causam  suscipere  ii,  120 
causas  audire   (ut    judicem)    ii,  129 
cujus    turmaj   causam    referunt    (i.  e. 
originem)    i,  11  causa    (pro     gratia, 
oniissum)  ii,  20 
Ccdcre  titulo  imperii  (h.  c.  quod  attinet 


LATIN  ITATIS. 


XXXIX 


ad  tilulum  Iinpcraloris,  inferior  rssc 
voluit)  ii,  63  bene  coepta  male  cedc- 
bant  ii,  14.  T8  victoriani  cesscre 
(concesserant)  ii,  85  cedcndo  gloriie 
Pompeii  (indulgendo  ejus  glorias  stu- 
dio) ii,  44 

Celebratio  cpuli  ii,  56 

Celebris  opera  ii,  116  Alpes  feris  nati- 
onibus  celebrcs  (  frequentcs)  ii,  90  et 
ii,  104  celebres  porticus  (frequen- 
tatae)  ii,  8 

Celer  cogitatione  ii,  73    scnsu  ii,  118 

Celeritas  bellandi  ii,  41  celeritate  sua 
usus  ii,  51 

Celsitudo  corporis  ii,  94 

ad  Censendum  cives  Rom.  ex  provinciis 
iu  Italiam  revocarunt  (h.  e.  ut  censc- 
rentur)  ii,  15 

Censori  vis  alteri,  alteri  vita deerat  ii,  95 
censorem  implerc,  ibid,  censoruin  no- 
tae  severitas  ii,  10 

Censoria  nota  ii,  68 

Censura  aspera  i,  10  vivoruni  difficilis 
(dijudicatio)  ii,  36 

Censum  senatorura  implcvit  (h.  e.  rem 
familiarem,  quae  senatoribus  esse  de- 
bebat)  ii,  129  ex  censu  milites  liber- 
tini  dati  (h.  e.  pro  numero  servoruui 
manumittendorum,  quera  quisque  ale- 
bat)  ii.  111 

Certa  fides    ii,  23    sedes  (non  vaga)  ii, 

32  possessio  (tuta)  ii,  89  certum  im- 
periura  (non  instabile)  ii,  108  certum 
imperii  jugum  recipere  ii,  38  certa 
parendi  confessio  ii,  39  (Utrumque 
de  victis,  quorum  de  fide  parendi  du- 
bitandum  non  est) 

Certabat  deformitas  corporis  cum  turpi- 
tudinc  ingenii  ii,  69  certant  judicia 
civitatis  cum  judiciis  principis  in  ejus 
aestimatione  ii,  128   certare  juigiis  ii, 

33  in  qua  civitate  semper  virtutibus 
certalum  erat,  certabatur  sccleribus  ii, 
26 

Certatncn  ludicrum  i,  8.  ii,  123  classicum 
ii,  85  certaminibus  (h.  e.  aemulatione) 
ortuni  odium  i,  12 

Cervicem  prjebere  servo  ii,  6  extentam 
liberto  ii,  70  plene  dare  ad  ictuin 
servi  ii,  69  quorum  cervices  susti- 
nendo  imperio  sufficiant  ii,  131 

Cetera  sanctissimus  ii,  46  quietus  ii, 
119  (cf.  Alioquin) 

Ciere  sonum  i,  4  armatos  ad  pugnam 
ciens  ii,  6  ciere  belium  ii,  54.  75. 
128 

Cimbrica  militia  (belium,  quale  intulc- 
runt  Cimbri)  ii,  120 


Cinctus  multitudinc  ii,  14 
Cinnanffl  partes  ii,  24 
Circa   (advcrbialiter)    ii,  81    in    Accio 
circaque  eura  (circa  ejus  ajvum)  i,  17 
Circumdare  caput  lacerna  ii,  70    opera 
theatre  ii,  48    circunidata   Numantia 
operibus  ii,  4  circumdatae  asdibus  por- 
ticus i,  11  circuradatum  aevum  annis 
i,  17    circunidata  temporum  claustris 
eminentia  cujusque  operis  i,  17 
Circumfercns  orbi  pacis  suae  bona  ii,  92 
Circumfusus  amplexibus  alicujus  ii,  123 
circumfusa    Oceano   insula    i,  2  pars 
(hostium)    circumfusa    leglonibus  ii, 
112.  46 
Circumscripsit  regem  virgula  i,  10 
Circumventus  iniquitate  fortunaj- ii,  119 
Circumvolare  (per)  ordines  exercitus  ii, 

27 
Citerius  aevum  (recentius)  i,  17 
Civilis  misericordia  (civium,  quam  eos 
habere  decebat  in  civem)  ii,  7  dig- 
nitatis modus  (qualis  decet  civem, 
libertati  et  aequabilitati  non  adversan- 
tem)  ii,  7  (cf.  ii,  7.  40.  43.  124)  ci- 
vilibus  artibus  an  sufFecerit  ingeniunj 
(h.  e.  urbanis,  reip.  in  pace  adminis- 
trandce)  ii,  97  civile  belium  (sociale) 
ii,  9 
Civis  ullam  conditionem  accipiendara 
reip.  fh.  e.  qui  jure  aequali  cum  ceteris 
utitur)  ii,  49  nihil  amplius  civibus, 
prajter  tyranni  petendum  esse  sangui- 
nem  (h.  e.  civiliter  et  aequabiliter 
agentibus)  ii,  58  omnibus  civibus 
Rom.  in  ea  (Asia)  necatis  ii,  18 
Civitas:  civitatibusque  (quibus  scl.  An- 
tonius  ex  actis  Cfcsaris,  a  se  corruptis, 
beneficia  concesserat)  ii,  60  civitatis 
jus  ii,  15.  44.  118  civitatem  dare  i, 
14.  ii,  6.  14.  17.  20  sine  suffragio  i, 
14  petere  ii,  15  in  civitatem  reci- 
pere i,  14.  ii,  10  civitate  donare  ii,  16 
Glades,  gravibus  variisque  cladibus  affe- 

cere  Italiam  ii,  30 
Claritudo  familise   (ex  honoribus    et  tri- 

umphis)  ii,  11.  17 
Clarus,    quid  clarum   in    oratoribus   fuit 

(quinam  clari  fuere  oratores)  i,  10 
Ciassica  corona  ii,  81  classics  expedi- 
tiones  ii,  121  classicum  certamen  ii, 
85 
Classis  vexata  est  tempestate  ii,79  qux 
Oceani  sinus  circumnavigaverat,  liu- 
mineAlbisubvectaii,106classemAfri- 
cus  laceravit  ac  distulit  ii,  79  classis 
cursus  directus  i,  4  regimen  ii,  85  Au- 
toniana;  in  ore  atquc  oculis  ii,  84  pri- 


xl 


INDEX 


vata    et  tuniultuaria    conlracta  ii,  42 

spcciosisiiima  fabricata  ii,  79  classibus 

explicatis,  ibid,    produdis  (iu  acieni) 

ii,  65 
Claustra    Peloponncsi   (urbs  munita,   in 

aditu    F.)  i,  3  Uraporuin   arctissiiiia, 

angustiae  i,  17 
Clausus  Janus  ii,  38  clausa  muris  Athe- 

niensium  ingenia  (extra  Atbenas  non 

deprchensa)  i,  18 
Ciavo   angusto    contentus    ii,  88     (n. 

equeslrl  dignitatc) 
dementia    Csesaris  adversus  victos  (in- 

dulgentia)      ii,    55.    87.    83.    i,    12 

clementiam  praestilerat    ii,  57    (mitis 

animus)  ii,  69 
Clientelis  paternis  refertus  ager  (clien- 

tibus)  ii,  29 
Coalescentes  pacis  conditiones  (de  qui- 

bus  conveniebat)  ii,  48  coalescentibus 

reip.  membris   (ad  concordiam  rede- 

untibus)  ii,  90 
Coelcstis  aninia  (divinae  originis)  ii,  133 

animus  Augusti  sprevit  humana  con- 

silia  (excelsus)  ii,  CO    coeleste  os   Ci- 

ceronis    (divinum   eximium)    ii,    04. 

66  (cf.  ii,  24.  94.  104) 
CceIo  reddere  aniniam  ii,  123    cceIo  red- 

ditus  ii,  124 
C<Ena  excipere  ii,  77  dare  coenam,  ibid. 
Ccepta    bene  ii,  14    unde  coeperunt  ex- 

empla  (scl.  exire,  prodi)  ii,  3  ut  coepit 

cura  ii,  45 
Coercere   non  parcntem   (cogere)  ii,  50 

obsidcntes  (et  rebeliantes  mililes)  co- 

ercuit  (ad  ordinem  scl.)  ii,  125 
Coercitione(probibcndo)  raoilire  dissen- 

siones  ii,  121  (cf.  ii,  47) 
Coeruleatus  (coeruleo   colore   obductus) 

Glaucum  saltat  Flancus  ii,  83 
Cogere   (vi  extorquere)  ii,  81  xxiv.  niil- 

libus  juvcnum  coactis  ii,  34 
Cogitata  optimc  (consilia)  ii,  13 
Cogitationcm  disjecit    (deliberationera) 

i,  10  consilium  ii,  17.  73.  41 
Ck)gMomen  virtutc  partum   vindicavit  i, 

13  cognomen  meruit  ii,  5  ex  victoria 

inditum  ii,  10    nieritum  virtutc  indi- 

tum  ii,  11  consccutus  ii,  15 
Cognomincm  patri2e  sua;  Salaraina  con- 

stituit  i,  1 
Coha;rcns     male     concordia    (constans 

male)  ii,  47 
Coiere  vcterani   in   formani  jiisti  cxerci- 

tus  ii,  61  cum  duo  inter  se  imperiornm 

ct  horoinum  coircnt  capita  (ad  collo- 
quium) ii,  101 
Collegium  (consortio)  consulahi;   ii,  8 


(cf.  ii,  99.  103)  trlbnnieiae  poteststi* 
ii,  90 

Colligi  boo  potest  i,  9.  ii,  7  ex  qua 
lenitate  duels  colligi  potest  ii,  86  col 
lecto  favore  populi   (conciliato)  ii,  91 

Collisa  inter  se  capita  reip.  (commissa  in 
prffilium)  ii,  52 

per  CoUoquia  repulsus  (per  intemuntios, 
ultro  citroque  missos,  teste  Appiano) 
ii,  63 

Colonias  posuit  ii,  15  coloniarum  auc- 
tores  i,  14  (cf.  Ind.  Rer.) 

Colonis  occupare  urbem  i,  4. 14  coloni 
nominati  ii,  74 

Comes  fuga;  ii,  53  (cf.  ii,  76)  militias  ii, 
59.  118  eminentis  fortunae  comes  in- 
vidia  i,  9  magnae  fortune  comes 
adulatio  ii,  102  pugnantis  militis  sui 
comes  (qui  adest  ei)  ii,  85  comitem 
aevi  sui  laudem  Ciceronis  trahet  mun- 
dus  (aequabit  laus  Cic.  mundi  annos) 
ii,  66 

Comitari  triumplium  ii,  121  (cf.  ii,  67) 
dignitas  et  constantia  (euni)  ad  ulti- 
inum  vitae  coniitata  est  diem  ii,  29 
fortuna  coraitata  est  ii,  55.  69 

Comitia  gladiis  et  caede  discutere  ii,  12 
comitioruni  (raagistratuum  creando- 
runi)  ordinatio  (nova  forma),  quam 
manu  sua  scriptam  D.  Augustus  reli- 
querat  (Scilicet  Imperator  consules 
designabat,  rcliquos  magistratus  sena- 
toruin  suffragiis  electos,  dcinde  popu- 
lus  in  comitiis  probabat)  ii,  124 

Comraeatum  ab  socero — acquiescendi  a 
continuatione  laborum  petiit  ii,  99 

Commemorant  de  ca  regione  i,  3 

Commcndare  nomen  suum  perpetuas 
memorise  ii,  4  commendare  candida- 
tum  ii,  124  forma,  qua  flos  commen- 
datur  a^tatis  (gratus  et  amabilis  reddi- 
tur)  ii,  29 

Commentarii  corrupt)  (vid.  Acta)  ii,  60 

Commercia  epistolarum  ii,  65 

Commilitio  parentis  assuetus  ii,  29 

Commilitionem  belli  habiturus  ii,  59 

Committere  se  fidci  i,  9  fugae  fortunsB- 
que  ii,  72  in  petitione  consulatus  suf- 
fragiis P.  II.  ii,  49  potcstati  alicujus 
ii,  37  ut  belli  summa  committeretur 
sibi  (mandaretur)  ii,  11  Sic:  corn- 
missus  exercitus  ii,  97.  72  commissa 
magistratibus  respublica  i,  8  omnia 
imperia  corum  commissa  arbitrio  ii, 
62  comniissum  comu  dextrum — cer- 
taniinis  arbitriuni — regimen  classis  ii, 
85  commissa  proscriptio  sanguine  tri- 
buni    (coeptd)    ii,   64  Sic :    praelium 


LATINITATIS. 


xli 


comniissum  ii,  21 

Commodare  iiiorituro  nianum  ii,  70 

Commotus  orhis  (turbatus)  ii,  124 

Commuiiio juris  i,14 

Commulalio  status  publici  ii,  35 

Compages  corporis  (coimnissura,  struc- 
tura)  ii,  127 

Comparare  (a;i)uiparare)  ii,  78.  92 

Coraparationein  ante  actorum  aiiiplitu- 
dine  vicit  Paulli  triuaiphus  (ante  ac- 
tos,  qui  cdiiiparari  poterant)  i,  9  us- 
que in  Grfficoruu)  ingeniorum  compa- 
rationem  evecti  (ut  coniparari  queant 
G.  ingeniis)  ii,  9 

Compescuit  arinis  furorem  Saturnini  etc. 
ii,  12 

Complecti  aiiqueni  obsidione  munirnen- 
tisque  (ciiiijere)  ii,  51  complecti  de- 
creto  (coinprehendcre,  qd.  cf.)  ii,  121 
ingenio  ii,  60  conipiexus  animo  vim 
regiam  (meditatus)  ii,  108  materno 
genere  illustres  faniilias  (secum  con- 
junctas  iiabebat)  ii,  127 

Componere  (cf.  Belluin)  componere  tem- 
pora  Uiaca  (de  poetis)  i,  3.  5  do- 
raum  (construere)  ii,  14  composita 
pax  ii,  76  com])ositis  rebus  transma- 
rinis  (pacatis)   ii,  24 

Compos  victoriiH  i,  10.  ii,  90 

Compreliendere  :  comprchensa  omnia 
sunt  senatiis  decretis  ii,  02 

Compriiiiere  (cf.  Belium)  compressa 
thealralis  seditio  ii,  126 

Comprobatum  estdccreto  patrum  ii,  58. 
62 

Conandi  sceleris  consilia  ii,  35 

Conata  obire  ii,  35  alicujus  destituere 
ii,  42 

Concidit  Carthago  (deleta  est)  i,  13 
urbs  (infracla  est)  i,  7 

Concicns  Italia;  frequentiam  (ad  raotus) 
ii,  3  ad  arma  eos,  qui  cet.  ii,  74 

Concipi  voto  ii,  89  concepit  esse  homi- 
nes cet.  (sci.  animo)  ii,  117  concepta 
spes  ii,  67.  103  spe  conceptum  ii, 
106 

Conclusit  se  loco  cet.  ii,  22 

Concordia  reipubliciE  constat  ii,  62  Con- 
cordia male  cohajrens  ii,  47 

Concurrere  cum  aliquo  ii,  25  (scl.)  acie 
(ut)  ii,  70  concurrentera  rautuis  icti- 
bus  cum  cet.  ii,  27 

Concursus  civitatis  ii,  103 
Concussit  graviter  virum  fortuna  ii,  79 
(cf.  ii,  90)  concusserat  provincias 
magnis  niomentis  (perturbarat)  ii,  78 
(cf.  i,  3.  ii,  2)  concussEB  hostium  vi- 
res (fractse)  ii,  121 


Condcre  insulam  (colonos  eo  deducere, 

KrC^etv  vrjffov)  i,  2 
Condilii)  iiiortalis  perfecta  et  natura  et 
iiidustria  quantas  rccipit  virtiites  ii,  2 
pro,  honiini' onmino.  Sic,  ii,  104  con- 
ditio temporum  i,  18  condilionem 
ullam  civis  accipiendam  (paclioneni) 
ii,  49  (cf.  ii,3.  109)  conditiones  pa- 
cis  postuiare,  recipere  ii,  48  conditi- 
onuui  jacta  mentio  (pacis)  ii,  65  (cf. 
ii,7.  -is.  50) 

Conditor  (restaurator)  conservatorque 
llom.  nominis  ii,  60 

Conducere  tabul.as  ac  statuas  in  Itaiiam 
purtandas  (certa  mercede  in  se  reci- 
pere etc.)  i,  13 

Conferrc  stipendium  ii,  39  quo  facto 
non  minus  ab  Antonio  in  Pollionem — 
coliatum  esse  (scl.  bcneficii)  ii,  76. 
20  iracundiam  in  corpus  murtui  con- 
tulit  (convertit)  ii,  21  (cf.  ii,  115) 
contulit  hyems  emolumentum  patrati 
belli  (attulit)  ii,  114  conferens  arma 
juventus  (scl.  tradenda),  ibid,  collata 
vestc  (tanquam  in  stipem)  ii,  19  vic- 
toriaj  testimonium  in  cognomen  filii 
contulit  (transtulil)  ii,  116 

Confessio  certa  parendi  (seu)  imperii 
(est  populorum  prorsus  domitorum) 
ii,  39.  90  (cf.  Liv.  iii,  28) 

in  Coiifesso  fuit  ii,  85 

Conficere  exercitum  immanem  ii,  51 
Dulobella  u  confecerat  (interfecerat) 
ii,  69 

Confinio  juncta  Italia  Delmatiae  ii,  110 
in  arcto  salutis  exitiique  esse  confinio 
(dicuntur,  quibus  utrumque  pariter 
imminet)  ii,  124 

Confirmare  acta  (rata  habere)  ii,  44 
vacillantium  gentium  animos  (scl.  in 
fide)  ii,  120 

Conflaverat  exercitum  ii,  74  conflata 
insidiis  mors  (parata)  ii,  4 

Contluebant  proscripti  ad  eum  ii,  72 
(cf.  ii,25.  55.  80) 

Confundendi  (h.  e.  perturbandi  rerum 
btatum)  omnia  cupiditas  ii,  125 

Confusio  populi  (perturbatio)  ii,  124 

Congiariis  populum  honoravit  ii,  129 
(Ii.  e.  largitionibus  frumenti,  olei,vini) 

Congregari  in  unum  corpus  ii,  16  con- 
gregans  se  similitudo  in  studium  par 
i,  17 

Congruenmt  ingenia  in  idem  arctati 
tcmporis  spatinm  (una  inciderunl)  i, 
16 

Conjungens  consnltis  facta  (consulta  sta- 
tim  exsequens)  ii,  79 


Delph.  et  Var.  Clus. 


Ind.  Patcrc. 


xlii 


INUli.V 


Conjuratio  (conjurati)  ii,  58 

Conqiiirenrius  in  bello  est  miles  i,  15 
(qua^i  (XT  oonquisitores) 

Conscientia  (ifclo  factoruni)  ii,  14.  115. 
62  c^lll^c•n■lltia  (prave  factoruni)  ii,  38 
omnium  hauitiorum  mersus  ii,  91 

Conscii  ficinoris  ii,91 

Consenesctre  (consunii   iti  otio)  ii,  102 

Consenianeus  vita  ac  inorte  (vivendi  et 
morieiidi   rationo  sibi  constans)  ii,  63 

Consentiens  sibi  difficile  (vacillans,  fluc- 
tuans)  ii,  63 

Consequi  honores  ii,  116  jus  equestris 
gradus  ii,  118  nieritum  cognomen  ii, 
15  facli  n)erita  eum  pcena  consecuta 
est  (assecuia)  ii,  23  consecutus  Sal- 
lustiuni  Livius  (scl.  t^nquam  exem- 
plum)  ii,  36  (cf.  i.  17) 

CoDsiliarii  cabdis  J.  Ca;taris  (conscii)  ii, 
56 

Consilium  (voluntas)  ii,  8.  123  Patres 
instar  habuit  consilii  ()ublici  (conses- 
sumderep.  consuliantium)  i,  8  con- 
silium (consultuiii)  >equi  ii,  44.  72 
(cf.  ii,  76.  102.  131)  fide  niclior, 
quam  ccnsilio  (c«)ii>ultis)  prudentior 
ii,  50  consilioruui  socia  i,  1  vis  ii, 
129  cunsiliis  (jcI.  suadentis)  obsta- 
bant  fata  ii,  I  lb  (cf.  ii,  57.  118)  con- 
siliis  dux  (prudentia)  ii,  18 

Consistcre  nubqiiam  patiiur  festinatlo, 
niorari   i,  16  (cf.  ii,  41) 

Consors  (cummuni,  nondum  diviso,  pa- 
trimoniu  utens)  i,  10  vitiorum  fratris 
ii,74 

CoDSorlio  Iribunicia;  potestatit  ii,  99. 
103 

in  Conspectiim  urhis  Roma;  venire  ii, 
111  a  corspectu  (scl.  speculantium) 
libera  doniu«  ii,  14 

Conspicata  (urbs)  Hannibalis  caslra  ii, 
27 

Conspicere  (perspicere)  ii,  25.  38  con- 
jpici  (cunspicuuni  esse,  opp.  latere) 
ii,  91 

Conspicua  in  multis  rebus  virtus  ii,  35 

CoDstantin  Homana  i,  10  con^tanlia  for- 
Bfe,  l'<jiiipeii  (forma  perniatiens  per 
oipnem  a  t^tcm)  ii,29  pugnaiidi  con- 
stantia  duravit  ii,  h.'i 

Constat  reip.  concordia  (constans  est, 
stabilis)  iJ,  62  con<itans  (dependens) 
principatus  ex  voluntatc  parentium  ii, 
108 

Constitucre  urbcm  i,  1.  4  constituit  re- 
liquiae pirataruni — in  (;<  rta  scde  ii, 
32  cujuscumquc  foriuuam  mutarc 
Constituit  fatorum  vis  (decrcvit,  de- 
stinavit)  ii,  57  (cf.  ii,  118.  103;  (dig- 


nitatis auctor  fuit)  altetius  dignila- 
tem  constituit  ii,  130  et  modus  cul- 
pa- ex  pecunia;  mode  constitueretur 
(a'stimaretur)  ii,  2i  ut  jiigulati  civis 
Ron),  constitueretur  anctoramentum 
(proponeretur)  ii,  28  postquam  prima 
Olympias  constituta  erat  i,  8  consti- 
tutura  renim  naturae  corpus  (condi- 
tuni)  ii,  66  triumvir  reip.  constituen- 
da?.  (ordinandiB)  ii,  88 

Constituto  (ex  composito)  ii,  110 

Consularis  vindicta  (h.  e.  v.  pro  imperio 
coiisulis)  ii,  92  in  consulate  fastigium 
provcctiis  ii,69  consularern  prsEtex- 
tnm  jungens  praetoriae  ii,  65  (cf.  Jun- 
gere) 

Consulatus  neque  petitus  honeste  ab  his, 
neque  probabiliter  gestus  ii,  46  dela- 
tus  Pompeio  s'>li  ii,  47  datus  ei  velut 
prieniium  meritorum  ii,  12  ei  abroga- 
tus  est  ii,  20  consulatus  collegium 
ii,  8  vim  exercuit  in  cet.  ii,  47  con- 
sulafu  se  abdicaverat  ii,  22  consula- 
tus ejus  multiplicati  ii,  12  ad  multi- 
plices  consulatus  evehi  ii,  127  in  con- 
sulatus provchere  ii,  128 

Consuleu)  sibi  substitnturus  Cajsar  desig- 
naverat  ii,  58    prsecipiuim  egit  ii,  92 

in  Consultando  (in  consiliis  capiendis) 
temerarius  ii,  24 

Consullum  ante  conscientiie,  quam  fa- 
ma;  (ratio  habita  est)  ii,  115 

Consummarc  (perficere)  ii,  115.  89. 
117 

Consiimscrunt  ilia;  provincial  Scipionos 
(absumserunt  bello)  ii,  90  consuni- 
tus  acie  ii,  52 

Contemplatus  exercitus  frequenliam  su- 
am  (ponderans)  ii,  81 

Contcndil  non  ultra  (scl.    contra)  ii,  32 

Contentiones  acres  inni^centesque  pro 
rep.  cum  initnicis  (litigationes)  i,  11 
(cf.  ii,  43) 

Contentus  senietipso,  duce  partium  (si- 
bimetipsi  confisus)  ii,  72 

Contigit  sors  'J'yrrlienum  (obtigit)  i,  1 

Continere  aliquem  (scl.  in  custodia)  ii, 
129  in  summa  pace  et  quicle  conti- 
nuit  Hispaiiias  ii,  12')  conlincns  Co- 
rinthus  claustra  Peloponnesi  (consti- 
tuens)  i,  3  continentes  sylvse  ii,  109 
cupiditas  militum  non  conlincntiuni 
protinus  quin  adjicrrent  (scl.  se,  non 
sc  conipesccnlium)  ii,  104 

Continiiavil  alteruni  trilninatum  (conti- 
nuo  post  priinuiii  gcssit)  ii,  6  (cf.  ii, 
89)  continuandi  consulatus  spe  (post 
breve,  annonim  intervallum  iterum  go- 
rendi)  ii,  21   (cf.  Cn.  Pompeius)  con- 


LATINITATIS. 


xliii 


tinuatis  houorlbus  ii,  12  (cf.  Apuleius 
Saturninus  et  Servilius  Glaucia) — po- 
pulus  continual  alicui  praiturani  (scl. 
statirn  post  aedilitatem   confert)  ii,  91 

Continuum  bienniuni  ii,  16  per  conti- 
nuos  XX.  annos  ii,  48.  104  continuas 
actiones  (brevi  se  excipientes  et  per- 
petui  argunienti)   ii,  C4 

Contraxit  exercitum  (comparavit)  ii,  29 
(cf.  ii,  27.  79  contracta;  piratarnm  re- 
liquiae (collecta:)  ii,  32  (cf.  ii,  113) 
contractai  emtionibus  complures  do- 
mus  ii,  81  contracta  nupliis  affinitas 
ii,  44  (cf.  ii,  65)  rixa  ii,  47  contrac- 
tura  hoc  facinore  odium  ii,  79  con- 
traxisse  hoc  sibi  videbatur  Cicero  ii, 
45  rei  in  unum  contracta  s|)ecie3  (cf. 
Species)  i,  14  notitia  in  arctum  con- 
tracta, ibid. 

Coiitribuerentur  ut  novi  cives  in  octo 
tribus  (et  quidem  novas,  conscribe- 
rentur)  ii,  20 

Contumelia  ut  sa>pe  inferretur  imperio 
Rom.  (scl.  ex  cladibus  acceptis)  ii,  90 
(cf.  ii,  4)  cum  gravibus  in  Romanes 
contumeliis  (scl.  ex  legatis  a  Corinthi- 
is  vioiatis)  i,  12 

Contumeliosum  bellum  ii,  1.  90  (cf. 
Contumelia) 

Convenientissinia;  disciplinse  auctor  (scl. 
legibns  Lycurgi)  i,  6 

Convenit(fas  est)  i,  3 

Conveuto  prius  Ti.  Nerone  ii,  101 

Conversa  civitas  a  negotiis  in  otium  (de- 
flexit)  ii,  1   (cf.  ii,  14.  112) 

Conversatio  hominum  ii,  102 

in  Convictibus  (conviviis)  ii,  33  (cf. 
Tacit.  A.  ii,  27) 

Copiam  facientes  pugnandi  (occasionem 
dantes)  ii,  112  (cf.  ii,  119)  inops 
copiarum  (frumenti)  ii.  111 

Copulatum  sibi  hunc  quiestorem  habuit 
ii,  12 

Cornu  dextrum,  Isevuni  naviunt  ii,  85 

Corona  mural  i,  obsidionali  donatus 
(Hffic  quidem  ex  herba  loci  obsessi 
nexa  et  liberatori  militum  R.  ab  obsi- 
dione  data  ;  ilia  pinnis  muroruin  or- 
nata,  et  ei,  qui  prinms  hostium  moenia 
escenderat,  donata)  i,  12  coronas 
classiccB  iiisigne,  quo  nemo  unquara 
Romanorum  dimatus  erat,  hoc  hello 
Agrippa  meruit  ii,  81  (HffiC  cor.  cl. 
alia  esse  videtur,  quam  vulgaris  nava- 
lis,  eaque  rustrata,  cum  duci  classiura 
ante  data  nou  fuerit) 

Corpus  :  nusquam  erat  Porapeius  (scl. 
occisus)  corpore,  adbuc  ubique  nomi- 


ne ii,  54  in  unum  corpus  (gregem) 
congregantur  i,  16  corpus  rerum  na- 
turae (complexus,  universum)  ii,  66 

Correcta  ancipitis  fortuna  temporig  vir- 
tute  (in  melius  restituta)  ii,  79 

Corrumpit  fatorum  vis  consilia  cet. 
(irrita  facit)  ii,  57.  118.  52  ne 
otium  corrumperet  militem  (scl.  ad 
lasciviam)  ii,  78 

Create  :  in  consulatum  creatus  est  ii, 
4 

Credere  :  credenda  afFerebantur  (credi- 
bilia)  i,  12  templi  se  religion!  credi- 
dit  (tutum  se  fore  tempio  speravit)  i, 
9  (cf.  ii.  102) 

Crcscit  udiuin  cet.  ii,  60  amoris  incen- 
diuin  et  vitiorum  magnitude  ii,  82  (cf. 
ii,  112)  exercitus  ii,  25  multitudo  ii, 
30  classis  ct  fama  ii,  79  urbs  i,  7 

Crocota  aurea  ii,  82  (cf.  Ind.  Rer.) 

Crueutius  non  aliud  bellum  cade  claris- 
simorum  virorum  ii,  71  cruentissimus 
Romano  nomini  dies  ii,  52  (de  acie 
Pharsal.) 

Cultus  (vestitus)  i,  2.  ii,  40.  107  cul- 
tus  triun)phi  (apparatus)  ii,  129 

Cum  (sequente  turn,  cum  subjunctive) 
ii,  13.48.92 

Cuniculi,  iiiiro  opere  fabricati,  in  diver- 
sas  agrorum  partes  ferunt  ii,  27 

Cura  sera,  verum  ut  coepit,  intenta  ii, 
45  cura  frugum  etc.  (scl.  parccndi 
frugibus)  ii,  25  cura  ducis  (providen- 
tia)  ii,  106.  114  cura  (imperii  et  rei 
publicae)  ii,  123  cura  ac  fides  (in 
provincia  administranda)  ii,  125  cura 
belli  ii,  97  non  sine  cura  (h.  e.  dili- 
genter)  dicendus  ii,  18 

Curru  l/'rbem  invectus  est  ii,  30  curru 
Urbem  ingredi  ii,  122  (triumphare) 

Cursus  classis  directus  i,  4  (cf.  ii,  19) 
cursu  (scl.  citato)  ii,  70  (cf.  ii,  1) 

Custodia  libera  (laxior,  eorum,  qui  fide- 
jussor! cuidam  observandi  in  domum 
dati  sunt)  i,  11  (cf.  ii,  35)  ritus  pa- 
trii  diligentiiir  (observatio)  i,  4  orbis 
terraruMi  custodia  (tutela  adversus 
hostes)  ii,  100  (cf.  ii,  72)  custodiis 
Urhis  propositus  ii,  88  corpus  suurn 
custodia  munivit  ii,  109  (h.  e.  satelli- 
tibus) 

Custodiebant  euni  oculis  ii,  41  ut  per 
nmnicipia  cuslodirentur  conjurati  ii, 
35  (cf.  Custodia  libera) 

Gustos  et  vindex  imperii  ii,  104  custos 
securitatis  urbans  (h.  e.  prasfectus 
Urhis)  ii,  98  (cf.  ii,  88)  custos  perpe- 
tui  it;ni9  Vesta  ii,  131 


xlir 


INDEX 


D. 


Dainnavii  remii  invidia  facti  et  Pompeii 

voluntas  ii,  47 
Damnum  iraperatoris  (scl.  caesi  in  acie) 
ii,  46  amissi  militis  ii,  115  (cf.  ii,  95) 
Crassi  in  Parthis  (clades)  ii,  119 
damnum  civium  (pestilentia  perdito- 
rum)  ii,  21  civium,  urbium  damna 
(calamitates  ex  ruina  permotum  tcrrae: 
cf.  Tiberius) 
Dare   militera  libcrtinum  ii,    111    dato 

adjufore  operis  (adjuncto)  ii,  95 
De  industria  i,  2 

Debcre    plus   Caesarcm   patris,  quam  se 

amici  ultioni  (Caisaris  potius  rssc,  ul- 

dsci  patrem,  quam  suura,  ulcisci  aiui- 

cum)    ii,  65    quam   vivo   iracundiam 

debuerat,  in  corpus  mortui  contulit  (h. 

e.  in  vivum  conferre  debuerat)  ii,  21 

(cf.  ii,  35)  incrcmenta  sibi  debuit  (si- 

bi  meruit)    ii,  34    triumphus  debitus 

ii,  121  (meritus) 

Dccedere  (mori)  i,  11.  ii,  14.  21.  23  etc. 

Decretum  patrum  (Vid.  Comprehende- 

re,  Comprobare,  Complecti).    decreta 

(consulta)  ii,  110  (cf.  ii,  118) 

Dccreverat  senatus  provincias  BrutoCas- 

sioque  ii,  73    (cf.  ii,  44.   46.  60.  62) 

dccrevit  sibi  provincias  (decerni  sibi 

niachinatus   est)    ii,   60    (cf.   ii,    48) 

omnia  honorifice   a  senatu    in   Ca;sa- 

rem — decreta  sunt  ii,  62    solita  arniis 

dcccrni  (dirimi)  ii,  118 

Dccertare  pralio  ii,  12 

Dcclaravit   S^ria,    pecunise   quam  non 

contemtor  (probavit)  ii,  117 
Decus  prosae  eloquentiae  perfectum  (ve- 
nustas)    i,    17    decus   (honor)  ii,  13 
(coll.  ii,  36)  decori  publico  conveni- 
cntior  (dignitati)  i,  13 
Dcducere    ad  turpissima  foedera  (coni- 

pulit,  adegit)  ii,  1 
Decsse  :  nc  quid  usquam  malis  publicis 
deessct  (ut  malorum  p.  abunde  es- 
set)  ii,  26  (cf.  ii,  102)  ne  quid  honori 
dccsset  (ut  honori  aliquid  daretur) 
ii,  82  ut,  cui  modo  ad  victoriam  terra 
defuerat,  ("rellqua  non  erat)  deesset 
ad  sepulturam  ii,  53  ('cf.  ii,27)  gra- 
tia non  d(  full  I'lanco  ad  itnpetran- 
dum  (gratia  valuit,  ut  itnpctraret)  ii, 
67 
Dcferre:  delulit  turmani  ■ttatuarum  equcs- 
trium  ex  Macedonia  i,  II  n.agnitudi- 
nem  illibatam  detulissct  ad  inferos  ii, 
48  deferre  ad  aliqucra  (mandare)  po- 
tcntiam  ii,  29  honorcm  ii,  13    inipc- 


rium  uni  viro    ii,  31.  49.  54    consula- 
tum  ii,  47.  89 
Deficere  (destituerc,    privare)    ii,   116. 

120.  127  (cf.  Paucitas) 
Deflectere   se  exercitumque  hue   atque 
illuc,  (convertere  se  ad  partes  eas)  un- 
de  spes  major  afFulsisset  potentiae  ii, 
21 
Defluentia  Socratico  ore  philosophorum 
ingenia  (e  disciplina  Socratis  exeun- 
tia,  eaque  formata)  i,  16 
Degere  vitam  ii,  3 
Deinde  (post)  ii,  23 
Delegata  cura  belli  Druso  ii,  97 
Delere  copias  i,  9 

Demercndis  hominibus   genitus  (ad  ob- 
ligandos  sibi  homines,  bene  inerendo, 
a  natura  formatus)  ii,  102 
Dcnique  (ut  paucis  dicam)  ii,  2.  6.    47. 

