V-  - 


k 


Decimum^  Volumen.. 

v e R R o i - i 

CORDVBENS1S 

C O L L I G E T 

LIBRI  VII.  « 

CANTICA  ITEM  AVICENNA 
CVM  EIVSDEM  AVERROIS 
COMMENTARIIS, 

M.  A . ZimaraeContradi&ionum  Solutions, 


Quorum  pries  , & addit amentum 
yerpt  pctgiM  mdnifejlat. 


-TSttftCJ  Ul 

■V' 

* * 

I f Ml  ■ * #*’  »'  1 ‘ 


VENETIIS  A P V D IVNCTA5. 
M.  D.  LX  II. 


■J 

90 


A 


le 


IN  HOC*  DECIMO  VOLVMINE 
HiC  CONTINENTVR. 

A v errois  colliget libri feptem nuper diligen 
tilsimecaltigati.  „ i - 1 

Libri  Quinti  Colliget, Capita.lvij.lviij.&  Iviiij.  alacob 
Mantino  ob  rei  difHcultatem  oIimtranslata,nunc 
cum  antiquatraslatione  in  Iucem  funt  aedita . 
Ccdledaneoru  item  feftiones  tres,tnbusColliget  hbris, 
Secundo  fcilicet, Sexto, & Septimo refpondentes,a 
Ioann eBruyerino  Campegio  elegantifsime  latini- 
tate  donatse,poft  antiquam  translation em  ob  Audio 
fotum  commodum  appofitx  funt.  ..‘..11 

Commentaria  in  a v i c e n n ae  Canticadiligentir 
fimeemehdata,  vna  cum  eiufHem  Auicenna:  textu 
in  partes,  tra&atus,  ac  capita  diftin&o,  atque  cafti- 
gationibus  Andrea:  Bellunenfis  exornato. 
Summarum  & Capitum  index  in  voluminis  initio  ha- 
betur,prarterquam  index  Canticorum,qui  anteli- 
brum  ilium  przfixus  eft. 

Averkois  Tra&atus dc Tlieriaca nunquam  antea 
apudlatinosvifus. 
w- ant.  Zim. Cont. SoL 


Digitized  by  Google 


INDEX  SVMMARVM  ET  CAPITVMn 

Q^V  JE  IN  LIBRIS  COLLIGET 

CONTINENTVK.  'I 


O tius  operis  pro 
muueadecla- 

•>  •*  t ■ /•  y 

ras  (j  in  ipjo  co 
tinetur,fb.  I.B 
Quafitlibri  inlet  10  ac  doth* 
rut  or  do.  Cap.  i . ibidem 

Quo  path  umfijuififi  liber  dp 
'pel’.etur  :quidq;  in  torn  uno- 
ejuo<j;ptraf}atur.C.x.  I,H 
Sutr.a  ac  Cap.  Primi  lib. 

S\mmabbri . DtA nato- 
mia.  yb.  J.E 

Df  definilioe  Nedicind, et  eitis 
Sjhnflioue.  Cap.  i . ibidem 
Df  Miatemia  M embrorum  in 
uniucrfali.Cap.  X,  4.  D 
Df  osfibus capitis.  Co. ). 4.F 
Df  Detibus.et  ommbus  osfibus 
tottus  carports. Cap.  4.  4.G 
Df  aiuuomta  V enarum  pul  fa 
tihum.  Cap.  5.  5.H 

Df  anotomia  uen.tr um  no  pul 
fatihum.Cap.6.  6.G 
Veanatoia  Neruoru.c.J.  7.G 
Df  Ligamentis.Ca  .8.  8.L 
Df  Chordis.  Cap. 9,  8.M 

Df  Came.  Cap.  I o.  8.M 
Df  V ilbs.  Cap  il.  9. A 
Df In/moribm  Cap, lx.  9. R 
Desipluib’mebris.c.l  5.9.B 
Df  Spintu.Cap.  1 4.  9.B 

•Df  Lacrrto.  Cap.  t J . 9.C 

Df  forma  Capita.  C.  i6,$.G 
Defbrma  Oculoru.c.  17.9.L 
Df  forma  Nafi.C.  1 8.  IO.  C 
Df  forma  Aurts.c.  1 9.  I O.  D 
Df  forma  hnguax.  10.IO.E 
Dr  extreitate  ons.c.  x 1 . 1 o.F 
Df  anotomia  to  tins  Vf ntru. 
Cap.it.  10.H 


Df  anotomia  Vulmonis  etca- 
naeias.Cup.xf.  IO.  K 
Df  anttomia  ibordis.cr  for- 
ma eras.  Cap.  14.  IO.M 

Dr  forma  Stomaclii,  Cr  Mf- 
rf.C4p.1j.  il.D 

Df  forma  \ntesttnornm.Ca- 
pit.t6.  II. G 

Defbrma  hepatitx.il.  11.  K 
De  forma fpless.C.  1 8. 1 i.A 
Defbrma  V-elin.  C.xf.l  I.B 
De  forma , CP"  anotomia  Rx- 
num.Cap.jo.  I I.B 

De  forma  vefict.c.  f I . I i.C 
Df  anotomia  Miratb,(y  2ir 
bs.Cap.jx.  Il.D 

Df  anotomia  Verttri  CrTf- 
fliculorum.Cap. } J . I l.A 
Df  anotomia  Mamillarum . 
Cdp.)  4.  11.  F 

Df  anotomia  \ulua . Co- 
pit.  ) J.  I i.F 

Summa  ac  Capita  Sc  - 
cundilibri. 

SV mma  Itbri.  Dr  Sanita- 
te. fil.  1 1. 1 

Df  Sanitate , C7  de  Ccmple- 
xione,  atf.cbpone  mebrorii 
in  uniuerjab.  Cap.  I .ibidem 
Df  complexiombus  membro 
ru  Confimihu.  C.  1. 1 4.  D 
Df  complexiomlms  membra  - 
rum  OfJrciahi.Ca. ).  I4.I 
Df  C ample xione  temper ata, 
GT  de  diftemperatti  totims 
corporis. Cap. 4.  I4.M 
Defantl.mebroru  official iu. 
Crews  fpebus.C.  J.I  J.D 
Df  Sanitate  ahtjualiter  in  me 
brn eifinubbus. C.6.  1 6. A 


Df  aflionibm.et  pasfionibmt 
CT  de  yirtutibus  membroru. 
Cap. 7.  16.  D 

Df  iuuamentis  membroru  con 
ftmilium.  Cap.  8.  17.  M 

Df  iuuamentis  membroru  of- 
ficiab u.qfuntinjlta  virtu* 
tis  Nutritiua.Cap.y  10  A 
Df  iuuametu  mebrorii  officio. 
Uu.q  funt  inTbrumcta  uirtm 
tis  General iua.C. lO.ll.G 
Df  iuuametu  mebroruofficid 
bum, qua  funt  infirumeta's* 
fin  m general's.  C a.  1 1 14.  A 
Deiuuamento  fib  Spusa.Cdi. 
pint.  15.B 

Df  proprio  infirumento fenfki 
Taflus.Cap  1 ).  IJ.'C 
Deiuuamento  Lingua.  Ca-i 
pit.l  4.  ij.E 

Deiuu.tmenth  Oculorum.cr 
partiu  fuaru.Cdp.  1 5.  t J ,P 
Df  iuuamentis  mTbumentoru 
Audit  us.  Cap.  1 6.  16.  A 

De  iuuamentis  infiramentoru 
Odoratus.Cap.li.  t6.C 
Df  iuuamentis  membroru  uo 
luntarif  motns.C.  1 i.x6.G 
Df  iuuamentis  AnhelitnS , <J* 
mebroructus.Ca.lj.xi.D 
Df  iuuametu  Cerebri  er put 
tium  eius.  Cap.  to.  JOiF 
Df  Somno.  Cap. XI.  JI.-C 
Decomplex  out  TemporsmsL 
Cap.  xx.  ji.C 

SummancCapitaTet 
tij  Libri. 

S\mmabbri.De  Aegritudi 
mb',  etaccidftib*.f.  JJ  A 
A ij  f 


or 


Df  Aegritudims  definition*, 

C?  tins  fpeciebm  in  getter  a- 
li.Cap.l.  ibidem 

Df  c/tufis  AegrituSnum  in  ge 
neruli.Cap.t.  JJ.H 
Df  cms  Aegritudsnu  malisim 
cahdaru  et  ficcaru.e.  J . $ 4.  A 
"Degeneration*  ftbris  cholera 
fefraria. Cap. 4.  $ {.  C 

Df  Atgritudinshus  cholerine 
loeahbm.Cap .{.  }{.K 

D<  Aegritudsmbus  frigiebs  tt 
hunndis  malibme.  6 . Jg.C 
Dtcaufu  Aegritudsnum  fri  - 
gid.tr um  cr ficcarum  matt- 
nalikm  Cap.  7.  }g.\ 

Df  confer  Aegritudsnum  cali- 
darum  cr  humidarum  ma- 
terial mm.  Cap.  8.  j 7.  B 
Df  comfits  Aegritudsnu  cipofi 
teeth  materialise.  C.9.  J7.G 
Df  cois  Aegritudinu  no  mate- 
rialiu  tgenerali.c.lo. } 8.D 
Df  taufu  Aegptudmum  im- 
ttuucnalium  c.thdarum  cr 
ficcarum.Cap.il.  }8.E 
Decais  xgritudinh  tmdliu  fri 
gidarh  crfiecarh.e.  1 1.  j8.I 
Df  eaufis  Argritudinum  mem 
brorhof  iaahh. e.lj.  J 8 K 
Df  Continuieate.et  Solution* 
eontinuit.ttis  , c yfuiscaufis 
ediqualiter.  Co.  1 4.  j 9 A 
Df  Aegritudsnum  membrorh 
tfficiahu.C.l  {.  J9  F 
Df  accidentibm Jhperumienti 
ben  yhrtuti  Nutrstiuainge- 
nerah  Cap.  1 6.  40  A 

Deaecidmtibus  fuperuenicn- 
tibus  uirtuti  Kctentw*.  Ca- 
put.lj.  41.  E 

Deaecidmtibus  yrrtuti  Ear* 

' pulftu, t fuperuenientibus  . 
'Cap.  18.  41.G 

Df  accident  thus  fuptruenienti 


Index. 

lets  uirtuti  Attraflma  Tfo- 
machi.Cap.19.  41.  M 
Df  aendettbus,  qua  fuperue- 
uiunt  uirtuti  nutritiua  m 
tefiintrum.Cap.  to.  4t.M 
Df  Accidetibus fupuenietibus 
yirtutsb*  Hepatis.  c.  1 1 .41.! 
De  accidentibm  fuperuenien- 
tibue  yirtutt  Digrfliua  yt- 
narmo.Cap.tt.  44.  A 
Df  accidentibm  fuptruenienti 
bus  yrrtuti  Nutrstiuamebro 
rum. Cap. r].  44.C 

Df  accidentibm  impedienti  - 
bus  digeftumem  cerebri.  C a 
fkt.tfi.  44.  E 

Df  accidentibm  fuperuenien- 
tibm  uirtuti  nutritiua  Cor 
dis.Cats.t f.  44.I 

Df  <]umufdam  accidentibm 
Splenis.Cap.tg.  45. B 
Df  aecidetibm  fupuenietibus 
yirtntib * RfnS.r.  17.45.0 
Dr  accidentibm  imptdietibm 
opctaVefica.Ca.tS.  45.G 
Df  accidentibm  fuptruenienti 
bui  membris generations*,  fi- 
eutTefi scuh s,  Vhrga.et  Vul 
na.Cap.t9.  45.I 

Df  Expulfma  pbtrium  mem- 
brerum.Cap.Jo.  46. 1 
Df  aecidetib * faperuenifttbrn 
yrrturi Senfibtltx.  JI.47.I 
Df  accidentibm  fuperuementi 
bus  yrrtuti  Appetitma.  Ca- 
49-6 

De  accidetibus  f uperutatenti - 
bus  yrrtuti  M ottua  yolmtta- 
na.Cap.}j.  50.G 

Df  Sapor*,  cr  Odortmgmt- 
r ah. Cap,  14,  5 l.G 

Df  Senfuguflm.cr  de  acciden 
tibus  et  fuperuenientibus . 

Cap.JJ.  5I.K 

Df  fenfu  odoratm, cr  deacei- 


JentiSut  eijuperueruentili. 

Ji.C 

He  fenfu  Auditm.O"  de  acrid* 
tsbm  t i fuperuenientibus  . 

C*VM7.  Ji.H 

De  fenfu  Viftet,  c V de  acci- 
dentibm njuperaenimtibm. 
58.  JJ.A 

De  accidentibm  Anhelitm  . 

^ jjx: 

Df  accidentibm  trim  yirtutu, 
.flmaginatiua,  Cogtatiua, 
et  Memoratiua.e  40.  5 6.  A 
De  accidentibm  Somni  cr  »* 
jsharum.Cap.41.  5 7.  A 

Summa  a c Capita  Quae- 

ti  Libri. 

SV  ntma  libri.  Df  Signis  SA 
nitatum,  cr  AegrituJ*  - 
mum.  fid.  {8.6 

Df  fig uis  Samtatis.cr  Aegri- 
tudinss  ingentrali.C.  I . tbii 
Df  fignis  complexionum , cr 
fanitatis  cordis.C.l.  59.H 
Df  (ignis  complexions* , cr  fa- 
nitatis  Ccrebri.C. J 1 .6 o.L 
Df fignis  complexion h,  cr  fa- 
mtalis  Hepatis.C.4.  gt.b 
Df flguis  nmplexionu,cr  fit- 
nit. Uis  Pulmonis.  C.  5 .g  1 J 
Df  fignis  complexionum,  etfie 
■ -nitatis  Stomacl/i. C.g, g j .K 
Df  fignis  ciplexienu,(p-far»- 
tatts  teflieoulori.c.f.g  f.D 
Df fignis  dplexionhytt fanita 
tis totim corpis.C. 8.  Cj.G 
Ve fignis  fignifieantsbus  fitptr 
hegritudmes  in  generals. 
Cap.9.  gj.L 

De  fignis  abundantia  Sangui 
nis.Ca.'io.  - <4-C 
Df  fignu  Cholera  abundan- 
t is. Cap.  1 1.  ' 64^ 

Defig  nis dominej  Melancho- 
lic a. Cap.  1 1.  64.  G 


T#  fi& « Jominif  PMegmath. 

Copt]  64.I 

De  fignis  prognofticis  Atgntu 
dinum  futurarum  peraertm, 
O'  tempora.Cap.  14.  64.M 
Dr fignis  prognofticis  Atgritu 
dinum  futurarum  per  agritu 
dines paruas. C.I  }.  66. D 
Dr  Pulfu.O  Vein*  in  genera 

■ii.Cap  1 6.  66. 1 

Dr  Pulfu,  O'  dcgeneribus , O' 
■fteciebitieitu.Ca.li.  66. M 
Dtcdufis  Pnlsuu.e.  I 8.  68. F 
D e diner fitatibw  Puljuum  p 

• res  intrinficas.C.  1$.  6 9. 1 
Dr  c. tufts permutantibui  P ul- 

• i m abextrinfico.c.  10.69.L 
Dr  Vrinis  generaliier.  Ca- 

pit.lt.  ' 70.  C 

Dr fignificationibus  Vrina  su 
ptis  tins  olore. Cap.  11.70.1 
Dr  fignificationibus  >rin a si 
. ptis  ex  fisbflantia  etui . Ca- 

• piuij.  71.C 

Dr  hypofiafiVrina.et  de  eius 
figiificatiombus.  r.  1 4. 7 1 .E 
Dtfign  is  Aegritudmummem 
brcru  intripficorum,  O'  tx- 
trinfecorum  ingenerali.  Ca- 
. pit.  1C  7t..R 

Dr  fignis  febru  V.pbemer a . 

• Cap. 16.  71. E 

Defebribusputridis,  O’  de  ea 

rum  fignis  in  tmtucrfalt  . 
Cap.  17.  7».G 

Dr  [ignis  febris  Choleric  a,  ca 
pita.  it.  7 J.B 

-D t fignis  febris  Phlegmatic a. 

Cap. 19.  7J-F 

■Dr  (ignis  febris  Quartan a . 

Cap.  JO.  7 Jit 

•Dr  fignn  febris,  qua  in  Arabi- 
■ co  nom  matter  Micbabecha, 

• O'  tjt  febris  Sanguined . 

Cap.  jt.  7J.M 


Index1. 

Dr  tempo fttione  febrium.  Ca 
pita.il.  74.B 

Dr  fignis  febru  Hefhca.Ca 
ptta.J ).  74.G 

De  fignn  apoftematum  Sagut 
necrurn.Cap.j4.  47.  L 
Defigms  apoflematum  Chole 
ruorum.Cap.J  5.  7 5. A 

Df  figm,  apoflematum  Vbleg 
matuorum,Cap.j6.  7 J.B 
Defigms  apoftematum  Melon 
chohcorum.  Cap.  J 7 . 7 5 . B . 
De  Grift  tngiiali.c.  J 8.7  J.E 
D ejpeciebut  euacuationu.tjua 
fit  in  Crife.Cdp.  j 9.  76.F 
Dr  dtebui  critic is.  r.  40. 7 6.1 
Defigms  fignifieantibut  pro  - 
fentem  Crtfm.C. 4 1 . 77. C 
Deftgats  prognofltc.uibni  Sa 
lutem.Cap.41.  77.  F 
De  fignis  prognofticis  Malts. 
Cdp.4).  78.A 

Defigms  mtiuerfaltbus  Aegri 
tudmum  membrorutn  tntrtn 
ficorum.Cap.44.  7 9.D 
Dr  hn.ejua  egrediuntur  a cor 
port,  ejua  agritudincs  figni- 
ficant.  Cap.4\.  79.L 

De  fignis  Aegrttudinum , O' 
com  forum  tpjarum  in  genera 
It.  Cap. 46.  8l.K 

Df  fignis  agritudinum  O culo 
rum. Cap. 47.  Sj.F 

Dr  fignis  agritudinum  An- 
num Cap. 4 8.  8j.l 

Dr  firms  agritudinum  Uafi. 
Cap.  4.9.  8j.M 

Dr  agrituSnibus  oris . Capi- 
ta. JO.  84.  A 

De  fignis  agritudinum  G ula. 

. Cap.Jl.  84  A 

De figni!  agritudinum  Vubno 
ni'.Cap.  J 1.  84.D 

Dr  fig:  is  agritudinum  V effo- 
rt.Cap.  JJ.  84.G 


Dr  fignis  agritudinum  St*m 
mucin  Cop.j4.  84.1 
D t fignn  agritudinum  H tpd‘ 
tts.Cap.J  J.  85. C 

Dr  fignn  agritudinum  Spit- 
nu.Cap.j6.  8j.P 

Dr  fignis  agritudinum  Rr- 

num.Cap.  J7 • 8j.G 

De  finis  agritudinum  Vtfica. 

Cap.ji.  8JX 

Dr  fignis  agritudinum  I me  fit 
ncrum.G1p.j9.  86.  C 

De  fignis  agntudmum  \ul- 
ua.Cap.60.  8 6.G 

Summaac  Capita  Quin- 
(i  Libri. 

SV  mrnrna  libri  de  Cibis.Of 
Medici nis.  fol.%6.b 
Qua  fit  liuius  Quinn  Itbrt  in 
tentio.Cap.  1.  ibidem 
Dr  e/uiditate  cibi , O'  mcdici- 
na.Cap.i.  87.  A 

Dr  opatiombus  primis , ejuas 
operant  ur  medicina  in  corpo 
pore  hitman.Cap.  J.  87. C 
Dr  ofatioibus fid  is,  et  T ertiis 
i g n Mi.  cfuxi  opantur  me  did 
na  i cor pe  bum. 10.  c.  4.  8 8 J> 
Dr  medicinis  Maturatiuis.Ca 
tut.  J.  88.B 

Dr  medicinis  Mollificatiuit , 
Cap. 6.  8 9X. 

Dr  Medicinis  induratiuis.  Ca 
pa.  7.  89JH 

Dr  medicinis  oppilatisiis  .Ca- 
pit.S.  89. K 

Dr  medicinis  Aperitiuis , O’ 
Abfterfiius.  Cap.  9.  8 9-  M 
Dr  mediants  Euaporatiua  , 
Cap.  to.  90.C 

Dr  medicinis  Apcrienbm  ora 
umarum.Cap.  1 1.  90.F 

Dr  medicirui  Styptkis . Co- 
pit.  1 1.  90.G 


£>r  tneScinis  Mitigatiufs  Jo- 
lerum.  Cap.  i j.9c.H 
Dt  medicinis  general  dm;  Car 
1xm.C4p.14.  * 1.  A 

Dr  medic.nis  C katri^anti- 
: bui.Cap.i  J.  9t.B 
Dt  mtdicmii  CauJlicis . C a- 
' put.  it.  91.  B 

De  medicinis  Comfims,  etfa 
. t tent  thus  camem  coder e.Ca 

put.17.  91.C 

Dt  medcinis  Attrafhuis . Co 
-put.it.  91.D 

£)r  mediants  Confortotibm. 

Cap.19.  9 i.G 

D<  eperationibus  T rrtiarum 
rrrtutum.Cap.ib.  91.K 
■De  medias  OpantiVa  fomto 
fpeeifica:fr  dedifierttiotter 
eat,  frtllas  ejua  operantur 
f prtma,  Ceeudom,  fr  tertid 
-yirtuti.Cap.il.  91.F 
DfVmemt.Cap.ti.  93, E 
De  medians  Refaiutr.  Co- 
putt}.  9}.f s 

Demode  cegnojcendirirtute. 
Medtcbutrum,  fr  Ctboru  ml 
Cap.ti.  9}o 

Dr  inaefhgatione  uerificatieie 
ftgnorum  ratienabilium  op , 
rattonum  Ciboru.fr  Medic 
norum.  Cap.  15.  95.M 

Quo  poiie  cognofcipofiint  co 
plexionet  Ctberum.fr  Mr- 
Jidnserupergencralesdiffere 
ties  corporum  mixtorum . 

Cap.t6.  96. K 

De  cognition*  Medictnaru  or 
Ctboru  per  rone  fumpt  a al> 
faport.Cap.17.  98.C 
Dr  cogmtione  medictnaru,  Cr 
Ctboru  per  ration*  fumpt  it 
abodort. Cap.ti.  98. L 
Dr  cognition*  Ctboru,  fr  w* 
dicmaru  per  ration* fumpto 


Index  ~ 

4 teivre.cap.19.  44.B 
Decognitione  Ciborii.fr  me 
dic'marum  per  proprtttates 
toru.prout  funt partes  terra 
najctntiu  ,C"  annual  tit:  fr 
funt  Locus, Tempm , Regie, 
fr  Operatio.Ca.  Jo.  9*.F 
Dr  cornplexiombus  Ctborum 
tjuorundam , frmtdkinaru 
fptd.tliter.fi.  udum  quid  cer 
tificatm  fuit  Galenas:  prati 
pue  uero  dt  Grant* , ex  cjut- 
bus paniseonfitttur.Ca. $ I . 
tOO.K 

DeCarmh',.Cap.}i.  JOI.G 
Dr  fifctbus.Cp. $ $.  101. A 
Dr  L«<??r.C^>.  $4.  101.  B 
Dr  Cafte. Cap. $ 5 . IOX.B 
DeOuk.Cap.  }6.  101.C 

DefrubUb1  .Cap.  $7.101. E 
Dr  A sjuii.  Cap. $ 8.  lot.  F 
Dr  Cr.mn , tju*  funtabi  mt- 
dtdnales.Cap.}9.  131.1 
Dr  F rufltbu*  arbor  um  . Ca- 
put.40.  10$. B 

Dr  \}trbts,fr  O lenbus . C a- 
put.  41.  103.H 

De  T>  artet  at  emrtutH  mtdicma 
ruSsnitditm.  C.41.  104.B 
Dr  mediant*,  (fua  tx  Mme- 
ruJitnt.Cap.4}.  116.B 
Dr  Lable,  fr  uarii t tint  opera 
tiontbu*  fecmtdi*  diner  fas  ri* 
partes. Cap.  4 4.  1 1 7.E 

DeoperationibmCafei.  Ca- 
put.  4$.  117-K 

Dr  uirtuttbm  Rutyri . Ca- 
put.46.  II7.K 

De  operattonibus  Coagttli.Ca 

put.  47-  117.1- 

Dr  operatienibm  Quorum . 

C^.48.  XI7.M 

DtVefbb*.Cap.  49,  I18.C 
Dr  Vrimt.Cap.  50.  I18.C 
Deproprietatibus  S terrorism. 


Cap.ti.  nf.'T^ 

DecameTyri.C.}ui  18.E 
Dr ptnguedme. C a.  $ $ . 1 1 8.F  * 
Dr  MednUu.  C.ip.  5 4,  1 ig.G 
Depprietate  pbsriu  aborts' me  > 
dtcinarn.Cap .55.  irS.GI 

Dereb.Mstrinii.C.  $ 6 . 1 1 9.S 
Dr  mode  ccmpo  fitionu  medi- 
cmarum.Pnmum  autc  de  rS' 
pofitionts  necefitatibm.  C4- 
put.}7.  110.® 

Dr  mefura  frproperttoiie  Me 
dtcht.trii  (implicit)  cepofita 4 
tngrtdtetiu.Ca.  5 8. 1 17. A. 
Dr  eogniticne  M edistnarum 
cempofitarum  per  txperten- 
tiam.Cap.  5 9.  iji.B 

Summa,  ac  Capita 
Sexci  Librt. 

SVmmaltbri.  Dr  Regrmi* 
nefamtatis.  l$$A 
Dr  fine  arts*  median* , ac  do 
caufis , <tu*  per  accident  1 p 
nos  cerruptiouem  induamt. 

■ Cap.  1.  tbidem 

Dr  Lxercuio  ,qrmedn  eim. 

Cap.i.  I J4F 

Dr  fricatiene,  frmedn  eim. 
Cap.}.  I $5. A 

Dt  iuuamentis  B abut.  Ca- 

pw.4.  I$J.C 

Dr  opationibus  Semni,cr  Vi 
giha.Cap .$.  i$j.I 
Deregimtne  Corporum,  (J* 
prtmo  corporis  T emperati. 
Cap.6.  x 3 $.K 

Dr  regimme  corporis  tpatip 
Coitum.Cap.7.  137.G. 
Dr  regimme  etstfdep  fomrns, 
C frig.  Dr  excremaitomtm 
tuacuatione:  ac  lufiitudini- 
bus  ab  immedico  extreitie 
t proucmcttb'.Ca.i.  I $7.t 


Digitized  by  Google 


InLibrosColli^et 


Df  rtgimine  Senilis  flat  is  . 

Cap.  9.  IjS.B 

Df  C orporibus  uarsas  haben- 
tikut  jiflemperat.u  complc- 
xi jut  1. Cap.  I o.  I ? 8.H 

Df  rtgimine  corporum  owns 
aliftemperatoruni , tumfem- 
plici  ter,  turn  compofltt . Co. 
it.  1 3 8.  k 

Df  refumptiont  E xtenuatoru 
<7  Tmguium  txtenstatione. 

'Cap.  1 1.  140.C 

Df  rtgimine  corporis  Sfiem- 
ferati  in  fmgults  membns. 
Cap  l).  I40.D 

Df  pfernationc  corporis , yua 
fraparata funs  in  agrituS- 
nescadcre.  C.14.  1 4 1.4 

Df  remottone,(y  praflruatio 
ne  corporum  a labort  V leer  a 
itinoC.ap.lS-  I41.F 
Df  remotion e,  (y  prtferuatia 
tse  corpori  a labort  Apofte- 
mofi,(y  Extenfiuo . Cap. 
■16.  I41.E 

Df  praferuatione  corporum 
tempore  Airis  prater  natu- 
ram.Cap.17.  I4X.F 

Summe,ac  CapittScp- 
timiLibri. 

SSumma  librL  Df  agritudi 
tutm  Cur at  ione, feu  In- 
gemo  faint  att  s.  1 44.  A 

Demo  Jo  Curationis  mala  co 
plexionis  matcnalis  (y  non 
materialise.  I . ibidem. 
Df  mojo.v  tptanjo  fieri  de- 
bt t Euacuatio , ry  Curatio 
Cap.  1.  1 44.I 

Dc  esucuaiione  per  VliUbo 
temiam.Cap.J,  147. A 

Dteuacuationepcr  Vharma-: 
eiam.Cop.^.  . i 147.G 


Df  cura  febrii  Ephemera  m 
generali.Cap.S . 148.  E 

Df  cura  febru  Ephemera  in 
f}*ci.tii.Ca.1>.  I48.H 

Decurafeb.  Ephemera, •juan 
Jo  tfi  cum  fiuxu  uentru. 
Cap.7.  I49.G 

Dr  curat ione  febrii*  acutaru 
ardentmm.Ca  8.  1 $0.1 

Df  curafebriHm  pulrt  Jorum 
ty  brimo  de  as  in  jreiierah. 
Cap.  9.  I $1.1 

Decibatione.cy  fricatione , et 
b-dneatione  febneitantium . 

Cup.io.  154.D 

Df  cura  febrium  cholerscaru, 
(y primo  de  cura  terttana . 
C4p.ll.  I $ J.A 

Df  cura  Caufi.C.  1 1. 1 $ $ H 
Df  cura  febrii  Fhlegmauca. 
Cap.  if..  ' I$6.A 

Df  cura ftbris  Quart  ana. 

Cf.14.  I$*.k 

Dr  cura  febru  Heflica.  Cap. 

1$.  M7-E 

Defyneope, tins  eaufis,  (yen 
ratione.  Ca.l6. 1 $ 8.E 
Defyneope  proueniente  cast- 
fa  flomachi.C.  1 7.  1 $9-F 
Dt fyncope  academe  cuuja  do 
Ions. Cap. li.  159.H 
Defyneope  proueniente  ex  fie 
perfiua  Euacuatione.  Cap. 

19.  i<o.D 

Defyneope  fuperueniente  ex 
fuperfluo  fiuxu fanguinis  no 
num,vel  altorum  menibro- 
rum.Cap.10.  1 ho.  f 
Defyneope  proueniente  ex  Jit 
fflua  V igil.Ca  il.l  60. G 
Df  curat  ione  mala  comple-- 
xiomspartieularium  m'cbro 
rum.Cap.11.  I60.H 
Df  cura  mala  complcxionis 
ficca fiemachi fine  materia. 


Cap.'.J.  I*O.E 

Df  cura  ealiditatls  (y  ficcita- 
tis flomachi.C.  1±.  I^l.B 
Decurafiririditatis  et  ficcito 
tit  flomacln.C.iS.  161.C 
Df  cura  mala  complexion it 
cahdaflomacln.  Cap  16. 
161.E 

Df  curafrigsditatis  (y  bum* 
Staus  flomacln.c.  17. 1 6 1 .1 
Dt  agrituSnibus  flomaebi, 
(y  altorum  membreru  prin 
opal  1 urn  cum  materia.  Cap. 
18.  I6i.k 

De  in  flat  tone  membrerum  ,et 
apoflematibut  in  generals . 
Cap.  19.  161.G. 

Df  eu.tcuatione  A poflemati 
numbrorumprincipabum  . 
Cap. SO.  164. M 

Df  curaapoflematit  frigido- 
rum  , (y  ahorit  apoflematu 
Jpeeiabum.C.}l.  1 66. D 
Df  cur  at  tone filutionis  Ccn- 
tsitui  tails.  C.  $ 1.  l67l 
Decuratione filutionis  com * 
nuitatts  yenarum  ,(y  arte  - 
riorum. Cap.  J j.  169  E 
De  fiuxu fanguinis,  ejui  a ma 
iris  prouenit  imrinficis . 
Cap.H..  169.L 

Dr  cura  filutionis  ccntinsuta 
tis  us  Ntrwi  ey  Lacertis . 
Cap-iS.  170  k 

DecurnfraHura  Ofimm. 

C ap.]6.  171.C 

Df  cura  agrituSnum  Offi- 
nalium  membrerum  pnmi * 
out  de  cura  agrtsudsnum  m 
nunuro.Cap  $7.  171.I 

Df  cura  agritudmu  in  Crr.i- 
t ione. Cap.  3 8.  171.8 

Df  cura  agrituSnum  rn  pfl 
fluent:  (y  opens  1‘erer.uie.  ? 

C*p-19-  i7il' 


Index  in  Sec.Colledaneorum. 

FNDEX  CAPITVM, 


•qu?in  tribus  Colle&a- 
ncorum  Scctionibus 
continentur. 

Capita  Prim?  fc&ionis, 
dc  formate. 

E fabitatis  defini 
tiont,tfamit'u, 
atq,  partiu  uni 
uerfaru  corpo- 
ru  flruclura.  C.I.  I77-H 
Df  perttum ftmdartum  tem- 
peraments). C.i.  I79-B 
I>  wflrumentarutrujijlimi- 
lariuuepartium  tempereme 
to.Cap ,).  179-F 

Df  »Mt  Wit  tpat a.  C.4 . 1 7 9 ■ I 
Df  copofitaru,  difitmtlariuq; 
ftiu  fdubrttate.c.  J . I 80.B 
Quedam adbut  fupertoribue 
adsjcienda.C.6.  1 80.G 
Df  afHonib*,  affefliomb*  fi- 
ne pafiionibus.  C.7.180.K 
Dr  vfu  part  Hi  mcopofttarum, 
qua  firm  Us  ac ftmdares  ap- 
pellantur.Ca.il.  l8i.E 
Df  difitmilaribsts  nutritori a 
facultati  addiflx  parttbsu. 
Cap.  9.  184.G 

Dr  parish * Sfiimilarib* , qua 
font  geruttua  potentia  in- 
Jhrumenta.Ciq>.io.lS6,M 
Dr  mftrumetis finftbtn  dicatis 
gmeratim.C.ll.  188.E 
Df  Jfina  dorfs  medulla-  Cap. 

H.  189.G 

Df  taflionis  injbrumento . 

Cap.  I).  189.G 

Delsngua.Cap.  14.  18  9-1 

Dr  end#.  Cap.  15.  1-8  9 .K 

De  audit  oriis  finjibtu,  aepar 
tib144.Cap.16.  J90.E. 

Df  olfaflorqs  inflrumentis. 
Cap.  17.  I90.G 


Df  ptibrnfaquibus  mot  us  effi 
ct( volutari*.  C.  1 8. 1 90.  L 
Df  refprrationis  ufu.atq-,  dan 
inflrumentis .C.  1 9. 1 91. E 
Dr  cerebro.tiueq-,  ptib.ac  fun 
cl  iambus.  C.  2.0.  194.K. 

Df fotnm.  Ca  l 1 . 194L 

Df  ttmpcrum  arms  tempera- 
mmto.Cap.11.  195-^ 
Capita  fccandse  fediotus, 
de  fanitatc  tuenda. 

D Ear  in  meSca  fine. 

Cap  I.  19*.* 
Df  exercitio.eiusq;  modu. 

Cap.  i.  I97-K 

Df frifHone,  eiusep  multiplies 
rationt.Ca. ).  198. E 

Dr  Ltuacro. C.4.  198.G 

Df fomno  atq;vi.e.  5 . 1 99. B 
Dr  rone  mil  at  hols  tempera- 
lauature.Ca.6.  199.C. 
Df  v/uvenereoru.c.  7. lOOM 
Cf  txcrementoru  vacant  tone 
atq\lafhtudimbus , qua  ah 
immcdico  exercitio  prom • 
niunt.Cap.%.  lOl.B 
Df  ruttone  vitlus  a tat  am  fe- 
quentium.Cap.9.  101. 1 
Df  bts.qui  tnteper'se  copofita 
obtsnent.Ca.10.  lOl.C 
Dr  intemper  it  bus  omnibus,  tu 
fimphcibm,  turn  compofttu. 
Cap.  1 1 . lOl.D 

Quo  graciUores faSli,  obefw- 
rts  effiaatur,  ZT  cotra  obtfto 
resgraciles.C.  1 1.  ioj.K 
Dejmgularum partiu  intepe- 
ratura.Cap.  1 ) . 104.  A 

Depreeautioefuturaru  egri 
tudtnu.at  q ; fpot  antis  laflilu 
dtnibus.Cup.  1 4.  104.  K 

Df  ulcerofe.tmfiua,  atq\  in~ 
flammktoria.iaflitudinis.tu 
precaution*, turn  curat ione. 
C^p.15.  105.  C 


Df  aeris  in  vmuerjum  prentd 
done. Cap.  1 6.  X06.t 

Capita  Terri?  (eftionis 
deronecurand.morb. 

DE  stepaturaru  curatto* 
qua  eu  humoribus,  et 
qua  circa  humores  confe- 
fiunt.Cap.  1 . 107.  A 

Q uando  fint  f.tcicnd*  tuacud 
tiones.Cap.i.  108.M 
Curatto,  qua  fiugulii  partil ■? 

debet  ur.  Cap. }.  1 1 oX 

Df  mifione  fangmnis , Cap.  4 

iii.E 

Df  purgatione.C.f  .111  .K< 
O mm  diariarufebrium  cure 
tiogmeratim . C . 6 . 1 1 1 . H 
Curatto  Jpeciattm  dtartaru. 

Cap.’j  1 Il.L 

Qwi  a aigUia.triflitia , atqm 
ira,  diaria  corrtpiuntnr . 

Cap.i.  II). A 

A fibs  deuJHone.e.q.  il).B 
Ab  algore.Ca.  10.  1 1 ) .C 

Afattgatioru.Ca.1 1.1 1 J.EI 
Ab  tnedia.Ce.  1 1.  Xt).f 
Qua  ab  objhruihont.  Cap. 

i).  nj.G 

T emperamenta  calida  ac  ftch 
r4.Cfp.i4.  II). K 
fibres  ex  inguitutm  tumori- 
bus.Cap.lt,.  H4.k 

Defynoehisfebribus.Cap.  1 6 

II4.M 

Qua putrtfctntibus  humori- 
bus fibres  accenduntur . t 
Cap.  17.  1IJ.H 

Cibandi  ratio  infibricitanti-  C 
btu.Cap.lS.  117.B 

Df  balnea  in  fibricitantibui . 

Cap.  1 9.  117-k' 

Golem  curat  to  fib.  a fuccis  la 
tisortaru.  Cap.10.  117.L 
UNIS. 


Digitized  by  Google 


* > 


s 


A V E R R O I 

CORD  VBE  NSIS 

V 

liber  de  medicina, 

QVI  DICITVR  COLIIGET. 


Totitts  opens  Ptoceniit!m,eadedafans, quae  in  iploconrinentur. 


Qw* fit kbri munticydf  do&rin* aria.  Cap.  % 


Vando  vcntila 
ta  fuit  fuj?  me 
voluntas  (>  no- 
b:lc  pr^ceptum 
cx  parte  nobilts 
lomini  Aude- 
lach  Scpfeami 
rclmomitn  dc  Marocho,  proconfi^ 
lio  lucrum  Pliilofophoru  Auofait, 
A:  nucncliaht,&  prijcepitmihicom 
pilarc  vnum  libru.io  quo  courine- 
rci  ioulcientia  MedictnahsI  Ara- 
bico,quaeafl'irniarct  & iudicaretin* 
tcnt;onesPnoru,quieargmeflcnt 
jrn<iend.r,&  quxaimittcndae.'tUnc 
declinatii  vj  rtutes  measadfuum  p- 
ccpiu,&  augmentaui  easad  ftiu  ftr- 
P uitium,  Acompilauiiflulibru  vni 
nerfak*m,&  vocaui  nomcn  fuu  Col 
liget:coq>inarpiIcoordincm  do- 
arinxa  rebus  vniuerfalibus,&ab 
jllisproccdam  ,quoufij;dcucniaad 
particularia-ficut  fid  dodlrinatrifi 
fpecicrum  compofitionu , fm  qj  eft 
f jxrmio  dcclaratumfupra  Primo  Phyficoif: 
tea  feci  in  illo  Iibro,q>cgo  primo  co 
fyderauicomprchcndcrc  vniuerfa- 
Jcsregulashuius  feienrix:  & poftea 
intern  ire abillisad  membra  lua , Sc 
ad  partes  fuasinvno  aliohbro  ,quc 
componam,C  placcbit  Deo.ideo  to 


caui  ipfum  Colligct,  Adhucclcgil 
ordinchui’Hbrialtuni  ordincmcj  g 
elegerint  alu  autliores  in  fuislibris. 
&iflecftilleordo,quieflmagisc6  C[do 
ueniens  indodlrinabuiusfcicirux, 
Etfoasqialiquit  non  poterit  flare 
fup  finemhuiuslibri.nccintclligc- 
rc  maiorem  partem  eius,njfi  illc  , tj. 
legerittmia  Logica,q>  ipfe  poflic 
ad  minus cognolccre  modostrium 
demonflrauonum . Adhucncccflc 
cll,q>ipfcfitdc  lllis,  qui  vfi  fuerint 
aliquid  feire  in  radicibusNaturalid 
fcicntiarum.Etfi  non  etude aliqui- 
busiftorum,nonfblum  eric  priua- 
tus  a ccrtitudine  intentionis  bums 
libri,&ab  vtihtatccius.fcd  cucuict  p 
ciabco  magnum  nocumcntu.co 
q?  cum  abominabitur  & dcfpicict. 

Et  qii  abominabitur  iftum,  Idas  q> 
abominabitur  veritatem  hui’fdae, 

Et  diuifi  cumin  fcptc  partes:  Sc  qua  Diui&k 
libctcius  partem pofui  pro  vno Ii- 
bro.Et  non  expedles  a me,  q>  ego  di 
uidam  partes  luas  ad  numerum  ca- 
pituloru.neq.qiappropriem  cirni 
cuiq;  api  tulum  per  Cc.  In  ilia  re  ra* 
nagloriati  funt  upientes  Hifpatiix 
Andaiuxij.&maiorpars  pr^tcrito- 
ruauthoru . fed  pater  Philofbphiz 
non  vanagloriatusfuic  infadendo 
ColbAucr.  A boc 


B 

AlKfuHe 
btti  Mt- 
pLtruhoc 
stf>  hiu  j> 


Digitized  by  Google 


1 


Colilgct 

G onus  regulas  eotKjfi tionir  & neccf  p lex  ione,cuius  mall  com  plexio  eft  K 
fititfaus.  &modi  illaru  resularu  in  fieri. & die  fermo  funilafmultu 


in  cod  un  rim  (ententia  Antiquoru. 

Xtfrgn^S  verba  lacobi  Alkindi  ,g, 
fe  volujt  oftfderc  dent  PbilofupbG, 
ft  iocutusfiutingradibuscompo* 
tm ms,  Etdedarabo  verba  Galen j 
in  hocdo  qa  func  mukfi  cofufahic. 

Sextus  i i her  qolacur  liber  Con- 
jeruation  is  f'mitatis.In  pri  m i s decla 
rat  verba  Galeni  in  regttn  tneillius, 
q u i ha  (tperatam  coplcxioncm.  E t 
pqltea  narrat  fpcs  pparationii  mate 
xialiu,primas,&  (eciidas,  q in  uenui 
: turinindiuiduis.Ktdabocani,qua 
B rcinuenit'jCp  in  facicndo  couenies, 
noneueniet  qiltum  : f cpnosaliqri 
legemus  vno  & code  regiminc  in 
eodetpe,&in  vna«etate,&  in  code 
dimateduo  corpora.^  erun  t am  bo 
coiaia  fididisrcbusiq  coru  ppara- 
oonc  mater  iah  fup  eandc  ppaiatio- 
ntf  t?peranriz,&erit  iftud  regimen 
proportionate  & conuenicns  ppa- 
ratiom.q  inucuif'in  ambob’eoni ; 
&cii  hoctoto,non  cucnict  qfitnrn 
xqualieer  :fcd  in  vno  coplebif,  & in 
aliodeHckt  Et  fiPr  inuenremuscor 
pora,q  rcgunCcontrano  regitninc 
conncnietiz  pparaiioniseoru,&(a- 
I nitaseUcopletain  cis.&diu  viuunt. 
Et  hie  franga  verba  dicen  ti  u , q»  iUi 
qui  regunfVm  peepeum  Galcni,h  h c 
longaro  vita  pemtus.  Et  narrat  iuua 
mentu  acris,  & eiw  nocumcn  tfi  fm 
diuerfitate  coplcxion  u,  & iuuamen 
tfi  exerciti)  & Ip?  rfi  fuaru.fm  q?  con 
oepit  vnicuiq;  m?bro,  & iuuamcn- 
tu  balnci&fperu  fuar  u,  Sc  iuuam?- 
tu  fomni  & vigilir , Sc  nocumcmu 
fuu.  Et narrat conleruatioo?  fanita 
tisin  vnaquaq-,  fpc  coplexionu  fani 
tads,  dj  eft  pleas  ds . Et  mcipic  in  te- 
gimine  ilUus,qin  het  teperata  com* 


pritno  huius  hbri : led  pon  u nfin  co 
verba  noua  bona  Sc  vrilia.  Et  narrat 
regimen  tnalz  pparattonis  manifc- 
1 tz,f  plus  laboris,  qui  cucnitprimu 
ale, non  paccidcos, nifi  ppzgrnudt 
ncm  anticipant? . Sc  pona  driam.q 
eft  inter  hoc  regimen  ,5c  regimen 
laboris,qmcft  anticipatusnbzgri- 
tudinc,velabaccidenti  manifesto. 

Et  hie  proceda  i regiminc  attradio 
nismaloruhumoru  fadxacorpo- 
read  vnu  mebru,autad  plura,auti- 
tus,au t extra, quadecaufa,if>m clip  t 
paratumadmalaapoftemata,  Po- 
ftealoquar  breuiter  in  conleruatio 
ne  corporis, & defenfione  et  us  a cor 
rupti one  acris, 

Septimus  Liber  nolatlibcr  Mcdi 
cationis  xgritudin  u,  Sc  narrat  me- 
dicationem,&  remotine  accidetiu  , 
Scifteeftordoluus,  In  primis  nar- 
rat vies medicationistgri tudinu , q 
fuperueniunt  niebrisconfimilibns. 
Cue  lint  materialcs,  hue  non  mate- 
riales.  A dhuc  narrat  inedi  ca  ponem 
zgritudinutn,dfuntin  membris  of  M 
ficialtbns  p eandc  via , qua  narrauit 
in  confimilibus,ScfacitI5gQ  Icrmo- 
nem  de  hoc . Et  intrat  fermonc  tra- 
datus  remo  tioms  malitiae  coplcxio 
nis  materials  Sc  immatcrialis,&  tra 
datus  multaru  differ?  nar  u,quaspo 
fui  in  regiminc  & medica none  mi 
larcoplexionisiuucnis,  &malico- 
plcxionis  fenis,  qn  dongadfuntl 
fuisgradibusnatu  tali  bus,  quode- 
beant  reduci  ad  iplos  cu  gradibus 
contrarietatis,  ficquotfuntgradus 
contrarietatisproprij  vnicuiq  ;ipfb 
rum.de  in  hoc  loco  intclligeif  repro 
batio  fup  hoc,quoddicit  Ga.  I hoc . 

Et  narrat  modosgraduu  contrarie 


— — - DigitizetftiyGoog^e 


Liber  Primus 


A t3W,cum  nos  faeiemus  regimen  ,p- 
prium  inrnoquoq;  rrtembro  dire 
ducendi  ipfum  ad  propria  fuamtS 
peran  tia,q  uando  ab  ea  ex  icri t . & et 
hicrcprobabif'fcncentia  Galeni  in 
hoc  manifefte.Ec  narrat  modoseua 
cuationisper  flebotomiam  Scphar 
maciam,  fm  corpusa:grum,f  quod 
corpuscflcisconueniens, Sc  qd  no. 
Sc  qcf  cempus , & quz xras , Sc  qd  eft 
conucniensfolum  vui,  Scad  ambo- 
bus,  Sc  ad  eft  priuatum  ambobus,  & 
alias  differentia*  fimilesiftis.  Ethic 
ctiam  mahireftabi  ( regimen  fignS- 
g tfum, Sc  modi  adionupartisoppofi 
tar.  Sc  intenho  huius  fermonis  erit 
multum  nobilis.  Et  narrat  viasme- 
dicatiotiis  Sc  in  oibus  febnbus  acu* 
ds  & putridls  breuiter  < Et  narrat 
Tiasmedicarionis  malxcomplexio 
msmatcrialis  fuperuenientis  aiicui 
membroex  mala  materia  accidSce, 
vel attrada , vcl  currente ad  ipfum. 
Etintendoinhocfermonc  inmedi 
cationeomniu  fpecieruapoflcma* 
tum.qu^gcncranf' in  mentis  inte- 
rioribus  Sc cxterioribus,  Sc  in  qua 
nosdebemus  flebotomarceu  , Sc  in 
qua  non  tScinqua  nosdebemus  re* 
q pcrcuterc,&  inqua  notSc  quibus 
^ repercufsiuis, Sc  inqua  materia, Sc 
in  quo  tempore argritudinis.  Etnat 
rat  medicauonf  xgritudinu  diflolu 
tioiiiscontinuitatis,intusSccxcra,ex 
ca  intetiori  Scex  caextcriori,  Scorn 
nium  vulncru  Sc  pcrcoffionum  .Sc 
caditinhoclocomedicano  argritu- 
dinum  pulmonis,  Sc  fixurarG  vena* 
rii, Sc  artcriarG,  Sc  apoftema- 
tum  neruorum , Sc  fgri- 
tudinum  disloca  - 
denis. 


3 

A VERRO  I S ' 

C O L L I G E T 

LIBER  PRIMVS. 

SIMMS  LlBftl. 

Dc  Anatomia. 

IV  definition/  Medicine , fy  tint 
dijhnihone.  CuJ>,  t. 

NtentiO  mea  in  Hodjntentlo 
tradatu  efttradcrcin 
arte  Medians:  fum  •* 
mas  fufticienres  per  £ 
▼lambreuem,  vtfitia 
nua  Scintroiras  dcfydcrantibus  pec 
fici  in  partibusartis,  Sc  ft  fit  memo* 
ria oibus, q ^fiUerunr  iplam,Sdci- 
uetGtcognitionc  eius.  Etfludcbi- 
musloqui  in plunbus  verba c6cor- 
dantia  veritati:  quauis  contrarienf 
opinionibus  AntiqUoruauthorurtt 
iftiusartis.  Etdicimusq,  ars  Medi*  Medicine 
cinaeeft  arsoperatiua  exiensex  pritl  definitio . 
cipijs  veris . in  qOa  quatntur confer  Jj*| 
uanofamtatis  cdrporishumani  ,St  i,  de  Hau 
remotiofuxatgritudiniSjfmcppof*  bcts.apud 
fibilcfuentinquolibetcorpote.qd  Galjnlib. 
eft, quia finisartisiftius  nocfladfa  f 
naduomnino,fed  ad  faciendum  ll-  P*r" 
1 ud,qd  pot  fieri, Sc  in  quantitatecon 
uenienti,  Sc  temporeconuenieti,  Sc  pnoii  ca. 
pofteacxpedari  debet  finis, ficutcfl  primo. 
inartenauraru,8cin  regimineexer- 
cituum . Et  quia  arte\  pradica5»in- 
quantum  funtartes,  continent  tria  i 
Pnmum  eft  fcireloca  fuorum  fubie 
dorum : Secundum  eft  feirefinem 
quzfitum  ad  adducendum  ipfum 
in  locis  fubiedi  rTetrium  eft  feire 
inflrumenta,  cum  quibus  val  earn  at 
ducerefinem  ilium  in  locum  illius 
fubicdi : idcoex  necefii  tare  ars  Me# 

A lij  dicinx 


I 


Colliget 

G dicinxprimo  diuifaeftin  iftas  trcs  ludinum.Etintendimushochicor  K 
partes.Inprimapartc,(!]eftad  fcic-  dmarefmiftam  diuifionem  :coq> 
dum  locafubiedti, faciem*  (cirem£  hxcdiuifioefteifubiedta.*  Etquia  ’deprrao 
bra, ex  quibus  com  pofufi  eft  corpus  tna  rerum,quasartes(pecula«u<;  re 
humanum,(implicia  & compofita,  cipiuntabahjs,  eft  loca  fubiedt& 
&humores,&(piritus.Er  quia  finis  principia  ,ftue  fint  ilia  loca  fubiedi 
hicprxintenti& quxfiti  (unt  dux  aprincipijsnoti$per(c,fiuc(intare 
fp( s,f  cofcrunre  (anitatem,&  remo-  bus,quar um  deda ratio  fi t ab  alia  ar 
uercxgritudinf.eftadhuc  iftapars  tc:oportct  nos  cognofcercl  primis 
diuifam  duar  partes: rna  eft, in  qua  artcs,a  quibus  recipirhxcars  pluri- 
faciemusfcirequidcftfanitasin  oi-  mumtuoruprincipioru:dcindere- 
busrebus  fuftentantibus  ipfam  :&  dibimusadloquendumdequalibet 
fiintquatuorcau(x,f.  materia,  effi-  fupradidarum  parcium.  Et  dicam*  Medici  nr 
ciens,formalis,&  fiuaiis,& in omni-  <J>  aliquidhuius  artts  eft  fpeculati-  aliquid  f 

H buseam  con(cquentibus:altciaeft,  uum.ScilludeftciusftientiaNatu- ‘Peculati' 
inquafaciemusftircqutdeftxgri-  ralis:& aliquid  eius  eft  pradficalc.  . 

rodo  in  omnibus  fuiscau(is,&eam  EtparspracticaJiseftarsmedicina-  JJ,t* th- 
eonfequentibus.  Etquia  non  eftfuf  ruraexperimencalis:&{cillius£ars  CaU. 
ficiensfcircqiiideftlaiiitas,  &quid  anatomtx.ScdtheoricaJis  plurimu 
eftxgricudo,  ad  conferuandu  vnu  , eft  acccptaa  caufisfaniratis  & xgri* 
&adremouendumaliud,diuifaeft  tudinis,&niaximeacau(ismultum 
fldhuciftain  duasalias partes. I vna  rcmotis:(icutfuntelemcnta,&  fimi 
faciemuskirc  oualitcr  (anitascon-  lia.Et abarte  Mcdicin*  experimen 
leruatur:&  in  altera  qualiter  xgri-  tali  dikes  cognofcerevirtutcspluriu 
tudo  remoucatur.Etquianecfani-  rnedicinaru:quodcft,quiares,qua 
tasnec  xgritudo  (unt  per  (c  not  a: , comprehendimusper  viam  experi- 
ideoin  primaobuiationefuit  necef  mentalem, eft pauca  valdecompa- 
fe  nobi s cogn ofccre  figna,  q ux  fun t ratione  ei us , q uod  ncceflar i um  eft 
fignaftiiiratis&xgritudinis.&idco  nobisin  hoc.Sed  via  arris medicina 
I iftaparsadlmceft  vnapartiG  iftius  lisratioonatiuacftaddandumcau  M 
arris.  Ergo diuifa eft  (cicntiaiftain  (as reru.quas nobis  inuemtars me- 
partcsleptem  magnas.  Inprima  q-  dicinaliscxperimentalts.  &hxcars 
dem  narrabimusmcmbrahois,fu-  abarte  anatomic  recipitmultaspar 
perquxtcftificatur(cn(bs,ffimpli-  tium  (ui  fubic&i.  Etquia  arrifexar 
cia,&compo(ita,&hitmorcs,  &:  (pi-  tis, inquantum  eft  attifex  illiusar- 
ritus.In(ccundafacieinus(cire(ant-  tis,non  poteft cognofcere  principia 
tatem,&fuas(pccies,&  conftqucn-  receptainillaarte.quamuisfciatil- 
ria.Intertiaxgritudines,&fuas(p£s  la:nefcitenimea,ni(iinquantu  eft 
& accidentia  fua. Inquarta  (ignifi-  artifex  altcri* arris: idcooportetcd 
cationesfignificantes  fup  (amtatf,  rccipcreillaprincipiaartis  fux  abil 
& xgritudinem.In  quintalftrume-  lo  loco , in  quo  funt  magisnota:  & 
ta.quxfuntcibi,&  mcdicinx . In  (ex  maximeprincipia.quoru  oes  partes 
ta  viamcon(ertiationisfanitatis,In  fcirinonpofl’untfmccrtitudinf.fi- 
fcpumaingcumm  rcmotionisfgri  cutcftexpericmiamedicinaru.  Et 

ideo 


Digitized  by  Google 


Liber 

A ideodepartehuiusartis  dixit  Hip. 
,,  tp  vita hoTscftbreuis.qh dixit:  Vita 
, , breuisars  vero  longa.  tja  pars  eft 
via  experimental,  non  eft  in  ip(a 
reuitas,&itaeftin  hoc  nrocpcin 
plunbus  membris,  q apparent  p via 
anatomic,eo  cp  hqc  ars,iam  eft  amif 
(a.Etdebcs(cireq->artifcx  (cixNa- 
Medicus  turaliscoicat  Medico, co q>  corpus 
‘*^”t  * humanumclt  vna  partium  locoru 
nioll^c™  fubiccli  naturalis . fcddruerfificant 
i)dcramti  adinuiccm  in  hoctquia  iftc coljrde- 
ratfamtatem  &xgritudine,inquan 
turn  funtcncia  naturaha:&  Medic9 
B confydcratea,inquantuappctii  co- 
fciuarc  vnum,&remouerealiud.Et 
ideo  ncccflarium  eft  Medico,poft- 
quaftiuerit  fummas,^  aggregate 
hint  in  hacarte,  ftudium  longii : & 
jvoftea  potent  in  ipfa  inuenirc  acci- 
dentia in  niatcrijs,  quae  funt  impof- 
fibilia  feribi.  Et  Mcdicus,  qii  fuerit 
folicitus  in  operationibus  iftius  ar- 
tis, cruntiirniatain  lplo  principia 
cxpenmentalia,pqux  potent  luuc- 
nirc  in  materijsillaslummas:  ficut 
eft  in  ambus  Mcchanicis  & cogi ta- 
uuis.Et  Arift. appropriat  hancatte 
inter  artes  Mechanicas in  virtutc. 

C Etcxhocmamfcftumeft,  cpresdi- 
C&tra  Ga.  eta  m defi  nit  lone  Medici  nx,q  e co- 
in prnno  umHofanitatis&xeritudiuis&rc- 
teeiuiis.  e ° . • . /i 

rum  proportionataru  eis,cpnoeit 
definitio  vcra,cotpdiuiiit  mca dif- 
ferentia, p q uam  cognolcit  difterre 
Ipcculatione  artificis  huius  artis  a 
R6  quod  fpeculationcattificis  Naturalistic 
non  dat'  tix.Etadhocnonaitedasci,dequo 
corp9  ncu  dixcrunt.tp  uon  eftlanitasnecxgri 
trd,  in  p-  tudoiqm  non  eft  inter  nocumeutu 
c T<£  °Pcrat,on“  icnfibiliu  & innocumc- 
polirii.  * tii  cariide  mcdiiitncce  vanatio,ni(i 
fpa  plus  Sc  minus.  Sc  no  eft  medium 
iptcr  duo  coniraiia,ita  (italiqd  il 


Primus  4 

loif  in  parte ablquc  parte,  in  qua  eft  D 
aliud.necintpcabfqitpc.inquocft 
aliud.&cft  manifcftUjftn  q;  dnftu  c , 
in  fciafpeculatiua.Etpoftcj.narraui 
in  usintcntione  iftius  artis,  & partes 
fuas,&  via  fpcculationisin  ip(as,ne- 
ceflecftnobisloqui  fupcrvnaqua- 
que  partem  ci  us. 

Ire  Anatomia  membrvrum  in  vniurrj.tli. 

1 . 

PArticulx,quxteftificantfupcr 
eafcnlusin  corpore  humano, 
funtfpccicsdux.Vnacft  mcmbroif 
ctilimihu:  v.gr.  hxc definitio  iftius 
particulx,&  definitio  ton9  iftiuseft 
definitio  vna : iicutfuntofla,cato,  E 
eoq-qlibct  psearnisde  ncccftitatcc 
cai  o.ijlibct  parsoflis  eft  os.  Etlcda 
eft  mfibroru  copofuoru,  quoru  par 
tcsnoalfimilantpartibusfticut  ma- 
nus.q  copofitaeft  ex  catnc , & ollc , 
muiculo,&  chorda.  Etmcbrafim  Mufoilift' 
pliciafuntofla,& muftuli.&chor-  n,ernt>ra 
dx,&  ncrui,&  ligamcnta,  & caro,& 
aftungialcu piguedo,& cutis,  &vil  Auic. piu 

li,& fanguis&  plilcgma,&  mclacho  pnmi  du. 
lia,&  cholera, & fpintus.  & iftc  c va-  J-c  Ptlrau 
por  pceptus in  cotdc , & in  cercbro . 

Et  nosincipimusnuncin  rememo- 
rationc  mebtoru  colimihu.ieu  lim  p 
plicium,&poftcain  rcnicmoratio- 
uccompolitorum. 

Dr  0 iftius  Capitis.  ■ Cap.  } . 

OSlacapitisabfq;  dentibusfunt  ^ . 

ofla.ij.lcx  quoru  appropria-  F 
ta  cranco.&  loca,in  quib9  coiungti- 
tur  oflal  cranco, voc.ua  lunt  i Ugua 
Arabicaafoan,&ofla deed  inniadr 
bulit  fupcriorib’.Sc  I aurib9  duo,  Sc 
ofiaparis&duoin  mandibulisuife 
rioribus&  vnii,qd  noiac  gethet . Sc 
hoceftos,quod  eft  fub  cranco,  qd 
diuiditintcripfum&fiipcriorcsma  > 

dibulasEt  omnia  hxcoila  coni  un- 
A iiij  gnnf 


Coliljret 

6 guntur  fimtjl  coninn&ione  (errati  huic  fpdndylo  inferiori-coniungif  K 
R.quxnominatur  in  Arabicodera  osnommatum  hagit.  5c  iftudcopo 
rafi.prrterduoofTainferiorisman-  fitum  eft  ex  particulis  tribus, quae 


dibulz , qux  coniunguntur  coniua 
dlioncnodatili, 

De  tkntihut , cy  omnibus  ofstbuS 
totius  corf  oris.  Cap.  4. 

Dcnco.ji  t*v  Entesfuntin  vnaquaq;  madi- 
I Jbu1a.i6.  Quorum  duo  ante- 
notes  nominal)  funt  duales:  Sc  in 
Arabico  nominantur  thomara.  Er 
duo  alif  ex  vtroq-,  latere  fuperiori  SC 
inferiori  nominanf  quadruales,  Sc 
in  Arabico  rabiathan. Etduo fupe- 
" riores  Sc  inferiores  ex  vtroq;  larcte 
dicunf  caniculare*.  Et  quinqi  ex 
TtToq;  latere,  f dextro  Sc  fmiftro  no 
minantur  molares.  (edaliquibusdc 
numcro  molariu  deficit  rn*, Sc funt 
tantu  quatuor.  Sc  radices  molarium 
fupcrions  mandibulx  funt  tres,& 
aliquibusquatuor.  & radices  moia- 
rifi  mandibulx  inferioris  funt  dux. 
Sc  vnaquxq;  radix  aliorum  dentiu 


funt  fi  m ilcs  fpondyfis  ,5c  in  hoc  ad- 
hucconmngitur,  f in  ofle  hagit  in 
inferiori  parre  ipfius  os  nounnatfi 
Cauda,  Et  ipfum  conipofttG  eft  ex 
tribus  petijs,  hue  parti  bus.  Sc  rerria 
pars  1 ft  tuseft  vera  cauda,  Sc  eft  qua- 
fi  oscharnlaginofum , Ethi  omneX 
fpondyli  coniunguntur  ediudione 
nodatili , prer  fpondylos  duos  colli 
primos.fcd  fpondylus  primus,  qui 
confflgiturcum  ip(b,ligatur  duab* 
adeptionibus  vel  addi  ta  men  tisexefi 
tibusacrarteo,  itinerant  in  duobus  E 
foraminibustpondyli  primi.Etco-  Sponddcx 
iungunturex  vtroq ; latere oftis fpo  ,0" 
dylidiagit  ofla  duo,  ex  vtroq j latere 
vnum  Scinipftseftplanra  cofix,  ^ 

I Arabico  nolatur athaluorat,  &ibi 
pendent  tcfticuli  Sc  hit  funt  omnia  xdiucoria 
ofla  partis  pofterioris . Scd  ofla  an  u 
teriora  Sc  pofteriora  exifcrioripar  Defpatu'i 
teoccipitij  funt  ofla  duo  in  Arabi-  sP»“dx.i. 


eft cuiuslibet vna. ergo iaminuenie  conominatacharcobatan.  Etofla 
musqioffacapitisfuntofla^  j.  Et  (parularum,5cofTape<ftons,Scofla 
aUw.f  9.  coniunguntur  in  capite  apud  fora-  manuum,  5c  ofla  vmbilicalia,  qitx 
dimitut  men,qd eftinipfompofferioripar  nominata funtin  Arabico  henina, 
«nlm  c5-  te  fpondyli  colli  :5c  funt  fpondyli.7.  5c ofla  pedum.  Scd  ebartoaeftos  ^ 
^ 5c funt perforati  ex  vtroq, latere. 5c  gibbofum  exterius,  5c  concauum 
fiiotVxu-  ^P00^?*1  nu£bx  coiunguntur  cum  mterius  cuius  vnum  ex  duobusfuts 
j,„(j , pf,  ipfis:  5cfunt.i7.  Sc diciturdcduode  capitibus  iungitur  cum  humcroSe 
■hui  eem  cimipforum,quifunt  fpondyli  an-  cii  capite  braebij  nominari  hafeth, 
(.t.&ipfe  ccriorispc<ftoris,eoq>ibi  hniturco-  Scaliacxtrcmitas  coniungiturinla 
pout  duo  mm  terminus:  Scquinqjeorfi  funt  tirudinem,veiinalntudincm  pech» 
fpondyli  nominari  in  linguaGrxca  risin  loco  foraminis  colli  ,5c  idco, 
adinifos,5cin  Arabicoallctan.ergo  quia fpatula eft pofita  fupradorsu, 
inuentum  cftqjnumerus  omnium  eftampla.Scin  ipfaconiun&umeft 
fpondylorum  a cranco  vfq;  ad  os  caput,  quod  eft  cliartilaginofum. 
nominatum  hagit,  funt  fpondyli.  &quaco plus appropinquatur char 
14.  Sedaliquifuntquthabcnr  vnu  tox,tantomagisrotundatur.5ccft 
plusjhoccft.if.&aliquifuntqiiiha  in  ipfbconcauitasquxdam , in  qua 
bent  vnum  minus,  icilicct.  ij.  Et  fubintrat  caput  bracluj  nolaci  alecli. 

Scd 


Digitized  by  Google 


A 

D<  oflib* 
pc&orii. 
Sepct  ofli 
pectoris. 
Coil*. 14. 


OtvmbiU 
ca!i  vmis. 
De  ortib1' 
nurnu. 
Ofli  ITU 
nut  fcxa- 
guru. 


Liber 

Sedoffa  perfloriscopofita  funt  ex 
oflibuslcptem:  Scin  extremitanbus 
inferiorib’funtcliartilagines.  Ofla 

vcro coftan'i  funtofla  duodccim  in 
vnoquoty,  latere  gibboGcatcs,  quo- 
rum ISgiorcs  funt  medijr,  Slcx  iftis 
funtleptecoft£,quarum  extremitas 
vniufcuiufq;  cotungitur  pofterius 

infpondylisnuchx,  & in  antcriori 

In  oflibus  peCtoris  cfl  capitibuschar 
tilaginolis.  Sc  quinqiiftarii  non  co- 

iunguntur  petitoti,  Sc  nominanfeo 

ftx  pofteriorcs.  & ideo  qn  prxmun 
tur,ccduntprx(lioni.  Et  in  parte  in 
feriori  peftoris  non  eft  aliquod  os, 
nifi  (blum  os  vmbilicale.quod  itio- 
raturinferius.  Ofla  manus funt tri 
gituaofla,f  osbrachi|  nomiuatum 
afeth.  Scillud  eft  vnu  exterius  gib- 
bofum,intcrius  veto  concauum.Sc 
habet  caput  vnu, quod  in  concauita 
tefpatulxintrat  : Sc  alia  extremitas 
ipfiusintratin  marpec.  Sc  habet  nifi 
fpoodylus  vnusfimilisroue,qui  in 
Arabico  nominaibacliariSc  inifto 
fubintratcxtremitasoflisnominatt 

in  Arabico  zenad  fuperior  . Et  ofla 
zenad  funtduo : longitudo  quorfi 
eft  a marpcc  vfq-,  ad  os  nominatum 
rafceth.fed  vnflipforumeftparufl. 
Sc  vocatur  zenad  fuperior : Scahud 

eft  magnu, Sc  nominatur  zenad  in- 
ferior. Ethabcntifta  in  duabusfuis 
extrcmitatibusrx  parte  ra(ce;x:ad- 
ditioncsxdiiicatasSccompolitascx 
ipfis:&  inter  rafeeth  Sc  iplae  nodus. 
Etraftcthcompofitueft  ex  oflibus 
edoordinatis  mduobnsordinib9. 
Ic  hecofla  funt  fortiaabfq;  medul- 
la, 3c  font  curuatacuruatura,  vtad- 
ueniat  luxconiundiom  pulchritu 
do  form^adformam  ralcethorum. 
Et  quatuorexiftisollibus,vcliftoif 

odium  compofitfi  eft  zenad  man*: 


Primus  f 

&ta!eseum  vocStmeftal  minus:  Sc 
ipfum  coniungitur  radici  rafcctx  11 
gacuris  fortibus . Q_uinq-,  £iut  digiti 

manushabencoflaquindecim,qui- 

libct  digitus  tres , Sc  notninantur  in 
Arabico  alfolcmiath  : quorfi  femp- 
vnus  coniungitur  alteri:  & iplacon 
iun<runtur  oliibus  (blahtper  viali- 
gaturarfi  fortiui%:  Scosprimfi  pol- 
Hciscoiungitur.extrenutati  zenach 
fuperioris  ngatu  ra  a tn  pla  couenicn 
te  motui.  Sed  ofla  pedis  funt.  19*  De 
principiumipforu  ell  os  teiticulo-  ^ 

rum:&cftoscxteriusgibbofum,in  ^ p 
teriusconcauum.Sc  habetcxiremi- 
tatem  vna  rotundanrem  Ic  in  fuo  £ 
afccnfu,8c  nominatur  pom  ft  grana 
tu  m tefticuloru  .&  alia  eft  extremi 
tas infenoris partis  quatintratm fn 
ratrlcn  zenad  inferioris,  fiue  maio- 
risduoru  zenatuum  cruris.  Etdut? 
rum  iplbrii  zenatuum  longitudoS 
dgenu  vlquead  os  calcanei:  maioc 
vcro  lpfbru  zenahtinferiot,&  mi- 
nor zenath  fuperior.  Sc  extremitas 
duorfi  zenatuum  tangit  (imulcal- 
cineum&lbi  in  pede  nafeuntur  no 
di  tres,5ccuruaturaoflts  tefticuloip 
in  coda  fle&itur  leu  curuatUr  in  pat 
re  pofterions,  & in  curuatura  alte- 
riusollis  forammis  zenad  maioris  p 
eftligaturapenu.  Etfupracamlcm 

ligatura  eft  oscircularc.  Sc  eft  rotutv 

duin  : & eft  i n ipfa  cartilaginitas,SC 
nominal oculusgcnu.  Etconiungi- 
tur  jncalcaneointeriori  osnomina 
turn  alzochi.  Et  in  inferion  parte  c 
os  calcanei . Sc  in  iftisduobas  oflib* 
coniungitur  r.i(ccrh.&  lplimi  eft  cc» 
pofitu  ex  ti  ibus  oflibus,&  fabricatfi 
Sc  xdificatu  eftxdificatione  fibico- 
ucnienti . Efpoftea coniungif’huio 
fcibahtpedis.Sc  ipfum  compofitum 
eftex  quinque  ofli  bus.  Et  poftta  Ic* 
quuntur 


Colliget 


G quunturofTadigitorum.quxnomi 
naoturfomiaht:  &funt  vnicuiqjdi 

6ito  tres.prxter  poIlicem,qui  no  ha 
et  nili  duo  ofla . Ergo  inuentu  c/t 
fm  fcnfiim  Galeni,cpofl'a  hominis 
vel  hominum  func  duccntum  qua- 
dragintaolio , ablqsofltbus  paruis, 
qux  replentfpacia  mnifluraru,  qux 
nominanturin  A^tbicolcirfunaia: 
Si  ablq;  ofle  epiglottidis , quod  no- 
minafin  Arabicoalaniath:Scablq; 
ode  cartilaginolo,  quod  dicuncah- 
qui  anatomizatorcs  cpcllin  cordc. 
Etjnosnon  abrcuiamusloqui  fuper 
compofitionis  formamiltorumof 
H Hum  partem  parti,mfi  propter  hoc, 
quod  imaginatiua  in  iiiis  per  viam 
xltimationisell  brcuis,  & parua.co 
pofitione  earum  rerum  cxiftcntiu 
— in  ipfis. 

De  anatomia  \enarum  pulfatih$m . 

Otp,  J. 

VEnx  fetifibilcs  funt  duaru  Ipc- 
cierum,fcilicct  puUariles,5cno 
pulfttiles.Scd  puMacilcs  compofitx 
funtexduabustunicis,  prxtcr  voa. 
& vnaquxq-.eft  fimilisalterimdi  cp 
con  textura  intcrioris  tumex  tendit 
iu laritudinem,5ciltx  funefortio- 
rcs : 5c  contcxturacxtcrioris  tunica: 
| tendit  in  longirudincm.  Etifhevc- 
nx  apparent  per  viam  lenius  quod 
exeunt  a cordc  ;nifi  quia  exeunt  a 
concauitate  fimltra.  coq?  propter 
propinquitatem  cocauitatisdextrx 
bepati  ncccflceft.vt  fit  (tudiofiim 
cor,vt  aurahat  uurrimentum  abco 
Anctiave  dera.fcilicet  ab  hcpatc.  Et  i!li,qux 
^ exeunta  cocauitacc  finifira, funt  ar- 

tcrix  dux.  Vna  quart!  clt  minor  al- 
tera, &babetvnamtunicam  ranru : 
& ilia  eltfubtilior/cilicct  material 
teriarum  habentium  tunicas  duas. 
& mi  nor  habeas  vaam  tan  turn,  ba- 


beteamtantfi)eovtfitleoi«&mol-  K 
lisad  exteodendum  & adunandum 
fe,5c  ad  attraliendum  aerl,  5c  ad  ex  - 
pellcndum  fumum  vaporofum . 5c 
eltamplior,  vt  aduentat  abipload 
pulmonem  fanguis  fubtilis,  vaporo 
fus.propinquusdigeftioni  ad  perfi- 
cicudum  fi\coq?  id  quod  nutrit pul 
moncni,citcor.&quiallat  prop® 
ipfum.fert,  vel  prxitat  ei  ealorem  di 
gcUiuum  5cfuauem  .ficadbocma- 
gis.cp  membrum  pu Hans  in  ipfo  cit 
membrum  Icue,&  uocaturin  Ara- 
bico  ferine  :5c  non  curaturvt'no- 
ceat  ci.  Et  vena  i (ia  intrat  pulmone: 

5cdiui(a  cltiniplbdiuifionciam.di  L 
da:5c  vocatur  artcria  tauridi.  Scd 
alia  cit  major,  magnitudinismaio- 
ris  vaideal terms.  5c  nominal  in  lin- 
gua Arabica  alahor.Etquando  h^c 
venaalccndit,  lamificantut  ab  ipfil 
duo  rami. minor  iitorum  tendit  ad 
concauitatcm  dextratn  duarumco 
cau  i tat  u m cordis:  maior  an  tern  cir- 
cular circa  cor,  5c  poitca  fubimrat 
inipfum.Scdiuiditurineodcm.  Et 
illud.quodremanct  poftramifica- 
tioncsiitorumduorum  ramorum, 
diuiditur  in  partes  duas . maior  eay 
defeendtr  verfits  inferiorem  partem 
corporis,  & minor  in  fuperiore  cor  M 
ports.  Et  pars, qux  tendit  in  fuperio- 
rem  partem  corporis,  diuiditur  ab 
cadi, ciim  alien  ditin  iatcribiisduo- 
busin  ramostangentes  membra  exi 
/tcntiacxoppohtoeorudem.Etqn 
exit  verfusafceilam  ,cxit  abeodem 
ramus  vnus cum  venaqux  non  pul. 
fiu,tendcnsvfq;ad  tnanum*iiidiui  ’a.LSci*. 
fioneciulUcm.  Pnma  diuiditur  ab  dweni, 
eodem:  5c  lungunturabeodl  rami 
parui  in  laccrto  extcuori , 5c  inta- 
riori  brachtj  nominati  hafeeth , 5c 
cum  hoc  funt  profundati  5c  fepul  o. 

Et 


Digitized  by  Google 


Liber 

A Et  quando  iungirnr  adlatusmar- 
pech,afccnditFuperius  modicum, & 
cius  pulfatio  apparct  in  hoc  loco  in 
pluribuscorponbus.&  vadttdefub 
tusa(cdlam,&  tanpiteam, donee  dc 
feendit  aliquantulum  a marpcch. 
Etpoftea  proFundaturproFundira- 
te:&ramificantur  abeadem  rami 
admodum  capillorumt&ipftcon- 
iunguntur  in  lacertis  brachij  nomi 
n an cahat,  donee  occupcnr  locum 
_ magnum  brachij.  Etpofteadiuidif 

. . . in  duas  partes,  quaru  vnatenduad 

rafeerh  vadcnsvfquead  zrnath  fu- 
pcrius.&h^cell  vena.qux  palparur 

B a Medicis.  Eraliatenditadhuc  vfq; 
ad  rafccth,&  vadit  vfque  ad  zenath 
mferius . & hxc eft  minor  iftarum. 
Et  hxcdiuiditurin  pa’mamanus: 
&al>qui  bus  apparent  pulfationcsin 
fuperticie  palmx  manus.  Etquan- 
do  hxc  particula  fuperior  iungirur 
in  loco  cranlitus,diuijiturinduas 
partcsalias.Vnaquarum  ttanfit  ve- 
n a ni  proFundacam,qux  nominator 
in  Arabicogcdehg. &afcenditfupc 
rius  donee  intret  in  cranco . & con- 
iungunturabcodcm  infuoitinerc 
rannintrantesin  membrorum  pro 
tunditatcsexifteicsibidcm.Etquan 

C do  intrat crancum , diuiditur  ibi  in 
multasdiuifioncs:  & tucxdificatur 
abeifdcm  resnominata  tcla,qu$  ex 
tenditurfupta cerebrum . Etpoflq 
efl  diuifa.coadunatur  & profunda- 
tur:&  tandem  exeunt  ab  hac  tela  vc 
nxduxxqualrsin  niagnitudinc,fi- 
cut  crant  antediuifionem : &con- 
ueniuntad  corpus  cerebri  ,&diui- 
duntur  in  ipfo . Sed  vna  i(larum,& 
eft  minor,  afcendit  fupra  Fuperfi- 
ciem  Faciei  & capitis,  & pattitur  fup 
membra  ibi  cxiftcntia.  Etahquib* 
apparct  pulfationes  i hac  parte  poft 


Primus  6 

aures,&  imemporibus.  fed  pulfatio  D 
apparct  prope  lflas  duas  venas : & c 
pullatio  particulx,quxeftapud  vc- 
nam  profundatam : & nominatur 
hie  ramus  arteria  Fomni.  Sed  par- 
ticula germinata  a cordc  ad  infeno 
ra  corporis  tendit  primo  perviam 
rcda.donccappodicturfupra  mar- 
pcch quintum  :co  quod  locusfiix 
oppofi tioniseft  ex  oppofi to  loco  ca 
pitiscordis.&ibidem  exiftit  pulmo 
abfq-,appodiationc.  Demum  cqui- 
tant  Fupra  fpoudilos  nuchx  defeen- 
dendo  adinFcriora,&ramificantur 
rami  abcodem  alaterib*  vrroruq; 
fpondiloruni.dcxrri & liniftri,&  co  E 
lunguntur  membns  cxillctibusex 
oppofito corundem . Etramuspri- 
mus,q  ui  ramificatur  ab  ipfb.eft  ra- 
mus veniens  ad  puImonem.Et  poft 
ipfum  veniuntrami  venientcsadla 
certum  exiftentem  intus  in  coftis. 

Et  poll  ipfum  veniuntrami  ad  dia- 
phragma.  Et  poll  veniuntrami  ad 
ftoniachum , bepar , & fplenem , & 
myrach,&  intcftma,&  renes,  & vul 
uam,&  rcfliculos,&  veficam,&  vir- 
gani.Etexcut  ab  ipfis  ranu  iungen- 
teslaartos  cxcutescx  oppofito  ifto 
rumduorum  locorum.  Et quando 
vennitad  tcrminum  fiucadfincm  F 
fpondilorum,  diuiduntur  in  partes 
duas.&  quxlibct  iftarum  tendit  ver 
Fusvnu  ex  pedibus  pet  ramosduos 
magnosex  parte  dextra  &finiftra, 

& diuiduntur  in  lpfosdiuifioncve- 
narum,  nifi  quia  proFundantur . Et 
eorum  pulFationesfuntin  latcribus 
duorum  emunftoriorum  , qux  in 
Arab, co  noin  nant  orbitan:&  in  la 
tcre  calcanei  Tub  duobus  oflibusno 
minatiscalcagincs:&  Fupra  dor 
funi  pedum  prope chor- 
dam  magnam. 


Digitized  by  Google 


Do 


Colli  set 


G De  tnaicmii  Vmar*m  men 

t ilium.  Cap.  6. 

VEnxnon  pulfatilcsfunt  vnius 
tunic*  prxtervnam  iftarum. 
Et  luucm*  funt  p viam  fenfus,cj>  ra 
mificanf'abhepate.Etidquodger- 
minatnbeislprimis,funt  venxdu^. 
Vna.quarueftvltra  concauitatem, 
& ilia  nominal  porta:  & hxceft  ad 
trahfdum  nutrimentu  hepari.  Alia 
eft, vd  cx  it  a gibbo (State  hepatis : & 
iftacftfacftaaddcfercndu  nutrime 
turn , 8c  diuidendum  nutrimftum, 
Dt^na  8t  nominatJconcaua.  Scd  porta  di 
P0*0*  jj  uiditurin  corpc  hepatis  in  quinqs 
partes.  Et  ramificanfhx  quinq;  par 
tesin  ramosparuos,  donee  iungan  if 
gibbofitati  hepans  Etqh  exeuntab 
hepate,diuidunturin  partes ddlo. 
Quarudu*  illarum  paruatfunt:  & 
■vnaip(arniungitunnteftinonomi 
nato  duodeno:&(ecunda  ramificaf’ 
ad  fundu  ftomachi  in  portanario. 

Scd  vna  ex  (ex  tendit  ad  filperficie 
dorfi  partis  dcitr*  ftomachi  ad  ilu- 
trienduipfum.fcd  parsinreriornu- 
iritur,inquantuobuiaf  ftomaeho, 
Etfccundaiungiturrpleni,& tan- 
dem (eparaif ab  ip(a  vena  vna  a late 
_ re finiftro  ftomachi . Etillud,quod 
* remanet,  diuidif’inpartcsduas.vna 
quaruiungitut  medietatifuperiori 
ftomachi,  8c  (pleniadnutriendum 
ca:8c(ecundaiungif'gibbofitari  fto 
machi , &ibi  dimdif  in  partesduas. 
Vnaipftril  diuidif  a dorfo  finiftro 
ftomachi  : 8c  fecunda  profundatur 
▼(q-.adorifidu  ftomachi:  eoqj  pro 
ijcitad  orificiu  ftomachi  fupcrfluu 
ficcitatis  5c  acctofitatis  melancholi- 
cs •.  qm  ftudet  fplen  ad  expelledum 
iplam  cum  fupcifiuo  ad  prouocan- 
aumappetitfi  ftomachi  fuatitilla- 
tionc.Particulaverofecuda  diuidit1 


in  partesduas.  vnaip/arff  rendttad  it 
inferiora  mcdietatis(plenis:5decun 
da  pars  influit  ad  myrach,  & di  uiditf 
in  ip(o.  Tertia  veroex  (ex  vaditad 
latus  finiftrum , & ad  in  teftinum  re 
&um,ad  hoevtfugat  abipfo.  Et 
quarta  tendit  ad  gibbofitate  ftoma 
chi, 8c  ad  myrach.  Et  quinta  tendit 
ad  tneferatcas.quarfuntdrcaiatefti 
num  nominatu  colon.  Etfcxtaqfi 
circa  inteftinum  ieiunC,8corbum. 

Scd  concau*,fivcn*  radix  ciusfe-  De  vena 
paratorexfeipfaad  trahendumntf  c*cau** 
trimentum  aramis  port*.  Etpoft 
afeeditabipfa,  vena  vnamaenain 
gibbofitate  hepatis . Erqn  aieendit  L 
lfta  vena , non  vadif  nctelongatur 
multu,  donee  diuidaturin  duaspar 
tes,  Etvnaiftaru  eftmaior,8etcdit 
ad  partcsinferiorescorporis:8cfecu 
da  ad  fuperiora  corpis.  Et  b$cpa« 
fuperiortendit,  tfq-dum  iungatur 
diaphragmati.  Et  lbi  diuidrturin 
duasvenas.quatdiuidunturindia- 
phragmate:  8c  port  coprimuntdia- 
phragma.  Etpoft copreftionem  di- 
uidunturabcifdem  ven*  minutx: 

Sc  diuiduntur  in  panniculodfuidcte 
peiftusin  partesduas,  8c  in  pannicu- 
lum  cordis,  8c  in  glandulam  nonti- 
natam  chota,  8c  diuiduntur  irtipfa. 
Demum  ramificaturabipfa  ramus 
Vims, qui  iungitur  in  auricula  dex- 
tra  ex  auri  cults  cordis.  Ethic  ramus 
diuidiCin  partes  tres.  Vnaquarum 
intratin  concauitatedcxtram  coca 
uitatiscordis,8ciungit'  pulmoni,8c 
habettunicasduas.  Sc  ob  hocnomi 
naturvenaart^rialis.8ch*ceftma- 
ior  ornniu  ali'amm.  Et  fccunda cir- 
cundat1  circadorfutn  cordis,  8ccx- 
tendi  ( in  i pfum  totum.  Et  tertia  co- 
iungiturin  partcinferioripedioris, 

8c  nutritpecWaibiexiftetia.  Eton 
trannt, 


Digitized  by  GoogI 


Liber 

A tranGtcor,rcndit  p viam  rcdtam,do 
neeperuenitad  oppolitioneduoru 
tharcotan  ■ (Gccnim  nominator  in 
Arabico.)Et  diuidutur  abcain  hoc 
fuo  itinere  rami  parui  ad  ambasfua 
rum  parti  u.  & exeunt  ab  cifdem  ra- 
mi ad  laccrtoscxi  dentes  ex  oppofi- 
to  membrorum  intcriorum.  Etqii 
fuot  ex pppofitoadcllz,exit ab  eis 
ramus  vDUsextrinfecus  manus  vc- 
mens  ad  man  us  ex  latcrcafl'cllz,& 
e venanominatabafilica.  Etqiicd 
in  oppofito  in  medio  trachcz,in  lo 
co  fui  itincris,diuidic  in  ptesduas. 
Vnaidaru  tenditad  parte dextram, 
* &alia  ad  parte  Gnidram.  Etquzli- 
bctidaruduarum  diuiditur  in  par 
res  duas,& tandem  equitatvnacx 
parti  busd>atulam,&venitad  manu 
ex  latere  dextro :&  hare ed  vena  no- 
■nnata  cephalica . E t adhuc (ecu da 
diuidif’in  partes duas  invnoquoq; 
latere.  Vnaquaru  vadit,  &profun- 
datur, &afccndit  in  fua  profundita 
tc, donee  inttatcrancum  in  fuo  iti- 
nere p collum , vlquequo  intratin 
ccrcbru.  Et  ramiheantur  abeadem 
rami  parui.coniungcntes  lemtfbris 
interioribuspropinquis  colli,  ich^c 
parsnominat'venaprofundata.Sed 
^ lecudatenditin  fupcrficiem  dorfi, 
donee  diuidif  per  faciem  ,3c  caput, 
& oculos,  & per  nares,fcu  p na(um. 
Ethzced  vcnaapparcns,&ramiG- 
catura venafpatulariinfuo  itinere 
pbrachium  nominatu  hafccth,& 
diuidif  in  nodomarpech.  Etpod 
fua  diuilionem  vena  fpatularisco- 
mifccturcu  parte  vcnzaflcllaris,  & 
defeendunt  :&  tandem  cxitcxidis 
duabusin  hterc  marpech  vena , & c 
vena  media  feu  cois:&dici  tin  Ara 
bico  hachal.  Et  pars  fccunda  ex  par 
tc  venz  fpatularis  trahif  ad  dorlum 


Primus  7 

brachij  nominati  fchaliat,  idedad-  D 
iutotium:&  demii  equitatfupra  ze 
nad  fupcriorcj&illa  nonunaf’chor 
dabrachij.Etpars  vcnxaflel!aris,q 
moraturinferius,  vadit  platurin- 
trinlec*  brachij  ad cahat, donee iun 
gaturcapiti  zenadfupeiiori:  &eali 
quid  rami  venz  exidentis  inter  dt- 
gitum  minorc&annuIarem,&  uo- 
minafhalarcia.  Sedparstendesad  Ceconca- 
inferiora corporis  equitat  fpodilos  u*,n**ru> 
nuchz , & podeadefccnditinfcrius. 

Et  rami  Kean  t1  in  primisabipfaras 
mi  venientesadligaturas renum,& 
nominantur  in  Arabicolahntalco 
lieth , &eoru  villos&  corpora  pro-  £ 
pinquaeis.  Etpoltea  ramiheanfab 
ciQemrami  magniduo  intratesin 
concauitatibusrcnum.  Etpodeara 
miduotendetesad  tcdiculos.  Et  de- 
mum  ramificanturabiplisin  latero 
vniufcuiufc|5  fpondili  venzdu^ten 
dentes  duobus  lateribus&  iungun- 
tur  membris  intetioribus  propin- 
quisei,ficutvuluz,&  ve(icz:&etii 
iilisexidetibusextrinfecuSjKcutmy 
rachjVcntriSj&lumbis.Etqh  iungi 
tur  ad  Hne  fpo  ndylorum,  diuiditur 
ad  partes  duas.  Vnaipfaru  tenditad 
pedem  dcxtru,&alia  tenditad  fini- 
drum.  Et  tandem  ramiheanturab  £ 
eis  rami  lungenies  lacertis  tcdicu- 
Iorum  Etaliqui  idoru  funt  profun 
di,&aliqui  (untapparentes.  Etqn. 
iungunt'gcnu,diuidunturin  partes 
tres . Vna  partiu  vadit  in  medio,  & 
iungit'ramis,quifuntin  vnoquoq-, 
lacerto  crurislterioris  &cxterioris. 

Et  alia  pars  in  parte  interiori  cruris, 
donee  apparct  propccalcancum  :3c 
ilia  cd  nominata  faphena.  Et  parsle 
cunda  vadit  vltra  apparition^  cru- 
ris:&  ilia  profundatur  ad  latuscxtc- 
rioris  calcanei . A ilia  ed  fchia,  q ax 
fcilicet 


Digitized  by  Google 


Colliget  -• 

G feitieet nominator fchiatica . Etta  dit ▼nnfijolfq;illorfi  ad  oeulSexi-  k 
mificantur  ab  rnoquoq;  illorum,  Uentem  in  laterefui . dernu  coadu-j 
quandoiunguturpedi , ramidiuid  naturin  humiditate  vitrea,  vtdefe- 
inpede.  Ec  rami.quiliintpcdisex  raturoculo  fcnfum  vifus.  Etparfe 

Jiarte  digit]  minoris  3c  annularis-',  cundum  vr,  aclinat’fuifletpoflna 
uni  ex  ramis  fchiatica:.  Et  rami  pel  tiuitatf  parisprimi.  3cipfetendicer 
licum/unt  ex  laphena,  3c  nominan  eo  verfusparttf  dextram,8texicacra 
tot  in  Arabico  alicafen.  neo  fupra  foramen  antcriom  edit* 

Dr anatemia Neruemm.  Cap.  J.  Ixfecundx.  Et  parrertium  milced 
Apita  illorum  corporum  vi-  cum  pari  quarto  exiftente  pollip-* 
V-^dentur  coiungi  in  cerebro  »el  fum,  8c  podea  feparatur  ab  eodemj 
innucha:ideoimaginaturlcuarfti-  Etdiuiditur  in  quatuor  paries.  Vna 
maturtp  omnia  i/te  cxeant  abcis.  iftatil  exitabintroitu  nerui  nomi- 
Et  videtur  q»  caput  nucha  coniun-  nan  lchabachi,3cdclcendit  ad  ren* 

fantur  poll  in  pofteriori  parte  cere  tremfubdiaphragmate.Etlecunda 
ri:<Sc  pcillicula  ipfiusrcfiflit nocu-  exit  cx  foramincolTis  exiftenris  in  t, 
mento  iilius, 3c  durat  vlqjadosno-  (bdat,3ctangitpartesquinti.  Etter- 
minarum  hafeeth.f  cauda  .&  ideo  riaexit  cxforamme.aquoexitpar 
imagmaffeu  aeflimatur  <j>  ip(a  oria  lecundfi.Et  diuidif  in  partes  tresfi- 
tnracerebro.Etiunguturin  nucha  uc tamos.  Ramus vnusexiftisten- 
in  latere  xniulcuiulquc  fpondiliin  ditadlocumexiftentemincxtremi 
xnaquaq-.partcduonerui.vnuseo-  tateocuh , nominatum  in  Arabico 
rum  xadit  in  partem  dextram,3cal-  mach.&poflcaad  tepora.dcfuper- 
tetip liniftram/doneciunganrurin  cilia, 3:  fronte, 3c  palpebras.Et fccun 
finehalccth.  Etconiungiturinfun  dustranlit  foramen  exiltens  proper 
doipliuscaput  vnum  vaius  nerui,  caudam  oculi:  8c  ille  eft  locus  nomt 
3c  ficconiungfltur  in  cerebro  pana  natus  in  Arabico  barbachi, 8c  iungi 
Pg  BCTUjt  feptemcapiturn  neruorfi.  Parpri-  rarv(q;advcntrenafi.Ettermi^C 
cerebri,  mum  funt  nerui  duo  . Sc  apparent  ramusdciccnditinconcauitarebar- 
quafiorianturvel  exeanta  cerebro  bachi  propeosfubtile.  Ettatidfra- 
1 propeex  oppofitodoarurii  carun-  miHcaturin ramosduos-Vnustfdit  M 
cularum  limilmmcapitibusmamil  ad dentes,3Caltcr ad curim  tpis, 8c ad 
latum, in  quib*  fitodoratus : 5cipfi  cxtrcmitatSnali, 8c fuperioris labij. 
Coniungunrurinoculis.  Etilh  duo  Erquarra.fpars,cxitalbraminecii 
nerui  (imtconcaui:5cqhclongatur  llentein  midibnla  fuperion  adlin- 
a cerebro, tunc  coniunguntnr.Etfo  guam,  8c  tranfhuttirur  in  cutem  ip- 
ramcn  vniulcuiulq-,  illorum  tangir  nusproprieaddandumlibilcnfuux 
fctamenalteriusteo  vtfpirit’aduc  fuum,f.  lapotcluum . Ec  refiduunt 
ntentcsduabuspupillisoculoruaf-  ipliusdiuiditur  in  radices dentiutn 
focientur.S:  vt  litduob’oculisfons  inferiorii,8cgingiuas,  Sc  in  labium.- 
, xnns  :8c  vtquafiorircmfpropepu-  Etnatiuitasparisquarti  eft  poll  na 
pillasocaloru.ad  hoc  vt  appodienf  tiuitate  tertii  paris.  Ec  diuiditurin 
in  iplis.fidiuiduntur, donee  funt  in  palatum  ad  danduci  fen fum  appro 
tus  in  cerebro.  ScdcmG  excut,  3c  ten  priatu  libi,3c  elllapor.  Et  par  quin 

turn 


Digitized  by  Google 


Liber 

A ttimtluplicafurt&exitab  ipfb  par 
vnu  ad  autcsad  dandu  cis  auditu, 
& ipfum  nafcitur  a parrc  pofteriori 
cercbri:&  pat  ncrui  mandibulx  exit 
aforamine  nominatoorobo.  &in 
iftoncruof  odoratus.  Et  paris  fex- 
tt  extremists  vadit  ad  gul5,  & ad  lin 
guam.Etextremitas  alia  vadit  ad  la 
certu  cxiltcntc  verfus  fpatulam  Sc 
circa  ipfam  Etci us extrcmitasde(c6 
ditincollum  :&  ramificant'abipfa 
in  fuottincre  ramiconningemcsfc 
aliquibuslaccrtiscpigloctidis.  &qii 
dcriuanf’pcdoridiuidunturadhuc 
ibidem.&  tandf  rcdcunt  adhuc  ex- 
3 tremitates  fuxad  fupetiora, donee 
iungantlacertoepiglottidis.Etdiui 
dunturaliqux  ipforu  extrcmitates 
in  dinpliragma  propc  cor,&  pulmo 
nem,&  mcri,&  partesexiftenteseir 
ca  ifta.Et  rcftduum  iftarii,  & maior 
pars  ip (aru  vadit,  doncccoprimant 
diapbragma.Et  coniungunt:  in  ori- 
ficio  flomachi  maior  parsipfarum. 
Etrcliduum  loniungit  pellicula:  he 
patis,&fpienis,  & rchduitatibusin- 
tellinoru.  &coniungunturipfiibi 
aliquxpai  res  pans  icrtij.Ei  ipfum, f 
parorit  a poidcrion  parteccrcbri, 
& coniungit  quir.ro. Demumdiui- 
C difabiplo:&  exit  a loco  future  no- 
minatx  in  Arabico  aldaroallami . 

Etpar  feptimu  mcipita  polteriori 
parte  cerebri  a loco  natiuitatisnu- 
chx.&diuiditin  lacertu  lingua: epi 
De  neniis  glottidis.  Etvr  fcnfibilitcr  quad  vt 
**uc  Ll'  exeantfen  nafcanturpariacx  nucha 
trigefimaprimanetuoru.Et  vnus,f 
neruus,cft  abfq;  locio  fibi  oppoiito. 
Et  paria  odoipfbrum  cxieruntin- 
tus  ex  fpondilis  colli . Et  duodecim 
paria  cx  fpondilis  nucha’ ad  locum 
oppolitiomsdorfiinditedo  pedo- 
lis.  Etpana  quinq;  cx  fpondilis no- 


Primus  8 

mmatisalchacam.Sj  ifhfuntin  in- 
ferior! parte  dorfi.Et  paria triacx 
ode  nggcx.Et  tria  cx  o fle*allc,fcili- 
cctcauclx.  Etalrerii  non  habensop- 
pofitfi  exit  ex  medietateextremita- 
tis  oflis  nominaii*aflcm,(cilicct  cau 
dx.  Etparprimuexitcxforamine 
iundurxprim^iundurarCcoIli:& 
alcendit  vlqucquo  diuidafin  lacer- 
tos capitis.  Et  fm  par  cxitex  fora- 
minccxiftemeiniunduraprima& 
fccunda  . Et  tandem  feparafin  dual 
partes.  Sc  iungitur  extremitasipfius 
incutecapitis,&extrcmitas  aliaia 
laccrns  colli,  & in  lacettis  fpatulx. 

Ettcrtium  paripfiusexit  ex  fora- 
minccxiftenteinteriundurafccun 
dam  Sc  tcrtiS.Etdiuiditurin  partes 
duas.vna  tenditad  lacertos  cxiftcn- 
tes  in  dorfo:  & alia  vadit  verfus  par- 
tem anteriore.Et  diuiditur  in  lacer- 
tum  pofitu  ex  oppofito  ipfius , & in 
cxillftem  fupra  ipfum.  Etquarti 
exit  inter  iundura  tertiS  & quarta. 
Et  diuiditur  in  partesrres.vnaquaif 
tenditad  diaphragma:&  alia  ad  ex- 
trcinitatcm  lacerti  cxiftentem  in  ca 
pite  Sc  in  ceruice : & extremitas  alia 
ad  extremitarem  lacerti  fpatulx.  Et 
quintii  oritur  inter  fpodilum  quar- 
tum&fepnmum.  Et  lex  turn  oritur 
iritcrfpondilumquintum  &fextu. 
Etleptimu  inter  fpondilum  fextu 
&fcptimf».  Etodaunm  inter  fpon- 
dilum  feptimumSc  odauum.  ?<  ibi 
eft  finis  nodorum  colli.  Et  nerni  de 
fcendcntcsatriflis,  oesfuntdiuili  in 
partes:  quarum  ipfarum  partiu  vn« 
vadit  ad  lacertos  pcdoris  & cerut- 
cis : partes  alix  vadunr  ad  lacertos 
dorh  & diaphragmatis:prxtcr  parts 
odaui,  cuius aliquid  non  tenditad 
Jiaphragma:&reliqux  partes  teduc 
ad  halccch , Sc  brachium,  & fpatula. 

Scd 


D 

'lufccth 

’hiTcetb 


K 


r 


i by  Google 


Digit!; 


jG  Sed pansfexri ansdS  pars tendi tad  vnu.principiumeorueftafpondi-  K 
lacerturo  (pattux»&  pars  alia  ad  ba.  U>  vigefimoquinto  Etderaumcx 
fccch.Etleptimi  pars  vaditadlaccr-  cunt  pares  triaetofl'e  cauda:,  no  mi 


turn  cxiftfte  is  bafccch . & alia  pars 
diuidiun cutim  relidui  halceb.  Ec 
aliquid  otlaui  paris  trafmittitur  in 
cutim  brachij.&extremitasfui  ten- 
<iit  ad  Iacertu  brachi)  ■ Etpar  nonU 
cxiuurer  fpodylum  o&auum  & no 
num'$t  illud  c!t  principiu  fpondilo 
*um4ord.  Etdnudie'vnafuarti  ex- 
iremiratiim  in  Iacertu  exiftente in- 
cus in  coft  is : Sc  alia  extremi tas  i n Ia- 
ccrui  dor  fi:& alia  ext  remitasdeften 
ditadfparula.&cxtendif  inipfam, 
M Et  par  dedmu  exit  inter  fponditrt 
nonu  &decimutn.Etpats  vnaipfi* 
vaditad cutim  hafcecn.  Etrefidufi 
diujdif.  &pars  vna  ipfiustendit  ver 
ius  fac  iem  :&  d i uidtt  in  iacertu  ex  i- 
ftentem  in  coft  is, & in  laccrtfi  inue- 


nato  in  Arabico  halccch . Et  fblus 
abfqsfocto  ,gencratio  ipiius  prima 
cftintcrostertiuoffishaggez,&os 
primuoirishafcctb.dcaiMx  .quod 
eftoscaudx.  Etpoftq  iecundu  iltu 
ordtnem  inter  duos  fpondftos  par 
vntj  vlqjad  fioem  trium  parium,& 
folus  oritur  ex  finccaudx,&ctiam 
ifta  lex  pariaipar  primum  mtfcctur 
cd  paribus  venientibus  ad  crura, & 
reftduum  ipfbru  diuidittt r in  later- 
tosani,&  vcretri1&vefica\&  vuiup, 
& pclliculas  vetris,&in  partes  veni£ 
tes  abode  vmbiiicali,&a  iatertis  ve 
ntetibVcl  orictib*  ab  ode  liaggcz, 
. Dr  Ligament#.  ' Csf,  S. 

ET  hgamenta.qux  funt  nomin* 
tain  lingua  Arabics  rcbaihath. 


Jtimmfuprapeift’.&aliadiuiditur  ejus  corpus  eft  vcl  eotum  medium 
in  Iacertu  dorfi  & fpaiul;.  Ec  p hanc  inter  corpus  oflis&  corpus  mufeuli. 


via  eft  ex  it  us  neruorum  ,&diuifio 
ipforu,  f.  par  vnum  inter  iutnfturas 
duasviqj  ad  complements  duode- 
cimi  paris, donee  excantad  par  com 
plcnsviginti  pariaex  corpore  fpon 
dill,  qui  Turn  decern  icnouem.  Et 
poftcacxcunt  pariaex  alcbatinicx 
1 corpoietotiusccruicis.parvnfi  viqj 
ad  complcmcmfi  qnino5panum.& 
partes i pforutendum  ad  anteriora, 
Sc  diuidunf  in  lacerto  cxiftentefu- 

Era  ventrf : & aiiqux  dmiduntur  in 
icerto  exi  ftctc  fa  pra  lu  mbos,  dc  mi 
£centurin  partibustnbusexiftenti- 
jbusfupraipfum  nerui  defeendentes 
Accrebro.  Etaparibusduobusexi- 
.ftentibus  fubiftis  tribus  deftendfit 
abipdsrami  magni  ad  crus,  donee 
defendant  ad  extremitarem  pedis. 

Et  demu  ociutur  pariatria  ab  ode 
bagger, ex  vnoquoq;  forarainepar 


& corum  ottuseft  inter  extremica* 
tes  nodofitatum  odium, 

pe  Chard'#.  Cap.  9- 

C^Hord*,qu*npminannn  At* 
..bico  bauchar,funr  medix  inter 
ligamenta  &neruos.Etc.irum  ort* 
feu  nattuitas  ( ex  ncruo  venirte  ad 
iacertu,  & a ligameto  orto  ab  ode, 
Df  Came.  Cap.  to. 

CArna  tres  funt  fpecies.  Vna  eft 
caro  mixta  cu  neruo& chor- 
da.* ilia  nominal  lacertus  due  mu 
(cuius:*  ilia  6 maior  pan  carnis  to- 
tiuscorporis.*h<jcero  memoratu* 
jp  capttulo  membroru  official  iu  m. 

Secuda  fpecies  eft  fpecies  carnis  pu 
rx . & in  hac  funt  multa  ligamenta: 
Sc  bxc  eft  minor  fpecies  corporis. 
Tcrtia  fpcs  eft  carnis  glaudulofx. 
& caro  pura  eft  ilia, qu$  eft  in  capite 
membri,  f.  vcrctri;*  ilia  qux  eft  in 

loco 


M 


Liber 

fA  loco  occulro  dorfii  & ex ilia  eft  caro 
cxidesinterdcntesScd  caro  nomi- 
nataglandulofaedcaro  tediculoif, 
Amammillarum  .&  ex  ilia  edetia 
in  radicelingux.&  ex  ilia  c caro  exi- 
. dens in fuhalccllis,  &induob9emu 
dori|snominatis  in  Arabicoorbi- 
, tarn,  3cqua:epodaurcs,&incollo. 

& idiusfpccict  ed  caro , qux  ell  m- 
• ter  intcltina&ncruos. 

, Dr  V illis.  C-tp.  ii. 

SEd de villis ero  mcmoratus.cu 
cro  rememoratus  membra  com 
- pofita  exidctiaintusin  corporc  :co 
quia  illeedlocusconucmens  reme 
B moratioms  iplorum  ibi. 

DrH jimoriiml.  Cap.  II. 

ET  humoresapparentesin  corpo 
rebumano  luntquatuor,(.lan- 
guis,pbLegma^;holera,&  mcHa. 

Dr  s unpbtibut  membra.  Cap.  1 J . 

ET  iimplicia  membra  Hint  cutis, 
•ngues^ccapilli.  & hoc  ell  ma- 
nifedum. 

i Dr  Sptritte.  Cap.  1 4. 

SPintusduofunt,lcilicetfpiritus 
appatens  in  corded  (pintusap- 
pareosincercbro.lcdlpiritusm  hc- 
pare  non  apparct  per  viam  Icul'us. 
£t  hxcfunt  verbadida  fuprafim- 
C phciamcmbra,qu.xlulHcicmiaefle 
Yidcnrurinhocloco.&qui  volunt 
ampIiusaddcrc,addant.Et  nunc  rc- 
diboadloquendumfupraodkialia 
sncmbra:&  incipia  a membro  lim- 
plLaori  omnium  iplbrum:  & idud 
<11  Iacertus,liuc  raufculus. 

Dr  Later  to.  Cap.  I f . 

LAccrtus  eft  corpus  compofitu 
ex  carnc  rubea,&  ligameuris,& 
ncruo  ,afccndenubuslupraipfum. 
Etiplecdinduensofla.ligatusliga- 
turisnalccntibusab  odibus.&iltud 
ell,  qn  ncruuscoiungitur  fuprcmx 
-»  . 


Primus  9 

extreinicati  ipfi us lacerti. tandem  di  O 
uiditur  in  partes:  & mifcctur  cxitu- 
rarcarnis  laccrt’.&gcrminat  in  ofle 
politofublaccrtoligatura,  Scmifcc 
turcum  neruo&carnc:  &demu  ex 
omnibusidisexitcorpus  vnum  no 
minatu  laccrtus.  Etqh  partes  ncrui 
vcniuntadcxtremitatcm  infcriorc 
lacerti,  tucadunatx  fun  t partes  ner- 
ui  ad  partes  ligamentoru  folu  ablqj 
aliaammixtionc  carnis  :&  tandem 
exitabidis  corpusnominatu  chor- 
da.&  hxc  chorda  tcndit,donec  iun- 
gatur  extremi  tati  inferiori  illius  m<5 
bri . Et  omnes lacerti  (ecundum  in- 
tentionem  Galcni  exidcntesincor  £ 
pusfunt. 519.  Etdiclumcd.qj  hfc 
corpora  variatur  in  forma,  in  quan 
titatr,&  in  compofitione.&qn  vir- 
tue ab  iltis  germinat, chorda*  in  for- 
ma compolicionis  iploru  tandem 
variantur  in  quantitate:  quonia  ali 
qui  funt  magm,&  aliqui  parui.ma- 
gnusedficutlacertus  politusfupra 
coxa:&  paruused  ficut  lacertus  po- 
fuusfupraoculum.  Etvariatio  ip- 
forum  clt  in  forma , q>  talcs  funtex 
lacertis, quorum  caro  ipiorum  non 
milcetur  cum  ncruo. & variatio  ip- 
forum  ell  in  chordis  onentibusab 
iplis;  quoniam  talcscx  ipfisfunt, q,  F 
chorda  oritur  ex  duobus  laccrtis.& 
talcsfuut,a  quibus  ambob9  ab  vno- 
quoq«eorumoriutur  chordxdu^, 
vcl  tres.&  hoc  ed,(ccundum  q>con- 
uenitcis.  Sed  variationcs  iplorum 
ex  parte  oppolitioms iplorum  funt, 
q? aliqui  iplbrum  oppofitio  fuacd 
in Jdiiedo  membri , &aliqui  non. 

Et  ft  deberemus  loqui  in  vnoquoq; 
laccrto  laccrtor  um,li;c  verba  eflcnc 
prolixa  vafic : nec  client  huic  arti 
multum  ncccllaria,  hoc  cd  ad  medi 
cinandum  per  cibos  & mcdicinas: 
Coll. Auer.  B led 


■ Collett 


1 c fid  chiforgicls,  id  eftoperStibuscu 
fcrro  magnumefTetiuuamcntum. 
Etdicoadhuc.qipofttcrminarioftc 
iftarum  return  paruum  lucrum  co- 
fiquercrour.  Etego  narrabo  de  tier 
uis,quando  ero  locutus  iu  uamentu 
ipforum  in  libro  Sanitatis. 

IV  form* i capitis.  Cap.  1 6. 

FOrma  capitis  naturalis  eft  rotti 
da,  liab^salicuam  planitiem  in 
▼trocjj  latcre:ac  fi  imaginatusfueris 
formam  ccream  rotundam  cfiec6- 
prellam  in  vtroq-,  latere.  Habens  in 
trinficus  concauitaces  cooiungen- 
tesfiadiouiccm:3c  nommanturccl 
H lulx  cerebri  .8c  font  dux  exiftentes 
in  parte  anterior!  cerebri , 8c  vna  in 
medio  ,8c  alia  in  pofteriori  parte. 
Et  propeconiundfionem  iftarfi  cel 
lularum/cilicet  partis  rniuscum  al 
tera,funt corpora  formara  formis 
tali  bus,  v t lint  couenientesin  aliejuo 
tempore  ad  claudendum,»cl  ad  ape 
’ ricndum.Etinfuntcerebrodux  ad 
ditionesgerminatx  a duabuscellu- 
- lisantrrioribuslimilibusduobusca 
- pinbus  mammillarunt , deriuantes 
1 viq;  ad  os  nominatumcolatorium. 
&iftud  eit  os  perforatum  ioramini 
bus  mulns : fid  non  per  Tiam  re<35, 
fid  obliquam . 8c  locusiftius  in  cra- 
neo  eft  locus,cui  coniungiturextre 
* mitasnafi.  Eteipanntcolisduobus 
« cerebri,  rnusex  iftis  eforris&grof 
* fus.& alius  eft  fubtilij.Subiilis  con- 
iundtus  eft  cercbro,  Sc  nominat’eft 
capitis  ficundina  vcl  ficunda.  &af- 
ftmila('ficundinx,eoq>in  ipfofunt 
ncrui  Sc  venx, ex  quibns  nutrient ce 
rebrum  . 8c  ipfecotinuatur  cerebro 
in  aliquibuslocis.Etpaniculusgrof 
fus  comungitur  craneo : 8c  etiam  cc 
rtbro  coniungiturin  aliquibuslo- 
cis.  Et  hie  pannicu  1 us  fortis  pforatus 

i 


exiftit  foramim'bus  mulris  in  IwiK 
duobus.  Vnuslocuseftm  larerefo- 
raminisextremiutij  naft,&  nottri- 
narus  eft  cola torium, 8c  alter  eft  pro 
pc  os  exiftens  in  palato.  8c  iftud  (i  mi 
litereft  perforatum  8cfubcefebro. 

Et  fub  panniculo  grofloeft  retis, 
quxin  Arabiconominafalagentt, 
q ux  eft  ex  arten  is  aftendemibus  ca- 
put.Sed  nuchx  fpondpha  ipiam  C6- 
opcriunt,(icut  oscranei  cooperit  ce 
rebrum.&ipficircundatura  duab* 
pclliculisexeuntibosa  duobus  pan- 
niculis  cerebri,  8c  ex  i p(a  oritnr  ner- 
uus,qm  eiconiungirur. 

Vk  forma  ocstlorum.  Cap.  \y.  lL 

FOrma  oculi  compoltta  eft  ex  ft-  id£.i.Jm* 
ptem  runicis  8c  trib*huroor»b^ 
Primaipfarum eft, quxpropccra  Prim> ^ 
neum  moratur,  8c  eft  tunica  panno  nka. 
la.  8c  eiusortus  eft  ex  pSniculogrof 
foexiftente in  cerebro,  8c nominal 
tunicaforns,  8c  in  Arabico  normna 
taeft  aluocha  allalba.  Et  poll  ip-  ScomkU» 
fam  rerfus  partem  exteriorem  eft  al 
tera  tunica  pannoia . 8c  eiusortus£ 
ex  panniculo  fubtiliesiftentc  in  ce- 
rebro. 8c  nominatur  ficunda,  relic 
cundina,8c  arabice  almillima.  Et  Tert». 
poll  iftam  eft  tunica  retina.  8c  ortus 
ciuseftex  anima  muftnliexeunti*  M 
a cercbro , 8c  eft  concauus.  Etpoft  Prim* 
iftam  in  medio  iftlus  pannicolieft  mor- 
corpus  mum  molle  8c  humidum, 
nominatu  humor  virrcus,8c in  Ara  j 
bicoalzegia.  Etlmedioiftiuscor- 

Eoriscft  corpus  vnum  fphxricuha 
ensahqua  latitudinf  fimildgran- 
dmi  in  daritate  8c albedine . 8c  bxc 
humiditas  nominal  grandinofa:8e 
eft  corpusprofundacum  in  bumidi 
tate  vurca  vlq;  ad  medietatem.  EtQoarah 
poftaliam  humiditatf  cxiftcnWra 
▼edits partem  exteriorem, f.aerisab 
bumidi- 


Digitized  by  Google 


Liber  Primus  i o 

A humiditate  gfandinofaeftvnucor  alia  afcenditdcfiiper,  donee  iutiga-  D 
pusfimiletcLrarance  & tlludeftin  ftiroffl  fimiltcolaton.quodcom- 
vltimdclamatis&terfionis:  &no-  pofitum  eft  verfusduas  adcptiones 
mmafur  tela  aranca,*in  Arabico  antcrioris  partis  cerebri  limihiica- 
Teru»h»-  haantebuthia.  Erpoftiftam  verfos  pltibusmammillarum  , & iftx  vir 
mor.'  partem  cxteriorc  citiftit  humidifas  circundanturcx  vna  pclliculagrof 
vna,(imilisalbogini  ooi:&  nomina  fa , orta  ex  pellicula  writ 
<ii!inu-  tur  humor  albugineut  Etafcendu  1>  fornut  Anri s.  Cap.  19. 

fupra iltam  humiditate  Verfus  par-  \ r Iaaurisefttrtdfltf  petrofo:* 
'tem  exteriorem  corpus  vnu  fubtile  V ideonorttinaturift  lingua  ara 
afperum,  nominatfl  in  Arabico  ma  bieaagari.  E(  inlpfb  funt  vizobli- 
duaru,  verfusalbugine  ex  parttf  ex-  qu*  multat.&  rendlit  talrter  per  via 
teriori.  & color  eius  variatur  in  cor  rortam , donee  iunganfur  mulatto 
poribusteo  (p  aliCubi  ( valde  nigril,  quinto  orto  a cercbro,  a quo  oritdr 
&alicui  minus, &altcui  eft  colons  pellicula  ettenfaf  fupra  os  petrofum, 

* calcedonij.  Et In  medio  Vcrfusgran  Sed  corpus chartilaginofum  exiftes  E 
dinofam  eft  foramen  vnum , quod  exterios,eft  auricula  nomination, 
qnq-,dilatatur,&cmq;conftringi(',  &iftudcftmanifeftum. 
vice  vnapoftalia,fecundiim  epeon  Dr  Lingua.  Cap.  10. 
ucnit  humiditati  gradinofar,  qn  eft  T Ingua  eft  caro  mollis  & alba  in- 
habens  1 ucem : q m con  ftrtngi  tur  in  LuoTuta  venis  multis&paruis.rn 
magna  luce,&dilaratuf  in  parua.  quibui  eftlanguis.  Et  funt  vena: in 
pupilla.  Etiltud  forartien  nominatui  oculi  ip(a,&irterii,flcmulculiinquanTi 
pupilla.flc  Hie  tunica  nominator  tu  tatc  maiori  vlrra  q»fur  magnitudt- 
S«m>  nicapupillina.  Et  poftiftameftco  nitideturconuenire.&iptacoopc- 
operturatna  corporis vniusgrodi,  ritur  pellicula  oris.  Et  fubrfladu'o 
&fortis,&clari,  fcilicetcoloriscoelc  exiftuntorificia  ingentia  vfque  ad 
ftis,fimile  carlo, faiftum  ad  modum  carnem  glandulofam  ipfius,qua:cft 
cornu  albi,&  naminata  eft  tunica  politafubradrcerpfiut 
cornea,  ft  color  eiusciiftit  ad  mo-  Df  txtremiiatt  Oris.  Cap.  t X. 

J C dum  eius  tunicx,qu?  exiftit  fubea.  p Xtremitas  oris  tendit  vfque  ad  F 
Septinu.  Etafccdit  fupra  iftud,  corpus  vnu  I*,  i ftas  v iat  V na  et  parte  an  terio- 

valdcalbum  nortnnatu  coniun&i-  ri:&illanominaturcannapulmo- 
ua:prxtcrq?  non  coopent  locum  ni  nis.  Etaliapolitacft  poftipfamer 
-fcredinis  oculi:  &iftud  nominator  parte cetuicis fupra fpondjdia  colli: 
'albedo  oculi.  Et  eius  ortas  eft  ex  pel  &h?cnaminatur  meri.&periftam 
• licula, qux f verfus os e x teridris era  tranfitcibus  &pofUs.Sedpcrviam 
nci.&ortusdofnetfcftex  tunica  for  cinn*  pulmonis  tranfeuntfpiritus, 
'ft&ortusvuarcft  ex  leCundma,*  & intrant,*  exeunt  per  viarti  anhe- 
ortus  Hranear  eft  ex  retina.  lifut  Et  pofitum  eft  fupra  via  iftatn 

. D tftrmaNafi.  Cap.  18.  coopertoriom  vnum  dJcooperiea 

FOrma  stfft  funt  du$  vise  diuiden  dum  iplatrf  irt  hoia  deghmendi , ft 
tes  (e  in  partes  duas.  Vnaearum  ahquidnonpoflit  lubmtraredeeo, 

* denuaturad  ca»ronviiatemorisi&  qddegittiif.qBialialiqdfubintrat, 

B ij  mco- 


L,oogl£ 


Colligcc 

. G incotinenri  prouocatur  tuftis.  Et  ia  De  anatomia  Vulmonis.crcaima  tins.  Jc 

prxparatumcftinhocloco  inftru-  Cap.  ij. 

mencum  vnuro,inquocft  vox,ver-  ^-^Anna  pulmonis  incipitabex- 
fusorificiucanxpulmonis.&iftud  V_>trcmitateoris,ficutdixiraus.& 
inftrumcntum  eftmcmbrum  no-  qn  defcendit  fub trachea diuiditur 
minatumcpiglottum,&inarabi«>  induaspartcs.&quxlibetparsip(aif 
haugera. &ipfuin  cftcotnpofitum  diuiditur  in  plurib’ partibus:&cir- 
cxmbuscbartilaginibus  compofi-  caipfasxdificata  & fabricata  eft  ca- 
vtione  pulcra conucoiennefi'c  vocis.  ro  pulmonis.  Be  iterum  qdificata eft 
idco  vc  fit  xdificara  & fabricata  ex  ex  omnibus  iftiscannisdiuifis,&  ve 
. iftistribuscharrilaginibuszampo-  nis  cxiftencibus  fubipfis  caropuj- 
gna  vna.velfiftula  fimilis  zampo-  monis.Sccaro?dificata& fabricata 
gnafiftuIXjC&flaiboli.Etinconca  urcaiplascrtcorpuspuIraonis.me- 
uitaxe  iftius  zampognx  eft  corpus  dictas  vero  pulmonis  cliin  concaui 
file  Iingux  fiftulx : & in  iftis  Loris  cate dextra,  Sc  medietas  alia  in coeg- 
H sutlacenamulta,vel  fccreta  mulca.  uitateiiniftra.  Et  canna.fipliusptlH. 

Df  anatomia  totiui  Vtmris.  monis  prxparata  eft  fitcopofitaex 

Cap.  it.  chartilaginibusin  forma  annuloif: 

QCiasq>,concauitas  totiusventris  fed  non  funt  annuli  complcn,co  q> 
Ocxiftenns  fub  ofle  tracbex  v(q;  inquatitate  parnstertix  annuioru 
ados  lumbidiuila  eft  induas  ma-  iplbricxtremicatibusfuiscoiungif 
gnaspartes.Vnaeftfuperiuscocpe-  pellicula  vnatendens  per  via  retta: 
ricus  pulmonem  8c  cor , & fpeunda  Scconiungunfiftiannuli  fimulvil 
left  intcri us  cooperies  ftomachum,  lisfidigaturismultis-Scdifti  annuli 
&inreftina,&hcpar,&lp!en,&fc!,  proprie  funedun  dccbartilaginofi, 
&rcnes,&  vujuam,ic  vcficam.Etdi  fitgibbolitatesiftoruannulo^funt 
uiduntur iftxduxconcauitaccsmd  verfusparteexteriorem  corporis,& 
bro  vno  nominaco  diaphragma,  & pofl’unt  palpitari  manibus,C  pcllicu 
iftuddiapbragmalcipic  acapitepe  lacoiungensannuIospriS regain, 
floristendensperdiamerruminfe-  Sed locus  roftus  ipfotuconiundhis 
1 nusad  vnumquodqiduorumlate-  eftmcri.Etboccft,acfiimagiuatus  l*t 
rum  donee  dcriuctur.n.fpondyli  fuerisincordetuofiftuISvnavnius 
. nucha:.  & iftud  cftdiuidens  inter  fu  cannx.  Si  tenia  pais  inula  fit  in  Ion 
periora  & infcriora.Demu  concaui  gitudioc  ,8c  partes  dux  integrx  re- 
tasfupenordiuiditur  I parccsduas,  mancant,&pa|sterriaincilam  lon- 
&iilxpartcsdiuidutur  vno  medio,  gitudineconiunclafitglutine  cum 
quod  tranfit  per  medium  illarum  • chartavnacu  ambabus  extremita- 

E atrium,  donee  iungaturfpondyli-  tibuslmearcrftafiue  perpedictilari. 

usnncbx.Ethxcconcauitasfupc-  &tande  intelligescanna  pulmonis 
rior  iota  nominafpedus,  &teimi-  per  viaconuementcm  & redarn, 
nusipfius  eftalupcriori  parteduo-  Dt  anatomia  Cordis  cr  forma  etui. 

rum  trachexvfqs  ad  diaphragma,  Cap.  -r.  14. 

quod  diuidic  fuperiora  ab  inferior  i*  T'Orma  cordiseft  rotunda  ad  mo 
bu&&hxccltfocmapc<ftoris..  J^dum  pin«,qux  in  Arabico  no 
*-  , „ ; ' • ' • • minatur 


Liber  Primus  , n 

4*  rainatur  fcmiara.fcd  eft  tranfuerfa,  tus  & extra.  Et  habet  cor  additions  D 
eo  ipacuitas cordis exil tit vcrlus in*  doasfiroilesaurib*,vnacx  parte  dex 
ftriova  corporis , & radix  verfusfu-  traexiHit,&  altera T finiHra  Et  pul- 

tieiiotepartf  corporis.  Etliabetpcl  mo  eft  volatizans  fupra  cor  , &cor 
iculam  vnSgrofiam  circundantcm  habet  texturas  multas  variants  fc 
ipfumtfcd tloconiungitortota  ver-  in oppofitione. 
fustadkem  . EtpofitucHin medio  Dt  forma  Stomachi er Mm. 
pe&oris:ledcapnteius,facuitasten  Cap.  15. 

dirmagisadpartefiniftram.  Etar-  T Amdixim’qjinextremitateori* 
tcria  magna  oriturex  ifta  parte, f.  j funt  vixdux:vnacft  viaanimx, 
finiftra . ic  idco  apparet  pullusma-  fcihcetacrisadpulmonem:&fccun 
ior  in  ilia  psirte.&  propter  hoc  ima-  dacltviacibi  fcpotuspmeri.&hoc 
gtn5turaliqui,(pcor fitpofirum in  vocaturmeri.  Et  iftud  compofitu 
ifta  parte.  Et  habet  cor  concauita-  cftcxduabustunicis.vnaeftcxtpn- 
tesduas  mannas, »nam ex parte dex  fccus&cftcarnofa.&texturaipfius 
B tra,aliam ejTpartefiniftra.Etverfus  tenditinlaritudinem . &aliaeftin-  * 
radicem  fua  eft  res  vna  fimilischar  trin{ccus,&eft*neruofa,&textura 
tilaginit&ipfacftcjuafi  fandamcn-  ipfiustcnditin  longitudinem,&ali 
turn  totiuscordis.  Etaconcauitatc  quid  ipfius  tendjt  per  diametrurti. 
dextra  ad  finiftra  funt  vix.Et  in  to-  &ipfum  pofitumeft  in  pofteriori 
caui  tatc  dextra  funt  orificia  duo . parte  fupra  fpondyliacolli,&  ipfum 
Vnumipforueft  orificium  ven^co  clongatut,&delccnditinferius,do- 
iun&x  hepati,qux  oritur  nb  hepate  nectranleat  diaphragma  , &ligatu 
(ccuhdum  Gal.  Stacordelccudum  cfHpondylib’&  villis ipfum  ligan- 
Arift.  Et  fupra  iftud  orificium  funt  tibus.  Etquando  tranfitdiaphrag- 
pclliculxtresaperientesfc,  (eu  dila-  madilataf'.&fitex  iplb  ftomachus,- 
tantes  inoraintroitus  fanguinisin  &tenditaliquantulum  verfus parte 
ipfum,  & demu  m clauditur  claufio  finiftra. Scideo  dicitur  q>  caput  Ho- 
ne conucnienti.  Et  orificium  lecun  machiquiefcit  in  parte  finiflra,& 
dum  eft  orificium  venxtoniungcs  fundum  in  parte  dextra.  imaginaer  j 
C (eex  iftacocauitate  in  pulmonem,  go  in  cordc  tuo  cucurbitam  vnam 
&eft  vena  vna, quxnonpulfat,eo  rotundam  habcremcollumlongu, 

<p  tunicxipfiusfuntgroflxad  fimi-  &cumipfaiunzatur  collum  alind, 
litudincm arrcric,5ciltud orificium  &fic  intclligcs  forma  (loftliCni  8c 
habet  pclliculasapcricntesfe  extra,  mcri,  nifi  q?  (tomaebusexiftit  a late 
• alnunc  &*non  intusex  aduerfo  pellicularu  re verfusdeorfum  aliquattilum  Ion 
altcriusorificij.Etincocauitatepar  gus.&vnficxduobuscapitibujip- 
tisfiniftrx (unt  duo  orificia,  vnum  Tiusftomacbifiipcriusc  mcri, 8c  in- 
cH  orificium  artcrixmagnx,&  ha-  fcriuscftprincipium  intcftinorii,& 
bet  pelliculxstres  apcricteslcmttin  nominafportanariu, &in  Arabico 
fecus  verfus  partem  cxtcriorcm.  & albcb.  Et  ipfc.fi  HomachuseH  Ugat* 
fm  eft  orificium  artcrixcoiungen-  fpondylibus,&etcumaliquibusin* 
tisfein  pulmonc.fit  fupra  iftud  orifi  tcftinoif  fbrtibusligaturisfultincnj 
ctucU  pellicula  vna , apericnsic  in-  tibus  ipfum.Et  corpus  Homachico 

B iij  pofitu 


T r - f Colligct* 

G pof!mmeftextribu»tttnids,texra-  DcformaHepatis.  c*p.  %j.-  . R 
ra  xniustendit  inflongitudinem,  Sc  t t Epat  pofitum  eft  in  latere  dot 
alia  xadirpcrdiamctru.&illaeftin  Jltrocoftarum  fuperiorumex 
* a.Lmu-  txi nfecus:& eft  ilia  tunica.ideft’ner  coftisfupcnonbus.  Et  forma  ipfius 
cofa.i:  ei  tci  ior  eft  carnofa,  & tex-  eft  formalunx.  Sc  eft  habeas  conca 


tura  ipfius  tendit  in  lacicudtnem. 

Vf forma  Inttflmerum.  6. 

TNteftinacorapofitafuntcxdua- 
i bustuntcis-Schabent  textura  ten 
dent  cm  in  latitudinf  folum,  & fup 
tunica  inceriorem  adeft  viftofitas, 
nominaulin  Arabico lafucn.inue- 
flitacx  ipfa  iniiifcationc.fiuc  xifeo- 
fitatc  a natura.Et  ola  inteftina  funt 
lex:  uia  minuta , & funt  fupcriora, 
U_  Sc  rria  grofTa.3c  funt  Iferiora.Et  ptl- 
ripium  minutorucrt  inteftinu  con 
iundii  fun  do  ftomachi.oominatu 
duodenu . Et  poll  ipfum  eft  iutefti- 
numnominatu  iciunu.  Ariftaduo 
fpnterc&a  in  longitudine  corporis, 
&orificia  lftoru  comungunturin 
bepatt  plusalijsinteftinis.  Ecpoft 
iciunu  eft  inteftinum  nominatum 
gracile:&  ipfum  reuoluiturreuolu 
tionibuspluribus.  & latitude  idoru 
trium  inteftinoru  citad  moduvel 
ad  quititatc  latitudinis  portanarij. 
Et  pofl  iftaeft  inteftinu  nominatti 
orbfi  & iftud  inteftinum  eft  latum 
I non  habeas  tranfitu  neuter, fed  fiFe 
eft  fifculo  vel  marfupio.&  quia  non 
babet  nifi  vnu  os,  idco  per  ipfu  m in 
trat,  flcexitquicquid  intrat&exit: 
At  ipfum  eft  in  parte  dextrapofitu. 
Et  poft  iftud  eft  intefti  n u nomi  na- 
tum  colon . & incipita  parte  dextra 
tendens  per  latitudinem  xentris  ad 
part£  fini  fttam.Et  poft  iftud  eftin- 
teftinum  redu.  & iftud  inteftinum 
tetftG  habet  concauitatem  amplam, 
in  quacoadunanrurf^ces,  ficut  xri- 
nain  veflcacoadunatur.&  fuperori 
ficrurn  iftiuscft  laccrtus  vriux.  , . 


uitatem  in  parte  laicris  ftomachi,5c 
additameta.  Sc  aliquibus  infunt  qua 
tuor,&aliquibus  quinq-,.  Sc  ipfum 
eft  cooperiensfupra latus  dextrum 
ftornachum . Etgibbofuasipfi*  eft- 
verfus  diaphragma.de  eft  ligatupi  li 
gamentis  coniungentibus  (a  pellica 
Ixexifteti  fupra  ipfum . Et  oritur  a 
cocauitateipfiushepatitcanalc  xnu 
nominatu  lanua  hepatis.  Sc  forma 
ipfiuselt  forma  xcnx.nifi  quia  eft  E 
non  habensfanguiocm.  Atiiludca- 
naleeftdiuifum  in  partcs:&  ill?  par 
tesfunt  partes  multx  in  quantitate 
multa.&  veniutex  ipfis,fciiicct  par-, 
tibus  partes  multx  ad  funduro  llo-, 
machi,  &ad  inteftinum  nominatd 
duodenum.  Sc  multx  etiam  partes 
ad  inteftinum  xeniunrieiunum,  & 
dcmuui  ad  refiduum  aliorum  inte- 
ftinorum, donee  lungaucur  intefti* 
no  redto . Et  iftud  canale,  quod  A in 
poru  hepatis,  diuiditurctia  in  par- 
tibus  interioribus  ipfius  hepatis  ad 
partes  minutas,  fcilicet  ad  venasca- 
piilarcsfjrnilescapiliis.Etaptcgib-  M 
bofitatis  hepatis  apparct  vena  ma- 
gna , aqua  omnesvenx  tori  us  cor- 
porisexcunt, ficut  dirimusin  anato 
mia  xenarum . Sc  radix  ipfius  xenx 
diuiditur  ab  bepate  ad  partes  minu 
casfimilescapillis,  Acobuiafin  par- 
tes di  uifas  a canal  i nomi  oato  porta. 

Et  nutrimentum  chyniofu  m i n trat 
in  hepate  per  fuam  ian  uani.it  in  il- 
lisvenis  decoquitur, donee  redeat 
ad  fauguinem,&demum  exit  pec 
illam  venam  magnam  exiftcntcm. 
in  luagibbo  State. 


Digitized  by  Google 


Liber  Primus 


ii 


4’.  TkforkvtSplAti*.  Cap.  18. 

FOttna  fpleniseft  longa.  Etpofi- 
rus  eft  in  pane  finiftra  ligatus  1i- 
gamcntisconiungentibuspclliculx 
c*iften«busfiipraipfum.  &eftcon 
tiauatusftoinachocx  vna  parte , Sc 
ex  alia  parte  coftis  poftcrioribus. 
Etoriuntur  ab  iplocondu&a  duo: 
vmutnexipfis  coniuogitur  orillo- 
nuchi.&aliud  coniuogitur  in  hepa 
te  verfiKconcauitarcm. 

TkfcrmuVeUis-  Cap.  19- 

FElpofitfieftin  bepacc  > Sc  habet 
viasduas:  vna  coniuogitur  in  co 
cauiutc  hepatic,  & alia  ramificat  u r, 
9 9cconiungiturinferioribu*intcfti- 

nisA  in  fuudo  Itomacbi. 

< Dt forma,  cr anatomia  Vjnum. 

Crip.  fo. 

DVorencs  pofiti  funtin  latere 
duoru  laterum  fpondilorum 
a uch;  pro pe  hcpar,&  reu  dexter  eft 
inaltiorilocorcnefiniftro.Et  vnu- 
Kjuodqi  habet  colla  duo.  vnum  ipfo 
rumconiungifin  vcnamagnaafcf 
dcnce  a gibbolitate  hepatis,  &aliud 
dcfcfdinnferius , donee  coniungaf 
in  vcfica  coniun&ionemirabili.  Sc 
iftxdux  vix,  fciiicet  ilta  duo  colla, 
uominantur  in  Arabico alalbin. 
p DeformaV tfica.  Cap.  JI. 

LOcus  veficx  eft  inter  an  u & vm 
bilicum,oui  loeuseft  nomina- 
tusin  Arabico  ana.  tEtcopofiracft 
t Veficat  cx  duabustunicis : & in  onficiofui 
copoiita  laccrtus  vnus.Et  vrina  venit  a re 

tunidi US  aibusad  tplarn  per  vias  nominatas 
I etc.  1 9.  tn  alhalbin.  &ift?duq  vKjtendut  per 
tij.  c.i.  p«  diatncttu,&  vadunt  et  per  longum, 
hoc  Cine  jonec  craleantinfra  in  vcfica.  Sc  ori 
ttri  A me!  tur  *b  ipfis  corp*  v n u fiFc  pclliculx, 
15.  tertij.  quxapcrit  vcfica, fit claudic cam  cx 
c.u  pattercru.&iftud  eft  fine dubio,vt 

aJi^d  no  icdcat  dc  vrina  ad  rcncs. 


Dr  anatOmtaVijrAi  h,  (y  Zirbi.  D> 

Cap.  ft. 

MYrach.quodctia  in  Arabico 
nominal  Mirach, habet  fub 
lacerto  exiftente  in  veftito  fub  ven- 
tre pellicula  vna,&cft  plana. & poll 
ilta  eft  coopcrtoriu,&  poll funt  in- 
teftina.  Etiuuamcntu  iftiuspellicu 
lx  eft  ad  obuiadum,  nc  in  tel ima  fi- 
inul  commifccanf.ficut  fit  in  xgri- 
tudine  in  Arabico  nolata  fachot. 

Et  iuuamentu  coopertorij  eft  ad  ca 
lefaciendumintcftina.&  dciftiscro 

locutuslar'iusin  libro  Sanitatit, 
o . - 

Dc  anatomia  V erttn , cr  T eftica- 

lorum.  Cap.  $3.  K 

ORiturexoflcvmbilicali  corp* 
neruofum , niufculofum.am- 
plum,&  multarii  concanitatum  . & 
funtfubipfo  arterix  mult?&latx, 
vltra  id, quod  coueniretfux  magni 
tudini.&iftud corp* eft  veretrum. 
Etoriunfa  pellicula  vixduxnomi 
natx  in  Arabico  albarbach,&dcmii 
ramificaf&  generatur  ex  ipfis  pelli- 
cula,fburla  teiticulorum , & etiara 
tclticuli.  & veuiuta  latere  interiori 
cx  parte  venaru  inferioru  rami  ha- 
bcntcsinnolutiocs  Sc ligamctamul 
ta,&circundantur  carneglandulo- 
faalba.  Ethabcnt  tefticuli  viasduas  9 
venientesab  iplisad  veretrum- 
Vt  anatomia  M.tmnnlLtrum.  Cap.  34. 

MAmmilla  eft  compofita  ex  ar- 
terijs,  vcnis,&  mulculis:&cft 
rcpleta  came  glandulofa  alba.&  iftf 
arterix&  vcnxdiuifxfuntin  mam 
millisi  partes  multasmmutas,&  re-  c 
uoluuntur.&torquentur  reuolutio 
nibus,&  tortionibus  multis. 

Df  anatomia  V ulna.  Cap.  33. 

VVlua  pofita  eft  inter  vcfica  9c 
inteftinum  redtumiled  clt  fu- 
peras  vcfica  cxptcfupiori,  &ligau 
U iiij  eft 


Digitized  by  Google 


> Colligct  * 

6 eft  ligaturislenibustAtipf?  font  mu  nidodexdefnridonibai  pftnotis,  1C 


Pefinitio 

bjaiuos. 


feu  I out,  vt  de  faciii  poflintcxtcdi,  & 
diiatan  ,&  coadunari,Ai  conftringi. 
Et  habetcamerasduasiunecntesm 
vno  orificio . Sc  quzlibet  iftarii  ca- 
merarQ  habctlocac6caua,Atnomi- 
natafuntm  Arabieoaluech . Acifta 
funt  orificia  venarfi , vnde  languis 
inenftruus  trSfit  in  vuluS.  Et  poll  il 
las,f.  duas  cameras  funtaddiriones, 
quxtefticuliduo  mulieris  dicunf", 
Aefuntminores  tcfticulisvirorum, 
Et  id, quod  fuperatex  vulua,  durat 
vfq;ad  orificiu  ipfius,quod  nomi- 
natueftin  Arabicofereg  habetad- 
H ditamenta  prohibenua  ipfum  afri- 
gore . Etorificifi  vuluz  virginiseft 
crifpu,  & ex  crifpitudine  ilia  oriunf 
▼enz  minutz  habentes  pelliculam 
vnicotextamdnabustexturis:  vna 
tenditin  longitudinf,  Acilla  eft  mi- 
nor , Ac  altera  vaditin  lacitudinem. 
Etquantitas  huiusanatomixmem 
brorum  ftifHciat  hie  Ac  (i aliqui  vo- 
lunt  plus  adderc,addanc. 


AVERRO  IS 

C O L L I G E T 

LIBER  SECVNDVS. 

S V M M A LIBRI. 

De  Sanitate. 

Dr  S. mi  tan,  cr  de  Compltxiant , atqut 
Compafuiont  mtmbrorum  t»  »»- 
uerfaLi.  Cap.  I. 

Anitas  eft  bonadifpo 
fitio  in  membris  cor- 
poris humani,cG  qua 
ipfum  operatur  ope- 
rationc,quam  habet 


Et  ideo,quia  mem  brorum , ftn  qj  ttf 
ftificatur  fenfuSjfuntdu*  (p6s,«m- 
fitnilis,&  officialistdcbemus  i ncclli-  • 
geretn  vnaqnaq;  fpecicipforfi  quid 
ipfa  eft,&  ponerc  dfiasearum,Acpa 
fteadebemusenarrarequ^eft  adio  • 

&paffio,  qux  appropria^vnieaiqj. 
membra.  At  qn  nos  fcretemusiftad,- 
tu  nccognofccm  us  quid  € fiai  tas  ve ; 
ra  cogniticme . Et  inciptmus  foqui 
fup  corpus  confimilium  partiu.  Et 
dtcimus  cp  via  in  cognitionc  fei,  ctT 

?iuaoperatur  membrum  confimile 
uas  operationes.At  patitTuaspaflio 
ties, eft  via.perqnSnospoftum’cer  L 
tificariin  radicibos  iftius  fcieiinx: 
poftq  nos  reperimus  hzc  terbade- 
clarata  in  Natural!  phiIo(bphia,fq» 
ola  corpora  fimiliti  parrifi,mquaa- 
tum  fttntlimiliu  partiumduntcom 
pofitaex  quaruor  dementis,  ftihceP 
ex  igne,acre,  terra,  Sc  aqua  Eteftde-  ldeGna, 
daratit  in  libro  Generationis  ScCoc t,c'  4,* 
f uprionis,q>  via  generationis  n6  eft- 
niu  ex  parte remperatiz  comixtio-- 
nis.Accomplcxionis.  Etin  Quarto  Cg  mju 
Mctcororum  eft  dedararfr ,q>  com-  gn„  & r. 
plexio  &commixtiono  fitnifiper  c.jo.So*. 
modumdeco&ianis,quxdccoaio 
non  fitnifipcalorcm.&qjdfiaqn?  M 
reperif’iniftiscorporibtisconfimili 
bus  no  euenit  nifi  fm  driam,Ac  men 
Turamftu  temperantiacalidi,frigi- 
di,humidi,  Ac  licci,  & fm  q>  intrenif 
in  eis  alia  forma  tempcrantix.Aceft 
determinatum  ibi.q?  form^eorum 
non  funt  aliud  qformxtcmperan- 
tizcomplexionalis,  Ac  q^  accidentia, 
quz  Hint  propria  in  vnaquaqi  fpe- 
cie  ipforum,non  funt  ftantia  per  ft, 
fed  lunt  ftquentia  formas  comple- 


agercpcrfuinatur5,Atpatiturpaf-  xionales.  Ethxceftnarrado.qerat 
£one,quam  habet  pad.  Etiftaacfi-  multum  nccdTariaandciparchic-.Ac 

font 


Digitized  by  Google 


~ 


Liber  Secundus  i ^ 

A funt  verba, qux  funt dedarata I Na*  torumfunt  mixtzineo  fup  latitu-  D, 
turali  philofophia  per  demonflra-  dincm  diuerfam  commixtionisme 
CAtra  Me  tiones  propriat&ordmatas.  Etqn  furarumcarG  in  hominc.  Etidco, 
di«*.  Medici  ftudcnt  tradare  de  iflis  re-  q>  ilia  forma  complexionalis,  q eit 
businhuiufmodiarre,corfi  verba  propria  in  vnaquaq-.fpccic.inuennf 
non  funt  fupcr  ifta  nec  propria , nee  in  ipfa  cadem  fpecie  in  xquali  rate  & 
ordinata.co  cp  ftudft  atrribuere  re*  diftcmperanria  media  inte-r  multu 
vniuerfalcscntibus  particularibus.  &parum , &etia  habetlatitudine, 

& ideo  corum  dida  no  funt  jppria,  quz  recipit  plus  & minus  mtraex- 
& non  funt  fupcr  viam,quam  mtcn  trcmnatcs.qux  tcpcrantia  & xqua- 
dunt  probarc.&  tu  nc  cadun  t in  re , litas  non  exit  dc  eis , nifi  qh  cotrum 
quam  crcdunt  adduccrc  per  demo-  pitur  forma  fpccifica  carum , ncccf- 
ft rationcm . Et  ilia  res  accidit  Gale-  fcertexhoc,q>  vna&eadcmcoplc- 
no  in  libro  de  Complcxione,f.q>  do  xiofpcciahsfitxqualis&  cxicns  ab 
_ anna eius  in illo libro  non  incedit  zqualitate.  Etiftudeftautm  vna  vweon. 
B fm dodrinam  ,quam  fecitinlibro  quatuorqualitatum.autinduabus,  £ 

> deElementispcr  viam  demonflra-  quarumposfibilisefl  copofitioad-  ,iacl  j. 

miam.&ifta  verba erunt  multfilc-  inuicem.f  adiuarum&paliiuarf*,  &g. 
uia apud ilium, qui  ftudueritin  Lo-  quarum  vnanon  contradiciialtcri, 
gica etiam paruo tepore.  Etmodo  f.calida&humida,fngida& Iicca, 
volumes  reuerti  ad  ordincm  verbo  autcalida5c ticca,  frigida 5c hum i- 
rum noftrorG.& dicimus q’  ift? res,  da. ergo complexi ones  confimiliu 
qn eruntfecundum  modOqucdixi  partiumfuntdcnccclTitatenotiem, 
mus,ificcritintcllcdum,q>res,qu&  l.xqualiscalida,frigida,(icca,  & bu 
Membra  diximus,q>  membrti  conlimileagit  mida.autcalida&numida.autcali- 
confile  .1-  cuccaadionefuam,  aut  paflionc  da  & licca.au  c frigida  & hGida.aut 

fuampatitur,  non  ell  alia  res  5 for-  frigida  &ficca.  Scd  fi inueniuntur  Contra 
pformJ  ma  complexionalis  ,quxproucnit  illxnoucmincorpore  hqminisin 
comple-  j menfura  commixtiomsquatuor  finefimilanti  finicxtremitatiscrn- 
Ikmalem  dememorum.  Erqin  rcsmifcibilcs  torum  in  mcnfuraqualitatu,  iltud 
^ non  inueniuntur  in  mixto  nifi  duo  non  poflctefle.fi  non  efler  poflibile 
bus modisVnus  eft, ;vt  mdfurx lint  inuemre  corpus  confimilium  par- 
xquales:&  ifta  mixtio  vocaturmir  hum,  in  quo  menlurq  elementoru 

tioxqualis,  comparandoipfamcx-  eflcntxqualespcnitusin quantity 
ttcmitatibus,eo  cp  eft  in  medioeaip  te.&  vixfpeculationismultu  need- 
non  dcdinans-Secunduseft,  vt  non  ferix  funt  hic.Tamcn  apparct.q?  clt  teotomm 
fintin  zqualibus  menfiiris.  &ifla  lmpoflibilc  efie  hoc  in  quantitate 
ftinxqualitas  ell  multis  modis.dc  partiumeorum,f.ingrauitate&lc-  8ttj.6ri- 
fm  iflam  inzqualitatcm  funt diuer  uitate.idcodomt  nans  fupcr  corpo- 
fificatx,5c inxqualesfaftx  comple-  rapartium  cofimilium  eft  aqua 5c  * 
lioncsfpccierum.Seddabimuspro  terra  : ideo  habentcoagulationcm 

1 cxemplo  huius,  cpficut  complcxio  &firmitudinem.&quahtaies,quz 

cqui cfl diuerfa a complciioneho-  faciuntipfatirmari  5c  compleri,fcuc 
minis,  ideo  quia  menfura:  clemen-  Ulx,quxfaciuntco£bonem  5cdige 
* itionem. 

i 


Digitized  by  Google 


Colliget 


G ftionem  .de  ideo  eft  appropriatum 
•a.Lnal<.  * genetabilc  dominationi  partisa- 
gcntisdecalidac.dcpaucntis  bumi- 
dx.curn  qui  busfic  mizrio  Sc  coctio. 
Ettotum  boc  eft  declaratum  in  4. 
C6.raag.  MCtCororutn  ,&  ab  illis  reguliscft 
probatum,q>coplexionesnon  (unt 
. uiii  quiuqueiblu:  vna  fcilicccxqua 
f«d  !'y.  h*.  *1 uatuor • nacquales.&  qieftim 

c.ij.  cuta  poftibile  duo  corpora  inuenire,qu£ 
doconct-  jlntcommumain  ealiditate,qubd 
ducat,  vnum  (itficciusalio,  ficutopinacur 
H Galenusinpuero&tuucuc.&iam 
dedarauimusiftudin  alio  loco  me 
lius.  Etfciasinfummaq>menfurx 
duarum  qualitatum  aftiuarumfu- 
munrur  a menfuris  duarum  quali- 
Wtum  paihuarum.co  q?  formz  pro 
prix  babcnc  matertas  propria*  Tub 
cis.  Et  nos  videmus,  (i  nosexiremus 
abintencione publica  multitudinis 
Medicorum.ciTec  difficile  inteiligc 
xe.de  ideo  nos  loquimur  dehocni- 
> mis.  Ec adhuc error, qui acciderer 
exhoc.inhac  arte  eft  multumpar- 
uus.de  ideo  non  facimus  bic  nouu 
prxeeptum.  Etetiam  error, quern 
, diximusdc  temperata  complexio- 
4 ne,cftparuus.Etidcodidm  ,quod 
1 complc  eft  xerumverbfiGalen.deeo, quod 
sio.  9.  & dixitdecutevolac  manus.de  magis 
a.tra-7.c.  iniftapalaxelpalmaapud  Arabcs, 
13.  &.  1.  &(bnat  pro  extrema  parte  palmz 
c'e°&vi-  vcrfits  dittos  palmae.  * plusin ifta, 
dc7i.a  ail  5 uzeft  iuper partem  ,qux  vocatur 
nj.Btprta  fotmiculata.  Etquando  ctittotum 
pn.  doit,  hoc, quod  narrauimus,  tunc  res, efi 
quaoperanturparees  c5fimilesfuas 
adioncs.au  t patiuntur  fuas  paflio- 
ncs,  eftde  nece  dilate  vnailtarum 
rouem  complcxionu.iiue  iint  par- 
ies coniimiics  ali  js,(iuc  non.  El  ideo 
neceilarium  eft  feire  naturalcm  co- 
plexioncm  dc  tftisnoucm  complc- 


xionibus  cuiuslibet  membrbru.epil  K\ 
la  complex  10  eft  tempcrata.compa- 
rando  ip&m  attioni  mcbri.autpal-  > 

iiom  cius.Etiftatcpcrantia  eftilla, 
quxcft  dida  temperantia  fpecialis 
fpcciei.de  ipfa  eft  ilia  coplcxio,  qua 
oportecconieruariinbacarte,  aut. 
reftauran.  Etquando  ftabimusfu 

Eer  complexione  cuiuslibet  mem- 
rorum  confimiliu.tuncftabimus 
fuper  complex  ioncm  membrorum 
compofitotumcx  ipiis.  dequando- 
queplus:ideo  cp  complexio.quzda 
eft, quae appropriatur  membrooih 
ciali  inquatum  eft  official^  dequx- 
dam  eft  appropriata  ei  inquantum  . L' 
cftconfimihum  partiu,nonex  par? 
tevndceftoftidalc.  Etquando  nos 
ftabimus  ex  hac  parte  fuper  complc 
xioncm  cuiuslibet  membri  mdbro- 
rum  officialiu,  tuncpotcrimus  fta- 
refuper  complexione  tdperataap- 
propriatam  tori  corpori:ideo  q>  co- 
plexioncm  nos  non  appropriamus, 
nifi  in  hoc,  q>ert  mucntamembris 
officialibus,  ex  quibus  cit  compofi- 
tum.de ex  membris  officialibus,  de 
ex  parte conlimilium.  Eteft  nccef-  Cotr*  m« 
fe  vt  fcias  i n pri  mis  qj  ex  mdbris  vel  dicot . vi3 
corporibusquacdam fuotcompofi-  aPa*2ib*' 
taex  dementis  prima  compoutio- 
ne.Sequxdafuntcompofita  media-  xref  j,u, 
tcprimacompoiirione.de  membra  mom  n6 
confimilia  ,qux  funt paries aialis , ft"  m*bro 
funt  huiufmodt  ipecici : ideo  quia 
nongenerSturniiicx  fanguinefo- 
lumodo.de  ianguisgcneracurcx  ci- 
bis  de  poubus.  Et  fcias  q>  fperma  no 
eft  ex  tcbus,qux  funt  pan  membri, 
aut  (implex, aut  aliquod  aliud  mem 
broru.fi cut  declaratum  eft  in  Nam 
rali  pbiloibphia.de  ego  facia  longio. 
r£  iermonem  in  tradatu  de  iuuamd 
tomcmbioru.  Nccctia  mdancho- 

li*. 