113 
Denotari  non  poterat  facies   (noscitari) 

ii,  70 
Denuntiare  (graviter  admonere)  ii,  ^55. 
65.  80    Inde  Denuntiatio   explicanda 
ii,  70 
Deponere  arma  (discedere  a  bello)  ii,  16 
imperium  ii,  31.  33  odium  i,  12  de- 
positum  HS.  scpties  millies  ad  aedem 
Opis  ii,  60 
Deportabantur    pecuniie    ex    provinciis 

Romam  ab  qusBstoribus  ii,  62 
Deprecari  pro  se  ii,  86 
Deprehensa  est  vanitas  ejus  in  eo   (dc- 

tccta)  ii,  60 
Depudet  eum  ii,  73 

Dcscendere   montem  ii,  25  in  Campum 

(de  candidatis,  qui    adsunt  comitiis) 

ii,  92    desceudendo   ad  inferiora  h^'- 

berna   ii,  120 

Desciscit  a  disciplina  cxercitus  (aberrat) 

ii,  81  (cf.  ii,  1)  descivit  a  bonis  (de- 

seruit  partes  bonorum)  ii,  2 

Descripta  publicis   literis  pecunia  (con- 

signata)    ii,  37     descripto   in    omnes 

recessus  maris   prapsidio  navium  (dis- 

pertito)  ii,  32 

Deserere  :  desertus  ac  proditus  ab  exer- 

citu  suo  ii,  25    (cf.  ii,  04.   80.  119) 

deserta  vetus  disciplina  (abjecta)  ii,  1 

Deserlor  (scl.  dux)   cxercitus  sui  ii,   85 

desertores  faciei)  ibid. 
Deses  et  luxuriosus  ii,  105 
Desidiae  crimina  (mollitiei   et  luxuria;) 

ii,  87 
Designati  magistratiis  (in  annum  proxi- 

mum  creati)  ii,  12.  111.  33 
Dcsperatione  (pugnantium)quapsita  spcs 
ii,  5 


LATINITATIS. 


xlv- 


Despicere    nc    quis   posset  in   domurn 

(introsi)icere)  ii,  14 
Dcspondcnte   Nerone   ei    Liviam  (tan- 
quain  pater  filiam  sponsioiie  addicente) 
ii,  70.94.65 
Destinare  (dccernere)  ii,   110.82  desti- 
narl  pra'toribus  milii  fratri(ine  contigit 
(designari   ad   praeturani)    ii,  124  (cf. 
i,  12)  ei  parti,   in  quam  a  fortuna  vo- 
caretur  (destinare  se)  ii,  85  destinati 
tanto  discrimini  duces  (scl.  a  fato)  ii, 
47 
Destituere  conata  alicujus  (deesse  cona- 
tis)  ii,  42  (cf.  ii,  69)  destitutus  omni 
spe  (privalus)  i,  9  (cf.  ii,  120.  129) 
Destruendi  ejus  locus    defuisset  fortuua; 

(perdendi,  oppriniendi)  ii,  48 
non   Deterrita    proposito    perseverantia 

ducis  ii,  5 
Detracto  etiaiii  capite  (amisso  per  fugam 
duce)  duravit  inilitibus  pugnandi  con- 
stantia  ii,  85 
Detrimentuiii  exercitus  (clades)  ii,  97 
Deus  :   ad  Deos  excesserat  Hercules  i,  2 
transgressus  ad  Deos  Augustus  ii,  75 
parenteni    fecit  Deum    (consecravit) 
ii,  126    verecunde    cum    Deis    queri, 
(incusare  Deos)  ii,  130 
Dextra  atque  iiitinia  Ponti   (littus  orien- 
tale  Ponti  Euxini)  ii,  40  cum  ad  dex- 
tram  sedium   suarum   Paniioniara  ha- 
beret  Maroboduus  (Oilentem  versus) 
ii,  109 
Dicere  :  niliii  in  vita  nisi  iaudandum  aut 
fecit,  aut  dixit,  ac  sensit  i,  12    neque 
dicendi,   neque   faciendi  ullum  nosse 
moduni   (h.  e.  nullius  rei)  ii,  45     dici 
potest,   eum    ausum   cet.    ii,  24    non 
sine  cura  dicendus  (describendus)  ii, 
18  (cf.  Narrare) 
Dictatoris  usus  ii,  28 
Dictatoria  aniniadversio  (pro,    potestate 
et  arbilrio  dictatoris  infligenda)  ii,  68 
Dictaturam,   quara  pertinaciter  ei  defe- 
rebat  populus,  tarn  conslanter  repulit 
ii,  89 
Dies   senatus    (quo   in    senatu   aliquid 
actum  est)  ii,  35  adessc  Ilomanis  ul- 
timum  diera  (exitium)  ii,  27  quid  ille 
dies  (victoria.-)  tervarum  orbi  prastite- 
rit   ii,  8G    in   diem    auxerat  favorem 
populi    ii,  91     in  dies  ii,  25.   30.  52 
etc.    intra  quinque  consumniati  tanti 
operis  dies  (operi  perficiendo  destina- 
tos)  ii,  117 
Differentia    saeculorum    (intervallum   s. 

longe  distantium)  i,  5 
Differre :    majorem    partem    classis    vis 
Africi  distulit  (disjecit)  ii,  79 


Dirtic\iltas  annonae  (caritas)  ii,  94    iti- 
nerum    ii,   54.  113    locorum  (asperi- 
tas)  ii,  115  (cf.  ii,  116.  95)    omnibus 
difficultatibus    intolerabilibus,  inexsu- 
perabilibus,  superatis  ii,  120 
Diffusa  in  Orientis  Occidentisque  tractus 
Pax   Augusta     (propagata)     ii,    126 
provinciiB  diffusa;  (late    patentes)  ii, 
90  bellum  late  diffusum  ii,  32 
Digestio  atmorum    (iiumeratio,   compu- 
tus) ii,  53 
Dignatio  (existiniatio)  ii,  52.  59.  69 
Dignus    furore   exitus    (quern   meruerat 
furore  suo)  ii,  112    (cf.  ii,  91)  dignior 
homine,  quam  exempio,  injuria  (quam 
ut  exempio  postea  foret)   ii,  20    fides 
in   Rom.  facit  eas    urbes  dignissimas 
sua  nobilitate  et  amcEnitate  (ne  nobi- 
litate   et  agns  amoenissimis   privaren- 
tur)  i,  4  (cf.  Domicilium)  dignissimus 
vetustate  familiae  sujb  (magtiura  decus 
familise  suw  vetust.i-)  ii,  120  digne  de- 
fiere  (pro  merito)  ii,  67   (cf.  ii,  89) 
Dignitas  spoliata,  quam  tueri  non  pote- 
rat   (scl.  Illviri)  ii,  80  cum  dignitatis 
servandae    dedisset   fidem    (scl.    Sex. 
Pompeio  :  cf.  ii,  77)  ii,  87    ad  digni- 
tatis jus  restituti  proscriptorum  liberi 
(lionorum  capessendorum)  ii,  43  dig- 
nitati  patriaeque  restitutus   est  (scl.  ex 
li(moribus)  ii,  45    (cf.  ii,  130.  29)  ne 
potentia   novorum  et  multitudo  vete- 
rum  civium  dignitatem  frangeret  (scl. 
ex  jure  suffragiorum)  ii,  20    dignitas 
patriae  (ex   administratione   reip.    per 
optimates)  ii,  29  dignitas  (dictatoris) 
ii,  68    neque    bonestam    paupertateni 
pateretur    dignitate  destitui   (scl.  sa- 
natoria, quse  e  censu  emergit)  ii,  129 
]3ijudicataj  ferro  discordiae  civium   (di- 

remtae)  ii,  3 
extra  Dilationes  positus  (alienus  a  dila- 

tione  negotiorum)  ii,  79 
Diligens  Sparta' discipline  Lycurgi  (stn- 
diose  observans)  i,  6  (cf.  i,4)  diligen- 
tissimus     (vigilantissiraus)   securitatis 
urbanas  custos  ii,  98 
Dilucide   in  Annalibus  suis  retulit  ii,  16 
Diraicare  in  mortem  ii,  85 
Dimittere  excrcitum  (in  partes  diversas) 
ii,l]3    miles  dimittendus  (scl.  in  cj- 
lonias   dispergendus)  i,  15    in  omnes 
partes  dimittere  ii,  52  (cf.  ii,  70)  cum 
JM.   Piso  Anuiaui  (uxorem)  dimisisset 
ii,  41     inviolatum  dimisit    ii,  74    (ct. 
ii,  25.  50) 
Dirigentibus  aciem    (adversus   hostem) 
ii,  112.  47.  05  direxit  cursum  in  Afri- 
cam    ii,  19    (cf.  i,  4)  fugam   ad  ejus 


xivi 


IN  UliX 


arbitrium  ii,  85  facta  ad  consilium  di- 
rigebant  (dinietiebantur)  ii,  8  (cf. 
ii,  30) 
PirinxMiti-  uiiinia  fiirtiiiia  inter  ducts 
(toilcnii')  ii,  47  (liu'iiili  griidibus  a-ta- 
tis  (divi.sj,  distant!  s)  ii,  36  (cf.  i,  14) 
Diruni  cM'iiipliitu  (ixecrHudum)  ii,  1J9 

dira  omina  ii,  40  (cxccrationes) 
Diruta  Carlliago  i,  12 
Discinjii  (.xucrc  se  vestt)  ii,  41 

Disciplina;  tonvenientissima'auctor  (mo- 
ruiii  civitatis)  i,  6  (cf.  ii,  1 10)  incog- 
nita disci|)lin;«  novitas  (nioiis)  ii, 
118  disciplinafiiiilitaris)  ii,  109.  119. 
114.78  aniiiiuni  disciplinis  exercuit, 
(literis  t-t  artihus)  i,  13.  ii,  .')9  cceles- 
tium  praji  cptorinn  disciplinis  innutri- 
tus  (institutione)  ii,  94 

Discordanic  a  se  fortuna  (sibi  non  con- 
stante,  »  soliio  favore  alicujus  rece- 
denlc)  ii,  .■)3 

Discordia*  (-Kiiiai,  antea  conditionibus 
sanari  solita',  ft-rro  dijudicatae  ii,  3 

Dbcrepans  rnullum  res  opinioniijus  auc- 
torum  (discrcpanter  tradita)  i,  7 

Djbcririien  (pfriciiliiin)  ii,  2.  27.  82  ante 
discrinien  ultinium  (idtinia  decertatio) 
ii,  84  (cf.  ii,  47.  h5.  8C) 

Discussit  conditiones  pacis  (disjecit, 
disrupit)  ii,  48  gladiis  et  ca;de  comi- 
tia  discuticntes  (disturbantes)  ii,  12 
discussa  seditio  excrcitus  (sedata)  ii, 
81  (cf.  ii,  7.-)) 

Disjecit  ci'tjitatiuncm  regiani  Rom.  con- 
btantia  ( (li«.si|);n  it,  finivit)   i,  10 

Dispersi  ixcrcilu?  in  niultis  aliis  regioni- 
bus  (passim  iocati)  ii,  21 

Disponit  exercitns  ii,  120  dispositi  in  id 
militcs  ii,  27  qua  prudcntia  hyberna 
disposita  ii.  Ill 

Dispunxit  intervalla  negotionim  otic 
(distiiixit  otio  interponeiido)   i,  13 

Dissensiones  plebis  (tumullus)  ii,  121 
(cf.  ii,  2) 

Disbidendo  in  ccnsiliis  Caisari  (dissen- 
tiendo^)  ii,  go 

Dissiuiilcm  fortuna-  sua;  irtdutus  babitum 
(discrcpantcm  a  f.)  ii,  41  dissimillima 
vita  sua  potentia  (abhorrensa  moribus) 
ii,  80 

DiMiniulare  (ejus  est,  cjui  indulgcnter 
dclicta  SI-  scire  dissinmlat)  ii,  114  ex 
male  dissimulalo  (nun  satis  dissimu- 
lanter,  occulte)  ii,  109 

Distinguere  volumen  non  inulilj  rcruni 
notitia  (variare;  i,  14  dLvtinutus  «b 
Homeri  a.-tatc  Hesiodus  (difciiilusj  i, 
7  (cf.  ii,  36; 

Dislractun  tcnipeitlatc   a  duce  suo  Res- 


tore (disjectus)  i,  1  distractissinais 
mole  tantorum  onerum  (avocatus  ad 
diversa  uejiotia)  ii,  114 

Distritxiturum  se  eos  in  triliubus  omnibus 
ii,20  (et.  Contribuere) 

Ditioni  ejus  se  regnuiiique  permisit  (po- 
totatij  ii,  ;i7 

Diversa  :  quis  non  divevsa  praisentibus, 
contrariatjue  expectatis  aut  spcretcet. 
ii,  75  homo  dtiplicis  ac  diversissinii 
animi  ii,  25  ex  diverso  bine  stantis 
Roiuani,  illinc  Parthorum  excrcitus  ii, 
101 

Divisa  temporibus  (diremta)  i,  14  (cf. 
i.  16.  ii,  9.5.  HO) 

Docti  ab  hoste  misereri  (adnioniti  :  cf. 
Ingenium)  ii,  19 

Domeslica  res  (ad  Itaiiam  pertinens)  i, 
7  ubi,  quod  alienuui  esset,  vicisset, 
quod  trat domesticum,  superavit  (hos- 
tes  in  Italia)  ii,  24  neqiie  doniestici 
sanguinis  (gcntis)  gloria;  quicquam 
subtrabani  li,  16 

Domi  duos  niinores  natu  (filios)  prajtex- 
tatos  doini  iiabuit(in  adopliunem  non 
dedit)  i,  10  violator  domus  ejus 
(gentis,  et  quideni  hlia;)   li,  U'O 

Doniicilio  diguissimo  animus  inclusus 
(corpore  conveniente  animo)  ii,  69 

Dominanle  in  Italia  Cinna  (imperium 
pro  ludihriu  exercente)  ii,  23 

Dominatio  ii,  60.  01  dominationis  vim 
ii,  Ob 

Doniinis  (pos-essoribiis)  spes  certa  pa- 
trimoidi  uiulsil   ii,  103   (cf.  ii,  89) 

Donaie  bona  ci>  is  R.  qui  auderet,  (scl. 
percussori  ejus)  ii,  22  ego  (miles)  in 
Germania  a  te  (imperatore)  donatus 
sum  (scl.  pra;niiis  virtutis)  ii,  104  (cf. 
i,  ]2.)i,  115.  121) 

Doles  belli  ac  toga?,  ingenii(iue  ac  stu- 
dioruni  (virtutes  ad  belli  et  pacis  ar- 
tes,  vel  insita-,  vel  studio  partaj)  i,  12 
in  dotem  invitamentumque  sceleris 
(doni  loco,  quo  sibi  aliorum  necem 
eniennt)  ii,67 

Dubius:  dubiis  in  rebus  (in  ancipiti  pe- 
riculo)  ii,  112  dubianispem  arniorum 
tentare  (iiicerti  eventus)  ii,71  dubia 
lide  (inceita)  i,  9.  ii,  03  dubium 
mediumque  se  partibus  praistitit  (sus- 
pcnsum)  ii,  21   (tiuctuantem) 

Dubitans,  quanti  se  venderet  (delibe- 
rans  st-cum)  ii,  51 

Ducere  (ducem  esse)  ii,  125  i)er  qoai 
CO  ductus  erat,  ut  cet.  (adductus)  ii. 
102  vix  (juicquaui  in  Sjllaj  operibu» 
clarius  duxcriut  ii,  24  (cf.  i,  17.  )i» 
49.  130) 


LATINITATIS. 


xlvii 


F>Liclti  auspiciisque  ejus  ii,  39 

Dulcedo  inollissiina    carininmii    i,7     et 

suavitas  morum  ii,  97 
Duices  Laiirii  leporis  faceti;e  i,  17 
Duiii  (((ro  dumiiiuilo)  ii,  G2 
Duplex  et  di  versissimus  in  eodem  hominc 

animus  ii,  25 
Duplicaverat   ejus  vires  adventu  suo  ii, 

77 
Durabat  exercituuj  expoditionibus  (edu- 

rab.1t,  firmabat)   ii,  78 
Duumvir  Cmagistratus  suinmus  colonia- 

rum  et  niunicipiorum)  ii,  19 
Dux   consiliis,    miles  niariu    ii,  18    dux 

partiuiii  ii,  72.  55    duces  recuperandi 

imperii  fuere  (ductores)  i,  2  (cf.  i,  4) 
Dynastaj  (reguli  Asiie)  ii,  51 


E. 


E  proscriptis,  M.  Perperna  ii,  30  eprse- 
fectis  castroruin — L.  Eggius  ii,  119 

Ecquandone  ii,  14 

Edito  ffidilitatis  munere  ii,  93  editis 
baud  incruentis  certaminibus  (patra- 
tis  praeliis)  ii,  21  editis  magnis  spe- 
ciosisque  rebus  ii,  76 

Efferre  ad  principale  fastigium(evehere) 
ii,  128  (cf.  ii,  37.  40.  131)  Hispania 
Sertorium  armis  exlulit  (auxit  viribus) 
ii,  90 

Effecit  magnum  modum  legionum  ii,  73 
(cf.  ii,  51) 

Effectus  belli  (quae  hello  effecta  sunt)  ii, 
115 

Effossum  lumen  alterum  imperii  ii,  52 

Effudtt  vocem  ii,  14  magna  vis  Grajcae 
juvcntutis  in  Asiam  se  eft'udit  (ingenti 
uumero  immigravil)  i,4  cffuderat  se 
in  Macedonian!  (ingenti  exercitu  in- 
vaserat)  ii,  110  (cf.  ii,  12)  obviam 
effusa  civitate,  maxima  frequentia  ex 
Urbc  occurrente  ii,  4.j   (cf.  ii,  112) 

Effusissimus  munificentia  (profusissimus 
largitionibus)  ii,  41  effiisissimus  maris 
Adriatic!  sinus  (latissiiue  patens)  ii, 
43  (cf.  ii,  90) 

Egent  minus  stylo,  quo  notiora  sunt  ii, 
43 

Egredi  in  ripam  (nave)  ii,  107  (cf.  ii, 
45)  fortuuam  hominis  egressus  (supe- 
rior bomine  fortuna,  qua  usus  est)  ii, 
40 

Elanguescere  (uiaccrari)  ii.  111 

Electionen  (ducis  idonei)  cum  fortuna 
non  daret  ii,  72 

Elegans  liberalium  studiorum  auctor  cet. 
(h.  e.  cum  delectu  et  sensu  pulchri)  i. 


13    neque  elegaAtius  dispunxit  inter- 
valla  negotiorum  otio,  ibid, 
Elisarum  faucium    nota;  (constrictarum) 

ii.4 
Eloquatur  quis  liorum  annorum  opera  ii, 

12fi  (diserte  enarrabit) 
Eloquentiaj  princeps  (oratoruni)  ii,  22 
Eioquio  Curioni  simillimus  (eloquentia) 

ii,  CS 
Elucet  (patet)  ii,  122.  94 
En)ercre  (tanquam    meritum   impetrare) 

ii,  GG    emeritus  triumpluis  ii,  47 
Emergere  e  terra  foramine  ciiniculorum 

ii,  27  in   fastigium   (ex  humili  condi- 

tione  ad  suannas  vires  opesque  perve- 

nire)  ii,  fid 
Emicans  multo  igne  incendium    ii,  125 

qua  cor  emicat  ii,  70  (palpifat) 
Eminet    (admodum    conspicua    est)    ii, 

122  (cf.  i,  17.  ii,  26.  130)  qui  emine- 

bat  (prajstantissimus  erat)  ii,  103  (cf. 

i,  17.   ii,   36.  40.  49.    107.   124.127 

eniinens  dictu  res  (speciosa)    ii,   114 

eminens  fastigium   (summura)  ii,  100 

(cf.i.9) 
Emissa  veluti  oraculo  vox  i,  10 
Emissarii  factionis  suaj  ii,  18 
Emolumentum    (profectus)    i,  17  (cf.  i, 

16)     emolumentum     victorisE     fecere 

sestiva  (etfectura  habuere  victorias)  ii, 

105  (cf.  ii,  114) 
Enervatus  aniore  animus  ii,  86 
Enumeratio  ingeniorum  (recensus)  ii,  36 
Eo  (oniissum  post  quo)  ii,  43 
Eoque  (pro  itaqne)  ii,  67. 127 
Epistola?  (pro  epistola)  rcdduntur  ii,  42 

(cf.  ii,  1 17)  c[)istolarura  coramercia  ii, 

65 
Epuli  celebratio  ii,  56 
Eqiiestris   gradus  jus   (dignitatis  eques* 

tris)  ii,  118  cquestris   statua  ii,  61   i, 

11 
Equite  spoliatus  pedes  (equitatu)  ii,  119 
Eripuit  Asiam  Antiocho    ii,   38    (cf.  ii, 

»^)  .    . 

Erroris  maximi  res  (circa  quam  maxirac 

orratur)  i,  7 

Erudire  liberalibus  disciplinis  indolem 
juvcnis  ii,  59 

Emit  fiindifus  Corinthura  i,  13.  ii,  38 
(cf.  ii,  27) 

Erumpere  (ex  loco  obsesso)  ii,  27. 47. 
Ill  erupit  oratio  ac  vis  forensis  cet. 
(emicuit,  sc  patefecit)  i,  17  (cf.  ii, 
60.62.  93.  100)  iinpunilas  gladiorum 
in  ultimum  (erupit  ac  processit)  ii, 
125  erumi>ens  animo  ac  pectore  in- 
dignatio  (cxpromens  sesc)  ii,  66  (cf. 
ii,  19) 


xlviii 


INDEX 


t5se  (cvistere")  i,  13 

Lt  (in  transitu)  i,  4.  12.  ii,  4.  5.  32.  33. 
39.  88  (pro  cl  quidem)  ii,  55.  60 

Evagandi  sibi  viam  fecerunt  exempla  (a 
recta  via  scl.)  ii,  3 

Evasuri  niox  tanti  viri  docunientum  (fu- 
turi)  ii,  42.  94 

Evexerat  cum  aiuicitia  Principis  usque 
in  terliuiii  consulatuui  ii,  90  evehi  ad 
consulatus,  triiimphos,  sacerdotia  ii, 
127  in  sunmium  fastigium  ii,  30.  53. 
56.  lie  ingenia  evccta  usque  in  Grae- 
corum  coniparationeiii  (provecta  ad 
earn  perfectioneni.ut  coniparari  queant 
cet.)  ii,  9  aninio  supra  humanani  ct 
iiaturam  et  fideni  cvcctus  (aiiinio  cx- 
celsiori,  quain  natura  h.  fert,  et  crcdi- 
biie  est)  ii,  41  evecta  super  liuma- 
iiam  fideni  magniCccntia  (qure  supe- 
rat)  ii,  130 

Eventuni  collegas  ex  sua  fortuna  a:sli- 
mans  (fortunani)  ii,  70 

Eversi  fuiiditus  ii,  115  (deleti  hostes) 

Evocavit  Rbascupoiim  (scl.  e  regno  Ro- 
mam  ad  judicium)  ii,  129  evocatus 
(veteranorum  uUus,  ad  niilitiaui  re- 
vocatus)  ii,  70 

Ex  equestri  ordine  consul  crealus  (cum 
adhuc  cques  esset)  ii,  30.  76  ex  eo 
niagistratu  in  nullam  provinciam  se 
ituruni  (post  e.  m.)  ii,  31  (cf.  ii,  33. 
59.  78)  ex  proprio  usu  agere  (pro 
conimodo  suo)  ii,  21  ex  provocatione 
l.'osleni  intercniit  (a  quo  provocatus 
crat)  i,  12  ex  persona  poeta;  dixerunt 
i,  3  ex  censu  (pro  c.)  ii.  111  ex  di- 
verse, hinc,  illinc  ii,  101  ex  insperato 
ii,  112  ex  longinquo  ii,  43 

Exaggeravit  juvcntam  ejus  honoribus 
(cuniulavit)  ii,  129 

Exardescere  :  exarsit  bcllum  ii,  1.  49. 
75.  104  cxarserunt  initia  civilis  belli 
ii,  48 

Exarmati  (dcbilitati  bcllo)  ii,  17 

Exccdere  :  exccdcnduni  sibi  natura  sua 
(cxcundani  sibin.)ii,68  excessitpriores 
(supcravit)  i,  9  (cf.  ii,  51.  56)  moduni 
laboruni  periculorumquc  (supergrcssus 
rst)  ii,  1'2U  (cf.  i,  16.  ii,  66)  excessit 
in  hoc  ira   princijiis  (processit)  ii,  68 

Excellcntts  triuniplii  i,  1 1 

Exccltissiniiis   (( ininenlisiiinus)    ii,     22. 
J  01.  114    excelsissiina;  victoriae  ii,  90 
Kxcelsissimc  floruit  (cximic)  i,  6 
Exccbsus  Hannibalis  ex  Italia  i,  15 
Excidcre  urbcm  i,  12.  ii,  0 
Excidium  orbiuni    ii,  4    gentium  j)luri- 
iDura  ii,  98    eicidium    parlibu.%    !uis 


aucloravit  ii,  30 
Excipere  :   oxccpit  victorem  gravius  bel- 
luin  (statim  ci  suscipiendum  erat)  ii, 
55  belluni  ab  Asculanis  ortum,  a  Mar- 
sis  cxceptum  ii,  15 
Excisa  gens  ii,  12    urbs  ii,  4    Germania 
(pervastata)    ii,  122    sylva  excisa    ii, 
27.  109  agri  ii,115 
Excitare  scditionera  ii,  20  bellum  ii,15. 
54  ignis  vim  odoris  excitat   (suscitat, 
auget)  ii,  22  excitare  virtutem  i,  8 
Excivit  veteranos  (evocavit  ad  militiam) 
ii,  61   excita   scdibus   gens    (evocala) 
ii,  108 
Exclusi  paternis  opihus  liberi   (depulsi) 
ii,  2K  exclusi  ab  Heraclidis  Orcstis  li- 
beri (scl.  patria)  i,  2 
Executor  nialorum  propositorura  acerri- 

mus  ii,45 
Exemplum  clcmentiae  Cfesavis  Julius 
Antonius  (documentum)  ii,  100  ex- 
emplum dccrcti  Atheniensiumceleber- 
rimi  relatum  a  Cicerone  (quod  exeni- 
plo  est  decretum)  ii,  58  (cf.  ii,  28) 
exempli  SvHani  malum  proscriptio 
(cujus  exemplum  dedcrat  S.)  ii,  06 
ejusdem  exempli  tribunatum  ingressug 
(cjusdeni  format,  cujus  exemplum  a 
fratre  accepcrat)  ii,  6  exempli  auctor 
ii,  78  exempli  sui  (nioris,  qui  excm- 
plo  erat)  tenax  ii,  84  exempio  inutili 
(scl.  pra'bito)  ii,  47  res  exempio  per- 
niciosa  (scl.  iiide  capiendo)  ii,  125 
homine,  quam  excn)|ilo,  dignior  fuit 
La;c  injuria  ii,  20  (cf.  Uignus)  exera- 
j)lo  nocere  ii,  31.114  exempla  nou 
consistunt  ibi,  unde  caperuut  ;  sed, 
quamlibet  in  tenuem  recepta  trami- 
tem,  latissimc  evagandi  sibi  viam  fa- 
ciunt  (exeu)pla  sumta  fines  excedunt 
primi  exempli  dati)  ii,  3  (cf.  Recipe- 
re)  in  omnia  virtutum  exempla  geni- 
tus  (ut  omnium  virtutum  exemplum 
sit)  ii,  116 
Exercitatio  animorum  (cultus  ingenii) 
ii,  110  (cf.  Exercuit)  exercitationes 
navales  ii,  79  (navium  regundarum) 
Exercitia    perpetua    (armorum    scl.)  ii, 

109 
Exercitus  disciplina,  manu,  expericntia 
bellorum  j)rinceps  ii,  119  exercitus 
obtinebant  Africam  ii,  ."JO  (iniuim  con- 
traxit  cxercitura  ii,  29  fa<  ere  exer- 
citum  (conficere)  ii,  109  (cf.  ii,  51) 
in  formam  exercitus  coiere  ii,  61 
novi  exercitus  vires  reparaverat  ii, 
37  excrcitum  occupare  ii,  24.  C2 
exercitus  providcntia  ducis  rectus  est 


LATINITATIS. 


xlix 


li,    115.   109    junctis   cxercitibus   ii, 
113 

Exercuit  corpus  periculis,  animum  dis- 
cipliiiis  (excoluit)  i,  13  Iiello  nostros 
inajores  cxercncrunt  Hispania;  (fati- 
gariint)  ii,  90  (cf.  ii,  34).  inimicitias 
exercere  cum  (aliquo)  ii,  45  in  eum 
odium. i,l  vim  consiilatus  exercuit 
in  cocrcitionem  ambitus  (adiiibnit)  ii, 
47 

Exhausimus  furentes  eorum  vires  (infre- 
giiuus)  ii.  111  exhaustus  bello  exer- 
citus  (inuuinutus)  ii,  21 

Exigere  :  operje  exactse  (scl.  ut  persol- 
verentur)  ii.  111  histrioni  exacto 
(exploso,  cxsibiiato)  ii,  28 

Exilii  caiamitas  ii,  45  exiiii  (scl.  relega- 
tae  Juliie)  comes  ii,  100 

Exire  :  quia  vivus  cxierat  (fuga  evase- 
rat)  ii,  82 

Existimaverit  quid  de  illo  Sylla  (judi- 
caverit)  ii,  27  (cf.  ii,  31.  i,  18) 

Exitiabilis  clades  ii,  112  fames,  ibid, 
eventus  praeiii  ii,  21  exitiabilcs  homi- 
nes ii,  12  leges  ii,  18 

Exitialis  spiritus  ii,  22   tempestas  ii,  72 

Exitus  vitae  mortisque  (de  violento  mor- 
tis genere)  ii,  7  (cf.  ii,  53.  87).  partium 
Bruti  ii,  72  dignLim  suo  furore  habuit 
exitum  (Agrippa  Postum.  dcporlatus) 
ii,  112  quod  (fortuna)  se  in  eura  ser- 
vasset  exitum  (scl.  Cassarem  de  vic- 
toria et  vita  desperantem)  ii,  55 

Expectato  maturius  (quani  expectaba- 
tur)  ii,  123 

Expeditiones  classicse  peditumque  ii, 
121  aistivre  ii,  114 

Experientia  belli  (muniorum  belli)  ii, 
78  bellorum  (ex  bellis  gestis  parta) 
ii,  110.  119 

Experimcnta  virtulis  (specimina)  ii, 
94.  116  experimentis  testatum  est 
(documentis  experientia)   ii,  116 

Experiri  Xcronem  mole  belli  statuit 
(explorare  vires  ejus)  ii,  95.  128  ex- 
periri animum  victorum  (tentare)  ii, 
87  (cf.  ii,71).  fortuna  virtusque  ex- 
perta  in  Africa  (probata)  ii,  4 

Explebat  numcrus  ainplius  dccc.  milli- 
bus  (conficiebat  plus  quam  etc.)  ii, 
110  explevit  censum  senatorum  (lar- 
giendo  supplevit)  ii,  129  expleto  la- 
ix)re  ii,  23  (sustentato) 

Explicatis  utriusque  partis  classibus  (in 
aciera)  ii,  79 

Exploratissima,  antequam  diinicaretur, 
partium  Julianarum  victoria  (certissi- 
ma)  ii,  84 


Exponere  pecuniam  (in  terra  c  nave) 
ii,  45  (cf.  ii,  24.  79).  exposuit  man- 
data  (explicavit)  i,  10  (cf.  ii,  35. 
119) 

Expressa  similitudine  figurarum  (scl. 
ffire,  eaque  mauifesta)   i,  11 

Expromens  ejulatus  indignationem  ii, 
19  (prodens) 

Expugnabatur  pecuniae  cupiditate  (vin- 
cebatur,  inferior  erat)  ii,  33 

Exsolvere  poena.?  male  consultorum  ii, 
88 

Exsomnis  ii,  88  animo  ii,  127 

Extinguitur  Pompeius  (occiditur)  ii,   54 

Extitit  victor  Hercules  i,  8  novarum  ta- 
bularum  auctor  ii,  68 

Exules  fecit  ii,  19 

Exultatio  salutationis  (inter  salutan- 
dum)   ii,  104 

Extenta  cervix  ii,  70  extentuni  vitaj  spa- 
tium  i,  11 

Externi  alienique  (barbari)  ii,  15  exter- 
nus  metus  (ab  hoste  extra  Italiam, 
h.  e.  bellum  cum  tali)  ii,  24 

Extorsit  confessionem  parendi  ii,  39  ex- 
torserat  legiones  ii,  69  (cf.  M.  Bru- 
tus) 

Extraordinaria  imperia  (legitimum  mo- 
dum  excedentia)  ii,  30  Sic:  extraor- 
dinaria ii,  31 

Extreme  loco  natus  ii,  11 

Exturbavit  Urbe  Marium  (expulit  armo- 
rum  vi  et  turba)  ii,  19 

Exuere  castris  i,  9  exercitu  ii,  12.  37 
navibus  ii,  79 


Fabricata  classis    ii,  79    fabricati  miro 

opere  cuniculi  ii,  27 
Fabrum   prffifectus    (h.    e.    eorum,    qui 

arma,  niachinas,  et  alia  bello  utilia  fa- 

bricabant)  ii,  76 
Facere  (opp.  diccre,  vid.  Dicere).  faci- 

endo  recte  facere  docet  (h.  e.  exem- 

plo)    ii,  126      multa   fecit  Antonius 

(deiiquit)  ii,  83  hoc  tempus  rae  fecit 

militem   Tiberii    ii,  104    finitiraos  sui 

juris  fecit  ii,  69 
Facetiffi  Latini  leporis  (sales  et  acumina 

clegantia;  Latine  jocandi,  comcediam 

Lat.  designant)  i,  17 
Facilius  qui  sufficiat  negotio  (lubentius) 

ii,  98 
Facillimus    in    accipienda    satisfactione 

(non  admodum  morosus)  ii,  29 
Facinoris  prreclari  auctor  ii,  120 


Delph.  et  Var.  Clas. 


Ind.  Paterc. 


1 


INDEX 


1  actum  (facinus)  i,  I.  ii,  66.  58 

idcultas  data  (venia)  Li,  107  (potes- 
Us)  ii,  32 

Fallere  :  fefellit  eos  quinquennium  (er- 
ratuai  ab  iis  est  circa  quinquennium) 
ii,  53 

Fania  vulgavit  ii,  102  loquitur  ii,  93 

Fames  cjtitiabilis  ii,  112 

Faniilia  :  quos  in  familia  retiniierat  li- 
beros  (in  adoptiuneiii  non  dati  :  c(. 
Domi)  i,  10  in  familiam  Acidini 
IManlii  datus  ii,  8  familia  (servitia) 
ii.'Jl 

Pamiliare  est  hominibus  (mos)  ii,  30 
fan)iliaris  (suetus)  ii,  110 

Fasces  con->ulari's  corripere  ii,  58  sub- 
misertint  Tiberio  (ut  buperiorem  salu- 
tarunt)  ii,  99 

Fjistidire  (cuiu  taedio  spernere)  ii,  15 
olFicii  colifgam  (respuere)  ii,  77 

Fastigium  principale  in  rep.  (summi  ma- 
gistraiuuin  et  triumph!  lionores)  i,  11. 
ii,  128  (cf.  EtFerreV  consulare  ii,  69 
(cf.  Provehere,  vel  Extraordinaria,  ii, 
30).  in  eminens  et  nostro  impe- 
rio  timendum  perduxit  imperium  su- 
um  (scl.  opum  et  virium)  ii,  109. 
15.  65  imperii  R.  molem  in  ara- 
plissinium  orbis  terraruni  fastigium  (o. 
t.  suraiuam  amplitudineni)  extulit  ii, 
131 

Fataobstabaiit  consiliis  ii,  118  si  posce- 
rent  ii,  123  faturum  ineluctabilis  vis 
ii,  57  iniquitas  ii,  97  fata  (mors)  ii, 
123 

Faialis  mors  (naturaiis)  ii,4.  49  fatalis 
victoriaj  suie  The^salia  ii,  52  (fato 
desliiiata  sibi  ad  vincendum) 

Fatentem  (ntm  negantem)  arguet,  si  quis 
dicel,  nr.e  cet.  ii,  116 

Fatigant  scriptorem  tot  opera  (^antequam 
absoivat,  vires  ei  infringunt)  ii,  89 
(cf.  ii,  34).  veluii  fatigata  fortuna 
(quam  ta;det  auxiiii  praestandi)  ii,  69 

Favor  partium  ejus  (studiuni)  ii,  54  (cf. 
ii,  26;.  major  civitatis  in  eo,  quain  re- 
is  pr3estari  solet  ii,  43  favore  omni- 
um hriniiuum  exceplus  (plausu)  ii, 
89  favore  populi  collecto  ii,  91  pub- 
lico florens  ii,  92 

Favoraf  ilis  reditus  ii,  40  triumphis  ii, 
34  (i.'raiii»  acceptusque) 

Fax  belli  (mi.  tor)  ii,  25  non  alius  raa- 
jorcni  flagrantioremque  subjccil  faceni 
bello  civili  (renenK-nlius  excitavit) 
ii,48 
Felix  (opinione  sua)  male  suo  i,  C  (cf. 
Maiuai).   fcEmina  uteri  neque  Aibi  nc- 


que   reip.  felicis  (salutaris)  ii,  93  (cf. 
Uterus) 
Fer:e  provinciae  ii,  90 
Feritas    liostilis    ii,  119.  106     (cf.    Fe- 

rox).  feritate  truces  gentes  ii,  95 
Ferme  i,  5.  14.  15.    ii,  102    (et  passim) 
Ferox  :    gens  etiam  Germana  feritate  fe- 
rocior  (quam  Germanorum  ^ritas  fert) 
ii,  106 
Ferre  :  cuniculi,  qui  in  diversas  agrorum 
partes  ferunf  (acti  sunt)  ii,  27    fere- 
bat  se  regia;  stirpis  (esse,  circumfere- 
bat)  i,  11   conservatK  patriae  pretiuni 
calamitatem   exilii   tulit     (retulit)    ii, 
45  (cf.  ii,  52.  125).    ut  ferret  senatus 
illoruin  gloriam   modicam    (toleraret) 
ii,  13  ffivum  tulit  historicos  (protulit) 
i,  17 
Fcstinans  (scriptor,  qui  res  breviter  per- 

currit)  ii,  41.  124 
Festinatio  i,  16.  ii,  108 
Fidelibsimus  in  reconcilianda  gratia  (qui 
optima  fide  reconciliationem  non  si- 
muiatara  iniit)  ii,  29 
Fides  certa  Atheniensiuin   in  Romanos 
ii,  23  quicquid  sincera  fide  gereretur, 
id  Romani,  Attica  fieri,  pra."dicarunt 
ii,  23  fidem  bello  prastitit  ii,  16  sanc- 
tissimam  ii,  18    Rhodii  fide  dubia  i, 
9.    ii,  63    fidei  capax  (pnestandae  iu 
Caesarem    par)    ii,   127    fide    melior, 
quam    consilio    prudentior    (fidelioi, 
quani  prudentior)  ii,  50  fortuna  mutat 
fidem   (convertit   in  perfidiam)   ii,  53 
fides  in  forum  revocata    (rcligio  judi- 
cum)  ii,  126  fidem  descendendi  in  Ca- 
pitolium   tuto    interfectoribus  Caesaris 
dedit  (proniissum)  ii,  58.  87.76  pro- 
missai  brevitatis  fides  (servanda  scl. 
promiss^i  brevitati)  ii,  55    publica  vi- 
olatio  fidei  (ftederis)  ii,  1    se  Roraa- 
noruiu    fidei  committere    i,   9    scqui 
fidem  Rom.  (se  dedere)  ii,  107    fides 
(scl.  credendorum)  ii,  104.  41.    130. 
56.  51 
Fiducia  ducis  (quam  dux  hx>8tiuni  in  sc 
reponebat)  ii,    120    (cf.   ii,  49.  112) 
fiducia  victoriae  (spes  certa  vincendi) 
ii,  113 
Fieri   ex   privato  consul    ii,  51    petens 
consulatum  factus  est  ii,  17    propria; 
classis  dux  factus  (ducem  se  fecit)  ii, 
76  (cf.  Facere>).     bellum    in   dies    fit 
(evenit)  niafjis  prosperum  ii,  52 
Finire  honored   (dcponere)    ii,  33    lites 
justitia  (diriinere)  ii,  118  finitus  are- 
na: circulus  (dcscriptus  in  arena)  i, 
10  quicquid  finitur  nicridiano  aut  sep- 


LATINITATIS. 


li 


tentrione  (circumscribitur  tanquam 
finibus)  ii,  126 

Finis  imperii  terminatus  ii,  37  finem 
Italic  terminant  Alpiuni  juga  ii,  109 
finem  Iiunc  vit;v  habuit  (exitum)  ii, 
14  de  fine  nee  quicquara  recusans 
(morte)  ii,  123  Crefa  libertatis  fine 
mulctata  (libertate  ademta)  ii,  38 
sine  fine  respectans  (sine  cessatione) 
ii,  107  si  eundcm  vincendi  finem  ha- 
buisset  (si  victorias  obitu  suo  terminas- 
set)ii,  27  in  fine  est  belluni  (paene  fi- 
nitum  est)  ii,  33 

Firraare  urbera  novam  (viribus  adversus 
hostes)  i,  8  ad  firmanda  pace,  quce 
hello  subegerat  (scl.  in  fide,  ordinan- 
dis  civitatis  pacis  artibus)  ii,  123 

Firmus  proposito  (constans)  ii,  63  ex- 
ercitus  (robustus)  ii,  29  (cf.  ii,  84) 
firmior  causa  (valentior)  ii,  49 

Flagravit  pectus  ejus  incendio  (graviter 
commotum  indignatione  et  dolore)  ii, 
130 

Flos  statis  commendatus  forma  excel- 
lenti  ii,  29 

Floruit  excelsissime  Sparta  i,  6  urbium, 
imperiorum,  gentium  fortuna  (viguit) 
ii,  11  urbs  Attica  annis  eloquentiae  i, 
18  florens  favore  publico  (eminens, 
pollens)  ii,  92  florentissimus  ingenio 
ii,  2 

Fluens  mollitiis  (diffluens,  solutus)  i,  6 
(cf.  ii,  88).  fluens  respublica  (dila- 
bens)  ii,  16 

Foeda  dictu  tempestas  (cum  taedio  enar- 
randa)  ii,  100 

Fcedus  turpe  Q.  Pompeii,  turpiusque 
Mancini  senatus  rescidit  ii,  90 

Foret  (esset)  i,  6.  9.  ii,  8,  et  passim 

Forma  excellens  ii,  29.  41  eminens  ii, 
75  forma,  quam  niente,  melior  ii,  88 
formam  propositi  operis  excedere 
(raodum,  fines)  i,  16.  ii,  66  (cf.  ii, 
49.  96).  operis  susccpti  forma  (ge- 
nus) ii,  36  prof)osita  universa  princi- 
patusTiberii  forma  (specie,  imagine) 
ii,  129  (cf.  ii,  89).  exercitu  ad  Rom. 
disciplinae  formam  redacto  (rationem) 
ii,  109  in  formam  justi  exercitus  co- 
iere   (modum)  ii,  61 

Formula  provinciae  (continelur,  in  legum, 
magistratuum,  juris  et  tributorum  im- 
positorum  modo)  ii,  38 

Fortis  manu  ii,  118  animi  bellique  for- 
tissimus  ii,  27  forti  Mithridatem  pe- 
pulerat  praelio  ii,  24 

Fortuita  mors  (fatalis)  ii,  102  (cf.  ii, 
4).  fortuilus  principatui  (casu  partus) 
ii,  108 


Fortuna  (tanquam  Dea,  res  humanas 
moderans)  a  se  discordans  ii,  53  in- 
dulgens  salutem  ii,  117  (cf.  ii,  121. 
80).  quos  aut  pronior  Fortuna  comita- 
ta  sit,  aut  veluti  fatigata  matiirius  de- 
stituerit  ii,  69.  55  a  fortuna  desertus 
ii,  80  quantum  in  omni  re  fortuna 
posset  ii,  116  fortuna-  vis,  ibid,  rum- 
pit,  interdum  moratur  proposita  homi- 
nuni  ii,  110  destruit  aliquem  ii,  48 
hunc  exitum  M.  Bruti  partium  esse 
voluit  ii,  72  ejus  factum  ulta  est  ii, 
119  extulit  hujus  viri  fastigium  tantis 
auctibus  ii,  40.  37  inter  duces,  quos 
fortuna  periculo  subduxerat  ii,  72 
spem  subduxerat  ii,  103  non  dabat 
electionem,  sed  ostendebat  perfugium 
ii,  72  comites  aggregat  ii,  53  fortuna 
increpita  a  Caesare  ii,  55. — (conditio, 
status  publicus,isque  felix)  urbium, im- 
periorum, gentium  fortunam  florere,  se- 
nescere,  interire  ii,  11  atrox  Italicorum 
ii,  15 — (item  anceps)  in  quem  statum 
pervenerit  f.  publica  ii,  86. — (status 
hominis)  fortunam,  nonanimum,  muta- 
vit  captivus  ii,  82 — (isque  summo  loco 
nati)  fortunfe  sufe  magnitudinem  pec- 
candi  licentia  metiebatur  ii,  100  (cf. 
ii,  102.  41)  (conditio  principis)  f.  in 
quam  alebatur,  capax  ii,  93. — (status 
felix)  cujus  fortunam  mutare  constituit 
fatorum  vis  ii,  57.  118  fortunam 
hominis  egressus  ii,  40  fortuna  par- 
tium ii,  56.  64. — (calaniitas)  fortuna 
hujus  temporis  ii,  67  fortuna  (homi- 
nis) mutat  fidem  (beneficiis  obstricto- 
rum)ii,  53. — (casus,  eventus)  fortunae 
alterutri  se  parat  ii,  43.  85.  72  varia, 
dubia,  ancipiti  fortuna  bellum  gestum 
ii,  1.  79 — (isque  gravis)  fortunae  ini- 
quitas  ii,  119  (cf .  ii,  79).  atrox  belli 
ii,  16  ex  sua  fortuna  eventuiu  college 
scstimans  ii,  70  eum  abstulit  ii,  71. — 
(felix  eventus  operum  susccptorum) 
fortuna  uti  ii,  13  fortuna  sua  uti 
(eventu  tali  semper  contingenle)  ii, 
51.  74  (cf.  ii,  55).  adjutores  ad  gu- 
bernandara  fortunam  suam  (ad  inode- 
randum  eventum  f.  operum  suoruni)  ii, 
127  fortunam  semper  in  potestate  ha- 
buit (eventum  rerum  suarum  ex  se  et 
virtute  sua  moderatus  est,  in  se  repo- 
suit)  ii,  35 

Fortunatissimo  decertavere  pra:lio  ii,  12 

Forum  :  revocata  in  forum  fides  ii,  126 
(cf.  Fides) 

Frangeret  ne  potentia  eorum  (novoruni 
civium)  et  nmltitudo  veteruni  civium 
dignitatem   (imminucret)  ii,  20 


lii 


INDEX 


Frateraa  corporis  pulcliritudo  (h.  e.  fra- 
tris)   ii,  97 

Fraudare  testimonio  (negare  laudem 
cui)  ii,  32.  76  (cf.  ii,  12.  92) 

Fraude  deceptus  (specie  amiciUae  et  pa- 
ris)  ii,  C9.  82  fraude  tentato  exercitu 
ii,  107  (insidiis) 

Frequens  (creber)  i,  17.  ii,  114  fre- 
quentes  nuniero  gentes  ii,  95  (cf.  ii, 
90.  113).  frequentissimuin  initium  ca- 
lamitatis  esse  securitateni  (usitatissi- 
mum)  ii,  118 

Frequentia  (ingens  nuraerus)  ii,  14. 
20.  81 

Frons  asdium  i,  11  cum  Germaniain  in 
fronte  haberet  (a  Septentrione)  ii, 
109 

Fructuosum  ii,3  (cf.  ii,  22) 

Fructus  aiiiicitise  principis  ii,  110 

Frugum  sterilitate  conipulsi  i,  1 

Frui  spectaculo  (recrcari)  ii,  104 

Fruinentaria;  rei  inopia  ii,  94 

Frustratus  spe  continuandi  consulatum 
(deceptus)  ii,  21  frustratum  esse  vi- 
sum suum  inteliexit  ii,  43  frustratis 
custodibus  ii,  87 

Fuga  turpi  et  nuda  ii,  61  prsecipiti  fuga 
rapere  se  ad  aiiqueni  ii,  85  turpis  ex 
acie  (deserentiurii  ducem  in  praelio) 
ii,  78  fugae  se  coramisit  ii,  72  fugara 
direxit  ii,  85  fugam  suam  vocabat 
victoriam  (receptum  e  terra  hostiii) 
ii,  82 

Fugacissitiii  militis  functus  officio  impe- 
^ator  ii,  85 

Firgare  ac  fundere  ii,  46 

Fugitives  (servos)  in  numerum  sui  exer- 
citus  recipicns  ii,  73  fugitivi  c  ludo 
gladiatorio  ii,  30 

Fulgebat  ripa  arniata  hostium  juventute 
ii,  107 

Fuigens  miiitum  agmen  ii,  100  fulgen- 
tissimus  juvenis  (cminentissimus)  ii, 
71  (cf.  ii,  39).  fulgentissirao  ore  la- 
cerabat  Antonium  (eloqucntia;  ardo- 
re)  ii,  64 

Fulgor  carminum  (vis  in  animuni)  i,  5 
nc  fulgor  suus  obstaret  juvenuni  ini- 
tiis  (eminenlia)  ii,  4.  99  fulgore 
Ca;saris  occupatus  exercitus  (viterro- 
rcnj  injicicnt*;)  ii,  50 

Fundere  ac  fugare  hostem  i,  9.  ii,  12, 
etc. 

Funditus  tollerc  i,  12  eruerc  urbem  i, 
13  cvcrsi  Dclmata  ii,  115  (cxtirpati 
prorsus) 

Fuinebrf:  auctoramentum  (funestuni,  pro 
funere  s.  c;ede  aiicujus  promissuni^  ii, 
GO 


Fungi  numero  miiitum  cquituraque  (de- 
fungi  officio  daiidi  militem)  ii,  15 
functus  officio  ii,  85  uiinisteriis  ii, 
116  fimcti  triuiuphis  et  amplissimis 
honoribus  ii,  89  (cf.  ii,  15.  104). 
functi  feliciter  urbium  oppugnationi- 
bus,  nee  non  directa  acie  (officio  bel- 
li adniinistrandi)  ii,  95  functi  morte 
ii,  49  functus  mortali  stations  ii,  131 

Furit  juventus  (insanit)  ii,  107  furente 
in  cffides  civiuiii  ambitu  ii,  47. — (saevi- 
re)  ii,  60  intra  se  furens  hostis  (pras 
fame)  ii.  111 

Furor  idem,  qui  fratrem,  C.  Gracchum, 
occupavit  (insania)  ii,  0  (cf.  ii,  60. 
80).  furor  armoruni  sopitus  (bellorurn 
saevitia)  ii,  89  furoreni  Glauciae  et 
Saturnini  (caedibus  in  comitiis  sacvien- 
tium)  compescuit  ii,  12 

Furtivaj  expeditiones  (occultae)  ii,  31 

Furto  creatus  pontifex  (fraude  et  arti- 
bus)  ii,  63 

Fusti  percussit  centurionem  ii,  78  (sci. 
ut  post  se  milites  sontem  fustibus,  fus- 
tuario,  necarent) 


G. 

Generosissimae  (ingenue)  simplicitatis 
vir  ii,  125 

Genitale  solum  (patria,  mater  colonia- 
rum)  ii,  15 

Genitus  (cf.  Demerendis,  Exempluni, 
Natus) 

Gens  :  gentes  locis  tutissimse,  aditu  difli- 
cilliniae,  numero  frequentes,  feritatt 
truces  ii,  95  (cf.  Ferns  et  Ferox).  gen- 
tes penetratae  ii,  5  gentis  clarioris, 
quam  aninii  ii,  30  vir  animo,  quani 
gente,  nobilior  ii,  112 

Gcntilitius  tumulus  ii,  119 

Genus  (populi)  nicndacio  natum  Yi,  118 
genus  (ortuin)  deducens  ab  cet.  ii, 
41  (cf.  ii,  108.  118).  familiae  materno 
gencre  (stirpe)  clarissimae  ii,  127.  i, 
6 

Gerens  nihil  muliebre  praeter  corpus 
(habens)  ii,  74  quicquid  sincera  fide 
gereretur  (ageretur)  ii,  23  quanti 
voluminis  opera  gessimus  ii,  106 
prospere  rem  gessit  ii,  102 

Gcstari  ferrique  caput  abscisum  jussit 
ii,  27 

Gestierunt  adipisci  (vehcmentissime  cu- 
pierunt)  ii,  7 

Gladiatori,  quam  senator!,  propior  (ho- 
mo ingenii  ferocis  et  servilis,  morum- 
que  iucultorum)  ii,  91 


LATINITATIS. 


liii 


'Gladiatorius  ludus  (quo  aluntiir  et  ar- 
niis  exercentur  gladiatorcs)  ii,  30 
Gladio  se  transfixit  ii,  G3.  76  in  gladi- 
um  incubuit  ii,  70  gladiis  confossus 
est  ii,  22.  giadii  (pro  ca;dibus)  ii,  3. 
22  (cf.  ii,  47.  12).  gladiis  doniari 
(armorum  vi)  ii,  117  (cf.  ii,  125) 

Globus  conjurationls  (cater va  conjurato- 
rum)  ii,  58 

Gloria  consulatus  (ex  consulatu)  ii,  12. 
47  (cf.  ii,  30).  consulum  vetermu 
(laudabilitcr  eorum  facta)  ii,  92  (cf. 
ii,  26.  16).  virtute  nierens  semper, 
quam  captans  gloriam  ii,  129 

Gradus  militiae  ii,  101  equestris  (digni- 
tas)  ii,  118  nemo  e  nobis,  gradunive 
nostrum  aut  pr<Bcedentibus  aut  se- 
quentibus  (muneris  inilltaris  inferioris 
aut  soperioris)  ii,  114  (cf.  ii,  101). 
gradibus  aetatis  direrati  (singulis  asta- 
tibus  sese  excipientibus  distincti)  ii, 
36  non  gradu,  sed  prscipiti  cursu 
(non  gradatiin)  ii,  1 

Granimatici  (interpretes  scriptorum  ve- 
terum)  i,  17 

Gratia  sequitate  superatur  (sequum  esse 
plus  valet,  quam  gratiosum  esse)  ii, 
126  quis  uUam  calamitosis  deberi  pu- 
tat  gratiam  (grates)  ii,  53  gratiam 
plenani  reddere  ii,  16 

Gravis  et  antiquus  vir  (severus)  ii,  49. 
83  gravissimura  exemplum  ii,  78 
aetate  et  corpore  ii,  76  vulnere  ii,  55 
annona  ii,  77  inopia  ii,  51  bellum 
i,  2.  ii,  55  clades  ii,  30.  79  graves 
inimicitiae  ii,  45  gravissiraa  valetudo 
ij,  48 

Gravitas  judiciis  accessit  (severitas)  ii, 
126  (cf.  ii,  129).  prisca  gravitas  ii, 
116.  86  cum  gravitate  pollicens  (sine 
facilitate  obsequendi)  ii,  125 

Gubernaculo  '(regimini)  non  habilis  ex- 
ercitus  ii,  113 

Gubernare  fortunam  suam  ii,  127  (cf. 
Fortima) 

Gurges  pronus  (fluvius  rapidus)  i,  IG 


Habere  annos  ii,  41  exitum  ii,  112  ma- 
jorem  senatu  animum  pro  rep.  habuit 
(gessit)  ii,  61.  102  habebant  aninios 
extra  raosnia,  corpora  intra  mures 
(obsidentibus  voluntate  dediti)  ii,  23 
cui  id  solum  visum  rationem  habere, 
quod  haberet  justitiam  (rationi  con- 
sentaHeum  esse,  quod  justura  esset) 
iJ,  35  rationem  Iiabere  scnatuni  P.  R. 


Cxsaris  in  consulatu  petendo  (nomen 
C.  inter  candidatorum  numerum  reci- 
pere)  ii,  30.  62  adventus  ejus  belli 
metum  habuit  (attulit)  ii,  76  gratia 
habuit  Pompeium  iuipunitum  (eflfe- 
cit,  ne  puniretur)  ii,  1  ut  tunc  habe- 
batur  (credebatur)  ii,  48  id  unum 
habeo  dixisse  ii,  124  majori,  quam 
quod  habebati,  (scl,  in  manibus)  operi 
proeparabat  exercitum  ii,  109 

Habilis  gubernaculo  exercitus  (qui  trac- 
tari,  regi  potest)  ii,113  peditum  mil- 
lia  armis  (in  armis)  habilia  ii,  110 
corpus  minus  habile  (agile)  ii,  102 

Habitare  tanti  (ffides  tarn  exiguo  pretio 
conductas)  ii,  10 

Plabitus  civitalis  (species  civium  lugen- 
tium)  ii,  99  fortunae  dissimilis  (ves- 
titus)  ii,  41  (cf.  ii,  16) 

Haereditarium  cdium  (hcereditate  a  pa- 
tre  traditum)  i,  1 

Hannibal  odio  in  Romanes  (hostis  odio 
immortali  saBvissimus)  ii,  18 

Haustis  viribus  (exhaustis)  ii.  111 

Hederis  redimitus  ii,  82 

Hercules  (pro  mehercule)  ii,  52.  110 

Hie  :  in  hoc  ii,  41  (cf.  In  his,  ad  remo- 
tius — illis,  ad  propias  vocabulura  re- 
lata  ii,  92).  hie  (pro,  nunc  vivens)  i, 
13.  ii,  10.  43.  etc. 

Hilaris  (promtus  ad  jocandum)  ii,  105 

Hirtus  atque  horridus  (incultis  et  agres- 
tibus  moribus)  ii,  11 

Hispaniensis  natus  (in  Hispania,  sed 
non  ex  indigenis  natus)  ii,  51 

Hispanus  natus  (origine  et  natione  H.) 
ii,  51 

Hodieque  (nostra  adeo  aetate)  i,  4.  11. 
ii,  8.  25.  etc. 

Hominum  (h.  e.  nationum)  capita  ii, 
101 

Honesta  paupertas  (senatorum,  vitio 
non  contracta)  ii,  129 

non  Honeste  petitus  consulatus  (scl. 
armorum  vi)  ii,  46  (cf.  Invictus,  et 
Cn.  Pompeius) 

Honorem  ei,  ut  superiori,  habuit  (offici- 
um  et  observantiam  prasstitit)  ii,  101 
honor  (triumph!)  ii,  122  (imperii  et 
potcstatis  proconsularis)  ii,  121  am- 
piissimis  honoribus  triumphans  Caeser 
eum  donavit  (niilitaribus  praemiis)  ii, 
115  servatus  regi  honor  imperii  (no- 
men  et  dignitas  regia)  ii,  37  (consula- 
tus) honorem  adeptus  est  i,  11  peten- 
dorum  honorum  (magistratuum)  jure 
prohiberi  ii,  28  raro  invidetur  eorum 
honoribus,  (niagistratibus  et  imperils, 
iisque  e.ttraordinariis)  quorum  vis  noB 


liv 


JNDEX 


timetur  ii,  31  lionor  dignis  paratissi- 
mus  (niagistratus  d.  patent)  ii,  126 

Honoravit  ^accrdotlo,  pra^tura,  consula- 
tu,  pro\inciis  ii,  100  ornamentis  tri- 
umphalibiis  ii,  112  equestri  statua  ii, 
61  nomine  a  se  devicta;  gentis  i,  13 
corpora  scpullura  lionorata  ii,  62.  119 
corpus  Augusti  iiumanis  honoribus, 
(exeqiiiis)  nonien  divinis  honoratum 
(consfcratuni  et  religionibus  cultuin) 
ii,  124  felicitatein  diei  Sylla  ludorum 
CIrcensiuru  honoravit  memoria  ii,  27 
populum  congiariis  honoravit  ii,  129 
honorantur  recta  (niagistratibus)  ii, 
126  minus  honoratus  ii,  88 

Ilonorate  Marobuduum  continet  (regio 
cultu)  ii,  129 

Honoratiori  parere  maiuit  (Cato  praeto- 
rius  Scipioni  consulari)  ii,  54  hono- 
ratissimo  inter  judices  loco  lectus 
(prinio  loco)  ii,  70  (cf.  ii,  59) 

Horridus  atque  hirtus  ii,  11  (cf.  Hir- 
tus) 

Hostis  judicatus  ii,  64.  60  (h.  e.  belle 
prosequendus) 

Hostilis  ripa  (hostiiim)  ii,  101  feritas 
ii,  119 

Humanarum  rerum  dubii  casus  ii,  75  hu- 
niana  consilia  (animi  humilis  et  pavi- 
di)  ii,  60 

Humanitate  siogularis  res  (beneficientia) 
ii,  114  gravitatem  temperans  (comi- 
tate sci.)  ii,  116 

llutnilib  (himiili  loco  natus)  ii,  120  sum- 
ma  polius,  qiiam  humilia,  sequi  ii,  60 
(cf.  Humana  consilia).  speciosis  invi- 
dens,  ut  pareret  humillimis  (honiini- 
bus  scrvilis  conditionis)  ii,  73  hnmil- 
limus  asbcntator  (abjectissinms)  ii,  83 

Hybcma  locaverat  ii,  105  pra^paraverat 
ii,  110  disposita  ii.  111 

Hjeme  (nivibus)  obstructis  Alpibus  ii, 
105 


Tacta  mentio  conditionum  ii,  65 
Jactati    turn   variis  casibus,  turn   ssvitia 

maris  (circuniacti  J  i,  2 
Jacturx  hominum  inccurrit  (rei  farailiari 

incendio  perdita-)  ii,  130 
Idem  :    diligcntissimiim    atque  eundem 

(pariter  ac)  Icnissimnm  seciiritatis  ur- 

bans   cuslodem  babemus  ii,  98    (cf. 

ii,  99.  112) 
Ignavum  stipendium  confenint  (tanqiiam 

ignavi,  rebellare  non  audenlcsj  ii,  39 
Ignb  ▼ivus  dcToratuB  (favilia  ardcns)  ii, 


88  igni  illato  (carbonibus  ill.)  ii,  22 
ignium  perpetuorum  custos  Vesta  ii, 
131  igne  plurimo  emicans  incendium 
(scditio  magna  irae  vehementia  eram- 
pens)  ii,  12^5 

Ignobiles  insulip  i,  4 

Ignominia  dediti  imperatoris  (imperato< 
ri,  dcdendo  ipsum,  illata)  ii,  90 

Ignoscere  sibi  omnia  ii,  30 

Illibata  magnitude  (non  derainuta,  Inte- 
gra)  ii,  48 

Illicienda;  inescandaeque  multitudinis 
causa  ii,  13  illecti  ad  ornandam  Ur- 
bciii  principes  viri  (inducti,  persuasi) 
ii  89.  76 

Illisit  capiti  suo  catenas  ii,  120  illiso 
capite  in  postem  ii,  7 

Illuminavit  (claras  fecit)  os  PindariThe- 
bas  i,  18  horuni  fidem  illorum  perfi- 
dia  (illustriorem  reddidit)  ii,  18  (cf. 
ii,  35).  Cicero  naturae  rerum  corpus 
eloquentia  (luculenter  exposuit)  ii,  6G 

Illustravit  una  ffitas  tragoedias,  comoedi- 
am  (perfectas  et  illustres  protulit)  i, 
10  illustratus  bello  Italico  ii,  17 

Illustris  familia  (rebus  gestis  clara)  ii, 
117   illustres  locos  obtinuerunt  i,  4 

llluxit  (tanquam  sol  cxoriens)  clarissi- 
mum  Homeri  ingenium  i,  5 

Imaginem  aiitennarum  prEeb>ierunt  ar- 
bores  (specieui)  ii,  45  tribunitiae  po- 
tcstatis  sine  re  S^lla  reliquerat  (ina- 
nem  quidem)  ii,  30  imago  principatus 
ejus  (adumhratio)  ii,  89  tanta  patris 
imagine  (decore,  splendore)  non  ob- 
scuratur  ejus  memoria  ii,  27  (cf.  ii, 
116) 

Imbccillitatis  motus  (morbi)  ii,  123 

Inibecillus  (fegrotans)  ii,  114 

Iinbeilis  manus  (bello  non  assueta)  i,    8 

Imbutus  rudinientis  iiiilitiffi  (instructus 
prima  militia  arte  niilitari)  ii,  129  ini- 
buts  consulis  sanguine  militis  inanus 
(tincta;)  ii,20 

Imitari :  non  imitanda  reliquere  (inimi- 
tabilia)  i,  16 

Immanis  (ingens  numero)  ii,  12.  59.  51- 
46  immanis  disscnsio  (atrox)  ii,  2 
Sic:  J,  11.  ii,  88.  (permagnus)  im- 
manis victoria  ii,  105.  46.  69.  i,  12. 
ii,  38 

Immatura  morte  finivit  (aetate  ad  morien- 
dum  intenipestiva)  ii,  3 

Immature  prrcreptus  ii,  116    (scl.   tnor- 

te)  

Immemor  tanti   parentis   ac  vin  ii,  100 

(nil  curans  eos) 
Iiimicnsiis   (innumerus)  ii,  14. 110.  120 

immcnsa  corporibus  jurentus  (corpo- 


LATINITATIS. 


Iv 


t-um  proceritate)  ii,  106  immensum 
belluin  ii,  104  (ingens) 
Imiuinere  terribilis  Italia:  videbatur 
(proratus  esse  ad  invadcndani  Ital.)  ii, 
18  belluiu  Italia:  iiiiinincns  (paratuni) 
ii,  96  proscriptio  (t'utura)  ii,  19 
Immixtus  castris  hostiuin  (ingressus  cas- 

tra  h.)  i,  2 
Iinmobilis   corpore   et  Jinimo    (torpens, 

quasi  vinctus)  ii,  117 
Iminodicus  gloiiie  ii,  11     in  appetendis 

honoribus  ii,  33 
Inimotuiii   nihil   relinquebat    ii,  6    (per- 

turbavit  omnia) 
Iminuni!)  ab  arbitris  domns  (non  obnoxia 
speculantibus)    ii,    14.    126    vidis  ii, 
35  voluptatibus  ii,  46    clade  belli   ii, 
115   calaniitate    ii,  120    inimunis  de- 
licturuni  paternorum    ii,  7 
Iinpatientissimus  quietis   ii,  23 
Impellens  se  in  vulr.us  (iiiucronem)   ii, 
70    impulsis   hostibus   (repulsis)    ii, 
70.  51 
cum  Iniperatoria  appellatione  triumpha- 

lia  meruit    ii,   125 
Imperiuni  lerrarum  orbis  (scl.  summum) 
ii,  31    sustinere   (de   imperatore)   ii, 
131     imperium    et    vis    regia   ii,  108 
imperii  honos  regi  servatus  ii,  37  im- 
perium iiiagistratuum  ii,  89  consulare 
(Cicerouis,   turn  interminatum,  ex  se- 
natus  mandate)  ii,  34    imperia  extra- 
ordinaria    ii,   30    transmarma  eorum 
comniissa  arbitrio    ii,    62     imperium 
aequum    in    omnibus   provinciis   cum 
proconsulibus  ii,  31     oiiutii  (Tiberii) 
honoratius   imperio   (tempore,  quo  in 
imperils   reinp.    administrabat)    ii,  99 
imperio    ejus   regebatur    exercitus    ii, 
125  inijieriuu)  severum  Q.  Macedoni- 
ci  (sexera:  discipiinie   imperium)  ii,  5 
Iinpctravit  a  Stratone,  ut  cet.  (permovit 
euni)  ii,  70  (cf.  i,  11).  non  impetrato 
reditu  ii,  68  (cf.  Mile),  impetrato,  ut 
cet.  (postquam  impetraverat)  ii,  107 
quid   non   impetrando   (vota)  passuri 
fuissemus  ii,  125 
Inipetu  (auimi  ardore,  vehementia)  stre- 
nuus  ii,  73  (cf.  ii,  55.  52).  consiliaim- 
petu   victa   (vehementissirais   studiis, 
scl.  pro  Pompeio)  ii,  31 
Implere  censorem  (niuneri  censoris  sa- 
tisfaccre)  ii,  95  hoc  vix  in  illo  juste 
opere  abunde  pcrsequi  poterimus,  ne- 
dura  hie   implere  (plenissime  expone- 
re)  ii,  103    triginla   iegionum   instar 
impleverat  (compleverat)  ii,  20    im- 
plore, annos  ii,  65 
Imponere  in  navcin  cum  ii,  19    ultimam 


manum  bello  imponere  ii,  83.  87.  88. 
117  iiuposita  necessitas  recta  faciendi 
ii,  126 
Importatum   balinei    instrumentum  (scl. 

in  usum  castrorum)  ii,  114 
Impotens  (scl.  sui)  ii,  11 
Impotentia  (immoderatus  usus  potentiffl) 

ii,29 
Imprudenter    interemtus   est  i,  2    («cl- 

ab  hostibus) 
Imprudentia     Corinthiorum     (imperitia 

operum  artis)  i,  13 
Impugnabat    haec    (adversarius    eorum 

erat)  ii,  83 
non  Impune  data  pugnandi  occasio  (iJ6 
scl.    qui  pcenis  a  pugnando   deterriti 
sunt)    ii,  119 
Impunitas  (licentia,  scl.   militum,   nihil 
poenae  raetuentium)  ii,  125  gladiorum 
ii,  3 
In  Accio  circaque  eum  tragoedia  est  (per 
Accium  et  lequales  floruit,    perfectior 
fuit)  i,  17    in  Antonio  praetore  decre- 
tum  erat  (de  A.)  ii,  31     in  eo  civitatis 
favor  (erga  eum)  ii,  43  (cf.  ii,  82.  i, 
12).    in  incerto  est  ii,  97    in  hoc  (in 
tantum)  indulgente  nobis  Fortuna    ii, 
117    in  hoc   scilicet  (hujus  rei  gratia) 
ii,41.  27.  114 
Inaudituiu  mare  ii,  106  (cf.  Auditus) 
Incendium     militaris    tuinultus    plurimo 
igne  ejiiicans  ii,  125  amoris  ii,82  in- 
cendio  abstruso   pectus   ejus  flagravit 
(dolore  recondite  excruciatus  est)  ii, 
130 
Incepto  pari    (ablativi  absoluti  sunt)    ii, 

68 
Incertum  est    ii,  40  in  incerto  est  ii,  97 
Incesti  reus  ii,  45   (cf.  Clociius) 
Incidere  :  ne  in  id  incideret  (scl.  vitium) 

quod  (in  quod)  Honierus  i,  7 
Incincti  Hercynia  sylva  campi  ii,  108 
Inclinata  hostiura  acies    ii,  52.  55    incli- 

nata  in  deterius  valetuilo  ii,  123 

Incolumis  exercitus   (nullo  damno  affec- 

tus)  ii,  107.  120    incoluiues  (inviola- 

tos)  dimisit  ii,  25  (cf.  ii,  66) 

Incolumitate  dotiarc(impunitate)  ii,  100 

Incondita  multitude   (iucomposita,   sine 

ordine)  ii,  14 

Incorruptus  animus  ii,  72  (integer) 

Increnienta  omnia  sua  (ascensum  ad  ho- 

nores)  sibi  debuit  ii,  31  nee  incrementi 

sui  securam  (ab  opibns   et  viribus  suis 

auctis)  Italian!  es>e  paticbatur  ii,  109 

non   Incruentis  centurionibus    (vulnera- 

tis)  ii,  112 
Incubuit  in  gladium  ii,  70 
Incussa  omnibus  voluntas  recte  faciendi 


INDEX 


(por  vim  Icgum  iiijcc(a)  ii,  126 
Jndeinnatuni    civeni   Koin.    qui    intere- 

niisset  (h.  c.  iniiicta  causa)  ii,  45 
Indere    cognomen    ii,  91.  11    ex  virtute 

nomen  i,  11 
Indicia  (oniina)  et  praesagia  periculi    ii, 

57 
Indignatio  et    dolor  omnibus  aderat  ii, 
61  indignatio  casus  tanti  viri  (de  casu 
t.  V.)  ii,  19 
Indignun\  (indignandnm)  ii,  66.  28 
Indoles  :   ad  erudicnduiu  libcralibus  dis- 

cii)linis  indoiem  juvenis  ii,  59 
Inducta  nova  disciplina  ii,  1  inducturus 
(supcrducturus)  omnibus  niagnitudine 
suacaliginem  (h.  e.  obscuraturus)  ii,36 
Indiiigcns  Fortuna  saluteni  ii,  117 
Industria  rcddila  civitati  (opp.  ignavia^) 
ii,  120.  43    virlutcs    industria   pcrficit 
(studiuni)  ii,  97.  2  de  industria  (con- 
sulto)  i,  2 
iHeUictabilis  fatorum  vis  (inevitabilis)  ii, 

57 
InescandcB  mnltiludinis  causa   ii,  13 
Inexpugnabiles  gentcs  ii,  115 
Inexsuperabilis  manus   (pra;donum)    ii, 
32  inexsuperabiics  diflicuitatcs  ii,  120 
Infaniia  pecuniae  (ex  aviditate  p.)  ii,  33 
Infectum  luxuria,  iibidine,  nihil  reliquit 

ii,  100 
Iriferi  (opp.  superis,  quod  cf.)    ii,  48 
Inferiora    hyberna  (in   Gcrniania  inferi- 
orc,    in   occidentaii    ri])a  Ubcni,  indc 
a  Bingo  usque  ad  ostia  Rlicni)  ii,  120 
Infcrt  provincia  contumeiiani,  pcriculuui 
impcrio  Kom.     ii,    90    iliata     aspide 
(so),  in  locum  custodiac)  ii,  87  (cf.  ii, 
22 J.  iliata  pecunia  in  a;rarium    ii,  40 
intulit  se  flamman  ii,74 
Infestare  luare  latrociniis  ac  preedationi- 

bus  (intutum  reddere)  ii,  73 
Infeste  (infesto  animo)   disjecta  domus 

ii,  45 
Infestura  marc   (infestatum,   qd.    cf.)   ii, 

77 
Infida  pax  (cui  neutra  pars  fidere  po- 
test) i,  12 
InCnita  nunicro  juventus  ii,  106 
Infinnari  (irritum    fieri,  rescindi  fccdus) 
a   se  factum  graviter  ferens    ii,  2  (cf. 
ii,  90) 
Infirmissimus  valetwlinc  (aegrotans)    ii, 

70 
Influvium    (profluvium)  sanguinis   cere- 

brique  ii,  120 
Infra  servos  cliens   ^adulator  abjectiori 
animo,  quam  scrvili,    addictiis   alicui) 
ii,  83    infra    aliorum   a'litimationcs   se 
Djctiens    (minorem,    quaru     alii   cum 


aestiraabanf,  se  jndicans)  ii,  127  e 
quo  infra  se  et  Caesarem  videret  et 
remp.  ii,  76    (h.  e.  despiceret :  cf.  H, 

Ingeniose  nequam  (ingenium   ad  nequi- 

tiani  adhibens)  ii,  48.  68 
Ingenium    Homeri     clarissimum    illuxit, 
sine  exemplo   maximum    i,  5    ingenii 
vigor  ii,  18  ingenia  eminentissima  cu- 
jusquc   professionis    i,  16      ingenium 
(oratoriuni)    i,   18.    ii,   34     ingenium 
suliicit  bellicis  operibus,   pacis  artibus 
ii,  97  (cf.  i,  16).    doctissimi  (doctrina 
instruct!)    ingenij   vir    ii,  75    ingenio 
promtus  ii,  IIS    ingenio    instriicfissi- 
mus  ii,  94   ingenio  (animi  indole)  mi- 
tis  ii,  117  (cf.  ii,  35).  ingeniis  optimis 
male  usi  ii,  7  (cf.  Succedere) 
Ingens  [)ccunia  ii,  37    praelium  i,  9 
Ingenuiu   virtutes  (hominis  liberaliter  ad 

honesta  formati)  ii,  93 
Ingredi  Urbeni  curru   (de   triumphante) 
ii,  122  ingrcssus  terram  (cum  exercitu 
infesto)    ii,  102.  94    Syriam   (provin- 
ciam  suam  adilurus)  ii,  117     Germa- 
niam  mediam  (progressus),  ibid,    tri- 
bunatum    ii,  6    navem    ii,  43  annum 
ii,    61    ingressus  est  Rhenum  petere 
(aggressus  est)  ii,  119 
Inhffirere  oculis  animisque  (obversari)  i, 
14.  (do  scriptoribus  Velleio  aequalibus) 
ii,  36    inbairens  rcgni  finibus  (firmiter 
continens  se,  cos  obtinens)  ii,  129 
Inhibere  (prohibere)  ii,  114.  125.  103 
Inhoneste  (cum  turpitudine  fanias)  ii,  37. 

46 
Injiciens  rixam  (movens)  i,  2 
Inirc  honores  ii,  33   potentiae  societalem 
(pacisci)    ii,  44,  65     inita  pax    ii,  77 
inirc  consilia  ii,  88.  91   bella  inita    ii, 
3  initum  adulterium  (tentatum)  ii,  45 
Inimica  res  discipline  (perniciosa)  ii,  78 
luimicitias  graves  cxcrcere  ii,  45 
Iniquilas  fortunas  ii,  119 
Initiuni  fecit  urbis  incendii  (auctor  fuit) 
ii,  74  initium  ejus  finium  (limes  prox- 
imus)    ii,  109    initia  jjclli  civilis  exar- 
serunt  ii,  48    belli  civilis  restinxit  ini- 
tium ii,  88  in  sua  resolutus  initia  (de 
nioriente,   cujus    animus,  ex   philoso- 
jjliorum    mente,    ad   Deum   tanquam 
originem  redit)    ii,  123     initiis  obscu- 
rissimis  natus  (ortii)  ii,  76    initiis  fra- 
tris  non   resj)ondit    (operibus,  quibus 
aliquis    primum    inclarescit)    i,  9    ne 
fulgor  suus  orientiuni  juvenura   obsta- 
ret  initiis  ii,  99   ('cf.  Obstare) 
Injuria  fratris  (fratri  iliata)  i,  1  Sic  :  i,  8. 
ab  injurijs  (avaritia  et  crudelitate)  ma- 


LATINITATIS. 


Ivii 


gistratuum  vindicatic  provincia?  ii,  12G 
injurias,  quae  intendcbantur,  a>quo 
recipere  animo  ii,  13  provocantes  alter 
altenim  injuria  (in  juris  certamen  in- 
jures siniuiatis)  ii,  118 

Innixus  genibus  (repens)  ii,  83 

hiiiocens  (vitiis  saeculi  non  obnoxius, 
inpriniis,  abstinens)  ii,  59  Sic  :  Inno- 
centia,  abstinentia  ii,  29  (cf.  ii,  37. 
Sallust.  Cat.  54.  cf.  ii,  2).  innocentcs 
contcntiones  pro  rep.  (uon  nocentes 
advcrsariis)  i,  11 

Innutritus  disciplinis  ii,  91 

Inopia  gravis  (scl.  aliiiientonim)  ii,  51 
(cf.  ii,  120.  94)  locorum  (in  locis)  ii, 
54 

Inquies  (turbarum  cupidus)  ii,  68.  77 

Inquietus  ii,  11 

Inquilinus  novus  Urbis  (advena,  Roma; 
non  iiatus)  ii,  128 

Inscitia  ducuin  (iraprudentia  militarium 
reruni)  ii,  1    (cf.  ii,29) 

cum  Inscriplionc  speciosissima  operuui 
dccreta  ei  omamenta  triumplialia  ii, 
104  (vid.  M.  Vinicius) 

Insequens  Thessaius  (rtcentior)  i,  3 

luserere  caelo  manus  (est,  ardentissima 
vota  facientium)  ii,  103 

Insidiari  tciiiporibus  (speculari  ea,  qd. 
cf.)  ii,  21  (cf.  Tenipus) 

Insidiis  tentare  ii,  54  peti  ii,  GO  insi- 
diaruui  (struendarum)  tempus  consti- 
tuit  ii,  lis 

Insigne  regiuni  (diadenia)capitiimponere 
ii,  5G.  122  insignibus  regni  assumtis 
i,  11  insignibus  honorum  se  velare  ii, 
71  insignia  consulatus  ii,  20  consu- 
laria  cum  corripuisset  ii,  58  ad  tri- 
timplii  insignia  pervenerunt  ii,  10  in- 
signe coronae  classics   ii,  81 

Insimuiare  (falso  incusare)  ii,  GO  (cf.  ii, 
77) 

Insislerc  notis  teniporum  (persequi  tem- 
porum  vestigia,  li.  e.  historian))  i,  1,7 

Insito  amore  partium  rouipeianarum 
(proprio)  ii,  G2 

Insolentia  Catonis  (inverecunde  factum 

pra;ter  solitum)  ii,  45 
ex  Insperato  ii,  112 

Instar  consilii  publici  (pro  consilio  p.) 
liabuit  centum  electos  homines  cet. 
i,  8  instar  (formani,  modum)  xxx.  le- 
gionum  impleverat  ii,  20  (cf.  ii,  Gl). 
viri  magnitudo  multorum  voluniinuni 
instar  exigit  ii,  29  salubritatis  instar 
(aqua,  quae  regioni  pro  re  saluberrima 
est)  ii,  81 
Instigantibus  in  arma  Corinthiis  (solici- 
tantibus)  i,  12 
Deljih.  et  Vur.  Chts.  Ind. 


Instincta  in  bellum  Achaia  (velut  furore 

correpta)  i,  12 
Instituit  facere  theatrum  (coepit)  i,  15 
Instrui  (doceri)    ii,  92.  129    instructus 
viatico    ii,  19    instruclissimus   studiis 
ingenioque  (ornatissimus)  ii,  94 
Instrumentum  balinei  ii,  114 
Intacta  perniciosis  consiliis  plebs  (incor- 

rupta)   ii,  3 
Integer  (bello   non    fractus)  ii,  17.  115 

integris  rebus  (ante  armorum    certa- 
men) finire  bellum  ii,  50 
Integritas  Catonis  (abstinentia  a  pecunia 

publica)  ii,  45 
Inlellectus  Corinthiorum  (peritia  operura 

C.)  i.  13 
Tntelligi  in   quantum  virtus  potest  (per- 

spici,  compreliendi  animo)  i,  9.  ii,  43 

Sic  :  aliquem  intelligere  ii,  114.  116 
Intempestiva  libertate  usi  ii,  68 
baud  Intempestivc  (commode)  subtexturi 

videmur  i,  14 
Intendcbantur    injurice    (parabantur)  ii, 

13 
Intenta  cura  (acris)  ii,  45    Sic   ii,  62 
Interdicere    aqua  et  igni  alicui  (omni  ci- 

vitatis  et  societatis  communione  pro- 

hibere  aliquem,  ut  solum  mutare  coga- 

tur)  ii,  45.  G9 
Interdum — interdum    ii,  109    interdum 

(omisso  priori)  ii,  110 
Interimere :    ab  Opimio  interemtus    est 

(jussu  O.)  ii,  7  (cf.  ii,  87) 
Interesse  certaminis  ludicro  ii,  123.  114 

(|uid  interesse  inter  duces  (discriminis) 

ii,  80  interest  reip.  (conducit)  ii,  127. 