Digitized  by  C^oog 


Libct 

A.  lia, cholera, & phlegma  funt  clcmcn 
ta  membrorG  conlimihu  pet  viam, 
( ftia  r6.  fecunduquamcfHanguis.  Idcoqt 
res,  quxgcncrantur  plus  qcx  vna 
rc,nonc6plcntur,nifiquando  mi- 
fccntur  illz  resadiouicem,  & faciut 
vnum  corpus,  ficuteft  fquinzibin , 
quod  tic  cx  com  mix  tionc  mcll  is  cu 
nee  to  & aqua.quoru  quodlibet  (la- 
bat  per  fe  iu  a£tu,&:  in  vulua  non  in 
ucmuntur  melancholia  nec  chole- 
ra in  aclu.quznnkcantur  cum  fan 

fuine.ad  hoc  vr  tine  poftea  pars  m£ 
ri.fcd  cholera  Sc  melancholia  funt 
incorporehominiscx  certis  iuua- 
mentis, qux  nos  firllinamusdcclara 
cucU  t6  re.  S ed  phlcgma  eft  materia  remo- 
ta:tideoq>  enpfonon  gencrantur 
membra,  nifiquando  fit  languis.Et 
dux  cholcrx  non  funt  mates  tx  mf- 
bri  nec  .ppinqux.ncc  remotx,  ideo 
quia  eft  impoflibilc  ipfas  conucrti 
in  fanguioem.fcd  ipfs  funt  in  eo  in 
potcntiaiquiaquando  corrupiiur. 


Rfifio  to- 


rn ul  tones  con  ucrtirur  ad  eas.Et  no 


m Medi-  fecit  coserrare  in  hoc,  tiifi  locus  co- 
•oemu.  fequent  is:  ideo  q>  vidcrunt,  <j>  efnta 

non  inueniunturin  copofito  excis 
nifi  in  potentia,)cum  dixerunt  hoc'. 

C Scd&nonconuertitur,q>  res,  qux 
inueniturinaharein  potentia,  fit 
cius  clcmcntuifcd  fanguis  eft  mate 
riatranfibilis,  velmutabihs  ad  alia 
r£  pcracctdens,nonficut  eft  mate- 
ria cibusiltorum  per  accidensrfcd  fi 
cut  vita  eft  materia  mortis.  Etidco 
nondicitur  q>fex  &fpuma  fit  cle- 
mentu  vini : fed  dicitur  qj  vinu  cfl 
complctu  cxiftcntib’fcparatis  iftis 
ab  coridcoquia  funtcius  fuperriui-- 
talcs feparatx  ab  eo , quando  digeri 
tur.itafunt  vcrxdu; cholcrx  cu  fan 

fuinc, coquod  quodlibct  genera- 
te babei  ahquam  fupcrfluitatcm , 


Secundus  1 4 

quxfeparaturab  ipfo  tempore  di-  I> 
geftionis. 

Dc  compUxionibvs  mtmbrorum  Conr 
fimthum.  Cap.  t. 

ET  poftqua  eft  dedaratu  iftud, 
rcuertemur  ad  ordinenoftrun* 
ad  enarrandu  complexionem  quo- 
rumlibet  membroni  confirmin'!,  Sc 
ab  illo  proccdem*  ad  cognitionenr 
coru  aclionum  ,Sc  pafliomim . Et  dt- 
camusq>ofla apparent  cr  fuocfle, 

9 frigiditas  & iicci  tas  dominatur  Cu 
perca:&fimihter  chartilagines,  & 
pih,&chordx,acligamenta,4:  ncr- 
ui,&  venx,&  panniculi : eo  q-  calor 
ca  coxit,3c  fngiditas  congelauit : Sc  E [ 
ideo  molli fica t ca  calor , a u t difloi- 
uit.  Etiftaquahtascftin  vnoeoru 
plusginalio.  Et viderur  q> ficcior 
omnibus (itpilus:  poftillum  os,  & Ordn,qut 
pofliUud  charnlago,  & pod  ligamC 
tum,&poftilludpanniculus,&pofl  ptiini.e.i. 
ilium  venx,  & uoftillas  funt  venx 
j>ulfatilcs,&  poftillasncru*,  vel  mu 
fculus.  Sed  (uperfluitas  frigidiratis  • 
corum  eft  ifta,  q»  piluscftmgidior 
omnibus, & poftillum  ofla,  &poft 
illachartilago.&poftillam  ligame 
tum,&poftilludpanniculus,&poft 
ilium  lacertus,  &poft  ilium  venx 
pulfatilc$,&  non  pulfatiles . Et  ifta  jf 
membra  frigida  & ficca  non  appro- 
pnantur  ftigiditati  nifi  propter  hoc 
qjfrigiditaseftilla.quxcompleteaj 
& dominatur  in  eis:  non  q>  ipfa  fine, 
priuatacalore,(icut  ipla  funt  appro. 

tiriata  ficci  tati  ,idco  q>  ficcitas  eft  ll- 
a,quxcomp!ctca,  & dominatur  ia 
cistnonqifintpriuata  huiniditate, 
quia mixtio &digefho  ftantfupec 
humidirate.&calorqui  cftiniftis,£ 
in  fpecie  fpccieru  accidc  us.  Sed  mf- 
bta'-,  fuper  qux  dominatur  calor  Sc 
humor, f'uut  caro,fanguis,8c  fpirit*. 

Sed 


Digitized  by  GoogI 


Collect 


G Sed calidiuSomnibuseftfpiritus,&. 
port  ilium  eftfanguis,  & port  ilium 
caro.Etperiftameandem  viatn  in 
cedunthumiditatcs:ideo  q>  (piritus 
eft  de  genere  acris , & acr  e ft  n u mi  - 
dior  afj ua,ficut  declararu  eft  in  Na- 
tural! philofbnhia.  Sed  inter  mem 
brafrigida  Schumidain  primiseft 
adeps,&  poft  ilium  efl  pinguedo,& 
poliillam  cerebrum, f fubltatia  me 
dullans,&humiditatcsinccduntfe- 
cundu  hanc  viam. Ethic  eft  pelag*, 
in  quo  aliquis  multum  haberetna- 
uigare,fi  tepusadeflet.  & in  alijsno- 
ftrislibrisiamlocuti  fum’prolixc. 

H Sed  multum  recordare,  ficcaucne 
obluiifcarisquoddidum  eftfupra, 
E<pdenecertitatecft,  tpfint  gradus 
virtutum  a&iuarG  fuper  vna  & ea- 
dem  complcxioncm  fm  compara- 
tionem  graduum  virtatui  pafliuaru 
&noni»tendaspoft  confiliu  igno- 
ratum  inhoc.&conuenicoseftjMe 
dico  reciperccoplexioncm  iftorum 
jnembrorum  a Naturali. 

Df  compUxiombus  membrorum 
Ojficiahum.  C.tp.  }. 

ET  nuncincipicm’a  complcxio 
nemembrorfi  officialium , poft 
quam  diximus  dccomplcxioneco- 
1 nmilium.Etdicim’qjcor,  poftquS 
eftcompofirnmex  panniculis  &Ii- 
gamentis  &ncruis,eftdenecefTita- 
tccalidum  propter  multum fpiritG 
exiftentem  in  co,5c  propter  fangui- 
ncmexiftentemin  eo,&etiampro 
ptetpartem  carnofam  quam  habet, 
&ftatincorpore  ad  (imilitudinem 
vniusclibani  ignis  in  domo.  Sed  ft 
eft  ficcum,ficut  dicunt  Medici , ant 
tern  perat.um  ,aut  declinans  ad  hu- 
miditatem.boceftlpeculandG.  Sed 
mihi  videturqjcft  declinans  ad  hu 
miditatem  propter  fpiritum  exiftc- 


tem  in  eo.  Scdillud  ,<juod  videtur  t 
ex  hepate  ex  fua  eflentia,eft  cp  fit  ca 
lidum  & humidutproptcrca ga  ma 
iorparsfuarum  partiumeft catno- 
fa,(anguiuea,&enamad  ipfumtraf 
mittutur  mult*  arteri*.Et  hiemul 
ta  fun  t inquirenda . & quia  Medico 
non  pminent,idco  dimutaraus.  Ec 
cerebrum  eftfrigidum  : ideo  o>  mat 
iorparsfuarum  partiu  eftfubftatia 
medullaris,&  neruofa , & fii’ishuic. 

Et  natura  medullx,quxeft  in  ipfb, 
eft  diuerfa  a natura  medullar,  quxe 
in  offibus.quia  tu  vides , q>  noeft  it* 
eo  pars  piguofa,aut  vnftuofa.  &qn 
coquitutadignem  , ingroflatur&  L' 
deficcatu  rodeo  q>  parsaquofa,qux 
eft  in  eo.refoluitur  propter  cal  ore, 

& remanet  pars  terteftris. 

Et  quemadmodum  diximus  dece 
rcbro.codcm  modo diximus  denu 
cha.  Sed  (plen.Sc  renes  ipfa  cTt  funt 
dcmcmbriscaiidis&humiduiqua 
uis  renes  florin  hocfubfplenclgia 
du  jpptcr  groffiriem  fanguinis,qu» 
ftatuifplcne,  ficut  fplcn  eft  in  hoc 
grad  u fatisinferror  bepate. 

Df  Complcxiont  tempcraia^y  de  dijlem 
per, uis  totius  corporis.  Cap.  4. 

ET  poftquam  eft  deefararum  in 
complcxioncmcbrorfi  ofKcia-  M 
lium  & confimihum,  ab  iflo  poffu-" 
m us cognofcerc quid  eft  temperata 
complcxio  totius  corporis.  Quod  ft 
inueniunturifta  membra  propor- 
tionatafuperiftascomplexioncs,  ip 
fum  eft  tcmperatxcomplexionispe 
nitus.Scinueniuntur  incoiftx  pro 
ptietarcs,&illa  figna,  quxdicitGa- 
ienusqjinueniuntur  in  temperara 
complcxionc.  Et  manifeftum  eft, 
q>iftatemperantianon  diciturnifi 
in  comparationcomnium  partium 
totiuscorporis:  ideo  quiaipoffibile 


Liber 

A cftiftismembrisconfimilibuscxeu 
tibuscisafuacomplexionc  natura- 
li, aut  in  vna  quantitate, autinpluri 
bus,q>nofupcrueniar  pcrmutatio, 
Cotnple-  autcorruptioper  iftumexitum.  Et 
fculi'caU-  j^ccxltushabetmultas  caufas  ,aut 
dior  & tic  propter  clima,aur  pp  matcriam,aut 
cior  com-  ppagcns,aut  propter  mutationem 
pfone  fa-  quatuorxtatum,coq>puercftcali- 
pr'inu  pd  “us  * humidus,&iuucniscalidus  Sc 
mi.M.do  Gccus,&  (encx  eft  frigidus  & (iccus. 
A.  j.&Ga.  & hoc  manifeftum  cTl  cx  eorii  opc- 
nii°mdU  rat‘onibus,&cx  propinquitatc&lo 
fc  erg0c0p  gitudinc  generations.  & ft  mafeuli 
poiius  au  complexio  eft  calidior  Sc  liccior c6- 
B plexioncfacminx.&hocmanifeftu 
thorium  cltcxopcrationibuscoril.  Etaliqii 

morbus15  Pcrmutaturcomplcx>°nCSppcXCr- 
Hip.c.ioj  ci tia,& propter cibos,& propter om 
& m li.  de  nia extrinfeca.  Et  ficut  poteft  ce  ifia 
Viftus  r6  pcrmutatio  in  confimilibuSjita po- 
i!  d tc^  111  °fficialibus.  Et  port  hoc 
Spermate,  in  totalitate  totius  corporis  concor- 
fic  M.  pti-  dantibusnobistplaomma  adinui- 
rifmofd0  CCm‘  poftquam  eft  po/libilccc 
RaTbi  boc,&criam  oftenfum  q?cxitusco- 
Mojii.  plcxionumcxcutadodo  fpesapud 
Mcdicosttunc  rcs,pp  quasoperatur 
membrufuasadioncs,&patit'  fuas 
pallioncs,auttotu  corpus, funt  no- 
C ucm  (peciesapud  Mcdicum,vnat6- 
pcraia,&  il!a  C naturalis,  & odo  sue 
dillcmpcratx,eo  q>  corpus, cut  dnaf1 
caliditas  in  mcbrisSc  (iccitas  .appro 

f>riat  caliditati  Sc  (iccitati,&(ic  in  re 
iquisfpcciebus.  Et  hoc  modo  intcl 
hge,ip ipccics  complcxionislanita- 
tisfuntnouf.  Et  tcmpcratacommu 
nicatcum  ambabus  ipeb*  mcbroif: 
(aluo  qp  ipla  ell  in  fimplicib9  primo 
in  fubfi  antia,&  in  compohtis  (ecun 
dario&peraccidcns.  Etideo.quia 
Medici  apprbpriant  complcxiones 
diftfperatasquahtatiadiux  &paf- 


Secundus  15 

(iux.conucnienseft  appropriate  co  D 
lexioncm  totiuscorporisiftisdua-  Copfones 
usqualitatibusfolu.&pphocfuut  tllltemP«* 

c i ■ 1 rat*  lunc 

fmrauoncm  complcxiones  diftem  tlil  qultu 

peratxlblumquauior.  oi.Idetu- 

Df  Sanitate  mtmbrorum  ofjicialiiim , ©*  Pri-C-1* 
tiusjptcicbui.  C ap.y 

ET poftquameft  declarara  fani- 
tasconlimiliumpartiu  ppcaru 
complcxioncm  tcmpcratam.quam 
habent  propria, & in  fubftan  tia  con 
fcruatam.&pcr  accidcnsmfbroru 
offkialium  Sc  toti’  corporis:  modo 
rcdeamusaddeclarandum  fanitatf 
mebriofficialisfubftantialitcr.inq- 
tumcftofficiale,&  fpcscius.Etdici-  E 
mus.qi  mebra  officialia , idcoquia 
luntcompofita.apparetcx  corii  c/le 
q>  no  operantur  masadioncs,&  pa- 
uuncurfuas  paflioncs,  nifi  qiifunc 
in  fuaqualitate,&  in  qualitatequa- 
ti  tatis, inquantum  ipfa  eft  quatitas, 

&.  in  pofitionefua  fm  modu  natura 
le,&  in  connnuarionepartium  fua- 
rii,  &in  contiguationc  terminoru 
eorum  incomundionefua,&(cpa- 
ratione,&  in  qualitate  conitindio- 
nis  & ieparatiomscorum , Sc  fit*  co 
rum,&  ordina  tionis.  Et  quida  funt, 
quiopinanturqjiftud  intretinge- 
nerepofitionisded  (i  vocaf  politio,  ^ 
hocnoneftnili  ppxquiuocationf. 

Scd  quail tas corti  eft,q>  (it  (oima  co 
rum  naturalis, & qj  concauitatesco 
ru,&  vixlintfm  formam  naturale 
in.corum  largitatc  & ftridura,&  q> 

(int  corum  ftiperficics  in  Icnitatcie 
afperitatefm  modum  naturalcm . 

Scdquantitaseftin  tempore, qua* 
do  inueniturharum  partiunumc- 
rus  natural;*, &codcm  modo  in  lifts 
menluris.  Scd  nioduscorura  inco 
iundionccftctiam  modus  illc  natu 
ralis,ficutc6iundio  partis  membrj 
official^ 


V 


G oflficialis,pars  parti,  dcftparatioeo- 
rum  pars  a parte.&qualicas  coniun 
dHonis,&(cparationisintratin  hoc. 

Et  com  in  uatio , Sc  conriguatio , Sc 
terminatio,  & feparatio,  Sc  coniun- 
v*  • ciio manifcftafunc,  Scdcotmuacio 

Iilusconuenit  in  membro  confimi- 
i cj  in  offtciali.&  paruum  Sc  magnu 
funr  in  gencre  mcnfurx:  Sc  fumap- 
propriataquantitaticontinux,ficut 
funt Tatis, ve!  multum  Sc  parumap- 
propriataquantitati  difcrctxtqua- 
uismcfurain  hoccp  appropriate, 
fitconuenientius  appropriate  cam 
. membro  confimifi  q officiali : ideo 
v H quia  officiate  non  eft  fuper  mcnfii- 
ram  fuam  naturalcm , rtifi  quando 
eft  quodlibet  confim  ilium,  ex  qur- 
bus  eft  compofitum  fuper  menfurS 
fuam  naruratcm.  Sed  pofitio  uam 
xalis,quxeftin  membro,  hoc  eft  vt 
finteorum  partes  oppofitx  mebris 
manifeftis,(icut  conhietudo  eft  me 
bri  pofiti . & iftuderit  locus  mebri 
naturalisin  corpore , fictn  eft  hepa- 
iis&ftomarhi.&  ficin  alijseft  inccl 
ligendum.&itaeftmod’ifte  inpo 
fitione  partis  membri  in  ftip{o,pars 
parti.S  td  quod  diximus,<p  eric  mo- 
. dusipfiusex  communicarionc  coif 
I partium  fuispartibus,  eft  modus  na 
a.1.edpo  tura]is,bocexilhtin*  pofitionepri 
fiaooo  ma,quxgeneraliseft  omnibus me- 
bnscorporis.ficuteft  communica- 
tio omnium  mebrorum  principa- 
Iium,eo  q.i  non  complerenturcotfi 
operationes,  nificumcis.  Sc  ctiam 
hoc  eft  inuentu  in  membroefi  me- 
bro.ficutcommunicatio  ftomachi 
cum  cerebro  i n operatione  fua,qux 
eftappetitus-Ethcureft  in  partibus 
irniusflt  etufijem  membri  officiali* 
cum  parte,  qux dominate  plusin 
operatione  iliius  rci,ficutcft  cornu- 


Collig' 


CC 

nicatio  omnium  partium  oenliadlt 
cryftallinamhumiditate.  Scdfutit 
*gradusconiun<ftionis,&fepatatio 
niSj&eorumqualitatum.  quoniam 
funt  ex  membris,  qu?  ftparatafunt 
abique  ligaturis,ficutfuntdigttf.  Et 
corum  funt,  quxadocianturfigata  * 

ris  vel  adeprionibttt,quorum  partes 
intrantpartes.&eorum  funt,  quo- 
rum coniunftiones  ftintnodaules.  ! 

& hoc  modo  poteft  dTeqi  mouetuf 
mcmbru.quodeftpanconiumfticr- 
nisipfiusfitus.  Sicoteftplarttama- 
nus,quxeftparsconiunaionis  bra 
chij.quodcftnominarum  m Arabi 
co ftahat.&ipfa  planra  coniun&a  *• 
eft  ligaturis  & adeptionibus,&  cum 
hoc  eft  coninntfio  nodatilis.  Iffcae 
funt  (penes  diipofirionum,qux  qn 
funt  in  membris  officialibus,tuc  na 
bentagerefuas  aiftiooes  naturales. 

Sc  pati  fuas  paffiones),  fiue  iilas,quas 
habentab*  volitate, fiue tllas, quas 
habenta  nobilitatc.  Etacapitulis  lUt<’ 
anatomix,quxordinatafuntpmui 
tosaliosautnorcs,potcris  fcirc*iftas 
res  pro!ixius.& propter  hoc  non  eft  * 

mea  intentio  prolongare  me  in  eis. 

Etfitu  vidifti  libros  Galeni.&li- 
brosaliorumMcdicorum.quifunc 
ftcundom  fuam  opinionem,&  vide 
bisiftttm,  tunc  cognoftesq>  illud, 
quoddiximiisindiuifionefpecicrfi 
ianitatis.cftmulcu  meiius,&  verids 
q illud, quod  dixit  homo  quern  ftis. 

Etiftud  melius  non  poteris  cogno- 
ftere.fi  tu  non  ftudueris in  Nacura- 
hbusftientijs : quoniam  oportetij> 
ru  tencasde  via  Philofophorum  an 
quantulum  plus  quam  de  via 
Medici, & q>  ifte  liber  no 
eftfaduSjpillo.qui 


lncipirtantu- 
mo  Icirerc. 


De 


Digitized  by  Google 


Liber  Secundus 


i C 


A TV  Sanitate  alitjualiter  in  mrmbrit  confi 

mihLus.  Cap.  6 . 

T-'  T modo  incipimusdiccire:  ideo 
£.n»inucnimusdc  complcxioni- 
busfanitatis  appropriate  membris 
confimilibus,quxfuntin  finctem- 
1 perannx  fecundti  fc,  & quafdam  , ^ 
cxeUnta  temperantia.,fed  cxitu,pcr 
quern  non  prouenit  l.rlio  fcnfibilis 
in  adionc,autin  paffione.Sc  fimili- 
tereftin  membrisuffieialibus.&tfic 
inuenimusibi  qiialiutctfperat5,& 
tjtitatc  teperad, Sc  pofitionc  tfpera- 
ta,  Sc  coicationem  teperata.  Et  lfta 
eft  bonadifpotitio,fiiper  quarnvi- 
g fusfuitGalenus  dcmonflrarein  tra 
datu  habitudinis  bonx.  .V  qui  earn 
volueritaddcrcin  iftolibro,  norc- 
puto  malum. Ideo  fpecics  fanitarii, 
quxfuntin  officialibus  membris, 
(untapud  Medicos  odo,  quatuor 
• tcroperata;,&  quatuor  diiiempera* 
tx,autaugmcntata?.  Sedquintum 
gcnusfpccierum  vclgcncru  difpofi 
tionum,quidam  funt,qui  opinant , 
<j> cfl  mum, in  quocomunicant  me 
bra  confimilia  & oilitialia, St  ilia  cfl 
forma coniundionisnoltrx.  Ideo 

Juia  coniundio  ell  duobus  modis, 
cut  fas, vna  eft  coniundio nodati 
C lis,alia  eft  coniundio  vcra.&vera 
eftappropriata  magisconfimili , Sc 
aliaplusofficiali.  Scdcoiundiojre 
ra  ilia  eft  confimilium, St  debetnu- 
merari  in  iiabuudine  fanitatiscoif. 

Amodo dcclarauimus  omnesfpes 
bflbituJinum  fan  tatum  mernbro- 
rum  confimilium  ft  official i urn, co 
m uncs  fiue  proprias.  & dedaratu m 
eft  in  omnibus  per  quern  modum 
eft  corum  communicatio.  Etneccf 
fc  fuii  illi  declaration!:  ideo  q>  ope- 
xatio  complexionistempcratx  mf- 
bn  officiate  non  eft  vna  & cadam 


operario  cum  ilia cofimilium  : ideo  D 
quia  eft  confimilibus  propria  Sc  in 
fubftantia,3t  otficialibtisfccundaria  ' 
& per  aceidens . & all]  Medici  non 
fubtilitati  fucrunt  infaciendohanc 
diuifioncm . 

Dt  Afhontbus,  V Vnsftonibus,  CrJt 
V irtutibui  mtmbroTum . 


M 


Cap.  7 . 

Odo  volumus  tradare  dea- 


_dionibus,&  paffionibuspro- 
prijsm  quolibet  membro.&  ift,c  in 
tetiones  Sc  cognirionesfanitatisltar 
loco  caufarum  finalium  Stills?,  de 
qtiibus  hadcnuslocuti  fumusjtanr 
loco  caufarum  formalium  St  mate  £ 
rialium.&hiceft  ponedum  vnum 
principium  naturale.  Etdicimu* 
lamefleoftenfum  inNaturali  pbi- 
lofbphia  , quod  quodlibtt  corpus 
eftcompofitumcx  materia  St  for- 
ma^ quod  materia  non  eftinuen- 
ta,mfi  propter formam  . Sc  propter 
hoccollcdumcx  materia  St  forma, 
fcilicetcns  naturale, non  eft  nifi  pro 

!>teroperationcsfuas  proprias  in  ip 
o.Ideodicit  Ariftoteies , q?  natura 
non  facicaliquid  in  vanum.  Et  fimi 
liter  inuenituriftud  in  rebusartifi- 
cialibus.  verbi  gratia,  quia  ligna  na 
tiisnon  funt  inuenta,  nifi  propter  F 
formam  nauis,  St  figuram  fuam,8t 
eftinuentumcollcdum  exheam- 
bobuspropieropcrationcm  nauis, 
fcilicet  iidugare  in  aqua,  ergo  dene 
cefliratceftinucnirein  mebrisho- 
minis  remjquxfitenam  hoc  modo 
fcilicet  <}>  fit  m ris  res  llans  loco  ma- 
teria?,Seres  ftasloio  formx,&  res  ter 
tia  fiadio  St  pallio.qux  res  rpfa  erit 
finis colledi  eorum.  Ec  luceft  neeef 
feinquirerei  primis,quxfirilla  res 
in  mf bnsqux  (tat  loco  forma?,  St  d 
loco  maicriXjSt  poltea  veniem’  ad 

de- 


Colliget 

•' G dedaran Jfi  adionem, & paffioncm  per  calore  intrinlecum,  fieut eft  de-  K 
cuiuslib«eoru.Etdiciniusq>rncm  clarattS  in  Naturali  philofiophia.Sc 
bra  confimilia  apparent  vt  in  pluri-  dcclarabituradhucinifto  lib.  ergo 
1 bus  eorfi  q>  fint  loco  marcriar  com-  membra  non  faciuntfuasoperatio- 
pofiri.  quia  ofla  manuS, dtligamen-  nes  nifi  efi  formis  corum  compofi- 
ta, & chorda;, & ncr ui,&  caro , Sc  cu-  tionalibus , & efi  co  quod  acciditois 
tis  apparent  ex  eorum  efletp  no  fint  dcifto  calore. Sccomundu  in  mem 
inucnta,nifi  propter  formS  manus.  bro  deiftisduobuscaloribusfupra- 
& forma  manus, qux eft  compofita  didis,  iftud  eft  fua  forma , cum  qua 
"ex  illis,non eft inuenta  nifi  propter  agit.&patitur.  Etabhinc  pores  eo 
adioncs  & palliones,  quibus  iplaap  gnofccrc  dominationem  cordis  ft  - 

Sriatur/.q;  manus  no  pofletex  pcromntaaliamcmbraiquiatuvi- 
i,necc6trahi,ncccolligcre,nec  desqiipfum  lufficifseftexle, &alia 
facercaliasfuasoperationcsnifi  ,p-  indigenteo.  Erfimilitcr cerebrum 
pter  hoc, q>  eft  compofita.  Et  qua-  cftinhunc  modu  fupermebra,  in 
H uismcbra  confimilia  non  fintinud-  quibusdominatur.ergomfbrafim  L 
ta  nifippcSpofita,tnhabcntquod-  plicianon  fuerunt  inuenta  nifi  pro 
hbeteorumperfeopcrationcm  ,p-  pter  compofita,  &compofita  futit 
pna,qu*manifcftaturplus  in  com  inuenta  propter  iftfica!orf,qui  eft 
pofito,f.q> manus  non  haberetfir-  mifl’usacordc,&iftecalorftatineis 
miturlincmadfuftcntandu  res, nifi  loco  formz.&pcriftamcolledione 
propter  oflai&nShabcrct  pofle  pli  fiuntadiones&  palfiones,qu?  funt 
care fe, nifi  rf>ptercarnem,&  jppter  proprixinquolibermcmbto.  Scd 
neruoSj&aliafimilia.Ergopoltqua  lifufficitiftecalorin  facicndohoc, 
diximus  q>  mebra  conlimilianon  autfine hoccft alia  virtus  ftans  ifti 
funt  inuenta  nifi  pp  compofita,  ne-  calori  loco  format,  ifta  non  eft  res 
cede e nobis videte,fi  hie  eft  aliqua  quam  Medic*  habcat  inquirere,  fed 
res,ppquam  fitinuentu  compofitu  dimiflanobis.  Etdicemusbieuiter 
&collcdG  ex  eo,cum  qua  com  plea  q>  hie  funt  all*  virtu  tesprxtcr  for- 
turoperatiocompofiti.  Etdicim*,  mascomplexionales, qu^vocantur 
I q>  adioncs  ,3c  pafliones  naturales  animx.Etiftudcft  conucniensanti  M 
mebrorum  non  fiuntnifi  propter  cipare  in  paucis  verbis^mtequa  tra- 
calorc  innatu  in  ipfis  prxter  catorf  demusde  adionibus  & palliomb* 


calore  innatu  in  ipfis  prxter  calorf  demusde  adionibus  & palliomb* 
complcxionalem , qui  eft  in  mfbris  cuiuslibet  mebrorii.&narrarc  quet 
confimilibus.  Ethoceftdemoftra-  funt  ill* Ipds, & poftca  reuertamur 
tu pcrlcientiam  demon ftratiuam,  adinquirendurem,cuiappropria£ 
& cogmtu  per  experiennam  anato  quodiibet  mfbrorum,  & iftud  crit , 
mix,  q>f.  inuenitur  incordevnum  qn  cognouerimusin  primis  virtu- 
corpus  vaporofum  calidum  in  fine,  tcs,a  quibus  veniunt opetationes. 
qUodmittiturabco  ad  omnia  me-  Etfciasif  genera  operationfi  fiint 
bra  per  via  arteriarum.  & ita  opina  notiora  quo  ad  nosq  virtutes,&vir 
tur  q>  fit  in  ccrcbro . Etpoftquam  tutesapudnaturanotiorcs.  Etidco 
ficell.&coniundu huic,  momnes  dicimus,q> Phyfici &Medici,quado 
adioncs  Sc paffioncs  non  nunt nifi  Ipcculanf in  operatiombus,  & di cut 

quod 


Digitized  by  Google 


Liber 

A q>virtutrj,qu$  funt  in  homine, funt 
tres,aut  virtusnaturalis,  aut  vitalis, 
autaialis.Vinutcs  naturalcs  apud 
cosfunt , cu  quibus  fit  nucrimcntu , 
augmrntu,&generatio.Ec  virtutes 
YitaJcsapud  cos  fiint  virtutes  pullati 
les,quxfuntincorde,&habcntdila 
tare&conftringeic,infpir£do&rc- 
fpirado.  & virtus  motiuaqux  eft  in 
cordc,qux  vocai  clc<ftiua,pcrquam 
moucfani  mal  ad  appctendum  rcm 
QuTq,vir-  vclfugicnduabca.  Et  virtutcsani 
tutci  an-  malcsapud cosfunt quinq;  vittutcs 
rci'fchn*  ftnluum,f  taiftus,&  guftus,&  odora 
tra  dc  m*  tus,  Ccaudicus,  8c  vilus,&  ctia  virtus 
B niotiua  in  loco,dc  virtusimaginaii- 
tt  proptia  ua,&qlhmauua,3ccogitariua,&c6 
P?nil.acS.  fcruaciua,&rcminifcibilis.Etiftadt 
',,^1  diuifio,qua  vfi  fuut  Medici  in  diui- 
doc.  6.c.j  dciulo  virtutesalx  t quauis  nofit 
pooumur  conuemcus.paru  tibipotnocercin 
quinq;.  & jjac  artc_scj  coucmensolno  eft  ilia, 
Medico c6  qu*fitftnmotunaturalcm.tdcoq> 
^icrad;.  niamfcltum  eft  q>  illx  opcrationcs 
no  pofutappropnariquatuorqua 
liutibuslblum,fedfft  virtutibus  ad- 
dins fu  p eas,qux  vocanruranimx. 
Ec  poltg  inucltigari  funtfuper  iftas 
opcrationcs, qux  vocanturauinix, 
dicunt  q>  qu^dam  funt  opcrationcs 
jC  qux  appropriantur  plancx,  qux  her 
ties  virt  utes  fupradnftas,  Icilicct  nu- 
trittuam  :8c  poll  lllam,  crclciuuam, 
& ifta  eft  finis  nutntiu;:&  poll  ilia: 
generatiua,&ifta  eft, quail  fimscrc 
Cfttra  Me  (citiux. Etcft  dcclaratum  ibi  q>  ipCe 
<iK05-  fuut  animx:idco  quia  funt  organi- 
cs,& quia  non  funt  vittutcs  natura- 
lcs. qifiipfindappcllaucrunteasna 
turales,m(i  largo  modo,  iftud  cfl’ct 
yentas,  (1  ipli  crcdcrent  q>  ipla  diet 
auiraafrn  tclationcm  ,>aut  tm  ope- 
rationcm.5ed  li  iplictcdunt  q?  lpfa 
in  fuicllcnua  fit  virtus  propria  lo- 


Seciindus  17 

him, iftud  eft  error.  & lignificatfup  D 
opimoncm  coru  q>  ica  clt,  quia  nos 
vidcmuscp  Gal. in  vno  fuor  u libro- 
rum  aflimilat  iplam  adamanti,&ve 
nit addiuidendum  earn  . Scd  virtus 
pullatiua elide  necdlitate  cibatiua 
v i r t u s,  & di  uifi  ua,  & pr  i u cep  s . q 11  ia 
cum  ipla  cor  datcalorcsalqs  mem- 
bris:&cft  ficut  feruiens  virtu  tiprin 
ctpali  cibatiux.quiacum  iplacolcr- 
uatur.  Etidco  non  eft  couenienspo 
ncreillam  vnam  vittutempet  leab 
alijs  virtue ib’:idco,q  uia  eft  ifta  vir-  QJ!r<T*  vit 
tusanimx  nucruiux, lieu  calx;  qnq; 
fux  vir  cutes,  (icurauradliua,  retenti  “ “ne  Vc! 
ua, &digcftiua>&expulliua,&di-  qoiiu  ca- 
(cretiua:  quauis  virtuspulfatilisap-  pxuli. 
ptopricturplusvitxppmulrumca  E 
lore, qui  eft  cum  ca.  Et  quida  funt, 
qui  appellant  plan tam  in  ifta  virtu- 
re  hayguam.Lvcgetauuam.  Etfor- 
litan  Medici  non  vocauctunt  iitam 
virtutem  cucntationis  vitalcm,  nil! 
propter  boc,qi  appropriatur  plus  vi 
tx,quamuis(itdegencrenutritiux, 
ficucdiximus.  Scd  corum diuifio, 

Iicr  quam  diuidunt  vircutcsamma- 
esadlenfum,  &ad  virtutem  mou- 
uam  in  loco, & imagmatiuani, 4c ra 
tionalcin,&  conlcruati uam,&  tem i i 
nilcibilc,cftommnovcra:laluoq>  j 
virtus  monua  in  loco  non  eftaliud 
plusgcJcnolbia,f  virtus  niotiua  vo 
luntarie,  q uando  concordat  u r cum 
ca  imaginatio,  8c  c&fimilium.  8c  ita 
cftdcciaratum  in  librodc  Anima. 
Etipfinumcranr  virtutem  motiui 
voluncarie  in  uumero  vitalium , & 
ponuntmonuanrinlocoaliam  (pc 
cicm.  8c iftud  non  eft  conuenicns, 
quia  non  eft  nifi  virtus  nurriciua,& 
crcfcitiua,& lcnlitiua,& generauua 
& imagitiauua,  & appetuiua,  & ra- 
tionalist monua,&  ladbnua  eg 
Coll.  Auer.  C iltis, 


Colliett 


G iftis,ficateftxftimatio,aurcogitati 
ua,&  colcruatiua,  & reminifcibilis. 

Etiamdlhicditlum  tpvirtusra- 
tional  is  eft  magis  (ptritu  ali  s § ' ma- 
ginatiuaiquia  pertcdtio  virtimsra- 
nonaliscliapprehffio  rerOvniuet 
iaiiu,  ficutpotcli  intelltgi  a Phtlofo 
pho  i tenia  particula  primx  fum  m$ 
Phy  (i corum.  Si  in  Prime  Pofterio. 
uauisintclligatiir  contrarifi  cttca 
nem  primi  Itbri  Pbyfi.  Et  qui  ba- 
bcbic  nccefle  (bluerc  ilia  dubia , re1 
qui  rat  in  locis  illis . Et  quia  res  vlts, 
qur  fantapprchen  (tones  virroris  ra 
tionaiis,  habdparticuUria,  needle 
H eftinuentreinhomincvirtote,qux 
apprchendareflentta  iliorum  parti 
culatium  contentoru  fubvtmicrfa 
ltbits,  St  virtutc  aliam  recordantem 
i(ia  particulars, qux  fum  coprehen 
fa  a virtoto  propria  eoruapprehen- 
Vhtata  fioni.  Etidco.quiaifta  virtusappre 
iioreTsdi  hcnfiuaparciculariG  nonapprehea 
i m. Mem  ditca  ni(i  habitudtnib’  imagtnatis, 
rlariiu  in-  fncrut  dcnccdlitate  tres  virtu  rcs,f 
v*  h l°  z^imatiua,  qux  appr^henditdlea 
e 4o.U'U*  p*rticularimti  :&  reminifcibilis 
imprdlionisxftimatx.'&imagina- 
tiua,a  qua  apprehendtt  xftimatiua 
I fui  imprcfliontMicut feruientes  vir 
- tutironali:ideoquta(eruicnsprx- 
patatfcruitoca  qux  funt  ftbinecef 
(aria,aut  ftudet  in  aliqua  re*  appro 
priataru  (eruito.  Etmaoifeftfi  eft, 
q>  virtusimaginatiua  prxparat  vir- 
«uti  rationaliea,qux  n6  fuot  appre- 
hcnfa.ficuteftmanifeftti  cpduxap 
preben  fionesjf  aJfti  mati  ua,  & cofcr 
ttatiua  approprianturapprehclioni 
rirtutis  rationale &quandoremo- 
nentur  rcivFcsa  virtmetationa!i,5c 
dmisreroinilcjbilisfacit  tecord»ti 
rfTcntixpanicularis,&  ccgooJcitil- 
lam  virtus  xftimatiua,&  tuncinue- 


ntt!virtui  imagination  bibittidinc  Ifr 
illi  us  dlenrix  partictilaris.qu^  eft  re 
cordata  a reminifcibili , & cognit* 
ab  xftimatiua, &quandoimagina- 
tiua  iarti  vemtfupcrfuatn  habttudi 
nem, tunc  virtus  rationalisreducct 
ad  (e  il!ud,quod  erat  priuatu  ab  eat 
ergo  tftxtresvinutes  ex  hac  parte 
funt  m ini  ft  rantes  virtu  ti  rational!, 

& miniftraiiseftta&ans.  ecce,  quin 
funt  ladantesex  haeprre,  ficutdi- 
dum  eft.  Et  tfta  verba  fum  dimif- 
tenda  bic,fm  ftant,  Sc  rectiperan-1 
daa  Naturali.qtiamursnofitnecd^ 
farium  arti  Medicoru  (circ  hoc,ni(i 
per  mod(i  clciflionis  melioramcnti.  L 
Sed  eft  fufficiens  Medico  in  i ftis  re- 
bus cognofberc  complcxionem.cui 
appropriarur  vnaquxq?  ifbaru  vir- 
tutum*con(ernando  ip(am , (5  diet 
prefens , & rdlaurandoip/am,  fi  ef- 
(etdeperdita . ideo  quia  fuffides  eft 
ei  I hac  arte  venire  a cognitione  fof 
mxcomplcxionalisad  formamfpi 
ritualem:  fiduteftfufficiesei  venire 
a cognitione  materix  adcognioo- 
ncm  quaruorhuraotf,  &mcbroru. 

De  luvamtmis  mtmbrorum  eonfi- 
■ tmlmm.  Cap.  8. 

SEd  cum  quiettit  res  fuper  locum 
fuitm  pofitumin  hac’arte,  tunc  M 
erit  manifeftum  q>  omnia  membra 
non  funt  inuda.n  ifi  propter  hssvir 
rutc5,&  iftx  virtutes  <pptcr  hasfua* 
adiones.crgonondt  inuentum  in  v 
corporealiquod  membrorum,  nili 
propter  aliquamaftionem  iftarun* 
virtutum,aut  pafiioncni  carfi.  Idea 
eltnobis  neceflarilt  inquircrea&io 
ties&pafliones  membrorum, &co 
plcxtoncm  cui  approprianrur  :3c  cO 
gna(centestllnd,cogno(i:imtis(ani* 
tatera  cuiuslibetmembn  per  fuas  fi 
nales  caufu  prxdittas  in  bacarre: 

ideo 


Digitized  by  Google 


Liber  Secundus  18 

A idto  quiaiftm cognouimus  camp  quolibctmembroru  nodatihumo  D 
caulam  materialem  & formalc.Scd  biliuin difcontinuatoru.Iuuamen- 
caufam  efficienic  non  eft  necclle  no  turn  terciu  eft,  vtpollit  fieri  rcfolu- 
bishicnarrarcrideoquiaiameft  (c  tio  fuperfluiratu  raporofaru , ftcui 
parata:faluo  fi  ibi  efletres,  qurfta-  funt comifl'urar.qni  funtmofie ca- 
ret lotoefficiftisin  ftatu  coferuato.  pitis.  Etpoteftcffecpfiint&aliaiu- 
Etincipiemusa  iuuamento  mem  uamenta : ideo  q>  fi  eueniret  aliqua 
brorufimplicium.&diccmuscpres,  ltjfioalicui  oflium,  non  tranfiretad 
qua diximus, quxeft necefl'aria pet  aliudosalteriusmffbri.quia  difcon 
aliam, eft duobus modis. V nuseft,  tinuatu  eftab iljo. Ire fuit ncrclTi  tas 
vtfitcflentiapritn^ neceftariacflen  multorumoHiu  ppdiuerfi  tatem fi 
ti«  Tltimi.licut  fuit  intentio  ellcn-  gurx  eornm , Sc  qualitates  fm  illud, 
tizconfimiiium  neccflaria  ppintc-  ppquodordinarafunt,*  ppparui 
tionem  eflenti*  oftkialium.  Alius  tatem  &magnrtudincmeoru.Scd 
eft,vt  no  fit  ex  neceflitatc:  fed  cft,qa  diuerfirasin  paruitatc  & magnitu- 

B mcliora funt duo  q vnum,& (ignifi  dinccftficuroflaparua,quxfuntin  E 
cat  nobilitatem  in  agente  Sc  patien-  digitis,&  ofla  cruris, & cox*.  Seddi  . 
tc.licut  ocuius , qui  noeft  inuentu*  uctfitasin  figura  e ficut  os, quod  do 
rifi  ppnecc/Ii  tatem  videndi:lcd  na  neccllitatehabetefle forte.  Srgrauc 
turaJuplauiteosppmchoramcntn  fuitfadlu  duru&claufum  .Sc  illud, 
duplationis,  ficut  nosdedararede-  inquofuitmtenrio vteflctlcuc.fuit 
bemus.  Scd  nos  no  rccordabimur  faflu  duru  fit  perforatum  in  quali- 
iftorum  iuuamentorum  nifiillius,  tate.&illud^uodhabetdeneceifi-* 
quod  erit  magis  neceflarium.  De  tateeffcconiumftu  cum  carne.firit 
inembrisfimpTicibusquzdamfunc  faeftu  tencrum,  ficut  chartilagines, 
ofla,& limiliaipfis,  ficut  chartilagi-  Sc  fimilia.  Sciftaiuuamfrafnntno- 
nes,  Sc  vngues  ,qu*dam  funt  nerui,  ta  p fc.  Sc  ho  poteft  cognofterc  ma- 
iacerti,ligameta,panniculi, chords,  iotf  parte  oerfeipfum, vel ab  eo,qui 
ccrcbru,&ofiafua,&  nucha, Arcaro,  aliquantulii  ftuduent  in  cognofcf- 
&fcpum,Sc  hisfimiha,  & pili, Sc  cu*  do.  Scd  vngucs  fucrunt  fadb  pp 

<C  tis,8c  fiinguis,&  phlegma,&cholera,  duoinuameta.  Vnu,  quod  eft  coc,  F 

1 &melacfiolia,&fpiritus.  Sedofliu  Sc  eft  pp  conferuationemcxtrcmi- 
maiusiuuamentu  ipforfieftadfor  tatudigitoru,  ficut  poniturferrurn 
tificandu&  ftabihcndum,Sc  in  fum  in  poftremohaftilancex.Socundu 
ma , ip(a  funt  licut  fiindamcntii  to-  eft  propter  fuftentamentum  carnis 
lius  corporis.  Etiuuamftum  fmeft  digui.qncaditaliquid.  Etiftudiu- 
ad  defendendum  Sc  abfeondendu,  uamentum  eft  magis_proprium  in 
ficut ofla  capitis,  &o (la  pedoris.  Toguibusmanuum,qinTnguibu« 
Scd  mulntudo  eoru  in  corporefuit  pedum . fed  primum  ruttamcntuni 
j»p  mot*  particulares,&  multos : qa  communicathomini  Sc  alifsanima 
manusnopofletmoueriperfc,  nifi  libus,  In  luuamentisneruorum  ca 
eflet  difeonnnuata  ab  ode  brachij  duntmultadubia.  Gal.  (entit  quod 
cum  contiguitate  amborum  olfiu,  iuuamentum  corum  eft  ad  t'eren- 
icilkct  manusSc  brachu.Sc naeft in  dumfcnfum, Sc  motum  voluntarifi 

C ij  oibus 


Digitized  b 


y Google 


G 

SetiMode 
Paid  afa- 
liii  dp.  S. 
& in  para 
phrali  A- 
ucr.oppo. 
u dc  Aia. 
7.&.C.116 

vide.  |.  d< 
Ni  aialiu 
c.  (.quod 
Auer.n  no 
utt  nemos 
difleirtina 
tos.j.d  Lo 
ns  afreitu 
(.  oopoli. 

3.  de  NI 
abluLcf. 
H 


omnibus  membris.  So!  quod  appa- 
rel a fcniencia  Ariftotelis  eft , q>  no 
iitfa&usneruus  nifiaJ  temperadu 
calorfi  n tr  i nlceu , ad  hoc  v t det  vir- 
tutcmlenriendi.&  hxtopimolequi 
rur  plusiuuamcnto  cerebri.Scd  fi  t 
infirm  motus  voluniarij,in  hocca- 
cicfpeculatio . E t confirmatio  Gal. 
q>  frnfus  & motus  lint  a neruis , eft, 
eo  q>  remoto  neruo  remouetur  lea 
fus&  motus.  & hoc  non  eft  p v ia  de 
monftratiua.  &iadifputauim*hoc 
in  libris  Logicalibus.Sed  appare  1 9 
iuuamentu  neruieft  de  eenereiu- 
uamenti  cerebri.  & apparec  manife- 
ftc  q>  nalcaotur  ab  co,&  cp  non  (tot 
fixi  in  eo,  lieu  c dixit  Gal.  Et  liga- 
mentoru  iuuamcntum,&  chorda  if 
ad  motfi  voluntaiium  cli  apparent 
adoculutn.  Et  panniculi  fuerutfit 
dli  propter  abfcodcrc  Sc  defendere, 
Icctiam  vtfuftineant  membra,quf 
funtfufpcnla,&retineantca:quauis 
hoc  iuuamentu  fit  magispropnum 
Jigamentis.  Et  iuuamcnttim  panni 
culi  pofiti  fupra  ventre  eft  de  ipecie 
huius!uuamcnn,eo<pprohibetin- 
teftina  egredi  de  propn  js  locis,  ficut 
accidit  hernioGs.  Sed  venstrii  dux 
funt  partes.  Vna  eft  arterix.qux  por 
tantfpirirfi,&languine  acorde.de 
iftxnncdubio  fuerunt  fatftx  yfpter 
hoc,&  fuerunt  ram  ificatx  Sc  paring 
j> tot um  corpus , ad ferendum  rem 
til£,autlpintum  folu,»utfpiriui,& 
(anguiaem  limul.  Aliacft  nfi  pul- 
iatUJts,iaqwbuf  non  eft  fpiritus  ten 
tibiliter . nifi  nosinduceret  ad  boc 
vnum  didlum  limilednfto,  ouoddi 
eitGalenuiinhepare,  quia  did  t,q» 
eft  font  Ipiritus  natural!  s,quem  di- 
ximnsnooeficnifi  propter  virture 
nutritiuam , Sed  quod  apparctex 
iuuameuto  iftarumvcnaiunijcft* 


Coll  tret  1 

quia  fad?  (untaddiuidendu  fangiti 
nemcodd  inhepate  per  alia  mem- 
bra :&  propterea  fuerunt  ramificat? 
ficutarterix.  Hiclcircdcbestp  Ari 
ftotcles  vult,q>  dbus  Sc  n u tri  men  tfi 
omnium  membrorum  fiat  ex  duo- 
busfanguinibus  miiusinfimuh  & 
fanguis  qui  eft  in  venisnon  puifarit 
libus , Sc  in  hepateeft  ficut  materia 
(anguini  undo  p atterias  cordis : St 
q>  languis  arteriaru  eft  licut forma 
languinis,&  hocefl.quiadat  eidem 
com  piemen  tu , Sc  codhonf , Sc  facit 
ipfum  cibum  proptnquum  adlui  Et 
Galen  us  fentit  q»  unguis,  qui  proue 
nitab  hepatc  p venasad  membra,  c 
cibuspropinquus  pie.  1 tprobauo 

SuidePhilofophiin  hoceithxc,cp 
rigu is,  vt  eft  fanguis, eft  conuenies 
vt  m cibus  membris:*  omnc,quod 
nutrit, debet  cuenire  mebris:&  duo 
(anguincs,r  1 fiuibus  membris,  vet 
niimt  ess:  ergo  membra  debenc  nu+ 
trine*  cis.  Et  propterea  q>  vnuseo 
rumtftcrudu  , & alter  codus.cru* 
dus  cduememioteftvt  approprief 
marerix.Sccotl*  form*,  ergo  debet 
die  coparatio  cofti  adcrudu,  ficut 
formx  ad  materia . Sc  hoccftdcda- 
ratu  benein  lib.de  Aialibus.  Etex 
verbis  Gal.  apparec  tpide  ailcrie,  q> 
mebra fuperiora cibanf  a (anguine 
arteriali  ,;qn  prxcipu  incidi  arterias 
in  paftione  hemicranca,*  in  epilep 
fia  pcrleuerantc.&  v tina  ego  (circa 
quid  p rolii  bet  eG  credere,  iff  clan 
guisartcrialis  no  tumitalias  partes 
corporis.  Sed  cerebri  mcdull^  font 
dux  fpecies.vna  cft.qux  ftatin  olla 
capitis.*  iff  ud  line  dubio  eft  ma  fpi 
ri tut, cum  quo  fiunt  fenfus.  led  me-1 
dulla,q  ux  eft  in  olGb«is,eft  fu  pflui- 
tas  cibi  cord.  E t o fia  folida  no  nab€t 
medullam,  quia  non  liu*  pfotata. 

Et 


Sanguiirs 
nalu,&» 
cerial'ftint 
cib»  niom 
broru.  idi 
>.  de  NI 
aUlidxi. 
Si  ).& Par. 
(.  (.  It 
4.  eiufdc. 
C.4.&1I 
Cote.c.11 
Ac.x.eio/- 
dem.  c.j. 
* Auer,  i 
puraphti- 

L 

fi.j.3  Psr. 
c.4  cordc. 
& ideGi 
nejiialiii. 
c.j.&iofi 
ne  quard 
Ubri  ciiu. 


M 


Liber  Secundus  1 9 

A Ernomen  medullzdr  xquiuocead  mum . Etnoedmultu  longinqnu  O 
hanc  medulla,  & ad  eam,qux  eft  in  ad  credrndG,  tp  multa  ex  came  non 
olla,&  no nominamusca  medulla,  fitfada nifi  ad  implcndum  locava 
nifi  quia  lie  a vulgo  nominaf.Scd  cua,&addcfendcndu.Etinfumma 
medulla, quxed in ofiibus,cd Cup-  iduded  (implex  membrfi  ,inquo 
fluitaspenitus.& hxced fubdantia  comunieant  ola animalia, licuccor 
T^Jnuch?  lempetara.  Scd  nS  nuch; eft  de na  eft  membril  officiate, in  quo cornu 
c den5  ce  tura cerebri, ficinuamentaeoif  funt  nicStoia animalia.  Etfanguisma 
icb‘)l  eadcm.4cadhucexponadriam,qu;  nifedu ell, q> non fuitfadusnifi  pp 
e*  9 0ppi  <dintcrea,qnnarrabo  iuuamenta  vnaduarum  rerum  :aut  ppdandu 
▼idet'rdc  raembrorumofficwliu.  Sedcumis  nutrimentum.ficurfanguisquiclt 
ya1.c-7.et  dux  funt  Ipecics,  ficutdidum  dt,&  inhepate,&in  venis,quasop;natur 
* wSr°C6  Ar'^0 .dicitfupbasduas,quiafunt  Medici  vtnafcanturaohepatcraut 
cih'a.difo  india  (enfus  tadus,propric  dantia  vtfit  vchiculumfpiritus,&caloris, 
tcnua-i?.  cGco,ficuidatoculuscuvifu.8cde-  &ideedfanguisarterialis.  Phleg- 

1J  mondrat  hoc, quia (enfus (implex  macd(anguisindigedus:&propte  E 
noinuemf’  nifiacotporc  (implici,  readebcrdici  fupfluitas  (anguinea, 
&q?neruus  ( feruitor  carnisinhac  hoc  c fupfluitasdiminuta  vtfit  (an 
apprehenfioncad  temperandu  fpi-  guis.no  luperfluitas,cuiusfeparatio 
tuum  (enfus,  qui  mittitacorde.  & nea  (anguine  icmaneatfitnguisco* 
ida  fundamfta  neccfiecd  vt  Medi-  plctus,ficut  a cholera, & melancho* 
cus  a nobis  reci put . & nosdicimus  (ia.ergo  ft  ita  ed,  cc  phlegmatis  fuit 
defends  & motu,q> vnaex  rebus, a incorporedeneccllitatc  :hocedq» 
quaedeoru  pcrmanctia , funt  cere-  imporeedcibum  couerti.nifiex eo 
brfi &nerui.  Sed  vna  (pds  carnis,  generentTupfluitaresphlegmaticfl 
qui  Gal.vocat  mu(culo(am,cdvnu  Etpotcdctcumhoc.tpfuntinipfo 
ex  mcbrisofhcialibus,  &in  illo  eft  alia  iuuameta, quia  humedat  mem 
vircusprimi  motoris . Proptcrea  <p  bra.&adaptareaad  cibandu , & q(i 
tdud  edillud.quod  mouetexfeper  cdficutcibusprxparatuscis,qnri- 
hanc  virtute,&non  mouefpaliud  bustardae'eis.  Sed  melancholia , tc 
C mfbru, quod  iplummoueatquia.fi  cholera  funt  primo  &p(emcorpe  V 
p aliud  mouercf.hocindueeretnos  ppneceflitate:  quiacibuschylofus, 
ad inueniendu corpus aliud,qd  mo  qui  vaditde  domachoadheparno 
uebit'ex  dr.alias,  resducereC  in  infi  poflctdigcri.ncceflcfanguis,  nifi  (e 
nirfi  ,quia  nullu  corpus  mouet  nifi  parenfabeo  ldxduxfupci  fluitatrt, 
moucat\  &e  neceflc,q>  resquiefcat  (icut multu  non  potedcfic vinum, 
apud  pri mu.quod  mouet1  a motore  nifi  (eparenf ab eo duz  lupetduna- 
immobili  Schocprobatuedin  Na  res, vna  grofla &rerredris,&  alia 
turali  Plulofophia.EthxcIpfscar-  fubtilis.Et  proptcrea  ordinauitna 
nisapud  Gal.edindfm  morusloca  eispropria  membra.  & non  fecit  fic 
lis.&loqucmurdcea.qnloqucmur  phlegmati  quiaidxduxdipcrflui* 
demembris  officialibus.  Scd  caro  rates  nShab£taptitudinc,vtpoflit 
fpongiofa  mguinu  , & fubalccllaru  eeexeisaliquaparsmembnaliquo 
edfadappcxpulfionem  fupcrflui*  rootqd  inphlcgmatcbencp6icfl& 

C iij  £t 


Digitized  by  Goog 


VjOlllgCt 

Et  apparel  et cum  hoc,q>  natuta  no  vidcmu*  qp  pili  capiti* rfefcndut cr^  K 

rebru  afrigore,8tcaJore:8cfupcrci* 


prxparauit  iftas,vceflentinftfm  fer 
uicqs  virtuti  nutrmux  pviamcle- 
dtionisboni.quia  burfa  fell  is  habet 
anil  meatum  ramificatu.qui  adue* 
nit  iu  tdlinis  fuperionbus , Sc  parti- 
businfim  is  i lomacht.&  i n aiiquib* 
honvinib*  tangit  flomacbu,&  fecit 
idem  opus , quod  facit  m inidtinis. 
quiaburfafcllistnadar  phuncmca 
turn  1 □ redmis  partem  r holer*,  qua: 
inoueateaaicxpellendu  fuperriut- 
iatcs,&  facte  q u ait  abfterGoncm.  Et 
fifr  fplen  habet  vnfi  meat  u,qui  tan* 
git  os  Uomachi , 8c  mitt  it  ei  partem 
H parua  melancholiac  ad  pungedum 
iilud,&  ad  motiendu  appetitu  cibi: 
q uia  ifta  o patio  pro uenit  a rcb*  ace 
tofis.8c  m ulta  yerba  dicta  funtT  alijs 
libnstfed  no  exposes  ex  me,  vt  labo 
rem  ad  narrandii  ea.  Scpi  vnlitas 
in  corpefuit,vtcalefaceret,  ikut  zir 
bum.diaphragma . Etfcpii  cfllup- 
fluitas  faaguin  is  co&i,  a quo  cibata 
funt  mebra.  Et  pp  hoc,q  ii  ell  in  cor 
pore  i€  perate,  figmfica  t rnagna  fani 


lioru, 8c  palpebrarti  adiuuant  ad  da 
fendendu  oculos  a reb*  extrinfccts. 

Sed  pili  fubafcdlaru,8c  pedu,  Sc  mul 
tialij.quifuntfiipfuperficiecorpo- 
risouod  apparet  ex  ets  plus  ( ex,  ne* 
cedi  cate  matcrix : eo  q>  general  pi* 
lus  abvno  yapore  fumofb  adulio 
tccunduGal.  Echocindigctfpccu-  Gr-ncr# 
lationequiavr qipiiusficcorpusex  G“" 
tendibile,ficcu,8c  talceft  fuperrtui- 
tascibi  licci.qn  nimiscoqui£duran 
tem  illo  admixtione  pinjguedtnis. 
ergonoeitille  vapor.cui’iicaggre 
gatio partis  iupra  partf :(cd  ril  cot-  ef 
puscotiouum  fortis  coonuationis, 
cxtefiuum,crefccns  in  long) tudine. 
Etjmihi  rideturq>  natura  adducit 
ilium  yapore,  vt  fit  materia  pili , ad 
hoc  vtpilustrahat  illam  maiam  ma 
tcnamexcorporcad  mundifiran* 
dum  ipfucn  per  hoc,(icut  tu  rides q> 
iii'r  artificial  iter  faciuut  Uboratore* 
terrse,  qui  qn  volunt  vtipfa  fruit iS 
cet,(cminant  femina,qux  habent  at 


*atem:quiafignificatfupcrbonita-  trabere  partem  terrreflrem adufti. 
tem  nutrimenti.  Sc  qn  non  in  uenk  Sc  per  hue  modum  poteft  ertcrtfit 


in  corporc,  fign  ificat  q>  no  eft  bona 
digeftiotquia  no  eft  fupflukas,  qu? 
[I  venitabonadigeftionc.hoceftcalt 

da  Sc  humidxEtneceflanuiliud  ell 
ad  implendu  vacuitates  etia  mem* 
broru . d-d  qn  niulri  plica  cur  in  cor 


muamen  turn  corpon.  Sed  cuus  vi 
detur  efle  pp  defendere , 8c  abfeon  - 
dcre, 8c  flat foris,ficucfuntcoopcnu  V 
rxmembrisintrinfecis . Et  fpiritus  ** 

iuur  propinqua  inltrumcnca  virtu-  miniftr 
tisregmux corporis.  8c ficdicendu  tet.  idl.j. 


pore.fignincatfup  malam  difponf.  cftq>  minillratur  a quatuor  virtu*  *V“ 
quiamultitudo  maceriznucriuu;,  nbus,aurquinqi,hoceftattradiua,  ^1'J 
quzcftfanguis,cftcouerfaiufepu;  retenn u a,d  i gef  h ua,  & e i p ul  fi  ua,&  u aic.i. 
lc  tunc  infrigidantuc  mcbca  8c  mo  d ifcrctiua.  E t adhuc  eft  inuen  ta  alia  ca.<. 
riunf,quiain haefuperduitatonon  uirtus,quxcommunicac toticorpo 
eft  fenfus,8cperduntur  membra  fen  n.quxrcgmuanunctjpatur,  Scquz 
fibilia,qn  multiphcatur  fuperea.  ht,Scvndelitniulcadicendafunt.Si 
•Pilorum capitis,  fuperciliorum,8c  poftea  difputabimus.quicquidfn, 
palpcbraru  luuamentum  eft  vt  de*  abanimaeft.ptoptercapriuatioei* 

Jcnd2t.8c  hoc  eft  manifef  turn,  quia  eft  fubiu  mors  ncccflai  io. 

De 


Digitized  by  Google 


Liber -Sctundus  10 

A Dr uantmtHtis  mm brorum  ojfm.tlmm,  q>oefophaguscftc6pofitusex dua-  D 
au4t funt mprumtiua yirtntu  tin-  bustunicis:  vnaquxcftfm  latitudi 

tniim «.  Qi/>,  9.  ncro,&a!ia,c]u;cIlfmlongitudin£. 

ETpoftq  narrauiniusiuuameta  &ifta,quxproceditfmlongitudi- 
membrorii  fimplicium,  narran  nem  ,op  colligitur.  & coDlfringif, 
dumcftiuuamencu  mcmbroruof-  &afccditadcpiglottide,tuc  fit  aura 
ficialiu,&  vniufcuiulq-,  partisipfo-  &10.& ilia, qua: vaditinlatitndmc, 
rum.  Ethocfaciemusbrcuiter.cx-  facitcxpullioncm.qn  aggrcgatur, 
ccptis  cafibus.in  quibus prolongadi  & araplpftitur  cibunulicut  vola  ma 
funt  lermotics  ilbs.qui  nobis  funt  li  nus  aggrcgat  Icfupcrrcs  humidas, 
miles.  Eceligcmusex  his,quod  ma-  &coiiftringcndocascxpcllit  Ma- 
nifcftu  cft,& quod  opiuatur  cf  ma-  nifeliu eii.qi  llomachus  c locusdt- 
gis ncccflariu  in  hac  arte:&  incipic-  gcftionis  mi  Ifi  ctbi  cidcm  ab orerfo 
musa  mcmbris,qux  Cunt  inftra  vir  uertendo  ilium  in  chylumiquia  no 
tutisnutruiu*  quia  hxc  eft  virt’nc  potcftronuertercipfum  in Guigui- 
B ccilaria  pnma  noltro ce*.&  proptc-  nem.Ethocapparct  abeo.qil  mi-  E 
rca  I'uic  corruptio  fuaif  operation!!  niftri  fui  in  hocopcrc  funtquatuor 
mors.  Etdicimus,fm  q>  tellificatur  virtutes  particulars  fupradi<ft$.Scd 
fenfus,  t>  mebra  difpofita  ad  fecien-  digeftioeft  magis  mamfclla  intu- 
datoprianones  iftius  virtutis  funt  oicacarnola,  ppcalorcm.quieftin 
iioiivcbus, k (iii  mimftri,  licut  os,  ca plus,&  propter  illud  , quod  ci  ad- 
& inftfaeius , & crfopbagus:&  poll  ucnit ex  arteri)S,ac  venis,  qux  ci  ad- 
hxcintcftioa.&hepar,&  veiif.&re  ducuntcalorcmi&eccftluppofuus 
pcs,  Jtfplcn,&facculusfe)lis,& ve-  hcpati.ua qnplumcalcfacit.quia he 
fica.  Pritnum  iuuamcntu  oriseft  par  eft  ei  circa  poluum.i  latere  dex- 
mafticatioubi.&  proptcrea  fucrut  tro:&  fplcn  ell  ei  circa  pohtusin  la- 
pHiti  dentes, vitaciant ad  hoccouc  terp fintftro.qui dat  calore.  Scdat- 
piens  prxparamcntu.  dentesquide  tracftiocibi.qua  facitotfophagus,fic 
antcriorcvumcidat : maxillarcs,vt  meri.fi tp  tunica  villoru  longitudi- 
fraugat:molarcs»t molar. Etfcias,  naliu.&adiuuatipfumi hue, quod 
£ q>  in  orce  aliquatuladigeftio:&  ho  eft  in  code  tunica  diametral!  angu  F 

mo, quern  tu  las,  appc'.latcain  alio  lari.  Et*icccptio,  &cxpulftohunt  'i.Lmen- 
pom  me.  Oefopliagus  ell  meatus,  ptunicam.quxproccduplaiitudi-  «• 
per  quoin  tranhtcibus  aboread  os  ucm.ideo  quia  qnrccipitcibu,  ilia 
ftomachi,&  operatio  lua  no  ell  nifi  tunica  aggregatur  fuper  ipfum  ab 
in  duabus virtu tibus,qux  funtla-  omm parte, quoufq;complctur di- 
stances virtutem  numtiua,hoceft  geftioi&digcftioncfadlaaggrcgaa 
attradiua&cxpulliua:  quiaeftne-  tur  omneslu?  partes  fupcriorcsfuB 
cede  atrrahcrc  ab  ore : Sc  cxpcllcre  eam,&  tremunt  cam  infcrius,&  clt 
ad  ftomachum . & qn  ilia  operatio  cxpullio  per  hanc  tumcam,qux  va- 
perdif,  moriturhomo  fiime.Etin-  dit  per  latitudincm  : Sclubct  dua» 
lirumentum  leruicnsnaturxin  his  operationes  contrarias.hoccftcx- 
duabusopcrationibus,ncccflc ell  v t pulfioncmmfcrius,quadoclliaiU 
varietur.  Et  apparct  p auatonua,  digcltio;  vcJfupcrius  per  vomitu, 

C liij  lied 


f r.  • Colliget  f 

C Sed  operatio  y ! rturis  di fereti u$ n&  quia  hoc  niembrfl  tr6  fuirpofirum  k 
eftmulcu  manifcfta  in  ftomacho:  ineisdurum  Scfone.nifi  proptcrea 
nifi dieerenius  qt  ftomachus nutri-  quia  non  habenr dentes  molares. 
retur  ex  chylo,  quia  defy  dcraretci-  Sed  in  tcftina  (t  ▼idenf'  efle  tnftru- 
bum,&  aggregarerur  fuper  ipfum,  mcnta  nutrimenti:quia  ipfa  no  fue 
qd;fitin  co.  & opinio  amrmathoc.  runt  fe<ftaprincipalitcr,nifi  vtrran- 
Quod  fi  n& diceremus,q>  ftomach*  feat  p ea  digeftuscib* in  ftomacho 
VLqfide  nutmur  ex  chylo,  *quare  dcfydera-  p foramen,  quod  appellatur  porta. 
iJggrrea  ret cibii ,& aggregaretur  fu  p ipfum,  Proptercacdm  fedacftdigeftioin 
tetwpip  & cellaret  fames,  qn  comcdimus?  ftomacho,  apcriflocustftc, &mit- 
tum,n6ef  Et  fi  contingatq>  vnu  membru  fer  titurcib*  ad  inteftina:& interim  he 
fctctiua  vf  u'atalrcr*»icipfum  obliuioni  notra  partrahitabillis  fuccofitatechyli  p 
o^opaao  dittergorecipitnutrimcntfi,  & vti-  vcnas,quxattingunt  iffud.  &qnco 
mulium  litateexeo.  Et  accidit  vraliquiex  pieuerit  operationes, tuncexpellur 
manitcfta  noftris focijsdubitentex hoc : quia  intefHnalupcrfluitates  inferius:* 

“Iea  vj  membraexchylonondebentnutri  ilia eftfupftuitasficca. ergo Ttiiiras  t 
Areumtd  r'»n'^  poftqconuerfusfueritin  fan  inteftinorumcftbina.  Prima.quia 
contra  Fe.  guin#,& non  eft  adhuccQuerfus  in  funt  ria,  per  qua  cibus  vaditabillis 
Prima  re-  fanguincm  in  ftomacho.  Ergodi-  ad  hcpar.Secunda  ppexpulfionem 
lponiio.  camusq>feomachusnurrit‘abeoex  fuperfluitatisficcx . Et  vinusinilli* 
modica  re,qu?  plus  alTimilatur  qua  manifeftiorcfteitpulfiua.&propre- 
litati  qquantitan  .Scteftificaturex  reafuerutambx  fux  tunic*  cuntex 
hoc,(p  fu  bitoquiefeit  femes,  cu  co-  pcrlatitudinc.  Sed  virtusattra&iua 
medimus.ficutfubttoquicfeirlttis,  non  eft  manifcfta  in  cis,  proptcrea 
f'oaJio f*  hibimus.  Etadhucnoncftin-  nonhabuerunttunicamvnainlon 
**  conueniens.qjinco  fttaliqua  pars  gitudine.&i  pits  eft  virt’digeftiuas 
fubtilis.qua nutriaf citopcraliqua  quia  eoru  coplcxio  eftpropinqna 
humiditatf.quamuisnon  fitfangui  complexioni  fubftantiz  itomachi. 
nca.quia  tu  v jdesmultaanimali.i.q  Sed  illainteftina  n6  habuer fit  mul- 
nutriuntur,  licet  non  habeantlan-  tarn  reuolutionc,  nifi  vtmorarcrur 
j guinc.Etdigeftiofitineo  percalidi  in cisctb*, donee hepartraxiflitab  M 
tatem &humiditafc primo,&fccnn  eis,ouod neccflanu crat. Etpropte- 
dario fitp aggregationem.quam fa  readicit Arift.cpanimaliahaLenria 
citftomachus fuper  cibu,& quia  ip  pauca  rcuolurionem  in  intefhnis, 
fom  ampledit'. Et  proptcrea  tunc,  funtguIofe.Ethabuerurduastuni- 
quanto  ftomachusin  animalibuse  cas,v  t effenc  fortiarqusafunt  viafu- 
gro(Tior&durior,tantofortiordi-  perfluitatum.  Scetiaquia  opcratio 
geftio  fit.  & hoc  apparetin  ftoma-  virtutis  expulfiuxin  hocefotnor. 
chis  volucrum.  Et  proptcrea  volue  Manitcftfi  eft  in  hepate,q'cff  im- 
runtquidam  Antiquoif  qidigeftio  mutattuum  cibi  adcouucrtendum 
fiatppconftricfionemaggrcgatio-  ipfum  in  fenguinf  :&pofteamittit  Cal.opW 
nis.&opinanturq?ftomaclu  volu-  ipfum  ad ola membra. Ecppdomi- 
Crum  profintftomacho,  ficurfunt  natione,quam  fecit  fuper  ola  mem  fnnutriti- 
ftomachi  gailinarum  &pcrdicum.  branucritma,opinabafGal.q>eJfet  ua  virtue* 

penitu* 


Digitized  by  Google 


Liber  Secund us  if 


A penitusT  virtute  nutririua  princeps,  xio  fit  per  modu  decodioni»r  Sc  dc- 
&iplcnefciuir,q>poftremum  nutri  co«ftiopermodumcaloris:ergon©* 
mentum  eft  io  cordc:&  iucoprima  ccfl'ecft.tp  inftrumentum  ifiius  vtr 
vtrtusnutritiua  eft  princeps.  Erap-  rutis fit  principiu  fortiscaions : qa 
paretdehocmcbnvphabctquinq;  non  eft  differentia  inter  ilium  rem, 
virtutesdidlas,  hoceft  digcftiuam,  qux  eft  nobis  neccflatia  adcflcpar 
qn  facit  fanguincm,  retcntiunm  tc-  us,  vel  effe  totius.&  ft  ita  eft, ergo  de 
porcdigeftionis.attradiuamquan  ncccfliiateiftcca)orcftinhepatc,3c 
do  trahitchylumabiteftinis.dilcre-  in  alijsinftrunv  ntisnutritiux.Et  li 
tiuamqn  diuidir  Sc  cognofcit  tres  itaeft.ficut  dicitGal.  q,  nonlucrata 
fupcrfiuitatcs : hoceft  fuperfluitas  fint  alia  membra,  quxhabcnthanc 
aquola,quam  trahunt  rcncs:cholc-  vittutem  ilium  calorem , cum  quo 
rica,quam  trahitburiafcllis:melan  aguntfuasoperationcs,nifiacalore 
cholia,quam  trahit  fplen.Etinuem  hcparisiergofteparcertee  princcps 
ri  virtutem  expulliuam  alEnem  vir  ipforum  Vnctnbroru :quia no cotn- 
B ttiti  attradiux, magnum  dubiu  eft.  plerureishocopusnifi  per  ipfum,  & 
& hie  non  eft  locus  fux  folutionis.  jpfum  complct  opera  fua  per  fe.&  ta 

Etdcbeslcireq>iftxquatuor  virtu-  lcmcmbrum,qualceft  iftud.eftdi- 
tesaut  quinque  non  funt  leparatx  gnius  vtvocetur  princcps.  &ifta eft 
abitiuicem, led funt ficut  multiopc  dominatio.quadixcrunttin  autho 
rari)  luper  vnum  opus:&  funt  virtu  res  ipfum  per  le  habere . Et  propte- 
tes,  quxfunt  licuc  inftrumenta  vni  rcaae  restore  agricultoru  dixeriit 
virtuti,qux  facit  nutrimentum  , Sc  q>  fit  princeps  eorum . proptcrcaqa 
facit  ei  cum  iftisquatuor  virtutibus  (eruitia corum  non  complenf,  mfi 
inquolibetmembro.  &illxin  toto  ex  rcgimineipfius,&opusilliusco- 
corporc  datx  fuut  propter  nccesfita  pletur  per  ipfum.  Sc  hoceft  in  omni 
tern  vniusvintitisintnnfec$,qu$aft  fpceiednauonis.  Dico  ergo,  vtina 
in  vnoquoq;  mebro.  & hoc  eft  vir-  ego  (cirem,  fi  polTibilecft,a  Galcno 
tusnutnf.ua  principalis.  Dcinceps  &alijsquilcquunturfuamfcnten- 
contcmplandumcft,fiiltaprincipa  tiam,vtdicantq>hepat  eft  fufficifs 
C hsvirtuseft  propria  i hocmembro  perleiniftaoperatione.iplbconce- 
ad  hoc  vt  fit  ipfum  loluro  princeps  dentecumeis,  q>  multxartcrix  ve- 
membrorti iftius  virtutis:  autillic  nianthcpatiacorde,quxabducunt 
eftaliud membrum  .quodlitprin-  ctdem  mulrficalorc,  cpfi  hepareft 
ccps|ad  ipfum  in  hocopcre.  fuphoc  fufficicnsfibiinhacopcrationeicr- 
eft  multum  necefledilputare.Etdi-  gocaloriftceftin  vanum,&  fine ali 
cim*,iam  apparet  per  hoc,  quod  dc-  qua  caufa.  Et  fi  dixerint  q>  illc  calor 
daratu  eft  in  Naturali  philofophia,  non  dcthepati,nifi  virtutem  vital?: 
q>  ifta  virtus  non  facit  nifi  vna  par-  Diccmus,quid  eft  virtus  virali$,qu; 
tern  membri  nutriti:&q>  membra  eft  in  membrisJcftnc alia  virtus, ^ 
fimteompofita  ex  elementis  :&a>  virtusnutritiuaautlenfibilis?&  ncc 
compofitum  ex  dementis  non  eft  nomcn  vitxintelligitur,  nififuper 
compo(itum,nifi  per  modum  tern-  bas'duasjicct  accidat  vt-nomen  vi- 
peranttx  complexionist&complc-  txattribuatur  magislenlibili.&hoc 


I> 


E - 


CfttmCa. 

P 


RefpA'o. 

Replica. 


Digitized  by  Google 


Collect 


G eftconrratiumei  qnodinteliigitur 
a verbishoTs,qucm  fas.  Necahud 
certificatumcftcxiftisvirtutib*,  ni 
fi  j peaui  opctationes:  necfunchic 
abx  opera  tiones,  nifi  ilbe  dux , hoc 
KdWtfio  eft nutribilis,& fenfittua.  Si  refpon- 
Xcflka.  qjvittuspuhanlisincotde 

cfttcrtiavirtus.&illadf  virrus  p(c : 
Rcfpondcmusquamuisnosconce- 
deremus  vobis  hoc,  cor  tn  dat  hepa 
ti’virtuicm  puKatilem,  quia  tnamfe 
ftum  eft  q*vcnx  hepari*  non  funt 
pulfatilcs  Dcinccps appartt q>  virtu 
res  pulfatilcs  (unt  propnx  cordi , & 
S.  iftavirtuicft^ppriafuadominaho: 
fr  c;n  donutiattonetn  habet  corcu 
fcac virtuce,  quiacu  hac  virrutedat 
& partitur  virtutem  omnibus  mem 
Jjtis,qm  dat&  partitur  eiscalorem 
iiaturalcm,cu  hoc  ipfum  habet  coo 
fcruationelibi  pmodu  flabcllatio- 
&ciimiftavmus  videlicet  pul* 
fatilis,  fit  ilia , cum  qua  cor  datalijs 
membrisprimu  nutrimcotum,dan 
do  & parnendo  cis  o nines  alias  vir- 
tu testergo  ipfum  debet  appropriari 
de  ncceilitatcifli  virtuti , hoc  eft  nu 
tritiux  a latere,  q>  eft  nutr  imen  turn 
cordiale.q?  ipfum  eftinftrumentu, 
1 cumquolaborayita  virtusindan- 
donuuimentum.  Etfiefictalia  vir 
rcpiseL  ^ushiepr^teriftam  virtutem  nutri- 
jiuara.darecalijsmembris.  qbiaim 
poftibilceftcflcinaliquo  membro 
virtutem  contrariam  in  fpccicalijs 
virtutibus.quxfuntiu  alijsmebris. 
&non  inuenitur  in  alio  membro.ni 
ft  in  lpfoexiftentc membro  princi- 

[je:nec  Gale. nec alter  mcdicusdicit 
10c.  Et  fi  ita  clt,(icu:  diximus,  & ap 
pa  ret  q?  com  paratio  cordi  s ad  hepar 
fi  t,(iciu  to  mparatio,  q ua  ponit  Gal. 
hepa i is  ad  membra  aliaiergo  cor  ex 
ncteihutc critpnnceps  (up  hepari 


inhacvirtnte.qoia  hepar  no  eft  fuf  lt 
ficicnsin  faciendo  per  (c  fuam  ope- 
rationem,iiifi  ppcalorem  tranfmif 
fumacordetcmperattim  inquami 
tatr,&  qualitate.  Et  eft  rehrmatus  TcrtiatS. 
iltcfcrmo,  vt  cot  fit  der, ccefiiraie 
princeps  virtutisnutritiux,qd  Gal. 
necali|ex  anatomicts  dixrruntnec 
credtdciunt,  q,  cordi  vcnirct  calor 
abalio  menibro,(edc(t  liifficiens  p 
(e.ficut  conuemens  eit  print  ipi.  Et 
ego  lam  probaui  tibi  virtutem  & ca 
lorem  per  viam  dodrinx  didclurii- 

ux.  Etfi  tu  vidcris  q>  indiget  cor  Ra 
. ' fi  cux  otue* 

hepate  propter  prxparatsooemnu* 

lrimenti.non  eft  proptcrea  hepar  L 
Jignuro  vocari  pnneeps : ficut  non 
cftconucnieos  (tomacho  propter  {> 

tarationcm  cibi  vt  vocetur  pcinceps 
epatismec  etiam  bubulcus.qui  pr^ 
arauitcibumaliisbubuicis,  voca- 
i tur pri n ceps. Pol iquam dedaratn  Rtfprima 
eft,tp cor  eft  pnneeps  virtutisnutri  I3  coteit 
tiux : P*  apparet  per  anatom  lam  q> 
non  cftincorporevnum  mernbru,  nuuitiux. 
ad  quod  non  veniant  artcrixacor* 
de:crgo  cor  eft  da  tor  virtutis  nutri 
tiux  omnibus  altjs  membrisp  via, 
quam  ego  fuperiusdixi  tibi . & fi  ita 
non  cflec,  artcrixcflcntinvanum.  M 
Et  adhuc  non  fun  vifum  vnquam  Rtf  led*, 
peranatomiam,  vttranfiretfanguis 
abeoper veuasadcor.  Adhucfan- 
guis.quieftin  vems,eftfanguisim- 
perfcdus,&noneft  creatus in  vchi 
culum  fpiritus , nifi  fanguuarteria* 
lis.Et  fidiccrctahquis  homo,  cp  roc  Ptfmapri  | 
dicus  non  habcat  ncccffariam  hac  mi  ' 

inqui(itionem:dico <J> habet mulcu  ^otia-n” 
ncceflariam.&hoc  in  futuromclt*  cap.t. 
explanabo.  Etqh  Galcnusvitupe-  RAGa.c6 
rauit  Archigencm,  quia  cutabat  vir 
tutem  mcmorialcm  cu  medicinis  p as‘ 
cordiaiibiUscredcndo  <j>  cflet  tranf- 

mifla 


Digitized  by  Google 


Liber  Sccunclus  u 


M mif?aacorde:S:diccbat,ficredisq» 
▼irtusmemorialislitin  corde,qua- 
rcnon  apponis  venrofam  fuperip- 
fum.&ficintcntiotuain  mcdicado 
ipfum.  Et  ego  dico  <j>  hare  eft  rna  re 
prehenfio.quxcft  magis  vuupera- 
feilis,cj  verba  Archigems,fmq>de- 
claraui  hucufq; , & dcclarabo dein- 
ccpsiquiacoreftprinceps  omnium 
membroru.  Etfuitlocus  ciusl  me 
dio:quiahiceft  locus  rcgisiadhoc 
Ttfitregimen  huiusnroportionatu 
XquaJiter  omnibus  luis  circufcrcn- 
ti|s,&ctiam  rr  melius  cuftodiacur. 
1 Etproptcrcafuit  ctrcupolituspan- 
• siculus  grollus,  vccircundaretliga 
mentuluum.  Sednutrimentu  cor 
dueller  vena.quxconiun&aeft  in 
ter  hepar  &ipfum.  Cooperimcntu, 
quod  fuit  poll  turn  fuperauricularti 
cordis,fuitpo(itum  vtaperiaturin- 
tcri*,ad  hoc  vtlanguispoflet  ingre 
di  ad  ipfum,&  poftea  dauderef  per* 
fccle.  Sed  auricula,  quxelt  in  alio 
latere,  hoc  eft  auricula  venre,  qu$  $ 
uenitabifta camera  ad  pulmonem, 
fm  opinioncm  quorundam  fert  fan 
guincm  ad  nutnendum  pulmone : 

3uianonfunt  venx  continuatxcu 
lo  Etcoopcrimenta.quxfuphanc 
auricuLam,ordinatafticrunt  vtape- 
C rircnturcxtra,&nonintus,adhoc 
vcl'anguispolletcxire  per  casad  pul 
moncm.  Sed  vniduarum  auricu- 
larum,  vidclicctquz  eft  in  camera 
finillra.hoccftos  artenx  magnx, 
son  fuerunt  ordinata  tria  cooperto 
ria,  vtaperirenfab  interior!  parte 
adextra^ufi  vtirctlanguis&fpiri- 
tus  ad  arterias&  nou  rediret:  & alia 
auricula, 1}  eft  in  hoc  latere, eft  os  ar 
tenx  veux,cj  venirad  pulmone. & 
ab  hacaiccnafit  cucncanocordis.ct 
fpcafuctuut  ordinata  coopcumc- 


taiftiusauriculx,Ytaperiren<’dcfb-  D 
risabintus.Scdquia  fplcn  non  htt 
nifi  duos  meatus:  musquicontinu* 
eft  hepati,&  alter  cum  ltomacho:& 
in  fplenc  ftat  fpiflitudo  (aiiguinis* : 
opinaftp  fiefariusad  trahendu  fup 
fiuitatem  melacholicam  hepatis . Sc 
vf  longinquum ,ut  lint  duo hepata, 
quia  non  apparent  in  co  uenxmif- 
Ixadaliudmembrum.  Burlaleilis 
ordinata  fuit  ad  trahendu m fuper- 
fluitarcmcbolencamabhepatc.  Et 
renesetfust  membra  (cruientia  he 
patitquiaattrahuutaquofiratf/quq 
eft  in  (anguine  per  ucnammagna, 
qux  uenitagibbohtate hepatis. Sed  E 
uclica  fuit  ordinata  ad  trahendu  fu 
perfluitatem  aquolam  a renibus , 8c 
coopertura  qu<f  eft  inter  iplam  & re 
Besuiniliscortid.qhhiimiditastra 
hituradeam.apcrif.&qn  remanet, 
claudi  tur,ad  hoc  nc  rcuertaC’  ipfa  fix 
perHuitasad renes.  EtlciasScnon 
trad. ts  obliuioni,  q>  unumquodque 
iftoru  membroruni,  qux ordinata 
funtad  trahendum  fupcrfluitatem 
(anguinis,no  trahunt,  nifi  quia  lint 
fibi  conucnicntcsincibo:  &cua  c« 
hoc  faciunt  iuuamenta.que  fun  t ne 
cedaria.  Etproptcreain  eis  funtde 
neccllitatequinq;  uirrutesparucula  F 
res,fattraiftiua,&  rctentiua,digeftt- 
ua,di(crctiua,&ezpul!tuafupradi' 
lix.lftafuntomnia  inllrumtftanu 
trimenti.  Ethabcsqj  digeftioncs, 
qux  communicnt  omnibus  mem* 
bris,(untdux,uidelicetdigcltiofto  , 

machi,&dige!ho  hepatis : iaIuoq> 
tu  non  ponas  languini  unain  dige* 
ftionem  in  ucnis:&  fi  eft.pau- 
ca  cl  t.  Sed  tertia  d igeftio 
eft,  qux  eft  iPpria 
omnibus  m£ 
bns. 

De 


Digitized_by_GoogIi 


Cotligcc  T 

D » iumummtismembnrum  ojftaalimm ; mot  ffi  net  in  homifnbiorfnarnmi!  X 

If  habcm  aliquam  inuenontf  inge* 
ncratione.Sc  tn  babcnt  cas.  ergo  de 
besfeireq?  aliquod  luuamentGeft 
invtrifq;.  Etutudices,vndeappa-> 
ret  cp  fperma  mulieris  non  hftaJig; 
inuenuonem  in  generadone:diten 
d « q>  manifeftatur  fenfu,&  cogno* 
feitur  per  argumentu  per  lentil  m» 
quia  homo  videt  cp  mulier  impre* 
gnacur,ab{q;eoq>  fpermarizet . Et 
poftquatn  legi  libros  Anft.egoquf 
fiui  a muitis  mulieribusde  noc,& 
refponderunt  q>  pluresimpregnatf 
fueruntabfq-.fpermatizatione:&ct  : 
fi  difplicuiflet  eis  coitus . Et  etiam  L 
vidiqpluresex  iftisimprf  gnaws,  d| 
fucrantamafculisviolatx.  Et  via  No“ 


cjuu fwtt  mflrumtnta  yirtntit  gtm 
rutin*.  Cuf>.  to. 

ET  poftquam  declaratu  eft,  qux 
fint  inftrumenra  virtutis  nutriti 
nx,voIuraasdedarareinftnimenta 
vi  rturisgenerati  ux.  Vi  rtusenl  aug* 
mentatiua  non  habet  propria  mem 
bra  fibitled  cadem  membra , q Cunt 
virtutis  nutritiaz, funt  &iftius.  Me 
brorum  generationis  quzda  lunt, 
quae  funt  propria  foeminx,ficut  vhl 
ua  & mammillx,  qttxdam  funt  pro 
pna  mari,  ficut  tefticuli  & virga . 
Sed  telliculifuerunt  ordinatiad  fa- 
fi  ciendum  fperma . &idco  fuitcaro 
eorumalba&  fpongiofa , -ficut  caro 
mammillarum.&  ideo,  qn  couertif' 
fanguis,couermur  ad  fimilirudinf 
eor  um,&  faciGt  ipfum  album  : ficut 
hcparcouertitchylum  propter  fuS 
rubedincm  ad  ruborcm.quia  vised 
agcntisallimilarefibi  patiensfuum. 
Tefticuli  Etdebesftireq>iftudmembrGnon 
non  funt  eft  ficut  princeps  virtutis  generati- 
pnneep*  nac;quamuisip(a  virtus  fit  in  co  ,fi- 
gmuu*.  cuiopinaturGalenu$,quiaiIIudno 
poteftagere  fuam  operatione  pie, 
nifi  pet  fpiritfi  milium  eidem  a cor 
de  temperatum  in  quantitate 8cqua 
] litatc.ldco  apparetep  virtus  cordis, 


lo* 


naquxdammea.’decuiusfacramen™™  pari 


Sptrina 


to  confidcte  multum  bene  potera-  vf<p  ibi”sj 
mus,iurauitinanima  fuaipimprz  Mud,  I ait 
gnata  fuerat  fubi  to  in  balneo  lauel-  clu,b*  **• 
h aqux calidx,in  quo fpermatizaue  Cj 
runt  mail  homines, cum  client  bal*  iepencur. 
neati  in  illo  balneo.  Et  ego  perferu-' 
tatus  fui  vnuin  librum , quern  fecit 
Auemdadis  defpermate:  St  inueni 
eum.qui  dicit  qj  hoc  polfibileeft  ef 
fc.&rcdditde  hoc  rationem  pluri* 
mu  mihi  pi  accn  tern -.quia  vuluatra  M 
bit  fperma  propter  vnam  propni 

Jux  hunc  ealorem  mcnfurat,vt  pof  virtutem,quam  habet  cum  eo  a to- 
t fa  cere  fuasoperationcs,fit  princi  tafpecic:&  ad  hoc  non  eft  need!* 

ria  deledatio . 6 quam  bene  placet 
mihi.  Sed illud, quod  cognofcitut  Scff«6. 
argum£tonaturaii,eft,q>fi fperma 
mulierispoflctfaccre  baaoperatio- 
nem,quam  facithominisfpcrmater 


palitergenerariua:&  virtus,  quf  eft 
jnhocmembro,eftcius(eruiens:  & 
fihabttaliquam  predomination?, 
illaeftpticularis.Sed  relliculi,  quos 
nintietis  dicitGal.fccminam  habere,  apparet 


non 


inpe  non habeant effedum in  genera  gogcncraretperlefocmina,& ho* 
UMr<lu'afpcrmamuIierum,quod  monoeflctneccflarios.inquonee 
rapl'ra'i  3 gcnciaTurin  mulieribus,in  genera-  efletopinandum,q>  hxcoperatiodi 
Aialibus.  tioneinuentionem  non  habet.  Etfi  uidarurin  illos  inquatitate.hoceft 
R6p  ima  altquis  vdletdicercadmirandoier*  vt  fperma  mulieris  fariataliquam? 
tbexptrl-  go  fadi  funt  in  vanum.  Rcfponde-  bra,&  fperma  virialiqua.  quia  qua- 


Digitized  by  Google 


Liber 

A uft  mebra  fint  multa , ilia  funt vnu 
in  vno  principio.quod  eft  in  cis : & 
dator  iicius  pnnapi  j , quod  ell  cor , 
ipfuni  eft  dator  omnium  membro- 
rum  in  potenba.  & (i  diet  fufficiens 
muherisfpermaindando  hoc  prin 
cipiunitergo  fperma  horn  inis  non 
haberetctiam  inuentionem  lngna- 
tione.&  lift  di  co  in  fpermate  viri . 
Rcfpfifio.  Etfidiccretur,  maliquodiftorum 
fperma turn  non  facit  hanc  operatio 
ncm,quoufq;  non  funt  mixta  adm 
uieem , & adepia  funt  aliam  forma 
& aliam  difpofitionem:  (icut  no  eft 
fufficiens  per  fc  acctum  , & per  fe 
® mcl,vt  fiat  oxymcI,nifiqii  sue  mix 
Impugn*-  ta  (lrnui.Rcfpond(.-mus,A;Confitea- 
ioaifcf>°n  m ur hoc, quod  coplexioncm  habet 
ilia  duo  fpcrmata.Sc  iftud,  quod  dat 
eis  hanc  for  ma , neceflc  eft  vt  fit  co- 

Iilens.&ifta  duo  fpermata  funt  hie 
oco  matcrix.&  hie  non  eft  rcs,qux 
detformam,nifi  virtus  generatiua. 
&dcneceflitatecft  ,<p  membrum, 
quod  habet  hanc  complexion*,  vel 
quod  facit  hanc  complexionem,  eft 
roembrum,Tquocft  virtus  gencra- 
Impueiu  tiua.  Etfmhanc  opinioncmettnc 
no  fetfa.  Ceflc  dicer  e,cp  virtus  generatiua  eft 
in  vulua.  Et  vtinam  ego  fcirem,qu$ 
£ necefiitascft fpermatis  & (anguinis 
ad  faciendum  hanc  operationem  : 
quiafanguiseft  fufficiens ad  facien- 
dum ola  membra,  quia  ipla  nutriu 
tuxexeo.  Etpoftquaitaeft,  & ap- 
Parct lmP°fl,bile, cp fit  operatiofp- 
pile.' QCI  matis  mulieris, 4cfj>matis  viri  vnu 
infpecict&ctiaapparet  pnmafron 
re  q>  mulier  habet  operationem  i ge 
neratione : ergo  conuenicnscft,o> 
tipcratio  vni*  fit  fine  operatione  al- 
terius.&qj  fintambo  declinantesin 
corum  operationibus  ad  vnumfi- 
ucm,bocctt  embryorustergo  quod 


Secundus  r 3 

libcteorumdatembryoni  partem,  D 
per  qua  flat,  vel  eft.Et  iftxdux  par* 
tesfunt  materia  & forma : & vnum 
corn  eft  dator  matcrix,  &aliudcft 
dator  formx.Etimpolc  eft  vtfucmi 
nadetformam,  & malcnlus  mate- 
riamfideo  quia  dator  nutrimcu  de- 
bet de  ncccflitatecf  dator  matcrix, 
&fixmina  eft  datrixnucrimenti. er- 
go debeieflcdatrix  materix,3c  ma- 
Iculus dator formx.& fic dixit  AriC  • 

Etpoftquam  muliernonhctahqd, 
dequo  pofIitopmari,q>litmatena, 
nifi  Iperma  3c  unguis  mcnftruus:& 
eft  m ani  fcllum.q)  fperma  eft  humi 
dirasaquofa fimihsfupcrfluitatime  E 
que  folumcftlifefuperfluitati,  fed 
pro  ccrtocft  fuperfluiras:  Sc  import! 
biIecft,<pcxco  mebra  nutriripof- 
funtrquia fi pofc  eflet,  fufficcntior 
eflet  fanguistquia  ex  conutriuntur 
membrarquiandeft  differentia  in 
ternutrimetimatenam  & materia 
cflentixtquianutrimentueftcfleit-  IdJeftma 
tia  in  parte,  &generatio  efle  eft  in  U'acnu- 
toto,  & materia  totius  Sc  partis  eft 
ide.Etetiam  hoctefttficatur,q>fper 
mamuliens  no  6 materia  embryo- 
nistquiamultxmulicrcsimpregna 
turabfqjlpermatizationc, ficutdi-  Qi.nrtar6 
flumeft.  Etiteru  vulua  mulieris  E 
vomit  fuu  fperma,  Sctrahit  fperma 
vinadfc.Quxomnesresiftxoften 
dunt,qi  fperma  mulieris  cftfupflui 
tas  difeurrens  propter  delegation*: 
ficutdilcurritlahuacxore  alicuius 
famchci.cum  videtaliquecomeden 
tern.  Etapparctmanifeftc  q»fper-  Qimu 
ma  viri  tenet  locu  agen  tis.quia  me- 
bra non  nutriuntur  nifiperealorf 
natural*, quiclf  in corde  : fitifteca- 
lorcftprimu  inllrumentfi  aixnu- 
tritiux.  Et proptcrca  neceflc  cftvt 
lirprimu  inftxumentu  virtutisco- 
plctiux. 


Colliget 

G pletiuse.ItfifrneeefTeeltin  fperma  uament5rolurcft,rt<itlocu»gna*  K 
te  viri,aut  in  fanguine.quiefti  tul  tionis.&eG  hoc funt alia iuuamcta, 
ua,magnampartftftiusnarurali<;ca  .xtfir  meatus  & via  fupfiuitan  fan- 
loriscfleinaihu.  dtimporeeflefle  guinisnonco&i.quignal'infbrmb- 
hoc.nifiin  fpermate  pp  fuu  calorf,  nn:&eftfanguismenftruus,qui  pp 
&humiditate.Etfanguis,exquoge  nimia  luimiditatf ,q  gnafineisex 
nerafembryo,ellfanguis  venarum  paueiratccalorisearu  mtrinfeei,n6 
mulicns,quieflin  vulua  retentus . eftfufticicnscalorearu  addecoquft 
& remotuseftjvt  habeat  in  fe  virtu-  du  fanguine,q  mittifad  mfbraea- 
t£tale,qualiscftifla:eo  quia  efi  fan  ru.&idcircoexpcMic  ipfumnatura 
guisintiigcflus.&adhuc  remotius  cents  parox  iimts  p mearfi  h*  mem- 
eft  vt  fit  in  fpermate  mulieris.  vcl  ct  bri.Et  eft  copofitfi  multis  vilhs  rri£ 
non  eft  dicendu  q>  calor  naturalis  uerforijspp  virtuteretentiu5,<Jeft 
fit  in  embryone  exfctideoqutano  ineis:&het  aliquot  villos  longitti- 
generatur  calor  naturalis , ni fi  a ca-  di  nalcs  p p vi rtute  attract ua,  v t tra- 
il lore,  qui  eft  in  nutriente.  Propter  hantfpcrma.fcd  virtusexpulfma,  <[  L 
CWufio.  oft  ergo  lftas  rati  ones  non  eftcredc  efrinhocmebro,magnaeft:&ppea 

dumq>  fperma  mulieris  fit  materia  hctvnu  vilKi latitudfnakm. Etfi tu  Anuivat. 
vcl  forma  embryonistfcd  fperma  vi  quaereresvtru  vuluahet  virtutfim  “ 7m ”* 
xi  flat  loco  form*,  Scfanguis  men-  mutariu5,hocind!gcrfpceulacione. 
ftruusloco  materia*,  & fperma  mu-  quia  n 6 pot  did  q>  vulua  facial  me- 
lietisnon  habet  mucmioncm  inge  bra  cmbryonisrled  virtusinforma- 
nerationc.  Etnoncftcrededum  vt  tiua  ipfa  facit  efi  calore  fixo  in  fper- 
fperma  prxbeat  luuamentufolum  matc.ergo  virtusimmutarina,q eft 
qualitate,(ed  confertin  iuuamento  in  vulua.noncft.nifi  loco conferua 
calorisquamitatmi . Et  proptcrea  tionisA  ideocum  attingit  fperma 
non  her  Arif  reprehtfionfab  Hip.  aer,corrupitc6plcxionceius.&  per 
&Galc.qiinmuIiere,^infaItanao  hancviapotintellioiq,  virrustmn 
abortiuit fcrtadie,& Fim inuentum  tatiuaeftin  vulua  Sed  manifeftum  - « 

(permainuolutupanniculo.  necet  eftcpmamiilxfunrad  faciendulac: 

I firenduab  Arifquoloco  cratiflud  ppeaqjcaroipfaru  fuitfpotigio(a&  ft 
fperma.  Etfcio  q*  noncratnccefla-  alba:5c ifta  mebra  liabent  colligan- 
riain  Medicinaiflainquifitiotquta  tia  efi  vulua. Ec proptcrea, qn  niacc- 
jnagiselhnquirendu  in  Gnatione  rixpp  aliqudeam  non  veniuntad  , 

alafium.  fednos  narrautmusiftud  vulu5,curruntad  mamillasificutcft  > 
hie  pro  maiori  iuuamfto . & q vult  in  mulirnbus  ladantibus,quia  non 
lcireqoncs,quxfuntinter  Ari!to.&  hnt  menftrua:&  fi  hnt,  paru  hnt.Et 
Gal.Icgat  Itbrum  de  Alahbus.&ibi  funtalrqu9mulieres,q  nonpoflunt 
inuenictiIlud,quod  dixi.  Etdcin-  impregnari.dumlaflant.&ttcrum 
cepsvnlumusrcucrtiadiilud,aquo  cu  matcrixdelccnduntad  vuluam , 
fuimusfcparati.  Etdtcimusq>pri-  pnuantura  mammillis.  Hucufque 
mu  iuuamentu  virgxeft.vtinijdat  diximusiuuamcnta  menferuorum 
„ fpermainmatriccm,&fecundu,vt  Atfpermatistdcinccpsvolumusnac 

firmearusfupfluitauaquoff.Etiu-  xare  iuuamcta  inftrumctoruscfua. 

De 


Digitized  by  Google 


Liber  Seciindus 


A T>tiuu*ment!s  mttnlrorutn  off, allium , 

cjut  Junt  inftruThtm.i finfui  in  gt- 

nrrali.  C«r p.  1 1 . 

ETdicimusipquinque  funtfen- 
fus,£vifus,asiditiis.guflus,odo- 
CetebrO  ratus,5f  cad  us.  Manifellu  ell  q>  ce- 
rebrum  non  fuiccreattim.nifi  ppip 
Uu?  fos, 3c  propric  pp  »j{'um,aud’tfi,gu- 

flum,3codoratu  : &quilibetilloru 
htftfuG  infirm  propnum,  videlicet 
vifusocuhimiat'dittis  aure$,odota- 
Cubium  nisnarcs,gu(lbslii)gium. Scd dcin 
dc  initio  ilrunictn proprio tadus  rfidubiu. 
{tat?  U quiatial.dicitif  ncruus.qm  oritur 
g a ccrrbro,eflpropmnn  inltrm  cius, 
3c ell  datoripfhru  virtutu  alijsmc- 
bri$.3c  Arif  elicit  cp  illud  infirm  cfl 
caro.Et  hoc  loquitur  opinionc, qua 
Inquomc  babencdccerebro.quia  Gal.dicit  q> 
bro  iitiilt  in  eo  lit  lit  quinq;  fen  (its,  3c  dicit  (p  e 
fenfus.ice  pcinccpsiifiusopcrationis,  hoccfl 
U corde.  f'&citeapcrftniie  alicuiusneccflt 
cate. Arifl.ailt dicit  tp  dniumfiium 
ell  particularciquiacfl  in  hoc  opcrc 
fcruicordominationi  cordis,  pofito 
q>fcnfusfucriutinco  quincuic,  vel 
C6traCa.  quatuor.  F.tnosvolumusfpecula- 
ri  in  hoc.fmfpfpeculati  ftiimiisin 
. dominiohepatis.  Erdicimuscpma 
. C nffefluellcx  nnatomia ip  multarar 
. tcrior  i cordc  mittunf  ad  cetebrum 
3C  fbr:cs;&  omncsanatomici,  8c  Ga 
lcnuscumcishocconfitentur:8c  ex 
hocellprima ^pbatio,^ cerebrum  I 
hacopcrationeindigctcotdc.  Sed  fi 
res,quaiuuatur  cerebrum  pp cor  p 
calorcin  ilium, quern ei  crafinittit , 
ell  virtus  nutritiua , quacerebru  nu 
tritur  : ergo  cor  de  ncceffiratc  eflet 
lerui  tor  cerebri  in  hac  re.  idco  quia 
nutrimcntG  3c  virtusnutriciua  non 
funldatainanimali,  nifippfcnfut 
virtut3fcnfibile.  fed  res,qua iuuaf* 
ccrcbru  ppeorperealorem , quem 


eirrSfmittif,eftqu!nq;(cnfuS:ergo  D 
virtusfenfibilisprimo  3c principal! 
ter  ell  l n co  rde.  3n  I la  virtus  eit  ien- 
fuscommuntSjCimisefleprobatuni 
ell  in  libro  de  Ala.  Scd  Galenusdi- 
cit  (j>  hare  vimisdt  I cerebro,  8c  Ari 
(lo.dicii<pelt  ift  cordc.  Erlituqujc 
rti,vnde  apparct  q>  cor  fit  datorcc- 
rebro  calorismcnlurati  in  quantita 
tc  3cquabtaie,&  fin  q>  conucni  t vni 
cuiq;fenlm  cx  (enfibus cerebri:  Re*  ScJarfl. 
fpondcmuscprationcdebitaefl,  cp 
non  cum  omni  ealote  fit  quilibetsc 
fus. q ilia  calor, cum  quoopcraC'vir- 
tus  nutritiua.non  cfl  ilie  calor,  cum 
quo  operaf" virtus  fenfibilis.  Ethoc  B 
apparct in dormienrc  3c  vigilante » 
quia  nos  vid  mus  qi  operatio  virtu 
ti  s n u triti  Uf  ell  fo rtio r cti m nos  dor 
mimus,3ctuncnon  cfl  fenfusin  a- 
du:crgo  calor, cum  quo  operaf  vir 
tusfcnlibilis,  non  cfl  in  fenfibusin 
a<flu)cuni  homo  dormit.  Et  hoc  ap- 
parct.quiaqn  homo  dormit  tenen- 
d<\oculos  apcrtos,no  videt . 8c  It  no 
eflet, quia  reuertitur calor,!  quo  eft 
vifus,per  neruu  optiefi  id  parcesin- 
trtnfccas vifus.noeflctpriuatus.  Et 
fciascpvnaSccadem  virtus  nonpo- 
tell  inueniri  in  potentia  3c  in  aiflu  fi  j 
mul3cfemel.  ergopoflqua  man»fe- 
flu  efl,cp  virtus  vifibilis  vadu  cii  (pi 
ritu  vifibili,&  fpirirus  vifibiliscu  ca 
lore  tlaturali,qn  dorm  it  ho, non  elt 
virtus  vifibilisin  adu . quia  fi  efTcrl 
adu*vidercr  in  adu :8c  non  eft  ita: 
ergo  calor  naturahs,  cj^  viuificat  vir 
tutem  fenfibilc,non  eit  calor  virm- 
tisnutritiu.T,qndoiniiens  nutrif,& 
non  vider.3cqnui  fcics  vbi  reucrti£ 

3c  vndc  rranfmittjc.tunc/cicsdc  ne- 
ccslitatelocu  vmutis  fenfus  comu- 
nis.Scd  nnhi  videtur  prima  fronte, 
cpacordetranlnmtitui  iflc  calor, 


Digitized  by  CjOOsIc 


Cotligi 


ct 

demon  fhatiuSrfed  no  dr  a in  ten  do 
ell  abbreuiare.  Et  poftqua  deciara 
tu  eft  <j>  ccrebru  eft  (cruiens  cordis, 
dando  ei  virtutes  fenfibilesper  mo- 
du.quEdatcanicranusregi,  vtim- 
pleat  voluntates  fuas.quauis  rex  der 
ei  ilia  virtutf,propirrqulagit:  ne- 
ccflecftdeinccpsfarc,  quxcfl  via, 
per  qua  feruitcercbru  cordi:quia  ia 
declaiataeft  via.pcrqui  feruithc- 
parcordi , hoc  eft,  quia  prxparat  ei 
fuuntmimcntu  Etdieimusq>non 
i n qualibct  mcnl'ura  caloris  comple 
tur  operacio  cu  i uslibet  fen  fus.  E t ad 
bucapparet  adfeufum.cp  non  indi- 
eetforti  calore.quiafornscalor  fi- 
nibetcos  apprehendere  fenCira  ex- 
trinfeca,&impediteos,ftcut  videm* 
q>hoTes,quidiftcmpcrati  funt  ford 
calore  in  cercbris  coru.in  xgritudi- 
mbusacutiscredunt  audire,&  vide* 
re  ea  qu;  non  fnnt.&  maxinte  appa 
ret  hoc  in  fenfu  tadus:  quia  fuic  in- 
tentioineo  apprehendere quatuor 

J^ualitatcs.  & fuitimpofiibilc  vt  in- 
trumentfi  illiuscilct  vacua  excis: 
quia ipfum  eft  complcxionatumcx 
cis.vnde fui t fadii  in  fine  temperan 
tix,vt  habeat  fenfum  fornorem.  Et 
Ideo  ergo  res  vnitaab  his  duab’eft  propter  hxc  omnia,  quiacorcftin 
1 vnu  loco  fubiedi,  vcl  ft  tus  : quauis  fine  caloris,fuitotdinatfi  contra  ip 
non  Tint  vnuinaliqua  duaru  figu-  fumcerebrfiexoppofttoadteperan 
raru,vnu  fimplicitcr,  hocelt  vnura  ducaloremfuurn.vtfenfuspoflitap 
numern,& vnudcfinirione.&hxc  prehendcreperfcde.NecfuitpofG- 
eft  hobilisfentcntia,quam  dedtm*.  oiteponere  banc  frigiditatem  can- 
Etpoftquam itaeft, &etia apparet  dtf incordea  principio  creationist 
<pcalor,cumquorcgunf’fenfus,cft  quia  client  diminutx  operationes 


<C  Scadillud  feuertitur . Etpropccrca 
funt  calidioret  partesextnnfcc{,  qn 
ho  vigilat.  & operatio  virtutis  nutri 
tiux  eft  foi  tier, cum  homodormit, 
&corpnseft  frigidum  deforis.  F.t  ne 
Peduftio  mo  debet  dicercq?  ortus  iftiuscalo 
contra ta*  rj* cfi quo  ftantfcnfus&  vieilia.ee* 
iionern  *ercturprimoin  cerebro:  quia  cere 
brucftmebrufrigidu.&neruimc- 
brafrigida,&in  maiori  parte  coru 
■'  apparet  mamfcftefrigusxrgoincre 
dibileeft  rtcalefaciant corpus.  Et 
Seconds  adhuede rationeappajer,  epealor 
dedudio.  eft  marenaaixnutritiux.A:  calor  g 
eft  materia  anim^fenfibilis,cft  vnfi 
H loco  fubiedi, vcl » nu  in  fitu , 6c  non 
' eft  duo  loco  fubiedi,  nec  in  duobus 
diucrfismfbtisctia duo.  Quiaaia 
nutntiua,qnxeft  in  embryonc,  eft 
prxparata  recipcrc  aiam  fen  ft  bile, 
& fiat  cu  ea  loco  fornix  & finis:  & 
nntritiua  eft  ei  loco  materix:  ideo 
fuic  reccptioinillo  loco  de  necefli- 
tate,qui  prxparatuscft  recipcrc.  Et 
mamfeltG  eft  qr  afa  non  eft  prxpa- 
» racateciperc.nifi  inloco  fui  fubiedi 

& fui  firus,qui  eft  calor  naturalis.  er 
go  receptio  ani  mx  ad  formam  fenfi 
bilcm  cftdcnccelTitatein  hocloco. 


I. 

V ictus  fm 
fiiiua  eft 
in  corde. 
l&t  Hipp. 
dcCoiclc 
aialii  ric- 
tus eft  in 
cord:  mil 
in  fimlbo 
vitrtculo. 
idem  in 
taphrafi 
li.a.  d pai 
cibus.e.^l 
abAri.  vi- 
de pnmo 
Tbeilir  cr. 
ie.cap.i- 
L 


.1 


Villi 

cerebri. 

M 


calor  cordis:  ergo  virtus , qux  regit 
: fenfum  cocm  eft  ibi , 6c  ccrebru  eft 
feruiesiflius  virtutis,  fed  ipfum  cor 
eft  princeps  iflius  virtutis  vcraciter: 
quia  dominaturfuper  his  in  hac  p- 
feda  dominatione.Et  nos  potuifle- 
mus  probafle  hasresmagisper  vii 


nutrimeti  diminutione  manifefta. 
Etq>  do  voluerit  natura  facere  has 
duas  operationes  in  animalibusper 
fedisin  vftimitatcperfcdionis,  ruit 

fiofttum  ccrebru  contra  cor. ScdaTa 
ia,quedicunturfpongiainanna,(S£ 
multa  ammalia  bruu  non  viddtur 
indigere 


Digitized  by  Google 


Liber  Secundus.  1 5 


A indigere  cerebro,  Si  fpccialitcr  ner- 
uo  magno,qui  ontur  a ccrcbio . Si 
ppea  fi  icidcretur  aliqua  pais  illius 
animalis,po(let  viuerc,&  nutrin,  Si 
crclcere,  donee  rcdirct  ad  idqd  erat. 
Et  pp  haccam  videmusmultaani 
malia,qux  viuunt , cum  (int  incife 
*(q,  ad  mediufui.  Etiftudcftferui 
tiu,qd  dicit  Arilt.  Sc  (equaccs  fui,  Si 
frA a circuentiu,  qux  df,cmen(am, 
Lvrator,q>  cercbium  fecit  cordi . Et 
fiiirordinatum  os  capitis  ad  defcn- 
dcnduin  cerebrum . Et  fait  rotun- 
dum , quia  figura  rotunda  ell  ma- 
gis  remota  a l.clione : iicut  feciunt 
B caftellani , qui  feciunt  turres  rotun 
das,'  t machina  non  poflit  eis  nocc 
re . Et  adhuc , quia  rigura  rotunda 
piurac5tincnn  (ci&ctiam  eft  ma- 
gts  apta  ad  motum  continuum. 

Df  luuamento  fils  Spina . Cap.  1 1 . 

ET  muamentum  fili  (pin$  eft  de 
generc  luuamcnti  cerebri, & eft 
quali  clauus  ligans  fpondylos.Et 
poftquam  dcclarata  eft  ex  hoc  (cr- 
•a  l c6pa  monc  * compofitio  dominationis 
can®  ccrebn,&  iimiliter  dommatiois  cor 
dis,  Si  dcclaraium  eft  iter um  q>  eft 
eius  muamentum  : dcindc  narran- 
. dum  eft  muamentum  membroru 
C vniufcuiuique,  qux  data  iunthis 
quinque  virtutibus. 

De propno  mftrumentofenfiu  T 4- 
ihu.  Cap.  I J. 

Caro < in-  Tdicimus  qi  caro  eft  propriu 
jLiinftrumcntum  leui'us  tadus; 
tint.  ppea  quia  lllud  eft  meinbrum , qd 
comunicat  omnibus  animalibus, 
ficutiadluseft  fenfas  comunis  ol- 
bus  animalibus.  Et  in  cainibus  per 
fe&oiumanimaliu  fant  (parti  mul 
ti  nerui  ad  temperandum  complc- 
Xionem  carms.dc  quia  nerui  fant  li 
miles  complexion!  cerebri, clt  mua 


mentumeorum  dcgcnereiuuamc  D 
ti  cerebri.&  ppea  membra,  ad  q no 
vcniunt  multi  nerui,  fant  duri  (cn- 
fas.  Et  iftius  virtu tis  quiddam  eft , 
qd  comunicat  oTbus partibuscar- 
nis  : Kchiceftlenfascuatuor  qua- 
litatumcontrariarufticutcaliditas, 
frigiditas,  (iccitas,  & humiditas  : Si 
quiddam  eft,  quod  eft  propriu  vni 
membra  : (icut  cftquando  os  fto- 
machi  fan  tit  relolutioncm  fa  dam 
in  eo  : & lftc  (enfus  appellatur  fe- 
mes Si  firis.Sed  femes  elt  (cnlus  re- 
foluuoms  fubftantix  groflje,calid$ 

&liccx:  & (ins eft  ienfus  refolutio- 
nis  fubftantix  frigidx  Si  liumidx : E 
ergo  (enfus  proprius  eft  duplex . Et 
(enfus  capitis  membride  titillatio- 
nc,  quam  habet  in  hora  coitus,  ifti 
duo  fant  connumeran  in  genctc 
(enfus  tadus . 

Ve  iHu.unento  Lmiru*.  Cap  1 4. 

ET  hngux  muamentum  eft  ma 
nifeftum , cp  ilia  & nerui  fai  no 
facruntfedi,ni(i  pp  operationegu 
ftus,quamuishuicadiungaturalia 
res  pp  eledione  meliorem , hoc  eft 
ad  proferendum  literas  locudonu  . 

Et  iuradicclinguxfunt  duoorifi- 
cia,qux  tanguntcarncm  glandulo 
fam,  qux  appellatur  generatrix  fa-  F 
liux.&iuuamentum  iftius  feliux 
cft,vt  feciat  manifeftarc  guftum  re 
rum  (aporatarum. 

J>  iuuamtntu  Ocular  um , V partium 
fuarum.  Cap.  IJ. 

ET  manifcftum  eft,  q>  oculi  fant  Id*  prim® 
iulbumcnta  vifus,  & q>  fant  co  Thofirtr. 
politi  ex  fepte  tumcis,  Si  tribus  hu-  idem'^bs 
midiucibus : Si  (ciendu  eft  iuuamc  fupra. 
tu  vmcuiq , tpibru.  Et  apparet  q>  £ 
priu  11ft tnn  illius  (enfus  tit  huinidi 
tas  rotuda,qu;  vocatur  ciyftalima. 

Coll.  Auer.  D tci 


'Colliger 

G ve!  glacialis,  »t  reticula  aranea  po  naturalc, coins  coplexioadaprata  c X 
fica  fuper  hanc  humiditatem.Quia  in  cerebrate  p duos  neruos,qui  va- 
dcclaratumcftin  Naturali  philofo  duntad  oculos:  Sc  et  nutnt  cryftal 
phia,  tp  hxc  apprehenfio  no  poteft  linl  humiditatem  per  via  rorano-t 
perfici  nifi  I corporepcruio,hoccft  nis,  5c  datiuuamentu  calonsnara- 
acre  & aqua,  quia  ppclantate&p-  rahsperarterias,qux  funt  iea.Sed 
uiecatcn^quxeftineisjfiiitcispoft  Gale.cofitetur  <p  aranea  eft  vlrimrt  CStraGa* 
ftbilc  recipcre  colores.&  non  appa-  tatc  peruietatis,  Sc  luciditatis  s quia  lcnuau 
recinoculo  corpus  cxiftcns  in  vlu-  cnlorcsSc  form?  imprimatur  inip* 
ma  clarira te,&  I uciditate  natum  ex  lam.  ergo  ilia  tela  eft  propnfi  Iftm 
temperantia  acris  Sc  aqux,  nifi  duo  mentum  vifbsyvel  per  fe,vcl  per  ad-* 
corpora.  Sc  non  fiiitordinata  rotun  tutorium  crvltallinx . Et  tela  vuea 
ditas  iftius  humidi tatis  cu  aliquan  dr  habere  tnaiuuamenta . vnu  eft 
• tula  deuexitate , nifi  vtreciperctre-  vt  nntriat  tela  cornea  :Sc  ppea  fuit 
rum  (enfibilium  multa  ouatitarc . multu  venofa . fm  vtdefcndat cry-* 

H Sedalif  humiditates,  Sc  atif  tumex  ftallinS  a duritie  tathis cornea; : & L 
non  fucrunt  fade, nifi  pp  hanc  hu-  ppea  fuit  hxc  tela  mollis  tin,  nc  di* 
midiratem.  EtcG  deuexitate  modi  fgrrgarcturfpirirusvifibilis.Sc  hoc 
ca  non  eft  nifi  vt  rccipiat  a grandi-  facir  pp  calore  nigrum  que  liabctj 
-no fa : quia  vitrea  humiditasfuitfa  quianatura  eft  colons nigri  vtag-* 
eta  ad  nutnendu  hanchumidimc  greget.  Etfnrame,qd  eft  m medio 
p via  roratiois.Sc  hoc  fun : ppea qa  iftius  telx,non  fimfadu , mil  vt  cf- 
natura  fangu inis  e remota  a na  hu  let  forma  feiifad  humiditaus  cry— 
ius  humiditaus . vnde  fiiit  ncccfla-  ftallinx,  autaranex,  aut ambarut 
rium,  vtaliquaremediantefiat  tia  quia  vifus,  ficut  fas,  nonfitextra- 
fitus  fanguinis  in  prio,  vt  ipfa  ada-  mittedo . Sed ocuius rccipit colores  - - 

ptenturadnutriendum  hachumi-  per fua  corpora  peruia  per modu»  * . .» 
ditace.  Et  albuginea  humiditas  fa-  }>crqoem  redpit  fpecnlum.& quan 
da  fine  iterum  ad  humedandum  do  colores  fimt  imprefii  in  ipfum  * 
hac  humiditate,&  ad  cuftodiedum  tunc apprehendit  eos  fpiritus  vifibi  M 
I humidi  tatc  iuamab  acre  cxtrinle-  lis . 4c  hoc  ego  bene  probaui  in  lib.  > 
co,3fetnctangatvueamtunicam.  dcSenfiiSe  fen  fa  to  lex rombus ,<p 
Sed  tunica  fbrtis  vocata  coniundi-  fi  ahqd  corpora,  quibus  eft  riipoli- 
ua, fiiit  ad  cuftodicndu  oculu  a du-  tus  ocuius , eft  conucnieus  v t io  co 
ricie nerui, Sc £t ad ligandu oculum  impnmant  colores  per  nimiacitM  ' 

efi  ofle,&  f t pp  aliam  vrilitate , qua  pcruietate , ipfum  corpus  eft  jppriu 
diccmus  poft.  Sed  tunica,  fj  dicitur  infirm  ocuh . Et  iuuamenrum  tcl<j  ... 
•a-l/cctm  » ftrina,  fuit  fada  ad  nutriendu  di-  cornea:  ct  fuit  vt  defendat  humorc 
®,*a  • dam  retinam  per  venas,  ^ funt  in  albuginefi.Sc  fiiit  fada  clara Sc  fob 
ca : Sect  vtiuuet  ipfam  pp  calorem  tills,  vt  non  refiftat  humiditati  cry- 
, naturalcm  pcrarteiias,quxfuntin  ftallin? ad  recipiendfi formas. Sed 
ipfa.  Sed  muametu  celx  retina-,  pii  fm  muamentu  coniunibux  fuit  fa 
mu  cftvtdetfpiritu  vifibilepner-  du  ad  mouendufccum  mufeulu  , 
uos , qui  furjt  in  ipfa,  hoc  eft  calorc  qui  mouct-oculum.  Ifta  funt  luugr 
! ■ / • menu 


Digitized  by  Google 


Liber  Secuadus. 


16 


A meflta  partium  oculi  fm  Galen . 5c 
maior  pars  iuuamenconim  , fm  «j> 
▼idifti  nic,font  iuuamcnta  arbitra- 
nua:  fed  fine  dubio  quodlibct  ipfo- 
r<i  habet  iuuamentu  propnu!  fc.5c 
pars dominas  I eo,3e fo*  finis  no  c, 
mfi  vtimprimanf colores  1 ipfum. 
De  imuvnenus  inflrumtntorwn  Ku- 
ditus . Cap.  1 6* 

SEd  mftrumentoru  auditus  ma- 
mfeftum  eft  q>  funt  aures.5c  pri 
mum  T quo  auditus  eft, eft  neruus  y 
qui  venit  ad  eas , qui  cooperit  fora- 
men auris.  Etdittueft,q>  foramen 
auris  no  fiut  torniofum , nifi  vt  aer 
jB  (riaidus  non  intret  tali  mo,q>  l$dat 
auditum.Et  mcliuseft  dicere  q>  fuit 
tortuofum,ne  virtus  auditus  fin  (let 
lxfa  a vocibus  fortiflimis.  Et  T fum 
ma  fdas  q>  h^c  figura  habuit  iuua- 
mentu in  recepaone  vocis . Sc  idea 
fattum  fuit  chartilaginofom,  Sc  vo 
catum  eft  auris  romiofa-Etaha  ani 
malia  habent  hoc  pro  alio  iuuame 
*o,  hoc  eft  vt  rccipiant  voces  vcme- 
tes  ab  omm  parte. 5c  propterea  plus 
regrediuntur  fonts,  & mouent  eas. 

btmujmtntis  mfbutntntcTMmOio- 
ratns.  Caf>. 17. 

jr  Anifeftu  eft  q>  inftrumenta 
C ^/^odoratus  funt  nafus . 5cfitin 
' aTalibus  oftachlibus  per  via  attra- 
Cdionis, Sc  in  no  olfwftilibus  fine  at- 
rradione : ficut  in  apibus,  & in  aljjs 
animalibus  non  habentis  olfaiftu . 
Etfm  Arift.  lftefenfus  fit!  duobus 
meanbus,q  font  in  nafo.5c  fm  Ga- 
le. fitinduabuscaruculisfimilibus 
capitibus  mamraillaru  : Scdicit  q> 
pp  remotionc  lftius  loci  indiguit  at 
■rimarfi,  traiftio  nc.  Et  ego  dico,cp  fi  ita  cflet  > 
|3  odor  vt  diet  Gal.ergo  odoraremus,qua- 

uis  narcs  eflent  °ppilat?^"  ,att5^: 

x»G*l.  xemus  acre  per  os : quia  palatu  dt 


apertum  nafo.  Et  f m q>  dicit  Auen-  D 

zoar  nosodornmus  odoreciborii,  SccddatS 
qn  incipiunt  digeri  in  ftomacho:cE 
go  a contrario  non  eft  probatu , q> 
per  illas  duas  carunculas  fiat  odota 
tus.q?  fi  ita  cflet,  animalia  inolfa&i 
bilia  n5  odorarent . Et  fcias  q?  non 
fuit  data  attraiftio  odoratui,  nifi  pp 
vnam  duarum  reru  : aut  clciftione 
propter  melius:  autgroflicic  (enfus 
lftius  in  animalibus  olfaflilibus . < 

Quia  polTibilc  cflet  vapote  euenire 
a re  odorata  per  fe  ad  virtute  (enfi- 
biicm  pp  nimia  fubtilitate  fubftan 
tix,5c  propter  natura  fox  impulfio 


nis.Scd  ppea  qi opera tio  oHaitionis  E 
eft  vna  duarum  rerum, aut  trahen- 
di , autmittendi  • 5c  eft  lmpollibile 
vaporem  venire  ex  re  odorata  tem-r 
pore  tranfmiflionis  acris  extra . Et 
eftpoflibile  ipfum  venire  tempore 
attradtionis:  qa  aduentus  aeris  odo 
rati  fit  magis  per  modum  attiaclio 
nis,q  per  modum  ctfufiois:  ficut  tu 
vidcs,  cu  volumus  ccrte  {entire  odo 
res,  <j>  nos  conamur  fuper  artradio 

nc.& hijc  eft  caufa,pp  qua  foit  data 

attracrio.Et  apparet  tp animalia , ^ Tmura 
odorant  fine  attrafhone,habct  cla- 
norem  fen  fum  q animalia , d odor 
rant  mm  attredrioc,  ficut  videmus 
in  formicis  3c  apibus : propter  debi 
litatem  ipfius  firnfns  in  animalibus 
ofta&iuis  (entiturodorpaucus  fi- 
ne attradhonc,  5cquafi  viderurvt 
non  fennatur.  Etcumfitcompa- 
ratio  lftius  (enfos  inter  homincra , 

5c  multa  ex  animalibus,  eft  lftcfcn 
fus  diminutus  in  hominc  ab  illis 
animalibus, qux  indigent  in  hoc 
fenfo  in  venando  vitam  foam.  5c 
propterea  dicitur  in  prouerbijs,  q> 
cum  ifta  ani  malia  venantur  vitam 
fuam.fic  hoc  eft  quafi  per  via  ^phe 
D i j tix. 


C bjc,tc1  diuinx  prouid&ix.  Et  poft- 
qui  narrauimus  inftrumenta  quin 

S'enfiium , volumus  narrarc  m- 
lenta , qua;  fefta  funt  propter 
tirtutem  motiuam . 

De  iunamentis  mtmbrorum  voluntary 
Motus.  Cap.  I*. 

£T  dicimus  q>  virtus , qua:  fecit 
mouere  animal, hare  eft  imapi- 
nadua  vel  xltimaiiua , quam  prx- 
edTit  virtus  cdcupifcibilis,&  poftea 
ibi  confirinatumeft  confihum,  vel 
*6  pp  rcprelentationc  rci  imagina- 
tx  aut  a-ftimat^fra  a>  dedaratfi  elk 
H in  lib.de  Anim.  Eteft  needle  pfcru 
tan  T hac  virtu  te, hoc  eft,  vt  feiamus 
inftrumen  ta,quibus  oportet  opera- 
ri,&  quot  funt . Dicamus  <p  motus 
voluntarij  quidam  eft  propnus , 8c 
quids  eft  cots . Communis  eft  mo- 
tus eundi,  qui  motus  eft  totius  cor- 
poris . Sed  proprius  eft  motus  cuns 
irontis,&  motus  oculorum,  & man 
dibularu,5c  duarum  naii  extremita 
(d,&  labioru,&  lingua;,  & epiglotd 
dis,&  mandibular  mfenons,  & mo- 
tus capias  & colli, & motus  nafi , & 
motus  nodi,  vel  humeri  fpatube  cu 
bredonc , Sc  motus  brachi j a cubito 
] inftrius , & motus  iundurx  nomi- 
natarin  Arabicorafccht,&: motus 
digitorum,  Sc  vniufcuiufq;  fuarum 
iunCturaru,  & motus  membrorum 
cxiftcnuu  in  collo,  & motus  pecto- 
ris ad  infpirandum,&  virgz,  & vdi 
cat  qn  daudi£  8c  motus  ex tr cm  1 ta- 
ds inteftini  redh  qh  rctmcntfirccs 
nc  exeat,&  myrach,cox?,  & cruns , 
& teftmm,&  pedum , & digitorum 
pedu. Ufa  font  motus,qui  dicunf'vo 
qj  (ie  pri  lnntarij.  Et  eft  needle  pferutari  res, 
mu  mot*  aquibusvcniuntifti  motus.Etdid 
viihimaii  mus(j,  manifcltu  cftpcrdilponcm 


ru  motuum,  cp  hunt  a pluribus  K. 
vno  motote.v.g.morus  manus  fit  A 
chorda.  Sc  motus  chord?  eft  a mu- 
fculo,&  motus  mufculi  eft  per  tc,Sc 
mufculuseftprimu  mobile:  3cnd 
eft  hoc  corpus , qd  moucat  ipfom . 

Ideo  quia  oe  corpus  qd  mouet  cor- 

1>us  mobile,  eft  a necdlitatc  mobi- 
e.  8c  ideo  eft  conueniens ■,  q>  corpo- 
ra,quorum  mum  mouet  alterum , 
veniant  m fine  ad  vnum  corpus,q<1 
moucat ur  per  vna  rinurf  monui 
mi  (lam  cidem,&  non  pp  alrud  cor- 
pus, (cd  ppaliud  principium,qd  eft 
in  co : ficut  probatum  eft  in  Natu- 
rahphilofophia,q>fiica  non  diet,  L 
res  protendereturin  infinitum . er- 
go ae  necdlitatc  debem  us  diccrc  q> 
prmcipium  eft  in  mufculo.Et  qua-  We 
do opinai’Mcdicitp  motus  mufeu- 
li  fit  a nemo,  opinantur  felfum . id 
quia,fi  itacilet,  neruus  moucictur 
aut  per  ic  aut  perahud,hoceftpp 
aliud  pnncipium,quod  diet  in  ca . 

& ideo  quia  declaratum  eft  inNa- 
turali  Piulo(bphia,q>  qdlibct  mobi 
lc  liabet  motore,  & q,  flic  fi  eft  cor- 
pus, non  moueat  ni(i  moucatur,  & 
fi  motus  diet  a corporc , res  proce- 
dcret  in  infinitu  : io  needle  eft  hie 
cc  motorem,  qut  moucat  ic  no  mo 
ueatur,  & qui  iitoon  corpus.  Hxc  M 
dl  vna  to,  per  quam  vr,  q>qui  mo- 
uct  pruno  animal,  no  e corpus,  led 
virtus  eft  aiz:&  q>  hoc  fitdc  needfi 
tatei  mufculo.Et  h?c  virtus, dl  vir- 
tus voItitaria,qua  fcedit  imaginan 
ua,vel  ?lhmatiua,&  cofiimauo  co- 
filij . Et  ideo  quia  lfle  motor  no  eft 
corpus,  ncccflc  £ vtprimu  mobile, 
qd  moucf  per  ipfum,  fit  corpus,  ad 
hoevt  hoc  mobile  fit  (icut  mateiia. 
&iplumcritci  ficut  forma:  qaim- 
poi’e  dl  pnmu  motore  1 aiali,  vt  fit 

line 


’ Colliget 

& 


i 


Liber  Secundus. 


A fine  materia. ergo  necefle  ell  fpecu- 
lari  quid  lit  hoc  primum  corpus:  & 
apparctq  fir  ealor  naturaliSiqui  eft 
in  nobts  . Et  tu  vides,  q qh  infrigi- 
danf  membra,  eoru  motus  priuan- 
tut.  Et  eft  res  nota  per  le , q>  vna  re- 
rum receptarum  indefinitioeifta- 
rum  operanonu  eft  ealor  naturalis. 
Sedifte  ealor  naturalis  differtpro- 
prijs  dilFcrcntijsin  quolibet  mebro 
fm  operationes,  quibus  appropnaf 
ilhid,  maxime  in  operationibus  nu 
trimeti.&  de  hoc  nullus  difcord.it . 
Scd  Gale. lentitqorigo  fituscalo- 
ris  iftius  fit  cerebrum,  &adtorum 
R corpus  p neruos  ab  eo  mittitur.Sed 
R6prima  Arill.  lentil  q>  cerebrum  fit  leruitor 
c6«a Gal.  corcjjs  jn  hac operatione p via,  qua 
feruit  ei  in  fenfibus,  fm  q di«£lu  eft 
fuperius : & q origo  ilti*  caloris  eft 
in  corde.  Et  hoc  pot  videri  manife- 
fte,q  ita  eft,  vt  verum  eft . Quia  tu 
vides  q nalcif  in  corporc  iter  agen- 
tis,qn  vadit,  qd  non  fucrat.&  iftud 
mcbru,a  quo  nafeitur  ealor , & va- 
dit ad  totu  corpus,  eft  cor.  Etppea 
qh  accidit  homini  aliqd,qd  iplum 
terreat,redit  ealor  ad  cor,&trcmut 
cru  ra  & pot  efle  q cadit  ho,  aut  no 
potent  moueri.  ergo  prta  virtus  rc- 
^ giriuain  hoc  motu,itilludqd  men 
fiirat  calorc  in  quantitate,  eu  de  ne 
SecudarC  cdlitatc  in  corde.  Eradhuc,  quod 
Gale.&  oes  alii  medici  confitcntur, 
vutus  voluntaiia  eft  in  corde . & 
1 ita  eft,  & apparct  q>  alalia  no  mo 
uen^nifi  volfitarie:  ergo  virtus  hqc 
eft  in  corde,  & cerebru  eius  leruics 
in  dando  ci  teperantia . Et  coe  crit 
cum  diccref  de  hac  tensperantia,  vt 
fiat  p ncruC,aut  fiat  cu  Ipirim  ani- 
Aialt  cute  in  iplum . &non  eft  dria 
in  hoc.  excepto  q in  neruis  fpintus 
aialis  fm  Galen,  non  eft  apparens , 


*7 


nifii  duobus  neruis opticis.  Sedpri  D 
mu  mobile  a calore  natural!  6 mu-  R6  c*tr* 
fculus:  io  quia  conucnicns  eft,q?  ca 
lor  naturalis  operetur  1 primo,  hoc 
eft  vt  primo  moueatur  iftud  corp% 
cum  quo  habet  fimilitudinem  pro- 

Suiore  ex  parte  caloris , hoc  eft 
:u!us  pp  compofitione  fuam : 
quia  eft  copofitus  ex  prima  came 
limplici,&  ncruis.a  quibus  nafeun- 
tur  chorda: . Scd  netuus  folus  frigi* 
duseft  multu,&  non  habet  partem 
fimilc  cum  calore  naturali.Et  vena  * 
pcrfcno  eftdigna, vtfitprinripiu 
iftius  motus  tideoquia  nafeitur  a 
membro  non  primo.  Etdc rone  n5  £ 
cftqinftrm,qd  da  t mi  trimen  turn, 
fit  inftrumentu  motus: quia  ma- 
giseft  conueniensvt  nutriinctum 
fiat  per  in  1 tr m q u ietis.  Nec  ct  arte- 
ria  conucnicns  crit  huic  motui : <ja 
eft  operatrix  operations  pulfatio- 
nu,quq  diftimilcs  & non  conuenic* 
teslunt  motui  voluntario : immo 
eft  fife  vt  fit  contrariaei,&  fit  quali 
difpofita,ficut  res, qua:  vellct,&  nol 
let  aliquid  fimul . Ergo  remanet  vt 
fitmulculusprimu  inftrm,qd  mo- 
uetur  a calorc  naturali . Scd  in  me- 
bris,quibus  no  funt  ofia,&  no  funt 
ramificata,&funtparua,  mulaili  * 
ipfi  moucntipla  fine  medio : & ra- 
mificata  mouent  ca  mediantibus 
cordis , qux  nafeuntur  ab  extremi- 
tanbus corum.  ideoq;  cum  contra* 
hitur , train  t illam  chorda.  & quia 
alligatus  eft  cum  cxncmitatcolfis, 
mouctur  os  fuo  motu.Et  qh  mcm- 
brum  habet  duos  motus  cotrarios 
adinuice , tunc  habet  duo  ofia , vcl 
duos  mulculos  in  duobus  locisco- 
trarijs  adinuiccm : quorum  quili- 
bet  trahit  per  1c  fuo  tcmporc,&  pro 
hibet  altcri  fuo  contrario,  nc  (iciat 
D iij  opera- 


Digitized  by  Googli 


~ i .9*  ’ Colligct 

6 opcrationctn  fuam  ilia  hora.  & fi  fuper  cubitfi:  quorum  duo  font  in-  X 
operati client ambounahora}tunc  rus,  qui faciunt ipfum  verti  verfus 
flat  xqualiter  membrum , & trahi  parte  domefhca  : &duo  flat  extra, 
tur  fm  vnum  datum . verbi  gratta:  vt  faciant  ip/am  verti  ad  parte  fvl- 

Suando  mufculus  qui  eft  in  fyluc-  ueftre,  Sc.  17.  funt  in  quolibet  bra- 
ri  parte  mantis , trahit  ipfam  ver-  chio.  1 o.cxtra,&  ftptc  mtus . Sc.  j 6 . 
titur  ver {us  partem  (yiueftrem  : Sc  pofiti  Turn  fiipcr  manus . 1 8.  fuper 

3n  mufculus,  qui  eft  in  parte  dome  vnaq  uaq , , qui  mouent  manus  ad 
ica, trahit  ipfam  rerfus  partem  do  parte  domefticam,  & partem  fylue- 
mefticam , vertitur  verfus  illam:  Sc  ftrem,&  ad  motus  polhcis,Sc pami 
qn  trahuntambo  fimul , cxiihtx-  digiti,  Sc  volamanus.Et  muftuli  pe 
quahs.Sc  nulluscft  ipfbrum  per  ft,  floris  funt.  107.  corum  quida  diia- 
■vttradhifuo  facial  ipfam  verti  in-  taut, & quida  conftringunt.Et  mu- 
tus,  & extra.  Et  numerus  muftulo-  ftuli  fbondylorum  Hint. 48.8c  cxfto 
rum  fm  Galcnum  eft. 519.  quoru  extenauntur  fuper  vtntTc  fuboffi- 
H in  facicfunc.4 1.  qu0rum.z4.funt,  bus pedtoris vfq, ad  vmbilicu. &q-  L 
vt  moucantoculos,  & palpebras.  Sc  dam  extenduntur  fm  longitudine, 

1 1.  vt  moueant  mandibulam  in  ft-  Sc  quida  fm  latitudinc , & quidam 
iiorem,&  9.vt  moucantalia  mem-  fm  tranfueiium,  qui  faciunt  motu 
bra  faciei,  qua:  mouentur  volunta-  ventris  conftnngcndi  & laxandi,  Sc 
ric.  Sc  in  iftis  funt  mufculus-  occul-  iuuant  omnes ados  motus . & qua- 
tus  fiibcute  fronds , Sc  prodeft  for-  tuor  mufculos  habent  duo  tefbeu- 
citudim  aperrionis  oculorum  : & li,  & qua  tuor  muftuli  mouent  viri- 
duomufculi  qui  mouent  extremi-  Icmembru.&vnus  mufculus  tenet 
tatem  nafoSc muftuli  duo  qui  mo-  os  vriii^.nc  Idebite  fundatur.Sc  qua 
tient  labiu  fupenus  furfum,  Sc  duo  tuor  muiculi  tenent  onficium  inte 
qui  mouent  labium  informs  deor-  ftinoru,  nc ftercus  ante  tepus  egre- 
ium  & duo  qui  mouent  maxillam.  diatur.  Et. 64. mufculi ad  motu  co- 
Et  muftuli , qui  mouent  caput  Sc  xarum  Sc  crurium,  Sc.  z 8.  ad  motu 
collum  fiint.r}.  quidam  eorutra-  pedu,  & ahquoru digitoruin  pedu. 

I hunt  caput  verfus  illam  parte  folu,  Sc.zz.alijs  motibus  digitoru  pedu , M 
verfus  qua  pofid  funt.&  alij  funt,  q & pofiti  funt  fuper  pedes . lib  om- 
rraliunt caput, Sccolium.eoru qui-  ncsmufculi  funt prima res, q mo- 
da  funt,  qui  trahut  caput  iupenus , uctur  1 calore  natuiali  cdi,aut  calo 
&quidaiunt,quitrahut ad  partem  re propno  cuiuslibct  muftuli-.  Et 
anteriore , & quida  trail unt  ad  par-  poftqua  ita  eft,  cp  ahqd  membrum 
tepofteriorem  fuperiore , & quida  116  mouetur  nifi  per  calore  natura- 
trahunt  ad  dextra,&  quidam  ad  fir  le,qui  ftatci  loco  forma:, Sc  propter 
111  if  ram . Et  noue  muftuli  mouent  ealorem,  qui  eft  m muftulo , Sc  iile 
linguam , Et. j 1.  muftuli  funt  pro-  no  mouetur  mfi  per  principiu  ani- 
pter  motfi  colli  Sc  cpiglotddis.  Et  ft  mz : Sc  fcicndumeft  quid  eft  iftud 
ptem muftuli vnicuiq;  fpatulx.  Et  pnncipium,& vndeeft, Sc  vbicft.Et 
i4.vnicuiqilatcn,quibus mouetur  aicimus q» qh ailbeiabimr huic,q<f 
brachiu . Sc  qua  tuor  mufculi  pofiti  dcchuatum  eft,  q>  per  vi’em  ftrmo- 

eept: 


Digitized  by  Google 


Liber  Sectindus 


*8 


Aftiemthoc  eft,  <b  virtus,qu?  fecit  mo 
f ecuda  r&  turn  in  loco, eft  amnia. Et  eft  deda- 

•-  ratum et,  a conenienj  cft,tp  motus 

vniulcuiulq;  corporis  fit  per  virtutc 
voluntaria  fixamm mebro  coi,qd 
cornu  meat  ton  oorpori,cp  fir  mobi- 
le per  fc : & per  virtutc  propria  vo- 
Iuntaric  mentis  membris  particu- 
lanbus,  qua:  mouetut  per  le,& fiint 
mulculi:  & apparet  Iciil'ui,  epmeor 
pore  non  eft  membru,  qd  commu- 
nicet  tori  corpori , & fit  mobile  per 
fenifi  cor:  ergo  vittus  voluntaria 
cois  eft  in  corde,hoc  eft  in  mulculo 
qui  eft  in  co,&  vinutes  particulates 
B voluntaria:  funt  in  quoli bet  mulcu 
loparucularium  mulculoru.  Sicut 
videtnus  ip  motuscomimis  vitalis 
* animalium,quicftUpiraiio,habet 

ptmcipmm  a cordc.&ifte  motus 
I - '■  dbconiundus  motui  expirationis 
. pullatihs.  Et  propter  hoc  acadit, 
qi  pulfus  magnificatur  per  motum, 
& minoratur  per  quietem. Ergo  cc- 

• rebrum,  & ncruus  non  iuerunt  nib 
ad  temperadum  iftum  calorem,  in 

• quoeftprincipium  virtutis  volun- 
tarix  commums,&  propnx.  Debes 
feire  non  eft  impoflibile  hicelle 
motum  volumariumablque  mu- 

-C  Iculo.  fed  fi  eft, ell  propter  calorem 
Tmia  r6.  naturalem,  aut  propter  re,  qux  ftat 
Intent  Gj  loco  Ci us  in  aninralibus,  qux  non 
k-dl,  ad  funt  fenguinea , nee  mufculola . Et 
tanm^u'on  finedubio  ilh  mulculi  non  funt,  m 
Su  mu  p li  in  animalibus  perlcchs . Ideo gra 
mulhilos.  ue  fuit  Galcno  ad  dandum  mulcu- 
Vi*nb» *os’  C1U1  mouc*t  hnguajn  exterius, 
c & motus  durraci  manbri  tempo- 
2c  4. 8c  1.  re  coitus:  16  quia  imenuo  lua 
de  loos  af  erat  oino,  vt  motus  non 
tcAu.&.Sc  diet  mil  p mulcu- 

los.Scnondl 

luma.  ua. 


Dciuu.tme>uis  Arilxlilus , cr  'mnnbro-  D • 
rum  am.  C.ip.  19. 

POftquara  narrauimus  iuuame 
turn  membroni  motuu  voluu- 
tariorum,  ell  uarrandum  dc  anhe- 
litu,&  membris  fiiis.  Ideo  quia  GaL 
ponitiplum  motum  voluntarium. 

Sc  quia  vrq?  cerebrum  operatur  in 
hunc  motii,  credit  q>  motus  volun- 
tatius  fit  in  eo . dc  limihter  credidit 
q>  diet  in  neruo,  Sc  credidit  felfum, 
ideo  quia  ia  probatu  eft,  q>  hoc  con 
ucnit  ec  in  membto  mobih  per  le. 