72 
Interjecto  triennio  i,  14  brevl  spatio  ii, 

99 
in  Interiora  refugiens  (loca  remotiora  a 

finibus  imperii  Rom.)  ii,  108    abdito 

exercitu  ii,  110 
Interit  fortuna  urbium  cet.  ii,  11 
Interius  pcnetrare  (in   interiora  Germa- 

nia?)  ii,  120 
Interminata  cupiditas  imperii  ii,  33 
Intcrmissa  familije  claritudo  (cessans)  ii, 

17  (cf.  Claritudo)    Sic  ii,  28 
ad    Internecioncm    casus    exercitus    ii, 

110.119 
Interpellarc  triumphum  alicujus   (ei  ob- 

loqui)  i,  9 
Interponere  se  armis  (bello,  tanquam  ar- 

bitrum)    ii,   50    interpositis    annis    i, 

14.  ii,  6 
Interpretabatur  clementiara   victons  pro 

sua    virtute  (ut  virtutis  sure  meritura) 

ii,  S3  totani  victoriam  ut  suara   inter- 

prelaretur  (sibi  vindicabat)  ii,  80 
,  Pat  ere.  '*' 


Iviii 


INDEX 


luterrogaliis  lege  repctundaruin  (accusa- 
tus)  ii,  13 

Intervallo  (locoriiiu)  a;quali  ab  liosfc  di- 
visaj  copia:  ii,  110  inagiio  post  inter- 
vallo (feiiiporis)  i,  4  intervalla  ncgo- 
tiorum  (tcnipus  a  iiegotiis  vacuum)  i, 
13 

Iiitiina  (littora)  Ponti  Euxini  ii,40 

Intra  (citra  tertiuni  inilliariuiii  ii,  27  (Sic 
etiani  dc  tempore)  ii,  11.  14.  102  in- 
tra millo  annos  natus  i,  5  intra  se  fn- 
Tcns  liostis  (intra  castra  sua)  ii,  ifl 

Intratx'  Gallise  (cum  exercitu  infesto)  ii, 
39.  105 

introitus  prima  parte  (sub  primuui  ingres- 
sum)  ii,  102 

Intuebantur  magis  voliintateni  |)eccanili 
(ralioncm  habebaut)  ii,  8 

Invectus  Urbem  currn  ii,  30  (cf.  Ingre- 
di).  invectus  est  in  conjurationem  ii, 
35 

Invenire:  inventus  inter  solitudines  avias 
(couiprebensus)  ii,  55  iiivenit  Sylla 
proscriptionis  malum  (inventor  fuit) 
ii,28 

Invictus  labore,  vigiiia,  periculo  (non 
fractus)  ii,  79  invictutn  par  consuluni 
(in  comitiis  a  competitoribus  :  tf. 
Pompeius)  ii,  4G 

Invidcre  (dicuntur)  Dii  operibus  ac  for- 
tuns  (hominum  niniium  feliciuni,  et 
mutare  eorum  fortunam)  i,  10 

Invidia  Pompeii  (erga  P.)  ii,  34  imperii 
(de  imperio)  i,  12  Sic  ii,  47  facff 
(odium  ex  facto)  ii,  47  Sic  ii,  44. 
G4  (asmulatio)  acccnditimitationcm  i, 
17  assidua  cminentis  fortuna;  comes, 
alfissimisque  adliaeret  i,  9  (cf.  ii,  40). 
invidia  prosequi   ii,  92 

Invidiosa  fortuna  (invidiai  obnoxia)  ii, 
CO 

Invidiosius  (majori  cum  indignatione  ci- 
viurn)  nemo  expulsus  est  ii,  45 

Inviolatus  (impunitus)  ii,  25  exercitus 
(damno  non  aflectns)  ii,  107 

Invjtamenlum  sceleris  (ad  scelus)  ii,  07 
(cf.  ii,GO) 

Invitare  luxuriam  (excitare)  ii,  129 

Inutilis  aliena;  victoria:  comes  (socius 
victoria;  parandie  noxius)  ii,80  inutili 
fxem[)lo  (pernicioso)  ii,  47 

Joci  njilitares  (iiquc  incondifi,  trium- 
pliantcni  actrln;  perstringentcs)    ii,  07 

Ip«esc  interernit  ii,  24.  71  seipsatrans- 
Cxit  ii,  20 

Ire  :  ut  ad  saga  irctur  (ut  ex  SCto,  uti 
fiebat,  habitus  tnilitarissumcrctur,  oin- 
uesque  cives  ad   subitos  casus  in  pro- 


cinctu  cssent)  ii,  10  ad  arnia  itutn  est 
ii,  4S 

Irritus  consilii  (frustratus  consilio  irrito 
fiicto)  ii,e3 

Is  :  P.  Scipio  Nasica — P.  Africani  pa- 
trui,  is  privatusque  cet.  ii,  3  Aristoni- 
cus,  qui — occupaverat,  is  victus  cet. 
ii,  I  id  nominis  i,  3  (cf.  ii,  4.  80).  eo 
(ob  id)  feroces  ii,  115  (cf.  ii,  113). 
jjalernis,  id  est,  Ponticis  finibus  ii, 
23  (cf.  ii,03.48) 

Ila — ut  (in  tantutn  modum,  ut)  i,  17. 
ii,  112  (ea  conditione,  ut)  ii,  20  (ea 
fortuna)  ii,  23  ita,  ut  (tali  mortis  ge- 
nere)  ii,  4  ita — tanquam  (tanta  cura) 
ii,  114 

Iter  destinatum  petere  ii,  82  laboriosum 
ii,  113  per  avia  itirieruni  ii,  75  cum 
difficultate  itinerum  ii,  54 

Iterum  :  semel — iterum — tertio  ii,  38 

Judex  causas  audit  ii,  129  optimus, 
eorum,  qua  agebat  (arbiter)  ii,  113 
inter  judices  iectus   ii,  70 

Judicaiidi  munus,  quod  C.  Gracchus 
ereptum  Senatui  ad  equites,  S^lla  ab 
illis  ad  Senatum  transtulerant,  sequa- 
liter  inter  utrumque  ordinem  Cotta 
partitus  est  ii,  32  (cf.  Judicia  et  Or- 
do).  nonjudicari  parem(haberi)ii,  121 
(cf.  Par) 

Judicium  petulantis  convicii  histrioni 
redditur  (agendi  coram  judice,  con- 
vicii causa,  potestas  datur)  ii,  28  ju- 
dicia publica  (pro,  judicibus,  judiciis 
publicis,  h.  e.  crimina  in  remp.  per- 
sequentibus,  populi  loco,  qui  olira  ea 
exerccbat,  lectis)  ii,  7.  8  judicia  (ju- 
dicum  talium  raunus)  ii,  110.  13  (cf. 
ii,  32) 

Jugum  certum  recepit  Sardinia  ii,  38 
Alpium  juga  (tractus)  ii,  109 

Junxit  Domitium  Antonio  (socium  fecit) 
ii,  70  (cf.  ii,  03)  exercitum  sibi  junx- 
erat(ad  se  traxerat)  ii,  80  quo  minus 
castris  Pompeii  sua  jungeret  (castra 
conferret,  proxime  opponeret)  ii,  51 
Italia  confinio  Nauporti  et  Tergestis 
Pannoniis  et  Delmatis  juncla  ii,  110 
junctum  vchiculum  (cquis)  ii,  114 
jungens  consularem  praetextam  prae- 
toria;  (ex  pra;tore  Cos.  factus)  ii,  05 
(cf.  ii,  92).  consilio  belli  bellum  junx- 
it (continue  executus  est  consilia) 
ii,  110  (cf.  ii,79.  118) 

Jus  civilatis  Rom.  ii,  118  in  civitatis 
jusrccipi  ii,  15  juris  (civitatis)  com- 
munio  i,  14.  ii,  43  jus  equcstris  con- 
scquens  gradus    ii,  118     quaestor  cum 


LATINI TATIS. 


lix 


jure  (potestate)  pTstorio  ii,  45  iit 
aeqiiuni  ei  jus  (iinperiuni  procon- 
sularc')  in  omnibus  proviiiciis  oxerci- 
tibusquc  esset  ii,  121  ultiunis  juris 
siii  reguin  (Roni.'iuipciio  non  obnoxi- 
oruiii)  ii,  40  legiones  sui  juris  fece- 
rat  (potitus  crat,  iiuperio  subjccerat) 
ii,  69.  lOy  jus  vi  obrutum  (jura  ci- 
viuiu)  ii,  3  jure  (dicendo)  niulccri 
pos>e,  qui  f!,ladiis  douiari  non  potcrant 
ii,  117  divini  iiuinaniquc  juris  auctor 
(de  jure  universo,  ct  circa  res  sacras 
et  profanas  respondens)  ii,  26 
Justa  vobuuina  (satis  prolixa,  sol.  pro 
reruni  auiplitudinc)  ii,  48.  114.  119 
Sic  ii,  89.  103  Justus  cxercitus  ii, 
61  justissiinus  triunipbus  (meritus  op- 
tiinojure)  ii,  47  Sic  ii,  64  (cf.  Can- 
dor),  justissimus  (ajquissimus)  ii,  48. 
25  (cf.  ii,  25).  justo  ferocior  (quani 
par  erat)  ii,  49 
.Tustissiine  usurpare  nomcn  ii,  27 
Justitiam  habere  (cf.  Habt^re)  ii,  35 
.Tuvare  oncra  principis  (levare)  ii,  128 
Juventus  (liomines  vigentis  jetatis)  1,  4. 
ii,  1.  27  ferox  tot  niilliuni  scrvituteni 
niinata  Italias  ii,  114.  (exercitus)  ii, 
106.107.114 


Laboriosum  iter  ii,  113 

Laboris  (ex  negotiis  agendis)  capacissi- 
luus  ii,  127  labore  circa  Piraeei  portus 
munitiones  (cxpugnandas)  expleto  ii, 
23  labores  periculaque  (belli)  ii,  122 

Laceraverat  reip.  membra  longa  arinoruni 
series  (discordia  bellorum  civiliuni  et 
discidio  corpus  reip.  h.  e.  civitateni 
dissolverat)  ii,  90  lacerantes  reuipub- 
licani  (lurbis  et  seditionibus  violarc 
remp.)  ii,  12  lacerat  pestilentia  cxer- 
cituni  (iniminuit)  ii,  21  laceravit  ven- 
tus  classem  ii,  79  lacerabat  Canutius 
Antoniuni  continua  rabie  (acerbis  et 
niordacibus  conviciis  vulnerabat)  ii, 
64  boo  trienniura  doloribus  laceravit 
animuui  ejus  (excruciavit)  ii,  130 

Lacerna  (vestis  cucullata  crassior,  ad  ar- 
cenduni  frigus  et  pluviam)    ii,  70.  80 

Lacinia  togae  la;vo  brachio  circuindata 
(cinctu  scl.  Gabino,  quo,  dextra  ex- 
erta,  ita  in  tergum  rejiciebatur,  ut 
pars  iufima,  brachio  ac  lateri  circum- 
voluta,  ad  pectus  attrahcrelur)  ii,  3 

Lacrymse  gaudio  elicitae  ii,  104 

Laetus  animi  atque  ingenii  (felicis  animi 
ct  Lngcnii  indolis)  ii,  93  nocturna'  ex- 


])cditioni>  (cNpcditione  n.)  ii,  42    Isb- 

lus  victoria    ii,  115     bctissinia:  sevcri- 

tatis  vir  (gratre)  ii,  127 
Laevum  navium  cornu  ii,  85    ad    Isvam 

(occidentem   versus)  Germaniani   ha- 

bcbat  ii,  109 
Latere  (obscurari)  nunc  virtute  cniinct, 

patria  ***  latet  ii,  26 
Latrocinia  (cxpcdiliones  furtivae,  praedaj, 

non   belli    iiiferendi,    causa  factae)  ii, 

31.  90.  126 
Latus   maris   Ponlici   (ferrae  ei   circurn- 

jacenles)  ii,  101 
Laudare  (probarc)   ii,4y.  57  audita  visis 

laudaiuus  libentius  (praEferinius)  ii,  92 

laudandum    Cwsareni     censebat   (scl. 

senatus  decretis)  ii,  62 
Laute  (eleganter)  abutens  otio  ii,  105 
Laxior  doiiius  ii,  81 
Legatio  (munus  legati)  ii,  17 
Lcgatus  Cffisaris  (pro  prtetore,  in  provin- 

ciis  Imperatoris)  ii,  98.  97.  105 
Lcgerant  cajiut  imperii  sui  Corfinium  ii, 

16  lectus  ab  eo  socer  ii,  54    inter  ju- 

dices  ii,76  senatus  ii,  89  recta  legere 

(causam    mcliorem    et  justiorem   am- 

plecti)   ii,  83 
Legionariffi    cohortes   (e    civibus  Rom.) 

ii,  5 
Legionum  modum   magnum  effecerat  ii, 

73  praevalidce  legiones  ii,  69   legiones, 

quas  cum  Cornificio  erant    ii,  79    (cf. 

ii,  50\  LatinsR,   avi    sui    (pro  copiis) 

i,8 
Lenis  (clemens)  ii,  25  lenissimus    (non 

severus)  ii,  98 
Lenitas  duels  (dementia  victoris)  ii,  86 

mores  vigore  ac  lenitate  teniperatissimi 

(remissior    et   niollior   vita;    ratio)    ii, 

98    lenitatem  suadentes  (in  puniendo 

scl.)  ii,  35 
Leporis  Latini  facetiae    i,  17    (cf.  Face- 

tiaj) 
Levat  invidiam  persona  (minuit)  ii,  31 
Levatio   pcriculi    (a  Livia,  quae  afflictis 

perfugiuui  fuit,  praestita)  ii,  130 
Libelli  nuntiantes  conjurationem  ii,  57 
Libera  civitas,  respublica  (in  qua  cives 

pares  jure  sunt)  ii,  18.  29.  32 
Liberalia  studia  (discipline,  artes  1.  qui- 

bus    imbuuntur    ingenui,    cloquentia, 

poesis,  historia,  philosophia)  i,  13.  ii, 

59 
Liberaliter  (sumtuose)  abuti  otio  ii,  105 
Liberavit  terrarum  orbcm  inexsuperabili 

(prJEdonum)    manu    ii,   32      liberarat 

Cyzicuni  (scl.  obsidione)  ii,  33  (cf.  ii, 

61) 
Libertas  publica  (liberae  reip.  forma)  ir, 


Ix 


INDEX 


40  libertatU  fine  iiiiilctata  Crcla  (ser- 
vitute  niulctala  est  a  populo  Roin.,  sui 
juris  essedciiit)  11,38  (cf.  ii,  118). 
luagna  cum  libertale  (diccndi)  ii,  71 
(cf.  ii,  08) 
Libcrtinus  miles  (ex  libertinis)  ii,  111 
Libcrtoruui  suoruni  libertus  (iibertis  suis 

addictus  et  client)  ii,  73 
Libido  (impudica)  ii,  48.  100 
Librariiis  (scriba)  ii,  83 
Liccntia  ininiudica  crudeiilalis  ii,  28   li- 
centia  giadiorum   (caedes    iicenter   ct 
sine  metu  fact*)  ii,  22    qua;  licentia 
aluntur  vitia  (infrjenata  iibidine)  ii,  82 
peccandi  licentia  (inipunitate  et  niniia 
liberlate)     nietiebatur     inagnitudineni 
buam  ii,  100 
pro  Licito  vindicans,  cjuicquid  liberet  ii, 

100 
Lima.-  plus  (plus  sludii  ojicra  sua  perpo- 

liendi)  in  illis  fuisse  videtur  ii,  9 
Limitcs    (aggeres,   quibus    Komanorum 
fines  contra  barbaros  luuniebantur)  ii, 
120 
ad   Liquidiim   (ad   indubiiatam   certitu- 

diiiem)  nonduni  perducla  res  i,  16 
Lis  cum  ei   HS.  xviii.  niillibus  sestima- 

retur  ii,  8 
Literis  publicis  descripta  pccunia  (tabu- 
lis  rationuui)  ii,  37  litcrarura  usus 
(artium  familiaritas)  ii,  110 
Locare  tabulas  ac  slatuas  in  Italiam  por- 
tandas  (mercede  pacta  addicere)  i,  13 
Locus  (occasio)  dcfuissct  fortuna;  di^stru- 
endi  ejus  ii,  48  ubi  negotia  fecisscnt 
locum  otio  (ii.  peracta  concessissent 
otium)  ii,  105  nee  secundo  (indici) 
locus  relictus  (secundus  i.  calamitate 
ipsa  occupalus  est)  ii,  118  magnum 
inter  lios  ipsos  faciens  operi  suo  1(j- 
tum  (opera  horum  operibus  a;quipa- 
randa  edens)  ii,  9  locum  ministri  lia- 
buit  mediocritas  nostra  (dignitatem) 
ii.  111  loco  extremo  natus  ii,  11. 128 
loco  xxMii.  ab  Nino  natus  (tricesi- 
nius  tcrtius  a  7s.)  i,  6 
L<>ngunj  estnarrare  ii,  42  in  longuni  du- 

ravit  pugnandi  constanlia  ii,  85 
Longe  aiittquam  dimicaretur    ii,  84    hie 
longius  a  (cmporibus  belli  'I'roici   ab- 
fuit  i,5 
Loqui  pro  aliquo  (causam  alicujus  agcre) 

ii.  109 
Lucem   (vitam)   solicilam  rapuisti  Cice- 
roni ii,Cti 
Luctatio     Ccertamen,    conlentio)   civilis 
pugnantis  cum  Caesarc  scnatus  po[iu- 
iiipie  }{.  ii,  124 
Luctalui   iccuni   (dubilaut,   deliberani^ 


ii,  63.  to  cum  dit)icullate  locorum  tl 
cuni  vi  liustium  (contra  nisus)  ii, 
115 

ad  Ludibiium  Aiitonii  (ludibrio  liabens) 
morilurus  ii,  71 

Ludicrum  certaraen  Olynqiiorum  i,  8 
athletarum  certaniiiiis  ludicruui  ii,  123 

Ludus  gliidiatorius  ii,  30  (cf.  Gladiato- 
rius) 

Ludos  instituit  i,  8  facere  i,  8.  ii,  79 

Luere  meritas  prcnas  utrique  imperato- 
rum  (in  vindictam  utriui^que)  ii,  54 
pubiicam  violationcm  fidei  non  debere 
unius  lui  (expiari)  sanguine  ii,  1 

Lumen  alterum  Rom.  imperii  effossum 
(l)rinceps  alter  infractus  viribus)  ii, 
52  ahfium  reip.  lumen  ii,  99 

Lupercaiibus  sedcns  (spectalum  Lu|)er- 
calia)  ii,  56 

Lupi,  raplores  Italica;  libertatis  ii,  27  (i. 
e.  llon)aui,  per  convicium  dicti) 

Luxuria  piofusa  in  rediliciis,  convictibus 
et  apparatibus  ii,  33  quod  facere  aut 
pati  turpiter  posset  foemina  luxuria 
(per  luxuriam,  i.  e.  vitam  dissolu tarn) 
ii,  100 
Luxuricsus  (suratucsus  ct  dissolutus)  ii, 
105 


M. 

Maccrata  pars  excrcilus  (scl.  faux)  ii, 
112 

Magi  (divinaiidi  artis  peviti)  e  notis  cor- 
poris respondent   ii,  24 

Magis  (juo  potius)  i,  11 

Magnifica  pr.vlia  (illustrcs  victoria-)  ii, 
28  njaguificum  animi  tcmperauien- 
tum  (magnum)  ii,  130 

INIagniiice  conata  extcutus  (fortissime) 
ii,  29 

Magnilicentia  (splendor)  triumplioruni, 
munerum  ii,  89  (splendor  a^dificio- 
rum  suuituosus)  i,  II.  ii,  1 

JMagiiificentius  niliil  ilia  victoria  fuit  ii, 
.')2  niagnificcntissiiiius  triumplius  ii, 
40.  r.iO  magui/icentissimum  munus 
ajdilitalis  ii,  93  (cf.  ii,  .^6.  100).  mag- 
nificent issinias  res  gessit  ii,  29 

Magnitudo  operis  (aiu|)liti:do)  i,5  Sic: 
cogitationum  ii,  41  Pompeii  (ex  Lo- 
noribus,  imperils  cxtraordinariis  et  re- 
rum  gestarum  gloria;  ii,  29.  48. 
Talis  ct  Aiii.'ubti  ii,  36 

Magnus  (pro  Pompeio)  ii,  44.  47  mag- 
num et  atrox  pra;liuin  ii,  21  suo  et 
civium  voto  major  ii,  10  homine  ma- 
jor eMstJitiabatur  ii,  31   majorcm  (for- 


I-ATINITATIS. 


Ixi 


lioreiu)  seiialu  pro  rep.  aiiinuim  ha- 
biiit  ii,  Gl  major  spes  (certior)  ii,  21 
iiiipcrio  inaxiiiuis,  excrnplo  major 
Princcps  ii,  120  iiiajora  (commoda, 
scl.  senatui)  perniittere  ii,  13  in  quo 
hoc  maximuju  est  (scl.  ad  laiidem)  i, 
5  quod  vel  maxiinuiii  est  (scl.  ad  con- 
silium clam  aufugieiidi)  ii,  41 

Majestas  (gravilas,  et  auctoritas)  senatui 
restituta  ii,  89.  126  Sci|)ionis  (Afr. 
maj.  magnitudo,  amplitudo,  cf.  ii,  29) 
i,  10  (Imperatoris)  ii,  124  majestas 
(pro,  Imperatore)  ii,  99.  129 

Male  cohjcrens  concordia  (h.  e.  vix  c.) 
ii,  47  ex  male  dissimulate  ii,  109 
(cf.  Dissimulare) 

Mali  (opp.  Boni,  qd.  cf.)  ii,  124.  12C 

Malum  (bellum  Italicum)  ii,  15  malo 
sue  felix  (in  malum  s.)  i,  G  malo  pub- 
lico facundus  ii,  48 

I\Iancipium  /I'lgyptium  (I'otliiiius  eunu- 
chus,  apud  Ptolemajum  niniis  potens) 
ii,  53 

RIanere  in  pacis  foedere  (persistere)  ii, 
77.  16  belli  manebant  reliquiae  (res- 
tabant)  ii,  17.  114  mansit  custodia 
patrii  ritus  (duravit)  i,  4  Sic  i,  8. 
12.66 

Manubiffi  (omiiiuo,  prffida)  ii,  40.  56 

Manum  morituro  commodarc  (ad  vulnus 
Jnfligenduni)  ii,  70  contingere  nianum 
Cajsaris  (salutandi  causa)  ii,  104. 107 
manum  imponere  ultimam  bello  (cf. 
Iniponcre).  nianum  injicere  (cf.  Inji- 
cere).  manu  miles  ii,  18  manu  prom- 
tus  ii,  73  manu  fortis  (pugnando)  ii, 
118  (cf.  Miles),  exercitus  manu  (pug- 
nandi  fortitudine)  inter  Rom.  milites 
princeps  ii,  119  quod  erat  in  manibus 
bellum   ii,  24 

Marcebant  onmia  (viribus  exhaustis  ino- 
pia)  ii,  84 

Marcor  ducis  (torpor,  segnities)  ii,  119 

Mare  in  terras  suftbssis  montibus  recep- 
tum  (in  piscinas)  ii,  33  maris  rccessus 
(sinus,  latebra;)  ii,  32 

Maritimae  rei  scientia  (h.  e.  naviuni  re- 
gundarum)  ii,  79 

Mars  Gradive  ii,  131  plus  quam  dubio 
Alarte  (cum  eventus  pralii  infelix 
esset)  ii,  55  niulto  varioque  Marte 
(multis  et  varife  fortuna?  bellis)   ii,  90 

ex  Materia  (arborc)  cavatus  alveus  ii, 
107  materia,  in  qua  vjuis  elaborat 
excellere  i,  17.  ii,  62.  (occasio)  ii, 
116  operis  justi  materia  (arguinenti 
operis  amplitude)  ii,  89  nee  vitupc- 
raturum  materia  dcficiat  (copia)  ii,  101 


Matura  virtus  (mature  adliibita)  ii,  79 
maturus  (qui  togani  virileni  sumsit) 
ii,  99 

Maturitas  imperatoris  (prudcntiaad  per- 
fectionera  perducta)   ii,  125 

Maxime  in  Annalibus  retulit  ii,  16  (h. 
c.  inprimis) 

Medicamentis  serpentem  abstriisani  ter- 
raj  egredi  coegit  (venenis  objeclis, 
quaj  'expellunt  serpentem  e  latebris) 
ii,  129 

Mediocris  (opp.  suninio  viro)  ii,  22 

Mediocritas  nostra  (Sic  de  se  Velleius 
submisse  loquitur,  v.  Captu)  ii,  104. 
Ill  mediocritas  hominum  (humilis 
conditio,  imbecillitas)  ii,  130 

Medium  pignus  concordise (intermedium, 
continens  concordiara)  ii,  47  in  me- 
dio relinquemus  (in  incerto)  ii,  48 
niedius  aninio  (fluctuans,  siispensus) 
i,  9  dubium  mediumque  partibus  se 
pra^stitit  ii,  21  agebat  medium  plu- 
rima  dissimulantis,  aliqua  inhibentis 
(medium  tenuil inter  d.etc.)  ii,  114.  67 
medius  (mediocris)  ii,  29.  67 

Mehercules   ii,  83 

Melior  (justior)  causa  ii,  49.  84  melior 
pars  equestris  ordinis  (cum  optimati- 
bus  de  rep.  sentiens)  ii,  3  melior  (uti- 
lior)  in  toga  ii,  125  nee  melior  ei  res 
familiaris,  quam  mens  ii,  91  (cf.  ii, 
68) 

Membra  reip.  (cf.  Lacerare)  ii,  90 

Memoria  Antonii  (apud  posteros)  ii,  64. 
24  mandare  niemcriie,  per  literas  ii, 
8.  i,  15.  ii,  112  tempestas  memoria 
horrenda  (h.  e.  horrorem,  vel  dum  li- 
teris  traditur,  niovens)  ii,  100  nml- 
tum  atavi  mei  tribuendum  est  memo- 
riae (servandse)  ii,  16  vivet  per  om- 
nem  sfeculorum  memoriam  (famam) 
ii,  66  (cf.  ii,  88).  felicitatem  diei  per- 
petua  ludorum  Circensium  honoravit 
memoria  (monumento)  ii,  27 

Mentio  nulla  habita  Csesaris  (honore  or- 
nandi)  ii,  62  jacta  conditionum  ii, 
65 

Mentitus  (qui  simulavit)  regia;  stirpis 
originem  ii,  4  (cf.  i,  11) 

Mercatus  Olympiorum  i,  8 

Merces  quisque  periculi  sui  (remunera- 
vit  scl.  proscriptus  interfectorem  su- 
um,  bonis  suis,  a  proscribentibus  ei 
promissis)  ii,  22.  28  bella  inila,  prout 
eorum  merces  fuit  (pro  utilitatis,  inde 
enascentis,  modo)  ii,  3  merccdem 
oris  et  capitis  abscisi  nunierando  ii, 
60  (cf.  ii,  6) 


Ixii 


I N  D  KX 


Mcrct  cxertilus  (stipendia)  ii,  109  iiic- 
ruit  (pepcrit  sibi,  iit  cct.)  appellari 
poi'ta  i,  5  cognomen  ii,  5.  11.  15 
(cf.  i,  13).  insigne  coronaj  classics  ii, 
81  honores  ii,  116  ornaiiienta  trium- 
phaiia,  ibid,  triuinphos  ii,  122  quid 
bic  meruit,  ut  cct.  (quaniiiani  culpani 
contraxit,  ut  etc.)  ii,  130  nierita  piE- 
na  ii,  23.  54 
Merer!  (dignuni  esse)  ii,  104.  45.  80 
Meridiano  quicquid  finitur  (scl.   circulo, 

li.  e.  meridie)  ii,  126 
Meritum   (beneficiuiii)  ii,  86.  118    non 
inerito,  (non  virtule,  qua  niercre  potc- 
rat,)   sed    materia  adipisccudi   trium- 
plialia  defcctusest  ii,  116 
INlerito  (culpa  liomiiiis)  accidit  ii,  118 
Mersit  partem   classis  ii,    42    sceleruni 
conscientia   mersus  (oppressus)  ii,  91 
Mctiebatur  fortunee  suk   ruagnitudinem 
peccandi    licentia  (a;stimabat)  ii,  100 
se  magnitudine  sua,  non  fiducia  ducis, 
metiens  (vires  suas  aestiuians  c.x  virtu- 
tc  sua  magna,  non   ex  supcrbia,  qua 
hobtis  eum  contemnebat)  ii,  120  (cf. 
Infra) 
Metus(metuenduni)  :    in  quo  (tempore) 
fuit  plurinuim  metus  ii,  123    nietu  fi- 
niuni  suorum  (quibus  imminebat  bos- 
tis)  ii,  113    nietu   sue  (de  se)  ii,  42 
metu  nuilo  (minis)  compelli  potuit  ii, 
41     repulse   extenio    n)etu   (periculo 
belli  extern!)  ii,  24   recessit  metus  ii, 
62 
Migrarc  de  vita  !,  11 
Miles  nianu,  (strenuus  manu  propria  pug- 
nando)  dux  consiliis  ii,  18  miles  (sti- 
pendia  faciens,  vel  prsefecti  gradu)  ii, 
104  conquirendus  potius  miles,  quam 
dimittcndus  i,  15  ex  censu  libcrtinum 
dare  militem   ii.  111 
Militare   (stipendia  facere)    ii,  120.    9. 

125 
Miiitaris  tumultus  ii,  125   rerum  niilita- 
rium  prudenlia  ii,  29    m.  officia  (nui- 
nia  militiae  et  belli)    ii,  105    militares 
colonic  i,  14  (cf.  Ind.  Iler.) 
Militia  cum  aliqiio  acta  ii,  129    cques- 
tris  (ill  equitatu)  ii,  111     finem  mili- 
tia;   sibi    conslituerc    ii,    125     militia 
(cxpeditiones    ducis    belli)    ii,  5.   40. 
120.  122.  (Omnino,  expeditiones  bel- 
lies) ii,  117 
Milliarium  (bellum)  ii,  106  (Rom.  ajquat 

^  Mill,  geogr.) 
MinaVjatur  roilitiam  Cirabricam  Teutoni- 
camfiue  Italiae  ii,  120  juvenlus  servi- 
tulcm  minata  Italia;  ii,  114 
Ministfr  alienat   potcntjae  (qui   opcram 


suam  piu'slat  nd  p.  alioruni  evehen- 
dam)  ii,  33  (cf.  ii,  83).  miiiislri  spe- 
ciosi  locus  ii,  ill  iiiinistro  et  adju- 
tore  usus  Druso  ii,  129  ministri  Syl- 
laj  adjutoresque  partiuiu  (emissarii) 
ii,  41 
Ministerium  (curatio  negoti!  public!  sine 
exercitus  impeiio)  ii,  38.  45.  93.  116 
]\Iinor  (inferior)  ii,  30  niinoris  (ignobi- 
lioris)  iiominis  utriiisquc  ordinis  vir!  ii, 
100  ut  minoribus  (coiiiniodis)  percep- 
tis,  majora  permitteret  ii,  13  nee  mi- 
nora (a^qiie  niagnos  lionores)  consequi 
potuit  ii,  88 
Mirari   ut  nemincm  ]iossis   (pro   magno 

oratore  liabere)  i,  17 
Miscere  omnia  aruiis  tuniultuque  (tur- 
bare)  ii,  74    Sic  :     summa  imis  ii,  2 
cum  non  partibus   ejus  se   miscuisset 
(ad  eas  transiisset)  ii,  86 
JMisericordia    (dementia,    venia)   ii,  52. 

71 
Mitescit  feiitas  (emollitur)  ii,  118 
Mittitur  ad  Germaniaiu  (scl.  in  bellum) 
ii,  120  ii  quos  Opiiiiius  niiserat  (emis- 
sarii) ii,  6 
Mobilis(inconstans,  uiutabilis)  i,  17.  ii, 

108 
INloderatior  annona  (moderations  pretii) 

ii,  126 

Moderator  juventae  filii  August!  !i,  102 

Moderatus  est  difficultatem  (levavit  ca- 

ritatem)  aonona;,  ac  rei  frimientaria; 

inopiam  !i,  94 

Modestissimus   in   toga  civis  (nihil   po- 

tcntia;  sibi  arrogans)  ii,  29 
Modicus  virium  i,  12 
cui  Modo  (nuper)  ad  victoriam  terra  de- 

fuerat  ii,  53 
Modus  pecuniffi  (magnitude)  i,  9  (cf. 
ii,  22.  8).  virium  !!,  96  stipend!!  (finis 
militiae)  ii,  125  (cf.  ii,  47.  40.  86). 
modus  operis  ii,  29  scriptura;  ii,  52 
magnus  modus  (numerus)  legionuin 
ii,  73  modus  civilis  dignitatis  (digni- 
tas  civilem  modum  non  excedens)  ii, 
7  qui  modum  in  voluntate  habent 
(qui  terminum  imperils  suis  ex  arbitrio 
suo  constituunt)  ii,  31  modum  non 
nossc  in  concupiscenda  pecunia  et 
gloria  ii,  46  dicendi  neque  faciendi 
ii,  45  laborum  periculorumque  cxces- 
sit  modum  ii,  122  gentes  in  pristinum 
pacis  redegit  modum  (legem,  normam) 
ii,  98  Sic  :  inipcrium  magistratunm 
ad  pristinum  redactum  modum  !!,  89 
libcrtati  publicae  slatuturura  arbitrio 
suo  modum  (libcram  rcmp.  evcrsurum) 
ii,  40  victorjae  iuae  facere  modum  (mo- 


LATiNITATIS. 


Ixiii 


deranter  uti  victoria)  ii,  8G  rotx  pro- 
nive  giiigitis  inodo  (instar)  i,  10 

Moles  mari  injccta)  (aggeres  ex  ingenti- 
biis  saxis  et  materia  niari  injectis)  ii, 
33  belli  moles  ii,  79.  95.  97  quanta; 
iiiolis  belluiii  ii,  129.  121  oneruin 
moles  ii,  114  moles  (ambitus)  impe- 
rii Rom.  ii,  131 

Moliii  aedem  (extruere)  i,  11.  ii,  130 
porticus  ii,  8.  I  moliri  (scl.  aniino  et 
acta)  ii,  13.  14.  2G  in  aiiimo  moliens 
ii,  46  nova  (turbas  et  rebellionem 
movens)  ii,  129 

Mollire  dissensioncs  (sedare  niotus,  mi- 
tigaudo  aniinos)  ii,  121 

Mollissima  dulcedo  carminum  (scl.  ex 
leniori  spiritu  et  sono)  i,  7 

Mollitiis  flucns  (voluptatibus  eifoeniina- 
i,  G.   ii,  8S 

Monientis  provincias  conciisserat  (h.  e. 
motibus)  ii,  78   (cf.  i,  3) 

Monunientuni  (quodcunque  memoriara 
alicujus  servat,  ut  urbes  et  terraj  de- 
victae)  i,  12.  ii,  38.  40  nionumenta 
Marii  ii,  43  (vid.  Jul.  Csesar.)  in- iis 
ipsis  Mionnmentis  SEdein  niolitus  (inter 
porticus  Metelli)  i,  11 

Mora  difficiljs  in  perfecto  est  (difficile  est, 
in  surama  perfectione  consistere)  i, 
17  concepta;  spei  honiinibus  difficilis 
(molesta  est  mora  reruni  speratarum) 
ii,  67  ea  patraudo  bello  mora  fuit 
(nioram  attulit)  ii,  79  causa  et  per- 
sona niorara  exigit  (ut  scriptor  niore- 
tur  in  iis)  ii,  117  nihil  in  mora  ha- 
buit,  quo  minus,  cet.  ii,  51  (non  mo- 
ratus  est) 

Morari  in  re  (dc  scriptore)  i,  7.  ii,  41 
morandi  in  imperils  cupiditas  (retinen- 
di  imperium  belli)  ii,  11  raoratus  erat 
rnilites  (inliibuit  milituni  nianus)  fa- 
cundia  sua  ii,  22. — (moram  infcrre)  ii, 
50.  80.  110  patria  eum  non  morata 
in  Urbe  (cohibuit)  ii,  104  nioratus 
est  exercitum  (cohibuit  in  castris)  ii, 
113 

Morbo  (vitio  insito  vel  inveterato)  pro- 
ditor  ii,  83 

Mori :  quern  moriturum  (in  certam  mor- 
tem) miserat  militem  ii,  5  ad  ludibrium 
Antonii  moriturus  (suppliciura  subitu- 
rus)  ii,  71  (cf.  Ludibrium) 

Mortalis  (i.  e.  hominuni)  conditio  ii,  2. 
104  (cf.  ii,  97).  functus  longissima 
statione  mortali  (vita  humana)  ii,  131 
niortales  multos  cepit  ii,  42 

Mortem  seu  fatalem  (ii,  49)  sen  confla- 
tam  insidiisobiit  ii,  4  vitam  immatura 
morte  finivit  ii,  3    mortem  (supplicii) 


dignissimam  vila  sua  obiit  ii,  9i 
Sic  ii,  87  in  mortem  dimicabatur 
ii,  85  velut  ad  certam  mortem  eun- 
dum  fotet  ii,  5  fraternfe  mortis  (ne- 
cis)  vindicandie  gratia  ii,  G  Sic  ii, 
119 

Mos :  moris  antiquissimi  vir  ii,  116 
I'ompeio  moris  erat  ii,37  (cf.  ii,  40). 
belli  more,  non  latrociniorum  ii,  31 
niorum  dulcedo  ac  suavitas  ii,  97 
nioril)us  quietus  ii,  117 

ftlotus  imbecillitatis  ((jd.  cf.)  ii,  123 
sub  niotum  nostrarum  navium  ii,  107 
motibus  magnis  concussa  Grajcia  (tu- 
multu  ex  migrationibus)  i,  3 

Movens  in  Urbe  seditionem,  at  in  agris 
occulte  Lellicum  turaultum  ii,  68  se- 
natu  motus  est  a  censoribus  i,  10  qui 
possum  moveri  (perterreri)  vestro  cla- 
more,  quorum,  cet.  ii,  4 

Mucro  gladii  ii,  70 

Mulcatum  male  cornu  (gravi  caede  afflic- 
tum)  ii,  70 

JMulcere  verbis  (mitigare  animum)  ii, 
85  jure  mulcere  (feritatem  exuere) 
ii,  117  (cf.  Jus) 

Mulctavit  raorte  ii,  12  pecunia  et  par- 
te navium  (victos  bello)  ii,  23.  37 
Creta  longissiuiEe  libertatis  fine  mulc- 
tata  ii,  38 

Muliebris  raetus  (qui  mulieris  est)  ii,  87 
muliebris  fuga  (quae  decet  nmlierem) 
ii,  76  nihil  muliebre  proeter  corpus 
gerens  ii,  74 

Multiplex  virtutibus  (multiplici  virtute 
praeditus)  ii,  105  multiplices  Pirjeei 
portus  munitiones  ii,  23 

Multiplicati  consulatus  (continuati  per 
complures  annos)  ii,  12 

Multitudo  immensa  et  incondita  ii,  14. 
(plebs)  ii,  13  uter  cum  parte  multitu- 
diuis  (hominuni  abundantium)  patria 
decedcret  i,  I.  (exercitus)  ii,  110 

Rlunia  ducis  obire  ii,  70 

Munificentia  (liberalitas)  ii,  41.  126 
singular!  extructuni  teniplum  Apollinis 
(magnis  sumtibus)  ii,  81    (cf.  ii,  130) 

fllunimenta  (obsidentium)  ii,  51  (cf. 
Coniplecti) 

Rlunit  praesidia  (firmat  p.  castrorum)  ii, 
120  corpus  suum  custodia  munlvit  ii, 
109  utilitateni  auctoritate  inunire  (uti- 
lissimos  viros  vi  et  potestate  data  tu- 
tari)  ii,  127     , 

Munus  :  hoc  niunere  (done  agrorum  co- 
lonis  assignandoruni)  vacaverunt  de- 
cern anni  i,  14  munus  aedilitatis  edi- 
tum  (spectacula)  ii,  93  (cf.  ii,  56. 
100.  89).   muncra  theatri  aliorumque 


Ixi\ 


INDEX 


opcruin  perfect*  a  Pompeio  (nedificia, 
Pompeii  suintibus  in  iiuinus  civitati 
extriicta)  ii,  48  (cf.  ii,  130) 

Mutavit  Cumanos  Osca  viciiiia  (exuit 
patrios  mores  et  linguam)  i,  1  miitata 
(dcposita)  veste  ii,  41  (cf.  i,  2)  for- 
tuna  (scl.  so)  mutavit  in  Caesare  (erga 
Cffisareiu)  ii,  82 

Miitationes  fortunae  ii,  75 


N. 


Nam  (adversative)  ii,  9.  71.  76.  89 

Narrare  aliquem  (ejus  ingcnium  et  mores 
dcscribere)  ii,  29  (cf.  Fama) 

Natio  (pars  gentis,  populus,  quem  gens 
cum  aliis  coniplectitur)  ii,  38.  98 

Natura  (dotes  ingenii)  ii,  2  (anirai  in- 
doles insita)  ii,  68.  69 

Naturalis  (natura  insita)  nobilifatis  su- 
perbia  ii,  11  avus  (genitura,  non  adop- 
tione)  ii,  112  hsec  naturalis  exempli 
imitatio  (quam  natura  exemploruni 
suadebat)  ii,  128 

Naturaliter  (pro  rei  natura)  i,  17  (ex 
natura  hominum)  ii,  92  naturaliter 
dissimillimi  (ob  ingenii  naturam)  ii, 
60 

Natus  extreme  loco  ii,  11.  128  equestri 
genere  ii,  88  ad  omnia  quse  recte  fa- 
cienda  sunt  (a  natura  formatus)  ii, 
129  natum  mendacio  genus  ii,  118 
(cf.  Genitus) 

Navalis  triumphus  (ex  navali  victoria) 
i,  9 

Navem  ingredi  ii,  43  navium  motus  ii, 
107  navium  presidium  ii,  32  tedifi. 
care  naves  ii,  79 

Navus  vir  (irapiger,  strenuus)  ii,  lO.j 
nava  virilique  opera  ii,  120  (Inde) 

Nave  pleraque  egit  Gcrmanicus  ii,  125 

Ne  (enclitica,  pro  an,  omisso  anteceden- 
te,  utrura)  ii,  40.  90 

Nee  (el  non;  ii,  88  nee  non  ii,  95  nee — 
nuque  ii,  124 

Necessaria  (perficienda  ncccssario)  glo- 
riosis  pra;posita  ii,  110  usu  nccessa- 
rium  (viri,  quorum  opera  rcsp.  carerc 
nequit)  ii,  1-27 

Nefas  est  integritatcm  Catonis  laudari 
(laus  C.  injuria  est  ci  illata  a  dubi- 
tante  de  ejus;  i,  2.  45  queni  vincere 
nefas  esset  (iinpium,  ob  magnitudi- 
nern,  Deorun)  sirnilem)  ii,  37 

Negotium  (militare)  ii,  125.  129  a  ne- 
gotiis  (ab  indu&tria  in  ncgotiis)  in 
otium  conver»a  civitas  ii,  1  fcf.  Oti- 
um,  et  Ix)cu3) 


Neque  (et  non)    ii,  33    neque— neC  ii; 

47  neque — et — non  ii,  113 
Nequitia  (lascivia,  libido)  ii,  100 
Nescias,  in  hoc  viro  utrum  magis  mire- 

ris    ii,  122    viro,  nescias,   utiliore    in 

castris,  an  meliore  in  toga  ii,  125 
Nihil  :  ne  nihil  non  optiino  civi  perisset 

(ut  onmia  ei  perissent)  ii,  116 
Niniirum  (profecto)  i,  11.  ii,  23 
Niniius  vir  libera;  reip.  (gravis  nee  tole- 

rabilis  ob  nimiam  potentiam)    ii,  32 

et  hoc  sane  nimium  fuit    ii,  40    (inci- 

vile) 
in  quo  Nitamur  (scl.  excellere)  conqui- 

rimus  i,  17 
Nituerunt     (viguerunt)     Latini    leporis 

facetias  i,  17  (cf.  ii,  9) 
Nobilis  homo  (patricius)    ii,  45    vir  ii, 

48  familia  ii,  17.  41.  117  nobilior 
anjmo,  quam  gente  ii,  112  quod 
optimum  sit,  esse  nobilissiinum  (no- 
bilitatuni  honoribus  et  dignitate)  ii, 
128  (In  ceteris  locis  est  pro,  clarus) 

Nobilitaverat  novitatem  suam  rebus  ges- 
tis  (se  novum  Lominem  ciarura  fece- 
rat)  ii,  90 

Noraen  usurpare  i,  3.  ii,  27  nominis 
species  i,  10  nunqnani  reginam,  nisi 
nomine,  (scl.  proprio)  salutavit  ii, 
84  ante  meritis  ac  virtutibus,  quam 
nomine,  Caesar  (ante  adoptionem  ob 
merita  Cacsaris  nomine  dignus  et  Au- 
gusti  filius  habitus)  ii,  104  adiri  (as- 
sumi  ab  Octaviano)  noiiien  invidiosae 
fortunae  Cfesaris  (ex  adoptione  per 
testamentura,  cum  invidiosi  fastigii 
Caesarismemoriamservet)  ii,60. — (pro 
gcntc)  ii,  1.  21.  34.  100.  114.— (pro 
populo)  nomen  Horn,  avictum  com- 
muiiione  juris  (civitatis)  i,  14  (cf.  i, 
0.  131.  30.  53). — (pro  homine  ipso) 
ii,  94.  114  magni  nominis  (C.  et  L. 
Caesarum)  spem  subduxerat  Fortuna 
ii,  103.94  nomen  August!  (Augustus) 
ii,  124  suo  suorumque  nomine  ex- 
truxit  opera  ii,  130  nihil  prater 
nomen  (titulum)  iniperatoris  retinens 
ii,  40. — (pro  nominis  fama)  nusquam 
erat  Ponipeius  corpora,  adhuc  ubique 
vivcbat  nomine  ii,  54  Sic:  ii,  12.  26. 
55.  80.  quo  nomine  (qua  de  causa) 
mirari  convenit  i,  3  Sic  :  i,  5.  17.  ii, 
20.  104 

Nominatis  coloniis  ii,  74  quem  nomina- 
vcrat  Illvirum  ii,  6  (cf.  ii,  2) 

Notoft  corporis  (habitus  et  lineamenta) 
ii,  24  temporura  i,  17  (cf.  Insistere). 
mcraorire  Antonii  inussit  notas  (igno- 
minin  notavit  apiid  postcros)  ii,  C4 


LATINITATIS. 


Ixv 


Noverca  quorum  Italia  est  (cives  non 
genuini,  colluvies  liorainum  factiosis 
vcnalium)  ii,  4 

Novitatis  nobilissima;  vir  (nobilissimus 
novorum  hominum)  ii,  34 

Novus  Liber  Pater  (quem  sc  fecerat 
Antonius)  ii,  82  nova  (insolens)  salu- 
tationis  quaedam  exiiltatio  ii,  104  novi 
cives  (recens  recepti  in  civitatem)  ii, 
20  novum  duceni,  novum  statum, 
novam  remp.  qua;rebant  (i.  e.  com- 
mutata  haec  omnia)  ii,  125  auctores 
novaruni  pessimarumque  rerum  (tur- 
barum)  ii,  19  Sic  :  nova  moliens  ii, 
129 

Noxia  (culpa)  i,  12 

Noxii  (perfugae  et  proditores)  ii,  23  (se- 
ditiosi  milites)  ii,  125 

Nuda  fuga  (amisso  exercitu)  ii,  Gl 

Numerando  nierccdem  capitis  abscisi 
(repraesentando  nuraerata  pccunia)  ii, 
6G 

Numerus  (niultitudo)  suus  ita  placebat 
barbaris  ii,  112  (cf.  ii,  20.  SO),  fugiti- 
vos  in  numerum  exercitus  recipiens 
ii,  73  arctata  numero  felicitas  familia; 
(angustior  exiguo  numero  hominum 
ejus  familiae)  ii,  10 

Numen  :  quae  vestrum  numen  (vos  tan- 
quam  deos)  colat  ii,  107 

Nunc — nunc  (modo — modo)  ii,  2.  62. 
79 


O. 