& propterea  ?gritudo,a  qua  prouc- 
nit  lxfio  in  motu , eft  primo  & per 
le  in  mulculo,  Sc  per  modum  colli- 
gantix  in  ccrebro  Sc  neruo . Quare  E 
Medicus  debet  curare  lxlionc  iftius 
motus , intendendo  primo  ad  mu- 
lculu,&  lecundano  ad  cerebrum  Sc 
adncruum.Inlhumentaanhcbtus 
funt  diaphragma,pu!mo,cana,  tra- 
chea arteria, epiglottis,  & vuula.  Et 
pnulqua  nos  trademus  dciuuamc 
to  vniulcuiulqj  iltoru  membroru, 
eft  tradandum  de  iuuamcto  illius 
operationis,hoc  eft  de  anhclitu . Et  • ■ • 

dicimus  o>  Medici, licut  Gal.  Sc  ah),  Dc  iuu»- 
vifi  fiint  diccre,q>  anbelitus  eft  pro- 
pter  duo  iuuamenta.Vnu  ad  venti- 
landu  calorem  naturalc  cordis  per 
attradionc  aeris  frigidi, Sc cipullio  F 
ncm  vaporis,qui  rdoluitur  a calo- 
rc  natural  i,qui  eftcorp9  fumofum, 
qui  non  eft  conucnieus  cidem.  pro 
ccrto  iftud  iuuamcntum  eft  vnum 
Sc  neccllarium  aialibus  calidis  lan- 
guincis.  led  dlis,  quq  non  funt  cab* 
da  neefenguinea,  no  cftnccellaria 
bxc  operatio:  led  luificit  cis  motus 
artcriaru,  qui  venit  a corde . & hoc 
repute  licut  anbebtum . Sed  aliud 
iuuamentum,qd  dicunt  die,  ell,  vt  ^6tr* 
detnuuunentum  viituuintnnlcc$  <Uco  " 

D iuj  ex 


byGoogl 


Colliget  f 

« ex  acre,  qui  reeipitur  reftaurando  in  operarione deglutiefldi,  fieutae*  K 
exfpiritu  tanttim  quantu  refoluru  cidit q nan  do  ca<h  t virtus appertain 
eftmoceftfalfum.quiaimpoffibile  Et  miiu  videtj  quod  opinio  poftre-  Tenia  r& 
eft  compofimm  nutriricx  (Implici.  raa  fit  vcrador,noc eft,  q> lixc  ope- 
qm  fi  itacilct , 1am  inucnircturani  ratio  fit  compofita.Ve!  poffibilecfi- 
ml  efle  Ampler  er  vno  {olo  clemc  fet  diccrc  quod  fortior  cflet  opinio 
to.  & Gale.ncgat  hoc.  Sc  ppca  dicit  illius,qui  dicit  earn  cfle  naturalem; 
ep aqua  non  iiurrit.&ppca  dicoq?  quiaplures  anhelirus.quosfacimus 
Cui  mrtn-  primum  vcrar  eft.  Scd  cui  er  virtu-  tempore  fanitatis  Sc  xgritudinis,  fi- 
hebrat«*  hbusanimre debeat  attribuianhe-  un  t fine  incenuonc-quareponti  cur 
inbm  de-  litus,hoc eft pferutandu. quia  Gale.  addenunciandum  complcrioncra 
beat.  dicit,q>dctattribui virruti volunta-  cordis. & etiam lulpiria  ptoijciun- 
Gal.opfo.  ri^  &dicithoc. qa.in?avolutatec  turabfqucintennone.&eria, quaa 
cfiuaGaL  Tt anhdemus,& no anhclemus.  Et  do magna necefficas  anhelandi in- 
etdicitq?propnu  infirm  huius  vir  cumbit,defiftercnonpo(lumus:fi- 
rutis  eft  ncruus.  & dicit  qjfiincidc-  cutaccidit  intufli, &fimilibus.Et  L 
returncruus,qui  mouctdiaphrag-  natura non mueni thane  virratem 
ma, homo  no  viueret,nifi  tin  quail  abVione  vol untaria,  nifi  propter  nc» 
tum  riucrct  ftr5gulatus.Sed  alij  di-  ceftitatem  fuperuenientem : quan- 
cunt  qj  ftat  virtuti,ficut  motuspul-  do  non  fiifticit  virtus  naturaus  ad 
ius.EtpStqu^ftionaiidiftum  Ga-  exigcntiam cordis.  Sed  probauo,  Rfifio  <4 
leni duabus  ronibus . Vna.quiatu  qua  probat  Galenus,  aihrmando  ttoiCaL 
vidcscpanhelamus,qndormimus:  quod  hxcuums  peniruseftuolun- 
ergo  non  eft  voluntarius.  quia  ope  taria,eft  prioano  iftarum  uirtu— 
ratio  voluntaria non fitniti cogira  turn, quandocftincifiisncruus. & 
rione,&voluntate,ficutdi<ftumeft.  dicitprobando,poftquam  eft  in— 
fcdJdarft  Alia,quiavidcmusq>anhclitus,qui  cifusneruus,eftincifum  inftrumcn 
fit  lmprouift,  fimilatur  motui  pul-  turn  motus  uoiuncarij:&  incifo  ncr 
fuumtiracpHippocr.ponitipfum  uo,  cellat  motus  uoluntarius  :er- 
pluries  loco  pulfnum,Atepore,  quo  go  eft  in  ncruo.  Etifte  fjrllogifmus 
^ non  xgrotant  membra  anhelitus.  eft  falfus  in  pnncipijs,  & corruptus  M 
8c  dicit  q>denunciat  complexione  in  figura.quia  quando  teneturv- 
eordiSjficutdenunciatpulfus,  crcc-  num  prxdicatum  rci,  qux  data  eft 
pto <$> non fitxgritudo in inftrume  a fubieiflo, non debet (emper remo 
ris anhelitus.  Etalij  fapientes  volut  ueri  prxdicatum  ab  ilia,  a qua  eft 
q>  fit  compofitus  duabus  vmutib* , temorum  fubiedium . 8c  qui  opi— 

▼idelicet voluntaria,  & non  volun-  nabunturhoc,teneturciederecum 
*aria,hoceftnaturali,&ranimali.&  contraditftioncoppofitiantcccden- 
hic  inuenitur  in  morn  plurium  me  tis  in  tota  matena  cotraduftionem 
broru, ficutin motu palpebr^ocu-  oppofiti conlcquentis.  &ideohxc 
Ii,&inmonidcglutionis.quiama-  ucrbauonfimt  di<ma,uthic  au-- 
nifeftum  eft,q?ambx  virtutesiftx  diantur.  Etifte  eft  unusmodus,m 
funt  compofitx.5c  ideo,qn  debilita  quo  eft  man ifcftum, quod  non  ha- 
turiftx  dux  virtutes,  cadi  tdcfcbhis  buit  ueram  ladicem  in  logica. 

quia 

I 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Secundus  1 9 


A quia  ft  per  remotionem  nerui  remo 
uctur  aliquis  motus,  illud  no  eft  ex 
necelTitate,vt  quando  neruusefl,vt 
fit  ille  motus , vt  dicatur  q>  neru’ftt 
propria  caufa  m hot  motu . Et  lam 
vifi  funt  homines  percufli  fuper  ve- 
nas  & ncruos  dormitorios , qui  va- 
dunt  ad  cerebrum,  & tunc  in  eis  pri 
uatx  funt  omnes  operations  voiu- 
tarix.&  proptcrca  hoc  nomine  nun 
cup5tur.& uicit  Rafis,  <p  quado  rex 
Indi^  volebat  interficere  nobilcs  in 
tcrficicbatcos  per  hue  mcxlum . Et 
vis  tu  dicere  propter  hoc , q> omnes 
B mot’voluntarij  funt  fixi  in  his  duo 
bus.Itcm,qux  res  eft  ilia, quxiubet 
hauc  operationem  in  neruo,nifi  v- 
nacx  rebus,  propter  quam  complex 
hxc  operatio  .&  quando  illalxfa 
eft, tunc  neceflano  l^fa  eft  ilia  ope- 
rauorquanuisnon  fit  propria  caufa 
in  hoc  : quiacotrumpitur  propria 
operano  propter  coriuptionem  vir 
tutis  tranfmiitx  tlluc.  Etdenccef 
fitatc  non  eft  propter  hanc  priuatio 
nein  voluntary  motus, tp  quilibet 
motns,qui  eft  in  neruo,  qui  mgredi 
turfuam  cflcntiam,litpofimsfub- 
ftanrialitcr  voluntarius:&  per  acet- 
al densaccidit  ci  vt  fit  Sc  illevolunta- 
rius . Et  quomodo  potent  negate 
hoc, quia  iam  conccditcp  mor  pal 
pebrarum  fit  per  mufculos,  ficut  no 
turn  eft  per  fc,&  cum  hoc  roto  non 
eft  voluntartus.  Et  fi  vellet  dicere  cp 
fit  totus  vo!utarius,adhuc  nihil  hie 
lucratunco  (p  eft  in  mufculo,non  1 
neruo.  Et  poltquam  dcclaratu  eft 
o,  iuuamentum  fit  in  anhclitu,&  ^ 
fitciusvirtus,  neccflccfl  narrarciu 
uamentum  proprium  vniufcuinfq, 
membri  proprii  huic  operationi . 
Dtjmlmo  £tJicimujq,mcmbrum,quod  ma 
mcnt«J  iiifcflum  dat  muamentum  in  hac 


operatione.cltpnlmoificut  videm*  D 
cp  quando  dllatatur,a  ttrahi  t aerem 
intus,3c  quando  coftringitur,  expel 
lit  fbras.Et  non  eft  dubium,  quia  ll 
lud  eft  proprium  inftrumentum  in 
operationc  ilia.  Sed  quod  neceffe  c 
fpcculari  fubtilitcrin  hoc,  ell  illud, 
vttumille  mortis,  cumquofitinfpi 
ratio  Sc  rcfpiratio.fcquatur  motum 
peclons,nec  per  !c  ha  beat  aliquem 
motumian  fit  motus  petloris  in  an 
hc!itu,indecondnuus  femper  cum  OploCaL 
motu  pulmonis,  vtfitciusadiutor.  -h  H™? 
Sed  Gal.dicitqjpulmo  nullum  ha  nifi  motJ 
bet  proprium  motum  in  te:&q>  mo  pedoto. 
tusillius  fequitur  motum  pedons:  £ 

Sc  (p  motus  anhelitus,  qui  fequitur 
motum  naturalcm,  fit  per  rem  mu 
fculofam  magnam,qux  diciturdia 
phragma,q  uod  feparat  Iferiora  me 
bra  a fupcrioribus.^&  dicit  cp  magi* 
propria  res  iuuamen  iftius  membri 
eft  nxc  operatio:quia  nos  videmus 
cpincontinenticum  pedtusdilataf, 
replctur  pulmo  acre : ficut  videmus 
in  follibus  fabrorum.Et  tcftificatur 
fuper  hoc,cpquando  vulnus  factum  V 
fuent  ibi , Sc  intret  aer  poftus , tunc  xheui  r ° 
ceflat  motus  pulmonis,  Sc  moritur.  tr.it.obx. 
Et  pofiet  efle  (p  ceflatio  motus  pul-  F 
moni-squando  vulneratunt  eftpe- 
dtus,e(t  propterea  quia  infrigidatur 
pulmo.Et  in  tempotibus  Anfto.uo 
cognofccbatur  afiud  iuuamentum 
huius  membri , nifi  propter  fepara- 
tionem  mcmbiorum  principalium 
a nutritiuis,ad  hoc  vt  non  accidciet 
tempore  digeftionis  eis  aliud  ex  ca- 
lorc  illo.Et  non  debet  impucari  Ari  q ' ^ 

(toteli  hoc  in  dcfedtum.quia  illud , anatoml? 
quodjapprchenditurpcranatomia,  cogniutw. 
eft  ficut  res, qua:  apprehenditur  nu 
mero  raotuum  circulorum.nec  ilia 
erat  plena  fetentia  complcta  tepore 

Ari- 


? r Collect  : 


G Ariftote  Etli  tempore  Galenicrat 
ais  Medicinv  plene  completa,tamc 
diet  Galcnus  non  eft  im poll] bile 

Gift  me  venire , qui  inuenit  in  arte 
edicinx,  quod  per  me  non  eft  in- 
ueruro.  Et  propterea  in  maiori  par- 
te rerum , de  quibus  opiiuntur  ho- 
roines,q>  Galen  us  contradicat  Ari- 
ftoteii,non  eft  vera  cotradiCho,  fed 
licut  additiones  & complemenca . 
quia  nullus  depen  t Aril  tote,  dc  eo, 
quod  dicitin  iuuamento  diaphrag 
mans  & motu  neruorum,fecf:dum 
Q)  elicit  in  tradlatibus  vniuerCdibus 
de  efle  motus,&  fenfus,&  iuuamen 
u ns  cordis,  & cercbn.  & iimibrer  hie 
” eft  lie  diccndum : & non  eft  dicedu 
q>  illud,  quod  dicit  Galcnus  in  reb9 
particularibus,  contradicat  in  vni- 
ucrCdibus  Aiiftotelt.  Etmodovo 
lumus  reuerti  ad  illud,a  quo  fepara 
n fumus:3c dicimus q>  illud, quod 
dixitnus  ex  fen  ten  ci a Galeuvp  mo 
rus  pulmonis  fequitur  motum  pe- 
dlons,3c  hoc  indigct  (peculations . 
quia  Galcnus  non  vcrificat  hoc,  ni- 
h jppterea  quia  videtep  ceflante  mo 
tu  pedtoris,  celiac  motus  pulmonis, 
& rune  moritur  animal.  Etegodi- 
. co  q>  non  eft  hoc  ira  abfolute  dicen 
_ dum,<p  motus  pectons  (it  caula  pri 
* cipalis  motus  pulmonis,  quia  poili- 
bile  eft  vt  quifibet  iftorum,i.pulmo 
& pectus,  nabcathunc  motum  ex 
fe,fed  habeanr  vnam  proprietatem 
coniundtioms:  propter  quam  null* 
corum  mouetur  fine  alio.  & propte 
rea  cum  cc/iat  motus  vnius,  cellar 
motus  alterius , Si  non  eft  q ui liber 
corura  caufa  motus  alrcn’.Et  (i  nos 
ponercm*q»  quando  pulmo  no  mo 
ucrur  hoc  motu,runc  ceflaret  mot* 
pcCtoris, licut  dicit  Galen9,  eflemus 
axbmau  per  hoc  lccuadum  cum,q> 


pulmoeflctid  quod  moueretpeft9,  K 
diccndo  q>  li  non  moucretur,  quod 
non  moucretur  pecl:us.Eccehic  vi- 
de turq>  Galcnus  ptodident  in  opi- 
nionc(uaq>  noncftimpodibilccf- 
fe  motum  pectoris  & pulmonis,  vt 
moucatur  limul, licut  I globo  vno: 
vt  fi  vnum  non  moucretur, <p  aliud  - 
no  moucrctunquanuis  vnus  no  hr 
motor  altenus  (ccundum  modum 
qui  dictus eft  Item  noneftimpolli 
bile,  fuperueniente  pcctori  mala  co 
plexione  per  incilionem  ncrai,  qu$ 
ci  aductut,q>  ilia  malitia  non  pene- 
tret  ad  pnlmoncm  per  iliam  colli- 
gauuam  .quia vnarerum, ex  qua 
xgrotant  mem  bra , eft  colli gantia. 

2c  Galenus  hoc  conccdit.Etiam  per 
hanc  candem  viam  debemus  dice- 
re,qi  motus  pectoris  adiuuct  motu 
pulmonis:&  maxime  quando  indi 
get  fbrti  anhclitu  . Et  mcliorvia,  Opiopr*- 
quam  cligere  pollumus  in  line  no-  piu. 
ftrx  propofmoniSjClt  hxc,q-  mcra- 
brum,quod  lxdttur,  cum  cell  at  iu- 
fpiratio  & rdpiratio , eft  cor , fient 
mamfeltum  eft . & (i  cor  eft  illud, 
quodrecipit  hanclxlionem  ypptcr 
hanc  ccflationcm,  & non  (olum  lx 
(ionem , fed  & mortem:  ergo  de  uc- 
cdlicarc  eft  illud  membrum.in  quo  M 
eftpnncipium  lltiusiuuamenu.Et 
motus  pulmonis  fecundum  Gale, 
crat  violcntuspcr  viam,  vcl  per  vio 
lentiam,  qua  mouentur  corpora  ar 
diicialia . Et  nobis  eft  diccndum 
illud  prinapium  motus  eft  in  lplo 
per  viam,qux  eft  in  corponbus  na- 
turahb'.&adhuc  cp  complctur  hie 
motus  pci  duos  mocus,vidclicct  na 
tu  tale  in  Si  voluntanum.  Ergo  nie- 
lius,quod  diccrc  pollum’ex  his,cft, 
vt  lint  licut  duo  prinn  mobiles. (iq> 

Oiulculus  lit  primus  m motu  volun 

tano,  t 


Digitized  by  Google 


Liber  Secundus  30 

A tario,&  cor  Sc  pulmo  pfimi  T motu  quia  facit  in  vno  membro  duo  iu-  D 
naturali.  Et  Gale,  tenuitin  ho’c  tra-  uamenta,aut  tria,quando  debct  eC- 
^ ..  •_  Jlatu  viam,quam  in  alijs  regulis  fu  fc  hoc.ficut  videmus I narib*:  quia 
js,qui  putat  vt  iflc  fit  motus  volun-  funtordinatx  adodorandum:& ad 
tarius,&  pu  tat  q>  non  fit  voluntari*  hoc  vt  fin t propter  mu  ndificatione 
nifi  per  neruum.&  non  apparetper  fuperfluitatu  cerebri.  & in  vna  par- 
anatomiam  vt  neru*  veniat  ad  pul  te  leruit  virtuacxpulfiux,&  in  alia 
monem, per quempoflit  (entire,  & parte feruitvirturi fen fibili.  Etetia  vulna 
max  mu-  per  quern  pollit  mouere : iuuamctum  vulux  eft  vt  defendat, 
&poteftdle,q> noftra  principiano  nepuluis,autfumus,autfimilcsrc* 
fuutfufficicntia  veniendiad  verita  nociu?  venuncadguttur.&cu  hoc 
tern  plurium  harum  inquifitionfi,  defendit,  nc act  fngidus  mgrc-diaf 
/ed  tamcn  conueniens  eft  vt  loqua-  ad  membra  anhelitus.&  ideo  quan 
murdchisfecuiidum  aptitudinem  domultuminciditurabea,fortifi- 
huius  temporis.quia  non  eft  impof  caffrigiditas  ad  pe<ftus,&pulmone, 

1 fibilevt  cadanthxc verba, per  qu?  &appaietvthabcatinuetioncmin  E 
pofliimus certificate  de  veritate  ha-  cfle  vocis.Et  tdhficatur  nobis epepi 
rum  rerum  tempore  fiituro, cum  ad  glottis  eft  inftrumentum,quoaap-  ‘ e‘ 
pr^lcns  fpatium  non  habeamus.Et  propnatur  voci.quod  eft, quia  cum 
non  filer unt  ordinatx  panes  dupli  fufHamusfoititcr  injeameram , vel 
ccspulmonis,nifi  propter  hoc , vt  fi  cannam  pulmonis  alicuius  anima- 
fuperueniret  vni  paru  mala  difpofi  lis,cgrcditur  vox  extra  ex  ca,qu?  af 
tio,vt aha  flaret  in  iuuamento  loco  fimilaf voci  illius  aTalis.Et  fun  poft 
ipfiusificut contingit  in  vulneribus  turn  fuper  hunc  meatti  coopenme 
qux  laniant  vnam  cameram  pc&o  turn  vnura  ad  defendedum  a reb% 
ris.quia  flat  pars  pulmonis, qu?  eft  <j  vadunt  ad  ccfophagum,nc  ingre 
in  camera  non  vnlnerata  loco  luua  diatur  in  ipfum,  quia  monref  ho . 
menri  anhelitus.  fed  quando  vulnc  Et  propterca,quando  intrat  ahquid 
rantur  ambx,  tunc  ftatim  moritur  modicx  quatitatis,amouet  tuflim . 

»e  canm  patiens  . Et  iuuamentum  cannx  Iftafuiu,qu?funtpoilibiliadicidc 
pukaonq  pulmonis  eft  propter  infpirationc,  iuuamento  anhelitus.  I 

C & refpiranonem,&  cum  hoc  habet  D t innamentu  Cerebri,  crpartnim  eitu. 
iuuamentum  vocis.Et  propter  hoc  Cap.  to 

fuit  pofitum  in  cxtremitate  hui’me  pj  T virtu tes  cerebri, fimaginati- 
bn  vnum,  quod  habet  poflibilitatc  £ ua,& coguanua^dc  rcminifcibi 
genera di  vocem.  ficaflimilatur  vni  li$,&  conlcruatiua,  quis  no  habeat 
parux  lin«u?.  Et  mill?  1'unt  eidem  mebra  vel  inftrumeta,ipfa  th  habft 
a mufculorcs ,qux  dant  ci  diuerfas  ^ppria  loca  in  cerebro,in  quib’ma- 
difpofitiones , vt  pollit  generare  di-  nifeftantur  opcrationcs  earum . Sc  ~ 
uerlas  voces.  Et  noc  iuuamentum  ppea  de  eis  dicendum  cft.Et  didm* 
eft  unnim  propter  bene  die,  & no  ip  virt’imaginariuaftatinjpra  cere 
ptoptcr  nccclfitatem : propterea  «p  bn:&  ilia  clr, q rctinet  figuram  rci, 
vox  non  eft  necdlaria  in  ec  noftro.  poftq  feparata  eft  a fenlu  comum. 

Et  in  maiori  parte  facit  uatuia  hoc.  Sed  cogitatiua  pi’  mamicitafi  me- 
dia 


Digitized  by  Google 


Collect  r 


<S  dia  camera. St  per  hanc  virtutem  co 
j;icar  homo  in  rebus,  quibus  prince 
cogitatio  & cleciio,  quoulq,  appre- 
hendcritquod  conuenientius  eft. 
Propterca  non  inuenirur  hare  virt*, 
nifi  in  hominc:&  animah  bruto  co 
ceila  fuit  xftimatiua  loco  iftius . £t 
locus  virtutis  reminrlcibilis  3 £ con- 
leruatiux  eft  pupis,fiue  pars  pofte- 
rior  capitis.Er  inter  conteruanuam 
icremuulcibilem  noneftdria, ni(i 
quia  conleruatiua  eft  conicruatio 
continua,  & reminilcibilis  eft  colcr 
uatio  in  tercepta.Et  dria,qux  eft  in- 
ter conleruatiuam  vel  reminifcibi- 
H lem, & imaginariuam.eft  quia  ima 
gmatiua  prxftat  alijs  formam  rei 
fcnfatx,poftquam  priuara  eft  a fen 
fibus:quare  non  elt  (enfus.Et  virt* 
conleruatiua  & reminilcibilis  non 
funt  nifi  ad  conleruandum , autad 
faciendum  rcuerti  apprehefionem 
illius  figurx . Erex  hoc  apparct,q» 
funt  magis  (pirituales  q imaginati- 

Oparifta  Ua.  Et  non  eft  tradenaum  obliuio 

diwtaruvir  •*  • • /*  k 

cutti  com  ni  > 9 quanrns  camcrx  cerebri  lint 

plft'inca-  membra,  in  quibuseomplenruro- 
mens  ce-  perationesiftarum  virtutum,  tame 

„Lr;  f.J  4 . 

rcori,  ica  ,nucmuntur  earum  radices  in  cor- 
fund  de:&cp  ilia  loca  non  funt  illis,nifi  (i 
conic.  cut  inftrumcuta,in  quibus  rnanife- 

I ftanmrcorumopcrationcs,F  t(icnt 
virtus  vifibihsdf  cfle  in  humotecri 
ftallino,quanuis  fit  in  corde,  vcl  in 
cerebro:  fie  iftx  virtutes,&  iuuamc 
turn  lftorum  locorum  eft  ad  tempe 
randum  eas  fm  modum,qui  dictus 
eft  iuiiamen  to  cerebri  ad  alias  ap- 
Frim*t&.  prchcnfioncs.  Ethocdedarabitur 
per  rtam,qua  declaratum  eft  illud: 
hoc  eft qi  virtu tes  iftx  non  laboiat, 
nifi  cum  calorcintrinleco : & calor 
intnnlecus  non  aduenircis , nifi  cil 
calore  menfuratoxrgo  virtus  dati- 


ua  Sc  menfiiratiua  de  nereffi tare  eft  K 
in  cordctergo  radix  iftarumvirtutfi 
eft  cor.  Itcm,quiaoperatioimagi-  Secuditi 
natiuar  non  eft,nilt  I lignum, quod 
remanfitex  (enfarisin  firnlucom- 
muni,  (icut  declaratum  eftin  hbro 
dc  Anima:&  ibi  declaratum  eft , q> 
locus  & radix  habitations  (enfus 
communis  eft  cor: ergo  habitation 
locus  virtutis  imagmatiux  eft  I cor 
dc  ncceflario.  Enterum, quia  ima-  Tett'* 
ginatioeft,quxmouet  animal, me 
diante  virtute  motiua  voluntaria, 
manileftum  eft <j>  motiua  volunta- 
ria eft  in  cordc.ergo  imaginatiua  c 
in  corde.Et  in  loco,  m quo  eft  ima-  " 
ginariua,dc  ncccflitatc  eft  eogitati- 
tta:quia  cogitatio  non  eft  nifi  com- 
pofitio  rerum  imaginariuarum , Sc 
difiolutio  earum.  Et  in  loco,in  quo 
cogitatiuadenecclfitateeft,  eftre- 
mmilcibilis  & conleruatiua 'propte 
rea  quia  propter  ipfitm  funt  inuen-  , . 
tx.  Etnon  eft  ncccflanum  in  vide 
doxgritudines  iftarum  virtutum,  eicmpUi. 
3cinxgritudinibusiftarum  came- 
rarum  cerebri , vt  iudicetur  proptet 
hoc,q>  iftx  vtrtutrs  Tint  foitim  in  ce 
rebroificut  non  eftdiccndum  in  vt 
dendo  virtutem  vifibilcm  xgram, 
qn^grotat  humor  cryftallmus , q>  M 
virtus  vifibilis  non  fit  principalitcr, 
nifi  in  cryftallino . Et  tu  vidcs  ire-  SecundiS 
rum,q>  argtotant  iftx  virtu tes  appre  «empia  • 
henfiux  propter  xgntudinemnia- 
phragmatis:&  non  fuit  aliquis,  qui 
crcderct  q>  ill?  virtu  tes  apprehenfi- 
ux  client  in  diaphragmatc,  propte- 
rca  quia  non  fueruntordinatq  iftx 
camcre cerebri, nifi  propter  iftas  vir 
tiues.  Etfiiitordinata carum  com 
plexip  ad  faciendum  illud, quod  co 
uenit  iftis  virtu  tihus.Sc  propterca  if 
ta  virtus  non  mamfeftarur  piimo  , 


Digitized  by  Google 


Liber  Secundus 

A nifi  I duabus  enmeris  proprie,  & ab 
ca  vadunt  ad  duas  cameras , q hint 
in  parte  poftcriori  per  mcatum,qui 
eft  in  ter  vtrafq , : & funt  pofiia  cor- 
pora m illo  meatu,qux  apenuntur, 
quando  ncccflc  eft  vt  aperiantur  ad 
intrandum  calorem  intnnfecum  in 
illas:&poflmodum  clanditurin  il 
hs,ficur  didum  eft  in  hbro  Anato- 
nux.  Et  quia  cerebrum  eftmebru 
bumidum  iiquidum,  idro  ad  cufto 
diam  lpfius  polirum  fun  os  cranci. 

Sc  panniculi  circundantcs  ipfum,  ft 
cut  pofitx  funt  coffer  pedoris  ad  co 
' fcruarionem  cordis.Etpofitum  fiiit 
B hoc  rotundnm:eo<ph;c  forma  eft 
mclioris  difpofirioms  aliarum  om  - 
nium  formarum,  & maioris  capaci 


} l 


incipiemus  loqui  in  alia  narticula  D 
dcxgritudmibus,  Sc  c aufis  earum, 

Sc  accidentibus  ipferum,  fi  Deopla  s?nuji  d« 
cuerit.  Et dicimusq,  dormirceft  li-  t““uo‘ 
gamentum,&  quics  lcnfuum,&  re- 
ucrfio  ipforum  ab  inftrumentiseo- 
rum  ad  partem  intrinfecam  corpo- 
ris.Et  iflx  res  per  fe  not$  fitnt.&  ,p- 
ptcrca  tranfeunt  res  fenfatx  fuper 
dormientcs,&  non  fennunt  cas . & 
etiam  videmusdormientem  oculos 
habentem  apcrtos,&non  videbit.Sc 
fi  diet  virtus  vifibilisinfuoinftru- 
mento,tunc  viderct*.  Et  non  (oluni 
accidit  hoc  in  bora  dormiendi , fed  _ 
etia  accidit  hoc, quando  homo  fub  E 
tiliter  follicitatusrftcirca  aliud.tuc 
etiam  tranfeunt  fuper  ipfiim  mul- 


tansaliamm'&quia  a nocumenns  ta  <enfata,&  non  fentirea . Et  poft 
remodor omnibus  alijs exiftit.Et fu  quamdormircnoncft.mfireuoca- nu.  ° 

no  fenfuum  ad  partes  Itenorcs  cor 
pons,&  eft  impoflibiic  fen  fi  bus , vt 
moucantur  in  morn  vniuerfitatis 
corporis  fine  corporc  vno,  quod  fta 
let  loco  eius  propria:  matcnx:&  eft 
manifeftum  q>  iftud  corpus  eft  ca— 
lor  naturalis:  ergo  dormire  ncccfla 
no  fit  pa  caloris  naturalis  rcuerfio 
nem  ad  partes  intrinfecas  corporis . 


it  poficum  cerebrum  m alnori  loco 
corporis  in  animahbus  perfedisp- 
pter  fenfus  qui  funt  I coipropterea 
fenfiis.fm  q>  dicit  Galc.funt  cu- 
lcodiacorporumr&rarioniscft,  vt 
cuf  lodes  lint  in  locis  aids. 

DtSomao.  Cap. 1 1. 

ET  iam  declarauimus  tuuamen- 
tum  vniufcuiufq;  membri , fm 


<p  fufficiens  nobis  vr.&  leftat  vt  dc-  Et  teftificabitur  fuper  hoc,q<  partes 
claremus  aliquas  opaarioncs , qu$  exteriores  corporis  refngcrantur.cu  F 
conferuant  fanitatem . Et  mcipic-  homo  dormitEt  etiam  operado  di 
musaboperarioncdormiendi:&  fa  gcflioniseft  fortiorcum  homo  dor 
cicmustcfcircquid  fit  dormire,  & mitreo  q?calor  naturalis,  cum  quo 


in  quo  membra  fiat  hare  operano, 
& qux  fit  eius  caulaieoq?  eft  vna  c* 
rebus  neceflari  js  in  die  animalium 
dormiennum,  & homo  eft  vnu  ex 
his.&  proptcrea  priuario  huius  ope 


operaturnarurain  vigilandoinex 
terioribus,vt  det  fenfum&  morum, 
reuertitur  dormiendo  ad  partes  in- 
trinfecas corporis.Etpoflquam  tra 
fmiflio  calor  naturalis  membris  no 


ratioms  eft  vna  ex  rebus,  qux  facit  fit  nifi  a corde.ficut  didum  eft  fiipc 
perdcrc  vitam.&  quando  complcue  riusiergo  rcuerfio  ipfius  teporedor 
rimus  narrationcm  lfti’virturis  cu  mitionis  non  fit  nifi  ad  coripropte- 
modico  eius, quod  fcquitur  ad  hoc,  rea  quia  a loco, vndcincipu  moms, 
tunc  cut  complcta  llta  particula,  & adcundem  reucrtuurtlicutcftTdo- 


mrno: 


Digitized  by  GoogFt 


Collider  ,l>'r 


G minot  quia  abeo  res  habcntininu, 
3c  ad  ipfum  reuertumur.  Et  pofttj 
dcclaranim  cil,q>  fbmnus  eft  quics 
fenfuum,  3c  ceflauo  fuarum  opera 
donum  propter  truer  fioncm  calo- 
nsnaturalis,  qui  citcoru  fiibicdu 
ad  cor:etiam  fciendum  eft,  qua:  At 
caufa  ifbus  reuerfionis : proptcrea 
<ja  h*c  res  (bit  loco  form?  dormi- 
riouis,  3c  loco  vldmx  digeftionis. 
Etdtcimus  q>dilaratio  calorisnam 
talis  in  pardous  extremis  no  eft  ni- 
fi propter  augmcntumquandtatis 
eius:3c  non  fit  propter augmentum 
qualitaris,nift  propteraugmentum 
H quan  ti  tads , q ua:  eft  in  eo:  fed  con- 
ftri&io  fua  eft  diminurio  quandta- 
ds.3c  hoc  fir  neccflario,dominanri- 
bus  fuper  ipfum  frigiditatc  & humi 
di tare: ergo  fbmnus  non  accidrt  no 
bis,nifiq  uando  infrigidatur  & hu- 
medatur  calor  naturalisipropterea 
quia,quando  acquiru  humiditate 
& frigidi  tatem , 3C  reuerrimr  ad  fua 
radicein,dimmuitur  a fua  quandta 
te.Etproptcrea  quia  iuuamentum 
cerebri  fuic,  vt  temperaret  calidita- 
tem  & ficcitatcm  cordis,ncccf!ariu 
I eft  vt  recipiat  maiorem  parte  iflms 
operationisacerebro.  Ethocaca- 
det,quandodominabitur  fuper  co- 
pier loncm  ipfiusfiigidam  3c  humi 
dam.3c  hoc  non  accidet  ei,  nifi  qua 
do  tranfmitdrur  eiuscibus . 8c  fifr 
uando  accid  i t cibus  cordi,acquirit 
igiditatem  3c  humiditatem.Et  jp- 
pterea  q>  hoc  non  accidit  cordi  vt  I 
pluiibus,nifi  mcdiantecerebro,nos 
faciemus  embiocationem  fuper ce 
rebrum  vigilanrium  cum  rcb’.qu^ 
habcmhumeitarc.  Opinabantur 
multi  hominum,  q>  cerebrum  cflet 
fblum  propnum  mem  brum  fom- 
ni.  3c  non  cil  ita.£t  raaones,qu$.no 


bis  oftendunnp  dormirfo  non  fitnf® 
fi  perfiigiditatem  3c  humidi  tatem, 
(unt,quia  nos  videmus  q>  maior  p* 
ciborum,qui  faciunrdormire,  ftme* 
frigidi  3c  humidi,  ficut  laftucx,  8c  ft 
miles:  3c  cibi  qui  inducunr  vigifias,- 
funt  calidi  8c  ncci.Sc  caufa  materia 
lis  fbmni  eft  vapor  humidus,qui  a- 
feendit  amcr.ibns  infenoribusad 
cerebrum  propter  aliquam  canfam' 
generatus.  8c  q uando  eft  in  fine  firii 
afcenfus,ingroflarur  a frigiditatc  ce' 
rebn , 3c  rccipit  gtauitatem  ab  ahjs 
humiditadbus  mifeentibus  fe  cum 
eis,qu?  ibi  fun t.8c  quia  non  pofTunt  L 
tefolui,nec  vlterius  afccndere,dcfc€  ■ 
duminferiusad  membra,  8c  oppi- 
lant  meatus  virtutum  fcnfibihu.Ec 
fbmnus  non  aduenit  mu  I turn  ani-» 
malibus  port  iaborem,  nifi  propce-t 
rca  quia  animaita,quando  mouenf 
Si  iaborant,fpargitur  calor  finis  na 
turalis,8c  dimtnuitur  quantitas  fua 
8c  refrigerator.3c  proptesea  reuerti^ 
dc  neceffitatc  ad  locum  fid  prioci- 
pij, 8c  fui  thefauri . Sicut  fiPr  accidie 
ci  res,qu$  impedit  lpfumzquia  re— 
uertitur  ad  pnneipium  fuum.&ft- 
cut  homines  excrcituum,  qnando 
accidit  cis  grande  periculum,rcucr-  M 
tuntur  ad  capitancum. 3:  proptcrea  • 
coreft  ifludmembrum  .quodvlti 
mo  refrigeratur  tempore  morns.  > 

Et  fbmnus  eft  vna  operado  nature 
qua:  regit corpus  ammalts.Et  jpptc 
reafutt  fbmn’nccdlari’inammali 
bus  perfbftis.quia  nifi  eflctfbmn’, 
perirent  fenfus propter  nimium  ex 
ercitium. 3c  pcreundb*fcnfib%  peri- 
rct  vita.  Et  iade  eft,  q>  citrinatur  fa- 
cies dormire  non  potentium,  St  be* 
duntureorum  operariones,  3c  pro- 
pricopcratio virturis  nutritiux.3c 
edam  cxcrcmum  fenfuum  eft  ex  re 

bus. 


Liber  Secundus. 


A b«s^u.t  refrigerant calorcmnatu- 
• ralem  propter  fparfionem  fuam  ad 

panes  extcriorcs.Et  quando  refrigt 
1 ■ raturxeuerdtur  ad  partes  Itcriores, 
3c  diminuiturquailritas  fua.  Etcft 
ldcndum,q>  hxc  opciauo,  quauuis 
, j ipfa  non  fit  nifi  propter  aliquant  p- 
nititationem  complexions  faCtam 
in  calorc  naturali,  qua;  eft  au»mcn 
turn  comploxionis  frigidx  Sc  inimi 
d?,tasncn  Yeraciter  ertkiens  hac  eft 
virtus reginua,  qu^eft in  cordc : & 
calor,qui  eft  in  cordc,hoc  modo  eft 
fuum  inftrumetum.Et  propter  hoc 
„ eft  hie  natus  locus  inquifitiois,  hoc 
“ eft  cut  virtuti  animx  debet  attribui 
hxcoperatio.  & vf  q,  debeat  attri- 
but  virtuti  (enfibili , ideo  quia  ere— 
ftit,  8c  fortificatur  propter  banc  ope 
ranouem:  & non  debeat  attrbui  nu 
tritiux,  inquantum  eft  nutririua,  ft 
ptcreaquia  vcgctabilia  non  dormi 
unt,eo  q>  non  habent  ieufum.  Et  i- 
11a  virtus  eft  ex  virtutibus  (enfibili- 
bus  appropriatis  firnfui  communi. 
Etnos  non  attribuimushancope- 
radonem  virtuti  lenfibili , nifi  quia 
eft  vna  return,  propter  quas  confor- 
uature/le  fuum:quauis  tunc  ceflct. 
q Iftx  funt  ills  tes , <}  pofi’unt  dici  in 
opationib*  oibus,  quas  het  fanitas. 
Et  dc  luuamcnto  iftorum  cm  decla 
rata  res,qux  eft  neceflaria  inefle  a- 
mmaliu,8c  il!a,q  non  eft  ncccftaria 
D<  compltxioiubui  T empormn. 

Cap.  11. 

ET  etiam  membra  vinutis  nutri 
dux, 8c  opcradonesjillius,  Hint 
neceflaria  in  efle  animalis,  q>  non 
eft  gencratiua.& etiam  lenfus  tad* 
eft  ncccflarius.8c  proptcrca  fuit  pri- 
uatio  iftius  virruris  mors  ex  neccfli 
ute.flc  anhelirus  eft  etiam  operatio 
nccdlaria.Et  cx  hoc  apparet,  res, 
xiv  v 


qux  ftant  cofpOri  hominis  loco  c6  D 
feruatioms,funt  acr,aqua,cibi:qux 
non  conleruant,  nifi  quando  iunt 
fuper  fuum  curfum  naturalem  . Et 
quia  aer  non  cftfiiperformam  fua 
naturalem , nifi  propter  operationc 
Solis  3c  enrporam  cocleftium , cum 
co  fucru  n t ca  u fe,q  ux  ftant  corpori 
humanoloco  conferuationis,  ipfa 
eadem  corpora.Et  no  complcf  h?c 
operatio  in  acre, nifi  propter  opera- 
tionem  fblis  in  eo  in  quatuor  tem- 
potibusqux  funt  veqxftas,  autum 
nus3c  hyems . & hoc  eftex  inccflii 
ipfius  in  cnculoobliquo.  8c  propte- 
rca conuenienseft  Medico  copno-  E 
feere  naturam  horum  quatuof" cm 
porum:  quia  propter  ipfa  I lat  fani- 
tas  phis  qua  per  alias  caufas.Et  did 
musq,  vereft  tcmpus,in  quoopcrx 
tioncs  nutritiux  funt  perfodiorcs. 

3c  hoc  non accidit  nifi  proptermul 
dplicadonc  caloris  naturafis  in  cor 
porc.'propterea  quia  calor  naturalis 
eft  calidus  3c  humidus.8c  dr  q,  com 
plexio  lftius  temporis  eft  propter 
caliditatcm  3c  humiditatem  : pro— 
ptcreaquia  fpcculario  I complex  io 
nehuius  temporis  eft  in  compara- 
done  ad  corpus  humanum:  3c  opc- 
rauones  iuucnumin  hoctcmporc  F 
fuiupcrfcdioics.  ’3c  propterea  po  ’Vere«t* 
teft  dici,qudd  eft  tempus  tempera- 
turn  compaiatum  coplexioni  hols.  ne  hu- 
Scd  fi  tu  diccres  q>  ce  tpatu  pp  ,ppor  manu  cot 
done  qualitatti,  ex  quib’eft  vna  cu  P11*- 
alia, hoc  cct  falfum.quia  vnaquxq; 
reru,q  appropriafconlcxioi,  appro 
priaf  de  neccfli  tare anationi  vnius 
qualitaris  adiux,d}  ftat  loco  form& 

3c  dnadoi  vni’quahtads  pafliux , q 
ftat  loco  matenx.3c  fi  ita  no  ectco 
plcxionatu,no  eft  vnu  I forma, imo 
cent  duo.nec  cteet  reccpta  vna  opa 

no 


A 


ColWt 


tie  in  fuo  termino.fi  dux  qual i rates  in  fuispardbusr&Solinilloeftme  K 
contrary  do  m mantes  client  fop  ip  dius  nobis  inter  propinquitatem  St 
fum  ambaeaequalcsinpotenda.vel  longitudinem  . & cjuis  hscceadcra 
in  a&u , quia  ex  duab’rcb’  in  adtu  comparatio  fit  1 iicrc,  tn  eft  magna 
contraxijs  non  poteft  fieri  vnum  dria  inter  iftas  duas  comparadones 

ex  pane  preparations  naturals: 


in  adlu.5t  etiam  de  duabus  non  co- 
tran|s,ficutnon  fit  cx  duab’lineis  I 
adtu  vna  Imea  jn  adtu . Et  hoc  non 
confenferuc  multi  ex  eis,qui  appro 
priantfibi  Philofophiam  hoc  tem- 
pore, nedum  Medici. & de  hoc  ha- 
bebunt  manifeftam  declarations : 
quia  nuncj  muemtur  temperata  c5 

filexioin  pioportione  quatuor  qua 
itarum,  hoceft  tern  perantia,  qua: 
W eft  fm  extremitates : ficut  non  p6t 
inueniri  temperata  complcxio  ap- 
propriata  vniquahtati  adnux,pro- 
ptcrea  quia  qu^libet  adbuahctgra 


pterea  quia  uirtutes  funt  in  au tfi no 
infineaeclinadonis-&ficcita$  iara 
dominata  eft  fuper  ota  alalia.  Scjp- 
pterea  non  inuenitur  aliquod  mua 
mentum  in  temperantia  calorisip- 
fius  temporis  in  reb’gnarionis.  Scd 
temperantia, qua:  eftin  ucre, eft  c6- 
ueniens  gnadoni,&  fedet  fuper  na- 
turam,qut  eft  conucniens  gnatioi. 

& h$c  eft  humiditas.  Et  b?c  tempo  L 
ra  non  bnt  terminum  ftabilegiia- 
liter  in  breuitatc  Sc  longitudine,(ed 


diuerfificarur  in regiombus.  St  h$c 
slum  fux  operations  propter unam  diuerfificanrurin  iatitudinibusip- 
qualitatempaffiuam^ppria  ei,quc  farum.  Ettcmperatiorregio  eftil- 
ftat  ci  loco  matene.  E t poftq  decla-  Ia,qu$  habet  tempus  au  turn  in  bre- 
ratum  eft  hoc , reuertamur  ad  il!<F,  ue,&  tempus  ueris  longum.  St  tale* 


aquofepararifum’.Etdirim’qj  uf 
tempus  arftiuum  habcat  in  difpo 
fitionefua  dominium  caliditaris,& 
ficcitads.&ctiam  appatetqi  humi- 
ditas St  frigiditas  dominentur  fup 
difpofidonc  hycmis:&  hoceft  com 
paranonead  temp’  ueris, & complc 
1 xioncm  hominis . Scd  c5plexio  au- 
tumni,quia  eft  media  Iter  eftatem 
Sc  hyemem.opinatur  q>  fit  quafi  in 
temperanria  ueris. fed  res  eft  contra 
ria,quiaeft  in  finccontranetatjs  ue 
rirpropterea  quia  eft  illud  temp*,  T 
quo  debilitantur  uirtutes, Scfunt  co 
fufi, ficut  uf  in  uegetabilibus,  & a- 
nimalibus . & propterea  dicendum 
eft  q?  fiigiditas  Sc  liccitasdominen 
tur  fuper  ipm,qux  funt  cotran?  ca 
liditati  Sc  humiditau.&quis  non  fit 
fiieidum, multum  pr^dominatur 
& nccius.&  ufr  dico  <$  confulus  eft 


regiones  funt  in  quinto  climate , St 
prbpnc  qu$  funt  piopinqu?  man . 

£t  autumnus  in  terns  noftns  Hi- 
fpani$  habet  quafi  duos  menfes,  & 
fcdetinprincipioquindclimaris.at 
fub  lance  ciici  non  eft  tempus  tem- 
pcnuunijfecundum  epopinanfmul 
d hominum.&  hoc  declaration  eft  M 
alias.  Kec  etiam  uerum  eft  quod  di 
cuntquidam,cpquanum  clima  fit 
melius  quinto . & balcnus  fendt  cp 
temperador  regio  eft  terra  Gr$co- 
rum . & inter  alias  tcmpcratior  eft 
terra  Hifpamcis,3c  dicit  q>  totum  te 
pus  illaruin  terrarum  eft  ficut  tem- 
pus ueris.  Deinccps  declaratum  eft 
ex  ifhs  locis  fanitas  cuiuslibet  mc- 
bri  i omnibus  quatuor  caufis.f.ma 
tcriali,cfficicmc,tbrmali  & finah.& 
h$c  fuu  noftia  imendoaprinapio 
libri. 

ATE  * 


Digitized  by  Google 


-I  ” 


T 


A V E R R O I 

C O L L I G E T 

1IBK  R T £ XTIVt. 

ITMMA  1 1 B RI. 

Dt  Aegritudinibus,&:  Acddemibui. 

Ik  Kcgmiukms  definition? , <y  tint 
Jpecitb m i ngen*r*li. 

Cap.  i. 

Efinino?gritudinis  € 
manifeftapcr  defini- 
tioncm  fanitatis,eo<p 


Liber  Tertius. 
S 


33 


fpedcbuslanitatisrproptcrea  quia  D 
mult?  ?grinidines  habent  nomma. 

Sc  (imitates  oppofit?  illis  non  habet 
nomma: A:  tamen  impoflibile eft 
cognolcerc  ?gritudincs  perfede.ni- 
fi  propter  cognitionem  luorum  op 
politorum.Er  proptcrca  duftum  ell 
9 contrariorum  cadcm  eft  difcipli- 
na.  Reuertamurigirur,&dicamus 
9 proptcrca  9 difpolitiones  lanita- 
tjsmcmbri  habet  duaslpedcs:vn* 
eftbonitas  complexions  membri, 
queinmembrisinucmtur  confimi 
bbus:&  alia  eft  bonitascomplcxio- 
nis,qu?cll  in  membrisofficialib*:. 
?gntudo  eftoppolita  fuu ncccdarium  diuidercfilr  egri-  E 
lanitati.Etquia lani-  tudincsiccundum  hasduaslpccieS. 
tas  eft  vna  bona  difpolitio  in  mem  Inprimis  nairabimus  ?grrtudincs 
bro,cum  quaagit  aiftionem.ijuam  membrorum  conlimilium,  Sc dice- 
habet  a natura  fua  agcrc:&  fin:  pa-  mus  carum  caulas  efficientcs,&  ma 
titur  palfiooem  ,quam  habet  pa-  tcriales:&  poftca  narrabinuis  egri- 
riperfuinaturaimfuitncceflaiium  tudines  membrorum  offidalium, 
vt  ?grjtudo  lit  mab  dilpolitio  I me  & diccm*  carum  caulas.  Et  dictm*. 


icogninonc  lpccicnim?-  dum  curium  natui?:  nifi  quando 
gritudinis  quod  fcdmusl  cognitio  men  fur?  caliditatis,  fngiditatis, (to- 
ne Ipcdcrum  fanitatis.hoc  eft  vt  ci  tans,  Achumidi  tans  erun  tin  ills 
naxremus  in  primis quot,icqu?  lint  cum  proporuonc  conucnicno  iii 
Ciuslpecics,&qu?fint  fu?cauf?:&  omnibus  fpeciebus  complexions  - 
C poftca  declarabimus  qu?  fintailio  fanitatis:  licutnarrauimusin  libro  f 
ncsA'  paftioncs  no  natura!cs.&  Me  Sanitatis.Similiter  c necefle , vt  lint 
did  vocant  pallionem  aeddens.  ?gritudines  illorum  membrorum 
Et  quando  nos  hoc  fccerimus,tunc  iplisegrediendbus  abiplis  menfu- 
cognouerimus  ?gritudinem  p om-  11s  proportionate  in  vna  quail  rate 
ncs  fuascaulas,qu?  funt  finis  cogni  vel  duabus  ex  illis  , qu?  poflimt 
tionis return . Sc  hoc  totum  potcri-  combinari . ergo  fpccies  gzritudi- 
mus  cognofccrc  a cognitionc  fani-  ms  illorum  membrorum  lut  odo, 
Utis,qu?  a nobis  prius ditfta  c. Quo  videlicet fhgida,humida,vel  calida, 
niam  numcrusfpccierum  ?gntudi  ficca,vel  calida  ,&  humida,  & cali- 
nis  eft  licut  numcrus  fpcrnm  lam-  da,3c  ficca,aut  frigida  & licca,&  fri- 
iatis:3ca  cognitionc  laiTnatis cogno  gida,&  humida . Et  non  lolum  eft 
Idtur  ?gritudo : cpm  opinatum  lit  intelligendum  dc primis  quahtati- 
9 nouorcs  lint  Ipccics  ?gutudmura  bus, licut didt  Gal.  led  ctia  dc  qua- 

ColligctAucr.  E hbet 


Digitized  by  Google 


G hbctqualitate.cumquaoperat'me 
brum  fuas  opariones , ficut  duricie 
& mollicicySt  bis  fimilibus  qualita- 
tibus  propnjs  tnembris^Sc  impro- 
'aLiflor/  prijs.Etfpcs’harum  ^gritudinu  pri 
mcbioru.  mo  inueniunturin  mcmbrisconfi 
rnilibus,fecundo  in  compofitis  pp 
confiroilia,ficutdiclumcftin  fpe- 
bus  fauitatis.Et  lftarum  odo  fpccie 
xnm  quxdam  funt  maccrialcs,&  q- 
dam  non.  Scd  difficile  eft  lmagina- 
rixgiitudinem  matcrialcmec  dm 
plicem-ppea quia xgntudincs  ma- 
teriales  funt  compolux:  quia  nulla 
zgricudo  matcrialislxditoperatio 
■ nem,nidpp  aliamnomarcrialcm, 
qua:  fuperuaut  membra  a calorc , 
vl  a fiigorc. 

Df  caufh  **rUuAinum  Mgtnrrali. 

Cap.  1. 

DEinccps  volumus  diccrecau- 
fas  earum.Et  dicimus  q>  occa 
fiones  materialifi  egritudinfi  funt 
humores  quatuor.quandoegrediu 
tur ab  corum  temperantia  mqu.in 
(mate,autquahtate.  Ethocaccidic 
aut  a parte  matcrix,  aut  a parte  effi 
Mentis. & hoc  eft , ppea  quia  mcra- 


Colligtt 

meutumad  malam  complexion!.  K 
& tunc  df,q?  humores cxiuerunt  a 
natura  a duabus  partibus,  videlicet 
a parrcefficicnti,&a  materiali  fif. 

Et  plurcserunt  cibi  naturalcs,&  red 
piuntur  fm  ordinem  naturalcm,  vt 
dictum  eft.  Scd  res  extrinfecx  acq 
rentmembriscfficicntibus  malam 
compIcxionem,&gnabut  talcs  hu- 
morcs:&  illx  funt  ficut  aer , cxerci- 
tium,&  dmilia.&  tales  funt  exeun- 
tcsin quantitate, Scqualitatc.  & ta- 
lcs funt  cuenicntcs  a mala  com  pic- 
done  in  radice  creationis  membro 
rum  agentium  in  nutrimento.&  tit 
lesacciduntcaufaparetum.quieti-  !• 
uerunt  a fua  complexione,&  ex  pr$ 
parationc  prima  in  creatione . qm 
plurcs  holes  funt  dmilantes  fe  aain 
uicem  in  crcauone  comm  & reg*- 
minc,tn  variantes  (c  in  accntibus . 
quia  tales  funt  multarum  xgritudi 
num,&  alij  paucarum  xgritudinu: 

& tales  multorum  annorum, & alij 
paucorum  annorum.  Et  plurics  ac- 
cidct  hoc  a mala  complcxionc  d xa 
inpnncipiogenciationis  membro 
rum  efficienum.  Et  plurimum  h;c 


bra  non  permanent  fuper  comple-  tabs complcxio  eft  hxrcditaria : qa 
- xioncm  fanitatis , aid  quando  dm-  ab  iftis  primis  prxparatiombus  ac- 
- guis,quiaduenitcis,cftinquantita  cidit,quod  vikrausctiam  dc  dmi  M 
tc,& qualitatc in  proportionc  tern-  hcudinc  multorum  honanum  ad 
" ’ ‘ **  inuicem  in  forma, con(uetudine,& 


perata  in  caliditate  & fngiditatc.Et 
hoc  accidit,quando  membra , qua: 
efficiunt  nutrimentum,  ftant  fuper 
complexioncm  lanam : & cibi  qui 
adueniunt  corpori , ilunt  naturales. 
& recipiuntur  in  quantitate cqnue- 
mentij&ordinc  debito,  & tempore 
conuenicnti.  Scd  quando  funt  fecu 
dum  contrarium,  tunenon  funt  fo 
lam  caufx  materialcs  ad  gnandum 
in  corpore  iftos  humores,fed  ctiam 
inducunt  membra  facicnua  nutn- 


accidnitibusxgntudinum  in  pair- 
citate&Iongitudiuc  annorum.  Et 
poftquam  diximus  caulks  bum  o- 
rum  diftemperatorum  vniueilili- 
ter,dcinccps  uairandum  eft,quo- 
modo  fit  gcncratiq  uniufcu-  ; 
lufquc  riorum , & quo t ; 

lunt  xgriuidincs, 
qux  gentrau  : . 

urr  ab  n i A 

.1^*1  . , -Oil  y 

Ce 


Liber  Terti  us 


Dr  caufii  Ar°Yitniinmm  nUtlmaLum  ca- 
ll cLtr  um  , cr  ftccttrum. 

Cap.  i. 

ET  incipicmus  ab  argntudinib* 
calidis  & ficcis  macerialibus.  Et 


3 4 


aliquando  rrit  caufi  iftafum  opfd-  D 
lario  pororum  qui  funt  in  cute,  per 
quoseuaporat  calor  Ac  rctine<:Ac  c6 
culcabifcalor  int’,  At  facictqtF  di- 
dura  cA.  Et  aliqn  cri:  hoc  a cople- 
dictmuscpa-gritudo  calida Acficca  xione  natural],  vcl  radicali.  Etcho 
gnafex  cibis  calidis  & ficcis  diftem  lera  non  naturalis,^  fit  in  corpibus 
pcratistvclquiarccipiunturin  mul  fupradidis,hct  quatuor  fpcs.  Vna 
ta  quan  titaccj,  aut  ni  mis  dirainuun  fpcs  eft,  q aftimiW vitcllo  oui , qcP 
tur:aut quia  recipiuntur  fuper  iciu  natueft  in  illadie.Galc.dicitmpla 
ilium  quia  quando  rccipitur  cibus  rib*locis,<p  hxc  fpcs  eft  calidior  na 
pofttnultum  iciunium  in  ftoma-  turali:quiapsigneain  hacfjiedna 
cho  Ac  hcpate,permutabitur  ad  ca-  turplus.&dicitcbeius  grofti ties  eft 
lorem  AC  ficcnatcm  forrcm.Ac  indu  ppnimiamcalicfitatem  Accbullino 
cct  ftomachum , & hepar  ad  eandc  nc,ob  quam  rem  het  ifta  fecu  iftu 
B complcxioncm:  At  tunc  crit  fadao-  ealorem  igneura  . Et  ali}  raedid  j 
petano  corura  ab  ambabus  partib*  prxrer  ipluin,  dicuntep  hxc  eft  mi  OpfoAul. 
tupradidis.At  fiinguis,q  ui  gencrabi  nons  caioris  naturah . Ac  dicun t,q>  prima  pri 
tur  ab  hoc  cibo,erit  calidus  At  ficc*,  groflities  ipfi*  eft  pp  alicuius  mix-  ™,#  c dc 
Ac  diftempcratus:  Ac  muniplicabifT  tionem  phlegmatis.  Ac  fm  hoc  de-  t^10” 
ipCo  cholcrain  mulra  quantitate, & bcteflerubcctoipfi’infra  rubcdinc 
diftemperabttur  in  inulta  qualita-  naturalem.  Ac  eft  contra  illud,quod 

dicitGale. Ac  nos  videmuscpiuno 
cftjVt  dicunx.  Ad  hoc  fra  illos debet 
.habere  cum  fua  grofti  tic  alicjuantu 
lum  vifcofitatis,  ficutdcbct  habere 
corpus  humiduin  mixtura  cu  cor- 
pora calido . Ac  fenfus  vifus  in  hoc 
adiuuatGale.  Et  (ccunda  fpcs  het 
colore  aurichalchi,  vcl  citri:&  giia^ 
abhumiditateaquxadmixtacum  * 
ipfa. At  fiucdubio  hoc  infra  fiftit  in 


ce:&  tuncioipedicturopciatio  fcl 
Iis,&  non  potcrit attrahere  cholcri 
fm  debitam  quanmatem,Ac  fic  rc- 
manebitimbiouusex  ea.  Etillud 
eft, eo  tp , quando  exit  cholera  a via 
fua  narutali  in  quantitate, vcl  qua- 
li tare, aut  in  amDabus fimul,  Ac  cue 
ramanct  cholera  influxa  in  fimgui 
ne. At  quando  nutrientnr  membra 
ex  illo  ianguinc , cxibunt  paulatim 


afua  compiexionc  naturah  ad  ma-  caliditate  a cholera  natutah.Ac  {gti 
lam  complexioncm  calidam, Ac  fic-  rudincs,Cj  fiut  ex  hac  fpccic,  & vice! 
cam,  Acgenerabuncur  niultx  xgn-  lina  fm  itlos,qui  dicunt q>  fit grofla 
rudinescalidxchol.ricx,  Ac  limilia  pp admixtionc  phlcgmatis.no funt 
accidentia  vcnicntia  membris  a re-  cnumcrad?  cu  ^gritudinib*  calidis 
buscxtrinfcciSjficut  ab  acre  calido,  Ac  ficcis  fimplicib*,  led  c(i  copofitjs. 
Ac  a raujto  cxercido,Ac  vigiha,Ac  ac-  led  xgntadines  vitcllinx  fm  Gale, 
cidcntibus  animat, q ux  habent  ca-  funt  poficx  in  vltimitatc  caliditatis 
lefaccra,(icut  ira, Ac  furor,  Ac  cogita  Ac  ficcitatis.  Ac  potccq»  h^c  cholera 
nones  cotdis,Ac  hisfimilia.Accaufa  eft  cholera, qua  noiat  Gale. cholera 
fbi  tior,  qux eft  lftarum  caufarum  rubca  . Et  alix  dux  fpcs  funt  ficut 
plus aiurum  rcrum, eft  acr, Ac  ars. Ac  praftina,At£ruginofii.Acdfg>ambg 

E ij  gc- 


Diqitized  I 


3gle 


Colligi 


:-C  gnanwr  in  ftomacho.Sf  mih!  vr  q> 
Gale. non  appropnet  eascholcr* 
limpliciiquia  oicit  in  lib.de  Virtuti 
bus  natural)  b’qi  ift?  duj  (pes  ghan 
tura  cholera  vitellina  mixta  c'1  a- 
Jjjs  h umoribus:  Be  hi  du;  fpccies 
fint  compolitat.  Sc  manifeftu  eft  q> 
■gtiantur  in  ftomacho  fm  cos  . Et 
llomachus  per  fuam  naturam  non 
fcabetgnarc  choleram  naturalem, 
nec  non  naturajem . quia  qtKghat 
naturalem, general  no  naturalem, 
qn  corrumpif'ipfiuscompleiiotqa 
jpfius  complcxio  mtenditur  am  re- 
mnatur.ergo  pra/Tina  Se  $ruginofa 
fj  non  habent  hoe  no  me,  nil!  ^qimio 
<e.Etvr  q»  ca  iftarum  ghanonfi  eft 
q>qn cholera  egreditur  a ftia  mttu- 
raincahditateoti 


Ct  * 

qui  innenifin  eorpo  ribas  mortao-  K 
rum,ob  hoc  apparct,<p  etiam  eft  na 
turalis.  Sc  eft  Veritas , quia  eft  calor 
naturalis  mixttis  cum  aliqua  quail 
tate  calorisputredinalis . Etadhuc, 
poftquam  calor  ifte  Ipargitur, Sc  c6 
tineturpertotum  corpus  parterias 
diamusp  hoc,cpfubicdum  propin 
quum  Utius  calorts  eft  cor ; Sc  ppea 
cftimpo/libjle  ipfum  efle  cotum  ex 
traneum.Er  .ppterea  quia  calor  cor 
dis  eft  illc  cafor , cum  quo  membra 
faciunt  omnes  fuas  opationes,nccef 
farium  eft,  qh  rccipit  aliquam  per- 
mutarionem.vt  l^dantur  omnes  co 
rum  operattones . Ergodcfirtido  L 
febris  eft  h?c,q>  eft  calor  compofiif  Ftbri.  He- 
ex  calore  naturalise  extranco  pucre 
dmali  miflo  a cordc  ad  cotum  cor- 
pus Sc  latdit  omnes  adiones,  Sc  paf 
nones,  Etdicimus,q>iftc calor  eft 
permu  catio  ca  lor  is  naturalis  permn 
tan  in  quantitate.Scqualitatc ope- 
rand} in  corporcopanoncsnonna 
tu rales,  autin  materia  non  natuw- 
li.Deinceps  volumus  dicere  q>  cast 
gcncrationis  lfti*  calons  funte$d€ 
cum  caufis  gencradonis  caloris  cx- 
tranei : faluo  q>in  hoccalorcfiwt 


ficcitate , pp  (par- 
fionem  ipfius  ad  ftomachum,  tunc 
remifotur  cum  alijshumoiibus,  Sc 
fropriecum  mclaucholia:Sc  tbi  re- 
cipit  aliquam  fpecicm  putrefadio- 
cis,&  peruenit  ad  talem  complexio 
oem.Sc  ppea  artimilatur  lfli  humo 
Tes  TenenOjSc  proprie  $rugi  nofa.Et 
aegritudines,qu?ypueniunt  abhis, 
flint  incurs  biles,  ppea  quia  hdn  re- 
cipiunt  digdbonem.ncc  permutan 
„ tur » eolorc  naturali : imo  corrum- 
$ punt  formam  Ipedficam  ipfius , fi- 
cutcorrumpit  venenum . DeTccps 
volumus  declararc,qualiter  ghaut'  ratum  eft  in  Quarto  Meteororum, 
^gritudines  choleric^:  Sc  incipient*  q?  ca  dficicnsputredme  ftat  duob* 
albbre  cholcrica  fefraria . Et  dica-  modis . Vnus  eft  calor  cxtrinfecus, 
mus  a>,  poftquam  didum  eft  q>  fe-  ppea  quia  ifte  calor  (pargit,  Sc  exha 
briseft  calor.quiconnnettotu  cor  larcfacitcaloremintrinlecu:  &ma 
pus , qui  Uedi c adiones  Sc  palTiones  xi me,qn  eft  cu  ford  quali  tate. Sc  qh 
membrorum  omnium, ab  hac  pat  - fpargifealor  intrinfecus,  ficut  c6ue 
te  apparet  q>  eft  calor  extrancus.  Sc  nit  tpc  magni  caloris, qui  regit  ma- 
apparet  ex  parte,  qua  mamfeftatur  teriam  gnatamT  ilia  materia  calor 
in  ip(a  opetauo  caloris  mrnnfcci  di  extranc*:  Sc  maxime  fi  fit  humida, 
gerendo  humores.Sc  rccipit  (anatio  quia  humiditas  dc  facili  pmutat'  a 
nem,Sc  non  eft  ficut  calor  cxtranc*  icbus  extrinlccis:quia  difficile  diet 

dfici 


Squalcs.Se  fi  ita  non  cflct,ergo  diet 
extrane*  abfolute.quiarbsattnbuif  ™ 
extraneo  dominand.  Et  iam  decla- 


LiberTertius.  3 $ 

A efhci  pftipfam.  Ali’caeftcfficicns  ditate  & ficcitate.Et  het  pparatioiic  O 

Sacchs,hoccftfrigiditas.quiaqn  vtgnefineo  tabs  calor.au  t ppfi  pi 
otninat  (up  calorc  intnnfccuni,ex  ratlonc  fupflui tatu  tertiar  digcftirt* 
tinguit  i£m : & tflc  ghat  (up  mate-  nis,q  eft  in  mebristfed  gpoltmes,  Sc 
riam  loco  ifti’caloris naturalisaliu  vifcolitas,  &oppiiatio  venaru  non 
calorem  exitaneG.  Etibidcdaratu  imagination  opationcsifti*  fcbris, 
eft.q,  eus naturalc non pmanet in  nlfidicerefin  cholera  vitellinafm 
fuo efle.nifi  qn  virtutcsagentesdo  illos,qui  dcuntcontra  Galenu:  aut 
rnmant  (tip  patietes.Et  qn  debilita  ppqhtatc  fua.  Etdebes  fine q non 
turift?  vinutcsregitiuac.&domina  eft  in  hole  cholera  abfbluta.ita  vt 
tur  virtutes  ex  trialed , tunc  tendit  fitps  mebri  hois,  cxcepta  cholera,^ 
4.1.  com  cns  ac^ viam  Ompfcchonis.  Etca$,  ftat  in  (acculo  fellis  fm  quofdam: 
ktioou.  qu^adiunacad gnaudum calorem  (ednatura  cxpclhteamamcmbris 
extianetim,  ill*  C$dcm  funt  cum  il  fanguineis,qn  fepafab  eo.fcd  ppea 
lis,qu$  adiuuan  t ad  extinguendum  eft  impoFcopinan  q>fiibic&um  fc*  E 
B calorem  naturalcm  Sc  hoc  fit, qua-*  brium  (efrariarum  lit  cholera  ab(o 
do  (ubie&um  eft  pratparatum  ad  re  luta:  (ed  eft  fanguis,aut  huiditas.in 
cipiendum  iftam  gnationcm  extra  qua  dnarur  cholera.  Et  ppea  poteft 
neam  1 (icut  (anguis  ex  quo  gnatut  recipe  digcftionem,&  reticrti  ad  fu* 
cholera , qui  egreditur  a natura  in  am  naturam : quia  non  dentidaf  a 
. quamatc,autqualitate:autppmul  Cua  forma  (peanca.Scd  qh  fepafab 
atudinc  fangninis,aut  pp  iph’grof  eo  cholera abfoluta  inconncfiti  ex* 
fitiem, aut  vifeofitatem.  quia  phot  pclliC  a natura. &(ifepat'abeore^ 
refhs'eraf’  calor  intrinfee  , & extin-  q habeat  pofitatc  recipifdi  digeftio 
guit,(icutfaciuntmulta  lignahui-  nc,nutrienfcxco mebra.  Etnoeft 
da,qn  ponunffiip  ignern.  Et  ctiam  pqfb  vt  cholera  rccipiat  aliqufl  dige 
oppilario  pororum  adiuuatad  hoc:  ftionc.quia  ho  eft  poFcilii  rci,q  tri 
quiarefiftit  euentationi  caloris in-  fiuit  terminu  dcco&iotns.vt  redeat 
trinfi-ci . & accidit hoc,ficut accidit  ad tetminUm  deco&ioistficut  not! 
igm  , qu  non  habet  euentarionem,  eft  pol’c  vt  alluni  teuertat  ad  clixu.  f 
C qui  cito  extmguif vcl  debllitaturifi  hec  et  in  ca  eft  aliqua  ps,cx  qua  pof 
cut  tu  vides  q>  carbonarij  tegiit  car  (int  mebra  aliquo  mo  nutriri.  Sc  di 
bones  cum  tena.vt  ignis  non  tran-  co  hoc  dc  naturah.  fed  (i  fie  de  nail 
featpomncsptescarDonum,& fa-  rali,  quanto  plus  den&naruiali.  Et 
ciat  ex  eis  ciilcrcm.  ilh  qui  (blii  furlt  Medici, qui  dicunt 

Dr  general  iom  tetris  cholera  fefrart*.  tp  cholera  eft  cib’alicui  methbri. 

Cap.  4.  (untqdicurcpquatuorhuoresftmt 

ET  pOftquS  dedaratum  cftvft  clementa  mebroru  cofimiliu.Ete- 
quid  fit  febtisdc  vPcs  caa:  fax  go  nolo  liborare  plus  in  qonib’cu 
gfiationis,dicendumeftquotnodo  cisiquiaegodeclarauihoC  pfoftxf 
ghatUr  febrischolerica,  qu$  dr  fe-  libroSanitaris.  Et  ppea  quia  calot 
fiaria.  Etdicatn*q»fc>rnorCau(ain  extraneusgencraturin  humiditate 
ghationc  lftius febris eft,quado  do-  qu^eftertra  naturam  cum  dcbili- 
jninaf  compleiio languinis id cali  tatecaJoiismuJfcci:dicoq>n6  ecu 

E iij  ex- 


Colli  get  * 

C exeeflu  nararalisealoris,  ficut  opi-  appropriate  funtcholm  non  pa-  C 
nafGaie.  in  molds  locis.  Sedppea 
tp  humiditas  eft  velox  ad  putrefa— 
ttionem.ppea  quia  calor  intnnftc* 
plus  laborar  ad  lpfius  corruption^ : 


xx. Sc  ibi  declarabo  differenuara  v- 
nius  ab  alia. 

De  tgrituiimlmi  tlmlertcis  lecallbtu. 

C4f>.  5- 

A"?  J 


quia  ilia  non  her  a ft  rc,<5  earn  con  "TJ  T poftq  dedarauimns  qua 
fomat.Et  ft  confiteret’ Gale . q>om-  JZ, modo  Sunt  fcbres  cholcricx : 
ins  calor  ex  crane’ ect  purredinalis,  deinceps  valumusloqui,& narrate 
cadcrct  picul  um  magnum  in  diftis  qrto  fiunt  fgritudines  choleric^  lo- 
Anfto.ppca quia qudibet calor  cx-  calcs,qu^  nominant'alguaftrin  La- 
txancus  tit  fm  lpm  primo,&  fobfta.  nno  dicunf apata  cholerica : 5c  in 
tiafrppcalorem  aut  frigiditatem.  Gt$&o eiyfipelata.Ecdicimuscp  h^c 
&qn  debilitat'  calor  naturalis  pp  apoftemata  genera  nf  in  membris 


fngidiracem , tunc  diiarur  humidi 
tas,  & fangaiur  calor  intnnftcus  in 
H dnando  luper  if>m,&fit  putrefiftho 
ppcalorem  extraneum  fopuenien- 
te.Scd  qti  ca  caloris  cxtranei  fit  a ca 
lore,  tunc  fupncnit  mcbnsallatio, 
vel  combullio,fcd  non  putrefaebo. 
ppcaergo  non  eft  ex  nccellitate  vt 
olscaloi  extrane’,  aut  oisftbnstit 
putredinahs,&  maxirae  caufos . & 
et,  qn  calor  extraoe*  gnatur  in  lo- 
cis,in  quib’fit  digeftio,  Sc  in  locis,  1 
qmb’htps  mebrorum  in  atlu,&ag 
gregantur  ibifupfluitatesexiftctes 
in  natura  diftempatx  timilcs  chole 


duob*modis:vno,  qn  expdlifad  a- 
liud  meiobrum  humor  choleric* : L 
& tunc  pp  eius  quan  ti  ta  te  tit  dilata  . 
tioinmebro  fmocs  dimenfioncs. 

Et  ppea  dr  qje!mare,fiueeryfipclas, 

Sc  timilia  funt  compofita  ex  mor- 
bis  confimiltbus  & o/ftciahbus.  Et 
caula  cxpulfionis  iftius  humons  ell 
pp  fortitudinem  vinutis  cxpuliiua: 
in  membro  mandante,&  pp  dcbili 
tatememfoem  virtu  tism  membra 
recipiente.  Et  non  fit,  ficut  dtcum 
grolfi,q>  fit  pp  fortitudinem  retenri 
ua:  membn  rccipicntis.  Verum  ad 
hoc  multum  adiuuat  Iargitas  via- 
tt  in  qualitate , aut  diftemparx  in  rum  cum  fuppofitione  patiens  me 
qntate,cteruutillxhumiditates,<5  bri:&maxiracqnmembrum expel  ^ 
I font  in  corpore  occafione  cholera.*,  lens  eft  fupius,&  recipiens  infrrius:  . 
& inuentx  loco  digcftionis.Et  ma-  Sc  raaximc  qn  humor  eft  groflus& 
nifcftum  eft  q>  locus  maioris  dige-  tcrreftris.& qn  focrit  incmeraius^Sc 


ftionis  eft  locus  digeftionis  ftcud$ 
quieft  hepar.  Sc  ven x:8c  alter  eft  lo 
cus digeftionis  tertix , & lllacftin 
mem bris. E t prop terea  fpesharum 
febiium  font  duq:vna  qu$  eft  in  ve 
nis,&  altera  q ax  eft  in  mebris,  hoc 
eft  in  locis  dicelbonis  terrix.&in  li 


focrit  in  membro,  tunc  pp  llli’qua- 
tttatem  calor  intnnftcus  inco  fof- 
focabitur,&  generabitur  calor  cx-> 
traneus  in  membro  exrranco  : ial- 
uo  ti  humor  nonefletin  vlnmitate 
ficauris.Et  fi  apoftema  iftudgene 
raturiu  aliquo  membro  priiicipa- 


bro  Prognolhcorum  dedarata  ell  li,aut  propc  ipfum , proccdet  ab  co 
dria  illarum  duarum  ftbrium . Et  calor  ad  cor,  & generabitur  fcbris 
font  et  alia:  febrcs,qux  font  appro-  fottis,  Sc  fi  non  critpropc  membru 
priatar  purx  cholcrx:  & talcs  ctiam  principak,non  fodet  febrcxn;&  pof 

tibile 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Tertius  3 G 

'A  fibile  erit  viten  Jar  ad  mortem  . it  vftfiths<-putrefa<ftiopermmei- D 
alio  modo  genera^  quando  mebru  tin<ftion:s  calons  intrinfcci-.ficut  ex 
non  potefF  digercre  cibum  quici  tinguitfignisafupcrpofitioneligno 
mimtur,nccij>m  permutarein  qu5  rum  vmdium  .&  cum  extinguitur 
titatc  aut  qualitate,  neeijim  poteft  intrinfecua,  augments  tut  extrane* 
«xpellcre:tunc  materia  augmentaf  in  materia cxtranca.&ifta  febris  fir 
in  m'*mbroillotaliter,vtrecipiatdi  cxhochumore  in  vems,&:in  tertia 
latationeminomnestrcsdimenfio  digeftionemembrorum . itifti’hu 
ncs:  & extinguitur  ciuscalornatu-  moris  exeuntisa  naturafuntqua- 
raliseidem  menfuratus,  3c  gnatur  tuor fpes.  V na eff  falft,  & clt  ficcior 
in  co  calor  putrcdinalis  pp  nccefTt-  natural! : propterea  quia  falfugo  ei 
tatem  matcriacextranea:.  itiftata:-  adutuita  fubftantia  terreftri  adu- 
gritudinrtjqu^dicuntureryfipela-  ftamixtacum  aliqua humiditate, 
ta,funtduarum  fpecierum.Vnacrt  ficutapparctingenerarionclalis. 
qu$ dicitur  cryfipelas  ruboris.  & ap  Alia  eft  acetofi . Sc  q uauis  fit  ficcu, 
parct  ab  hac  fpecie,  vt  (it  mixta  cu  tamen  eft fhgidumiprqpterca quia  it 
b multo  {anguine  propter  rubedinf  acctofitasgcneratur  a frigiditate. 
quam  habet : Sc  non  facie  in  mem-  Dulcecftcalidius.ficutcft  videri  in 
bro  magnum  tumorem,  & non  eft  acetofis  frudhbus,qui  poftacetofi- 
dolorciusacutus.  Alia  fpeciesdicif  tatem  acquiruntdulcedinem.it  vi 
cryfipelas  fbrmicularis.&  in  eaplus  treum  eft  detenus  omnibus : quia 
dominatur cholera :&  propterea  m hetcum  fiigiditatcmultam  vifcofi 
ducit  puftulas,&  corrofiones.  Et  ah  tatem.  Et  fpecies  febrium  phlegma 
quando  ilia  non  apparent,  nifi  in  tisdiuerfihcanturfecundum  diuer 
cute:&  aliquando  eft  fixa  in  fubfta  ft  tatem  harum  fpecierum.  & quan 
na  membn.  Sc  ilia  peior  c.  Sc  pot  eft  do  nos  traclabimus  de  febrib*,  riSc 
eflevt  fiatm  concauitate  aheuius  dchocloqucmurlatofermone.  it  - 
membn.licutin  ftomacho,autin  frecies phlegmatis  melius  redpiut 
inteftinis,  & l$det  ipfius  opationes  digeftionem  q cholcr$,  fm  q>  qui- 
linc  apoftemate  manifefto.  damdicunttprecipiuntlpcs  chole 

Dt/tgritmlmiLui  fngiin  cr  humidi>  tna  It;  digeftionem. Sed  febres,  qu^  fiiit  F 
C Uriah  bus.  Caf>. 6 a phlcgmare,funt  periculo^iorcsfc- 

1Stq  9griuidines  fiut,ppter  phleg-  bnbus  cholere  propter  grofTiticm 
ma,  quod  eft  extra  naturam  in  phlegmaus, & propter  oppilatioes, 
quantitate,*  qualitate.  Et  caul's  ge-  qu(  hunt  ab  eo,  & quia  mterpolla- 
ncrauonis  lftaru  (umoppofit?  cau  tiocarum  eft  valdebreuis,fccundu 
£s,exquibus  ghantur  sgntudines  q>  dicam  poft  . Sed  apoftematum 
cholcnc;.  & manifeftiores iftarum  phlegmaticorum  qufdam  funt,<5 
fgritudinum  lunt  febres  phlegma-  huntaphlcgmatcfubtili,&qusd£ 
nc^&apoftemata,  qu^dicutur  zin  a phlcgmategrofloificutfuntapo- 
nif Quod  veto  plus  adiuuat  ad  gc-  ftcmata,qut  nominanrur  ferophu  . 
nerationemhatumfcbiium  eft  op  l<j.3cipfenafcuntur  in  carncgladu 
pilano,  qu$  ht  propter  groflitiem  lofa,hcut  in  oollo,  fubafcellis,&  in- 
iftnis  humous, aur  viKohutcm.it  guuub*.£th;c materia, qu;cftin- 

£ in/  duia 

l 


Digitized  by  Google 


Colligct 

. C clufainapoftematibus,eftduraval  rcm,&  exercirium.Etaliqaando  « 1C 
de;&  funt  ex  apoftematib’glandu-  cidit a gencratione,  ficut  accidie le* 
lofi$,q  funegroftitudinis  grani  pini  tirofls . & maior  pars  talium  fit  ab 
vcl micis.&hoceflkif'I  locis carao  hxreditate, auc  propter coitfi cum 
fis.Et  ifti*"nis  funt  vcrucx,&  claui.  menftruata  in  dicb’,  quos  dixit  2a 
&ex  apoffematib’malis,  q appro-  charatn:  quia  lepra  ilia  a benefit® 
priata  funtgroffitudliu  humorum  medicinarurn  curam  liou  rccipit, 

& exeutiii  a natura,  q nolata  funt,  nifi  fiant  tempore  crifis annorura, 
adubclati  iu  Arabico . & inuenif'ia  quod  natura  ordinauit.  & hoc  tefti 
iftis  apoftcmatib’  fubftatia  (imilis  ncatur  mirabilis  Zacharam:  & ego 
feci,& Hereon, & luto , vcl carboni.  expcrcusfunt.  Et quando multipTi- 
Et  maior  pais  iftoru  apatum  com-  cantur  ifti  humores  in  corporc, fplc 
pofitaeftcxduobushumoribus,  C conatureosattraherefic  i;equit,aut 
ex  ph!egmate,&  melancholia . Et  propter  quaneitacem,aut  mala  qtU 
apata  appropriata  ^ppric  phlcgma  Iitatem,aut  propter vtrunque,  tunc  _ 
H ti,funt  apata  noiata  in  Arabico  ca-  remanent  cum  (anguine, & vadunt  “ 
la.&dicunttphuius  fpes  funt  qua-  ad  membra.  & quia  membra  abo- 
tuor,f.lutofatum,mellitaru,vitrca-  minSt  cos,  corredfioiiem  eotum  fa- 
Vide  tre*  rum,&  pul tcfarum.Lucof?  fiunt  ex  cere  no  poflunt . qaare  ex  eis  geue- 
pblcgmate  groflo.  Mellitx  Hunt  cX  rantur  ?grirudines  difficilis  cu  ratio 
phlcgma te putndo  habere in t’fub-  nis.Et cholcr?  nigrar emmtis  1 qua 
ftantiam  mellis . Etallx  duxfpcs  litatc  a natura  funt  du?  Ipecics.vni 
fiunt  firrex  phlcgmate  mellito.  Sc  eft  propter  aduftionem  melancho* 
ex  phlegmatc  fiut,  & quxd5  a ven-  li?  naturalis:&  alia  (pecies  eft  ex  A* 
to(itatc:ficutaeciditinillis,q  fiunt  duftione cholera  non  naturalis.Ec 
in  extremitatib’hydropicorum : Sc  iftx  fpecies gencrantot  a multo  ca* 
mult?  ali?  ?»ritudines,quas  narra-  lore  & in  ten  fa  ficcitatc, quis  rema* 
bimusjcum  loquemurdcaccntib*,  neantperearumnaturam  frigid?, 
qua:  fupcrueniunt  adHonib*,  Sc  pafi  Sc  mifceaturcum  cis  calorcxtrane* 
j iionibus  membrorum.  extra  natuiam  multum.  Etqifigni  M 

De  Ctiufu  Atgritudinum  frigidorum  (y  ^cat  hoc,  C.  q>  Complexio  earum  fit 
ficcxrum  nutttrUkum.  Caj>.y.  talis,eft  earum  acetofitas.  quia  qua 

IStae  ?gritu  dines  fiunt  ab  humori  do  fparguntTup  terra,  fermeritip- 
bus  melancholicis,  qui  egrediun  fam.  & vnaquxq;  iftarum  (per  urn 
tur  a natura  in  qtitate,  aut  qualita-  inducit  corrofione  in  mebris,&  ali* 
tc.autinambab’fimul.&qfaciunt  qn  fiftulas,&  maxime  <5  fit  ab  adtl- 
bumores  iftos  egredi  a fua  natura,  ftione  choicrx.Et  cgritudines,qu? 
funt  materi?,fi  funt  fimilescis,ficut  fiunt  ex  humorib*  iftis,qu?da  funt 
cibi  frigidi  & licci,aut  calidi  etficci:  fcbrcs.qucda  apata.fic  fcbiium,qu? 
aut  qh  exeunt  membra  ab  cord  co  in  eis  fiunt, qu?dam  fiunt  in  fecuda 
plexionib’ad  frigidi  tate  Sc  ficcitatc,  digeftionc , Sc  qu?dam  in  tertia . Sc 
vcl  ad  ealiditate  Sc  ficcitatc  diftem-  quod  adiuuat  generationcm  iftarti 
peratam.Etexeut eta fuis  comple-  eftoppilatio  pororum  cum  grolTi- 
xiomb’pp  res  extraneas,  ficut pp  ac  tie  humoru,&di£culta$  digcftiois. 

Et 


Liber  Tertius  ^ 7 


■ A Et  apoftemata,  dieting  fclerotica, 
fifit  ex  mclacholia  natural]  & adu- 
fta,&  aliqn  canccr.fcd  q hunt  a na- 
turali,  fcmp  fine  vlceratlone  fun  t,& 
q hunt  abaduftioc  nonaturalicu 
\lccrattone  . Sc  aliqn  fpargirur  hxc 
Materia  fuper  ola  membra, & tunc 
fit  lepra. & ppea  dicitur,  ip  lepra  clt 
dicer  vPis.Et  llhus  du?  funt  fpecics. 
quia  qu?d5  eft  cum  vlcerationc,  & 
quatdam  fine.  Sc  qua:  fit  cum  vlcera 
tione, eft  dc  mclftcholia,qux  eft  ex* 
tra  naturam.  Sc  phlegma  falfum,& 
ianguis  ftcundum  quolciam  reci- 
ptuntaduftioncm. 

® Dt  caujii  Ktgritui  num  taliJartOH  C7* 
humijarum  nidttrialiutn , Cap.  8. 

T Sta:  $gritudines  generantui  pro- 
Jl  pterexitum  fanguinis  extra  na- 
turam in  quantitate, aut  qualitate. 
Sed cxitus  ipfiusin  qualitate  debet 
diet  paucus  : quia  qn  exit  multum, 
debet  attnbui  atgritudo  nomini  tl* 
lius  xgritudinis,ad  qua  declinauit, 
Sc  tilt  cui  dominaf  manifcfte : hoc 
eft,  quiaqii  inflammantur nimis, 
det  attnbui  cholera:  : & lie  dealijS . 
Etdebcs  fcirctp  sgntudincsfimpli- 
ces  non  hunt  exhumoribus  fimpli 

C cibus  iftis : & maxime  ex  illis , qui 
non  recipiunt  digeftione,  nec  firm 
apti  nari  recipcie  lpfam.quiaqtia- 
do  cholera,  vel  mclacholia  fimplex 
dommatur  fingulariter  & fimplid- 
tcr,fiunt*gtitudinesexcis,qu£  nul 
lo  mo  habent  curatione,  led  nomi 
nantur  fimpliccs  pp  humorcs  in  cis 
dominantes : ficut  Dominant  com 
pofit?,  qn  apparent  in  cis,&  viden- 
tur  duo  humorcs, aut  plures  domi- 
nantes . Et  maior  pars  {gntudinu , 
quxgencrahturex  fanguine,  funt 
fcbrcSjfic  apoftemata . Et  ipfius  fc— 


brisfunt  fpeciesdux.  Vnafitpro-  D 
ptcr  augmentum  quan  titans  lolfi. 
&ppillud  augmetum  quantitaris 
dauduntur  pori,&  inflammaf  li%- 
guis,&  fit  h$c  fpecics fcbris . Sc  hxc 
Febris  in  fuo  principio  non  eft  pu- 
tredinalis.Scd  fi  Mcdicus  fuit  negli 
gens  I cius  curatione, fi  t putredina- 
ns.&  h$c  fpeseft  media  inter  ephe- 
mcram  Sc  putridam.Et  alia  (pecies 
htppaliquaputrefaiftionem.Etfe- 
b res,  qua:  fiunta  (anguine,  fiUnt  in  ^'(ir  >• 
omnibus  venis  : ppea  quia  non  eft  / 4. 

Ianguis  in  a&u  in  corporc.nifi  I vc-  Vide  4. 
ms,  ficnonhabct  inrerpolationem  ColLju 
manifcltam.Sed  apoftemata, qua:  £ 
hilccX  hoc  hu  more, funt  qua:  dicu- 
turphlcgmone.  & hunt  plus  jppter 
diftemperannam  in  quantitate,  c| 
in  qualitate . Et  dtuerfificantur  ifta 
apoftemata  propter  maiorem  pro- 
fundi tatc  Sc  minolem.&  qd  eft  mi- 
noris  profundi  tatis , eft  leuius . Sed 
Ianguis,  quicurtitad  membrum,(i 
diftemperatus  fit  ahqn  in  qualita- 
te ca li da, fit  cry fipclas  phlcgmono- 
des : eo  cp  tunc  eft  cholencus  pro- 
pter inflammations  choler?.&  h;c 
ipecics eft  periculofior. Et  apofte- 
mata vfrdiuerfificanf’pcrdiucrfita 
tc  mcmbioiu.in  quibus  fiunt.quia  J 
qn  fiuntin  aliquo  ex  mebris  princi 
palibus,neccfiario  fequitui  mala  fe 
bris:&  maxime  qn  apoftemata  eft 
phlcgmone.  Et  aliqii  fit  phlegmo- 
ncl  fubafcellis,&  in  inguinibus,  et 
in  auribus.Sc  qua:  hunt  in  parti  bus 
lubafcellaru , gcncranturcx  fuper- 
fiuitattbus  tranfmillisa  corde.Et 
hunt  h^c  apoftemata  ppaliaapo* 
ftemata  fadfctin  alijs partibus  cor- 
poris: quia  oe  membru  habetvir* 
tutem  cxpulfiua  mandante  altcri , 

Et  et  hunt  ex  hac  variol;,&  morbil 

li. 


Digitized  by  Google 


Collieet  ■ 


G li,  Sc  ppea  quia  nullus  euadit  ab  his 
duobus,  nifi  habcat  hate.  Et  non  po 
teft  did,  vt  fiat  a caufisextrinfeds : 
quia  illas  non  flint  neceflarix  in  of 
homine.&  lfta  ^gritudo  e ficut  na- 
turalis.&  pp  hoc  dicirur,q>  h$c  «;ri 
tudo  prouenit  a mala  materia  hxa 
in  cibo  cmbryonis.&ppea  hunt  hj 
rgritudines  cu  fibre  fanguinis : qa 
fi  unguis  diet  mmis  corruptus,pa- 
tiens  poflet  ex  co  mori . 

XV  camfu  Ktjrritvdnmm  comfofitantm 
materulium.  Cap.  9. 

TV  debes  feire  q>  ^gritudfcs  (im 
pliccs  fingulares , di&f  funt, 
H non  hunt  ex  humoribus  fimplici- 
bus,  nifi  raro . Sed  maior  pars  ^gri- 
tudinum  fupradtdlarum  cfl  copofi 
tacx  plunbus  humoribus  vno . Et 
conipofitio  ^gritudinfi  aut  eft  com 
plexionis  com  pofltio,  aut  copofi  tio 
vicinitaus.  Sen  compolitio  vicinita 
ris  elf,  ficut  figs  habcrct  ab  vna  par 
se  febre  cholenca,  & ab  alia  febrem 
phligmadcam  ,&paroxifmi  haru 
duarum  febrium  eflent  in  vna  bo- 
ra. Et  fibres,  quae  Hunt  propter  co- 
pofitionc  com  plexionis, fun  t dupli- 
ces.quedam.n. funt,  quanlcomix- 
tio  eft  abfoluta:  Sc  qu^da  conuenie 
1 tiuspoflunt  appellari  compofitxq 
mixta;.  Sc  ppea  com  mu  meat  fibres 
in  figuis  Sc  propnetatibus,  qux  ap- 
propriantur  humoribus  fimplici— 
bus.  Et  h$c  complexio,&  co  politio 
quzeffin  humotibu*,  indudt  ad 
multas  commixtionesinnumerabi 
les.  Et  ppea  quia  hz  du^fpeciesco- 
pofitioms  funt  in  febribus,  poflunt 
in  ii.ueniri  fibres  rmxte,quauis  no 
fintduarum  fpeperfi , ficfvnius.  & 
hoc  accidie,  quando  Hunt  fibres  in 
duobus  locis  diuerfis  m corpore.  Et 
manriefdor  febrium  compofiuru 


cfthemitritxuj  dcplurium  fperie-X  . 
rum.  EtomnesHuntexphlcgajate 
Sc  cholera  fed  quxdam  cfl,  quz  eft  - 
exphlegmate  inrus,  & cholera  cx>  . 
tra:  & quxdam  cfl  ecomrario:  & 
dam  eft,  quz  eft  copofi  tacx  phlcg* 
mate  & cholera , aut  intus , aut  ex- 
tra. Et  fibres  diuerfifi  can  tur  fm  di» 
uerfitate  menfurz  quanutaus , aut 

;tualitaris,vPloci  humons,ficut  cau 
iis,&  ficut  fbbris,qu?  fit  ex  plcgma 
tc  vitreo,  quz  dat  calorem  Sc  fhgus 
fimul  in  parubus extrinfecis : & fi- 
cut febris  quxhabccforriflimu  ca* 
lorem  in  parubus  intrinfecis,Stin 
parribusextcrionbusfuntccontra-  L 
rio . 8c  pot  efle , vt  partes  exteriore* 
fintmultum  frigidz,&vocaturfi- 
brisinclufa.Etqu*Iibctiflarfi  ^gri  De  tfpotf 
tudinumhabctquatuortempora,  b'motbk 
prindpium,  augmeptu , datum,  Sc 
deciinauone.  Et  pnneipium  eft  tc- 
pus,in  quo  apparef^gntudo  I adlu, 

& namramliil  manifefteoperatur. 
Etqnhumorindpitdigeri,  natura 
incipit  opetari  contra  humoremidt 
illud  tempus  cfl  tempos  augmeti . 
&dfaugmentu,  quia  tunc  tumfbr 
tia  accidentia  &qh  cefiat  digeftio, 
ccflat  tps  augmenti,  Sc  mapnftat*. 

Sc  illud  eft  tcpus,in  quo  apparet  cer  M . 
tame  inter  na  turam  Sc  humorem , 

Et  qn  natura  ell  fbruficata  fup  hu- 
moicm.Sc  lpfum  vinci  r,dicif  tucec 
rempus  doclinatiois.Er  qu^da  ^gri- 
tudmes  funt,  quz  habet  d idol  u no- 
ne humorum  fineeuacuationc  ma 
nifeda,&  fanatur,  & qda  funt,  quz 
hilt  diflolutionc  virtutu  paulaum 
donee  monuntur:  & quxaa  funt,q 
hntcuacuationc  mamfifla  ad  fani 
tatc , vel  ad  mortc . Sc  ifla  nominal 
veraerrfis.  Et  crifis  falubns  su  t du$ 
fpedes ; vna  cfl,q  dipt  per  fua  eua- 
cuahone 


Digitized  by  Google 


Liber 

A euatione  ad  pfe&a  (imitate : & alia 
cft<]  relinquit  reritudinis  rcliquias, 
qua  paulatim  difioluunt'  & libera- 
tin', &teporc  longiori  falutc  fiftat. 
Et  illuei  idem  eft  T crifi  mala.Et  ma 
iorparscrifiu  reperitur  infebribus 
acuus,i.quqfiniunturt?porc  breui. 
&qa  criusacddit  poft  digeftionc.fi 
ilia  digeftio  eft  Integra  Sc  perfdfta , 
crintcrifispfe<fta:&  li  digeftio?  im 
pfed  a,eru  cribs  logior . Sc  digeftio 
copletur  pp  longitudine  t?poris  fm 
eoparatione  agenttsad  panes:  quia 
non  in  ol  tpe.qd  aduemt,patiturpa 
liens  ab  agente:  quia  qtf  lioet  habet 
1 tepus  proprifi  eoparatione,  qua  ha- 
bet agens  cu  pauentc.  & hoc  poteft 
cognofri  in  rebus  artificialibus:  qa 
mefurf  temporu  deco&ionis  in  re- 
bus artificialibus  diufcrlificantur . 


Tertius  3 8 

to,aut  in  ftam,aut  in  deelinatione . D 
Sc  declinatio  in  tgritudinibus  mor- 
tifens  fit  a debilitate  virtu tis , Sc  no 
a debilitate  fgritudinis,  ficutcltin 
falubribus  xgritudinib*  declinatio 
pp  domination?  virtu  tis.  Et  fufficit 
qd  dixtmus  hucufq;  de  fgritudini- 
bus  matcrialibus,  &earu  caufis . & 
niic  volumus  faceic  tractatu  breue 
dc  tgritudinibusimmateriahbus. 

D«  caufis  Atgrttudmum  non  matcrialii 
•»  general/.  Cap.  to. 

ET  dicimus , q>  hx  xgritudines, 
qn  funt  abfqj  ca  humoru,cftlo 
cus  fubieifti  caru  de  necellitate  nic- 
bra.vel/piritus.Etcfficicsiplanim  K 
funt  dux  res,  autresexteriores,  aut 
alix  xgritudines  materiales . Sc  vo- 
lumus diccre  de  manifeftioribus  ip 
farum.hoc  eft  de  calidis  Sc  ficas. 


Et  ppea  quia  ita  eft, Sc  funt  logo  t?-  Vccaufis  Aegritudmian  immatcrialium, 
pore  cognitx,  & fcntiunf\gntudi-  caUdintm  tr ficcarum.  Cap.  1 1. 

ncs,&  vircures,&  hu mores:  tuccer-  Viaqu^da  ^gritudinii  calida- 
tum  eft  p experienria  & rone  natu-  V^Aum  Sc  ficcaru  funt  in  fpiritu 
rx,vt  fcianf  tpa,  in quibus  fit  bona  cor^  (blu  . Sc hfeeft  febris diei . Sc 
digeftio, aut  mala,  videlicetdics  cri  hoc  fit  pprcscxtrinfecas.  &eftpro- 
tici.  & quia  digeftio  bona  eft  perfe-  pter  q uatuor  cau  (as,  quart!  vna  di- 
?ta  operatio  nature,  idco  tern  pus  il-  uiditin  quatuor  paites,quaru  qti£- 
lud  tuit  pro  niaiori  parte  laudabi-  dam  funtperfe, &quxrta  peracci- 
le.led  digeftio  imperiwfta,qahabct  dens:  Jccaru  qu^  per  fc  funr,Cjdatn 
C latitudinc,non  verificat  bonitatem  hint  in  pot?ua,&  queda  in  adu.  Et 
Terrio  de  fuaru  cvifium,ficutpcrfeda.  Et  qut  qu<j  funt  in  a&u  (unt  ftcut  calor  16 
dicb'cccu  dam  aicunt  ,<j>  inucntio  criliu  hoc  hs,&  ignis, & vl'r  res  cxtrinlcc^  cah- 
10  Theo  or<knccft  Luna . Scd  tu  debes  feire,  dq  in  adu . & q funt  in  poreria  fuiic 
c.j.  Hali.  q>  eft  circmota,^  Medico  no?  ne-  ficut  balncu  in  aqua  fulphuris,qus 
ki.They-  ceflaria,&  ca  proplqua  eft  ilia,  qua  calidaeftl  potctia.& fimilitcrqux 
i*-  "ac 9 & infra  I hbro  noitro  mo  funt  pacdis,funt  ficut  ilix,  ^ clau- 

‘htidi  tra  ^ra^imus  rone  in  hoc,  & dabimus  du  t poros,ob  qua  re  accendif  calor 
fU.  i.  c.  u cxepla.  Et  aliqn  accidi  t mors  I prm  1 parnbus  intrinfecis,ficut  ? balncu 
cipio  cgntudinis.&  hoc  fit, ppea  qa  aqu;aluminof?,&fiinilia.  Scdacii 
humorcs  dominant1 multu  liip  ca-  funt resfumpt^I corpus,  ficurcibi, 
lor?  natural?, & extinguunt ipfum  Sc  pptus calidi  jioretia, Sc a£tu.  Ter- 
pp  quadrate,  aut  qualicate , autpp  tia  ca  cftcorporca,autanimata.cor 
vuunq-,.Et  ahqfi  acddiun  augme-  porca,(icut  immodcratus  niotus,& 


V 


immo- 


Colligetf  • 


G immoderarom  eiercitiu:  animata, 
ficut  ira,tuftitia,&  vigilia,  Scfimi- 
ha.Quarta  eft  pp  ^gritudines  nt&te 
riales, ficut  apoftemara  inguinis,  & 
titillicorum,&  radicum  aurium.Et 
item  eft  iftius  fpccici  tgmudinis  fc 
briscthica. &h?clebnsc  calorcx- 
traneus  fixus  in  fubftan tia  mebro- 
ru ,&  prohibet  fieri  opera  done  ip(o 
rum,&  coniumn  eoru  fubftan  tiale 
huroiditatc.&  habet  tres  fpecies.  Le 
uioripfaru  tft,q  ux  acccnfa  eft  a ca 
lore  extraneo  in  humichtatibus  na- 
tural i bus  & radicalib* , q u?  exiftut 
in  fub/ta  da  paniaru  venaru . Et  (e- 
H efida  eft,<|  eft  in  humiditate  exiftc- 
re  in  carneipia  : quae  qii  diflbluta 
eft, pot  a cibis  reftaurah  adhuc . Et 
tenia  e oibus  deterior,&  eft  illa,cu- 
iuscalor  extraneus  profundi  tas  eft 
in  membris  iolidis : quia  imposfi- 
bile  eftineis>quodabei$relolutu 
eft  reftauran.quia  mefura  uit?  na- 
turalise  f m menfura  humiditads 
ladicalis  in  quolibet  indiuiduo  pro 
portionato  proportione  duplici,fm 
q>  duftu  eft  in  libro  cauiaru  Brcui- 
tads  Sc  Longitudinu  vit^.Et  prima 
fpecies  iftius  febris  vtplurimu  fit  ab 
ephemera.Scdalix  dux  fpecies  fifit 
J maiori  parte  pp  fcbrcs  materia- 
lcs  humorofas  prxeedentes . 

Xktaufis  Atprituiinum  immaurialium, 
frigiitrum  ex  ficcartim.Cap.  1 1. 

ET  jtgntudinum  fiigidaru  & 
ficcarum  qu^da  funt , qux  ap- 
pellant sgritudinis  fenecfutis , hoc 
eftdominatiofrigidnaris,&  ficci  ta- 
ds fuper  mebra.  Et  ppea  quia  illud, 
quod  dat  vita,  eft  calor  cu  humidi- 
tatc,ob  hoc  hxc  fgnrado  comhngi 
tur  eu  lenibus.lcd  r.on  eft  vera  <jgri 
tudojiufi  qn  fit  in  non  fcnibus^cd 


Sgritudinc  ctlidam  Sc  humida,  £ri-  £ 
gidam  Sc  humida  eft  difficile  ima- 
ginari . fed  calidG  (implex,  frigidu, 

& humidu.  Sc  ficcum  pofiuntima- 
ginari.Et  nosdebemusenumera- 
re,quando  tra&abimus  de  rebus, 
Ixdunt  adioncs,&  pafiioncs. 

Df  Argritudinibvl  mrmbrorum  officid- 
Hum.  Cap.  I f. 

■p  T poftq  didhitri  eft  brcuiter  de 
XL  (pecieb'  egritudinu  appropri* 
tarum  membris  cofimihbus,  oc  do 
caufis  ipfaru m,dicendu  eft  de  ?gri* 
tudinibUs  officialibus . Et  dicimut, 
q>  iS  dtdum  eft  in  prinapioprimi,  b 
quia  fanitas  membroru  omnaliu 
eft , qux  eft  in  quantitate,  qualita* 
tc,&  pofitione,  Sc  colligsui tia ! quia 
h?c  fpecies  coillgati^eft  irilcparabi 
hs,  Sc  no  reuernturad  alias  fpecies, 
quas  dixerun  t Medici.  Sc  intrat  pr^ 
dicametum  habitus,  ficut  panmeu 
li,&  cutis  intrant  prxdlcametitum 
habere . ergo  tria  genera  xgtitudi- 
num  intrantquinqjprsdicarticnl* 
hoc  eft  in  qualitatc, quantitate  con 
tinua,&  difcreta,&  habitu,&  vbi,& 
habere . & poftca  inuenitur  h$c  res 
in  quado,hoc  eft  in  prioritafe  Sc  po 
fterttatc.  Sed  ordinatio  membroru  ^ 
ofhcialiu , Sc  pnoritas  Sc  pofterita* 
plus  ponenda  eft  in  fex  fequetibu* 
pdicamentis . Et  debes  (circ  q>  ^gri- 
tudo  non  fuperuenit  vnicutq;  gene 
n famrans,  ficut  nos  videmus  in  or 
dine  tunicarum  oculofG,  & ih  ma- 
iori  parte  membroru  m officiSlifL 
quia  in  illis  non  fupertienic 
Sgritudo  ordinanonis, 

• hoc  eft  vt  urius 
fiat  polie 
xius. 

De 


Digitized  by  Google 


Liber  Terrius  3 9 

A D«  Ctnt'muhatt , & Solution  continm-  bus,lxnitate,alfOTrate,*<>roffitie,  D 
Mil, a- foil caufis  alujualitcr . funt  xgntudincs  iftius  fplcici  pro- 

porrionatx  iftis  diuifioibus.Et  e<m 

SEd  continuitas,*  folutio,*  cau  tudinu.qux  funt  in  quatitate,  qu?- 
fxillarum  fm  aliquam  partem  dam  funtm  mefura.&hoceftm  fu 
align  poflunt  ingredi  > genus  «n-  perfluitate  * diminutione . & hoc 
nidinum  offiaaliu.fcd  genus  colli-  primo  eft  in  confimilibus , vt  dtftfi 
gati^nointratxgritudinibuseiuf-  cft.fedMedici  afl'uen funtponere 
dem per/e.Scd xgntudincs mebro-  inoffirialibus.  Etqu^dam  peccant 
rum  fitnt  bx,  qux  faciunt  acciderc  in  numero.  & qux  funt  in  numcro 
membris  fgritudincs.quibus  altera  ct  habent  duas  fpecies,  qux  funt  fu 
c5municatcu  altera.* conucnien-  pcrfluiratis&diminutionis.&que- 
tiuseft,vtcolligantiaenumere^po-  dam  eft  naturalis,  & qu^da  non  na 
tius  in  caufis  xgiitudqium , quam  turalis.namralis eft  ficut  liipcrflm- 
in  generc  xgmudimim . Scd  ge-  tas  fexti  digiti,*  diminutio  natura 
* nusxgrirudinu,  qd  eft  contranum  lis  eft  diminutio  quintidigiti.  non  K 
cbtinuitati  naturali,  quxnomina-  naturalis  fuperfluitas  eft  licutcu- 
lur  continuitatis (oIutio,cft  duobus  curbitini,quiinueniuturin  intcfti- 
xnodis. Vnus  eft  folutio  cominuita-  nis,*  fimiles.  Et  pcccatu  pofitiouis 
»is  veracis,*  continuitatis  partis  cu  c ficut  dislocatio  vnius  membri  ab 
parte  in  confimilibus.  & hoc  genus  alio,vel  alicuius  partis  mebri  ab  al- 
debet  magis  attribui  cofimilibus  <j  tcra.Et?gntudiiies,quas dicut  Mc- 
officialibus membns: ppea ga hxc  dici  writudines  colligantix.fiunc 
folutio  accidit  membro  officiali  ex  ex  cofligantia  membri  officialiuin 
parte^qua  compofitum  eft  ex  mem  cum  altcro  propane  vnius  cdicanr 
bns  colimilibus,&  no  ex  parte, qua  tiscum  altcro,  ficut  communicant 
«t officiate.  Altera  eft  leparatio  co  cor,et  hepar  cum  omnibus  inebris, 
tiguitatis  termini  a termmo.*  hxc  videlicet  vnum  cii  arterijs,*  altcru 
connuitatis  folutio  no  veraciter  ap  cum  venis.*  aliqn  eft  colligatia  ab 
pcllatur:quia  h$c  cotinui  tas  fit  pec  vno  membro  ad  aliud  proprium 
C modu  contigui,  Sc  pci  modu  pcnc-  membrum,  ficut  colligatum  eft  os  f 
tranoms,*  per  modu  focictatis  me  ftomachi  cum  ccrebro  per  ncruum 
bn  cu  membro , aut  ligamcnn . Sc  cuntem  ab  vno  ad  aliud . 
hoc  genus  folutionis  pofuimus  in  Dc  cnufis  AmitmJiimm  membrormm 
genus $gntudinG  officialiu . & hoc  officialism.  Cap.  ij. 
genus  comunicat  coiunftiom  & (e  j Ocutifumusbreunerdecorim 
paranom . Et  ppea  non  eft  folutio  Ldinibus  membroru  officialiu, 
cotinuitans,vtdixerunt Medici di-  nunc  volumusloquideipfatu  cau- 
centes,  quia  crat  xgntudo,  qu$  co-  fis.  Et  dicimus  qi  writudincs,d  fiut 
mumcat  mebris  cofimilibus  Sc  offi  in  figura,  funt  jppfetduas  res:  quia 
aahbus.  quia  folutio  eft  diftlfta  in  aut  a natura,  aut  a'ftS*  extrinfeas. 
his  duobus  modis,  quos  diximus.  Et  xgritudo,  qux  priJUenit  a nani- 

Et  ppea  quia  (penes  (anitatis,  qux  ra,c(t  jpptcica,  quia  materia  eft  in- 
clt  m quail tatc,iu  figura,  in  meati-  conueniens , ncc  apta  opcratioi  vir 

tutu 


Colligct 

turn  in formari ux , ncc  inftrumen-  fus  capilloru,  aut  pp  cortofione  : 8c  £ 


to,  cu  quo  opcratur  virtus  informa 
tiua,nec  inltrm  eft  aptuin  ci . A re- 
bus vero  cxtrinfeciscfl.ficut  fitem- 
bryoni,qn  nafcnur,vcl  qn  luittiiur. 
Et  aliqn  fit  ex  errorc  Medici,  ya  aii 
qn  cicdunt  rctflificare  mcbta,&  dif 
locantc.i.&  hoedebes  cognofccie  I 
figura  mcbri,&  figura  parmi.  8c  lie 
dcbesintclligcrein  qualibet  tgritu 
dincatttibuta  mcbris  official  idus, 
ineoip  funtofficialia.Etca  ftridu- 
rx  meatuum  8c  conftri&ioniscoru 
eftppdniu  firigiditatis  8c  ficcitaus 
fuper  coru  coplcxione.aut  quia  co- 
H pnmunturabalijsmcbris*mt pro- 
pter oppilationctn . & oppilatio  fit, 
aut  pp  apoltcm.ua,  aut  pp  humorc 

f'iollum,aut  vifcofum,aut  ppduru 
apidem  aut  pp  carnofitate  nafeen- 
tem  in  poro,  aut  ppfortitudinf  vir- 
tutis  retentiu; , aut  debilitatem  cx- 

}>ulfiux  virturis:  quiaobiftascau- 
as  multa  in  eis  q uantitas  aggrega- 
tur.Sed  largicas  meatuu  fit  aut  a ca 
liduate&humiditate.autabhumi 
ditate,aut  ab  humorc  calido  mordi 
canuo,  aut  pp  medicinas  vcl  cibos 
apcrmuos^iutpp  debilitatem  virtu 
tis  reten  ti  u<j.  Sc  ca  lei  11  tads  eft  a cau 
I fislubiicanuishumidisjficutabhu 
monbus  m ucilaginofis  Sc  fimihb*. 
Et  ca  afpcritatiscfl  a caufis  calidis 
mordicatiuisjfiue  veniatab  humo- 


maxime  qn  putrefaetio  eft  ab  hu- 
mote  corrofiuo,aut  ab  aliqua  re  ex 
rnnfcca.  & ci  magnitudmis  mcm- 
biorum , qn  eft  membru  per  viam 
natura^efl  pp  multi  matcrii  mem 
bri,  8c  pp  dominationcm  virturis  I- 
formatiux  fuper  ipfum . & qn  non 
clt  per  vii  nature, fit  pp  aliqua  fup- 
fluitatc  fpaifam  mcbro.&paruitax 
mebri  fit  pp  paucitatc  matcrix , ii  e 
fm  curfum  natur;.  8c  qux  eft  prx- 
tcr  curfum  naturx , fit  ex  debilitate 
virturis  nutririu^,  ficut  accidirethi- 
cis.Scd  cauf$  xgritudinis  malx  po- 
fitionisdux  lunt.  Vnacllcxtrinie-  L 
ca,licut  dislocanfmcbra  pp  immo- 
detatu  exercitium: Sc  (icut  qn  fran* 
gitur  panniculus,q  ui  feparat  Itefli- 
na  a tc/liculis,  aut  pp  oislocationc 
offis  anchf  .Intrinfcca  aut  eft , ficut 
humiditas  fuperfiua,  q me  bra  mol 
lificat  & lubncat.iu  vt  cgtedianf  a 
loco  proprio : ficut  accidie  in  zirbo, 

& inteffanispu  multi  humidixatc 
aquolam  autlubricariui, dtranfit 
p mearum,qui  tendit  ad  tefticuios. 

E t ca  fcparationis,  8c  coniundtionis 
membroru  eft  duplex,  vna  pp  debi 
litatc  virturis  infbrmariu;,  aut ma-  M 
lirii  matetix . & hoc  nocumentum 
jpuenit  tpe  generation^,  & qd  non 
^puenit  a generanone,  eft  ficut  car- 
110  fit  as , qux  fit  inter  duas  carnofi- 


ribus,auta  reb’extrinfccis.Et^gri-  tates,  qn  nafeif caro  inter  mebra ip 
tudmesnumeri  funt  fm  hunc  mo-  fa,conglutinanf. Scd  folutio cona- 


du  . fi  qd  fuperfluit  eft  fm  curfum 
naxur?,  fit  a fuperfluitate  matcrix , 
q eft  in  mcbtp;#.fi  extra  curfum 
;iatotfc^jF^_^curbitini,3i  cord 
fim  ilia,  qux  jf  rpueniu  n t ab  humo- 
rjbuSextra  natura,aut  in  quadrate, 
aut  in  qualitatc.  Et  diminu  tio  pro- 
uemt  ex  putrcfa&ionc,  ficut  eft  ca- 


nuitacis  in  mcbris  officialibus  eft 
cade  cu  ea  ,qux  fit  in  cofimihbus . 
8c  accidie  hoc,  aut  pprcscxtrifecas 
incidctcs,aut  conquaflantcs  vclcx- 
tcndctes,aut  ab  intrinfccis,  ficut  ab 
humoribus  acuris  coaofiuis,autcx 
tendentibus  qui  laccram,  autgiaui 
utc.aut  ven  toli  cate. 

De 


LibcrTerdus.  40 

A D*  kcciAtniibw  lUpcrutiutnt ibui  virtu • terialcs . Et crlbphagus  lacditur  aut  D 
It  N Mtritiiu mprnrrali.  Cap.  1 6.  ab  apoftematibus,  qux  in  CO  nalcfi 

•px  Einctps  to  I umns  narrare  dc  tur,  & dicuntur  Hdalbuata,  hoc  ell 
[ ynccnribus,q  fupucniut  adio-  fynanchia.  Sc  fiunt  pro  maiori  par- 
nikus&  pa/fio»ibus,8c  appropriate  te  in  mufcuio  illins . Et  et  priuStur, 
vnumqcfq;  illoru  xgritudini,a  qua  aut  diminuuntui  dims  operations, 
emcrgit.  Sc  hoc  cognito,  cognolce-  quando  dislocan tur  fpondili  colli , 


tnus  ^gntudine  vniufcuiulq-,  mem 
Aecidhu  l>rj . F.rdicimusq^,  ciiaccnsnonfit 
J'CA  ahud  nifi  Ixfio  ndionis,3c  pallionis 
mcmbrorii,aut  imprcffiois  ipforfl, 
fiunt  genera  ioforu  accidentiu  fm 


& contrahuniur  pp  apoftemata  in- 
terius:  aut  pp  humorem  mucilagi- 
nofum,qui  llluc  dilcurnt  I magna 
quantitate:  aut  up  lcsaduenienre* 
ab  extrin(eco.&  h^c  (pecics  eft  pro* 


computationcm  generfi  adionu,  ptcr  caufam  magnx  fuffbearioni* 
&paffibnum.Ettufcisinlib.  Sani-  fupcruenicntispucrisparuulispro-  , 

taiisepqu^damoperationes  funt,q  ptcr  humiditate  fuarfi  complcxio* 

® approptiantur  anim;  nuuitiux,  & num.  Etgeneraliter  accidit  eis  fpe-  E 
^dil  anim?  fenfibih,  & quxdam  ap  cies  omnis  ^gritudims  mail  com* 
proprianturmotui  ,&^dam  appro  plexionis  materialis.  Etet  veniunt 

: : • 1 xgmudines  propter  mala  coniple* 

xioncm  non  materialem,ficuttefti 
ficatur  Gale  dc  iuuene , cui  Medici 
mulcum  vetabantaquam,&  ipfc  bi 
bit  multam  aquam  fngida  aude 
vna  hora  afiumpta , & perijt  virtus 
attradiua , & et  expul  liua  oclopha- 
gi,  &nonpotuitvlrcriusdeglutirc. 

Dc  ftomacno  funt  mamfcftx  quin  Manifi: 
que  viitutcs  videlicet  digeftn  a,  at* 
tradiua.retcntiua,  expulliua  ddete  ,n!"nt 
fuperuenit  vFr  membroruadioni-  tiua . ideo  fuit  neccflarium , vt  nu-  ^nq,  vir- 
C bus&  pallioibus,  eft  tribus  modis.  merusaccidentiumcilct  lecundum  ®w.  ld< 
vnuseft,  vtcuopcratiomebriccfia  numerum lftarum  virtutum.Etin  F 
ucrit,vt  fit  ptopinqua  pudopmu-  cipiamus  a digcftiua,  Srdicamus,  gh^‘‘ 
tiois.fccudus , vt  fit  diminuta  a filis  quiaquando  dcticict  virtus  digefti  c t[bii 
na turalibus  opera tiftibus. ter tius,vt  ua  in  ibmaclio,  aceftf  tcibi  in  fto-  df.8c  r.dc 

macho.  & caufa  acetoliratis  eftfn-  morbis.flc 
giditas,  qux  eft  inuenta , ec  <f  hoc 
accident  prouenit  a mala  complc-  & pria  pr, 
xionc  frigida , fiuc  fit  materialis, fi-  mi  doc.  & 
ue  non  materialis.  Et  qua  eft  non  c-'&  , ci 
matenalis,  taliseft  caufa  inrrinfc-  uc*“*'!' 
ca , & tails  eft  caufa  cxtnnleca . er- 
go hoc  accident  prouenit  a mala 
complcxionc  mateviah.Etcaul?  no 

mate- 


priant’  virtu  ti  imaginanue,  Sc  cogi- 
tatiuc,  & memoratiue . Et  eft  inci  - 
piendu  abaccidcntibus,qu9fupcr- 
ueniunt  operationibus  virtutisnu- 
tritiu^, quia  funt  magisncceflariql 
eflentia  animalium.  Et  dicamus,q> 
mebrayq  ordinatafunt  opera  tioni- 
bus  vututis  nutritiu^,  qdidafunt 
I lib.SanitatiSjfunt  ficut  os,aiopha 
gus,ftomarhii',hcpar,icr.es,velica, 
lacculusfi'llis,&fplen.  Et  Ixfio, que 


fitpermutata  ad  malas  operatioes. 
Etdcbemus  inciperein  mebnsnu- 
mtiuis,  fmcpordinanturinofficijs 
cibi . Et  dicamus  q>  minuitur  ope- 
ratio  oris,  vet  priuaf  pp  vlceratione, 
qa^ei  accidit,  aut  ppapoftema,  aut 
pp  putrefadionem  dentiG,  vel  pro- 
pter aliquas egritudincs,  qua  hunt 
propter  aliquas  complexions  mi- 


Digitized  by  Googl 


ColHger 

materials  extrinfeex  funtficut  res  tari  poteft,  &mueniri&ppca  fiibri  ! 
cxtrinfetf  f aftu  ftigidq  f ipfo  film-  liter  Mcdicus  has  res  debet  perfcru- 
pre,  aut  res  frigida.  in  potenria  film  tari, vt  cognofcat  perfc&c.Et  hu  mo 
PMT  > aut  pp  multam  quantitate  a-  ru.qui  generant'  in  ftomacho,  qui- 
oi,  autpp  receptionem  ipfius  incon  dam  corn  1 mbi buntu  i in  ipfo, Sc  <j* 
uenietem  in  ordinc  & temporc.Sed  dam  Iparguntur  in  concauitateip* 
cauft  materiales  intrinfecx  fnnt  fi-  bus , E t ctia  accidit  ftomacho  pro 
cut  humores  frigidi . Et ifti  humo-  ptcr diminudonem  digeftionis  ven 
Its  Hunt  duobus  modis,  aut  n gene  tofitas.  & quamuis  hoc  accidcns  co 


rentur  in  iplb,aut  vt  actraharur  ab 
alifs  membriS : ficut  a ccrebro , qcf 
propriura  eft  ad  Ipaig&ium  humo 
tern  phiegntaticfi,&  iplene,v  t fpar- 
gat  humorem  me!  anchol  tcura'Scd 
iparfio,  qua;  prouenit  a Iplcnc,  qh 
Heft  in  menfuta  teperata  in  quanu* 
tate&  qoaiitatc,  tunc  eft  operatio 
naturahs.  fed  qn  egreditura  rempe 
ramento  in  aliquo  iftorum  tunc,  fit 


municet  debilitati  virtu  tis  rctcau?, 
ppea  quia  ftomachus,qn  coliigitut 
fupra  cibum  bona  coUedHonc , ad- 
uenit  tunc  bona  digeftio ; & quan- 
do  no  bene  coliigi  tut, tunc  calor  nil 
tumlis  non  bene  donunaturibi  ,9c 
tunenatat  cibus  in  parti  bus  fiipc-  1 
noribus,5c  tunc  refrigerarut , Sc  go- 
neranf'  vetqfitates  in  eo , propterea  • 
quia  pan  fpperior  eft  nerao/ifiaK 

In  A n /*• ( is 


acetofitas  ii£C,qux  dida  eft. & qua-  didum  eft . Et  Idas  q>  calor  dcbili* 
do  dominantur  multum  fuper  fto-  cftcauiagcncrandiventofitates,jp- 


machu  occafiocsfupradi&x,  perijt 
ipfius  operatio  pcnttus,ficut  accidit 
in  fluxu,in  quo  egtcdmir  cibus , fi- 
cut rccipitur  fine  aliqua  pmutauo- 
ne,d  dicitur  lie  teria.  Et  qn  fteterint 
ifti  humores  logo  tepore  in  iloma- 
choycft  ca  vt  quxramus  malam  co 
plexionem  fhsidam  diffialcm  ad 
curandum  in  fubibnria  ftomachi. 

I &fidiudiiraueric,obhanccaufam 
adueniet  ho  mini  complexio  fenc- 
ed uris  . & ahqn  erunt  apoftemata 
frigida, qux  hunt  in  ftomacho  cau 
la  iftorum  accidennum  : & maxi- 
sne,  qn  apoftemata  erift  ficca  & du 
ta-Et  Alex. dixit, q>  acctofitas  proue 
nit  a calore.  Et  tu  debes  fare  q>  hoc 
acadeus  prouenit  ficut  accidcs , q<t 
fit  ex  vino , qd  accfcit  propter  acre 
calidum.&apparet  vt/it  vnaadio, 
ndio  accidentalis,  qux  fubftan  da- 
liter  fit  a fimiii , Sc  accidentaliter  a 
contrario,  ficut  in  plunbus pcifcrur 


ptcrca  q u 1a, calor  fortis  carmuia  t,Sc 
diflbluit  ipfius  materia  diflolurioe 
non  manifefta.  nee  et  finds  ftigidi- 
duas  general  ven  tolita  te,  eo  q>  nos 
habet  a fui  nmtura , vt  gcncrct  ven* 
tofitate.  Etabhac  malaopcratio- 
ne  accidit  ex  neccflitatc  pmutatio 
T cibo  ad  mala  qualitatf  nimolam, 
vel  humorolam.Et  manifeftum  eft 
q> hoc  accnsfica  calore extraneo , 
qui  eft  plus  extra  rtatuia , § calor  q 
cibum  refeduic  in  firmfi,  & conuer- 
dt  in  fumofi  tate.na  ab  lfto  genet*- 
tur  humor  putrefadu$,&  ( apor  cor 
ruptus  foetidus , fimilisodon  rapha 
m : quia  illc  conuerdrarin  ftoma- 
cho ad  mala  efiplexione.  Ergo  $gri 
tudmes,quxfiutab  his,fiuma  ma 
la  complcxidc  calida  material  i,  vel 
nS  materiaii.  Sc  qux  fiunr  a no  ma 
teriali,fifit  vel  jpucniuntacibisca- 
lidis,&  a icbus  extnnlecis.matciia- 
lis  fit  ab  humorib’  choiericis  gene- 

ratis 


Vide  AH 
ca.10. 


M 


Liber  Tertius.  4 1 

/ rads  in  ipfo,  vel  miflis  ab  alio  mem  quiaqn  volum’rcmouereaccntia,  D 
bro.&  mebru  appiopriatu  a d lioc  €4  fupcrucniut  cidc , & fi  1,5  coono- 
hepar,  vclfcl.Etquibufdahomini-  uerim9  coplexionc  qua  la  bo  rat,  no 
buselt  fcl  tangens  ftomachu:  co  q>  cognofcemus  modos  curariois  ip- 
quida  funt  habentes  meatum  fcllis  fius . Et  nos  domino  cocedcnte  de- 
ad ftomachu , ficut  fplen  habet : Be  bemus  fuu  efle  dcclararc,  & qua  ca 
pies  homines  fun t.quibus  cholera  laborem  infer: . Si  qn  priuatureius 
in  ftomacho  generatur,&  h?c  cho-  operario,aurminUitur , port  hec  ex 
lera  no  dr  cholera  nifi  squiuocc.  Sc  ncccfTuate  fequcC  debilitas  in  virtu 
hichumor  cadi:  in  fundortoma-  te  nutmiua , qua  habet  rtomachus 
Chi»aut  ibibirus  c in  corpore  ipfius.  in  feipfo.aut  ab  ca  priuatur.quia  1a 
ali  qh  accidut  rtomacho  ilia ma-  didum  eft,cp  ftomaehus  nurnf  ex 
la  accidetia  ab  apoftematibus,qux  chyloaliquo  mo  nutrimeti.&  fino 
jiafcunc  in  ipfo.h^c fiinr oia accidc  nutriretui  achylo.noamplcderc-  E 
tia,  qux  veninnt  virtuti  digefbux . tur  ipfum.&  qh  debihtatur  virtus  I 
B Et  virtus  dirtretiua  eft, qux  cogno-  rtomacho,  fequitur  ex  neceflitate  1 
lcit  omiies  fpecics  cibi  8c  nuttimen  qgritudo,  q df  fdigeftio  ftomachi . 
ti,&  cognofcit  fanguine  a fnpcrflui  & ca  iitius  funt  dux  res , aut  mala 
tatibus,  vt  nutriar  membru  ex  con-  chplcxio  calida  Sc  ficca  fixa  in  fub- 
uernendori,  & mittat  vnicuiq-,  me-  ftanria  radicali  ftomachi , fi  pro- 
VirtMepi  bro  quod  cfteifi mile.  Etiftius  vir-  longatur, inducit tthica : aut  mala 
di.  »on  fun  memor  GaL&  fepara  complexio  fngida  Sc  ficca , qux  m- 
feretiua.  tiua,dcqua loquitur, no eft hxc. & ducitfencdutcm . 
a,  quo  Vi-  eft  magua  dr'ia  inter  fcparatiua  Sc  Dr  Auidmib^/Uf>eruemmibiu  virtud 
morb  ^ <J|fcretiuam>& in  die, &;  tempore.  Ktttntiu *.  Cap.  17. 

iyin.c.'i.&:  led  hac habco a b Abumazarc , qui  r-Tvinutisretetiux.qh  diminui 
14.  tettij  earn  afleiitfortncr.Et  non  eft  du-  J^turopcratio, fequitur  inflatio  & 
iraa.i.  c.  biumqmipfa  fit  in  corpore,  & eft  ventofitas,  Scaliqn  exitcibus  indi- 
nc5d,lar,a*,lcutluntali?virtutcs.Er  gcllus.Etca  huius  eft  mala  comple  F 
dec',  a?3d  lP‘c  oicitinillo  libro  01a  accidcna,  xio  frigida&humida  : &aliqn  fo- 
Ct  virt*fe  qua;  adueniuiucorpon  ,qh  impc-  lu  frigidanon  matcriahs , Sc  mare* 
parauui  diunturoperationes  films  virtuus . nalis"&  qh  hxc  opera  tio  appropin- 
C & dicitq,  qh  debilitantf  rtomacho,  quabir  priuanom  fui , fiet^ritudo 
ncccflariu  eft  vtgenerctur  mali  hu  lubricitatisinteftinorum.  Scd  qua- 
mores  in  toto  corpore : co  q>  no  eft  do  hxc  virtus  retinebit  cibum  ma* 
Eida  feparatio  meonuenientisa  co  la  retetionc,  aduenict  ftomacho  rt 
uenicti.  vndc  aliqh  prouemet  mor-  fit  trcmulofiis : eo  q>  virtus  retend 
phea.  Et  criteria,  ppea  quia  debili-  ua  coniungctur  cu  fecc  cibi.Et  hoc 
utaerir  virtus  hyc  in  fplcne.qa  no  accidens  apparct  in  ftomacho  plu* 
eritattrada  cho  era  nigra  ad  ipsu.  tempore  fauctatis  fuperflux,qh  im 
Scd  no  maniivrtat  Abumazar  p q pleturftomachus,  nccpotrcgcrcd 
coplexionc  ilia  virtus opcratur.ncc  bum . & hocaccidit  propccrvnara 
qjfitciusinftnn,  ficut  dixit  in  alqs  malam  complexioncm  matcrialc, 
quatuor.  Et  hie  eft  maguus  defed9.  aut  non  materialem. 

Coll.  Auer.  F D« 


^ ' Colligct  f 

/S  Dt  hecilent&M  ulrtuti  Zxfulfiu*  fit-  tuti  attribuinir  milfl  accidcs,  qtf  d?  K 
pentmicntibus.  Cap.  1 8.  fingultus  : qcf  accidit  pprcltl,  G\x- 
■t  rlrtutis  expulfiu^  operado  aut  dir  pp  quail  rate  caiidam  aor  frrgv- 
V diminuuur.autpriuaf’.Addi-  dam  . & qupiam  fpccies  fit  pp  m*- 
itiinutionem  vcro  ipnus  accidit  rt  lam  complexionem  caiidam  Sc  fie- 
remanent  & redneatur  cibus  in  fto  cam.fixam  in  fubftantia  ftomachi 
macho  mala  rctenri5c,iia  vt  purre-  ita  a generatur  in  lpfb  vna  fpecics 
fiat . Scd  a priuarionc  ipfius  accidie  fpaimi,  cuius  fenado  auteftchffici- 
^gritudo,qdfcolica.Ethuiuscau-  lis,aut  impoflibilis.  &aliqh  fitfpaf 


fecft,complexio  mala  frigida  raa- 
tcrialis,  vel  no  materialis.&  h?c  eft 
fubftanriaiis  ca priuationis ipfius. 
Etaliqn  priuarur  ppoppilationcm, 
2 qu^fitin  inteftmis,  ficut  accidn  in 
colics  Si  h$c  priuauo  eftaccidenta 
H lis.Scd fupcrfluaexpulfio,quxfu- 

grruenit  operadoni  lftius  virtu tis, 
cit  vna  ex  fpebus  lubriciraris  inte 
ftinoru.  Et  hate  eft  fbrtior  ilia,  quae 
fit  pp  priuarionem  retentiux . quia 
hoc  lit  pp  aliam  re,qux  mouer  hac 
Virtu  re  ad  expcllcnduni  uimis,  ficut 
funt  humoicsvlccratiui,  vtcholc- 


mus  pp  multam  humidieatem,qtf{ 
eft  in  lubftanda  neruofa  ftomacnij 
fm  q>  dictum  eft  in  caufis  fpafmi . 
Etvomitus  appropriatin' mal<j  opd 
rationi  iftius  nrtutis : led  no  eft  ita 
fu  bftan  tialis  ipli, ficut  cxpulfio,qu£ 
fit  per  mfcriorcs  partes.  Et  ca  vomt 
tus  eft  pp  cam  natanrem  in  ore  fto* 
machi,ex  mtilta  h umidrtate  chole* 
rica , aut  ph  legmanca.  quia  qn  ifti 
humorcs  erunt  in  partibus  (upend 
ribus  ftomachi,  mouent  vomitu,& 
qti  erfit  in  pardbus  inferionbus  fto 
machi , mouent  fiuxum . Et  aliqii 
fpargumurad  ftomachurm  abalijs 


ra,  aut  phlegma  falfum , Sc  melan-  _ w 
choliaacctofa.Etet  pot  fieri  ^ppter  mcbns,ficutab  hacpatetvt  viJerou* 
apoftema generatum  inorificiovel  in  multisqnibus aduenit febrile fri 
porta  ftomachi, aut  pp  cibos  corrd-  gus,&  cu  tomunt,curanc.  Sc  hoc  ac 
pros  permutatos  ad  tales  humorcs,  cidit  ^pprie  abhumonbus  choleri- 
ficutacciditinfortiflimofiuxu.  Et  ci$,&afiqn  aphlcgmaticis.&qd  fit 
aliqii  remoris  his  omnibus  caufis*  a mcl5cholicis,f»gnatmaius  nvalu. 

I virtus  cxpulfiua  moueb.f  hoc  ma-  ^ fiperilt„inuibu)  yirmi 

\o  motu  : & etpp  alujuam  leuc  can  C(f.  , 

tam  eidem  aduciuentem.«  hoc  pp  * ‘ 

errore  virtutisilliusmcmbri,ppta  a^Aufe  impediment!  attra&iuae 
quia  h^c  mala  difpofidoeftreuer-  ftomachi  cade  6 cueaufa, quae 

fa  in  habitudine  ftabile.St  ppea  cu-  hoc  fecit  in  oefophago.Scd  diminti 
rant  Medici  hanc  xgntudinem  cd  tioncm  appetttus,  &augmcntfiip*' 
medicimsjcum  quibus  curant  veni  fius  I ftomacho  diccmus,  qn  traft* 
ginem,<Sc  mclancholiam , vt  remo-  bimus  de accident i bus , quz  aduc- 
ueatuterrorifte,  & fenfibihtas  ma-  niuntvirtntifenfibili. 
la.Et  adhucdeclarabo  melius  in  li-  De  hrcientibus.eju* ftperuemsmt  tktm 
brodeliigeniofenitatis,  & pot  efle  tiNutrwpc  mttflmoMm  C4.10.  * 

vt  hoc  fiat  pp  apoftema  factum  m T T Vcufq;  diximus  de  accidentt- 
fupficic  ftomacki.  Adhuc  et  lih  vir*  bus,  qux  fiunt  in  operadoni* 

bus, 


Digitized  by  Google 


Liber  Terrius 


f but,quae  nvtnifcfhturT  ftomacho: 
dcinceps  volumus  diccrc  de  accide- 
dbus,  quae  fuperueniunt  viitutibus 
nutriduisintcfti  norum  Etdirimus 
tjj  manifeitior  virtus, qua  eft  in  eis, 
eft  virtus  expujfiua,&  port  illam  re 
tenfiua . Accidentia, qux  fuperue- 
niunt ipfis , funt  fccundum  corru— 
ptioncm  ilia  rum  duarum  vntutu . 
Et  quando  priuatur  operatio  virtu- 
es expulfiua:,  autdimmuitur,  tunc 
fit  a:gnrudo,  qua:  dicitur  colica . Et 
priuadonis  can  (a  iftius  virtu  tis  ftat 
propter  malam  complexionc  cho- 
iericam  matcrialem,  autnon  mate 
B rialem.  Etpriuario,quar  prouenita 
mala  complexionc  frigida,cft  pluri 
bus  manifefta,propterca  quia,fngi 
ditas  eft  contraiia  calori  naturali 
propter  luam  qualitatem,  & impe- 
dit  fpiritum  in  omnibus  fins  opera 
dombus.Sed  quando  prouenita  ca 
Uditatc,non  ell  admirandum ; pro- 
ptereaquia  multa  mebranoagut 
uec  patiuntur,nifi  propter  calorem 
temperarum  mefuratum  vnicuiqv 
membro . & qua  do  calor  ^grcdicur 
multum  extra  naturamin  aliqua 
duarum  quahtaium,tunc  priuatur 
corum  opcraciones  propter  calidu  , 
C aut  frigidum  . Sod  quando  diftem- 
perantur  parum  in  calore,tunc  erit 
o patio  mala,  ficut  calor  (tomachi 
qui  permutat  cibos  in  fumofitates. 
Et  aliquando  piiuaf  operatio  iftius 
virtudsin  inteftims  propter  oppila 
nones,  quatineisfiunt.  Etill^fiiit 
aut  propter  ftcrcus  duru  aut  vilco- 
fum.authumorcm  giollum  Sc  vi- 
fcofum , aut  propter  apofteraa  ven 
tolum  . quamuis  Ixfio , qua:  proue 
nit  ab  appftcmatrbus  i n h ac  opera- 
tioc,fitduabusdecaufis:  vna,quia 
acquirut  mtcllina  malam  comple* 


4* 

xionem  manfrialem : & alia  proptc  B 
reaquiadaudit  vias.  Etvcntofitas 
etia  claudit  inteftma  propter  duas 
res : vna,qiua  pixponit  (c  HcMod, 
ficut  accidit  canalib*  fubtcrrancis, 
vnde fluunt  aquae  : alia,  quia  tor- 
quentur  inteilina , donee  claudan- 
tur.Item  fitoppilauo  propter  lum* 
bricos . Sc  accidit  in  imeftmis  pro- 
pter Eorruprionem  iftius  virtu  ns  ct 
pulliux , quae  fit  propter  opptlatio- 
ncm  ,qudd  facit  operationcs  no  na 
turales : eo  quod  cxpellit  fuperflui- 
tatein  per  partem  faperiorem , qua 
debet  ex  pel  Icrc  perpartominferio- 
rem,  & tunceuomit  ftcrcus . Etali-  B- 
quado  debiliutur  virtus  cxpuHIua 
propter  oppiladone  via:  a cyfti  fcl- 
lis  ad  inteilina : quia  tunc  non  po* 
teft  peruenire  ad  mtcllina  ex  chole 
ra  illud , quod  adiuuet  ad  ftercori* 
expulfioncm . 5cd  fi  fixe  operatio 
perinutata  fucrit  ad  malum  cotra* 
rium,  tunc  malam  lacier  operario- 
nem  ,3c  fiet  aliquo  modo  fiuxus:  co 
cp  ftcrcus  no  trafiit  in  intcllinis  nra 
ram  conucnientcm, propter  augm£ 
turn  iftius  virtutis.  Etcaufii  aug- 
Hienti  iftius  virtuds  eft  propter  hu-, 
mores  mordieariuos,qui  fparfi  liint 
ad  inteftma  ab  hepatc , & venis , & S 
ftomncho,  aut  felte , aut  ab  alij* 
mcmbris:& aliquando  proueniunt 
acapite.  Etquando  fiumoresmoc 
dent  inteilina  , rmikurn  vlcerantf 
ea , & fit  xgritudo , qux  dici tur  vl- 
ccrariointeftinorum  # qux  dylen- 
tcria  nominatur.ltcm accidit  illud 
ifti  viituti  propter  qualitatem  cibo 
rum^jui  funt  extra  naturam : quia 
aliquando  ftomachus  cxpellit  ad 
inteftma  cibum , anteq  digeratur . : 
& aliquando  fitproptcr  multa  cibi, 
quantitatem,  qn  ell  fupcrtlua . Et 
F ij  aliqn 


Colligct 


G atffcjfi  aceidnpp  oppitadone  mea-  complexionem  frigidam  materia-  % 
tus,qui  eft  inter  hepar  & inrcftina : lera . Etaliquapdo'fiet  pp  qualitatd 


& tunc  non  tpanfit  cibus  ad  hepar . 
Sc  obus  aggrauat  virtu  tem expulfi 
va proptcrea  ipfum  expellit . 
Et  aliqn  ea,'  qux  projribet  penetra- 
tioncm  eibiad  hepar,  eft  gro/Titics 


cibi,autmajitiam  fuiordinis.EtaR 
qti  fiet  propter  res  extrf  feca$.&  po- 
reft  fieri  ab  omnibus  caufis,qu<jin- 
dudutfrigiditatem  compFexionis. 
Et  aliqn  pp  colligandam  membro 


I » — p — f:  J.  n 

c»boru,& groflitics cibi cft,aut pro-  rum feruientiurnhepati  cum ipfoi 
pternarhra  ipfiusciufdemcibi,aut  ficut  ftomachus.  quia  qn  diminui- 
pp  debftem  operatione  ftomachii  turoperario  ftomachiin  digeredd 
»pfiim,aut  pp  vtrunqi.Etaliqh  non  thylum , & mitat  ipfiim  non  cotftfi 


tranfic  cibus  ad  hepar  pp  dcpilitate 
▼irtutis  attradriu^  in  ipfo,  ficut  acci 
dit  in  egritudinibus  hepatis.  Et  qn 
debilitamr  virtus  rctendua , fit  vna 
H fpeciesfluxus,  qu<jnominaf'  elical- 
fa . & hoc  prouenii  neceflario  pro- 
pter mala  complcxionc  matenale, 
non  matcrialcm.  Et  qn  priuad  ipfa 


hepati . & qii  iq  hoc  fi  t perfeueran- 
tia,  conuertitur  natura  hepatis  ad 
complexionem  fhgidam ; Et  fplen  «* 
qn  debihtatur  ,3c  nion  mundificar; 
ficut  debet, tuqp  remanet  pars  frigi-  L 
da  & ficca  in  hepate,&  conuertic  ip 
film  ad  complexionem  frigidam.& 
qn  eria  inteftida  grarilia  acquiror 
epet atio,fit  alia  fpecies  fluxus,  qu^  malam  complexionem , Sc  fic  tiind 
df  lubneitas  itcftfnoru.&  operatio-  Ixditur  hepar  propter  colligariam , 
Jiesextremitacisintcftmi  longatio-  qux  eft  inter  ipfam  & hepar.  Erali 
nis  impediumf,  aut  ppvlcerationc  qn  acquirit  hepar  malam  comple-  - 
fcdlamaduritieftercoris,  autpro-  xionem  ppapofterria:  fed  apofle- 
pter  hxmorrhoidas  ibi  natas.  3c  ali  ma non  ent  caufa pro  martin  parte 
qn  Vcnisipfiusaperds,fluetTdefan  lfhus  xgritudinis,nifi  iiidurctuf,  8i 
guis.&  aliqn  fl  uet  fanguis  iftc  p via  fiat  lapideum . Et  aliqii  erit  ca  $gri- 
naturalis purgationis  & laudabilis.  tudinis  hepatis  egritudo officialises 
3c  hoc  eft , quod dicit  Arifto.maluS  cu  1 1 unt  oppilationes , qux fiunt  in 

ipfo:  eo  q?  oppilatio  habet  cxtTgue- 
re  calote  intrinfccu  :&maxime  qn  M 
humor  faciens  hoc  eft  frigidus.  Scd 

Qqn  operatio  virtutis  digeftiuc  acq- 
Via  hepar  habet  quinq;  virtu  hueut  maximfi  errorem,tunc  acci- 
tes,io  accidetia  ei  aduementia  det  vnum  ex  duobus : quia  aut  hy- 
— Amr  muann  di-  dropstympanites,auta1ixargmu- 

dincs  caliaif.  Et  m debes  feire  q>  me 
bra  non  agunt,  & paduntur  nifi  cu 
quodam  caiorc  temperato  ex  frigi- 
ditate  propornonataci  ridco  quia 
oftenfum  eftin  Naturali  Philofo- 
phia  q>  ftigiditas  6 in  corpore,  ficut' 
inftru  men  turn  teniperans  caiorc ni 
naturalem , quieft  pnmum  agens 

& 


fanguis  di  feurrit  a nafo , & ano. 