Objicere  (exprobrare)  ii,  33.  83.  95 

Obire  (peragrare)  provincias  ii,  74.  101 
morte  voluntaria  ii,  87  conata  obiit, 
(aggressus  est  exequi)  ii,  35  obibat 
munia  ducis  (fungebatur  officio  ducis) 
ii,  70  praetura  quaesturaque  obita  in 
Hispania  ii,  43 

Oblivionis  praeteritarom  rerum  exemplura 
et  decretum  ii,  58  (cf.  Ind.  Rer. 
v.  Amnestia) 

Obnitens  repugnaverat  ii,  89  qui  Paulli 
triumphum  impedire  (ut  impedirent) 
obniterentur  i,  9  obnitente  (contra 
morbum)  vi  animi  ii,  123 

Obruerat  Vatinium  dignatione  (obscura- 
verat)  ii,  69  Sic  ii,  92.  jus  vi  ob- 
rutum  (oppressum,  obtritum)  ii,  3 

Obscurissimis  initiis  natus  ii,  76 

Obsiderunt  Italiam  Cinnanae  Marianfe- 

que  partes  (armis  oppressara  tenue- 

Tunt)     ii,  24    (cf.  ii,  23).     militum 

gladiis,  quibus  obsessus  (circumdatus) 

Delph.  et  Vur.  Clas.  Ind. 


erat,  obsidentes  (circumstantes,  et 
gladiis  minantes)  coercuit  ii,  125 

Obsidionc  et  nmnimentis  complecti  ali- 
quem  ii,  51 

Obsistentes  (viam  occludentes)  ii,  115 

Obsitae  situ  justitia,  aequitas,  cet.  (neg- 
lectae,  quaj  in  desuetudinem  venerant) 
ii,  126 

Obstabant  jam  fata  consiliis  (impedie- 
bant  consilia)  ii,  118  Sic  ii,  127. 
ne  fulgor  suus  orientium  juvenum 
obstaret  initiis  (ne  eminentia  s.  juve- 
nibus,  prima  experimenta  virtutis  dan- 
tibus,  viam  inclarescendi  occluderet) 
ii,  99 

Obstructa3  hyeme  Alpes  ii,  105 

Obtinent  (tenent)  Africam  Pompeiani 
exercitus  ii,  55  Sic  ii,  43.  qui  obti- 
nebat  Asiam  proconsul  ii,  42  (cf.  ii, 
125.  78).  Pelopis  progenies  Pelopon- 
nesi  imperium  obtinuerat  i,  2  (cf.  i, 
6).  auctoritas,  quae  sentiebat,  obtincn- 
di  (vis  proposita  consequendi)  ii,  125 

Obtrectabant  (adversabantur)  multi  ejus 
actis  ii,  44 

Obvenit  sorte  Syllre  Asia  provincia  ii,  18 

Obvium  habuit  regem  ii,  82 

Occasio  Victoria  (reportandae)  ii,  115 
segnitia  ducis  in  occasionem  sceleris 
usus  (segnitiam  d.  opportunam  ad  in- 
sidias  Romanorum  legionibus  struendas 
habens)  ii,  118 

Occubuisse  (cecidisse)  concurrentem 
rautuis  ictibus  cum  Telesino  ii,  27 

Occupavit  (cepit  sedem)  regnum  Mace- 
doniae  Caranus  i,  6  (cf.  i,  3.  4).  oc- 
cupare  colonis  i,  4.  14  occupare  pro- 
vincias (armis)  ii,  60.  62  (cf.  ii,  23. 
112).  occupavere  Capitoliura  Brutus 
et  Cassius  (armorum  praesidio)  ii,  58 
Sic  ii,  112.  occupare  exercitum 
(arripere  sibi  imperium  ejus)  ii,  24 
Sic  ii,  62.  72.  occupatum  (intercep- 
tum)  ab  Antonio,  depositum  (aurum) 
a  Cassare  ii,  60  Sic  ii,  120.  non  ut 
ab  eo  (vi)  occuparetur  potentia  ii,  29 
si  is  occupandae  reip.  (dominationem 
in  ea)  animum  habuisset  ii,  4  idem 
Caium  occupavit  furor  ii,  6  pactae 
ejus, — Hermiones  occupaverat  nuptias 
(praeripuerat)  i,  1  velut  occupata 
materia  (praerepta)  i,  17  Caesar  in- 
cautus  ab  ingratis  occupatus  est  (in- 
grati  eum  praeverterunt  nccare)  ii,  57 
exercitus  ipsius  adventus  vigore  ac 
fulgore  occupatus  (territus  ac  captus) 
ii,  50  nimium  occupatos  dixerim  (dis- 
tractos  negotiis)  ii,  53  occupato  (bel- 
lis)  duce  ii,  117 

Paterc.  i 


Ixvi 


INDEX 


Occurrit  Antonius  exercitui  (obviam  pro- 
fcctus)  ii,  61 

Oculis  tantuinniodo  cum  custodiebant 
(incuriosi  consiliorura  ejus  tectorum) 
ii,  41  sub  ipsis  luocnibus  oculisque 
urbis  (in  conspectu)  ii,  21  Sic  ii,  79. 
84.  patriaj  et  parcntuni  subducta 
oculis  ii,  100 

Odisse  hunc  felicissimum  statuni  (dicun- 
tur  conspiranles  in  Augusluui)  ii, 
91 

Ofteiisiones  (contentiones  cum  ofTensi- 
one)  ob  tacitas  cum  IMarcclIo  ii,  93 

in  Oft'ensis  (in  injuriis  acccptis)  exoia- 
bilis  ii,  29 

Offeric  :  cum  plurima  prxsagia  atquo 
indicia  Dii  inimortaies  futuri  obtulis- 
sent  pcriculi  ii,  57 

Officiuni  (munus  militare)  ii,  77.  104 
militcs  optimi  iniperatoris,  imperator 
fugacissirai  functus  officio  (partes 
agens)  ii,  85  (cf.  JMIIilatis) 

Olyrapias  prima  constituta  i,  8 

Olympicum  i,  10  (v.  Ind.  Rer.) 

Olympiorura  ludicrum  certaraen  initium 
babuit  i,  8 

Omen  imminenlis  proscriptionis  (res, 
unde  auguiari  licebat  proscriptio)  ii, 
19  proficiscens  in  Syriam  diris  cum 
ominiljus  (auspiciis)  ii,  46 

Ominatus  est  digna  ac  vera  de  exitu 
ejus  (orainans  prasdixit)  ii,  71 

nee  Oniisil,  quod  in  manibus  erat  (bel- 
lum)  ii,  24 

Omnia  (scl.  opportuna)  in  altera  parte 
fuere,  (hix,  ctt.  ii,  85  quam  in  illo 
(scl.  die)  omnia  omnibus  fuerint 
(omnium  salusrepositaf.)  ii,  103  om- 
nia et  in  omnibus  locis  igni  ferroque 
veistata  ii,  110  omnibus  omnium  gen- 
tium viris  ii,  36  in  omnia  et  in  omni- 
bus venalis  ii,83  ad  omnia  (iniperata) 
parens  ii,  23  in  oiimia  (per  omnia) 
ii,  13.  97  per  omnia  ingenio  diis, 
quam  hominibus,  propior  ii,  35.  130. 
91.  33.  40,  etc.  per  omnia  oranes 
lerraruni  orbis  angulos  a  latrociniorum 
metu  scrvat  immunes  ii,  120  semper 
et  in  omni  le  ii,  23 

Onus  belli  ii,  97  onera  ordinis  (sena- 
torii,  V.  c.  tributa  c  censu  senatorio, 
incommoda  ex  legibus,  ne  senatores 
negotia  equitum  cxercerent)  ii,  28 
tantorum  oncrum  moles  ii,  114  ad 
juvanda  onera  Principis  (curas  impe- 
rii) ii,  128  (cf.  ii,  VJ.7).  oncrum 
(curae  belli)  moles  ii,  114 

Ope  (viribus)  humana  invictus  ii,  79 

Op€ra  nava   virilisque    legiouum    (scl. 


prJEStita)  ii,  120  opera  (miristerio) 
in  CO  ncgotio  usus  Flacci  ii,  129  cum 
centuriones  suam  suorumque  niilitum 
operam  (officia)  pollicerentur  ii,  59 
senatorum  equitumque  Rom.  exactae 
ad  id  belluui  operaj  (auxilia  pecuniae 
in  publicum  conferendaj)  ii,  111 

Opes  (omnia,  qiiibus  quis  prsepollet,  et 
prfEVtilidus  est)  ii,  18  piivatis  opibus 
(divitiis  et  gratia)  ii,  29 

Opinio  (mctus  ex  falsa  opinione)  ejus 
reditum  feceratfavorabileiu  ii,  40 

Opi^orlunitatibus  (scl.  vincendi)  usi  ii, 
111  (cf.  Specular!) 

Opposucrunt  xc.  miliia  horainum  Rom. 
exercitui  (in  acicm  contra  eduxerunt) 
ii,  30  LucuUus  Mitliridati  oppositus 
(in  belluni  adversus  M.  missus)  ii, 
33 

Oppressus  (necatus)  i,  1.  ii,  40.  68  op- 
presso  Lepido  (capitis  judicio  et  sup- 
plicio)  ii,  88  Sic  ii,  91.  oppressus 
Cicero  (cxilio)  ii,  45  oppressa  domi- 
natione  Antonii  civitas  (ad  parendum 
ejus  liljidini  adacta)  ii,  61  Sic  ii, 
23.  oppressus  morbo,  ibid,  (correp- 
tus) 

Opprimcre  fugientes  (assequi  ex  impro- 
viso)  ii,  50  ingratum  et  nova  molien- 
tem  oppressit  (judicio  exuit  potestate 
rcgia)  ii,  129  opprimi  (devlnci,  de- 
leri)  ii,  31.  118 

Optimates  (boni,  quod  cf.)  ii,  3.  20.  40. 
47 

Optimus  (sanctissimus)  vir  a  senatu  ju- 
dicatus  ii,  3  optimus  quisque  ac 
sanissimus  (optimates)  ii,  25.  34. 
civis  (principi  addictus)  ii,  116  op- 
timus (virtutibus)  ii,  26  optimum 
(usu)  ii,  128 

Opus  :  opera  (res  gestae)  ii,  24. — (expe- 
ditio  bcllica)  ii,  95.  109. — (res  bello 
gestae)  i,  10.  ii,  112.  116.— (negotia 

belli) ii,97.— (labor belli)  ii,C9. Ill 

(pacis  ordinandae)  ii,  117.  89  opera 
(principis,  acta,  s.  constituta)  ii,  123. 
124.  126  opera  (acdificia)  quae  tlieatro 
circumdedit  Porujjeius  ii,  48  Sic  ii, 
130  circumdatam  operibus  (munitio- 
nibus  ad  expugnandun))  Numantiam 
ii,  4  clari  operis  (scl.  artis  vel  doctri- 
nae)  capacia  ingenia  i,  10  (cf.  i,  17). 
opus  (poeticum)  i,  5.  7.  16.  ii,  9. 
36  opus  (historicum  de  b.)  belli  civi- 
lis  Syllanique  ii,  9  opus  (Velleii) 
arctatum  ii,  86  operis  justi,  recisi 
materia  ii,  89  (cf.  Justus,  Forma), 
operis  sui  (oratorii)  princeps  i,  17 
eloquently  operibus  floruit  Attica  urbs 


LATINITATIS. 


Ixvii 


i,  18  opere  tentatuni  (re  vera  suscep- 
tiim)  ii,  106 

Opus  erat  nee  bonis,  (ad  se  tuendum) 
neque  contra  males  (coercendos)  ar- 
mis  ii,  124 

Oraculo  veluti  emissa  vox  (sci.  augu- 
rantis  futura)  i,  10 

Orae  niaritiina3  prsefecerat  Sex.  Pompei- 
um  senatus  (h.  e.  mari  et  rei  navali) 
5i,   73 

Oratio  (facultas  dicendi)  i,  17 

Orbis  solis  (circa  soleii))  curvatus  aequa- 
iiter,  rotuudatusque  in  colorein  arcus 
ii,  59  (cf.  Arcus). — orbis  terrarura 
(propria)  ii,  131  :  cf.  Fastigiuin. —  (pro 
imperio  Rom.)  i,  12.  ii,  31. 55. 120. — 
(Indc)  orbis  noster  i,  2  (et  siniplici- 
ter)  orbis  ii,  31.  104  alterum  paene 
imperio  nostro  ac  sue  quagrens  ovbem 
(novum  ultra  Oceaiiuni,  quasi  nolus 
imperio  R.  et  suo  angustior  sit)  ii,  46 

Orbus  omnibus  sensibus  i,  5 

Ordinare  Asiffi  Orientisque  res  ii,  92. 
122  provincias  (ad  certum  parendi 
moduni  ledigere  terras)  ii,  94 

Ordinatio  coniitiorum,  quam  manu  sua 
criptam  D.  Augustus  reliquerat  ii, 
124  (cf.  Comitia) 

Ordo  arboruui  ii,  43  ordines  exercitus 
(manipuli)  ii,  27  prirai  ordines  (pri- 
mse  centuriffi  ductores)  ii,  112  ordine 
(solenni  judiciorum  ritu)  agendo  pro 
tribunal!  ii,117  cum  ordineiu  (seriem) 
actorum  suorum  commcmoraret  i,  10 
Sic  ii,  48.  oido  calamitatis  ii,  119 
ordo  et  necis  et  testamenti  (li.  c.  re- 
rum,  quje  in  nece  et  testamento  Cas- 
saris  acciderunt,  series)  ii,  59  utrius- 
que  ordinis  (equestris  et  senatorii) 
viri  ii,  100  inter  utrumque  ordinem 
judicandi  raunus  partitus  est  (ita,  ut 
cquestri  ordine  plebeius  quoque,  e  quo 
tribuni  serarii  inter  judices  legebantur, 
comprchenderetur)  ii,  32  ex  cquestri 
ordine  (h.  e.  eqncs  adhuc,  nondum 
senator)  consul  creatus  ii,  76  (cf.  ii, 
30) 
sub  Oriente  provinciaj  ii,  94 
Orientium  juvenum  iiiitia  ii,  99  (cf. 
Obstare).  ortuni  malum  (bellum  priuio 
motum)  ab  Asculanis  ii,  15 
Ornamentum  anioenitatis  (res  qua;  auget 
amoenitatcm)  ii,  81  tantorum  nonii- 
nura  ornamentum  (gentis  sua;  decus) 
ii,  114  ornamentum  triumphi  captivi 
duces  ii,  40  oraamenta  triumphalia 
ei  decreta  ii,  104.  10  (cf.  Ind.  Rer. 
V.  Triumphi  insignia) 
Ornare  Urbcm  (scl.  xdificiis)  ii,  89 


Os  maris  Pontici  (Bosporus  Thracius) 
ii,  101  in  ore  atque  oculis  classis  An- 
tonianae  (in  conspectu)  ii,  84  os  cce- 
lestissimum  Ciceronis  abscisum  (caput 
C.  divina  eloquentia  insigne)  ii,  66 
ccelcsti  oie  lacerabat  Cicero  Antonium 
(eloquentia)  ii,  64  oris  ardor  (oratio 
ardens)  ii,  35  os  Pindari  .illuminavit 
Thebas  (carmina)  i,  18  ingenia  ore 
Socratico  defluentia  i,  10  (cf.  Deflu- 
eve) 

Ostendit  triumphus  vinctos  hostium  du- 
ces (ob  oculos  civium  duxit)  ii,  121 
dignitate,  quantum  cultus  ostendebat 
(prodebat)  eminens  ii,  107  fortuna 
ostendebat  (patefaciebat)  perfugiutn 
ii,  72  ostenderat  spem  auxilii  (fecerat) 
ii,  74  clamitans  et  ostendens  (manu) 
fugisse  Antonium  ii,  85  ut  superesse 
sibi  vim  ac  voluntatem  resistendi  os- 
tenderet  (patefaceret,  declararet)  ii, 
109 

Ostentat  magnitudo  moenium  vires  vete- 
rcs  earum  urbiuni  i,  4 

Ostentatio  agcndi  ii,  98 

Ostentatum  caput  pro  rostris  ii,  19 

Otiosis  actu  simillimus  ii,  127 

Otium  (vitam  a  negoliis  vacuara  et  mol- 
lem)  diligere  ii,  98  otio  fluens  ii,  88 
abutens  ii,  105  otium  et  quies  (vita 
rustica  et  pastoricia)  i,  7  a  negotiis 
in  otium  conversa  civilas  (ad  inertiam 
et  niollitiem)  ii,  I  (cf.  Negotia).  oti- 
um castrorum  (opp.  bellicae  militiae) 
ii,  117  (cf.  ii,  78).  otium  (secessus  et 
quies  a  negotiis  bellicis)Tiberii  (Rho- 
di)  honoratius  imperio  suo  ii,  99  po- 
pulum  Rom.  usum  dictatoris  baud  ita 
in  raetu  desiderasse,  ut  in  otio  (pace) 
timuisse  potestatem'ii,  28  (cf.  ii,  23). 
cum  in  otio  ac  quiete  (rep.  non  per- 
turbata)  servari  non  posset  ii,  68 

Ovans  triumphavit  ii,  96.  122 


P. 


Pacari  (domari)  ii,  89.  90. 115 

Pacta  (desponsata)  i,  1 

Par  consulum  ii,  46 

Par  et  <equa  sui  aestimatio  (qd.  cf.)  ii, 
97  pari  animo  (non  dissimili  volunta- 
te)  ii,  62  incepto  pari  (cum  utriusque 
inceptum  par  esset)  ii,  08  cives  jure 
pares  ii,  29  verebatur  Porapeius,  ne 
quem  haberet  parem  (honoribus  et 
dignatione)  ii,  29  (cf.  ii,  33).  ut  pro 
pari    loquebantur    legati    Marobodui 


Lwiii 


INDKX 


(taiiquani  par  esiiet  JM.  Iinpiratori  R.) 
ii,  109 

Paratuiu  (in  pronitu)crat — junctuni  vc- 
hiculum  ii,  114  paratissiiuus  (proni- 
lisiimus)  omnibus  audendis  ii,  56 
honor  dignis  paralissiuius  ii,  12G  (cf. 
Honor) 

I'axere  honoratiori  (ducere  exercituin 
sub  h.)  ii,  54  parendi  scientissimus 
(ccdcndi  superiori)  ii,  79  parens  ad 
omnia  (o.  concedens)  ii,  23  parere 
(de  populis  victis)  ii,  39.  90. — (dc  civi- 
bus  regi  obedientibus)  ii,  108. — (de 
exercitu)  ii,  110 

Pario  :  pepererc  sibi  ferro  reditum  ad 
suos  ii,  120 

Pars  voluminis  prior  et  posterior  i,  14 
magna  Grsecis  i,  9  Achaiaj  i,  12 
pars  (hostiuni) — pars  cet.  ii,  110  (cf. 
ii,  112).  pars  major  sestivaruni  expe- 
ditiunum  ii,  114  prima  introitus  (in 
Armeniam)  ii,  102  (cf.  Introitus).  ut 
facilius,  quam  partibus,  (per  partes  di- 
visa)  simul  universa  conspici  possint 
ii,  38  partibus  (per  partes)  eloquatur 
ii,  120  Sic  ii,  38.  111.  diviiis  par- 
tibus (muneribus  belli  gerendi)  ii,95 
pars  (tractus)  maritima  lllyrici  ii,  125 
ei  parti  (certaminis)  destinatus,  in 
quam  a  fortuna  vocaretur  ii,  85  (cf.  ii, 
105).  partes  (pro  factionc)  i,  9.  ii,  22. 
28.  53,  et  passim,  partibus  alicujus 
se  niiscere  ii,  86  opus  erat  paitibu* 
(Cinnanis)  gratia  cet.  ii,  20 

Particcps  ca;dis  C'a;saris  ii,  69  operum 
(bellicorura  socius  ct  adjutor)  ii,  116 

Parum  habebat  (contcntus  non  erat) 
sumnia  accepisse  ii,  76 

Patefacta  consilia  ii,  76  (cf.  102) 

Pati  aut  faccre  turpitcr  quod  foemina 
posset  (obsccenam  libidinem  notat)  ii, 
100  quid  (injuriarum)  passi  essent, 
uuntiari  sibi  malcbant  ii,  66  quid 
non  inipctrando  passuri  fuisscmus  (sci. 
mali)  ii,  125  excederc  Italia  passus 
Fulviam  (pcriiiisit)  ii,  76  Sic  ii, 
129.  paticns  ollicioruni  niilitarium  (lis 
buttini-ndiii  par)  ii,  105  arniorum  la- 
boruiuquc  pationtissinii  ii,  34 

Paticntia  pcriculoruiu  ii,  41.  78 

Patratio  (scl.  belli,  confectio)  ii,  98 

I'atrarebellum  (conficerc)  ii,  11.  30.  59, 
etc.  pra;liuni  ii,  21  (cf.  Couuiiitlere). 
non  quicquani  aiiswrii  [jatratunique 
(ptrfectuin)  fortius  ii,  80  pairavit  (cx- 
cculus  est)  decreta(coni>ilia)  ii,  110 

Pater  pairiie  (Augustus)  ii,  123  palrum 
(niajonini)  jetatc  ii,  90  centum  ho- 
mines   ckctob   ai>i>ellat03que    Palrcs 


instar  consilii  liabuit  publici  L,   8 

PatrisB  (reip.  libera;  Marii  Cinnseque  ar- 
mis  oppressae)  dignitas  ^indicanda 
restituendaque  ii,  29  patriee  (civibus) 
bellum  infert  ii,  21.  82  Sic  ii,  68. 
100.  cognationi  prjeferens  patriam 
(reip.  salutem  saluti  cognati)  ii,  3 

Patrii  (h.  e.  patriae)  ritus  custodia  i,  4 

Patrimonii  (scl.  servandi)  spes  ii,  103 

Patrocinium  eorum  professus  ii,  75 
(causam  eonim  suscipiens,  cf.  ii,  120) 

Patronus  perpetuus  liom.  irapcrii  ii, 
120  (cf.  ii,  104) 

Paucitas  in  parvo  ministeria  non  defccit 
(mediocritas  adjutoruiu  in  parvis  ne- 
gotiis  ministeria  peragendainfecta  non 
rcliquit)  ii,  127 

Pax  infida  i,  12  diffusa  in  Orientis 
Occidentisque  tractus.  Pax  Augusta 
ii,  126  composita  ii,  76  inita  cum 
Pompeio  ii,77  revocata  ii,  89  pacis 
conditiones  saluberriinas  et  coalescen- 
tes  discussit  ac  rupit  ii,  48  in  hoc 
pacis  foedere  placuit  ii,  77  ad  cam 
pacem  provincias  perduxit,  ut  cet.  ii, 
90  in  pristinum  pacis  redegit  modum 
ii,  98  pace  diligentia;  Catonis  dixerim 
i,  7  (cf.  i,  17.  ii,  129) 

Pejor  illi  res  familiaris,  quam  mens  ii,  68 

Penates  (donius)  ii,  74.  95 

Pendere  poenas  ii,  100 

Penes  eum  summa  virium  erat  ii,  63 

Penetrare,  terram,  gentes  (scl.  cum  vic- 
toria) ii,  5.  47.  105.  120  (cf.  ii,  40). 
cum  malum  (belli)  in  omncs  pene- 
trasset  (propagatum  esset)  regiones 
ii,  15 

Penitus  llom.  nomini  infestissimus  ii, 
27  (ex  imo  pectore) 

Pensavit  (compensavit)  praematuram 
mortem  imniortali  nominis  sui  menio- 
ria  ii,  88  victoriiE  occasionem  damno 
amissi  niiiitis  pcnsare  (redimere)  ii, 
115 

Per  publicanos  criminatus  Metellum  (li. 
e.  eorum  opera)  ii,  11  Sic  ii,  15. 
12  Latini  leporis  facetiae  per  Caecili- 
um  (ingenio  et  a;tate  Ciccilii)  nitue- 
runt  i,  17  per  tot  cxtraordinaria  im- 
pcria  (tanquam  per  gradus)  in  sura- 
mum  fastigium  evcctus  ii,  30  per 
(inter)  suinmain  quictcm  ac  dissimula- 
lioncni  ii,  88  per  M.  Agrippam  id 
securo  ci  posse  contingcrc  non  cxisti- 
niabant  (h.  e.  obstante  Agrippa)  ii, 
93 

Pcrceptis  minoribus  (acccptis  m.  cora- 
inodis)  ii,  13 

I'ercurrcrc  pautis  ii,  38 


LATINITATIS. 


Ixix 


Percussit  fusti  (fustuario  necari  jussit) 
centurioiicii)  ii,  78 

Perdere  cxercitum  ii,  120  agros  ii,  75 
ordiilis  jura  ii,  28 

Perdoinuit  terrain  ii,  39.  97  gentes  ii, 
95  Alpes  perdoniitae  ii,  90 

Perducere  excrcituiu  (scl.  ad  locum  des- 
tinatuiu)  ii.  111  Sic:  perductus  ex- 
ercitus  ii,  78.  106  perductus  in  car- 
cerem  ii,  19  pars  exercitus  perducta 
(adacta)  ad  fanieui  ii,  112  provincias 
has  ad  pacem  perduxit  ii,  90  (in  so- 
cietatcni,  allexit)  i,  9  ad  bummuin 
discrinion  et  euni  et  rerup.  ut  perdu- 
ceret  ii,  27  imperium  in  eminens — 
perduxit  (evexit)  fastigium  ii,  109  ad 
sunimain  rei  militaris — scientiam  ii, 
79  novitatem  suam  in  hoc  perduxit, 
ut  cet.  ii,  128  in  suiuniam  socordiani 
perduxere  Quinctilium  ii,  118  Man- 
cinum  verecundia  perduxit  hue,  ut 
cet.  ii,  1  hsec  exempli  imitatio  sena- 
tuni  populumque  R.  eo  perduxit,  ut 
cet.  ii,  128  res  nondum  ad  liquidum 
perducta  i,  16  aestiva  usque  in  men- 
sem Decembrem  perducta  (producta) 
ii,  105 

Perelegantis  (perpoliti)  ingenii  vir  i,  7 

Perficit  (ad  perfectionem  perducit)  in- 
dustria  virtutes  ii,  97  perfecta  et  na- 
tura  et  industria  mortalis  conditio  ii, 
2  maximorurn  artificum  perfects  raa- 
nibus  tabulee  ac  statuae  i,  13 

Perforata  ejus  lacerna  lancea  ii,  80 

Perfruor  recordatione  tot  rerum,  cet.  ii, 
101 

Perfugit  in  insulam  Samothraciam  i,  9 

Perfugium  ostendere  ii,  72  desciscenti- 
bus  erat  apud  eum  perfugium  ii,  109 

Periculosius  praelium  ii,  55 

Periculum  (scl.  morbi)  maximum  et 
prsBCcps  ii,  84  periculum  adiit  ii,  27. 
82  periculum  infertur  Horn,  imperio 
ii,  90  in  prffituptura  atque  anccps 
periculum  adduxit  remp.  ii,  2  sui 
quisque  periculi  merces  (quisque  pro- 
scriptorum  percussorem  bonis  suis 
lemunerabat)  ii,  22  quos  prsesenti 
periculo  fortuna  subduxerat  ii,  72  ad 
vindicandam  maximis  periculis  remp. 
ii,  28  pericula  impendentia  ex  ruinis 
incendiisque  Urbis  ii,  35 

Peritus   officiorum     niilitarium    ii,   105 

peritissimus  bello  ii,  29 
Perlustrata  armis  Germania  ii,  100  (cf. 

ii,  97) 
Permansit  comes  exiiii  ii,  100 
Permissu  tuo  ii,  107 
Perraitteref,  ut  (coutcderet)  majora,  mi- 


noribus    perceptis   ii,     13       permisit 
(commisit)  se  regnumque  ditioni  ejus 
ii,  37 
Pernices  velocitate  juvenes  ii,  34 
Perniciosa  reip.  pugna  i,  9  (cf.  ii,  47). 
perniciosa  consilia  ii,  3,  (ubi,   ut  ii, 
18.  15.,  subaudiendum  Reip.) 
Perpetuus  auctor  diruenda;  Carthaginis 
i,  13    patronus  Kom.  imperii  ii,  120 
perpetuum   nomen  a  se  dedit  loco  i, 
1    perpetuorum   custos  Vesta  ignium 
ii,  131 
Perpolitus  (dealbatus)  nuper  calce  are- 

naque  locus  ii,  22 
Perquam  (auget  adjectiva  el  adverbia) 

ii,  31.96.  113.101 
Perrupta  acie  ii,  112 
Persecutus  armis  ii,  6   (bello)   duos   ii, 
37.  87  persecutus  (Pompeium)  Brun- 
dusium  (itinere)  ii,  50  Opimium  nulla 
civilis  persecuta  est  misericordia  (non 
consecutus    est   eam    Opimius)  ii,   7 
hoc   vis  in    illo  justo  opere   abunde 
persequi  (narrationc)  poterimus  ii,  103 
Perseverantia  duels  (^in  proposito)   ii,  5 
Perseveravit    facere    ii,    103     cum,   id 
facturos  se,  perseverarent  (scl.  dicere) 
ii,  92 
Persolvere  promissa  ii,  40 
Persona  (homo,  quatenus  ingenio,  mo- 
ribus,  virtutibus,   vitiis,   fortuna   etc. 
differt  ab   aliis)    ii,   31.  68.   117. 30 
nihil  ex  persona  poetae  dixerunt  tra- 
gici  (poetae  partes  agentes)  i,  3 
Persuasit  magis  ratione,  quam  vi   i,  9 
Pertinaciter   (perseveranter,    adeo   cum 
minis)  ei  deierebat  dicta turam  pop ulus 
ii,  89 
Pcrturbatio  aut  rerum  aut  hominum  ii, 

88 
Pervadere  itinere  (recipcre  se)  ii,  82 
Pervagatus  victor  omnes  partes  Gerraa- 

niae  ii,  97 
Pervenit  cum  difficultate  locorum — luc- 
tatus — ad    Cassarem   (junxit   so  cum 
C.)  ii,  115    ex  quo  in  quern  statum 
pervenerit  fortuna  publica  ii,  87    ad 
potentiam   pervenerat   (evectus  erat) 
ii,  80    (cf.   Perducere).    in    prsceps 
pervenitur  (ruitur)  ij,  3  (cf.  ii,  10) 
Pestifer  civibus  reditus   ii,  22 
Pestilentia  lacerat  exercitum  ii,  21 
Pessimus  (facinorosus)  ii,  26.  91    pace 
(scl.   ea  seditionibus  et  discordiis  tur- 
banda)  ii,  11   pessiraa  res  (scl.  faroili- 
aris)  ii,  25    pessiraarum  rerum  (sedi- 
tionum)  auctores  ii,  19 
Petere  iter  ii,  82.— (proficisci  ad  etc.) 
ii,  46.  76    pctierc  V'csuvium  montem 


Ixx 


INDEX 


(occupaturi)  ii,  30  fuga  pctere  ii, 
79.119  (cf.  ii,53).  (etsimpliciter)  ii, 
37  ariDJs  })ctcre  ii,  08  (sic  sinipliciter) 
pctere  ii,  50.  82  peti  insidiis  alicujus 
ii,  CO.  64  petebatur  Cicero  legis  ver- 
bis (ci  crimen  et  poena  intendcbaUir) 
ii,  45  nihil  amplius  civibus  prater  ty- 
ranni  petendum  esse  sanguinein  ii,  58 
quod  suiniiio  studio  petituni  est  (i.  e. 
sumnia  perfectio  uUo  in  opoic)  i,  17 
cujus  opcni  pcticrat  ii,  09  pelcndoruin 
lionorum  jus  ii,  28  qualenus  aliquid 
ex  oinissis  pcto  (repeto)  ii,  08 

Pliilippii  canipi  ii,  86 

Pietas  (crga  palrcm)  ii,  15. — (erga  Au- 
guitum  et  ejus  filios  C.  et  L.  Caesares) 
ii,  105.99  pietas  rcctissinia  senticndl 
(erga  Iniperatorem,  iinde  recta  erga 
eum  voluntas)  ii,  125  pietas  (erga 
populum  Rom.)  ii,  10 

Pia  munificentia  (a  pietate  erga  propin- 
quos  profccta)  ii,  130  pla  consilia 
(pietatis  crga  Principcni)  ii,  131 

Pignus  concordia;  medium  inter  Cffisarem 
ct  Pompeium,  Julia  (quse  firmam 
socictatem  continebat)  ii,  47 

Piratica  scelera  (latrocinia)  ii,  73 

Placere  iis  non  poterat  pax  (non  exopta- 
bilis  crat)  ii,  25  placebat  liarbaris 
numerus  suus  (freti  hostes  copiis  suls) 
ii,  112  placuit  (convenil)  in  pacis 
focdcre  ii,  77  qax  aiiis  placebant 
(consilia  aliorum)  ii,  80 

Plasta;  ((jui  e  molliori  materia  opera  fin- 
gunt)  i,  17 

Plebs :  a  patribus  ad  plebem  transiit 
(plebeius  factiis  est,  adoptionc  quidem 
in  gcnteni  picbeiam)   ii,  45 

Plena  subdoli  atquc  vcrsuti  animi  consi- 
lia ii,  102  plenam  (perfectam)  ejus 
pietati  P.  II.  gratiain  reddit  ii,  10  sibi 
quisque,  quam  illi,  gratulabantiir  plc- 
nius  (pleniori  ore,  oratione,)  ii,  104 

Plurimum  gentium  excidium  ii,  98  plu- 
riiinis  ignis  ii,  125 

Plus  quara  dubio  Martc  ii,  55  (cf. 
Mars),  baud  multo  plus  cc.  millibus 
passuum  ii,  109  ncque  illi  viro  plus 
(»cl.  quam)  qiiinquc  inensium  princi- 
palis quics  contigit  ii,  50 

Poena  in  malos  sera,  scd  aliqua  ii,  120 
pcenas  capite  dcdit  ii,  4  morte  ii,  87 
temeritatis  i,  11  justissimas  Ca-sari 
ii,  04  utriquc  inipcratorum  mcritas 
p<ena$  lucre  suppliciis  (ad  vindican- 
dum  utrumque)  ii,  64  Sic  :  ii,  04. 
G8  male  consultorum  pocnas  cxsolvit 
ii,  88  pcenas  jicpcndcrc  ii,  100 


ne  Poeniterct  ejus  nati  rcmp.  (ut  potiue 
eo  nato  gauderet)  ii,  12  velut  pceni- 
teret  fidci  ii,  18 

Pollens  plurimum  mari  Tyria  classis  (na- 
vigalionis  peritissima)  i,  2 

Polliccbanlur  operam  suam  suorumque 
mi  Ii  turn  centuriones  ii,  59 

Pollicitatio  ingens  pra?miorum  ii,  18 
cxactaj  opera;  ex  pollicitatione  (quas 
civcs  reip.  poUicili  erant)  ii,  111 

Ponere  colonias  ii,  15  aedes  positas  i, 
11  statua  posita  ii,  01  per  omnia 
extra  dilationes  positus  ii,  79  (cf. 
Dilationes) 

Pontifcx  inaximus  creatus  ii,  63  factas 
ii,  3.  43 

PonUlicatus  maxiraus  ii,  43.  128  ponti- 
ficatus  saccidotio  honoravit  puerum 
ii,  59  in  pontiiicatum  assurgcve  ii,  51 

Ponti  (Euxini)  dexlra  atque  intima  (lit- 
tora)  ii,  40 

Porticus  circunidatje  duabus  sedibus — 
qua;  nunc  Octavia;  porticibus  arabiun- 
tur  i,  11  p.  faceie  i,  11.  ii,  81  amoe- 
nissima  ii,  1  porticus  moliri  ii,  1.  8 

Portoiia  (vectigalia  ex  mcrcibus  impor- 
tatis)  nova  constitucbat  ii,  0 

Portus  :  cutn  exitialcm  tenqjcstatem  fu- 
gientibus  statio  pro  portu  (refugio 
tuto)  foret  ii,  72 

Poscebant  eum  ducem  ii,  71  respublica 
ab  Augusto  in  bellum  poposcit  Tibe- 
rium  (reip.  salus  suasit  T.  mitti  in  b.) 
ii.  111  si  fata  poscerent  ii,  123 

Posse  (valere)  ii,  110  nc  plus  possent 
(cives)  recepti  in  bcneficium,  quam 
cet.  (ne  vinccrcnt  suffragiis)  ii,  20 

Possessa  varie  Ilispania  (in  potcstate 
habita)  ii,  38 

Post  (omissum  ante,  quam)  ii,  4.  80 

Posterior  bujus  voluminis  pars  i,  14 
Scipio  (Afr.  minor)  ii,  1 

Postulabat  (praescribcbat)  conditiones 
pacis  ii,  48 

Potens  (nobiliori  loco  natus  et  honora- 
lior,  opp.  huraili)  ii,  120  potentiorque 
(factione  ct  armis)  babitus  prior  ii,  3 
potentior  Tyro  Carthago  ccU  (opibus 
scl.  ct  armis)  ii,  15  ])otentiora  arma, 
potentissima,  (pro,  imperium  cxerci- 
tibus  validius)  ii,  108  xvii.  legionura 
potentes  ii,  05  (cf.  ii,  09) 

Polentia  rcgalis  ii,  0  potcntia;  (suae  in- 
viccni  luenda;)  inter  Ca;sarcm,  Pom- 
peium ct  Crassum  inita  societas  ii,  44 
Sic  ii,  05.  47.  potenlia  (Triumviri) 
ii,  80  potcntia  (Livijc,  li.  c.  auctoritas, 
qua  puUebat  ajiud  Tibcrium)  ii,  130 


LATINITATIS. 


Ixxi 


potentia  (Pompeii,  per  extraordinaria 
imperia)  ii,  29 
Potestas  tribunicia  (vid.  Tribunicia).   in 
potestatem  P.  R.  rcdactae  provinciae 
ii,  37  (cf.  Redigere).  in  P.  R.  potes- 
tate  retinuit  ii,  46  retenta  in  potestate 
Antonii  Vcnetia  ii,  76  ciijus  se  potcs- 
tati  conimissurus  foret  (ciii  se  deditu- 
rusf.)  ii,  37  cam  potestatem  (jiulicum 
munus)  nacti  equites  ii,  13  fortunara 
in  potestate  sua  liabuit   ii,  35    (cf. 
Fortuna) 
Potitur  rcgni  i,  1    Sylla  rerum   potitus 
ii,  41  potitus  eorum  (quos  ceperat)  ii, 
25  Sic  :  pro,  capere  ii,  5.  50 
Praebuit  cervicem  servo  s.  liberto   (ab- 
scindendam)  ii,  6.  70    (cf.    Cervix), 
praebebat  spectaculum  ii,  79    arbores 
antennarum  prajbuisse  imaginem    ii, 
43    seevitiffi    causam  avaritia  prsebuit 
ii,  22  nee  uUam  belli  civilis  praebituvos 
maferiam  ii,  62 
Prsecaventibus  fatis  (scl.  discordiam  in- 
ter Marium  et  Syllam)  ii,  12 
Praecedit  nuntius  victoriae  nuntios  peri- 
culi  ii,  129  praecedentes  gradmn  nos- 
trum (eminentiores   munere  niilitari) 
ii,  114 
Praecellentes  ingenio  viri  i,  13 
Praeceps  locus  ii,  5    praeceps  et  pravus 
ii,  18  (teraere  mens  ad  pravara  cupi- 
ditatem  explendam).  prajcipitis  (tenie- 
rarii)consiliijuvenis  ii,  88  nongradu, 
sed  praecipiti  cursu  ii,  1  praeceps  fes- 
tinatio  i,  16    fuga    ii,  85    maximo  et 
praecipiti   periculo   (morbi  scl.   morti 
proximo)    ii,  84   in  praeceps  perveni- 
tur  (in  vitam  et  mores,  e  quibus  in 
exitium   quam  celerrime   ruitur)  ii,  3 
Sic:    praecipitia     ii,  10.  112    omnia 
erant  praecipitia    in    rep.    (celerrime 
ruentia  ad  finem  libertatis)  ii,  22 
Praeceptis  instructus  (praeceptis  pruden- 
tiaa  militaris  rei  excultus)  ii,  129  in- 
nutritus  coeleslium  praeceptorum  disci- 
plinis  (scl.  parentum  cducantiura)  ii, 
94 
Praecipitata  respublica  (ad  exitium  mens) 

ii,49 
Praeda  vicloris  ero  (victorem  dominuui 
liabebo)  ii,  86  prjeda  onustus  ii,  115 
Praedationibus  infestatum  mare  ii,  73 
Praedicare  (dicere)  ii,  23.  98 
Praedicatio  (laudatio)  ii,  115 
Praedicere  (denuntiare)  i,  13   (monere) 
ii,  37.  82  in  praedicto  (ante  definite) 
loco   ii,  110    ut  praediximus   i,  4.    ii, 
12.  90,  cet.    quem  praediximus  ii,  11. 


29  quae  praediximus  ii,  47.  98   prae- 
dicti  duces  ii,  112  (cf.  ii,  107) 
Prcedones  (piratae)  ii,  32.  42.  43 
Prajesse    (rcmp.    administrare,    de  Ar- 

cliontibus)  i,  8 
Praefatus  (praefaminis   loco  dicens)    ii, 

37 
Praefecit  legatos  hybernis   ii,  113    orae 
maritimai  (qd.  cf.)  pvaefecerat    ii,  73 
praefectus  est  Agrippa  ffidificandis  na- 
vibus,  contrahendoque  militi  ac  remigi, 
navalibusque    assucscendo   certamini- 
bus  atquc  exercitationibus  ii,  79 
Pn-efecturae   in   formam   redacta   Capua 
(ademtis   legibus,    senatu,  magistrati- 
bus,  judiciis   suis)    ii,  44    (cf.   Liv. 
XXVI.  16) 
Praeferens   (ostendens)    victoris    magis, 
quam  morientis,  vultum    ii,  27    Sic  : 
ii,  94.  118 
Prfefulgent  (clatissime  patent)  militarium 
coloniaruni  et  causae  et  auctores   ex 
ipsarum  nomine  i,  14 
Prieliura  ingens    i,  9    magno  atrocique 
praelio  conflixit    ii,  21    fortunatissimo 
decertavere  prffilio  ii,  12  prosperoim- 
pulsi  sunt  milites  ii,  51  forti  Mitbri- 
datem  pepulerat  praelio  ii,  24  nullum 
unquam  atrocius  prajlium  periculosi- 
usque  ab  eo  initura  ii,  55 
Praematura  mors  if,  88 
Pramia  persolvere  ii,  40 
Praemonuerant  haruspices,  ut  cet.  ii,  57 
Praemuniendae  (firmiter  sibi  praeparandae) 

regalis  potentiae  gratia  ii,  6 
Praenitet  (fulgel)  Augusti  forum  victa- 
rum  gentium  titulis  ii,  39    praenitens 
(eminens)  Catnnis  virtus  ii,  35 
Praeoccupata  Asia  (ante  occupata  AsijB 

provincia)  ii,  69 
Praeparabat    exercitum,    assiduis    bcllis 
exercendo,  majori  operi  ii,  109  prs- 
parare   liyberna    ii,  110    omnia   haec 
frustra  (ad  bellum)  pra3parasseraus  ii, 
111 
Praeparatio  belli  i,  12 
Praeparatus  Cssaris  (ad  bellum)  contra 

Antonium  ii,  76 
Praepositus(provincije)  ii,112. 116  rege 
Armenia;  prsposito  ii,  122  urbis  cus- 
todiis  praepositus  ii,  88  necessaria 
gloriosis  praeposita  (antebabita)  ii, 
110 
Praereptus  immature  (abreptus  immatura 

morte)  ii,  1 16 
Praruptum  (praeceps,  exitium  proximuin 
adferens)  atque  anceps  periculum  ii, 


Ixxii 


INDEX 


Prssagia  peHculi  futuri  Dii  obtulerunt 

ii,  57 
ut  Praescripsimus  ii,  21 
Prasens  (ipse,  non  per  legates)    ii,  37 
periculum  (proximo   imniinens)  ii,  72 
pnescntia  (manifesta)  pacis  sua;  bona 
ii,  92 
PrsEsidens   Urbi  (moderaraen   reip.  lia- 

bens)  ii,  48 
Prsesidio  esse  suis  sedibus  ii,  110  prae- 
sidio  naviuni  in  onines  recessus  maris 
descripto  ii,  32  pra;sidiis  Prseneste 
firmaverat  ii,  26  marc  prKsidiis  classi- 
uni  sepserat  ii,  51  prnesidia  (finium) 
niunit  ii,  120  presidium  (tutor)  rcip. 
Tiberius  ii.  Ill  Sic:  reip.  pra'sidia  ii, 
103 
Prapstare  fidem  ii,  16.  18  favorem  reis 
ii,  43  clementiam  ii,  57  quid  (fclici- 
tatis)  ille  dies  terrarum  orbi  praesti- 
terit  (attulcrit)  ii,  86  nihil  Dii  homi- 
nibus  praestare  (donarc)  possunt  ii,  89 
se  dubium  niediumque  partibus  prae- 
stitit  (gessit)  ii,  21  Sic  ii,  76 
PrsBslringere   animi    aciem    (obtundere, 

hebetare  mentem)  ii,  118 
Praeteritum    (scl.   narratione)   suo    loco 
referatur  ii,  68  non  praetereatur  Asinii 
factum  cet.  ii,  86    vir  non  praEtereun- 
dus  (maxime  niemorandus)  i,  2  pras- 
terito  (abjccto)   co,  in  quo   eminere 
possumus  i,  17  ubi  aut  praeteriri  (su- 
perari   a  nobis)   aut  aequari  eos  posse 
desperavimus,  ibid. 
Praetexentcs  ii,  62 
Praelexla  consularis,  priEtoria  (pro  con- 

sulatu,  praetura)  ii,  65 
Practextati  fiiii  (qui  togam  virilem,  eam- 
que  puram,  nondum  sumserunt,  xvii. 
annis  minores)  i,  10.  ii,  59 
Praetor,  qui  classi  praeerat  i,  9  Servilium 
praetorem  (proconsulem)  Asculani  oc- 
ciderant    ii,  15    ISIarianarum  partium 
praitor  (dux  partis  exercitns  Mariani) 
ii,  27  pro  praetore  (cum  imperio  pro- 
pra^toris)  eum   belium    gerere   jussit 
stnatus  ii,  61 
Pra-tura    functus    ii,   15    honoratus    ii, 
100  praitura   virtutc    atque   industria 
obita  in  IJispania  ii,  43 
Pracvaiens  corpore  ii,  108 
PraRvaiida;  legionrs  ii,  69 
Pravus  et  praRceps  ii,  18  homo  pravissi- 
mus  ii,  SO  aequc  prava  cupicns  (pari- 
t<^-r  plcbis  commodis  et  potcntias  stu- 
df-ns)  ii,  6    a  rectis  in  prava,  a  pravii 
in  vitia — pervcnitur  ii,  10 
Premere  lx;llo  i,  2 


Pressius  (diligentlus,  attentius)  causas 
audit  ii,  129 

Pretium  alicujus  rei  ferre  ii,  45.  52.  125 
pretio  temperata  omnia  (o.  in  rep.  per 
corruptionem  et  pretio  repraesenlato 
temperata)  ii,  60 

Priraipili  (p.  ordinis  triarionim)  centurio 
(qui  est  primus  centurionum  legionis) 
ii,  78  (cf.  Ordo) 

Primo— mox  ii,  20.  30.  51.  55.  etc. 

Primura — mox  ii,  61 

Primus  :  ad  eum  primum  omnium  Ro- 
manorum  (cui  id  e  Romanis  primum 
contigit)  legati  Parthorum  venerunt 
ii,  24  (Sic  ctiam)  ii,  48  primus  (inti- 
mus)  omnium  araicorum  ejus  ii,  64 
in  quibus  rebus  primus  (princeps,  ad 
quas  negotia  maxime  idoneus)  esse 
debebat,  solus  esse  cupiebat  ii,  33 
Sic  ii,  121.  prima  duobus  Batoni- 
bus — auctoritas  (summum  imperium) 
ii,  110  primi  liostium  (prima  hostium 
stationes)  ibid. 

Princeps  vel  magnificentiae  vel  luxuriae 
(primus  auctor)  i,  11  Sic :  familias 
ii,  35.  sui  operisTullius  (summus  arti- 
fex,  perfectissimus  in  cet.)  i,  17  Sic  : 
ii,  22.  36.  civitatis  (auctoritate  pluri- 
mum  pollens)  ii,  6.  Rom.  nominis  ii, 
30.  53.  128  gentis  ejus  (principatum 
tenens)  ii,  118  Sic  ii,  129.  (nobi- 
lissimus)  ii,  16.  74  senatus  (primus  a 
censoribus  lectus,  i.  e.  dignissimus) 
ii,  43  equestris  ordinis  ii,  127  vir 
princeps  (summus,  clarissimus)  ii,  19- 
89  Princeps  (pro  Impcratore)  ii,  72. 
113.  124.  126.  128 

Principale  in  rep.  fastigium  (summa  dig- 
nitas  ex  honoribus  summis)  i,  11.  ii, 
128  principalis  quies  (in  principata 
acquisito)  ii,  56  principalia  arma 
(belium  inter  principes  civitatis)  ii, 
50  ministeria  ii,  93  opera  ii,  124 
onera  ii,  127  (Ilaec  omnia  Imperato- 
ris  sunt) 
Principatus  (summa  imperia  et  auctori- 
tas) ii,  128. — (summa  potentia)  ii,  44. 
57  principatus  (imperium)  Augusti  ii, 
89  Tibcrii  ii,  129. — (dignitas  Impera- 
toria)  ii,  124. — {dignitas  regia)  ii,  108 
Principia  inciinatae  in  deterius  valetudi- 

nis  ii,  123 
Prior  pars  voluminis  i,  14  Scipio  (Afri- 
canus  maj.)  ii,  1  in  priores  (antea 
victos)  dementia  Caesaris  ii,  55  prio- 
rum  (antiquiorum)  a^tas  i,  17  priores 
(majores)  ii,  28  potentiorque  habitui 
prior  (principatum  habuit)   ii,  3    ad 


LATINITATIS. 


Ixxiii 


consequciido*,  quos  priores  (perfpc- 
flores)  cliiciinus  i,  17  neque  prius, 
iieque  anliquius,  quicquam  iiabuit  ii, 
52 

Prisca  et  vetus  conioedia  (quae  viros  no- 
tes noininatini  dericiebat)  i,  16  prisca 
(antiquorum)  gravitas  ii,  8G.  110  hila- 
ritas  ii,  127  priscum  (quod  indo  ab 
antiquis  temporihus  habucrant)  dccus 
scnalui  restitucre  cupiebat  ii,  13  (cf. 
ii,  89)  (Ita  fere) 

Pristinum  ad  iiiodum  rcdactuin  iniperium 
magistratuuui  ii,  89 

Privatim  (singulatiiu  a  se)  alicnum  ex- 
istimans,  quicquid  publico  (i).  e.  reip.) 
saliitare  non  esset  ii,  3 

Privatum  (nullo  magistralu  fungens,  seu 
imperio)  ii,  3.  49  ex  private  consul 
(millis  honoribus  gestis)  ii,  51  si  ilia 
iDajestas  unquain  privata  (sine  digni- 
tate  et  honore)  fuit  ii,  99  privatis 
(propriis,  non  publicis)  ut  opibus,  ita 
consiliis  magna  ausus  ii,  29  privato 
consilio  (nulla  auctoritate  publica) 
mira  ausus  ii,  61  contracta  classe  et 
privata  et  tumultuaria  ii,  42  (vid.  ii, 
29).  privata  luxuria  ii,  1  (h.  privato- 
rum) 

Privavit  imperio  vitaque  i,  6  spiritu  ii, 
87 

Pro,  (cf.  Loqui  et  Par)  :  pro  portu  statio 
est  tempestatem  fugjentibus  ii,  72 
quicquid  liberet,  pro  licito  (tanquam 
licitum  sibi)  vindicans  ii,  100  cle- 
mentiam  victoris  pro  sua  virtute  (in 
gratiara  virtutis  sufe,  tanquam  ea  illam 
meruisset)  intcrprctabatur  ii,  83  pro 
republica  est  (utile  est  reip.)  i,  13  pro 
Pompeii  partibus, — pro  rep. — pro  Cae- 
sarc  stetit  ii,  48  pro  rostris  erectum 
et  ostentatum  caput  ii,  19  pro  rostris 
sedens  ii,  56  pro  (ex)  tribunali  agen- 
do ii,  117 

Probabiliter  (laudabiliter)  gestus  consu- 
latus  ii,  46 

Processit  in  id  furoris  ii,  80  piocessum 
est  in  arma  ii,  125  nee  poetarum  in 
antiquius  citeriusve  (ajvuni)  processit 
(se  extcndit)  ubertas  i,  17  quod  pro- 
cedere  (ad  majorem  perfectionem)  non 
potest,  recedit,  ibid. 

jn  Procinctu  (acie  ad  pugnam  instructa, 
accincti  ad  pugnam)  testamenta  fa- 
cientes  ii,  5 

Procumbcns  resp.  (ruinam  minans)  ii, 
16 

per  Procuratores  contracts;  erationibus 
domus  ii,  81 

Prodere  memorise  ii,  4  (Sic  siraplicitcr) 
Delph.  et  Var.  Cks.  Ind. 


prodere  ii,  27.  i,  8  clarum  exemphim 
Eggius,  turpe  Cejonius  prodidit  ii, 
119  id  unum  nefarie  ab  Opimio  pro- 
ditum  (tanquam  cxempluin)  ii,  6 

Prodigus  fortune  atque  pudicitiae  suse 
alienaeque  (qui  profudit  patrimonium 
suum  et  pccunias  miituo  sumtas,  nee 
pepercit  suae  nee  alienas  pudicitiae) 
ii,  48 

Proditor  (deserter)  colloga;  sui  ii,  63 
(cf.  ii,  64).  morbo  proditor  (dcsultor 
ab  aliis  ad  alias  partes)  ii,  83  (cf. 
IVIorbus) 

Proditus  ac  desertus  ab  exercitu  suo  ii, 
25 

Productis  classibus  (scl.  in  aciem)  ii,  85 

Proficere  quid  (nancisci  commodum)  ii, 
125 

Profectus  (in  edendis  operibus  artis  et 
liternrum,  iisque  perfectis)  i,  16 

Professionis  cujusque  ingenia  (quae  qua- 
lecunque  artis  vel  discipline  genus 
profitebantur)  i,  16  timidius,  quam 
professioni  (militis)  congrucbat  ii,  87 
memores  nos  professionis  ii,  89  (in- 
stituti) 

Profiteri  (declarare)  ii,  81.  118  profes- 
sus  (se  suscipere)  eoruni,  qui  perdide- 
rant  agros,  patrocinium  ii,  75  queestu- 
ram  petentes — indignos — profiteri  (no- 
mina  inter  candidates)  vetuit  ii,  92 

Profunda  (inexplebili)  confundendi  om- 
nia cupiditas  ii,  125 

Prefusa  (effusa  immedica)  in  aedificiis — 
luxuria  ii,  33 

Progredi  (scl.  sedibus  quserendis)  ii, 
108 

Prohiberi  (privari)  petendorum  henerum 
jure  ii,  28 

Proniere  reruin  ordinem  volumiuibus 
(exponere)  ii,  48 

Promisit  templum  ApoUinis  se  facturum 
ii,  81  aqua  (ducenda)  promissa,  ibid, 
promissaj  brevitatis  fides  ii,  55 

Promtus  manu  (scl.  ad  pugnam)  ii,  73 
ingenio  (ad  callida  consilia  invenicn- 
da)  ii,  118  in  pronitu  est  ii,  27 

Premulgatis  agrariis  legibus  ii,  2 

Pronus  gurgos  (deorsum  ruens)  i,  16 
Fertuna  (favens)  ii,  69  Sic  :  proni- 
ores  regis  partibus  i,  9 

Prepagata  civitas  (scl.  R-oni.  ad  alias 
gentcs)  i,  14 

Propior  Diis  quam  liomiDibus  (i.  e.  si- 
milior)  ii,  35    Sic  ii,  53.  91 

Propius  (scl.  affinitate)  Neronem  Cssari 
admovit  mors  Agrippa;   ii,  96 

Preposuit  prctiuni  se  daturum  capitis — 
Gracchi  cet.  ii,  6  proposita  (mstar 
Paterc.  k 


Ixxiv 


INDEX 


scopi)  duci  pars  t'xercitiis  ii,  112  Sic 
ii,  60  proposita  principatus  Tiberii 
forma  ii,  129  jiioposuit  (sibi)  yEgyp- 
tuni  petiTC  ii,  53  proposito  firinus  ii, 
G3  non  deterritus  proposito  ii,  5  pro- 
posito (vitic)  sanctissiinus  ii,  2  pro- 
positi operis  rcgula  ii,  38    (cf.  ii,  49) 

ProprisB  classis  dux  (quam  non  alienis 
auspiciisducebat)  ii,  76  proprifle  (do- 
incsticse)  juventutis  nunquam  plura 
quam  x.  millia  armavit  hac  urbs  ii,  1 
propriis  auspiciis  (non  August!  et  Ti- 
berii sub  auspiciis)  si  ea  gessisset  ii, 
115 

Proprie  (inprimis)  eloquentise  nomine 
celebrior  ii,  9 

Prosae  eloquentias  decus  i,  17 

Proscribere  (et)  Proscriptio  (fiebat,  pro- 
ponendis  in  tabula  civiura  inferficien- 
dorum  nominibus,  praemiis  pcrcusso- 
ribus  promissis)  ii,  28 

Prosequitur  senatus  Ciceroncm  domum 
ii,  35  prjesentia  invidia,  prasterita  ve- 
neratione  prosequiraur  ii,  92  prose- 
quamur  ( pergamus  ad)  notae  severita- 
tem  censorum  ii,  10 

Prostemens  se  juventus  (bostium)  geni- 
bus  imperatoris  ii,  114  prostratus 
(cjede)  imperator  (Cassius)  ii,  70 

Protegite  (custodite)  bunc  statura,  banc 
paccm  (l)ii  !)  ii,  131  protegens  (ab- 
scondens)  nequitiam  supercilio  truci 
ii,  100  (cf.  Superciliuin) 

Proteri  ruina  sua  (oppriini,  perire  suo 
solo  exitio,  non  una  cum  omnibus)  ii, 
91 

Protrahere  Cin  lucem)  publicanorum 
fraudcs  ii,  92 

Proveberc  in  consulare  fastigium  ii,  69 
(cf.  ii,  128) 

Provideiis  ii,  88  providet  (curat)  sup- 
plcmentum  ii,  130 

Providentia  ducts  ii,  115  nee  segni  pro- 
videulia  usi  ii,  120 

Provinciam  facere  ii,  38  gens  in  for- 
niulaiii  provinciai  redacta  ii,  37  redc- 
git  Africam  ii,  38  in  formain  provin- 
cisc  stiptfndiariae  redigere  ii,  97  pro- 
viucia:  in  populi  R.  potestatem  redac- 
tae  ii,  37  provincia  aiicui  decreta  ii, 
60  provincia,'  prorogate  ei  ii,  40 
provincial  Bortc  rr.-missa  ii.  Ill  jiro- 
vinciaj  tituiuni  rctinere  ii,  49  provin- 
ciis  ad  vLsendum  obitis  ii,  101  (cf. 
Obire;.  ad  visendas  ordinaiidasque 
provincias  missus  ii,  94  provincia;  tarn 
diffusx,  tarn  frequcntcs,  tarn  fera;  ii, 
00  provinciis  honoratus  ii,  100 


Provocantes  alter  alteram  injuria  (ad 
certamen  juris  coram  proconsule)  ii, 
118 

ex  Provocatione  hostem  interemit  i,  12 

Proxime  (proximo  loco)  a  nobilissimis 
ac  sacerdotibus  viris  ii,  124  (cf.  ii, 
59).  cum  alias,  turn  proxime  (nuper- 
rime)  ii,  130 

Proximus  locus  ab  hac  parte  ii,  109 
proximo  anno  ii,  109.  51.  87  proximus 
dictator  post  annum,  quam  Hannibal 
Italia  excesserat  ii,  28  proximus  no- 
inini  ac  fortunae  eorum  vir  (scl.  cogna- 
tione  et  honoribus)  ii,  114  Homero 
operis  auctoritateHesiodus  i,7  (Inde 
explica  ii,  36).  proximus  Bruti  Cas- 
siique  auctoritati  (secundus  a  Bruto 
auctoritate)  ii,  71  proxima  fraternaj 
corporis  pulchritudo  (fere  par)  ii,  97 
proximus  a  Cn.  Pompeio,  ipsoque 
Cajsare  (ex  equestri  ordine  consul  post 
P.  et  Augustum)  ii,  70 

Prudentia  (peritia)  rerum  militarium  ii, 
29  prudentia  (intellectu  hoc)  hac  Co- 
rinthiorum  ilia  iniprudentia  decori 
publico  convenientior  i,  13 

Prudentior  consilio  ii,  50 

Publica  auctoritas  (SCti)  ii,  62  Con- 
cordia (civitatis)  ii,  48  violatio  lidei 
ii,  1  libertas  (reip.)  ii,  40  pecuniaci- 
vitatium  (ex  publico  c.  col  lata)  ii,  42 
fortuna  publica  (conditio  reip.)  ii,  86 
ruina  p.  (rei  publica?)  ii,  91  Agri  pub- 
lic! (civitatis  Campanorum)  ii,  81 
publicis  Uteris  (tabulis  rationum  a 
quajstoribus  ad  itrarium  reddendarum) 
dcscripta  pecunia  ii,  37  publica  (pub- 
lico sumtu)  sepultura  honorata  cor- 
pora ii,  62  publica  vox  Cicero  (ora- 
tor publicus)  ii,  66  id  publica  voce 
(civitatis  omnis)  dixisse  habeo  ii,  124 
(cf.  ii,  131).  publicis  (populi)  usibus 
destinare  ii,  81 

Publicanorum  (qui  conduxerant  vecti- 
galia  provinciarum)  fraudes  ii,  92 

Publicata  (communi  usui  concessa)  Icctica 
'J'iberii  ii,  114 

Pugnaui  perniciosam  inierat  1,  9 

Pugnans  (conlcndens)  cum  Ca;sare  se- 
natus populusque  Rom.  ii,  124 

Pullo  (atro,  lugubri)  velatus  amiculo  ii, 
80 

Putares,  Syllam  venisse  in  Italiam,  non 
belli  vindicem,  cet.  ii,  25  mos — pii- 
tandi,  quod  optimum  sit,  esse  nobilia- 
siraum   ii,  128 

Pjthiub  (Apollo)  respondit  i,  2 


LATINITATIS. 


Ixxv 


Q. 


Qua  (scl,  regione)  desccndens  niontcm 
Tifata  cum  C.  Norbano  concurrerat  ii, 
25    nisi  qua  (quatenus)    Nolani  belli 

•   manebant   reliquiae    ii,  17     Sic  ii,  37 

Quadrantera  (sortis)  creditoribus  jusserat 
ex  lege  Valerius  Flaccus  ii,  23 

QuEerit  studium  novatn  materiam  i,  17 
locum  quaerere  nientiuiii  ii,  IIG  qui 
his  artibus  mortem  quassierit  (oppeti- 
erit),  quibus  ab  ignavis  vita  quaeri 
(appeti)  solet  i,  2  quassita  spes  (pe- 
tita,  baustaex)  desperatione  ii,  5  cum 
antea  apud  populura  maximam  qme 
sisset  dignitatem  ii,  18  iinperio  nostro 
ac  suo  alterura  quasrens  (acquirere 
studens)  orbem  ii,  46  quferebant  (pa- 
rare  studebant)  novum  duceni,  novum 
statum,  novam  remp.  ii,  125  neque 
qujerendus  erat  (noii  deerat),  quem 
legeret,  sed  legendus,  cct.   ii,  103 

Queeritans  sedes  vis  GraK;83  juventutis 
i,  4 

Quajstio  nulla  habita  est  de  tanti  viri 
morte  ii,  4  crudclcs  qua;stiones  in 
araicos  clientesque  Gracchorum  ha- 
bitffi  sunt  ii,  7 

Quaestor  cum  esset  sub  Vetere  Antistio 
ii,  43  quaestor  cum  jure  pratorio  ii, 
45  C.  Marius  L.  Sjllam  copulatum 
sibi  quaestorem  habuit  ii,  12  pecunia 
redacta  ad  quaestorem  ii,  37 

Quaestuosum  ii,  22 

Qualecumque  est,  (quani  leve  adeo  ha- 
beatur)  inseram,  cet.  ii,  107 

Quam— tarn  ii,  45.  89.  119 

Quando  (quaudoquidem)  neminem,  nisi 
acie  consuratuni,  civem  patria  deside- 
ravit  ii,  52 

Quanto  (omisso  pra;ced.  tanto)  ii,  72 

Quantum  (omisso  praeced.  tantum)  ii, 
39  in  tantum — in  quantum  i,  9.  ii, 
43. 114. — quid,  non  in  (juautum  (circa 
quantam  pecuniae  summam)  admissura 
foret  ii,  8  in  quantum  voluerit  (pro 
arbitrio)  ii,  120  in  quantum  volue- 
rant  (pro  animi  ardore)  ii,  119 

qui  Quantus  est,  (quantus  princeps  nunc 
est)  protinus  sperari  poterat  ii,  94 
quanto  (quam  exiguo)  spatio  florue- 
runt  i,  16 

Quatit  metus  belli  animum  Augusti  ii, 
110 

Que  (in  transitu)  i,  10.  ii,  12.  14.  81. 107. 
109,  etc.  (pro  etiam,  in)hodieque  i,  4 
(qd.  cf.). — (pro,  et  quidem)  i,  2.  ii, 
16.26 


Qucmadmodum — ita  i,  16.  ii,  II 

Qtieri  verecunde  cum  Deis  (incusare 
Deos)  ii,  130 

Qui  :  cujus  (in  transitu)  ii,  16.  21.  125 

Quies  principalis  (principatus  ab  insi- 
diis  securus)  quinqne  mcnsiura  ii,  56 
(cf.  Otium).  surama  (juiete  animi  (sine 
novarum  rerum  studio)  princeps  civi- 
tatis  esse  cum  posset  ii,  6  (Opponi- 
tur  turbis  et  seditionibus)  ii,  23.  103. 
125.  130  per  summam  quietem  (sine 
tumultu)  ii,  88  tantacum  quiete  (ag- 
mine  baud  infesto)  duxit  exercitum  ii, 
25  quietis  (somnii)  denuntiatione  ter- 
ritus  ii,  70 

Quietus  moribus  (modestus,  a  vi  abhor- 
rens,  per  vim  nihil  appetens)  ii,  117 
quietus  (simpliciter)  ii,  119  quietis 
illis  obtulisset  resp.  quod  tumultuando 
voluerunt  consequi  ii,  7  quieta  (non 
turbata  bello  civili)  rep.  ii,  49  nihil 
quietura,  denique  in  eodem  statu  re- 
linquebat  ii,  6 

Quilibet(h.  c.  quam  vilissimus)  dux  ido- 
neus  erat  nullum  habentibus  statum  ii, 
72  Sic  :  quasi  cujuslibet  uxore  violata 
ii,  100 

Quin  (cur  non)  tu  hoc  potius  facis  ii,  7 
quin — quoque,  cet.  ii,  94  quin — eti- 
am ii,  110  quin  etiam  ii,  18.  125 

Quippe  (in  transitu  ad  res  singulas)  i, 
13.  ii,  2.  26.  28.  35,  passimque.  (in 
transitu  ad  sententias)  ii,  91.  118.  (in 
parenthesibus)  ii,  18.  40.  42.  43.  83 

Quoties   ii,  129 


R. 


Rabie  (vesana  et  mordaci  objurgatione) 
continua  lacerabat  tribunus  Canutius 
Antonium  ii,  64 

Rapuisti  (eripuisti)  Ciceroni  lucem  ii, 
66  rapuit  (abripuit)  ilium  fatorum  ini- 
quitas  ii,  97  (eripuit)  se  prascipiti  fu- 
ga  ii,  85 

Rapinaa  (furta)  ii,  83 

Raptores  Italicae  libertatis  lupi  (scl.  Ro- 
mani)    ii,  27 

Rasile  (tevigatum)  argentum  ii,  56 

Ratio  (impellens  ad  ita  agendum)  quem- 
libet  magnum  auctorem  faccret  ii,  32 
in  auctore  satis  rationis  (bonae)  est, 
ibid.  (cf.  Habere). — ratione  (argu men- 
tis) persuasit  i,  9  Sic  ii,  124.  i,  3.  res 
ad  liquidum  ratione  baud  perducfa 
(causis  allatis)    i,  16  (cf.  i,  17).    na- 


Ixxvi 


INDEX 


lionc  niagis  quaiu  ratione  (coiisiliis) 
barbarus  ii,  108  Ca-saris  in  coiisulatu 
pefciulo  rationeni  habere  (in  minioruni 
candidatoruni  rccipere)  ii,  30 

Reccilit  nu'tus  ii,  C2  naturalifer,  quod 
proccdere  non  potest,  lecedit  (a  per- 
fetto)  i,  17  roccdens  (qua;  so  rotraliit, 
colligit)  in  quoddani  s.tciihini  siniili- 
tudo  ingenioruni,  ibid. 

Recipere  (scl.  apud  sc)  ii,  101.  129 
non  receptus  a  patre(redux  in  patriam) 
i,  1  (de  cxulibus)  ii,  21.  ■l.'j  (cxcipe- 
re)  ii,  53.  G3  recc'])tuni  (innni.ssuni) 
in  terras  mare  ii,  33  rccepta  (intro- 
niissa)  in  tcnuem  tramitem  cxempla 
(h.  c.  arctis  finibus,  intra  q\ios  ita,  ut 
factum  est,  agerc  licebat,  circumscrip- 
ta) ii,  3  recipiinjus  civitatis  ii,  15 
in  civitateni  i,  14.  ii,  16  rccipiens 
servitia  in  nunieruni  exercitus  ii,  73 
in  societatcm  consilii  recipit  ii,  118 
in  affinitatem  receperat  ii,  100  Sar- 
(iinia  reccpit  imperii  jugum  ii,  38 
conditiones  pacis  a;quo  animo  recipic- 
bat  (accipicbat)  ii,  48  Sic  ii,  49.  lio- 
nor  illi  recipiendus  I'uit  ii,  122  rcci- 
pere injurias  a-quo  aninio  ii,  13  re- 
cepti  Cberusci  (itcrum  domiti)  ii,  105 
Sic  ii,  100.  122.  in  altiora  se  rece- 
perat loca  ii,  70  in  tiimulum  se  ex 
fuga,  ibid,  in  Itaiiam  se  rccepit  (re- 
versus  est)  ii,  74  quantas  virtutes — 
mortalis  conditio  recipit  (qiiantarum 
V.  capax  est)  ii,  2  Ita  ii,  97.  52. 
ncque  illi  spectaculo  simile  conditio 
mortalis  recipere  videtur  (simili  un- 
quam  frui  posse)  ii,  104 

Rccessus  (latebra,  sinus)  maris  ii,  32 

llecisum  opus  ii,  89  (cf.  ii,  86) 

Reconcilianda  in  gratia  lidelissimus  ii, 
29  (cf.  Fidclissimus) 

Recta  (justissimas  paries)  legerc  ii,  83 
rectissima  voluntas  (est  ejus,  qui  opti- 
mum rcip.  statum  cum  optimatibus 
ciipit)  ii,  IS  Sic:  pietas  rectissima 
sentiendi  (scl.  qua;  Principis  impcrio 
conduciint)  ii,  125.  recta  (lionestas 
artes)  discendi  capax  iugenium  ii, 
29 

Rccte :  pccuniie,  qiiani  recte  faciendi, 
(Pririripis  et  rci  publicai  caus«  con- 
sulendi)  cupidior   ii,  97 

Recusing  nee  quicquam  jam  de  line  ii, 
123 

Kedderc  spiritum  ii,  14.  35.  87  aniinam 
CQElestcm  coeio  reddidit  ii,  123  rcddi- 
tus  coeIo  j)atcr  ii,  121  Asia:  focnrifri- 
tfm,  Macedoniffi  pacem  reddidit  ii,  98 


reddatur  proposito  operi  sua  forma  ii, 
49  cujus  piotati  populns  R.  gratian. 
reddidit  ii,  16  judicium  petulantis 
couvieii  histrioni  redditur  ii,  28  (cf. 
Judiciuni). — reddere  respoiisuin  i,  10 
testimonium  ii,  76.  120  reddere  ra- 
tioneni (cf.  Ratio),  rodditis  civitatibus 
literis  ii,  18  (cf.  ii,  42) 

Rcdigere  in  formani  provincial  (cf.  For- 
nmla,  Provincia).  Crcta  redacta  in  P. 
R.  potestatem  ii,  34  (cf.  ii,  94.  37). 
in  pristinum  pacis  redegit  modum  ii, 
98  imperium  magistratuum  ad  prisli- 
nuui  redactuni  modum  ii,  89  exercitus 
ad  Rom.  disciplina;  formam  rcdactus 
ii,  109 

Rediit  cultus  agris  ii,  89  animus  parti- 
bus  Pompeiauis  ii,  62 

Redimere  (pensarc,  repensare)  desidiaj 
crimina  morte  ii,  87 

Rediuiitus  hederis  ii,  82  caput  arundine 
ii,S3 

Reditus  (ex  exilio)  ii,  15.  45.  68.  77 
cujus  reditus  (e  bello,  in  Urhem)  ii, 
40.  89 

Reditus  (tantum  scl.)  in  iErarium  contulil 
ii,  39  reditus  uberiores  ii,  81 

Rcduxit  tiiteia  imperii  eum  in  Germa- 
niam  ii,  105 

Refectaj  vires  ii,  16 

Referre  (afterre)  pecuniam  Romam  ii, 
45  decreti  Atheniensium  cclcberrimi 
exemplum  relatum  (restauratum)  a 
Cicerone  ii,  58  referens  (effingens) 
hoc  dictum  ad  loci  nomen  ii,  77  tan- 
tum relulisset  (intcrfuisset)  habere 
Brutum  polius  principem,  quam  Cas- 
sium  ii,  72 

Refovcnda;  vires  (reparandus  civium 
numcrus)  i,  15  ex  itinere  vires  (exer- 
citus reficiendaj)  ii,  113 

Refragabatur  pars  optimatium  ii,  40 

Refrigeratus  (frigide  exceptus)  ii,  83 

Rcfugere  in  interiora  (recipere  se)  ii, 
108 

Refulsit  certa  spes  ii,  103 

Regalis  potentia  ii,  6 

Regerc  cxcrcitum  ii,  85.  115.  125  quo- 
rum auctoritate  rex  regebatur  ii,  54 
qui  ilia  regeret  (scl.  pra;paratus  belli, 
|)rudenter  moderarelur)  ii,  111 

Rcgcrere  in  a:rariuui  publicas  pecuiiias 
(restitucre)  ii,  92 

Regimen  classis  commissum  Publicola; 
cct.  ii,  85 

Rcgni  (appelendi)  voluntas  ii,  68 

Rrgula  propositi  operis  ii,  38  (cf.  Mo- 
dus) ( 


LATIN  ITATIS. 


Ixxvii 


Rejectus  tempestate  in  Cretam  (disjectus 
a  patria)  i,  1 

Relegavit  (removit)  a  rep.  Catonem  ii, 
45  invidia  coinnuinis  potcntia;  in  ilium 
relegata(traiislata)  ii,  44  (cC.  ii,  64). 
rclegata  Julia  in  insulaui  ii,  100 

lleligatis  post  tiTguin  iiianibus  ii,  1 

Religioni  (sanctitati)  templi  se  credidit 
i,  9  liujus  grata;  rcligionis  (reveren- 
tia;)  lueiiioriam  inscriptio  templi — 
testatur  ii,  25  sacravit  parentein  su- 
uni  religione  (sacris  ei  institutis)  ii, 
126 

Religiosissima  P.  R.  sacra  ii,  45 

Relinquente  (descrente)  cum  exercitu 
ii,  64  dives  pauperem  (provinciam) 
reliquit  ii,  117  Asia  populo  R.  h:t?re- 
ditate  relicta  ii,  4  testamento  relicta 
Bithynia  ha;reditaria  ii,  39  praetex- 
tato  relicto  filio  ii,  59  agri  relicti 
publici  colonia;  Canipana;  ii,  81  (cf. 
Agri).  in  medio  relinquemus  ii,  48 
nihil  in  ecdem  statu  relinquebat  ii,  6 
ne  quid  ulli  sanctum  relinqueretur 
(reliquum  esset)  ii,  67  cujus  (tribu- 
nitis  potestatis  scl.  imminuta;)  Sylia 
imaginem  sine  re  reliquerat  ii,  SO  ni- 
hil rclictuin  (oniissum)  a  Cfesare, 
quod — pacis  causa  tentari  posset  ii,  49 

Reliqua  belli  patraturus  ii,  123 

Reliquiffi  Nolani  belli  raanebant  ii,  17 
(cf.  ii,  114).  reliquia;  piratarum  ii,  32 
legioiium  ii,  46 

Reluctatus  diu  ii,  102 

Remanere  onmia  post  se  salva  volcns  ii, 
123 

Reraigi  contrahendo  ii,  79  remiges  fir- 
missimi  ii,  84 

Remissa  (oniissa)  sortc  provinciaj  ii.  Ill 
simul  aliquid  ex  negotio  remitti  posset 
ii,  88 

Remote  nietu  Carthaginis  ii,  1 

Renovata  rcip.  forma  antiqua  ii,  89 

non  Renuntiaturum  se  eum,  ctianisi 
factus  csset  consul  suftragiis  populi 
ii,  92 

Reparaverat  (iterum  paraverat)  magnas 
novi  exercitus  vires  ii,  37 

Repellere  :  per  colloquia  repulsus  a 
Lepido  (quocum  se  jungere  cupiebat 
Antonius)  ii,  63  rcpulso  extemo 
metu  ii,  24  dictaturam  constantcr 
repulit  ii,  89  diadema  repulsuui  ii, 
56 

Repensasse  bona  malis  (compensasse, 
<equasse  bonis  mala)  videtur  ii,  12 
voluptas  amissorum — civium  dannio 
repensata  est  ii,  21 

Rfpctere  :    (rcvocare   ex   antiquitate  in 


memoriam)  nisi  aspera  ac  rudia  rcpc- 
tas  i,  17 

Repetundafum  lege  (de  pecuniis  c  pro- 
vinciis  illegitime  captis)  interrogatus 
ii,  13  repetundarum  ex  Macedonia 
damnatus  ii,  8 

Replevit  (recreavit,  refecit)  Urbem  spec- 
taculis  ii,  56  (cf.  ii,  100.  103) 

Reponcre  nihil  (spei)  in  se  ii,  112  fidu- 
ciam  victoria;  in  nuraero  ii,  113  neque 
omnia  (omnem  boni  eventus  spem)  in 
uno  reponenda  ii,  32 

Reprajsentaverit  (praestiteril)  quod  non 
Augustus  reipublicae  cet.  ii,  89 

Repudiaret  ut  ejus  filiam  (uxorem)  ii, 
41 

Repugnans  (vincens  vehementiam  et 
iracundiam)  nature  sua;  ii,  69  repug- 
nante  adversus  duos  ii,  66  (cf.  ii, 
89) 

Requiro  causas  (disquiro)  i,  17 

Res  saepe  agitata  anirao  meo,  neque  ad 
liquidum  pcrducta  i,  16  res  immanis 
operis  ii,  69  perpetui  pracipuique 
timoris  ii,  130  o  rem  dictu  non  emi- 
nenteni,  sed  solida  virtute  atque  utili- 
tate  maxiraam,  experientia  suavissi- 
mam,  humanitate  singularem  ii,  114 
incidi  in  rem  domesticam  i,  7  semper 
et  in  omni  re  ii,  23  ubi  res  vigiliam 
cxigeret  ii,  88  ancipitia  sibi  tarn  re 
(ipsa),  quam  exemplo,  perniciosa  ii, 
125  cujus  (tribunicias  potestatis)  Sylla 
imaginem  sine  re  (sine  vi  ac  potestate) 
reliquerat  ii,  30  res  militaris  et  mari- 
tima  ii,  79  rei  frumentariffi  inopia  ii, 
94  nee  melior  illi  res  familiaris,  quam 
mens  ii,  91  Sic  :  quibus  res  pessima 
erat  ii,  25  subjecto  rebus  ac  penati- 
bus  suis  igni  ii,  74  in  dubiis  rebus  ii, 
112  res  magnas  ac  memorabiles  ges- 
serat  ii,  33  prospere  rem  gcssit  ii, 
102  rerum  (fortuna;  h.)  humanarum 
casus  ii,  75  rerum  naturie  corpus  ii, 
66  rerum  (summo  impcrio)  potitus 
ii,41 

Rcscidit  scnatus  foedus  ii,  90 

Resolutus  in  sua  initia  animam  ccelo 
reddidit  ii,  123  (cf.  Initia) 

Respiravit  acics  Romana  ii,  27 

Respondit  Pythius  i,  2  magi  ex  notis 
corporis  responderunt  (praedixerunt) 
ii,  24  neque  fratris  initiis,  neque  suee 
respondit  consuetudini  (congruenter 
sese  gessit)  i,  9  (cf.  ii,  4).  respondeute 
cultu  triumph!  rerum,  quas  gesserat, 
magnitudini  ii,  129  nee  spei  respon- 
deri  (convenire  eventus)  potcrat  fell- 
cius  ii,  103 


Ixxviii 


INDEX 


Respublica  populi  R.  fluens  procum- 
bensque  ii,  16  coniiuissa  niagistratibus 
annuls  i,  8  vendcnte  renip.  (leges, 
jura,  instituta  reip.)  consule  ii,  60 
submovcre  a  rep.  (a  niagistratu)  ii, 
68  novani  qua;rebant  renip.  (reip. 
forniam)  ii,  125  reip.  constituenda; 
triuiuvir  ii,  88  nimius  libera  reip.  ii, 
32  qui  salvani  vellent  reinp.  (scl.  libe- 
ram)  ii,  3    Sic  ii,  62 

Restinxit  resurrecturi  belli  civilis  initium 
ii,  88 

Restituere  (restaurare)  domuni  ii,  45 
urbes  ii,  126  (cf.  ii,  130).  restitvita; 
acies  (reducfaj  in  praelium)  ii,  55 
restitutae  populo  R.  provinciaj  ii,  37 
lestituit  (in  pristinum  jus)  tribuniciam 
potestatem  ii,  30  expulium  civitate — 
restituit  patrcm  (redituin  jiaravit)  ii, 
15  (cf.  ii,  45.  77).  in  bona  paterna 
restituere  ii,  73 

Resurrexisse  tam  mature  tantam  urbem, 
vix  crcdideriin  i,  7  resurrecturum 
bellum  ii,  88 

Retinere  (captivum  scl.)  ii,  41  alter  ex 
suis,  quos  in  familia  retinuerat,  liberis 
i,  10  (cf.  i,  3).  retinens  (non  depo- 
nens)  insignia  consulatus  ii,  20.  79 
nihil  ex  patema  luajestate,  prater 
speciem  nominis — retinens  (tuens)  i, 
10  (cf.  ii,  79).  urbs  pertinacissiine 
arma  retinebat  ii,  18  ^_c;.  ii,  27).  Sy- 
riain  in  polestate  populi  R.  retinuit 
ii,  46  (cf.  ii,  76) 

Revcctus  in  Italiaiu  ii,  24  ad  mare  ii,  42 

Revertaniur  ad  ordinein  ii,  39  (cf.  ii, 
68) 

Revertere  (rererti)  ii,  14.  40.  50 

Rtvocavit  filium  (ex  itinere)  ii,  123 
revocatus  ex  Ilispania  (et  rcstitutus  in 
remp.)  ii,  73  ad  jus  dignitatis  pro- 
scriptonim  liberi  ii,  43  revocati  vete- 
rani  (ad  militiam,  evocati)  ii.  111 

Rex  :  sub  Regibus  esse  desierunt  Athe- 
ne i,  2 

Ritus  patrii  (morum  ct  institutorum  e 
patria  allatoruni)  custodia  i,  4 

Roboris  plus  essct  in  arniis  liispanis 
Romanisnc  ii,  90 

Roniana  con.stantia  disjecit  cogitationera 
rcgiaiii  i,  10  quod  lites  Roniana  jus- 
titia  finirct  ii,  118  Ronianis  et  armis 
et  animiit  usi  ii,  119 

pro  Rostris  (laudatione  funebri  liabita) 
lectuni  patris  sustulerunt  filii  i,  11 
pro  rostris  caput  ejus  ercctum  et  os- 
tentatuni  ii,  19  statua  equcstris  in  ros- 
tris posita  ii,  61 
R'jI*  niodo  finjtar  currus)  i,  18 


Rotundatus  solit  orbis  in  colorem  arcus 

ii,  59  (cf.  Arcus) 
Rndinientis  militise  imbutus  ii,  129  (cf. 

ii,  29) 
Rudis  studiis  (scl.  literarum)  ii,  73  verbis 

ii,  9  tam  rudis  (expers  artiuui  virtutis) 

Mummius  fuit,    ut  cet.   i,   13     rudis 

Corintliiorum  intcUcctus,  ibid,  aspera 

ac  rudia  i,  17  (cf.  Aspera) 
Ruinai  Carthaginenses  ii,  19    ruina  ter- 

rarum  orbis  (inieiitus  imperii  R.)  ii, 

85.  124  Sic  :  ruina  publica  ii,  91 
Rumpit   (disrunipit)    fortuna   hominum 

proposita   ii,  110    conditiones   pacis 

discussit  ac  rupit  ii,  48 


Sacerdotio  pontificatus  bonoravit  pueruin 
ii,  59  (cf.  ii,  100).  ad  sacerdotia 
evehi  ii,  127  pervenire   ii,  10 

Sacravit  (consecravit)  parcntem  suum — 
religione  ii,  126  (Diana)  numini 
sacrata  regio  ii,  25  certaminis  ludi- 
crum  Augusti  honori  sacratum  ii, 
123 

Sacrum  (Indi  Olympici)  i,  8 

Saeculorum  differentia  i,  5  eminentissi- 
mus  sfficuli  sui  i,  12  (cf.  ii,  11.  13). 
pane  saculi  nostri  vir  ii,  53 

Savirc  Deos  pracatus  est,  ut — in  ipsum 
potius  savirent  (irain  verterent)  quam 
in  renip.  i,  10  qui  asperrimc  (quas- 
tionibus  crudelibus)  in  Ti.  Gracchi 
aniicos  savicrant  ii,  7  Sic  ii,  13.  in 
desertores  savirc  (pcenas  severas  ex- 
trcere)  ii,  85  neque  licentia  gladiorum 
(h.  e.  cadibus)  in  mediocrcs  savitum 
ii,  22    Sicii,  28.  74. 120 

Savitia  maris  i,  2  menioria  ipsius  savi- 
tia    ii,  7  (cf.  Savire) 

ad  Saga  ut  iretur  ii,  16 

Saltarc  Glaucum  (niimica  arte  Glauci, 
in  Deum  niarinuni  transforniati,  per- 
sonam exprimere)  ii,  83  (cf.  Ovid. 
Met.  xiii.  904   sqq.) 