Dt  Accidmtibus  fuftTUtnitntthusVatn - 
tibus  Hepatis.  Cap.  ax. 

| Via  hepar  habet  quinq;  virtu 
"tes,i6  accidetia  ei  aduementia 
toddem  funt.  quia  qn  di- 
minuidin  ipfo  virtus  digeftiua,  fan 

fuisfiiusentphlegmancus,  & mc- 
ra,i{  nutrientur  longo  tempore  ex 
tali  fanguine,  conuertentur  fUn  fua 
complexionem  ad  naturanl  iftius 
humoris,  & potent  fieri  xgritudo , 
qux  diritur  hydrops  hypofarca.  Et 
hoc  acades  cuenit  propter  malam 


litized  by  Google 

J O 


Liber  Tertius  4 $ 

A 3c  fubftautiale.  ergo  quodlibct  me-  fumum,&  faciet  ex  eo  ventofitate,  D 
brumopcratur  fuam  a&ionem  per  &prouenietcx  hoc  tympanitishy- 
iftum  calorcm  corrcctum  cum  ifto  drops, aut  fimilc.&fi  merit  care- 
inftrumcnto  conucmentc  ei.  Et  qn  motiois  rtaturabs  caloris  a'gntudo 
frimdltas  aducnit  mcmbro  multa , calida,attribuctur  ilia  remotio  sgri 
iuq>  calor  non  cgxeditur  ad  fuam  tudini  calidx.& fi  fuetir frigida,  at- 

formamnaturalc  ntdltum,  tunc  di  tribuetur frigidx.  Etppca multum 
minuitur  operatic  mcbri,ficutin  laborat Medici, vt dent caufam  bc- 
cibis,qui  accfcunt  in  ftomacho , & ne  iftius  fpeciei:  eo,q?  xque  fit  a ca- 
ficut  in  (anguine  phlegmitico,qui  lore,ficuta  frigore.  Et  ppea  hxc  (pc 
Ecncraturi  hepate  frigido.  Etqua-  cies  difficilioreft  cxterisadcuran- 
do  augmentatur calor  agens  bred  dum.Sed  ca  acquirendi  malam  co- 
auomento , quod  tn  tunc  no  trahit  plexione  vftfuntcaufx  calid^ma-  cihor-)hjt 
calorcm  a®entcm  a fua  forma  na-  teriales,&  non  materiales.Et  enufa,  fpecicb-'. 
turali,  tun°ifit  mala  augmetatio  in  qux  magis  eft  propria  in  haclqfio-  t 
B opetatione  membri,  (icut  in  ftoma  ne  ,cft  an  cyfbs  fcllis  fua  operatio-  Opp_aS-* 
<ho venerate fumofitatem ex cibis,  ncnon&cit.&  hoc  acciditautpp 
Sc  doit  in  hepate  generante  multa  oppilationem,quxeftinmeatu,q  Ainc  14_ 
choleram . Scd  quAndo  fit  magnu  ell  inter  cyftin  & heonr,aiit  ppdcbi  ,eni,uat- 
augmentum  incalidtrate  vclfngi-  litate  virtu  tis  attraaiuxinipfacy-  4<-v 
dilate,  itaqj  calor  membri  excata  fti,  am  ppoppilatione  meatus,  mri 
fua  forma  natmali,tunc  faciet  me-  trafit  a cyfti  ad  intcftina,aut  pp  de- 
brum operarionc  contraria  opera-  biliutem  vittutis  expulfiu$,qu$  eft 
tioni  naturali:  (icut  ftomachus,qui  inipfofclle.  quod  eft, quia  quando 
corrumpit cibos . ergo  cax  iftarum  daudimriUemeatus,tuc  accidit  ei- 
wpitudinum  fiuntxquea  malaco  dem lllud accidens, qd aducnit ha- 
plcxioe  calida,Gcut frigida.Et port-  benti  daufa inteftina,hoc eft , quia 
q afiignauirous caufam  cocm  om-  non  petit  cibu,necdefyderat.Etac- 
mbusimcmbns,volumus rcuerti  ad  cidit  hoc,  ppea quia  virtus  attracU- 
locum, vndc  feparati  foimus,  & arti  ua  eft  in  quohbct  membro  pp  nu-  * 

C gnatc  cau  (as  pruprie  in  hepate . Et  triuua;  Sc  virtus  nutritiua  complex 
dicimus,  quia  qn  accidit  hepati  ma  fuas  operatioes  pp  quatuor  has  vir 
lacomplexiocalidaparucxcedens,  tutes. &qn pnuatur vnai(laiu,pri 
ficUt diximus,  tunc  acquiret  mult5  uanturomnes:  & fic  accidit  hqpari 
arnaritudincm.  Sedqiiaugmcnta-  propter  fcl.  Et  accidens,  qddicitur 
bitur  jute  mala  complcxio  calida,  nfteritia , fit  cx  necefiitatc  propter 
itaqjcgrediatura fua  formahatu-  vnamduarumrerum.autpppriua 
rali,  tuncent  operaao  iplius  hepa-  done  operationis  fcllis,  aut  propter 
us opetatio non naturalis,  Scprouc  diihinunoncmiquiatuncrcmanct 
niet  ilia  operatio  folum  a calore,  in  amantudo  pmixta  Cmguini,&  vir- 
eoqieft calor, & noincoq>ralisca  tusexpulfiuamittn  eamabomni- 
lor.crgo  (!j  proueniet  ab  ifto  calore,  bus  membris,S:  expcllit  earn  ad  fu- 
inco  <p  calor  fimplicit?r,  inducer  pcrficicnt corporis  nermodumeu- 
partem  aqucam.quam  inuenier  ad  rationis , ficyt  expdlmuur  alix^fu- 


0 perfluitatef. &h*elpeeies  non  eft 
emorofa:  aut  quia  hepar.aut  quia 
taembraacquiuucrunt  malam  co- 
p!exion<fm  calida,  ficut  accidit,  qn 
generanrar  apoftemata  calida  in 
eis,aut  pp  venena  calida  cbibira,qa 
J tflcdominatur  multaquadtascho 
Jerar  in  corpore , Sc  (bargitur  ad  cu- 
tim.  Et  hoc  manifcltatur  pp  quan- 
tiutem  (uperfluam,  & mail  quali- 
tate,  Sc  non  per  mm  mundincatio 
nis.&  ppea  hxc  (pccicscft  pcriculo- 
fa/^uado  debilitatur  virtus  difcre- 
bua  in  hcpate,tunc  dcbilitanf  opc- 
radonesipfius,  Sc  fpargunturp  to- 
ll tfi  corpus  humores  hi  cum  (angui- 
ne,& hunt  pp  hoc  multx  xgritu  di- 
nes (icut  hydrops  .quae  diciturafci- 
tes . quia  nifi  hxc  virtus  cognofcat 
aut(eparctaquo(itatem,qux  eftin 
chylo , tunc  (pargiturin  (anguine. 
Sc  natura  pcllit  ipfam  ad  concauita 
tem  veatris.  Et  quidam  died  t,q>  no 
cxpellit  ad  hunc  locum  nifi  per  vc- 
nas  vmbilici : ppea  qa  iftx  venx  co 
tinuatur  cu  hepate , Sc  per  iftas  exit 
luperflui  tas  aquo(a,  qu$  eft  in  cm- 
brypne,qn  eft  in  corporc  manis.  Et 
ahqh  fitn  oc  accident  pp  debilitate 
" virtuns  attradhux,  qux  eft  in  reni- 
1 bus,aut  pp  oppilanonem , aut  pro- 
pter ftriauram  lllius  meatus.  Et  qn 
’aJ.tttra  debilitatur  virtus  * retenuua  in  hoc 
membro,cft  c£,  vt  exeat  (anguis  ex 
eo  crudus,au  t non  co<£his.Et  qn  vir 
tuscxpuKiuacntpcrmutataad  ma 
lum  in  hoc  mebro , tunc  rcuerntur 
(anguis  ad  inteftina  per  meatus,  p 
quos  abus  tranfi  t,  Sc  fiet  fluxus  (an 
guinis.  & hoc  eft  aut  pp  acume  fan 
guinis,autppmalitiam  coplexio- 
nis.Qn_debilitatui,aut  priuaf  ope- 
rano  virtuns  attradiu^c  t ex  hac  jp 
uerut  malus  fluxus,Et  ca  tFis  Icfio- 


Ct  1 

nis  harum  virtu tfi eft  pp  xgritudi-  JP 
nes  appropriatas  mebns  officialib* 
aut  confimilibus . fed  officials  eft 
cau(aperaccidcs,qa  median  te^gri 
tudine  complexion  all , qux  eft  ap- 

n'riata  confimilibus.  Et  ift^  dux 
ics  ^gritudinis  Indian  mcmbrfl 
duobus  modis,  aut  in  eo  q>  eft  in  ip 
(o  mebro,  autin  coq> eftin  mebro 
commumcantecu  co.  Etppca,(i  ali 
qs  quxreretanobisinhucmodu, 
poftq  vna  rcrum.pcr  quam  Ixdun  - 
tur  opera tioncs  membroru , eft  per 
communication^  velcolliganam , 

& corcftillud  ,qddat  calorem  he- 
pad,perquc  facitfuasopcratior.es,  t 
lxdenf  operationes  hepatis  pppal- 
fioncs  cordis , aut  non  ? Relponde- 
mus,  q»  poftq  cor  eft  dominans  me 
brum  fuperolaex  toto,impo(iibilo 
eft  vtl  eo  generent'  ^gritudincs  (en 
fibiles  tales , qu$  poflint  Ixderc  he- 
j>ar,aut  alia  membra, ftantc  homi- 
ne  viuo.  & hoc  (i  accidie . accidctj? 
via  cxtraneitatis , q fit  in  rebus  na- 
libus.&  hoc  fit  value raro.  Sed  ma- 
ior  pan  fgritudinum,  qux  Hunt  in 
corde.remancte  hole  viuo  p c6para 
donefitad  mebraTftnfibifia:  qua- 
uisno  fitimpoFevtcordiadueniat 
Sgritudincsocculrq  ppmalacoplc-  M 
xione . Et  quado  fant  (enfibiles  Ix- 
fiones  operadonu  hepatis,  tfic  funt 
fortiiTim^.ficut  tu  vines . q> pp  par- 
uum  motum,  vcl  pp  paruii  remum 
aduemente  gubematon  magn$  na 
uisjfit  magnus  motus : pane  prioli 
nauis:  fiect  habet  fcqlibccdilpofiw 
no  cordis  adoianiebiapricipalia. 
Pioptcrca  qn  medicabimur  hepar , 
no  aebemus  ncgligerc  cordis  dilpo 
fitionc:  immoantcoculos  pnjfcre- 
dum  velprxponcndu.Etadlnicme 
li”  dcclarabim*  I Ingcniolanuaus. 

Dc 


Digitized  by  Google 


Liber  Tertius.  4 4 

A Dr  Arcijhttrbus fapfrunumtiims  v'rrtmi  propter  duas  rcs:aut  propter  debili- 
Digtfiiiutvtnarmn . Cap.  tx.  tatem  virtuns  digeftiux , qu?  eft  in 

ACcidentia,  qux  vemunt  dige  membro:aut  propter  mala  matcrii 
ftioni  renarum.fcquuntur  $ eidem  ab  alio  tranfmiflam.  Et  ma- 
maiori  pane  xgritudincs  heparis ; licia  materia:  e aut  pp  feipfam , auc 
led  babeat  xgntudi  ncm  propriam 


pp  dcbilicatem  heparis  8c  venard . 

Et  caufa  morphea-  eft  pro  maiori 
pane  propter  debilitate  virtutis  di- 
fcrenux  bcpads,aut  propter  debili- 
tatem  attradiu*  in  fplenc.Et  aiiqh 
accidir  propter  mala  complciione 
acquifium  in  fubftantia  membro- 
rum,  Sc  aliqfi  pp  cibos . Et  tu  debes 
fcirc,qj  qn  eaumeramus  caufas  ifto 
ru  acddciitium,cp  tunc  no  dicimus 
res  contrarias  adinuice  ,autq>ipfa  & 
ctaccidetia  aiiqh  non  poflunt  cfl'e 
fimul.  Cf  pluries  hqc  accideria  funt 
per  plurcs  caufas  vna . Sc  poflct  edi 
efle , vt  o rones  addlcnt . 

Df  accidtntibus  ifnjxdimtibns  Jtgrfliont 
Ccrtbri.  C>ip.  14. 

ET  operatio  virtutis  digeftiu? 

in  cetebro  aut  diminuetur,aut 
corrupetur.  £t  ab  hoc  proueuit  flu- 
xus , vcl  curfus  fuperfluitatum  non 
codarum  a cercbro  per  nares,&  pa 
latum.  & hoc  accides  appellaf  naf 
rum  hoc  declarabo . ~ fa.  & accidit  a rebus  frigidis  extno- 

C Dr  acadenttbus  fupcruenientibus  yirtmi  feds . Et  altqh  fit  pp  res  caiidas , & F 
murinaa  membrorum.  Cap.  i ) . volumus  dice  re  q>  fiat  a calidis . Et 

: acadunt  vl- 


eis,hoc  eft  fluxum  fanguinis . Et  in 
xgritudinibus  fit  hoc  propter  forn- 
tudinem  virtuns  expu  111  ux , & ma- 
ximx  in  errfi  laudabili.Scd  illud,  q> 
eft  acadeos  abfblqtum , fit  propter 
languinem  mordicatiuum,  & acu- 
tum.&proptexea  difloluit  cotinui- 
tatem orificior u earu, aut  propter 
„*  fubtili  tatem,  Cif ut  videm  us  i u xgri 
B tudine,qux  diciturclaulor:  & ficut 
tuvidcstp  accidit  in  vtribus  old: 
aut  accidit  propter  mulritudincm 
languinis,qu&  venx  contincre  non 
polfunt.de  aliquando  accidit  ^ppcer 
idcbilitarem  fubftantix  vcnaru,qu; 
prxparatx  funt  fcifiiom , auc  quia 
liint  fubtiles  nimis,aut  nimis  due;. 
Et  rcs,qux  fcinduc  venas  cito,  funt 
xnuldtudo  fanguiivis,&  res  cxcrinfe 
c?,ficut  cafus  Sc  pcrcusfio . Propter 

Jasfioncs  horum  membrorum , Sc 
cpatismulta  accidunt ^accidentia 
in  vijs  vrinalibus.  & in  libro  Signo- 


r  Ed  accidentia, qux  accidi 
j rirax  digeftiom,qux  eft  in  mc- 
bris,funt  tna,ficut  in  all  js:  aut  quia 
priuatur  operatio  virtuns  nutrinu; 
mipfa,  ficut  fit  in  cthicis:  autquia 
diminuirur,  ficut  accidit  in  made 
appcllata  alchauhautpmutatur,  fi- 
cut in  lepra , & morphea . Et  caufa 
horum  acddcnum  eft,  aut  propter 
matam  complexioncm  ipfbru  mc- 
brorfi:  aut  propter  communicario- 
ncm  aliorum,iicut  in  lepra,  qu;  fit 


dicimus,  <p  ppea  q>  h^c  luperfluitax 
eft  non  coda,  dicim  us  q>  caufa  effi- 
cienshanc  ^gricudinem  eft  debili- 
tas virtutis  digeftiux,  qu^eft  in  cc- 
rebroppmalam  complciione  do- 
minantem  ex  ftigiditate.  Et  hoc  be 
ne  poteftaffignari  f reumatibusex 
caufa  fngida  extrinfeca.Sed  reuma 
ta,  qu;  h unt  a caufis  calidis  extrin- 
fcds  recipiuntpcifcrutarione:  qua- 
liter  fiant  per  viam  dcbilicaus  vir- 
tual digeftm; . proptciea  dicimus 
E uij  <f 


Digitized  by  Coogle 


• ..  Colligct  *;  I 

Cf  debilius  Tirtutis  digeftiu$  hoc  fa  bris  fpcrmatir,  * vrirur:-&  jporte*  K 
citpaccides,  boceftppmultaqua-  eritcompletus  fcrmoaccidcntium, 
titate  materis,&  ipfius  fluxu : ppea  fifupcrueniuntvirtud  notrmuf.Ec 


quia  calor  fecit  fluere  res  congela 
taSjdifloiucndo  cas . Infupcr  attra- 
bit  cerebrum  a toto  corpore  ad  ca- 
put. & pp  i/lam  multa  maiam  ma- 
tcnaiy,  q in  ccrebrocolligiturpro- 
uenitacchsprznarratum : quia  rc- 
firigcrabitur,&  virtus  digcftiua  im- 
pcdicif,  & fetigabitur  circa  ccrebru 
pp  reparations  tantrquaritatis  lii- 
perflux.  Iftacftcaquantitatiua,pp 
quam  dcbilitatur  virtus  digeftiua  prouocantur  Jfiix  virtutes  in  ten  us , 
cerebri  ppcaufes  extrinlecas.  Ca  ve  & calefit  nitnis,tunc  fomficat'  fuus 
Irl  ro  quahtatiua  c , q>  calor extraneus  jnotus pulfetilis , vt  temperct  fuam 
eltrinlccushabct  per  fiii  natur^-re-  complexiofie.artrahendo  aetem,  & 
frigerare  ealorem  intrinfecu , licut  cxpellendocxterius.EtcaulVintrin 
5ol  reftigerat  igncm.&  et  alia:  cau-  (CC£  funt  mala  complcxio, aut  vt  lit 
fa*  funt,qux  non  indigent  prologa*  jn  co , aut  in  membns  Itbi  colfiga- 
: lernlonis.Et  hxc  veroa  ha  by 


dicimus  q>  accidetia,  fupernenifit 
cordi , funt  licut  fyncopecardiaca, 
& tremor  ,&  vftqn  exeunt  virtu  ccs 
pulfatiles  a lira  natura . Et  horG  ca 
autcftintnnfeca,  autcxtrtfeca.Ex- 
trinfccx  cau  fa:  funt  accidentia  ani- 
mx,i}  calefeciunt  complexion?  cor 
disficutira,&  furor  &caulae,  pro- 

fjtcr  quas  occulta  tur  interius  calor, 
icutcx  ira,& his  fintihbus  quia  qh 


none  I 

locum  in  omnibus  tnbus  digeftio- 
nibus,  li  vis  cas  ponerc  rantu  tres, 
ficut  fecit  Gale.autquatuorfm  di- 
dum  hominis,qucm  tu  fcis.Sed  mi 
hi  melius  vr,  vt  in  venis  non  pona- 
tur  tertia  digeftio , ppea  qa  fenguis 
in  eis  no  trail  (it  ad  alia  formam,  li- 
eu t fit  in  ftomacho , hepate  & alijs 
membris:  quia  ftomachos  coifuer- 
X tit  cibum  ad  chylum,bepar  ad  fen- 
guinem , membra  alia  conucrtunt 
ad  fperma-album.Sed  venc  non  fe- 
ciunt  tranfire  ad  aliam  tbrmam, 
quamuis  nutriantur  cx  co  aliquo 
mo  do  cx  ncccffitace . 

Dttccldcntihus  fuptTHtmmtilms  ytrtuli 
nutritiu*  Cordis.  Cap.  xj. 


tis . Et  aliqn  erit  complcxio  cordis 
no  materials,  ficut  in  febre  ethica , 
& quandoq;  materialiS,  qn  rccipit 
fanguis,qui  eft  in  eo,  aiiquam  per- 
mutation? . Scd  apoftema  non  pot 
toIerareT fui  fubftantia,  eoq>  prius 
infirmus  deficit.  Et  Medici  dicunr 
q,  pot  generan  in  ipfius  panniculo. 
& fi  Medicus  accelerat  cura  ipfius, 
potcurari.&  fi  non,morirar.  Erdi- 
citGalc.  qjcorfuftinctxgntudine 
matenalem,  videlicet  quadam  hu- 
miditatrm  aquofem,  qux  genera- 
turin  ipfius  panniculo, a quaprouc 
nit  xgri  tudo,qux  vocatur  ronol,& 
fonatliquefedio  toriuscorporis.Et 
aliquando  nafeunturfuper  panni- 
culo eminemix  durx.&  vniucrfeli- 


M 


ter  dico  quod  non  eft  impofTibile, 

DEinceps  volumusenarrarede  vtfiiperipfum  nonadueniatotn-- 
accidcnribus  fuperuenietibus  nis  mala  complcxio , cxccpto  vt  no 
membro  pricipi  virtutis  digeftiuij:  fit  cum  apqftemate,autnon  vlti- 
& hoceftcor.& pofteanarrabimus  metur.  quiaquando  vltimabitur, 
accidentia, qux  luperucniunt  mein  aut  fupfluc fict  fyncope,aut  fimue . 


Et 


Digitized  by  Google 


Liber  Tertius  45 


A Er  fyncope  eft  reuecario  fubita  calo 
ris  naturalis  ab  omnibus  parribus 
corporis  ad  cor,  ita  «p  membra  regi 
non  poflimt.  & hoc  accidie  autpro 
t> ter pau citatcm  caloris,aut ^ppter 
ipfius  nimiam  diflolutioncm,  & ft 
pter alias  cau fas.  Et  membra,  qua: 
ledunf’pp  ipfius  communicanria, 
funt  membra  principalia.Et  mem- 
brum  , quod  maxi  me  cum  co  coi- 
cat,cft  os  ftomachi.&ppca  nomina 
tur  fcgnandi , quia  cor  nominatin' 
fcwat.^&  propter  hoc  fegnandi  dicit* 
paruum  cor . Et  accidn  fyncope  pp 
doloremftomachi  plurics,&accide 
B tia  vimitumpulfatilium.&caufx  il 
Jorum.  & quod  poteft  comprehcn- 
diab  cis,melius  eftenarrarc  in  lib. 
Signorum.&  ibi  dicam. 

• Dr  qkibuj'Am  ascidtntibtu  fblenis. 

Cap.  16. 

I Am  diximus  q>  membra, qu?  fer 
uiunt  hepati , funt  faccus  fellis, 
fplcn,&  vcfica,&  rencs.Et  iam  dixi- 
musaccidcnna,  qu$  veniunt  pp  pri 
uarionem  fellis  opationis , qh  dixi- 
mus accidentia  hepati,  & locuti  fui 
mus  dc  fplcne,&  adhuc  dicemus  dc 
codem.  Quando  corrumpitur  opa- 
tio  virttitis attradiux  fplenis,  tunc 
C diffunditur  cholera  nigra  cum  fan 
guinc . &a!iquando  expelhtipfam 
natura  ad  cutim,&  fit  morpheani- 
grai&vfr  pp  bccaccnsfiut  omnes 
ar^ritudincs  melancholicx . Et  qh 
dnaturfuperflue  ipfius  viitur.  expul 
fiua,runcinfirmae’ftomach9,  itacp 
aliqnobhocacciditfluxus  melan- 
cholic9. Et  fpleni  adueniut  ocs  {pcs 
xgritudinis  complexionalis,  officia 
lis,&  coisficuti  afatib’.Et  ppea  qa 
cib9,  ex  quo  nutrif  iftud  mcbru,eft 
groflus,  & vt  plurimu  £gritudincs,q 
in  eo  Cut  ,funt  gioflx  fubftantix. 


DtatadtitiibusfuptraenitntibusarirtHti-  D 
bus  Rr mum.  Cap.  17. 

REneshabent  quinq,  virtutes, 
ficutalia  membra . Scqh  pri- 
uaf  virtus  diferetiua,  qua:  eft  in  re- 
nibus,aut  digef  hua,  aut  retenuua , 
tunc  fundinanguis  luvrinaiproptc 
rca  quia  aquofitas  fanguinca , qug 
mirtiturcisabhepate  vt  nutrianf, 
rune  ab  cis  lmmutari  non  poteft . 
Etquando  pnuatur  corum  virtus 
attradiua,tunc  fit  hydrops  afeite,  fi 
curdidumeft.  Etquanclo  augmen 
tabitur  multum.tunc  fiet  fluxus  vri 
nx  cum  forti  fiti . & hxc  xgritudo 
dicif'diabetica.  Etquandodomina  E 
te  virtu  te  attradiua,dcbilitntur  rctc 
tiua.Scdigeftiua  corum  omnino.Sc 
propterea  in  hac xgriradine  exit  v- 
linanon  coda.Et  caufa  huiusacci 
detiseftiterum  propter  malam  co- 

[dexioncm.aut  ^gritudinem  ofticia 
em,autcommunem . Sc  continues 
eft  appropriate  hanc  ^gritudinem 
malx  complcxioni  calidx,  propee- 
rea  quia  attradio  fit ^pptcr  calidu. 
Etnon  eft  impofli  bile  attradiuam 
augmentari  propter  debilitatem  re 
tentiux.  quod  eft,quiaquandodc- 
bilitaturretcntiua,  non  nutriuntur 
renesabaquofitate  conuenientcr^p  F 
pter  paucam  moram , quam  habet 
aquofitas,&  tunc  conatur  virtus  at 
tradiua  ad  trahendum  plusq  con- 
ucniens  fit.&ob  hoc  accidit,q>vrina 
parum  manet  in  vefica^juanuis  no 
fit  plena.  Virt’expulfiua  Ipt-difi  his 
mfbris  pp  oppilationem.quf  fit  in 
hisexcorpib’lapideisghatisin  hu- 
midi  tatib9  groins  cu  calore  deficca- 
tiuo,&  rccipit  duricie,  ficut  later.  Sc 
terra.Et  maior  ps  iftoru  fiti  fubfta 
tia  rcnu,&  lion  in  cocauitateA'hec 
xgritudo  nominator  hafcac. 


digitized  by  Google 


■ Colligct 

G l>e Accidottibiu  rntpejinmimi  ofxr*  humiditate  per  ft,  aut  in  fiigiditate  ( 
\efic*.Caf>.i9.  pet  ft,  non  decoquitur  fpcrma , ftd 

VIrtus  cxpulfiua  impeditur  in  remanetfubrileaqucum.  Etqux- 
vefica  propter  oppilationem , dam  exiftis  complcxionibus  funt 
fit  iu  ea , ucutex  apoftcmatc,aut  talcs  a principio  generadoni$,&nd 
humiditate  grofia,  aut  a {anguine  recipiuntcorredioncm:4cquxdara 
coagulate, aut  a lapide,&  tunc  con-  funt  per  accns,&  corrigu  tur.Et  qua 
ftnngiturvrina.Et  aliquando  con-  doq;  priuanmr  opcrationcs  iftoru 
ftringitur  vrina  propter  impedime  membrorum  propter  apoftetnata, 
turn  virtuds  cxpulfiu;.  Et aliquan-  aut  incifionem  fufpefonorum  fuo- 
do  fluit  vrina  propter  dominatione  rum, aut  propter  malitiam , qu;  in 
▼irtuns  expulfiux.&  hocacciditjp-  cis fuperuenit  in  mefura,aut  in  paf 
ptervlcerationera  ipfius  vefic;,  qu;  fione,ficut  eft  in  herniofis.  Ethoc 
fit  propter  qualitace  mordicatiua , accidie  propter  largitatem  ncruo- 
quxeit  in  ipfa  vrina.  Et  aliquando  rum, ad  quos  fufpenfi  funt  tefticuli  , 
Id  accidit  ® vrina  exit  line  voluntate,  propter  humiditatem  fuperfluam , ^ 
3c  fine  dolore.&  hoc  accidit , quan-  Sc  relaxantur  itii  nerui,&  defeendtk 
do  paralyricatur  muftulus,  qui  eft  inteftma  ad  burftm  teftium.  Et  po 
I collo  veficx.Et  de  hoc  loquemur,  teft  die  vt  defcendat  ad  biirfam  vc 
quando narrabimus  accidcda,qu;  tofitas, aut aquofitas.Et aliquando 
accidunt  virtuti  voluutarie  mobih.  accidit  h;c  $gntudo  propter  rupru- 
Et  maior  pars  accidentium,quz  ad  rara,qux  aduenit  huic  roramim.  & 
ueniunt  inis  duobus  membris,  dc-  hxc  eft  dctcrior.&  mult;  ali;  mane 


uemt  vltimo  ad  vlcerationem:& in 
principio  lui  aduentus  norainatur 
/cables, qu;  fit  propter  malamco- 
plexionem  materialem  propter  ma 
los  humores,oui  fparguntur  ad  lp- 
lam.  Et  debet  noc  accidere  ei , eo  q> 
j eft  via  &;  rcccptaculum  fuperfluita- 
tum  c.>rporis,&  hypoftafis  ipfius. 

• D«  auidtnttbm  faptrutmcntibus  mem- 
bra generation!! , fecut  tejhcubl, 
ytrg* , V ualucc. 

Cap.19 

QVando  virtus  digeftiua  priua 
tut  in  tcfticulisaut  diminui f, 

' tunc  non  fad unt  fpcrma  ap 
turn  ad  generationem . Et  hoc  ac- 
ddit  ab  vna  fpccicrum  mala;  com- 
plexionis.quia  qn  dommatur  mul- 
tum  in  calore-dc  ficcitaie,tunccom 
buntur  fpcrma.  Er  fimiliicr  fi  dorm 
natur  in  irigidiutc,dc  ficcuatc , aut 


ricsinuemuntur  in  hbris  ptadico- 
rum.Scd  uirtus  cxpulfiua  priuaturf 
virga  propter  oppilatipnem  fuoru 
mcatuum,autpiopterdebilitarem , 
aut  laxitatem,  aut  qifia  accidit  in  e* 
ius  forma  mala  figura,qn  mduraf, 

& hoc  accidit,qnlxfa  eft  chorda,  q M 
fuftentat  crcdioncm  ipfius , aut  pp 
multam  ficcitatcm,autquia  lngrof 
fataeftexafatefimililapidi.  Qra 
vulua  fuir  creata  pp  ghationcm , & 
quia  eft  via  fuperfluitarum  ftcud; 
cugeftionisdo  accnua,q  huic  metn 
bro  adurniunt,iftis  ogationib’ada- 
ptantur.  Et  in  vulua  funtquatuop 
virtu  tesC  attradiua,rcteiuiua,digc 
ftiua,& cxpulfiua. fed  loco  digcftiu; 
debet  pom  confcruadua.  Sc  noc  eft 
conuemcns,  quia  propria  virtus  eft 
confcruauoembryoms.Sed  opera- 
tip  virtutis  diftiedux  non  eft  mani 

ftfta 


by  Google 


Liber  Tcrtius 


46 


A fefta  in  ipfa : quia  no  eft  credcndu,  apoftema.quod  fit  in  ea,  aut  ^pprer 
▼t  nutnatur ex  co  quod  colligiturT  9grirudincm,qu£  fuffocatio  matri- 
ipfa.  EtquSuis  hie  cadat  magnum 


dubium , hie  non  fbluetur,  fed  hoc 
relmquetur  libro  dc  Ani  malt  bus. 
Sed  attraediua,  Sc  rctentiua,&  expul 
iina  funt  manifeftx  in  ipfa.&  ^ppee 
rca  volumus narrarc  accidentia, ^ 
Cipcrucmunt  vnicuiq;  earum.Et  di 
cimiis,cpquando  debilitatur,vcl  pri 


cisappellatur.  Etifta^gritudo  non 
lxditfolum  operationes  mamas, 
led  eriam  opcratioes  membtoium 
cotius  corporis : co  q>  h^c  qgritudo 
fit  in  hoc  membro  ex  humorc  fimi 
li  vcneno,&  fecit  fumum , qui  refi- 
ftit  propter  malamfuam  formam 
calori  naturali.ficutfaciut  venena . 


oatur  virtusconfcruatiua.quam  di-  Acfitab  hoc pnuatio omnium pri- 
xiraus  efle  propriam  fibi  virtutem,  uationum  vux,&  fere  cor  pulfatio- 


tunc  min  uc  tur,au<  pnuabitur  con- 
ceptio.  Sc  hoc  accidet  aut^pter  raa 
lam  complexionem  materialem, 

B autnon  matcrialcm.Etquxcft  no 
matctialis,  quxda  cft,qux  eft  a pri 
cipio  gencrationis,  & ilia  nominal* 
fterilitas:& qutfdam  ell,qux  eft  per 
accns.Et  quuia  dixeruntcphoc  fit^p  eftillicorruptioni.  Etegodico,  q> 
pterdilpolinoncm  corporum  eerie  no  eft  impoflibile  vt  gnet'  in  malis 
ftium.fed  hoc  ego  no  video, ncc  af-  corpib*,&  eoru  fubftantia  vnus  liu 
firmo.Sed  via,  qua  l^dunt  iftx  ma-  mor  fimilis  veneno , Sc  nriximc  in 


ne  priuaf*.  Propterea  quia  hoc  acci 
densaccidit  vt  plurimum  mulieri- 
bus,qu$remotx  funt  a coitu,*opc 
raturadhoc  putrefaftio , qixj  hoc 
accidens  mouct  collefta  in  eis.&  fit 
PP  corruptionem  fpermatis,  proptc 
rca  quia  lllarum  fperma  pr^paratu 


lx  complcxiones  fperma  in  vulua, 
eft  eadem  cum  ilia, qua  mala  com- 
plcxio  tcfticulorum  Iqdit fperma  I 
cis.quod  eft,  quia  quandoiftamc- 
braerunt  calidaJeiicca, tunc  com 


hoc  mebroico  q>  loc’cft,&  recepta- 
culu  fupfluitatu  corpis,tj  pifparat^ 
funtreciperccorruptionem.&aliqh 
mcarceran(*ita,q>  non  rccipiunt  cor 
icdionem,&  fanationem.&  li  ceci- 


E, 

*a.1.opirui 
tur  9,  p„. 
ireftAo  , 

3'  hoc  acc* 
eru  nio- 

uex,  colic- 
fta  in  ei«» 
.ppter  . 
.N°n  elt 
ipol  e gna 
n i corpo- 
ra humor 
limtlu  vt- 
neno. 


burcfincis  fperma:  Acquandocrut  dentad  manus  pcrfedli  Medici, re- 
frigida,tunc  infrigidabituryScfiet  a-  cipiet  fanationcin.  Ethuic  mebro 

Juofumcurfibile.Etquandoimpc  acciduntegntudines  pofitionis,ita 
iturvirtusretcntiuamatricis,aut  q>priua»i’abeoocsfu$operati5cs: 
dcbili tat*, tunc erit  caufa abonicdi . quia  paralyticaf’.aiit egreditur  dc  lo 
Sc  caufa  impediment!  illius  virtutis  co  fuo,&  fufpendiH&aliquando  eft 


panum,quemadmodum  fuperflui 
tascxpulliux  eft  caufa  abortioms. 
Etquando  virtus  attucliua  dimi- 
nuif'.autpriuaf’impfa, eft  caufa  di- 
minutionis,  aut  priuationis  conce- 


tncis  nature  vt  non  concipiat,eft  5- 
gritudo  noiata  mola.Sc  ifta  \gntu- 
do  ii  t pp  defciflum  virtutis  intorma 
tiu^  in  fpmate.  Sc  hoc  accidit  aut,o 
ptcrcoiruptionem  mem  bn, aut  pp 


ptus.Et  aliquando  ledunturomr.es  corruptionem  matcn^.Et  tuc  gnaf 
»ft*  operation!*  in  vulua  propter  I vulua  quoddafruftu  limilcfrufto 


••  Colligct  ! 

G earnis>8c  venter  mulieris  fimilatur  Er  nos  non  apptopriamus  h^aoci  X 
vcntri  pr^gnantis,  donee  abortit.  8c  dentia  anim<j  nutritiu?,  nifijiropte 
aliquando  accidit  vt  natura  ipfam  rea  q>  non  funt voluntary : quis vo 


digerat,8cconuertac  ip 'am  inhui- 
ditaton.aut  ventofitatem.  Sed  acci 
dentia,  qu^adueniuntfanguini  me 
llruo, funt cadem  accidentia,  qu<j 
acciduntdigeftioni  venanim.8c £- 
ptcrea  foperfluitas  fiuxus  fanguinis 
n t propter  vnam  duarum  reru , aut 
propter debilitatem  virtutis  retenri 
uar  in  vents,  aur  propter  augmentu 


luntas  habcat  in  aliquibuscarum 
aliquam  inuennonem.  Etdicim*  Tremorti 
qi  tremor, & rigor  funt  morns  virtu 
tisexpulfiu^  in  mu  feu  !o  propter  ex  de6“uo' 
pullionem  h unions  l$dentis,calidi 
utc  fua,vel  frigiditate.  Et  q»  ita  fit, 
nobis  oftendicur.  quia  tales  tremo- 
resadueniunt  corpori jppter  resex 
trinlecasificutfi  fubito  fupcrcorp* 


cxpulfiu£,aut  propter ambo  firnul.  fpargatur  aqua  calidiflimaiquia  ex 
Sed  defoflus  virtutis  retentiuq  pro-  hac  prouenit  rigor.Er  aliquadoac- 
. ucnit  ab  vna  ex  fpecieb’mal?  com-  cidit  horripilatio.aut  tremor.&hoc 
H plexionis . & augmentum  virtutis  accidit  propter  aerem  frigidum,  & . 
expulfiuq  fit  aut  propter  mordica-  aquam  frigidam.  8c  cum  ift$  cauf? 
tionem  humorum,aut  propter  qua  erunt  debiles , tunc  fiet  rigor : 8c  in 
titatem  eomm.Etcauf^  conftridho  maiori  parte  tunc  accidit  irifcbri- 


nis  fanguinis  funt  oppofit?  caufis 
fupradi&is : falno  q>  ex  rebus  vna , 
qu£  debilitat  virtu  tern  expulfiuam, 
aut  ipfam  priuat,  funtoppilatiocs, 

c • ' m 


bus.Scquando  erunt  fortes, tunc-  ac 
cidet  tremor , & tamcn  non  poteft 
fieri  trcmor,nifi  pr^cedat  rigor : 8c 
. maximequifit,ppterhumorcsca- 

qu$  hunt  in  venis  propter  groflicie  lidos  in  febribus . Sed  qui  fit  ex  hu- 
fanguinis,  aut  propter  foam  vifoofi  moribus  frigidis  phlegmaticis , ali- 
utem.  Et tempusnaturalispurga-  quando accidit, ncutdicit, tremor 
tionis  menftrui  breuc  eft  vnius  diei,  abfq,putrcdine.  & hoc  accidit  fblu  A n * 
8c  longum  eft  fcptemdicmm.Ettc  in  fpeciebus  vitrei  phlegmatis.  Et 
pus  breuc  interpolationis  meftrua-  Medici  dicunt  qj  ille,qui  fit  ab  hu-  Medico*. 

moribus calidis,cfl  fortior, quia hu  fecundd. 
mor  eft  magis  mordicariuus.  8c  qui  M 
fitafrigore,  eft  minus  mordiCati-  j™*  Yc 
uus.  Et  nos  vidcnvqj  ht  cotrarium  ei 

huius  in  rebus  extrinfeds,  quia  act 


iiseft  vjginti  dierum , ldngum  eft 
tnginta  dierum. 

Dt  txptdfwa  plurium  mtmbnrum. 

. Cap.  30. 

ET  aliquando  adueniunt  acd- 
dentia  virtutis  expulfiu^  vni 
membro  folum , 8c  aliquando  tori 
corpori . 8c  qu?  adueniunt  tori  cor- 


frigidus  dat  hoc  aeddens  vehemen 
ter, 8c  aer  cahdus  nihil , fed  horripi- 
lationcm  bene  fadt.propterea  dicif 


pori,font  ficut  tremor, rigor,  8c  ali-  q>  forris  trcmoiis  caufa  eft  coclufio 
ces ,8c  fimilia.Ecaccidenna,qu5  ad-  caloris  naturalis  in  parubus  intrm- 
ucniunt  vni  membro  fblijfont  ficut  feds,  8c  infrigidatio  membrorfier- 
tuflis  pulmoni,  8c  ftemuratio  ccrc- 
bro,8c  ofcuarioncs  ori,  8c  ruflus , 8c 
fingultus  ftomacho.Et  nos  narrabi 
mus  caufam  vniufouiufq;  iftorum. 


tenorunv.  quia  tunc  mouetur  natu 
1a  ad  cxpcllendum  illud,  quod  eft 
foum  connarium,  flue  calidum,fi- 
uc  frigidum . fed  frigidum  eft  plus 


con- 


Digitized  by  C^ooglc 


A contrariutn.Scd  tremor, qui  fit  I ho 
ra  mortis,eft  motus  virtutis  cxpulfi 
u<f  propter  impotentiahi  fuftentah- 
di  membra.  &proptcrea  exringuit’ 
calor  intrinfccus,&  ex  toto  refblui- 
tur.Sc  aftimilaturille motus  motui 
qui  non  habet  principium , ncc  fi- 
nem,neccaulam,  f«l  fblum  defe— 
£Vum:ficut  videturin  motu  flam* 
candelx,&  in  cafu  fbliorum  arbo- 
rum  propter  confumptionem.Et  $ 
pterea.quando  aduenit  aliquid  na- 
ttirx  abextrinfrco,quod  fit  mortifc 


Liber  Tertius  47 

ma  tuffi$,&:cumtu/Tipr©iedtvtiu  ft 
lapjdcm.S:  incontihenti  fuit  inde  !i 
beratus.Etadhucdicunt/peft  vna 

fpccics  tulfis,qux  fic  propter  mudl 
lagines,  qux  tiafirutur  in  pulmone. 
Etaliquandorvs  extrinfeex  mouet 
ruflim, ficut  puluis,&fiimus,&lana 
fpinarum.qux  dr  Ian*  canina,  hali 
cacabus.Etetiam  complexioncs  no 
materiales  mouet  hoc  accidcns.fa! 
uoq>virtuscxpu!fiua  non  eft  nata 
Iaboiare  pro  illis.ficut  pro  materia* 
libus:fed  mouetur  hoc  motupcrac 


De  null. 


( rum.ipfacxpellit  tunc  corporis  %>  cidens.  Ecpropterea  quiaillud.qif 
'•  fluirates  propter  tcrtoremifiCut  ac-  quxrirur  a pulmone,  eft  vtmoueat* 
* cidit  illisqui  decapitantur.  Scdtuf  adexpcllendum  illud.quodipfi  no 


fis  eft  motus  virtutis  cxpulfiux  in 
pulmone  propter  cxpuKtonem  re- 
run*,qux  l£duntinftrumcntaanhc 
lirus  cum  aere,  qui  egreditur  lecii , 
& propteradiutorium  pedons.  Et 
ob  hoc  paret,<p  virtus  volutaria  ha- 
bear  ajiquam  tnuentionem  inhac 
rerquanuis  natura  ipfa  violenttam 
infcrac.  Etcfficienscaufa  tufiis  eft 
▼na  exfpedebuscomplcxionis  ma 
1?  materials,  vel  no  materials . Scd 
uiaterialis  fit  propter  humore,qui 
ftillat  a cerebro,  (icut  accidit  a reu- 
maribusraut  a re,q  u^  prouenit  a pe 
doreadpulmonem:auta  fpodilis, 
fitur  propter  apoftemata,  qux  funt 
in  iplo  pcdorc : aut  propter  re  qu$ 
generatur  in  iplb  pulmone,  ficut  a- 
poftemata,aut  vlceranones:  aut  jp- 
pter  fanguine,  qui  egreditur  ab  co , 
&cxit  languisab  eo  propter  vena 
fixam  in  co.&  hoceftpertculofum. 
Et  atiquanao  exit  ianguisa  pulmo 
nc  per  viam  refudationis,  co  q,iftd 


cct , conccfla  fuirei  a natura,  bona 
virtus  (entiendi.Etquandolen  litre 
l^dcntcm  tangendoipfum.nic  mo 
uctur  virtus  expulfiua,quxcft  In  il 
lo.  Et  ficut  mouetur  pulmo  ad  hoc 
propter  complcxioncm  materials, 
ficctiam  mouetur  propter  complc- 
xioncm non  matcrialcm:quia  noil 
habet  a fui  natura  facercnifi  hoc. 

3uia  res,  qux  fiunt  a natura , fiunt 
uob’modis,  aut  neccfii  tate.au  t iu- 
uamcnto.Scd  accidit  m raio.ut  hoc 
accidens  fiat  a rebus  extri  n(ecis,qu£ 
nonlcquunttlr  viam  nature . ficut 
dictum  cft,q>vnus  homohabebat 
fbrtiflimam  tufiim,  & vnus  Medic* 
cxexpcrimcntalibus  prxeepitei  vt 
clauderct  os,&  inconnnenti  fuit  li- 
beratus.  Sc  in  alto  prxeepit  vt  ftrin- 
ecrctur  collum , Sc  fedt,&  libera  tu* 
fuit.Etquandoq;  accidit  tuflis  pro- 
pter comprdfionem, qux  fit  pulmo 
ni  ab  alijs  mcmbns,ficut  fit  in  apo- 
ftematc  hcpatis:ant  propter  nimia. 


E 


membrum  eft  vaporofum.St  aliqn  vcl  fupcifluam  fiuietatcm.  Etftcr- 
currit  (anguisad  pulmonemapa-  nutatiocftmotusvirtutisexpulfiuq 
neubus  pedoiis.Lt  Media  dixerut,  in  cerebro  propter  mundificacione 
q>cuidam  homini  accidie  fbrtifli-  fuperfluitacum, qux  fiunt  in  co.pro 

pter 


K 


Colliget 

6 pter  hoe,  aliquando  mundifir  antur  accidcntium , qu*  fatwi!e»hii»M»-  K 
fuperfluitates  corporis , 8c  pet  toris,  perarionibus  /enfibihous , fonts  p» 

& pulmonis.  Scaiiquando  ex  flct  nu  tc cerebri, nuchar,3c  ncnii , Sed cor* 
faoonecxpellunturaliquf  ei  fiuper  di  nonpo»ftacciilerc^griuido,pro  ^ 
fluitatibus.qusfunrinorcftoma-  pteiquam  proueuiat  priuatio  ha- 
chi . & proptcrea  fords fternutatio  rum  virtuwia,eoq>  mors  aimcedit: 
aliquando  mouet  vomitum.&  hiic  auanuis  non  fit  smpoflibile  vr  acei 
motum  aliquando facit  vhtusex-  d.u  ipfisa  cordc ahnuadebilitas, Si 
pulfiua,quando  humor  fuiqualna  dinunutio.  & * alccndit  hoc,q?  li  15  **•■•«» 
re mordet  meatus  narium . propter  cidacur  vnaex  magnis  ancrijs  ali- 
hoc,resappofitx  naribusacuta:  fir-  cuiex membris,diminuiturfenfibi 
nocant  fternutanonem.  Et  fi  tu  £j-  litas  ilhus  membri . Etadhuc  vide; 
rcres,  fi  hare  foperfluitas  prouenit a mus  q>priuatur  fenfos  & motus,qri 
ccllulis cerebri  ad  nares,5c  mouet  fyncopizat.&ctiairt  fit  magnus  tre 
fternutarionem:Relp6dem* q>  hoc  mor,quando  homo  mttfhim  timer.  ^ 

H rarocontingerepotcft  EtruftuSjp-  Et  nos  non  facimusdcmonftratio-  T 
pterexpulfionemfitventofimis,^  nem  iftius,ficutfadtGaj,deincifi*  • 
eft  in  ftomacho  avirtutecxpulfiua.  ne  neruiiquanuis  declare  turn  fir,<p 
Etalyccsfiunt  propter  motum  vir  cor  habet  inuennoncm  in  operprio 
rutisexpulfiux  in  membris propter  nibus  liarum  vimuum.  Et  adduce 
expulfionem  fupcrflui tans  fomofe,  mus  probationem  a loco  c/iendi  Sc 
quae  eft  in  membris.  Similiter  oici-  non  efiendi  pro  meliorationc pro* 
ratio  eft  extenfio  mufculorum  ml  bationis.&  quia  ita  cft,dixeruntMe 
dibu  larum  piopter  expulfionem  fu  did  q>  cauls  aduentus  aedden tium 
pcrfluicarum fumofiarum . Iftafiu  fuperhas  vimicesfomacercbro,5e 
accidentia, qu^fupcruemuntopeia  nucha,&  peruo . Et  tamco cum  tu 
tionibus  virrutis  nutririux,&  illis,^  curasilb  membra,  cauc  ne obliuw 
appropriantur  d.  fiuiris  cu  ram  cordis^icutdiilum  eft 

I Df  necidmtibm  fupmttmmtilmt  in  libro  Sanwatis . Dcinde  volu- 

■wrtwi StnfAth.  Caf.j  i.  mus  narrare  accidemia  oux  acd-  M 

DEinde  volumus  narrate  acri-  duntlenfuiudus,&pollea  dabi- 
dencia,qu<j  fuperueniunt  vir-  mu$eorumcaufas.Eididm*q^hfC 
ruti  lenfibili  .Sc  a fimpliciori  indpic  virtus  eft  de  geuete  virrurum  paffi- 
mus,vtavirture(enfibili.  Etdki  uarum,quiai!Iapatmiraquatuor 
musq?,quanuis  virtus  Icnfibilisprf  qualitatibus,quxdomiii5tuimca. 
ceps  communis  lenfibihtatisfit  in  Ipfiusaccnuatorfuin,quotforKac 
*oidc,vtdi&um  eft,  non  tame  com  cidcntia  aliarum  vinutum:  hoccft 
pletureiusopcratiomamfrftcnifil  quia  corrutnpitur penitus, ficutiw 
ccrebro,nucna, & neruo . Etpro-  membro paralytico: autdiminuif, 
ptereahxcmebn»,ouxdidla  nine,  ficutinftuporcrautpermutaturia 
iiint frigid*  compicxionis  & harm  malam  qualitatcm,ficutcft  in  fen- 
dij  fubftamix,&  font  pailibiliatnec  fu  dofons.  Sed  priuatio  (enfus  in  to 
eft  eorum  dominario>ficutdomina  to  corpore  elf  mors  He  neceftltate, 
rio cordis. & ideo fir,  vr maiox  pars  led pnuario in  vnp membro, &di« 

mi- 


-Gocf 


Liber  Teftius.  48 

% friinorio  in  toto  corpore  poffibilis  naturam.Et  humor  no  eft  nifi  aut  D 
elL  Et  caufar,  qux  faciunt  hare  ac-  frigid  us  Sc  humidus,  aut  6 igidus  Sc 
cideua,funt de necefTitare mala co-  ficcus,  aut  calidosSc  humidus,  vel 

filexio  materialis , & non  materia-  calidus&ficcus.  Etpoftquam  di- 
is.&  nlala  complcxio.qux  ipfa  fa-  Sum  eft,qux  (pedes  complexionis 
cit,eft  in  cercbro, nucha, aut  neruo.  pro  maiori  parte  eft  caufa  httioi  ac 
Etcftpcrfcrutandutn,  fihxcaccid£  tidctis,diccndum  eft  quo  mod  o ac- 
tia  fiunt  ab  odo  fpecicbus  malx  c5  ddunt  fuper  has  opcrationcs.Et  di- 
plcxionis,aut  a parte  cartim.Et  did  cimus  q>  h$c  mala  complcxio.qua- 
mus  <j>  quxdam  iftorum  membro1  do  fit  in  cerebro,  (cquitur  ex  ea  di- 
rum  lunt  frigida  Sc  ficca , ficut  ncr-  minutio  (cnfibilitans  in  toto  corpt* 
ui:&  qu^dam  frigida &humida,  fi  re.Sedquidofitin  cercbro,fitm  ip 
cut  cerebrum  A nucha . Sc  quia  ita  fo  primo  Sc  fiibftandaliter,aut  fiqp 
eft,i(ta  membra  patiunturafrigidi  ptercommunicarioncm,quam  hcc 
g rate, aut  a frigiditateSc  humiditate  cum  oreftomachi.Etquandofitin 
vt  plus. 3c  prop terea  funtcauft  ifto-  vno  latere  cerebri , firin  latere  cor-  S„ 
rum acciaennumiftxduxres. Sed  poris hoc accns.Et fift quandoge- 
tp  mala  coplexio  calida  hoc  facial , neratur  aliqnis  malus  humor  do- 
non eft impoftibile.  quia  iam  decla  minans in  aliquo  neruo, tone prraft- 
ratum  eft.cpoperatio  aheuiusme-  nir,autdiminuitur(en(hsi2liusm£ 
bri^nou  completur  nifi  pci  calorem  bri, cuius proprius  eftille  neruus. 
men fuva turn  & tempciatum.  Sc  no  Et  humor  poteft  generate  in-  neruo 
eft  dria  ex  qua  qualitate  exeat  tem  duobus  modis.Vno^it  ab  homore, 
perantia.  & li  accidi  t,cft  de  raro  co-  a quo  nutritur  neruusipfe,3c  tandfi 
tingentibus.Ncc  etiam  eft  impofli-  paularim  nutrietur,  donee  acquiree 
bile , rt  hoc  afcddatpropter  ficrita-  malignam  complexions.  Alio  mo- 
tem:  quia  nos  vidcmiu  dccrcpnosi  do,»t  non  fit  humor  in  neruo , fed 
qui  valdc  parum  fentiunt . fed  fi p-  infufus  in  humorc ipfurti  circundi 
ucnita(iccitatr,remotumcftvtnat  te.  Et  alrqnando  accidit  hoc  acci- 
^ fubito;Etpoftquamqualitas  fhgi-  dens  neruo  perfbrato  propter  oppi- 
da, inquantum  eft  frigida,  eft  cau(a  lationemr&oppilano  fitaut  jpptcr  F 
horu  m accidetium,  pro  maiori  par  aportema.au  t propter  hu  more  grof 
re exiftens  coniundla  cum  humidi  fum,auc propter  comprcffionem . 
tate,.iut  non  coniun&a:  quis  humi  Et quamuishxc  xgritudo  fit mor- 
dicaslitpreparataadhoc  agedum,  bus  officiahs,ramen  etiam  eft  con  ft 
eo  q>  fecit  relaxationem , propterca  milisiquia  poll  apoftema,&j>rofli- 
quandoeftcompofita  cumcaJidi-  ciem humbrum.&comprenionenr 
tate  i remotum  eft  vt  fiat  hoc  acci-  fcqmtur  mala  complexio.Et  quan- 
den$.(ednondidmiisq>fit  impoifi  do  iftx  cauft  fortincanttir,crut  cau 
bile , fed  difficile  eft  inuemre  com-  (^pntutionis  fen fus  in  Vno  mebro,-  ci  doloric 
plexionem  maRria  lem  folum  hu-  aut  in  pluribus,ant  in  toto  corpore.  eft  prim* 
midam , nifi  fit  coniandta  cum  call  Sc  cum  catif;  iftfftim  debiles,  funt 
ditatc , aut  frigiditaR : quia  quod  caufx  diminuuonis  fenfus.  Sed  qn 
fecit  hoc,non  eftniii  humor  extra  permutanturad  malum,  hoc  eft  vttx.,.  c.,. 
r fit 


D 


Colliget 


G fit  malt  lcnfibilit»,qa?  nominal 
dolor, proucnit  a mala  complexioc 
calida,au  t fiigida  mattnali,au  t no 
matenali-Et  dolor  fit,  quando  non 
dominatui  hcc  mala  compiexio  lu 
per  rot  um  membrum . Sc  ilia  com- 
piexio nominatur  a Mcdicismala 
compiexio  diucrla.  Scd  quando  do 
minacur  fuper  membrum  torn  ma 
la  complexio,tunc  no  fentit 'pfam 
aut  fentit  ftupidc.  Etcaufa  huiu* 
quare  membrum  non  fentit  ipfam* 
aut  fentit  ftupidc,  non  eft  nifi  pro- 

f>ter  complexionem  fiiam  natura- 
c.Etquandofietin  parte ipli’  ma 
la  compiexio  extra  naturam,  fentit 
ipfam  per  remedium  bona:  compic 
xionis.Et  quando  bona  compiexio 
critpermutata  tota,  tunc  non  fen- 
tict  dolorem , quia  non  erit  cum  co 
* Contra  caufe  fentiens,&  ent  membrum  fl- 
opio  Kat.  cutmortuum.  Etquailibetquali 
cpioanris  tatum  pafliuarum  poteft  dare  acci 
cam  dot*  dens  hoc  membro . proptcrea  quia 
Idime  'S  quali  rates  pro  maiori  parteha- 

nnui  m 11  bent  plus  pad  quam  agere, ficut  ca- 
bio  JM  'r  liditas&ingiditas  plus  habent  age 
bi?  Sc  Am  rcqpari.  * lit  lolurio  conrinuitaris 
GTp'ri  non  cau*"a  doloris,  ficut  dicit  Ga 
mi  doc.  x.  fe-  fed  ioluuo  connnuitaris  eft  cau- 
iu.i.c.19.  fa  complrxionis , quar  facit  dolore. 
K6  eftrra  q uod  cj^  qU!a  foludo  connnui taus 
OiKAui.  cj^  cum  ma|o  motU)  &conuenicns 
1 eft  vt  talcm  motum  fcquatur  mala 
compiexio.  Nccfuntcdam  caufx 
doloris  duf  res  (imul, videlicet  folu- 
rio  conunui  ratis,&  caliditas  Sc  fripi 
ditas,  ficutdicitcrrans  Auicenna. 
quod  cft,quia  dcclaratum  eft  iam  I 
Jrb.de  Anima,q>ifte  fenfus  fendt  pci 
rno  inter  fenfus  omnes  ,f.  quatuor 
quadrates, hoc  eft  caJrdum,fngidu, 
ficcuni,&  humidum . ergo  dolores 
non  fienwee  fendentur  ab  eo  fen- 


fu,nifi  quando  muJtum  fupcrabfit  K 
fua  propria  fcnfata,  ficut  accidita- 
lijs  fcufibus.Sifr  quia  oculus  no  do-  Probado 
let  nifi  propter  fiipcrfluitatem  colo  ^aior“^ 
rum, quando  exeunt  viam  tempera 
tam  vcl  mediam,  & fic  lingua  cum  fi(  ab  co  , 
faporibus,auditus  cumfonis,&odo  eft  in 
rams  cum  odonbus.  Et  fi  accideret  5fierf  ?"• 
huic  fenfui  tadtus  dolor  propter  fb-  1 - 1 11 ' 
lunonem  conduuitads , rune  cflet 
fuum  proprium  fenfatum  fubftan- 
tiaPrfolutiocondnuitatis  folum. 

Et  ficut  oculus  dolct  propter  fuper* 
fluitatem  colorum , nroptcreaquia 
fuum  fenfatum  eft  ae  gencrc  colo-  . 
rum,&  non  res,  q u^  fi  c con  traria  co  ^ 
lori.Sed  foludo  connnui  tatis  eft, jp 
pter  quam  accidunt  qualitatcs  fup- 
anima  fenfibilis  non  eft  mfi 
ad  qualitates.Et  Gal.edam  hoc  co-  yi(je  r },, 
fitetur,qn dicit qivolamanus non  c.pnmo. 
fimfodta  in  fine  temperaorias,  nifi  Confirm* 
ad  apprehendeadum  contraria.  Et  tlJ' 
ad  hoc  apparct,  q>  fuperfluitas  con- 
tranorum  eft  caufa  doloris , qui  fit 
in fenfu,eo oiparum Sc  multumdc 
neccllitate  (tint  firb  codem  gcncxe. 

Etdclcdtano,  qu?  eft  contraria  do 
Ion,  non  eft  nifi  compiehcuflo  fen-  ^ 
fan  tempcran,&  fimiliumificut  dc-  a Votrario 
ledtatur  fenfus  tadtus  ex  aqua  call-  Not*  cn, 
da,&  vifusexcoloribus  vindibus,&  qdRabi 
guftuscxfaponbusdulcibus,&au- 
aims  ex  amenis  vocib*,&  odoratus  dubious, 
exodorib’aiomaricis . &quafdam  impomt 
deledlarioncspratccdit  moleftatio,  ^al-op. 

& ill;  funt  dclcctabiles  nature  , Sc 
qufdam funt abfq-,moleftationc£  bus.qJvi 
cedcnrc.  Dolorum  quidam  fiut  fenure.  j. 
in  totocorpore,  &quidam  fiunt  in  de ix>cu 
vno  membro, ficut  dolorcs,qui  fiut  * 
in  ftomacho,vel  hcpate.vcl  capite, 
velinteftims.  Etiiosloquemurdc 
mamfeftionb’,  Sc  dicemus  corum. 

cas. 


d by  C.000 


LiberTcrtius 


A etqfiw.8tdtriimwtp  dolores,qiii  fi- 
unt in  capite , qui  nominantur  in 
Arabico  K>da,cau(^  corum  funt  ab- 
(q;  dubio,  aut  cx  mala  complextoe 
calida  eoru,autfrigida:8c  funr,  aut 
materiales,  aut  non  materiales . Sc 
h?c  mala  complcxio  poteft  fieri  pri 
mo  in  fubftanna  cerebri.Sc  aliqua- 
dofit  propter  communicauonem 
' altenus  membri , ficut  propter  fto- 
machum.  Et  horum  quidam  funt, 
qui  perfeucrant  longo  tempore,  li- 
eu t dolor  oui:  Sc  fiunt  paroxifmali- 
tcr.&  hoc  fit  propter  malos  humo- 
res , qui  generantur  in  cercbro  fiic- 
£ eelfiuc : 8c  fic  permutatur  l ua  com- 
lexio  ad  malum  ad  generandum 
unchumorem  Temper.  & per  can 
dem  viameurruntomnes  egritudi 
nes  chronicx : quia  illqpetmutant 
complexionem  111  memori^Sc  acq- 
runt  difpofitionem  giiandi  malos 
humores.  Vndeearumcuratjo  eft 
difficilis.autlpofiibihs,  ficut  eft  do- 
lor hcmicrame.  Et  materia, ex  qua 
fiunt  aliqu?  hmoi  ^gntudinisfpe- 
cies,ahquando  eft  in  ianguineartc 
riali.Sc  conuenit  hoc , quia  curatur 
5gritudo,quando  inciditartena.  Et 
hxcxgritudo  fitpropterduasma- 
C las  co m plexio nes, videl lcet  calida m 
& fiigidam.  led  non  eft  materialis: 
quia  ilia, qua;  non  eft  materialis,  16 
go  tempore  durat.  Et  membra co- 
lueta  dolorola  funt  imeftina, Sc  I to 
machus.Sc  hoc  accidit  propter  dige 
ftioncm , qua'  cltincis  manifelta 
m ukum,quia  errant  fxpc.Et  caufi;, 
qu$  faciunt  dolorem  I ipfis,  aut  lut 
cibi  ventofi,aut  humores  grolIi,aut 
meIacholici.8c  dolor,  qui  prouenit 
ab  eis,  eft  multum  foms,8c  chroni- 
cus.&aliquando  fiunt dolores for- 
tes propter  humorem  cholcncum . 


Sed'htimore*,*  qnibus procedfit  do  ft 
lores  chronici  in  inteftinis,  funt  aut 
humores  grofli  fhgidi,  ficut  phleg- 
ma  vitreum, Sc  corum  fimilcs:&  fill 
mores  caltdi.Scd  dolores,  qui  conti 
nent  totum  corpus,fun:  illi,  qui  di- 
cuntur  laborcs.Sc  funt  trium  fpecic 
rum  lecundura  Medicos.vnus  dr  vl 
ceratiuus , alter  extcnfiuus , Sc  alter 
apoftemofus.Et  quidam  iftoru  fifit 
a rebus intrinlccis,8c quidam  abex 
trinlecis.  Sc  vlccratiuus  fit  penitus^ 
ptcr  humorcs.&qui  fit  propter  mul 
turn  motum,fit  proptcrea,quia  difi- 
lolunturcxcorpore  humidnateso 
pter  ipfum  motum . Sc  illud  accidit  £ 

firoptercaulamhumons  materia- 
is,qui  eft  in  corpore  malx  qualita- 
tis.Scd  alix  dux  Ipecies  lafutudinis 
funt  vna,mfi  quia  diucrfificanf  fm 
magis  Sc  minus.quia  q uando  fiipcr 
flun  dolor  exrenfiuus,  fit  apoftemo 
fiis.Et  caula,qux  fimihtcr  tacit  hos 
duos  dolores,  eft  humor, aut  motus 
magnx  lalhtudinis.  Sc  die, qui  fit  ,p 
pter  humores, fit  ncceflario propter 
multitudincm  humorum,  li  lint  di 
Itcmperati  in  qualitate,aut  non.  Et 
multitude  humorum  attribute dua 
bus  rebus : am  vt  lit  multitudopcr  p 
accidens,hoc  eft  propter  defc&u  vir  * 
tunsiaut  vt  lit  multitudo  j-  le:auqp 
ptcrambo.  Et  multitudo  humorii 
quanutatiua  cum  fanitate  virtutis 
nominatur  repletio  fecudum  locu: 

Sc  multitudo,  qux  eft  cum  vno  ma 
loru  accnnu,noiaf'  repletio  fm  vir- 
mte.q(Feft,qa  virtutcsTpcdiunf'  jp 
maiori  ptc  pp  qutatc , Sc  qualitatc . 
fed  cu  mo  ipedimeto  necellario  co- 
mngit’malitia  quail  tatis.  Sc  lllis  pi* 
appropriaf.Et  aliqn  fiutilti  dolores 
pp  mala  edplexione  calida, aut  tirigi 
da  fine  materia.  Et  gnafr  accidunt 
Coll.  Auer.  G do- 


Digitized  by  Google 


f 


- Cojliget’  T 

G dolores  in  corpora  caufir  apoftema  la  comp!exio\  qua*  ptOrienit  a Core*  K 
tum,accidcnuum  caufa  groflorura  bro  propter  ncruum  colligantem 
humorum.  Et  proptcrea  quia  fen-  rtruiiq;.  Et  aliquandoaccidirhoc 
fus,qui  dicitur  defydenum,  eft  pro-  propter  repletionf  corporis  ex  mul- 
prius  ons  ftomachi , videnda  firm  tis  fupcrfluitaabus . & propter hoo 
accidentia, qua;  cidem  fupcrucmut.  non  indigent  membra  a bo . quod 
Dr mtiJtutibm  fuftrutnimtibrn  ymitti  eft, quia  appetitus  non  fit,nifi  quail 
appttitin*.  Cap.  j i.  do  diflbluuntur  ex  noftris  corpori* 

T dicimus,q>  acadentia  fiipcr-  bus  rcs,quz  debent  rcftaunm  per  {i  j 

Ju  ueniunt  huic  opera tioni,iecun  mile.de  non  eft  contra  Gale.vt  fit  r- 
slum  q>  accidunt  alijsaut  q>  permu-  na  caufa  fen  (us  lftius  mebri , quod 
tatur,aut di minuitur,aut  corrumpi  membra,  quando carent nutrimen 
tur.  Etaceidctia  diminutionis  font  to,trahutab  hepatc,  Sc  heparab  o- 
ficutaccidentiacorruptionis. &il-  re  ftomachi,  Sc  tunc  fi  t dclydcrium 
jj  lud,quod  coirumpit  appetitum,aut  in  os  ftomachi, Sc  nititut  reftaurare 
diminuit,eft  dencceflitatc  vnaex  illud, quod  diiloiutum  eft  abeo.  It  L 
fpeciebus  mala:  complexionis  non  aliys  membris.  Et  motus  attrattiois 
materiahs,aut  matenalis,  q fit  pri-  in  ftomacho  per  modum  appetitus 
mo  in  membro  patientc,aut  per  cp  & fenfus,eft  contrarius  motui  attra 
munitatem,quam  habet  cu  aliquo  dlionis,qui  fit  per  modum  nutrim£ 
membro.  Etcomplcxio,qu^fitin  ti  folum. quod  eft, quia  ille/]ui  fit  p 
membro , qualis  dicitur  operatio  i-  modum  nutrimen  ti.eft  attra diio  o- 
fta,eft  calor  extta  naturam.Sed  qui  tis  ftomachi  ab  hepatc  . Sed  attra* 
damopinamurq>frigiditas  cftcau  dio,a qua  prouenitmotus  defyde- 
fa  magis  propiuqua  dandi  appeti-  rij  in  ftomacho,  cftattra&io  hepa- 
tum  quam  auferendi  rptoprerea  qa  tis  ab  ore  ftomachi . Et  nos  non  fu- 
ture operatio,  quz  eft  in  hoc  mem-  mus  locuti  dc  hoc,nifi  quia  vnieui- 
bro,iuuatur,&  complcturpcr  frigi-  q,  membro  neceflc  eft  vt  reftauref 
ditatem,&  acctofitatem,  quz  ei  tri  per  fimilc,quod  ab  co  diflbluitunde 
. fmittitur  a fplcne.  fed  quando  hzc  tamen  nullum  ex  alijs  membris  fen 
’ 1 fripiditas  vltimatur,  eft  caufa  priua  nteuacuarionemrei,quzdifIbiuif  M 
nonis  iftius operationis.  Ncccft  di-  ab  eo .Sc  ft  itacll , nullum  membra 
cendum,  9 acetofitas , inquantum  fentit  euacuationem  hanc , nifi  per 
, eftfTigida,adminiculeturnuicope  hoc  mcmbrum.&  eft  corum  ferui- 
rarionnfed inquamum  eft  acctofi-  ensinhoc.  Aut poteft dia q> drilo 
tas,  eft  caufa  ftimulans  ad  bonum.  hitio,qu;  fit  in  ipfb,  quafi  colligata 
Et  fimilitcr  quando  dominabunf  difiolutioni aliorum  membrorum 
bumiditas  Sc  ficcitas,  impediet  hac  in  eo,  cp  eft  membrum  corum, & ip 
operationem.  quod  eft , quia  nullu  fa  habent  trahere  ab  co.  Sed  propte 
membrum  agit,  & paritur  naturali  tea  quia  fbrtificatur  defydenum  nu 
Kr,nifi  propter  complcxioncm  tem  ius  mem  bn,  quando  diflbluuntura 
peratam  in  quatuor  qualitatibus.  membris  faumores,  & debilitarur, 

Sed  izfio,  quz  fit  propter  colligan-  quando  non  diflbluuntur : appater 
turn  cum  alio  mebro,  eft  ficut  ma-  q>  hoc  fit, proptcrea  quia  inter  ifm 


Digitized  by  Google 


/ 

Liber  Tcttiiis  50 

A A membra  fit  fimilitudo,&  fo-  peritum  digeftioneiaut  propter  fri-  D 

cietas  fubftantialicer,  & non  per  ac-  giditatem  multam  orisftomachi. 
cidens.Eceft  hoc  membrum,  quad  ciuod  cft,quia  ift? operationcs,fcdt 
lit  fpccics  omnium  membrorum,  dumcpdidumeftaMedicisjiuuan 
qua  ipfa  dcbenc  (entire  banc  refolu  tur,&  complentur  fiigiditatc  tem^ 
aonem.  ficut  nos  ridemus,q>  mem*  pcrata.dc  quando  foi  rificatur,  tame 
brafentiunt  perneruum  euam  in  non  fit  *vlrima, quia  tunc  quidam  ‘ J-L*hn. 
locis,qu$non  funt  neruofa,&  ficut  appetitus  falfiisfit.Eraliquandoac 
difccrnic  lingua  cibos  conuenientes  ctai^vt  hare  mala  complcxio  fit  no 
ab  inconucmentibus  tori  corpori.  materialis,5caliquando  eft  materia 
Etproptcrea  quia  fcnfusifti9  mem-  hs.ficutptomerhumoremacetofu, 
bri,&de(ydcrium  iftiuscftfubftan  aut mclanchobam. Etquod fitpro 
tixcalidje&ficc^,ficutcftcibus,vcl  ptermalam  complexiouemmatc- 
fiimdx&humidsc,  ficut  eftaqua:  rialem,diciturcaninus  appetitus. 
fiju  neccflarium  xt  venirent  accidc  Scd  caufa  fuperfluitaris  appcrit’fri- 
) tia  iftis  duabus  fpecicbus.&  iam  di-  gidi  & humidi  eft  dc  neccflitate  U 
ximuscaulascorraprionis. &dimi-  ptermalam complexionem  calidi 
nutionis  appetitus  calidi  & ficci.  & ficcam,  materialem  vcl  non  ma- 
Scd  caufa  corruptionis  appetitus  fri  terialc.Et  matcrialis,  quar  facit  hoc 
gidi  & humidi  fit  propter  nac  com  accidens  in  hoc  membro,eft  chole- 
plexionem  lncoexuberantem.pro-  ra,autphlegmafalfum.Ethxc  ma 
pccrea  dicunr  Medici  q»  corruptio  la  complexio,qu$  fit  in  hoc  mebro, 
appetitus  obi, fit  pci  cahdum&fic-  aliquandoeft  primo  propricineo, 
cum  fupcrflucnsin  mcmbro.Etcor  &aliquando  propter  communicate 
ruprio  appetitus  potus  eft,  per  frigi  altcrius  membn: ficut  eft  hepar,  & 
dum  & humidumexuberansm  ip-  pulmo,  & alia , ficut  diximusfupc- 
lo  . & vniuerfaliter  hoc  non  fit  nifi  rius,  quod  fcnfus  membrorum  pro 
propter  malam  complexionem  fri-  pterdiflolutionem  calidi  & ficci  ab 
gidam  & humuiam  , autfrigidam  cis  caufa  eft  attradionis  eorum.eo- 
folum:quia  difficile  eft  imaginari,  dem  modo  accidit  in  appetitu  frigi 
jC  q>  hoc  fiat  proptex  malam  com  pic-  di&humidi.Etdebes(circ,q>aliqp  F 
xionemcalidamSc  ficcam:  Caluom  cucniuntmalaaccidetia  virtutiex- 
cpinatur  q>  ab  hoc  etia  venire  pot  pulfiuar,  aut  atrra&iux  propter  pri- 
fitin  finefebrium  ardcntium.ciuan  uarioncm  (enfus  mcmbri.quod  eft 
doappropinquatur  morti.  Sedcor  quia  vinus  non expellit  pro  maiori 
ruptio  iftius  operationis , aut  eius  pane, nifi  quando fenmrem  ipfam 
exitus  a cutfu  natural!  fit  propter  l^dentem-licut accidit inteftinis.qa 
qualitatem,aut  quantitatem.Ecqd  quado  diminuitur,aut  priuatur eo * 
fit  propter  quantitatem,  ficut  appe  rum  (enfibilitas,  accidit  eisvnafbc 
titusaugmentandi  comedendi  mul  cics  cholicx.&  fimiliter  quando ax-j 
turn , eft  propter  vnam  duarum  re-  minuitur , aut  priuatur  (enfibilitas 
runraut  propterca  quia  corpus  eft  ons  ftomachi,  priuatur  virtus  aura 
liimisdiflolutum,  ficut  in  conuale-  diua,  qu$  ell  in  ftoma- 
fccnnbus.qui  habent  fortiorem  ap  cho. 

G ij  Dc 


Digitized  by  Google 


Colliget 

6 Vtateijmtlhu  Juptrwmimiibtcf  uhrtuti  fiiffbcatur  homo  vfi-  in  omnibus  a-  It 
Hotuu  uobmtane.  Cap. } J lijs  motibus  volfitarifs:  ficut  accidit 

ET  poftquam  fumuslocuride  in  motu  mufculj  veficx,aut  in  rrra-  ' 
acridenribus,  qu$  aducniunt  ftulo ani.quia  tuncegrediunrur  fii 
fcnfui  ta&us,  dcinccps  narrandum  perfluitates  humidor, & ficc?  finevo 
eftde his,  quxacctdunt morai  vo-  luntatc.Et proptetea quia  tu  fcis ab 
luntario.propterea  quia  vt  plus,  qn  aho  loco  Ioca  nerui,&cof  hganriam 
vnus  cotrumpnur  & alter  corrum-  quamhabcnrctimquolibct  mem- 
pitur,  cxcepto quando accidcns eft  bro,tu  potcris axmofcerc , quando 
Tmuerialeton  corpori.  fed  quando  hieritlarfaopciano  alicuius  mcbri, 
eft  pardculare  in  vno  membro,  pof  per  quem  neruutn  fiierit  Ixfa.  Et  ac 
fibilceft  vtftupcfiant,  autpriuetur  ddentia,qux  vcnmntinftrumenri* 
ambo  fimul , & poflibile  eft  vt  pri-  motus,funt  tribus modis  (iPr,aut  vt 
oeturvnus,&  alter  rcmaneat.Et  h?c  priuentur  eorum  operationcs,  ficut 
eft  ftntcntia  Gale . & hoc  conuenit  in  apoplexia,  aut paralyfiraut  vt  d»- 
H cum  eo , quod  di&um  eft  in  caufa  minuantur,  ficut  in  ftupore.5: dor-  L 
fenfus,&  motus . quodcft,quiaca-  mitioneraut  vt operaoones  permu- 
lor,cum  quo  fit  ftnfus,  no  eft  idem  tentur  ad  malas , ficut  in  tremore, 
cum  co,cum  quo  fit  motus,&  diner  autfpafino.  Etnos  vohimusdare 
fitas,quxeft  in  cis,non  eft  nifi  me-  caufasvniufcuiulip,.  Etdirimus,q» 
fcra  temperanti?  in  vnoq  uoq;  ip fo  caufa:  diminutioms  motus,  aut  cor 
ium  calorum  propria  his  duabus  ruptiomsipfiusfuntitl^e^dcmcau 
operaaonibus.  Etproptercafuit  ne  fxcum  caufis  corruptions  fenfus. 
ceflarium , vt  fit  complexio  neruo-  Et  debes  hoc  lift  feme, quod  diftum 
rfi  motus  alia  a complexioneneruo  cftfupenusdc  communicati6ccor 
rum  fcnfusrpropterea  quia  ipfi  ner  dis.&  lift  quod  didum  eft  in  fpeoc 
*u  habent  temperatum  calorcm.cu  bus  malx  complexions,  qux  facit 
quo  Hunt  iftx  operationes.&jpptc-  hoc  acodens.fic  debet  hie  lntclligi. 
xca  priuatur  fenfus,  quando  incidif  Et  fciasq>  tremor  eft  motus  com- 
neruus  fcnfus,5c  remanet  motus.  & pofitus,qui  fit  in  membrorco  q>  vir 
J quado  inddirar  ncraus  motus,  aut  rus  animalis  motiua  pugnat  efi  vir  M 
percutitur, priuatur  motus.  Sc  rcma  rate  declinatiua,qux  efVl  membro 
nctfenfus.&  quando  mcidutur  am  trahente  membrum  ad  ft.  propte- 
bo,autpercutiuntur,priuanturam  tea  fit  in  his  motus  contranus  ali- 
bx operationes.Et  quando  aduenit  quando  fuperius,  quando  fortificaf 
hoc acridens  tori  corpori, fir  apople  virtus  motiua:&  ahquando  inferi*, 
xra.&  quando  accidit  vni  membro  quando  foruficatur  virtus  dcclina- 
fit  tunc  paralyfis.  Et  tu  fas  per  te-  uua.  Et  caufa  iftius  aeddenris  eft  v- 
ipfum  omnia  acadentia  ex  accide-  na  cx  fpeciebus  malx  complcxiojs. 
trims  aeddeurium  fiipra  mebra  mo  & vt  plus  accidit  propter  malam  c5 
fus per ea,qux pr$cdicrunt.&fic ac  plexionem  frigraam  &humidam, 
ddit,quanaopriuaf  virtus  ncrui  vo  quia  neruus  non  debet  Ixdi,  infip 
ds,quia  ttmc priuatur  vox.  EtquS-  iftas  vt  phinmum.  Etfpafmus, 
do  pnuarar  virtus  diaphragmaris,  qui  dicitur  in  Arabico  tafucg,eft  co  c!^1- 

tra- 


Digitized  by 


VjUU' 


.gle 


Liber 

A tttftie  nerui  in  le,&  decurtauo  fux 
longitudinis,proptcrea  q>  conrrahi- 
tut,'&  colligif.  Et  illud  accidcus  ad- 
' uemt  membro  propter  duas  rcs,fi- 
cut  accidie  in  rebus  exrrin(ccis,3c  in 
chordis, 8c  in  Gmilibus.  & ifta:  dua: 
res  funt,aut  mala  comlpcxio  calida 
dommans  fupra  membrum^pter 
quam  colhgitur , & contrahitur,fi- 
cut  chorda  in  magnoatftu:  autma 
la  complexio  humida  materialis,q 
implct  ncruum,&  diftendi  t ipfum : 
& propteiea  creicit  latitudo,&dimi 
nuitur  longitudo  (ccuadum  jppor- 
tioncm  extcfionislatitudinis  nccef 
fe  fario.Et  ilia  tcplctio,3c  diftcfio,qu:e 
hunt  in  membro, Hunt  prop tcrcatp 
illahumidixas  couerntur  in  fubAa 
tiam  aercam.8c  ob  hoc  neru’  labo- 
riofe  cam  continct,  iicut  nos  vide— 
mus  in  vtre  vini  bullicntis.&accidit 
propterca,ouia  panes  acre?  indiget 
maiori  capacitate  partibusaqueis, 
autterreltnbus.&ob  hoc , quando 
Tes  humida  conuertunf  ad  liccira- 
tem, trine  nerui  colliguntur  &con- 
trahuturtficutacciditcorrigijs  qu? 
calefiunradigncm.  & quando  con 
oenunf’ad  aeicitatcm , augmentaf 
eotum  quanmas.  Et  Arias  cp  h^ccll 
C indigentia  need! aria  propter  fuper 
fluam  humiditatcm,quaaccidnin 
ncnjo,ad  hoc  vtextcnda£8ccrc(cat 
f m omnes  dimenfioiies,non  vt  con 
trahatur,autcoUigatui.  Etvtinam 
egofeirem  ,quare  extenduntur  in 
latitudmcm,&  nonin  longitudinc. 
Saluo  quia  poteft  dici,  q ■>  extenho- 
ncs,qu?  hunt  in  lantudinc , vincut, 
quando  fit  colleftio  cxtenlionum, 
qua  fiunt  in  longittidinc:  8c  propte 
reacontrahitur  neniusdenecclTita 
te  . Et  Gale. non  (emirin  hoc  mil 
contradioncm , qu?  eft  dccrcmcn- 


Tertius  5? 

turn  dclcendens  verfiis  terram , & D 
pluries  appellat  ipfum  diftenfionc, 

Sc  tuaxime  contratlioucm^ue  cop 
nnct  corpus  antc,&  rctto.Et  plures 
Medici  mtendunt,  cp  extenfio  fitop  * 

pofita  contradioni.  led  hoc  non  ac 
ciderctnifi  propter  humiditate  fiv 
lura,& fierce  longitudo.  fed  illis  ca* 
detidem  dubium,  quod  accidie  in 
diftcnfiouc,qua:  fitinlatitudine,fi* 
ucin  longitudinc,  quacltlecundu 
Gale.cauu  contraAiorus  humid?. 

Et  fciasqjvcrba  Mcdicorum  in  hoc 
accidcnte  Tniuerfaliter  hint  propin 
quiota , vt  fint  verba  Muficotum , 
quam  vtfintdemonftratiua.  Et  fi  E 
Deo  placucrit,cgo  faciam  vnum  ex 
hoc  folum  tracbmim,qui  fcquctur 
viam  demonftratiotiis,  3c  po  rerun  t 
Ttclligi  ab  lllo  res  nobiliores,quam 
h?c.Scd  quando  fithqc  contraClio* 
nalciturbcllum  inter  duos  motus, 
vt  inter  raotum  vimitismotiu?,& 
motum  contrafrionis . & abquado 
fit  in  ncruo  vna  fpccics  contracho* 
nis,qua  non  accidie  propter  domn 
lianonem  caliditaris , ncc  liccitatis, 
ncc  propter  humorem  arreum,qui 
dillendat:  immo  ell  propter  fornttt 
dinem  vinudscxpuliiua, quacllf 
nemo  ad  refiftendum  reiladenti,  F 
8c  tunc  colligiturin  fcipfo , & con- 
tra!) itur  , vt  tortificctur  fuper  rem, 
quam  cxpellcreintcndit:  ucut  faci- 
unt  animalia,  qu?  volunt  fc  motie* 
readcurfum,vdad  la!  turn,  in  pci- 
mis  colbgut,&  contrahunt  omnia 
membra,  3c  poftca  complcnt  eoru 
volnntatcm.  Et  h?c  fpecies  contra- 
dlioniscll  vclocis  curationis,necde 
bet  artnbui  ggritudini,  3c  did- 
tur  expandida- 


uo. 


G iij 


Digitized  by  Google 


C D«  Saponify  O ion  mgtntrdi . 
Cap.  j+- 

HVcufq;  dedarauimus  accidcn 
na,qiuc  fiunt  fupcr  fcnfum  ta 
<fkus:deinccrs  volumusloquideac 
cidcntibus  uiperuemctiribus  (enfui 
guftus.fic  primo  diccmus  dc  fapori- 
bus&  poftca  dc  odorc.  Et  didmus, 
prop terca cp  dcmen turn  non  habet 
odorcm,ncc  faporem,eoq>  ifta  duo 
non  funt  nifi  in  compofiro,&  oorp* 
regetabile,«Sc  animalc  dcclinatad 
caiorem  Sc  humiditatcm : ncccfla- 
rium  fuitq*  fepor  naturahtcr  dedi- 
narct  ad  has  duns  qualicatcs.qma 
N fepor  ht  per  admixtionem  lubltan 
ti;ficcarcum  humida,  quando  co- 
quunnir  per  caiorem  decodtifie  de- 
terminata . Er  propterea  diuerfanf 
fpcdcs  feporum  fecundum  diuerfi- 
fatrm  quan  titans  huius  decodiois. 
Propterea  temperata  eftcalida,& 
humida , & fact  t faporem  dulcem: 
& di  I temperata  eft  calida  Sc  ftcca ,& 
fecit  faporem  amarum.  & ifta  duo 
fumelementa  feporum  fecundum 
nos,fi cut  album  3c  nigrum  funt  cle 
menta  colorum . Sea  media , quae 
funt  inter  ea,funtfccundum  remif- 
fioncm  vclcrementum  deeo&iois. 
f quia  pfopinquius  dulci  eft  vnduo- 
HV&  propinquius  amaro  eft  falfut 
Sc  inter  iffos  fu nt  acurus , ftyp  ricus, 
& acetofus.  Sed  quia  odores  funt 
ex  radice  raporum  fumoforum , & 
ob  hac  parte  eft  aer  funm  fubiedu, 
£ fuerint  dominantes  fuper  ipfbs  ca 
tditas  Sc  ficcitasipropcerca  mucnics 
snultas  res, qu arum  odor  non  mani 
fcftatur,nm  quando  caleHum  ab  i- 
gne, ficut  lignum  aloes.  Sc  fimilia. 


- ‘Colligct  ’ 

nis  mantis.  Et  proptrrw  ridetur^  K 
homo  fit  aptior  ad  difeernedum  in 
diuidua  odorabilium  carter  is  alijs 
animahbusrqnnuis  qnaedam  am-* 
malia  ha  beam  foroorem  fcnfum 
odoratus  a remous. 


Txfmfu  G»ftm,cr  it  aedimtibrn  ri fir 
ftrutnitMthiu.Cap.ff. 

DEinceps  volum*  diccrede  fen 
fu  gufrunlfte  fenfus  non  rndi 
get  medio  extrinfeco,  quemadmo- 
dum  indigit  ties  alij : propterea  qa 
eft  qnidam  tadus,  & ten  tit  propter 
humidiratem,qu;eftinore.  Et  pro 
pterea  fedrcfiieruntduarren;  in  IT  B 
gua.vt  continue  generent  hanc  hu- 
miditatcm.&  quando  comimpitur 
hxchumiditasin  ore, ficut  in-mfir- 
mis,non  pofTunt  time  fe  pores  Tera- 
citercomprehendi.  Deincepseolu 
musdicerc  accidentia,qux  veniunt 
huicfenfiii.  Etdicimusq»accidunt 
illis  tribus  modis , quibus  accidunt 
alijs.&  hoc  eft,  quia  autcorrumpif 
if  te  fenfus, aut  diminuitur.aut  con- 
uern  tut  ad  malum  fcnfum  . Corru- 
ptio  fit  propter  vnam  ex  fpeciebus 
mal;  complexionisT  eodem  inftru 
men  to  lftius  fenfus.&  iftud  eft  in  IT 
gua,aut  membro  communicantc  M 
cum  eo,  ficut  in  ccrcbro  , & nemo 
miflo  a cerebro  cidem.  Et  diminu- 
tio  fit  propter  eafdcm  caufas,  quan 
do  funt  debiles.  Sed  accidcns,quod 
fecit ipfum  fentire  malo  fenfu  , fit 
duobus  modis , aut  quia  fcmitali-* 
quern  feporrm  non  aifeernendo  qs 
fepor  fit, aut  quia  (emit  faporem  cd 
trarium  ci, ficut  fi  fentiat  dulce  llld, 
quod  eft  amarum  : Scfic  de  alijs. 


Et  aliq  res  funt , qu;  indigent  fhea-  Sed  fi  fentit  aliquem  faporem  nul- 
tionc  manus:&tunc  dant  earum  o-  lo  faporato  pr;(cnte,hoc  fit  propter 
dotes  propter  caiidicatcm  friaao-  mahun  compicxioncm  matcnali. 


Liber  Terriiis  ji 


A qBodcft,qcianbsvidemus,rplen* 
nr  laporem  lllius  humiditatis,ita  q> 
ft  fit  cholera,  (endtamaritudinem: 
& ft  fit  acetolitas,-fcn  tit  acctoli  rate: 
& ficll  dulcis,dulcorem  .Et  q uando 
fornficarurharc  mala  complexio, 
tunc  lentil  omnia  lecundum  ilium 
(aporem . & jam  dcciaratum  eft  in 
Naturali  philolophia,q»omnia  m- 
ftrumeta  lcnfuum  funr  vacua  a fen 
hbilitatc  fuarum  apprehelionum. 
quia  li  ia  non  cllct,ipla  non  appre 
henderentcas.quod  eft,quia  ft  pars 
viftbiiisoculi  efler  colorata,non  re- 
cipes ct  onints  colores:  quia  in  rcb* 
naruralibus  recipicns  non  rccipit 
B ftiura  limilc.ficutdiccmus.  & licut 
el t in  iilo  fcnlii , ftmiiiter  eft  \ aliis. 

Et  propxrca  quando  aduenitei 
hoc  accidcns,lcndt  omnes  fa  pores, 
ftcutvnum.  Etaliquandoaccidic, 
ouaado  ifte  fapor  nocntmulcum 
£orus,vc  fennat  la  pores  quali)  tein- 
pr  atos  propter  huuc  malum  lapo- 
ccm,quein  Laber.&t  hoc  idem  acci- 
ditcuaoi  propter  res  ex crmlccas: li- 
eu r accidie  comedeuti  res  amaras, 
& poftea  bibic  aquam . Sc  tunc  Icn- 
uccam  quali  dulccm. 

tx  fenfu  Odoralui,  cr  itaccidm- 
^ tdtui  ci fuptrutmcnltbus. 

**  C ap.]6. 

ISte  lenfus  rccipit  rcsodorabiles  p 
medium  acrcm.Et  in  multis  am 
mabbus  repeutur  lortior  quam  in 
bommcjlicut  in  aquiUs^pious,&  ft 
mil  thus.  Etproprnquafuntindiui- 
duaodorabrlia  idiuiduis  fapoub9: 
laluo  cp  nos  non  comprchendimus 
ka  bene  diftcrendas  odorum , licut 
d ilfucnnas  laporum  .quod  eft, quia 
ifte  feni'us  debibox  eft  in  nobis , Sc 
guitiudi  foruor : quia  eft  qmdam 


ta<ftus,&  lenfus  tactus  eft  fortior  in  D 
homine,  qu.im  in  ca-tcns  ammali- 
bus,qucmadmodum  quidamalio* 
rum  lcnfuum  funtfornores  inali- 
quibusaliorum  animahum.Scdo- 
petatiQ  acris  in  lenfu  odoratus,eft 
per  huuc  modem, quia  acr  fert  lllcf, 
quod  rcfoluitur  cx  fubftanna  acrea 
ex  rebus  habendbus  odotem  per  ft 
militu-linem,quam  habet  cum  eo, 
quoufq,  pcrducit  ipfum  ad  lenfum 
per  per  adiutoriu  partis  lgnc^. 

Et  ifte  lentils  inueuitur  etiamina- 
nimalibus  carentibus  languine , fi- 
cutin  fbrmicis,& apibus,&  iltisqu; 
degiit  in  aqua.Et  diucrfiftcatur  ho-  E 
moabaliisanimalibus  i hoc.  quia 
homo  non  poteftodorare,nift  cum 
olfadionciled  multa  alia  animalia 
odorant  line  olfa&ionc , licut  ani-* 
ir.alia, qua: carcnt languine  . Scd 
quomodo  ttalit  odor  per  medium 
acrcm,autignem,nunc  dicere  volu 
mus.Lt  dicimus  q>  quia  prxparatio 
eft  in  acre , vt  accipiat  vaporofum 
odorabilc  vcl  odorofum , & etiam 
vaporcm,qui fit  in  aqua  propter  na 
turam,  quam  habcntcicmcnta,  vt 
vnum  ab  alio  recipiat  vapotes,  qui 
enerantur  in  cis  propter  ftmilitu- 
inem,qua:eftineis:crgofitp  hue  I 
modum.quia  terra  mitdt  vaporem 
fuum  aqui’,& aqua  rccipit  iplum 
propter  ftrailitudinem , quam  ha* 
bet  cum  terra  in  frigiditate , & hu- 
medatur  in  aqua:&  aqua  mitdt  va 
porem  fuuin  humidum  aen , & acr 
rccipit  ipfum  propter  firailitudi— 
nun, quam  habet  cum  ea  in  humi- 
ditatc . Sc  acr  mitdt  igni  propter  ft* 
militudiucm,quam  habet  cum  ac* 
rc,&  ignis  rccipit  lplum.Aiper  hdc 
modum  dilloiutionis  pcrucuit  ad 
noilros  kni'ut.  Proptcrca  diccn- 
G ni)  dum 


Coll.iget 

C dam  eft,  q>  fenfosvifos  eft  appro-  ma,qu?firabilIo,  Sc  fimHiterrema  X 
pnatus  aqu^,& odorat*  pam  igne*  net  in  acre  (onus  tempore  fu  fficien 
fumoft,&  auditus  aen.&  proptcrca  ti:  doner  pollit  venire  ad  aurcm:  n- 
fiiit  maior  pais  odorabiiium  iana-  pterca,quia  fonus  eft  morns  vci  * 
tio  tgricuamum  frigidarum  cere-  motu,&ommsmotuseftin tempo 
bri.  Dc  odoie  veto  tcrum  fripidaru  re.&  hoc  ell  contrarium  rci  vifos. 
hie  tractate  volumus.  Et  deinceps  Et  ptopterea  audiuimus  tonittua 
volumus  diccte , cp  accidentia  huic  poft  vdtonem  corrufca tionis,  & vi- 
fcnfui  venientia  font  ficut  aliorum:  det  homo  idum  lotricis  vltra  aquS 
quiaauteorrumpunrur,aut  dimi-  antequam  audiat  fonumtquamuis 
nnummviut  pcrmutantur.Etcoriu  caufaamborum  fiteadem.  Eth^c 
puo  he  propter  vnam  duarum  re-  eft  cau(a,quarc  audimus  vltra  mu- 
rum, aut  propter  dominatiouc  ma-  rum,&  non  videmus  vltra  murutn. 
la;  coraptczioms,  aut  propter  oppi-  Etetiam  figura  inftrumentorum 
lationem  fadam  in  inftrumento  eft  caufa  iibus.& qu^libct udatio, 

H hoc.  £tdiminudofit,quandoifta:  autpuifimofacitreuerberationem.  ^ 
caufe  font  debiles.  Etpermutatio  & propter  hoc  accidit,vt  homo  au- 
fi  t,qua  ndo  acadit  fuo  inftrumento  diat  fuam  propriam  vocem.  Et  vo* 
mala  putrefadio,  Sc  tunc fenut  om  fiiper  ini  humcn  ta  an helitus.E rep- 
lies res  odoratas  feetidas.  ptercanon  poteft  homo  facerc  vo- 

cera,<5c  anhelarc  funul : quia  tu/Tis 
D tfntfu  Audit  us , tT  Je  accidents-  ncc  vox  n&  fit  nifi  propter  aiiq  uam 

but  et  fuferueiumtthut.  imaginadonem.  Et  inftrumetum. 

Cap.} 7 cum  quo  operaturfonfus  auditus, 

eft  aer  rcceptus  in  aure,&  focudum 
r Onus  fit  propter  iadadone  cor-  quod  aer  eft  quietior  &fubdlior,cft 
J porum  folidorum.  Sc  quanto  il-  operario  eius  perfedior . & fimili- 
laiadatioentfbrdor,  tantoentfo-  ter  eftinodore.  Et  ht^c opera— 
nus  forrior,&  acuriondc  prodeft  ad  do  priuatur  propter  malam  com- 
fonnm  faciendum  forma  inftrumc  plexioncm , aut  propter  oppilatio— 

I torum  recipiendum,  vtfintconca-  nem  fadam  ininftrumemis  iftius  ** 
ua,aut  perforata,  aut  rata.  &appre-  fenfus,hoceftinaure.Etabhiscif- 
hendit  iftc  fenfus  mediStcaere,aut  dem  caufis  fit  diniinudo , quando 
aqua.  Item  dicimr  uuod  fonus  eft  font  debiles.Scd  auditus  phantafti- 
pulfatio  acris  refradt  in  talibus  in-  cus  fit  propter  vnam  duanim  re-v 
ftrumcmis.  Et  ficut  aer  ducit  colo-  rum:aut  propter  acumen  auditus, 
rem  ad  inftrumentum  vifus  jppter  quod  eft  in  inftrumento  auditus, 
peruietatem  corpom,fic adducit fo*  quiafentitetiam  paruum  motum 
numadauditum  proptetVelortta-  qui  fit  in  aure:aut  propterven 

tem  rerepdonismot,iftiut4ei:qiiia'  tofitatem,qn$fitm 

aer  reopitipfum  velocitcry<&  for-  ipfo  extra  > 

matur  in  ipfo , Sc  remariet  fi^c  im*  • ' natu  -- 

preffio  moms.  Et  iam  pdftquafm  Hf  ‘'-ram.  1"J“ 

paratus eft  motor, &nmihtcr  for-*  *-•■  ‘ De 


Digitized  by  Google 


Liber  Tertius  $3 


A D*  fittfu  Vify,  ry  Jtacridentibus  tifu- 
pernenicnttbui.  Cap.  J 8. 

Vide  c6t.  y-v  Roprictas  vifus  dl,cp  recipit  co 
Zym.  ^ lores  n6  denudatos  a materia , 

& propterea  habet  conuementiam 
propria  cum  materia.  & pp  ilia  con 
uemenriA  ell  factu  propnu  abftra- 
£lum  a wne, Sc  ab  ftellechi.  Sc  (i  no 
eflet  fic,  ipfc  intclloftus  cflet.Et  h^c 
reccptio  fit  mcdiantibus  acre,vcl 
aqua.  Et  ifta  duo  clemeta  funt  qua 
ft  media  inter  materialia  & forma- 
lia : Sc  ppea  funt  dominantia  fuper 
hoc  inftrumento  aqua,&  acr:  qua- 
uishiccadataliquuidubi]  rquiaia 
B didum  eft,q»  ignis  eft  veracius  me- 
dium,qd  either  forma  & materia. 
Sc  hanc  folurioncm  volumus  rclin- 
quercalteri  report . Etaddu&ioco- 
lotis,quam  fecit  aer  ad  vifiim,fitp 
corpus  peraium  cu  adiutorio  lucis. 
lux  quid.  Et  li  tu  qu^fierisquid  firluxiRefpo 
deo  cp  clt  illud,  in  quo  fit  vmbra  ex 
corpore  groflo.Et  Icias  q>  lenfus  vr- 
fus  recipit  formas  reru  in  hunc  mo 
rtf:,  quia  aer  mediantc  luminc  reci- 
pit formas  rerum  primo , & poflea 
•interiorc  mittitad  tunicam  infrnore  , & ilia 
datalijs,  quoufq,  hie  motusperue- 
nitad  tunica  poftremam,  poll  qua 
flat  fonfus  communis,  qui  apprehf 
C dit  formas  rerum.  Et  in  medio  lfta- 
ru  m eft  tunica  glacialis , qux  eft  fi- 
cut  fpcculu,  media  inter  natura  ae- 
ns  Sc  aquar.  Sc  ppea  recipit  figuram 
acris,  quiacftficut(peculu:&mit- 
titcasaquf,quia  fua  natura  comu- 
nicat  iftis  duabus  naturis.  & aqua , 
qua  dicit  Arift.cp  flat  poll  humidi- 
tatem  glacialcm,cft  ilia, qua  appel- 
lat  Gale,  vitream . Et  in  hoc  recipit 
fonfus  cois  formam.  & qn  ipfam  re' 
cipir.mittitiplam  imaginatiuar , & 
ibi  rcapitur  fpirituali  reccptioc . Et 


ppea  dr  q>  forma  recepta  habet  tret  D 
gradus : primus  eft  corporeus  i ft* 
cundusfpintualis,quiefttn  fonfu 
coi : tertius  gradus  eft  fpiritualior* 
ui  eft  imagmatiua . & ab  ifto  gra* 
u dcuemt  ad  alios  gradus  altiores, 

& nobiliores . Et  qui  argumentanf 
a lincisradiofis,  qu?  exeunt  ab  ocil 
lo,&  vadunt  vfq;  ad  rem  vilam  : di 
co  q?  inuentio  talrum  linearum  no 
habet  intenrionem  fm  fcnfum,ftd 
fm  intclledu , vtintclIigaturquaG 
vtcxeant  ab  oculo.Sed  verc  viaere, 

& q<1  acciditabeo  non  completur 
nih  per  intenrionem  haru  linearu 
in  figura  noua : & figura  noua  eft  E 
verax . & ppea  fubiedum  harQ  di  - 
menfionu  eft  corpus  peruium  : qd 
e,  quia  hoc  corpus  a fua  natura  ha- 
bet recipcrc  lumen,  & colorc  tali  re 
ceptionc.  Et  qui  ftare  vult  fiip  hoc, 
legat  fm  hbrum  de Scnfu  Sc Senfe- 
to . Et  fcias,q>  vifus  hoc  mo  recipit 
colorem:  quia  aer  recipit  ipfum  pri 
mo,  Sc  portca  tranfmittit  ipfum  vi- 
fui;  eo  q>  eft  corpus  peruium  lumi- 
nabile.  Et  q>  hoc  fit  vcrum,q>  aer  ip  Arpimcn 
fum  recipiat, eft,  quia  videmus  ne- 
bulas  raras,  vltra quasSol  pertran-  o(irjrail . 
fit.quia  tunc  corpora,  q fupponun-  tendo. 
tur iftis nebulis,coloranturluoco-  E 
lore.  Dcinceps  volumus  clicciede 
accidentibus,q  fuperueniunt  fonfui 
vifus,q  ux  hunt  tribus  modis.  nam 
aut  priuat  hqc  operatio,  & dr  cxci- 
ras : aut  dcbilitaf,  & df  otfufcatio : 
aut  permutatur  in  malu  vifum  no 
bene  appi^hcdcnte . Et  hoc  accidit 
pp  aliqd  corporu,qux  funt  ordina- 
ta  ad  hac  apprehenfione,  vcl  plura. 

Et  iam  tu  Icisexquot  rebus  compo 
firii  eft  inftfm  iftius  lenfus.  Sc  ppea 
volumus  diccrccaufes  iftoru  acci- 
dentium  per  hunc  modum.  Et  dici 

mui 


Digitized  by  GoogI 


G tnuscpeauf?  excitant  funt  m altar, 
quia  aliqn  acci<iit  pp  oppiladone , 
qux  firin  ncruo,  per  que  trail  (it  (pi 
ritus  vifibilis  a cetebro  ad  oculosxt 
non  eft  impol'c  hoc  accidere  ^pptcr 
maiatn  complexione  fiiilam  tn  ip- 
'io  fpiricn:  quia  tu  pluriesfciuifti  q> 
membra  no  habent  agere , nec  pa- 
ti,ni(i  pp  complexione  conucnicn- 
tem  tllrs  in  quant! tate,&qualitate  * 
Sed  malitia  cfiplexiSis  aut  eft  firigi- 
da,aut  cahda.&  fi  e frigida , tuc  m- 
grollat  fpiri  turn  ralicer.ipinftrra  vi 
fiis  non  pot  rccipere  ab  eo . Sc  11  eft 
cahda,  tuc  fubtilianflpiiit*  8c  fpar- 
H guaturita,qj form^nonpofluntfi- 
gi  m co.Ite  prouenit  hoc  a paflione 
h umons  glacial  is , vel  tela:  aranear, 
vel  ab  ambobus.qh  obfeuratureo- 


Colliget-  * 

dent  a propinquis.&qnid.'l  furft.q  E 
vident  cconoa.  8c  quidam  fuut,  q ui 
debi liter  vident,  & longc  6c  prope. 

Sed  iftorum,  qui  habent  debiiem  a 
propinquo,  habebut  dcbiliorem  in 
rcmoto . 8c  hare  fpectescft  oppofua 
optirao  vifui.  qutaoptmi*  vifus  no 
cft,ni(iqh  vidcmusiuremobs,3cip 
pinquo.debitomo.Scd  vHrnondici 
tur  q>  rirt*  vifibilis  (it  fords,  ni(i  qh 
videt  icmotas  res.  heut  dr  ip’turtur  * aJ.  vuld 
habctoculos  funilcs  colon  rubini, 

& videt  inultum  longe,  6c  dr  q>  ha- 
bet  fortera  vifum . & hocacciditci 


ppclantatem  infth,  Sc  bomtatem 
virtutis,&  (ubtiiitatem  (enfus,  ficut  ^ 
videmusi  vulture,&  mulus  aliis  vo. 
lucnbus.qd  eft, quia  dr  qco  exiftc- 
tein  Damafco,  videbat  carnes  mot 


rum  claritaspp  multas  cau(as,quar  ticuias  Babyloni^.quia , (icutdnftd 
hoc  facerc  poflun t,quia  tunc  couc-  eft  (uperius , in  hoc  (enfit  font  plu- 
menter  colores  non  pofliintfigiin  raanimalia  fbrtiora  hole,  & maxi- 

•_  T-T  • J 1- r xr  e j-r I o.  r • * * 


os.Itc  pot  accidere  up  dccurfama^ 
in  humiditatem  albuginea  taliter  r 
vt  obfturetur  claritas.Et  £t  accidie, 

3h  vulncratur  cornca:&  tunc  egre- 
imr  vtica.  Sc  hoc  fit  (icut  granum, 
vel  lcabics,qnx  nafeitur  I oculo.  Ite 
pot  accidere.qh  fluithumoralbugi 
ncus.  lie  acculit  pp  vngulam.q  na- 
[ fciturin  coniunciiua,  qh  coopcnt 
totum  foramen  vucx . & maiora  Sc 
peiora  accidcnua,per  q prouenit  c{ 
citas,funt  mala  apoftcmata,q  hunt 
in  totalitateocuh:  itaq>apcnuntur 
omnes  partes  ocul  i.aut  pi  urimx,  8c 
effluitoculus,  aut  hunt  nftulx,  qu$ 
rodunt  ipfius  tunicas . Et  nunc  di- 
omusdecaufis  dcbilitadsipfiusvi 
lbs.Et  dicimus  q>  cauGe  dcbiluatis, 
& dirainudoms  vifus  (unt  diuerfar. 
P|km  quia  accidie  debilitas  vifus  ho 
minibus  mulris  modis.  quia  quida 
fonr,qui  vident  a remods,  3c  no  vi- 


meqda  voiucrcs.  & (imilitcr  in  in- 
ftrumentis  vifus,Sc  auditus  funt  for- 
tiora . Et  poftq  nos  diximusq  debi 
liras  virtutis.fi  eft  oppo/itaopdmo  cCiprehe? 
vifiu,  fit  pp  debilitate  virtutisi/hus  dst  phirrt 
(enfus,autfitppdaritateiuftrumc  diiaa  fern! 
d : ergo  opmnus  vifus  fit  pn  bomta  J 

tem  oium  iftoru.  Et  aliqn  debilitas  ^ 
ifta  eft  naruralis,  & aliqn  eft  accide  Idl 
tain . 8c  naturalis  eft  pp  eminenria  t.deGna. 
nimiam,  quia  tuc  debilitatur  vifus  *lahfi.c.j 
pp  muldtuiiine  aeris,&  multum  lu , 
men, quod  colligit.  Item  debilita^ 
qh  dilatatur  forame  vuc; , ppea  qa 
acrdominatui  foper  coplexionem 
oculi,&  ipfam  permutat.Et  largitas 
iftiusfonuninis  Stautppcorruga- 
doncm,quxfit  in  vuea  vcrluscir- 
cunfctentia  pp  (icciutcm , aut  pro- 
pter multa  humiditate  fluentem  il 
lucadipfum  dilatantcm . Et  aliqn 
fium  h*  debihuucs  pp  ftuduiam 

illius 


Liber 

A illius  foraminis.Et  ftricfhi ra  tide  ac 
cidct  oJkjn , qn  poralyncatur  vuea . 
quia  ipfa  paralytica  tur,  aur  p mul- 
lam  humidiratem  ipfius,aut  jppter 
defcftum  albuginei : quiaobil'ius 
cam  paralyticatur,  & cadent  panes 
ipfius  (iipcr  partes.  Et  eft  di<ftum,q> 
Ji  ftriftura  illius  foraminis  fit  natu 
ralis,  ipfa  eft  laudabilis . Et  aliqua- 
• do  fit  aebilitas  vifus  pp  paflioes  pal 
pebrarum  oculoru , ficut  dixim*  in 
alijs  noftris  voluminibus : Sc  (pica- 
torts,  Sc  colleilores  et  ip(am  nume- 
rauerunt. &hocfitppmaIam  com 

Slexionem  naturalcm . Et  w debes 
tccre  vfr : qin  caul;  debilitatis  vi- 
fus  ftint  ficut  medietas  carfi  cxcita 
ds.Etilliqui  videntrespropinquas 
& bona  vifione,  & res  non  vident  a 
remods,  vifus  iile  non  eft  adeo  bo- 
iius,vt  eft  vifus  coni, qui  vident  pro 
pinqua,&  rcmota,bona  vifione.  Et 
eftdicefldti  q?  debilitas  vifiis  iftorfi 
eft  media  inter  vifum  debilem  pc- 
nirus , & iter  illos  qui  ha  bent  bond 
vifum  penitus:  ideoquiaimpofli- 
bilceft  die  vifione  rerum  rropin- 
. quarum  & remotarfi  xqualem.ncc 
* in  debili  in  fine,nec  in  bona  (fine. 

Aut  po  (litmus  dicere  q>  (an;  vifio 
C nesno  habctexccfliim  fuper  alias 
nifi  in  vifione  remotarum  rcru.  qd 
eft^juia  res  propinque  videnf  a de- 
bihbus  Sc  fornbus  rm  vnu  modu : 
quia  finedubionos  vidcmusresjp 
pinquas,  ficut  vident  aquilar . quia 
aquilx  non  habent  exccfium  fuper 
nos  in  vi(u,nifi  iu  rebus  remotis.  & 
ficut  hxcresinueniturin  fpccic,ita 
in  indiuiduis.  Et  caufte  in  lllis , qui 
vident  a remoris,&  no  vident  a pro 
pc, ell  debilitas  inftrumentorum  ip 
iorum.Et  ppea  quia  res  vilibilcs  no 
vidctur,  mli  medume  acre  iucido , 


Tertius  5 4 

indigucrunt  debiles  oculi  pluri  lu- 
ce.oculi s fbrtibus . & qn  vifibile  eft 
remotum  ab  oculis,Iux,qux  eft  in- 
teripfum  dcoculum,  eft  in  maiori 
quantitate . Item  quando  res  vifibi 
lis  crit  rcmota,erit  motus,que  fheit 
vilui.dcbihor . & ppea  oculus  debi- 
ts poterit  melius  recipcrc.led  qn  vi 
fibile  effer  propinquum,  oculus  de- 
bilispati  non  poflet.F.tquidam  di- 
cunt  q>  hoc  accidcns  fit  ppgroftitie 
fijiritus  vifibilis.  quia  qn  ent  long* 
aimcnfiointcroculfi  Sc  vifibile, tuc 
(ubrrliabitur  (piritus  in  acie,&  crit 
aptior  reccptioimprcflionis  vifibi- 
lisfiuflx  in  acre.  Etquauishocver-  K 
bu  fit  declaratum , lpfum  dedinat 
opinioni  illorfi, qui dicQrqt  radius 
vilus  deferturabocuload  revifam. 

& ilia  opinio  reprobataeft,&nos 
ctrcprobabim’.Et  quia  colores  n5 
apparent  nifi  mediate  acre  lucido, 
io  pupilla  non  pot  videre  res,qu;  fit 
perponunf  ei : ppea  quia  apprehen 
lio  tftius  (enfus  non  fit  nifi  median 
teaere.  Et  fic  debes  videre  cpdcbilis 
vifusnoncoprehenditbencresvifi  , 
biles  propmquas.  Et  qui  vident  be- 
ne propinquu,&  non  vident  remo- 
tu,eoiumocuh  indigent  ford  mo- 
tu.Sthoc  maxime  accidie  lllis,  qui  V 
habent  oculos  eminentes.  Sc  quia 
oculi  iftoru  funt  prominentes.eoru 
vifus  eft  dcbilis,&  (parfiis:  vndc  in- 
digent ford  motu  jppinquo . Et  fi- 
ptcrca  qui  hntoculos  profundos,re 
modus  vident:  quia  (piritus  vifibi 
lis  in  eis  eft  magis  aggrcgat*,&  vir- 
tus  vifibilis  tunc  eft  fortior.&ct  lux  n 
in  maiori  quanritatc  recipiwr, ficut 
accidit  in  riuis  ftriclis  currendbus . 


Et  pp  hoc  ftringit  (agittator  oculu, 
qn  vultre<fteemitterc(agitt5,etcar 
pcnuxius  vtxoftius  vidcat  liuca . Sc 

VV 


ri*V 


.fit- 


■ill 


Digitized  bv  Goodie 


■ Colligct 

® PP  h5c  debilitate  accidit  dccrepitis  cut  ditftuni  eft  fa  peri  us . quia  rifio 
vt  non  pollint  legerefubtilcs  litcras  fit  pip  impreflionem  coloru  in  cot- 


nifi  in  Sole,&  viefent  res  rcmotas,& 
non  propinquas.  Etapparetvt  ve- 
niac  hare  debihtas  in  vifa  pp  mala 
complexioncm  ficcamacddentalc 
& non  natural  cm,  aut  pp  humidita 


pore  puio,hoc  eft  in  aerc,&  i aqua : 
& ifta  corpora  dant  oculo,  f m q?  di 
tftum  eft,  Sdmprimutur  in  ipfum  » 
&poftea  apprehendit  fpintus  vifi- 
bilis  efle  * oculoru . & ppea  fuit  co- 


te tenebrofam  : ppea  quia  ficcitas , pofitus  oculus  ex  corporibus  puijs, 
ficut  didhim  eft, difficile  patitur.  & & quia  iftc  fenfus  non  pot  apprehc 


hxcxgritudo  eft  quafi  obfeutitas 
oculoru : ppea  quia  ifte  patiens  vi- 
det  in  dic,&  n6  in  nodfe,  quia  ei  no 
iufficit  lux  Lun;  & candclarum.  & 
hocjpuenit  a tenebrofitatc,autdu- 
ritic  reccpaonis.  Iftx  caufa  fant,  ^ 
K dc  ncccflitatc  pnt  did  fuper  ifta  ac- 
cidentia fm  Natural?  philofophia. 
c6tn  Me  5C({  Caufa,quas  dant  Medici  in  iftis 
fionfihjt  accidetibus,  funt  fundat^fupra  fun 
euramic  • dametacorrupta.quiatu  feis,  cp  no 
wndo.  e in  oculo  aliqd  corpus,dequo  pof- 

fit  aut  poffibilc  fit  opiuari , vt  extra 
ipfum  mittatur:  ficutopinatifant 
illi,  qui  vocabaufdcfodetate  Afla- 
hel  Saat.St  Gal.teneteorum  viam . 
fnau(r&  QuianoeftaliquidTocuIonifica- 
lor  naturalis,q  aduenit  ci  a ccrebro 

Cr  duos  ncruos  perforates . nccca- 
rpot  feparan  a corpora  i mome* 
. to,et  remanetecalore in trin feco  ip- 
Seeddatfi  fo&hoTcviuentc.Etimpoffibilise 
* r vtextendatut-  vfq;  ad  flellas . quia 
antequa  venirct  illuc,eflct  corrupta 
faa  coplexio,&  cflet  priuata  fua  for 
ma  fpecifica,  in  eo  qd  eft  ca  intrin- 
TcrtU  tt>.  fccUS . Nec  et  in  eo  eft  corpus  ccele- 
ftc,nec  ignenm,habens  fplendorc , 
velqcf  fitfpIendidu,q<1iUuminctip 
Opinio  f fam  pcrnatura.Sed  fplcdorcftpri- 
F4**  mum  app?.renspcrfe.&  impoFceft 
vt  fitrecipiensaliquid  de  natura  fii 
feepti,  mquantfi  vnum  eft  rccipies , 
& almd  receptum.&  hoc  probatfi  c 
in  Naturali  philofophia.  fed  ciUL- 


dere  fimilitudiu£*oculorum,  uifi 
poftq  funt  imprefli  in  corpore  me- 
dio, Sed  accidentia,  q ponfit  extra - 
ncitatem  in  vifa/unt  multa,Aupfa 
funt  dedarata  in  arte  Radiorum>& 
nominatur  Almendahar.& fi  dice* 
tur  hic,funt  crcau  ab  fgrirudimb*. 
H$cfunt,qu<j  veniuta  mala  cople- 
xionc,velpofirione:  quiaapparebit 
q>  vnum  fit  duo.  &hfcca  attribute 
eft dexftrinx  radiorfi.Itcrfi acridit 
vt  vidcatur  oculus  videreoes  colo- 
res fm  vnum  modum,  videlicet  ru- 
bcos,  autcitrinos,aut  aliter  difpofi- 
tos.  Etca  huius  funt  vapores,y  cue 
nifitad  humiditatcperuiam,!qua 
eft  vifus.qd  eft, quia  qn  illi  vapores 
proucmcnc  a ritrinirate,0cs  res  vif$ 
tales  oftendentur , & fic  de  alijs . Et 
aliquibus  apparat  ficut  cimiccs,au,t 
mufcxvolarc  ante  oculos.&  hoc  ,p 
ucnit  ppvaporesmixtos,qui  afoen- 
dunt  (uperius,  Et  aliqui  videt  res  vi 
fibilcs  quafi  foneftraras.  & hoc  aca 
ditpp  quendam  vapore  nigru , qui 
accidit,  vel  qui  tranfit  per  cryltalh- 
num.fed  ipfum  non  coopetit  totu. 
Itc  aeddit  habenti  cogitatioes  cor- 
ruptas  pp  aliqufi  c5m  intrinfccam , 
vet  cxtnnfccam,v  t (entiat  malo  fen 
fa . qtf  eft,  quia  quamuis  fenfatoru 
motusad  fenfam  veniat ab  extra, 
noneftimpofiibile  vt  fiat  fimile  fit 
per  con  trariu . quia  pp  hanc  cotru- 
prioncm  cogitamt  vnu  & confirma 
• i bitur. 


t 


'colorcM 


"colortu* 


ideft  Pro- 
fpc&ua. 

L 


M 


Quo  pa. 
£to  oppo- 
fito  rnfi  in 
fomno  Se 
in  vigxlia 
fiat  fenfi- 
to^t  root4. 


Digitized  by  Google 


Liber  Tertius.  55 


A bitur,itaqjformailliusmouebita 
latere  intcriori  fpiritum  lftius  fen- 
fus,8c  tuncvidebiruroculo,  vtiftud 
fit  deforis.  Eteftiftudin  vigilan- 
do  f mile  vni  fomno  : quia  decla— 
ratum  ell  in  tradtatu  de  Somno  & 
Vigilia,  qi  sonia  attnbuta  funt  vir- 
tuti  imagiiiatiux . fedipfa  facitin 
fomno  contrarium  cius,  qd  facit  in 
vigilia . quia  T vigilia  primo  mouct 
fenlatum  fenfum  cocm,&  poltea  il 
Jud  mouet  imagination?, 3c fm  q> 
didtum  ell  ordinatim  fuperius . Sed 
in  tom  no  fit  mo  cotrario.  quia  mo 
tus  Tcipit  a vittutc  imaginatiuapp 
I fbrmam  recepta  defons  in  vigilia 
quoquo  t pc, & ilia  eft  remota.  & io 
primo  mouct  fenfu m cocm,  3c  cois 
mouet  pticulares  lcnfus,&  tuc  feri- 
tietui  rcs,quali  ficut  client  extra.  8c 
ficut  hoc  h t in  Ibnino,  lie  fit  in  vigi 
liappmulta  folicitudine  circa  ah- 
qua  re . Etpp  hoc  cofirmanf  virtu- 
res  anim?,  ant  pp  aliquam  ?gritudi 
ne  fixam  in  corpore,aut  pp  timore, 
autpp  triftitiS.  quia  tune  loluif  q- 
da  vapor, & afccndit  cercbrti  ,3c  im- 
piimitur  in  ipfum  forma  rei  excogi 
tat? : 3c  afeendedo  fuperius  mouct 
fpiritu  animalc,  & reducififtc  mo- 
C tusvlq^ad  virtutcimaginatiua,  Sc 
ipla  fpiritu  mediate  mouet fenfum 
f6em,8ciIlemouet  particulates,  & 
fentitur  res,  ficut  cflet  extra . 8c  po- 
puli  credunt  q>  hoc  fiat  ab  Angelis, 
aut  a D?moib’.  & dcmroncs  hmoi 
declarator  funt  ordinatim  ibi.  Ilia 
funt  accidentia , qux  fuperueniunt 
omnibus  quinque  fenfibus . 

De  Accidenubus  Anhclitus.  C«tp. ) 9. 

DEinceps  volumus  loqui  de  ac- 
cidennbus  anhclitus,  3c  ab  il- 
lis  tranlibimus  ad  accidentia  virtu- 
tis  unaginatiu?, 3c  cogitauu?,3c  me 


moratiux.&accidenriafomni, 3c  D 
vigiliarum.3c  poftea  loquemur  bre 
ui  ter  de  xgritudinibus,  in  qbus  ap- 
paret  maior  pars  lioru  accidctium, 
aut  ota  accidentia, qu?  vcniunt  fup 
hanc  virtute . 3c  cu  complcuerimus 
hxcjcompletaeritintentio  nollra . 

Et  ex  accidcntibus  fuperuenictibus 
huic  uirtun  funt  ex gencrc  augme- 
nt diminutions  illius.  Scd  priua- 
no  huius  operatiois  ef  1 mors . qua- 
uisprimafrontc  apparcatpriuatio 
anhclitus  in  multisfgrirudinibus, 
ficut  in  fuffbearione  nutrias,  3c  fi- 
milibus,non  tn  eft  priuatus,  fed  fo- 
ld occultatus.  Et  ppea  quia  h?c  ope  E 
ratio  fit  a duobus  motious,infpira- 
do  3c  refpirndo , 8c  inter  quemlibct 
duoru  motuum  eft  unaquics,  ficut 
probatum  eft : neccflariu  fuit  ut  au 
gmetum,  Sc  diminutio  client  in  his 
quatuor  rebus, hoc  c in  duobus  mo 
tibus,8c  duabus  quietibus.  Et  dimi- 
nutio duaru  quietu  nominatur  tho 
ar, 3c  augmen ratio  nominatur  the- 
phaues.Et  augmentu, 8c  diminutio 
adueniut  litis  duobus  motibusfm 
duos  modes,  unus eft  uclocitasflc 
tarditas  : 8c  alter  eft  fbrtitudo  in  tri 
busdimenfionibus,  qu?  funt  long! 
tudo,latitudo,3cprofunditas,5cde-  F 
bill  tas  m ipfis,ut  in  dilatatioe,  3c  c5 
ftridtionc.  3c  augmetatio  in  hocap 
pellatur  fbrtitudo  aut  magnitudo, 

3c  dinunutio  appcllaf  puiras  aut  de 
bilitas.lft?  funt  fpcs  fimplices  mali 
anhclitus.Sed  copofitx  fimt  mult?, 
fed  luc  nolum9  tiaclare  nifi  de  cau- 
fisfacictibushas  fimplices  fpecies : 
quia  ho  difcrctus  feiet  co poll  tas  p 
fimplices.  Et  dicimus  qi  caufa  fbrti- 
tudinis  eft  fortis  neccfiitas  anhcla- 
di.  3c  hoc  fit  cu  fanitate  uirtuds  effi 
cientis,  3c  pp  bonam  difpofitionem 
inftru- 


Diqitized 


Colligct'  r 


9 inftnunentorli . Etinlpiratio  aeris 
cftppfbitcm  ncccflitatem  icfrige- 
landi,  & rcfpiratio  eft  pp  fortem  ne 
cclTitatem  expcllcndi  corpus  fumo 
fum . ppea  fornficatur  aliqn  vnum 
iftoru , & tn  no  eft  neccJTc  vt  aliud 
fortificctur.  Et  velocitas  e fimilitcr 
pp  fortem  ncccftitatcm  anhclandi. 
fed  non  eft  necefiariu  penitus  vt  fit 
velocitas  cu  fanitatc  virtutis,  & bo- 
na dilpone  inftrumentoru.  qd  eft, 
quia  virtus  iuuat  fir  cum  vclocitatc, 
qn  dcficitfortitudo.  quia  forte  facit 
hoc , vt  reftauret  per  hoc  qd  deficit 
a fortitudTe.  Sc  ppea  accidit  hoc,qii 
H virtus cftfonis,4cinftrumeu  non 
funtconuenicntia.Scd  thoaretiam 
fitpppaucam  ncceftiutc  anhclan- 
di : led  non  eft  ncceflariu , vt  fit  cu 
/anittte  virtuns,  & bona  difpone  T- 
fbnmcntoru.  quia  pro  maiori  par- 
te rfi  natura  iuuatur  in  hoc,facit  ll- 
Jud,qn  perdidit  fortitudinc,&  acci- 
fiit  qi  natura  iuucf  cu  hoc,qn  perdi 
dit  velocitatem  pp  penuria  virrutis. 
Etfiitaeft,  ficut  diximus,  ergo  qii 
eritconueniens  vtfit  anhelitus  vc- 
locior  & fortior  thoar,tunc  erit  ma 
gis  ncceflaria  jfenitas  virtutis,&  bo- 
na difpofitio  inftrumentotum . Et 
I cauftaiminutiSisfunc  oppofit^in 
his  rebus  caufis  augmccanonis.  Sed 
paruitas  fitautppdtbilitatc  virtu- 
tis,aut  pp  inobcdientia  inftrumen- 
torfi.Etconllndbo  fitppoppilatio 
nem,qu9  fit  in  concauitatecanaliu 

Eolmonis.&  hare  oppilano  fitab 
umoribus  grollis  ph  legmaticis, 
a capite  defeendut:  Sc  fit  et  pp  apo- 
ftemata,&  pp  ocs  alias  cau  (as,ex  q- 
buspoftit  heti oppilatio . Et  aliqn 
accidit  pp  ftrithira  concauitatis  pc 
florisjin  quo  mouctur  pulmo.qu  a: 
ftn&ura  net  propter  aliquod  apo- 


itema , quod  in!  getttfitur , tutpp  K 
mal&coplexioncm:  ficut  accidit  in 
apoftematibus  ftomachi  Sc  hepa* 
ds,&  ficut  accidit  pp  magna  fatieta 
tc . Et  aliqn  eft  di  mal$  pul  fationis 
anhehtus  m aliquibus  holbus  natu 
rails, co  q>  pedus  n5  cm  proportio- 
nate pulmoni.Et  aliqn  erit  ltridtu- 
ra  pectoris  ex  culpa  mal;  faftiado- 
nis.Et  ex  caufis  paruitatis  eft  dolor, 

3 ui  fit  in  diaphragtnate,  aut  in  pe- 
;ore,&in  mebriscbicanubus  cum 
co.  EttiL  tarditatis  accidit  pp  ciuas 
res,aut  pp  debilitate  virtuns, aut  pp 
pauca  nccdlitatc  fpir&di  Sc  rcJjrira- 
ai.fird  qn  erit  c5  pp  aliqul  pauca  ne  L 
ceflitattrm,no  erit  ibi  tnoar . led  qn 
critcaufa  ppdebiluatem  virtuns  lb 
lum, potent  cite  thoar.  lit?  funt  fpe 
cics  ocs  malar  pullationis  fimplices 
anhelitus , & caar  eatum . Et  tu  feis 
quiaptomifi  tibiinmultislocisab 
brcuiarc  & no  ^plSgarc,  quia  res  p- 
ticularcs  tu  inuenies  in  lions  fpica- 
torfi.fptadicoru:  led  ego  non  lum 
dc  ipfis.  & adliuc  ego  idc  dbi  parti-, 
culariusdicam.cu  loquar  dc  fimpli 
cibus  in  lib.  Signorit.dr  hoc  fufficit 
qd  ditftum  c dc  limphci,  quia  ab  il- 
lo  potcris  Icirccopofitu.  & dabo  ti- 
bivnuexcmplu  tie  anhelitu,qui  dr  M 
anhelitus  crcctiois,  Sc  eft  anhelitus 
pamus  velocior  thoar . Etci  hums 
eft  pp  fortitudine  virtu  tis,vt  magnt 
tuaine  ncceftitatis , & inobedientii 
inftri.qd  eft, quia  ipla  pulfatio  non 
fit  nifi  pp  forte  apoftema,ficut  I pul 
mone : aut  pp  oppilanonc  fotrc,& 
nominatur  anhelitus  eredhis,pp  li- 
militudineeiusqdhabct, quia  non  / 

potiaccrc  fupin’.co  qi  pars  pulmo- 
nis cadit  fup  pane,  & panes  pecto- 
ris cadunt , ve!  prarmun  t lupcr  cas . 

Sc  ppea  ncccfle  eft  n fiat  fic  difpofi 


Digitized  by  GoogI 


Liber  Tertius.  5 6 


A tif,8r  ainhelltus  tails  fit.  Et  debcs  fci 
re  (f>  tepus  motus  anhclitus,  qu>  fit 
ppmlpirationcm  acris  in  anhditu 
naturali,  eft  breuius  teporrmotus , 
quern  feat  pp  relpirationcm  : Sc  q> 
motus  rclpirationis  bora  lomni  eft 
longiormotu  infpirationis  ppne- 
cefliratem  ,quam  habet  vt  expellat 
corpus  fumoliim.  Sufticitqil  didu 
eft  m accidennbus  anhclitus . 

Dt decidmiibus  triutn  nrrtutttm  ,/eiluet 
Imaginattu*,  Cogitatm*,  cr  Mf- 
moratiu*.  Cap.  40. 

B A Pparetabhisvirrurib*,  vtn6 
JTV.  compteaortu?  operatives  ni- 
fi  in  cerebro.  & ppea  quia  cerebrfi 
aptum  eft  pari, eoq?  eft  frigidum  Sc 
humidu  ,ob  hoc  maior  pars  caufa- 
rum  accidenriuiftarum  virtutu  ^p- 
ucnit  a palfionibus  cerebri : auttp 
fit  pnmu  f hac  caula,  aur  hoc  fit  pp 
communitate  illoru  membroru.  Et 
fi  caufeerit  in  toto  cerebro , erunt 
tunc  lpfij  oes  vimites.Sc  fi  fucrint  in 
loco  proprio,  crit  tunc  lafe  virtus  il 
lius  loci  propnj . & qh  fuent  ca  in 
prora  cerebn,  tuncenclatfa  imagi- 
nation qn  fuerit  1 parte  media, tQc 

C erulatfa  ratio, Sc  cogitario.Scquan- 
do  fuerit  in  parte  poftenori,tuc  crit 
lpfe  memoria,&  coleruatio.Et  iftis 
virruribusadueniunt  accidetia  f m 
modum  , fm  quern  aducniutalijs: 
hoc  eft  vt  corrumpantur.autdimi- 
nuan^aut  perm  u tent'  ad  malas  ope 
rationes . & corrupno  Sc  diminutio 
fita  mala  complcxiocfrigida  fichu 
mida,autfrigida  Iblum . Exhisfif- 
dam  eft  materialise  qdi  non  ma- 
tcrialis . & roatenalis  non  eft  inue- 
ta  nifi  fociata  duabusqualicatibus, 
ficut  eft  in  apoplexia,fic  fgritudinc, 


que  dr  fubcth.&  qti^da  eft  a c6plc*  D 
xione  matctiali  apoftemofe,quq  in 
Arabico  nomlatur  afirfen  abberir, 
i.frigus : Sc  aliqn  accidit  ha:c  ?gntu 
do  cerebro , mediate  ore  ftomac  hi. 

Et  caula, ppquam  permutnturilla: 
vinutes  aa  malam  operationc,  eft 
mala  complexio.qua:  prouenit  a 
cholera,aut  melancholia.  Et  quan- 
do  dominatur  liipcr  cerebrum  ma- 
la complcxio  calida,  tunc  fient  ima 
ginatsoncs  corrupts , 5c  ofcitatio- 
nes , Sc  rudus , Sc  aliquando  comt- 
prioncscogitationis,  Sc  memoriae.  E 
Erpofiibilcelle  malam  complcxio 
ncm  hac  in  cerebro  (olum  fine  apo  . 
ftemate . Sc  eft  pofiibile  ipfem  eC~ 
le  propter  colligationem  alterius 
membri  : ficut  accidit  in  febribus, 
quando  alcendit  fumusaftoma— 
cho  ad  cerebrum , Sc  facit  apofte- 
mata , ant  non  feat . Sc  poteft  die 
ex  apoftcmatibus.qu?  fiunt  in  liib- 
ftantia  cerebri.  Sc  poteft  elle,vt  fine 
in  panniculo.  Sc  poteft eflcvt  fint 
ex  apoftematibus,  quae  fiunt  in  ore 
ftomachi . fic  figna  difcrenua  ho— 
rum  dicentur  mlibro  deSignis. 
Sedcomiprio,quaracadit  hisvir-  F 
tutibus  propter  complexioncm  me 
lanchohcam , eft  cum  timore,  qui 
fit  fine  caula , & cum  malis  cogira- 
tionibus , fic  triftitia  , 8c  timore  re- 
rum impdllibilium . Et  quando 
vritur  melancholia,  Scfiuncacci— 
dentia  cholera:  in  ipfe , tunc  con— 
uertnur  homo  ad  ferinos  mores: 
Scomncs  motus  ipfius  funt  praui 
Sc  timorofi  . 8c hare  imprefliofitin 
anima  propter  complexioncm  ob- 
fcuritatis  melancholia: . Scd  mgte- 
doeius  non  eft  caula  huius,hcut 
dicunt  Medici : quia  color  non  eft 
caula  (ubftanikuis  ad  corrumpcn- 

da« 


Di 


. ‘.7v  . - ><r  Colliget 

G das  uimites  tnanaftfedh^ccaufa  uetofitatem  fngidam,  non  cfi  mul-  K 
prouenitab  unafpeciemalxcom-  tafiti  Etadhucdicunt,fief1etcau(a 
plexioms,  ficut  aJiexgritudines . ppapoftcma  calidum  inhismcm- 
lend**de  ^ 01  k’5’  qu°^  habitus  animc  fe-  bris,  fequercf  ex  hoc  cx  neceflitate 
locu  iffc-  quutur  complcxionem  corpoteam  firbris.Sc  nos  videmus  <p  in  hac  cgri 
Ai  u. 6.  in  baccomun<ftione.8c  qui  dicunt  rudine  nulla  eft  frbris . Et  ego die© 
q>  anima  terretur  propter  humorc  q>  tepr^henfio  iftorum.qui  clirikq* 
roclancholicum  nigrum , ficut  ter-  li  ifu^rttudoefictppapoftcmara 
rctur  homo  in  obfeuro,  dicunt  ucr-  calida,  fequerentur  accidentia  cali- 

da,ficut  forris  fins.  & permutatio  ci 
bi  ad  fumofitatem , & paucitate  tn- 
flanunaaonis,non  eft  neceflarium 
penirus,  quia  iam  di&u  cft,q»  caloc 
cxtrancus,  ppea  quia  facit  calorem 


ba  canttonum . quia  aliqua  lxfio 
non  aduenitanim?  in  obfeuro,  mfi 
priuatio  fenfati  fenf*  uifibiiis.  quia 
non  uidet  anima  in  corporc,ut  pof 
fitdici,  qj  fentiat  terrorem  nigrcdi- 


nis.&  magisfardum  eft  dicerc  ut  ui  intrinfccum  cxhalare,  & ipfum  de- 
H dear  cxtr4,qa  ala  no  € extra,  neci-  biiitat,noneftimpo(libile  vtfequa  L 
tus.  Sed  eftfeiendum , q>  de  narura  tur  ipfum  accidentia  frigida,  & fa- 
iftius  humoris  mclancholici  cft,ut  ctant  fimiiia  accidena  fapcodicla : 
ipfum  fcquamur  hare  accidentia : & ma  xi  me  quando  calor  cxtrancus 
ncutdenaturafanguiniseft,ucip-  lxdet  formant  naturalc  calorisin* 
fum  fequaturgauoium  & lttitia.de  trinfec!,autcorrfipetip(um.3c  ppea 
no  dicemus  propter  hoc,q>  fanguis  fhacetofitasfm  A lexandrum  p ca- 


det lumen  animx.  Sc  b$c  reseft  ma 
nifelta  illi,  qui  aliquantulum  de  na 
tura  guftauit.  Etin  hac  tgntudine, 

Sux  dr  melancholia , cacti t magna 
milio  inter  Medicos  deci us  caufa. 
Quidam  dicut  qi  uoflibile  eft  ut  in 
ipfoinet  cerebro  nat,aut  japter  adu 


lidum,  ficut  perfingidum : quia  ca- 
lorinmnfecus  non fortifiearurniii 
per  calore,  qui  ci  formaliter  non  re 
pugnat.  Et  qd  didtuin  eft,  qi  fequif 
neccflatio  febris,quia  onuie  apofte 
ma  eft  calidum,  qd  fit  T hisduobu* 
membns,  ficutcxpericntia  teftrfica 
fboncm fanguinrs cordis",  autpro-  tur, hoc  beneailerendum eft:  quia 
I pterosftomachi.Etquidam dicunt  impoflibile  efthanc  xgmudineec  M 
q,  fit  ab  apoftematc , quod  general  fine  febre,  fi  propter  tafe  fieret  cau- 
mfundo  flomachi . Et  quids  dicut  famtcxcepto  vno  modo.cp  hncapo 
q> fi t pp apoilema fadtum in  mefe-  ftemafietet  poftdeclinattoncapo* 
raicis.Et  quidam  dicunt  q>fitpro-  ftematis : quia  tunc  diccndumeft, 

5 iter  humorem  melancholicu,  que  q>  non  remanfitex  calore extraneo 
pargitfpleadftomachum,quicft  tantum,vcfitfu/ficicn$  adfebrem 
extra  naturam  fuaqualitatc.  Et  llh  fuaendam : fed  eft  tantus , q>  fuffi- 

J L; — : *■  J citad  Ixfionem  faciendam  floma* 

cbo.  Sc  cerebro  folunt,  & banc  mo- 
ucre  paflionem . Et  potefle  q>  hxc 
xgritudo  proueniat  folu  a fplenc : 

8c  vf  cp  h^c  fit  unaex  maionb’  cau 
fis  fpcaci  if  bus  xgntudinis . 

De 


refpondentucrbispriorura,6c  dicut 
q>  funt  impofTibilia , epeaufx  lftius 
«gritudinis  fint  calidxteoqi  acci- 
dentia lftius  tgritudinis  funt  ntani 
fcftcfngidatouiaeorum  ruiftuseft 
ace  tofu  s , 8c  plures  ipforum  iubent 


- Digitized  by  Goa<i 


Liber  Tertius 


J7 


A Dr MnJntibmSmm.ttV^Uui-  cmqi  accidentiu,aut  li  fintprxfen-  D 

rum.  Cup.  41.  tes,autprxteritx.  Et  volumusdicc- 

Somni  4«  .T'vEinceps  volumus  loqui  de a c-  rede quibufdam  coru,qu; fuiu  mi 
fiaiao.  | Jcidcntibus  tomni  Sc  vigiliaru:  * r n '*• 

&111  primis  volumnsdicerc  defini- 
boncm  lplbrum.Et  dicimus  cp  lom 
nus  eft  profunda  no  fen  fits  commu 
nisex  cerebroad  cor.  & ppea  tuc  Ii- 
eantui  lenfusparticulares,  & con- 


nifcltiora : Sc  perfcblius  fact  p bate 
qua:  diccntur,poftea  alia,  qua:  non 
diccntur . Et  dicim  us  q>  quxda  eo- 
rum  vocantureldaar.Sc  quxda  no- 
minaturalchabus,i.incuDus.Sc  qda 
nominatur  clzara,i.epijcpfia . & q- 


ftringunturin  corn inftru mentis:  dam nominatur  lecfa.i.apoplcxia, 

Vigfli?  dc  co  q>  non  eft  needle  vtmoueantur  Scd  primu  eft  fuper  huntoic , fuper  Scotomto. 
ad  eoru  leruiria . Et  vigihaeftcon-  quern  dominatur  fumus.  Sc  iftc  fu- 
trariumhuius,hoccftafcefusiftius  musafeendet  ad ccrebru Sc moue- 
Icnlusadccrcbrul  locumluum.  & bicur,  5c  tuc  lender  patitns  hue  mo 
ppcarunc  diflo  uuncur  oes  lenfus  tum/tcutcfletcxtra.quiaquamuis 
B particulates  in  eorfi  inftrumctis,  vt  fcofua  habeant,q>moueant  lenfus  E 
operenf  a&ioes  iploru.  ergo  deferi-  defbris,iaro  diximus  q>  non  eft  inv- 
pno  lomni  eft  priuano  naotus : Sc  poflibiJe  vt  moueantur  ab  intrinle- 
rigiii;  dcfoipno  e codnuatio  mo-  cis  humoribus.  Sc  Ci  cercbru acqui- 
tus.Et  potdici  q>,hic  mot’iftius leo  ritmulcammala  complexione  np 
fits  elf  formalis  caufa  lomni  Sc  vigi  perfeuerantia  haul  rcru,  tunc  cadet 
lit.&fubieclu  fomm  & vigihc e fen  patiens in  terra,  ficut  cadit  epilepd* 
fus  cois>&  cor  eft  radix,  Sc  cercbru  c cus.  Et  iftc  fumus  aliqit  fiet  in  ipfi>- 


ipllusprimu  inllrm,  cu  quo  opera- 
tur.  Et  accidentia,  q fupeiucniunt 
fbmno,elt  fornsipiiuspiofunditas. 
&hocfitpp4ommacionem  mult; 
frigidiracis cu  liumiditacc fuper ce- 
rebru,auc  liipcr  me  brum  cotcas  fe- 
, cum.  Ex  acchtibus,q  (uperueniunt 
' huic  operation!  per  contrarium 


met  ccrcbro,  Sc  proprie  in  fuis  arte- 
rijs , Sc  aliqn  afeendet  a ftomacho , 

vcl  ab  alijs  raembns.  icd  alchabus,  incub*. 
i. incubus  elt,qn  lentit  bo,cum  dor 
mic,acfi  pr;merctur,Sc  aggrauaref 
a re, qua abijccrc non pot/Et mani 
fcftu  eft,  q>  hoc  non  eft , nifi  pp  ab-  J 
qua  piiuatiouc  vircutis  motiux  pp 


eft  Yigilia.&  caufa  cius  oppofiu  eft  ^ aliquant  malam  complexione  ma- 
cauf;  frigidiracis  : hoc  eft,  quia  lit  tcrialem.Et  quia  cito  dtlfoluuntur, 

aidomim'I calons  &ficcitatis. Et  opinantur vtfiatab  humonbusfu 
tqncfthxcrcs  compohta a dua-  molls, quiaftendunt cerebrum, & 
bus caufis . h;c  ;gruudo  eft  ;gritu-  lxdunc  lpfum  fua  qualitate . Epile- 
do  vocata  nabur : quia  tunc  tacet  piia  elf  xgntudo , qux  fecit  cadere 
ficut  dormicns.  Sc  oculos  tenet  aper  in  terram  padentem . in  primis  rite 
cos:  quia  dormirc  eft  pp  frigidirate,  mouentur  omnia  mebra  mocu  ml 
& tcnerc oculos  apertos  clF  pp  ficci  lo  extraneo , deindc  fic  mouentur, 
utcm.Et  aliqn  fiunt  ;gntudines  in  donee  homo  cadit,&  priuanturom  Ipilepfia. 
cercbro,  in  quibus  fit  pars  horu  ac-  nes  fui  lenfus,  & virtutes  animates , 
cidcnnum,autoia.&  illiquifaent  aucdiminuuntur : & contrahucur, 
quod  diximus , dabunt  cauias  vni-  5ccolliguntur  omniaipfius  mem* 

ColLAucr.  H bra. 


Colhgetr 

G bra, &contrahnnturficut/pafina- 
ta.  F.t  hoc  eft  fignu  manifmum,  c 
pa/Tio  eft  in  cerebro . & collcdio,  ter 
eontradio  membroru  propter  mo- 
tom  extraneu  fignificat  cp  hec  fpe- 
cieseft 


ne , qui  fenriAargrqtiafTqtridf  fu-  XU 
mus  frigidas  afcenderct  ab  vno  me 
bro  ad  cerebrum:  &qn  peruenie- 
bat  illuc,  cadcbat  epileptic*,  fit  hoc 
accidens  eft  fufficiens  ad  probSduy 
vna  ex  fpcciebus  cotratfho-  cp  caufe  hoius  xgritudims  eft  ven- 
nis,quxfita  virrutccxpulfiuarquia  tofitasFumofe.fed  ifta  vetofitas  nfi 
eolliguntur  &concrahumur  mem  certario  communicat  humoribus 

Frigidis&  humidis,aurfhgidis  Sc 
ficcis.  &ifti  humorcsfuntifb veto 


bra  in  (cipfis  ppexpulfionf  rei  l$dc 
tis,3c  maximeT  cerebro.  & ppea  if  be 
• humor  eft  contrarius  in  fine  cople 
xiom  cerebri . & hoc  fecit,  aut  fua 
qualitate,  aut  fua  forma. & illtf , q<f 
fignificat  nobis,  <p  non  fit  pp  humi 
ditatem  ncrui.nccppipfiusinfiifio 
^ ne,  eftpp  fubitam  ipfiusdifloluno- 
nem . & dc  ncccfTi  rate  eft  q>  humor 
feciens  hoc  fit  fiibtilis , eo  q>  paro— 
xifmtisipfiuscitotranfit,ficutfitin 
Tna  opfo  rgritudinibusacutis . Scd  quia  nos 
lepfls.  videm’  pro  maion  parte  q>ilh,qui 
hanc  patiuntur  xgrittidinem , funt 
frigidi  & humidijficut  pueri:aut  fri 
gtdi  & ficci , ficn  t fenes : & vlV  quia 
hxc  acadentia  apparent  fuper  firgi 
dos  pro  maiori  parte , fignificat  q> 
C&  hui*  fgritudinis  eft  humor grof 
fus.Sed  contradicit  nobis  hoc,q>  hu 
morgroflusnoncito  difloluifi  fiue 
I difeurrat  per  ftnftos  meatus,  fiue  p 
1 latos,  ficutdicit  Gale,  quia  diflolu 


vt  materia . Et  ppea  curat*  h$c  egri- 
tudo,euacuando  illos  humores . Et  " 

quamuisdicaf*  per  nomen  aiicuius  Second* 
hominis , vt  hoc  acciis  fiat  a choice  °Plnl<x 
ra,  non  dico  hoc  impoffibile . & ca- 
dit  in  hocratio.na  breuitas  paroxif  ** 
mi  hoc  adiuuat : Sc  veniente  accide 
te  hoc,aliquibus  pp  ftomachum,vi 
demusep  hoc  fit  eis  vt  plurimum 
pp  femem,aut  pp  iram,  & hoc  ofte 
dit,  vt  fiat  a cholera.  Et  Gale,  curat 
hanc  sgritudinem  cum  hicra  picra, 
in  qua  dommaturaloe.  Et  manifc- 
ftu  eft  q>  aloe  non  purgat , nifi  vna 
duarum  rerfi,  aut  cholera , aut  hu- 
morcm  choIericum.Erquida  dicut  ori 
qiharctegritudofit  acomplexione  prin^ 
mala  no  materiali  frigida&ficca.  c6tra  hie 
Ethoccftaranoneremotu.qdeft,  °p>niont 
quia  hate  a-gritudo  vt  plurimu  ha-  wCudA* 
bet  paroxilmos.  Etadhuc  fi  fierce  M 


tio  non  eftaliud  q dommatio  natu^  pp  mala  complexionfi  no  materia- 
rx  fuper  humorem  ipfum  decoque  lem,  non  ficretnifi  a rebus  extrinfe 
do,vt  rerineat  qd  eft  conuenies  nu-  cis.quod  eft,  quia  mala  complexio 


trimeto,  Sc  aliud  expellat.  & hoc  no 
fitin  hcmoregroflo,Tcoqiegro£ 
fus,nifi  in  longo  tepore : ficut  tefti- 
ficatur  eiperietia  in  xgrirudinibus. 
Et  nos  videmus,  q>  cito  difioluitur 
hie  humor.  Et  ob  hoc  dicedfi  eft,q> 
b?cxgtitudo  non  fir,  nifi  pp  Fumu 

Tertio  de  <Iu'Sencralur  iniplomet  cerebro, 
has  afte-  ve*  'n  alio  membro,  quod  ipfum  ei 
&*.  ca.?.  tranfmutit:  ficutdiat  Galc.dc  iuue 


non  materials  creataa  malacom- 
plexione  materiali  eft  difficihscu*- 
rationis : & a tali  caufe,quali$  hxc 
cft,impoPe  eft  fieri  paroxifmfi  epile 
pticum.  & fm  hoc  no  fierct  hec  Ipe 
cies,  nifi  pp  res  cxtrinfecas,  hoc  eft 
ab  acre  fngido.quod  eft , quia  ma- 
la coplexio , qux  fit  a raiibus  rebus 
cxtrinlecis,  eft  fecilis  diiloluuonis . 
Scdrcmotumcft®  resextrinieex, 

hoc 


Digitized  by  Google 


Liber  Temus.  $8 


A hoceftacrfrigidus  pofTit  ihduccrc 
malam  conaplexionc  ccrcbro  fliffi- 
cientem  inducerccpilcpfiam.  fed  fi 
experiemia  hoc  teftificaf,raro  hoc 
die  debet . Et  tu  debes  fcirc,  q>  pro- 
pter  hancfclam  non  pot  finalitcr 
feiri  rationabili ter  dc oi  bus  xgritu- 
dinibus,qux  fint  po(Iibilcs,&  q no. 
quia  xgritudincs  certificanturpbr 
fenfum,  Sc  poftea  adueniunt  tefti- 
• moniacxperietixppplurimos  (en- 
tire : & poft  hoc  fit  cognitio  caufa- 
rum.  Et  caufa  huius  data  eft  in  lo- 
co alio  nobiliori  ifto:  &nos  ccip- 
fam narrabimusin  alijslibris.  Et 
B apoplexia  eft,  qn  ho  cadit  ad  terra, 
Atopic-  &ccflatcius  vox,&priuanturom- 
ncs  operationes  & motus  rotius  cor 
porisjcxceptoanhelitu.nam  priua- 
toanhelitu  moritur pattens. Etpp 
hoc  anhelitus  eft  manifcftu  fignfi 
fuper  fortitudinem,vc!debilitatcm 
ifttus  virtutis.qd  eft, quia  qn  anficli 
tus  fuerit  grofius  & mal*,  fignificat 
fuper  fomtudine:  &qn  fiteritquie 
tus,fignificatdcbilitatem.Et  Htpp. 
dicit  q>,quando  apoplexia  eft  debi- 
lis,non  curaturde  facili : fed  qn  eft 
• fbrtis,curam  non  recipit . Et  ca  hu- 
ius  (fgritudinis  eft  dc  neceffi  rate  pn 
C uano  motus  vfis,&particulans . Et 
quia  declaratu  m eft , q>  motus  vm- 
ucrfalis  habet  duo  pricipia : primu 
quorum  eft m corae,  aliud  eft  in  cc 
rebro : & cerebru  no  facit  fuas  ope- 
rationes,nifi  pp  con  ergo  eft  necefi 
fevt  ccrebro  veniat  vnaxgritudo 
vfis^ommunicans  toticorpon . Et 
hoc  fict  neccflario  pp  oppilationc 
vtarum  (pintus,  qui  perueniti  cor- 
dc  ad  cerebrum  : & tftx  funt  arte- 
rix.aut propter  fortem  oppilatio- 
« nem  rentrtculorum  cerebri. propte 

xca  quia  quando  illiclaudutur,im- 


pedinirviafpirituianimali,quidal  I> 
membris omnibus  fenfum &mo- 
tum:  fiitaeft,vt  dicit  Gale,  qui  di-. 
citqj  mittitur  a cerebro  fpiritusani 
malis , ficut  mittitur  a cordc  fpirit’ 
vitahs  intrinfccus.  aut  fit, quia  cor- 
nimpiturcomplexio  cerebri,  quod 
eft,  quia  quando  ilia  corrumpitur,  ' 
corrumpitur  temperatia,  cu  qua  re 
pentur  calor  intrinfccus  cordis , ad 
hoc  vt  pofTit  operari  fenfum  & mo 
turn  tncutdcclaratumcftinNatu 
rali  philo(ophia.Sed  in  camcns  cor 
disnon  potcuenire  hoc  accidens: 
quod  hanc  xgntudinem  facial.  qcf 
eft,  quia  prius  pcrucnirctur  ad  mor  B; 
tem . Et  poftquam  probatum  eft  q> 
caufa  xgritudinis  in  hisduobuslo 
ciscft : ergo  caufa,  quam  dat  Hip- 
pocrates eft  verax:&  etiam  ilia, qua 
dat  Galen.  Et  Hippocrates  dicit,  cp 
quando  homo  fiibito  finevoccfit, 

& cadit  in  terrain , tunc  fadlx  funt 
oppilationes  in  vijs , qux  funt  intci 
cor  & cerebrum,  hoc  eft  in  arterijs. 

Et  Gale,  hoc  cofiteturin  lib.  dc  Ao- 
cidcnti  & Motbo.  & in  lib.  dc  Mem 
bris  dolorofis  dicit, q>  hec  $gritudo 
fit  pp  oppilationein  in  ventriculis 
cerebri:  ergo  intendit  Galen,  vt  fiat 
a duabus  caufis.Et  fignu  eft,  vt  fiat  F 
ex  oppilationc artcriarum.cum  ap- 
parent figna  dominationis  fangui- 
nis  fuper  patientem . & h?c  curatur 
cum  flebotomia.  Et  fignum  oppila 
tionisfbrtis  ventriculorum  cerebri 
eft,  qn  apparent  figna  dominatio- 
nis humorum  frigidorum  in  corpo 
re.  Et  curatio  huius  fit  cum  permu- 
tatione  coplexionisillius  nialihu- 
moris  cu  euacuatione  cum  media? 
nis  purgantibus  humores  illos  frigi 
dos,5c  cu  clyftcrijs  conuenicntibus: 
quia  ilia  funt  mirabilial  haccura . 

H ij  Ei 


Digitizec 


X 


ColKget 
A V 


6 Eth?e  *grirndo,qux  dicirur pro- 
Pcfubetfi  fimdaoo  iomni,  eft  propinquior  vc 
fitpp  oppiladoncnt  arteriarum,<| 
vt  litpropttr  oppiladoncm  nauo* 
rum ; proptcrca  non  eft  in  hacpai- 
fiouc  nifiiculrasanhcljtus , ncc  ctia 
conumuur  ad  paralyfim,  ficut apo 
Sastiepfi*  plexia , Et  ilja , qux  fir ab  bumori- 
pus  ficcis,  fecit  ftare  paaentemooi 
Jta  apertis,&  nominatur  aicafia.ct  fi 
fiat  ab  homorib*  humrdis,ftat  oca 
Itselaufis.  Sc  harjc  fpecie  nominant 
Medici  fubcth . Hucufque  locuti 
fumus  dc  xgritudinibus,flt  acciden 

tibus  breuiter,  fecundum  q>  nobis  J 

H vifum  eft  fiifficere:  eo  q>  mea  inten  corporis  in  quolibet  mcmbro.Sectr 
no  in  hoc  libro  non  eft  njft  in  dan-  da  narrar  figna  fignificantia  fuper 
«torcgulas,c 
Median*  oi 


ERRO  I S 

COiLIGET 

l S 1 X R gVAXm. 

STM  M * tIBR|. 

De  Signit  Sauiaram , 8c  Aegtirodinit, 

V*  Signis  Samutts  tt  Aegritudmit  m 
Zmerab.  Cq>.  j. 

Sta  pars  diuiditur  in  Onn&x 
duas  partes,  Pria  nar- 
rat  figna  fignificafia 
fanitatem  act u ale  in 
qualibet  operatione  L 


qux  fintprincipia  arris  xgrnudines,  Sccaufesipfarum  .Et 
ibus  volcnribus  inhac  hxc  pars  icerfi  parritut  in  duas  par- 
fdenriairevia  nobi!iori,&i!Iis,qui  test  coqdixcfigna.autfignificant 
Etvolunt  poftea  abundarc  in  paid-  fuper  xgritudincs  pr*fentes,qu* 
culanbusiftiusarnsfm  huncordi-  plurimuminucniuntur  in  hac  ar- 
aero , Sc  diuifioncm . Et  Trias  quod  tc : aut  fignificant  tempore  lamta- 
•omparatioiftiuslibri  ad  tocalita*  ris&  ^gntudinis  fuper  xgntudinc 
Mm  lftius  feientir  eft, ficut  compa-  futuram . fed  figna , quaifigiuficat 
rano  elementorum  ardficij  ad  ar-  fuper  egritudines  prctentas>parutn 
lificium  Et  ficut  Pi&orcs  primo  dc  funt  I hac  arte  vriba.Et  incipierous  ordaw 
ringunt  circuitum  figunr,quam  parrarc  figna  fignificantia xgrjnj- 
Bceie  intendunt,&  poftea  replent  dinem  prxientem  in  totocorpore,  M 
boccontinensparriculaiibus  rebus  & in  quolibet  mem  bio : & poftea 
I etdiuerfiscolonbus,  donee  fit  figu  diccmus  figna  fignificantia  xgiitu 
ra  ifia  conuenicuter  impleta  • fic  Sc  dines  fiituras:  Sc  poftea  diermus  fi- 
pot  intendimus  facere  in  noftro  li-  gna  fignificantia  iupet  egritudines 
bro.EtfiDeus  nobis  longitudinem  princes.  Scd  figna  fignificantia  in 
^jpdeeflerit vitx,&  nos  prxcaucrit ab  xgnrudimbus  pftntibusfup  egrira 
•ecidentibus  tcmporis,aiium  facie-  dines  fiituras  adiungam  iftis  fignis 
Isms  hbrum  in  pra&ica  buic  nobi-  xgritudinu  {5(enriu.£t  fimiliter  vr, 
li  ordini  refpondentem,  fecundum  vt  pona  figna  fignificantia  fenitate 

futurS  in  egritudi  ni  bus  in  hac  cade 
parte:qu5uis  ptincant  fitnitaris  pri . 
Propterea  a uia  funt  una  ex  rebus , 
rjbus  procedit , & trafit  Mcdrcus  ad 
Mcdicina : ficutl  rebus,  q artifiria- 
litcr  fium.  qd  eft,  quia  nomen  nu- 


quod  fe&useft  iftc  liber  Colliget, 
qui  omnia  conrinennaiftius  fcien- 
tue  replebit. 


tons 


Digitized  by  Google 


Liber  Quartus.  < 9 


A iotij  potefhtis  earu  deriuaCegrefla, 
d fiut  arrificialner  in  pmuririoeip 
uru  a re,  a qua  fit  pmutatio,3t  n at 
tdbuif  rei,  ad  qui  permucaf  Sc  hoc 
eftcottanii  reb*nannalibus:hoCc, 
quia  fblum  hunt  p naturl . Et  ca  m 
hmoi  oftedi  in  nobiliori  loco  ifto , 
qcf  cft,quia  pmutano  eft  genus  rei , 
ad  qu5  perm  utaf  virtus  : 3c  hie  eft 
contranu  plufqua  gen*  rei  ad  qua 
pcrmutarur.virtusauteftin  cisma 
nifcfta,magis  cj  in  ea,a  qua  fit  pmu 
*•*  tario.  Erppea  conuenicntius eft  fi- 
gna eoiiiungc  re  famtaris  futur?  cu 
lignis  zgrirudinis  przfends:  quia 
B jdcdicus'uanfit  ab  tills  ad  furnace, 
& appellant1  illirrJfitus  medicina, 
it  no  fanitas . Etadhucquamuisip 
fa  lint  lamtatis  figna,  funt  aliquo 
tno  partes  zgritudinis : eo  q>  figni- 
fi cat  fuper  remouone  zgritudinis. 
Baaitadt  Et  ego  incipio  narrare  figna  fignifi 
4cfin>uo.  cantia  fuper  fanitatc.  Sc  dico  q>  fani 
tas,  ficutdiftum  dft  in  defininoeip 
fius,eft  bona  habitudo  in  mebro,  p 
qua m habet  pati , aut  agcrc  fuam 
a<ftionc,aut  paflionem  natutalem . 
Et  hac  bona  habitudo  diuifa  eft  in 
duas  partes:  quarum  vna  eft  appro 
s priata  membris  confimilibus,in  q- 
C dus  funt  nouem  coplcxioncs : aha 
official  lbus  membris,  qua:  eft  qua-* 
tuor  gencru,  q fuperi  us  di<fta  funt . 
Et  quia  pars  maioriftiusdifpofino 
nisin  membnsnon  eft  manifefta 
pnma  frontc,  & nu*i  me  in  mebris 
non  appaiendbus , ob  hoc  necefle 
fiiit  narrate  figna  fignificantia  fup 
quamhbet  difyofitionc  cuiuslibet 
membn,  videlicet  nouem  comple- 
xiones,qu?primo  funtinconfimi- 
hbus,&  (etundoifleopofins . Et  fi- 
militer  narrabimns  figna,  qu$  figni 
ficant  fuper  tetnperatam  complc- 


xionem,&  no  temperatam,&  fani*  D 
tate  apptopnata  membris  officiali 
bus.  St  via,  qua  potenmus  ola  htC 
cognofcere  primo , non  eft  nifi  all 
actionc  & a paflionc  horu  mebro* 
rum,  aut  rebus,  q ui  proueniunra 
virturibus  ipforum.  Q\iod  eft, quia 
aftiones.Sc  paffioes  ipforurti,  Sc  ret; 
quzabcis  proueniunt,  funt  apud 
nos  nodores : & a rebus  nouotibus 
jpccdcrc  debemus  ad  minus  notas. 

Sc  resprouenietesab  operibus  funt 
ficut  calor,macies,pingaedo,&  acci 
denda.q  apparent  abneundbusi 
cotporc.  Et  debes  feire  q>  Medici 
maioti  parte  non  funt  vfi  loqui,ni-  E 
fi  de  (ignis  fignificandbus  fuper  fa* 
nitarrm  membroru  confimilium* 
fed  dc  fignis  fignificannbus  fupet 
fan  ita  tern  membroru  offidaliunt 
no  funt  locud  nifi  per  accidcns.Sod 
tales  quates  fumus , volumus  loqui 
dc  vtn  fq ; . Sc  i nci  pictnus  loqui  a fit 
gnis  figiuficanribus  fuper  coplcxt* 
□cm  zqualcm , i. tempera ta  : quit 
prior  eft  natura:  Sc  et  quia  extrema 
non  cognofcunf,  nifi  p coparariot 
ne  corum  ad  media . Et  dicimuS 
ex  nouem  c5plexionibus,qdam  ap 

Cnatur  vnlcuiq;  mebro , 

. q appropriatur  tni  corpoti  c5  F 

Sfiuortcmcbroru  adinuicc . Et  crjL 
endu  pnmo , figna  figiuhcatiriS 
coplcxione  vmufcuiufq,  ihcbri  ta 
nouem  coplexionibus : 6c  cognitu 
illis,poterimus  mdicare  fuper  Coott 
plexionc  tod*  corporis , S',  maxima 
membroru  principalium.Sc  inapt* 
mus narrarecoplexion£ cordis  :qa  »*. 
cor  eltmcbru, cuius  complexio  cot 
tn unicat  mebtis  omnibus,  quia  qs 
hoc  Oiembrum  eft  temperaru,  funt 
membra  pto  maiori  parte  tempera 
u in  calidi  tate : quia  eft  dator  om- 
H lij  nibus 


r -•  Colligct 

G nibus  mEbris  c6plexi6is , qua  agut  fieratos,  proportionado  CordifofG,  K 


&pauuntur.Etadhuc,  qncritcom 
plexio  alioiii  mcmbroru  diftepera- 
ta,  ficut  oomplexio  hepacis,  polfibi- 
Jc  clt  complcxione  cordis  non  die 
tempera  tarn  pp  colligariam  ipfius 
•d  membra.  Sc  pp  hoc  narrabimus 
figua  cordi$,qn  font  tcmperata,  Sc 
intcmpcrau  : co  q>  ilia  fontfigna 
omnium  mcmbrotom . 

Xkfigms  comflexionum,  cjunitatis 
Cordis.  Cup.  l- 


led  diet  adhuc  maior.  quia  non  eft 
impofobile  complexion  cm  cordis 
dlecalidam,&q7  pedus&  pulmo 
fine  maiores  debito,  comparadonc 
ad  ipfom  cor,vt  faciat  tunc  anhcli-> 
tus,qui  non  eft  magnus  nifi  pp  lar- 

fitatc  viaru  pedons  & pulmonis , 

: illud  idc , qd  fecit  anhelitus  ma- 
gnus  per  fe:co  q>  fi  pulmo  & pedus 
client  fm  comparadonc  creaaonis 
cordis,  tunc  pulmo  Sc  petftus  multi- 
plicarentur  in  caliditate cordis.  Scd  Taaim 


Primarn  T^T  inter  figna  fign.ficantia  fop  fignum.qd  iignificat  fuper  comple 

' — xione  cordis  ppdif 


lignum,  r.complcxioncm  cordis,fignum, 
H quod  propriumeft  in  figmheando 
luper  coplexione  cordis,eft  pulfus : 
& poft  ilium  anhclitus.Ergo  quan 
do  pulfus  no  eft  magnus,  ncq,  par- 
tius,neqi  tardus,neq;  velox,  neq,  ra 
rus,ncq;  fpifliis,  necellano  fignifi- 
cattcmpetanria  complexiomscor- 
disitcrcalidu  & fngidum,& ficcti , 
& humidu.&  talis  pulfos,qualiscft 
ifte.repcrie'm  hisquinafeuntur,  & 
ftan  ti  n di  ma  tc  tempera  to  vt  pluri- 
snum : ficut ih  terra  Hippocraus* 
tc  in  plunb9  tetris  Gracia; : nifi  eue 
niant  accidctia cxtrinleca.  Sc ppea 
dicitGale.  q>  homines  terrarum  ca 
l Iidarum  non  pht  dare  nobis  tempo 
latam  complcxionc.  Et  no  eft  dice- 
du  , q» pulfosfortis fit  naturalis : eo 
q>  in  alijs,  quamuis  non  lint  tcpc- 
rata.plurimu  inueniatur  in  dima- 
tibus  non  temperaris:  (icut  non  di- 
ccnda,q>  color  niger  in  hominefit 
naturalisquauis  noninueniatut  in 
Sccundd.  Aethiopiacralbus.  Et  temperantia 
anhelitus  fmuhcerfigmficat  fupet 
tempera tS  complcxionc  cordisi  fill 
uo  vtcomparauo  anhelitus  ad  cor, 
non  fit  maio  t debito. q?  fi  hoc  diet, 
no  Iblum  diet  tunc  anhelitus  tera- 


ff  ..jfpofitionem  alio- 

rum  mebroru , eft,  vt  fit  pectus  me-  «• 
diocre  inter  magnitudinc&parui- 
tatem.Et  lift  temperantia  lux  com 
plexionis  fignificant  fignificaua  ft- 
gna  temperantia  complexions  he- 
pads,aut  temperantia  cerebri  ,aut 
vtranq; . Et  hoc  16,  quia  in  hepate, 

& cercbro  noeft  calor , qui  fit  pro- 
priusin  coru  die : nifi  calor  partiu. 
c6fimiliu,in  quibus  font  copofita . 
Sed  calor,  cu  quo  vnulquilq;  opera 
turartcsfiias,  eftdcnccdlltateca- 
lor,qui  trafinitdf  eis  a cordctSi  iltc 
calor  efti  eis  ficut  forma. led  calor , 
qui  ell  in  eis  propnc,cft  ficut  mate- 
na.  Et q uia  teperanna  rd , Sc  perfe- 
dio  fox  opcradois  non  itat  nifi  pp 
forinam,cft  ncccllarium,vt  qn  ilta 
duo  membra  font  tcmperata, fit  co 
rum  temperantia  pp  formamiplb- 
tum : & temperantia  foaru  forma- 
ium  eft  neccllario  pp  temperantia 
datons  tftarfi  format u : Sc  iltud  eft 
cor.  Et  non  eft  diccndu,q>  poilibile 
lit,q>  calor  cordis  qui  mitutur.nnt- 
tat  eis  caliditate  foperflua:  & q>  co- 
plexioiftoru  duotum mcmbroru, 
vemens  ad  cam  a pardbus  conlimi 
libus  hcpau>&  ccicbtOjtdrftat  calc* 


Digitized  by  Google 


Liber  Quartus 


60 


’ Jt  ri,qui  proUeniret a temperada  cor-  ex  rebus  fignificantibus  fuper  tem-  D 
dis,vt  per  ifta  contratietate  refultct  peracam  complexionera  cordis.  Si 
in  cercbro  & hepate  remperaua  co  $qualem,  eft  temperauda  compofi 

Slcxiois.quia  tabs teperanria,  qua-  tiois mtmbrorum cxtrinfccoru , Si 
s eft  h$c,dicitur  $quiuocc,  & non  niaxime  pedons,Sc  membrorum 
Quartum  veiacitcr,  vtfadat  operationes  . Ite  piopinquorum  ciaem,Sc  bona  pio-i 
®*“unu  fignificat  fuper  coplexione  cordis , 


'a 

tiiaca. 
Sex  turn. 


tad  us,  & carnolitas  pectoris. nam  ft 
tcmpcrataeft.figmlicat  teperantia 
complcxionis  cordis.  Scd  tepetada 
carnis  pro  niaiori  parte  Icquitur  te 
perantiam  complcxionis  cordis : Si 
propria  caro  cxiftes  in  hoc  loco . Si 
pp  hoc  caro  Italics  temperata  com- 
plexione cqrdis,n  in  ent  macilenca, 
B nec  pinguis  fuper  flue.  Ire  fignificat 
'iS^atum  fuper  teperana  cordis  tepera  tia  vir- 
tutum  anim^;  ficutira,  planicies : 
^ * mamfelta  ea  conhdentia,  & pufil 
lanimitas,Sc  fimilia  bis.lre  fup  tem 
perantia  cordis  fignificatcopolido 
»pfius,hoc  eft  in  pofitioe  fua,  Si  fua 
incnfura,&  figura.qd  eft,quiaqua- 
4o  fua  coplexio  ent  teperata,  funt 
res  predict*  viplunmu  fm  via  na- 
Sepdrud.  turalem.  Er  fimilnerqn  fua:  opera- 
tionesfunt  conucnientes  fuq  coplc 
xi<>ui,fignificant  fuper  fua  tempera 
tiam.qd  elhquia  non  eft  lmpolhbi 
lc  die  alique  puli'uin  velocem  pro- 
C peer  ftridurft  fuatii  artcriaru,cu  no 
Ik  hoc  pp  caloicmipfiusfticutacci- 
dit  homuubuspinguibus.  Et  vhter 
difficile  eft  dare  lignafigmlicantia 
fuper  compolitioncm  rnembroru 
, intrinfecorum , Si  hiper  Ipccics  co- 
pu,&  hiper  colligaui  eorum . ppea 
xcliquerunt  Medici  hanc  (pccie  li- 
m tans, Sc  non  funt  locutideea,&jp 
cdlerunt  lolum  dc  ligius  coplexio- 
nalibus . led  medico  non  funt  hxc 
{minus  ncccilaria  illis.Sc  ppea  volu- 
xuus  loqui  dc  haclpccie  brcuitcr.fi- 
cuthnuusconfucu . Et  diarnus  q> 


portio  cuiuslibct  lftoui  metnbrom 
adalia.Sc  h$c  vocatur  pulchritudos 
quia  pulchntudo  magis  attribuif 
compolidoni , licut  virtus , Sc  ford-* 
tudo  magis  attnbuiturcomplcxio- 
ni . Et  nos  non  dicimus  q>  tcmpe-> 
rantia  compolitionis  iftorumme- 
brorum  lignificct  hiper  tempcran-< 
tiam  cordis,  nili  propterea  quia  vir 
tus  informatiua  ndformat  alia  me  £ 
bia.mli  mediante  calore  coidis : ft- 
cut  virtus  nutritiua  non  facie  luas 
opeiationes,nili  mediante  complc- 
xione  fua . Et  tu  debes  feite  cp  hxc 
figmficadonon  conucrntur:  quia 
poslihile  diet  cor  die  temperate  cu 
plex'onis, Si  bonx compolitionis. 

Si  umta  compolino  aliquotu  me-s 
brorum  cflet  l^fa.&i  hoc  prouenit  a 
matena.  Ethoc  raro  cotingit.  ficuc 
raro  cotingit  ex  alijs  rebus  nociuis, 
qux  proueniunt  ah  ali|s  membris : 

,jn»ui>i  * Sc  lllecouertuntur,  Sc  coirumpun 
:m  pro-  tur  complexione  cordis  propter  ah- 
u,cu  no  quam  colligandam . Scd  ligna  u-  p 

gmhcantia  fuper  diftemperatiam  rlipuntc6 
cordis lquatuot  qualitaubus  funt  picxiouC 
cotraria  lftis.Hoc  eft,qn  pulfus  fue  cordis, 
nt  fords,  velox , ant  Ipiflus , ligniii 
cat cxccilum  caloris:  nili  contingc-  ^ 
ret  prop  tci  ft  rid  ur  a natural  era  in 
vijs  artcriarum : quamuis  hoc  raro 
accidat  in  complexione  calidaipro* 
ptcrea  quia  natura  caloris  eft  apen 
rc  Si  cxtendcre  panes,  nili  forcr  fic« 
c^:co  q>  rcliftii  cgrdGoni.Et  h cum 
liccitatcfucrit  duriucs  ud%  fighat 
vrlumiuicm  hedaus.  Et  fii’r  anhe- 
H liij  htus 


Colliffct 


6 nibus  mcbris  coplexiois,  qua agut 
&paduntur.Etadliuc,  qneritcom 
plexio  alioiu  membroru  diflepcra- 
ta,ficutcomplcxio  hepatis,  pofftbi- 
lecft  com  plexione  cordis  nonefle 
tempera tam  pp  colligariam  ipfius 
j ad  membra.  &pp  hoc  natrabimus 
figua  cordis,qn  l'unt  temperata,  Si 
intemperata : co  q>  ilia  hint  figna 
omnium  membrorom . 

■ Xkfyw  compltxioiutm,  Cr Junitatis 
Cordis.  G if.  x. 

Primom  T*T  inter  figmficanria  fup 

lignum.  l~*.complcxioncm  cordis,  lignum, 
H quod  proprium  eft  in  figniheando 
iu  per  coplexionc  cordis,eft  pulfus : 
& poft  ilium  anhehtus.Ergo  quan 
do  pulfus  no  eft  magnus,  neq;  par- 
tiu s,  neq ; tardus, neq ; relox,  neq, ri 
ros,neq-,fpifIus,neceflano  fignifi- 
cat temperanria  complexiomscor- 
disitcrcalidu  & fngidum,& fircu , 
6 1 humidu.&  talis  pull'us,qualisdt 
ifte.rcpenlin  hisqui  nafeunrue,  6c 
ftan  1 1 n di  mate  tempera  to  vtpluri- 
mum : ficut  ih  terra  Hippoerans* 
& in  plurib*  terns  Gnjcue : nifirue 
niantacddetia  extrinfeca.  &ppea 
dicit  Gale.  q>  homines  terrarum  ca 
1 Qdarum  non  pht  dare  nobis  tempe 
xatam  complexionc.  Et  no  eft  dice- 
du , q>  pulfus  fortis  lit  naturalis : eo 
cpinalijs,quamuis  non  lint  tepe- 
rata,  plurimu  inueniatur  in  clima- 
tibus  non  temperads:  ficut  non  dir 
cendd,  q>  color  niger  in  homine  fit 
nacura!is,quauis  non  inucniatui  in 
Serundd . Acthiopia  etalbus.  Et  temperanria 
anhclrtus  fimiliter  fignificat  ftipes 
temperata  complexionc  cordisrfal 
uo  rt  comparauo  anhelitusad  cor, 
non  fit  maior  debito.m  fi  hoc  diet, 
do  folum  cflct  tuncaahclnus  tem- 


peratus,  propottionado  Cordi  foK  , K 
fed  cfl«  adhuc  maior.  quia  non  eft 
impollibile  complcxionem  cordis 
eflecalidam,&q>  pedus  & pulmo 
fine  maiores  debiro,  comparadonc 
ad  ipfum  cor, vt  facial  rune  anhcli- 
tus,qui  non  eft  magnus  nifi  pp  lar- 

fitate  viaru  pedons  & pulmonis, 

: illud  idc , qd  fade  anhelitus  mar 
gnus  per  fereo  q>  fi  pulmo  & pedus 
client  fm  comparadonc  creanonis 
cordis,  tunc  pulmo  & pedus  multi' 
plicarentur  in  caliditatc cordis.  Sed  Teruuat 
fign  um,  qd  fignificat  fuper  comple 
none  cordis  pp  difpofmonem  aho- 
rum  mebroru , eft,  vt  fit  pedus  me-  ^ 
diocre  inter  magnitudine  & parui* 
tatem.Et  fiPr  temperantia  fua-  com. 
plexionis  fignificant  fignificada  fi- 
gna temperantia  complexioms  he- 
pad$,aut  temperantia  cerebri, aut 
vtranq; . Et  hoc  io,  quia  in  hepate, 

& cerebro  noeft  calor , qui  fit  pro- 
priusm  eoru  cfle:  nifi  calor  paruu. 
cofimiliu,in  quibus  l'unt  copofita . 

Sed  calor, cu  quo  vnufquifq;  opera 
tur  artesfiias,  eftdcncceflitateca- 
]or,qui  tralinitdf  eis  a cordc:&  ifle 
calor  eft  I eis  ficut  forma. fed  calor , 
qui  ell  in  eis  propne,cft  ficut  mate- 
ria. Et  quia  teperanaa  rei , & perfe- 
dio  fuse  opcraddis  non  flat  nifi  pp 
fcrmam.cil  necdlarium,vt  qh  ilia 
duo  membra  funt  temperata, tit  co 
rum  temperantia  pp  fbrmam  ipfo- 
rum : & temperantia  fuaru  forma- 
rom  eft  necdlario  pp  temperantia 
datoris  lftaru  formaru  : & illud  eft 
cor.  Et  non  cfl  diccndu,q>  pollibile 
fit, calor  cordis  qui  mittuur,mit- 
tat  eis  caliditatc  fupcrfluai&cpco- 
plexioiftoru  duotum  membroru  , 
yemens  ad  cam  a pat  tibus  coniimi 
libus  hepau,&  ccxcbro,tdiftat  calo 


Digitized  by  Google 


Liber  Quartus  6 o 


A ri,qui  proileniret  a tempera  tia  cor- 
dis,vt  per  ifta  conirarietare  refulret 
in  cerebro  & hepate  temperatia  co 
plexiois.quia  tabs  teperanna,  qua- 
ils eft  h$C,  dicitur  squiuoce,  & non 
Qjattum  veraciter,  vtfaciat  operations . Ite 
ficrnificat  fuper  coplexione  cordis , 
tadus,S:  carnofitas  pedtoris.nam  fi 
temperata  cft,figmficat  teperanda 
complcxionis  cordis.  Scd  tepetada 
carnrs  pro  niaiori  parte  fcquitur  te 
perantiam  complcxionis  cordis : & 
propria  caro  cxiiles  iu  hoc  loco . & 
pp  hoc  care  babes  temperata  com- 
plexions: cqrdis,ncm  crit  macilenta, 
ncc  pinguis  fuperflue.  Ite  figmficat 
fuper  teperatia  cordis  tepera  na  xir- 
, , tutumanim^:  ficutixa , planicics : 
niaca.1”4  * manifcfta  ea  confidents,  & pufil 
Saturn.  lanimitas,&fimilial)i#»Itc  fuptem 
perantia  cordis  lignificat copolitio 
lpfius,hoc  eft  in  pofidoc  fua,  Sc  fiia 
mcnfura,&  figura.qdeft,quiaqua- 
dofuacoplexioerit  teperata,  funt 
respr^didbe  vtplurimu  fm  via  na- 
5*pdmu-  turalem.  Et  fimiliter qii  fox  opera- 
tioncs  funt  conucnientes  fuq  coplc 
xioni.fignificanr  fuper  fua  tempera 
tiam.qd  cft,quia  non  eft  impoilibi 
lee  lie  aliquc  pulfom  vclocempro- 
•V  ptcr  ftridura  fuaru  artcnaru,cu  no 
Ik  hoc  pp  calorem  ipfiusificutacci- 
dit  homimbuspmguibus.  Et  vfiter 
difficile  eft  dare  ligna  figmiicantia 
fuper  com[K)litioncm  membroru 
, inttinfecorum , & fuper  Ipccics  eo- 
iu,&  fuper  colliga ua  eorum . ppea 
rcliquerunt  Medici  hauc  fpcciefa- 
ni caus, & non  funt  locud  de  ca.&jp 
ccflciunt  folum  de  ligius  coplcxio- 
nahbus . led  medico  non  funt  hax 
fninus  necellana  illis.&  ppea  volu- 
jnus  loqui  de  hacfpccic  breui  ter,  li- 
eu tfum  us  confucu  . Etdxcunusq> 


cx  rebus  fignifieantibus  fiiper  tern-  D 
peratam  complcxionem  cordis.  Sc 
$qualem,  eft  temperantia  compofi 
tiois  membrorum  extrinfecoru  , Sc 
maxnnc  pcdons,&  membrorum 
propinquotum  cidera,&  bona  pro-> 
portiocuiuslibec  iftoru  membroru 
adalia.&  h;c  vocatur  pulchruudor 
quia  pulchritudo  magis  attribuit" 
compolitioni,  licut  virrus,&  ford- 
tudo  magis  attribuitur  complcxio- 
ni . Et  nos  lion  dicimus  q>  tempe-> 
rantia  compofidonis  iftorum  mc- 
bromm  lignificet  fuper  temperan-- 
dam  cordis,  nifi  propterea  quia  vir 
tusinformaduanoiormat  alia  me  E 
bra, nifi  mediante  calorc  cordis : fi- 
cut  virtus  nuttidua  non  facit  fuas 
opcradones,nifi  mediante  complc* 
xionc  fua . Et  ru  debes  feire  q>  hxc 
ligniticario  non  conuectitur:  quia 
posfibile  eflct  cor  efte  temperate  co 
p!exionis,&  bona1  compofi  non  is, 

& tamen  compofido  aliquoru  met 
brotum  eflct  l$fe.&  hoc  prouenita 
materia.  Ethoc  raro  coungit.  ficut 
raro  coungit  cx  alijs  rebus  nociuis, 
qua-  proueniunt  ab  ali|S  membris : 

* & ille  couertuntur,  & coirumpun  ilia 
tur  complcxionc  cordis  propter  ah-  c6uc‘ 
quam  colligandam . Scd  (igna  fi-  cul 
gmficantia  fuper  diftemperatum  r|ipuntc6 
cordis Tquatuoi  quahtaubus  funt  piauonc 
cotraria iftis.Hoc  eft,qfi  pulfus  foe  cordis, 
rit  fords, velox , ant  fpiflus , lignifi 
catcxccflum caloris:  nifi  contmgc-  ,,,Lt>a'*r> 
ret  propter  ftridura  naturalem  in 
vijs  artcriarum : quamuis  hoc  raro 
accidat  in  complcxionc  calidaipro* 
pterca  quia  natura  calons  eft  apm 
re  & extendere  partes,  xuli  forct  fio* 
c;  :co  q>  rcliftit  ^greffioni.Et  fi  cun* 
iiccitatc  fucrit  dun  ties  ucT\  fignac 
vlumrutcru  fkata  us.  Et  fii’r  anhc- 
H riij  htus 


• ' ‘ Colligcc  ■'  r 

€ thns  contrarius  natural!  fignificat  hum  f paruus,r*rus, tardus,  duroff  ( 
fupcr  ide : dummodo  non  lint  pe-  Sc  anhelitus  corum  eft  fimilis:  Sc  ta 
dlus,  puimo,  auteoru  viz minores  dus  pedorum  corum  eft  frigitits^ 
tf\ pewntj  bus  . Ire  ortus ipilorum, Sc  Et  fi  mificer  eft  in  completions  alio 
tadus  calidus  habenc  taper  eande  rum  membrorum  ipforum:  nifi  fit 
<f6plexionc  fignificare « Er  vft  feias  in  eis  refiftentia  accidemalis.  Et  pe- 
ep ad  ealorem  cordis  fequitur  calor  dus  iftorum  eft  nudum  pilisJEc  mi 
omnium  membrorum : creep ro  <p  funt  in  vltmia  timiditate.Ec  vniuer 
non  fit  refiftetia  accidemalis  a me-  uerfalrter  ipforum  iuuentus  affimi 
bris  habentibus  dominantia  in  cor  latur  fan  plus  feneduti : & ft  pera- 
pore,  ficut  funt  hepar,  St  cerebrum,  nent  ad  fenedutem , fen  edits  eo* 
quia  pofe eft,q>  eoplexio  iftoru  duo  rum  aflimilatur  mold , 
rum  membroru  ex  parte  mebrord 

confimilium.cx  quibusfuntcopo-  IV fifius  compltxionum,  er patitit'u 
fita,fintfhgidiora  debito : St  rune  Ctrtbri,  Cap.  J. 

H crit  cor  calidu,  & ccrebru  dicef'  fri-  t 

gidum.Sed  in  homine  habente  ta-  "TJ  T poftq  (ocud  fumus  fuper  fa- 
Jem  complexion*  refrigetabitur  in  Xlnitatem  cordis  appropriatanf 
fine  cor:  Sc  maxime  qn  dominatur  membris  confimilibus,  Sc  taper  fa- 
ftigiditas:  quia  hoc  mebru  non  eft  nitatem  appropriatam  mebrisoffi 
datum  nifi  ad  tfperandum  calidita  cialibus,  dcinccps  voliim*  loquide 
tecordis.Item  fignificanc taper ca-  fignis fignificannbas  taper  tepefa* 
liditaccm  Sc  ficcicatem  cordis  acci-  fia,St fanitatem  cerebri.Erdicemu* 
dentia  animz ! ficut  ira : inqi  qui  q>  teperi  na  deber  recipi  in  cerebro, 
cito  irafeitur , habet  complexion^  ficut  in  alijs  membris:  hoc  eft, vt  fit 
calidam cordis: & fi feruauerit,ha-  appropnata  fuis membns confimi 
bet  et  ficcam.  Et  fimiliter  fignificat  libus,aut  fua;  copofinoi.  Et  incipie 
ficcuatem  cordis  macies  pcdoris,et  musa  temperltia,  Sc  dtccmusqifi- 
fieri  tas  corporis.  Sed  eoplexio  cor-  gnorum,  qn^  fignificanc  taper  tem 
disdominans  incaliditate&humi  peratam  coplcrionem  cerebri,  Cjda  , 

1 ditarc  fignificatur  a fointudinc  cor  tamuntur  ab  opera  trombus.  & ope  i| 
dis.&rriolliaepulflis.  Et  fihabue-  ratifies  ipfius  aut  appropriate  funt 
tit  molliciem  cum  fua  fortirudine,  ferttai  communi , aot  imagination 
fignificat  folam  humiditate . Er  fi-  ni,  aut  cogitationi , aut  memoriz ; 
mfliter  figna  caliditads  Sc  humidi-  autvirturi  nutririuz . hoc  eft, quod 
tads  cordis  funt  magnitude  pedo*  apparet  ex  fupetfluitaribus,  CJ  ?gre- 
tis,Sc aliorum mebrorfi.  & ideo ani  diunrura  naribus,paIato,oculis, 
Inalia,  qua- funt  calida  fichu mida  8c fintilibus . Et  qa.rdam  furoun- 
funtmatoris cordis czteroramive-  turab  alijs,  ficutatadu,ficortu  ca 
lut  animalia  nafeenria  in  locis  hu-  pillorum , Sc  ab eorum  fortna,Sc  fit 
ftidis . Sed  figna  frigiditaris  fic  fieri  perfluitatibus , quz  ab  ipfo  zgre— 
tads  cordiSjfunr  compofita  ex  oppo  diuntur  : ita  q>  fi  fint  temperatz  in 
fids  fignorii  caliditads : tn  feruant  quantitate  Sc  qualitarc,  fignificam 
figna  fieri  cads.  Etppcapulfus  ta-  taper  ccmpcrautiam  ipfius.*  • 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quattus  6 r 


/ Et  fimiliter  quado  opera  does  (om- 
ul & vigiliarum  fun  t temperate , & 
q,  fir  mediocritas  inter  pigtitiam  & 
Vclocitatem,  &iudicia(ua(intre- 
ifta,&  fen  fus  fint  clari  & boni,&  ta- 
£his  (it  tcmpcratus,ita  vt  non  fitca 
lidus,  vel  frigidus.Et  capilli  qui  ori- 
untur,  non  lint  omninoextenfi  (cu 
plant, ucl  tortuoft  feu  cnfpi,  albi,vel 
nign.  Etdemonftrauofux  forma: 
clFvtfitfiguraeiusfimilisfigurfCe 
Itrbri  tempcrati:&  tunc  (igturicatur 
fuper  temperatiam  complexionis. 
& ligmficatio  tempetantix  fua:  fi- 
gure eft,ficut  dicit  Galcnus*  cp  (it  fi 
_ cut  (igura  (phxrica  cerca,!euitcr  ab 
B vtraq*,  parte  pre(la,&vt  non  (it  tr.a- 
gttum  vcl  paruum.Etcpfupcrfluita 
tes  difeurrentes  a ccrcbro  lint  pau- 
Cx,&  competentcr  digelbe.  & fi  fuc 
ritcum  liocahqu.i fpi(Titudo,(ignu 
eft  liccitatis.dc  ft  fucrin  t mult?  Sc  di 
geftar.fignificant  fuper  caliditatem 
& humiditatem.  & ft  cunt  hoc  flrc- 
rint  crudx,  & in  quantitate  multa, 
fignificanc  fuper  fhgiditatem . Sc  (i 
cum  hoc  fucnntaquof^lignificanc 
fuper frigiditatem  & hurtitditate. 
Et  dicit  Hippocra . de  hac  cotuple- 
xione,q>  eius  famtas  eft  proplquior 
_ xgritudini  q (an  itati.Scd  opera  tio- 
^ ncs  cerebri  calidi  funt  vigilic*Sc  bre 
uitas  (bmni.Scd  ft  caliditan  aflocia 
bitui  aliquantula  humiditas,  tunc 
tales  in  (omnoaliquantulum  aug- 
mentabuntur.  Sc  (i  ficcttas  domina 
bitur,domtnabuntur  vtgih^.Et  qui 
hanc  habcntcomplcxioncm,  velo- 
ces  erunt  ad  adbone$.&  atftiouesfu 
as  faciunt  line  diftretione:  Sc  accipi 
untex  metabrisfoium  (imiliruai- 
nem,&  non  diuifionem . Sc  crrorcs 
eorum  funt  multi,  Sc  cogitationcs 
eorum  mala.  Etqui  habentiigua 


contrariaiftis,&  funtdormitores,  O 
&pigri,&  tardi  intelle&us,  &nou 
pofluntreciperc  diuifioncs  rerum. 
ncccflario  talcs  fngidx  complexio 
nis  (iint.  tamen  & ipfi  adinnunt  p- 
diclas  resconfufe.Scd  complexio  ce 
rebri  frigida  & (icca  abundat  min* 
in  fomno,cj  frigida  (ola.  Er  frigida 
fola  minoriscftfomni  q frigida  & 
humida.  Ettadtusctiam  (ignificat 
fuper  iftascomplexiones.  Et  capilli 
ctiam  habentfipnificatiortes:eo  qt 
capilli  funtcX  (iiperfluitate  fumo- 
fa.  Quare, capilli  nign  (ignificat  fu 
per  aduftioncm : eo  cp  igrieitas  h£r 
album  denigrare.Et  fi  cum  hoc  (Tit  E 
tortuoft, (ignificaht  fupet  hoc  ficci- 
tarem:ficutacciditcis,quandofan- 
guntur  ab  igne.Et  capilli  albi  (igni 
fa  cant  fuper  matcriam  crudam&T- 
digeftahi.&fi  cum  hoi  fucrint ex- 
tend &plani,fighificant  fuper  fup- 
fluitatcm  humiduaris.Etcode  mo 
do  capilli, qui  cito  oriufltur»(ignifi- 
cantlupei  calidi tatem:& qui  tarde, 
ccotra.  Etqui  funt  mediocres  in  co 
lorc,&  tortuofitatc,  & in  plamcic,Sc 
in  ortu  veloci,  Sc  tardo  (ignificat  fu 
per  complextonem  temperatam.Et 
forma  tortuo(a  euam  hnbetfignifi 
care  fuper  m2lam  complexioncm . * 
Et  ctiam  caput  magnum, vel  parufi 
habetfignificarehoc.  Etiftafxpe 
inueniuntur  in  libris  fpicatorum.de 
ego  116  recofdor omnia  corum  ver 
ba,ni(iquorunda,ad  hoevtnofter 
intellcdhis  non  fit  diminutus  in  ra- 
dicibus  return. &ilh, qui  foluin  funt 
Medici,indigcnt  ilhs:&ego  no  fum 
exillis.  Item  oculus  (ignificat for  j. 
ri  fignificatinne  (iiper  compicxio- 
nem  cerebri. quia  oculus  nibcus  ha 
hens  venas  rubeas , (ignificat  fuper 
complextonem  ccrcbri  calidam  : Sc 


Collipet 


G figna  contraria  iftis  fignifieant  (up 
complcxionem  frigidam  ccrcbri.Et 
vclocitas  motus  oculorum  fignifi- 
cat  fuper  caliditatem  cerebri,  ficut 
tarditas  fuper  frigiditatem , & rac- 
diocritas  in  iftis  liguificat  fuper  te- 

Eeratiam . Et  fubalbedo  oculi  figni 
cat  frigiditatem  cerebri , ficut  ni- 
gredo  (iguificat  caliditatem,  & co- 
lor medius  inter  fubalbedmem  & 
mgredinem,qui  dicitur  vari*,  figni 
ficat  tempcrantiam.Et  hoc  eft,quia 
fubalbedo  fit  propter  paucitate  di- 
geftiois.ob  hoc  ifte  color  eft  propt- 
• quuscolori  aquae  fimpliciter.Et  ni- 

jj  gredo  fit  propter cxcefliim  dcoiflio- 
nis.propterhocdominaturin  ipfo 
mgredoiquia  uigredo  fignificatad 
Nicredo  u“loncm  partium  terreftrium  do- 
£c  pumul  minannum  in  re.  Et  quod  fecit  va- 
ncudincm  netatem , qua:  eft  color  medioens, 
humidita  vltima  temperantia  decodiiois. 

“i  °Xn-  ^M"4  cft  m,n°r  q ilia,  qu* 

dattonem  fecit  nigredinem  : Sc  eft  maior  qua 
dus.ldf  i.  ,illa , qua:  fecit  fubalbedinem . Et 
**•  Catux  ftias  quod  non  folum  caufie  quali- 
de  c^i'ione  tatiui  feciuut  nigredinem,  aut  fub 
•ialiu  ca  albedinem:  fed  Sc  alix  res  funt  mu! 
j.in  para-  ta^qux  adiuuant  ad  hos  colores  fe- 
phrafi.  ciendos,qux  non  funtqualitates,vf 
„ * complcxionesjfed  funt  res  quantita 

lupUur'  uu?,vel  localcs.quodeft.quia  nigre 
«.  17 . ld£  -do  pluries  fi  t propter  multam  qua- 
Aueterna  titatem  humiditatis  oculiiautquia 
letdj  ir.i.  pofitac/r  1D  profimdo  multumifi- 
Vnde  no-  cut  lu  Vlfics  in  riuis  profundis.quia 
ta  eft  con  propter  profunditatem  apparent  vc 
traneus.  jut  njgrl : co  q>  non  recipiunt  ran— 
Gale,  vuh  tum  fpicndorem, ficut  fi  client  largi 
cryftaHoi-  & pauci.  Etoculus  fubalbidus  eft  (e 
du  opera- cundumconnanum.  *EtGalcnus 
ri  mpredi  djCit,q.  multa  humiditasglacialis 
* o albfr  a'i,uuat  a<i  feciendum  liibalbedi- 
dtaca.  ncm:eo  quod  color  lllius  humoris 


( ’ 

eft  ficut  color  glaciel.&  ideo  multi-  K 
tudo  ipfius  adiuuat  ad  faciendum 
fubalbedmem  : ficut paucitas adiu- 
uatad  feciendum  nigredinem , Sc 
hoc  ell  contrarium  noftrx  opinio- 
ai:Sc  mediocri tas  om ni um  fignifi- 
cat  temperantiam . lfta  funt  ligna 
fignificantia  fuper  complexioncm 
cerebri.  Sed  figna  fignificantia  fir 
per  ipfius  compofirioncm  fimiliter 
fumuntur  a complexione,&  opera- 
tionibus  ipfius.  Enam  diximus 
de  figura  naturali,  quam  habere  de 
bet.&  colliganda  fua  apparet  vifin: 
quia  quedam  capita  habent  col-  ^ 
lum  conuenicns  cidcm,  Sc  quedam 
non: ficut  dicit  Galeniu.  Sed  largi- 
tas , & ftriiftura  fuarum  viarum , & 
fuarum concauitatum  fumuturab 
ipfius  complexione.quod  eft , quia 
vi$  cerebri  calidi  Sc  liumidi  funt  in 
vlamitatelargiratis:  frigidi  vero  3i 
ficcifccundum  contrarium  ipfius: 

& med  ocres  lftarum  fignifieant  la 
per  calidum  Sc  ficcum,vel  fiipcr  fri- 
gidum&humidum:&fua  tempe- 
ratacompofitio  cognofcitur.quan 
do  lux  ri£  Sc  fux  concauitates  funt 
in  vltima  temperantia.  Etquando 
vix  Sc.  concauitates  cerebri  funt  m- 
mis  ftriiftx , tunc  babenseas  para- 
tus  eft  vcrrigini,&  fcotomix,  & cpi 
lepfi?,&  alqs  egritudimbus  fimifi- 
bus.  ltcm,qnando  fubftanda  ce- 
rebri eft  minor  debita,tunc  accidet 
intcllcciui  corruptio  intelleifus,  Sc 
ftultitia,ficut  decrepitis . Sc  v- 
uxutrfaliter.quando  cor 
rumpiturollacerc  .■ 
bri  exterius, 
corrum 

pitur  cerebrum 

inreri—  .. 

us.  « 

De 


Digitized  by  Google 


Liber  Quartus 


6 1 


t,  fl  cum  hoc  adiungitur  humiditas.  D 
&eJ‘£’ut ctmpUxionum.zyfanuatu  he-  & ftndx  figmfiCanr  contraiium.iu 

f u.  up.  4.  calidjvcro  Sc  ficcohepate  cltme- 

■y'vEinccps  volumus  loquide  fi-  diocris.  Item  (ignificat  pilolitas 
I Jgms (ignificantibus  tempera  luuer complexionem  hepatis,  qcP 
oam, Sc  (amtatem  hepatis.  Etaicc-  crt,quandohypocundria funt  mul 
muscpquxdam  corum  figmfi cant  tumpilo(a,caliditatem  fignificant. 
fupertemperantiam  (iix  complc-  Adhuc  diucrfificatur  hfcfignifica- 
xionis,Sc  quxdam  fupertemperan-  no  (ecundum  diuerlitatem  piloru . 
ham  fux  compolitionis.  Et  ego  in-  Su,a>fi  font gio(Ii,tortuofi,  Sc  nign, 
cipio  a (ignis  complcxionis.  Sc  dico  Ujgoificant  foper  caliditatem  Sc  lic- 
tpqu^dam  ipforum  fumuntur  ab  cicatemtSc  fi  font  fobtiles, Sc  plaui, 
opcranombus,Sc  quedam  fumunf  fignificancfoper  humiditatem.  Et 
• quantitate  vcnamm,Sca  ta&u.Et  fi  venter  fit nudus pihs,figiiificat fri 
fciascp  hepar  temperatum  general  giditatemtScfi  (it  mollis  venter,  fi- 
B (anguincm  purpufeum,  Sc  dat  colo  gnificar humiditatemtSc  (i  (it  dur*,  £ 
rem  albcdims  milium  cum  rubedi  lignificacliipcrficdtatem.  Etfigna 
ac.& corpus debctcfle medium  in-  figmficantiaCupcrfuam  compofi- 
termaciem  .Scgraflinem : Sevens  tiouem  fimilitcrfomunturacom- 
debcntefic  mediocrcs  inter  largita-  pluxionc.Sc  operatiombus.quia  qii 
tcm,Sc  ftriiluram.  Sed  complexio  erunt  ternperatx,erit  hepar  ccmpe- 
caJida  hepatis  cognolciturp  hoc,  rattim  in hgura.  Sc pofitione, Sc qua 
quod  generant  multam  choleri  ru  titatc  magnitudmis  Sc  paruitatis, Sc 


beam, Sc  maxime  in  xtate  luuentu- 
tisiSc  color  talium  dcdinat  ad  citn 
iiitatcm.  Sc  idco  cum  augmentatur 
ra!or,Sc  fiocitas  multum,generatur 
cholera  adufta,8ctunc  declmabit  co 
lor  ad  fir  (cedi  nem.&quibuldam  de 
nigranmr  palpebrx  infcriorcs  ocu- 


ftriclu  ra,Sc  largi  ca  te  xenaru  m.  Sc  c6 
plcxio  calida  Sc  humida  (ignificat 
ibrtitudinem  hej>ans,&  largitatem 
venarum:  (icut  fngiditas  Sc  ficatas 
(ignificat  contrarium:  Sc  mcdiocri- 
tas  coruin  (ignificat  mediocrirate 
inter  calidara  Sc  humidam,  frigida 

E.U.1 r -S-l-flE  — 


C lorum, Sc  labia  etiam  i n fedora.  Scd  &ficca.Etdebes  for  eq>  coplexiocs  p 
hepar  fiigidu  cognolcitur,  quiage-  fignificatcs  fop  coplexiocs  l/torum 
ncratmultum phlcgma, Sc langui-  mcbroru,font coplexiocs  ianatf, ^ 
aemcrudum.&aiiquandocx  forti 


tudinealbedinis  conuertitur  in  cal 
ccm.  Scficum  hocconiungirurfic- 
citasjtucgcncrabitur  cholera  nigra 
non  naturalis.  Et  complexio  fiu- 


fiunt  a prima  cfientia.  Et  hoc  dico: 
quia  inueniunfcomplcxi  >nes  acqfi 
tx  calidx  Sc  frigid^  a conluctudine, 
Sc  vfr  a rebus  cxtrinlccis . Et  (imile 
eft  huic,  quiainucnituraliquis  ha- 


xnida  hepatis  cognolcitur  a multa  bens  colorem  figniheantem  foper 
prxparatione  putrcfa<ftionis,Sc  do-  fngiditntcm,Sc  (igna  (ignificatia  c6 


minauochumidiutis.Sdanguinis. 
& fi  multum,  exccdi  t train  ad  hypo 
Ctrcam.Itcm  ven^  largs  figmficant 
foper  hepaus  cabdiutcra;Sc  magis, 


plexioncm  fui  hepatis  lignificabut 
calnh  ca  tern,  hoc  eft.quiahabcbitve 
nas  latas.tunc  debemus  iudicarc 
complexio  fua  naturalis  eft  diucrU. 

ab 


Digitized  by  Google 


Colli^et 


G abaecidctrraIi.3cquandocritc5cra 
rium,debcmusiu<ficarc  contrariu: 
hoc  eft,  quia  cnmplcrio  fui  hepatis 
eritfrigida  3c  ficca,3chabitudofua 
erit  grolla  3c  pinguis,5cgroflit!es  fi 
gmncatcaliditatem  8c  liumidi  rate, 
& ftridiura  vcnarum  fiigidiratcm, 
3c  ficcirattm.  Scd  fignificatio  co- 
pofitionis  fumptaab  opcrationib* 
eft  h$c:quia  hepati  illius,qui  liabct 
venas  ftridtas,  eueniet  oppi!atio,ip- 
fo  non  vtcntcdbisoppilariuis.  Itc 
quandohcparcritparuum  compa- 
racum  ftomacho,&  non  fiiperuene 
ritaliquod  accidcns,neceflaiiu  m e- 
ritvthabcar  mollem  vetrem.  nam 
hare  eft  pcrfccta  fignificatio  fuper 
paruitatem  hepatis . quod  eft,  quia 
8e3»  pn-  quando  hepar  eft  paiuum,non  po- 
jni  Doer,  tcftattraherc  chylumaftomacno, 
tm  a.  c.  & tuncoportet  vtcxeantfuperflui- 
U.TctoT  wtes  molles.Et  homo,quem  tu  fci$ 
u.i.  u.)o  dicitq>  breuiras  digitorum  fignifi  - 
Trim*  de  cat  paruitatem  hepatis.  & hie  appa 
<p  neftiuit  bene , vbi diet  virrus 
*wna““  informatiua,8cnonconfydcrauitni 
fi  in  maieriebus,&dimittamusiftfl 
cumalijs.  Dicit  Arifto.q>  hepar  in 
quibufdam  hominibusinucniturT 
latere  fimftro,  & (plea  in  latere  dex 
_ tro:3cquando  fupcrucniuinillis^- 
gntudines  liepatis, apparent  fignaT 
latere  fimftro.Ifta  (unt  figna  mmi- 
ficanna  /uper  cOmpleiionem,  5c  fa 
nitatem  membrorum  principaliu. 
VtfigMI  comblexionum,  cr fmitutis pul 
monis.  Cap.J. 

DEincepsvolumus  Ioquide  fi- 
gnis  fignifi  can  tibus  (uper  co- 
plexionem,  3c  (anitatem  membro- 
rum (eruientium  illis.Et  incipient* 
a pulmone.  8c  dicemustpcomple- 
xio  pulmonis  erit  tcmpaca  tunc.qh 
eit  anhclitus  tempatusin  magni- 


tudine  paruitate,  3c  non  recipiet  V X 
fionem  ab  acre  calido , aut  frigido: 

3c  vox  fit  temperata  inter  fbratudi- 
nem  3c  dcbilitatem.Sed  <i undo  pul 
mo  eiit  calidus,  anhclitus  erit  ma- 
gnus,3c  Ixdctut  ab  acre  calido, 3c  i« 
uabitur  a frigido . 3c  habens  talem 
pulmoncm  nabebit  vocem  fbrie:3t 
contrarium  operabirur  contrariu. 

Et  pulmo  ficcus  cognofcitur  ex  par 
tc  vocis  claritatis,8cex  uaruitate  fpu 
ti  . Et  pulmo  humidus  contraria 
habet  (igna  pulmoni  ficco , fcilicet 
groftitudinem  vocis,3c  fputi  multi- 
tudincm.Scd  compofitio  habetura 
complexione , 3c  operationibus  fi-  L 
militcr:coquodcomplexio  tempe- 
ratadencceffitate  habet  compofi- 
tioncm  temperatam , fcilicet  inter 
paruitatem  3c  magnitudmem,  8c  in 
teramplitudincm3cftriifhuam  via 
rum:3c  quando  erit  caiida,  etut  vi^ 
larg$.  Et  latitudo  pedtoris  fignifi- 
cat  fuper  latitudinem  viarum:ficut 
dictum  eft  in  alijs.quia  diximus, 
quod  fbrdtudo  vocis  fequitur  largi 
tatem  viarum:3dargitas  fignificat 
caliditatem  complexionis.  3c  caufa 
eft,  quia fbrtitudo  vocis neceflario 
fignificat  caliditatem.  Scd  complc- 
xro  frigida  fignificat  ftridturam  via  M 
rum , & debditatcm  : 3c  maxime  fi 
huiccomungaturficcitas.  Vcloci- 
tasvero  anhclitus  fignificat parui- 
utem  pulmoms^c  Ihidturam  fua- 
rum  viarum,  nifi  complcxio  cordis 
fit  in  caufa  . Pcdtus  autem  fputo- 
funl  fignificat  malam  pulmonis  po 
finonem.  3c  propterea  dicunt  Mcdi 
ci,quod  plurimi  talium  ve-  ' 
niunt  ad  vlccrationcm 
pulmonis,  3c  ad 
hedti  — 
cam. 


De 


Liber  Quartus.  6$ 

A tk foiumf.Uxlonum.crfi-  tompl'nnum.O’fr  D 

mtatu  Siemacbi.  mtathT'Jl^brum. 

Clt.6.  Cat>.7. 

DEineeps  volumus  looui  de  fi-  q Ig„a  tempera nti*,&  fanitaris  te 
gnis  n^iufi  cantibusluper  co-  Of&culorum  fumunturab  opera- 
plexaonem  ftoanachi.  Et die.  anus  cp  tiomb’ipforu,&  ab  accn tibus.Et  di 
ipfa  cognofcitur a fair  operauom-  cimus  9,, cm. eft  tempo,  at  us an  coa- 
lms:co  <f  ftomacho  temperate  cou  tu, natural het  tempaaatiam  cople- 
nenat  maior  caborum  pars , aiifi  ni-  xaonis  tcitaculorum . Et  fi  anultum 
m.smodum  exccdant  natur?.&  no  aftcdat,naturalatcr  he't  calidam  co 
accadunt  cidem  accidentia,  qu?  cue  plexionem  tcfticulorum . Et  fi  cum 
ntunt  ftomacho diftcmperato:&  fu  hoc  defydeno  coniungmar  fiafficae- 
w appetatus  dl  natuialas  Et  an  fto-  tia  in  facaendo,  figmffcat  humid. ta 
maclio  calido  fubtiles  cibaconucr-  tern  coniundaan  lfti  caufalatati  Et 
B mntur  111  ftjmum , Sc  cadcm  groffi  quidam  dacunt  m, q uando  comple- 
. conucnaunt,&  fuus  appentus  eft  di-  xao  teflaculornm  eft  caltda , q,  tunc  E 
minutus,  Sedan  ftomacho  fiagado  eft  generatrix  mafcuiorumbluso 
ligna  funt  contrana  pratdidis  : co  feemanarum.  & qfi  complexio  ifto- 
qma.eaconuemunc  cabana  fubtilia,  rumeftfrigida,  tuncoperaturcon- 
& grofla  an  acctofitatem  conucrtu-  tranum.fiqu.a  piger  erit  an  coitu,& 
turan  eo  & cius  appetatus  eft  cxce-  gcnerabitfilaas.  ?i  cum  frig. ditate 
dcaas.Et  ftomachus  ficcus  cognofci  conaungatur  ficcitas.quafi  priuatur 
tur  propter  multam  fit.m,&eidem  ab  hac  opcrataonc.Scd  quaappetam 
paucus fufficat potus:  & quaudo na-  habet magnum, & debilas cxii ta t in 

C^^Pltp0tUracLfitU^nC?  ?lloF«tione,e«us  complexaoad 
fiunt  fludua  nones.  Scd  humidus  fi  ficcatatcm  pertincre  videtur.  Scd  fi- 

S1,  “turaPlICLa fin : ^defyderat  gn.ficat.o complexions  horn mem 
talas  ftomachus  humida , ficut  fto-  broruin  ex  parte  accntaum  apparen 
achusj.ccus  defy dcrat  res  liccas.  num  in  fpermareeft.quiain  tem- 
c & hoc  eft.quando  humad.tas,  & fic  perata  complex.one  apforum  eft  fp- 
n?tur*m • fi ineft  ma temperatum aaa  quantitate , & f 


accidental]  ter , hoc  fi  t per  con  trari- 
um : co  quod  qua  habet  ftomachu 
ficcum , appetit  humida:&  qui  ha- 
bet humiduan,appetitficca.  Sed  x- 
qualis  ftomachus  in  paruitate,& 
magnatudanc cognofcitur, co  quod 


qualitate.  Scd  fi  tefticuli  fut  calidio 
res  debito, erit  fperma  plus  in  quail 
titatc.&fpiffiusconucnienn . Etqn 
complexio eorum  erit  fiigida,  erit 
contrarium  huiusthocelbouaafper 
macritpaucum,&  non  codum.  Et 


-- '“■»>-ii‘paucum,ocnoncoCtum. 

toletatquanntatem  c.b.  couuenae-  humid.tas  magis  conucnit  lauico- 
, & fr  paruus  fiaerit,nofcitur  ex  to  perationr  quarn  ficcitas.  Et  pili  etra 

Icrantaapauciciba : & fi  parmurct-  ligmficatfupercomplcxaonem  ho- 
bus  an  paucas  panes , melius  rum  membrorum,  fccunduan 


tolerat . Et  ftomachus 
magnus  tolerated 
trail  urn. 


fignaficant  fiaper  alias 
coplcxiones,vt  di- 
du  eft  fupra. 


De 


Digitized  by  Google 


Colligct  ? 

6 De  figna  complexicnnm,  cr  font-  CO,Sc  dices  quafi  q>,  fint  frigidi . Et  K 

tutu  mini  Corpora.  Theutonici , & Sclaui,qui  ftant  in 

Cap.  X.  terns  frigidis  funt  albi,&  corum  ca 

ISta  flint  figna  fignifica  tia  fiiper  pilli  funt  flaui,&  plani.  nec propter 
complcxionem  Yniufcuiulq;  me  hoc dicendum  eft  in  iftis,Yt eorum 
brorum  principalium,&  leruientiu  compiexio  fit  frigida.quod  cft,quiit 
cis.Et  cognofcendo  ifta,&  compara  eorum  compiexio  eft  in  vlumacali 
tionem  vniusad  alterum  faciendo,  ditate.quiacalorclauditurin  parti 
er  gnofeemus  totius  corporis  com-  bus  intrinlccis  eorum  corporum,  fi 
plexionem  tempera  tarn  Acdiftem-  eutacciditin  hycme.tSc  hoc  fuffidt 
peratam.Eo  <p  corpus,  cuius  coplc-  in  fignis  font  tads  fccundum  intea* 
xio  erit  ccmperata,entdc  ncccflita-  tionem  nofttam. 
tc  mediocre  inter  macicm  & grafli-  IX fignis  fiigmfitantibns  fiiper  At « 

tiem.  & color  erit  albus  mixtns  ru-  gritudines  ut  generals. 

bedini.Sc capillieoru  funt  flaui  ten  Cat.9.  , 

H detes  ad  rubedincm  in  tempore  fii?  •rvEinceps  volumus  loqui  de  fi-  t 
pueritia: : & cum  funtfa&i  iuuenes  1 ygnis  fignificandbus  lupcr  ar- 
erunt  capilli  eorum  nigri.  & tadus  gritudines.Et  rctaemoreris  temper 
temperatus  inter caliditatem  Sc  fri-  corum,  qu^fupenus  diximus : hoc 
gidicatem,&  inter  alperitatem  &le  eft,quiaintenrio  meainhoc  libro 
nitatem.&  fenfus  eorum  erit  in  vlti  non  eft  vt  multum  loquar  de  rebus 
mo  temperantix.  Sc  intclle&usco-  particularibus.  quia  iitc liber  non 
rum  mcdiocris  inter  velocem  & tar  fiiit  faduspro  illo,  qui  eft  (olu  mc- 
dum.  & hxceft  viacognofccndico  dicusrted  vrnoinueniaturdiminu- 
plexior.cm  temperatam.  Sed  com-  tus  m radicibus  Icicnrix,  (ecus' film 
plexionem,qu^  exit  a temperantia,  enam  dc  ip  (is.  Et  fi  inuenis  hie  did, 
ludicabimus  tecundum  muldtudi-  quod  inuenis  in  ali|s  Iibris  ^110 n ob 
ncm  fignorum.quia  ilia  iudicabun  noc  ipfum  defpicias : quia  phiric* 
turex  aggrcgationciftorumfigno  cribrat  homo  modium  vnum  (abn 
rum, hoc  eft  ab  accidentibus,&  ope  li  ad  hoc,vt  inueniat  vnam  marga-  , 
I xationibus , ficut  a graffidc  Sc  ma-  ritam.  Diccmus q>  figna  fignifican  M 
cic,&  a colore, pilis,  A:  alijs  (imilib*.  tia  fuperegritudinem  (untgna,quo 
Sed  eft  (cicndum,q>  fignificado  co  rum  qu^dam  fumuntur  ab  acciden 
lorispilorum  non  vcrifcca turn  ma  dbus,quf  acciduntpoftdiminuuo 
iori  parte  nifi  in  temperans  ciimari  ncm  humorum  in  corporc:&  qux- 
busiquams  in  quohbet  climate  po('  damliimuntura  complexione  cor 
fitaliquidcomprehendi,comparan  poris  abeiusprxparanonead  fufei 
do  homines  illius  climatis fibiipfis.  piendas  9gntudincs:&  quxdam  fu- 
VerbigranadnTheutonicis,&  Ac-  munturarcgimineantecedcnd.  Et 
tbiopibus,qn  Aethiopes  funt  nigri,  quatuor  tempora  anm  dant-pgno 
eorum  capilli  fiint  in  tortuofitatevl  fticadoncm  in  ^gritudinib’nituris 
dma,non  propter  hoc  eorum  com-  fi!V:&  maxime  permutadones,  qu£ 
plexioeritcahdadmmo  melius  eft  Hunt  in  eis  prater  naruram.  Etilla 
attnbucrc  iixe  figua  calori  ci  crude  figna  diuerfifi  cant*  fm  fordtudine 


litized  by  Google 


Liber  Quartus  6 4 


A 4:  debilitatem-S;  ego  volo  ipfa  nar- 
rare  per  ordinem . Iam  dixiinhis 
qu<j  pr$ccfienin:,q>qn  quatitas  fan 
jguinis  crefcitl  corpore,  i ta  q>  nocet 
in  quantitate  fblum,  in  eo  q>  quan- 
dtas  eft  fm  dimefioncm,h$c  eft  no 
minata  rcplcrio  fm  va(a.&  qh  cie- 
fcitcum  malitiaqualitatis  vtacua- 
tur,aut  vtpermutetur  ad  qualitatc 
illius,fivn’aIiorum  humorum,  aut 
plunum,h?c  nolat'rep'ctio  fm  vir- 
tutemteo  q>  h$c  rcplcdo  habetcua 
cuare  vel  cuaporare,&  diflblucre,& 
debilitarc  virtutem.quod  cftjppter 
malitia  fu^qualiraris.  Etppeahoc 

B fequif'cafusappetitus.&difficultas 
motus.  EtviYpphocdebilitanf,& 
I^dunfocsopariones  aTalcs,&  natu 
ralcs:quod  non  accidit  pnmx  reple 
tioni  . Et figna  primxrepledoms 
funt  figna  dominij  fanguinis  folu-. 
Sc  figna  fecundx  repletiomsfunt  fi 
gna  dominij  vnius  trium  humoru, 
autplurium.  Etpioptcrcadcbem’ 
enumerare  figna  fignificantia  fop 
exceffom  vniuftuiulq;  humorum 
iftorunv.&cognofcendo  fimplicia, 
cognofcemus  compofita. 

Dr f>g»u  abundanl'ut  Sanguinis. 

Cap  AO 

C T incipiemus  a fignis  fignifica 
J^ribus  mnltitudincm  fanguinis, 
&abacciitibus,qcucniunt  corport 
pp  illud.Et  dicem’cp  hoc  fign  incat 
fordtudo  pulfus,  Sc  replctio  vaforu: 
fiuc  fint  vcnx.fiuc  artcrix:&  graui- 
tas  capitis, Scoculorum,  Scimpcdi- 
menta  virtutum  animx , Sc  fenfuu. 
Et  vlr  mala  difp6,-que  aduenit  cor- 
pori  hxc  paticnti.affimilaf'  mal^  di 
fpofitioni  laffitudmis,  qu$  mienit 
ex  labore  extrinfeco  cum  rubedinc 
oculorum,  & calorcactuali  in  toto 
coipore:nifi  ho  babucrit  cxeiciuu 


in  acre  calido , Sc  fomnlim  profon-  D 
dum,&  fomnia  terribilia,  Sc  viden- 
tia  res  rubcas.  ficut  dicit  Gale.de  il- 
lo,qui  fomniabat  balneari  in  dolio 
plcno  fanguine:quia  figna  fangui- 
nis in  eo  crant  manifcfta.&  Galen* 
prxeepit  vt  phlcbotomaretur : fed 
Medici, qui  erant  dc  fkla  Etafiftra 
ti , pt^ceperunt  ne  phlcbotomarc<i 
&iniunxerunteiexercirium.  & cjn 
facerccirpit,hurnoiesdifloluri  di- 
fcurrcriitpcorp*,&  mortuus  fuir. 

Itc  in  hora  repletiois  fanguinis  flu- 
it  aliqii  fanguisex  nanbus,  aut  gin 
giuis.Et  Anft.  diatq»  fanguiscor- 
ruptus  fluita  nanb®&  ano,3t  puftu  g 
1? qu?  fiunt  in  corpore, & vrina  fpif 
la,&  dulcedo  faliu?,  3c  omnia  h?c  fi 
gnificant  foperabundanriam  fan- 
guinis.Et  qui  vfiis  eft  phlebotomia 
lennt  pruritum  in  loco  phlcboto- 
mado.ppcafumun*'  figna  dominij 
fanguinis  a comp!exione,&:  regimi 
ne  ciborum,&  potuum , Sc  fimiliu. 

Sc  ab  xtate,&  tpe  anni:tn  hfc  figna 
nccefiario  fignificant  abundatiara 
fanguinis  quodcfbquiaaliquando 
complcxio  gencrat  fan  gu  in  cm  : & 
fitcmpus,&?tasadiuuent,aut  no. 

Et  fimiliter  hoc  fecit  regimen  ab-  ^ 
frntibus  omnibus  alijs.-&  fi  regime  * 
fortius  erit  in  omnibus  ifhscaufis, 
tunccrunt  figna  fignificantia  do- 
minium fanguinis  accidentia,  qux 
hicfcquuntur. 

Dtftgnis  chcltroe  dommantis. 

Cap  A l .. 

SEd  figna  fignificantia  dominiS 
cholcr^  font  velociras  pulfus,  Sc 
difruptio  ipfius , Sc  vrina  fubdlis  j- 
enea,&  vomitus  cholericus,  & ege-’ 
ftioncsmordicatiux,  Sc  amaritu- 
do  oris,  fids  folds,  Sc  ficcuas  linr- 

gu? 


Digitized  by  Google 


Colligec 

res  particulares,em  fiaitdidhim  eft  K 
ante:  velut  eft  xus  fenedtutis,&tem 
pus  hyemis,3c  regimen  multx  quie 
ns , & ci baria  frigida  Sc  humiria , Sc 
foperfluitascomeftiois.  Etfomnia 
fimj  liter  fignificant  foper  dominiu 
i ftorum  humorum , ouoniam  jllc, 
«ii  fuperabundat  cholera,  fomniat 
videre  aduftionem  ignis;i  rui  lan* 

fuisabuodat, fomniat  videre  res  ru 
easjSc  cui  mdancohlia,  videnturj 
fuis (bmnijsca, oux ipfum  terrere 
TJ  T figna,  oux  fignificant  domi  faciunt.Sc  qui  videt  dormiendo  ma 
JH  mum  melancholix,font  nigre  ria,&  piuuias , Sc  fentitactcm  frigi 
do  vrinx , aut  rubedo declinans  ad  dtim.vel  aquam  frigidam , omnia  , 
H obfounutcm,aut  ad  ririditarem.Et  ifta  fignfiicant  abundatiam  phlcg- 
aliquando  hoc  foqui tui  incendium  mans.  Ifta  font  fignificantia  lu  pa- 
in ltomacho,&haDetappctitumca  dominium  vniufcumlq;  humoru, 
ninum  &nigrcdinemcoloriS,&ma  & vfVfuper rgricudines,quxacci— 
xime  fob  paipebra  oculi.Sc  fanguis  dun  t propter  nos  humores.Scd  lafTi 
phlebotomatuseftniger,&  multu  tudo,qux proucnitabfq,  occafione 
coagulatus . & rnaior  pars  talia  pa-  mamfefta  antecedentc , fit  necclla- 
denum  eft  Iplcnctica.  Et  fi  particu-  rio  propter  dominium  iftorum  hu- 
laria  figna  iungantur  iftis,fime  du-  morum,aut  pluiium . led  lafiitudo 
bioiudicabimus  q>  multum  domi-  thctayca,&  apoftemolafitab  abun 
nabitur  in  corporc humor  talis.  Et  dantia  languinis.lcd  vlccrolaeftcx 


G gux  cum  alperi  tate,&  eitrinitas  co- 
ioris,&oculorum:ficut  actidicin  vi 
tioidend.Etfi  hiscooiungnui  x£- 
pus  xftiuum,  & xus  luuentutis , Sc 
diem  calida  Sc  ficca,3c  multum  exer 
cinum.ficutarnum  caiefacientium 
vt  font  fcrrari|,& eorum  fimilcs:  Sc 
tonedebemus  fine  dubio  ludicare 
qtifte  humor  domi natur  multum 
in  corpore 

Dtfignis  Jjmmif  mthtncftoU <e . 

Cap.  1 1 


coraplexio , qux  magis  apta  eft  ad 
generandum  hunchumorcm,  eft 
complexio  frigida  & ficca,autcaji- 
■ da  & ficca.  &:  propterea  raroinueni 
I turifte  humor  in  corporibusalbis. 


roalicia  qualiutis. 

D* figni i pro*noflicis  Ktgrttudinttm  futu 
rarum  ptr  aertm,(y  tanpora. 
Cap.14 

Sc  pingmbus.Et  morphea  nigra  eft  rT  poftquam  locuti  fumus  dc  fi 
fignum  fortilfimum  iftius  humo-  r gnis  fignifiditibusfoper  domi- 
ps:&  et  variolx  nigr^fou  morbilli.  nium  humorum , deinceps  volum* 
. , .....  loquide  difpofitionibus.quefiunt 

Vtfignu  domtruf  phlegmaiu.  ab  aliqua  pcrmuutione  extra  natu 

1 1 rah:  (icut  illx,qux  fiunt  ex  aere,qu$ 

ET  fignum  dominii  ph legmans  fignificant  reritudines  foruras.  Et 
font  vrina  alba,&  vt  color  cor-  via , qua  poifumus cognoftcre  has 
pom  fit  albus,&pulfos  parous  2cta  pcrmutationcseftcxperientia:  fed 
rus,&fqua!iditastotiuscorpons,&  (cireiplas  per  viam  deinonftrati— 
pigritia,&  fomnus,&  tardiras  dige-  uam  eft dimcile,aut  impoflibile,  & 
llionis,  pauca  fitrscum  multofpu-  propterea  in  hoc  font  recipienda  te 
to  vifcolo.  Et  fi  cum  his  iunguntur  ihmonia  Annquonun , & memo- 

rari 


M 


Digitized  by  GoogI 


A 

T'rtia  A- 
phonfmo 
(uaph.iL 


» 


c 


Sfidu 


ran  eorG  breuiter,quat  dixcrunt : 3c 
poftcaconabimurdarecaufas.  Di 
xit  Hippo,  q>  qn  fiierit  hyems  fepte 
trionalisSc  inaquofa  ,&  vcr  fuerir 
mcridwnalc  & aquofum , fcquunf' 
ex  hoc  in  arftate  fcbres  acuta: , oph- 
rhalmia-,&  dylenreriximaxime  ve- 
to mulicribus,&  humidis  natura. 
Et  huius  cau/a e:quia  (I  hycms  fuc- 
rit ficca,generabit  humorcs  (iccos. 
&gcneraliter  humorcs  adufti,  qui 
feeti  fucrunt  in  autumno.non  con- 
uerrutur  limili  tempoic  huic  ad  fri 
gidnatem  & humiditatcm,  fed  rc- 
manebuntfccundunj  medictarem 
illius.q  uod  fiipcruenu  ei  in  au  tu  m- 
no:3c  poltca  veniente  vcrccalido  Sc 
hunndo,  aggeegabumur  in  corpo- 
re  humorescontrariiadinuicem.ve 
nietuepoftea  calore  xftiuo,  putrefa 
ciciiplos  humorcs  piopccr  humidt 
tatern  accidentalem , quam  habe- 
bunr.&proptcraiftum  iplorum  crit 
calor  putredinahs,qui  gencrabitur, 
uociuior,&  acurior.V  ndc  tunc  pro- 

S-tcr  hanc  malicram  comulexioms 
iept  fcbres  acuta: , & accutet  fluxus 
Trams  fanguipeus,  Sc  ophthalm  ta. 
Et  hoc  acadct  plus  complcxionib* 
humidis:  quia  funtaptx  citius  per- 
piutari  propter  talem  aerisdifpofi- 
tioncm.Et  Hippo,  adaptatficcitate 
Tcnto  feptcntrionali,&  humiditate 
mcridinuali : co  q>  natura  i (to rum 
duorum  rciitorum  ell  has  duasfa- 
ccredifpofitioncs.  Sc  can  fan)  lftoru 
oftendam  in  loco  nobiliori  llto. 
Item  Hippo.dicit.ri  in  codem  anno 
poit  ortum  canicul;  fient  pluui^  fri 

f'idx,&vcnu  flauennt  feptentnona 
cstunc  fient  xgutudines  termina- 
bilcs,3c  quiet* . <Sc  hoc  crit  ptopter 
temperantiam  aeus  calidi:quia  plu 
ma  aercru  icfrigciat.  Sc  limrlncr  U- 


Libcr  Quartus  6 5 

cit  feptentrio,  quanuis  fit  ficcus , & 
manifeftum  eft  q>frigidus  aerpu- 
trefadtionem  diminuit.Et  vniuerfa 
liter  fciasqjcaufa  xgritudinu,  quas 
Hippoc.  his  temponbus  fieri  dicit, 
eft  propter  permutationem  naturx 
aeris.quod  eft, quia  non  fuitordina 
ta  diuerfitas  naturx  temporum,ni- 
(i  vt  humorcs  digcrantur,&  tempe- 
rcntur.quia  humiditas  hyemis  tom 
perat  ficciraiem  autumni.&calidi- 
tas  aftatis  temperat  hyemis  fhgidi 
ptem.Scd  quando  hyems  fuerit  lie 
ca.tunc  remanebut  humorcs , (icut 
fuerant  prius,&  humiditas  veris  eos 
non  temperabitreo  cp  lpfacrithuo 
ribushiscxtranca:  qu^omnes  non 
adueniunt  tempore  compctcnti.& 
ob  hoc,quando  fuperuenerit  cis  ca- 
lor xftiuus  fine  medio,  tunc  iftx  *- 
gritudincsgcnerabuntur.  Sed  fi  hy- 
cms fucrit  diumida,&  fuperuenerit 
calor  xftiuus  eidem  cum  medio,  Sc 
iltud  medium  eft  calor  vens  tempe 
ratus,&  tunc  non  rcuict  tempos  ca- 
loris  antequam  ip(a  humiditas  fit 
confumpta,&  corpora  receperut  de 
fcnlionem.vt  propter  ealorem  non 
permutentur.  Et  vniucrfalitcrfeias 
q>quatuor  tempora  funtcumqua 
tuor  humonbuSjficutcum  quatuor 
clemcntis.quia  fi  tpa  rcfiitG  t,vtvnu 
eleraentum  a iud  non  vincat,vcl  fix 
pct,hcrcfiftuntvtvnus  humor  aim 
no  Tincat.quia  nifi  cflet  coparatio, 
quam  hettpscum  quolibcthuore, 
vnus  humor  a fuo  contrano  corru- 
pcrcf.Ite  Hipp.qn  h vems  fucrit  cali 
da  mcridionahs  & pluuiofa,&ver  fe 
ptetnonale  inaquofii,  fict  flux’ fan 

fuims,&  ophthalmix  ficcx,  3c  fcni 
us  reumata,epilepfix,  3c  paralyfis, 
Sc  apoplexix,&  fignitcs  abort:  fit. 
Etcahui7cft,vtiuult  difponcipf? 
Coll.  Auer.  I sgri- 


Tertia  A- 

phonfmo 

nl»ph.ix- 


Digitized  by  Google 


* \ 


' Coll’^ef 


C argritudlhei  fiant : quia  cercbrfi  in 
tali  difpdac  fupflue  humoftatur:  ve 
nicnte  vein  vcrcfrigido.cum  fui  na 
tura  habeat  huores  diflolutos  mo- 
ucrc,  tunc  frigiditas  rcfrftet  fux  co- 
plcxiom  naturali,  & tunc  humores 
a fi  igiciitatc  comprdfi  diftillabunf. 
& o£>  hoc,iftx  argri  tudmes  mouebu 
cur.Et  ft  hyemis  dilpofitio  ent  fimi 
lit  dilponi  veris  pr?didlc,apcius,5cci 
bus  ygntudines  ift<jfient : quia  hu- 
morcs  tunc  temporiserunt  conge- 
lab  Sc  immobiles,&  tpft  tamen  no 
funt  pcnit’denudati  ab  humiditate 
naturali.  Et  fluxum  fanguinis  hie  f 
H tendit  Hippo,  prop  ter  vlccrattonem 
mteftinorum , qu$  fit  propter  rcu- 
mata  acuta , qua:  ft  tint  ab  hac  pet- 
mutationc.  Et  mulietes  non  abor- 
ciunt  ifto  tempore,  mfi  quia  vulux 
ip  (arum  tali  tempore  nimis  hume- 
hunt, &dcbilitatur, qua:  inciscft 
virtus  retentiua.  Sc  potent  efte  vtet 
hac  pcrmutatione  embrio  Izdatur, 
co  cp  propter  humiditatem  debihta 
T®bj* A* tur"  ^t“lx*t  Hippo . quando  xftas 
1 otiLij.  erjt  pjHjfn  p]uui0(i?&  autumn*  ca 
. lid’multum  meridionalis & pluuio 
fus,tunc  erut  hyeme  fortes  dolores 
j capitis,  rn(lcs,&  raucedincs,  Sc  in  ali 
quibus  fietphthifts.  Etcaufa  hums 
cftmanifefta:eoq?in  taliautumno 
replenmr  capita  multis  fiipcrfluita- 
tibus : Sc  cum  fuperucncrit  hyems, 
comprimet  cerebrum, & ftyllabunt 
ab  co  fupcrfl  ui  tates,nec  poteru  n t di 
geri:&  ob  hoc  ifbj  xgruudines  fict. 
nam  ft  remanebunt  in  capirc,faciet 
dolorcm  prxditftum:  Sc  ft  fluxerint 
abco,facient  ygritu dines  (iipradi- 
<ftas:&  ft  fluxerrtad  pulmoncm,fiet 
VLphthi  ♦nifles.Adhuc  dixit cp,fi  fuentautu 
Y^lia  t.  nus (eptentrionalis  & ficc*,fiet  in 
fhoriti-i.  cdplcxionib*  ficci*  ophthalmia  fic- 


cd,lcbrcs  acuta:,  Sc  cardiaca  melactJ  K 
lia.quia  manifeftum  eft,q>  quando 
iftud  tempus  in  ficcitatc  fortifica^ 
focict  xgritudines  meiancholicas . 
&fcbrcsh{ did*  funt  ex  humote 
mclanchohco:  quanuis humor  illc 
noil  fit  vdocis  motus.  Item  dixit  q>  Tenia  A* 
Xgrirudincs,qux  fiudt  tempore  mul  Phori-  *1 . 
turn  pluuiolo,  jO  maiori  parte  funt 
febres  l6ngc,&  fluxus  ventris,  &cpi 
lep(ia,A:  apoplexia;3t  fynanchia.Et 
dixit  Hippoc.qipaucitaspluuic  fa- 
lubrioreft  corporibus . & caufa  eft, 
quia  fuperfluis  humiditaub*  calor 
naturalis  non  bene  dominatur.  Et  L 
non  eft  intelligendum  ab  Hippoc . 
vt  laudetaerem  ftccuex  toto : quia 
acr  nimis  ficcus  inducit  xgnrudincs 
eifdem  ftmilcs.Et  proptcrea  dicita- 
libi,  q>  quando  eft  prtuado  pluuix , 

Hunt  febres  acuta::  quia  acr  ternpe- 
rat’lecildum  Hippocratcm  eft  me- 
dioctisinter  mul  tarn  Sc  pauca  pin- 
uiam.Et  tu  debes  feire  <p,acr  diftcnt 
peratusin  vnaqualitatum,diftcm- 
perantia  fuperflua  geueut  tgrirudi 
ncs  eifdem  ftmilcs.  Scd  acr  pcltile- 
tialis  fit  corruprionc  fu?  fiibllandf. 
Ethocaccidit  fipc  propter  multi 
pluuiam  tempore  xmuo:ftcutdicit  M 
Hippo.m  acciditm  ciuitate  Acaro:  In  c.-am» 
quia  iota  xftatc  fiiit  fords  pluuia: 

Sc  proptcrea  acddithabitanrib’raa  xhaitx  vt 
lus  prune*, ipuftuLa-malitioff  : ita  in  icnio 

Jialiquibus  cadebat  brachia,&  pc*  ouidem. 

es.Item  corrumpitur  fubftatia  ac- 
risex  vaporib*  corruptis  muds  cu 
eo,ficuta  vaporib’rcfblutisacada-  _ 
ucrib*,&  a ftagnis,quib*linu  mace 
raf.Et  lift  Hut  xgruudines  peftiletia 
les  a corruptioe  ad|,  Sc  ciboru , ftcut 
accidit  tpc  famis.  Item  xgritudines 
peftilcnualcs,quc  fiuntacorruptio 
nc  acriSjCi  u’lunt  xgricudrncs  mot?- 


Liber  Qifartus  C <? 

Dtftjnis prognc flicii  Atgritujinumfb-  Q 
l xr.tr  uni per  tgr  itudir.es  pantos. 

Cap.  I f 

la  propter  maluiam  anhclit’i  qux  T dixerunt  quidam  q-, dolor  at 

hoc oneraf.5c non  aupafet in  illis fc  JCLpitis fixus,qui  in  Arabico noTa 
brib’fortitudo.ncc  temit'in  cis  mi-  tur  foda,Sc  hemicrania,q  in  Arabi- 


A liferswiiia  aer  putTefndhis,  vcl  cor 
nipt*vcloci9attingit  cor . Sc  propte- 
rea  accrina  illarum  febriu  funt  ma 


gna  lqho  manifcftc,co  q>  mala  com 
plexio  dnmmatur  in  illis  communi 
ter  in  omnib’virtutib’corponstfed 
illud,quod  fecit  Ixfioncm  mamfe- 
ftam  (enfibilcm,  eft  malacoplexio 
parncularis  vFdiuerfa.&:  feias  qj  no 
omnis  homo  ^giotatpppcimura- 
rionem  aerisifed  illi,qui  ad  hocap- 
ti  funr.Et  qh  tpa  anm  (equent’eoru 
I naniram,  quad  non  cruntcauf^x- 
gntudinum,quauis  noj  videam’co 
tvarium.quia  sgritudincs,quxdam 
funcmagisuroprix  vmtempori  q 
alien, ficut  lunt  cgrmidines,q  hunt 
exhumore  hmiliillitcmponiquia 
htnguinex  in  vere,cholcnc£  in  $fia 
tCjinclacholicx  inautumno,  phleg 
maticxinhycnieiciuauis  invcrc  p 
accns  fiant^gritudincs  mclancholi 
c$.& hocaccidirpp motum  humo 
rum  ,&  coium  dillolutronc,  Sc  ebul 
lirionemiquia  in  his  tcmponb’ad- 
neniunr  partib’onimum  fimiliaac 
cidcntia,q  adueniunt  humiditatib* 
! terra*  nafeentium.  Quod  didtu  eft 
dehgnis  fignificantib’^gntudines 
ex  parte  acris , lufficiat  compediofc 
lecundum  noftram  intentioncm  lo 


co  noTatur  fcthica.pfcuerans  denu- 
tiat  dccurfum  aq  ad  oculu  in  fine, 
aut  nnautione  pupill^-,  ( f in  Arabn 
Co  noTatur  azabar.Et  fair* faciei  no 
minafhachala:  tortura  vero  nolaf 
lachota.&  fpafm’nolatur  talnec:& 
priuatio  mot’noTaturcadar.paraly 
fis  veto  fclce.  Salt’ faciei  pfeuerans 
multum  denunciat  torturatn  oris, 
falt’vero  totius  corporis  hgnificat  E 
fpafmum  humidum.priuatio  mo*  * 
tus  hgnificat  paralyfim.  Rubedo  fa 
cici,oculotum,S:  venarum,q  funtl 
eis,cum  fluxu  lachrymarum,  Sc  fu* 
ga  a fumine  cum  fbrti  dolorecapi* 
ns,denuncian  t apoftema  calidum  I 
ceicbro.  Incub’(thcb*dr)5t  vertigo 
(hahnfta  noTatur)  pcrfeucrans  de— 
nunciatepilepfia.rpilepfia  veto  vo* 
catur  chiflion.Triftitia  pfeuerans  fi 
nc  ca  denuntiat  mclancnoliam.  _AP 
paritio  corpufculoru,  velut  mufci* 
rum & capillorum  ante oculos  dc-  • 
nuntiat dccurfum  aquxad oculos: 
nih  hocaccns  a ftomacho^pneniat.  r 
Reumata  cotinua  hnelterpolatioe 
faciiit  timoic  phthifis.Sudormult* 
pfeuerans  hgniheat  repletion^.  For 
ris  fyncopis  crcbra  fine  manifefta 
occafioc  pfeuerasdiu,  morte  fubita 
nuciat.  Repletionc  fupflua  habetes 

li 


quendo.  Scd  inueniunC'fgritudines 
parue.vel  tit  accrina  figmlicantiafii 

per  qgritudines  magnas  fututas : 5c  .„F 

nos  dicem’de  ahquib’earum  hic,&  timem’ne  ad  fputu  dcuemat  ft 
poftca  dicem’dc  tignis  lignifiedtib*  ms,quim  Arabico  noTatur  veftada: 
lupeafdemxgntudines,&earu  cas:  &etiameft  lignum  apoplexix , Sc 
quia  multum  neccilarinmeftl  hac  fiibit$  mortis.  Lt  ftupcfaaio  fenfu- 
artc.F.t  non  expedlcs,vt  dicam  tibi  um,5c  rclaxatio  motuum  figmficat 
res  nouas,qu;  non  funt  didlx  ab  apoplexiam.  Grauitas  Uteris  dextri 
Anuquis.  circa  bypocundxia  tgritudinem  he 

I ij  patis 


Digitized  by  Google 


^ Colligct  ’ 

C pans  fignificat.Stereus  molnim  nn  fupcr  merabrum,  in  quo  eft  xgrim  K 
ttum  timorem  xgritudimst&crid£  do.Et  multoties  fignificat  fuperh^c 
figmficat.Squaliditasfaciei,  dc  riior  tm(quemadmoduni  dc  fignisxgri 
palpebrarum. dcdigitorum.manuu  tudinum,quqfunun  membrisinre 
& pedum  fotuiam  hypofarcamfi-  rionbns.Sed  xgritudines  apparetes 
onificant-Foetor  ftercoris  fignificat  in  fupcrficie  corporis,  non  indigent 
fupcr  naufeam,qux  in  Arabico  no*  figui%mii  figniheano  bus  can  (as  ip 
ounacur  cacura.  Vnnj  factor  puae-  farum,ob  hoc,quia  lllx  patent  fen- 
ScJaAph.  fcbrcm  nundat.  Lafli  foi  nfos  . Et  vl’r  faias  cp  figna  non 

aphot. j.  mebrorum  confradbo  fine  ca  funtaliud.mfi  illud  quod  apparct » 
mamfcfta cum cafii  appetitus febre  adbombus, dc  pailionibus  animali- 
dcnundat.Vnna  vftiua  perfeuerans  bus,&  naturalibus , cum  accidenri- 
vlcerarionem  in  veficadc  virga  fi-  bus  qu?  prouemunt ab cis.  ppea  qa 
•a.l.coliri  gnificat.Pnuado apperit*  cum  fyn-  intieniunturduo  genera fignorum 
avelcho  copi*colicam  fignificanGrauitas  dc  communicanuum  pluribusxgricu 
cram‘rj  extenfiofqux  eft  Tub  venqe  & in  re  dinibus.Etdcbcmusprimo  tracta*  L 
nibus,fignificat  fupcr  cgntudmem  re  dc  cis,dcpoftea  narrabim’  figna 
rcnum.Stercusaduftuminonficio  vmulcuiulq;  tgntudmis  rppna.  Ec 
ani  vlcerationem  inteftinorum  fi-  ifta  duo  genera  fignorum  font  pul 

fnificat.  Pruritus  in  anoperfeueras  fus,dc  vnna.de  figmficado  pulfus  fo 
emorrhoidas  denundat,  nifi  in  in  mitur  a conun  unican  tia  omnium 


teftinis  fint  vermes  nad.Multx  pu- 
fhilar  m corpore  apoftema  magnu 
figmficant.  Multa  noda  apparentia 
faciunt  timere  dc  n«do  magno  no- 
minato  dubcllet.  MorpheaA  fords 
tubedo  faciei , dc  ftndtura  anhelit*, 
& vocis  Iffio  iepnun  fignificat , E t 
vniueria  liter  dico,  q>  quado  perma 
taruraliquidex  confueus,  fignificat 
2 fururam  ^gricudinem ; ficut  ell  ap* 
pedtus  fuperfluus,autdiminut*,aut 
augmentum,  vcl  diminudo  in  fup* 
fiuitaubusjvcl  mulruslbmnus,  vcl 


membrorum  cum  corde.  led  vriua 
lumitur  a mcnlura  digdfionisl  he 
parc.de  venis.dc  propterea  fignifica 
do  lpfius  non  eft  pauca  in  fignifica 
do  xgritudines  membrorum  virtu- 
es nutriuux.  Et  incipiendum  eft  a 
pulfu:quia  eius  eft  cogniuo  melior, 

Dtpulfacr  it  gtnnibiuicr Jjxcicbui 

eius.  Cu/>.  1 7,  M 

T]  T dicunus,®  pulfus  eft  compo 
JC  fitus  ex  duob’motibus.hoc  ell 
moui  dilatauonis  dciuotu  conftu- 


t 


paucus,velalia  accntia prxterilhu  diionis,& ex duabus  quictibus,  qu; 

De pnlfutW  urina  in  generals.  font  inter  duos  Qiotus  , ficut  decla- 

Cip.  1 6 ■ ratumeiLquiainterquoslibctdu- 

T"}  T poftquam  locud  fumus  dc  os  moms  neceflano  font  du^-quie* 

Xli  hoc generc  fignorum  fufficiE  tes.de  eriam  quialapienteshuiusar 
ter.volumus  nuncloquidc  fignis  us  dicut  cpipficomprehendunt  has  Dt  diffici- 
ipfarum  xgritudnium,  qux  figiufi-  duas  quic  reside maximcquictcra,^  lioris  f co 
cant  neccfiario  vnam  trium  rerum  eft  poll  conftridlionem.quia  quics,  Knjaon“„ 
videlicet  aut  fupcr  quiditate  xgrim  qux  eft  poll  dilatationcm.eft  mani 
dinum,aut  luper  cas  ipfiuum , aut  fcftacu^m  illi,qui  non  eft  perfaft’. 


ppc* 


Liber  Quattus 

A ppeaaecnria,quxcflentia!Vhoc  co  cienteSrtucpoffibileerittppoucril*  D 
mitantjeonrinent’ vna  iftarum,hoc  eas,figna  fuper  9gritudincs:co  q?  ip 


eftautin  motibus,autin  quietib* 
Et  p|eaappaterqubd  prima  genera 

Jiuffuum  fu  n t fe  p te  m .V  n u me  ft,qd 
iimitur  a quantitate  dilatationis. 
Secundum  fiimitura  qtianmatctc 
poris  moms.  Tertium  a quantitate 
virtutis  moucntis.Quartum  a tern 
porequictis.  Qumtum  a proportio 
neduorum  motuum.^duarumqe 
turn.  Scxtum  apermutatione  pul- 
fus, &fuaafitmilalionefux  tertipe 
tiei.Sepnmum  ab  ordinatione  mo- 
rn & quictis,3c  inordinatione . Sed 
tna  funt  genera,  qu?  conrueucrunt 
6 iungerc  Medici  iftisfeptem.  Vnum 
eft.quod  fumitur  ab  artcrijs.  Secun 
dum  a qualitatc  ipfius  artcrix.Ter- 
tiurn  fumitur  a difpofitione  fubfla 
tix  artcrif.Sed  iita  tria  no  Turn  pro 
pria  in  pulfu,  inquatum  eft  pulfus: 
quia  pulfus,  inquantum  eft  pulfus, 
non  KAt  tiili  per  motum,&  ouietc . 
Etprimo  volumus  narrate  fpecics, 
quxcontinenturfub  vnoquoq, ge 
ncre,  & poftca  diccmus  caufas  vni- 
ufcuiufq-,  generis,  & fpeciei . quod 
eft,  quia  qii  nos  cognouerim9  com 
caufas  cfficientes,tunc  potenm*  fu- 
mercplura  ligna  ^gritudinum  : eo 
C tpipfxexdem  fuiucaufxdiuerfita 
tispulfuum.  Et proptercaquando 


fx  exderti  funtcaufq  efficicntes ca- 
rundcm.Et  ideo  qii  crunt  ex  cisgC- 
nus,vel  fpecics  proprixcaufx.tunc 
cut  lignum  continuum  fuperinue 
tionem  illius  fpeciei  cgritudinis,vel 
gencris.Sc  qii  entei  plus  vna  ca,  no 
lignificabitfuper  ^gritudinem  age 
tem,ni(i  qii  cum  co  fuerit  fignifica- 
tio  alia.  V.g.quia  pulfus  fbrmicans, 
qui  eft  in  heaica,cil  accidens  conti 
nuum  fuperinuen tionem  illius  fpe 
cici  egritudims.  & quando  cut  vna 
caufa  tan  turn  ex  pluribus,  no  figni 
ficabi  t fuper  xgritudinc : ▼ t pulfus  E 
diuerfur,qui  non  fignificat  fuper  fe 
brem  putrcdims:coq»puIfusdiuei 
fuseftinuenrusin  febnb9  ptitridis, 
icindolore  ftomaclii.ergo  hoc  no 
eftfignum  dcclarans  febrem  putre 
dimsproprie,nifi  ci  aflocieturaliud 
lignum.  &poiribileeritq;aliud li- 
gnum lit  ex  fpccicbus  pulfutim , & 
no.  Et  poftquam  data  funt  figna 
tgniHcantia  a Medtcis  caufas  pul- 
fuum,tenctur  determinate  puliiint 
appropriatum  vnicuiq,  egtinidini: 
co  q>  maior  pars  pulfuum  eft  copo- 
lita,ficut  pulfus  (ignificans  l'uper  d- 
poftemata  calida , quia  eft  partius,  F 
vclox,inordinarus,&  variatus  mul- 
tis  variationibus.  &in  haccgritudi 


ns  puilliulll*  El  piU|/HlUllJU.UlUU  U3  fdllrtUVUlWUJ. 

inuemetur genus,  aut  fpecics  jppn*  ne  pulfus  cijppri’cftcopofit’fcmp. 
caufc,  tunc  cut  lignum  fixum  fup  Et  qda  pulfuil  funt.quorii  eft  fignu 
jftud  ®en9,aurfpcciem  ^gntudims.  denniriuu  fupaliq  ^gritudinem.qii 
Erpufius,qui  fuerit  plunumcaufa  aflociafeialid fignu.v.g.qtn pulfus 
rum, no  fignificat  fuper  lllam  9gri-  inordinat9,qricmcu  caloie  manife 
mdmcmlblum  ipfam  efficicntcm,  ftolcorpe,&  noeritlorcftochipu 
nifi  fecum  alia  figmficatio  adiuga-  dtio  aliqua,feu  dolor , c fignu  certu 
rur.  Etdeinceps  volumus  incipere  fuplebrcputrida.  Et-polfq  declara 
narrate  fpecies pulfuum , & fubfe-  uim’quo  e fignatio  pulfus gnafV,re 
quentereomm  caufas  afTigtiarc.qa  dibirn’ad  numetadu  fpe«,dcindedi 
cum  feiuenmus  corum  caufas  cm-  ccm’cas  vniufcuiufq;.  Et  dicim9o> 

I Of"  gen* 


? Colliget 

6 genns,quod  fumitnr  * quXtitatedi  ritatem  quieris,que  eft  port  eonftri  K 


utadonis,diuiditur  in  pulfum  ma- 
gnum & paruum  & mcdiocrem,  & 
in  longum  breuem  & mcdiocrem, 
Btinlargum  ttrafhim  & mediocre, 
&rn  ermnentem  pro  fund  um  Sc  me 
dium.Et  magnitudo  eft,  qn  arteria 
eztetidirur  lupflua  dimenfione  in 
omnibus  dimcn(ionibus,Cin  profu 
diratem,latirudinem,  Sc  longitudi- 
nem.paruus  eft  conttarius  illi.&me 
dius  mediocritatem  horum  rennet. 
Longus  eft, qui  extenditur  in  longi 
tndinalem  dimefionem  plufquam 
in  laritudinalem  vcl^pfondamihoc 
H eft, qui  tranfit  quaruor  tangentis  di 
gitos.breuis  autem  eft  contrari*  hu 
ic.fcd  mediushorum  mcdiocritatc 


ttioncm.  Etqui  hoc  non  nefcir,co- 
gnofat  diflerentiam  inter  pulfum 
vciocem  Sc  fpiflum . fed  hoc  graue 
eftinuenin . tamen  nonvrinipole 
multum  pcrfeetis,qm  fiincopcimi 
fenfusKjuoma  omnes  homines  nd 
funt  equates  m foIicitudine,&  boni 
tateintrllc&tis.Scd  gen*  fumptum 
apropordone  quatuor  temporuna 
pulfuum,diuiditurin  pulfum  equi 
pondcns,&  non  zqui  pondcris.  Et 
arqui  pondens  eft  squalls , Sc  habet 
compofitionem  duorum  motuum 
ad  inuieem  compofi  none  naturali, 
Sc  per  viam  nature . Sc  ftmilitcr  ha-  | 
bet  compofitionem  vni*  quietis  ad 
aliatn.&cdam  illam,  quxelt  mot* 
Icruat.Larguscftille,  quifmlaritu  adquietem.  Etiftxcompofitionc* 
dinem  vitra  alias  extenditur  dime-  diucrfificantnrfccundum  diueifita 


fiones.ftriilus  illi  eft  c6trarius.  fed 
tnedi us  medium  tenet.Eminenc  eft 
jlle,  qui  in  aldtudine  vitra  alias  di- 
mennonesextendif.  profundus  ve- 
to eft  ci  contrarius.mediusTcro  me 
diocritatem  feruat . Et  iftx  fpecies 
Udluicem  componi  pofliint.fcd  dif- 
ficile eft  hanc  compofitionem  co- 
gnofccre  taftu.ift;  funt  fpecies  fum 
ptxagencre  quantitatis  dilatatio- 
I nis.  Sed  genus,quod  fumitur  a tepo 
xe  motus,diuiditur  in  vciocem,  tar- 


tem  ^tatum,  tempo  rum,&  comple- 
xionum.Galenusdicitq.iftxcom* 
pofitionesnaturalesnon  inueniun 
tur  nifi  fecundum  vnam  compofi* 
donum  notarum  mulicarum  pro* 
pordonaurum  &ordinatam,quac 
eft  compofido  dupli,  aut  partis . X 
dicitq;  minor  jppoitionum  fen  fata 
rum  in  pulfu,elt  il!a,qu;muldpli* 
cat  quarri  muldplicati  c6paratioc 
vniuspris  muldplicati  duaiu  par-  jyj 
dtl.Etfiitacft,vtdicit,mirabilecft.  . 
dum,&  medium. Etgcnus, quod  fii  Sed  coparatioes  iflas  coprehenderc 
initur  a quantitate  nrturis , diuidit*  difficile  eftiquis  multi  holes  in  Mu 
in  fbrtem,  debilem,&  medium.  Et  fica  eas  coprehedaeppea  quia  not; 
fords  eft  ille,  qui  extrema  digitorC  mufic;  habet  fupflua  extefione,ita 
fortiter  percutn.Etqui  fumitur  a rf  q>  minor  dimefio  illaru  exeplop5t 
porequicriSjdiuiditurin  fpiflum, ra  coprchedi,& eft  ilia,  multiplicat 
rum,&  medium. Et  dicit Oal.q> fpif  cx  j6.partibvvm,parrcvna  .fctifta  Etdf  cro- 
fus  eft  ille, in  quo  temp’quieds  poll  verba  font  altcnus  fclx,  ^ huic  per  main 

foj  conftridionem  eft  paruum.icd  acenseft  neeeflaria  hie  naru.  Sed  in  ri*  ****** 
tarus  eft  contractus  illi . fed  medius  pulfii  font  tpa  breuia  aa  muemedu 
medium  fciuat.  Sed  hoc  non  pcrci-  nac  copara  none  I eo  adhuc  magis: 
pit,nifi  ille  qui  comprehends  quin  quia  qcs  exm  poft  fpifficudinc  diffi 
i«L  - cilc 


Liber  Quartus  68 


A cile  eft  inueniriteo  q>  arteria  eft  Tub 
carnc.  Etpp  hocelegerunt  tan  were 
hanc  artenateo  q>  ilia  eft  latior , & 
jppinejuior  loci  principij.&  has  arte 
rias  tangut  Medici.  Sed  gen’fum- 
ptum  a lua  fimdationc , & a fua  di- 
oerfitateola  f tcrita  gna  continct. 
qcFe,quia aflimilatio pulfus  eft,vt 
olagiia  fm  vnttm  modum  concut- 
ranr.hoc  eft, quia  <i  eft  magn’.vt  fit 
pfaierans  \ fua  magnitudinc:&  fil’r 
li e vclox,tard9, aut cx  alqs . Etpul- 
fus  diuerfus  het  duas  fpcs,aut  in  ot- 
busgnib9,  aut  in  vno,aut  plunb9 
fitduicrfustautm  multis  pulfatio- 
I nib9, aut  folu  in  vna.  Itc  diuerlbm 
pulfuu  quida  eft  ordinat’t&cft  ille, 
qui  multis  rcuolutionib’fua  dtuer- 
fitate  cofauar.  Et  quida  c non  otdi 
nat9:&  eft  ille,  qui  fua  diuerfitatem 
non  feruat.  Et  conuenicnn’cft  vt 
fpts  pulfuu  diuerioril  cu  fpecicbus 
co  pofim  roou  ten  f.  & ego  cx  cis  ma 
niicftiorcsdicS.Etgcn'M'umptum  a 
quail tate  arrenx,  diuidif  in  rres  (pc 
cies,  hoc  eft  in  ffigidu,calidu,&  tpa 
rum.  EtAd'fumifafiibftantiaar- 
terix,diuidit  in  durum, mollcm  , & 
medium.  Et  quod  fumitur  a contc- 
to  in  arterfis,  diuidifin  plenum,  va- 
X cuum,  & medium  . Iftxfunt  fpes 
fimplices  pulfuu.  Etinueniunf  pul 
fuscopofiti , qui  habent  no!a,q  di- 
fcdaumt.  Qjiiaquidameorumdf 
pulfus  caprizas . & eft  qui  variafin 
»na  puifatione,  in  tarditate  3c  velo- 
citatc.&  accidit  huic  pulfui  vt  fefti- 
nct,&  ft.- 1,&  ci  to  icdi  t,&  fiuum  mo- 
tum  complct . & appcllafcaprizas, 
fo  q>  fuus  motus  aflimilatur  Xaltui 
capreoli.  Etquidam  nominat'cau- 
da  forizina , qui  lemp  variaf.  quia 
idiqn  variafab  augmento  addimi 
•utKm£,&  aliqn  a auumutiouc  ad 


augmentum . Sc  iftud  augmentum  D. 
& ciiminutio  aliqn  funtjpportiona- 
ta.aliqn  non.  Et  quida  dr  vndolus. 

& ille  eft,  qui  variann  magnitudTe 
& paruitate  partiumorganiincmi 
nentiaSc  profundi  tate,  in  ftridura, 
&largitatccum  mollitiefubftatix 
organi:& decimal  parum  ad  paiui- 
tatem , fed  non  multura.&  vl'r  fuus 
motus afiimilafvndis  mans,  & ab 
eifdcm  nomcn  fulcepit.  Etquidam 
dr  vermiculofus,qui  vndofo  alfimi 
lat'.&efteo  minor, & fpiflior.Et  qui 
dam  dr  fbimicas,  & eft  minor  iltis 
duob9,ledcft  fpifiior.Etquidam  dr  £ 
farin’, qui  vndofo  in  diuerfitate  p-  +, 
tium  fimila^tncisngidioreft.  Ety 
dam  dr  bis  pulfans.  & pot  ec  vt  iftc 
fic  denomi  nef  p diuerf  uatera,qua  I 
vna  het  puifatione,  quia  in  eaaem 
mterpolat.  Sc  reuertitur.  & potefie, 
vtdicaturqj  dux  puftationcs  funt 
vna:quiaquics,qux  eft  Iter  eas,  no 
het  temp9,  quod  mereatur  die  tep9 
quietis. Etquidam  df  tremul9  . Et 
quidam  df  toituofus,qui  percipitur 
talis,  ficut  fi  organum  torqueretur. 
Etquidam  df  aicuat9.  quod  eft,  ya 
eft  emmens  in  medio,&  in  extremi 
tatib9  profund9 . Iftx  funt  omne*  p 
fimplices  fpecies,&  matufeftiores,^ 
lunun  compofitis. 

Dr  caufis pulfuam.  Cap.  i 2. 

DEinceps  Icipicm9  narrate  cau- 
fa s omnium.  Et  dicim9  quod 
caufamagnitudinispulfnseft  fani 
tas  virtu  us , 3c  etiam  fanitas  mftru- 
mcnti,&  multa  neccflitas  pulfatio* 
nis.&  propterea  eft  iftc  pulfus  fi* 
gnum  dominationis  fanguinis  in 
to  to  corporc,&  maxi  me  fi  cum  hoc 
iunganf  velocitas,  & frequcntia.qa 
li$c  lime  teftimoma  multx  neccui- 
I iiij  tatis 


Digitized  by  Google 


Colligct 


6 tads  cam  fanitatevirttms,&inftru 
tnenn , Et  caufa:  pannpulfus  funt 
ifbs  contratix:  hoc  eft.fi  fint  jppter 
ckbilitar-m  fblum,  autinobcaicn- 
tiaro  inftrumenri,adtproptrr  necef 
firads  paruirarem.Et  propteica,  <]h 
erit  tftj*  pu  I fus  caufa  debil  1 tas  vi  rtd 
ds,  neceflarfo  fignificabit  comple- 
xionem  maiam  materialem  domi- 
nantem  fupcr  virtutcm  lpfam  debi 
lirantem:  autfignificat  euacuatio- 
nem  fupcrfluam,  propter  ciuam  in- 
trinfcca  vntus  eft  difloluta.Et  qu«f- 
do  fuerit caufa  ex  mobedictia  orga 
tii.rteceflario  figntficat  mal  am  co  - 
fl  piexionem  ficcam  materialcm : fi- 
cut accidie  quandodominaturcho 
lets, aut  melancholia,  autdominaf 
in  toto  corporccomplexio  mala  fic 
ea  non  materialis/icuteftfebris  he 
&ica:aut  fignificat  fiiper  cSgelatio- 
dem , qux  fit  propter  frigiditatem 
tnultam,  aut  propter  extenfionem 
aiteriarum,  qux  nc  propter  apofte- 
ma.Sed  qui  fit  propter  paucam  ne» 
cefiitatem.  fignificat  paucitatem  ea 
loris.& aliquandd  aggregantur  h^c 
omnia  ma . 8c  figmhcatfupcr  ifta 
tria.Et  caufa  medrocritanseft  tetfi- 
perantia  return  fupradiiflatum.  Et 
I caufa  (ongipulfiis  eft  pauntas  vir- 
turisfeo  q>  non  poteft  extcndcre  ar- 
teriam  in  latirudincm,  8c  profundi- 
ratem  f m ptoportionem  extenfiois 
longitudimt . & hoc  eft  pro  maiori 
pane  propter  incpbtudineftt  inftru 
menti.ficut  eft  propter  rigidwat£,& 
obturationem  cutis.  Et  caufiecurri 
pulfusfunt  oppofitx  caufis  loflgi. 
&hocfitppvirtunsdebiIicttem.  3c 
poteft  efle  vt  fit  propter  inftntmen 
ti  rigiditatem,  aut  propter  ha-c  ard- 
bo.  Sed  largipulfus  caufa  fortituJ 
do  virtuds  eft  cum  aptitudinelftnt 


men  ti.Et  cauft  ftriftj  funt  iftisop  it 
pofitf.  Sed  caufx  eminentis  funt 
propinqux  caufisiongi:  excepto  cp 
virtus  fcrtior eft,  cj  m iflo  vcl alio : 
aut  quia  inftrtimentfic  magisobe 
dies  Et  caf  fundi  iftufunfoppofi 
tg.Et  ca  vclodseftmulta  puifarioi* 
ncccfiitas.  rn  no  eft  necdlanu  vt  cu 
hoc  adiu  gaPfiotitudoreo  tp  pluric* 
natura  lanorat  cum  velocitate  locd 
fbrtitudinis*  qn  fortitudme  no  het. 

& hoc  fir  pp  debilitate  virtuds , aut 
incprirudinc  Tftrumeti.  Etcae  tatdi 
iftis  funt  cotr.iric.i.n6  ncccfiitas  art 
hdit*,ant  dcbilitas  virturis,aut  am- 
bo.  & ppea  eft  hoc  genus  pulfusfi-  L 
gnu  malijcSplexiois  frigid^, mate- 
rial is  vel  Imatenahs,propn$  vel  c5- 
munis:  aut  debilitas  virtu  tis  ^ppter 
euacuadonem  prcarhbiilam.auto- 
pter  mul  tos  malos-humoresyqui  dif 
foluunt  virtutcm  xpter  malacoru 
cornpIcxionem.Xel  qualitatem . Et 
caufc generis  receptia  virtute  funt 
manifeft; . Etcaufijpulfusfortts,3c 
dcbilis,qu?funt  fumptc  a ''ittute,- 
manifei^  funt.  Et ca$ fthflitudinis 
cedem  (tint  efi  caufis  velocitatis . & 
natura  illorutn  opatur,  effi  honpfif 
fa  cere  forte, vel  velocc.Sed  caufa  rd 
ri  eff  pp  paucam  neccfiitatem  furri  M 
abundanna  fngiditatis.  Sed  genus 
fumptum  a jppordone  quaruorte- 
poium  pulfus  eft,quia  corum  a via 
naturaliexit’cft,  vt  moc*dilatati6i» 
fir  maiotis  comparadonis  ad  motfi 
coftrkftiois  q debeat:&eft  vt  maior 
fit  ncccfiitas infpirauonisq  refpiri 
tionis.  Etquando  motus  conftri- 
iftiois  ent  ntaioris  comuaratiois  ad 
motum  dilatanonis  dcbito.tuc  erit 
fords  ncccfiitas  ad  euaporandu  va* 
porem  fumofum.  Etqnquies  etft 
maioris  coparationis  debito  ad  mo 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quartus  c 9 


A ram, tunc  crit  Hoc  pp  debilitate  vir- 
tu ns  cum  multa  infpirandi  necefli- 
tatc . Et  fimiliter  pcrmut&tio  copa- 
rationisdnarum  idinuice  quictfi  c, 
ficut  pcrmutatiocoparation  is  duo 
rum  motuum,hoc  eft  mmus  ddata 
tionis,  & conftnclionis . Sed  genus 
fumptum  a fimilnudine,&  diucrfi- 
tate  pulfus  eft  manifcftu  : quia  aHi 
milado  non  fit,  nifi  bom  tare  virtu- 
tis,  Scordinationeiplius.  vtcaper- 
mutationiscftcuaporatio  virtutisj 
&iplius  dcbilitas.  Etcaula  talisp- 
mutatioiseft vna  duarum  rerum  i 
aut  pp  aliq uam  rt  ,qtly  virtute  debi 
fc  litauit  & aggrauauit,licut  dotniniu 
humoru  malorum  : aut  ppaliqua 
taufam  calorem  intrinfccft  cordis 
lxdentcm,quiadiftedit,  ficut  dolor 
oris  ftomachi . Sc  potcfie,q>  fit  hoc 
pp  debilitate  virtu tis  ipfius  demo- 
tu  inftrumenu:  ficut  contingit  in  fi 
iicargritudinu  noccntiu.  ideoquia 
dcbilitas  femper  diciturin  copara- 
tione.  quia  ficut  contingit  ppcatri 
multorQ  humorum,  lie  non  eft  lm 
pofiibilevtfit  ca  moms  inftrudieti 
iplius.Etqui  diucrfiftcamrin  mul- 
tis  puHatiombus,  minus  malus  eft, 
ficut  c ordinal  I diuerfitate  pulfus. 
C Similiter  eft  malus  minus  noordi 
nato : ppea  quia  ordinatus  conlcr- 
uat  fuum  circuitum  in  hac  diuerfi- 
tatc : & confcruatio  non  fit  nifi  do- 
miniovirtutisppaliquem  motum. 
Et  ca$  fpecierii  in  diuerfitate  com- 
politarum  ha:  funtqfh  ca^r capriza 
tis  pulfus, aliqn  prouenitintex  ine- 
ptitudinc  inftrumcnti.  Et  limilis  ca 
eft  pulfus  foricini : cxccpto  qiqua- 
do  permutamrab  augmento  ad  di 
ininutionf: , eft  fignfi  diminutionis 
virtutis:  & fi  rcditad  fuu  pfincipiu, 
figmficat  vigorc  virtuus ; & fi  a di- 


minutions ad  augment!!  deuenit , D 
fbrtiorcm  virtute  lignificat.Sed  vn- 
dofi  pulfus  caufa  eft  virtutis  debili- 
tascfioigani  molhtie.  &ftcquctia 
luaeft  ficut  fi  virtus  parte  membri 
fup  alia  aggregat : ita  vtilte  motus 
motui  vnaaru  maris  alfimilef,  qui 
ex  muloscompofituseft  motibus. 

Et  vermiculofi  pulfus  caulq  ifti'  fi- 
milcsfunt,  in  funtdebilioresAi  i’r 
fbrmicas.  tn  Sc  ipfc  vermiculofb  de- 
bilioreft.Sc  ppea  di&u  eft , <$  no  fit 
fbrmicans,nifi  vcrmiculofus  prece- 
dat.  Caufqdebihtatis  virtutis  Hint 
raanifeftq : auipp  euacuationc  fu- 
perflua,ex  qua  cuenii  fyncopis:  aut  E 
deftruiftionc  calons  intrinfcci : co 
q>  cau(v,qu?  faciunt  xgntudmem , 
Unit  con  trail  e ci,&  noccnt  iili . Sed 
(ernni  pulfus  cauf?  sCt  virtutis  de- 
bilitas. & eft  copofitus  ex  debili  & 
paruo.  & in  ipfb  funt  partes  amici  - 
pantes  & poftponentes,  ficut  in  vlv 
do(b  : cxccpto  <p  in  ifto  fiedtas  ma 
gna  e manifcfta . &:  quia  ficcitas  fit 
et  ab  extenfione,  eft  Icinnus  pulfus 
fignum  calidi  apoftematis:  & maxi 
me,qn  eft  in  mebris  ncruofis . qcf  c, 
quia  rigiditas  plus  fit  ibi  ^pterner 
uu. Sed  bis  pulfantis  ca,  hoc  eft  mar 
tcllini,cftorganiduricies.  qaagit,  F 
ficut  malleus  fuperincudetn  percu 
tiens  bis  pcrcutit . Sc  feda  pulfario  p 
fccft,hoccft  pp  rigiditate  ncrui.  Et 
ca  tremuli  dcbilitas  eft  uirtutis . Et 
tortuofiis  fignificat  fupcrfpafmu. 

Et  arcuati  ca  fimiliter  debilitas  eft 
virtutis : quia  equalncrorgani  par- 
tes ferre  non  pbt.Ift?  funtcaufxfe- 
ptemgenerfi  pulfuura  breuitcrdi- 
dx . Sed  dc  pulfibus  apoftematum 
dicemus,cii  loquemur  defigmscu- 
iushbet  xgritvidinu . Sed  caul?  triu 
gencrum  pulfus  iitu  coniunttaru 

rnani  • 


Digitized  by  Google 


Collieet 


6 tnanifrftx  funta  rebus antedidis, 
hoc  eft  a caufis  mal?  complexion. 
Et  quia  tftat  fpecies  pulfuum  non 
poflimt  coprchendi  in  alicuo  indi- 
uiduo,nifi  c&paratoad  pulfum  fa- 
ni,  qui  in  coipote  teperat?  comple- 
lioisinuenirar,  aut  ad  aliqua  odo 
complexionu  fm  Gale,  aut  adqua- 
tuor,£m  qi  apparet  a radicibusna- 
turx  . &ircrum  fanoru  pulfus alter 
ab  alteio  diuerfifical : & propterea 
coru  diuerfificarionem  oportet  nos 
cognofcere : quia  ft  h?c  ignoram’, 
?grotanriu  pulfus  minime  cogno- 
f cemus.qd  eft , quia  pulfus  aegri  n6 
H cognofcirar,  nifi pp comparacione 
corjHim  fani,vt  cognofcat  diuerfita 
re  complcxionis  ipfi  us . Et  ppea  ne- 
edle eft  ci,  qui  vult  in  hac  tcia  pet* 
fedus  efle,vt  (e  cxerceat  T cognirio- 
ne  pulfus  fam.vt  cognofcat  diuerfi- 
tatem  complcxionis  ipfius,&  vt  co- 
gnofcat caufas  pmutates  pulfum . 
quia  nifi  hoc  cognouerit,  pollet  cr- 
rare,  & opinari,q> pulfus  lanorum 
eft  pulfus  xgrorum. 

Df  diuerfuatibus  Pulfuum  per  res  intrin - 
ficus.  Cap.  1 9. 

ET  dicemus  diuerfitate  pulfus 
complexionum.I-ulfus  natura 
I liscalid?  complcxionis  maiorcft,& 
vclociot  pulfu  tempera:? . Sc  poreft 
die  vt  fit  fiequennor.  Et  frigid?  eft 
contrarius  paruior,  & tardior  tepe- 
rata.&  pole  eft  vt  fit  magis  fubmer 
£us . Et  pulfus  ficcx  complexion  eft 
cum  paruitate  durus:  ppea  quia  du 
tides  non  eft  obedicns  extenfioni . 
Et  pulfus  humidx  mollis dccl mans 
adfortitudine,  &magnitudincm : 
uia  in  hoc  humiditas  obcdics  eft . 
t pinguedo,&  macies  habet  figni- 
ficanonc in  adu  pulfus. quia  pujfus 
in  corponbus  macilentis  cujddior 


apparet  q In  pingulbusreo  in  eor  KT 
poribus  pinguilsus  eft  pulfus  quad 
fepultus,  Si  habet  fpiftitudinem , & 
ppea  habet  forti  tudinis  diminution 
nem.Etxtates  funtex  rebus,  ^ po- 
nut  diuerfitatem  in  pulfu  pp  diucr- 
fiutemdatama  c5plexione.quia 
pulfus  ptierorum  ex  parte  caloris  e 
vclox,&  ex  parte  debihtatis  virtutis 
eft  Ipifiiis.  Sc  pulfus  iuuenu  e forris 
pp  coru  caiore  & forti tudtnc , & eft 
rarior  pulfu  puerorum.  & pulfus  fis 
num  debiliseft,rarus,  & tardus.  Et 
iexus  fimiliter  eft  ex  rebus,  qua:  di- 
uerfitatem ponuntinpuUu.qcfcft, 
quia  pulfus  marium  cftfortior,&  L 
maior  pulfu  foeminarum:  Sc  pulfus 
mulicrum  minor  e,&  debilior , led 
c ft  vclodor,co  q>  veloci  tas  cis  eft  1q 
co  forti  tudinis . Iftx  funt  cauf?  mu 
tames  pulfum . Et  fomnus,  & vigi- 
lia  fimiliter  habent  operauoncs  in 
pulfus  permutarionc. 

Dt  caufis  permutanubus  Pulfum  abex-< 
trinfico.  Cap.  to. 

SEd  rerum  cxtrinlecarum,^  pul- 
fum permu  tat,quxdam  linn  in 
quatuor  tern  poribus  anni,&  qdan» 

I cibis&  poribus, & in  balneis  aqu? 
calidx.  Similiter  Sc  accidentia  aix 
funtcxhis,quxpmutantpu!fum,  M 
Etcx  his,  pmutant,antccuda  fun{ 
in  cognitioc  pulfus.Et  i tcbus,qux 
fupueniun  t corpori  a quatuor  qua- 
lira ti bus, po tens  pulfuum  diueifiu 
tern  cognolcerc.v.g.quiacibus,qh 
eft  nomtenn  ftomacljo  fulceptus , 
pulfum  pome  paruum,&  debilem , 
&occultum.  &qn  digetitur,  point 
contran urn . Et  hoc  eft , quia  cibus 
anteqpa  digeratur,  calor  njuutalic 
ab  co  eft  lepultus,  quemadmodum 
ignis  a muj ns  (cpeluur  lignis.  & qn 
dgcritur,  tuc  calor  mualcfcit  nara- 

talis. 


Digitized  by  Google 


Liber 

A ralis.Etppei  innoftrisdiximusra- 
dicib*,q>  cibus ex  parte ei*  e fimilis, 
& ex  parte  eft  contrarius  . £t  fimile 
eft  in  fomno,  &in  vigilia.quod  eft, 

Suia  lbmuusfaftusppctbuin  non 
t,  ni(i  quia  calor  naturalisa  cibo 
«ftoppreflus,&  vigilia  promaiori 
parte  h qfa&adigeftioc.  Scd  pertnu 
tatio  pp  ttmpus  a nm  a (e  non  eft 
multu  ocrulta.quia  pulfus  Tens  eft 
caiidus  & humidus,  ficut  eft  in  ba- 
bcnttbus  complexionc  candc.  & fi- 
militcralia  tna  tepora  fe  habct.  Et 

Sui  opinatur  <p  pulfiis  autumni  elt 
milts pulfui  verisin  focmudiae, 
P ftequenna,auttcmperic,  pcnituser 
rat:ppca  quia  in  Ulotepore  vittutes 
funi  duBinut^  pp  paucum  calotem 
jfpirituu.immo  ifto  teporecftquafi 
fimilis  ftnum  viriua  : quiauftud  te 
pus  tempori  fenccl  litis  aflimilatur. 
Etpncatunc  pluritna  terra-  nafcen 
da  (ciidc  fit . & et  virtus  gcneratiua 
in  ifto  tempore  m vegctabilibus,  Sc 
animalibus  debilicatur.  Et  fill  ro- 
gioncs  babent  operatione  in  pinu- 
tationc  pulfus,&  compjcxione  per- 
xnutant . Iam  duftu  ell  fiuflicicnter 
de  pulfibus.  & qui  peticrit  vltimio- 
rcm  particularitatem  in  fcietia  pul- 
C fijs  , perquirat  ip  film  in  libiisSpi- 
catoruni . 

Df  Vriius^enrraliter.  C <lf.  1 1 . 

ETdcIcepsvolumusloqui  dcvri 
nis-Etdicimus  q>  accidentia , <5 
apparent  de  vrina,ficut  fupcrius  di- 
ctum eft, quidam  fignificant  djge- 
fhone  hepatisjvcnarum,  & racbro- 
rura  : Scqu^dam  fignihcant  ijgritu 
dinem  rcnum,&  velicz.  Scd  primo 
volumus  narrare  figna  apparentia 
in  vrina,  ficut  fupcrius  ditftum  eft , 
fignificat  digeftionc  hcpatis , vc- 
naxum,&  mcmbroru:  Sc  poftca  di- 


Quartus.  70 

cemus  vniufcuiufq;  fignificationc  D 
(peru.  Et  res,p  quas  fignat  vrina, sut 
triu  (peril . prim  a dtvnnx  color, 
(ecuuda  eft  fubftaiitia,terua  eft  co- 
ten  turn.  Et  color  vfiter  diuiditur  in 
quinq,  partes , quas  diximusquin- 
quegenera-Primum  eft  color  citri- 
aus.  & habct  multas  (pcs,  ficut  pa- 
learis,&ci trill’, & port  aflar,S:  poft 
ilium  vacatinus^jui  croco  afTimila- 
turySc  poft  ilium,  qui  a/fimilaf  cro- 
co ruboo.  Secudii  genus  ell  colons 
xubci.fic  lllud  habct  gradus, ficut  co 
lor, qui nominafafaab,i.  color ru-  E 
bcus  mixt*  cu  quadam  albcdinc, fi- 
cut eft  insofar  Be  qui  nominatur 
chyaios,qui  eft  vt  (anguis:&  rube*, 
qui  in  (uperficic  habet  mgredine. 

Sc  df  azicna.  Et  tertiu  gen  use  color 
viridis.&  habetgradusjficut  fiftic*, 

Be  ficut  giniar,&  ficut  calcftis,  qui 
in  Arabico  drelfemet  roiza : Sc  fi- 
cut nigellinus,  Sc  ficut  pornnus . Et 
quartum  genus  conduct  colore  ni- 
gru.& habet  gradus,  videlicet que- 
dam  qui  deefinatad  nblcuntatem 
quauda,&  quedam  qui  declinat  ad 
citrinitatcm,  Sc  quondam  qui  dedi 
natadmelaiizanum.Etquintuge-  F 
nus  df  albu  xquiuoce  de  vrina , vel 
deaqua,  led  albus  cftille,  qui  vere 
color  albus  cft.&  quidam  eft  g fper 
mati  aflimilatur,  quidam  aflimila- 
tur  laifti . Ifti  fiint  (implices  colorcs 
vrinar.  Et  funtalij  muld  compofiri 
colores,  de  quibus  dicere  hoc  no  eft 
neceflanum : ficut  color  oleagin* , 

Sc  qui  aflimilatur  loturx  recetis  car 
nis,&  (imiles.  Et  fm  fignificatu  fu- 
mitur  a fubftanda . & fubftatiaq- 
dam  eft  fubulis,  quidam  grofla,  & 
quidam  mediocns.  Ethoc  fumit' 
quatuor  modis.  V11*  eft,vt  vrina  fit 
iubblis,&  poftca  ingrofletur.  Sccfi- 

dos 


Digitized  by  Googlf 


Colliget 

C dus  eft,  vt  fit  gTofia,  Sc  poftea  fubri-  ouortf  dedienatoru.quidicit  Gale  If 
lietur.  Tertiu  c,vt  fiat  fubrilis , Si  re  nuscalidiorc  olbus  foeciebus  chole 
maneat  fubtdis.  Quartu  eft,  vt  fiat  r?  ee . Sed  colotes  ruoci  vfr  fignant 
grofla,&  rcmaneatgrofla.  Itc  qu$-  dominiu  fanguinis,&  virtutis  debi* 


da  fubftatiaeft  clara,  Sc  qda  obfcu- 
ra.&  clara  naturalirer  fobftantir 
fobtili  coniungitur,  Tertiu  fignifi- 
eatu  eft  con  ten  to ru . & contcta  vri- 
naru  fumuntur  a colore,  fubftatia, 
loco,& difpofirione.  na  quodd5  eft 
album, fpiflum,&coftum)3t  ftat  tn 
profunao  vafi.%&  ipfius  partes  funt 
actuates,  vtfiguram  habeat  pinea- 


litatem : Sc  maxime  ilia,  q declinat 
ad  rubedme,fuper  qua  eft  nigredo: 
ficut  fignificat  ilia,  qu$  declinat  ad 
igncitate,plusq  fiipercholeram.Et 
diciturq?  aliqui  in  febribus  acuti* 
fundunt  (anguine  pcrvrinS:qu5- 
uis  in  cis  non  fit  vena  fiach.  & hoe 
fignificat  periculofam  ciifim , aut 
dominiu  umjniinisquiritariuum* 


tam:&  iftud  en nararale,  qd  appe!-  Et nigravrina  fignificat  aduftionc, 
lafin  Arabico>&dicituratenoru.&  &fuper  dominiu  fiigiditaris.  qdc, 

H quodda  furfori  aflimilatjScquoddS  quia  calor,& frigus  h$c  duo  facifit.  L 
latiiei  alTimilatur,  Scquoddameft  Sed  qd  a caliditate prouenit,  habet 
fanguineu  coagulatu,&quoddam  figna  pr^ambula  caliditate  fignifi- 
afiimilaturpilis,& quodda  arena-  caua.iedqda  fiigiditate prouenit, 
lis,quoddam  afiimilatur  parribus  viriditaqaut fufeedo  pcedir, & vm- 


fcrraroenti,  Scquodda  aifimilaf’fer 
ri  fquammis.Et  hqc  oia  funt  prater 
natura : ficut  color  rubeus,niger,& 
obfeurus  font  prater  naturS . Sc  qd- 


uerfaliteralii  colorcs  fiigiditate  ii- 
gnificantcs.  Ecaliqn  fit  vrina  nig«* 
pp  admixtionc  cholcr$  nigre^pptet 


expul  fionc  cholcr^  nigrf,quf  a na» 
da  eft  in  parte  I'upcriori , & quoddi  tura  fit,  ficut  i fplencticis  fit.  Et  om 
in  media.  Sc  quodda  in  infima.Et  ms  vinditas  fignificat  fhgiditatii, 

Juoddam  eft  naturale,  cuius  torn  excepta  ilia,  qu^zinana  nominal, 
squale  in  omnibus  parribus  fuis : Sc  pomna : nam  ill?  forte  aduftio- 
&criama  quo  partes  groffa:  a fub-  nefignificant.  Etnoneftdubium, 
tilibus  diuinuntur . quin  fifticina,  &Tdica,feu  coeleftis, 

I Dr  fignificationibm  Vrirue  fumptii  ex  fignificcntfopercaliditatcm  . quia  M 
tins  Colore.  Cap.  n.  - videmus  vrinas  cholericorum  mix 


ETpoftqua  breuiterdifta  font  tasviriditaricucitriniratc.&qavi- 
figna,qu$ab  vrina  fumuntur,  riditaseftpiTcipium  nigredinis,  ob 
deinceps  dicctnuseoru  figmficata , hoc  caufie , q faciunt  nigrcdincni , 


& incipiemus  a colote . Et  dicimus 
q,  vlitet  colorcs  cittini  cueorugra 
oibusfignificant  admixtionc  cho- 
lera cum  viina.Scdeoru  naturalior 
coloieft  citrinus.  &alijqui  funta 
cholera,  ofscxceflum  caJoris  figni- 
ficantim ' m q>  propinquioreslum 


e?de  font cficaufis,  qua:  viriditati 
operantur : cxccpto  quia  inviridi- 
tatcfuntdebiliores.Et  vrina  aiba& 
clara, ficut  aqua,  fignificat  digeftio 
nisdefe&iim,&vrrcutis  nutritiu* 
debi  litatf , autoppilationf,aut  v trit 
que.Et  vrina,  q /pcrmaria(TimiIa£ 


igneo  colorifocut  color  cholerjvi-  fignificat  humoru  phlegmaticorfi 
telling, qui  afiimilatur  colon  vuclli  fiigidorum  cmdorum  abundatia : 
, & 


Digitize 


ay 


agle 


Liber 

A 8c  vt  plurimum  apop!cxiam,aut  fi- 
jnilcm  fgritudinc  lignificat.  & puc 
ri  hanc  habcnc  vrina , qii  epileptici 
fiuot.Et  poflibilceft  vt  hxcvnna 
fit  (ignu  crifis  I fgritudinib’  phlcg 
maticis.&poflibilcdt  vc  (it  color  al 
bus  in  argtitudinibus  acutis.  Sed  ell 
plurimu  perditis  fignum : quia  fi- 
gnificat  afeenfum  cliolcr^  ad  fupc- 
rioics  partes,  Sc  ibi  facit  apoltcma . 
Et  alicjn  vrina  crit  rubca,  & $gritu- 
do  cm  frigida.  Sc  hoc  accidit  pp  for 
tcmdolore,vtincolica:  autppop- 
pilatjonc  viaru.tj  currunt  a fclle  ad 
imeftina ; quia  cue  ell  needle  vt  ti- 
ll Ic  humor  exeat  p vrina  Sc  ah?  cau- 
f;  ajlignantur ; led  illf  fufficiant. 
Sed  colores  compofiti,  licutlotura 
carnis,  lignificat  debilitate  virtuus 
hepatisaut  renum.Et  vrina,  q oleo 
adimilatur  (old  1 colore,  odium  fc- 
brem  fignificat:  co  cppinguedinc 
liquefien  I membns  (igmficat : cx- 
ccpto  q>  hac  nigiedo  no  prctccdat . 
<j>  |i  hocedct,ca(iim  virtuus  ligmfi 
careu&qdldicutcph^c  vrina  i acu 
ris  fobnbus  apparct:  Sc  (m  illos  ma 
tcrierum  pinguium  lignum  efteri- 
ticum.fed  hxc  accidit  raro . 

Df  ftgnificanonibus  V rttut  fitmptu  ex 
C Sxbflantiaeius.  Cap.  13. 

SVbtihs  vrina  defcdum  digeftio 
nis  lignificat : co  q>  digeftio  nc- 
ceilano  materia  ingroflare  debet : 
8c  defcdusdigcftionis  fit  pphumo 
rum  cruditatcm,  autppdcfcdu  vir 
tutum,  aut  pp  cibi  Sc  poius  multitu 
dinc.Et  ex  rebus  mulcum  adiuuan- 
ubus  fobulitacc  vrina:  eft  viaru  op- 
pilatio.Sc  ppea  vrinx  calculoforum 
fubnles  font.  Sc  li  poll  (ubtilitatcm 
apparet  grofla  (ubftanria,fignu  ell 
natura  incipit  digcrcre.  Sed  (i  ab 
ipfoprincipioapparmtgro(la:&  ui 


Quartus 


7l 


eadem  groditie  man(crit,fign  ificat  D 
multam  humoru  ebuliitionc  dca- 
lorecxtraneo  (adta.  & pp  hoc  e ma 
lutri  (ignu.  Sed  vrina  gtoda.q  poll 
fobuliatur,&  itcru  lgrollatur:  qua- 
uis  h?c  operatio  a natura  procedat, 
pigritiam  nature  (ignificat  poll  in- 
cccpti  opens  principium.Et  (i  grol- 
(ities  propter  motu  humorumfuc- 
ritjhoc  ell  bonum  (ignii.quod  eft , 
qa  lignificat  q>  natura  digerere  111- 
carpit.  Et  qda  noc  reprehedere  vole 
tesdixerut  q> nofontaliqua  figtu 
tenenda  in  vrina,ni(i  ex  opcrc  natu 
rx  iiueuoris.  led  (i  ab  acre  cxtiinlc- 
co  fucrint,  tenenda  non  crunt.  Sed  £ 
ifti  ignorant  (p  acr  non  opciatui  in 
vrina  resdiucrlas,  mli  pp  prxpara- 
uoncm,quamabinterion  natura 
capit . Et  vrina,  q 111  princ.pio  $gri- 
tudinis  a pte  naturx  appaiet  grol- 
(a,&  poilea  fobuliatur.longitudiiie 
xgritudims  fignificat.  Et  lamdt- 
dum  c,q>  pueroru  vrina  naturaliter 
eftgrolla,  & iuuenum  fobtilis . 

De  Hypofiafi  V rma,  ct  de  etus  figiU" 
pc. wombat.  Cap.  14. 

HYpollalis  lanitatc  denuuani  Hypoft*- 
debet  ede  in  fiindo,  Sc  ede  al-  * fuP“ 
ba,lcnis,&  squalls,  & I forma  pinca 
ta  m lundoieo  q>  dl  fupcrduitas  ter  j 
ux  digdliouis , Sc  de  natura  I uper-  0„;t . 1^4 
duitatuc  vt  lintgraucs.  Alba : quia  <-  drdhj* 
mebra  no  nutnuntur  ex  (anguine , *f]]cc±-  (r 
n 1 li  poftq  ua  eft  deal  batus , Sc  cis  a C-  ‘ ^ 
limilatus.  Sc  ppea  crit  color  fopflui-  vuit  q<f  (Ic 
tatisficutcolormitxinienti,qn  vir-  buot  udi 
tus  nutnuua  lequuur  foii  curium  i ^ 
naturale.Lenis,  Sc  xqualis  pp  dige-  t*t’*w* 
(bonis  tcmpcricin . Et  quia  hxc  tc- 
pcries  xquaJiseftiii  omnibus  fitis 
parnbus,  debet  e€pincata,  jpptcrca 
q>  hxc  figura  proporuonis  xquali- 
utem  omnium  luarupartiu  inle- 

oitate 


Digitized  by  ( 


■> 


Joogle 


Collicrcc 


Nebula  di 

cif , qb  i i 

fupenon 

pane.FUf. 

io.  ad  Al- 
oun.  cap. 
ao.nephi- 
lii , fup- 

BlUtCDC- 

ofema, 

4 eft  (me 
diahypo- 
Jtafu  ifun 
da  Ex  hoc 
corngeli- 
l 

etrl  Auic. 
li.i.Fen.i. 
doA  j.ca. 
4.  Vide  j. 
Theizir 
nac.i.  ca. 
7- 

••.Lproee 

4(Otem. 


uitate  Sc  grauitate  oftendir.  & quia 
adiocalorisin  hac  forma  domina 
tur,&ct  corpora  grauia  natu  rah  ter 
extendunf*  3cdilatantur:led  leuial 
(eipfis  aggicgant',  Stpcruntafcen- 
fum,quou(c]iacuafirur,  ftcoracci- 
dit  flammf  ignis . Scd  figrrifi  ca  tio , 
que  a loco  formf1,  e hxc : videlicet, 
quiaillud,  qd  flat  i n parte foperio- 
n,qd  nebnla  appcilaf,  figmficat  prl 
cipium  apariuonisdigeuionis,  <lu- 
modo  (it  alba.  Er  pp  hoc  diert  Hip- 
pocrates, q>  fi  vrma  rmbe  srtba  quar 
n die  fecerit,crifiin  in  (eptinia  mdi 
cabit.  (ed  qftatin  nTetiio,fignificat 
I digeftioniscremfru.&tfcftin  fon- 
do , pfofta  digeftione  (ignificat  ab- 
folute , dummodo  I hoc  perfeueret 
conucnientibus  diebus.Sed  (i  mo 
apparct,modo  vero  non , (igrrificat 
natur;  debilita  tem,  Sc  ll  lius  i m ped  i 
mentum . Et  eft  (ciendum  q>  aliqh 
I vrina  apparet  hypoftafis  alba , qn 
materia  eft  phlcgmatica,no  ccxfta . 
3c  hxc  difterc  a narurali,eo  q>  ipfi  us 
partes  font  diuerft,  Scd  color  ertri- 
n’  hypoftafis  fignificatcitrin^cho- 
lerx  dominiu,qd  virtu  (cm  impedit 
digeftiua.  & ob  hoc  (ignam  eft  ma 


him  . Scd  rubea  fblu  (ignificat  ma- 
teria rnulcam,*  pigrina  naturx , q 
ip(am  ppfui  mulmudmem  permu 
tare  non  pot  pp  hoc,  fixe  hypofta- 
fis longitudine  $gritudmis  (fgnifi- 
cat  (edefalubris^iifi  malum  aliqd 
apparurcit  fignu.  quod  fi  appare- 
nt,(ignificat  mortem  longo  tempo 
re*  pr^cedcnre.qdeftjquia  hoc  ma 
lumfignumaditkftum  (ignificat  q> 
h$cmarcri$  mtihitudovinutibusl 
fine  dnminabif,  Sc  iyfas  vftimo  pro 
fternet . Et  fi  cidem  bonu  fignu  co- 
pulabitur,contranum  (ignincabit. 
Scd  malum, qd  h;c  hypoftafis  ligni 


ficai,norfcft  m'fi  ex  parte  qoantita-  K 
tis.  Sc  ob  hoc  /p  maforr  parte  eft  fi- 
gnu m (alufis.  Sed  cdlor  niger  fn  fe- 
tiribusacuri-seft  vftioms  lignum  .& 
pp  hoc  moire  (ignificat.  Scddria, 
qux  eft  inter  h5c  hypo ftafim  &hu 
morem  nigrfi , qucexpellic  naturx 
pviam  cnlis.eftcf  hxc  hypoftafis* 
in  rafis  fiindo. Sed  humor  expulfos 
in  vrina  eft  difperfus . & pp  hoc  di- 
uerfitasloci  diuerfam  ponir  inten- 
tion?, hoc  eft, q ura  qn  h vpoftafis  ni 
graeftfo(pcnla,minuseltmala  hjr 
poftafi  in  fondo  decunvbcic.  qd  eft, 
qurat  (ignificat  alicuiusdigeftionis  ^ 
principiu,quamuis  (it  mala,  & mi- 
ivoris  eftgrauitatis.  Scd  q eft  in  fun 
do, mala  digeftione  complete  figni 
heat.  Erqn  hypoftafis  eft  obfeura , 
frigiditate  nature  vcl  caloris  na  tu- 
rahscxtirvftionem  (ignificat.  Erhy 
poftafis  alba  ginana  multitudinc 
motus  humorum , & dcfe&ii  dige- 
ftionis  (ignificat.  Scd  corpora  hypo 
ftafium  extra  natura  mu  1 taro  ma- 
nerierum  font.quiaqufdam  font,  it 
tmacofraifto  afiimilatur : Srqu^da. 
qu^orobo  aflimilantur.  & (ignifi- 
cant  hx  menrbrorum  liquefacho- 
nem,  aut  humorn  vftionc . & pnra 
in^gritudinibusadUtisfontmalx.  • 
Sc  hnabuerintcoloif  rubcum , hir- 
morem  (anguincu  vftii  fienificanr, 
aut  partiurn  hepatis , autlumborii 
fignificantaduftione.  Et  d?«tur,q» 
citrinus  in  lumbis  magis  (it  jppri’  .■ 
fed  Iaminoforrrcft  peiTimu.qd  eft , 
quia  membroru  radicalium  liquc- 
fafHonem,&mci(ionem  lignificat. 
Sed  furfureum  aliqn  fit  pp  (cabicm 
vcficx , & aiiqn  (it  pp  hquefaflionc 
mebroru . & q<1  diftcrre  facuillod  , 
qd  ex  ftabie  vcficx, autab  alio , eft 
q>  in  ipfo  pruritus  in  parubus  vugg 
fenutur. 


Liber 

. A fciititur.&  vftqncunqi  hxc  acci- 
dentia pallioni , vcEc?  adiungutur, 
Etarenofum  iigmhcat , aut  lapi— 
dem  coagulatum,  aut  incipientcm 
coagulari.&E  fucrit  rubeum,lapi- 
dem  in  renibus  fignificat : Sc  fi  fuc- 
tit  album , lapidem  in  vefica  dc- 
monftrat . Et  faniofum  apoftema- 
nsrupturam  fignificat  in  vrinqmc 
bnslocari.  Et  E-dimen  habens  pi- 
les Emiles  capillis,humidiraic  giof 
lam  i renibus  .i  calorc  extraneo  ge- 
ncratain  fignificat.  Et  (anguineum 
coagulatum  apcitionem  venx.aut 
apoitema  in  vrin$  vijs  fignificat  .Et 
B quod  di&ucftadprxlensdcfigni- 
ficatis  vrinx , fufticicns  cit  quantu 
ad  noltram  opinioncm . 

Dr  fiffiis  Krpritniinum  mtmbrorumin- 
trmficorum , c?  txtrmftcorum  n* 

gCHCTidl . Qitp.  I \ . 

DEinceps  nos  diccmus  do  fignis 
cuiuslibct  xgricudinis  in  me- 
bris  manifcllis,&  occultis.  Et  fm  <p 
did um  eft,  auijdam  xgiitudinum 
funt  in  memiiris  cxtrinfecis,&  Turn 
manifcftx  per  ft . Sc  fignificado  in 
iftis  no  eft  necillaria  nifi  in  caufis , 
C Sed  xgritudine*,  qu<j  funt  in  parti- 
bus  intrinfccis,  tribus  modis  fignifi 
cadone  indigent . vnus  eft  ex  parte 
membri  panentis.  (ecu d us  eft  figni 
ficado  qualitaris  xgritudinis.tcrdf 
cftEgnificano  xgntudinis  caufx. 
Et  mcipicmm  a EgniEcadonibus 
xgrituctinurointrinfecanitn.Ecdi- 
ceinus  cp  1am  drdum  eft,  q>  xgritu- 
dines  compltxionaleshabcntduas 
fpecies,  videlicet  matcrialem , & no 
materiale.  Et  hx  dux  fpecies  aut  to 
ucorporic6muuicant,autpard.  Et 
qn  matcnalis  xgritudo  dt  in  vnp 


Quartus  7 1 

mebro.autfixdcftin  vijs  fuis,  autl  D 
ciuscrtcnua.Ecut  apoftemaca,  & vl 
ccrationcs.  EtEgniticatio  illius , <4 
eft  in  vijs, eft  degenere  EgniHcado- 
numcxtrinlecaru,  vel  intrinfecaru 
Sgiitudinum.  Sed  apoftemata  I tits, 

& extra  fieri  pofliint.  Sed  xgntuai- 
numofficialium  quxdam  hunt  in 
pardbus  cxtrinficis  corporis , Edit 
dilatado,&  diflblutio,(iux  ftur  ma- 
nifeftx  fenfui : & quxdam  hunt  in 
pardbus  Ttrinfecis  corpoiis,Ecut  op 
pilano,  lenitas,  Sc  afpuas  mcbroiu. 

Dr  fignii  ftbru  Epbtmtr*.  C«.  1 6. 