Saltuum  angustia  ii,  115 

Salva  rep.  salvus  esse  (rep.  belio  civili 
non  perturbata  incolumis,  ob  grande 
as  alicnum,  esse)  non  poterat  ii,  49 
(cf.  ii,  68).  Sic  :  salvo  Casarc  salvus 
esse  non  poterdt  ii,  91  salvo  (servato) 
exercitu  ii,  46  Ic,  imperator,  salvum 
(incolumem)  recepinuis  ii,  104  vo- 
lenti omnia  post  se  salva  (omnia  con- 
Rtituta  sua   Integra)  remancre    ii,  123 

Saiubria  luedicanienta  (sunt  venena  ser- 
pent! objccta,  quorum  vi  animal  pes- 


LATIN  ITATIS. 


Ixxix 


tiferum  e  latebris  in  saluteiu  hominum 
expellitur)  ii,  129 

Salus  (valetudo)  Pompeii  ii,  48  (cf.  ii, 
114).  hoc  Antonio — saluti  fuit(serva- 
vit  ab  exitio)  ii,  82  salutis  exitiique 
confinium  ii,  124  reditum  salutem- 
que(incolumitatein)  proscriptis  pactiis 
est  ii,  77    Sic  ii.GG.  117 

Sanari  (diriini)  conditionibus  solita;  dis- 
cordise  ii,  3 

Sanctitas  ii,  29 

Sanctus  (pertinent  niaxinie  ad  immunita- 
tem  a  voluptatibus  et  luxuria)  ii,  7 
46  vita  sanctus  ii,  11  sanctissimus 
proposito  ii,  2  ne  quid  sanctum  (in- 
violablle)  uUi  relinqueretur  ii,  67 
sanctissimani  (inviolatam)  fidem  bello 
praestiterat  Punico  ii,  18 

Sane  non  ignoremus  ii,  9  aliis  sane 
iraperandi  cupidus  ii,  79  sane  expers 
muliebris  raetus  ii,  87  sane  exsomnis 
ii,  88  juvenis  sane — ingenuarum  vir- 
tutum  ii,  93  vir  sane  gravis,  cet.  ii, 
120 

Sanguine  multo  mutuoque  certatum  est 
ii,  90  (cf.  ii,  95.  97).  hoc  initium  in 
urbe  Roma  civilis  sanguinis  (c<edis 
civium)  fuit  ii,  3  publicam  violatio- 
nem  fidei  non  debere  unius  lui  san- 
guine (supplicio)  ii,  1  nihil  amplius 
praeter  tyranni  sanguinem  (^vitam) 
esse  petendum  ii,  58  homines  ejus- 
dem  et  gentis  et  sanguinis  ii,  15  (cf. 
ii,  41.  16).  quae  vox  magna  parte  eum 
spoliavit  sanguinis  sui  (liberoram)  i, 
10  ut  in  iliis  (Afranio,  Pacuvio)  limae, 
in  hoc  (Accio)  paine  plus  videatur 
fuisse  sanguinis  (virium  orationis)  ii, 
9 

Sanissimus  quisque  ii,  25  (cf.  ii,  49) 

Satisfactione  in  accipienda  facilliraus  ii, 
29 

Scalmorum  (remorum)  quatuor  navis  ii, 
43 

Scalptores  (qui  in  duriori  materia  coelo, 
vel  scalpro  figuras  elaborant)  i,  17 

Sv;elerata  consilia  ii,  130 

Scelesta  consilia  ii,  76 

Sceleste  insinuilare  ccepit  ii,  60 

Scelus  Egnatianuiu  erumpit  ii,  93  pira- 
ticis  sceleribus  infestare  mare  ii,  73 
in  occasioncm  sceleris  usus  est  segnitia 
ducis  ii,  118  (cf.  Occasio) 

Sciens  agendi  ii,  88  scientissimus  juris 
ii,  4  parendi  ii,  79 

Scientia  juris  celebrior  ii,  9  ad  rei  raili- 
taris  et  maritimae  perduxit  scientiam 
ii,  79  pugnandi  scientia  ii,  115 

Scires,  quid  interesset  inter  duces  ii,  80 


Scriptura;  hie  modus  enarranda  ea  non 
recipit  ii,  52 

Sectari  (do  coraitatu)  ii,  40 

Secundus  nulli  vir  ii,  76 

Securam  (liberani  a  metu)  increment!  sui 
non  patiebalur  esse  Italiam  ii,  109 
id  per  M.  Agrippam  securo  (baud 
solicito  de  Agrippa)  ei  posse  contin- 
gere  ii,  93 

Secure  :  ilium  (Maroboduum)  nee  secure 
(non  sine  cura,  quominus  noceat) 
continet  (Tiberius)  ii,  129 

Securitas  (a  vitae  et  fortunarum  periculis) 
bominibus  rediit  ii,  89  perpetua  se- 
curitas (ab  hostibus)  et  sternitas  im- 
perii R,  ii,  103  (cf.  ii,  89).  securitatis 
urbanae  custos  (preefectus  Urbis)  ii, 
98  frequentissimum  initium  esse  ca- 
lamjtatis,  securitatem  ii,  118 

Sed  ;  (correctionis  particula)  ductus 
triumpho,  scd  a  M'.  Aquilio  ii,  4 
(Sic  etiam)  ii,  8.  20.  41.  79.  82.  88 

Sedem  belli  Praineste  ceperat  (ut  pro 
munimento  sit  arrais  et  exercitui,  in- 
deque  impetus  belli  fiat)  ii,  74 

Sedpn«  ccEnavit  ii,  114    (v.  Ind.  Rer.) 

Seditionem  in  Urbe  movens  ii,  '"-S  subita 
exercitus  seditio — discussa  ii,  81  sub- 
raota  e  foro  seditio  ii,  126  compressa 
theatralis  seditio,  ibid. 

non  Segnis  (hand  tarda)  providentia  ii, 
120 

non  Segnitcr  (non  timide,  sed  fortiter) 
ad  ictam  servi  sui  cervicem  dedit  ii, 
69  (cf.  ii,  87).  non  segnius  ii,  6 

Segnitia  (ignavia)  non  vindicatae  fratiis 
injuriae  i,  1  segnitia  ducis  (socordia 
et  incuria  se  tutandi)  ii,  118 

Semiplena  legio  ii,  80.  112 

Semiustum  Vari  corpus  ii,  119 

Semper  et  in  onmi  re  ii,  23 

Senatus  voluntate  cognita  ii,  61  (cf. 
Auctor,  Auctoritas).  jussu  senatus  co- 
lonia  deducta  i,  14  senatus  majestas 
ii,  89  senatus  sine  asperitate,  nee 
sine  severitate  lectus,  ibid,  universus 
senatus  in  ejus  sententiam  transit  et — 
censet  ii,  35  senatus  dies  (acta  diei 
senatus),  ibid. 

Scnescit  (hebescit)  studium  cum  spe  i, 
17  urbium,  imperiorum,  gentium  for- 
tunam  senescere  (imminui)  ii,  11 

Senior  eetate  ii,  107 

Sensi  (expertus  sum)  usum  lecticae  ejus 
ii,  114  orbem  ne  comniotum  quideni 
sensimus  ii,  124  sensit  (scl.  in  dam- 
num suum)  terraruni  orbis  digressum 
a  custodia  Neronera  ii,  100  cujus 
potentiam  nemo  sensit  ii,  130  de  quo 


Ixxx 


INDEX 


vtro  hoc  omnibus  sentienduin  (judi- 
canduiii)  ac  prajdicandiim  est  ii,  98 
Sic  ii,  128.  nee  fcliciorcm — sensi 
(vidi)  diem  ii,  107  niiiii  iu  vita  nisi 
laudanduiii  fecit,  aut  dixit,  ac  sensit 
(cogitavit)  i,  12  pietas  rectissima  sen- 
tiendi(scl.  dc  re  publica)  ii,  125 

Sensibiis  (sententiis)  Celebris,  verbis  ru- 
dis  ii,  9  sensu  (cogitatione)  celcr  ii, 
118  (cf.  ii,  73) 

Separata  (ab)  alienis  i,  16  corpora  gen- 
tis  (Grscs)  separata  in  alias  civitates, 
ingenia  vero  soiis  Athenicnsium  inuris 
clausa  i,  18  ut  idem  separetur  (exci- 
piatur)  Cato  i,  17 

Sepelire  (abolcre)  : — scpultas — jiistitia, 
jEcjuitas,  industria  civitati  redditie  ii, 
12G  sepultum  est  belluiii  ii,  75.  89. 
90. 129 

Sepire  (circunidare)  mare  praesidiis  clas- 
siuin  ii,51  eorum  juventus  septa — 
roilitum  nosfrorimi  agmine  ii,  106 

Scpticns  consul   ii,  26 

Sepultiira  publica  Pansaj  atque  Hirtii 
corpora  lionorata  ii,  62  caput  Vari — 
gentilitii  tumuli  scpultura  honoratum 
est  ii,  119 

Sequebatur  (comes  erat)  invidia  inerti- 
am  ii,  42  gradurn  nostrum  seqiicntes 
(gradu  inferiores  me)  ii,  114  quod 
assequi  non  potest,  sequi  (aimulari) 
desinit  i,  17  scquar  eum  (ejus  exem- 
plum)  ii,  70  sequens  cxercitus — Ca;- 
saris  auctoritatem  ac  fidem  (Cnesari  sc 
dcditurus)  ii,  80  Sic  ii,  107.  jirudens 
vir  cum  sequeretur  Cacsaris  partes  ii, 
49  (et  simplicitcr)  ii,  55  Amyntas 
meliora  et  utiliora  secufus  ii,  84  sequi 
(probare)  consilium  ii,  44.  60.  72 
sequens  (perscquens)  probanda  ii, 
113  hostem  secutus  est  (itinere)  ii, 
52  (cf.  ii,  50).  sequens  fortunara  su- 
am  ii,  55  Ccf.  ii,  51).  Codrum  astema 
gloria,  Athenienses  secuta  victoria  est 
(Codrus  jp.  gloriam  consecutus  est, 
etc.)  i,  2  Sic  ii,  7.  non  secjuentes 
disci plinam  (non  obsequentes  imperio 
militari)  ii,  114 

Sera  cura  ii,  45  poena  in  malos  ii,  126 
sacccssorcs  serissimi   ii,  131 

Scries  catcnaruin  ii,  120  litium  fictae  ii, 
118  longaarmorum  ii,  90 

Serpens  abstrusa  terra;  ii,  129 

Servavit  L.  Arunlii  fides  incolumem  So- 
siom  (A.  amicitia  fideli',  veniani  Sosio 
impetravit)  ii,  86  servari  (salutcm 
sibi  parare)  bencficio  Caesaris  maluit 
ii,  71  cum  in  otic  ac  quicte  servari 
non  posset  ii,  68  (cf.  SsItuh).  servatus 


(e  periculo")  consilio  ac  tide  captivi 
cnjusdanj  ii,  82  quod  fortuna  eum  ia 
hunc  scrvassct  (reservasset)  exitum  ii, 
55  Sic  ii,  99  cum  jurasset — idque 
servasset  ii,  31 

Serviit  (deditus  fuit)  aut  belli  aut  pacis 
artibus  i,  13  necessitati  servicntes 
(cedentes,  parentes)  ii,  23 

Servitii  (servorum  militum)  calonumque 
desiderata  tertia  pars  ii,  82 

Servus  publicus  (lictor)  Minturnensis  ii, 
19  servorum  suorum  servus  (voluntati 
obnoxius)  ii,  73 

Sestertium  bis  miliics  cenlics  (sequant 
fere  1000,000,000  imperialium)  i,  9.— 
centies  (=500,000  imp.)  ii,  48  sex- 
ies  millies  (=30,000,000  imp.)  ii,  56 
septics  millies (=35,000,000  imp.)  ii, 
60  duodecies  (=60,000  imp.)  ii,  81. 
— xviii.  raillia  sestertioruin  (numum, 
=900  imp.)  ii,  8  sex  millia  s.  (nu- 
mum=300  imp.)  ii,  10  (v.  Grosse 
metrolog.  Taf.) 

Severitas  (gravitas  morum)  civitafis  i,  15 
Sic  ii,  127  (cf.  i,  10).  non  sine  severi- 
tate  (severo  de  dignitate  judicio)  lec- 
tus  senatus  ii,  89  prisca  severitas  con- 
sulis  ii,  92  severitas  (disciplinae  niili- 
taris)  ii,  5.  81.  126 

Signat  (testatur)  memoria  amplissimorum 
honorum  etc.  ii,  115  rem — stylo  sig- 
nare  i,  16 

Signis  sublatis  (castris  raotis)  ii,  61  cum 
signis  (agmine  coniposito)  perductus 
cxercitus  ii,  106  apud  signa  legionum 
trepidatum  (signis  perturbatis,  impulsa 
est  tota  acies)  ii,  112 

non  Silendus  vir  ii,  18  (cf.  i,  2) 

Similis  tarn  virtutibus  ejus  omnibus,  quam 
huic  errori  (h.  e.  s.  ci  in  virtutibus 
etc.)  ii,  6     Sic  i,  12 

Similitudine  figurarum  cxpressa  fecit  sta- 
tuas  i,  11 

Simplex  virtus  (infucala)  ii,  129  (Indc 
e.xplica)  simplicissimus  dux  ii,  116 

Siraplicitas  (candor,  sinceritas  aniuii  et 
morum)  ii,  10.  43.  72.  125 

Simulacrorum  (signonim  et  tabularum  in- 
ter prnedam)  specie  exccssit  triumphus 
priores  i,9 

Simulataa  originis  niendacium  i,  11  si- 
mulantes  fictas  litium  series  (fingentes 
lites  continuas)  ii,  118 

Singularis  (unicus,  eximius)  talium  ope- 
rum  auctor   Lysippus  i,  11    (Sic  fere 

llbiqiie) 

Singuli  singulis  omniiio  parcnlibus  geniti 
(unici  filii  patrum,  quibus  fratres  nulli 
erant)  ii,  10 


LATINITATIS. 


Ixxxi 


Sitffi  cis  Rhenum  gentes  ii,  120 

Situ  locoriim  tutissinia  gens  ii,  J06 

Situ  obsita-  (neglectse)  justitia,  aequitas 
cet,  ii,  12G 

Socia  consiliorum  (conscia)  i,  1 

Societas  consilii  ii,  35  in  societatem  con- 
silii  rcci|)it  plures  ii,  118  potentisc  so- 
cietas ii,  44.  65  (cf.  Potcntia) 

Soiida  (non  vana)  veraque  virtute  atque 
utilitate  res  maxima  ii,  114 

ex  Solito  variare  ii,  41 

Solitudines  avia:  ii,  55 

Solicitam  lucem  rapuisti  Ciceroni  ii,  6G 

Solus  esse  cupiebat,  in  quibus  rebus  pri- 
mus esse  debebat  (in  republica  et  im- 
perils socium  non  ferebat)  ii,  33 

Sonino  in  vitani,  non  in  voluptatem 
utenduni  ii,41 

in  Somnum  (ignavam  socordiani)  a  vi- 
giliis  conversa  civitas  ii,  1 

Sonus  aris  nocturnus,  qualis  in  Cerea- 
libus  sacris  cieri  solet  i,  4  (cf.  jEris) 

Sopiit  ac  sustulit  haec  omnia  (scditionem 
militum)  veteris  iraperatoris  raaturitas 
ii,  125  (cf.  ii,  89) 

Sors  contigit  Tyrrhenura  i,  1  sors  pro- 
vinciae  (provincia,  qu»  qua;stori  sorte 

■  obtingere  poterat)  remissa  ii.  111 
sorte  obvenit  provincia  Syllae  ii,  18 

Sortitus  Asiam  ex  consulatu  ii,  33 

Spargenda;  vires  (scl.  in  colonias)  i,  15 

Spatium  (magnum)  vitas  i,  1  Sic  :  an- 
norum  ii,  7  spatium  (scl.  teraporis)  ii, 
41.  46.  48.  etc. 

Specie  (pulchritudine)  simulacrorum  tri- 
umphus  priores  excessit  i,  9  specie 
exceilens  juvenis  ii,  7  species  terri- 
bilior  (ingens  moles)  navium  ii,  84 
species  cujusque  rei  in  unum  contracta 
(descriptio,  enarratio  rerum  ejusdem 
generis,  ex  omni  feniporum  memoria 
excerptarum,  et  in  unum  locum  coliec- 
tarum)  i,  14  species  (splendor)  no- 
minis  i,  10 

Speciose  (honorifice)  restituta  a  senatu 
Ciceronis  domus  ii,  45 

Speciosus  (cximius)  minister  ii,  111 
Sic  :  res  speciosaj  ii,  76  speciosa  fa- 
milia  equestris  (illustris  vetustate  et 
opibus)  ii,  59  speciosum  (illustre) 
supplementum  coloniee  ii,  81  specio- 
sissiraa  (magnificentissima)  classis  ii, 
79  (honorificentissima)  inscriptio  ii, 
104  verba  speciosa  (ornata)  ii,  41 
speciosis  (summis  hominibus,  h.  e. 
Octaviano)  invidens  ii,  73  hie  omnia 
speciosa  (gloriosa)  illic  valentia  ii,  49 
Sic:  utilia  speciosis  praeferens  ii,  113 
(cf.  ii,  110) 

Delph.  et  Far.  Clas.  bid. 


Spcctaculum  pra;berc,  spectaculo  pelli 
ii,  79  magnificentissima  gladiatorii 
niuneris,  naumachiaj,  et  equituiu  pe- 
ditumque,  simul  elephantorum  ccrta- 
minis  spectacula  ii,  ,56.  100  neejue  illi 
spectaculo,  quo  fructus  sum,  simile 
conditio  raortalis  recipere  niihi  videtur 
ii,  104 

Spectant  statuae  equestres  (conversae  ad) 
frontem  fEdiura  i,  H 

Spectator  operum  Tiberii  ii,  104 

Speculatus  (clam  observavit)  juvenis 
consilia  ii,  88  Sic :  speculari  fortu- 
nam  i,  9  (opportunitatem)  ii,  120 
baud  imprudenter  (observando  intelli- 
gens)  neminem  celerius  op|)rimi  cet. 
ii,  118 

Sperare :  qui  protinus,  quantus  est, 
sperari  poterat  ii,  94 

non  Spernenda  opera  militum  ii,  59 
spretis  (rejectis)  onmibus,  quae  Caesar 
postuiaverat  ii,  49  sprevit  coelestis 
animus  humana  consilia    ii,  60 

Spes  major  unde  afFulsisset  potentiaj  ii, 
21  refulsit  certa  spes  liberorum  paren- 
tibus,  etc.  ii,  103  nee  spei  potuit 
responderi  felicius,  ibid.  (cf.  Respon- 
dcre).  spes  concepta  perpetuae  securi- 
tatis — Rom.  imperii  ii,  103  spei  con - 
ceptje  (rei  speratas)  mora  ii,  67  quod 
spe  conceptum  erat  ii,  106  spes 
desperatione  quaesita  ii,  5  Fortuna 
subduxcrat  spem  magni  nominis  ii, 
103  dubiam  spem  armorum  tentare 
(bello  dubii  eventus  tentare,  quid 
salutis  sperandumsibi  sit)  ii,  71  spem 
in  se  benevolentiee  ex  merito  aestimare 
ii,  118  spe  frustratus  ii,  21 

Spiritum  reddere  ii,  22.  35.  87  ultimum 
ii,  14  Sex.  Pompeium  Antoniusspiritu 
privavit  ii,  87  simul  exitiali  hausto 
(loci  calce  arenaque  perpoliti)  spiritu 
(vapore),  simul  incluso  suo  ii,  22  per 
divini  spiritus  viros  (afflatu  politico 
gaudentes)  i,  16 

Splendidus  (sumtuosus)  ii,  105  equestri, 
sed  splendido  genere  natus  (li.  e.  ex 
equestri  gente,  censu  et  fortnnis  sena- 
toriae  dignitati  proxima)  ii,  88  splcn- 
didissima  ministeria  ii,  116 

Spoliavit  haec  vox  euin  magna  parte 
sanguinis  sui  i,  10  ad  spoliandum 
regno  Ptolemasum  ii,  45  spoliata  dig- 
nitas  ei  ii,  80  spoliatus  equite  pedes 
(a  quo  equitum  praesidium  abstractum) 
ii,  119 

Stabilis  animus  ii,  110 

Stare  (de  urbihus)  i,  7.  12  stans  pro 
bono  publico  ii,  2  (cf.  ii,  48).  utrique 

Paterc.  I 


\X\ll 


IN  I)  1.x 


vindicta  libortatis  luortc  stetii  (pensatu 
est)  ii,  04 
Static  (opp.  portui,  locus  in  quo  naves 
in  teiiipus  tiilo  stare  possuiit)  ii,  72 
ut  statioiii  (liiiperatoris,  tanqiiam  cus- 
todis  Imperii)  paternaj  succederct  ii, 
124  Sic  :  longissima  nioitali  statione 
functus  ii,  131 
Stafor,  Jupiter  Capitoline,  (h.  e.  Slabi- 

litor)  ii,  131 
Statua  cqucsiris,    in  losfris  posila  ii,Cl 
facere  statuas  i,  II   statua.' maxiinoruni 
aiiificum  pertecta;  nianibus  i,  13 
Statuil    urbes    i,  1    libertati   statuturum 
moduin  ii,  40  statuit  (decrcvit)  scna- 
tiis  Cartliaginein  excidcre  i,  12 
Status  publici  coniniutatio    ii,  35  (cf.  ii, 
125).  ex  quo  in  quern  statum    pervc- 
nerit  fortuna  publica  ii,86(cf.  ii,  HI), 
(status,    conditio  honiinis,  vel  ex  for- 
tunis,   vel   ex  civili  dignitate)  n\illuni 
statum    liabentes   (privati   civitate   ct 
bonis)  ii,  72  statum  concutienles  ii,  2 
(cf.  Prsfationeni) 
Steriles  talium  studiorum  (elnquentia;  ct 
poeseos  operum  infertiles)  urbes  i,  18 
Stcrilitas  (inopia)  fruguni  i,  1 
Stipendiaria  provincia  (cui  certum  vecti- 
gal  impositum  est)  ii,  37.  38.  39    (cf. 
ii,  38) 
Stipendii  niodum  sibi  (miiites)  constifu- 
ere  conati  ii,  125  stipendiuni  (tributa) 
igna\  uui  conferunt    ii,  39    (cf.  Igna- 
vuiu) 
Strenuiis  (velieniens)  in)pctu    ii.  73  (cf. 

Impetus) 
.Studio  (ardore)  surnmo  petituin  i,  17 
(cf.  ii,  05)  studiurn  (iinitandi  sunimos) 
cum  spe  sencscit  i,  17  in  studiuni 
(artiuni  et  liieraruni)  par  sc  congrc- 
gans  sa;culuui  i,  17  sludia(literaruni) 
i,  13.  59  Inde  :  studiis  rudis  ii,  73 
o|)tiniis  instructissinius  ii,  94 
Stjio  signare  i,  10  stylo  minus  egent  ii, 

43 
Sua  et  celeritatf  et  furtuna  (sil)i  propria 
C.  et  f.  sibi  addicta,  fida)  Uius  ii,  51  : 
cf.  Fortuna  (.Sic,  priori  sensu)  ii,  03. 
105  (ct)  prineeps  operis  sui  Tullius  i, 
17  Livia  tutu  fugiens,  mox  futuri  sui 
(conjiiiiis)  Ciesaris,  iiiaiius  ii,  75  cir- 
cumfusus  am|>lexibus  Tiberii  sui  (filii, 
cariasimi)  Augustus  ii,  123  Sic  ii, 
130.  inter  suos  (cives)  occu]);ivit  priii- 
cipalum  Maroboduus  ii,  108  (cf.  ii, 
120).  Caesar  ad  suos  (aruicos)  revcrsus 
ii,  42  suo  (|>roprio,  quo  ex  rerum 
ordine  enarraiidum  crat)  loco  j^rieteri- 
tum  ii,  08 


Suasor  Icgis  ii,  44 

Suavilas  niorum  inimitabilis  ii,  97 

Sub:  (notat  tempus,  quo  durante  ali- 
quid  fit,  ut)  sub  advcntum  alicujus  i, 
14  etc.  Sic  ii.  03.  101.  107  sub 
Cratino  (per  Cratinum  s.  eo  auctore) 
— una  aetas  illustravit  priscaui  comoc- 
diam  i,  10  Ita  i,  17  sub  ejus  no- 
mine (nomine  Sylla;  ludis  addito) 
ii,  27  sub  titulo  mitiistcrii  ii,  45  sub 
specie  ministeriorum  principalium  ii, 
93  sub  (ex)  persona  eoruni,  qui  illo 
tempore  vixerani,  dixerunt  i,  3  sub 
regibusesse  i,  2  (cf.  ii,  121).  subduce 
Viriatho  ii,  90  Tiberio  ii,  100  bcila 
sub  Impcratore  gesta  ii,  89  (cf.  ii, 
90.  100)  Sic  ii,  9.  17.  101.  122.  qui 
sub  Ca;sare,  sub  Afranio,  erant  exer- 
citus  ii,  50.113  qua>  sub  Oricnte  sunt 
provincial  ii,  94  sub  ipsis  nicenibus 
oculisquc  urbis  ii,  21  (cf.  ii,  79).  sub 
hisexemplis  ii,  127   (cf.  ii,  128) 

Subdoli  aniiui  consilia  ii,  102 

Subduxerat  (abstulerat)  eaptivos  duces 
triumplii  ejus  oriiamenta  ii,  40  For- 
tuna spem  magni  'noniinis  ii,  103 
subducere  (eripere)  periculo  ii,  72  se 
prffisenti  tempori  (subtraxcrat)  ii,  93 
(cf.  ii,  80).  patriae  parcntuniqiie  sub 
ducta  (remota  ex)  oculis  Julia  ii,  100 

Subjecit  facem  bello  civili  (excitavit 
bellum)  ii,  48  (cf.  ii,48.  49).  subjecto 
rebus  ac  penatihus  suis  igni  ii,  74 
iinagiiiem  principatus  ejus  oculis  ani- 
mis(juc  subjecimus  ii,  89 

Subire  (acccdcre,  oppugnandi  causa) 
eodcin  jubebat  cohortes  pra;cipiti  loco 
pulsas  ii,  5  cum  per  Tiberim  subirct 
(subvelieretur  ;ul  Urbem)  navibus  ii, 
45    (cf.  ii,  106) 

.Subita  exercitus  scdifio  ii,  81  (cf.  ii, 
112) 

Subjunxit  nostro  imperio  novas  provin- 
cias  ii,  39 

Submiserunl  fasces  suos  privato  (Tiberio  : 
tanquam  su[)criorem  salutarunt  eum) 
ii,  99  neque  ei  (victori)  inhoneste  ali- 
queiu  submitti  (se  subi.itlere)  ii,  37 
submissis  armis  (signis,  vel,  positis  ar 
mis)  victoriam  cessere  ii,  85 

Subnixus  (incedens)  cothurnis  ii,  82 

Subscripsit  Agri|)])aR  in  C.  Cassium  (suo 
accusatoris  Agrippas  nomini  subscrip- 
to,  secundas  accusandi  partes  egit)  ii, 
09 

Subsequenti  tenij)orc  i,  4 

Sub.sistere  douii  (remanere)  ii,  67  obi- 
turiis  provincia.s  substitit  (scl.  in  Ma- 
cedonia) ii,  74 


LATINITATIS. 


Ix-xxiii 


Subtextari  Imic  rei  civitateiii  propagatam 
i,  14 

neque  Subtrahaiii  (dctraham)  doincsfici 
sanguinis  gloria':  quicquain  ii,  10  sub- 
traiiam  ine  discriiniiii  vestro  ii,  86 

Subvecta  All)i  iliimiiie  classis  ii,  lOG 

Succedere  statioiii  (in  statione)  paternac 
ii,  124  quorum  2etati  ingeniisque  suc- 
cessere  (proxinii  fuerunt,  floruerunt 
ingeniis  post  eosi)  ii,9 

Successor  regni  paterni  i,  6  (cf.  ii,  93. 
101).  paterni  avitique  exempli  (imita- 
tor) ii,  119 

ex  Successu  animum  sumsit  ii,  17 

Siicclamavit  universa  concio  ii,  32 

Succurrit  instrumentuui  balinei  nuUius 
lion  valctudini  (auxilium  tulit)  ii,  114 
liominuni  jactuiae  ii,  130 

Sudorc  cunisumnio  consequi  (prolabore, 
difficultate)  ii,  128 

SufTiciebant  (cooptabaut)  college  ii,  12 
cujus  cupiditatibus  et  libidiiiibus  ne- 
que voluptates  sufficcrc  (pares  esse, 
eas  explere)  possent  ii,  48  (Sic  :  ])ro, 
parem  esse)  ii,  98.  127.  131 

Suffixit  cruci  ii,  42 

SufFossi  iiionfes  ii,  33 

Suffragii  ferendi  jus  Sabinis  datura  i,  14 
sufFragiis  populi  Rom.  in  petitione 
consulatus  se  committere  ii,  49 

Suniere  animum  ex  successu  ii,  17  viri- 
lem  togam  ii,  99  supplicium  de  cap- 
tivis  ii,  42. 

Sumnia  belli  (bellum  conficiendum)  ut 
sibi  committeretur  ii,  11  viriuin  (vis 
imperii)  penes  aura  erat  ii,  63  causa;, 
non  Pompeio,  summam  imperii  de- 
tulerunt  ii,  49  de  sumuia  rerum 
(sumnio  imperio)  dimicat  ii,  68  nunc 
summa  (rerum,  h.  e.  res  sumniatim) 
deflenda  est  ii,  119 

Summovere  a  rep.  (a  magistratu  et  e  se- 
natu)  ii,  08.  02.  126 

in  Summum  (ad  sumuiam  perfectioncni) 
ascendit  i,  17  sumuia  iinis  miscuit 
(omnia  perturbavit)  ii,  2  summa  con- 
secutus  (rem  arduani  perfecit)  ii,  61 
sumnia  (sumnios  honores)  accepisse  ii, 
76 

Supeiatis  omnibus  difBcuitatibus  ii,  120 

Supercilio  (\  ultu)  truci  protegens  nequi- 
tiam  ii,  100 

Superfuit  (superstes  fuit  vita)  non 
desertis  ii,  119  superesse  (abunde 
esse)  ii,  109.  125 

Superfusus  altaribns  sanguis  ii,  22 

Superi  (de  vivis,  sicut  inferi  mox  in  op- 

positione  pro  mortuis)  ii,  48 
Superior  (scl.  dignitate)  ii,  101 
Suppari  a;tate  i,  17 


Supplementum  adjectuni  Campana;  co- 
loniaB  ii,  81  sup|)lementum  (scl.  legi- 
onum)  providet  ii,  130 

Surrefectus  (pauhilum  recreatus)  ii,  123 

Suscepit  universa  Italia  vota  (et  preces 
fudit)  pro  salute  ejus  ii,  48  suscipere 
inoiem  belli  ii,  79  causam  imperii 
Rom.  ii,  120  tuendum  ii,  124  sus- 
cepti  opcris  (poiitici)  forma  ii,  36 

Suspecta  societate  consilii  (Catilina;) 
oratio  ii,  35 

Suspicione  oppressi  Ciceronis  non  caru- 
eriint  ii,  45 

Suspicit  (admiratur  et  colit)  potentem 
humilis  ii,  126 

Sustentatuin  feliciter  bellum  (toleratum, 
sustiuendo  impetus  hostium,  quo 
minus  bellum  ulterius  progrederetur) 
ii,  104.  (cf.  ii,  6).  cujus  salus  ac  vale- 
tudo  non  sustentaretur  (levaretur) 
Cffisaris  cura  ii,  114 

Sustinere  onera  ordinis  ii,  28  quorum 
cervices  fortiter  sustinendo  terrarura 
orbis  iinperio  sufficiant  ii,  131  susti- 
nere instantes  (hostes)  ii,  112  (cf. 
Sustentatum). — (pro,  audere)  ii,  22. 
40  rogare  non  sustinet  (non  valet,  non 
vult)  ii,  81.  86 

Sylva  excisa  ii,  27 

Syivestre  iter  ii,  82 


Tabula  xrea  (cum  inscriptione)  intra 
sedem  testatur  ii,  25  novarum  tabu- 
larum  (novarum  rationum  pecunise 
creditre  et  debits?,  quibus  de  debito 
aliquid  remitteretur)  auctor  ii,  68  ta- 
bulte  (picta;)  maximorum  artiticum  per- 
fects inanibus  i,  13 

TacilaB  cum  Marcello  ofiensiones  (occui- 
taj,  palam  iion  crunipentes)  ii,  93  (cf. 
OlTeiisiones) 

Tam  :  non  tarn  coiicupivit  (quam  Agrip- 
pa  tcl.)  ii,  88 

I'antum  quod  (vix  dum)  iinposuerat 
ultimani  nianuni  bello  P.  et  D.  ii,  117 
tantum,  ut  i,  9.  ii,  128  in  tantum,  ut 
cei.  ii,  30.  53.  79.  90.  91  (cf.  Quan- 
tus) 

Teiiierarius  in  consiiltando  ii,  24  ultra 
fortem  ii,  68 

Temeritas  excedens  fideni  ii,  51  temeri- 
tas  unius  facti  ii,  72 

Temperans  (regens)  solus  id  navigii  ge- 
nus ii,  107  Sic  :  major  exercitus, 
(juam  ut  teiuperari  posset  ii,  113 
omnia  pretio  teraperata  (omnia  in  rep. 
pro  pretio,  consuli  repraesentato,    ad- 


Ixxxiv 


INDEX 


ministrata)  ii,  CO  suo,  an  Cleopatne, 
victoriam  tenipcraturus  (usurus,  exer- 
citunif)  ii,  85  ut  vitam  aut  mortem 
hostis  nunc  ira'nunc  vciiia  temperaret 
(moderarctur,  constitueret  seu  de  vita, 
scu  dc  morte)  ii,  119  gravitatem  hu- 
luanitate  tomperans  (niitigans)  ii,  116 
modiim  honoriim  tcmperaNTt  (finivit 
niodeste)  ii,  122  ne  ab  hujiis  quidem 
usura  gloriaj  temperavit  ('abstiniiit) 
aoimuni  ii,  34  nequco  teiiiperare  nii- 
hi,  quin  cet.  i,  16  (cf.  ii,  107) 

Trmperamento  cum  quanto  (modcra- 
tione)  simul  utilitatis  •**  ii.  111  ani- 
nii  teniperaraentum  cet.  ii,  130 

Temperatior  (modestior)  non  erat  Cinna 
IVIario  ii,  20  mores  vigore  ac  lenitate 
temperatissimi  (mixti)  ii,  98 

iVmpestatem  (periculum  a  Triumviris 
imminens)  exitiaiem  fugientes  ii,  72 
tempestas  foeda  dictu,  memoriaqiie 
horrenda  in  August!  domo  (perturhatio 
doraus  Augusti  ex  libidine  filiai  coer- 
cenda)  erupit  ii,  JOG  ea  terapestate 
ii,  78 

'feraplum  Apollinis  se  facturum  proniislt 
ii,  81 

Tempus  rebellandi  (rebcllionis)  ii,  23 
excisa;  Numantias  ii,  5  hoc  tempus 
me  fecit  Tiberii  railitem  ii,  104  eo 
tempore  ii,  79  (cf.  Per,  Sub,  Circa). — 
temporum  eodcm  tractu  ii,  9  hujus 
temporisfortuna  ii,  07  ancipitis  for- 
tuna  temporis  ii,  79  temporis  (ex  eo 
tempore)  a;griludo  ii,  130  loqucndi 
fecum  tempus  dcdit  ii,  60  temporibus 
iliis  (rebus  illorum  temporum)  quis- 
quis  interfuit  ii,  114  Sic  ;  Iliaca  tem- 
pora  coraponentes  i,  3  prssenti  se 
>uljduxit  tenipori  (scl.  sibi  iniquo)  ii, 
93  temporib\is  (opportunis)  insidiatus 
est  ii,  21   (cf.  Speculari) 

I'enax  amjciliarum  ii,  29  sui  exempli  ii, 
81 

Jcndcre  (proficisci)  ii,  20.  115  agmen 
cursu  ad  cum  tcndentium  (properan- 
liuni)  ii,  70 

Tcncns  (manu)  thjrsum  ii,  82  ut  prin- 
ripatum  armis  qua?situm  armis  (firnia- 
tum)  teneret  ii,  57  donii  se  tenuit 
(continuit)  ii,  44  cuni  rcgio  castris 
Pompeii  foccnpata;  tenerctur  ii,  51 
Sic  ii,  107.  cum  ab  inimicis  (capti, 
oppress!)  tcncrentui,  opjjiignabantur 
ab  amicis  ii,  23  ut  quetn  principatuni 
solus  asscqui  non  poterat,  aucloritate 
PomfK-ii,  viribus  teneret  (obtirieret) 
(Jaesaris  ii,  44 

'IVtif^rt;  dubiam   spem   arinorum    (spem 


salutis  ex  bello  dubii  cventus  caperc) 
ii,  71  tcntata  hostis  niisericordia  (scl. 
veniani  precando)  ii,  71  ut  partem  di- 
gredientium  hostcs  universi  tentare 
(aggredi)  non  possent  ii,  113  tentare 
(adoriri)  insidiis  ii,  54  Sic :  fraude 
tentato  exercitu  ii,  107  tentatus  (cor- 
reptus)  valetudine  gravissima  ii,  48 

Tenuem  (angustum)  in  tramitem  recepta 
excnipla  ii,  3 

a  Tergo  (a  meridie)  sedium  suarum  ii, 
109 

Tcriiiinant  finem  Italiae  Alpium  juga  ii, 
109  finis  imperii  terminatus  (pactione 
constitufus)  Armenia  ii,  37  quod  so- 
lita  armis  deccrni,  jure  terminarentur 
(dirimereutur)  ii,  118 

Terminus,  in  concupiscenda  gloria  non 
capiebat  terminum  (modum)  ii,  46 
(cf.  ii,  52^ 

Terret  (ac  quafit)  belli  nietus  Augusti 
animum   ii,  110 

Terroris  magni  bellum  ii,  129  provincise 
ilia;  terrore  IVuniantini  belli  populum 
R.  concusserunt  ii,  90  bis  excisi  terro- 
res  reip.  (Carthago  et  Numantia)  ii,  4 

Testamcntuni  Cssaris  apertura  est,  quo 
C.  Octavium  adoptabat  ii,  59  fa- 
cientcs  in  procinctu  testaiiicnta  ii,  5 

Testatur  inscriptio  templi — et  tabula 
rerea  ii,  25  Hesioduspatriam  et  paren- 
tcs  testalus  est  (norainavit)  i,  7  ip- 
sius  patris  ejus  pra.'dicatione  testatum 
est  (dcclaratum)  ii,  115  (cf.  ii,  116). 
testati  edictis  ii,  62  ut  testaretur  esse 
sibi  miserrimum,  quod  cet.   ii,  68 

Testimoniimi  honorificum  civitalis  ii,  32 
(Simplicitcr  pro  tali)  ii,  2.  32.  76 
(ubi,  fraudare  aliquem  tcstimonio)  ii, 
120  Victoria.-  testimonium  in  cognomen 
filii  contulit  (cognomen,  quod  victo- 
riam de  Ga-'tulis  testabatur,  filio  ha;re- 
ditariuui  reliquit)  ii,  116 

Tlieatralis  sedilio  (propter  liistriones 
facta)  ii,  126  (cf.  Sueton.  Tib.  37) 

Timere  debebat  Plancus  ccnsorem  (mu- 
nus  censorisexcquerulum)  ii,  95  niori 
sequam  tiujere  malle,  Casar  ait  ii,  57 

Timoris  pcrpetui  res  delectus  ii,  130 

Titulus  (scl.  proconsulis)  provinciae  ii, 
49  qui  titulo  in)perii  (h.  c.  impciato- 
ris)  cedebat  Lcpido  ii,  63  sub  hono- 
rificentissimo  ministerii  titulo  (specie) 
ii,  45  ((•{.  ii,  93).  gentium  (victarum) 
titulis  (earum  nominibus,  statuis  du- 
cum  inscriptis)  forum  Augusti  pra.ni- 
let  ii,  39  (cf.  Sueton.  Aug.  31) 

Togani  virileni  cum  sunisissct  ii,  99  toga 
(opp.  bello)  ii,  29  (opp.  castris)  ii,  125 


LATINITATIS. 