T innpiemusa  mala  complc-  E 
xione  vlr  cotum corpus ambie 
te , qux  febris  nuncupatur . &c  inch- 
piemus  a febre  dici . £t  dicimus 
ipfam  fcmpprxceditaliqua  cxcx- 
tnnfecis  caufis  efficicnnbus : exce- 
pto  tp,  hxc  in  ipfa  non  eft  ex  fignis 
proprijs.qd  eft,  quia  cunt  febre  diei 
lemper  hoc  inuenirur.  fed  non  con 
ucrtitui,vc  (emp  talibus  cauEs  flan 
db*,neceflano  febris  adfit . Et  ppea 
inftadfi  cft,vt  figna  propria  cogno- 
fcainus,  & et  communia  ad  crcduli 
tatem  fortificada  adducamus,&et 
uia  valent  ad  contrarium  lemoue 
urn . Et  hums  febris  figna  propria  E 
funt  duo,  Vnum eft, q>  pulfus  in 
hac  febre  varius  non  eit.  quod  eft, 
quia  tarietasnonfitinputrtdisfc- 
bubus,  niE  propter  humorum  mul 
titudmem,  aut  malinani . Second.’! 
eft,  <p  vrina  fqum  naturalc  f’cdimc 
nonmutattquiain  hac  febre  vri- 
11a  non  mutainifi  colorcm.  & hy- 
poftafis  nonxgrcditurd  fblito.nifi 
propter  humorum  putredinem . Sc 
ob  hoc.neccflee  vein  hac febrehy- 
poftafis  a loll  to  non  mutetur.  Et  ex 
Eguificationibus  aiiqii  cm,  vt  in 

iiac 


/ 


Digitized  by  Google 


Colliget 

G hae  febre  accidentia  fbrtia  n6  (uu , non  fbquunrar,qux  fiiper  Phitefbr  K , 
& eft  lenti  caloris  no  inflamroatis.  phiam  & Metapnyficam  mfenbun 
& vtplurimu  femelaccidit, vclfor-  tur.X'quiillas non intclligit,  hoc 
te  ter  adticnire  poteft . & dicitur  cj>  non  confitebitur.  Et  ppea  mea  fuia 
quando pattens  intrat  balneum , Sc  penitus  eft,  q?  narura  iftos  circuituj 
horripilationem  non  fenrit,q>  tunc  cfl  calorc  intriufeco opera tur:  qua- 
eft  ephemera . Et  hx  Cufficiunt  (It  ais  fopcrucncrit  huic  calori  aliquid 
gnincatioues  in  febre  diei . extra  natuia  in  quantitate,  aut  qua 

DeftbribusPHtrtdis.crdtcarinnfigws  litate.in  eoq>eit  agensin  materia 
m uniHtrfdi.  Cap.  17.  non  naturali , videlicet  in  humore 

ET  riicamus  de  putndis . Haru  xgrirudincra  faciente,  Et  accidens, 
febnum  viVduxfunr  fpecies:  quoded  humoreadaenit,cftfimile 
vna  in  omnibus  venis  fit,  & alia  fit  in  hoc  accidfd , quod  ci  aduenit  cu 
in  humoribus  digeftioms  mebro-  cibo.qcf  eft, quia  inconnnend  fom- 
rum  Et  dria,  qux" eft  in  his  duabus  pto  ctbo  inhigidaiqur . Et  noq  eft 
H ftcciebus, tabs exif lit. qd eft, quia  inter hxc duo diffcreitria,nifi  q>  ac-  L 
febris,  qux  fit  ex  materia  cxiflentc  cidens,  quod  aduenit  propter  ctbu, 
intra  venas,interpolationc  non  ha-  eftnaturale,  quia  0 bus  eft  naturae 
bet,neq;  typum : quamuis  paroxife  hs.  fed  quod  aduenit  cum  humore, 
mus  aliqh  plus  fortificeturali  js  diei  eft  prxter  naturam : quia  cajfer,  cu 
temponbus.  fed  febres,quaru  mate  matenx  primo  obuiat , fcpclitur,& 
riaeft extra  venas,  habent interpo-  poftmodum  aflumit  vidoriam  fo- 
lationc,circuitus,&  typos.  Et  caufa,  per  ipfam,  & augmentando  ad  fuu 
pp  quant  habenrcircuitus,cft,quia  reueruturefle,  quando  jpfius  dige- 
numor,qut  putrefien  debet, no  pu-  ftio  fuerit  perfcoa.  Et  ia  bene  expo 
trefic  fimui  & femel  qdeil,  quia  in  foimus  omnia  in  tradatn, quem  fe 
eo  prxparatio  putrefadionis  no  eft  cimus  foper  lib.de  fcbnbus  Gale, 
completa.fed  paulatine  in  putrefa-  Et illjc  ordinahoncs  circuitum  di- 
dioe  procedit.  Sc  hie  fequif  modus  uerfificantur  fm  naturam  humo- 
ordiuationis.  qd  eft , quia  hfc ope-  rum,  Sc quandtads  facieuus  febre , 

I rado fm aliquem modum eft natu  fm  (b  infra  dicetnus.Et  caufa, qua-  M 
ralis  .quod  eft,  quia  natura  1 hoc  re  re  febres , qux  font  intra  venas,  m- 

fime  habet,  co  q» eft putrefadio  cu  terpolarionem  nQ  habent, eft,  quia 
igeftione . & propterea  varictasor  quado  in  pane  humons  putriat  ca 
dtnatiois  in  citcuittbus  lignum  eft  lor  accend»ur,non  pot  lpfum  natu 
malum.  Etnoncfthxcopetadoat  ra  diflbluere,  donee  aiiaparucula 
tribuenda  calori  putredmah  fimpli  accendatur . & hoc  pp  folidadonc 
citet,fed  eaten  naturali : eo  q>  I ma  vafbrum  couungit.  Sc  pp  eaitde  cau 
tena  non  naturali operatur,ficut  in  fam  et  typus  non  fit : & edam  quia 
inulnsvijsnaiurxiepcntur.Etra-  lllud  ex  eo.quod  difloluitura  mem 
nones Galeni,'quibus conatur attri  brisfenfibihbus,  nonfentitur.Sed 
buerq  ordiucm  circuitum  fobftan-  putrefadio,  qux  in  humorcfit,qui 
tialucr  eaten  putrcdinali,hic  infrin  extra  venas  cfl , huic  concrana  cxi- 
gunujq,& no  liras  radices  naturales  fti  t,  propter  euapotadotfe , qu?  per 

poroutatena 


A porofitate m membroru  fit.  8c  ppea 
fiinc  in  iftis  circuitibus  typi  ^ppter 
Iparfionem  humonspungitiui  fu- 
per  mebra  fenfibilia,  autliumoris 
vcntofi  : ppea  quia  typus  magis  ap 
propriandus  erf  humori  mobili  vc- 
tofo  5 fixo . Et  figna  propria  fcbriu 
putriaarum  funt  duo.  vnumcft,q) 
yrina  in  principio  hvpoftafim  non 
babet:  ppea  quia  calorcftimpedi- 
tuspp  humoris  digeftionem . aliud 
eft,  q>  pulfus  eft  varius  Sc  diuerfus . 
Item  alia  funt  figna  iftrau  febrium 
fioms  fignificatibus  duas  fpecies 


Liber  Quartus 


73 

uertitur,  quia  no  eft  necefiarium  q>  1 
omnes  febres,  quae  habent  circuitu 
huncjfint  dc  cholera,  led  pol’e  eft  vt 
fint  dux  quarran^aut  dux  quinta- 
ns Sc  hocnonacciditnifi  in  princi 
pio  ^gritudinu.Ifta  funt  figna  pro- 
pria hui  us  febris.  Etaliqnfignifica 
tiones  iftx  rebus  coibusfornfican- 
tur.hoc  eft  quia  coplcxio,  aer.^tas , 
Scaliud  regimen  huic  humori  copa 
ranf.  Et  aer  cu  hoc  humorc  copara 
tione  habet  modi:  duob* : vnus  eft 
fm  fuum  tepus  naturalc.vtc  $ftas , 
quae  eft  calida  Sc  ficca : alius  eft,  qn 
egredirur  fuum  curfum  naturalem 


• ..ft.  p | 

replctioniSjhoc  eft  fm  vala,  Sc Iccu 
B dum  virtutem.  Iftafunrpiopnafi-  adcaliditate&ficcitatemiquamuis  E 
gua  vfitatis  febrium  putridaium.  rpsper  fuinaturadcbcatcflefrigi- 
„ „ dil.Scd  febres,  6 paroxifmos  n5  ha 

Dtfamtfebnt  Choleric 4.  Cap.  18.  k„nr.i(Hc  romnnlr,... 


Deflgnit  febris  Choleric *.  Cap. 

SEd  figna  propria  vnicuiq;  febris 
funtn^c.  Scias  q>  figna  febris,  q 
fitabhumoreextra  venas,  &infe- 
bre  cholerica,funt  typus  fbrtispun- 
gitiuus . Et  pulfus  i principio  lftius 
febris  eft  paruus,rarus,&  debilis.  & 
hoc  eft  pp  humorem , qui  ealorem 
obruit  naturalem. & ppea  rcfrigeia 
tur  corpus  in  principio  paroxifmo- 
rum,  ex  eo  q?  calor  naturalis  ab  liu- 
morcopprimitur  putrido.  Et  qn  ca 
C lor  extrancus  generatusjn  humo- 
rc putudo  calori  naturali  adnr.lce- 
tur,ruc  crcfcit , Sc  per  totum  corpus 
augmentaf . Sc  pp  hoc  pulfus  in  eo- 
dem  ftatu  non  pmanet,  fed  propter 
calonscrementu  ciefeit,&  fortitica 
tur . Et  vrina  in  hac  febre  pro  maio 
ri  parte  eft  ignea:  & patiens  penitus 
afnigitur  fiti : & aliqn  his  mngitur 
amantudooris.Et  dicitur,  q>  quan- 
dolip:  febris  dicitur  pura,(pip(ius 

Croxifmi  ad  pi*  vlq;  ad  duodccim 
rasprolongatur.  Et  circuitus  hu 
ius  febris  eft  tcrtianust  fed  th  no  co 


bent, iftis  cornu  mean  t,cxceptis  cir- 
cuitibus, & typo . Etin  hoegenerc 
ingreditur  febris,qux  caufus  nucu- 
patur,  cuius  materia  ltra  venas  eft; 

Sc  maxime  circa  os  ftoniachi,&  he- 
par  po/ita  clt  ppea  in  hac  febre  n6 
eft  rigor . Et  fitis  fbrtis  huius  febris 
piopnu  fignum  eft.Et  pcior  fpecie- 
rum  cauli  eft  ilia,  qua;  fit  a cholera 
zinaria,autpra(Iina.  Et  illius  paro- 
xifmuslongus  ell  propter  inobc— 
dietiam  humoris  illius  ad  digeftio- 
ncm  recipicndam . I 

Dr figmi  febris  Vhlcgnuuicee.Ca.  1 9. 

ACcidentia  rnagis  propria  hu- 
ius febris  funt,  quia  in  princi 
pio  extrema  mfrigidatur,&  eft  tem 
pus  fhgoris  longum , fed  paulatim 
inualcicit,  &qnincipit  calor  appa 
rcre,redit  frig’,  Sc  fortificaturfuper 
cum.  Et  tempus  paroxifini  iftius  fie 
bus  decern  odo  occupat  horas . Et 
calor  iftius  febris  non  eft  mordica- 
tiuus,ucc  funolus,  Sc  ppea  primirus 
tachn  non  manifeftatur.  Ethuius 
febris  pqlfus  rarior,  Sc  minor  e pul- 
Coll.Aucr.  K fir 


-rvColliget  ! T 

G fu  febris  tertian?  in  quolibct  qua-  membron'  conftaiftione.  & hoc  St  K 


tuor  iuoru  ternporum.  Et  vrina  in 
hac  fcbrc  c fubnlis  & alba,  aut  fpil- 
fa  & obfcura.Sc  fi  calot  putrcdinalls 
eft  fortis.  Si  phlcgma  puru  non  eft, 
tunc  poflibile eft  vt  vrina  lit  rubea, 
& palpebrc  patientis  tumid?  crunt. 
Et  in  plunbus  homm  parientiu  os 
ftomachi  eft  frigidu  . Si  li  vomitus 
euenict , phlegmaticum  euoment. 
Etaduentus  ipfius  paroxifmi  omni 

1 • r - 


pp  fngiditatem  ipfius  humoris,  St 
gtauitatcm,  Et  pulliisiftius  febris 
eft  tardus,rarus,&  paruus  y plufqua 
fit  T phlegmatica : hoc  dico  i ptinci 
do  paroxifmi. & dr  q>  in  augmento 
maior  eft  q I phlegmatica . quiaca 
lor  I hac  febre  manifellaf,  & febris 
fbrtior  exiftit.  Etcolores  vrinx  in 
hac  fcbrc  variantur.  namaliqneft 
alba,  & iubtilis  ad  viridirarc  dccli- 


dic  fignu  propriu  non  c : quia  dux  nans:  & aliqii  nigra  & grofla.ad  ru 
tertianxhunc  eundem  feciuntpa-  bedincm  declinans.Etvtplurimu 
roxifmum . Paroxifmus  longus  eft  hxc febris  alias  leqmtur  febres . Et 
propter  ipfius  humoris  tarditatem.  tempos  huiusfebris  eft  Iongum.  & 

H & paroxifmi  ipfius  plus  conrinuan  tepus  reuoiutionis  ipfius  eft  dimit-  t 
torn  cholcrx  paroxifmi : quia ifte  tensduosdies,  Si inualefcit  tertiu  . 
humor  putrefadhoni  magis  eft  ap-  Et  quarranx  circuit*  eft  quafi  ficut 
propriatus.  Et  adhuc  pp  lougitudi-  propnum  lignum  5 hac  Fcbretppea 
nc  paroxifmi  aduenitnumori  non  quia  non  inuenuur  tails  arcuitus 
corrupto  pr?paratio  putrcfadlionis  I aliqua  alia  fcbrc  fimplici,vel  com 
pp  logam  moram  caloris  cxtranci  pofita . Et  maior  pars  hanc  parien- 


ui  corpore  diu  permanentis.  & hoc 
ppea  accidit,  quia  calor  febris  hui* 
eft  temperatus,  & fubieftum  habet 
humiditatis.Scd  in  fcbrc  cholcrica, 


tium  funtlplenetici  Etfbrtificatur 
fignificano  in  hac  a rebus  coibus, 
fm  q>  in  ahjs  diftum  eft,vt  ab  acre, 
& ab  ctatibus,&  a complexion? , & 


quia  calor  extraneus  cu  eaaccefus  a figms  fignificantibus  dominium, 
cito  tranfit,non  eft  tepus  pr?parans  iftorunr  humorum . 


ad  putredine  I parte  no  putre facia 
Et  vfitet  in  hac  fcbrc  calor  intrinle 
J cus  eft  valde  fcpultus . hxc.n.ell  ca 
ad  plus  continuandos  in  hac  fcbrc 
paroxifmos . Et  detenor  harum  fe 


De  fignis  febris,  qua  in  Arabics  nonun.* 

tur  Michabecha,  c r eft  febris  Son- 
guinea.  Cap.  Ji. 

r t JEc  febris  typum  non  habet. 


brium  eft  illa,qu?  ex  phlcgmate  fit  Jri  eo  q>  fanguis  ea  faciens  elhn 
vi  treo . Et  limiliter  et  aliqh  cogno-  -venis:  cxcepto  li  fierce  pp  apollemx 
feitur  hxc  febris,  acre,  xtate,  & co-  nominatu  phlegmone , qtf  I aliquo 
fuetudinc,&  complcxipc.  quia  hxc  membroru  principally  cet  gencra- 
comparationcm  habet  cum  humo  tu.iicut T hepatc,5c  et  diaphragma- 

tc:  quia  tunc  in  hac  febre  client  pa. 
roxilmi  tertianarij,  fimilescholerx 
paroxilhns:  quia  fanguis  qh  ftipcsr, 


rc  Iranc  faaentc  febtem . 

Dr  ftgms  febris  Quart  ana, Cap.  JO. 


HAEc  incipitcu  frigote  g»ui , 
ita  q>  tucacddit  patienti  Ihi- 
dor  denuum.  Et  pattens  tunc  fenut 


calefcic,  ad  tiatutam  declinat  cholc- 
rx.  Er  ppea  in  hac  fcbrc  no  eft  dfia. 
inter  febrerp  cholerica , qux  habet. 

mate- 


Dioiti 


agle 


VjC 


Liber  Quarrus  74 

A materiam  intra  venas  Si  iftam,  nifi  tur  nifi  in  fcbribus,  qu$  font  dc  raa  IX. 
N6  polTe  in  magis  & minus : quia  no  potcft  tcria  humoru  naturalibus  piopinr 
£r'  ^ri  ,u  corporc  fieri  fcbris de cholera  pu  quorum . v.g.quia  paroxifmusfc-, 
u pil'"  ra  folu,  ya  talis  fcbns  dc  cholera  tie  bris  chofericx  maior  duodccim  oc- 
^ necdlitate  morrifera  eflcc.  qd  e,  ya  cupat  horas,  quando  cholera  natu 
cholera  no  eft  apta  recipcrcahqua  raliseft  pucrcfacb.fcdyh  vitclhna, 
digcft!onem,nin  in  hoc,  <j>  cu  (an-  aut  zinaria  putrcfcit,  tunclongioc. 
guine eft  admixta , aut  cu  materia,  critparoxiftnus,3c  accidentia erunt 
qua  nurriuntur  membra  radicalia,  pdhma.  Si  pauci  cuadunt,«c  maxi- 
hoc  eft  fainmis  dealbatus.Et  figna,  me  ex  zinaria  :coq>aptitudinc  di- 
qux  fi<mif!cant hanc  febre,  font fi-  gcftionis  non  habet.  quod cft,yuia 
gna dnium  (anguinis fignificatia « qricunq*, humor adcocotranuseft, 

& ia  nos  narraumi’  ipfa . Et  pulfos  vt  coplexio  corporis  non  poflit  age 
hanc  patientis  eft  in  vltimo  magni  re  digerendo  foper  cum, tunc  fcbris 
tudinis,&  fortirudinis . Vrina  eft  ru  dctcriorcm  exitum  habet.  Sc  quan- 
B bea,&  arofla.  Etfo(piria,& Tquicttt  docunciucpoteuar  propinquioreft,  E 
dines  (unt  propria  in  hacxgntudi-  tuncfcDris  (alubriorcft. 
nc,&  in  cholenca.cxcepto y> in  $gri  Df  compcfitnne Vebrtum.  Cap.  } 1.  . 

tudinc ilia  fortiora  exiftunt.  Et  alic  "P  T fcias y>  copofitio  fcbris  eft i 
natio  metis  propria  eft  in  fcbribus  X_/cau(aloca!i,auta  ca  matenali. 
t dedrij,  acutis . Et  verba  Galcni  varia  funt  Item  caufic  matcnalcstrcs  habenc 
fcb.  c.i.&  in  l,ac  fobre . quia  aliqn  dicitcjseft  raodos . Vnuseft,  qh  duo  mifeetui; 
paiu1,  * cholerica  cotinua : Sc  aliqn  dicit  q>  humorcs . Sc  tunc  materia  fcbris  fit 
mri'Ttk  eft  aliud  a cholerica,  &q>  no  debet  inter  illos  duos  humorcs  fimplices, 
j-ITogno.  attribuicholericx,  nifi  quia  no  ha-  qui  (ingulas  pht  facere febres , Si CC 
7.S,  pria  betputrefaftione  perfcdam : quia  accidentia  riic  ex  his  mixtaerunt. 
•phor.n.  natura  iftius  fcbris  eft  media  inter  Itemaliusmoduscft,  vt  vnafitpu- 
][  ” fcbrcm  diet  & fcbrc  putnda,&  fen-  tnda,&  alia  lit  hetfica.  Tcrtius  mo 
vide  Aui.  tentiam  mea  tu  iam  nouifti.Ite  fe-  duseft,vtvnus  modus faciensfcbrc 

l.  quam  brisifta  no  habet  nifi  vna  penodu,  fit  cum  apoftemate,&  alius  fine.Ei 
&V  r t5  & in  illo  aut  foIuitur,autoccidit.Et  aliquando  componuntur  dux  fc-  f 

(2  aliqn  incipitlcnta,&  fcmpcr  ad  vl-  brcs,&  miftcrurcarum  paroxifmi, 
eftti.ca.  i.  timum  forritudmis  creftit.  & aliqn  abfq;  eo  q>  matcri^  mifeeantur . 8c 
& 17-eiuf  eft  contranum.&  aliqn  in  vno  per-  hoc  pp  cauias locales  accuut . iicuc 
(it  c.4.vbi  manet  ftam.  8c  caufa  hui’  paroxif-  porti bile  diet  vt  vna  diet  intra  ve- 
netediuer  nu  alias  per  alios  multoties  dirta  e.  nas,  Sc  alia  diet  extra.  Scinhocgc- 
fa.Scj.Col  Iftafont fignacognitronisfcbrium  ncrc  locaiur fcbris,  qua:  hemitri- 
liget.s.  Sc  fimplicium.&qui  fimplices  cogno  txusnuncupatur.  Etaliquandohu. 
S.Theon.  ueric, compofitas cognofcere  pote-  mores febrem  facicntcs erunt  via- 
dif&Rab  *ft  • & >fta  cxempla  no  fuerunr  da-  ni , fcd  non  mixti . Er  pofli  bile  eft 
biMoyfes  ta  nifi  per  modti  fimilitudinis,  quia  ctiam  vtomnesiftx  Ipcciesadinui- 

m. aphor.  raro  inueniiirur.Et  adhuc  quia  ma  ccm  componanrur.Etetiam  potcft 

panic,  im  jor  pars  accidentium,qux  in  his  fc-  vnus  modus  compofitionis  did,  vt 
pontt  d <ii  britus  £ibl  nanaur  non  yenfican-  fccuadum  magmtudincm  Sc  par- 
oe,Ct  K ij  uiutera, 


' • Colh^et 


6 nitatem,&fmfortitudinem3rde- 
bilita  tern, hoc  eft  vt  caufarum  effi- 
cient] um  vna  (it  fords,  alia  dcbilis. 
Dr figms  ftbris H tflic* . Cap.}}. 

HJEc  fcbris  tres  habet  (pcs,  fm 
q>  ab  ali  js  dr . & accntia  I hac 
fm  plus  & minus  diuer(an£&  acci- 
dctia  ci us  occulta  font  in  pricipio. 
Et  qncunq,  vidcbis  corpus  cu  calo- 
K condnuo  lento  vltra  dies  tres,  qn 
non  in  corporeincipit  manifeftan, 
tfic  vni  lentf  conrinux  artimilatur. 
Et  fi  pariensea  quad  n6  (enrit,  nec 
habet  putndaru  febriii  fignarione, 
opinandu  eft  ipfam  cfle  he€hc.  Ire 
H port  horas  cresabaflumpdoe  cibi, 
padeds  pulfom  confederate  debes, 
& calotis  quantitate.&  fi  calorc  in- 
ncncrisaugmetatu,3c  pulsu  veloce, 
aut  in  aliqua  dimefioiic  magnifica 
tu,tunc  i(ta  febre  hedhea  iuaicabis. 
qd  eft,ppea  quia  mebra  mala  com  • 
plexione  acquirunt  calidam , Sc  de 
natura  nutribilis  ert  fibi  nutriens 
alfimilarc,nccdlecft:  vt  cib*  corpo- 
riaduenies  calorc  extraneu  debeat 
adipifo : qu5uis  cibus  illcfrigidus 
fit,aut  non.&j>pea  tunc  fcbris  ford 
ficatur,  & accnua  augmeutanf'.  qd 
in  putridis  no  conuenit:  ppcaquia 
I calor  extymeus  in  lllis  radicaliter 
no  eftfixusl  mebris,q  in  cibu  age- 
re  debet.  Et  c3f,qux  ab  alijs  Medi- 
Coorand-  ds  danf,  accidcn tales  font,ficutfa- 
nallosMe  bulx  cantatoru.quia  dicunt q>  cib* 
Celebris  >n  talibus  paricdbus&  corponbus 
h«cbcz.  eft  f m fimilitudinc  aqu$  fuper  cal- 
c€  proiedhj : quia  impol'ccft  vt  vir- 
tus  nutribilis  a nutriente  tiii  fit  clo 
gata,  vt  ipfom  cide  fit  contrariu,  fi- 
cut aqua  calci.rcpcritur.n.qj  vnii— 

quodqi  iftorii  alteru  corrumpit.  Et 
ratoh^c  fcbris  accidit, nili  portal’s 
febres , ficut  poft  ephemera  in  cor- 


poribus  ad  hlc  pararii,  ant  poft  ali-  X 

3uam  ex  firbribus  putndis.  Et  qua- 
o fordficatur  h^c  fcbris,  marcefcit 
corpus  infirmi,&  ficcaturpellisci*. 

Sc  dcfbrmatur  facies,&  profundan- 
turoculi.  Etrfi  veneritad  vidmum 
gradum  he&icx,  vidcbis  oculosci* 
quad  afperfbs  dnere,  ficut  vr ! ocu- 
lis  eoru.qui  tangunt  pulucrc.  Sc  c6- 
trahutur  palpebnj  mrerius,  ficut ae 
dditpanenti  fobeth  . & pel  I is  fron- 
ds eft  tenfa  Sc  ficca.quan  coriu  pr^~ 
pai  atti.&  tepora  habet  tenia , auri- 
cula*, Sc  palpebre  dtrini  fiunt  colo- 
ris.  & peilis  myrach  venrris  fit  ficca 
Sc  rugola.  & pulfos  cius  eft  refos,fi-  J* 
cut  chorda,  velox,  &dcbiiis.&  vri-  * 
na  e oleagina . Alia  vero  figna  ilh* 
fcbris  maniftfta  font,  & I IibrisSpi 
catorum  plenc  enarnua . vnde  non 
eft  nccellarium  ea  tciterarc . 

De fignis  apojletnatum  Sanguine** 
rum.  Cap.  J4. 

DEinccps  volumusloqui  defi- 
gnis  aportematum.Etdidm* 
q figna  aportematum  fimguineo- 
ru  font  rubedo  colons  cu  Ford  ca- 
lore,&  ruborc,&  dolore  magnorfal 
uoepmembrum  no fitinlcnfibile,  M 
& cum  hoe  extenfionem  habcat.& 
hjee  (anguinis  apoftemata  diuerfi- 
ficSturfm  magis  Sc  minus.  Et  fcias 
quod  in  aportemanb*  iftis,(angui* 
mundus  eft  a putredinc : (cd  quan- 
do  putrefdt , generator  puftula.  Et 
lignum  iftiusapoftemadseft,  quo 
mam  eft  maioris*  inflammatioms  ’Lafatite 
valde  phlegmone . & in  his  apofte- 
maubus  fcbns  eft  fixa.  & in  hoc  gc 
ncc  font  apoftemata, q ux  fiunt  in 
fobalccllis,&  inguinibus . 

De 

< 1 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quartus.  7 $ 


A t)tjijrni<  apefimatnm  Chvlrrico- 
rum.  Cap.  3 5 • 

ET  figna  cholcncorum  apofte- 
mattnftfout  colons  citrinitas , 
& humofum  fubtilitas  & dolor,  for 
tiftimusfine  ci ten fione.  & formi- 
ca dcambulanua  huius  generis  eft. 
Df  flints  ttpofln/iatum  Vhltgmatiro- 
rmn.  C.ap.  3 6. 

ET  figna  phlegmatici  apofte- 
matis  font  colons  albedo  cum 
priuationcdolons,et  fi  comprimu- 
tur . & vl’r  ifta  apoftemata  font  ap- 
pareniia,& oculis  difcrcta,&  iitnpli 
ciafunt.Etincognitionenon  indi- 
B gent  forti  pcrfcrutationc,  compofi- 
ratn  indigent  fortiori.& ilia  p com 
pararione  fimplicium  acadennum 
cognofcentur. 

Df  flan's  apojitmatum  Mtlancholicho- 
rutn.  Cap.  37. 

SEd  apoftemata  mclacholicacu 
phlegmaticis  communicant  in 
doloris  priuatione : faluo  q>  in  ta- 
€iu  duriora,&  in  colore  obfoura.Et 
cancri  et  in  hoc  genereexiftunt . & 
lie  denominanf,  coq>  cancroru  pe- 
dibus  aftimilant’:coquiavcna:,q 
eos  circundat , font  (anguine  nigro 
replcta; . Ifta  font  figna  apoftema- 
C tum,q  in  partibusexterioribus  cor- 
poris apparent ; (ed  dc  his,  q in  in- 
traneis  partibus  corporis  fiut,  dica , 
cum  a*gntu<lincs  niembioru  inte- 
rioru'm  cnarrnbo.  jEgritudmes  ve- 
* ro,qu^  in  fopcrficie  cutis  apparent, 
font  ftcnt  variola.* , & inorbilli,  (ca- 
bles , lepra,  & morphea,  & files  his. 
& qu^-dam  ipfarti  Iigna  hnt  ^pgno- 
ftica,antetj  Rant,  q^  eft,  quia  (ignu 
ptognofticii  lepra*  e raucedo  vocis, 
&groftineseius,3canhe!it’  ftriftu- 
ra,&  nibedo  faciei  alqh  ad  obfeuri- 
■ tatc  tendentis,  cu  faciei  inflati6e,& 


albedinisoculorumobfcuritate.  & D 
rotundirasctoculorum  fignumeft 
maximu  denotans  lepram.  Sed  va- 
riolarum  figna  prognoftica  funtfc 
bris continua,&  faciei  * inflano , & ’ inflama- 
temporu,& groftic.es venarum cu  «£ 
rubedine,&nafi  prunt  ,&gula*,  ac  ja ; fupt-r6 
colli  grolTicies.  & hare  a^ritudo  (o-  c;t  mrg^, 
lum  k mel  aduenit  patten  . Et  (cias  q fit  cu  lc 
q?  omnis  pullula , ou$  in  fopcrficie 
corporis  fit  cum  fcore, eft  lignum 
expertum  ,q7cxgenereatgntudinu 

pcftilcntialium  manant : & maxi- 
mc  q ex  melancholico  fiunt  humo 
re:&  cum  aperauntur, aduenit cis 
elcara  fimilis  ignis  combuftioui . E 

Df  C riji  in  gmtrali . Cap.  J 8. 

ET  quia  febres,  & vl’r  acut^  $gr» 
tudines  nou  fananturnifi  peri 
fim,deinccps  narranda  font  figna , 
enfim  laudable , & inlaudabnc  fi- 
gnificantia.  Et  dicimus  q»  crifis  co- 
gnitio quinq;  rebus  habcnir.Vnae 
cognitio,  fiue  diftretio  egrirudinfi , 
qua:  crifi  (anantur,ab  his,q  fine  cri 
fi  I ana  lit . Sccuda  c cognitio  figno- 
rum  fignificantifi  quatuor  a.*grim» 
dinum  tepora  : quia  non  in  quoli* 
bet  iftoru  temporu  fit  crifis  lauda- 
bilis.Tcttia  eft  cognitio  fpecieieua  P 
cuariois  illius  rci,q  u^  a*gntudincm 
foci  t.qd  eft  quia  res,qu<j  euacua  tur, 
qn  argntudini  font  inconuenietes, 
tunc  font  mlaudabilcs : & qn  font 
conuenicntes  ^gntudini , font  lau- 
dabilcs.  Quarts  res  eft  proprielcf- 
(cntiacrifis,aut  in  ipfius  progrtofh- 
catione.  Quinta  eft  cognitio  dieru, 
in  quibus  crifis  fit  laudabi(is,aut  in 
laudabilis.  Etpoft  hoccuemtcom- 
memoratio  bonorum  &nia!orum 
fignoruin  a:grirudincqualibcr,<f 
confumitur  per  crifim,  vcl  (inecri- 
K iij  fi,& 


> 


Colli  gi 


ct 

C ft , Sc  fignoram  bonoru  fignifican-  bus  artris,^  rerminanf  in  qtlaraor- 
du  fuper  Iibcranonc.  Et  dicimus  cp  decim  cliebus,  vel  infra . Sc  hoc  non 
difcretioncs  xgritudind , ^ crifi  ter-  inuenitur  nifi  in  illis  duobusgcnc- 
minantur,  ab  illis  qu$  fine  cvifi  ter-  ribus  febrium,  & in  apofrcmanbus 
minatur,(iinth$,qu£finiunfdi(Ib- 


lutioe  occulta  aut  mani  fcfla,  Sc  ha 
ben-fa  longirudineegritudinis,  aut 
iplius  breuitate.  Quod  ell,  quia  cri 
fes  non  Hunt  manifeil?  mfi  in  $gri 
' tudinib’,  qu^breui  teporefiniunf. 
Etl6gitudo^gritudinis,atq;  breui- 
tas  a na  cflennx  sgritudims  cog  no 
fcif,  Sc  fifr a rcb*  extnfccis,q  illis  fi- 
miles  aut  difliPcs  iudicanf:(tcut  act, 
dima.dieta,  &erercitid,&  fimiliter 
H coplexio,&  ^tas.  Et  aliqn  breuitate 


(anguineis,&  cholcricis.  Scd  phleg- 
maucarum  frbiiu  tempus  ell  Ion  - 
gum.  acdigeibonis  fignain  eis  an- 
te tres  (cptimanas  non  apparent:  Sc 
aliquadoad  fpacium  plunum  men 
fium  eztenduntur.  Et  qux  ex  com- 
pofitionc  cxphlcgmate  & cholera 
funt,  inter  has  media:  exillunt . Et 
mclancholicx  (patio  (cptem  men- 
fium  extenduntur.  Et  qii  res extern 
fccx  ^gntudmi  proportionate,  vt 
complexio,  xtas,& regimen, &hx  i 


Sc  logitudiue  ijgritudinis  cognofci-  funt  caufr  longitudinis  Sc  breuita- 
musanaturamebripatiennsjficut  tis^gritudinis.  Etadhucfunt$gd-> 
apo(lemata,qu£  in  mebris prlcipa-  tudines  habentes  proprietate  ex  fui 
ho’gciieranf  Ec  multodes  ab  acci-  natura  longitudinis  & breuitatis.  v. 
dcntibuscogno(cimus.q(f ell, quia  g.vtiuuentshabenscholericam  fe- 

Su^da  accidentia  bneuitatcm.  Sc  q-  brem  cx  pura  cholera,  & in  regione 
i longitudine  fignificant.  Ire  na-  calida,&  tempore  calido,dc  cu  lcgi- 


iorpars  accidentium.q  in  (uperflui 
tatious  corpora  apparct  ex  (ignis  di 
gefriouis  Sc  priuadoisciufilc,  (imili 
mo  fignificat  (up  ^gritudinu  tepo- 
ra  m longitudine  Sc  breuitate: & no 
ibid  cx  parte  qualitads,veru  etia  cx 
parte  quaticads:ita  cpqnerutmul- 
1 ta,  citam  cofumptionexgntudinu 
ligmhcabunt,&  cpierunr  pauca,co 
tranum  denotabu  t.Et  ^gn  tudines, 
q naturaliter  (unt  brcues,funt  cho- 
leric^ aut  fanguincx , fiue  di  apo- 
llemate  membroru  pnndpalium 
(tnt,aut  no.qd  ell, quia  terdana  pu- 
ts rerminu  quatuordccim  dierum 
no  excedit.  Sc  aliqn  per  (pariu  (cpri 
jnanq  vnius  cofumif.  & n fucntin- 
tra  venas,acudorerit.3cfj  iAu  mo 
du  e(l  in  (anguinis  (ebre : eo  <j»  ell  1 
vltnno  acuiuds.Et  feias  cp  Andqui 
no  dixerunt  dlamfiin  xgritudun- 


mine  calido,  & complcxioe  caJida , 
dico  qihfc  xgritudo  finictur  omni 
no  ante  (eptimu  die.  Et  c contrano 
in  (e  ne  habente  fibre  cx  niclacho; 
ha.  Sc  in  hyemc,&  regione  frigida , 

& melancholic^  complexiois,&  re- 
gime ci  fimile,  dicoqjhcc  febris  no 
cradicabitur  Wq;  ad  (ex  menfo.  Et  M 
qnnon  conucmunthxccumxgri 
tudine,erit  logitudo  Sc  breuitas  fm 
proporrione  muldrudinis  Sc  pauci- 
tatts  ab  eadcm.Scd  accidentia  (igni 
ficanda  breuitate  ^gritudinis  (unt 
fbrritudo  cak>ris,<5c  pulfus  magnitu 
do  Sc  velocitas : Sc  vftomms  torns 
tgntudinis  morns  a ibrdprouenit 
calore : & colons  corpons  (iibita  p- 
mutado  ad  citriniurem , vel  ad  ra- 
bedinem  fubito,  vel  ad  macic . Sed 
accidentia  (igmficanna  fuper  longi 
tudincm,funt  bn  contrana.  Sc  mc- 
diocria 


Liber  Quartus  7 6 


inter lon<»itudincm&breuitatcm.  Tint.  Etfiquxfierisquxfit  caula, 
Sed  fi»ua  ligmficanria  foper  qua-  quarc  tempore  flatus  natura  debi- 
tuor  xgritudinum  tempora,  oux  Iitata  digdlioncm  oftend.it, &in 
perueniuntadcrilim.autnon,  n^rc  tempore  principij  virtus  ferns  dige 
Mint.  Scias  quod  figna  principij  fttoncm  occultet  ,&hiscotrariunl 
seoritudtnis  funt , quando  acciden-  Team  debet , quia  fortitu Jo  nature 
tia  fecundum  vnum  modum  inue-  deoet  opponi  inobediennx  mate- 
niuntur,  & nou  fbrtia , verbi  gra-  rix:  Relpondemus,  quod  eft  fem- 
- tia,  tempora  afHiChonu  tunccrunt  per  vna  comparatio  temporis  in— 
xqualia.qucmadmodum  tempo-  terawens&paticns.  & licucfbrnia, 
ratuncquietistaliaerunt.  &debu  ■ 8c  efficicns  proprium , Sc  ordinani 
ius  temporis  propnetate  eft,  vtnul-  tempus  habeclibi  ad  agendum  , fi- 
lum  di»cftionis  fignum  in  vrina  militer  materia  habet  libi  propriii 
oflendatur,  vel  in  Ipuco , nifi  xgri-  & determinatum  tempus  ad  patie- 
B tudoprauiorcfliciatur.  Et fignum  dum.&quamuis  fornix vcracitcr  E 
augmenti  eft , quando  xgruudims  tempus  non  attribuatur,  fed  mate- 
acci  dentia  accrcfcunt,  & tunc  tern-  nx , tamen  hoc  eft  di&um  in  for— 
pus  aftiidionis  prolongatur,&  tem  mis  abftradlis.  verumetiam  in  for-* 

^ pusquictisbrcuiacur.Sedaiiticipa-  mis relanuis  hoc potefldici,  quod 
tio  paroxifmi  augmeurum  xgritu-  didum  eft.  Et  dedinationis  te ni- 
di ms  non  figiiificat,fi  cum  hoc  Ion  pans  figna  font,  quando  acciden- 
gitudo  temporis,aut  fortitudo  non  tia  allcuiantur,  & natura  xgritudi- 
adiungeretur.quod  eft,  quiaquan-  ni  dominatur,  & paroxifmi  abm- 
doantiapatio  paroxifmia  foititu-  uicem  elongantur,  & breuioresef- 
di lie , & vefoci tate xgn tudinis cau-  ficiuntur.  Et  licut  anticipatio  fo- 
fatur,tunc  ncccllano  fcquiturlon-  la  paroxifmi  non  eft  lignum  aug- 
gitudo  paroxilini,&  fortitudo.  Sed  menu , fic  poftpofitio  tola  non  ell 
. quandocaufaanticipadoniscftdi-  fignum  dedinationis  . quod  eft, 
geftionisaptitudo, & humour  fub-  quia  poftpofitio  apaucitate  mate- 
C niiatio,  tuc  paroxiftnus  fortior  no  nx  fieri  poteft , Sc  a Dacurx  debi—  f 
ent : ergo  anriapatio  fbla  augmen-  litatc . 
ri  fignum  non eft.Etfiguum, quod 


aui  in  foperficicipfius . Et  figna  fta 

tusfunt  quafi  fimilia  pnncipi)  fi—  T fpecieseuacuationum , qux 
gn  is  fecund  uni  tempus,  quamuis  £Zi  in  crifi  fiunt , fecundum  hunc 
lecundura  panen  tis  vires  diueriifi-  modum  font,  videlicet  per  duxum 
centur . & tunc  m digerendo  com-  ventris , per  vomitum , fodorem , 
plet  foam  adioncm  natura,cum  in  vnnam , & fanguinis  per  narcs  Hu- 
vnnacompletadigeftio  reperitur.  xum,  Sc  fluium  lixmorrhoida— 
Etluas  quod  non  eft  ncceliarium,  rum,  Sc  mmulicnbus  per  raeitrua. 


Df  Jpcciebus  Ena CHJtionum , qu*  fiunt  ' 
in  Crifi.  Cap.  }?. 


K iiij  Sc 


Digitized  by  Google 


Colliget 


nc  propria  eft  vt  plus : Sc  maxime 

3n  crifis  laudabilis  eft  .Cnfis  febriu 
joiericaru  wrr  vomitii , aut  fluxu 
ventris,autfudorem,aut  pvnna  fit. 


H 


it  aliqn  crifis  fit  per  apoftemata:  tn  tra.xl.ftmt  xgritudines  cronicx . it  K 
ilia  crifis  laudabilis  no  eft, nififiant  quafi  no  vltra  apparent  erilcs  ma-  indeeea- 
apoftemata  in  ignobilibus  mem-  mfcftx.Et ante vjgefimfifiunt per 
bris.& aliqn  fitper  puftulas  iitndu  quartanaria  computation^ . & hoc  & ^U.  dc 
rarum.  Etvnaqu^q;  fpecics  litaru  fit, quia  hunt  in  quartis,  & in  quar-  cartribu*. 
euacuationum  in  aliqua  xgritudi-  tisantccedendbusiudicantur.  ficut  &im.Epi 

crifis,qu?  fit  in  leptimo,qu<jiudica- 
tur  in  quarto,  bono  figno  I quarto 
apparente, ficut  nebula  alba  fufpen  apbor-ij. 

, r fa.  St  vndecimus quartfl decimum  & 14- 

Etfanguinearum  per  modu  alicu-  indicat,  Sc  dccimufquartus decimu  £aPk- 
ius entus  fanguinis  fiet . & ct  aliqn  feptimum  indicar,  & dccimuflepri-  ? 9 5&'  fl 

musvigefimum  indicat.  fed  poft  vi  te.  &c6. 
gefimum  non  fit  indicatio  nifi  per  & j.apha 
feptimanas. &ifti  dies  oes  pro  ma-  a8-  & *• 
iori  parte  laudabiles  funt , & in  eis  ^ ^ 

maior  pars  crifium  fic.Sed  funt  ah  j, 
xfi.&qdingibbofitatchepatis.cri-  quiin  bonitateiftispropinqui  cxi-  9.tcio.Sc 
ricat  per  vrina  &qcfinconcauitatc  ftut, &fimilitcrlauaabilesexiftfit,  i.dedieb* 
eft,perfluxfi  ventris  terminaturtfal  qui  non  criticant  pp  lougos  circui-  * 
no  q>  xgritudo  fanguinea  non  fit : tus, ficut  tcrtius,quartus , Sc  nonus,  & p 
am  {>  hxmorrhoidas,  aut  per  men-  & decimufternus,  & decimufnon*,  4f.e.f.  6. 
ftrua,  fi  fanguinea  fit.  Sea  cri  firs,  q & wgcfimufprimus.  ofs.n.  hi  dies  Sc  19.  cb. 
fiunt  per  apoftemata, am  per  puftu  nullam  hiit  vim  indications  crifis. 
las , vt  plunmum  in  xgritudmibus  fed  nonus  pro  maiori  parte  indicat  cap  19 

vndccimu.  Sed  dies,  in  quibus  plu-  Auenz.  j. 
rimum  fit  mala  crifis,  eft  ficut  lex-  Thcuir 
tus.  & hie  eft  peior  omnium  : & vt  traci-c-*- 
plurimumineofit  mala  crifis.  Sed  M 

/I  • _ • I - * 1 — 


a communicatioe,  quam  membra 
paries  cum  alio  habct,iuuarur  cua- 
cuatio . Stcut  apoftema  cerebri  cn- 
ticatplunesperfluxu  fanguinis  na- 
rium,  q per  nxmorrhoidarum  flu- 


longisnunt.quxquidcm  mornfe- 
rx  crifcs  in  fine  funt  pp  apoflcma- 
ta , qux  m membris  pnnripahbus 
fiunt.  Sc  ppcaprxcipitHipp.  in  ali- 


I 


quibus  iftarum  xgritudinii  euacua  quart  us  eft  indicatiuus  huius,  hoc 
rionemin  principijs  fieri, fed  nodi-  cftquado  malum  apparctfignum. 


Dedmerfi 
ute  afli- 
enarionij 
Ijtii*.  vide 
CaLlib.de 
dkb*  De- 
•tetcmjs  i 
fn.  8cH  ip. 
4-deMor. 
«ftib.  de 
Deere  [.  & 
Jib.  d*  Hu 
b*.& 


geftionem  expedare . 

De  diebui  Criticis . Cap.  40. 

ET  dies  manifefti  laudabilis  cri 
fis,funtdics,qui  a pricipio  egri 
tudinis  pcrquaternariS  enumeran 
turcoputationcm . horfi  prim*  eft. 


ficut  eft  nebula  nigra.  &poft  ilium 
T mahriarxifbt.xi).&  pofthuc.viij. 
& port  hunc.x.  $ poft  hunc . xv.  St 
poft  huc.xvj.& poft  hunc.  xviij.fed 
raro  in.xij.fit  crifis.Et  debes  feire  q» 
iftxcnfes  a principio  a-gri  tudinis 
computantur.  &eftquando  mani- 


iiij. &fecunduscft.vii.coq>.iiij.hic  fefteinoperarioibuslxfioapparet: 
vtrifq;comunicat.  &poft  nunc.xj.  exccpto  in  pariete,  quia  abipfo  par 


non  criicans . & poft  hunc.  xiiij.& 

Coft  hunc  xvij.  coicans  eft . Sc  poft 
unc.xx.coicat.  &poft  hos  xxiiij. 
xxvij.xxxj.  xxiiij.xxxvi).&.xl.  Sc  vl- 


tu  intiperedcbcmus,quamuis$gri 
rudo  poft  partum  per.  xxx.dics  fen- 
fibilittr  exnriflet.  Sc  breuiterh^ro- 
gulx  di£ta  Hippocrat.  fcquuntur. 

Et 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quartus 


77 


A EteecidirdiuifTo  inter  Antic]Uos  in  tis,&  ofatatio  fbrtis,inqbietudo,  Sc  D 
his  dtebus  in  malitia,&  bonitate.  alicnario , & doloris  capitis  formu- 

Scd  ifti  dicsapprobatt  funt  a duob*  do.oculorum  & faciei  rubedo,&  an 
viris , qui  priores  in  hacarteextite-  helitus  ftridura,&  tietnor  cordis, & 
runt:&  funt  Hippo.  Sc  Ga .Sc  credit"  pulfus,&  colli  dolor, Sc  ventris,&  la- 
q>veritatem  dican rptopter  experie  bi;  inferions  morns , & moidicatio 
tiameorum  multam.  &caufaho-  orisffomachi,&tremoristyp9,&vri 
rum  per  plurimos  dida eft.  Et  qtF  n$ coftrtdio,&  ftcrcoris,& fortis  ft* 
nobis  videtur  ex  hoc,  dedaratu  clt  tis,&  his  fimilia.Et  h$c  figna  fi T no 
•Cantica.  a nobis fu per* Accu film  Auice.’qua  de  apparent,  fignificant  crifim  in 
9quf.  commentati  foimus.  Et  fetasepdt-  matutinis  fimiram:  & fi  in  die  appa 
esifh,quauisvcrihcenturmcnli,ne  ream, in  node  proxima crifim  fucu 
ceflitarcm  non  habenr,  fed  veritate  ram  fignificant.  Et  fpecics  crifis, co- 
habetfm  plus.quia  Rafis  dicitq?  ex  gnofeuntur propter  numorem,  aut 
pertus  fuit  in  infirmana  Rclcnfon  fecundum  partem, ad  quam  mouc- 
in  plurib9 decern  milium  hominu:  biturhumor.quemadmodum  labij  E 
B & m multis  ipforutn  verificati  funt  citatiofignificatvomitum,&rube- 
illi  dies  latidati,&  in  aliquibus  dies  do  faciei , & naft  prurit9  fanguinis 
reprobati  liberationem  habucrunt.  fluxum  figntficabit.  Adhuc  fpedes 
& fill  cecidit  in  pcriclitati6e.&  hoc  crifis  ab  indicationis  fpecic  cogno- 
pro  parte  eff  cum  Gale.  Sc  pro  parte  fcetur.quia  fpcctes  crifis  fpccici  indi 
Aufeoar  contra.Et Auenzoar fifr,  vt Rafts c cattonisfimilabitur, &cognofccf, 
enmen  i tcftjficatustcunnhacfocnna  debet  vtrum  per fanguinis fluxum, aut  j> 
concedt  corona , qui  vixit  centum  vomicum,aut  perfudorem,  aut  per 
&trigintaquinqucannis,&inqua  fimilia.His  ergo  quiuque  bona  cri 
dragefimoanno  in  hac  arte  opera-  fiscognofcitnrcaufis.vnacft,  vt  in 
ri  cSpit,&  in  bono  obijt  flatu,  Sc  in  ftatu  jgmudinis  fiat,  item  pofl  di- 
habitu  fcienti^ vidit quanta  vidcre,  gcftioncm  bonam.&vt  humor, qui 
& comiofcere  potuit . ergo  fui  libri  euacua^fimilis  fit  humori  sgritudi 
credcndi  funt,&  ipfi9  teltimonia.Et  hem  facicn . & in  die  laudabili  fiat, 
res.quasiam  fcirepoliumus,quia 
C crifis  efi  ^pmqua,feti  velocitas  mo 
tus  aegrttudims , & fnriofuas  lplius. 

Et  figna, tj  in  vnna  apparent , & in 


Sc  vt  fit  bonis  diebus  mdicata. 

Dr flints prcgnofhcantibHS  Saint tm. 
Cap.  41 


ET  poftquam  locuti  fum9de  cri- 
fib9  bonis,&  malis,&  de  reb9,  ^ 
dinisnatura,  & contiaria  harum  re  pro  maiori  parte  fignificant  in  acu 
rum , tarditatem  crifis  fignificaTit:  tis  ^gntudinib’falutcm  vel  mortc: 
quemadmodum  fi  mediocres exti-  detccpsloqui  volum9  de alijs  fignis 
tennt,mcdiocritatcm  fignificant.  prognofiicis.&  incipiem’a  fignis^p 
Dr  flints  figufitittbm  prafinti  Crifim.  gnofiicantib’falutcm.  Etifta  figna 
° Cap.  41  (iint  figna,  que  ab  opcrationib*fu- 

ET  figna  pr^fentem  crifim  figni  muntur.&abaccntib9,  quxabopc 
ficantia  fimt  accidentia  fbrna,  rarionib’proueniunt.Etaliquando 
que  precedut,(icut  horripilatio  for-  h^c  figna  fumuntur  ab  fgritudtni- 

bus, 


Digitized  by  Google 


'r  Colligct ' 7 

buqqux  alias {gritudmes  fequuntf  anhelitus  trmj>cra turnon  rar9,  nee  K 
Prognoflicationes,  qua:  ab  accidcn  (piflus , nee  interpolate : 3c  pulfus 
tibus  fumuntur,  funt  fi  cut  quando  fortis,  3c  paucam  habens  permuta- 
faciesinfirmi  ptopincuiaeftfanoru  tionem  : 3c  bonus appetitusfuiit  fi- 
facicbus,3c  maxime  faciei  fimilis  fi  gna  falutis  quia  bonitatem  omniu 
bi  fa  no  exiftentr.  co  * fanorum  fa-  virtutum  (ignihcant.  Scd  (igna  fa- 
cies diuerfificatur  muitum . 3c  (i  ita  luris.qua:  ab  .cgntudine  fu  muntur 

fit, lignum  eft  falutis.  tt  quando-ca  fuperuenienti,  funt  vt  fuperueniens 
I i..  .Ilr r. r. * : r. ‘ Js 


lorxquahs  eftf  toto  cotpore,fignu 
eft  falutis.  Etcxrenfio  intcftinorum 
abfq.apoftcmatibus.  Et  venter  me 
dioens  inter  crafliciem,3c  maciem. 

Et  fu  pci  ft  ui  rates  abeo  manatcsco- 
lorem  naturalcm  3c  fubflatiam  ha 
bcntesfignificant  falutcm,  3c  cpin 
i partibuv  veneris  non  ficapoftema, 

3c q> bene fecontineant  vntutesnu 
tt!tiux.velutflcrcus,vt  fit  arqualc  I- 
tcr  grofficicm  & fubtilitatem , 3c  vt 
fit  colorisaurci.  quia  tunc  eft  fignu 
falutis  lllius^gritudims:  coq>fter- 
cus  fignificat  liiper  Ixyutatem  ifti* 

Tirtutis.Et  fi  vrina  lit  cittina , 3c  hy- 
poitafirain  fimdo  habens  albam, 

3c  conunuam,autfu(pcn£un,fignfi 
eft  falutis:  3c  maxime  quando  refi- 
det  in  fundo : quoniam  tabs  vrina 
fignificat  falutcm  in  febnbus,  3c  in 
apoflematibusintrinfecis . Sputum 
album  mediu  inter groflum  3cfub 
I rile.malo  carens  odore,8c  quod  fact 
leexpuitur,in  pleurcfi,3ci  peripneu 
monia  falutem  fignificat.  Sudor  in 
actitis  firbribus  in  die  cririco  in  calo 
re  temperatus,  in  toto  squallier  exi 
fits  corpore,  albi  coloris,3c  malo  ca 
xensodorc,  falutcm  fignificai.Flux* 
iangumis  nanu  in  febnbus  fangui- 
nns,in  apofiematc  cerebri , 3c  inte- 
flmorum  in  diccritico  falutcm  fi- 
gnificat. £tfigna,qu^aboperaao-  quoddiat  Hippocacetofa  m dyfen 
' muntur,  funt  in  ^gntudini  teria  eruauauo  lauda- 


fi  t con  traria  caufis  anteccdcns , aut 
vtipfa  inoueatcaufam  vgrinidims 
preambular  ad  pattern  diuerfam. 
Exemplum  uiim^cft  febns  fpafmo 
repletionis  fuperuentes:  ppea  qa  ca 
facies  febrt,vci  tpfa  febris  cix  facie 
ti  fpafmumrefiftit.  Similiter  febris 
fuperueniens  dolon  ventris,  & flo- 
machi.aut  hepads,aut  fplenis,a  ve- 
to fb  a fngida  com  plex  ionc  genera 
to.  Exempla  membri  (ecundi  mul- 
ta  in  Antiquorum  libris  inueniun£ 

Et  dixerunt , quando  fuperuenerit 
caufb  in  diecncico  rigor, eft  tunc  fi 
gnum  dcclinationis  ilbus  febris:  eo 
(pnaturacxpdhtipfum  humorem 
a partibus  i n tnnfecis  ad  cxttinfccas 
partes.Et  quando  fupetuemunt  va- 
rices podagncis,8c  artbnticis,  3c  x- 

f'ritudinib’  rcnuro,vt  ncfriticis,  tuc 
iberantur.Et  quando  haemorrhoi- 
des  melancholias  fiipcrueniunt,fi-  ^ 
gnum  eft  liberationism  qui  fubri- 
Jtaahasrespfcruta£afeipfbex  hu 
rouica  inueniet.  Etaliquando  acri- 
dity vna  argritudo  alrri  fuperue- 
niat, 3c  primam  allcuiabu : puta  q- 
uis  perfecfarn  curationem  non  fa— 
ciat.3c  hoc  fiet,quando  caufa  vgntu 
dimsfccundx  crit  ex  gcnerc  carum 
primariexcepto  q>  funt  in  mores , Sc 
debiiiorcs  . Excmpium  hums  eft. 


xubusfumuntur, 
Eusacuusbonitasratibis,  3t  fenfiiu 
cl auus: bouttas  dec ubitus,3c  mot9: 


bxlis  ell. 


Dc 


Digitized  by 


Liber  Qjjaitus  7* 


A D* Jigus progtotlicis  Haiti. 

C^-4)  ■ 

T*  T poftquam  locuri  fumm  dc  fi 
ilgnistalubnbus.dnndc  voJum’ 
loqui  dc  fignis  maJis.  Ifta  fignaiu 
prognofticauonc  ha  bent  gradus  fc 
cundum  plus  Sc  minus . Sc  fumutur 
ab  opcrationibus,&ab  accidentib*, 

2uxai>  lpfisoperanombus  venifit, 
:ahquando  lumunturab  ^gritudi 
nc  prxeedenri . Ea  qux  fuinuntur 
ab  accidentib*,  font  hqc,  vt  facies , 
quam  dixit  Hippo. figmficans  mot 
te,i.quia  nafusal  acutus,ocuh  con 
eaui, Sc  antes  dependemes,  Sc  cutis 
_ faciei  tenfa,& color  faciei  viridis,vP 
£ obfeur*,  & oculi  quafi  cincricij.h^c 
perdkionom  prognoflvcatur : eo 
ilia  acciduntin^grituiiimbusacu- 
tisjquoniam  fpargitur,  & pcrdicur 
calomatutalis  ab  (gntudmcyfic  for 
eficarur  contrarium  ipfius , hoc  ell 
calor  extraneus  .&generahtcr  hxc 
funt  figna  in  ^gritudimbus  acuos  a 
fortitudinexgritudiuis.  Etaliquan 
do  accidunt  hajc  figna  in  cgritudi- 
jiibus  chronicis,  vt  in  hedbea , & et 
poll  rnultam  euacuacionem  a flu- 
xu  ventris,  vel  avigilia  immodera- 
ta. quod  cil , quia  dillolutus  eft  ca- 
• lornaturalisiihumiditas,  & calor 
C extraneus  eft  fortificatus : excepto 
vt  non  precedent  venuis  fluxus  im 
xnoderatus,aut  immoderata  vigi- 
La:quia  tuncinmalolcuuis  fignu 
cHebEt  quando  album  oculi  rubcu 
focnt,&  ipfius  venx  oblcure,aut  ni 
grx  fuerint,  figuurn  mortised  pro 
cuIdubio,&  maxime  in  ^gritudmi- 
bus  acutis.q>  eft,  quia  mgredo  extin 
dioncm  naturalis  caloris  fignificat 
3c  alibi  rubedo  rcpletioncm  cerebri 
ex  humoribusinflammatisligmfi- 
cac.Emincnua  oculi  in  xgruudiiu- 


busacutis  malum  eft,  nifi  forte  pro  D 
ptcr  oculi  ophtlialmiam.aut  ,ppter 
vomitum . Quando  fupercihu.aur 
labium,  aut  nafuscolorem  lutcum 
habentj&obfcurum,  mortem  pro- 
ximam  fignificat.  Frigiditascxtre- 
mitatum  in acuns  (ignum  malum 
eft  valde:  co  q>  fufibcationem  calo- 
ris namralis  in  partibusintrinfecis, 
autppapoftema  fignificat,  aut  pp 
humorum  frigidorum  abudantni. 
Scproprmm  lignum  eft  extinftiois 
caloris  natmaiis.  Eteodemmodo, 
quando  habens  febrem  corpus  in- 
trinlccusfucrit  calidum,  &cxtrinfe  £ 
cus  frigidiim, mortem  fignificatico 
q?  apoflema  calidum  denunciat  in 
intcrioribus  efle.&  ideo  calor  extri- 
fccus  vcrtiturintus.  EtvFr, quando 
calor  ^qtialis  non  eft  in  toto  corpo- 
re, malum  eft.quod  eft,  quia  fignifi 
catinmcmbns  principalibusapo- 
ftcma,ficutin  ccrebro,fto  macho,  Sc 
hepate. Quando  lingua  puftula  bo 
thoialia  habet  cum  extremitatum 
frigiditate,mors  proxima  eft.  quod 
eft, quia  fignificat  in  cerebro,aut  in 
venue  calidum  apoftema,&  malu. 

Si  digiti,&  vngucs  ad  obfeuritatem 
font  declines,*:  ad  viriditatem,ftan  j 
tc  pulfo  dcbili,mors  vicina  eft.  Et  fi 
nigicdoadfir  cum  fbrtitudincpul- 
fos  in  diccritico,falutem  figinficar. 

Et  lift  quando  fanicsin  ulislocis 
foent,autapoftema,  lalutem  figni- 
ficat.Et  qii  in  carnc  primo  apparue 
rit  puftula  rubca , dcindc  ad  vindi- 
cate, verl  nigredmem  conucrntur,fi- 
gnum  eft  malumtquoniam  iam  ex 
tinclionem  caloris  mnau  vr  fignifi 
care.  Etfiin  egntudimbus  acucis 
apparent  in  fopcrficic  cainis  minu- 
tx  puftulx  ad  limilitudinem  grano 
rum  oulij, fignu  cil  malumiquia  fi 

gnum 


Collicrct 


€ gnum  eft,qi  materia  paucam  dige- 
I lionem  recipit.Et  diei  t Hippo,  ide 
ritia  veniens  ante  fcpnmum  diem  i 
acutis  fcbnb’.malum  eft.  Repro  ba- 
rn m eftexperieHuainomnlb,  no- 
ftris  terns.it  ft  veniatin  quinto  die, 
laudabile  mul turn  eft  viua  rauoc, 
3c  maxime  in  temponb*  calidis , Sc 
corporib’caiidis.  Et  hpc  eft  fenten- 
tia  collegiorum  Mcdicorum  oTum 
. Peifenim,&  India; maioris,3c  pro 
maion  parte  illorum  dc  Antalf.  8t 
pofiibilc  eft , q>  iflud  quod  dun  t, lo- 
cum in  Grpcia  babuit:  quia  terra  il 
la  hae  frigidiorcxiftit . Et  iftad^qd1 
H dixit  Hipp.qierar  lignum  malum, 
eft  idco,quia  hpc  eft  vnacx  reb*,ex 
qua  prouet.it  crifis . Sc  omtxis  crifis 
veniens  ante  digeftioncm , eft  ma- 
lu.&poflibileeitip  videntin  terns 
fuis  crifo,  venicniespenderitiam 
ante  leptimum  e/lemalas,3c  line  di 
geftione.  Etfigmficario,quxftmu 
tut  a teb*  excundb*  a corpore , h^c 
clhficut  fterc*  nigrum,3c  vitide,  & 
fcetcns&cum  pinguedmein  febri- 
bus  acutisiquia  ha*c  mortem  figni- 
fican  t.quod  eft,  quia  nigrum  adu- 
ftionem,pinsjue  membroru  lique- 
fedionem,  fortes  corxuptioncm  hu 
I morum  fignificat,  Erin  acutis  fter- 
otsalbum  & liquidum  malum  eft: 
coq?  fignificat  aigcftionisdcbilita- 
tcmtSc  quia  cholera  ad  panes  fupe 
rioresalccndit.&  fimilitereft  in  vri 
nis  in  hac  febre.  item  album  fterc* 
futuram  idcriliam  fignificat.  Sed 
Acre'’  liabcns  colores  varios  fiiper 
Jongitudinem  xgritudinishabetfi 
gnificare,3c  fuperabundannam  di- 
uer/brum  huroorum.&  fi  caula  me 
dicinte  fucrir,  faJutem  pronunaat  l 
quali  bet \giitudme.  Et  fi  in  princi- 
pio  cxicrit  cholera  nigra,fiue  fupc- 


rius  vcl  inferi*,  mortem  fignificat : C 
co  q>  cum  talis  humor  apparuent a 
principio  pgritudinis,  fignificat  ant 
fupei  abundantiam  ipii’humoris^ 
autfuperdebilitatem  virtutis,aut 
vtrunq  ;.Et  dyfcntcria  ptoueniens  a 
melancholia,  auc  acetofitate  moire 
denunciat.  Quando fterc’choicrs 
pur^aflimilatur,ma’uraeftcum  ap 
petitus  defcdu.Similitcr  cafus  appa 
tit*  cum  fanguinis  fluxu  malum. 

Nigra hypoftafis  in  acutis  fcbnb* 
mortem  fignificat . Eodcm  modo 
vtma  aquofa  & fubtihs  perfeuerans 
in  pueris,mala  cft.quod  eft,q  uia  eo 
rum  naturalis  vrina  debet  efle  grof  L 
fit.  Vrina  aquofa  in  ifgntudinib’a- 
curis  mortem  denunciat. & vrina 
turbida,qux non  clarefcit,mala  c: 
cocp  fignificat  f'upra  fbrutudinem 
extranci  caloris,aut  vigiiiarum.Vn  tx  progs, 
na  furfurca,&  laminola  in  acutis  fe  llb- u 
bnb’mala  eft,fi  vinum  renum,  aut 
vcfic^  non  affuerit : quia  membro- 
rum liquefedionem  fignificat.  Et 
lignum  diferetiuum  inter  vtrunq» 
eft  renum,  aut  vefic?  dolor, & vomi 
tus  nigcr,&  fcrcat’cxiftit  mal\3c  fi 
cum  hoc fuerit  ftrtens,mortem  het 
fignificare.Sudorindic  noncritico 
apparcns,exquofcbrisal!cuiationl  "* 
no  habe^maium  eft . & fi  cum  hoc 
eft  frigid*! n ccruicc,  & capite.malu 
eft.&fiin  capitcfb!opeior:quial6 
gitudiuem  ^gritudinis  fignificat  in 
lenta,  3c  T acuta  fignifica  t mortem. 

Sanguis  gurtaum  cxiensde  nari- 
bns.pauc’,  Sc  niger  in  caufo  morte 
fignificat.quod  eft,  quia  magimu- 
dincm  apoftcmatisdicicellein  cc- 
rebro.  Hxc  funt  figna  accepts  ab 
operatione . Quando oculi  lumen 

effugicn^&muoluntarielachryma 

ucnnqfignum  malum  crit.Etu  re 

loco 


I 


Liber  Quartus.  7 9 

k Tocesfiierinr,&rubiCTindi,&  vn’al-  D#  ft^nhymnerfdibtu t*rhnduwm  D 
tcro  minor  apparucrit,  fignum  eft  membrorum imrmficorum. 

mortis.  Etrubedooculorum  iteru  Qa^ 


44 


Cipcrfpafmum  cerebri habet figni  T-'vEmcepsvolum9'loqui d fimiis 
ficarc.Eteodcm  modo,  quando  la-  U?gritudinum  membrorum  in 
biaaftr,n?untur-  Etquando  infir-  trinfccorum.Etdiccm’quod  i.idi 


ficare.l 

Mr'iph0'  musa  capite  ad  pedes  ft  iaiftauerit,  <fhim  eft  fupcri\m  hie  tru  reqTm'u 

mnrnc  t»(r  Imnn m • oimm  •>  m « n rnl«  •••>  ....  — 1 . . 


mortis  eft  Sgnum:quoniam  intole 
rantiam  virtutis  denunciat.&  vPr 
quandocunn;  infirm9  non  fteterit 
ad  modum  (am, fignum  eft  malu . 
ficfiPr  quando  vultfcderc,Giltando 
fedet.  Eteodem  modo,  quando  fc 
adhanet,capiendo,(eu  fuftenraudo 


tur,vt  membrum  sgrum , & quidi- 
tas  cgritudims,&  caufa  fgritudinis. 
&cau(a  hie  intclligitut  differentia 
|gritudiuis,  hoc  eft  ipfi’proprictas. 


ftea.qu^iftas  res figinficant  pro 
maiori  parte  funt  accidentia,  que  a- 
ftiouib  ,Sc  paflionib’membrorum 
» fe  rbiq;,fignum eft  morns.Et  qua-  fuperuemunt.  & h?c  apparent  aut 
* do iufirm*non  audit,  necvidet,cu  in  corpore.autin  fupcrfluitatib’cor  E 
debilitate  virtutis,fignum  eft  mor-  poris.Scd  accidetia  qu^didla  funt, 
tisproxime.Etquandoanbcht9in-  nm 


pro  maiori  parte  fuperfgrum  me* 
brum  fignincantfolum, quando  il- 
ia a<ftio,aut  paffio  membro,  cui  fit 
perueniunt,  eft  illi  propria:  ficut  ca- 
fus  appetit’^gri tunine  oris  ftoma- 
chi  fignificat.  Scd  fi  ilia  accidentia 
illi  membro  non  funt  propria,iIlud 
membrum  xgrum  uon  fignificat. 
ficut  priuatio  mot’digiti  non  figni 
fignum  eft  malum . Et  figna,q  Scat  propnc  fgritudniem  lolum  in 
ab  ^ritudinib’pr^cedcntib’iumu  digito die.  quod cft,quiapotcfte£ 
tur,(unt  fie  fumenda.  ouia  quando  fc  propter  egritudinem  nerui  ada- 
C noua  \gritudo  prxeedente  fbrtior  liud  membrum  venicntis.Itcm  pof 
crit,autm  membro nobiliori.fignu  fibilc  eft,  vtaccnsadlioni  membri  P 
eft  malum,  ficut  fi  in  fynanchia  in  fuperuemens  membrum  ^grum,  & 

Juarto  die  humor  ad  pulmonem  egritudinem  fignificat.  &:  hoc  acci- 
rfeendar, panes  in  fepnmo  moric  dir, quia  hoc  accidcs  propnum  am* 
etur.Et  fil’romnis  9gntudo,fignifi-  bob^cxiftit.  ficut  dolor  acut9  pun<rj 


terdum  foitis,  & quandoq;  occult9 
fuerit,  malum  eft:  quoniam  pertur- 
bationcm  metis  fignificat, quia  co- 
rum confuetudo  eft . & cum  fuerit 
anhelit’ei’intcrcifus,  eft  fignu  ma- 
Kxaph  i him:  quoniam  fpafmum  m mufeu 
far.apb.  , hs  peciorisefle  denunciat.  Etfom- 
nus,qn  lxfioncm,vel  dolorem  indu 


cans  egritudinem, vel  fbrtitudincm  nuus  pauniculofum  membrum  °- 
cauf^  efficientis  egritudinem,  mala  grotare  faciens,  fignificat  qj  hue  do 
elhficut  rcpletio  reumatis  in  cagiti-  lorcm  cfficit  humor  choleric’.Eto- 
bus  phthificorum  mala  eft,  & lin - xyregmia,qu<j  cum  magna  ventofi 


s 


ultyin  segritudinibus  acuns,quia 
pafmum  fignificat . & aliquando 
accidci.s  fupemeniens  oppomtur  £- 
gritudini  precedent! , ficut  hydrops 
ftlbnanuDus  poft  fcbresacutas. 


ute  egreditur,  figmficatqixgritu- 
do  t ore  ftomachi  cxifttt,&:  humor 
frigid’huius  caufa  cxiftit.  Et  mem* 
bru  exiftens  fupra  dorfum  corporis 
membri,  in  cuius  oppofi to  fenutur 

?gri- 


Digitized  by  Google 


VMc.t.^c 

xaditffe. 


r • Coltigct  : f 

xgrirudo , fignnm  eft  fupra  mein-  in  membra  paflnicnteioA  ft  eft  If  % 
brumlxfom  in  tempore,  tjuocrit  ras,fignificat  ipfum  I membra  car- 
paffio  membrilxfi.  ficut dolor , qui  nofo.de  fi  eft  pulfariuu*tutic  m m6 
eft  fiipcr  hypocundnjSjfiffnificato?  broartcriofoipuim  cue  figDincar* 
xgritudoeftin  ftomacho.  Etillud,  & fi  eft  latitudinal^, fine  pundiS^ 
quod  non  eft  proprium  ffgnum,eft  figmficat  ipfum  cffel  membra  no 
ftcut  dolor  ilij,  qui potefteflevt  fit  ofluofo.necmneruofo,  ficut  eft  u* 

j 1:-- --- . — : — i f.  fplent  dc  hepate . & fi  extenditurmi 

lat!  tudinem, fignificat  ipfum  in  net 
uo,aut  vena  cflc.de  fi  affimilaffixio 
m corporis  groffi  fixi,  figmficat  q>  e 
in  lumbis^ut  groflo  inteftino.  & fi 
fit  frangiuuus,  in  membra  ofluofo 
efle  fignificat . Ifti  firnt  modi,qui- 
bus  mem  brum  xgrum  poceftco-  , 
gnofei.  Adioncs  vero  proprias  ali-  £ 
cuius  iterate  hie  non  ooortet , quia 


argritudo  colica,aut  ^gritudo  renfi. 

Etcxeunria  a corpora  fifr  fuper 
grum  membrum  nabent  fignifica- 
re  a parte  quamitaris,  Sc  forma  ipfo 
rum.  A fbrma,ficut  corpufcuIa,pil% 
dcfimilia  fuper  xgritudincm  renu, 
defquammofum  fiipcr  xgritudinc 
vcficx,  fine  febre  corpora  exiften  te. 

H Et  fignificant  a parte  quantitatis,  fi 
cut  magni  annuli  exputi  cum  tufli 


ill  mai'iii  shuuii  wpuu  turn  iui»  7.  . s , ' * , 

a puImoneprouenirefignificant:&  J1}  hoc  fas  mlibro  Samtatts.Sea  qcf 
parai  a fiftulis  jpf?oriri  fignificant.  eft  optimum,  font  aliquant*  di 

Item  excun na  a corpora  fignificant  ftmdiones  eoru  m »qux  ex  corpora; 
ex  parte  loci,ant  a modo  cxitus  ip-  egrcdiuntur.de  dicimusep  cxeuntm 


a corpora  font  dux  fpccics.|vna  eft, 
cuius  exitus  e naturalis:  ficut  vrinc, 
ftercoris,&  fpuri.de  alia  cft,cuiusexi 
tus  naturalis  non  eft:  ficut  fanguis, 
&quoruda  membrorum  parti um. 


forum. ficut  a fanguine  ab  ano  exi- 
ftentc.qura  figmficar  cp  *eritudo 
eft, au tin  inteftmis,aut  inhepatis 
concauitate,  & fi  per  viam  vrinxe- 
grcditur^egritudinem  in  gibbo  he- 
pati\autinrenibus,autin  vefica  fi- 

fmficat.  Etfignificatio  quxamo 
o cxitus  fiimitur,  eft  ficut  fanguis 
eiiems  cum  tufli,  qoi  a pubnone  co 

1 gnofdtur  raforc.de  fi  cum  rafeanoe 

2*reditur,  acolatono  venire  fignifi 
eat.Adhuc  fift  dolor, depulfos  fop 
jnembrum  xgrum  fignificant, qu5 
ttjshxcfiftt  ex  genera  accidenrium 
adionum  foperuenienmim : faluo 
tpillorum  adioncs  diucrfificantur  gnificant membrum  « 
fm  diuerfitatem  rcgularum  vniuer  rori  parte . dc  quod  foe  d: 

> . - f 


Dr  tm.qujc  egrt&unt  rr  a cor  fort, 

<JH€  agrtuJjneifigrufUant . 

...  . C-tf.45- 

A Ccidentia  vero  exitus  eios,qft  M 
exitum  haberaaturalem,  no 
fignificant  pro  maiori  parte  nifi  q- 
dnatem  xgritudinis,vel  caufare.  & 
iam  deillis  fecuti  funf-Sed  res,quas 
exitum  non  habent  naturalem , fi~. 

;rum  # mt 
licere  volu-> 


falium,&  particnlarium.  Etfcrrin*  mus,cft  fignum  cxitus  fangumis. 
pulfos  fignificat  q>  xgritudo  in  me  Etdicimustp  fanguis  exiens,  aut  e- 
bro  eft  ncruofo . Sc  vndofos  fignifi-  xit  a fupenorib?  parcibus  corpora,, 
cat  ipfam  in  membra  carnofb . Scd  am  a partibusinferioiibus.  Etqui. 
quando  dolor  pungiuuus , de a late  a parubuscxitfupcrionbus,aut exit 
re mouctur, fignificat  morbum  efle  per  os,6e  cum  fputotaut  cum  rafoa- 


Liber  Quarrus  8 o 


A tioiif,&  a colamrio  proucnit:  auc  a 
ftomacho,  Sc  fit  cum  vomitu:  aut  a 
pe<ftore,veI  pulmonc,  & fit  cum  tuf 
ft.  Scdqui  a pulmonc  prouemr,  eft 
t]uanmate  mulrus,&  fimui  & iemcl 
proijcitur,&  fhicdolorc,  & eftarte- 
Ti.Vis.5ed  qui  a pctftorc  proucnir.cft 
cum  doloie,&  eft  p.iucus , & ftmul 
Sc  feme]  non  exir,&colorem  langui 
ms  pulmonis  non  habet,  excepto  tj> 
at>  aliqua  excat  arterial  Sc  I co  fiint 
gurtx  coagulator.  Et  aliquando  a 
capitcdclccndit,&  niouet  tufTim.& 
autumaot  aliqui,vra  pulmonc  de- 
feendat : fedabco  diucrfificatur  in 
B fiibftaniia  & colore,  quia  pro  maio 
ri  parte  eft  fanguis  coagulat9.&  ad- 
hucfignificario  fumiturafignisrc 
plrtionisorrebri  . Et  aliquandoa 
gutture  piouenir,&  cognofcitur  p 
dolorem  ipatularum.  Scd  fanguis, 
qui  a partibirs  inferioribus  corporis 
tgreditur,  aliqii  ab  orifieijs  venaru 
ani  egrcditur.&natura  hoc  vntur  p 
viam  cuacuationis , quando  nimia 
quantitate , autquahtatcexuberat. 
& hoc  cognofcitur  ab  accidentib* 
onficiomm  ani  euemctibus.&  hoc 
idem  fi  fuperfluat,  non  eft  laudabi- 
i.  lis.Etahquandopereandem  viam 
C egreditur  fanguis  jppterapoftema- 
ta,  aut  in tefti norum  vlccrationcm, 
aut  pp  virtutis  hepatis  debilitatctn, 
autppmalam  fanguimsqualitatc, 
quam  natura  bcneficio  mundifica- 
tioms  cxpcIiit.Et  comm  unicat  fan- 
guis cxicns  ab  inteftinis , & propter 
debilitacem  hepatis  I hoc.  quia  am 
boJoturarcarnisaflimilantur.Et  & 
pnum  lignum  in  inteftinorum  vl- 
ceratione  eft  dolor  (enfibilis  in  me 
bro  ^gro»tc,&  qi  paulatim  fanguis 
egeeditut , quia  fuperfluitatibus  eft 
aiimixtus.  Itemquiabiiepatcpro- 
-aq- 


uenit,ab  accidcntibus  propriedebi  D 
litatcm  hepatis  fignificantibus  co- 
gnofcitur, Sc  fine  dolore  eft.  fed  qcP 
expcllit  hepar  gf  malitiam  ipfius, 
cognofcitur  per  colorr.  quia  eft  fan 
guis  niger  auuftus.  Scd  fanguis, qui 
ex  vijs  vrinot  egreditur, aliquando  a 
vcfica  prouenit^tliquando  a renib’ 

& aliquando  ab  hepatis  gibbofita- 
te.Ecquicx  renibusexitjcgreditur 
pp  duas  caufas,  aut  propter  venf  ap 
tionem  , aut  propter  ipfbrum  renS 
fcifluramrficut  accidit  propter  lapi- 
des  in  eis  gcneratosrquia  multotic* 
in  co  rum  iubftntia  gcneratur.ficut 
dicit  Galc.&  poftca  facerant  lapides  5 
ipfbrum  carnes,  8c  egrediuntur . & 
quando  hoc  accidit, ctolor  incipit  in 
loco  ipfo,&  durat  quou/q , virtusex 
pulfiua  cxpclln  ipfos.  Sc  vt  plunmfi 
generatur  in  concauitatibusipfbrfi 
propter  fcparatiux  virtutis  dcbilita 
tem,  qua?  leparare  non  poteft  aquo 
fam  partem,  ex  qua  renes  nutriutur 
a parte  terreftri.  Etaliquando  gene 
ratur  propter  virmtis  aflimilatiuje 
debilitatem,qu^  partem,cxqna  me 
brum  nutriri  debet,  non  poteft  aili 
milare,&  lie  ad  laprdem  conucrrit’. 

Sc  non  ad  partem  renumiaut  vcfic?  „ 
conucr(ionemhabet.Ethocacndit  * 
propter  fbrtcm  calidnarcm  Sc  ficci- 
tatem.aut  propter  frtgidiratc&  fie- 
citatem:  ficut  accidit  m fuperfiuita 
tibus,qux  in  aquxcanalibuscolli- 
guntur.  Sc  aliquando  accidn .pptcr 
groflbrum  ciborum,  S:  terref  rrium 
vfum.&aliquando  he  caufeomnes 
iufimul  aggreganf’.  Ite  adhuc  fan- 
guisex  renib’cgredi^pp  virtutis  nu 
tritiux  debilitatc.qtKcft,  qa  nuniri 
no  pofiiit ex  h'iiditarc  finguincal 
ciscxiftctc.  Sed-haiu  pafTionfl  dfi$ 
hx  f'unt.  quia  qu;  a debilitate  renti 

cau- 


Digitized  by  Google 


Colli  set 


G caularur,ab  accidentib* renib*  fup- 
ocnienrib’cognofcuur:  ficura  colo 
re, qui  cis  accidit  propter  malam  co 
plexionem,&  tonus  corporis  macic 
Sc  coit’debilitatem.  Et  differentia 
illi’languinis,  qui  fit  propter  aper- 
aoncm  vem,ab  en,qui  propter  vir- 
tutis  nutntiux  fit  dcbilitatem  ,eft, 
quia  qui  egreditur  propter  ven^  a- 
pertionem,ponit  vrinam  tale,qua- 
lis  fitfanguisabiplo  rci  pnncipio. 
fed  qui  a debilitate  prouenitrenfi , 
loturx  carnisafiimilatur.&  hoc  idc 
in  principio  valet,  neq;  lubito  appa 
ret.  Et  differentia  inter  languincm 
j,  exfciflura  venx  prouenientcm,& 
languincm  ex  orifieijs  cxcu  tern, eft, 

3uia  qui  ex  onficqs  egreditur,  fine 
oloiccft,quemadmodum  fanguis 
ex  nanb’exiens:  & qui  ex  fciflura, 
exitumcumdolorcnabcr.  Item  q 
ex  vefica  prouemt,  femper  cum  do- 
lore  egreditur.  quod  elt,  quia  fan- 
guisex  hocmcmbrovt  plurimum 
egreditur  propter  humoresacutos 
ipfum  laccrantcs.  Et  qui  a gibbofi- 
tate  hepatis  egreditur,ab  accidenti- 
bus dcbilitatem hepatis  denotanti- 
buscognofcitur  Scdaccidcs,  quod 
_ flux*ventrisnominatur,quaquam 
1 deeoGale.liifficienternon  fitlocu- 
tusrdcdaratum  tamen  eft  T Aegritu 
dinum  libro,  <p  fitab  intefti  norum 
hepatis, & ftomachi  debilitate, & ali 
quando  a debilitate  membrorum 
toti’eo rporis.de  cum  hie  dico  debili 
tatem, malam  membroru  fine  ma- 
teria complexioncm  intendo . Et 
fiPr  propter  malam  complexioncm 
matenalem  h^c  academia  fieri  pof 
funt  • hoc  eft, propter  matenam  in 
quolibetiftorum  mcmbrorum,aut 
in  plunb’collcda.  Sc  tunc  hare  ma 
la  complcxio  lblum  mcmbiu  9gru 


non  (ignificabit.lcd  etiam  ipfi*  cau  K 
lam  dcnotabir.Et  incipiendum  ell 
a (ignis , que  quando  huic  cuacua- 
tioni  coniungiirur,  membrum  hoc 
mum  figmheant  propter  ipforum 
dnas.Et  dicim*tp  dria,qu^cft  inter 
fluxum  ventris , qui  ab  xgritudine 
materialifitin  auquo  membro,vel 
m plurib*,  & inter  fluxum , qui  ab 
xgritudine  fit  non  material!, eft,  aa 
illx,qui  abegritudine  fitraatcnaTi, 
habet  manifeftum  exitum  humo- 
ris  ipfum  facicntis  cum  egeftionc. 

Sc  fi  fit  fine  materia,  non  lie  mani- 
fcftatur.  Etdcbesfnre,  q> hallo-  L 
macho  prouenent,  ab  accntib*fto-  . 
macho  fuperueniennb*,q?  manife- 
ftatur  ftomacho  habentc  comple- 
xione  malam  matcrialcm,  aut  non 
materialem.  & cum  hoc  penit’eon- 
iungit  mora  cibi  in  ftomacho  pau 
ca.quod  elf, quia  qui  a ftomacliOjp 
uenit,  ell  propter  vnam  duarumre 
rum : aut  propter  viriutis  expulhux 
fclbnationem,  vt  citi’cxpcllat : aut 
propter  retentiue  dcbiliia  tern, vtn5 
renneat.  & quodcunq,  horum  fuc- 
nt,  neceflccft  vtpauca  cibi  in  fto- 
macho  fiat  mora.  Et  aliquado  acci 
dit,vtflux*abinreftinis  proueniat,  M 
licut  didhim  ell:  Sc  hoc  ab  accntib* 
inteffinis  fupemenientib*  cognolci 
tur:&  quia  in  ftomacho  can  la  fclti 
nantie  fupradicfc  non  eft, led  in  ip- 
lb  ab*  tempore  natural!  moratur. 

Etquiabhepateautvems  pioue- 
nit,aut  ab  aliquib*  alijs  membris^p 
ncnit,vta  capite,&  his  limilib*,  co-' 
gnofcit*  li  materials  eft. Iimiir  a fi- 
gms  fignificantib*  dominium  hu- 
inonsin  membro.&abaccntibus 
illi  membro  propnjs,  aurab  iplius 
operationib*.  Aucnzoarenim  telh 
ficaturdciilo,qui  fluxuin  chromcu 

Pa- 


Digitized  by  Googli 


Liber  Quartus  8 r 

A paticbatur,cpfluxusiftei  hora  lorn  ponuntur,diffici!eefteas  cognofce  D 
ni  forrificabatur,  Sc  in  bora  vigilia-  rc.Et  fcias  cp  maior  pars  iftorum  li- 
rum  alleiiiabatur.&  pci  lioc  argue-  gnorum  coniedurabilis  eft.  i pro- 
bat,  cp  humor  hoc facicns diet in  ce  ptcrca  volcnsifta  cognofccre  liidi- 
rebro:&fuam  incenrionem  in  cura  gctacuro  ingcniocum  pcrfcucran- 
do  cerebrum  adliibti)t,&  curat’cft.  tia  perlcrutationis.  & quando  xfti- 
Etcgo  can  lcm  remifti  limilem  fit  mabis  vnum.incipcclcuaiccu  me- 
ci  in  quodam  fluxum  ventm  paue  dicina  1cm  fm  xgmudinem,quam 
tctquianjcdicarus  amultisMcdi-  opinacus  fueris . Scfilucratusluens 
cis,&  a me  longo  tempore  fuic,&m  cx  hoc,  contmua  medicinam:  quia 
hi!  proficur  habebac,  rta  cp  dc  iplius  tunc  lacs cp opinatus cs  vcrum.&  ft 
lalutc  defperani,  (cd  ipfiim  vihtaba  non.dimittc.  Sicutqii  crcdidcris  cp 
licutamicum.&quiamaguuserat,  caulaflux’litoppilano.dabis resa- 
taiuiem  pcrcepi  vnnmexfuis  bra-  pentiuas.  Sc  fi  lucrat’fueris,  tencas 
chi|s,aljc  higidius,&  macruts:&  au  banc  medicinam  , Sc crcdas  cp h;c 
B rumauiobhoc^cpfUixusabillobra  opinio  eft  vcra.&fi  non, incipicsci*  E 
chio  ortum  habuit:  eo cp  virtu tes  ip  to  reftaurarcillud,quod  ferim  cum 
fiusmembri,attraeliua,&digdHua  medicma  ilia.  Etopinaturquidam 
deperditx client  propter  malam  co  Mcdicorum  cp  h$c  oppilano  lit  de 
plexioncm  fngidam  non  matcriale  genere  fuppolito  ^gntudmibus,  Sc 
lhpcripfum  domiuantem . Etego  caufisfgritudinum.  Et  li  credideri* 
intentionem  meam  ad  illud  mem*  cpcauf'afgritudinis  litcajiditas,  flu 
brum  calcfaciend um  appolimeum  debis  curare  cum  reb’parum  frigi* 
fricatiombus,  balneis , Si  iimilibus  dis.&  li  videris,  cp  prodeunt,  crcdas 
localibus  reduccre  bonam  & natu-  pro  ccrto  tuam  opinionem,&  Icipc 
ralcm-humiditatcm  conatus  hii:3c  xgritudinem  lcuarc.Hxc  funtilla, 
poftea  mentem  appofui,vt  calotrm  propter  qua*  cognofccs  membra  l<j- 
naturalem,atq,  iiumiditatcm  hanc  la.  Et  quxdam  cognofccs  per  acci- 
cum  rebus  conucnicnnbus  cooler-  denria  membrorum  communican 
uarcjn, donee  iplum  ad  omnes  luas  tia  cum  membro  lxlo,ficut  tufli.%<[ 
C virtu u.‘t  naturales  rcduxi.ncc  medi-  accidie  ca  plcurdis,  aut  ca  apatis  be  F 
cinanr  proptiamaliquam  fluxui^p  patistauttra&ioneoftis  trachea  tra 
pi  i am  faccre  curaui.  Sc  propter  hac  eti  ca  a fans  hepatis , led  hate  fiena 
rem  breui  tempore  curatus  clL  Sed  no  funtjpprie  ligna  l^fionis  menri, 
fluxus,  qui  fit  propter  oppilationc , nifi  coniunganfaha  ligna  cu  eistli- 
quar  fit  in  melaraicis  vementib*  ab  cut  tuffis,&  ralcatio,  cj  no  figuificat 
hepate  ad  inteftina.figmficatur  per  fup  pleurefim,  ni  li  fit  ibi  dolor  pun 
chylum  cxeunrem  cum  egcllionc:  gmu,lateris,&  febris continua. Ad- 
quiuis  tardet  in  ftomacho , Sc  inte-  hue  fcias,cp in  quibufda  mebrorum 
1 tints  tempore naturali.aut  propin-  ^grorum  ell  tgntudo  p le  pnmo,3c 
quoeidcm.&quandohoc  acciaita-  I quibuldam  ppaliorum  membro* 
hcui.fit  ei  mactcs  tempore  breui, iu  rum  communicationcm  fit . 3c  co- 

Ibreutori  quam  alijs  fluxib’  acci-  gnitio  xgrirudinij.qux ppcolligan 
t.  Scd  quando  $gruudiuctift$ccj  turn  fit  membrorum,  dt^  mem- 

Coll.Aucr.  L brum 


Digitized  by  Google 


Colliget 

Ik  flints  Ke^ntujmum,^  e&tfatum  fi 
tpftrvm  mgmtrali . 


6 brum  compaticns  propter  augmen 
rum,vel  diminutionem  ^gritudmis 
mcmbri  per  ft  cgri  aggrauatur,  aut 
alleuiatur.v.g.quia  vcrdgo , & aliz 
capitis  £gntudines,que  augmen  t5- 
cur,qu5do  ftomachus  naufeat,  aut 
quando  corruptos  in  ftcondnet  hu 
mores, aut  quandoacibis  vacuus 
non  eft: rune  diccre  debcn>us,q»hoc 
non  accidit  capiti.uifi  propter  cere- 
bri ad  ftomaenum  coiligantiam. 
Etadhuc  hocindigetpcrftrutatio- 
ne,quia  poflibilc  eft,  vt  aiicuius  me 
bri  fgritudo  propter  alterius  mem 
bn sgritudinem  accreftat.auteflc 
H poteft,vtin  vnomembro  fintwri- 
tuduiespluresrquarum  vna  efthbi 
propria , & prima,  Sc  altera  propter 
alterius  mcmbri  coiligantiam.  Et 
tliquSdo  9gritudo,qu<j  propter  col 
Iigantiam  fit,  propter  propnz  zgri- 
tudimsaugmentum  rccipietcteme 
tom : &autumabn  forte  quis  quod 
propter  coiligantiam  fbiam  hoc^p- 
uenirepnfTit  . Item  adh uc  efle  po- 
teft,  veduz  cgritudincsproprercol 
Iigantiam  die  poflint : vt  sgritudo 
cerebri  proptet  ftomachum,&  zgri 
tudo  ftomachi  propter  aliud  mem- 
brum.  Etncinhuncerrorcmdcci- 
I datfpeculator,oportct  vt  circa  hoc 
piunes  perftru  tctur.de  quando  eius 
Opinio  fupcraliquam  iltarum  fue- 
fit  firmata,tunc  remononem  ipfius 
cum  mediema  ^qualitaci  propin- 
qua  attedet , hoc  eft  cum  medicina 
ndaliquam  extrcmitatum.nq  mul 
turn  dcclinantc.  Et  fi  experientia 
t hoc  ipfum  inuenerit , Sc  per- 
pendat , in  ipfo  pcrfcuc- 
ret.de  fi  non , ad  a- 
- ham  opinio- 

nem 

ft  conucxtat. 


Cap. +6 

ETpoftq  nosde  reb’vfibusfiri'* 
mus  locuti,p  quas  membra  r- 
gra  cognoftere  jollumus,  deinceps 
loqui  vol  u m us  dc  rebus, per  quas  5- 
gnrudines , Sc  ipiar6  ^gtitudimint 
cis  cognoftamus . Et  dicirausq?  re- 
rerum, fup  quas  nos  oportet  adduce 
re  figna  vfr,  hint  aut  mala  comple- 
xio  maicrialis,aut  non  matcrialis.  1 
Etfigna,quzmalam  complexions 
matcnalc  fignificant,  vtdidu  eft, 
font  illa,qu;  dominationem  humo 
ris  fignificant,  aut  in  toto  corpore , L 
autm  vnomembro^gro.  Etadhuc 
filV,vt  diftum  eft,eaqu$  ex  corpora 
egrediuntur,  humorem  farientem 
malam  complexionem  matcnalc  ft 
gnificant : ficut  vomitus,de  egeftio, 
aut  fputum.  dehzcfunt  figna  coir 
nientia  fuper  genus  c5z  opera  tiuz. 

Sc  de  his  iam  locuti  fui  mus.Ec  rafca 
tio  rubea  figriatet  fun  cam,de  fpem 
operantem : ficut  raftatio  rubea  fi- 
gmficat  fortirudine  fanguinis,  & t! 
ndis  fbrtitudinem  humoriscombu 
fti.de  16  fignificat  in  cgritudinib’pe 
ftons  mortcm.Et  raftatio  bona  eft 
alba,plana>zqualis,  Sc  quz  cum  fa-  M 
cilirate  cxpuitur . Et  apata  figiiant 
demrationem  fuper  hu  mores  ope- 
rates ea  p figna  fignantia  fuper  for 
titudincm  humoiu.Et  dolor  fignat 
fuper  dm, <3  opcrafho  q>  dolor  acu 
tusfignatcp,humorcs  funtcalidi: 
ftd  dolor  martellin’,  Sc  dolor  fimi- 
lis  puftioni  acus  gro/I?  ,non  flint  ni 
fi  ex  hUmorib’fhgidis , ficut  dolor 
colic^rautcS  humorislapidcati,  ft- 
cut accidit  in  rcnib*darcnularumi 
Et  apata  fiFrer  figniscSrum  facien 
tifi  manifcftanf.  Sc  quia  puifusT  re 

apo- 


Digitized  by  Coogle 


Liber 

A a^aramfignnmhctjBpnii.ob  hoc 
deipfonunc  loqui  aiipofuimus. 
Etdicimustp  apatum  calidoru  pul 
fus  teuliisert  paruus,  vclox , fpiflus, 
van*  vancucc  ferrina.Ettenlio  ve- 
to fir  pp  materiam  organum  extcn 
dcntcm.paruius  vcro  propter  duri 
cicm,&  orgamafperiute  hLvckxi- 
tas,&  fpifUtudo  propter  rccompcn- 
fationcm  fords  tnagnitudims  Hut, 
qua  in  amifit.fcrtinius  vero  fit,quia 
virtus  organum  extedir:  quia  Si  no 
eft  organum  obediens,  & ipfius  par 
tes  non  atquaTr  ex  tendon  tur . & ob 
hoc  vna  altcri  reiiftit : & proptciea 

A rile  motus  lerrar  motui  aflimilatur. 

Sed  apoftematum  cholcricorum 
pulfus  lpiflior  fiuigumcorum  pulfu 
eft,pp  iploriim  fbrtuudincm,  calo  - 
ns : & inagis  ad  (cruniutem  decli- 
nat,eoip  cholera: ficcitas  indurac 
mcmbruin.  Sed  apoftematu  pfilcg- 
niaticorum  pulfus  paruus,  & rarus, 
& Urdus  eft,  propter  fortitudinem 
frigidiuns,&vurutis  debili  tatcm.& 
idilpolitio  feruna  omnino  non  exi 
ftit  propter  humons  facictis  humi- 
ditatcm.Scd  humorum  mclancho- 
licorum  apoftematum  pulfus  dur* 
cft,&  aiper  propter  humorum  ficci 

C urcm,&  eft  Urdus, & rarus,&  ad  for 
rimtatem  manifellc  decimal,  & cy 
his  omnib*cftoccultus,&  rarus,  Er 
dc  rcb*,pcr  quas  cognofcuntur  apo 
ftcmata,q  ua:  fi  u n 1 1 n principal  i bus 
mcmbris,eft  fl-btis . & 16  ha-c  eft  v- 
na  dc  rebus,  qu^oftendunt  de  apo- 
ftcmatibus,qua:  conliicucrunt  face 
re  (aniem:quia  apoftema,  quod  no 
tacit  (anicm,non  liabet  calorem  ex 
trancum,(icutapoftcmau,qua:  fur 
caufa  veutofiutis,aut  duricici.  Sed 
membra,m  quibus  vifibil’r  mamfe 
ftancur,funt  cerebrum , liepar,  fto- 


‘Qtfartus  82, 

machus,Sc  inteftina  gra<!i!ia,&  fpK:  Q> 
Sc  rcncs,&  vulua,  & veiica.Ifta  func 
genera  fignorum,per  qu^  fpecies  5- 
gritudimim  cogtrofcutur  fm  regu- 
lam  huius  arris  vniuerfalem . ft  ft. 
ego  non  rccolcrcm  fjgna,&  cutfum 
qui  cur  ruin  hacarre,hoc  cftdicere 
li  ego  non  cofyderarem  in  vnoqu® 
quemembro  confyderationem  ^p- 

Eriam,  tunc  confydcrario  vniuerla- 
s fufficcre  vidcrcturtfed  vdo  fcqui 
vcftigiumGal.ad  maioiem  cautc- 
lam.l.  ad  loquendum  dc  rebus  pard 
cularibus:  eo  q>  hare  eft  via  quxfita 
in  hac  aitc.Et  nos  narrabimus  $gri 
fudincs  membrorum  mamfeftoru,  E 
& narrabimus  figna  fignificatia  fu 
per  ipfa  cum  cautcla,&  complcmcn 
to  verborum  particularium,qu$c(| 
vniucrfahbus  dici  non  portent.  Et 
etiam,quia  multa  rtgna  ex  his  cum 
accipiuntur  particulanter,non  funt 
figna  :coq>plusapprehediitquam 
(gntudo  ipfa,  vcl  quam  memorum 
infirmum.Et  propter  hoc  ncceflari- 
um  clt  loqui  fuper omnia  acciden- 
tia, qu^  funt  propria  vnicuique  «;ri 
tudmi,v.  g.  quia  dolor  punginu*in 
latere cu  fcbrc^c  tufli.&pulfu  ferri- 
no  fignfi  eft  a pads  diaphragmatic. 
Sed  maior  pars  fgntudinum  mem  F 
broiu  imcrioru,q  indigent  demra* 
done, funt  af>au,  vcl  mala  coplcxio 
materialis,vrno  materia  I is.  Sed  fm 
Gal.confydcrationcin  res  parncula 
res  narrare  oportet.Sed  de  his  breui 
ter  dicem*,$gritudinc»  mebroi  u 
prias  narrates  figna  fup  cas  fighan- 
tia  ondcmus,a  ccrcbro  incipiences. 
Dicimusq?  ots  mat;  complcxioes 
eidem  fuperuenirc  poflunt,  vtcali- 
d(,frigid;,ficc^,&  humide.  & vniuf 
cuiufq;  iftaru  figna  fignificariadi- 
fpofidonc  plciu"oftendcmur : ficut 
L 1 j ocu- 


Digitized  by  Google 


??  • Colligct 

C oculorfi  rubedo,&  faciei, & a&ualis  nationw,  qua:  diucontinuannjrcfi  C- 
calor  dominium  langumis,  aut  hu 
mods  calidi  fignifi  ca  t . Et  propnetas 
mate  cotnpkxionis  cal  idx  aut  fri- 
gidz  eft,vteidem  dolor  coniungat; 
tame  in  complexione  caiida  foruoi 

exiirit.  fed  humida  vcl  ficca  dolorc  qu^  (enlibus  adueniunt  funtcogni 
1.  Sed quando  tionis  fpecics  aegritudinis  membri 


co.q>  fi  propter  colligamiam  altcn* 
membri  exilian t,ficut  acciditjpptcr 
apollema  diaphragmatis,concoin» 
tantur  alienaoone^qua:  non  conti* 
mianturcumco.  Item  accidentia. 


non  efficir,nift  parum. 
eft  lola  humiditas,  tunc  lbla  graui- 
tas  lentitur . & humida  complexio 
cerebri  cognoldtur  a capitis  graui- 
tate,&  a mu! to  (omno,&a  lenfuum 
capitis  hebetudle.Et  ficcitatis  figna 
hisexiftumcontraria.  Etpoflibile 
u eil,vt  complexio  aduenjes capiti  fit  Et qcFex  fanguine  fit,minus  vigila 
” principaliter  aduemens  ex  capite . tc  facing  illud,  quod  dc  cholera  fit:  L 
JEtpoflibileeft,vtabalio  veniat  m6  & habetrifum,&  lartiriam.fed  q<Fa 


propria: : ficut  apollema  chokncfi 
in  cerebro  fe&um  malas  przbetco 
guationes , Sc  quafi  fcftucarum  de 

fiannis  cuuKionem  addudt.Jc  vigi* 
larum  multitudinem,&  cum  mala 
dilpofirione  de  fomnoexcitantur. 


broifed  pro  majori  parte  acciditca 
ftomachi.&fignum  huiuseft,quo- 
niam  fi>dapromouctur,quando  an 
guftiatur  uomachus  ad  vomendu, 

▼cl  quado  a cibts  vacuus  exiftit,aut 
quandocibana  corrupra  funtTfto 
macho . & lftud  eft  generate . quo* 
niam  dolor  capms  augmentatur, 

Suando  augetur  ftomachi  xgritu- 
o:3c  minuitur , quando  mmuitur, 

Et  pofiibile  eft,  q>  accidat  ex  colliga 
da  duarum  venarutn,qu*  nomina 
j*t5  film  in  Arabico  guidez,&  fiint  ve  cant  a Sudan  ti  am  fanguims:  3c  ma 
• nxlomniiquoniam  accidit in  capi  xime  quando aflociabiturcis regi- 
te  dolor, qui  diciturhemicrania . Sc  menconueniens,  ficutxtafts,com* 
lignum  huius  eft  figna  fignifienn-  plexiones,&  tempora.  Et  non  qux- 
tia  irpleuonem  occipitij.  Et  poffibi  ras  vt rememorem  tibi  figna  multo 
k eft  vt  accidat  ex  colliganna  tori*  riens : quoniam  rememorari  debes 
corporis. &fignum  huiuscll figna  comm, qux tibi dixi.  Etpuifusfiip 
fignificantia  repktionem  vniuerfa- 
1cm.  Et  cerebro  aduenire  pofl’unt 
omnes  fpecics  apoftematum  calido 
rum,&mgidorum . Etaliquando 
mem  brum  fgrum  cognofcttur , & 


cholera  fit,lequetur  ira,3c  fijror.Sed 
quod  de  melancholia  fit,  Sc  illud  a* 
henationem  fenfuum  promouctex 
ccpto  cp  timor, 3c  planclus  hoc  con* 
comitantur.  Sed  quod  ex  phlegma- 
tefitjcorruprionemanimalium  vit 
tutum  prxoec,  Sc  non  intendit  fece- 
re  malum.  Sed  figna  propria  domi- 
nt|  humoris  apollema  facienrisin 
cerebro  funt  ficuc  mbedo  faciei  3c 
oculorum, Sc  calidi tas  ta&us,  3c  fbr- 
titudo  pulfiis.  quoniam  ifta  fignifi 


M 


{gritudo  apropnjs  lpfiusoperatio- 
iii  bus  in  iplo:  ncut  in  xgritudine  fi 
xa  in  cerebro  concomi tantur  alie- 


apoftemata  fignificans  habet  a fua 
proprictate  varictatcm  tremoris.qd 
eft,quiaeftin  membra  panniculo- 
fo  pp  certamen,q<K  eft  inter  virtuti 
& organi  extenfionc.Et  hoc  accns  I 
a£  a nous  calidis  plus  mamfrftatur. 
In  apoflcmatib’vcro  phlcgmaticis 
& melancholias  mol Iicics.&  h n mi 

ditas 


Digitized  by  Google 


Liber  Quartus  8$ 


A drtas,qu?  eft  in  apoftematib’plilcg 
mancis,quafi  vincit  fernnam  difpo 
fi  tioncm.q  uam  ft  parte  membri  co 
fcquldebct.  Et  partfticuli,quiince- 
tebro  apoftemarut,  funt  pia  mater, 
& dura  mater, Scaliquando  ipfa  fub 
ftanna  cerebri  apoftenAatur.Sc'  hoc 
rsaioris-cftpericuli,  & foruora  het 
ftccidcntia.quod  eft, quia  ex  hocc6 
fcquitur  p.iralyfisaut  apoplexia.  Et 
tlirituf  q>  aiiquAndo  cerebri  retea- 
pcfh.-rr.atur.  Sc  hoc  lequitur  dolor 
pdllatiuus  propter  arteriarum  mul 
titudme . Sc  lpfius^ppria  figna  funt 
. aibi6culi,foftlsrubedo,&palpcbra 
B nimgioffiae4,&motusdifficultas. 
&.  fchris^t  diftum  eft,  propria  in  i- 
ftisapoftcmanbuseximt:  led  tame 
in  apoftematibuS  calidis  eft  acuta, 
Sc  in  mollibus  eft  lenta.  He  font  *- 
gntudines,in  quibusnecdfc  cftin- 
duccredemonftrationetti , & ypprie 
in  egntudinibus cerebri.  Sed  eplle- 
pfia, Sc  apoplexia, Sc  fimiles  ^gritudi 
ncs  neruoruhi,omties  ift^  argntudi 
nes  funt  manifcftx  fenfui.3c"iam  di 
Ximus  earum  can  fas  in  libris  Aegri 
tudinum  . Etqua:  remanent  loqui, 
funt  figna,  qua:  funt  propria  cuiuf1 
’ quccaatcaufarum  £gntudinum.Et 
C horinucutum  eftin  eis  piunb’ex 
caufis.& eft  inuentum  in  eis  ex  col- 
ligatiaaliorum  membrorum,  ficot 
eli  tdaxatio.  quia  iam  dcclaratum 
eft  in  hbro  Acgritudmu , q>  humor 
qui  filar, eft  cadfa  phtcgmatis:Scpo 
fcftcrteq>fitc4ufa  melancholiac. 
Sed  li  eft  ex  aquoli  tare.au t ventofi- 
tate,in  hoc  eft  differentia  inter  Me- 
dtcos:3tfi poteft  cfle,vt fit!  cctebro 
ptincipaliter,  Sc  excoihgantia  alio- 
rum  membrortiht . Seel cognofce- 
reifta  figna  rr.axime  potell  fciii  p 
prxteritaiquiaifte^gntudincs  cue 


niunrpluribusdccaufis.  Ecceqiuf  D 
figntfi  can  t fuper  ipfa,  funt  figna , ^ 
figmficant  fuper  abundantiam  lit* 
mons.&cp  cius,quod  inuemtur  et 
colligantiaaltcrius  nicmbn  * difti 
funt,iam  fit  via.pcrquam  demon- 
llra  tur.&  hoc  eft,  q>  aegritudo  mul 
npHcaturin  mcmbro  cx  colligat*- 
tia,Sc mmuiturex  minorarione  . if. 
ireruiri  quia  membra  I^fb  non  ftax 
fixaa-gritudo.Sc  idco,quia  omnii 
ilia  accidentia  manifcftant,q>hae 
argnrudines  non  funt  inmembro 
principal!.  Et  fcias  q,  diffrretia,qu£ 
lnter^gritudines  materiales  & non 
matcnalcscxiftir,eft,quia  materia-  g 
lis  dominium  illius  humoris  often* 
dit.&  qua:  prima  cflciitin,a  non  ma 
terialicxiftit.fi  caufa  hoccfhciensa 
rebus  exterionbuscaufetur,  hacce* 
ritmalitia  pauca,&  perfeucrantia 
critbrcuis:  ficut  dolor  capitis, quia 
calore  prooenit  Solis, & ficut  xgrita 
do,  quz  nominatur  tctabi , qux  ab 
aere  fercnifTimo,qui  membra  nutri 
tiua  larfit,conringit,Scqu$malac6 
pIcxio|a<ecunda  cxiftitefl«uia,cfl 
licutfpafmus,aut&hc<flica,qux  a 
mmia  ficcirarefit.&  hgc  fpafini  fpe 
cics  ab  ah  js  fpafmi  (pecieb’diuemfi 
caturtquiapaulatim  aduenit,  &ei*  ^ 
timorcft magnus.  Hzcfunt figna  r 
fgutudmis. 

De  yigwh  tgntudmum  OculorurH. 

Cap.  47 

TNcipiamus  nunc  figna  sgrimdL- 
1 nis  oculorum.Dicamusq, , h<j  5* 
gntudines  lenfui  vifus  manifcfhm 
tut.Sc  in  hoc  non  indigemus  nifi  co 
gniaonc  cauf$.Sthuncmeum  fcr- 
moncmcomplebo,curn  deoculo* 
rum  medicarionc  fcrmonem  ordi- 
nabo.fcd  hicdicfi  figna,  qu^cogni- 
lionem  cegri  tudinum  oculoru  ma- 
L iij  mfe 


1 


C ni(eftane.H;e  l;fio  eft,bu;  iduenn 
iieruo.per  quern  ad  oculum  fpirit* 
turrit  animalis,aut  qu;cidem  acci 
dit  fpititui.Ec  ncruus , qui  ad  oculu 
«lirigitur,la:dituraut  malacomple 
stione  materiali  cum  apoftemate,vF 
eppiiadonetaut  propter  mala  com 
plcxkmcm  fine  apoftemate,  vel  op 
^ilatioae.Et  figna  mal;  complexio 
sits  cum  apoftemate  in  oculis  func 
manifefta:  ficut  pul£atio,rubcdo,  & 
calor.&  figna  oppilationis  func  Co- 
la grauitas.  Et  figna  mal;  comple- 
Xioois  oculorum  manifeftamur,  fe 
cundum  quod  omnis  malacomple 
JI  xio  manifefta  tur.  Etoppilationes, 
qu;  in  co  fiint,fiunt  ficuc  ;gri  tudo, 
qu;  nonunatur  abinnafid'Sc  eft  op 
pilatiofaifta  inter  corneam  Sc  hu~ 
morem  cryftalliuum.  Sc  h;c  oppila 
tio  apparens  eft.  Hanc  veto  ^gntu- 
dinem  pr^ccdit  yaporum  eleuatio 
nd  partes  fupenores.  Etpoteftefle 
dt  ifti  yapores  propter  colliganam 
itomachi  afeendan  t , q uos  f coma— 
chustranfmiuit  ccrebto;  Sc  ctiam 
^Jofluntalblo  cetebro  cleuari.  Et 
differentia  inter iftoscft,quia  vapo 
res  a ftomacho  venientes  ere  (cunt, 
6c  decrefcunt  propter  bonitatem  di 
4 geftiotiis  ftomachi, Sc  malitiam  ip- 
iius,Sed  q uando  a cerebro  fi  unt,  in 
fua  fixione  firman tur . tamcn  & in 
eisqui  a oerebro  fiun  t,aliq  ua  add)  - 
tur  malitia  propter  ftomachi  mali- 
-dam.  Et  dicunt  cp  vaporcs  a fioffla 
choafccndetesambos  oculos^qua 
liter turbant  . Sed  oppilaao.qu; 
propter  decurfum  aquij  (uperioris 
•duenit , vt  plunmum  vni  foil  ocu- 
lo  accidir. 

De fignis  tgrituStmm  Kurimn. 

E Cp4«- 

T autibuscoam  fit  sgneudo^p 


>r,JCouigct'  r 


pter  duas  fpecies  mat?  complexio-  B. 

nis.vt  materialem,  Sc  non  materia- 
lcm.Sc  fiunt  in  ipfis  apoftemata,  Sc. 
oppilationcs, Sc  dolores,  Sc  generali 
tcr;gritudincS,qu;  fimtomnibus- 
alijs  membris  gencrales , dolorumr 
& apoftematum,  Sc  puftularum,  Sc 
fimilium.Sc  h;c  figna  funt  figna  jp 
pna  ^gritudinum  lpfiuum.Et  ligna 
calidi  apollematis  auriculartl  /unt 
dolor  infixiuus grauis : quia  mem- 
brum  elt  neiuofiim.Scchartilagino 
fum:&  pulfiis  (errin’. Et  (ciasq>  ma 
iorparshumorum  faciendum  ta- 
lia  apoffem.ua  eft  humor um  fubti  L 
lium  propter  obtufitatem,vcl  duri 
ciem  fiublfanti;  ip  (brum  membro- 
rum.  Sc  aliquanao  cum  his  apofte- 
matibus  fit  febris  continua:Sc  maxi 
me  quando  apoftema  eft  in  radicc 
loci  nominati  fumach.  Et  maior  ps 
Vgritudtnum.qu?  fiunt  in  aurc,  eft 
exufflatio.  Sc  tinnitus, propter  uitus 
ventofitaus  expulfionem  Sc  inclu- 
fionem.&dicitur  q»  hoc  clle,jpotcft 
acuitarclcntiendi.  Sc  demonltratio 
fuper  hoc  eft,  cf>  ibi  non  eft  (ignunj 
fuperabundanu;  bumorum. 

Dt figms  dgntndinmn  Nqfh  M 

Of-4  9 

i. r jp  sft/p : tr.si;  ..  i 

NACo  fuperueniunt  oppilatio- 
nes.Sc  apoftemata  cum  com- 
plexionc  mala  materialise  non  ma 
teriali.Et  propria  apoftemata  in  ip- 
fo  fun  t,qu;  dcriuata  (unt  a nomine 
illius  vermis , qui  ramifle  nomina- 
tut . hie  eft  ille  , qui  mulcos  ha  bet 
pedes  . Sc  figna  iftius  ?gruudim* 
ab  eifilcm,quibus  & ah;  ;gri- 
tudincs  , cogno  — 
feunturu- 


gms. 


Dt 


Digi 


zed  t 


Liber  Quartus 

i Df  Atfrinn!inH)US  Orii. 

Cap.  50 

A EgritudiDcs  vcro  oris  ocuiis 
mamfcftanturi&obhoc  per 
ferutatione  fignoium  ipforum  non 
indigem  us. 

; D tfgpit  ritudinum  CuU. 

<^..51 

ET  gulc  fiunt  apoAemata^^gii 
tudines,qu^  ctiam  cldaucha  di- 
cuntur.idcft  ftrangalator , & Perf$ 


84 

Tk  Signs  agrhvjinmn  pulmnii. 

Cap.  it  r 

ET  pulmoui  mult?  sgritudines 
fiunt, quaium  qu^dam  funt  c6 
munesji:  qu^dam^ppric.  comunes 
funt  ficut  af>aca,vlcetationes,&  co- 
rinuuatis  foluno:  ^ppri^  veto, ficut 
tullis,&(,gruudo,c]  df  beth  horra,i. 
difficultasanhelit  .Etaba  pulmotf 


cognofcif  afornanhclit’uridura, 
w _ & a cocuffiSefixa  cO  ipfb  ppiliius 

appellant  afth  cam . Et  cognofcunf'  mebri  ad  cor  jppinquitatc,&  pe&o- 
a oolote  ibi  cxiftcntc , Si  cum  con-  ris  grauitatc , & a forti  tintlura  po- 
ftriftionc  deglutionis.  & quando  moru  maxillarum,&aboib*fignis 
crcfcit,conftncftioncm  facitanheli-  dnatiois  fangumis  cognofcitur.  Et 
rus . & poteft  ficri,»t  bic  cxtinguat  ppea  quia  vt  plurimu  T hoc  mebro  £ 
Ipirnum  Etcaufahuius  a fignis  hu  aba  a (anguine  cocreaf:  q<F  cft,qa  11 
morumibi  dominannum  cogno-  cnolcrf  Iparfio  in  eoppfu^fubfta 
feitur.  Et  pulfus  in  hoc  apoftemate  ri<j  raollicie  ee  116  pot,  & ct  pp  mul- 
eft  vndofus: &dhquiahocapoftc-  ta  humiditate  ad  lpm  trafmiflam: 


*a.L  parti 
•ularu. 


main  membro  eft  mufculofo  . Si 
diuerfificatur  hoc  apoftema  fecun- 
dum  magnitudirvm,&  paruitate: 


&lecundam  hoc  eorum’tcrmina- 
tioncs  iudicantur.  Et  lioccx  fignis 
boniseft,vt  apoftema  in  partibus 
exterioribus  manifeftetur,  aut  pro-  vndofitas  eft  maniferta  pp  mollicie 
ptei  tumorem,autaliud  fignu , aut  mebri.  Et  fblutiois  cotinuitatisifh* 
propter  dolorem  per  taftum.  Et  ip-  mebri  fignu  c : quia  fimul  & femcl 


Si  tu  ncc  ct  pp  hoc  apoftema  phlcg 
maticu  nifi  raro  in  ipfb  coficif.  Et 
dolor  in  apatc  lfti*  mebri  fignu  116 
cft.quia hoc mebru  in  fen fi  bile  eft. 
Et  pulfus  ncccflario  elf  tabs,  quail* 
apatu  calidor u : excepto  quia  in  eo 


Quart  ode 
Lodi  aife. 
«.  4 ad  ti- 
nt Sc  in 
Apt . $ia 
fcbrc. 


lor  urn  fpecies  fecundum  Gal.  funt 
quinque.Vna  eft,  qua:  fit  in  mcatu 
gul^qu^cxtrcmitatcm  cpiglottidis 
attingi t.  Sccunda  eft,qu^  ncc  fbris 
manifrftatur.  Si  in  gula  non  appa- 
tet:  fed  ex  hoc  p3ticns  quafi  ftran- 


fanguis  cgrcdifmult*,  rubc9,areno 
fus,&cu  tuffi.&  h^cfiiitaut  ppcas 
cxtrinfecas,autpprcuma  defeedes, 
aut j.>p  percuffioes  in  pciftorc  faftas. 
Et  fputu  lift  apoftema  pulmois  ma 
mfcftatjdummodo  coniungafcum 


gulaiioncm  pctcipit  . Tertia  eft,  fignis  pr^didis.quod  eft,  quia  pofi- 
ouandogula  exterior  eftinflata.  let ficn ctiam  in  apoftemarib’,qu? 

fiunt  in  ’pannicufiscoftarum.  Et 
ex  fignis  faudabilibus  in  apoftema 
te  pulmonis  eft  fpumm  album , Sc 
$quale,&  quod  fuauitcr  egreditur : 
quemadmodum  lllaudabilc  eft  li- 
gnum ,in  quo  dominium  aliquorfi 
aumorum  manifcftatur.&maximc 
L iiij  fpu- 


Quarta,quando  intus , Sc  extra  tu- 
. met.  (Quinta , quando  laccr- 
ti  Calli  appodiantur : its 
qu^flfpondili  in- 
’ s contra— 

hun-- 

’ , . tux. 


G (putuitt  higntm port  illud  eft  ci-  rialis,quando  f*mifTaeft,arebuset  £ 
trinum,& port llludrubeum.Et Ipu  trinfeciseftcreatai&illsfuutilfiu* 
tom  rorandum,quod  Hippo,  dixit  ligna  demonftratiufl,  ficutaduem' 
die  fummum  malum  in  pulmois  aeris,vel  cibi  frigidi.Sed  fi  fucritm- 
argritudine,eft,quia  fignificatperdi  tenfa,erit  aut  mala  complcxid  cali- 
tioncm  fuper  humiditatcm  natufa  da  & ficca , qua;  hedicam  induritt 
km : fed  tufGs  non  eft  lignum  nifi  aut  crit  frigida  & ftcca,&  feneduu* 
aufiecfficientts.  Et  caulasipfius  tu  crithcdica.  Et  lignum  ambarunt 
. cxaiijslibnsnouifti.  — S—Jf-  * • • 


ET  $gritudines,quarmamfeftio  hoc  fortirer  demacratur.&  quando 
res funtin  pcdore,funt  apoftc  patiens fupinusiacet,  tunc percipie 
mara,& oppilationes.  Etapoftema  ftomachidifpofinoneni  fbuc?  ali-  L 
jj  ta  vtplurimum  fiuntin  pellicula  in  cui  limilcm  dlc.Sc  ftercus  mollec- 
teriori  regente  coftas,qux  a’gritudo  gredmir&indigelhim,&vniuerla- 
nominatur  xazibcra,qua:  in  lingua  iiter  ipfius  virtu  tesomnesdebilitan 
noftia  pleurefis  nomiiiatur.Etl  his  tur.Sed  mala  iplius  matcnalis  com 
apoUernatibus  propria  ligna  funt  plexiohuiufmodi  efiepoteft,aurvr 
dolor  fixusexrenfiuus,febris  acuta,  ipla  litimbibita,  vel  in  concauitate 
&tu!Tis  cum  (puto,&  pulfiis lerrin9.  iplius  fixa,aut ab  alio  membro  rraf 
Etafiquando  hajeapoftemata  fiut  mifla.&  porelt die  vt  res  ambe  ad- 
in  mufeulis,  qui  Tub  pamculo  lunt.  inuiccm  componatur.&  hoc  poteft 
&tunchxc  paflioapoftcma  lateris  autab  vna.autaduabusmaterieb9 
dicitur,&  tunc  hate  ligna  funtpoftc  dlc,v.gra.licut  li  in  iplb  1 it  humor 
riora  didis  fignis.  Similia  tamen  ip  cholericus,3c  ipfi  humor  phlegma- 
fnis  accidentia  funt  dcbiliora,&  mi  ticus  rranlinittatur.  Er  fi  ipfe  Fucrit 
nustimorola.  nee  dolor  adeo  fixus  phlcgmaricus  humor,  abeo  rudus 
j eft, quia  non  eftin  membro  panni-  prouenictacetofus:&:  1?  Fucrit  chole  M 
entofo,  necT  pulfu  lerrinitas  fie  ma  ricus,fiet  fumofus.  Er  differential 
nifcftatur.Etahquando  apoftema  eft  inter  htimorem  fixum&tranf 
fltinpanniculo  pcdusfdiuidenrc.  milium, clhquiatranfmifiiis  perle 

Et  aliquando  diaphragma  apatur,  cefiiim,  aut  vomitum  exit:  led  im- 
Bclcquiturhic  lenfus  aIicnano,&  bibitusSc infixes  neutrum  horum 
inquicrado  magna.  attentat, led  conatur  ad  vomendn , 

& nihil  proijcit.  Et  lignum  appro- 
Drfi'tnis  tfrituimum  Stomachh  priatum  cholera: eft  tremor  labij. 

Cop-  54  Et  humoiis  melanchoiici  in  iioma 

Tftomachbadueniuntfpecies  cho  (fgnafunt  virtutis  vifibihsTpe- 
complexionis  mal^vt  materia  dimentu, Jc  acetofitas  acerba  T ore . 
Iis,&  non  matcrialis : Si  adueniunt  Differentia  vero,  qua:  eft  inter  com 
apoftcmata,&  vlcerariones.  Scd  Ipe  plexionem  materialcm  & non  ma- 
cics  mala:  complexions  non  mate  tcriale,  elf  pp  humorem  pervomi- 

tua, 


Dr fignis  *gritudinMm  ptderis. 
C-rp.JJ 


wituoinum  eit.q?  in  noc  membro 
ilia  ligna  manifcffcmtur^uf  m am 
babus  xgritudinib’his  manifeftari 
lolent.  quod  eft, quia  membrum 


Liber 

A turn,  vd  fece/fiim  exeuntem  Et  in 
pa/lione  ftomachi  viina  grofla  ma 
tcrialcm  complcxione  peccante  fi- 
gnificat.  Sed  apoftemata  hunt  act 
in  fundo  ftomachi,autT  ipfiusore. 
Sc  horu  quqdam  funt  calida,qu£da 
fngida,  & qua'da  cx  gencre  cancri, 
3cqu^d5  funtventofa.  Etoeapoftc 
ma,qi1in  ftomachofbpora^fequit’ 
febris,  S dolor  fixmus;  & maxime , 
qnin  ore  ftomachi  oritur,  qd  eft, 
oa  ilia  pars  magis  neruofaexiftn, 
& eft  colligantiat  prlceps.&ob  hoc 
periculolior  ea,f]  in  fundo  cxiftit.& 
eide  fyncopis,  & fenfusalienario  fc- 
B quitur.ic  nrieida  apoftemata  (cquu 
tur  dolores  debiles, & fi-brisleta.  Et 
apoftemata, tj  in  ftomacho  cance- 
rofa  Hunt,  fincdolore.&  febrcfiiit. 
Sc  fi  eflet, hectic^  affimilaretur,  aut 
mixrij  febubus.  Etproprnim  figno 
ru  horu  apoftematfl  eftnuftuspu- 
tridus  coiruptus  cum  operationu 
debilitate : hoccft,quiacibusegre- 
ditur  mdigcftus  , Sc  alia  accidentia 
his  fimiha.  Et  vFr  figna,  qu?  domi- 
niu  humoru  fignificat, ilia  cade  su  t 
figna,  qo$  fignificantillunfhumo- 
. rem  ,qui  hoc  facit . Sc  vt  plurimum 
atteftantur  ei  coplexio,xtas,  & regi 
C men.  & alia  his  fimilia  iuuantead 
hoc  cognofcendum.  Scd  vlccratio, 
quq  in  eo  fit,  cognofcitur  ab  ardore 
vcl  combuftione.qu?  in  eo  fir,&  pp 
paucam  mordicationc . laro  rn  fit , 
Ytvlccrcturftomachus,  nififitctia 
▼Iceratioin  gula,autorc. 

Dr fynis  *”TUudinitm  Hepatis.  Cat.  5 5 • 
T hepad  accidunt  oppilatioes, 
J2  Sc  apoftemata, & fpes  male  co* 
plexionisomnes.  Signii  apoftema- 
tis  hepatis,n6  th  propriii,  eft  febris, 
atq;  tuflis , & illius  loci  dolor . & q> 
quad  proprium  eft  giauitas  loci , g 


Quartus  8 5 

trachea  nominatur:  & maxime  qn  D 
I gibbofitate  hepatis  apoftema  cxi- 
ftit . Et  fa-'pe  figna  apoftematis  co- 
ftarum  cu  figuis  apoftematis  hepa 
ds  commifcenrur : quia  farpe  dolor 
apoftemads  hepatis  puenit  ad  eun- 
dem  locf: , ad  q ue  doior  apoften  1 a- 
usptUicul^  coitas  tegeris  reperitur. 
et  tunc  hie  nulJu  proprium  lignum 
reperitur.  &cum  hisoibus  accidie 
tuflis  : rii  in  hepatis  a]>oftematc  no 
fit  multG  fputum.  Et  aliqh  crit  fpu 
turn  in  apoftematc  panniculi:  ma- 
xime qn  apoftema  fame  fa  cere  in- 
caeperit . & ppea  fputfi  in  principio 
lignum  f iimciens  non  eiit . Nec  eft  E 
dria  propria  Iter  apoftemata  hepa- 
tis, Sc  pleurerica,nifi  in  quail tate  do 
loris.  quia  in  plcurefieft  dolorfi- 
xus, 3c  ex  ten  (iu  us : Sc  qui  in  hepate, 
eftaggrauaduus  .EtI  pulfti  ctiara 
dfia  exiftit : quia  in  plcurefi  eft  for- 
rinus,i  n hepate  vero  vndofus.  Et  dr 
q, aliqh  apoftema  ficin  hepatis la- 
ccrto . & ngura  apoftematis  hepa- 
tis eft  Iunans.f«l  figura  apoftema- 
ns  lacerti  eft  oblonga , vel  quad  ra- 
ta, Sevnus  angulus  ipfiuscftgrof 
fus , & alter  fubdlis. 

Dr  fignis  epritudinum  Spit  ms.  Cup  J tf.p 

T7  T fplcni  oes  fpecies  mala-  com 
12  plexionis  accidut,&  oppilatio- 
nes,3t  apoftemata, & ventofitas  in- 
fladua.Et  figna  apoftemads  fplenis 
funt  dolor  grauis,  Sc  febris , & acci- 
deuria,quar  corpori  aduemunt  pro- 
pter huiufmodi  membn  xgritudi- 
nes . Et  oupilationis  figna  f&a  gra- 
uitas  cximt.  Et  figna  vemofitaus 
inflatiu^  fblus  dolor  eft  cx  tenfiuus. 

Et  ex  apoftematc  & oppiladoc  fplc 
nis  fequitur  macies  torius  cotpons. 
Etidco  dicit  Hippoc.quando  fplen 
crcfcit. 


Digitized  by  Google 


-Colliget  ~ 

C aefcit , tunc  corpus  attenuator : Sc  dinum  principio : fed  in  fine  mani-  JJ 


quando  decrcfcic,  tunc  corpus  in- 
lpiflatur.  * 

fit  fignis  agritM&rmm  Ktnutn.  Cap. } 7, 

£T  renibus  accidunt  fpecies  ma 
lx  coplexionis,&  oppilatiocs , 
&apoftemata . Et  dilccrnutura  vc- 
ftoj  xgmudinibus,pp  lapidis  & are 
nx  generanone . Et  magis  propria 
ipecies  malyrcomplexiomsqux  re- 
nibus conucnit,  eft  a’gntudo  q bol- 
harabris  nominatur,qux  in  Latino 
diabetica  dici£&  cu  fbrti  liti,  Si  vri- 
ny  fl  uxu,&  fcbrc.Et  apoftematis  ca 
I lidi  funt  figna,  dolor  aggrauariuus 
in  renibus  lcntitus,8c  dolor  in  alca- 
tim  fadus  cum  febre,  vrinx  conftri 
dione , Si  qn  pariens  fuper  latus  la- 
on  decumbit,  vr  vt  alius  rea  luj>  ip- 
firm  fufpendat.  & hoc  proucnit,qn 
eft  I ftatu,autdcclinatioe.&  in  ma- 
jor! parte  in  his  apoftematibus  fiut 
febrescirantes.aut  ninety  in  apoftc 
matib9  frigidrs  & lentis : ideo  quia 


(eftcdiuerhhcanturpp  in  colica  vc 
tris  cllc  conftridionem , & humo- 
rum  coguitioncm,  & mu  I tarn  ven- 
tolitatem . Si  et  lapides  gcncrari  in 
renibus  arena  oftendunt  in  vrina 
Et  lignum  dilcretiuum  in  hoc  eft; 
operatro  clyfteriorum . quia  fi  pa- 
nens  ppclyftcrc  requiem  mucrnct, 
heut  accidi t Gale,  line  du  bio  hie  do 
lor  cohcus  crit : & fi  pp  dyfteria  ag- 
grauatur , Si  pioculdubio  rcnalis  c. 
caufit  eft,  quia  clyftena  inteftina  re 
plent,&  diuenfione  in  cis  operant", 

& tunc  opprimutur  renes , & dolor  ^ 
fbrdficatur.  Scd  figna , fj  vlcerario- 
ncs  figmficat,  eft  dolor  vlccrariuus 
finegrauitatc,&  cxten(ione,cu  cxi- 
tu  languinis.autlaniei.Etaliquan- 
doegrediunt'  cum  vrina  frufta  fru- 
ftis  carnui  limilia.&hoc accidi t, 
qn  in  fubftatia  renura  corrofio  fit. 

Dt  fignis  agritudinum  Vtfua.  Cap.  y t. 

ET  in  vefica  manifcftiorcs  fgri* 
tudinc-squy  in  lpla  generatur  , 


O 

febrisno  aduenitapoftematib9  me 

broru  prlcipaliu,nifi  qn  apoftema-  funtlapides,  qui  in  ipla  gcncrStur, 
ta  erunt  parau  fanie  racerc . Scd  fi-  & apoftcmata,&  vlceraudcs,  Si  ftrS 
gnu  generation^  lapidis  in  renibus  guna,Sc  fine  voluntacc  vrinx  exit*, 
eft  dolor  fixusabipfiusgeneraoo-  Scd  lignu  lapidis  in  vefica  £ dolor,  M 
I nis  principio , quoulq;  natura  illos  qui  in  vefica lentitur  cu  virgy- pruri 


abi jeit  extra,  fm  illos,  qui  dicunt  q> 
lapides  illi  in  fubftantia  renti  gene 
ramur.&  ideo  aliqii  cu  iftisiangui- 
nis  exirus  adeft . Et  qd  venus  appa- 
ict,cft  q>  I cocauitate  rcnugencran 
tur.  Sc  dolor, qui  eft  in  hac  xgrirudi 
nc,  Si  accideuna  doloris  aendenb9, 
q in  colica  inueniuntui,fimilacur . 
p pea  quia  ftomachi  diftepciaua  Sc 
vomitus  his  duabus  fgntudinibus 
communiccraccidut.  esc  caliis  limi- 
liter  appeticus . Et  diftcrentia  lfta- 
rum  dimeibs  ell  maxime  in  xgntu 


tu,&  viig^  credionc,  & rclaxatioes 
fine  ca  uunifcfta,  Si  vriny  cruditas, 
Si  albedo  ipfi us  cu  fubcilitate,3c  dif 
ficultas  exirus  vrinx , Si  arena  turn 
apparentiam  ipla.  SedconftridiQ 
vrin^  fit  aut  propter  membru  man 
dans  lplam,  autppmeatum , qui  a 
renibus  ad  vclicam  tendit . Et  hit 
duobus  vnum  eft  coc  accident . Sc 
hot  eft  vrinx  difficultas . Scd  diuct 
fificaturin  iplis : vt  fi  a renibus,  ibi 
dolor  lenmur:  fiautem  amcatu, 
ibi  dolor  adeft . Et  aliquaiulo  con-] 

ftridio 


Digitized  by 


Liber  Quartus.  26 

k ftridio  fit  vrin*  ab  ipfa  vcfica , aur  concomitatur . Sc  ifte  fan?uis  cum  t> 
a meatuqui  ad  ipfam  progreditur  fircibus  egreditura  princtuio  mix- 
veiicam.de ifta  duo  iimiluer  in  vno  tus : & aliqii  ex  fubifatia  inteftmo- 
accidcme  communicant : hoc  eft,  ru  egreditur.  & fi^num  huiuseft 
quia  vclica  repletions  rccipit,  find-  dolo'i , qh  euacuanmr  humorcs , & 
liter  & meatus . fed  diueriificantur  faces.  Etc]  ft  apoftemaeft  in  intefti 
m hoc . quia  qd  a vefica  prouenit , uis  groflis,hoc  modo  coenofrittir : 
quando  vcfica  pramutur,  & vrma  quia  cum  panes  mordicationc  fen- 
cxn.  fed q uod a mcatu  xiucnit,  no  ut.cogitui  ailellare.  fcdqdabapo- 
emiuw  vrinam,  ecii  vclica exprima  ftemateexit,  cum  fircibus  non  eft 
lur.  Etoppilano  iftius  meatus  fita  admixtu.Etfi  fiicrit  in  fubulibus, 
Iapide,aut  ab  humonb’  groilis  fan  pp  doloie  ailellare  non  cocretur . & 
guincis,vel  fanguinc  coagulato,aut  qd  ab  eis cgrcdictur.cu  fterebre  ern 
PP  cOmplciioncm  frigida  doming-  admixtum  pp  vi?  lon<»itudine . Si-  I 
tcm,aurpp  apoftema,  aut  furuncu-  militer  fi  apoftema  in  fubdlib*  fue 
• los.  Et  ligna  harum  agritudinum  rit,  dolor  circa  vmbilicii  fentictur : ' 
fuut : quonia,  fi  fiicrit  ex  landlulis,  & cQ  in  inteftinis  fiicrit  groilis , do^ 
ligmlifatutcx  aremihs  pceaetibus.  lorcm  fcntiet  inferius . Etfi»naco- 
& fi  eft  ex  coagulatioe  languiiiis.fi  Ijca  calida  manifcfta  funt.S  vl’iter 
enq  eft  ianguis  anticipate.  & fi*x  ea.q  ligntiicantdhium  humoru  in 
iknic  fiicrit,  iignfi  eft  apoftema,  qd  ocm  patientcm.Et  ^ pp  veil  toil  ta  te 
pracc(lir.&  fi  ex  hunioribusgiodis  fiunt,funt  dolor  extenfiuus,  Sc  tor- 
fccrit,iignifica»ur  ex  cxitu  precede  oo  inteftinoru.  & fi  tortio  fiicrit efi 
iis  humiditatis  .&  cognoicunfift?  rugitu,groilam  ventofitatc  ii«mfi- 
difpoli nones  per  Ivgna  cade  conue-  cat.&  cj  fit  pp  apoftema , co°nofctf 
mcnna.&  fi  adinuicem  ift?  difpoii-  a forritudincdoloris,  a febreja  iiti , 
nones  coniunaanf, difficile  cogno-  & ab  acciiribusofideiitibus  dnado- 
feuntux a Medico,  quarcquicrede-  ne humoris apoftema focicntis.  Et 
bet  roedicinarcjconiydciaiido  pti-  agritudo  lorti/iima , qua*  lliaca  no  F 
ma  injKiinoncm.  & (i  ex  ilia  Lucia-  minatur  Ibrtiora  habetaccidetia  & 

€ tus  (ucrit,  fcquatur  illaui.&  fi  non,  mala^tacppaticnscogiturvomeres 
dimuut . Et  fi  puftula,  aur  vlcera-  fteicus.  Et  vtplurimuhoc  accident 
noeft  in  vcfica,  quod  ab  cacgrcdi-  eft  pp  apoftemata  in  fubtilibusTte- 
tur , fuifunbus,  aut  lamiuibus  aifi-  [finis  fodum.de  poteft  fieri  propter 
milatur.fedfihaagritudmcs  fifit  ftcrcus  putrefodum  in  eis,  aut  pi>  . 
in  renihus,  quod  ab  eis  client,  fru-  humorem  gro/lum  vifeofum , aut 
liis  annum  affinulabitur.  propter  hernia  fodam  ex  defcenfil  r 

; intcftinorum.aurppvcnenumrec* 

MfritudtnulnttJhnoTH  C4.59.  ptum  . Et  vlr  hac  agritudo  intefti* 

E;  -r-  A-  • nis  fubtilib*  eft  propria.  Sc  h$c  (jgri 

T inrclhmsvt  plurimu  fit^gn  tudo  attribuif  virtuti expuliiu?,cu 
tudo,quf  df  cohca,apoftema-  fuum  naturalc  motu  non  habeat, 
ta,vIccrauoncs,dc  fanguiuis  fluxus.  aut  debet  attribui  vfr  oppilationi . 

Scd  ungunus  fluxus  vlccrationcm  A;  aliqii  propter priuationcm  chole 

t*, 


Collio-ct 


G rac,<{  ad  intefti  na  confueuerat  tranf 
mitd : quia  per  modii  abfterfionis 
adiuuat  ad  fcreum  debitam  expul- 
fionem.  Et  oppilarioes  fiuntin  lllis 
pphumores,aut  apoftcmata.autpp 
mala  complcxione  frigidam  & lic- 
cam,qu?  viasconftringit : auc  pro- 
pter alias  rcspofitioneiti  coru  cor- 
rumpentes,  ncut  veiuofitas,  qu^ea 
fecit  tortuofa,&  hernum . 

Df  fignis  dgritudinumVuI1t4.C4p.60 

ET  vulux$grirudinesfiunt,qui- 
bus  oes  fpecies  male  coplexio- 
nis  coican  t : iicut  ab  his,  qux  jfcef 
H ferunt  dbi  manifefhim  eft . & fxpe 
ipfi  aeddunt  apoftemata.  Er  horu 
fignu  eft  dolor  fixus,  & pulfus  fern 
cus : eo  tp  mebrum  eft  neruofum . 
Si  febris  accidit  eidem : eo  cp  fit  itic 
brum  principalealiquo  mo  pnnei- 
palitans.Et  ex  xgritudinibus,<J  ma 
gis  I ipfa  proprie  funt,eft  ^gritudo , 
qua:  mola  nuncupatur,  qu?  diffici- 
le a prxgnauone  cognofcitur : eo 
q? ablatio  mcnftrui,  Scgroflieics  ve 
iris  communicant  am Isabus . Et  li- 
gnum difereduum  eft,  quia  tranfit 
termmum  mot’ embryonis  abfq; 
motu . & hocaccidit  multisannis  , 
1 quia  portari  poteffidonec  ab  ca  mo 
riamr,  autabfbluaf . & hoc  fm  vir- 
tuds  tenorem.Etaliqn  ei  accidit,  vt 
earn  feratplunbus  annis,dcmu  pa- 
rit  fruftum  camis : & aliq  moriun- 
tur.Ite  propria  eft  ^gritudo  vulux 
ilia,  qux  fuifocatio  dr  matricis,qtTX 
fit  pp  meftrui  fanguinis  corruprio- 
nem  iavulua,  &euemtcifyncopis, 
& difficultas  1 anhclitu,  & priuado 
fenfus  & morus,&  debilitcr  fentitur 
pulfus  ci*.& accidit  cidem  duricics, 
& ipfius  oris  oppilado.  Et  hocacci- 
dit ex  reliquijsapoftematis  diu  Tdu- 


raris  in  orifTcio  mattids . Et  fpeeios  K 
mal$  complexionis  marrids,fi  ma- 
teriales  lint,  ab  his,qu;  ab  ipfa  ?gre 
diuntur,cognofcuntur.  & u no  (int 
materiales , a ficdtate  ipfius  perri-' 
piuntur.Er  gcneraliter  llgna,qu^ft- 
gnificat  complexionem  funtfigna 
fignificantia  coplcxione  matricis  i 
fiedeextero  inftabimus  fuper  cau-* 
fas,  qux  operan  tnr  putredinem.  Et 
completus  eft  tradatus  iuxtano— 
ftram  intendoncm . 

A V E R R O I S 

COLLI  GET  ^ 

LIBER  QTINITS. 
IVMMA  LIBRt. 

De  Cibit , fit  Medictnis . 

Qiu  fit  hums  Quint i Ubri  intentia. 

Cap.  I . 

N primis  fcieiidu  eft 
quid  fit  cib’,5c  quid 
mcdicia:  &quotfint 
eorum  operadoncs, 

& qUaliter  operatur 
& proprie  medicinx : eo  q>  liabent 
multasoperatioes,quas  Medici  ap- 
pellantvirtutesprimas,  (ccundas,& 
tertias , Si  proprletatcs . Si  cum  hoc  M 
dabimuscognitioncmharfi  iftaru 
medianarum , ^ opera  turquSlibct 
iftaru  operarionu:&  poftea  fpccula 
bimurinoperationibus  earfi  :hoc 
eft,vtrum  via.quaapprchendimus, 
eft  per  via  fylft  (olum.auc  per  viam 
cxpcricntit  folum,aut  per  via  conti 
note  vtrunq;.‘&  hoc  totu  trit,  poft- 
quam  rcceperimus  a Naturaiibus 
qd  erit  recipiendum.  Et  tjn  comple 
uerimus  hoc,  recordabi  mu  rjppno- 
rum  a bo  rum  & medicinarfi , quo- 
tum muldplicata  eft  fcfa,&  experie 

tia 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus. 


A cia  in  terminis  naturalibus,  & tclb- 
ficata  Turn  a communitate  Medico 
rum,  auc  a maiori  parte . Et  pollca 
narrabimus  modos  copofitionis,  & 
rccordabimur  eoru,qu£manifeftio 
ra  funt  fe&x  componcnnu . & nar- 
rabimus naturam  complcxiois  fni 
viam,  quam  nobis  oftendent  regu- 
lar ill* . Sc  quando  complcucrimus 
hie,  tunc compleu crir  noftrain- 
iencio  in  hac  particula . 

IV  Cjuiditalt  Cibi,  O'  Mtdiciiut.  Cap.  i‘ 

DIcamusqjcibuse  illud,  quod 
ponit  nanuaies  partes  cibati . 
B Sc  hzc  parsed  in  fpecie  partis  difib 
lutz . Scd  medicina  diuerfificatur 
ab hoc; ideo quia quamuis  ipfa  fit 
ex  rebus,  qu^ponuntnaturales  par 
tes  cibati , ilia  pars  non  eft  in  fpccic 
pains  diflolutx,fed  habet  in  fe  rem 
aiftiuam,  &alteranua.  Etppea,  qn 
fupcrucnithzcdifpo  fuperdifpoii- 
honem  £gntudinale,qu<j  eft  cotra- 
na,vocatur  ilia  operatio  curatio.  Et 
hzc  eft  intentio  definitioisqua  Ga 
le.definiuit  cibu:& medicinam:  di- 
ccnsqicibus  eft  illud,  qd  patitur  a 
corporc,&  medicina  eft  illud,a  quo 
pamur  corpus . Sed  (i  nos  non  intel 
C ligcrcmusex  verbis  hoc,qcf  duftum 
eft, non  cflet  intcllefta  certitudo  ci- 
bi,& medicine  Et  iam  opinatus  eft 
vnusex  noftris  foeijs,  qui  nominal 
Ahubern  Auenfufu , q>  illud, qd  di- 
ximus  in  hac  deliniti6e,cflctquafi 
cotrariu  verbis  Galcni,&  fuper  hoc 
cidem  multas  tranfmifi  epiftolas, 
quoufqi  hoc  plcnc  intellcxit . 

Dt  Qperatumtbui primis , quas  operan- 
tur  median * in  carport  huma- 
no.  Cap.  $. 

ET  operationu , quas  operantur 
medicin;  in  corporibus  huma- 


*7 


nis,quqdam  funt  prim$,ficuteft  ca  D 
liditas,  frigiditas,ficciras,&  humidi 
tas.  Et  qufdam  earu  funt  fecund je, 
ficut  matu  ratio,  digeftio,  mollifica- 
no,rcfolutio,&  aptio , Sc  multa  alia 
fimiha  iftis,qu^  cnarrare  debemus, 
qfi  declarabimus  naturam  medici- 
narum,q  faciunt  hoc,&  fuenmt  vo 
catz  fccundariz  : quia  (equunfmc 
fura  mixtionis  primaru  vir tutu.  Et 
qu^dam  earii  funt  terti^,  quz  funt 
propnzin ccrtis  membns,3cfunt 
qiufi  confequenres  fecundaru . Et 
cftcoueniensl  primis  narrate  quo 
h?  habent  agerein  corporibus  has 
operacioncs,&quomodo  habet  pa-  E 
ti  a corporibus  earn  paflioes.ic  hoc 
feiemus,  qn  fciuenmus  per  que  mo 
dum  nutrirur  nutritus.Et  dicamus, 
iam  declaratum  eft  i Naturali  phi- 
lofophia  q>  membra, qu?  primo  nil 
triuntur,  funrmebra  limilia : ideo 

Juiacibus  primo  couertiturfm  or 
inc,  quern  habet  T corpore  cibati , 
in  humiditatem  finule  humiditati 
fixx  in  membris  cofimilibus,  & mi 
fcctur  cu  eis  per  eudem  modu,  quo 
mifcenturadinuicem  resliquiort 
ppea  q u ia  non  eft  alter  modus,  per 
queni  natura  polltt  reftaurare  rem 
aifloluta  omnibus  partibus  mebn  F 
nifi  per  modfi  mixtionis.  Scqn  erit 
permixtu  fm  hunc  modu, tunc  ha- 
bebit  cflentia  in  ip(o  : & poft  hoc 
affimilabitur  illud  mebro , hoc  eft 
quia  dat  cidem  vna  congulationE 
itabilitatis  (iinilem  ftabilitatime- 
bri.Etcftibi  declaratu  q>  hoc  fit  j» 
decoChonem,  & decodho  fit  perca- 
loiem  qui  eft  in  cibato : non  q>  car 
lor  fit  (mmus  motor  in  hac  re,  fed 
cftanimanutrmua : ppea  quia  ope 
rjtioncs  caloris  non  funt  aetermi- 
natz , ncc  ordinatzad  vnfi  finem 
manifeftu. 