Ixxxv 


Togatus  (munere  militari  liaud  ornatus) 
ii,  3  topatimi  (Ilonianun))  Xerxen 
vocarc  Liiciilluin  Pompeiiis  assucverat 
ii,  'i'.i  logatae  (scl.  coiiiocdia;,  in  quibiis 
res  Romanie  ab  liistrionibus,  toga  in- 
dutis,  agcbantur)  ii,  9 

Tolcravit  inopeni  vitam  ii,  19  non  tolc- 
randii;  libera;  civitati  leges  ii,  18 

'I'ollere  :  lectiini  ejus  pro  roslris  sustu- 
leiiint  qiiatiior  iilii  i,  11  sublatis 
(niotis)  signis,  legioncs  ad  CiEsareni 
se  contulerutit  ii,  61  urbem  funditiis 
sustulit  i,  12  (of.  ii,  1)  oiunia  haec 
(seditionim  milituni)  iiiiperatoris  nia- 
turitas  bre-vi  sopiit  ac  sustulit  ii,  125 
laudandum  ct  tollenduin  Cfesareni 
Octavianuin  censcliat  Cicero,  (et  qui- 
deni  ambigue,  vel  ornandnni  honori- 
bus,  vel,  ut  Octavianus  intcrpretaba- 
tur,  e  medio  tollenduni)   ii,  (J2 

Torpebat  (inops  consilii  crat)  civitas 
oppressa  doniinatione  Antonii  ii,  61 

To  lies  ii,  4 

Totus  agebat  aeniulum  ii,  109 

Tractus  HispaniiE  i,  2  (cf.  ii,  104.126). 
(it.  sim|)liciter)  ii,  69.  94  hoc  tractu 
temporis  (s.  teiiiporum)  i,  6.  7.  15. 
ii,  9.  94.  etc. 

Tradere  se  alicui  (dicuntur)  cxercitus  ii, 
50.  C2  parteii)  cxercitus — Iraditi  ab 
Augusto,  perduxi  ad  filiuni  ii.  111 
traditis  ariiiis  ii,  106 

Trahens  CHudam  ii,83  ruagnaniThracum 
manuui  secuni  trahebat  ii,  112  rerum 
iiaturas  corpus  coniitem  a;vi  sui  laudeni 
Ciceronis  traliot  ii,  66  nihil  prceter 
nonien  trahens  (scl.  secum)  ii,  80 
pielas  sua  Ca'sarera  in  Urbem  traxit 
(attraxit)  ii,  105  trahere  bellum  iu 
tcrtium  annum  ii,  11  (cf.  ii,  52).  tra- 
hebat (protraliebat)  aestiva  ii,  117 

Trajeceraiit  (navibus)  cxercitus  in  Mace- 
donian! ii,  69.  70 

'I'ranquillus  vultu  vitaque  ii,  127  (cf. 
Quietus)  nihil  inuuotum,  nihil  tran- 
quillum,  nihil  quietuni — relinquebat 
ii,  6 

Tranquillitatis,  quietis,  pacis — spes  ii, 
103 

'I'ranscendcret  ut  ex  oneraria  in  earn 
navein,  ()ua;  cet.  ii,  53  franscendcre 
Rbenum  ii,  8  ut  ad  majora  transcen- 
dam  ii,  130 

Transcursu,  seu  in  transcursu,  dicere  ii, 
55.  99  quia  in  hoc  transcursu  tarn 
arctati  opcris  ex|jriuiere  audeat  ii,  86 

Transcursuni  ost  ad  vitia  ii,  1 

'1  ransferebat  judicia  a  senatu  ad  equites 
ii,  0  (cf.  ii,  13.  32).  moles  ejus  belli 


translata(a  Druso  mortuo)  inNeroneni 
ii,  97  inipcrium  Asiaticum  ab  Assyriis 
translatum  ad  JNledos  i,  C 

Transfixit  se  ipse  ii,  119  se  ipse  gladio 
ii,26  (cf.  ii,  63.76).  transfixus  gladio 
ii,  74 

Transfugit  (defecit)  ad  Cassarem  ii,  83 
(cf.  ii,  84) 

Transgressus  in  Asiara  ii,  23  Alpes  ii, 
63  Rhenum  transgrcditur  ii,  120 
nulla  festinatio  hujus  viri  mentionem 
transgredi  (oiiiittere)  debet  ii,  108 
necdum  duodcvicesiraum  transgressus 
annum  ii,  7  Augustus  transgressus  ad 
Deos  ii,  75  (cf.  i,  2) 

Transit  admiratio  ab  conditione  tempo- 
rum  ct  ad  urbium  i,  18  cum  a  patri- 
bus  ad  plebem  transisset  (scl.  adopta- 
tus  a  plebeio)  ii,  45  ut  universus 
senatus  in  ejus  sententiarn  transiret  ii, 
35  ut  casus  in  culpam  transeat  (ver- 
tatur)  ii,  118  transiit  cum  exercitu 
Rubiconcm  ii,  49  transitus  Visurgis 
ii,  105 

Transitus  (ab  uno  studii  genere  ad  alte- 
ruin)  frcquens  ac  mobilis  maximum 
perfecii  operis  impedimentum  i,  17 

Transmarine  provinciie  (trans  mare,  vel 
lonicum,  vel  yEgaum,  sita')  ii,  51. 
61.  62.  73.  74.  78.  99.  112  (Inde)  res 
transmarintE  (res  transmarinarum  pro- 
vinciarum)  ii,  24  transmarina  imperia 
ii,  62 

Transmittere  (navibus)  Dyrrhachium  ii, 
49  (cf.  ii,  52).  legiones  ii,  51  trans- 
niisit  ad  Caesarem  (transfugit  classc) 
ii,  84 

Trepidatum  est  apud  signa  legionum  (h. 
e.  aquilas,  interior  acies  perturbata 
est)  ii,  112 

Tribuere  tantum  (auctoritatis  concesse- 
runt)  iM.  TuUio,  ut  cet.  ii,  128  mul- 
tum  (literarum)  memorire  ejus  tribucn- 
dum  est  ii,  16  (cf.  IMetiioriffi) 

pro  Tribunal!  agere  (jus  dicere)  ii,  117 
(cf.  ii,  118) 

Tribunicia  potestas  (vid.  Ind.  Rer.) 

Trihutariam  fecit  Asiam  ii,  38 

Triennium  hoc  doloribus  laceravit  ani- 
muui  ii,  130  triennio  regnavere  i,  1 

Triumphalis  vir  ii,  6  triuni])halia  orna- 
luenta  (vid.  Incl.  Rer.) 

Triumphavit  ovans  (ovavit)  ii,  96.  122 
triumphantium  cultus  ii,  40  (cf.  Tri- 
umphalia  ornamenta) 

Triumphus  clarus  ii,  8  triumphi  cele- 
bres  i,  9  triumphi  niagnificentia  ii, 
89.  121  apparatus  ex  citro  cet.  con- 
stitit  ii,  56  cultus  ii,  129  triuraphum 


Ixxxvi 


INDEX 


egit  inaguificentissirouiii  ii,  40  triuni- 
pho  curru  Urbeiii  invectus  est  ii,  30 
rcgem  in  triiinipho  duxit  i,  9  (cf.  ii, 
4.  12.  05.  captivi  duces  triumplii 
ornanientiiiu  ii,  40  triuiiiphiis  vinctos 
hostiun)  duces  ostcndit  ii,  121  excisa 
Girmania  triumphum  duels  adornare 
debuit  ii,  122  triumplio  (triuniphans, 
h.  e.  victor)  reversus  est  ad  suos  ii, 
42 

Triumviri  agria  dividciidis  ii,  2  triumvir 
rcip.  constituenda;  ii,  88 

Troicum  bciliiin  i,  5 

Truces  feritate  gentes  ii,  95  truci  (rigido, 
tristi)  supercilio  protegens  nequitiain 
ii,  100 

Trucidatae  legiones  ii,  117  (cf.  ii,  110) 

Tueri  fsustinere)  dignitatem  non  ])oterat 
ii,  bO  inipcriuni  ariuis  tuebautur  (de- 
fcndcliant)  ii,  15  (cf.  ii,  124).  id 
tucnduui  (servanduni)  ceiiset  ii,  130 
ad  se  exercituiiique  tuciiduin  (sustuii- 
tanduw),  alendum)  rapto  utebatur  ii, 
73 

Tuguriiiin  ruinaruni  Carthaginensium 
(inter  ruinas  C.)  ii,  19 

Tumuli  gentilitii  sepultura(in  tuinuiog.) 
honoratum  est  caput  Yari  ii,  119 

Tumulluatur  inter  ducem  et  suppliceni 
(per  animi  perturbationem  tiucluat, 
ducem  agat,  an  suppiicera)  ii,  79 
quicquid  tumuituando  adipisci  gestie- 
ruiit  ii,  7  (cf.  ii,  G) 

Tumulttis    niililnris     incendium    ii,  125 
tunmitiiin    bcllicuiii    in    agris    nioveiis 
ii,  68  cnjnia  arrnis  tuniultuque  (beilo 
doniestico)  misccbat  ii,  74 
Turpiter  (in  ejus   dcdecus)  deprehensa 
est  ejus  vanitas    ii,  60    quod  facere 
aut    pati    turpiter    (inboneste,    iibidi- 
nose)  posset  ftcmina  ii,  100 
Turpiludo  (pravilas)  ingenii  ii,  69 
Tutela  imperii  (iiiiperinm  defendendum) 
eum — reduxit  in  Germaniam    ii,  105 
in  tulelain  secuiitatis  advocat   S.   P. 
Q.  11.  quod  usu  optimum  inteiiigit  ii, 
128 
Tutissima;   locis   gentes    ii,   95    (cf.    ii, 
106) 


Vacant  latrociniis  provincin;,  quee  nun- 
quam  vacaverant  maximis  beilis(ccssa- 
runt  ibi  latrocinia,  ubi  <  tc.j  ii,  90 
decern  anni  hoc  muncre  vacaverunt  i, 
14  tanquam  animus  huic  uni  iiegotio 
vacartrt   (liber  esbct  a  curii)    ii,    114 


non  vacavit  (non  oliuni  fuit)  Romanis 
coionias  condere  i,  15  (cf.  ii,  124) 
Vacillantiuni  (in    fide)  gentium  animos 

confirmavit  ii,  120 
Vacua  (prajsidiis)  vicino  hosti   Italia  ii, 

110 
Vagus  adhuc  (circumerrans  cum  classe, 
incertus,  quas  partes  sequeretur)  Do- 
initius  ii,  76 
Valetudo   in  deterius  inclinata    ii,    123 
valetudine    ingravcscente,   ibid,    gra- 
vissiina  tentatus  ii,  48    infirmissinius 
ii.  70 
Validiiis   timeri  ii,  29    validius   diligere 

ii,  98 
Validus  VII.  Icgionibus  ii,  69 
Valuissent  (efficaces  fuissent)  si  in  ipsuni 

eorum  execrationes  ii,  46 
Vanissinms  (intiatus,  arrogans)  onmium 

vir  ii,  80 
Vanitas  (sd.  mcnticntis)  ii,  GO 
Variarc  ali(|uid  ex  solito  ii,  41   variatum 

est  pra;liis  ii,  51   (cf.  i,  9) 
Varie  (varia  fortuna)  possessa  Hispania 
ii,  38  varie  (variis  moribus)   se  gessit 
ii.  101 
Vario  multoque  Marie  pacatas  Hispaniee 
ii,  90  varia  fortuna  cum  coss.  conflix- 
erat  i,  9  (cf.  Fortuna) 
Vastat  agros  ii.  120  omnia  igni  ferroque 

vastata  ii,  110 
Uberius    (fructuosius)    pr;eniium    occisi 

hostis  ii,  28  uberiores  reditus  ii,  81 
Ubertas  (proventus,  numerus)  poetarum 

i,  17 
Vehiculum  (jumentis)  junctum  ii,  114 
Velare  se  liouorunj  insignibus  ii,  71  ve- 
latus   pullo    aniiculo    ii,    80    crocota 
aurea  ii.  82 
Velle  :  cum    actiones   ejus  magis  vellet 
impedire,    quam    posset    ii,    44    qui 
neque  dicendi — ulliim.  nisi  quern  vel- 
let (nisi  pro  arbitrio,  libidine)  nosset 
modurn  ii,  45  Sic  ii,  120.  cum  vellet 
et  quo  vellet  ii,  51  quibus  vellet  (cu- 
peret)  principatus  eonciliaret    ii,  128 
hunc  exituni   M.  Bruti   partium  For- 
tuna  esse    voluit   (constituit)    ii,  72 
lla  ii,  102.     Aatinio  volentes  (luben- 
tcr  se   dcdentes)    legiones    extorserat 
ii,  69  a   volentibus  (spontc  ofterenti- 
bus)  quaestoribus  pecunias  acceperant 
ii,  62 
Velocitate  pernices  ii,  34 
Venalis  (opcrani   suam  prclio  vendens) 

ii,  33  in  omnia  et  in  omnibus  ii,  83 
Vcndcrct  quanti  se  (quanto  pro   pretio 
deficcret  ad  alienas  jiiartes)  ii,  51   ven- 
dente    (venalem    liabente,  pro    pretio 


r,ATIM  I'ATIS. 


Ixxxvii 


temerante)  renip.  consule  ii,  (30    (cf. 
Resp.) 

Venditans  so  Uteris  senatui  ii,  G3  (cf. 
Vendere) 

Veniarn  proniittcre  ii,  83 

Venire :  tan(juam  in  oniiies  semper 
venlums  (invasurus)  ii,  109  veiiitiir 
ad  tem|)us,  in  quo,  cet.  ii,  123  veni- 
endum  ad  crubcscenda  est  ii,  130 

Venis  incisis  ii,  22 

in  Verba  ejus  (qus  prseiverat)  cum  (sa- 
cramentuni)  jurassct  excrcitus  ii,  20 
verbis  (dictione)  rudis  ii,  9 

Verecundia  (pudor)  ii,  1  verecundia 
magis,  quam  virtute,  acies  restituf;B 
ii,  55  (cf.  ii,  5).  verecundia  Catuli 
(modcstia)  ii,  32  (cf.  ii,  16) 

Vcrecundissimiis  (niodestissinius)  in  ge- 
rendis  honcjribus  ii,  33 

at  Vero  ii,  10-4 

Versatus  semper  inter  arma  ac  studia  i, 
13 

Versus  :  a  Lupercali  in  Palatium  versus 
i,  13 

Vcrsutus  ac  subdolus  animus  ii,  102  (cf. 
ii,  118) 

Vestigio  (pedis)  se  non  recessurum  ii, 
55 

Veteran!  revocati  ii.  111  veteranos  ex- 
civit  paternos  ii,  61 

Vetus  imperator  (sub  quo  oliui  militave- 
rant)  ii,  104  Sic  ii,  125 

\exata  est  classis  terapestate  ii,  79 

Vexillarii  (tirones,  olim  hastati  dicti, 
sub  propriis  vexiliis  in  legione  habiti, 
inprimis  ad  pr^sidia  agenda)  ii,  110 

Viara  Komanoruni  potenliae  prior  Scipio 
aperucrat,  luxuriai  posterior  aperuit 
ii,  1  latissiine  evagandi  sibi  viam 
faciunt  ii,  3 

Viatico  instructus  ii,  19 

Vicina  urbi  regio  ii,  51  cum  in  viciiio 
esset  agmen  cursu  ad  eum  tendentiuin 
ii,  70 

Vicinia  Osca  mutavit  illos  i,  4 

\'ictor  ac  bellator  di.ssimilis  S^Ua  ii,  25 
victor  omnium,  quas  adierat,  gentium 
ii,  40  locorumque,  quos  adierat  ii, 
107  CsBsar  omnium  victor  ii,  56  vic- 
tor exercitus  ii,  114  victor  Africani 
belli  ii,  65  omnis  generis  certaminum 
i,  8 

Victoria  plurimarum  gentium  (ex  pi. 
gentibus ;  sed  b.  1.  pro  ablativo  abso- 
lute capias)  ii,  106  (ut  ii,  10)  ex- 
ploratissinia  ii,  84  victori?e  exceisissi- 
niae  et  nuiltiplices  eo  bello  ii,  96  plu- 
rimie  ac  felicissimse  ii,  46  victoriae 
(reportandae)  occasio  nunquam  adeo 


ulla  opporluna  visa  est,  quam,  cet. 
ii,  115  (cf.  Fiduciact  ii,  53)  victoria; 
nuntius  ii,129  praeclaravictoriaipsum 
gentemquc  superavit  i,  11  victoria 
desperata,  in  moiteni  dimicabatur  ii, 
85  victoriam  ccsscre,  ibid.  (vid.  Ce- 
dere)  suo,  an  Cleopatrat;  arbitrio  vic- 
toriam tcmperaturus  fucrit,  ibid,  tam 
clementer  omnibus  victoriis  suis  usus 
ii,  56  victoria  clementissima  ii,  86 
niliil  ilia  victoria  fuissct  crudelius,  nisi 
niox  Syllana  esset  secuta  ii,  22  qui 
neque  ad  finem  victoria;  (parandaj) 
satis  laudari,  neque  post  victoriam 
abunde  vitupcrari  potest  ii,  17 

\  idi  liodie  Deos,  quos  ante  audiebam 
ii,  107  niliil  aut  videre  majus  aut 
mirari  njagis  potui  ii,  115  quas  acies 
hostium  vidimus  ii.  Ill  e  quo  (fasti- 
gio)  infra  se  et  Caisarem  viderct  et 
remp.  ii,76  (cf.  Infra),  vidit  hie  annus 
Ventidium — consulareni  praetextam 
jungcnteni  pra^toria;  ii,  65  quam  (Li- 
viam)  postea  conjugeui  Augusti  vidi- 
nms  (velut  asquales)  ii,  75  mirari  vero 
iieminein  ]iossis,  nisi  aut  ab  illo  visum, 
aut  qui  ilium  viderit  (nisi  aqualem, 
aut  natu  majorem,  aut  niinorem)  i, 
17  ut  nemo  memoria  dignus  alter  ab 
altero  videri  nequiverint  (ut  quisque 
alteri  iequalis  esset)  i,  16  (cf.  ii,  72) 
audita  visis  (praesentibus)  laudamus 
libentius  ii,  92  viderent  (perpende- 
rent)  quern  et  quo  loco  deserturi  ira- 
peratorem  forent  ii,  55  animo  vidit 
(perspexit)  Cicero  rerum  naturae  cor- 
pus ii,  66  Cato  nunquam  recte  fecit, 
ut  facere  videretur  (ut  recte  faciendi 
speciem  pras  se  ferret)  ii,  35 

Vigebat  in  hac  parte  miles  atque  impe- 
rator; ilia  marcebant  omnia  ii,  84 

Vigilia  (vigilantia)  ii,  34.  88  in  som- 
num  a  vigiliis  convcrsa  civitas  ii,  1 

Vigor  animi  et  ingenii  (celeritas  motuum 
animi  et  mentis,  eorumque  fortiorum) 
ii,  18  animi  accrrinius  ii,  41  suflici- 
cnte  vigori  animi  compage  corporis 
ii,  127  mores  vigore  (alacritate)  ac 
Icnitate  tetnperatissimi  ii,  98  vigor 
(vis  vehcmentior)  eloquentia;  i,  10 
vigor  (celeritas)  ac  fulgor  adventus 
Ca-saris  ii,  50 

dum  Vincit  (victoriam  sibi  parat  bellan- 
do)  ii,  25  si  eundeni  vincendi  et 
vivendi  finem  habuisset  ii,  27  ne  in 
victis  quidem  dcponitur  odium  i,  12 
(cf.  In),  cum  omneui  curam  fata  vin- 
cerent  (mors  superaret,  extingueret) 
ii,  123  cum  Cassius  Bruti  clementiam 


Ixxxviii 


INDEX 


vinceret  (Brulo  clenientior  esset)  ii, 
69  ne,  quorum  anna  viceramus,  eoruni 
ingenio  vincerouiur  (iiulbus  hollo  su- 
periores  fucranius,  ingenio  inferiorcs 
essciuus)  ii,  34.  victus  consensu  populi 
(cedcns  consensui  po.)  ii,  32  Sic  ii, 
124.  victa  (discussa)  consilia  iuipetii 
ii,  31  victus  niaximi  |)onlillcatus  pe- 
titione  (repulsani  fiTens)  ii,  43 

Vindcx  belli  (ukor  belli  Cinnuii,  armis 
infcrendis,  opp.  Pacis  auctor)  ii,  25 
Rom.  imperii  (tutor)  ii,  75  et  custos 
imperii  ii,  104 

Vindicare  (ulcisci)  i,  1.  ii,  6  se  a  Pyr- 
rlio  (lioste)  vindicavit  (ultioiie  se  libe- 
ravit)  i,  1  ab  altcrius  nos  mclu,  alte- 
rius  vindicavit  (liberavit)  contiimeliis 
ii,  4  (cf.  ii,  28).  vindicata;  ab  iiijuriis 
magistratuum  provincia;  ii,  12G  vin- 
dicatum  mare  (scl.  a  latrociniis)  ii,  73 
vindicati  (servati)  ab  eo  ii,  120  quae 
ab  illo  vindicabantur  (defendendo  ser- 
vabantur)  ii,  121  urbium  damna 
Principis  muniliccutia  vindicat  (repa- 
rat)  ii,  126  ad  vindicandam  (asseren- 
dam)  restituendaintpie  dignitatem  pa- 
trisE  ii,  29  nee  quisquam  ])rior  (sibi) 
vindicavit  cognomen  virtute  partum 
(asseruit,  couiparavit)  i,  13  (Sic, 
oniisso  sibi,)  ii,  112.  121  Alcmana 
Laconcs  falso  sibi  viiid'cant  (arrogant) 
i,18  .Sic  ii,  127.  (et,  omisso  sibi,)  ii, 
34.  100  vindicabat  Caesar  partem 
asperrimi  et  pcriculosissimi  belli  (re- 
scrvabat  sibi)  ii,  105 

\'indicta  (poena)  ii,  92.  114  ultio  privato 
odio  magis,  quani  publics  vindictaj, 
(h.  e.  vindictaj  rcip.  violatac)  tiata  ii, 
7  vindicfa  libertatis(asscrtio  libertatis 
rcip.)  ii,  64 

\'iolata  (stupro)  uxore  ii,  100  (Inde) 

X'iolator  doniMs  Caisaris  ii,  100 

Viohtio  publica  fidei  ii,  1 

Vir  (forlis)  in  exequcndo  ii,  24  vir 
fpro  marito)  ii,  26.  75.  100 

\  iriletu  togam  cum  sumsisset  ii,  99 
virilis  animi  fccmina  i,  I  nava  virili- 
que  opera  jegionura  ii,  120 

V'iritim  (singulatini,  nominatim)  ipsum 
<  ivitate  donando  ii,  16 

\'irtus  (t()\)UT)  corporis  el  animi  i,  8 
virtus  (animi  robur)  niultis  in  rebus 
conspicua  at(|nc  priunitcns  ii,  35  in 
cujuscunque  animtj  virtus  inesset  ii, 
128  in  altero  major  vis,  in  altcro  vir- 
tus (h.  e.  vitae  honestas)  ii,  72  ros 
solida  veraque  virtute  (honcsto)  max- 
ima ii,  114  homo  Virtuti  simillimua 
ii,  35  virtutes  (honcstatis  et  integrita- 


tis  laus)  uno  scelere  amissae  ii,  72 
virtutos  (opp.  vitiis)  ii,  74  virtutes 
(rectissima  voluntas,  sentiendi  cum 
optimatibus)  ii,  18  virtutes  et  nierita 
ii,  104  virtutes  (ingeuii  animique 
dotes  et  artes,  quibus  aliquis  excellit) 
i,  12.  ii,  2.  97.  116  virtus  (fortitudo 
mililaris)  i,  12.  ii,  43.  97.  112.  121 
bellum  in  Thracia  Pisonis  virtus  coni- 
pressit  ii,  98 

\'is  (facultas)  ac  voluntas  resistendi  ii, 
109  in  altero  major  vis  (facultas  ob- 
tinendi  quicquid  vellet)  ii,  72  vim 
(potcstatem)  omnem  cousulatus  in 
ambitus  coiircitionem  exercuit  ii,  47 
Sic  ii,  108.  vis  (potenlia)  falorum 
ineluctabilis  ii,  57  (cf.  ii,  116).  quo- 
rum vis  (polenlia,  eaque  nimia)  non 
linietur  ii,  31  vis  dominationis  (Cae- 
saris)  ii,  68  vis  (auctoritas)  legibus 
rcstituta  ii,  89  Sic :  vis  censoris  ii, 
95  vis  forcnsis  (eloquenliaj  forensis 
robur  et  gravitas)  i,  17  vi  (viribus 
concitatis)  animi  et  ingenii  invectus 
est  in  conjurationem  ii,  35  obnitente 
vi  (viribus  intentis)  animi  ii,  123  bel- 
lum major!  vi  (viribus  magis  intentis) 
intulit  i,  12  quod  vi  (violenta  manu) 
facere  voluerant  ii,  91  (cf.  ii,  45). 
ignis,  qui  vim  (vehementiam)  odoris 
excitaret  ii,  22  Sic  :  vis  Africi  adorta 
classem  laceravit  et  distulit  ii,  79 
magna  vis  (multitude))  Graicae  juven- 
tutis — sedcs  quairitans  i,  4  effusa  ini- 
manis  vis  Germanarum  gentium  ii,  12 
(cf.  ii.  5.  70) 

Vires:  summavirium  (sunimum  imperi- 
um)  ii,  63  ex  Urbe  j>ulsus  collega; 
optiiiiatiumque  viribus  (opibus)  ii,  20 
Sic  ii,  44.  novi  exercitus  vires  ii,  37 
pulsus  Cajsaris  viribus  (copiis)  ii,  74 
Sic  ii,  111.  vires  veteres  earum  urbium 
(lioniinum  multitudo)  i,  4  Sic  i,  15. 
ii,  110 

Viscre  speclaculum  ii,  101  (jui  visendi 
(salutandi,  obscrvandi)  ejus  gratia  ad 
eum  convenissent  ii,  99  (cf.  ii,  101). 
ad  visendas  (oi)cundas)  ordinandasque 
provincias  ii,  94  (cf.  ii,  101) 

Visus  frustratus  (oculi  decepti)  ii,  43 
visu  iiocturno  (specie  nocturna)  ter- 
rita  ii,  57  visu  (corporis  habitu)  prae- 
tulit  principcm  ii,  94 

Vitae  vim  intulit  ii,  45  vitam  prccatur 
ii,  79  vitam  veniamquc  citius  (victor) 
promisit,  quam  illis  (victis)  ut  ea  pre- 
carentur,  pcrsuasum  est  ii,  85  cum 
libcntius  vitam  victor  jam  daret,  quam 
victi  accipcrent  ii,  52  vita  ci  concetsa 


LATINITATIS. 


Ixxxix 


ji,  80  (cf.  Temperare).  rapuisti  Cice- 
roni vitaiii  ii,  GO  qui  his  artibus  mor- 
tem quwsii'rit,  quibus  ab  ignavis  vita 
quajri  solet  i,  2  hoc  est  magis  feliciter 
<Je  vita  migrare,  quam  inori  i,  1 1 
vitain  inopem  toleravit  ii,  19  vir  vita 
(vivendi  ratioiie)  ac  iiiorte  consenta- 
iieus  ii,  03  vita  (nioribus)  iniiocen- 
tissimus  ii,  2  (cf.  ii,  34.  127).  dissimil- 
linia  vit<e  sua;  (morum  pravitati)  po- 
tentia  ii,  80  Sic  ii,  91.  vita  cciisoiis 
(scl.  integra)  oi  decrat  ii,  95 
Vitatis  militum  gladiis  ii,  7.5 
Vitioruu),  quee  aluntur  facultatibus  li- 
centiaque  ct  assentationibus,  iiiagnitu- 
do  ii,  H2  moruni  vitia  ii,  4.5  vitiis 
iiiiinunis  ii,  35  vitiorum  fratris  loii- 
sors  ii,  74  inter  sumniani  vitiorum 
dissimulationem  vitiosissimus  ii,  97 
Viverc  in  cxilio  ii,  02  quo  nemo  penii- 
ciosior  reip.  neque  bonis  inimicior 
vixerat  ii,  47  vivendi  finem  liabere  ii, 
27  vivere  (vita  servatum  esse)  ii,  02 
vivit  vivetque  Cicero  per  omnem  sae- 
ciiloruni  memoriam  ii,  06 
Vivo  igni  (favilla  ardente)  devorato    ii, 

88 
Vix  adiuis.sus  (diu   prohibitus   ab  aditu) 
ii,  60    vix  ulla  (nulla)  non  (h.  e.  qua- 
quc  a-state)  ii,  47   (cf.  ii,  82) 
Ulta  factum  ejus  fortuna  ii,  119 
Ultimo  ii,  30 

Ultimum  diem  Tlomanis  adcsse  ii,  27 
(cf.  Dies),  in  ultimo  Hispania?  traclu  i, 
2  (cf.  ii,  102).  ultimam  manum  bellis 
imposuit (bella  consumniavit,  scl.  fir- 
jiianda  pace)  ii,  87.  117  cum  ultima; 
(extremae,  ignobilissimae)  esset  stirpis 
i,  11  in  ultimum  erupit  gladimum  (in 
idtimas  ca;des)  impunitas  ii,  12.)  (cf. 
Liv.  ii,  45.  50).  ad  ultinmm  ii,  21.  48 
Uitio  private  odio  magis,  qiiaiii  piiblica; 
vindicta;,  data  ii,  7  inimicitiarum 
quajsita  erat  ullio,  ibid,  plus  Ca'sarem 
patris,  quam  se  amici,  ultioni  debcre 
ii,05  inter  severam  prscipuenoxiorum 
ultionem  (supplicia  inlellige)  ii,  125 
Ullor  ipse  sceleris  a  se  commissi  fuit  ii, 

100 
Ultra  metuni  (metu  jam  remolo)  durat 
odium  i,  12  ultra  furtem  temcrarius 
(temcritate  forlitudinis  fines  suj)ergre- 
diens)  ii,  08  ultra  fajininaiii  moHitiis 
Huens  ii,  88  ultra  barbarum  promtus 
ii,  118 
Ultro  (noil   lacessitus)  Rhenum  cum  ex- 

ercitu  tratisgreditur  ii,  120 
Unibram  act;t  rei  non  capit  persona  (per- 
sona   talis    est,   ut    acta    ejus    taceri 
neque  ant)  ii,  OS 


Univcrsa  (baud    per    partes    descripta) 
imago  principatus  ejus  ii,  89  universa 
jirincipatus    I'iberii   forma  ii,  129    ut 
facilius,  quam  partibus,  simul  univcr- 
sa conspici    possint   (ut    res   universa 
specie,     in   unum    contracta,  facilius, 
(juam  partibus   opcris  divisa,    uno  ob- 
tutu  perspici  qaeat)  ii,  38    (cf.  i,  14). 
vires  universas  exhausinms  partibus  ii, 
111   quis,  cum   universa  (operum  Ti- 
berii  sumnia)  sint   in  oculis  animisque 
omnium,  partibus  (per  parte)  cloqua- 
tur  ii,  126 
Unice  tavit  Cicero  concordiie  ii,  48 
Unicum  scelus  (h.  e.  uiiici  exempli,  sin- 
gulare)  huic  atrocitati  adjectum    ii,  7 
unicum  exemplum  ii,  8 
Unus  e  barbaris    ii,  107    una   (eadem) 
fftas   illustravit  tragcedias  etc.    i,   16 
una   (unica)  urbs   Attica    i,   18    una 
veluti   luctatio    civilis  fuit    pugnantis 
ciun   Caesare  senatus   pupulique  R.  ii, 
124    parendi     scientissiLuus,   sed    uni 
(Ii.  e.  Augusto)  ii,  79    (cf.  ii,  99).  in 
una  castra  contractas  legiones    ii,  113 
id  unum  dixisse  juvat  ii,  103 
Vocavit  clades  in  Germania   accepta  ab 
Urbe  in  Gallias  Caesarem    ii,  97    (cf. 
ii,  10>) 
VocitataThessaliaante  Myrmidonum  ci- 

vitas  i,  3 
Volumcn  :  quanti  voluminis  opera  ii, 
106  voluniinura  multorum  instar  exi- 
git  viri  magnitudo  ii,  29  res  vix  mul- 
tis  voluminibus  explicandffi  ii,46  cum 
justis  aliorum  voluminibus  promatur, 
turn  nostris  explicabitur  ii,  48 
Voluntaria  comes  exilii  ii,  100  morte 
voluntaria  obierunt  ii,  87  voluntarii 
(scl.  militcs)  ii,  113 
Voluntas  publica  (ratio  sentiendi  et 
ageiidi  ])opiili  R.)  i,  15  voluntatis 
plebis  adversariiis  (eorum,  qusjussura 
erat  plebs)  ii,  32  voluntate  senatus 
(decreto)  ii,  01.  115  voluntate  (jussu) 
(hicis  ii,  74  ex  voluntate  (consensu) 
parentium  constans  principatus  ii, 
108  dum  argvuint  in  Ca3>>-are  regni  vo- 
iunlatem  (cupidinem)  ii,  08  volun- 
tatis bonae  vir  (qui  cnnsukrc  cupiebat 
rei  Germanorum  et  Roniauorum)  ii, 
120  (cf.  ii,  117).  quod  liujus  volun- 
tatis (benevoli  aniuii)  eiga  ISrutum 
sua;  postea  vir  tammitis  pretium  tulit 
ii,  52 
Voluptas  intcritus  ejus  (de  interitu  e.) 
ii,  21  hujus  libidinibus  neque  volup- 
tates  sufficere  poterant  ii,  48 
Voto  inimicoruni  obiit  ii,  22  vote  suo 
civiumque  major  Pompeius  (qua  cum- 


Delph.  et  Vur.  Clns. 


Ind.  Paterc. 


xc 


INDEX    LATINITATIS. 


piebant  civcs)  ii,  40    niliil   voto  con- 
cipi  potest,  quod  nnn,  cct.   ii,  89  voto 
(prccibus)  finicudmn  volunien  est    ii, 
131    Italia  vota    pro   salute  Pompeii 
suscepit  ii,  48    Sic  ii,  103 
Vox  vcluli  oraculo  cniissa  ii,  10    Princi- 
pis   audita  in   senatii  ii.  111     voceiii 
etfudit  convenienlissirnain  conscientiffi 
suae    ii,   14      voce    [)ublica    (oiiiniuni 
consensu)   id  solum  dixisse  habeo    ii, 
124  Sic    ii,  131.    vox   pubiica  (Cice- 
ronis  :   caput  oratoris)  abscisa  Antonii 
scelere  ii,  66  (of.  Publicus) 
Urbs  Romana    ii,  21    Attica    i,  18  tres 
ibi    urbes  statuit    i,  1     tantam  urbem 
tarn  mature  crcvisse,   floruisse,  conci- 
disse,  resurrexisse  i,  7     urbiuni  fortu- 
nam     nunc    florero,     nunc    senesccrc, 
nuncinterire  ii,  11   urbium  vires  i,  4 
Urit   donios   (hostiuni)    ii,   120    urebat 
(preraebat)    gravis   annona   populuui 
ii,  77 
Usque    in     Graecoruni     comparationem 
evecta  ingenia  ii,  9     in  sunnnam  so- 
cordiam  perduxere  eum,  usque  eo,  ut, 
cet.    ii,  118 
ab    Usura   (fructu)    gloriaj    Metelli    ne 
temperavit  quideni  animuin  (gloriam 
rerum  gestaruni  Metelli  ad  se  rapere 
conatus  est)  ii,  34 
Usurpat  sappe  ilhid  (dictum)  Homerus  i, 
5  cur  ea  gens  id  nominis   usurpavcrit 
i,  3  (cf.  ii,  27).  Archontes  eum  hono- 
rem  (magistratuni)     usurpabant    i,   2 
id    (honoris  concessi)  illc   non    plus, 
quam  semel,  usurpare  sustinuit  ii,  40 
Usurpatio   (usus)    ejus    honoris    (dicta- 
turae)  per  annos  cxx.  intermissa   ii, 
28 
Usus  dictatoris  ii,  28    literarum  usus    ii, 
110  sagittaruni  usu  celeberrimi    ii,  34 
cujus  iectica;  usum  scnsi    ii,  114     usu 
necfssarium  ii,  127   optimum    ii,  128 
omnia    ex    proprio    usu     (coinmodo) 
agcTC  ii,  21  donios  contractas  emtio- 
nibus  publicis  usibus  destinarc  ii,  81 
Ut— ilai,  17.  ii,  6.  10. 15.  125. 129  cet. 
uKpro  velut)    i,  3.    ii,  10.  109.111 
(seu  Unquam)    ii,  12.   129    (pro,  ex- 
empli causa)  ii,  37  (pro  pO!>tquam)  i, 
7.  ii,  33.  62 


Utcunique  (qualicumque  a  causa)  con- 
stitutum  rerum  naturae  corpus  ii,  66 
utciiiiique  (qualicumque  ratione)  con- 
cepta  spes  ii,67  (cf.  Spcs) 
Uteri  necpie  sibi  neque  reip.  felicis  foe- 
mina  (parens  liberorum,  et  sibi  et 
civitati  luctum  ati'erentium)  ii,  93 
Uti  et  sonmo  ctciboin  vitam,  n(m  in  vo- 
luptatem  ii,  41  usus  hospitio  ii,  59 
uti  rapto  (piratam  agere)  ad  se  exer- 
citunique  tuondum  ii,  73  Romanis  et 
arniis  et  animis  usi  (qui  pugnarant 
arte  et  fortitudinc  Rom.)  ii,  119  (c,f. 
ii,  114).  cujus  opera  usa  erat  resp.  (e 
cuius  opera  fructum  cepcrat)  ii,  21 
adjutore  in  eo  negotiu  usus  Blffiso  ii, 
125  (cf.  ii,  115).  quo  imperio  priores 
ad  vindicandam — remp.  usi  erant,  eo 
in  immodicam  crudelilatis  licentiam 
usus  (abusus)  est  Sylla  ii,  28  Sic  ii, 
29  clemcnter  victoriis  usus  (exercens 
victorias)  ii,  56  opportunitatibus  usi 
ii,  111  scgnitia  duels  in  occasionem 
sceleris  usus  est  ii,  118  celeritate  et 
fortuna  sua  usus  (sequens — fortunam) 
ii,  51  (cf.  ii,74)  Sic  ii,  52.  120.  rae- 
liore  ingenio  aniraoque,  quam  fortuna, 
usus  (fruitus)  ii,  13  qua  professione 
usus  erat  (quaui  professus  erat  artem, 
sc.  miiitiaiii)  ii,87  prisca  antiquaque 
severitate  usus  ii,  125 

Uiilis  :  utile  imperatoris  damnum  fuisset 
reip.  ii,  46  animus  reip.  minus  utilis 
(opportunus  reip.  curanda;)  ii,  102 
vir  nescias  iitiiior  in  castris,  an  melior 
in  toga  ii,  125  (cf.  Inutilis).  utilia 
speciosis  prsferens  ii,  113 

Utilitatem  (virum  utilissimum)  auctori- 
tate  muniri  interest  reip.  ii,  127 

Vulgavit  fama  ii,  102 

Vulnere  gravis  ii,  5*5  ex  vulnere  mortem 
obiit  ii,  61 

Vultu  vitaque  tranquillus  ii,  127  (cf. 
Praeferre) 


Xerxen  togatum  Lucullum  vocare  assu- 
evcrat  Pompeius  ii,  33 


FINIS. 


UNIVERSITY  OF  CALIFORNIA  LIBRARY 

Los  Angeles 
This  book  is  DUE  on  the  last  date  stamped  below. 


UC  SOUTHERN  REGIONAL  LIBRARY  FACILITY 


AA    000  404  896    3 


?P 
V.121 


r 

ALIF. 


^,.(*a»i« 


l^^■'^■%A/^y^■ 


fmgfiii 


.5n: 


ilfti 


j^>^^ '•/'■.  .. 


t:-^::'?^^**^AA, 


1  •      •  c  ?  «  '  ;  -  '  %  - 


.MM,^,,, 


r;?:^ 


'•'^M' 


^v^<;m^a! 


f 


N4illliilillllillililiilidAA.  lAiaAii .%« 