Digitized  by  Google 


."  ’Colligcr  r.T 

0 manifeftum.Efpoftg  its  eft.  vide-  vei fieca, & dicimus ef de dbo , no-  f£ 
dum  eft  quo  dicitur  cibusefle  tcm-  ftraintcrio  n6  eft  nifi  muiaoca:  fi- 
peiatas,auc  medicina : &qiiodici-  cut  tu  fcistp,  qn  dicimus  de vino® 
mr  fuper  quell  bet  eorfi  vt  fine  difte  eft  cahdu  in  fccundo  gradu,&  fim* 
perati:  quamuis  melius  fit  appro-  liter  crocu.no  intendimus  vt  fit  ide 
pnare  teperatiam  ci  bo,ficut  eft  me  cabr . Er  pofttj  declaratfi  eft  ad  fit 
hus  appropriate  diftempetatta  me-  cibus  tempera  tus,&  medicina tem- 
dicmac . ppea  quia  cibus  habet  pp  perata,  & qualiter operenturin  cot 
iuam  vmuto^fiiam  pr?uarationc  pore, ex  hoc potos imdligere  viam. 
vtconuertatur  adhumiditatefimi  per  qua  dicimus eedfftemperaw*. 
lem  humiditati  radicali,  qua:  eft  in  & hoc  dicimus  in  quahtatibuspri- 
mebro  confimili, Sc caloriintrinlc-  niis.i.qfio calefacit medicina, refti- 

<o  fimih  calori.qui  eftin cibato,na  gcrat,£  humcclat,& exiccat.  Quia 
nr'f— Cm  °'m  & hoc  medicina,  q conuertitur m chylurn 

eit  loiu  m eo,  qui  eft  rcpeiatf  com-  cahdiorem  temperato  chylo,  aut  in 
It  piexioms,  vclpropinquusci.&per  calidioremq  eft  pais  corporis,  hoc  L 
hunemodu  dicitur  q>  cibus  fit  tcm  eft  ad  partem  cahdamrilum  raedi- 
peratus,ficutcrat panisgram,& car  ciium dicimuscahdaro. quiacalot 
nes galhnarum  luucnum.&fimilia  df  (p  fit  vna  reru,  quat  calefacit ho- 
lftis.quia  quantitaspartiu  pr$ ftita-  minem  plus  debito,&qcf  generatur 
rumcorporiabiftis  cibiseftidccu  ex  hoc  chylo,  eft  calidius  dehito , 3c 
parti bus,qua:  fucrunt  diflblut^.Sed  fanguis,  qui  eft  materia. caloris  na- 
teperantia  medicine  eft  propinqua  turalis,cft  cahdior  debito  Simihtce 
nuic : led  diucrfificantur mquantu  humiditasradicalis,inqua  conuerT 
non  habet  virtutcreftaurandi par-  titur languish calidior  fuo mo,& 
lem^oualcquainiutirelqu^difTo  fic  dc  neccllitatc  calefiunt  omnes 
lu  ta  eft  ex  corpore.  Sc  ppea  non  po-  corporis  partes.  Et  lie  df  dc  medic* 
tclt  lio  nutrin  ex  teraperata  medi-  na  fngida,quia  non  refrigerar,  nifi 
cma,&  fi  comcdatcx  ea  tantu,qu5-  quia  conuertitur  in  locis  digcftio- 
turn  comcditur ex  cibo.Sed  qn  dici  ms  ad  diminutum  calorem  ,maris 

1 musep  medicina  fit  tempera  tajtel-  ft  caloi  corporis  fi r,i ta  q>ch)Ius,qui  M 
ligitur cius  teperantia,  cp  qn  come-  cx  ca genera^eft  diminutns  a calo- 
°,t“ rcx  ca  quantitas , qua:  non  eft  recorpohs.&nondr  veracittr  vtre 
iennbilis,comparandocam  quatt-  frigeier,quiacalornaturalis n6 ha 
uupartiumdiflolutaru  a corpore:  bet  aliqua  viagencrandi  ftigidita- 

q?  tunc  non  inducitin  corpus  re  ex-  «c.  & fic  debes  dicerc  »n  fanguinc  & 
tranca . quia  fi  ho  comcdcret  ex  ca  humiditanbus.qu^fur.t  inWbris, 
.quantitate  fen li bile  fm  <p  comedif  & in  humidiutc  8c  ficcitate  olum 
.Jet  de  cibo , induccret  in  corpus  ex  partium  corporis.  Et  qn  Medici  fpc 
aeceffitate re  extranea:  quauis diffi  culantur  operatioes  mcdicinarum 
cue  fit  inuenire  medicinam  tepera-  in  corpus,  facile  eft  eis  dicerc  quali- 
ta  m opationibusolbus.  Et  fm  hoc  ter  calefaciunt : fed  difficile  eft  eis 
debes  intelhgerc.q?  cjn  dicim’q?  me  dicerc  qualiter  lefrigeranr.ita  q,  Ga 
dicina  6 cahda.  Sc  frigida,  humida,  Ic.dicit  ficut  fugitiuus,q,  non  hf  nj- 


Digitized  by  Googli 


Liber  Quintus.  8 8 

A fiper  diui/Tone  medicinaru  in  par-  fit  indigft  calorc  Cxtiinfeco  magis . D 
uas  partes.  Er  fi  no  refrigeraret  me-  A:  ppea  non  inuenirur  in  eis  tempe 
dicina,nifi  per  diuifioncm  ipfius  in  rantia dementoru , ficut  in  anima- 
partes  mmutas:  ergo  ncccllanfl  eet  libus.  Sed  res  fimplices,  qu$  no  nu- 
nobisdicereqjcfletfrmida  inadhi.  rriunt,  ficut quatuorclementa,  no 
fed  hate  medicina  fiigida,n6  eft  fri  dant  corpori,qfi  adueniuntei  intus 
gida  in  adtu , neq;  ft  calida  eft  cali-  vel  extra  nifi  qualitatem : ideo , qn 
da  in  atftu.fed  li$c  rescue  bene  co  obuiant  noftns  corporibus,  mouce 
petit  mcdicinx  calidx,  ficut  mcdici  corpora : fed  non  mouentur  a no- 
nxfrigid^  .quiares  conucrtibiles,  ftris corporibus.  ppea  quiaqualita 
qn  couuertunf  in  partes  mini  mas,  tcs,cum  quibusoperanturclcmen- 
facilius  conucrfione  rccipiunt.Et  ta  in  corporibus, funt in  a>ftu , ficur 
quamuis  medicina  fit  paflibilis  a eft  calor  in  igne,  Sc frigusin.niue. 
corporeperviaquamdiximtisrno  Etqficlemcntamouentcorpora,ip 
*'  eft  impollibile  vtpatiaturab caper  fa  non  mouentur, i.non  conucrtun 
B alium  modfi . Nam  vide*  cibus  rur.  Et  qn  Medici  voluntde  men—  E 
eft  paffibilisd  corpore : fit  tn  inue-  furisprxparationum  narrarc,  qux 
ms  cibum,qui  mutat  corpus  fra  ali  funt  in  mcdicinis,  quia  indiget  hoc 

3uem  modu,  Sc  f m aliquam  latitu-  in  medicanone,  ordinauerunt  gra- 
inem.  Sc fi  hocinuenitur in cibo,  dusper  modfi  comparationis  cor- 
qui  eft  appropriatus  paflioni , & tn  pori  tempera  to , Sc  pofuerunt  qua- 
vincitaliquo  modorum  : ergo  hoc  libct  qualitatem  in  quatuor  gradi- 
maximeaebet  inueniri  inmedici-  bus,fcalidum  inprimo,  fecundo* 
na,q  vuftorif  appropriatur,&  muta  tertio, St  qrto.  Sc  nedefngido,  fic- 
tioni.  quia  veracitcrdebemus  dice-  co ,8c  humido.  Sc  dchumido  no  vi- 
reqj  quamuisaliqn  vincatur,  tn  no  detur  q>  poffit  tranfiie  tertium  gra- 
defent  propriam  fuam  virtutc,  hoc  dii . Et  q<f  pertranfit  quartum  gra- 
eft  fubftantialem.  Sicut  dr  q>  arbor  du  eft  res  venenofa,^  conu  pit  cor- 
jEgvpti  occidebat,  du  erat  in  JE gy  pus. A:  iftx  funt  vix  primaru  a&io- 
; pto , & qn  remota  fiiit  abindc , nu-  num,  Sc  pallionum  medicinal um . 

C triebat.Etdicit  Arift.q?  in  terra  La-  F 

tmorii  funt  duo  flumina,cx  quortl  D e operationibus  Secundis,  c T*rtifi,in 
vno  fi  oucs  biberentjgcnerabut  ma  generali , ejuaj  oprrantur  median* 
fculos,Stexalio  fceminas.Ethoc  incorporebumano.Cap .4. 

n6  eft , nifi  ppea  quia  cibus  ex  vna 

parte  eft  fimilis,&cx  alia  difiimilis:  rT  nosvolumusincipcre  nana* 

Scex  parte  fimilitudinis  eft  patifs,  I"1  rede  virtu  tibus  fecundis  .Sc  ter- 
St  ex  parte  diflimilitudinis  eft  agfs.  ti  js,&  dicere  naturas  medicinarum. 

Ethic  eft  modus  medicinaru,  qux  quibushoc  operantur , Sc  qualiter 
dicuntur calidx  aut frigidx  in  potc  opera tur.  Et  dicamus  q>  mcdicin^ , 
tia, 8c  hoc  ppprtparationem,quam  *quxfunt  compofitx  ex  elemen-  VLqiito. 
habent.  quia  non  eft  in  aliquo  co-  ris,quando  alterantura  corpoic, 
pofitorum  calorin  a<ftu,nifiin  ani-  aut  alterant  corpus,  quxdam  co- 
malibus  pp  corum  pcrfe&ioncra . rum  funt, qux  allimilatur  ci,qd  eft 

iu 


Digitized  by  Google 


Colligct 

® intis  exvirtudbus  elementoru , (i-  qux  habet  facere  opera  none  lftam  K 


cut  funt  illx,qux  dan  t caliduatem, 
frigiditace,  ficcitatcm  Sc  humidita- 
tem  fimilrm  in  qualiraribus,cj  (unt 
in  illis  : & qdam  ad  ion  u aut  paftio 
num,<5  non  afTimilanfei , q.1  eft  ex 
virtunbusclcmcncorQ/ed  funt  ope 
rationes  confluences  pumas  virtu 
tes  eIemencoru.&  hoc  eft  pp  locum 
/ubiedi,inquooperanrur : ficutil- 
lx,qux  habcnc  indurare,  mollifica 
re, denigrate, rubificare , & fimilia . 
Et  locus  fubiedi,  in  quo  mamfeftS- 
turiftx  operationes  circa  qdcunq; 
mcnibrum,  fi  Tdeterminatu  fucric, 
H appcilabunf'  ift;  virtutes  fecundx . 
Etqn  operabuntur  in  propriu  me- 
brum,  tunc  dicentur  virtutes  ccra;: 
ficut  funt  mcdicin;,qu;  prouocant 
▼rina,&  f[  mundificat  pulmonc , Sc 
qua:  gencrant  fperma,  St  <5  frangu  t 
lapidem,&  fimiles  ittis.  Et  poftq  di 
ftum  eft  dc  virtunbus  fecundis , St 
tertijs,diccndfi  eft  dc  natura  opera- 
tionii  iftarum  mcdicinarum  mani 
feftioruni.&  incipiamusa  (ecudis. 
Et  dicam  us  q>  iftarum  raedianaru 
ouxda  (unt  maturanux,  hoceft^ 
faciun  t faniem , Sc  <\6Sl  carum  funt 
mollificatiuc.qucda  indurariux,  & 
I qu;d4  aperitiu;,SCqu;dioppi!ati- 
u x,&  qda  cuaporatiu;,  & qu;dam 
petrificatiux,  Sc  quxda  ftvpcicx,  Sc 
qu^da  lcnauua^&  fimiles  nis,Ec  de- 
bes  feireq?  medicina,q  cappropna- 
ta  alicui  opcracioi,  non  dr  naberc  il 
la  proprieute , nifi  copararionc  ad 
corpus  teperatu , vel  aid  propinquu 
temperati;.  & Medicos  experrus  in 
hac  arte . qh  cadit  ad  manus  ipfius 
aliud  corpus  diftemperatum,  debet 
arbitrari  mcdicini  fm 


in  tali  corpore.&experienri;  habet 
hie  locum  magnu.v.g.pollq  friue- 
rimus  o>  medians  maturatiuaeft 
ilia,  cur  calor  eft  $quahs  calori  cor 
poris,  debemus  intelligcre  hac  pro* 
portione  propria  vmcuiq;  corpori 
per  fc,  & facere  coparatiouem  pro- 

iiriam  tali  corpori . Et  hoc  non  Km 
olumin  coplexione  propria  vmus 
indiuidui,fcdetiu  vnoquoq;mcm 
bro  per  fe : ppea  quia  medicina , «| 
fecit  fanic  in  tefticulis , non  facit  fa 
niem  inaure.&nonoportccqiMe- 
dicus  has  res  tradat  obliuioai.&  ex*  L 
perienna  habet  m iftis  vijs,  Sc  arbi* 
tnjs  magnum  pofle . 

Dc  mrdicimi  MuarMi'm.  Cap.  f.' 

DEinceps  narranda  eft  natura 
lllius  mcdicina^qux  operatur 
operationes  fupradnftas:  Sc  incipie- 
dum  eft  a maturatiuis.  Et  dicam  us 
q>  maturado  eft  operatio  caloris  ua 
turalis  in  fublhnna  mated; , ficut 
di&um  eft  in  alio  loco.  Et  matura- 
no  eft  ordinaca  f m ordine,  que  lu* 
bet  digeftio  in  cibo,  hoc  eft  i tribus 
digeldonibus.  Etqn  fpargiturad 
aliud  membrfi  materia,  qu;  ;gicdi  M 
tur  a natura  in  quantitate,au  t qua* 
litate,autl  vtrifq,  fimul,  & putrefir 
ilia  materia,  tunc generatur  in  illo 
mebro  de  ncccflitacc  vnus  calor  mi 
xtus  ex  naturalise extraneo.  Etlt 
materia  ilia  eft  apta  rccipcrc  digc- 
ftionc , fit  ibi  fames,  Sc  maturatur. 
idto  quia  alba  fames  eft  media  in- 
ter digefnonem  perfafta  Sc  diminu 
tam:  co  q>  eft  alba, quia  mated;  no 
funt  aptx  ad  recipiendum  digcftio- 
ne  pro  maiori  pt.*,  nifi  qh  ;grediun 


menluram, 

qua  videt  ei  eilc  magis  lufta,  Sc  ma  tur  a lira  natura  m quantitate . fed 
gis  couenicntc  in  virtucc  median;,  qh  eg  ediunrur  a natura  et  in  qua.- 
, liute, 


Digitized  by  Google 


Liber 

A lhitc.'tunceft  in  eis  digeftio  diffid- 
lis:  hoc  eft  qn  tendu  t ad  mala  qua- 
litatem,  licutadhumorcsadultos, 
& li  miles  illis . ergo  ars  conueniens 
in  fimili  reeftcofortare  virtutc  me 
bri.quia  calor  naturalis  eft  quali  le 
pultusin  mcmbro,fijpqd  eft  Iparla 
fixe  materia . 4 ppeaclt  necefle  vt 
medidna  habcat  ex  fui  natura , vr 
faciat  digeftionc  : licut  mcdicina  q 
nftimilaturcalori  inaIlieco,q  debet 
die  teperatain  caliditateSc  humi- 
ditacervel  litdeclinansahquantu- 
iu  ad  calorem,dc  ppea  quia  calor  in 
tjinlccus,  qui  dl  in  memo, por  die 

H refngeratus  pp  multam  maccriam 
fparlam  in  co , aut  pp  quahtatc . Et 
qn  coparamus  tale  mcdicina , qua- 
ils eft  h;c,corpori  humano,  dicim’ 
iplam  efletemperata.  & qn  copara 
laf'parti  dnanh  inipla  cx  elemeto- 
ra’,  dicimus  q>  eft  tails, aut  tabs . Et 
de  medicinis  teperatis  eft  aqua  call 
da  teperan  caloris , & oleum  dulcz 
oliux,  qn  guttatim  cadit  liiper  apo 
llema : Sc  hcutcataplafmafcuftu  dc 
farina  tritici  ccxftu  cu  aqua  & oleo 
dulci . Et  debts  Idrc  q»  mcdicina , q 
facit  lantern  in  vna  coplcxionc,  no 
fant  in  alia  .&  limiliter  in  quolibet 

C mebrocorporis,(icutdidumeftlu- 
perius.  & ppea  Medicus  expertus  dc 
betex  fe  poncre  gradus  iftis  medici 
nis.v.g.quia  medidna,  q inducil  la 
niem,  quali  in  pi  imo  gradu  eft  cali 
da,v t cataplaf  ma  fupradidu : & fu- 
pra  illam  in  gradu  eft  qu;  lada  eft 
ex  pane  pp  lalcm,  qui  ibi  eft-&  fup 
hac  illa,q  fada  e ex  fermcino.E  t q- 
dam  dicut q>  medicinx  oppilatiux 
funt  maturatiu; : fed  hoc  eft  p acci 
des,(icut  ccrorum  fadum  ex  cera  Sc 
oleo  rola  to,ppca  qa  qn  pori  claudu 
tur,calelitmcmbru,&  mi  matura- 


Quintus  8 9 

tur.Etquida  dicutqi  medicine  ma-  D 
ruratiu;  matura t ,ppca  quia  faciut 
in  materia  rc,pp  qua  eft  tacile  natu 
r;diuidcrc  iplam  materia  teperan- 
doqualitatcmatcri;,aut  fubtilian- 
do iplam.  Et  pot  die  vrin  vna  me- 
dicinaru  inueniarur  maturatio  cQ 
omnibus  iftis  modis,  Sc  crit  in  copo 
lito  per  artiheiu  : in  limpliri  veto  p 
natura . Erctdr  q>  medicina  matu- 
rat : ppea  quia  rcdificar  in  qualita- 
tc  caloi  is  naturalis  illud,qcf  permu- 
tatu  eft  per  calorc  cxtrancu . & per 
hanc  viamdr  q?  plyllium  maturat 
apoftemata  cabda  . & fm  hue  mo- 
dum  q>  res  frigidx  maturat apolle-  E 
mata  calida.ht  dcfinitio.qua  deHni 
uit  Gal.mamratione,  non  vcrifica£ 
nilt  in  apoftematibus,qu;  funt  dif- 
ficilu  ad  maturandu  pp  nimia  de- 
bilitate caloris  nibs,  autpp  quand 
tatem,  aut  pp  fiigiditatem. 

D/  mtdicmu  Holhjiauiuis.  Cap. 6. 

IS  tx  medicinx  approprianf'mul- 
tu  in  hac  arte  mcdicinis,qu;  dif- 
foluunt  apoftemata  dura,denlata , 
lapidea,  quali  habcnnainfcnfibth- 
lira  tern.  Et  ifta  apqftctnata  gencia- 
b ter  hut  ab  humoribus  groilis , qui 
fun  t,aut  melachobci.au t phlcgma-  F 
rid  grofli,aut  copoliti  ex  ambobus. 

Et  quia  h;c  apoftemata  funt  indu- 
rata  pp  frigiditatc, needle  eft  vtres, 

<5  ea  molhhea  t,ftn  t calidc.  q uia  res, 
q funt  c&gclatx  per  frigiditatc,  di£ 
foluuiirur  per  calidi  rate,  llfunt  relo 
lubilcs,licutplumbu,&:  ftannii . qa 
ifta apoftemata cum  maturantur, 
humedantur : & dc  necdlitate  eft 
vr  medidn;,qu;hntpmutare,  qui 
uis  lint  cabdx,  vt  habeant  aliquam 
liedtate,  vtvincant  ilia  humidttatc 
frigidam . Et  medicinx , qux  pro- 
Coll.Aucr.  M bat; 


Digitized  by  Google 


, :.ColIiget 

€ bar;funtperapericti5inhocopc-  infrigidant2cinerudant,non6d5t  K 

hoc  nifi  per  frigiditatcm. 

D<  mtdicinis  Oppdatims.  Cap.  t. 


re , font  calid;  in  fecundo  vel  tcrrio 
gradu , 2c  ficc;  in  pnmo : ficut  am- 
moniacuni, bdellium, ftyrax,2c  me- 
dulla cruris vituli,2cftpum  hirci- 
nu,2c  bouinii . Et  eft  necefle  vt  fint 
men  fur;  haru  medicinaru  fm  me- 
fo  ram,  qua  hrit  caloris  2c  fieri  tatis : 
ideo  quia  medirin;,*}  funt  fortes  in 
calore  2c  fieri  tatc,  nimis  hnt  diflol- 
ucre.  2c  poflet  remanere  pan  grofla 
ex  materia,^  conucrteretur  in  uatu 
»m  lapidis  Eteft  neccflc/icutdixi 
mus,vt  per  te  ponas  gradu  m forti- 
tudine  harum  medicinaru:  propte- 
H rea  quia  pinguedo  eft  debilioram- 
moniaco,  & odcllio . Ec  pinguedo 
galling  debilior  exiftit  pinguedine 
an  fens, 2c  anaris : quia  res  ift;  diucr 
fificantur  fin  aliqua  complexion?, 
au  t ad  aliquod  membrum. 

Dr  mtdicinis  inimatims.  Cap.  7. 

DE  neccfCtate  eft  vt  medirin; 

indurat;  fint  frigid; : propte- 
rea  quia  indurario  cum  groffitudi- 
ne  non  eft  nifi  conge  la  no,  St  conge 
latio  non  fit  nifi  a fngiditatc.  Sedil 
lud,  qd  dicit  Gale.de  humiduate  in 
his  mcdicinis , nihil  eft  : ppea  quia 
1 humiditasnon  habet  niiifolfihu- 
mciftarc,&  non  indurate.  2c  melius 
eflet  vt  ponerct  ficcitate  cum  fiigi- 
diutc:  quia  dc  ilia  fiieiditare  fit  du 
nciescruditatis . Sed  ift;  du;quali- 
tates  film  vt  plurimu  pafliu;,  & n6 
aftiu;.  quia  du;  adiu;  font  calidi- 
us  & frigiditas : quamuis  earn  ope 
rationcs  diuerfificcntur  fm  humi- 
ditatem  & fiedtatem.  Sc  hoc  dccla- 
ratum  eft  in  Quarto  Mctcororum. 
£ttft;  medicine  habentlatitudin?. 
2c  ift;  mcdicin;  font  ficut  femper- 
tuuum , pfyUium,  Si  p©icula«.&  ii 


T St;  medicine  font  ex  his,  clau- 
1 dunt  poros,  Sc  natura  font  terre- 
ftres  fine  mordicatione : quia  mor- 
dicauo  eft  vna  ex  rebus,  qu;  a to  & 
dunt  medidnam  egredi  ex  poris : 
autvtfint  conglutinatiu;vt  gum- 
mi^  teneftre,  qn  non  eft  congluti 
nauuum, ficut  amylum . Eteftne- 
ceflevt  ift;  medirin;  fint  multu  re- 
mora mordicatione : & ppea  de- 
bent  efie  tempera  t;  complexionis , L 
vel  dedinantes  ad  frigiditatcm  pa- 
rum.  Etfi  quffieris  quo  oppilant 
ift;  median;  corpus  intenus,  quail 
do  a/Iumuntur:  Refpondemusqr 
hoc  potes  feire  per  hoc,qd  eft  dictu 
foperius  : quia  daudunt  inteftina 

Ep  chylu  fa <ft urn  ex  eis , 2c  fimilitn 
epar, 2c  vcnas,2c  membra  ipfa . Et 
iff;  median;  oppilauu;  diuet  fificE 
tur  fm  diuerfitatem  complexionis 
membrorum:  ficut  dici  tur  q>  dacty 
li  oppilant  hepar,  2c  aperiunt  oppi- 
lationcm  pulmonis . 

Dr  mtdicinis  Kptrisims,  & A bjterfi- 
«il.  Cap.  9. 

I St;  medicin;  funt  vni’  generis, 

2c  Iter  ip  fas  eft  parua  diuerfitas . 
quia  median;,  qu;  abftergut  for- 
diriem  ex  mebro , 2c  lauant  ipfum, 
neq;  habent  poflc  penetrandi  in  po 
ris , dicuntur  abfterfiu; , ficut  aqua 
mellis,2c  aqua  melonum,  2c  farina 
orda , 2c  febarum.  2c  qu;  babet  nr 
tutem  penetrandi  propter  partem 
igneam,  qu;  eft  in  eis,dicuntur  ape 
ruiu;.  Et  qu;dam  iftarum  meai- 
cinarum  plus  operaniut  extra  cor- 
pus , quam  intra : 2c  qu;4am  plus 

men,  < 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  9 o 


A intra  qnara  extra : Sc  qu^dam  opc- 
ratur  equaliter . Etquf  plus  operan 
tur  ex  tra,funt  quq  habent  aliquan- 
rulam  bauracitatcm,  nee  in  eis  eft 
snulta  groffiries.  & pp  partem  fubti 
lem, quq  ell  in  eis,  penetrant  intus: 
Sc  propter  largitatcm  intranearum 
viarum,  penetrant  cito.  Et  res  vifco 
mundificarc  no  piit.&  li  cum  eis 
iungcrctur  corpus  ftypdcu  aliquan 
tulum  groflum,  tuncmundinca— 
rent  :ppea  quia  funtinftrm  nature 
•peritiu^qu^eftT  eis.  quia  h$c  fty- 
pdcitas  coiun&a  rennet  eas  in  mea 
tibus,  donee  compleucrintfuas  ope 
B tadones.Sed  extra  corpus  non  pot 
funt  ita  operari  propter  ftriduram 
pororum , Sc  propter  ftypricuatem. 
Etppea  abfinthmapeiitoppilado- 
nes  hepatis , 3c  non  pot  poros  extc- 
riores  aperirc  pp  ftypticitatem , qu^ 
eft  in  co  Et  lft?  medicine  debet  ce 
amari  faporiscum  ftypneitate.  Sed 
mcdiciny  , quijambas  operadoncs 
fcriunt,  funt  inter  harum  naturam 
inedi^,  videlicet  illtj  , qu?  habet  ali- 
quan tulam  amantudinem  cu  bau 
raatate  fine  ftypneitate:  ficut  radix 
lilij  ctrleftis,&  limiliacis.Et  tu  iam 
fciuifti  q>  median^,  qu$  funtaperi- 
. C duqvmus  membri,  non  funt  aperi- 
tiu$  altcrins.  Et  propter  hoc  dare  dc 
bes  vnicuiq;  harum  rerum  gradus: 
quemadmodum  facis  rcliquismc- 
«icims,&virtudbus. 

Dtmtdicinii  EiMporatiuis.Cttf.lO. 

QVia  autem  euaporado  non  fit 
nifiinquandtatemebri  eua- 
“poran,&  augmen tum  ipfius 
auanntaus  non  fit  mfi propter  calc 
»<ftionem  mtbri.ncccfle  eft  vt  me- 
dian^ euaporatiu<  (int  calidf . Sf  4 


earum  calor  debet  efie  tempera tus:  D 
quia  medicinx,  qu$  habent  diftem 
peratum  calorem,  cuacuant  Sc  dc- 
liccant,  nec  debent  habere  fubftan 
uam  groflam  . Sc  iftx  mcdicinr 
funt  ficut  chamxmilla,  malua,3e 
oleum . Et  debes  feire  quod  cua- 
poratiuz  funt  contranx  oppilari- 
uis : hoc  eft , quia  funt  frigid^,  fei- 
licet  oppiladux,  dequodidum  eft 
fuperius.quiaquanco  membrum 
rerrigeratur , diminuitur  quanutaa 
fua  propter  quandtatem  fin  ad  fri- 
gid! tatem,  Sc  tcrrcftrcitatem : que- 
admodum  augmentatur  quand— 
taseiusproptcrpropinquitatemad  S 
ealiditatem  ipfius  narurx  aeris . Et 
feias  quod  non  fit  augmentfi  quail 
titans  ex  his , qux  apponuntur,  vel 
euemunt  extra,  nec  fitdiminudo 
piopter  aliquid,quod  rcloluatur  ex 
eo .Sc  hoc  probatum  eft  in  Natura- 
li  philolophia.Et  medicinx  facien- 
tes  hanc  opcrationcm  funt  hx  ex- 
dem  his,  qux  indurant,  led  primo 
inuifcant.  Sc  fi  diu  permanent  in 
membro , indurant  ipfum . Sc  pot 
fibile  eft  vt  mouificent  iplum,cuna 
diu  permanent  fuper  illud. 

D(  mrd  cinis  Aprrimtibus  era  ftnar  f 
rum.  Qap.  1 1. 

IStx  medicinx  funt  calidx  coni- 
plcxionis,&  habent  groflam  fub 

llannam,  & funtdc  gencre  medi* 
cinarum  apcriuuarum:tamcn  funt 
fbrtiores  eis.  Et  habent  quafi  tret  , 
gradus  operationum  . primus  eft 
abftergendi : (ecundus  eft  apericn* 
di : terdus  eft  elargxndi  ora  vena- 
rum  . tamen  calor  lftarum  medid- 
narum  aperiduarum  non  eft  con* 
rt  fit  calor  corrofiuus,  quia 
M i)  coned* 


■ 'ColKgct 

G corrofio  clau&t.St  ift?  median*  tomcmbri  j>p  refblutionem  fact! 
funt  ficut  allium  ,&  folia  ,&  pro-  _ 

pric  fol  boms. 

Dt make  inis  Styflicis . C^.  It. 


STyptioc  medicin^qu?  ftringfit 
orificia  venarii,  funt  natura  hi- 
Zym.  gida:  8c  rerrcftres,  8c  fords  ficataris. 

Sc  ppea  fiiit  fapor  caru  ftypticus . Sc 
ppea  ciauduntorifiaa  vcnarfi,quia 
frigiditas,  qn^  no  € terreftris,  e debi 
iis  opera  twins.  Et  hcccft  dna , qu$ 
eft  inter  ftypricum  & oppilatuium. 
quiaoppilariuum  eft  in  materia,  8 
eft  tenet  fubtilitatem ,8c  ftypticu  eft 
H in  materia  grofla . 8c  hfc  font  ficut 
oalla,balauftia,  acacia,  & frnnlia . 

Df  medxinis  Mitiratmu  Jolonm. 

C*f.  if. 

T^v  Icitur  q>  prima  viamirigandi 
t Jdolorecft,  vt  remoucaturcau 
fa  doloris.  Etftcuda  eft,vt  ftupefiat 
mernbru,  ita  Tt  non.lcntiat  dolorf, 
ficut  fit  cum  opio.  Tcrtia  eft  medi- 
cina,qux  faat  in  tnembro  il!ud,qd 


in  ipfo . Et  ppea  pofiunt  iftae  medi- 
cinae  mirigare  dolorem , qui  eft  ex 
caufis  calidis , & frigid w per  eund£ 
modum : cocpaugmcntanr  calore 
haturalcm , qui  eft  mftru  men  turn 
naturae,  qui  eft  mediemaf is  per  om 
nem  partem  .*  8c  tunc  dominantur 
natura  fuper  malam  compieiione, 
qu$  fadt  dolorem , 8c  ipfum  remo- 
uct . Et  quamuis  ift?  medicinae  fint 
in  hoc  gradn,necefic  eft  vt  fint  fob- 
olisfubftantifc  penctranre$,8c  velo- 
citcrpermutabiles  ad  caiorcm  na- 
turalem , 8c  tunc  adiuuabunt  dige- 
ftioes  propter  carum  fubtilitatem.  1 
Et  propterea  appropriantur  iffo  me 
dieinae  duabu  j virtunbus  ad  remo- 
uendum  dolorem : vna  eft  ad  mu!- 
tipiicandum  caiorcm  naturale  1 8c 
alia  ad  praiparadum  humorem  ad 
digeihoncm,  qui  eft  caufa  dolous, 
aahoc  vt  fit  facile  permutabilisa 
natura.  Etres magiscoiiuemcmrt 
in  hoc  funt  pingucdincs,  Sc  olea.  & 
pinguedinum , halt  pinguedo  galli 


repugnatrei,qu$inducit  dolorem.  nar,3tanatis,&  pinguedo  anftns eft 

* n ' n ' meliorfm  Gal.dc  olds  oleum  vucl 

]i  ouorum,  & oleum  dulcc  ohuc  ca 


iciftud  eft  venut  mingariufi . quia 
in  primo  modo  cadunt  mufta  gc- 
. ncra  medidnaru:  ficut  medidnaru 
i purg5tiu  T eis,&  medidnaru  digefti 
uaru.&fcdus  nonmitigatnifi  i>ac 
cidens,  qn  priuat  fenfum  membri , 
aut  ipfum  induret.  quas  res  non  eft 
facienda , nifi  qri  vitare  non  poflu- 
mus : ficut  diiftum  eft  in  hb.de  In- 


lidum  parum . Et  »encralner,quan 

do  dolor  eft  motdicaciuus,  res  qua:  M 
mirigant,  debentefle  dulcoratiua:. 
vnde  median*,  qu*  habent  quali- 
tatem  mordicatiuam,Sc  propric  fty 
pticx , multum  funt  remotx  a mi- 
tigatione  doloris . Et  median*  fri- 


genio  fanitatis,  fed  terrius  eft  van;  gid* , & oppilatiuxhabent  augm€ 
mitigatiuus:  we*  quia  prarftat  fine  tare  dolorem : co  q>  refiftunt  difio- 
medioiliud,  qd  reltftit  cauf*  dolo- 
ris.ergo  n ece  fie  eft  q>  medicine, qu$ 
hoc faciunt, fint  teperatx,  fimiles 
calori  naturali , aut  pan!  calidiores 
intatu,inquantu  calor  naturalis  eft 
refngcracusacalorcnatuiafi  dcbi- 


Iutioni  humoris.Std  medicine, qu( 
in  Arabtco  nominantur  mufeane- 
cha,  variamur  ab  iftis:  eoq?  fob* 
ftamia  carum  aliquantulum  groffi 
or  eiilbt : & cum  hoc  funt  aperiti- 
aux  pororum  cum  cuaporatione 
membri 


Liber  Quintus  <>t 

membri.Sed  generaliter  narura  ca-  calore  extraneo.  eft  aliqua  putrefa*  D 

dio  dc  necefli  tate . & medicinx  pa 
trefeiftiux  funt  ficut  aunpigmen— 
turn  rubeum,  vel  citrinum . Et  vri- 
rnur  medicinis  facientibus  cadere 
earncm  in  vulnenbus,an  rolumus 
<p  caro  bona  in  eis  nafeatur : ficut 
putrefachuis  in  locis  corrofiuis . 


rum  eft  propinqua  nature  ipferum 
medicinarum  prxdi&arum,  quae 
indigent  pauca  abfttrfionc . 

Df  medicinis  generansilm  Carnem. 

C.  tp.  1 4. 

IStx  medicinx  indiget  pauca  ab- 
fterfione  cum  pauca  exiccatioe . 
fed  abfterfio  eft,  vt  auferntur  fordi- 
cies,qux  c in  vulncre,&:  ficcario  eft 
adficcandum  bumiditatem : quia 
mdigeftionc  vniuftuiulque  mem- 
bri  inueniuntur  iftxdux  huniidi- 
ditates,  hoc  eft  fubtilis,  Sc  grofla . 

B Df  medicinis  CicMrt^amibus.Cap.  1 j. 

I Star  medicinje  debent  c(1c  ftypii- 
cx,5c  former  ficcx:  proptcrea 
quia  cutis  eft  illud,  quod  fita  natu 
ra  poft  generanonem  carnis,  Si  cu- 
ds eft  ficcioc  carne.propterea  neccf- 
11- eft  vtcxiccatioiftaru  medicina- 
tu  (i  t fords:  ficut  gallf,&  balauftia . 

D<  medicinss  CaujUcis.  Cap.  1 6. 

IStx  medicine  debent  efle  in  fine 
caliditatis  cum  groffitic  fubftan 
rix:  & tunc  fecient  opus,quod  facit 
pruna,idcftcatbo. 

C 

Df  medseinis  Corrofiw , CT  facientibus 
Carnem  cadere.  Cap.  17. 

IStx  medicinx  confumunt  car- 
nem,nou  tn  faciunt  quod  feciut 
caufticx.  Si  hoc  accidir,quia  habet 
caliditatis  minus  , Sc  fubnlioretn 
, fubftantiam.  Et  quxfeaunt  ca- 
dere camem  , font  debilions  pu- 
crefe&ionis  . 8c  non  dienntur  pu- 
trrfecliux , nifi  propterea  quia  cor- 
. rofio,5ccafus  carnis  non  funt  nifi 
propter  calorem  extrancum . Sc  in 


Dt  medicinis  Aitrafliuis.  Cap.  1 8. 

! 

QVxdam  earum  operanturpri 
ma  quali  tate, icqu^dam  pro- 
1 prietate.  Q^eoperantur  per 

fin  mam  qualitatem,trahuntquo<I- 
ibetadueniens.  Sedq  trahunt  pro-  E 
prietate,  trahunt  rem  propriam,  fi- 
cut adamasferrum  . & generalitcr 
omnis  attracho,  quocunq;  modo 
fiat,  no  fict  nifi  per  calorem.  Et  ego 
debco  declararc  operadones,  qux  & 
proprietare  Hunt  dompletx . Et 
medicinx,  qnx  trahunt  propter  pri 
mam  quali  tatem , in  eo  q>  eft  qua- 
litas  ablblute,  hoc  eft illud,  quod 
fecit  caliditas,  inq  u a turn  caliditas , 
funt  duarum  fpecicrum . vna  eft, 
qu;  trahit  per  calorem  naturalem  , 
qui  eft  in  ea,  ficut  res  qux  vocatur 
mofchec  almefia , ideft  putredo  fa- 
<fta  circa  orificium  fora  mi  nu  apu, : F 
& alia  trahit  per  calorem  putredina 
lem , ficut  fermcntum,&  ftercus  co 
lumborum . Scd  medicinx,  qu$  vo 
canrur  bezahar,  quxeurant  are- 
nenis , q uxdam  feciunt  hoc  a tot* 
fubftan  da,  Sc  qu^dam  faciunt  pro- 
pter primam  qualitatem,qu(eft  in 
eis : hoc  eftquando  tcliftunt  quali 
tad  genera  tx  a veneno . propterea 
quia  Yencmimingrediturhancdi- 
uifionem : hoc  eft , quia  renenorii 
quoddam  eft  venenum  per  ptimi 
quahtatem,  &quoddam  eft  a to  ta 
Ki  iij  fubftan- 


Digitized 


•*'Colliget 

€ fubftanria.  Sc  banc  dinifionem  po-  & fecudas : fictst  ft7pridtas,St  ante*  X 
flea  dcclarabo . Et  medicine  prefer  ritudo.cju?  funt  in  rofi.  Et  media* 
nadux  dicuntur  median*,  qu£  re*  n^odonfer^  funt  fupremf  omnjb* 
fiftunt  putrefe<fboni,  aut  ppea  qnia  mcdidnix,qu?'conforiam  prindpa 
Knem  aperta  loca,qux  pataca  funt  lia  membra : Sc  maxi  me  in  rebut  te 
opptJari : aut  quia  refiftuoc  putre-  ftificaris  ab  experien  da , Sc  proprie 
diai,aut  propter  xtrunqj.  cordc.  Et  ppea  mufeus  plus  confor- 

tat  inter  cetera  odorifera:n5  a*  art* 

D<  mtditinu  C mfirtmtibw.  C*p. I f . maucitas  pualet  olbui anomaticit. 

I Star  medirinx  font,  qn?  ailimili  ^ rntiarm,  W 

uircomplexkmi  membn  in  com  tum%  HP*  xo* 

fubftantia.  Et  ppea  dicuntquidam  T Amdixim*  Datura  medidnart^ 
tpquod liber  membtfi  comeftfi  c6-  JLaquibusproueniunt  openubea 
fortatfimilemembtucomedentis.  fecund? : deincepjdebemus  narra- 
H Sed medicmx,  quar  confcrtant.m-  re  naturam  medidnara,qu?fadtft  L 
qumtu  funt  medians  confortati-  tertiam  operarione.  Etdicamusq* 
U?,nece(1ariocalorearu  debet erte  iftarum  medianarum quxda funt 
forrior  parumper  caJore  mcmbri,Sc  qux  frangunt  lapidem,  Sc  quxdam 
fifr  ficaor;  ppea  quia  mcbra  no  ter  qu?  prouocanr  menftrua,&  quxda 
renfjneq-,  dcbilitantur,mfi  pp  qua-  qux  gencrant  lac, Sc  qufda  qu?  ge- 
litatc  fiigidi,  Sc  humida . St  hoc  fc-  nerant  fperma,  Sc  qu?da  que  dirai- 
cfldG  plurimum  aeddit  proprie  in  nuGt  lac  Sc  fperma , Sc  qdam  muo- 
m£brts prlcipalibus. Et generaliter  dificant porfus. Sed  medidnat,qu* 
n5  debiliratur  operado  rnembri  rt  frangunt  lapidc,non  funt  muitu  ca 
plurimu  nifi  pp  higiditate,  qox  eft  lid?,  fm  q>  Medici  dicunt : ppea  qa 
conuentennor  ad  mducendA  larfio*  calor.q  indurat.Sc  petrificat,eft  for* 
aem:  hoceftquiaaflimilaturvirru  riffimus.  Scpphanc  Tiam calorcx- 
dbus  dominatibus  fuper  ipfum  ex  traneus  indurauit  lapides . Sc  ppea 
tirturibuseJemcntorii,licut  eft  cere  eft  neccflarius  in  carfi  ftadtionc  ca* 

I brum  : quia  ideo  q>  fuper  ipfum  do  ior  fuauis^c  no  forris,in  quo  fit  all-  M 
minatur  frigidicasSc  humiditas,!?-  quamula humidicas,oomparfido  ca 
£0 , qux fuperuenit d pphasduas  lori, quildurauit lapides, St cu fub- 
quaiitatcsjcft  maior.  Et  ppea  eft  ne  diitate : eo  q>  fas,  9 res,  qu?  indu- 
ecflc  q>  natnra  medianx,qu?  cofbr  rate  funt  propter  calorem  Sc  fied- 
tat  mcmbru,refiftat  parri,a  qua  /p-  tatem,  non  dmdiuGtur  nifi  per  fri- 
uenit  Lefio  mebri,y.g.  quia  media-  giditatem  Sc  humidicatem.  Et  cum 
nx,qu?  cofbrtant  hepar,  neccfiano  aioo  fri giditatem,  intelligo  diminu 
debent  habere  maniteftam  ficcita-  turn  calorem  a calore,  qui  coagula 
cm , £ contrario  in  mediants  cor-  uit  lapidem.  St  fic  intelligo  cum  di- 
dsaiibus.  Sc  qu?dam  funt, qu?  coo-  cohumiditatem : ideo  quia  n6  ope  ' 
forum  a rota  fiibftatia , ficut  auru,  rantur  ills  media nx  in  lapidibus , 

& margama  cor . Et  quxdam  funt , nifi  per  operadonem  fimilemopc- 
^[confonantpp  qualitataprimas,  rauom  aUcuius  deooftionis , St  per 

▼iam 


osle 


Liber 

Aviamifti  diuiditeumcalor  nalis, 
8c cxpellit.  Et  calcs  mediant;  funt  it 
cut  alparagus,cicer  rubeu,  & amvg 
dalx,qux  ccndunt  ad  amaritudi- 
ncm . Et  non  eft  remotum , vt  hxc 
operatio  non  fiat  a tota  fubftanda. 
Sed  medicinx , quae  prouocant  vri- 
nam,  debent  neceilario  habere  call 
ditatem  cum  fubtilicate . quia  cali- 
d it  as  cum  fubtilicate  adiuuat  virtu- 
tem  adhuam,  qux  eft  in  rcnibus,vi 
dclicct  ad  crahendum  illam  aquo- 
fitarem  : & diferenuam,  quae  eft  in 
hepate,  eciam  adiuuacin  cognitio- 
neiftiusaquofitacis  caloris.  & dici- 

B rar  q>  medicine, qua;  faciGt  hoc,  ha 
bcutconuenicnam  cum  membtis 
arini  a coca  fubftantia:  (icuc  funt 
apium,  fomiculum,  daucus&  iimi 
les  tills.  Sed  mcdian$,qux  lac  gene 
rane,funt  qux  habctcalcfacerc  hu- 
mores  ph  legmaticos , Sc  habent  iu- 
uaic  virtutem  digelhuam , qua;  eft 
in  membro,  vt  conuerutur  ad  (an- 
guinem.  Etcx  gencraubus  lac  funt 
quxdam,  qux  fuut  cihi:&  ilia  funt 
couenicntiora  m hocoperc.  & funt 
abi,  ex  quibus  hunt  huniorcs  tem- 
perati  in  ealiditate  & humiditate 
xqualibus  humidicati&  calidiuci 

C languinis . Et  mcdicina; , qua:  pro- 
uocanc  mettrua  per  os  fumpt;,funt 
degcneremcdianarum,quc  gene- 
rant  lac : fed  neceflc  eft  vt  fine  cah- 
dioreseis : eo  q>  habent  aperireori- 
ficia  vcnarum,&  fubciliaie  fangui- 
guincm.  Et  q n hoc  accidcns  eft  par 
uum , tunc  fufficiunt  folum  media 
nae,  qux  gcncranc  lac . fed  fi  ex  to- 
ro  cellaret  menftruum , non  fuffi- 
dunc  iliac : fed  funt  neceflariaea, 
qux  funt  fimiha  pulegio , Sc  mcn- 
ufiro , Sc  opopanaco , Sc  cof lo , Sc 
fckuciumhv,  Sc  cailiae  hgnex,  Je  an 


Quintus 

ftolochix,*  fimiliahis.  Sed  medi-  D 
cinx,  &cibi  qui  generant  fperma 
funtcalidi&numidiSc  ventoft  : fi* 
cut  fafcoli  rubei , expe,  & nuclei  pi* 
nearfi.Scd  medicix.q  mudifidit  pe* 
tftus  & pulmoncm , Sc  adiuuant  ad 
cxcrcddum  matenas  inclufas  in  ip- 
fis,  funt  qux  habent  virtutem  dige 
ftionis , Sc  incifionis  fine  fbrti  calo- 
re.vt  non  indurent.  Etquandoquc 
adiuuant  ad  excreandum  fputa  me 
diemx,  qux  habent  lenitatem  Sc  vi 
fcofi  tate,  q ua  ndo  di  fficu  1 tas  fpueo- 
di  crit  propter  fubdluate  matenx : 
quia  fpargitur,  &circunf)uit  ante 
aerem , &cduci  non  poteft.  Etme-  E 
dicinx  digcfhux,  Sc  hums  matenx 
abfterfiux  funtficut  nuclei  pinca- 
rum  reccntes.  Sc  butyrum  cum  mel 
Ixcannx  &amygdalis. Etfempcr 
fis  memoreorum,qu^diximus  (u- 
perius : hoc  eft , quia  diuerfi  fieri  tur 
opciationes  iftarum  medicinarura 
per  diuerfitatem  complexionisali- 
cuius  membricnam  plus  Sc  minus. 

& a tc  pone  gradus.de  via  cognitio- 
nis  harum  rerum  vt  piurimum  eft 
expcricntia . 

D*  medicinis  oper anti  bus  a forma  ft*-  p 
cifica : (jr  de  differentia  inter  eat,  cril-  * 
las,  qua  operant  ur per prtma,  fecundd, 

C rtertuunyirtutem.  Cap.  n. 

DEinceps  volumus  dare  diffe- 
rentia m , qu$  eft  inter  medi  - 
cinas,qu;  operantur  per  pri  mam, 
fecundam , & tertiam  virtutem , Sc 
illas , qm  operantur  per  proprieta- 
tem , quam  appellat  Medici  totarn 
fubftantiam,&  qualiter  operantur. 

Et  dicamus  q>  operationes  mediae 
naru  ftunuaf  duobus  mocks.  Vnus 
M ill)  eft 


Colligct 4 

G eftoj*rarionM,qu$appropriantur  dux : eis mdendnnl  eft, quia  hate*  K 
proprijs  virtutibus elemctomm:  fi-  banc operadonem  per  modu  attra 
cut  eft  calefaccre  calori,*  refrigera  (ftionisdnquamu  eft  artra&io , & p 
re  frigori:  quia  hmoi  font  fubftan-  proprietatcm.Ptoptcrea quia  nosri 


dalia,  & fequunt' eoru  fobftatia.  & 
fimiiker  inci(io,fubtiliatio  ,&  alix 
opera  nones  fecund^,  & tertian  ficut 
dictum  eft.EtppCa  pofliimusap- 
prehendcrc  occafioncs  haru  opera 
Median*  donum  bonoarbitrio.  Sed  ahum 
ttuthit  modu  mcdicinaru  operations  ap- 
^piietat?  propriarc  non  poflumus  primis  vir 
qeil,ppor  tunbus  elementorura  fubftanuali- 
r»o mixci-  ter:  v.g.attr actio,  quam facu ma- 

nencord  ?ncs  ’n  h-'rro  '■  proptetca  quia  attra- 
jq  Ctiofinquantii eft  attraiftio , quauis 
Mefue  in  firappropriatacalori,no  propterca 
dc  confoli  vt  tranat,  abfoiute accidie  vt  trahat 
danfie  me  fotum,(ed  propterca  quia  trabit  ta 
intftione  h a‘«“**ftiooc  propria.*  hoc accidit 
prima.ac  propter propordoncm,&c6uenien 
ta.de  Reu  uam , q ux  eft  inter  ipfom  & ferru . 
barbarop  £t  ha:c  proportio , & conucnientia 

fcricilaTi  non  eft  n‘^  >n  menfuris  mizdonis 
de  elementorum  in  eis , hoc  eft  in  tra- 


demus,q>qn  reperttur vnaezifti* 
medicinispurganribus,  ipfaattra— 
hit  humorem  propritrmei,*aqua 
cunq;  parte  fit  in  corpore , veF<p  fie 
in  pardbus  infimis  corporis,  aut  in 
parti  bus  fupremis:  ficut  fcSmonia, 

3 ux  curat  argritudiuc  formica: pe- 
i$:  eo  q>  mouet  hunc  humorc  cho 
lericum , quteft  in  pede*  ad  cxean- 
dii  extra  cum  medicina.it  hoc  non 
fit  nifi  per  viam  attradionis.  Et  me 
dicinx  purgatiux  non  hnt  hac  Co-  L 
lam  virtutem,  hoc  eftattrahedi  ha 
morem  proprium  eis,  fient  turbith 

Iihlegma  trahit,&  fcammonta  cho 
eram,  & lapis  Uznli  melancholia : 
fed  eriam  trahunt  proprram  homo 
re,  & cx  proprio  membro , ficut  fa- 
dunt  gu mmi,&  proprte*  ferapinfi,  ’ fagap*. 
quod  trabit  a neruis , & a iundturrs  num* 
humores  phlegmaticos  groflos  Sc 
vifeofos.  Et  apparet  q?  medians  efi 
hac  operadone  attractions  habeac 


Gal.  j. 

(impLme.  hente  & attra&o . Et  propterca  eft 
* poffibile  inueniri  in  vna  rc  proprie* 

primi  utcs  'n^n'tas  • & hoc  eft  compara-  operadone  cognofcendi  humores : 
a.4-qd  i do entibusquafiifiniris.Et h^cope  f)peaquiahuraores,ficutfamr,sut 
virrute.  Sc  rarioeft,  quafi  ficut accidens  in  ip-  m raaion  partem  fangumcin  potc 
indeVjr  fis virturibuselcmcntoru,quxfunt  ria:&ipfacognofcitcos,&ipfosat 
* infofieinre,quxhabethancpro—  trabit.  Etqn  uahutur  humores  ab 
vnt^aia  i non  infunt fiibftanda  inltrumcntis  ciborum  ad  inteflina, 

fprietas  liter . Et  ,ppterca  e impoflibile  feire 
rcfuld^ex  perarbitnum  menforam  mixtiois, 
nitxnone  qUa  fit  hsecoperntio  in  ipfoen- 

mfluentU  tc, ficut fdunturoperadones,q  pro- 
fijpetioy.  ucniunt  a materia,  qua:  non  fiiunf’ 
nifi  per  arbitrium.  Iftud  eft  cflijp- 
prictatis,  & rotius  fubftantix . Sed 


M 


& vcncrem , tunc  mourf  virtusex- 
pulfiua  ad  expellcndum  eos.neceft 
rcmotum,vt  virtus  expulfiua , eft 
in  hoc  membro,  in  quo  eft  humor, 
fit  iuuacrix  onarioms  median*  in 
illo  humoremoc  eft, quia  cu  medi- 
cina  mcipit  attrahcrc , & na  indpit 


complexio  non  ^ritur,  nec  arbitra-  cxpellcrc.  Et  piopterea,qn  virtus  ex 
tyrin hac fpede,fcd in alijs.  Etqui  puliiuaeft multum  forti^fir^pter 
quxrunt  in  qua  fpedc  harum  ope-  hoc  magnaeuacuano : quauis  me* 
radonum  opercut’  mcchcinx  laxa-  didnanon  fuerit  multum  fords . 

Et 


Liber  Quintus.  93 


A’  Etmanifcftum  eft,  <p  attradio  non 
poteft  fieri  ntfi  cum  aperttone  on- 
ficiorum  venarum  & ilia  apertio 
non  habetur  nil!  per  calorcm;&  fie 
fit fimiliterattradio.  Et^ppterhoe 
totumapparet  q>  median*  purga- 
tiux  non  operantur  nifi  per  vnum 
ealorem  proprium,qui  eft  1 eis , qui 
habet  proprietatem  trahendi  talem 
humorem . Scd  quxtcnduin  cft,& 
dicamuspcrexemplum.  ponamus 
fen  mom. i habet  pioprietate  lua 
trahere  choleram  fblum,  ficut  ha— 
bet  magnes  trahere  ferrum  folum: 
er<»o  qnando  bibitur  ex  ea  plufqua 
B fiteius  dofis,  non  debet  aliumpur- 
gare humorem.  & iam  ccrtificatu 
eft  per  omnes  Medi£»s,&  experien- 
ria  feitur , q>  fi  fucrit  quantnas  ma- 
jor debiro,purgata  cholera  fbrtitcr, 
poftea  purgat  phlegma.polt  mclan 
choliam,&  fanguincm.  & fic  appa- 
rct  q>  alia  virtus  hoc  faciat  a proprie 
tatc . Ad  hoc  refpondere  debes , q> 
ifle  calor  proprius,qucm  habet  me* 
dicina  purgatiua , per  quern  attra— 
hit,  non  habet  ipfum  fblum  in  fc  & 
in  adu, ficut  habet  magnes,qui  tra- 
hit  ferrum  propter  fuam  formam 
fpecificam . quia  medicina  non  ac- 
C quirir  ilium  calorc  uifiacorporc: 
& calor  non  dat  ilium  ealorem  nifi 
in  quantitate  deteiminata  in  illa.& 
propterea,  quando  recipitur  aliqua 
quantitas  indeterminata,  no  ftabit 
I hac  propnetate.  ergo  attradio  me 
dicing  non  eft  propria  alicui  humo 
n, nifi  per  viam  comparationis,& 
proportions  determinatx  1 ilia  me 
dicina,  & non  omni  qua ti tatc  acci- 
dcnrc.quia  quando  egreditur  ab  il- 
la  quantitate,  tunc  trahit  folum  il- 
lud,quod  trahit  per  attradioncm. 
Et  non  oportet  vt  h$c  omnia  dican 


tur,nifiin  medicina, qua;  inuenta  D 
eft  per  expcncntiam,vt  non  trahat 
nifi  vnum  humorem  proprium:  eo 
qjinueniuntur  medians,  qu^tra- 
nuntdiuerfbs  humores:  ficut  dicif 
de  agar  ico  . Etnoticftremotum: 
quia  omnes  humores  habent  prop! 
quitaccmin vnogencre.  Erhoccft 
etiam  caufa,fi  duplicaretur  quanti- 
tas medicina:,  qua* eft  propria  vni 
h union , vt  purgaret  ahum  humo- 
rcm. ficut  dicitui  cpmcdicm?  , qu? 
trahunt  mclancholum,  trail  (it  hu- 
morcsphlcgmaticos:  quia  conueni 
unt  cum  ca  in  vna  quali  tatc. 

Dr  Vcntins.Cap.il.  E 

VEncna  operantur  in  corpore  ; 

quatuoruperationibus  virtu- 
tum.ficut  tu  vides  q>  plura  operan. 
turqualitatibusprimisficut  opiu , 
quod  priuat  fenfum,  &mommfua 
frigiditate.vnde  fi  fumcrctur  pauca 
quantitas,poftquam  cflet  reficnata 
aliqua  medicina  contuiia,eflet  me 
dicina.  Et  quardam  operantur  a to- 
ta  fubftanua : hoc  eft  quia  per  mu- 
tant corpus  penitus  ex  toto.ficut  au 
rum  conucrfum  in  ealeem , quod 
non  poteftaliquomodoefle  medi- 
cina. Etquxdaminterficiuntforti- 
tudine  attradionis:  ficut  dicitur  de  f 
hellcboro  albo.Et  quardam  occidut 
remouendo  calore  vitx.  & h$c  funt, 
qux  purgant  fanguincm. 

Dr  mt&anis  Rt^ahar.  Cap.  1 ) 

MEdicinx,qux  vocStur  beza- 
har,  qu$  curant  a venenis , o- 
erantur  has  pafliones  conuerfim: 
oc  eft  quia  quardam  permutatfua 
qualitate  venenum  , quando  funt 
contrarix:  & quxdam  hoc  operand 
a rotafubftantia  : & quxdam  hoc 
faciuntfuaamadionc.  Et  iftzme- 

dici- 


Colligct 

(5  cUdnx*bediMti<*nonetinwtnifi  memo  opettriones  medicinarum,  K. 


•font  ***  redpiantur , cum  eft  in  eorporc  di- 
liiw  ltjef  fponcio  venenofa  fu&a  a veneno, & 
& pc  fem  tunedant  corpon  vnam  Tirtutcm, 
fat  hoc  qua:  eft contraria  virtu n veneni . Sc 
«?««.  lie  curatur  venenum  quafi  per  acd 
dens,  propterea  quando  iltas  come- 
c'it  homo  fanus,  funt  ficut  veuenu, 
ezeepns  grams  ritri,  Sc  fimilibus  il- 
Iis.Propterea  dicunt  Medici,  q>  me- 
dian; oedazar  funt  medix  Iter  me 
dicinas  Sc  Veuenum.  Et  nos  fie  non 
intendimus:quia  medium  & extre- 
ma funt  vnius  generis : Sc  qu*  fitnt 
generis, funt  fimilia:  & fic  non  eft  T 
bcdazanjscum  veneno . Sc  propte- 
R rea  melius  eft  dicere  <j>  bedazar  fit 
in  finecoittranetaus  cum  veneno: 
quia  medicabo  contrarietatis  fem- 
* " per  debet  attribui  contranetad.  Scd 

caufa,quare  bedazar occidit  lanu , 
non  eft  nifi  quia  non  habetprodef- 
fe.mfi  quando  in  corporc  eft  difpo- 
firio  venenola.Ec  ciV,  vt  iftx  media 
n*  faciant  duas  opera  riones  tn  cor- 
pore  humano.Vna  eft,vt  venenofa, 
quando  redpitur , non  exiftentc  in 
corporcdifpofidonc  venenofa.  Et 
alia  eft  iuuatrix, quando  in  corporc 
eftdifpofitio  veneno  (a.  & funt  ficut 
X venenum  ex  vna  parte, & median; 
ex  alia: non q,  fine  median*  ex  par 
te,ex  qua  funt  venenum  . quia  non 
Vidtc&tt.  ^ extraneum,vt dicatur  <p  diuerfi- 
**“■  ficanturachones  vnius  agentisdi- 
uetfificaris  difpofibonibus  fubieifti 
ktconun . Hoc  eft,quod  poteft  did 
bono  arbitrio  deoperarionib’medi 
cinarum, quail  tet  operantur. 
Demodo-eognofctndi  vrUttts  hir- 
Jicinarwn,  V Ciborum. 


qu*  non  funtexpcrt;:aut  fit  cogni 
doinuendonis  carumperexpenen 
dam:aut  fi  in  hac  inuendonc  cadit 
res,qux  continent  argumentum  Sc 
experien  ua  m :Sc  fi  ceaderint,vtrum 
fumciant  modi,qut  didh  fuut  a Me 
dicis.Sed  dicamus  q>  opera  tiocs  me 
dicinaru.fm  q>  di<ftu  eft , funt  qua- 
tuot,pnmx,&  fecund*,*  tern* , Sc 
propri*.  Seddbusnon  habet  nifi 
vnam  operadonem , hoc  eft,  q>  nu- 
trit.  Et  dbi  naturales  non  conueni- 
unt  nobis  nifi  in  tota  fubftancia.  p 

Eterea  quando  perfemtan  eiim*  de  L 
oc,fi  potent  comprehendi  per  mo  , 
dum  atgumemi  demonftraciui  in 
hac  perfcrutationc,  cadet  perfemta* 
do  inquifidonis  proprictatis,  fi  pot 
a/Iignari  aliqua  ratio,  vcl  non . Et 
dicamus q,iamdi<ftum  eftlpnmo 
Poftcnorum,  <b  coguirio  return  eft 
duob’modis.  Ynus,vt  habeaturco* 
gnirio  fui  effe  folum  : & hxc  voca£ 
demon  lira  do  cfle.  Et  fecund  us  dae 
nobis  coguidonem  can fx  illius  e£- 
fc&  h;c  vocatur  demon  ftrado  ca« 
f;.Et  quando  funt  in  vna  Sc  cadent 
fdentia,diftcriu  fm  hunc  modum. 
quia  quod  dat  dim,  non  flat  nifi  p R 
primam  cam ^ppinquam  fine  me—  > 
dio.v.g.  fi  tu  quxrcres  qu*  fit  ca  di 
d,rcfpondemus,  quia  eft  propter  In 
men  Solis . fed  quod  dat  die  rei  fo- 
lum,non  ftat  per  pnmam  cam,  fed 
ftat  perprinapia  mediata . Sc  fi  n6 
fine  mediata,  no  funt  ipfa  Sc  eadeia 
ca.  fed  hoc  feitur  per  conucrfioncna 
*quale,autpcrres  magis  notas  apd 
dos  . V.g.ponam*vt  vclimus  ratio- 
ne  affignare,q>  Luna  fit  rotunda:eo  < 
q>  ipfius  lumen  paulatun  augment 


Einceps  habemus  perferotan,  tatur  in  figura  rotunda.ficut  arcus. 
I Jii  poflurit  comprcheodi  aigu  guta  hoc  pnndpium , hoc  eft  aug- 


Liber  Quintus  94. 

A menratio  fuiluminispaulatim,no  Iumushaberecerriradinem  vPr.tuc  9 
cftmediatumppcahocidcnoneft  quxruntur orancs partes  tRs.  Etfi 
ci  rotunditausLunx:ppcaq»rotun  inucniantur,cunc  conftituetui.tp 
ditas  Lunar  non  eft  propter  hoc , cp  hoc  prardicatum  eft  in  toto  vniuer* 
augmentatur  paulatim  inhaefigu  fali.A:  hxc  fpeciet  nolatur  declara- 
nt rotunda, fed  augmentatur  in  hac  tio  efle  maioris  T medio  virtute  mi- 
figura,quia  rotunda. & eft  conucrfi  nods,  quia  qh  inueniturmaiorin 
•c:ppca  q>  cuius  ret  lumen  augmen  toto  minon,  hoc  eft  in  omnib’par- 
• carur  paulatim  in  hac  figura,eft  ei*  tibus,  & totus  minor  eft  totus  me- 
forina  rotunda : Sc  ols  res  rotunda  dius , tunc  arguinenutur  maiorera 
lummofa  augmen  tat  lumen  fuura  efle  in  toto  medio.Ergo  quado  qu^ 
inhaefigura.  Etcnam inuenimus  runturmulta  ex  particulanbus  in 
principia,qu<,-dantcfle  reiiolum  I vna  fpecic:  icinuematur  vnum  pr$ 
noc,q>  nota  funt  per  fc,  5c  non  ppea  dicatum  in  omnibus,  non  opinado 
Vt  Tint  prima  caufa  in  re . ficut  dicii1  vt  fit  aliqua  pars  in  fubicdto,in  qua 
ft  <p  ftcllx,  qux  non  fcintillaut , funt  non  inueniatur  hoc  prxdicatum:5c  S 
nobis  propinquiorcs.  & hocprinci-  eft  ceruficatum,  q>  non  vtdebiturp 

f'ium  eft  notum  apud  nos  per  fen-  hoc, quod  videtui  a parrib*,per  hfic 
urn: ppea jpdeft  dicere q>  ftcll? erra  modum  dedaranoms  cognoldtur 
les  funt  proinquiorcs fixis.  Et  debes  eflevnius  prxdicatiintotaillafpe- 
£cire  q>h?cpnncipia,quf  nosiuuat  cie  a parte  experienrix  in  omnibus 
ad  feiendum  efle  rci  folum,  funr  po  fuis  partibus.  Et  per  hanc  viam  ha- 
ftcriora  in  die  Sccognmone  caufa,  bcmuscognitioncm  maiorispar— 
&fuiitprioiaeaincogninonecom  tisfpccicrum principioruaitisMe- 
paratione  ad  nos:  ppea  quia  priua-  diciux . Et  pnncipium.quod  uobig 
aofcintilladoniscrrannum  eft  pro  dateflerei  folum, eft  poltconclufio 
ptereaium  proplquitatcmad  nos:  nem,  vt  non  fit  conucrfiuum  fuper 
icpropinquitas  earum  ad  nos  eft  medium  tcrminum  . & in  hoc  mo 
pnorin  natura  & cognitionc.  Et  caditdemonftradotfle.v.gra.ficuc 
pnncipium  conucrfiuum  potefl no  volumusdeclarareeflevirtutem nil 
C bis  dare  cognitioncm  cax  rci,  quan  tnuuam  homim  per  vnum  princi-  F 
do  ptobaf  per  medium  tcrminum.  pium,quoddicet,omne  animal  eft 
quod  fit  in  vcrofyllogifmo,quia  in  nutribilc.  5cfietargumcntum  hoc 
hoc  probatur  terminus  maior,5c  fic.omnis homo  eft  animal:  omne 
minor  virtutemedi).  quia  quando  animal  e nutribilc:  ergo  ols  homo 
inuenitur  terminus  maior  in  toto  cftnutribilis./ppterea  quiahoeprf 
medio,  Sc medi us T toto  minori,tuc  cipium  non  prodeft  nobis,  nifi  ad 
proba  turn  eft  efle  maioris  in  mino  tribucndum  virtutem  nutridua  ho 
n.Et  h$c  dem ratio  pot  dare  cam  ef  mini, fed  non  vtvirtusnutritiua  fit 
fe,5c  nolatur  demratio  cax.Sed  qtK  caufa  propinqua  homini.  Et  quare 
dat  folum  eftc,cft  indurfio:  hoc  eft  non  muat  nos  in  dandocam  rci! 
quia  fcitur  ex  inquifidoc  partium,  quia  non  conucrtitur  maior  fuper 
qux  funt  fub  illo  vPi.  quia  qh  fiierit  medium,  quiaomncnutnbilc  non 
quotum  pr;dica  turn, cuius  cik  ro  eft  alaLEt  m fimma  dico,  q>  demo 

lira- 


Digitized  by  CjOOqIc 


Colligi 


et  : 

ftrutione* , mue  nalcunnir  a caufis  Et h*c  menliira  eomprehendi  non  IC 
remods,vel  tint afErmadux, vcl  ne  poteft  per  modum  arbitrij : neq.e- 

rriux,  funt  demonftrariones  efle , nam  poteft  feiri  hoc  plus  quam  fir 
non  demrationes  cauf;:  quia  de-  hxc  cogni  tio,qux  non  eft  petfeda. 
monftrano  cauf?  eft  prima  & pro-  Neq;  coam  inuenitur  hie  aliud  a » 
pinqua.Et omnes iftx res faciles fin  cidcnspoftcrius,quod  fignificatfil 
ei,qui  ftuduit  in  Logica  per  aliqtK  per hanc  aaturam  veraci  fingifica- 
“ - aonc.Eriamneqjcftaliqua^fi^ 

prietas eadem,  * quando  fendtur:  *a.L  qo* 


tempus , Sc  perfedius  cognofcet  i u- 
uamentum,  quod  faciunt  in  hoc  lo 
covenant  ncccflitatem . Etpoft- 
quam  ita  elk,  ficutdidum  cft,aebe- 
musperferutari  deproprietanbus. 
Et  dicamus,  videndum  eft , fi  poffi  t 
inuemri  via , qua  poflimus  cogno- 
Iccrc  q>  proprietates  fin  t per  compa 
H rationem  alicuius  alterius  rci , ficut 
eft  ad  comparationem  corporis  ho 
xninis.Etdicimus  q>  hoc  non  poteft 
Iciri , nifi  vno  duorura  modorum. 
Vnuscft,vt fit natura, propter  qua 
piouenu  h;c  opera  tio, man  ifefta  a- 
pud  nosperfedc,aut  perpnmosin- 
teilcdus,autper  demonftradone. 
Alter  eft,  vt  uiueniStur  res  proprix 

Eofterioresilli  naturx.&  aa  hxc  vt 
ntill^res  ,&  proprietates  xqualcs 
in  vno  prxdicato.  Sc  etiam  vt  fint  il 


quia  tunc  fignificatfuper  hanc  na* 
turam.&  fieftimpombile  hoc fri- 
re,eodcm  modo  eft  impoffibile  in- 
ucnire  in  eo,quod  habet  proprieta* 
tem.vnum  accidcns  xquale  ^pprie- 
tati  ad  hoc , vt  fignificet  fuper  pro- 
prietatem,&  fit  mamfeftias  apud  L 
nos  q ip(a.quia  non  eft  conuemeht 
inuenirc  hoc,nifi  quando  inuenire 
tur  vnum  accidcns  magij  not  am, 
quod  fignificaret  perfrda  fignlfica 
none  fuper  naturam, propter  quant 
fit  hxcproprietas.  Et  proptereaqa 
proprictas  fequicur  proportionetn 
menfurarum  entium , poflibile  fiiit 
inueniri  in  vna  re  proprietates  qua 
fi  infinitas.  Acres,  qux  eft  propiqoa 
infinito,  non  poteft  feiri  perfedep 


Ixexdem  res poftcriorcs magis no  arbitrium:  neq, etiam  pemumasin 
XX  apud  nos  q proprietates.&vt  fint  uenire  figna  fignificantia  fubftan- 
illx  res,  propter  quas  poftint  feiri $ oalitex  fuper  hanc  naturam.Et  poll 
I pnetatesabfiji  medio.  Quoniam  quam iueft , debemusDerfcrutan,  M 
lpcaes  harum  demonftrationum,  fi  poflibilccft  apprehcaere,  primas 

2uamuis  fint  ex  rcb*,qux  funequa  operationes  per  viam  demonftrad- 
per  accidensjfiint  tamen  veraccs . uam,aut  n&.  Et  dicamus  q?  via, qua 
Ac  nos  vcllemus)fipoflctefie,inucni  perferutan  fumus  fuper  proprieta* 
rehocquaifiram  virtuteillarumdc  tes,ent  eadem  cum  via, qua  hiceri* 
monfttarionum.Sed  videturqjiam  musfcrurati.quia  fipoflet  apprehe 
lit  ftiitcn datum,  qjnarura,qua ope  di  atbitrio  medicina  temperara,  aut 
ratur  proprietas,non  poflit  feiri  pet  diftemperata  I fine cquali tans, -hoc 
fcdctquia  proprietas  non  eft  nils  v-  non  diet  nifi  cum  cognofccremua 
na  operano  exiftens  per  fc  ,tranfics  naturam , que  hoc  opera  turner  fe- 
ab  vno  ente  ad  aliud  propter  jppor  da  cognitione.  Quia  quando  nos 
rioncm  menfurarum  elementorfi , tradamus  dc  mcdicina,fi  eft  calida 
quam  habet  vnum  ens  cum  alio.  aut  frigida,aut  temperata,  nos  non 


Digitized 


Liber  Quintus 

A intelligimushoc.nifiqniahabetp  liter. Seddcterrx nafcentibus mil-  D 
fui naruram Sc pr?parationem,per-  lum temperatum  poterit  inuenirt . 
mutando  feacorpore  humano, vl’  & minus  debeteffe  calida  corpore 
vtpennutetur  a corpore  humano : humano:c]ttia  corpora  animalium 
Sc  corpus  poftmodum  abearecipit  funtcalidiora  nafcentibus  terra::  & 
vnamqunluatem  pcrmuatam  co-  propterea  non  inueniturin  tcrcf  na 

Earatam,proportionatam  qualitati  fcentibus  calor  in  aftu.  Etpoftqua 
us  naturalibus,  quefuntincorpo-  noneft  viacognolccndi  hanc  natu 
rc.quam  proportioncm  dicimVm  ram  pcrfefta  cognirioneab  hac  par 
perantiam  cflc,aut  diftcmperantii.  te  comparationis,  qu^  eft  inter  na- 


Ergovtinam  cgofcirem,qu£naru- 
ra  eft  hare,  propter  quam  pr^para- 
turaeft  corpus  humanum  pau  has 
pallioncsrSc  qux  eft  ilia,  qux  prar  - 
paratacftadagcdum'&cui  reihas 


turam  corporis  & complcxioncm , 
qua  operantur  median^  has  opera 
tioncs  , fortafle  potent  cognofci  a 
parte  comparationis,&  proportiois 
__  menfurarum  elcmentorum.quam 

debcmuscomparare,hoceftcui  rei  habet  mcdicina  a leipfinhoc  eft  qa  £ 
debemus  compararcmenfurascle-  medicina,  in  qua  donnnabit’  calor 
xncntorum,qu$  (tint in illa.Proptc  in  leipfa,illa  diemir  ealidarde  ilia,  T 
xeaquiah^coperatio  nondidtur,  qua dominabirurfripus,dicimrfri- 
nificomparariuc  adcorpushuma-  gida.Sc lie dc licco  Schumido.quia 
num.  £t propterea  apparetprima  medidna,i»cuiuspartib*donuna- 

bitur  pars  ignea,illa  erit  conuenic* 
v t ex  ca  generetur  calor  magis:  ficuc 
videturin  fiilphurc,3t  in  fimilibus. 
Hac  eft  vna  via,qu$  poflirt  fuftine- 
ri  in  parte.  Sed  enam  ilia  eft  corru- 
ptainpluribusfuis  partibus.  ideo 


fronte,<p  debet  fieri  comparario  in 
ter  complcxioncm  ciborum  & me- 
dicinarum  A complexioneqj  homi 
ms,itaq>  menfur$  elementorum.q 
inueniunturin  cibo&  medicina, in 
quabtate  equates  lint  his,  qux  in 


homine,inueniunrur.3choccft,q<f  quiainuenimusmultas  res,qfunt 
dicitur  cibus  tcmperatus,&  medici-  in  fins  complexionibus  calidioret, 
natemperata.  Etquod egieditura  dc quando nos comparam’ eas cor-  _ 
C remperantia  ad  vnam  extremnatu,  pori  humano, hoc  eft,  quando  eas  * 
eft  iliud, quod  eft  augmetatumaut  comedithomo,  inueniuntur  frigi-- 
dimmutum  in  lllocxtrcmo  . H^c  diores,ficutmuftum&  vi num  anti 
cftmcborcano,qu;polTitaftignari  quumiquia  in  eo,  fimufto  apparet 
proporuoni  & comparationi  cibo-  calor  manifcftior,  poftquam  tu  vi- 
rum , Sc  mcdicinarum  corpori  hu-  des,quiabullit,&compaiandoif>fn 
mano,&  operationibus  iplius.  Sed  corpori  humano, eft  tngidius.  Et  vi 
vnumnobisobuiat,q?finacft,nul-  dcmusrcs,in  quibusfngiditas  eft 
lus  dbus  debet  did  temperatus  ho-  magis  mamfefta , 3c  comparatione 
nnni,nifi  caro  humana  . Et  forte  ad  corpus  noltrum  fimtcalidiores: 
poflet  elleq>  camtsgallinarum  per  ficut  vetus  vinum.Et  fi  tu  diets, hoc 
modum  fimilimdinis remote , cllct  ptouenit a virtutc corponsiergo  fu- 
temperatx  complexioni  honnnis:  musineoquodpnuseramus,&n5 
aut  comp  Icjuo  caimum  hoedr  firm  fumus  egrclll  Et  quarc  volo  in  hoc 


co- 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  9 £ 

A fbirittlMt  (pUhmt  opationesha-  no.  Sed  figna  fubftantialii  necefle  D 

eft  vt  fint  xqualis  naturis,qux  ma- 
nifcftanr  I u pereas:  & tunepoteris 
irea  nouiflimo  ad  primum,&  a pri 
mo  ad  nouifiimum.Et  fi  non  fiicris 
perferutatus  fpcculatiooes  huiusar 
ris  per  hanc  viam,ignorabis  naturi 
medicine  calid; , inquantum  abfo- 
lute  calida  extiii  t,&  frigidx  inquan 


rum  medicinarum  incotporib’hu 
mauis:qu2uis  non  fint  nih  figna  o- 
pinltia,ficut  oltcnfum  eft  fuperius. 
& yt  ipfum  honorem  11s  dicimus  rp 
babent  veritatem  pio  maiori  parte 
led  no  neceflario:*etiam  quia  mo 
sent  hominem  ad  expericntiam.Et 
ppea  dicit  Galenus,cp  duo  inftrume 


ta,quibus  h;c  ars  fuit  inuenta , file-  turn  ftigida.  nee  ctiam  fines  naturi 
rant  ratio, & experientia . & ctiam  medicin;calidxin  coq>  eft  calida 


confcruut  ad  habendam  cognitio- 
ncm  rerum  cxpcrtarum.vtrum  fint 
cibales,aut  medicinales . verbi  gra 
ha  fint  duo  cibi : vnus  fit  facilis  vet 
leuis,  alter  vrro  grauis&  durusrnos 
I dicimus  <p  facilis  & leuis  citiusalte 
rabitur,  eo  q>  citius  rccipiet  diuifio- 
nem  a calore  natural],*  citius  pati- 
tur.Et  adhuc  plus,fi  conati  efiemus 
in  his  rebus  act  accipicndum  perv- 
nam  viam  caufam  & cfle  fimul,  cf- 
ftt  valde  difficile.*  quando  habebi 
mus  expcrietiam  efle, facile  crit  no- 
bis dare  caufam  perhunemodum 
Ipecula  tionis.*  ent  h^c  ars  rarioci- 
natiua.Et  quandovna  medidna  no 
complebitintentionem  noftra  hac 
rarione.potenmus  ad  aliam  era n fi- 
re, fed  qui  non  haberet  nifi  experie- 
tiam,non  poller  hoc  obdnere.Et  ia 
' dilatatus  eft  Galenus  in  diuifioe  ha 
rum  duarum  rerum : nifi  quiade- 
monllranones,  * fen  tend;  datx  a 
Galeno , * quibufiiam  Medicis  ve- 
nientibuspofteum,funtbreues  re- 
fpedu  illaium,qu;  hie  dici  pofiunt 
co  q>  intenderau  t ad  loquendu  m fu 
per  naturam  medicinarum  ex  par 
re  faporum,*  odoium,&  velodtate 
conuertendi  ab  igne.*  fi  ponerem* 
omnia  hxc  efle  figna, erunt  xprio- 
rt  naturarum , qu;  tenentur  naso- 
peradoncs  faccic  m corpora  hunta 


perfede,  nec  frigidx  in  co  <p  fiigida 
cft.Vcrbi  grada , fi  copnitio  Medici 
in  medicina  calida  non  efiet,nifi  ,p 
pterea  q>  habet  faporem  acutum, 
aut  arnarum.aut  falfum:  * cj>  natu 
ra,qu; habet calcfacere , fecit  hoc: 
tunc  cfteius  fpcculadoin  hacarte 
multum  diminuta:  propterea  tiuia 
multx  res  funt  calidx,&  non  habet 
feporem  amarum,neq;acutum:fi- 
cut  cames  pafierum,  & columbarij 
iuuenum,*  fimilium.Quia  cibi,* 
mcdicinx  vftfunt  tcri;  nafeenria, 
aut  animalia,aur  mintralia:*  fapo 
res  non  dominStur  nifi  intenxna 
fccntibus,aur  animalibus.  Et  nobis 
necefle  eft  vtiftarum  rerum  arbi- 
triumfit  rationale  ad  affirmadam 
naturam  medicinarum  calidarum, 
fngidarum,ficcarum,&humidaru: 
& poftca  fludebimus  in  rebus,  qua 
fignificSt  has  naturas.  Eigoprimo 
confyderandafunt  figna,  quib’pof 
fimus  cognofcerc  quantitatem  ha- 
rum  menfuraruma  complexioni- 
bus  medicinarum.  Etdicim*  q>  res, 
quibus  pofiunt  fcin,funt  res  fuper 
uenientes  vnicuiq;qualirati  reic5- 
plexionatzipropterea  quia  comple 
xionatum  eft  corpus  confimilein 
partibus:*  ifta  fuperuenientiafunt 
difierenti;,qucadueniunteiaraen 

funs  nuiuoauu  iliamm.Et  qu;da 


E 


Colliget 

G iftarum  differentiarnm  funt,qn;  eft  vltra illud,quod didum eft,fiait C 
continent  omnia  corpora  confimi-  dicit  Arifto.quia  nondebcmusqu; 
lia,& funt omnes enueiatc  in  Quar  rerca  rraulo  fermocinari,nec a mu 
toMeteororum  iquarum  qu;dam  toloqui.&tnkisnoneftalmd,  nHt 
funtqu;  congelantur,  Sc  qu;dam  Ttrecipiantura  Nawrali.&ab  co 
non:&  qu^dam  difloluuntur,  & q-  quod  videmus , quod  fecit  natural 
dam  no:&  qu;dam  funt  lencs,&  q-  quia  demonftrano  non  habct  rcra 

cem  viam  in  hac  arte. 


qu;dam  quibus  eft  dominano  ma- 
rifeftavnius  clementorum  perfe, 

3uando  fenttuntur  per  tadum  cali  "C  T dicamus  q>  res,  qu;  funt  ma  j,  . 

;,fngtd;,humidc,aut  ficcf.  8c  hoc  X_,  nifeftiores.a  q uibus  po (litmus 
non  iQueniturmfiinrcbuSjin  tjui-  haberccertttudincmcomplcxioni*  • - 
bus  eft  calidicas,frigiditas,  humidi-  cotporum  conftmilium,  eft  conge- 
tas,autficcitasinactu.  Scdcumnos  labo,&(piflitudo,humcdatio,  rdo 
perfcrutaii  fuerimus  dbos  & medi-  Iutio,di(lblutio,feci!icas,  vifeofitas, 
etnas, nos  tentabimuseos , incocp  fubrihtas,gro(fitics.molIificatio,du 
funt  partes  rei  compofit;.  & hoc  eft  ricies,combuftibili  tas,  & non  com- 
proprium in  medicinis,& cibis,qu;  buftibilitas,oppilatto,& apertio : & 
font  partes terr;nafcenrium,  8c  ani  qu^dam  congelatioa  calido,&  qu; 
malium.  £t  qu^dam  illarum  funt , cam  a frigido.Eoruin,quc  congcla 
qu;iudicanturpercarumoperatio  tur  a frigore,  q u ardam  luut,qu;m- 
nes,&  loca . 8c  ft  funt  partes  antma-  fpiflautur  pnmo  a caloreiflc  quedi, 
lium,  iudicantur  a regimincillotu  qu;  non  funt  tnfpiflata  priinoaca 
animaliura , & a fpecie illorum  ci-  lore:&  qu;dain , qu;  I fpiflautur  ab 
bomm.  Sipcneraiiternecefleeft  vtt  rtroq,.Et comm,  qu;  difloluuntur,  yg 
. in  animaliSuscomparatis  rebus,  q-  cnifdam  difloluuntur  a caIido,&q- 
1 bus  vfifumustn  cognitionc  com-  dam  afrigido.Eteorum,qu?humc  5 
plexionis hominis  in  operatione,re  dantur,qu<jriam  humedantur a ca 
gione,3c  loco.  Et  cum  dico  hie  ope-  lido,&  qufdam  a frigido . Scdqu; 
operanonem , intfdo  operationem  congelat;  funt  a calorc.calor  Sc  lk- 
anim;:hoc  eft  nutnmcmum,fcnfi-  citas  (uper eas  dommatur, vt eft  (al, 
bilitateni,&concupifcibiiitatcm,&  & fpccies  cius . Sed  qu;  congelata 
alias  operationes  anim; , qu;  did;  funt  a frigore,  (I  in  pnmiseflentin- 
funnlft;  funt  vi;,q uibus  poflumus  finflata  a calore:  & life  fpillitudo  ef 
perhanc  artem  tudicarc.&quanuiv  fet  propinqua  fpiflitudini,  qu;  fit  a 
non  fint  fortes,  fine  cisnft  poflum*  natura  aerea,aut  aquca,  ficut  (pifli- 
efle,ncc  lpfes  diminucre.Scd  dicen-  tudo  butyri,h;c  crunt  neccflario  ca 
dum  eft  ac  vnaquaquc  iftarum  fm  h da.&  idem  eft  dc  olcis,gummis,& 
q>  melius  efle  poteiitmcc  petendum  fimilibus.  Et  qu;  congdat;  funt  a 

fri- 


Q*o  paflo  cogrufci  poffini  complcxlontt 
Qtborum,  or  Mtdianjrum  per  gt- 
neraLes  dijfcranitu  carp « 
rum  mixtorum. 

Cap.i6 


dam  aiperx  :Scqu;dam  lunt,qu; 
funtcxtenfibilcs,&quedam  non.Et 
qu;dam  funt  qu;  fun:  propn;qui- 
bufdam  corponbusconfimilibusifi 
cut  odores^Se  feporcs,&  colorcs.  Et 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  97 


A fiigore,&naturaterreftrisfupereas 
dominatin',  ft  calor  priuseas  infpif 
fauent:  ergo  frigidicas  Sc  ficcitas  do 
minabuntur  in  eis : ficut  funt  ofla, 
connia,panniculi,&fimiIia.Scdqu; 
Tune  congclatx  a frigore , nee  funt 

Erius  infpiflat;  a caiido  naturaft, 
;c  fpiflitudo  crit  frigida  &humi- 
da: ficut  eft  arge: turn  viuum,& fimi 
lia.Et  qux  res  funt  infpiflatx  a calo 
re,Sc  coagulatx  a fngore,  funt  pro- 
pinqu;  xqualitati : ficut  eft  cachi- 
mia.Etrcs  qu;  difloluuntur  a calo- 
re,  temper  coagulantura  frigore:3c 
qu;  coagulantur  a frigore, difloluu 
B tur  a calore.Ideo  cum  nos  videmus 
rcs,qux  fi$it  diflolut;  acalorc,dcbe 
mus  ifpiccrc,fi  coagulat;  funt  a fri- 

f ore, nee  iufpiflatx  funt  a calore.iu 
icamus  ip  ascllc  frigidas  Sc  humi 
das.Etli  fintifpiflat;acalore  cum 
domuiio  partium  tcrreftriuni.iudi- 
camus  ipf as  eflc  frigidas  Sc  ficcas:fi- 
cutfcrrum,&  multa  mctalla . Et  ft 
cum  hac  fpiffitudinc  dominantur 
partes  acrce,tunc  cas  iudicamus  hu 
midasdeclinantesad  caiiditatcmift 
cut  eft  pinguedo  inteftinorum.  & 
fuutres,qux  difloluuntur  a ftigidi- 
tatc  & humiditate,vt  funt  fpecics  fa 
„ las.  Sed  res, qua:  funt  infpifiat;  a ca 
^ lotc,pro  maion  parte  funt  calidx  Sc 
ficcxxxccpto  q>  ilia  fpiflitudo  non 
(it  (imdata  in  lubftanna  actca,  ficut 
fpcrnia,quia  tunc  ilia  fubftantia  c- 
nt  bumida,aut  temperata,  ficut  lac 
co&um.Scd  res,  qua:  funt  infpiflat; 
afrigiditateSc  humiditatc,  ft  calor 
eft  111  pritnisopatusaliquam  coagu 
lationem, debet  dici  q>  lint  calidx  & 
humidx.vteftiuspinguc.Et  ft  fint 
infpiflatx,itaq>  calor  inpnmisnul 
lam  ftceiit  coagulationcm,  debent 
dici  vtftnt  (rigid;  & humidx , ficut 


lac,quodcoagu!atur  multa  frigidi-  D 
rate.  Et  debes  fin  re,  q>  poteft  cHe,q> 
operationcs , quas  faciunt  caliditas 
Sc  frigiditas  in  rebus  iftis,poflunt  ef 
fe naturales,  aut  accidcn tales . ideo 
debemus  iudicarc  fuper  generato  il 
larum.ft  eft  naturale.  quia  compie- 
xio, propter  quam  meaicina  hoc  fa- 
cit,cru  naturalis:  ficut  eft  fpiflitudo 
fpermatis,Sccomplcxio  , quxfacit 
non  naturale,  eft  non  naturalis.  ftd 
acciiralis:  ficut  fpifIitudo,qux  fit  itr 
mufto,quando  ad  ignem  decoquif. 
Sed  res,qux  infpiflantur  a calore  Sc 
fngmcxqualitcr,funt  aerex  Sca- 
quex,  Sc  earum  partes  funt  conglu-  E 
tinatx  ftmuhftcut  oleum  oliux , Sc 
aliaolea,quxpofTunticcipcre  has 
operauoncs.quia  oleum  infpiflatur 
Sc  congclarur  a frigiditatc:  ^ppterc* 
quia  partes  aerex,  qux  funt  in  lpfo, 
conuertuntur  ad  aquam.&itcrunx 
infpiflantur  a calore : ppea  quia  re-< 
foluuntur  partes  aquex,Sc  remanct 
acre;  cum  terrcftribusineodomi- 
nanubus.Et  res, qux  non  infpiflanf 
a calore, vel  a frigorc,funt  aquex  at 
pauca  terreftreitate:  Sc  calor  cas  co- 
fumit,antequam  infpiflenf.  Nccet 
frigus  poteft  easinlpillatc  propter 
paucamterreftrcitatcm,qu;  eftin  ? 
eis:co  quia  non  infpiflat  frigus,  nifi 
quando  extrahit  caliditatem  exilic 
tern  in  eis,  Sc  fpargit  humiditatem  , 

Sc  tunc  aduemt  ficcitas, & ilia  dc  ca 
eritcoagulatio,&infpiflatio.  Etqrr 
du;  res  recipiunt  congclauonem.SC 
infpiflationem  xquali  tempore,au« 
pp  vnum  motorem  qqualcm  T fub* 
nliwte  Sc  grofTitudinc,  funt  in  vna 
gradu  ;quales  in  caliditatc& frigi* 
dnatc.Scd  ft  vna  earii  pi'  Ifpiflat^co 
agulatio  ipft'c  velocior.&cu  motor 
ipft'  c fottior , het  mxqualitatc  fm 
Coll.  Auer.  N hoc 


f> 


>■:  Colli  get’  T 

G hdc  Sod  rrt  lenes,  St  rifcoG;  habcnt  men  turn  vel  diminurio  quaritatis.  & 
dominium  aqux  Sc  terr x:3c  .ppte-  (tcut  nos  videm’muftum  faccre  ex 
rea  funtfrigidx,  Sc  groilar.icd  lenes  feipfo  euaporarionrm  in  vtre  clau* 
habcnt  dominium  aereitans  cum  (b,&crc(citquantitaj(ua  vltra  mc- 
pauca  tcrreftreitate : & propter  hoc  furam  pnmam , non  exiftente  ad- 
fle  iaciii  diuiduntur , co quia  acrei-  dicione  fubftanrixin  ipfo,&  aliqua 
tas.quxadmixca  eft  ci,  eft  clcmen-  do frangit  vtrem.  Sc  (icuc  videmusi 
turn  humidum . & ideo  leuitcr  ab  nebulis,qux  conftringunrar,&  op* 
aliodiuidinir : Sc  modica  ficcitas,^  pilantur  in  (cipfis,  & redout  ad  pau 
eft  ad  mixta  ei,leuiter  recipic  paflio-  cam  menfuram.nihilo  ex  eisexeun 
ncm.  Et res  humidx  recipiuntexte  te:&dargantur,&  crcfcunt.nallam 
fionem  propter  partem  numidam  additionem  reapiennbus.  Et  cau& 
aqucam,qux  eft  in  ipfis.  & propter  in  hoc  eft,  quia  aer  eft  maior  aqua, 
dominationem  paras  terreitt is  cu  Sc  terra. &quando  res appropiquat 
aquofa , fumdimcilesdiuidiiduas  naturxacns,eiusquantiras  phis  ere 

H partes,  jppterca  res  leues  fiint  prop!  (bit:  Sc  qn  appropiquat  plus  nature  L 
qux,  vcl  faciIcs,Tt permutentur  di-  cerrx,&aqux,dimmiimit  plus.  Sc 
geftione  propter  fadlcm  diuifione  propterca  res  vaporabtles  funt  ae- 
eaium:  quia calor  in  eis  plus domi-  rex,&  funt  cahde  & hutnid?:&  qu£ 
natur.quia hxc eft vnaexreb*,qu^  (untclaufx.  Sc  oppilatx in (eipfis, 
adiuuant  ad  velocitatcm  digeftio-  funt  (rigidx  Sc  humidx . ppea  quia 
nis:  quia  difficultas  diuifionis  par-  euaporatio  no  eft  niii  dilatatio fub 
hum  fotigatnaturam.  Etfciasq?  vi  ftantix  aerex,&  non  eft  augmeetu 
ico(itas,&  (pi/litudo  (ignificam  lie-  rei  venienns  ab  extra.&  he  eft  oppi 
citatcm  propter  dominationem  par  Iatiopercontranum.  Etpropterea* 
hum  terreltrium,(i  eft  medicinalis.  ponitur  fermentum  in  panc,ad  hoc 
& li  eft  cibalis,  eft  diffialis digeftio  vtfadatipfum  fpongiofum , Sc  in 
msiidco  quia  forma  corporis  diffici  codomineturaereitas,  Sc  fit  facilis 
lc  (iiam  deft-rit  naturam.Et  (ubtilis  ad  digcrendum.ptopterca  quia  cor 
(ubft&tia,fi  eft  acrea,(ignificat  cali-  pus  aereum  leuius  eft  ad  permutan 
I ditatem&humiditatc^:  & fiignea,  dum  propter  (uam  humiditatem:  Ml 
(ignificat  calorem  & liccitatcm.  Et  quia  fubftanna  (icca eft  dura  adp- 
mollicics  fignificat  corp*  humidu.  mutandum,&digcrcndum  . Alter 
Sc  propterea  res  molles  facile  pmu-  vero  modus  eft,  qui  dicitur  vapora- 
tantur,  ficut  frubhis  rccenres,&  hu-  rio,vd  oppilatio  propter  dilpofitio- 
midi.&durx  (ignificaiitcontrariu.  neni  corporis,  quod  habetrorami* 

Et  (piflitudo  8c  mollicics.  Sc  fiibtili-  na  larga,vd  ftrida . quia  quod  hce 
tas&duricics  non  (igmficant  nifi  largos  poros,  dicimus  die  vaporo- 
fuper  virtutes  paticcesin  re:  hoc  eft  fum:&quod  habet  ftridos,  dicim* 
humiditatem  Sc  ficcitatem  , & non  die oppilatum.  quia  naturalisintel 
ftiper agentcs.Et oppilatio 6c cuapo  levftus eft intelligcreiftas resin (iib- 
satio  didtur  (ecudum  duos  modos.  ftatia  corporca  earum,Scnon  pp  lar 
vnus,qui  debet  fic  veradter  appella  gitatrm , aut  ftriduram  foraminil. 
ri:&  eft  taiis  opera  uo , hoc  eft  aug-  quia  hxc  funt  verba  vulgarium :q* 

. uis 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus.  «>$ 

uisetiam  illud  adiuuet  digcftione  qu*  font  fnanifeftiores,firnt  dulcis, D 

vn<fhiofos,(alfos,amarus,acutus,t>6 
ticus,ftypti«us,acetofos,&  infipicr . 
Dulcis  iienificat  complexioncm  ca 
lidam.fed  calor  ipfius  eft  tempera- 
tus  arquaheer  ad  comparatione  co  - 
plexionis  humansr  lecundum  Ga- 


propter  facilitatem  digcftionis.Sed 
icscombuftibilcsfuncdeneceflita- 
ceignex,ficutfolphur:aut  aerc£,fi- 
cut  fbcuum.&  propterea  velociter  p 
mutanrurabigne.  Etfi  diceretur 
fic  in  digeftione,  hoc  non  conueni- 


{ct  nrfi  rebut,  qux  comcduntur.fcd 
fi  nos  intclligeremus,q>  hoc  eflet  ve 
rax  lecundum  Galcnum,  non  eflet 
uecefle  attnbuere  medicinx  oppila 
donem  Sc  fobti!itatem:quia  pollibi 
lc  eflet  vt  res  eflent  groflx  fiioftan- 
nz,&  de  facili  peimucarcutur:  quia 
haberet  foramina  magna , perquij 
pofler  ignis  de  facili  tranfirc.  Sc  pro 
pterea  (uper  eas  dominabuur  ignis, 
& comburencur  fiibico . quod  bice- 
re  non  poteft  calor  naturalisiaipte- 
rea  quia  eft  humidus,&cft  debilio- 
ris  calorisq  ignis,  quia  res  fopradi- 
dix  non  funtfacilcs  ad  comburcn- 
dum,nili  propter  accidentia  largita 
tjs  fuorum  foraminum,  ficut  arun- 
dines.  Sed  res,qufintenduntur  ha- 
bere vaporadonem,  &oppilationc 
a fuhftantia  fui  corporis,  hoc  eft^p- 
ptcr  rariratem  foam,autfoifTmirii- 
nem  fuam  a partibus  (ubftati?  fo^i 
• 3c  ill$  habent  comparationem  cum 
I calore  naturali,qui  operaturin  cor 
pus  uoftrum.Sed  res,qus  non  reci- 
piuntcombuftioncm,  font  res  terre 
ftres,3c  aquex.Hoc  eft, quod  poteft 
dici  in  fignificationibus  vniucrfali- 
bus  fopcruemcinibus  naturis  corpo 
rum  confimilium, 

Df  eognitione  mtdicinarttm,  cr  cibonim 
per  rationem  fumptam  a fitporc. 

Cap.  17 

DEinceps  volumtis  narrare  dc 
faporihus,odoribus,  Sc  colori- 
bus.Et  dicinius  q>  fpccics  faporum. 


ienum.  Sed  vniftuofus  diduseft : 
ouia  pan  aerea  dominatur  foper  ip 
fom  cum  modica  aquofitatc.&  fi- 
pterea  calor  ipfius  eft  minor,quam 
calor  dulcis.  Supra  complexio- 
ncm  falfi  dominatur  pars  ficca  adu 
fta,in  qua  mixta  eft  pauca  humidi- 
tas:&calor  fous  maior  eft  calore  vn 
(ftuofi.Et  fiipcr  naturam  aman  do-  £ 
minatur  complexio  ficca  terreftris. 

Sc  hoc  poteft  nafci  a calido,&  frigi-  cfiir*  Me 
do.&  fignificatio.qu^feparat  vnu  dicos  dc 
ab alio, eft  cp  fignificatio cius,  quod  ('’f0rc ** 
fit  a frigore,eft  vt  fit  dulce , poftqui 
foit  amarumificut  font  glandes,xy- 
locara«fta,&  aliqua  cx  cncurbins.Et 
amaritudo,qus  fit  a calore  Sc  terre- 
ftreitatc.reuerutur  ad  amaru,  poft- 
quam  foit  dnlcc . Et  hoc  fir,propte- 
rca  q>  amarirudo  fcquitur  duas  fpe- 
cies  complexionis,aut  calidam  SC 
ficcam,aut  fhgidam  Sc  ficcam:que 
admoduminuenitur  color  mger  p 
calorcm,&  fngus.  Ethoc,quoddi-  p 
ximus  breuitcr  dcamaro,non  lenle 
runt  Medici,  qui  nos  pr$ceflerunt: 

& etiam  Galenus  non  appropriauit 
ipfom  nifi  calido  leorfum.  Sed  quo  ^otJ ms. 
modo  non  cogitant  hoc,quod  opi-  ,;am  d* 
umeftin  fine  amaritudinis,  & in-  Opio. 
ducit  paralyfim  propter  foam  frigi- 
ditatem?  Etquamuis  poflent  dice- 
re  quod  non  prouenit  amaritudoa 
parte  ftigida  . Nos  diccmus  iam 
eftamantudo  dominansin  foola- 
pore : Sc  fapor  fortis  eft  iniudia<» 
foper  naturam  ibi  : vndc  debet 
N ij  iudicari. 


*' '?  .*  : Colligct 

€ iudieari,  q>  fit  magis  calidum  5 fri-  fuper  complexione  fords  ficcitacis,  1C 
gidumrppea  ilbe  res  accipieri;  funt  Sc  ftigiditaris.  Sc  pouticus  in  hoc  eft 
, a Naturali.  Ecquod  nosdixim’de  fomor  ftypdco.  Et  acetofus  fit  cunt 
•marojinuenitur  in  libro  noftro,  5 frigidirate  mim  in  parte  humidit* 
4icitur  liber  de  Plantis.  Sc  amaritu-  tis,5c  non  eft  rcmotus  a calore : & 


do,qu;  prouenit  a calore,  6 calidior 
fki(edine:quia  admifeetur  falfugim 
aiiquantahumiditas.  Etfignincat 
kocaqua  mans  maioris.quia  eft  ni 
mis  (alia,  & eft  multum  amara , & 
non  poteft  in  ea  viuerealiquod  ani 
jnal  propter  raultam  amanrudine: 
propterca  quia  amanrudoeft  in  vl- 
omitate  contrarietatis  nutnmento 
animalium,&  eft  contrarium  dulci 
H propter  ficcitatcm  folum.&  jfpte- 
leainrerficit  infantes,  quando  mul 
cum  ea  vtuntur:  propterca  quia  fiit 
in  vltimo  humiditatis.&  vfr  no  in- 
greditur  naturaamaritudims  in  re 
abaii , propterea  quia  non  eft  nifi 
medicinalis : & dulcis  ingreditur  in 
bbos,&mcdicinas.  Et  quod  domi- 
nant t fuper  acutumeft  muhusca- 
lor  cum  multa  ficcitatc  & fubdlita- 
•e:&  aipterea  calorilliuseftfbrtior 
omnibus  alijs.  Ifti  flint  fapores  fi- 
gnificantes  fuper  fpccies  rerum  cali 
darum.Ec  vnufquifq,  eorum  habet 
in  fuafpcciegradus.quia  quoddam 
1 dulceelt  calidum  in  gradu  pnmo, 
& quoddam  calidum  m fecundo, 
aut  vltra.&  fic  de  falfo.  Et  fapores, 
gfignificantin  medicinis  fiipcr  co 

Einem  frigidam , func  pontici , 
a>acetoli,&  infipidi.  Sedinfi- 
nagxs  debent  actribui  infapo- 
sabili  q faporabili . fed  dicitur  rc  fit 
fapor  propter  fenfum  guftus : opte 
tea  quia  quilibet  fenfus  fenritfenfa 
cum  propnum,&  priuationem  illi*. 
Et  ftypticus,  & ponticus  funt  vnius 
lpccici,& non  diuerfi.fi can tur, nifi 
fm  magis  & minus:  ieilli  figoificat 

t • • • i 


jppterca  incidit , Sc  fubtiliat:&  pro- 
pterea fubfiftit  pontico,3c  ftyptico  f 
frigiditatc.Et  infipidus  eft  aquofus. 

Sc  faigidus.  Sc  hoc  eft,  quod  poteft 
did  in  fignificadonibus  faporum . 
Et  quidam  fapores  funqqui  non  fi- 
gnincan  t permfta  fignificattone  fii 
per  naturam  rei.3:  hoc  poteft  efleT 
vna  medidna  compofita  ex  plurib* 
panibusrquarum  quidam  funt  (a-  L 
porabiles, quxdam  infaporabiles: 
propterea  quia  non  eft  neceflc,vt 
rnumquodq;  mixtum  fit&poritu, 
vtprobarum  eft  in  Naturali  philo* 
fophia.  Etfi  homo  relict  tudicarc 
cotalitatem  median;, non  police  iu 
dicareper  faporcm  fuperipfam  ro- 
ta m:  ficuevidemus  multa  ex  gum- 
mi, quia  fimt  infipida , Sc  tncalida. 

Dtcarnitiont  medicinarum , cr  Cibt- 
rum  per  rationem fumptam  ah  adore . 

Of.  a* 

'TJ  T differed;  odorum  non  fimt 
JH  manifrft;  nobis,ficu  t differen- 
d;  faporum. vnde no  proprium  ha 
bent  nomen , ficut  habent  fapores: 
fed  dicitur  odor  forddus,  & odor  a- 
romadcus.  Scd  nosordinamusno- 
mina  accommodata  a nominibus 
faporum,  ficut  diceretur  odor  accto 
fus,&  odor  acurus,  Sc  odor  amarus . 

& propterca  fignificario  complexio 
nis  odorum  ilrorum fpedalitcreft 
^ualis  fignificarioni  complexionis 
faponsdominandsfiiper  ipfum. 

Sed  odores  aromadd  non  funt  nifi 
acompiexionc  cali  da  ex  neccifi  ra- 
te. 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  . 9 9 

A ip.  Etfixtidi  fiunt  aeomplexione  ccflic,ficut  alibi  ditftum  eft.  Sedat-  D 
frigidaab  humidiutc  extraneacu 
calore  putrefadtionis. Sed  feias  cum 
hoc  toto,  q>  figmficano  odorum  eft 
mu! turn  debilis : propterea  q uia,  fi- 
cut duftum  eft  fii  perius,  poflibilc  eft 
efle  mcdicinam  compofira.  ex  par- 
nbus  aliquibus  odoriteris,&  aliqut- 
bus  non  odorifcris.  & fi  iudicarem* 
fuper  totalitatcm  medicin^  perodo 
rem , pofletefle  indicium  ignoran- 
ti^.ideo  quia  dc  hac  re  non  debcm* 


bedo,quandoproucnit  adomiua- 
none  mixtioms  parrium  terrcfhrm 
cum  aereis,  fignificat  calorcm , aut 
temperannam:  ficut  cu  vides  homi 
nes  habetes  pulchram  albedmem. 

Sedquffit  propter  admixnonem 

tartium  aquearum  cum  terreftri- 
us,  quandoeft  in  rebus  humidis, 
fignificabit  complexionem  fhgida 
& humidam . Et  iam  dtclum  eft  in 
libro  noftro  q>  albedo  ft  t ex  admix- 


iudicarcdc  toto  propter  partemifi-  none  partis  igne$  clar^cum  corpo 
cut  ille  qui  opiuatus  eft  q>  tola  eft  re  peruio.&  nigredo  fit  a ptc  ignea 


calida,co  q cflet  aromauca. 


Decognitiene  Cilrorrmi  py  mtiicinarum 
per  TMiotum fumpuan  a colon. 

C of-19- 

tasdedinat  magis  ad  nigrcdincm. 


tcnebrolacum  corpore  no  peruia  . . 
Sod  colores  mbei  omnes  ftgmftcit  E 
fuper  calorcm  propter  partem  igne 
am,quc  in eis manifeftatur,&  citri* 
nus  eft  mcdius  inter  cos.  Scd  viridi- 


y Ignificatio  colorum  eft  multu  ficut  citrinus  magis  ad  afiud  extre* 


^dcbilior  fignificatione  iftorum: 
propterea  quia  colorcs  non  funt  ni 
ft  in  fuperficie coloran :Sc  propterea 
inuenics  fecundum  plus  qcomple 
xio  partis , in  qua  eft  color , eft  alia 
quam  complcxio  tonus  colorau.  Sc 
propterea  vides  q idem  eft  color  in 
recalida&inrefrigida:  ficut  albe- 


mum.  Scd  natura  colorum  medio 
rum  eft  compofita  ex  natura  extre- 
morum.  Hoc  eft, quod  potcftdi- 
ci  fuper  fignificanone  virtu  turn  me 
dicinarum  ex  parte  colorum  fuper- 
Dtporib*  coiimilib*. 


uemennum  cor 


De  cognition*  eiborum  Cr  medicinanm 


do,qu$cftin  fale,& camphora.Sed  per preprietatts torum , prout font p*r~ 

^ videnir  q color  verificctur  plus  in  «ri  trrrc  nafcmtium  , v ant—  f 
operanoneeorum.cju^funtin  vna  medium:  o*  fimt  Locm, 

fpecie:ficutcftingallinisalbis3c  ni  Tempo* , Kegio, 

gris,&  in  cygnis  albis  & nigris . Scd  c?  Operatto. 

colores  funt  mnlriformesifcd  gene-  Cdp.jo 

raliter  fiunt  albi,autnigri,autcora  yvEinceps  narrand^ funt  pro— 
pofiti  cx  his,ficutazurus,citrimis,&  pj  pri;  fignificariones  in  illisda 
alij.  Sed  viriditas,& nigredo  fiunt  eo  q funt  partes  terr;  nafeendum, 
cx  neceftitateex  partibus  liccis  terre  vel  partes animalium. Natura  rerrg 
ftri  buc.quandoquc  fit  ex  multo  ca-  nafccrium  cognofatur  quatuor  re 
lore,  ficut  nigredo  in  Aethiopibus.  bus:vnaaloco,aliaarcgione,alia* 
&quandoqupfit  propter frigidita-  tempore,  quartaab  operationibus* 
tern, ficut  vinum  nigrum.  Sc  n^edif  Sc  non  fbrtificantur  h?operatione» 
ferentia  iudicatur  cx  eo  quod  prq  nifi  propter  figrufi canon es  rerun* 

. N iij  pr$- 


v?  ;-i  :r : Colliget r 

prxtetitirtim.  Sc  quids  noscogno  fum.qu?  nafcuntur  plus  in  tern's  fti  K 
fcamus  ab  iftis complexioncm  me-  gidis.& qu? nafcuntur  in calidts, p 
dianx,nos  debemus  cognofcerc  et  mmiori  pane  funt  caiida , ficut  qu? 
per  riam  operanomsduarum  mcdi  veniunc  ab  India.  8c  qu?  nafcuntur 
dn*rafD,que  fun  tmvna  fpecie.fi-  in  frigidis.Yt  plus  font  frigida  . it 
cutdi&ura  eft.  £t  didmus  q>  ten*  poteft  eflc  aliquando  per  accident, 
nafcennum  qu?dam  funt  perfcda,  rt  nafcancur  caiida  in  tcms  fngi» 
Acquardam  funt dumnuta.it  dimi  dis,ficur  pine?, qu?  nafcuntur I Scl* 
amtnmeftillud,  mquo  manifeftat'  uonia:&  frigid?  in  tetris  calrdij.fi* 
dominium  vnius  dementi  fblum  t cut  funt  tamanndt , qui  nafcuntur 
oucclcmennaqure,  ficut  terra:  na-  in  terra  Acabum.Ec  hoc  accidit  pro 
fccntia.qu?  nafcuntur  ex  aqua:  aut  peer  duas  res : aut  jppterea  quia  cor 
riememi  tcrraiiicut  terra:  nafeena,  tex  iiiorum  terr?  nafeedum  eft  for 
xjuae  nafcuntur  in  locis  petrofis  , & as  & denfus : aut  vt  lint  ftibmetfa 
torn  bus.  Be ptopterea ilia terr* na*  fub  terra . quia ift?du?  res  pofiunt 
**  foenuafumdinuuutarhoc  efhquia  darecalorem , Be  frigus  in omni  re-  L 
non  habent  flores,&  folia.de  man  i-  gioaie:eo  tp  color  natural  is  cxiftcnt 
fcftum  eft  q>  dominans  fit  per  com-  in  eis  contralutur  intus  propter  fri- 
plexionemiftorumcft  autfrigidi-  giditatem.ic  lift acaditde  rebus  fri 
tax,aut  humiditas: ficut  folium  her  gidisin  terns  calidis.Etfignificauo 
br,qur  flat  fuper  faaem  aqu?,qu?  temporis  accipitur  fm  oidinem  re- 
dicitur  thaholcb:  aut frigid!  rat , & gioms : quia  tu  videbis  multa  terr? 
humiditas,  ficut  fungi. Et  terra:  na-  nafcemia  caiida  nafci  in  hycnW.fi- 
fcenna  perfofta  funt  illa,qu?  naicu  cut  rapa,&  naponcs.it  quandoque 
tor  m monribusrquia  apparet  ab  c-  mcdicina  fhgida  nafettur  in  tempo 
miaenda  montium,vt  debeac  gene  ribus  calidis.  Be  hoc  accidit  prop  tec 
rare plura terr?  nafeeoaquam  alia  paudeatem  fuicalonsiqmaproptcr 
loca.durnmodofint  temperatacu  paucam fngidicatem aens cofurni- 
bona  cuaporauonc,&  cu  bona  mix  tur:ficutfunt  olera  multa  tempore 
. done  caloris  cum  huraiditacc.&de  calons  Etdemfationes  vegctabiliu 
f bet  efte  hoc  in  eis, quia  habent  afee  funt  magn?  valdcdecorquoniam  ’ 
film  in  acre.  & funt  propinquiores  qu?dam  ex  vegetabilibus  funt,  qu? 
influenti*  corporum  fuperiorum : a to  mouenturad  augmentum , & ™ 
Be  ilia  terr*  nafeenda  habent  com-  qu?dam  tardius  crefcun  t.Sed  vclo- 
plementum  fruit  uum,flotum,&  fb  ccs  giiaii  fignificant  caliditare  ?cl 
Jaorum.Ec  funt  terr?  nafeenda, qu?  fubtthtatem,vcl  fuper  vtrunq;:  Be  dj 
nafcuntur  in  deferto,  & funt  qua:  tardius  crefcun  t.fignificant  fug  con 
pafeuntur  in  viridarijs,nam  ilia  ha  tradum  . Et  funt  etiam  ali?  figmfi- 
bent  plus  frigiditaus  & humiditaris  cationes  fientficantcs  fuper  vegeta- 
de  neccflita  te; vt  funt  fid*  nafcetcs  bilia  in  velocitatc  & tarditatc  truifti 
in dcfcrus,&  vindarip.Et  fignifica-  ficadi.  Et  debes  fcireep  relodtas  na 
tio,  qu?prouenit  a regione , eft  <p  riuiratis  terr?  nafeedum  fignat  aut 
qu*dam  terr*  nafcctma  funt,  qux  cal  orem  magnu , aut  frigiaitatem, 
nafeunf plus  in  tcms  caltdts;&  <]da  Et  qu?datn  funt  a tea?  tufccnnb* 

qu? 


Digitized  by  Google 


Liber  Qiiintti  i o 6 

J[  q«;hftbentfolia,flo!W,£cfTudl,:&  ftamultosfilias,^  ill*  font  calida,  D 


au (d am  funt, qu;  non  habentfru- 
us,nec  folia, ncc  floces.  & ilia  four 
eiofla,terrcftria,aut  aquca:&  quod 
hct  florem,&  fbha.eft  perfinftc  tern 
pcratum.Et  tcrr;  nafccntia , q font 
Jpinofa,&  gbbofa , rfr  funt  terrc- 
ftna.&  qu;  lice  non  habcnt,funt  e- 
conuerlo.  Et  dri;  fignificantes  fiij> 
naturam  animalium  funt  multx: 
quiaquedam  crcfcuntin  aqua,qu; 
dam  in  deferto.qu;in  aquacrcfciit 
. funt  frigida  Sc  humidaiqu;  vero  in 
dcfeno,lunt  calida  & ficca,Et  au;- 
dam  funt  vol3ulia,3cqu;dam  aea- 
i bulantia.&  volatilia  funtmagisae 
ica  ambulariuis.  Etqu;dam  fii  nt 
fanguinea,  & qu^dam  cxanguia.& 


& humida:dcqu;dam  qu; non  fa- 
ciuntnifi  vnum.  Etdiuerfificantur 
etiam  animalia  fm  diucrfitarem  ci 
bo  rum.  quoniam  animalia  come- 
dentia  carncs  funt  calida  Si  ficca.& 
com  plcxio  animalium  comcdenti- 
um  terr;  nafccntia funt  temperate 
complexions,  vt funt  pecudes,bo- 
ues,&his  fimtlia:& vtfuntdc vola 
nlibus  gallinx,  & columbx . Item 
diucrfihcamr  animalia  fm  magni- 
tudinem  & parmtatem  fiiorum  cor 
ponim.quiaqu;funtmagni  corpo 
ris,  funt  tcrreftnaiS:  que  lunt patui 
corporis, funt  econuerfb . & hoc  eft 
in  animahbus,quc  nafeuntur  i ter- 
ra.Scd  comm  , que  nafeuntur  m a* 


qu;  non  habent  languinem,  l'unf  qua,magnitudo  corporis  fignificat 
frigida  Si  ficca  iSc  qu;  hr.  bent  fan-  multam  humiditatem.&propterea 
gmnem, funt  calida  & humida.Et  laudafinpifcibusparuitasi&iahis 


quedam  funrouadlia,&qu;da  no 
&qu;  funt  ouarilia,  funt  calida  & 
liumida:&qu;  non/ngida  & licca. 
Et qu;Jam  anhelant,  & qu;da  no . 
&quc  anhelant,  font  cahdat&qu; 
ronanhelant,funtfrigida.Et  qu;- 
dam  uafeuntur  in  locus  calidi.c,&  q- 
dara  non.  & qu;  nafeuntur  in  locis 
calidis.pro  maiori  parte  funt  calida 
C Si  fkcaificut  camcli,&  capreoli.  Et 
diuerfificantur  complexrones  ani- 
malium in  vna  (pcciCyppterpafcua 
Si  propter  aquam . quia  pilccs,  qui 
nafeuntur  in  loeopetroib,  funtfub 
ti  lions  fubftanu;,&  minoris  fuper- 
finuatis  ahjs,  Si  tales  funt,qui  vclo- 


animalibusvitupciaf'dunciesofliu 
& multi tudo  corporis  terreftrium  : 
ficut  vngucs,claui,tSc  fquam;,&  fi- 
milia  his. quia  h;c  fignificat  <p  mul 
ta  eft  I cis  terrcftreitas.&  proptcrea 
mult;  fquam;laudarurinpifcib% 
quia  Ggmficant  rem  cotranam  co 
rum  copicxiouibusi&eciammult; 
fpine.Et  filr  audacia  cordis, &pu(il  p 
lanimitas  fignificat  fupcrcoplcxio 
ne  aialis.quia  alalia  audacia  lutca 
hda,&  pufillauima  funt  fhgida.  Et 
dri;,p  quascognofcunf  complexity 
nes  aialium,funt  mult;.  & nfa  inte 
do  no  fuit  nifi  rememorari  corum 
breuiter  ad  mouendu  illu,  qui  <lila~ 


atcr  mouentur.&multumlaborat.  git  ten  tare, ad  hoc  vt  pferutefoesa- 
Si  complcxio  tftorum  eft  minoris  Jias  drias,  Si  fciat  caufas  illarum  I h 
humidnatis.&  qui  parum  labotat,  bns  naturalibus.  Et  fciasqjomma 
funt  frigidioris,&  humidions  com 
plextoms.Etqu;dain  animalia  fut, 
cu;  inccdunt,licut  nafeuntur  :&  q- 
•am  non . Et  qu;dam  font  facicn- 


h;c  figna  funt  accidentia, ciu;  adue 
munt  corponbus  confimi)ibus,& 
fup  ea  fignificant:&  non  funt  fign* 
lllis , qu;  non  funt  confimilu , infi 
N aiij  qu 


Digitized  by  Google 


Colliget  ’ T 


C quandoaggteganturomnia,  dtfic 
vnacompofido inter  contrana.dr 
iudicatur  propter  dominans,  dcilltf 
poteft  die  verum  judicium  . H;c 
lunt  genera  rerum, quibus  110s  po C- 
iumus  cognofccre  opera  tiones  me* 
dkinartim,&  ciborum.  Etdicimus 
q>  poffibile  eft  cognofiste  opera  tio- 
nes  fectindas  medicinarum  tunc, 
quando  cognoftetnus  complexio- 
nem  medicinarum  in  caliditate , & 
ficdtate:quanutshoc  non  verifieef' 
in  omnibus, quia  iuneniturin  qui- 
bufikm  mcdicinis  q>  earum  opera- 
« tiones  fecund;  non  fequuntur  pri- 
H mas,hoccftcomplcxioncm  media 
narurruVerbi  gratia  fubnlitas,dcin 
cifio  non  funt  attribuenda  nib  cor- 
pori  multi  caloiis:  dc  nos  inuenim* 
mcdicinas  temperatas  cum  fuis  co 
plexionibus,  tamen  funt  fubtiliati- 
u;,dc  incifiu;,ficut  capillus  veneris, 
fchccnanthum,&;  fin* ilia  his.  & ace 
tumeftin  vldmitatcfubnlicatis,& 
incifionis,&cft  tamen  ftigidum.  dc 
bocacaditiquia  calor , qui  \ co  eft, 
filftentaturfrigiditate,  qu;  eft  1 eo: 

Ioiafngiditasfua  compingitipffi, 
:comprimit  ipfum  ad  partes  intrT 
fecas  membri . dc  fic  videtur,  quod 
1 ali;  median;  fed  ant,  hoc  eft  vr  ha 
beant  fuperfluam  fubtilitatem  in 
feipfis,autvt  eis  fupcruencrit  aliqua 
*es,propter  quam  faciant  hoc.&  po 
teft  die  vt  h;c  res  fit  aiiquanrulum 
fimilisei,  quod  habetaiiqnid  a to- 
ta  fiibftanria.  Sed  operatio  per  com 
parationem  tertiarum  virtotumeft 
debilis  iudieij^o  q»  eft  vatde  propin 
qua  op*rauoni,qu;fiti  *o*a  fublla 
da.  H;c  autem,qu;dida  fan t,  ftfr** 
ceflariafiieruntfecundum  trnftat* 
vniuerfales  in  modo  ciborum,  & 
medicinarum.  < " 

;’•(  \\ 


Dr  compkxumbm  clbcrntn  eptvrmJjem,  K 
&■  medteutarum jpeciediter.fecnndnm 
quod  certtfuatm  fmu  Golems:  pra 
cipsst  yero  dtfranis,  ex  qui- 
bus pants  corrfcitur. 
i • Cap.)  I.  . 

NVncautcm  memorati  crim* 
vninfcuiufquccarum  fpecia 
liter  fm  conluetuainem  Med  i corns 
deinceps  volumus  narrare  de  finw 
pheibus  mcdicinis  magis  mam  fr- 
ills , qu;  a Galcno  funt  tcftificatx:  ^ 

ppea qa  fuit  verax,dtl«?alis expime  rra|^» 
tator  in  hac  arte.de  nulreft^  poflis 
ei  co  para  ri,  nifi  is  q,cfi  clamat,non 
itelligitidqdclamat.  Itevololcipe  £ 
a cibis,qui  fin  cibi  abfolute:  & poll 
illos  dica  cf  illis,  q funt  medi;  Iter  d 
bos  dc  medietas : Sc  port  illos  dicS  & 
mcdicinis  ab/olute.Cocordad  funt 
Media,  q>  melior  ex  abis  terr;  na- 
ftedb,hoTb,naturaIib%  hoc  e illis, 
q flat  I quinto  climate,  aut  quarto, 
eft  tridcu  ardficiaftpparatu.de  hoc 
fit  muldsmodis.  Fn.n.panis  forme  Depart 
tat*,dc  azim*,&  cmftella,&  bucelia 
Sc  lorbitioes.qda  fut,  q fitigtit  ifim, 
poftq  e vftulan1,&  poftea  ifundutl 
aqua,dc  poftea  coquet  ipm  fine  fra 
dioe.  & nocnotaffauich . Et  mcli* 
ex  trmco  e illcf,qd  e fragibilc,&  gra  M 
ue'.Et  meltor  c;teris  c pan  is  fadV’cx 
fanna  triticiT  hucmoduihoceft  r* 
fitcuftoditu  a malisaccnrib’eidcm 
venire potetib*,  Sc  vt n6  fint  m mi* 
furfures  ab  co  temot;:ficut  funt  re- 
mot;  ab  armach.&r  hoc  appcllatur 
apd  nosmadechunii&Latini  appd 
la  tpanfgroflu.de  like  veloci’ad  dv 
gereduq  darmach,  3c  niloris  vifeofi 
tatis,quwdarmach  pl'nutriat.neqi 
e-rate  licckatis  ficut  furfureus,ncqtf 
admel5chohS  adeodto  couerar,- 
vt  ipm.qmcortex  vniufruiufq;  yd* 

gcu 


Liber  Quintus.  101 

Jt  gmbilis  eft  terreftris  licc’tquis  for-  ingrcdinlr  opus  raedicinarfi  5 cibo 
fure’citiusdigeratur  ipfo  darmach 


Patua. 


pp  abftcrfionc  exiftentein  luo  car- 
rice.*  qnconficitur,ponmir  de  (ale 
conuenientcr : &conficiturcli  mul 
ta  aqua, ad  hoc  vc  fit  Ipongiofos,  & 
fit  fermentarus  comperenrcr,*  co- 
dus.  Scd  panis  aximus  eft  groflus , 
& vilcofos.  Eodcm  modo  no  eft  bo 
nus,quicftnimisfermctatus  :quia 
tranfinutarurad  humoresputndos 
pp  calorem  extrancu  generatum  I 
co . Et  port  bonitatem  cibi  cx  pane 
eft  panata,qu£  vocatur  thaufii : ex- 
ccpto  quia  aeclinat  ad  frigiditatem 


B 


laquafcrucnti, 

bus  in  vclocitatc  digeftionis,  Sc  leui 
tatc  : & maxime  $gris  cx  coplcxio- 
nc  calida.  Sed  fauich  eft  ct  bonus 
cibus.Et  cjn  diftemperatur  cu  mul- 
ta  aqua,  refrigerat, & eft  iuuatiuus : 
eo  q.  vftulatio,&  infolio  vaporaue- 
runt,  & fubtiliauerunt , & rcmouc- 
runt  vifeofitatem.  Confcdumcum 
mcllc,*  codum  datum  fanis,  calc- 
facit,&  nutrit  multu . Et  frumentfi 
codum  inaquaeftgroflum,  vi  fccP 
> ^ lum,oppilatiuu,  & dutti  digeri  pins 

alia  re,&eft  valdc  malfi.  fetpultes 
font  grofii  . & qui  fiunt  cx  framcn- 
ro,  fiint  pciorcs , & refrigerat  pp  foa 
acctofitatcm,  & font  ptopinqui  cor 
ruptioni.  & ppea  funt  abijciendi  ab 
illis,  qui  font  parati  a‘gritudinibus 
putndis.  Sed  panis,  qui  fit  cx  ordeo 
f m modum,  qui  fit  cx  frumento,  (e 
quitur  bonitatem  panis  tritici : nifi 
quia  parum  decimal  ad  frigus . Et 
(auicn  ordei  bene  digentur.  &qua- 
dobibitur  diftemperatum  in  aqua 
Ltndejaq  refrigerat : Sc  eft  fiigiditas  foa  qua- 
•rdci.  fi  in  ptlo  grad  u .Et  aq  ua  ordei  plus 


turn:*  eft  laudabilit  in  fgritudmi- 
bus  caltdis  Sc  ficcis,laude , qux  non 
occultatur  ci,  q in  hoc  arte  ftuduit. 
quia  refrigerat,  humedar,  teperat; 
at)ftergit,gcncrat  laudabile  humo- 
rem  mirabilitcr,  non  inflat,  no  mo 
raturaddefcendendua  ftomacho. 
& hoc  nobis  totum  cxpericntta  de- 
dit.Et  fic  debet  ficn  aqua  ordei.  In- 
fondanrurgranaordci  in  aqua  in- 
tegTa  no  contula:  & in  vna  parte  or 
del  debent  poni  vigmti  aqua:  fngi- 
dx  partes : Sc  debent  fic  dimitti  in 
aquaquatuor  lions  :&  pofteaco- 
quatur  in  hac  aqua,  donee  adipifoa 
tur  rubedine  quafi  vinum.  Sc  a fiat 
hoc  modo, non  inflat.&qui  ftagfit, 
tcI  tcruntipfom  prius,peccat:  quia 
no  eft  ab  eo  pnuau  inflatio  nili Ap- 
pier infulioncm , Sc  grana  non  tra- 
nuntaquam,necrccipiuntinfufio- 
nem,  nifi  pp  virtutum  attraduiam 
qux  eft  in  cis.  & virtus  attradiua 
non  eftingranis,  qn  fcminantux , 
&nafcuntur,  nifiqhfcminanfinte 
gra . & fi  frangercrur  pnusq  client 
Jeminata,non  uafterenf:  quia  hxc 
virtus  attradiua  eft  in  eis,  ncut  for- 
ma (pccifica  in  totalitatc  totiusgra 
ni  fixa,hoc  eft,qn  partes  font  conti 
nux  coniundx  limul.  & hoc  eft  fi- 
milc  calori  ftnaiagdi,vcl  altcnus  la 
pidis  prxciofi.  qtf  e , quia  qn  partet 
fox  font  fimui  coiundf,  in  eis  font 
virtutcs:&  qn  lepararx  lunt,priua- 
tur  ab  cis.Et  fic  tcftificatli  eft  a mi- 
rabili  Auemarua  Abynzoar  in  lib. 
foo,qui  dr  Thcifir.  quia  iftc  foit  fo- 
premus  in  Icia  Mcdicinx  a Galcno 
vfq;  ad  noftra  tepora . Sc  hoc  ab  co 
haoui . Sc  rememorat  errnre  Medi- 
corum  frangentium  ijpfum . Et  par 
n is, qui  fadus  eft  cx  ab  js  grams,  ha 

bet 


Mod*  con 
ftcicndn- 
qu&  c'dci 
id  ett  puf- 

U;  urn . 


LiKt.tr*. 

tta.iS.c.  6 
L.iudci  A- 
byiuoar. 
,p  quo  vi- 
de slibto. 
4.C3.40. 


■ •■•■Collisjet"  ’ 


G bet  iltamnrtmenr,quam  habent  il 
la  granges  quibusfachis  cft.Et  in- 
fraconirenit  rememorari  dc  aqua 


De  Canubus.  Caf>.  j t. 


M Eliot  caro  ex  volatilibui  eft 
earn  gallinx  iuuenis,fanx,3t 
pingnis.  & habetmtrabile  propric- 
tate  teperando  coplcxione . & ppea 
brodifi  fuu  eftopuma  medicinale- 
profis.Et  dr  q>  cerebrfi  galling  aug J 
men  tat  fubrfacia  noftn  ccrcbu , & 
acuit  ingeniu.  Et  poft  lllius  bonita- 
H te  ex  am  bulati  uis  eft  caro  hasdi . & 
poft  has  eft  caro  arietu  m.  Et  h^c  eft 
opinio  maioris  partis  Mcdicorum , 
prxter  Gal.qui  abominatur  carnes 
arierit,  & viaeffibi  q>  caro  vituloru 
eft  melioris  nutrimeti  anetina . Et 
Auic.didt  q>  mclior  carnifi  eft  caro 
porcina:  &fentitq>ifta  caro  quad 
lie  naturalior  hominibus,qalia  ca- 
ro animaliu  ambulatifi.  Sc  experia- 
tia  hoe  docet.Et  major  ps  Modi  coif 
abominaC  cames  agnoru : ppea  qa 
dominafmulra  bumidieas  tup  eas , 
& laudat carnes  anctfi  iuuenu . fed 
coucniese  dicere,  <j>  carnes  agnorfi 
I funt  poft  bonitare  carnifi  hoedulo- 
rfi.Sc  lie  lentk  Rafis . Et  <j*f  mihi  rf 
tx  agnis  eft, quia  funt  multaru  fup- 
fiuitatu : ex  cep  to  cji  in  terris  calirns 
redpiunt  teperiem  up  earu  calorc . 
Etcjd  hoc  fit  veru,eft,  quia  videm’ 
m pih  agnoru  ftantiu  in  terris  men 
■'  dionahbus  funt  tortuofi,ficd,3e  cur 
ti ; Sc  a funt  in  noftris,n6  cxced  unt 
ini  in  hoc  . Er  carnes  vitulinx  funt 
bonx  carnes : ppea  qa  non  habent 
ilia  viicofitatem,fngiditatc,  & lied 
tare,  qua  habent  carnes  bouin^  vc- 
tcrcj.ic  eoru  carnes  fiuu  magisodo 


ri ferae  alijs  camibus . & quantfieft  ft 
in  hoc,  mdiores  funt  camibus  ho> 
dulinis : ppea  quia  in  camibus  hoe- 
dulinis  manifcftaturqu$da  muril- 
lag°,qn  coquitur  .Scd  carnes  hcrdi* 
linx  (unt  meliores  vitu  lints,  qa  ge- 
nerant  meliores  humores.Et  ex  «u 
dabilioribus  carmb’  volatilifi  fane 
carnes  perdiefi : fed  dcclinani  paru 
ad  frigiditatem,  & ficatatc.  & funt 
licutgallin^ delerti:  & habent pro- 
pnetate  ftringfdi  ventre, aflf.&eli- 
xx.  Scd  turtures  funt  ficut  volatilia  ’ 
reiiqua,&  declinant  plus  ad  calidi- 
tate,  Sc  hnt  mirabile  propnetatc  in 
acuendo  ingeniu . Sed  colubx  (unt  t 
calidf  & ficcx,gro(Tions  fubftanti* 
q tuitures.&pulli  ipfaiu  habet  hu- 
mid itate  fuperflua.Et  fignificat  fit* 
g hoc  grauitas  fuorfi  motuu  : ficut 
fignificat  calor  corn  aduahs,  Sc  ve- 
locitasdigcftionisiu  ftomachis  co- 
rum fuper  lpforum  calorem . Et 
ppea  qui  volunt  abftcrgere  marga- 
ritas,3c  clarificare  eqs,<lAteis  ad  co- 
rn edendu  . 3c  incfjtincnri  debet  oca 
di,&  extrahunt'  purificat$.  Sc  fi  cito 
no  inrerficcren£multum  minuerrf 
quandtas  margaritarfi.  Et  caro  ve- 
reris  colfibi  mafeuli  mirabiiem  ha- 
bet  jpprictate in cpilepncis,&para-  K| 
lyncis.  Et  carnes  volucru.q  affimila 
tur  colubis,&  dicunftudoncs,  Sc  in 
llgna  Arabica  Alchamari,  funt  fic- 
ciores  fididis.  Sc  grofiioris  fubftan- 
b$,  Sc  nntaliquantula  aromaticita 
te.  Paflercs  funt  oes  cal  idi,&  ficci  in 
fine  calons . Coturmces  temperatx 
funt,aliquaculfi  dec! i nates  ad  cajo- 
le. Sc  funt  fubdlis  fnbftarif,  genera- 
tes bonos  humores.  Sc  bon?  (unt  fa 
uis,&  coualefcendbus.Et  fturuclli, 
q dicunf  azuri,funt  calidi  Sc  ficci, 3c 
graucs  ad  digeredu,  Sc  groflj  nax . 

De 


it 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  i o t 


A Dtfifiilml.  Cap.  ) j. 

■»  a Eliorcs  corum  funt  pi (ces , q 
JV1  degift  in  locispccrofis,  &<]U4 
multas  habet  fq  uamas,  Sc  quorum 
corpus  eft  medium  inter  magnum 
Sc  patuum,  &<jui  fuut  velocis  mo- 
tus,Sc  pau  ca:  vifcofitatis . Ec  mclior 
•pud  noceft  pi  ft  is,  qui  dicit  eubri- 
ca : Sc  poft  ilium  ille,quididtut  cn 
lia:  &quidam  dicunt  ipfum  refu- 
lum.  Etpiftis,quicaptuseftinflu» 
minibus  remous a man,  necc/lario 
bonus  eft,  Scpauca:  fiipafluitabs: 
propterca  quia  hie  pilcis  propter  fui 
Datura  habet,  vc  petat  aquara  dul- 
B cem  Sc  frigidam : Scad  hoc  mul  - 
tum  laborac. 

Dr  Lafle.  Cap.  J4.  . 

ET  meliuslaceftfimiineum:& 
poft  ilkid  lac  afinac : Sc  poft  ll- 
lud  lac  cap* . Sc  ilLe  fpccics  lachs 
(urn  fubtilisfubftauz . Scd  lac  ouis 
eft  grolfius  : Sc  propterca  cuius  in 
ftomacho  caftatur . Scd  vaccinum 
erolTius  eft, Sc  cum  hoc  butyrofius, 
Sc  pinguius. 

D*  Ca/eo . Cap.  j j. 

CAleus  rccens  eft  frigidus  Sc  hu 
midusjgrofli  fubftnntia*.  Vc- 
C luseftealidus  Sc  ficcus  propter  la], 
Sc  tendi  t ad  vlhoncm . Ei  afiq  uis  ca 
lens  eft  bonus,  medius  inter  nouu 
Sc  vctcrem  eft  bonus, dumodo  lit  fa 
dus  rationabihtcr  cx  bono  lade . 

DeO  uis.  Cap.  )6. 

OVa  gallinarfi  fimt  meliora  cat 
tcris . Sc  vitellum  eft  melius al 
bo . ncc  album  eft  nimis  malu,  nili 
nimis  lit  coagulatu.Et  ppea  qh  co- 
quallanir  cum  oleo  Sc  aceto , Sc  fiat 
xrcmulum,eft  valdc  bonuiquia  res, 
^ cequuu  cu  oko,  eft  aultu  auui 


duatdum  mode  oleum  nouu  fit,&:  D 
dulce,Sc  oleu  ohux.  quia  namra  il- 
liuseft  teperata , dcchiians  parti  ad 
calore,&  impingnat  bepar,  & aug- 
mentat  ipfius  lubftantia.Ec  genera 
liter  dicoq^cftcbuenienshof  mul- 
tum  fm  totam  fui  lubftantiam.  Et 
ppea  in  terris  noftris  no  coqmmui 
camcs,nili  cu  co : quia  mehor  mo- 
dus,&  tempcratior  comedcndi  car- 
ncs  eft  i lie,  qui  df  athafea , hoc  c vi 
lie  fiat.  Accipcolcum, Sc  paru  cx  cc- 
pa,&  ponannir  carnes  fruftanm  in 
eo,  addendo  paulatim  aqua  calida, 
donee  lint  cod$.  Scd  panis,  qui  dc- 
coouinu  cum  oleo,  eft  malus,i.im-  ^ 
paft  atus  cum  oleo : qm  tepore  dc- 
codionis  comburiturolcum,Sc  ten 
ditad  fulphurem. 

Dtfri*fl:biu.  Cap.  J7. 

MEliorcs  corum  funt  ficus,  Sc 
vu^.Et  compltxio  ficuum  eft 
Sc  liumida.mundificaucfto* 
machumjaxant  ventrem. 

Vuf  cal  id^  lu  n t ex  pauco  calorcy 
Sc  humid*  tempera^.  Sc  fubito  im- 
pinguam  corpus : led  lnducut  vcn>- 
10litatc  inoibusd1gefti0111bus.se  S 
cus  non  dant  vcntofiurc,nih  in  fto 
macho,  i intcftinis. 

Vuapaflj' calida:  lunt,  Sc  humi-  F 
dx,Sc  digeftibiles.  profunt  hepati  a 
lota  lubftancia.Etopciationcs  vim 
ipfaium  funt  dcbiliorcs  operation! 
bus  alioru  vinoru  : fed  poteft  poni 
loco  altcuus  vim . 

VtAtjuis.  Cap.  1 8. 

MElioraquarum  fm  Hippoc*. 

eft  aqua  fbnrnmi  onenta  — 
lium,qu£  ftatunt  cx  terra,  qu$  non 
habet  nimis  groliam  liibftannam, 
ncc  nimis  mollrm , vel  luceum,  led 
hi  mcuiucus  inter  has.  Scpioptcr 

ca 


Colliget 

G ea  hxc aqua  eft  luauior,  3c  ririus  p-  tatem  & humiditarem , *ut  parum  X 
mutatur  a call  do  8c  frigido.  Sed  Ra  decimal  ad  calorem . Et  ppea  ha  bet 
/is  fenuttp  mclior  aqua  fit  flumi-  difloluerc  apoftemata  pp  fiiairt  ab- 
jtum magnorum. EtHippoc.  didt  fterfionc, 3c  maturat, 8c  eft  multx 
qnft?aqu$  funt  diuerfaru  fubftan  humiditatis.ppea  acciditci  mult* 
tiaium : co  qj  tran&unt  per  dmer-  inflatio,3c  ventofitas,  & rpfam  noo 
fas  terras-.  & ppea  quia  ingrediun-  perditpp  aliquant  deco&tonem.  Et 
tur  eas  multi  riui  .Et  mihi  videf  q>  dicitur  cp  habet  malam  proprietary 
Rafis  non  laudauit  flumma  magis  cum  virtute  cogitatiua  : & qui  ca 
grolla,  nifi  ppea,quia Sol  operator  vtuntur,roulta  habentfommabo* 
in  eis  vnam  opcrationcm,pp  quam  ribilia,  & falfa . 
feparaotur  partes  grollxa  lubtili-  Ciccra  funt  temperate  caltdaic 
bus.  Et  ppea  coquunt  Media  aqua  humtda, 3c  hnt  inflationem.  Sc  pro 
illis,qui  habet  debilem  ftomachu , pterterdam  corum operadone  ha- 
ir hcpar.ergo  opus,  qd  fit  in  aqua , bent  gencrarc  fpcrma,&  prouocare  ^ 
H c diuerfum  ab  aqua.Sed  qd  c in/pi-  vrina,&  languincm  menftruum,8c 
ciendum  in  aqua,eft  diuerfitas  ter-  fiangunt  iapidem . led  hoc  fariunt 
xaru  m.quia  non  pot  cflc,vt  in  ?fta-  plus  fltgra  q alba . Et  fi  comedutur 
tenon  defluant  ad  flumina  aquae  recentta, generant in  ftomacho,3c 
muldtudo,&  aqux  pluuix.Erppea  inteftinis multas fupcrfluitates.it ft 
quanto  plusclongaturflumea  fuo  alien  tur  ( et  fabx ) habet  minus  ex 
ortu , eft  deterius.  Et  ppea  noftrum  fuperfluitatibus . led  funt  durtora 
flu  men  melius  eft  in  Corduba,q  in  addtgeredfi  nifi  primo  client  mfu- 
Sibilia:  3c  eft  detenus  in  Stbilia  ft-  fa.  3c  habenr  proprietatc  faciendi 
pter  crementura  & decrcmcntu , 3c  bonum  coiorcm . 3c  hoc  faciunt, 
ppadmittioncm aqua: fallen eo:  quia acuunt calorem, ita  vtgene- 
quamuis  iliud  non  fendamr.Et  1m  retur  fpiritus  ventofus . 3c  petlianc 
poffibile  eft,  vt  aqux  magnom  flu-  viam  yalent  coitui . 
romum  no  fintturbidx.de  jppterea  Lcntcsfunt  temperatx  in  calo- 
inuentmus  T firndo  pitanorum  ,qii  re,&  funt  ficcx,3c  generant fangui-  M 
I pouimusineisaquamfluminum,  ncmelancholicli,3ce*tinguuntin- 
multum  de  labulo, ic  terra. 3c  fic ac  flammatione  languinis , 3c  magis , 
cidit  in  terra  noftra : quod  non  ac-  qn  coquuntur  in  accto.  Et  caru  vir- 
dditdeaquisfontium . tutesterti?  funt:  quia  priuant  coi- 

D* Gtmu, <jn* funt nbt  mt&citudts.  turn,  3c  offufeantvifum  :3c  quan- 

Caf.  )9.  do  coquuntur  in  aqua  plurieSjftrin 

DEincepsvoIumusdiceredeci-  gunt  ventrem. 

bis  medicinalibus : quia  qui-  Lupini  funt  fieri, terreftres , 3c  ir 

dameorum  funt  terrx  nafeentia,  man. 3c qn  coquunt'in aqua, donee 
icquidam  animalia,3cquid5  fup-  auferaturiplbru  amaritudo,eftri- 
fluitates  animalium.  Etcx  ten?  na  bits  m durus.ic  qn  comcdunC  ama 
Icentibus  q u^-dam  funt  grana,5c  q-  ri,occidunt  pucros,  3c  occidunt  ver- 
dam  frudus,6c  quxdam  herbx.  mcs,qui  funt  in  ftomacho , 8c  intc- 
Faba  eft  temperata  inter  frigidi-  ftinis,  3c  ptouocant  vnnam,3c  ape* 

riunt 


Digitized  by  Google 


Oriu. 


Liber  Quintus.  103 

A riuntorificia  hxmorrhoidaram . Scppeafuntfrigidiora.se  in  corum  D 
Leugbi.f  Fafeoh,declinant  a d ca  odoraru  eft  proprietas  contra  om- 
lore  & humiduatem,  Sc  impinguat  nes  pafliones  cordiales. 
corpus,  St  prouocant  vrina , Sc  fan-  Maloru  granatoru  quxda  funt 

purnemeltruum,  Sc  laxant  ventre:  dulcia.Sc Cpfemacetofa . Etola hu- 
3c  proprie  rubei,Scinducut  fomnia,  mciftant.verum  duloa  funt  calidio 
Scfeduntvertiginem.  ra  Sc  humidiora:  St  general  ex  eis 

Milium  frigidum  eft  Sc  ficcum , modica  ventofitas,non  mala.Et  ha 
•ventre  conftipat.  Sc  eft  pauci  nurri-  bent  vnam  nobilem  proprictatcm: 
tnenti . Et  hoc  idem  fecit  Panicu . quia  mirabiliter  refiftunt  cibis , ne 
Et  Spel ta eft  propi nq ua  huic.  corrumpantur  in  ftomacho. 

Rizi  funt  grofll-  lub{lanti$  in  ca  Perficafunt  frigida  Sc  humida:  Idf  tenia 
liditate  Sc  frigiditarepropc  tempe-  Sc  habentgenerare  humorescorru  ttJ 
ramiam.ventrcm  ftringunt,&  funt  ptos,SCputridos,St  aliqh  cholcncos. 
boninutiimenti,quandocoquun-  Et  lint  mirabilem  proprietate  rcfi-  ^ , 

B tur  cum  lade . ftendi  ftttori,  qui  prouenit  a ftoma  s'eul 

De  Trufhbus  nrborion . Cap.40.  cho.  Sc  odor  fuus  valet  cotra  cardia  teru,  tn. .. 
■r^Omum  dulce  eft  temperate  hu  cam  paflionem. St  olcu,q<1  fitereo-  c.jo.-exhi* 
X miditatis,Sc acetofum  eft  frigi-  ruoflibus,  abftergit facie domina-  <t6 

dum  & ficcu . Et  habet  proprietate  rum,  Sc  valet  contra  difficultatc  vri  'hok-rl 

nx, Sc  occidit  vermes.  " putnda. 

Sed  Antipcrfica,  qux  Nufmus  di 
cunf,  funt ci u Idem  naturxeti  peril 
cis,led  non  habent  ilia  proprietate. 

Sc  in  Arabico  dicuntui  Aiam . 

Prunorii  dux  funt  fpccies,  videli 


confortandi  membra  principalia , 
C fint  diftemperata  in  calore.  Sc  ma 
xime  cor.confbrtat  ccrebrti,odora- 
do  pp  fuam  aromaticitatem : Sc  ge 
nerat  groflam  ventofitatein  lecun 
dadigeftione,  Sc  tertia . Ita  cp  didhl 


cftaupientibus  (ppoteft  gencrarc  cet  album, Sc  nigrum.  Scambo,qn 
phthihm, Sc heiftica  :co<j>  venti  ,cj  funtmatura.luntfrigidaSchumi- 
gencranturexco,habcnt  mala  pro  da.mingant  calore  cholera Sc  laxat  F 
prietate  adexardendasarterias  pul  vetre.fjdebilitat  paru  os  ftomachi. 

C moms.Scfictcftificatuscftmirabi-  Nucescalid^luntScliccf,3cpro-  • 
Iis  Aucnmaruam  Abumcron  Auc-  uocant  vomiru,  Sc  laxant  ventrem, 
2oarin  Theizir  Sed  vmum  fuu  no  Et  dr  cp  habet  mala  propneratem , 
habet  hanc  intentioncm.  ita  q?  qui  vtuntur  eis  nimis,  feciunc 

Pyracruda  funt  frigida  Sc  licca:  cisin  lingua  paralyhm.  Etcomeft? 
fed maturatemperata funt, autde-  cum  hcubus,obftant  venenoloco 
cl mant  ad  paucam  frigiditatcm.  Sc  bezahar . Sc  multum  valet  fenibus. 
hoceft,quiacompolicafuntcx  ace  Sc  nocctillis,  qui  nment  panioncm 
tontate  ,dulcedinc, Sc  ponticitatc.  calons.  Sc  tempore  mag ni  fn<»onj 
Proptcrea  eft  corum  virtus  ventre  non  funt  nociux. 
conftipare  . Sc  eorum  proprietas  eft  Auellanf  I nullo  diffcru  t ab  illis, 
rctnoucrc  linm . nifi  quia  no  prouocant  vomitum . 

Cotonca  lunt  groflioris  fubftan  Amygdala  temperate  funt  in  ca 

tue  q pyra,  Sc  matoris  ftypucitatu : lore, Sc  humid^  fuauis  la  pons,  Sc  ha 

bent 


Di 


Coliiger': -T 

G bentmulmbonaspropricrates.  Et  dant,&  bumcflantr  non  ha-  K 
drtphabent  augmentarefubflan-  bentnrtutemcitoexctfndi,rirnuI- 
tiarr  cerebri,&  factum  fuauiter  dor  lam  habcant  abfterfioncm.  i 


mirr,&  abftcrgunt&  mundificant 
Trias  vrinx,  A:  funt  valdc  conucnie- 
tesmacns.Etearii  oleum  e melius, 
quod  poffit  efle  fpafino  ficco . i et 
melius  tf  oleii  fefaminu  npaliqua- 
tulam  ftyptid rate,  q u?  eft  in  co : q> 
oleum  fefaminu  eft  rumis  calidu, 
& habet  mala  proprietarc  in  dando 
fatorem  on.  & qui  vtuntur  fefami 
no  loeoolei  amygdalaru , peccant . 

Pinex  calidx  Tunt  & flccx.Sc  ca* 
rum  oleum  curat  paralyflm . 

H Fifhcicalidifunt&  ficcitempe- 
FLftic*.  rate,  confortant  flomachum,  & he 
PUueifc  par  a rota  fubfl;ancia,&  font  ex  illis 
medicims,qu?  habent  multa  iuua- 
menta,  & magna. 

Dr  Hrr6n,C5“  Oltribtu.C.tf>.\i. 

OMnes  herbx  per  fua  natura  de 
clinantad  humores  melScho- 
licos.  & hoc  et  faciunt  a tota  fubfla 
tia : excepta  ladhica,&  buglofla. 
VL«*lidi  . Caules flint* frigid i & iicci . ne- 
ccfTariogenetanthumorem  melan 
cholicum.  & fuccus  corn  habet  pro 
prietatem  clarificandi  vocem . 
Cucurbit?,  qu?  in  Arabico  diefi- 
I tur  Vlla,funtfrigidx4:  humidx,  a- 
uofx,&  talc  humotem  gcnerit.& 
icitur  cp  funt  apt?  rccipcre  corru- 
ptioncm  in  ffomacho.&  habet  ma 
lam  alterationcm:  ficut  fit  in  rebus 
humidis  non  habentibus  ftyptici- 
tatem,terrcllratatc,  nccponncita- 
terti : quia  fun tfolum  aqu?,&affi- 
• teilamuseasmoris.  Nec cucurbit? 
iftius  regiois  funt  tales,  fed  funt  du 
i;?digeftionis,&  groflioris  naturx : 
ita  cp  non  pollunt  rcdificari,nifi  cu 
multa  dccobtione.  & cum  hoc  funt 
multi  mali  chymt,  & adhuc  mfngi 


Melones  funt  frigidi , nwlt?h«>* 
miditatis.  & hnt  ablierfione,4t  pwo- : 
uecant  vriua  : itacpdicitur  cpqni 
rtitur  multum  brodioeorum, eft- 
cautus  abxgritudine  arenarum . 

Cucumeres  flint  frigidiores,3c  mi 
nus  humidi,  & minus  proundt  vrv 
nam  melonibus : fed  non  corrum- 
punturitacito,  vt  melones. 

Ponulaca  eft  fngida  T terriogra- 
du  ,8c  humida  in  fecundo.  & eftlo- 
bricatiua,vifcofa.  aufrrt  fiom,c6fti 
pat  vctrem,&  auferc  detiu  fhipore . I 

Attnpliccs  funt  fhmdx  8c  numi 
dx,  ventrem  humetftanr,  profunr 
iftericis . paratx  tamcn  funt  cor* 
mptioni.  • 

, Spinachix  valdc  funt  bottx.&te 
peratx.  valent  gurturi,&pufmonj  .> 

& flomacho  calido , & hume&ane 
ventrem . & funt  in  fecundogracki* 
frigid?,  & humidx. 

Bletx  yppinqu?  arripliribus,funt 
calidiores,&  minus  humid?,  humo 
res  gtiant  groflos,&  phlegmatic©* . 

Rapx  calid?funt& humid?,  ge- 
nerantventofitatem,  mouctcoitu, 
eo  qi  renes  calefaciunt.  Sc  habet  mi-  M 
rabilem  proprictarem  ad  illumina- 
dum  oculos . 

Melongixfunrex  his, ex  quibus 
nos  facimus  in  terra  nolfra  multa 
cibaria  dehcata . & poftqua  p rate- 
da  eftprimaaqua  fiurii  decoct io- 
num,&  coquuntur  cu  camtbus  pin 
guibus,  funt  multum  dcledabiles. 
Etego  reputoipfum  teperatumei* 
bu,poftqua  fic  foetus  eft.ppca  quia 
pars  acuta, qu?  cfl  in  co,remouetur: 
perprima  decoOionc : & fua  ficct- 
tas,&  Aypticius  remouentur  jpprer 

car- 


Digilized  by  Google 


Liber 

Jf  carnet  decodlas  I eo.Et  q uSuis  Me- 
dici dicant  (p  gcnerant  humorem 
melancholia!  fimilcm  huniori  ge- 
nerate c*  caulibus,tn  confyderare 
debemus  incibis  duas res.  vnaeft 
res,qu;  fecum  mifcctur,qu;  p6tre 
mouere  malitiam.ficft.  & dclcrfta- 
tio  cibi,  hate  eft  fecunda  3c  quando 
ell  rnultu  dcledabilis.lxfio , flpro- 
nemt  ex  eo,  no  c multu  manifefta . 
3i  hie  eft  vnus  cx  dele<fhbilibus  ci- 
bis.Ifti  funtcibi  manifelh  apd  nos, 
1 ybus  e virtus  aliqua  medicinalis. 

D tvarittatt  tirtutum  mriicmarum 
Simphcium.  Cap.  41. 

1 FT  nunc  habemus  loqui  dc  me 
JLrfdicinis  abfblute. 

Alchilbn,qu;in  Latino  df  Bcto* 
nica,&  in  Perfica  Imgua  Beragines. 
Eius  prim;  virtutes  incaIore&fic~ 
ci tare  funt  in  quarto  gradu : ppea 

Juia  ell  de  fubltantia  rerreftn  adu- 
;a.3c  inaniR-flat  hoc, quia  eft  in  fi> 
nc  amaritudtnis.  Et  opcratiSes  cius 
fecund;  funtincifiu;,diflolutiux, 
& aperitiux  former . Et  ell  in  hac 
Tirtutc  fortior  ablinthio  pj>  ftyptici 
tatem , cl  l T ablinthio.  Et  virtutes 
eius  tern;  funt , q>  nocct  ori  ftoma- 
chi  pp  amantudme,  dj  c fine  ftypti- 
C citate  :3cvtimurexeo  extremitate 
& flipite.  Cinis  finis  eft  calidior  Sc 
ficcior  eo.  valet  con  tra  alopCciam , 
qn  mifeetur  cum  aliquibus  vnguf- 
tiscalidis . Et  eft  et  calidior  finis  ci- 
nis cinere cucumeru  agrcftium , & 
cineie  radicis  anethi.  E t cr  ifti  due- 
tts profunt  ventri , qn  eft  vlccratip 
* ineofineapoftemate. 

Pentafiler  diatur  i Perfis  arbor 
A braam,  3c  in  Ladno  dr  Agnus  ca- 
fhis.Suaprima  virtus  in  caliditate 
& ficcitate  efteroo gradu.  3choce, 
ppea  quia  in  fua  complcxionc  do- 


Quintus.  1 o 4 

minatur  fubfHria  teneftfis  adufla  D 
mixta  efi  fubflanda  terrcllri  SC  fri- 
gida.de  fignificat  hoc , qa  lapor  fit* 
cftacutus  cu  aJiquantuTapontiata 
te.Et  manifeftu  ell  q?  fed;  operatio 
ncstalium  coplcmonu  : qualisiita 
eft.fiintcu  mafionc , Sc  apertione. 

Er  ponticitascft  vnaex  renus,  q ad- 
iuuant  ad  hoc, 5c  in  mebris  intrinlc 
cis,vtt  * lplcne,3c  hepatc . Et  tenia  '»  l.p«b 
operatioeft,«remoucatcoitum.&  mon*’ 
propterea  nuncupaturin  Arabico 
granum  fieri  1 1 tans,  & dl  ficut  agn* 
callus . Athcnienlcs  dommx  de— 
cumbut filper  ipfiim  in  maguisfr* 
ftiuitanbus.  1 - „ |( 

EtRutaeflfimilisci;  ex  cep  to  q> 
pluscalcfaac,&  deficcat:  nec  nabet 
ftyptici  tatem,ncq;  ponneitatem , > 

Altich , & alij  dicfit  Vigil. Virtus 
fuarii  radicum  eft  teperatain  caii« 
ditate  Sc  ficcitate,  quia  copofitu  ell 
ex  fubftanria  aquea  Sc  terreftri  efi 
pauca  igneitate.  Sc  manifrfht  hoc, 
quia  clF  infipidu  cum  modico  fly 
pdcitads,&  acuitatis . led  herba  ci* 
e fold  infipida.  Propterea  ipfius  pri 
ma  virtus  eft  frigida  & ficca  ,6c  ope 
ratur  ficcitate.  Et  lecuda  eft  folida- 
rc  vulncra  lordida  breui  tpe.  Et  ter- 
ria  cft,vt  frangat  la  pules.  A;  lignum  I 
huius  eft, quia  nalciuir  in  vallibus, 
fclods  humidis, 

Eluegat,i.Pescolubinus,  eft  qu* 
tuor  fpeaeru:  3c  parum  diuerfifica* 
tur  vna  ab alia.  & Gale,  non  pofuit 
ipfum  in  gradu . Et  qd  nobis  vr  dc 
cius  coplexione  cft,qj  eft  frigidu  in 
pnmo,5c  liccu  in  fecundo.  & hoc  e, 
quia  dominaturfitp  parte  ipfi*  fub 
llaria  terrcllriscu  fubftaria  adulfcn 
Sc  ppea  eft  lapor  eius  llypdcns  cum 
modica  amaritudine.dc  li  amaritu- 
do  ciict  xquaiu  cu  ftypdcitatc,  dice 

reruns 


Digitized  by  CjO(  3gle 


Collio'ct 


6 temus  ipfum  temperarii  in  fieri  ta- 
tc . fed  quia  videmus  q>  dominacuc 
amaritudoparum  cu  ftypticttate, 
iudicamus  cp  ficcum  clt  in  fccundo 
gradu . Et  ppea  valet  dolonbus  re- 
num,&  dolonbus  fplenis  pp  ipfius 
amaritudincm  ,&  lenoginibus  fa- 
ciei , Sc  morphe^quando  piftauim 
mifcctur  cum  accto . 

Agaricum . Nee  banc  radicf  po- 
fuit  Gale,  in  gradu.  Et  qd  nobis  vi- 
detur  ex  eo  de  cius  c6plexionccft, 

?>  eft  calidum  in  primo , & ficcu  in 
ne  fecunditquia  c&pofimmeftex 
pardbus  frigidisSc  terreftribus,  Sc 
H cahdis  & igneis , & calidis  & humi- 
dis.  Et  fignificatfup  hoc.quia  cum 
nos  gu  ftarauSjpnmo  inuenimus  in 
eo  dulcedinc,  Sc  poll  hanc  amarita 
dine,  & poll  lltam  acuiute  cu  pau- 
ca  ftypticitate . & oes  ifti  fapores  fi- 
gnificant  fuper  ealiditate:  excepta 
parte, q fuperata,&  fepulca  eft  a fty- 
ptici  cate:  ficut  fignificant  fup  fied- 
tatem,  excepta  parte , q fuperata  Sc 
fcpultaeft  a dulcedinc  pp  tempera- 
dam,qua  ei  tnbuit . excepto  q>  plus 
fupera  t fty  pricitas  cum  frigidi  tate , 
q dulcedo  cum  humiditate.&  ppea 

Eanim*  ficcitatc  maiorc  caliditatc. 

tP)»caquia  hxcplataaffimilatur 
ratfict  arboris,  apparct  q>  terreftrei- 
tas  dominerur  fup  ea . Et  quauis  fit 
leue,&  porofu  mjrangi  bi  le,&  albu, 
q omnia  fignificant  vt  habcat  par- 
te mulra  acream,  ppea  pofuimus  ip 
fum  calidu  ! primo.  quauis  habeat 
tres  fapores  figmficantes  fup  ipfum 
calore, pofuimus  ipfum  calidum  in 
primo : quia  no  funt  fones,  neque 
manifcfti  in  ipfo.  & qd  conueniens 
eft  i fiduria  fuoru  graduum,  eft  ex- 
pcrienda.Scd  ipfius  operadones , q 
non  funt  prim; , funt  ad  diiloluen- 


du.&inridedum  hu mores groflbs,  ^ 

Sc  exoppilandu  venas  fplems,hepa- 
ti$,&  renum . Et  habet  fua  proprie- 
tatc  valerc  contra  morfum  veneno 
foruanimahum.Etnosdicimusq* 
hoc  non  fit,nifi  qn  apparent  ex  illo 
veneno  accideria  frigtda . Dofis  ip 
fius  eft  drag.i.&  hoc  non  p6t  fic  no 
cerc,ficut  nocct  ah;  median*, qua: 
attrahunt  ab  extremitaribus  corpo 
ris . Et  habet  magna  proprictatem 
in  mundificado  cercbium . Sc  ppea 
curat  epilepfiam , Sc  prodeft  curfui 
nouxaqu;adoculum.  Etquann- 
tas,  q deco  debet  fit  mi, ad  hoc  eft  a 
drag.i.  vfq;ad.ij.neceft  nccefleip-  l 
fum  rcfrenarc  nifi  pp  ficcitatem.  Et 
no  credas  cp  fubtiliado  humorum 
gro(Iorti,&incifiofignificet  fupdr 
multfi  calore , ficut  credidcruntct- 
rantes  muld  nouorum  Medicoru . 

Cuftaralbcr,  i.Capillus  veneris. 

Didt  Gatacp  hie  teperatus  6 in  fuis 
virtuubus  primis , quamuis  habeat 
null  tas  opetauoes  fccundas,  Sc  Ki- 
el as:  quaru  qu;dam  funt  conforca- 
tiuc,&  repcrcuffiux,  qu;da  diflolu- 
dux,&  qu;da  faciut  nafei  capillos, 

& qu;dam  q difloluut  fcropbulas, 

& qu;dam  q frangunt  lapiacs,3c  q- 
dd  qu;  adiuuant  ad  trahendu  fpu-  M 
turn  groflum  ex  pedorc,&  pulmo- 
nc.  EtGalc.  dicitcp  ftringtt  ventre. 

Sc  Noui  dicut  ^ purgat.&  tails  mc- 
dicina,quaUs  eft  nxc,qu;  habet  tot 
opcrationes  fccudas,&  tertias,  eft  re 
dnenda.quia  cum  hoc  toto  eft  Km 
perata  pp  ea , qu*  adhuc  dicam . 

Cay lem,  i.Scmpcruiua . Hzccft  Semper- 
multarum  fperierum . & omnes  in  uluual- 
terdo  gradu  frigid;  funt:  quia  funt 
infipid*  cum  mulca  aquolitatc : Sc 
quia  nafeuntur  in  lods  fhgidis , Sc 
tempore  frigido . 

Acarik 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus 

H Acacia  eft  fuccus  arboris  fpino-  dus,  & radix, 
fir.  Quandoabluiturcft  frigida  in 
fecuudo  gradu,<5c  ficca  in  tertio : & 
cum  nop  lauatur,  eft  frigida  in  pri- 
mp. & hoc  accidit,  quia  fuu  domi* 
nans  eft  fubftanria  terreftris , & fri- 
gida:  Si  proprerca  eft  ftyptica.Sc  efi 
co  toto  eft  in  ea  aliquid  ex  partibus 
fubtihbus , qux  remoucutur,  quan 
doabluitur. 


IO5 


Ligoz,i.Acorus.Quod  nccipitur 
ex  hac  planta  eft  radix. & eft  calida 
Si  ficca  I tertio  gradu,ppca  quia  do 
mmans  in  ca  eft  fubftanria  ignea 
fubulis , & jKijcft  efle  vt  fit  cum  ca 
adniixta  pars  vDa  terreftris adufta. 
Sc  fignificat  hoc,q?  fiipor  fuus  o acu 
tuscum  aliquantulaamaritudine. 


Opcrationes  cius  fccijndx  fun:  h? , 
Carincb.i.Vnica.  DicitGalc.  <p  quia  abftergit.mcidit,  fujbtiliat,  Sc 
frudushuius plant?, & foliacalefa  aperitoppilationes.Teinefunr.qa 


duntcalore  no  forti,  Etbabetmul 
us  pperationes  fccunda%&  teruas . 
Difloluitapofteipata,^  fiuntin  ra- 
ft dicibus  aunu  : &adiuuat  fuperfpu 
tum,ciuod  fit  ex  humoribusgroflis 
in  pedorcj&pulmone:  & curat  ca- 
cruqa : & in  iumma  valet  olbus  vul 


vTcin?  funr,  qa 
prouocat  vrinam , & valet  ad  duri- 
tiem  fplenis,&  fubtijiatgroflitiem, 
oux  prouenit  iA  cornea , & proprie 
luccus  radicis.  £ 

Cauar,i.  Aloe.Calidiiasfua  exte- 
ditura  primogradu  vfq,  ad  fn) , & 
attingit  paruro  cx  fecuao . & fic  eft 


penbus, qu? i ndigent criccadone , in ficcitate.&hoccft.quiacftcom- 
Tel  exuccatioe,  fiue  fubtiliatioe  .Et  pofitu  cx  fubftatia  terre/hi  adufta 
hocemagnu  fignufup  debilitate  mixta  cu  terreftri  frigida : &illud 
fui  caJorij.Scd  cum  hoc  toto  prouo  diminuitaliquantuju  dccalorcci*. 
cat  vrina,  Sc  mouctcoitum  . & hoc  &ambx  fubftantix  concordant  in 


fignificatur  per  ycntofitatcm.Etfp- 
prietas  fji  feminis  e,purgare  phlcg 
ma , & in  hac  fiimhtudinc  eft  vm  ' 
ficci tatis . fed  fortius  eft  aliquantu 
]um  femen  vrticx . Etdofis  ejuseft 
•jlI.j  dr»-  * a drag.ii j, vfq;  ad.iiij.Et  qui  opuia 
chmis.  tur  q>ut  igneum  propter  acumen 
c fux  pundionis,  cnanr.  quiahxc 
pars  ignca,qux  eft  in  cius  tbh|S,  eft 
iubnlis,  & remouetur  pp  ipfam  fri- 
cationcm,&  maximepp  lotionem. 

Albadudarmel,  Ifaray.  Iftx  dux 
plant?  fun  t ftigidx  Sc  fic  cx:  fed  fic- 
citas  plus  dominatur  q frigidi  tas,& 
maxime  in  elfaray.  Et  valentcdtra 
fiuxum  vetris  pp  earum  ftypricita- 
«em,&  contra  paffionc  v ul  u?,&  co- 
tra  hxmorrhoidas,  & apoftemati- 
bus,qux  fiunt  in  ano.&  albadudar 
mel  operatur  radix : Sc  elfaray  fxu- 


ficcitate  . Sc  fignificat  hoc,  q>  fapor 
cius  eft  amariffimuscu  ftypticitatc. 
&fupra  fuam  caliditatc  fignificat 
q>  nafcitur  in  terris calidis,  aut  1 ter 
ra  Arabu,vel  I India.  & qd  nafeitut 
in  terris  non  calidis, eft  debilc.  Sccu 
dx fux  virtutes  fun t, quia  eftfty-  F 
pticum  icpcrcuffiuu,  & abftcrfiuu . 

& hxc  eft  mcdicina  iuuatiua  ad  ge* 
ncranda  carne.  Tcrti?  virtutes  funt 
adcurandas  fiftuJas:&  maxime 
funt  in  virga,&  in  ano.  & ad  reper- 
cuticndum  apoftcmata,d  gencran-* 
tur  in  ore,naribus,&  oculis . Sc  pur- 
gat  choleram,&fiibftantia  fubtil^ 
&groflam.Eteftex  medicinis.qug 
nullum  haben t periculu:  co  q>  non 
lxditos  ftomacnippfuamlfyptid 
utem . Etvirtus  fua  purgatiuacft 
propinqua  vinuti  agarici : cxccpto 
Coll.  Auer.  O quia 


■ - : Colligcc  ’ T 

€ quia  eft  debi lions  atrraftionis : co  ratur  in  his  tnatefijs]?^  hufniditatf  K 

yn&uofam,  qua  habcnc.Etp/t>p{«*- 
rca  valent  plus  all  is  sebus  omnibus 
in  aperiendo  oppilationcm  pofto^ 
liSji:  pulnioms:proptciea  quia  k^a 
membra  Ixduntur  vt  plus  prop-tec 
grollos  humores. 

Ammoniacum  eftcalidu  etfic- 
ctijfm  cp  apparct  ex  tertijs  (ids  ope- 
rationibusrcxcepto  quiatenetpa- 
rum  caloris  in  tertio  gradu,  et  c lic- 
cu  in  prlo.  Sed  fiius  calor  eft  i hoc, 
qd  eft  gumrni.  quia  tu  fcis  gigum-* 
mi  (tint  ingroflata, ct i fpillata  a ca-, 
lore : quia  funt  fuperfiuitates  terra: 
nafcemium.Etvr  in  hoc  gradu  «a-  & 
briselIe,eo  q>  mimdificat.et  fic  eft 
gradus  lu us  in  (icciute  :ppca  quia 
(iccitaseftppvi(cofuarem  fua  p.m-i 
caro,qua:eft  in  co.  ct  hoccftin  on* 
nibus  gummi.Et  virtutes  fua;  funt 
vt  mo!Iificent,et  diflbluantduritie, 
qua:  eft  in  iik>uris,&  (plane, etdift 
foluantfcrophulas.  . 

Alcauna,&  inueniturin  fiumen 
tom  campis.Virtusduseft(icurvir 
rus  (umacti.  niagis  deliccat , ct  plus 


qpagaricumactrahit  abextremita- 
tibus  corporis , (ed  aloe  no  attrahit 
pifi  quod  eft  in  extremitate  ftonu* 
cbi,&  venis  hcpatis,&  in  illo  haber 
proprxcHte.  Etdofis  ciuseft  a drag, 
i . vfq ; ad.  i j.Eluoxat . Calor  & ficci- 
tas  ipfius  exteuditur  a pnmo  gtadu 
vfq,  ad  (ccudum.  & (iguificat  hoc, 
quiafacit  aliquantulam  abftcrfio- 
nem, Sc  mundificat  rencs , & aufert 
lontiginem.Et  manife/tioreius  $- 
prietas eft, quia  valet  contra  mor- 
lum  canisrabidi. 

•alias  Nauoca , i.  * Carui . Quod  plus 
Ameos.  (juatncur  jn  hoc, eft  femen  eius.Sua 
H prima  rirtus  in  calore  & (kcitatc  e 
in  gradu  tertio.  & hoc  eft,  quia  eft 
compofitu  exfubftantiaigneater- 
reftri  adufta.  Sc  ftgmficat  hoc, quia 
habet  faporem  acutum  raixtu  cu 
aliquantula  amantudine.Sata  vir- 
tus  cius  eft  apcrtio,  & dirtoluxio . 3c 
tern  a eft  prouocatio  vrirrz. 

Amygdala*  amarx  funt  cahdz, 
&(iccxin  fecundogtadu  :excepto 
co,quia  plusdeclinantad  calorem , 
«kminusad(iccitate,&in  hoc  funt 
quad  in  primo  gradu : quia  earum 
vn&uofitas  mamfcftat  humidita- 
j tem.Et  fcias,q>  complcxio,quc  hac 
facitoperarionetn,  qua:  ell  eomple 
xu)  cahda, habet aliquam  terreftrei 
U tern : & fapor  earum  (igni  heat  fu- 
per  hoc.  E c opera  ooes  caru  m tenix 
iunt  ad  apenendfefi  oppilationes  hc- 
patis,  & remouent  dolorcs  qui  (unt 
ui  hvpocundiijs,(plcne,  & rembus: 
& adiuuant  fuper  fputum  humorfi 
grofloril  vikoforum  qui  (un tin  pa 
flore,&  puimoQc.  Etdicoq?  maior 
pars  opera ttonft  harum  bon  fit  pj> 
iupcrfluum  caloit,qui  eft  in  cis,(ed 
ht  pp  temperata  apenione,qua  opc 


digerit . 

Shaachileclncemaz , ct  dr  Ro(a 
regis.ctdiciturcalidaer(icca  in  ter  ' 
tio  gradu. Ei’  propnctaseft,qn  ma  M 
fticatur,vt  trahat  phlcgma . et  (uc- 
cus  funs  mundificat  caput  per  na-  * 
res.Et  tertia  eius  virtus  eft,  vt  remot 
ueat  ex  oculo?gritudine  cactucur.ee 
valet  morphc$,ct  ,puocat  meftrua. 

Anbctum  caltdum  eft  in  primbt 
gradu,  qd  I Arabico  dicitur  fccnar, 
ctamngit  parum  ex  fccundo:  ct  eft 
(tecum  in  prindpio  (ecudi , ct  in  ti- 
ne printi . Iddrco  qn  coquitur  cun* 
oleo,  hetdifloluereet  mitigare  do- 
lore.  etmaturat  apoftcmaca  Icuia., 
ec  radudt  (omnunu  racpqn  deco- 
quitur 


Digitized  by  Google 


Liber  QufDtus  106 


4'  quinir  aim  ®leo,ftddit  coplexione 
ipfius  ad  fimilitudincm  medicina- 
' . ’ rum  maturantiu:  nili  quia  eft  ali- 
quantulu  magi.s  calidum  eft  fubri- 
\ le.ee  hac  de  cauia  diflolutiuum  eft. 
..  - . s Etqii  combuntur,eft  in  tcruogra- 
du  calons  ec  ficcitatis.  Et  ideo  valet 
vul  ncribus  faniofis : ec  plus  in  illis , 
qux  fiutin  membris  fpermans.  Et 
rcces eft  minus  calidum,  etplushu 
midum  . et  ideo  iftud  inducit  fom* 
uum,ct  maturat  plus  licco : et  ficcu 
diflbluitpIus.ppeadicitGalc  tpqui 
intrabanc  ad  potacioncs , faciebant 
B ex  eocotpnas. 

Cliamx-T  Camomilla,  qux  in  Arabico  di- 
aidum.  jjmr  Habonog , calida  eft  et  ficca » 
primogradu  .Secund^  virtutesip- 
lius  funt,  vt  apenat,  et  di/loluat  va- 
pores  cutis,et  maturct.  et  habet  pro 
prictate  in  mitigado  dolore  vecris. 
. Anifum  calidum  eft  et  liccum  I 
terno  gradu : ideo  quia  fubftantia 
ignea  (uper  ipfum  dominatur.ct  fi- 
gmficat  liiper  hoc  acuitas  fui  fa  po- 
ns cum  aliquantula  dulccdine.Opc 
rationcs  fux  fecundz , ec  rertft  funt 
adcarminandum  vcntoliratcm , et 
prouocat  vriuam , ct  a pen  t oppila- 
riones. 

f Zarahunt  , ideft  Ariftolochia. 
Non  vtimur  nifi  radicc.Etcftqux- 
dam  louga , et  qdam  rotunda,  ro 
tuda  fort  tor  eft  in  iiicifione,ct  fubti 
batione . et  longa  plus  valet  abftcr- 
$oni,  etgenerationi  cainis . Ambz 
calidx  ct  ficcx  funt  in  fixundo  gra- 
du,quia  lunt  compolitz  ex  fubftnn 
tia  aluiuantulum  ignea,  ct  terreftn 
adufta.ee  liguificat  hoc  amaruudo 
quam  habenc  cu  n.odcrata  acui  ca- 
te. Secundc  earum  opcracioes  funt, 
quia  fuUiliat  mirabilicer  humorcs 
giollos,ppea  rcmoucntoppilatioes, 
r t 


q proueoium  ab  iftishumoribUs.et  D 
csttahiuu  fpnus,  ct  remoucm  pu- 
tril.icbonc,cr  mudificant  fordicic  „ 
et  faciunt  gcncrari  bona  carnem.c* 
ifte  luiu  magis  propric  in  rotunda, 

Et  terMe'opvrationcs  funt  abfterge- 
tcs.ct  cura  c cpilcpticos,ct-podagr.1 , 
etaitliriucos, 

Lingua  agni,i.platago^frigida  € 
et  ficcain  fcciido  gradu  .Radix  eius 
minus  eft  frigida,ct  plus  ficca-et  ci» 
ficca  cur  folium  cius,cft  ficut  radix . 

Et  habet  duas  qualitates : qnia  co- 
pofita  eft  ex  fiibftanoa  aquea,et  ter 
reftri . ct  fignificat  hoc  infipidicas , 
uam  habet  cum  ftypticitatc.  Sccu  Et 
x iplius  opcrationcs  fiinc,  eja  fic- 
c.n,cnepcrcutit,  ct  valet  cotra  ma- 
la apoftemara  ,et  materially  putri- 
das,  et  curat  fiftuIas.Tern?  propric  . t 
rates  fiuc  opcracioncs  funt  contra 
vulneraItdunorum,ctftrmgitfan 
gumcm  epium,ct  vlcerarioucs,qu? 
proueniunt  cx  dylcntcna . Et  radeg 
eius  contra doloicra  detium  valet,  f . ^ 
ctapctitoppilationcshcpaus.ctrc-  ’ „ 

num  .ct  hoc  eft,  quia  omuis  plantar 
radix  cahdiot  eft  fuis  foil  js . ncc  ilia 
funtpnuata  calorc,cu  videamuscp 
abftcrgtinc , ct  mundificant. 

Afina  bachara . Quod  cx  ea  var  F 
letjeftradu.et  virrusciuscftfamihs  Aft  turn, 
virtun  acori : led  eft  fortioriioc. 

Ebdarfian,i.  Cortex  maligiana- 
ti  fylueftris,  eft  calidum  in  prio  gra 
du , ct  liccum  in  (ccundo  vcl  tettio; 
quia  compoficum  eft  cx  fiibftanoa, 
ignea , et  terreftn . ct  proptcrea  eft 
acutum , ct  ftypticum . Valet  for- 
diciebus,  ct  matenjs  difcuncau— 
bus  ab  vno  mem  bio  ad  aiiud. 

Afparagus  tepetatus  eft , aut  pa-, 
ru  dechnausad  caliditate.ct  hoc  fir 
gnificat , c^a  habet  aliquatula  ania- 
' O ij  ritudir.c, 


f 


■ Colli 

C riradinem,  qo^ebxatione  remoue- 
tur . Tertixeius  opcratiSes  font  ad 
apcriendu  oppilauoncVf  font  in  re 
BibusT&ptoprie  radices,  & (em3.3c 
mutru  valent  ad  dojorem  dentiu. 

• - Polium  roonramim,  qd ?n  Ara- 
bicodicitur  Andrhzabicra , habet 
duas  fpesjvel  plures,  5c  oes  font  cal? 
dx  & rtccx.8c  prouocant  vrinam,3c 
jnenftma.  Et  didhim  eft  q>  valet  co 
tra  morfum  fcprpionis , qn  bibitur 
drag. i. cum  vino  calido, 

' Scolopcdria  temperjttaeftinca* 
lore  3c  ficotate . Et  maniftftu  eftq» 
difloluitdunciem  fplenjs , 3c  aperit 
H oppilationcsipfius,  ficutbacca hu- 
ri  in  oppila  none  heparis.  3c  habet 
a fua  propricutc  frangerelapides. 

Alcanti,  8c  cam  vocatur  Hipfam 
*al  Abuz.Ex  ea *operatur radix.  3c  eft 

tbfter  (iua,8cdiflblutiua.  3c  qn  com 
burirur , ciniseius  magis  calefacit , 
fubtiliat,  3c  diftoIuit.3c  propter  hoc 
curat  alopcciam , 

*a.!.Cuta  ' * Elcratis,id  eft  femen  pfitacoru. 
mm  Excovtimurfeminc.Sceftex  medi 

nnis  manifcftis  in  purgando  pjxlcrg 
ma  finealiquo  timore.  3ccius  nobi 
litas  eft  quart  foper  nobilirate  om- 
nium mcdicinaru  purganrium.Do 
rtsci*  ea  drag.x  vlq;ad.xij.3c  mul- 
I turn  (embus  cu ficubus ante cibum 
cornel lu  valet.Gal.dicitf.i.deSim 
plici  medicTa  q>  caleiacit  3c exiccat 
- tcpcrate.dcinSecndolib.dicitqieft 

calidum  in  fccudo  gradu, an  appli- 
catur  hoi  per  modum  cmplaftn.Et 
diftingueaum  eft,  quia  in  primo  di 
ant  de  radice.in  fccundo  dc  lemine, 

& in  alio  de  folio . 

Abrtnthium  calidu  eft  in  primo 
gradu  ,3c  rtccum  in  fccundo  : quia 
comporttu  eft  ex  fubftatia  ter  refill 
3c  fhgida,3c  terreftn  ignea  adufta . 


et  . 

fignificathocftypticitas  fill  cum  K 
amaiitudinc.Scacumine.fuccusip- 
rtus  eft  amarior  fuis  foli  js.Ec  ternx  hi  .j.  *4 
fux  virtutes  font , quia  habet  con- 
fortare  ftomachu,  3c  traherc  qd  eft  tra’i.c'Yf. 
in  co  amarum  per  modu  purgaiio  Sed  t-ea k. 
ms.  & hoc  foe  it  per  virtu  tc  attradh-  £ 

uam,3cpp  amaritudmem  tauapua. 

Et  aperi?  oppilationcs  henaps,3t  cent  ft*, 

uocar  vrinam.Etfi  eftpnlegmain 
fto.non  prodpft  m>  ftyptieitatc  fua. 

Et  habet  multas  Ipccics.  fed  melius 
omnium  eft aromapci? . 3c  pp  hoe 
confortatffomachum.  8chepar.Et 
?n  fomma  manifcftum  ertti?  habet 
hxc  medicina  proprieutem  in  fto-  L 
macho,  3c  hepatc. 

Laurus.  Qjiodex  eo  vtimur , eft 
fuccus^c  oleum. 3c  eft  calidu  in  pri- 
mo,8c  tangit  panim  de  lecundo:  io 
quia  eft  comport  turn  ex  fobftamia 
terreftn  adufta  cum  fobftantia  ?cr- 
reftri  3c  frigida.Sc  fignilicat  hoc  fa- 
poramaruscum  ftypticiute.  Erid- 
circo,  quia  coni tindx  fun  tcil  ama 
ritudtnc  aromatici  us, 3c  ftypticitas, 
fit  ex  fucco  iprtus  melius  oleum, 
q<f  poflit  efle  Itomaclio  frigido  , 3c 
hepati . 3c  nos  non  damus  etusfoc- 
cum,  neegrana:  quiadiciturqiqn 
comedil,  mouct  vomi tu , 3c  fluxu.  M 

Elzunccat,i.Balaufbum,eftfrigi 
dum  in  fccundo  gradu, 3c  rangitali 
quid  deterno  :3c  finedubio  eft  fic- 
cum  intertio.Etdicimuscphoc  eft, 
quiaeius  fobftantia  eft  frigida : 3c 
hccitas  ineacftfortior  rigidiutc  . 
Eiusopctanoncs  fontftyptieiras3c 
ficcitas.3c  firingit  fanguinem ,8c 
confolidat . propter  hoc  point"  hxc 
medicina  habennbus  fluxum  fan- 
guinis,  3c  habetibus  excoriationcm 
in  teftinoi  um,  3c  mulieribus  liaben- 
obus  fluxum  meftruorum , 3c  aiia- 

rum 


Liber  Quintus  io? 


A rumhumiditatum.EtdicitGale.qj 
nullus  author  foit,qui  huins  medi- 
cinznon  recordaretur . 

Bahalbcl  i,&  in  Arabico  dr  chicn 
fom. Folia  illitis  plants  & cimz,  Sc 
florcs,  Sc  &u>ftuS  olno  font  frigidi 
Sc  Tied.  Ec  folia  funt  humidibra'pr; 
diibs  ppaquofitate  cXilfentcin  ip- 
fis . & Pp  hoc  habet  proprietate  ad 
turandi  ^gritudine  alcol;,  Sc  fimili 
ter  alias  ^gritudincs  oris.  Sed  frucl* 
<ius,cu  elf  itrtmaturus  > frigiditas  Sc 
ficcitas  in  co  dominatut  pp  ftyprici 
latem  inuentam  in  iplo . fed  qn  di- 
rtus  fruiftus  habet  completam  dige 
B ftioncm, tunc  elf  propinquusijqua- 
litan  propter  dulcedinem  lnuetani 
inipfo.Etflorum  virtusexiffit  ip- 
fius  fru&us.  Sc  omnia  przdiClacon 
ferunt. 

Syaachilie.  Vtimar  folijs.  Sc  flori 
bus,&ffudib9.  Quamuis folia  lint 
liumidiora, Valent  multu  zgritudi- 
nibus  oris , & Vulneiibusinteftino- 
rum, 3c  fluxui  Vetrii,3e  debilitati  fto 
machi, Sc  fputo  fanguinis.Sed  radix 
eius  habet  fubftantiam  calidam  & 
fubnlem . St  ideo  frangit  lapidem , 
quieftinrenibus. 

Bdellium  duas habet  fpecies  for 
• titer  molhhcat,  qd  in  Atabico  dicit" 
Moclc.Ex co  font  fpcs  du$ . vna  Si- 
cikx:  Sc ilia  eft, Hue  bdelliu  illudcft 
magnum : Sc  alia  fpecies, flue  aliud 
bdelliu  inuenitur  nic , Sc  eft  Arabi- 
cu « Vittus  lllius  fctunda  eft  ttiollifi 
care:  Sc  eft  fortilTima  virtus  illius  in 
hoctSe  hocpotescognofcer  pprima 
fu5  virtare.Etahud,f  Arabicum  eft 
fuauius,&  eft  clanus  alto. St  hoc  vo 
catur  bdelliu  Atabicu > Sc  eft  licciuS 
alio. led recens  bdellium  Aiabictf 
habet  virtutem  Siculi.  Ethoc  Ara- 
bicu  frangit lapidcs , qui  hunt  in  re 


nibus.  Scqti  bibitur , prouocatvri-  0 
na,  8c  prouocat  vetoliutes  groflas* 

Sc  crudas,&  valet  contra  dolores  la* 
terum,&  hypocundrioru : Sc  in  funi 
maeftex  medicinis,quxpurgans 
phlcgnriagroflum.Et  habet  jpprie- 
tatetrahendi  a neruis, St  iUliduris. 

& ipfom  eft  melius  iter  medidnas 
laxatiuas.Et  dofis  eius  eft  drag.!. 

Elgarcaria,qd  Hifpam  vocat  Pa 
nicald,  3c  in  Arabico  Alchartama, 

Sc  all)  Secacul,3c  in  Latino  Eryngiu 
dicitur,Gal.  lenntq>  eft  copofi turn 
ex  diuerlis  natuns , heut  natura  ro- 
Cc : cxccpto  quia  nort  habet  ftypti* 
citate.dc  (igmhcat  hoc,  quia  habet  E 
inlipiditate  cum  aliquantula  dulce 
dine.de  mcidico  acu  mine.  Sc  hoc  ha 
bet  plus  in  corticc.  8c  vr  q>  fit  tempe 
ratum,autparum  cieclinansad  fri- 
giditatc.  Sc  quod  eft  taliscoplcxio* 
niSjtft  multi  iuuamenti.  Opctatio* 
nes(u$sutrepcufliueStdiflolutiu£.  • 

Sed  eius  manifella  proprietas  cft,vt 
diholuat  apoftemata,fUperpofitu : 

3e ct fi  lufperidatur  fupei  ipliim.  Et  Me  inj»ce 
houi Media dicunnplicthancpro 
pnehltCminoIbusapoftemanbus.  ‘ 

3eetia dicun tq>  vtuntlireo  in  ootu 
aqu^  decoftioniscius.ipla  mimftra 
tut  j vtdefondatnegeneref’apofte-  E 
main  partibus  intenorlbus. 

BallamUscaliduseft  Seliccusin 
fecundo  gradu.  Sc  oleu  fuu  eft  mul 
turn  fubtile . nec  habet  vllum  calo- 
rc,  quid  ab  hoi  bus  credimr , qui  vi* 
det,qi  c fubtile  pchetratiuu.Etvirt* 
ctfrinftusilbus,eftilb*gencns:  fed 
tmnuself  fubtilisfoooLo.  Etilfud 
oleum  habet  mu  Itas  prdprictatesde 
mirabiles  operationcs.  Su$  fecund^ 
operationcs  font,  quia  diflbluit  oes 
9gritudines  phlcgmaticas,que  dr  t; 
font , Sc  tardx  ad  dilloluendum , Sc 
O ii|  cradi- 


Digitized  by  Google 


?u?CoI!ie(?t':  T 


C eradieat  doTores,qui  fiintex  Iiomo 
'a.Lvifco-  tibus  groflis  &*vento(is.  Et  fox 
**•  tcrtif  opcrariScsfunc,  quiafrangit 

hpides.St  mulier  lmprcgnatu  r,qux 
dcfcrt  lpfum  fupcr  (c,q  non  porcrat 
ipr^gnaripp  oppilationc  matneis. 
Emus  jppnctasefhquiacft  magna 
fociuca  venenis.& valet  com  opiu 
bibitum,  i:  valet  contra  adamanre 
bibitum,  & contra  fungos  veneno- 
Qx,Sc contra  aqua  fern  diftillati.Et 
dotisci’cfta  tribus  partibus  drac. 
vfqucad  .i.drach . 

- Iunipcrus  calidas  cft&  (iccus  in 
ccrnogradu.&cfr  multum  fubrilis: 
H euiaq'd  magis  dotninacur  fupcr  ip 
(um,eft  fobftantia  igoea,  & poll  ip 
famfobftannatertcftrisadufta,  & 
ahquanrulu  fobf&tia  terreftris  fri- 
gida.Et  iignilicar  hoc  fapor , quem 
habet  cum  (bra  acunnnc,  & aman 
tndinc,&aJiquamula  ftvpttcitate  . 
Intelligat  Opcrationcs  foe  (ecundf  (unr,  vt  co 
hoc  dc  Sa-  fomat  pu  trefadtionem , qux  eft  in 
R^ii  vaincrft>us&apoftemaiil>us:  q> |o- 
«p!i8.  Sc  cus,in  quo  non  eft  putrefaclio,non 
‘i.ean.  ca.  foftinet  talem  medicinal  (ed  qh  po 
de  Abheh  mtur  fupcr  putrefadione  ,&  (anic 
rand’r  cummcIlc,mnndificatip(am.Ope- 
rariones  fox  terti;  font,  quia  habec 
1 prouocarc  vrina , Sc  prouocat  men* 
lirua  fora*  alia  re,donec  facit  min- 
geie  (anguine  Sc  facit  aborfum , 3c 
extrahit  Return  mortuum . Et  pro- 
pter (bam  (ubnlitatem  & aromati- 
dtatem  poni  rur  qnq , loco  cuiuida 
fpccici  cinnamomi  dor(ini.& eft  et 
onnamomum  cum  multadulccdi 
nc , Sc  ford  acumine : Sc  deber  poni 
■ duplum  illtus  loco  dorfmi . 

Albahac.  Hxc  planta  habet  flo- 
re,  qur  aiTimilat’  ro(£ : & eft  fbrrior 
rota  bahaiuch.&  pp  hoc  magis  dif 
folunilla, donee  h beret  dunsiima 


apau,  qh  mifeefeurh  ceta  8c  oltb  .'  £ 

Ofla  vuarum  paflarum  (unt  fie- 
ca  in  * (ecundo  gradu,vel  acccdunt1  **-l.«td» 
pat  uni  ad  fm : Tdeo  quia  copoiira 
luutex  fobftantia  terreftri  frigida.* 

Sc  fignificat  hoc  ftypricitas . & hflr 
fldmum  iuuamen  irl  fluxuvetris. 

Alufocc  in  lingua  Hifoania?  di- 
eitur  Mufta.H^-e  nafcmir  (up  quer- 
cus,&  nuecs . Etcft  in  tertio  gradu 
frigida . Sc  hoc  (ignificar  ftypricitas 

aua  het . 5:  cii  hoc  habet  virtu  tern- 
i(loluend:,&  mollifi ■■  >ndi.  Et  ma- 
gis valet,  q inuenirurin  qucrcu  pp 
cahditatc,  quar  eft  in  tufaa;borc,eo 
q>  ex  foperfiuitate  iplius  nutritur.  L 
Sagtares  vf  cp  (it  calidum  rn  pri- 
mo  gradu,  vel  acccdit  parum  ad  :c- 
cundu : idcircoqicompofitu  eftex 
fobftatiu  terreftti  adufta  cu  (ubftu- 
tia  terreftn  frigida  Sc  (ignificat  hoc 
ftypricitas  foa  cu  aihantuuide.  Pri- 
m?  opcrationcs  fo^,  Scfcctidz  fonc 
ad  fubnliandum,apci  iendu,Sc  pro- 
uocandum  vrina, & (imilia.  Etaliq 
dicunr,  q»  habet  virtutc  purgandi : 

Sc  eft  vldma  mcdicina  ftomaclii  pp> 
ftypticitatcm  foa . Sc et  mundificae 
pp  (ua  amaritudincm.&  talis  medi 
cina,  quahs eft  hare , eft  magis  pro-  M 

Eriaftomacho,q  alia  mcdicina  :&  -* 
mge  plus,qn  afibciaturfecum  art* 
maticitas,ficur  in  abfinthio. 

Gcnoana . Ponitur  hxc  medici- 
na  in  gradu  tertio  calida  Sc  (icca.  &' 
hoc  manifeftaf’  ex  fortitudme  fox 
amaritudinis.Er  radix  iplius  fortif- 
ma  eft  ad  fobnliandum,&  apenen- 
dum  oppilaoones. 

Mcmithc.  Ponimus  ipfam  I pri- 
no  gradu  frigiditaris,  coq?  curat 
multotiesoculoru  rubedincs,  q^uan 
do  uon  font  fortes.  & cius  fubftan- 
oa  eftpofita  eft  cx  fiibllanria  aquo* 

& 


-l  ' 


Libdr  Quintus.  i o 8 

Jc  fi 8c terfeftfi,qux o?a  frigida Hint : iffim,  fcnrimus  anlmen  cfe  dma-  # 
excepto  qjftigiditas  fm  Gale,  non  ritudine.  Secundcr  fux  opera  rto— 
eft  fortis,fcdcfteiusfrigiditasfinii-  nesacomplcxione  lpfius  feiunrur. 
lis  aqua- paludum.  3c  tertix  (ciuntur  lecundum  exop- 

• /Jfbceng,i.Mcntaftru,calidneft  pilacioncs  hepatis,  & rcnum.& hoc 
3c  ficcum  I tertio  gradu:  propterca  accidit  propter  acumen,3c  amarirti- 
quiadominatur  fuper  ipfum  Tub  dinem.  fed  propter  ftypticitare,qua. 
ftantiaigneacum  lubftanuaterre-  habet.ftringit  venrrem.  Propmca? 
ftri  aduita.  & babencis  talem  com-  liia  teftificata  eft  a Gale . quod  fuP 
plexione  opationes  funt  mauifcft;.  prnlaad  collum  curat  epileplianv 
Jlycytthi-  Liquiricia  eftbumidain  primo  in  pucris.  led  ab  alirjuibus  nicitur 
' gradu , Sccxccditparu  in  calorete-  q>  non  fit  veritro  . 3c  hoc  lam  exper 
peratam  complexionc  . Gale,  dixit  turn  eft,  3C  non  lie  inuenitur . 
q>  aflimilatur  complcxiom  liuma-  Paftinaca  duns  liabct  fpecics,  fvl 
B ax.  Sclignificat  hoc  dulccdo  fui  la-  ueftrem,  3c  domcfticam . lylucftns 
poriscum  ahquantulaftypriciratc:  fbruoreft  domcftica  m omnibus.  E 
eo  quia  dulccdo  temperata  lignifi-  Etin  antbabuseft  virtus  ca lefacien 
cat  caljdiKtcm  3chumiditatcm,&  di  ,& fubtiliandi.  Etin  radicccft 
ftypticitas  lua  detcuncat  ahquidex  rums, qua:  mouet  coitum . & hoc 
fuo  caloie  3c  fua  huiniditate : excc  enam  liabct  lemen  domeftic; . Sed 
ptoq>cx  humiditatcrcmouct  plus,  lemen  lylucftns  cftcalidius  & ho* 

3c  leu  it  afpcritatem , qu;  eft  in  tra-  cius . & ideo  prouocat  menftrua,  8c 
cheaarrena, & vclica, & alioru  me  vrinam.  Et lylucftns dicitur  dau- 
brorum.qu^rcapiumalpcntatcm.  cus,  3c eft  calidus  3c  ficcus  in  tertio 
Terti;opciatioiicsipliusfunt,quia  gradu. 

puluemata  & polita  fuper  ocuJum  Aegarcl  cliaar.i. lignum  Lauri,3c 

delet  macu)am,qcft  in  oculo, 3c  cat  frudus  eius  Baccalauri  dicitur.H;c 
xiem  liiperflua,  qu;  eft  in  radicibus  arbor  cu  frudu  fuo  calefadt,  & cx- 
vnguium.  3c  boc  lignifi  cat,  quia  ra  iccat  multu . Sed  cortex  arbons  eft 
fC  dixcltcalidiorfucco.  3c  coplexio-  dcbilioris  caloris , 3c  fbrtions  ama- 
pcs,quas  diximus,  prio  funt  in  fuc-  xitudinis,&  habet  ftypticitatcm . 3c  F 
Co. Sc  qu  radix  eft  vetus,  eft  amata , ideo  fra  ngit  lapidem,  3c  valet  cotra 
ficut  ell  illa,qux  nobis  apporcatur.  paftione  frigidam  hepatis,  * ebibi-  ’a.l.ebibi- 
gcneialiter  luccus  eius  humidior  tis  quatuor  aanich  3c  medio  di  vi-  m*  vi- 
xft  fua  rad  ice . no  aromanco.  Su;  radices  funt  ca-  °°^rotna 

P;onia,].R.ola  alinorum , eft  ra-  hdx  in  fedo  gradu, 3c  lice?  in  tertio. 
jdix  cabda  in  primo  gradu , & ficca  Almoftramelia  eft  cx  fpedebus 

intenio  : quia  eft  copolita  cxliib-  chalor.  Et  operaoones  lplius  funt 
ftanua  terreftn  frigida , 3c  terreftri  exdcm  cum  operatioibus  iplius  ex 
adufta^cfubftatiaignea,3caliqua-  rebus  lacholorfylucftns:  lede  fub- 
ruiu m aerea.  Et  iigmficat  hoc, quia  tihor  iplo.  Et  opciationes  fux  ter- 
quando  malticamusiplam,  primo  nxfuntattradio . 

Kurimus  ftyptiti  latent  cum  duke-  Giandcs  ocs  funt  frigid;  3c  ficcf. 
dine : 3c  quando  diu  mafticamus  3c  hoc  cognofdtur  pp  mulcam  lfy- 

O aiij  pucita- 


^Colli^eC 


6 pticit.it? : quam  habent.  fed  cortex 
fox  arboris  maiore  het  ftvpriciutf. 
&T  ambab’ ecoiuda  fobttlitas  cu 
ftypucitate.Et  ppea  h^c  € Vita  cx  re 
bus,  <5  valet  multfi  fluxui  meftruo 
rum,  Sc  fluxui  fanguinis  vndecuo;. 

Acathemi,i.Alcli^a.Suv  fccunax 
opera  tioncs  font,quia  difloiuit,rela 
xat, Sc  miagat  dolorem*  & maturat 
apoftemata  dura . Ec  radix  & femi-* 
na  faciun  c,qd  facifl  t folia, & flos,do 
neceft  reces.  fed  maiore  habet  fub- 
tilitatc,  & minorem  (iccitatem  radi 
Cibus,Sc  (cmi  n i bus . & lie  debet  efle 
in  omnibus  radicibusSc&minibus 
H terr?  nafeentium.  Sc  iccirco  maiore 
hab?tabfterfione,itac|)  cur.it  mor- 
phcam.Sc  feme  frangit  lapides,  qui 
£unt in  renibus. St  thin  radicibu* 
i virtus  ftyprica.  8c  ppea  valet  aqua 
decoction  is  ciusexcoriatioi  mtrili- 
norum  eX  dyfonteria , Sc  (puto  (an- 

Einis.  Ego  pono  folia,  Sc  dotes  ca- 
os  Sc  ficcos  in  pnnio  gradu,  & ra 
dieem  in  principio  (ccundi . 

Alzabiqi. oleum , q<f  trahiturex 
oliuis  macuris  Sc  non  (alicis.  Sc  q ua- 
rum  coplexiones  no  font  artiheia- 
litet  mutatf.afomilatur  coplexioni 
humanx . & iam  rememorauimus 
I hoc  itt  cibis.  Sed  oleu  fadutn  ex  oli 
uis  n&  maturis  habet  aliqtiS  (typei* 
.*  citafcm,&  retinet  ex  frigiditate,frtl 
q>  habet  ex  ftypnritate . Et  oleum 
vetus  eft  catidius,SC  (ubtilius  tepera 
to : Sc  pp  hoc  maiotrm  habet  vftnt 
tem  difloluendi, Sc  mitigandi  dolo- 
rem.  Scd  alia  olea,qtix  trahumt  ab 
alijs  rrtcdicinis , tenenc  naturam  ll- 
Jarfl  medicinaru  fficut oleum  deli 
lio, Sc  oleum  fefominum  * Sc  oleum 
amygdalarum, Sc  oleum  ttucum,  & 
oleum  laiiri, Sc  oleum  de  cymino, Sc 
oleum  de  finapi , Sc  oleum  de  myr- 


ullis : & eft  ftypticum , &' oleum  de  C 
maftice . Sc  oleum  de  oliuis  ponitut 
toco  olei  de  lilio,Sc  e contra.  &oleu 
dcmyrtilliscft  frigid utri  Sc  flypti-* 
cum.  Sc  oleum  felatftlnum  eft  cali- 
dum  Sc  humidum.codem  modo  St 
oleum  amygdalarum  dulcium.  led 
hoc  temperadus  eftifi  calorc : aut 
q>  hdbet catorcm  cum  humiditate 
mixta  cum  aliquSmla  ftypticititc; 

Sc  idco  habet  humedarej  liuc  cale- 
facere,8c  mollificare.  Sc  in  hocexce 
dit  oleum  fcfaminurti , Sc  de  fcha>* 
nathOjSc  olefi  de  malfrce;Et  oleum 
granorum  viridmm  eftcopolitum  L 
ex  virturibus  ftvpricis , & difloluti- 
uis.Sc  ppea  prodeft  ftomacho,  Sc  he 
pat:  plus  ol  alia  re.  Scd  ifta  olea  fiut 
in  Babylonia,  fbd  T noftris  tetris  no 
trahufltur  ex  iftis  rebus  proprie . 

Sed  Gal.dicit  ih  libro  fuoq>  con  foe 
turn  eft  trahere  Oleum  rtiyrtcum.Se 
oleum  mafticinum, Sc  oleum  fehee 
nanthiex  feipfis.  Scbonitas  iftorfi 
cxcedit  multum  bonitatem  fado- 
rum  cumoleo  oliUarum  in  opera- 
tionibus  Sc  virtu tibus.Sed  oica,qu$ 
confoeta  font  fieri  cum  Olco  oliua- 
rum  duIcium.quibusafliiefcGt  Afl- 
tiqui  Sc  Modern i , font  heut  oleunt  M 
rofatum , Sc  oleum  cydoniorum, Sc 
oleum  liliorum , Sc  oleum  violaru , 

Sc  oleum  nenufannu , Sc  de  alchci- 
ri . Et  virtuteseorum  oleorum  font 
mamfelbe  ex  virtu  tibus  ipfaru  me- 
dicitiarlim . Et  (cite  debes  quod 
oleum  oliuaf,  cum  quo fecimusdj- 
da  olca  i debet  efle  ablque  alia  ma 
la  ouali  tate.fod  corum  virtns,qu£ 
tranitur  cum  olco  oliux  , nulla 
font  vittuofiora  noftris . Oleum,  irt 
quoinfondunnir  pdid$  median?, 
acbet  ec  foaue,  vt  no  tnanifcftcfali 
qua  lotas  q uali  tas  dominas  1 rpfer. 

Sc 


Digitized  by  Google 


LiberQuintu? 


A 3c  tali*  eft  ratio  medicine:  quia  dct 
efleparienr,  & non  agcns : cxcepbs 
chiobus  modis.vnus  e< t, quando  in- 
ten  tio  noftra  eft,  vt  foriiticcmui  o- 
perationehi  illius  fticdicin$,cfi  qua 
1 mifccturpnus'&accipierti’olcum, 

in  quo  dominctut  qualitas  firililis 
qualitati  hicdicina:.  fecundu*  eft* 
r quando  intcndimus  fa  cere  cOhtra- 

num  illius  median*:  8c  hoc  cft,qn 
srolumus  facere  fragcrc  ck  illius  vir- 
tute,v.g.  quSdo  voluinus  cp  olctim 
• rolaruin  diflbluat,nosponimus  6- 

leurtivetus.  & quando  volumus  mi 
nuere  ex  ca,ponimus  im maturum. 
B & quando  volumus.vt  artimilcfvir 
tun  rofarum , lnlundimus  rofas  in 
bleum  dulcej&fuaue. 

Alfatan,hEnula.Ponimus  ipfam 
in  ferutido  gradu  calidam  & licca . 
& manifeftatur  hoc,  quia  ponimus 
ipfam  in  loco  huius,  quod  confirm 
. • phlegmangro/loinuiicatoi  pc&o 

, re,&  puImone.cSc  hoc  Facie  (iia  ficci 

tate.OperanoncS  fu$  fecund*  (unr, 
quia  rubificat  membra  in  liuidita- 
tc  a frieorc. 

Barbacus,i.  Helleborus  habet  du 
asfpccies,album  videlicet, Sc  nigru . 
t & ambo  funt  calida,  8c  licca  in  ter- 
C Ho  CTradu.Sccunda  torum  virtus  eft 
abl?erfiua . & idco  valet  contra  fca- 
biem,ignem  factum » 8c  fimilia  * 3c 
nonefttuunn  vtieo  bibitovclco- 
mefto : quia  eft  ex  genere  vetleno- 
tum.  Sed  Antiqui  vtebantur  nigtt) 
ad  euacliandam  melancholia . fed 
fcft  fortius  in  l^dcndo  hepar,  8c  pul- 
. monem.  led  Noui  ponuut  loco  ci* 

l.ipidem  lazuli. Scd  quamuis  epithy 
mum  laudeturinCuacuando  rnela 
choliam,non  tamen  habet  tantam 
virtutem.  Et  magnes  habet  fimile 
•Vinutem  purganai  cum  hclleboro: 


i O 9 

excepto  quia  eft  fortiotisattradio-  D 
nis:eo  quia  eft  lapis,&  propter  ficci 
tatem  qu?  eft  in  eo . Sc  lapis  lazuli 
fuauior  eft  eo. 

Elia , i . Riibia  timftorum, calida 
eft  in  fecundo, & licca  in  tertio  ?ra 
dundcoquia  eft  com  poli  ta  ex  fub- 
ftantiatcrreftri  adufb,Sc  (ubllatia 
terreftn  frigida.  6c  lignrficat  hoc 
fuaamaritudo  cum  ponticitatc.  1 
OpCrationcs  fu$  fecund* , & terti$ 
habentaperire  oppilationem  fple>> 
nis,6c  licpat  is, Sc  prouocarc  vrinam, 

& fanguinem  mcnfttuum.S:  pofTi 
bile  eft  vt  fadat  mingcrc  fanguinc. 

3c  abftergittcmperate.flctdeo  valcr  g 
tine* , quando  dillempcratur  cum 
accto, 3c  fupclponitur.  St  quids  die 
bibcre’fchiaticlscum  hydromelld. 

Olibarda , i.  Eupatorium.Valde  tis. 
mamfcftaeftinfbltificando  virtu* 
tem  heparis,  3c  apettendo  oppilatio 
nes  eius,quia  compofita  eft  tx  fub- 
ftantia  ftyptica,3c  amara.  8c  ideo  de 
bemusponereearnlprimo  gradu: 
quiaamantudo  eft  manifeitior  in 
ea  ftypricitarc  fua. 

Zingiber  calidtim  eft  in  tertio 
gradu  cum  multa  ftypficitate  vFhu 
miditate.8cidco  tatddl  in  calcfacie  F 
do  corpusrquod  n6n  facit  pipcr.qa 
calcfaciio  zlgibcris  eft  a calore  cor- 
poris:8c  permutatio  piperis  ab  code 
eftficutpcrniutarioiignotum  viri- 
dium  3c  liccoruin  ab  igllc.Et  piper 
longum  eft  fimile  zingiberi.Scppea 
debet  poni  zingiber  in  primogra-* 
du  humidicatis. 

Epithyrtium  eft  cafidunl  3c  ficcfi 
in  tertio  gradu  : 3c eft  laudabile,  vt 
dittum  eft  in  euacuahdo  melJcho* 
liam.EtdofiseluseftadrSch.ij. 
que  ad  iij . Sc  in  dccoclionibtis  a V. 
vfqucad  vij,  Et  indigct  refrenah- 

rib*: 


Digitized  by  Google 


« CoIHget  ’ I 


G tibm:  qnia conrriftatpiopter fu.im 
licciurcm . Sc  ideo  ncnufarcft  vlti- 
rauiu  fail  on  ireaum : eo  q>  propter 
aromaricitan.-m  foam  remouetip- 
lius  malitiam,&  propter  humidua- 
itm  foam  remouenpfius  (iccitate: 
excepto  quia  cum  hoc  diminuiefo 
um  calorcm.Et  mcdicina  non  indi 
eetrcfrcnatiocab  umiub'  fois  qua 
utatibus  vFparnb’,nifi  a parte,  qua 
purgat  hoc  a ca!orc,aut  a parte  lux 
euacuationis.  Et  fi  rcftcnareturcpi- 
thymum  cum  pomis,hoc  plus  accc 
ptarcnt,exccpto  in  febricitantib’.& 
fiftpoteftrefrenari  cum  araygdalis 
W vcl  cum  leminc  mclouis. 

Menta  calida  cft,&  ficca  in  fecu- 
do  gradu,  & attingit  ex  tertio:&  ha 
betamaritudinem  cum  ftypticitt- 
tc.confortat  ftoniachum,& mouet 
coitum. 

- Haama,i.Mcn ta.  Hxc  herba  eft 
hortiua.&  propter  hoc  habet  fu}>er 
fluam  hiimidttatcm.&  propter  hoc 
prouocat  coitum. &:  ipfa  eft  res,qu£ 
aftociatur  rebus  non  bene  digclli- 
uis.&  laporipfiusamaruseft  cum 
Aypticitate.&cx  hocapparet.cp  mi 
core  bet  calidiutem  deiiachacos.Sc 
t ppeaiplam  ponimus  in  caliditate, 
I £c  ficcitatein  Iccundo,  extendetem 
fcvlq;adtenium, 

: Thapfia  eftgummi  ruorlyluc- 
ftrisfecundum  quofiiam  Medicos. 
Virtus  eius  eft  acutx  v i rtu  tis,  & ca  le 
facit  caliditate  fbrn:  & propter  hoc 
eftin  teruo gradu  calidiutis,&:  hu- 
mida  m ptuno  . Et  ligmficarurcius 
humiditas  ex  hoc, quia  ato  corrum 
pitur,&non  rccipit  padioncm  a cor 
pore, mfi  poll  aliquantulam  hora, 
quemadmodum  racit  zingiber.  Et 
nroprietas  cius  eft  attraiftio  ex  pro- 
hmdocotpoiis,oaclp]uit  quod  ab 


ipfa  trahitur.  ‘ ' H 

Tormos,i.Lupini  quandoclixS- 
turTaqua  tandnupiplcuim  remo* 
ueatur  amaritudo , font  mcdicina 
nutntiua.Et  quando  funt  amari,fa 
ciunt  quod  confoeuerut  faccre  me- 
dicinx  amarx  ex  abftetiioe,  Sc  exic 
catione,&  rclblutionc,  &cx  apertfo 
neoppilatiouum  hcpatis,&  Iplenis, 

& piouocationc  mcnftruoruiTi , Sc 
inteiE-^<onelumbricorum,&in  ex 
traftionc  foct’.  Sc  remouent  mot--* 
pheam,  Sc : purgant  cholcram,&  re- 
mouent omilcationes  membroru , 

& difloluunt  lcrophulas.&  propter  L 
hoc  ponimus  iplosin  caliditate  Sc  , 
liccitatc  in  principio  tcrtjj  giadus, 
vcl  in  fine  (ecgudi. 

Iadtuca.  nicitGalenus.pfuafri 
gidiuscft  finiihs  fiigiditati  riuulo 
rum.&fignificat  hoc, quia  no  curat 
forte  crylipclas , led  curat  debilcm . 
ideodebemus  iplam  poneie  frigi- 
dam  in  primo.vel  in  principio  lecu 
di  grad  us.  Et  vfos  fui  lempus  confo 
mitTpcrma. 

Alafce,quod  quidam  vocantcop 
rutha,  calcfaot  & deliccat  in  tcnio 
gradu.  EtopciadonesciuSjpuoca^ 
rncnftrua,&  vrina.&  extra  hunt  fix-  ^ 
tus  a corpore,&  aperiunt  oppilacio-  -) 
ncs,& mudificat  pe«ft*,&  pulmonc. 

Helc,i.  Vilcus . Operationes  ccdf 
funt  cum  thapfiain  operationibu* 
piimisA  lecundis.ic  eft  calidifom* 
cum  luperffoa  humiditatc.  Sc  extra 
hit  a jpfonditatc  corporis. & hoc  4* 
it cum  mulu  tarditate  pp  fupflui 
umiditatem  in  iplb  cxiftentcm. 
Viola  frigiiiaclt,&humida.&  ip 
circp  debet  pom  in  Iccundo  gradq. 
luuamcnta  lua  manifclta  font  apd 
vulgares. 

Ccuapal  cail,  i.  Cauda  equina,&u 

La- 


Digitized  by  Google 


Liber 

A L»dnddrCdmnKjdia.Virfasipfius 

eft  ftvptica  aim  amaritudine.  & io 
dcliccat  in  vltimo  abfo,  ptrforatio- 
ne.&pphoc  figillat  vulncra  ma- 
gn*.&  effort  vlccrib*intefhnoru,ac 
iputofanguinis,&fluxui  menftnio 
ifi:&  maxime  illa,<j  eft  rubea:&  te- 
nafnaoni.  & dicunt  ahqu;  holes  cp 
curaucrum  cum  ca  vlcera  vclica: . 

Calcirafji.Caftrat*.Hui*vcgcra- 
bills  flores,A:  folia  dcficcant  delicca 
none  forti  able] ; mordicaiione . Et 
eft  manifeftcplurimi  iuuamcn,qm 
figillat  vuJncra.  & qfi  adurit  cortex 
ifFi’arboris.ciniscius  deficcat  delic 
B cationc  vchementi.&  pp  hoc  c&fcrt 
porristeu  verrucis:&  maxime  habe 
ubuscap«taclatioruin,qui  iici  funt 
in  cute. quia  quando recipiturcims 
cius,&  mifccturcum  forti  acc» , & 
tiperpom  tur  cis,cradicateos.Et  gii 
mi  dtmsarboris  remouet  omnia, q 
liint,vel  fiuot  fuprapupillamocu-i 
ij  vndeobfcurafvilbs:  eo  cjaiftud 
gummi  fubtiliat,&  mundjficat. 

Indicum,cum  quo  tingitur,  mul 
tumdcficcat  fine  fubtiliratc:  cjuia 
smarum  eft,  &:  ftypticu.Et  eft  aua- 
aim  manenerum,ffylucftrc,&do^ 
s ine(tiaun.& lyJueftrc eftfortius do 
C mellico.  Opccanones fux  Hint,  vt 
confolulet  vulnera,c]ui-  funtin  du- 
ris  membris,  & ctiam  fi  funt  i extre 
mitatibus  mufirulorum.  &ab(cldit 
fiuxum  fanguiiiis,  &:  valet  multum 
vulnerib9  fi  I tula  ns.  Sed  fylueftreeft 
forti  usinvulncrib9putiidispp  forti 
tudincm  fua:  deficcationis.i  dome 
fticum  eft  vtili9  in  apanb9  domefti 
cis,vd  in  mcdela  apoftemat'i , quia 
vlccrat  ca.iSjylueltre  valet  multum 
contra  oppilationcm  fplcois.ideo 
debemusipfum  ponctc  calidum  in 
iccudo,uC  iiccii  in  tertio:  &.  domefti 


Quintus  i r o 

cu  calidu  T primo.i:  ficru  fficiido.  D 
Pulcginm  nuuforum  calidu  clt 
& ficcumT  tertio  gradu.quiaeftco 
politum  ex  fubftanna  ignea  cii  all- 
quantula  parte  tOTcftri  adufta.&  li 
gnificathocacumcnipfiuscum  ali 
quantula  amaritudine.  Operatives 
ipfi’lecudxfunrdillolutiua:,  fubti- 
Iiamur,&deficcatiue.  Terticad  p- 
uocandum  vrinam.&diiftum  cft,q> 
valet  multum  leptofis,  & morlis  an 
aialib’vencnofisrSc  maxime  qfi  i"n- 
peiponitur.&occiditvcrmcs,qui  na 
kuntuiin  auiicuhs  drmomanura 
fotuuscft,&  plus  valet. 

Recapaldercca,i.Canclla  vel  Cin  jr 
nainomu,  calidum  eft  & ficcum  in 
fccundogradu.  &in  ficcitatcpl’cr 
ten di t. & hoc  cl  t,<]  ilia  compolicu in 
eft  ex  fubftantia  tcrtcllri  cum  fiib- 
ftantia  aeica  squall  ter.  & hoc  teftifi 
catur  Gal.&  cum  hoc  net  lubltacia 
fubtilem  ignea,  aqua  bet  fuam  aro 
maticitatcmA’  ftypricitasftia  cum 
inodico  aaimine  lignat  terreftrem  ,, 
tubftatia.&  canelloiit-is  fua  lignat 
fubftatia  acrca  liipiplam  dominan 
Krm.&hocfcitur  pp  naturft  canna- 
rum  . Iuuamcta  lua  man  delta  funr 
hi  ftomacho,&  hcpateiquia  ilia  eft 
ex  mcdicinis,in  qb9inueniunf'  aro  f 
maticitas,&ftypticuas,iS:acumen : 

& qdr  lift  tain  nobilem  complexio 
ncm,roborat  oTa  membra.  Et  dicit 
Gal.q>  | s lubtihor,q  eftl  co,c  mlor 
ahjsi&darfem  c foitiori  luuametoi 
Cappanscalid'el  (Leu  do, A:  lice* 

I tcstio . qa  copoltt’ccx  futSa  terre- 
Itri  & fngida , & tcrrclln  adulta , i- 
gnea  & lubiili.&  fignat  hoc  amari 
tudo  diians.Et  poit  hoc  hetjppricca 
tfcontia  vitia  Iplenn:  ppraqa  did, 
qiF faci  t cxi  re  cu  nt  I tcrcoi  e,  eft  lan- 
guincum,  & tuc  rcn.ouc:  dolorem 


Liber  Quintus  ioi 


Abet  faporeffl  aeurnm  cumftyprici- 
tate, 3c  aliquantula  dulccdmc.&no 
debemus  vti  ca  nifi  radice.Ec  dc  mi 
norivtiniurfbli|S,3c  flipitc . 3c  idco 
compofua  eft  ex  fubltantia  terre- 
ftri,adufta,3c  frigida  Et  aperit  oppi 
lationes,  3c  Icidit  humorcs  grorfbs: 
4:  cum  hoc  habet  vinutem  purgan 
di  cos.  3c  idco  clyfterizantur  cum  ca 
ichianci,3cpodagnci . 3c  abftrahit 
humorcs  cnoleiicos , 5c  groflos . Sc 
aliqnando  titum  purgar,  vt  trahat 
fangumoleotos  humorcs.  Sc  rue  for 
has  prodeft , & prouocat  mcnltrua 
former, 3c  abornre  facic.&  cum  hoc 
B habet  virtutem  cofolidatiuam  vul- 
ncrum  propter  fuam  ftypticitatem. 

Gummi  ceralorum  habet  ^ppnc 
tatem  frangendi  Iapidcm.&  pot  eft 
efle  hoc  idco,  quia  eft  gummi  :quia 
dominans  fuper  compTcxioncm  gu 
mi  cftcalor,quauisqu?dam  lint,  c 
non  funt  taha,  nili  comparatioe  a< 
corpus  humanum, (i cut  gummi, q« 
nominatur  charabe. 

Ceftron.i.  Bctonica . Complexio 
iftiuseftcahda  & ficca.  3c  hoc  atte- 
ftatur  fapor,  quia  in  ipfa  eft  amari- 
tudocumacuitarc.  Etideoincidit 
humorcs  groflos.  &frangit  lapidc, 
C aui  gencratur  in  renibus,  8c  mundt 
neat  pulmoncm,&  petftus,  Si  aperit 
oppiintioncs  hepaus,  Sc  prouocat 
menftrua . & confertepilepticis,  Sc 
fthiaticis.  Sc  quando  ponitur  fuper 
morfum  animalium  venenoforum 
<onfci  t.3c  valet  Ichiaticis  eriam,qn 
bibitur.&erudhiationi  acctof^.&^p 
pterca  pommus  ipfam  in  gradu  ter 
do  calidam  & ficcam. 

Hafas,i.Galla,eft  frigida  m pri- 
mo,&  ficca  in  tertio.  Sc  acerbz  funt 
frigida:  in  fccundo  gradu, & fie  ex  I 
tcruo . Sc  figruficat  hoc  ftyp ticitas, 


quz  eft  in  ea  cum  modica  ponnet-  D 
tate . Sc  eft  rcpcrcufliua . 3c  qhando 
combuntur,cftacutior,&  ficcior, 

& fubnlior . & eft  neccfle,  quando 
vis  (edare  fanguinis  fluxum , aflare 
lpljin, 3c  poftmodum  extinguerc  ip 
lam  in  aceto,  autfortiflimo  vino. 

Almum,i.Cera  cimna,eft  tempi 
rata  inter  quatuor  qualitates . Sc  qa 
poteft  applicaii  carni,pofucrunt  ip 
lam  Medici  materiam  omnibus  ca 
taplalmatibus,  3c  vndionibus  cali- 
dis  & fiigidis,  ficut  funt illi,qui  no- 
minant  cerotum.Hanc  ceram  * ci-  ’ a.I.  nu- 


trinam,quaflatam,vcl  malaxatam 
lnaquaGal.laudauitin^gritudini  ^ 
bus  acutis.  Sc  nominatur  cera  lota. 

Et  cera  habet  virtutem  maturatiui 
per  modum  oppilationis.3c  lion  eft 
ex  medicinis,quas  ponimus  in  cor- 
pore.3c  habet  aliquantulam  virtutc 
diflolutiuam,qua  acquiliuit  a mcl- 
Ie.3c  quando  rcmouctur  ciciimtas; 
quz  eft  in  ea,  tunc  eft  propnc  mate 
ria,3c  cera  pura. 

Halbcn,i.Catapucia.Eius  grar.a 
habent  virtutem  purgandi:  3c  cun* 
hochabentviuutem  abftcrfiuam, 

& diflolutiuam.  3c  ideo  eft  calida  in 
lecundo  gradu. 3c  ponitur  mgneca  _ 
lidotum,&  ficcorum.  * 

Dar(eni,i  . Canella  lubtilis,dul~* 
cis,aromatica,cahda  eft  Sc  ficca  in 
tertio  gradu.3c  eft  fupremum  i om 
nibus  medicinis  aromattcis,quq  re- 
fiftunt  putrcfadlioni:  nee  habet  pa* 
reminnisoperationibus.  1 

Altcradit,t. Barba  hiremaeft  fti* 
gida  in  tertio  gradu,  3c  ficcain  lecu 
ao:quia  dommans  in  ca  eft  fubfta 
tia  terreftris  ftyptica. 8c  radix  ei’fof 
dor  eft  folijs.Et  conlolidat  vulnera 
& valet  Ibrdidis  vulnenbus  propter 
fuam  dcficcadoncm,3cad  inteftmo 

rum 


Liter  Quititus  rti 

A Alet>ffafi,ldcft,Lilium  album, ca  opera  tiort  fitntad  remoucduttteavl> 
lidum  eft  Sc  (iicum  in  fccundogra  qux  wtentTfon».in  profundocor- 
do.&  hncdicimnsjquiaeft  amarfl.  pons  xgritudiv.’mputndartim  ,3c 
3t  habetaquofiratem  ti  mpcraram.  cradic..ntea  omnino  abfqj  impedi  I 
Etideoolcum  ip’iVftabupaliqua  mcnto.Eteftin  fine  tutupiti  nocu'-* 
fnordicatione.  & eft  furrrmumom  mentis':  eb  quia  natura  taiidarom 
ilium  rerum, qu?  dilloluunt  ram  medinnarum  et  ficcnrum,quanui4 
fnatricc.  Et folia fiia coda, 3c poffra  habcautnaturam  remouendi,attra 
fuper  carnem  cmnbuftam  ab  tgn<\  hunt  tamen  ad  locum  alios»humo- 
& cum  aqua  fcruenu,  cum  oleoro-  res.  Et  propter  hoc  hcc  res  con  fere 
fatomixta,incontinenn  liberate  Et  omnib9  marulis,ct  vrftigi  js  canus. 
radix  eft  fovrior  folijs . 3c  propterca  et  caliditas,qux  eft  in  ip(o,oft  latrix 
prouocat  nwnftnia,3cmolhficat du  virtutis  (tvpnc^. 
nciem  omnium  membrorum,  3c, p Scoadi,i.Cypcri . Id  quod  opera  if 

pricmatrias.  . ex  hac  herba.eftci us  radix. Scponi-  « 

Crocus  calidus  eft  in  fecudo  gra  mus  ipfum  in  caliditate  & (iccitate 
B du 3c ficcus in  primo.F.t digeftiuus,  in  fccundogradu:eoquiain  fuofa 
& confbttanuus cordij,&h  abet  fob  pone  non inuenituracuitas,nili mo 
ftanriam  calidam  ftypticam.3cftyp  dicum  ftyptiritaris.Ereiusoperatio 
ticitas  fua  eft  ex  rebus, qux  adiuuat  ncs  fccundx  font , quia  confcrunt 
ad  digelhonem,quam  taciticoco^p  mirabilitcr  vulnerib’difficihscofb 
pter  Ulam  moratur  in  poris,  & /fat  lidationis  caufa  multarum  humidi 
in  illis.  " tatum:&eriam  confcrunt  vlccrib* 

; Halbafal,idcft,  Cxpa.  Eftcahdu  oris.3cfTangumIapides,3cproue- 
Inquaitogradu,&  habetgroflam  cant vrinam,& menftrua. 
fublfanriam.Et  ideo,  quando  poni  Alchana.QuxoperannireXiffa, 

wr  in  ano,aperitonficra  venarum,  funt  folia, & rami.3c  virtusci9com- 
k prouocat  fanguinem  hemorrhoi  pofita  eftex  fubftaria  fhgida  3:  call 
dalcm,3c  mcnftruum.Et  fuccus  ei*  da . Sc  propter  hoc  dcficcat  abfquc 
valet  aqux,qu£  defiuit  ad  oculum:  mordicationc.Etconfeit  vlceribus,  p 
fcdobfcuratoculo.squadofuntim-  qu$ veniutin ore  exgnealcolx. & , 

C peditiabhumoribosgroflis.  Ether  valet ct alcolx Sc decodio llli’ valet 
numiditatem  foperfluam,  propter  adufhoi, 8c  et  apatibusardcntibus. 
quam  mouct  coitum.  Elfoc)i.Iufquiarns\manifrftu  eft 

Halcedcffrigidus  in  pnmo  gra*-  qi  eft*  maxi  me  frigiduatis.  HyofcU- 

du  eft  vel  temperatus:  eo  quia  flyp-  Magdecnc,i.Catapucia.  Ipfi’gra 
ridtasin  fuo  fntiorecft,  led  in  ipfb  napurg&t cholera, qn  ck-glununf  a e^*homt* 
non  eft  aliquid  calidiratisvel  acui-  decc  vfij,  ad  quldcd.&  qhabet  vt  n diutu, 
tans  nifi  modicum  . tamen  in  eiu*  tre  forte, malticet  ilia  grana:  & mu 
opcrationelucnitut  multiiuuamc  habcntdcbilem,deglu:iant  Ite^ra.. 

ti:eo  quia  caliditas  exiftens  in  eo  fa  Acetofa.Virt,ipfi,eftc6pofita:co  ; 

citprofondare  ftvpdcitatem  in  pro  quia  (cmeci’het  ftyptidtatccu  aco 
fundo  corporisabfq;  amantudine,  tofitatc.&  pp  hoc  valet  c6tra  fiuxij 
vel mordxcadone . Etob-hoceiu*  ventris  cu  vlccrationc  mtelbnoru. 

* Ala 


£ Alzvjraz  eft  in  quart©  (fradu  cali 

ditaus.Odor  cius,  de  fapor,  & virtus 
ttffimilanturodori  nafturaj,  & fuo 
faporncxccpto  quia  eft  maroris  dc- 
ficcarionis  naftupio, 

Alchcin,).  Vio|a  dc  Romania, 
fontenim  jo  fecundo  gradu  calidr- 
tatis.de  hoc  fignjfipatur  ex  amarira 
dine  fui  fapofis.Etextrabunt  fecun 
dinam,  de  faciunt  aborfum-Se feme 
eius  eft  foftjus  florc.de  apcriunt  op 
pilanones  cerebri,  quando  odoran- 
tur.&  propter  hoc,  quando  fufpen- 
dunf'ad  colja  epilcpricoru,hbcran(' 

Halaufam,!.  Lycium.Hoc  eft  co 
jj  pofitum  ex  fubftantia  grofla,  de rc- 
fb!utiua,&  pcrtinct  ficcjtati . Eteft 
ex  medicinis  appropriatis  oculis,  St 
aunbus.de  hab'et  multas  opera  tioes 
f m modurp  medicinarum , <5  fum 
ilhuscomplpxipnis. 

Laufcemacanjum , Hoc  eft  ma- 
nifeftum  qobis.Eiusproprieras  eft 
fanguinem  lfringere,vodectiq;cx- 
cat  & eft  complcxiouis  frigida: , de 
ficce.&oritur  in  ripis  flumuium  val 
de  currcntiujn. 

Thus  calidum  eft  in  fecudo  gra- 
du,& Cecum  in  primo  : quia  habet 
amamudinem  cum  ftypdciute . St 
| tacit  nafei  carncm  in  corponb’hu- 
midis:&  habet  aliquantulanj  virtu 
tern  maturatiuam.  Sed  cortex  ipfi* 
habet  manifeftiorcm  ftypticitatc: 

■ itaq^ponitur  in  quarto  gradu  I me 
diciniscxiccatiuis.ncc  habet  fuper- 
fluum  calorem,vcl  acume.ideo  po- 
nitur  in  medicinis  qua:  valet  contra 
fluxum,&  fanguinis  fputum, device 
rationem  inteftinorum. 

Maetu  Besbefe.i.Macis.  Diatur  quod  fit 
cortex  cuiufdam  fru£lus,qui  appor 
tatur  deIudia,Compofitus  eft  exdi 
uerfis  fubftantijs.  magis  dominant 


r>Ct 

eft  fubftantia  terreftris,  St  fniq*>eft  ft 
fubftantia  fobtiliscalida.<5{  eft  mul 
\x,  ftypncitatiscum  acoroaticitate . 
Suapnma  virtus  eft  ficca  in  primo 
gradu:  fed  cahditas  vel  frigid*  tas  no 
font  mamfefta  in  co , Sua  lecuu-> 
da  virtus  eft  confbrtarc  de  rednere . 

& valet  contra  paffionem  cordis,  & 
contra  fluxum  ventris.Et  bene  tefti 
ficabitur  per  Gale . q>  valet  propter 
foam  ftypticitatem  contra  vlcera-i 
□onem  inteftinorum. 

Scedcs,i,Po'ium. Virtus  cius  fimi 
latur  virtuti  fpicx. 

Albcczi  virtu tem  hibctdifloluc 
di,5f  maturandi. 

Lcphaa,i.  Madragora,frigida  eft  > 
in  tertio  gradu,  & etiam  eftnabens 
aliquantulam  caliditatem.de  poma 
ipfius  habent  humiditatem,&  pro- 
pter hoc,puocant  (bmnum.Sccorti 
ces  foarnm  radicum  font  ficc^ : fed 
cius  radix  debilior  exiftit, 

Halcafmeg,i(Fa:niculum,caHdu 
eft  in  tertio  gradu, dfficcum  in  feci 
do.Et  propter  hoc  prouocat  lac , A; 
vrinatn,de  menftrua , & confert  4e» 
feefoi  aque  ad  oculum.Ec  font  dua 
rum  fpecicrum,domcfticum,&  fyl 
qeftrc.Ac  domefticum  eft  humidius 
lylueftn.de  quia  habet  aliquamhor  M 
ribilita tern, habet  proprietattm  cop  .’ 
fortandi  membra  vrinx. 

Maftix  calidus  eft  jn  fecudo  gra- 
du.de  ficcus  in  tcrtio.de  habet  ftypu  g„nrti€, 
citatem,de  diflblunoncm.  de  mani- 
feftatio  foi  luuamcti  fpecialitcr  eft 
in  ftomacho , de  generaliter  in  alijs 
membns. 

Scaunix , i . Nigclla,  calicta  eft  3c 
ficca  in  tertio  gradu . de  figmficat 
hoc, quia  eft  in  vltimitatc  amaritu- 
dmis  cum  fubttlitate.de  ltgata  in  pi 
qo  lrnco  valet  odorau  ad  rcuma  fix 

gidu. 


Digitized  by  Google 


Liber  Qiiintus  1 1 3 

$gidnm5cocdditvermes,8cdiflohiit  mordicationem.Et dicit  Gal.quan-  D 


lpflationcm  ,5c  e radical  verrucas, 5c 
producir  cum  pollc  mcnftiua,  5t  fa 
cjt  crigere  membrum, 

Alchclilamelcch.i . Mellilotum, 


dodominatur  ficcitas  tcrrca,adipi- 
feitur  acumen.Sed  ftmen  eft  calidu 
cujp  fbrri  ficdtatc,5c  eft  fupremuin 
kczaanjs  venenis,qu£  occiduDt  a to 


rel  corona  regia,habet  vircutem  dif  ta  fpcae.Sed  pulpa  ipfiuscft  frig  id  a 
ipluendi.digcrcndi,  5c  repercuricn-  5c  humida , & gtiac  grollos  huorcs. 
di.ideo  debet  pom  call  da  5c  ficca  in  Alcat  far,  i.  Tamar  ileus  copolit* 

pnmo  gradu,  eft  ex  fubftanujs  corapofitis : quia 

Alcesfi.Mel , calidum  eft 5c  ficcu  liabet  ftypticitatem  cum  djllolutio 
ipfecudogradu.Sccftmulif  abftcr  nc,ppquam  mulrura  valctfpleni. 
fionis.5ceftdbus  mcdicinalis,5c  fi  Etidcodicuur  tp  qui  bibitcum  va- 
pfie  in  ftnib9:  quia  cibus  eft  in  lpfo  ft  facto  ex  co,non  incurric  pallione 
multum  iuuatiuus,quia  in  cis  con-  1'plenis.  Etfiiusfrudus  babet  ftypti 


uern  cur  in  fanguinem  bonum.  Sed 
B melcannx,  quod  eparo  eft  mel, eft 
Mel  ciax  mi  nons  calons  alio  mcllc, 5c  mino- 
xisabftcrfionis,  nechabetilla  mor- 
<kcauonem,qua  her  mel.idarcocft 
maiorisiuuamend  alio  melle  me- 
bi  is, qua:  nocentur  a nimia  abfter- 
frone,iicucftpmach9,pulmo,5c  vefi 
ca.Et  iftx  dux  medicine  fadx  funt 
a Mcdkis  matenx  eleCiuariorum 
5clyruporum  : co  quia  natuia  am- 

EleCb£'eas,5c  in  eis  aeledatu  r.5c  qn 
iuatur,eft  ei9  operauo  ptopinqua 
opera  noni  mclliscannx. 

Cafcafi,i  Papauer , frigidum  eft 
5c  humidum . Album  eft  frigidum 
C ip  tertio  gradu , 5c  nigru  in  quarto. 
Album  valet  contra  tuflim,  qu$  fit 
a marerijscalidis,5c  dclcndit  pulmo 
uem  ab  vlcerauonib9iplaru,ficfaat 
iuauiter  dornnre.5c  nigrum  eft  mi 
Ium,quia  facu  fomnuni  ftupidum. 

Hcltrog,i.Pomum  citrinu.  Cor- 
tex ipfius  babet  maximum  iuuamc 
turn  ftomacho,&  hepaci.5c  eft  tern 
pcratus,aut  calidus  in  primo  gradu 
5c  ficcus  in  ftcundo.ftd  acume,  q<F 
babet,  non  figmficat  multum  calo- 
icm.quia  paucus  calor.quando  eft 


citaccm  fbitem  propinquam  ftypti 
citati  gallx.  £ 

Hes.ideft,  Myrrilla  multum  fuj» 
ipfadoininatur  fubftatia  terreftris 
5c  frigida.5c  fignificat  fup  hoc  ftyp- 
rici  tas,q  uam  babet , 5c  conftridio , 
quam  fade. 

Halmu . Quod  operatutex  lfta 
eft  radix. 5:  eft  calida  in  tertio, 5c  fic 
ca  in  ftcundo.  vrmam  prouoca  t , 5c 
menfttua.  5c  habet  fuperfluam  hu- 
miditatem.5c  quideeacomedcrit 
multum,doIorcm  capitis^pcreat. 

Harlarmcl,i. 9 Cicuta, calida  eft  Hocpori* 
5c  ficca  in  tertio  gradu.  inddit  huo  * Harrad 
rcsgroflbs,5cJpuocac vrinam,5c me  jjp'n6S£ 
ftrua , 5c  valet  dolori  Ip  at  ul  arum, 5c  potlft  ,u. 
purgat  pblegma.  cicuta. 

Sobolp.Spica.5c  fuutexeamul-  f 
t?  fpccics.5c  mclior  cacft  ea,qux  ve 
nitex  India.  Cali,  eft  in  primo  gra- 
du,5c  ficca  m ftcundo. 5c  hoc  eft  ex 
co,  quia  eft  comuofita  ex  fubftatia 
terreftri , 5c  frigiaa  m ultum,5c  ali- 
quantula  ignea,  5c  aliquantula  ter- 
reftri adufia.  Er  quia  eft  compofira 
ex  his  vinunbus  cum  aromaridta- 
tefuaeftex  melioribus  rebus  heps 
ti,5c  ftomacho,  vcl  fuperpofita , vcl 


cum  ftypuci»tc,inducit  acumen, Sc  bibitaipropterea  quia  confortat  me 

Coll.Auer.  P biu. 


Colligec 


• bru,3cdeficcatmaterii,<fibifluit.  pipere.Et aliud piper, qnrioeffm*  £• 

Halcal,i. Acecum.Quod  videtur  turn  m, eft  album:3cqn  eft  maturit* 
ex  eo,eftvtdominans  fuper  ipfum,  eftnigrum.  Etambxfpes  funtcali 
fit  fubftantia  frigida  propter  aceto*  da;  3c Ticca:  in  terdo  gradu.  3c  quid! 
fitatem,qu;eftineo  :quamuisha-  dicunt  in  quarto. 


- beat  partem  vnam  igneam,qu(  in- 
dicator propter  ipfius  acumen. 3c  H 
di&um  eft  q>  acumen  prouenit  pro 
pter  fortem  ficcitatem  cum  modi- 
<o  calore.3c  multa  ipfius  morfio  no 
fignificat  fuper  niultam  caliditate: 
quia  hoc  prouenitafubd!itare.3c 
eriam  acetofitas,  ineotpeftacetofi 
tas,incidit:8c  maximequandoafio 
ciatur  calori.  Et  ideo  debemus  ipm 
H ponerc  frigidum  in  lecudo,  3c  ficcu 
in  terdo,  8c  maxime  vetuftum. 

Berbcns.Frudhjs  cius  ftyptic^  vir 
tuns  cft,3c  inddit, 3c  fubtiliat, 3c  flrl 
git  omnem  fluxum  omnium  xgri 
tudinum. 

titnpitid  Lacarborumeltiftty.Afafcetida 
calidiuseftomni  alio  ladle  arboru, 
& fubrilius.  3c  propter  hoc  diflbluit 
pluscxteris.  Etcius  proprieras  eft, 
q>  confcrt  vulux.quando  fufpendi- 
turcollo. 

Halcarfena,i.Orobus,  ficcuseft 
in(ccundogradu,8ccalidusin  ’ 
mo.Etcftmedicinaincifiu^  , ,t 
oppilanones . & fi  ninv- 
ex  co  facerct  mingt^P 
3c  general  in  cok 
3c  membra  dm 
Ihanlir,] 
terdo  gra 
3c  hah 
dunv 


Bn  beg, i. Polypodium  , eft  qua/t 
tempera  rum  in  primisqualitadb*. 
3c  fignat  hoc,  quia  fuper  ipm  domt 
nafdulccdo  cum  ftypucitate,  3c  de* 
ficcat  fine  mordicadone.EiuSjpprie 
tax  eft  purgare  mclanchoiiam, Sceft 
lecura  medictna.  3c  6 melior  epithy 
mo, quia  non  habetqualitatcmex- 
euntem  ab  <^qualitate,Dofis  fua  eft 
drach.x. 

Pra/Eum  calidum  eft  in  leeiido 
gradu  verfiisfinem,5c  (iccum  in  ter 
tio,propc  medium, aut  in  fine.Ape- 


Zraum. 


I 


oia , qu^faciuntmedicinx  amarx. 
Etfuccusipfius  mixruscum  melle' 
multum  valetpadiombusoculorii. 
3c  pofitum  in  nanb’valet  liftericis. 
3c  valet  contra  antiquum  do1 
aims, quia  mundihear  > - 
rumaunum. 

Succusqui'' 

pum.calidr 

dus,vd>^ 


ml 

t,vt 
umiles 
os  imerpo 

i -us,  ealiduseft 
. i ecus  in  ftcundo. 
,;:3c  valet  contra  fee 
. .ilef.3c  aufert  cittini-' 
tatem 


Liber  Quintas 


1 14 


A tatemquibuslibermembriscorpo-  ponitur  fuperdentemdolentem,  Sc  D 
. _ „ o /-  j a coriofmn,fiinat ilium.  Scfuccus ei* 


ris.Etfylueftnsefl  forriordomdh- 
co,Sc  cius  fuccus  dcglunt*  fubnliat 
vifcofitatem,qux  ell  in  filtulis  pul- 
monis,& clarificat  voccm. 

•XRauc-  RaUcd,i.  Rhcubaibarum , com- 
"**  pofuum  eft  ex  diuerfis  (iibftantijs 
ex  fubftanria  terreftri,  Sc  fiigida , f( 
fignificatur  per  ftypdcitatem:  Sc  ex 
fubftanda  ignca.qux  fignificatur 
per  co&ioncm:  Sc  ex  fubftantia  ae- 
ren,n  uc  datur  per  raritatcm,&  fpo- 
gioficatcm.Sc  eft  vna  ex  manifeftio 
nbus  rebus  in  iuuamcto  hepadsad 
aperiendas  oppilanones,  Sc  confo- 
tadum  ipfum.Sc  fimiliterprodeft 
B ftomacho.Et  Gale.  & alij  Medici  di 
cunr,  q>  conftringit  ventrem.Sc  nos 
videmuseppurgae . Eteftmirabi- 
lioralijs  medicinispurgariuis,  quia 
iranum  (bum  dl  cunfeo . quonia 
nulla  medicinarum  purganuarum 
eft  fine  veneno  aliquo  I aJiqua  par 
te  fui,  ifta  cxcepta:  co  quia  confor- 
tat  omnia  membra  corporis : ideo 
r-fliimus  dandoipfumpropurga- 
refrenare  alias  p if  m medietas 
Alcarlas  ,i.  Apium  montanum, 
iumeftJ,r  im  in  tertio  gra- 


:CO  (p  Cir 
ltUS.Et 


dl  amarus,8c  a- 
iina,3c(angui- 
: difloluittumo 
debiliusefteo. 
.batura,in  ligua 
jii . Quod  ex  hac 
S radix. & eft  calida 
ropcfincm,6cdefic 
onlert  xgriiudinib* 
. paftionibus  pceloris, 
.quando  Hunt  ex  hu- 
oflu.Sc  quando  fuffiimi 
mines  ca,repnmunf  hu- 
icendcntcsa  cerebro, Sc  a- 
oppilaaones : Sc  quaudo 


in  omnibus  prfdiChsfortiorlexiftit. 

Sc  adhuc  lac  ipfius  fortius  cxiftit. 

Halfcdeb,i.Ruta  fylucftris,  cafi-' 
da  eft  Sc  ficca  in  quarto  gradu . led 
horrulanaeftt  tertio:  ^pptcrea  quia 
tapor  fuus  eft  acutiftimusjScamar9. 

Sc  eft  tuuantior  in  foluendo  tumo* 
rem , Sc  caiminando  ventoli  tarem: 

Sc  pnuatcoirum. 

Ccsfrt,i.Pix , eft  calida  Sc  ficca  in 
tertio  giadu.  plusdeficcacq  calefa- 
ciat.fcd  liquida,  Sc  reccns  plus  calc-  E 
font  qddiccet.  Valet  contra afth-  . 
ma, Sc  empyema.  Dofis  cius  dl  qu£ 
ritas  vmus  drach.Sc  s.cum  ix.elle.3c 
valet  contra  albcdmem  vnguiu , Sc 
morpheam.Sc  marurar  apnftcmara 
dura.Sc  fordorin  maturado  eft,  efi 
eft  reccns,&  humida. 

Alpdcp.i.Caftanea,  fiigida  eft  Sc 
humida  in  primo  gradu.  Folia  fua 
piftata.  Sc  pofita  fuper  apoilcmata, 
qux  nafeunrur  in  gcnibus,curar.Et 
cortex  ipfi,arbons,3cipf$  caftane; 
habent  virtutem  ddiccandi.Sc  ideo 
quando  (untccxfta  inaceto,  valent 
contra  dolorem  dentium.  EtfruCk9  F 
combuftus  fuperpofirus  valet  tyri$. 
Eteft  needle,  vtcuftodiatur  quilt- 
bet  a puluere,  qui  adhxret  folij* 
illius  arbons , quoniam  multum 
nocetcann; pulmonis, Sc  viliii, Sc 
auditui.  - > 

Virga  paftoris  eft  in  focundo  gra 
du  medicinard  iiifrigidariumiquix 
compofita  eft  ex  lublliitia  terreftri 
fngida,Sc  aquea.  Valet  contra  incen 
done  ftomachi.&repcurit  material 
aduftas.  Sc  idcircolterripufluxum 
menftruorum.  Sc  curatoppilationS 
intelhnorum,Scinrerapit  fluid  fan 
gumis  a quacunq , parte  veniat. 

P ij  Rofo 


- Digitized  by  Google 


1 1 


Colliget' 


C Rofa  compofita  eft  ex  fubftan-  flarionetn, Sc  proprie  femen  cius . C 
tia  terreftri  frigida , fubtili,  & aerea  Huiufmodi eft  multarum  fperum. 
calida,&  aquea.Sc  fignificat  hoc  la-  Sc  fbrtior  omnium  eft,quq  nomma 
por,velodor,Scaquo(itas.  Etftmen  cur  Becarcalion. 
ipfi’ftyptici’cft  ea . Et  eft  frigida  Sc  Et  Endiuia  quxda  eft  fylueftris,  Serh. 

fjcca  in  pnmo  gradu . Sc  confortac  Sc  qu^dam  domcftica.Sylueftns  eft  lan»bn«. 
fiomachum,&  hepar, Sc  alia  mebra  frigida  Sc  licca  in  prime  gradiudo- 
Sutnach  eft  forte  in  ftypidtatc  Sc  meftica  eft  ftigidior  Sc  humidtof.Se 

fignificat  hocaus  ltyptidtas  cum 
amaritudfe.  & ftypticitas  tnaior  eft 
amaritudine.Iuuamen  ipfius  maxi 
mum  eft:  tjuia  confert  hepati  a to- 
ta  fubftantia.ouia  dictum  eft  q>  fa- 
nat  hepar  caliaum  Sc  frigidu  xqua 
U fubriliat,ftcundumcp  faciunt  alia  liter.  Scd  mihi  videturqj  plus  confo  . 
gummi. Sc  cftabfternuum.&eftcx  rat  calido q frigido . quia  amariru- 

do, qua:  eft  in  ca , abftcrgit,&apcrit 
fine  multa  calefadtione.  ■ 

Halanchatji.Cxpa  Scilla,  calida 
eft  in  ftcundo  gradu.&  virtu  tern 
ha  bet  incifiuam.  fed  non  minus  ca 
lefadt.Sc  non  vdmur  ea  nifi  aflata, 

& cocta. 

Halftia,i.  Abrotonum,eft  herba 
mul  te  amari  tudinis.&  nocet  ftoma 


ficci  tatc.frigidum  in  (ccundo,  ficcu 
in  tertio  giadu.opcratioes  fti£  funr 
manifcftx. 

SagapeniS  *Scrapinum,&I  ArabicoCebco 
neS-&  interprrtatur  expeliens  ven- 
g tum  tolitatem.lllud  eummi  calefacit,Sc 


cx  melionb*  mcdidnis,quq  po  flint 
efle  ad  aquam  deftendentem  ad  o- 
culos,Scad  fufeedinem  vifus,qux 
fit  ab  humorib,grolIis.Et  eft  cx  me 
didnis  purgatiuisquij  trahut  phlcg 
ma  a netuis  Sc  iunauris,  ficut  bdel- 
lium opopanacum.  Sc  anaxaret.  qa 
hoc  eftproprium  in  gummi.&bdel 
hum  eft  in  hacrc,quafi  inprimo 


gradu  purgatiois.  Sc  poftipfum  eft  c ho, Sc  interfidt  vermes  fua amari 
afphaltum,  & opopanacum,&  poft  tudinc.&calcfacit  in  fine  ftciidi  gra 


ipfum  anzarat.Et  dolls  afphaln  eft 
adrach.  5.vfq;  ad.vnam. 

2 Etanzaratdcliccatfinemordica 
tione.idco  confolidat  vulnera  facta 
propter  pcrcuflionem. 

Satyrium,lTefticulus  canis.Sc  in 
Arabico  Haldaalzahalep.Calidum 
eft  cum  multa  humiditate.SCjPj>tc- 
rea  mouet  coitum.&  nomina  lapic 
tum  EnilfaliCjSc  Euofalic  iurauerut 
in  eorum  animabus,  quod  curat 
Ipaftnum  poftrem£  partis,  quando 
bibitureiusfiiccuscum  vino  nigro 
Itypaco 


dus,&  dcficcat  in  tertio. 

Afticelios,i.Sefeleos.Hxc  herba,  SeTdi. 

Sc  ipfius  ftmen  habet  proprie tatem 
ealefadendi  tan  turn,  donee  prouo-  M 
cat  vriuam  valida  prouocatione.  & 
cum  hocfubdliat.  Sc  pp  hoc  cofeit 
epilcpticis,  Sc  cuidam  qgmudini  no 
minatx  t orthomix.  * ortho* 

Sccnfcani.i.tSefiminucalcfacitI  tiistft- 
fine  primi  gradus,Sc  in  prindpio  ft  mum. 
cundi,Sc  hume&at  in  tcrdo.Eius  o- 
leum  elufdcm  proprietatisexiftit. 

Halgazar,i.  Paltinaca.  Ipft’fum 
dux  fpecies,fcilicet  domelhca, Sc  fyl 


, Alcarsfas,i.Apium,eft  tantxcali  ueftns.Sylueftns  fbrtior  exiftit in X> 
ditatis,q>  prouocat  menftrua,  Sc  vri  uocando  menftrua, Sc  vrinam . Et 
nam,Sc  dillolmt  vcntofitatan,Sc  in  folia  hard  jpfaru  piftaca,  & fugpofi 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  115 


A ta  TuTnerib’corrofiuis, fimantipfa. 

Harcafji.Carduus,  alchi.eft  cali- 
dum in  fccundo,&  ft  ecu  m in  tertio. 
Mundificar  putredincm  per  vrinS, 
fi  in  corpore  adfir,quando  coquif  I 
vino,&  datur  ad  bincdnm.Etremo 
uctfoerorem  fubafcellarum , & q<P 
difloluitur  ex  toco  corporc.  Et  gene 
rahter  habet  refifterc  a tota  fubfta- 
tia  quafi  putrefadiioni:  Sc  eft  medi- 
cina  cibalis,  qu$  dat  (aporem  carni 
bus.Sc  iccirco  vtuntureonobilcslo 
co  melongiarum. 

Allium  calidum  eft,  Sc  ficcum  in 
tertio  gradu. 

® Elmaar  calidum  cft,&  ficcum  in 
tertio  gradu.occidit  Iubricos  in  puc 
ris,&  habet  abftcrfionem.  Et  jppre- 
rea  ponitur  in  collyrijs,  que  habent 
rcmoucre  vngulam.&  miftetur  cu 
medicinis,  qua:  dantur  contra  anti- 
quam  tuflim,&  afthma,&  eft  medi 
cina  manifcfta  in  matutSdo.Et  po- 
teft cfleq>bonitas  fux  maturatiois 
cftjidco  quia  fubtiliat  matcriam  co 
modo,quo  no  relinquit  ficcitarem, 
grofTitiem,nec  duritiem  parti  rema 
nenti.Eth^c  maturatiocftlaudabi 
lioi  ceteris  omnibus.  quiaJ  hac  me 
dicina  n6  poteft  dici  q?  maturet  op 
piladoporos,coquiaabftergit,nec 
poteft  aici  q>  hoc  facial  per  hmilitu 
dincm  complexions  cum  corpore 
humano:  quia  calidum  eft  & heefi 
in  tertio  gtadu. 

Sticados  compofitum  eft  ex  ftyp 
ticitate  cum  amaritudine,&  aroma 
ticitate.&  ideo  debet  pom  in  primo 

!>radu  rerum, que  calcfaciunt,  &in 
ccundo  eaium,qux  deficcant.Opc 
rationes  fux  fcaindx,&  terdx  firm 
a peri  dux, & abfterfiuar,  Sc  con  for  ta 
tiux  omnitim  membrorum  intcrio 
rum,&cxtenorum.  & idcovtilior 


medieinaeft  h?e  contralaflitudinS  D 
olbusahjs  medicinis.  iccirco  qa  laf 
fitudo  non  eft  nifi  defc&us  virtuds 
propter  onus  humorum. 

Condifi,i.  HcUebor”  alb9,  calid* 
eft  in  quarto  gradu , & ficcus  in  et>- 
dem.&commouctftemutationem. 

3ceft  venenura.quare  non  debet  po 
ni  in  corpore. 

S to  rax  calamita  calida  eft  in  fe-  Sr, Tax  ea- 
rn ndo  gradu,  & (icca  in  pnmo.&  fi  Ian***** 
gnum  huius  eft,  quia  mollificat,& 
curat  tuflim,&  valet  reumad,  Sc af- 
peritati  guuuris.&pedloris.&^puo 
cat  menftrua , quando  bibitur,  aut 
exeafitpeflariutn.  S 

Ficus . Nos  fuimus  locuti  dc  eisf 
coqjfimtcib’rlcd  nunc  dicemusin 
eo  q>  funt  mcdicinx.  Virtutcmhi- 
bcut  maturariuam,qundofitexcis 
cmplaftrum, Sc^pne  ficcx.Et  ficcar 
devindes  habent  laxare  vciitrem.Er 
decodio  ip(arum,quando  mulrum 
coquuntur,  alfimilatur  mclli . Scd 
complcxio  fux  arboris  eft  calida  Sc 
fubnlis,  Sc  proprie  lac . Sc  ideo  dixie 
q?  cucllit  vcrrucas,&  laxat  ventrem. 

& fylueilresfunt  ibmorcs  in  hac  ic 
domcfticis. 

Sclecji.Bleta,  habet  virtutem  baa 
rachiam,&dcco«ftioeam  femouet:  ^ 

& eft  abfterfiua,&  molIificatiua.Et 
eius  fuccus  (uppolitus  in  nanb’diP 
foluit  fuperflui rates  cerebri.  Sc  in  al 
bis  pl’manifeftatur  h$c  virt3,^!  ni 
grisiquia  nigrx  habent  aliquantu- 
lam  ftypticicatcm-  v 

Halcuba,ideft,  Fcenum  gnjeum. 

Sc  eft  calidum  in  lecundo,&  ficcum 
m primo-Erpropterca  habet  jppni 
▼irtneem  mollmcadi  duritiE  vulu^. 

Tithymall’eft  in  fine  calons  • Sc 
Jpprieeiuslac,&  poftillud  lenten,  • » 

depoft  illud  folia,  depoft  did  radix. 

P iij  Radix 


V » 


CoIIiget 


45  Radix  eofta  in  tttto  remouet  inco 
nncnri  dolorem  dennuin,  Sc  mazle 
fi  eft  dcos  corrofus.&quando  cadit 
in  aliqua  parte  oris , combunt  ilia . 
‘&ppca  neceffe  eft,qn  volum’ipfem 
poncrc  fuper  dentes,  vr  alij  detes  dr 
cu  tn  organ  tur,  quia  fecit  cad  ere  den 
tem  corruptum.LacTcidit  pilos,  qn 
£iperponuur.&  It  mul  tones  fuppo- 
• *-  ? nacur,cuellitA  pnuat.  Valet euam 
- contra omnes vcrrucas,&  ocs  fiftu- 
las.&  hoc  to  turn  feduiu  fetnina,  & 
■foliated  debilius. 

Tragi  can  , Cathira,!  Dragagatmim,  virtu  te 
**“•  j,  habctconglutmatiuam.&aeitacur 
• me  rerum  acutasumincq,  dfliccat, 

vtaliagummi. 

j Alchace,i.  Laciuca  . Hare  herba 
ftibftamix  eft  humid  a-  cum  modi- 
ca  frigidi  tate.de  fubftami?  ficcx  eft 


bam  eordialettt  ,eo  qtfiil  afttmitaf  K 
cordi.  Calida  eft  cum  Aibtili  fubfti 
na.io  prouocat  vrinam:  fed  debcm* 
vti  folqs  & no  femine  fefto  empla 
ftro  fuper  combuftionem  ignis,  fa- 
il at.Siccata  vero  & puluenzata  po- 
ll ta  fuper  ford  idem  frnatEt  quidi 
dantipfem  contra  t fchiaticam.  t 
■ Halcufe,i.Hyllopum, calida  eft 
Sc  ficca  in  terbo  gradu , cum  fubtili 
fubftaoaa.&  eft  ex  reb’magis  tuua 
Ouisad  aperiendas  oppilationes , Sc 
ad  fubtiliandum  huraores.  , 
Lens  habet  frigid] tatem  non  for 
tem,&  eft  temperata  inter  calidita- 
tern  Be  frigtditatem,&  eft  ficca  in  fc  L 
cundo  gradu.  reccxftio  ipfius  laxat, 

& medulla  ipfius  ftnngit.&idcirco 
qui  vult  ftriugere  vetrem, debet  co- 
quere  letcs  plurics  in  aqua:et ,pic<fta 


i&hiaa 


ca  tnginicate.iK  luoitanti?  neex  ett  quere  letcs piuncs in  aqua:ey>iecta 
/ylucftris,fed  domcftica  habet  fnb-  ea,poftmodfi  ponere  alia,et  ftrlgut. 
ibnriaro  aquofam . Et  propter  hoc  Valeriana, vcl  Phu, qua:  bene  aro 


maturat  npoftemata  calida , fed  no 
diagit  lapulcs  exiftetes  in  remb’.  Et 
obnoc|'onim*  ipfam  inprimogra 
dtt  fiiguliratis,  & temperatam  inter 
Jiumidiratem  8c  ficcitarem. 

Hupuephatahalep,i.Vua  vulpis, 
qux  in  Latino  nolaf,  Vua  canina, 
vel  Maruclla , firigida  eft  Be  ficca  in 
'-I  fecundd  gradu. 

Haltuelep.i.  Mulfa  in  lingua  Hi 
fpana,&eft  viriditas  inuenta  fuper 
aquam.frigida&humida  eft  in  gra 
du  tertio. 

HalduchaI,i.Da<ftylarium . Oes 

{artes  ipfius  datftylarij  ftypricitatc 
abent  manifcftam.fcd  fruiPcius, 
cum  eft  maturus,aliquam  habec  ca 
Jidicatcm.coraces  veroarboris  ma- 
iorem  habet  ftypticitatcra  abjs  par 
dbus  ipfius. 

til  mei-  Heuf. ricon,LHypcricontnelifti 
lifitMh 


m a tica  eft, xqual is  eft  vircuti  fpicx. 
fed  melius  valet  ca  in  reb’  plunb*, 
quia  plus  prouocat  vnnam  fpica.  . 

HaJcherina,i.Galbanum,calidu 
in  prinripio  terd  j grad’eft,  ficcum  I 
priii ci pio  (ccundi.  Her  virturc  diflo 
!uduam,ermoilificaduam. 

Chamxdrys  calida  eft  ct  ficca  in 
fecundo  gradu.et  figiiat  hoc  aman  At 
tudo  cum  acumi  ne,et  prouocat  me 
ftrua,et  mcidit  huraores  groflos,  et 
exoppilat  membra  intcriora. 

Befcarcoton.i.  pfyllium , frigidfi 
eft  in  fecundo  gradu, ct  medium  in 
ter  ficcum ethumidum. 

Chamxpithys  calida  eft  in  feed-  J 
do,ec  ficca  in  tertio  dominans  in  fe 
pore  ipfius  eft  amaritudo  cum  acu* 
mine.  Valet  i&ericix,q  fitex  oppila 
d&e,et,puocat  mefuua,et  vrinam. 

Cum  rcru  cobuftarum  c copofi* 


coo.  & quidam  appellant  bine  her  tu*cxconuarijsrcbus,hoccex  p^ar- 


Digitized  by  C,OOgI 


Liber  Quintus  i t 6 

A rfbus  terreftrib*,  etparribus  propin  Ipucu  languinis.  dcficcat  apoftemi  D 


quis  naturae  fluxus:  qu$  locionc  rc- 
mouccur  ,et  remanet  pars  terteftris 
deficcadua  fine  mordicadone.  £t  ci 
ntres  diucrfificanf  fin  diuerfitatem 
itrum,cx  quibus  fiunt. 

Fumus  oinnis  eft  calidus.deficca 
tiuus,  Et  quis  fumus  habcathanc 
complex  lonem,  tame  lemp  perma- 
netin  co  virrus  rei.cxquacftfum*. 
Proptcrca  vumurl  mcdicaooe  pal- 
jxrbranini  muerfarum  fumo  tiiuns 
adgenerandum  bonam  carncm,ct 
aA  faciendum  nafci  pilospalpcbra 
rum.ct  vtimur  in  medicationeocu 
B loruni  apoltcmatorum  proptci  dc- 
curfum  numorum.  Etfumus  myr- 
rlixeft  iimilis  fumo  churis , fed  fu- 
.xnus  thutis  eft  aliquantulum  for  - 
t aJ.  el’ll,  tior.  Fumus  tciebinthiux  eft  f for- 
dorfumo  pi  cis. 

Dr  mediums,  ijut  ex  miner,  ifint. 

4J 

TjVcufqt  loam  fumus  devna 
J parte  medicinarum  ten\na- 
fccntium^quctnagis  vfitat;  funtin 
jute  median^,  fm  q?  tcftificatum  c 
a Gal.ct  alijs.ct  compcndiofe  locu  ti 
ium9,  ideo  quia  poluim*  ea , quad 
cxcmpla  ali)s,quxailimilantureis 
in qualiutibus lupr.uiichSjexcepto 
in propnetaubus . Dciuceps  volu- 
mus  loqut  dc  medicims,  qu;  appro 
pnanturmincns. 

Tithinacrum.i.  Terra  figil!ara,c 
frigidact  fiaa,cum  ftypricitatc  tc- 
. perata.  Valet  co  travenenum,abfcT- 


ta  pulmonisjitam  indurac  apata,  et 
fic  prxferuat  innrmum  nc  monaf: 
maxime,qn  inceditad  liabitnndu 
regiones  calidas.&valet  contra  ;gri 
tudines  pefulen  dales. 

Sccdcneg.i.  Lapis  Hf  madthcs.ct 
dr  lapis  languinis,  frigidx  ctliccx 
complexionis  cxiftitSc  confcrt  grof 
fitudini  palpcbraium . qn  eft  ablu- 
tus,deficcat  vlccrarionesoculorum, 
Terra  ftell^i, Talch, fiigidaccc 
ficca  temperature  minoni  ficcita 
usaliaru  thit,i  tcrraru,feu  lutoru. 

FIalmogra,i.Bolns,cumquo  un- 
gunf'mun.feuparictcs,  frigidact  . 
ficcx  complexionis  cxifrit.necatlu 
bncos  feu  vermes  intcfdnorum. 

Ajgcdn,i.Gypfum,deficcat,ct  co 
folidat,ctconfertinafi6i  arteriaru, 
qn  milcctur  cum  albugine  oui , et 
pulucre  molendiuijCtcum  pilislc- 
poris  minudfiime  incifis,cc  ponicur 
iuper  inafioncm, 

Harfiregalrofcar,idcft  Calx  plu- 
bi,cc  inLauno  Ccrulla  nominal, tri 
gida  e et  ficca  dcficcat  vlccra  ablq; 
mordicadone. 

Almura,i.CaIx  viuadicitur,et  c 
calx  lapidisfords.Exiftit  multx  ca-  _ 
lefa&ionis,et  mortificat  carnem.Et  * 
quando  abluitur  plunbus  vicibus 
cum  aqua,deiiccar  vlcera  line  mor- 
dicadonc.lcdhqc  terra  hie  and  nos 
non  inuenitur.  Sed  tamen  ilJa,cum 
qua  nos  figillamuschartas  noftras, 
quando  abluim  us  ip(am,non  eft  Id 


dit  fputum  ianguinis,et  dylen tena,  ginqua  ab  operadombus  didtarum 
qu?  prouenit ab  lntcidnis,  et  hepa-  tcrrartim. 
te,et  dcficcat  parua  apol’temata,qn  Sanguis  dracoms  frigidus  c,ct  ficc\ 


fupcrponitureis. 

, Tlntaimin,i.Bolusarmcnus,fri- 
giduseftet  ficcus , fortis  Itypuci ta- 
us.  Valet  contra  flux  um  veneris  >ct 


Valet  cdtra  grollincm  palpi  braid: 
et  lotus  remouet  maculam  oculi. 

LapisJazuli  purgat  mclancholi- 
am,et  valet  mclancholtcis.ct  eft  ve 
P iiij  hema 


r.r  Colliget! 


C bementis  pargattoms,*  timorofe-  Sa!  fm  oem  fplm  cafid*  Sc  (ice*.  C 

Et  dofis  a drachi  5 .vfq;  ad.i.cu  mnl  ftypncttate  hft  cu  abftcrfioe.St  baa 
tisrdienantibus.Erpuluerizai*fup  racn  maioirm  habet  abfterfione : 


palpebras  facie  nafet  pilos.quia  mt  propterea  plus  laxat  ventrem. 
nuit  humores  ca lidos : eo  quia  ab-  Camid,t.Arfenicam,veI  anripig 
ftcrgit,&  cum  eadem  habet  ftyptici  mentu,vftiufi  eft . & qii  comburi? 
tarcm.&io  fecit  oriripilos, quia  re-  eftftibtili*.  Sccxeo  fitcompofitio, 
mouct  h uores  calidos,  & reddir  me  q as  remouet  pilot, 
brum  ad pnllinam  complexione.  Albufet,!. Sulphur  hf r nrratf  at 

* lapis  (pongbe  fragit  fapidem  (b  tradiuam  cum  complerioe  cahda, 
lum  in  renibus.  Sc  fubftanria  fubtili.  & eo  refiftit  vte 


Anrimonium  fhgiditatc  habet  nenisanimalium,  qn  pu!uerizaru<p 
ftypncitate. &confrrtcalidi tan  Sc  & Ipargitur  loco mor(o,autkorpo- 
humiditatr,qu^ exillitin oculo, & raturcumlputo,oIco,mellc,autYi- 
deficcat  lachrymas , & muudificac  fco.& carat  (cabicm. 
vlccrationcsoculorum,&efthabcs  Aiceg,r.  Vitriolum . Omncstres  L 
jpprictatem  cooibrtandi  oculum  T fuxfpes  habet  virtutf  conftri&iaa 
omnibus  (uisqualitatibus.  cum  ftyptiritatc , Sc  duicrlificantur 

Lithargvrium,&  m Arabico  did  in  (ubtilitate Sc grorttcierquia  gro£ 
tnfcarey-  tuf  Mcrdafcngi,  temperatum  eft  in  fins  eft  rifbeum , port  illuct  chdco- 
m.  ter caliditatcm,& fhgtdtta  ttm,&  de  tar,&poftilIudviride.&rubefi,&vi 
ficeat.Sc  eft  in  eo  ahq  ua  corrofio,&  ride  cquafi  materia  cholcotar:&  ta 
fccuineogenerarecarncmin  yIcc-  bsediparario  cholcotar  ad  viride. 
ribus  humidis.  EtdicitGal.cpqn  imt  ad  infula  Ca- 

Tutiafitin fomace,inquadcpu  dix,i.Romanorum, intrauit quada 
ratur  fs.Deficcat  fine  mordicarioe:  mineram,&  inuenit  tres  venas.  f in 
Acmaxime,  qn  abluirar.&deficcat  fimavena  inacnitvitrolu  rubefi,& 
lachrymas , Sc  abfeindit  materias,q  poft  illam  cholcotar , & poll  illam 
difcurruntadoculos.  eratviride.  &h^cordinatiolocorn 

. Climia  auri,&  argeti , ambx  fur  fignatfupet  hoc,qdrdiximus.  Etru 
I ftigidx  & ficcx.fed  auri  ficrior  eft,  beumeft  minoris  mordicariois  rl-  M 
& magis  abfterfiua.E  t qii  comburi  ndi  pp grofitciem  luxfubllltix.  Et 
tur,&  exringuitur,  eft  fine  mordica  rubcum , Sc  viride  non  difioluunf: 
tione.&  peneratcamem  immacula  quia  rubefi  eft  itidurarum  indura- 
tam  ocutorfi . &illa  gcneralitereft  nonclapidea,  & viride  eft  nimisco 
laudabilis,  qua;  afeemtex  fiimo,qn  tftum.Scd  cholcotar liqucfit. 
difloluituraurum,  vel  argentum.  Plumbum  . Quod  dominator 
VdFajji.Ferrum , eft  vehetnenns  in  fuis parti bus,eft  fubftantia  frigt- 
fieri  tads.  Qua  n do  multum  terirar,  da  Sc  bumida:  propterea  quia  frigi- 
& infunditur  in  aceto  plnrics,  vcl in  ditas eft, qua:  ipfitm  congdauir.  & 
laftecaprinoacetolb,  valet  contra  ideo,quando  piftaturin  mortano 
limofitatem  ftomachi,&  contra  do  cum  aiiquibus  ltquoribus,  vdali-  •.  »«! 
lorem  fplenis,&  paflionem  ani,&fe  quibus  oleis , vr  pteo  rofeto , refti- 
rit  nafei  carne  in  auribus  vlceratis.  gerat.  Et  valet  contra  apoftemata 

tdH 


1 


"t 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus.  117 


A tefticulGrtim,  8c  ani,  & conrra  can- 
cram  :Se  fecit  ceflare  materiasdif 
Xurretes  ad  aurcs,Se  pedes.  Et  cjn  fit 
ex  eo  lamina, & ponirur  fup  femur, 
priuat  coicum.  fed  multutn  l?dan- 
turinftrumenta  Ipermans.  & lami- 
na turn  fubtiliter, Sc  fuperpofitu  net 
uotorto,&groliodilloluit,&  rerfti- 
fkat.Er  hoc, quod  difioiuir,  fignifi- 
eatq>  habet  virtutem  diflolutiul, 
comparSdo  ipfum  carai  hominis : 
qu5uisdominctur  luper  ipfiusco* 
plexionem  fiigiditas . 

Tcfta virtutem  habet  abftcrfiuS, 
Sc  deficcatiua,&  proprie  tefta  fiirni. 
B Arfenicumrabeum,vcl  Auripig 
men  turn  rubeum  eft  eiufdem  vix- 
tutis  alterius  auripigmenti  :eo  q>  ha 
bet  virtutem  mollincandi . 

Alfcep,i.  A!umen.H?c  medicina 
eft  maxime  ftypticnaris . 3c  pp  hoc 
■denominata  eft  I lingua  Gratcaab 
' hoc.Et  funtipfius  mult?  fpccies.  & 
omnes  funt  muita:  grofiicudinis.  & 
qd  fubriii9  eft,eftilfuddeTurchia. 

ChalcofcecaumenoSji.  jEs  vftu  j 
habet  intenfum  acumen  cu  ftypri- 
citatc . ideo  quia  iaiiainr  per  remo- 
tioncm  partis  futnol?,  tunc  fiu  t me 
dicin;  dcacrizatiuac . in  corporibus 
C At  membris  duris  non  eft  nccefla- 
ria  lodo. 

Tubcl,i.  Lamina  *iisfubtilis,eft 
fubtilioris  fubftantr?  ?re  vfto.  Sc  pp 
hoc  ipfum  in  collyri  js  ponimusr  qa 
habet  maiorem  abfterfione  3c  ficci 
tatem , quam  galla . 

Chty&col  ' Lazacalaapp.Cololidaturaauri, 
ft-  Sfih  Arabico  dieif  Cumbar, Sc  funt 

duarfl  Ipecierfi.V  na  eft  ipfnis  vert?, 
■Vcl  miner?  : Sc  alia  fit  in  mortario 
arris, & piftello  Kris  cam  rrina  pue- 
ri,femporecaloris,  terendo,vcl  con 
quafiando.de  illudcft  melius, qd  fit 


in  mortario  ?ris  nibei . Et  cius  vir*  I> 
tuscftdifiolutiuaablqsgraui  mofr 
dicatione,«c  deficcat.  & quod  faeftu 
eft,maioriscftdeficcationis  illo,  qd 
eft  ex  vena.  Sc  minoris  mordicatio- 
nis.  &qh  comburitur  quod  eft  ex 
mmera , eft  fubtilius . 

Zimar,i.  Viride  arris  magnu  het 
acumen , Sccorrodit  carnem  : ppea 
non  debemus  >ti  eo  nHi  in  inaigf- 
tia  dimutioniscarnis. Sed  in  vulnc- 
ribus  fimplicibus  non  eft  vtendu , 
eo  quia  non  con&lidat , nec  car— 
ncm  general . ** 

Huculq;  diximus  demineris  c 6- 
pendiofe.  Sed  deinceps  volumusdt-  E 
cere  decarne,  & cius  humidi rate. 

Dr  Lafle , c?  y arijs  tins  oferationilmt-, 
ficundum  diutrfas  tins  fart W . 

Caf . 44 . 

LAc  dulce,  quod  e boni  feporis, 
inquantum  eft  medicina,  valet 
cotra  aifeurfum  humorQ  acutom 
mordentium . quia  lauando  mem- 
brane adh?renaoeis,prohibet  mar 
lorumhumorum  contagium,ficut 
fecit  et  albumea  oui . Et  non  valet 
lac  in  his,qu?  diximus,nifi  recentet 
trahaturex  mammiilis,fieficp6t: 
ideo  quia  recipit  citius  immutatio-  F 
nem  of  bus  alijs  rebus  ab  aere.  Simi 
liter jpermutarur  in  difteperatis  cor 
ponbus  ex  malis  humonbus,  8c  ace 
fcitjVcl  cafeatur  in  ftomacho  frigi- 
do,  ant  fit  fumofum  1 ftomacho  ca 
lido, St  replct  cercbrfi . Sed  ft  corpus 
eft  munafi,  nihil  eft  conuenienrius 
eo  ad  reftaurandu , qd  diflolutu  eft 
ex  membris  cadicalibus:  Sc  propne 
lac  mulicrfi,fecundo  lac  afinarum, 

& port  lac  caprarum.Et  ideo  eft  lac 
magis  iuuauufi  oibos  alijs  ieb%  he 
Aicu.Se  hoc  eft , ppea  quia  eft  ma-  _ 


' Collect 


C AJzurat  eft  in  quarto  {fraducali 

ditaus.  Odorous,  & fapor,  3c  vimis 
aflimilanturodori  naAurti),  3c  foo 
fepon:cxccpto  quia  eft  maions  de- 
ficcatioms  nafturt'O, 

Alchori,  j . Vioja  de  Romania, 
funtenim  in  fecundo gradu  calidi- 
taris.Sc  hoc  figojficatur  cx  amaritu 
dine  fui  lapom.Etextrabunt  lecun 
dinam,  8c  raciuntaborfupj-&  feme 
eius  eft  fortius  florc.3c apcriunt  op 
pilationes  cerebri,  quando  odoran- 
tur.&  propter  hoc,  quando  fufpen- 
dunf'ad  colja  epilcpticoru,liberan(' 
Halaufam,i.Lycjum.Hoceftc6 
pofiturn  ex  fiibftantia  giofla,  & re- 
ib!utiua,&  pcrrinetficcitati.  Eteft 
cx  mcdicmis  a ppropriarisoculis,  3c 
aunbus.de  habet  multas  opera  tides 
fmmoduip  medicinarum , <5  font 
ilhuscomplcxipnis. 

Laufeemacanium , Hoc  eft  ma- 
ftifeftum  qobis.Ejus  proprieras  eft 
fanguinem  ftFingere,vnifecuq,  ex- 
eat 8c  eft  complex  ionis  frigid* , 8c 
ficoj.&oriturmnpis  fluminum  val 
decurreotiutn. 

Thus  calidum  eft  in  fecGdo  gra- 
du,& hr  cum  in  primo : quia  habet 
amantudinem  cum  ftypricicate . 3c 
| fecit  nafei  carnem  in  corponb’hu- 
midis  :&  habet  aliquantulaiq  virtu 
tem  maturatiuam.  Sed  cortex  ipfi* 
habet  manifcftiotem  ftypticitare: 
itaq>ponitur  in  quarto  gradu  I me 
diciniscxiccaciuis.ncc  habet  foper- 
fluum  calorem,vcl  acumc.ideo  po- 
niturin  mcdicimsqua:  valet  contra 
fiuxuni,&  fanguims  fputum,  device 
rarionem  inteftinorum. 

Maccr.  Bcsbefc.i.Macis.Dicitur  quod  fit 
cortex  cuiufdam  ftuftus,qui  appor 
tatur  dc  ludia.Compofitus  eft  ex  di 
ucrfis  fubftantijs.  magis  dominant 


eft  fobftantia  terreftris,  Sc  tninfeft  $ 
fobftantia  fubrilis  calida.3c  eft  mul 
IX  ftypticitariscum  aromaticicatc . 

Sua  pnma  virtus  eft  (icca  in  primo 
gradu:  fed  caliditas  vcl  ftigiditasno 
font  mamfefta  in  eo . Sua  iccuu- 
da  virtus  eft  confortarc  6c  retinere  . 

3c  valet  contra  paflionem  cordis,  3c 
contra  fluxum  ventris.Et  bene  tefti 
fi  cabitur  per  Gale,  q?  valet  propter 
foam  ftypricitatem  contra  ylcera- 
□onem  inteftinorum. 

Sccdcs, i.Po'ium.  Virtus  eius  fimi 
latur  vjrtuti  fpic*. 

Albcczi  virtutem  hibctdiflolug 
di,3cmaturandi.  L 

Lephaa.i.  Madragora.frigida eft  • 
in  terrio  gradu,  8c  etiam  eft  habens 
aliquantulam  caliditatcm.3e  poma 
ipfiushabcnthumiditatem,  8c  pro- 
pter hocjpuocant  iomnum.  3c  cord 
ces  foarnm  radicum  font  ficc^ : fed 
eius  radix  debilior  cxiftit, 

Halcafmcg,i,Fa*niculum,calidfi 
eftin  tertiogtadu,3f  ficcum  in  feed 
do.Et  propter  hoc  prouocat  lac , 3? 
vrinam, 3c  menftrua , 3c  copfcrt  do* 
feefoi  aquq  ad  oculum.Et  font  dua 
rum  fpecierum,domefticum,3c  fyl 
qeftre.3c  domefttcum  eft  iiumidiu* 
(ylucftn.3c  quia  habet  aliquamhor  M 
ribiliutem, habet  proprietatem  coq  .* 
fortandi  membra  vrinae. 

Maftix  calidus  eft  jn  fecudo  gra-  Malliche 
du,3cficcusin  terrio.  3c  habet  ftypti 
citatem,8c  di/loiutionem.  3c  mani-  6 
fellatio  foi  luuamcti  fpccialiter  dt 
in  ftomacho , 8c  generaliter  in  alijs 
membns. 

Scaunix , i . NtgeHa,  calidaeftdc 
fecca  in  terrio  gradu . 3c  fignificat 
hoc,quia  eft  in  vl  timitate  amaritu- 
dims  cum  fobtilirate.3cligatainpa 
®o  linco  valet  odorata  ad  rcuma  fa 

gidu. 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  1 1 $ 

4 gidom  3eoccidit  vermes,8ediflohiit  mordicadonem.EtdicicGal.qum- D 
mflationcm  ,&  eradica t verrucas,  3e  do  dominatur  ficcitas  tcrrea,adipi- 
producir  cum  pode  menftiua,  & fa  ftp  cut  acumen. Scd  femen  eft  calidu 
cjtengere  membrum,  cujpforti  ficcitatc,&  eft  fupremum 

Alchclilamelech.i . Mellilotum,  bezaanjs  venenis,qu£  occidunt  a to 
Tel  corona  regiaftiabet  virtutem  dif  ra  fpeae.Sed  pulpa  ipfiuseft  fngida 
folucndi.digerendi,  Sc  rcpcrcunen-  dthumida,  dcguatgiollos  liuores. 
di.ideo  debet pom  calida  & ficca  ip  Alcaifar,u  Tamanilus  copofit* 

pmnogradu.  eft  ex  fubftanajs  cnmpolitis:  quia 

Alces,i.MeI , calidum  eft  Sc  ficcu  habet ftypridtatem  cumdjflblutio 
ip(ecudogradu,&eftmulr;abfter  nc,ppquam  raukum  valet  fpleni. 
fionis.de  eft  abus  medicinalis,&  a>  Etidcodicuur  q>  qui  bibit  cum  va- 
pde  in  femb”:  quia  cibus  eft  in  lpfo  fc  faifto  ex  co,non  incurrit  paflionc 
multum  iuuariuus,quia  in  cis  con-  fplcnis.  Et  fuusfru&us  habetftypti 
uernturin  languinembonum.Sed  citatem  fbitem propinquam  ftypd 
B melcaunx, quod etiam eft mel, eft  citatigallx.  £ 

Mel  cinx  minonscalonsaliomcllc,&  mmo-  Hes.ideft, MyrtilLa multum fuj» 
ris  abfterfionis,  nec  habet  ilia  mor-  ipfa  dominatur  fubftada  terteftris 
dicauoneni.qua bctmeUiddrcocft  &fiigida.& fignificat fup hoc ftyp- 
maiomiuuamend  alio  mclle  me-  deltas, quam  habet , & conftridiio , 
biis.quatnoccuturanimia  abfter-  quamfacit. 
fjonc,licutlk>mach,,pulmo,&  veil  Halmu . Quod  operaturex  lfta 
ca.Et  lftx  dux  median^  fa&x  funt  eft  radix.de  eft  calida  in  terdo,&  fie 
a Medic  is  matenx  cleduariorum  ca  in  fccundo.  vnuam  prouocat.  Sc 
&fyruporum  teoquianatuiaam-  menftiua.  dchabctfupcrfluamhu- 

Elocbt'eas.&m cisdeleclatur.&qn  miditatcm.&  quidceacomedent 
luatur.eft ci9  operauo  ptopinqua  multum, dolorem  capitis^pcrcat. 
operanoni  mellis  cannx.  Harlarmcl.i.  * Cicuta,  calida  eft  Hocpori* 

Caftafi.i  Papaucr , frigtdum  eft  & ficca  in  tertio  gradu.  incidit  huo  * Harrad 
& humidum . Album  cftfrigidum  res  groflos,&/puocat  vrinam,&  me 
C ip  rerdo  gradu , Sc  nigru  in  quarto,  ftrua , Sc  valet  dolori  fpatularum,&  p0c*ft  dU 
Album  valet  contra  tullim,  qu£  fit  purgat  phlegma.  cicuu. 

a matcii)scaltdis,3e  dcfenditpulmo  Sobol,i.Spica.3e  ftmtexcamul-  E 
ucm  ab  vlceradonib9iplaru,&faat  t;  fpccies.de  mcliorcacft  ea,qux  ve 
fuauiter  dormire.de  nigrum  ell  ma  nitex  India.  Cali. eft  in  ptimogta- 
lum,quia  tacit  fomnum  ftupidum.  du,&  ficca  in  fccundo.de  hoc  eft  ex 
Hdkro&i.Pomum  citrinu.  Cor-  co,  quia  eft  compofita  ex  fubftada 
lex  ipfius  habet  maximum  iuuamc  terreftri , Sc  frigiaa  multum.de  aJi- 
tum  ftomacho,&  liepati.de  eft  tern  quantuJa  ignea,  Sc  ahquantula  ter- 
peratus^uitcalidusiu  primogradu  reftri  adufta.  Et  quia  eft  compofita 
& ficcus  in  fccundo.  fed  acumc,  qiF  ex  his  virtunbuscumaromaiicita- 
habct,non  fignificat  multum  calo-  tefua  eft  ex  melionbus  rebus  hepa 
tern,  quia  paucus  calor.quando  eft  d,&  f lomacho,  vel  fuperpofita , vcl 
cum  ftypucitatc^aducu  acumen, &:  bibitarpropterea  qma  conforta t me 
, w Coll.  Auer.  P bru. 


by  Google 


t ' T ' Colligct 

€ brS,Scdeficcatmater»J,qibifluit.  pipere.Et  aliud riper, qn  rio  eft  m<  %• 

ri.i i : a J J - - - » .A. « 


ex  co,eft  vtdommans  fuper  ipfum, 
fit  fubftanna  frigida  propter  aceto- 
fitatem.q  u$  eft  in  eo : q uamuis  ha- 
- beat  partem  vnam  igneam,qu$  in- 
dicator propter  ipfius  acumen.  & iS 
diflumcftq>  acumen  prouenit pro 
pter  ibrtem  ficcitatcm  cum  modi- 
<o  caiore.&  multa  ipfius  morfio  no 
fignificat fuper  multam  caliditate: 
quia  hoc  prouenit  a fubtilitate.  & 
etiam  acetofitas,  in  eo  q>eft  acetofi 
tas,incidit:&  maxime  quando  aflo 
ciaturcalori.  Et  ideo  debemus  ipm 
H ponerc  firigidum  in  iecudo,  8c  ficcu 
tn  tertio, & maxime  vetuftum. 

• Berbens.Frucfhis  eius  ftyptic^  vir 
tu  ris  eft, 3c  incidit, 3c  fubtiliat,&  ftrf 
git  omnem  fiuxum  omnium  xgri- 
tudinum. 

latttpltM  Lacarbonimehifri,i.Afafa-tida 
calidius  eft  omni  alio  lafte  arborii, 
& fiibtiiius.  & propter  hoc  diflbiuit 
plus  cxteris.  Et  eius  proprietas  eft, 
q>  confert  vulux, quando  fufpendi- 
tur  collo. 

Halcarfcna,i.Orobus,  ficcus  eft 
**ttttm*  in  fccundo  gradu, 3c  calidus in  pri- 
mo.Et  eft  medicina  incifiua:&  apit 
oppilationes . & fi  nimis  comcdcrrf 
* ex  eo  faccret  mingerc  fanguincm. 
8c  general  in  corpore  carncm  dura, 
8c  membra  dura. 

Ihanfir,i.Opopanax,eftcalidu  I 
teitto  gradu , & ficcirtn  in  fecundo. 
Sc  habet  attraherc  phlcgma  ex  iun 
<fturis,&  quafi  h^c  propnecas  conti 
netomniagummi,qu;purgat.  Do 
fiseftdrach.i. 


eft  nigrum.  Et  ambx  fpes  fiintcali 
dx  ScTiccx  in  tertio  gradu.  Sc  quid! 
dicunt  in  quarto. 

Besbeg,i.Polypodmm  ,eftquaii 
tempera  rum  in  primisqualitadb'. 

& fignat  hoc,  quia  fuper  ipm  domt 
naf  dulcedo  cum  ftypcicirate,  3c  dc- 
ficcat  fine  mordicafione.EiuSypprie 
tas  eft  purgare  mclancholiam,3ceft 
fecura  medicina.  St  e mclior  epithy 
mo,quia  non  haberqualitatemex- 
eun  tern  ab  $qualitate,Dofis  fua  eft 
drach.x. 

Prailium  calidum  eft  in  fccudo  L 
gradu  verfiis  finem,&  ficcum  in  ter 
no,prope  medium,  aut  in  fine.Ape- 
rit  oppilationes  fplcnisA  hepatis, 3C 
munaificat  pe£tus,3c  pulmonc,*^ 
uocat  men  ftrua, 3c  vnnam . 8c  facit 
oia , qu$  fadunt  mcdicinx  amaix. 
Etfuccus  ipfius  mixtuscum  melle 
ltiultum  valet  paffiom  bus  oculoru. 
Scpofitumin  nanb’valet  ittericis. 

8c  valet  contra  antiquum  dobrem 
aun$,quia  tnundificat  vias  nemo* 
rumaunum. 

Succus,qui  inueniturin  alueis  a- 
pum, calidus  eft  infineiccundi  gra 
dus,vcliaprincipiotenij.Suaiecun 
da  virtus  ell  mirabilis  atrraclio. 

Halacharta,i.  Pyretli  ru  m . Exeo 
▼timur  folum  radice . Et  habet  v- 
nam  virmtem  vftiuam . 8c  ideo  eft 
calidum  T quarto  gradu.  Sc  ideo  mi 
tigat  dolorcm  dentium.&  valet , vt 
dicitur  contra  epilcpfiam, 3c  fimiles 
xgritudines  ei,  & rigoribus  interpo 
latarum  fcbrium. 


Piper,  Radix  eius  affimilatur  co-  Alfegel,i.Raphanus,  calidus  eft* 

fto.&  arbor  eius  in  principio  fui  or  in  tertio  gradu,&  ficcus  in  fecundo* 
tusnominatur  darnifel . & hoc  eft  fetnen  fortius  eft:&  valet  contra  fee- 


piper longum, 6c eft humidius  alio  i>iginem,&  ftnuleJ.&  aufert cirrini-' 

utcra 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quintas  114 


A tatem  quibusliber  membris  corpo- 
ris.Etfylueftns  eft  fortior  domdh- 
co,3teius  fuccus  dcgluat*  fubnliat 
vifoofitatem,qux  elt  in  fittulis  pul- 
monis,3c  darificat  vocem. 

*•*  Raued,i.  Rheubarbarum , com- 
potirum  eft  ex  diuerfis  tubtlannjs 
ex  fubftantia  teneftri,  & fiigida , <] 
fignificatur  per  ftypdcitatem:  Sc  ex 
fiioftantia  ignea,  quae  fignificatur 
per  co&ionem:  3c  ex  fublUnda  ae- 
rea,qu;  datur  per  raritarem,  & fpo- 
gioficatem.«c  eft  rna  cx  manifeftio 
ribus  rebus  in  iuuamcro  hcparisad 
apcricndas  oppila  nones,  Sc  confo- 
tftdum  lpfum  .&  fimiliterprodeft 
B ftomacho.Et  Gale.  & alij  Medici  di 
cunt,  q>  conftriugir  ventrem. 3c  nos 
videmuscppurgat  . Eceftmirabi- 
ltoralijs  medicmis  purgatiuis,  quia 
frxnum  (bum  ell  cum  eo . quonia 
aulla  medicinarum  purganuarum 
eft  fine  vencno  aliquol  aliqua  par 
re  fin,  ifta  excepca:  eo  quia  confor- 
tat  omnia  membra  corporis : ideo 
poflumus  dando  lpfum  pro  purga- 
uuo,refrenare  alias  p ipm  medietas 

Alcarfas  ,i.  Apiurn  montanum, 
calidum  eft  3c  ficcum  in  ternogra- 
du:eo  cp  fapor  eius  eft  amarus,3c  a- 
^ cutus.Er  prouocat  vrina.  Sc  fangui- 
nem  menftruum,  Sc  difloluit  turao 
ies.Ethorrulanum  debiliusefteo. 

Andraton,i.Herbarura,  in  ligua 
Hifpana  Andradon  . Quod  ex  hac 
operatur,  eft  eius  radix.&eft  calida 
in  certio  gradu  propc  finem, 8c  delic 
cat  in  ipfo.  Et  confcrc  xgritudinib* 
neruorum , & paflionibus  pcdoris. 
Sc  pulmonis,  quando  hunt ex  hu- 
monbusgto(fis.8c  quando  fulfil  mi 
gantur  homines  ea,rcprimun^  hu- 
mores  dependences  a ccrebro, 8c  a- 
periccius  oppilaaoncs : Sc  qiuudo 


ponitur  fuperdentemdoIentcm,&  D 
cortofnm,tanatillum.  Sc  fuccus ei* 
in  omnibus  pKjdiChsfbrnor'mllit. 

Sc  adhuc  lac  iptius  fortius  cxiftic. 

Halfedeb.i.Ruca  fylucllris,  cafi-' 
da  eft  Sc  ticca  in  quarto  gradu . ted 
hortulana  eft  I terdo: ^pprcrea  quia 
fapor  fuus  eft  acudtfimus,&amar*. 

Sc  eft  iuuantior  in  foluendo  iumo- 
rem , &caiminando  ventotitarem: 

& priuatcoitum. 

Cesfct,i.Pix , eft  calida  Sc  ticca  in 
terdo  giadu.  plus  deticcacq  calefa- 
ciat.fea  liquina,  Sc  reccns  plus  calc-  E 
focit  q dcticcer . Valet  contra  afth- 
ma,&  empyema.  Dofis  eius  eft  qui 
ritas  vnius  drach.&  s .cum  ir.ellc.3c 
valet  contra  albedincm  vnguiu , Sc 
morpheam.3c  maturar  apnftemara 
du  ra.  & fordor  in  maturado  eft , cd 
eft  rcccns,&  humida. 

Alpdep,i.Caftanca,  fiigida  eft  3c 
bumida  in  primo gradu.  Folia  foa 
piftata,  Sc  poti  ta  fuperapollcmata, 
quar  natcunrur  in  genibus,curar.Et 
cortex  ipfi’arbonv^ipfccatlane^ 
habent  virtutem  dciiccandj.3c  ideo 
quando  font  ccxfta  in  aceco,  valent 
contra  dolorem  dendum.  Etfiu£*  F 
combuftus  fuperpotirus  valet  tyri$. 
Etcft  needle,  vtcuftodiaturquili- 
bet  a pulucrc,  qui  adhxret  iolijx 
illius  arbons , quoniam  multum 
nocctcann; pulmonis,  3c  vitui , SC 
auditui. 

V 1 rga  paftoris  eft  in  focundo  gra 
du  mcaicinarfi  infrigidarium:quia 
compotita  eftex  lubft&ria  terreftri 
frigida,3c  aquea.  Valet  contra  incen 
done  ftomachi,3crepcudt  matenas 
aduftas.  & idcircoitercipit  fluxumi 
menftruorum,  &curatoppilanon£ 
inteftinorum,3tinterdpit  fluid  fan’ 
gumis  a quacunq;  parte  vemat. 

P i j Rota 


.t  ! I 


: ' CoUigCt’ 

6 Rofoeompofita  eft  ex  fubftan-  flarionetn,Scpropriefemeneios.  K 
da  tmeftrifitgida,  fobtili,  Sc  aeiea  Huiufmodieft  mulratum  fp£rum. 
oIida,&  aquea.Sc fignificat  hoc  fa-  & fortior  omnium  eft,qu;  nomina 
por,velodor,Siaquofitas.  Et  femcn  tur  Becarcalion.  ~n- 

ipfi’fryptici’eftea . Et  efi  frigida  8c  EtEndiuia  quxda  eft  fyhieftvis,  Seek, 
ficca  in  pnmo  gradu . & confortat  8c  quf  dam  domeftica.SyIueftns  eft  totu,»a*» 
ftomachum,&  hepar,&  alia  mebra  fiigida  8c  ficca  in  pnmogradutdo- 
. Sumach  eft  forte  in  ftypicitate  Sc  meftica  eft  frigidior  8c  hunndior.  Sc 
ficcitutc.frigidum  in  fecundo,  ficcu  fignificat  hoccius  ftypticitas  cum 
in  tenio  gradu.operarioes  fu£  font  amaritudie.  & ftypncitas  maior  eft 
manifeftar.  . amaritudinc.Iuuamcn  ipfiusmaxi 

Sa8aPen'5  *Serapmum,&  ! ArabicoCcbeo  mum  eft:  quia  confert  hepari  a to- 

*a.  L A- * ll /!.!  A » r*  * n /• 


"v&’"Sc  interprsotur  cxpcllens  ven-  ta  fubftantia.ouia  didum  eft  q>  fa- 
toiitatcm.  Iliud  gummi  calefacit,&  natheparcalidum  Sc  frigidu  arqua 


U fubriliat,  fccundum  cp  fodunt  alia  liter.  Scdmihi  videturq>plusconfc 
gummi. & eftabftcrhuum.&cfccx  rat calido q ftigido . quia amaritu-  ** 
cx  melionb’  mcdicims,qu£  po  flint 
cfle  ad  aquam  defeendentem  ad  o- 
cuIos,Scad  fofeedinem  vifus,qux 
fit  ab  humorib’groffis.Et  eft  ex  me 
dicinis  purgatiuisqu?  trahut  phlcg 
ma  a neruis  Sc  iunauris,  ficut  bdel- 
lium opopanacum,  Scanazarct.  qa 
hoc  efrproprium  in  gummi. Scbdcl 
hum  eft  in  hacre,  quafi  inprimo 


do,qux  eft  in  ea , abftergit»Sc  aped  t 
fine  multa  caiefodionc. 

Haianchatji.Czpa  ScilJa>  calida 
eft  in  fecundo  gradu . & virtutem 
habet  mcifiuam.  fed  non  minus  ca 
iefocit.Sc  non  vtimur  ea  nifi  a Hat  a, 
& coda. 

Halfaa,i.  Abrotonum,eft  herba 
muIt^amaritudmis.Sc  nocetftoma 


gradu  purgatiois . Sc  poft iphun  eft  c ho, Sc interficit  vermes  fua  amari- 
afphaltum,  Sc  opopanacum, Sc  poft  tudine.&calcfoci t in  fine  fecfidi  gra 
ipfum  anzarat.Et  dofts  afphald  eft  dus,Sc  deficcat  in  terdo. 

A(cicelios,i.Sefeleos.Hxc  herba,  Sefdi. 

Sc  ipfius  femcn  habet  proprietatem 
calefacicndi  tan  turn,  donee  prouo-  M 
cat  vrinam  valida  prouocatione.  Sc 
cum  hoc  fubriliat.  Sc  pp  hoc  cofeit 
Arabico  Haidaalzahalep.Calidum  epilcpticis,  Sc  cuidam  sgritudini  no 

rTl  rum  mnln  hnmiiiinri*  minaf  a»  ~j~ nrfhnmiy  t ortho- 

Scenfcani,i.tSeftminucalefocitI  faxsd^. 
fincpdmigraduSjScinpdncipio  le  mum. 
cundi.Schumedatin  terrio.Eiuso- 
leum  elufdem  proprietattsexiftit. 

Halgazar,i.  Paltinaca.  Ipfi’func 
dux  fpccieSjfcilicctdomeltica,  Sc  fyl 


a dracb.  5.  vfq;  ad.vnam, 

| Etanzarat  deficcat  fine  mordica 

rionc.  ideo  confbiidat  v ulnera  foda 
propter  percuflionem. 

Satynumd.TcfdcuIuscanis.Scin 


eft  cum  multa  humidiute.Scxpte- 
rea  mouct  coitum  & nomma  lapie 
turn  Emlfolic,Sc  Euofolic  iurauciut 
in  eorum  animabus,  quod  curat 
fpafmum  pofuemc  partis,  quando 
bibitur  cius  fuccus  cum  vino  nigro 
ftypdco 


, Alcarsfos.i.Apium.eft  tantxcali  ueftns.Sylueftns fortior exiftitin<p 
ditans,q? prouocat menftrua, Sc vri  uocando menftrua,5c vrinam.  Et 
nam,Sc  diflbluit  ventofiutan,Sc  in  folia  hard ipforu  piftata,  Sc  fuppofi 


Digitized  by  GoogI 


Liber  Quintus  115 

A ta  vuTmib’eonofius,  fanant  ipfa.  medicina  eft  h$e  contralaflrtudin?  D 
Harcafii.Gudiras.alchi.eftcali-  olbusalijs  medidnis.  icdrcoqa  laf 
dam  in  fecundo,&  ficcum  in  tertio.  fitudo  non  eft  nifi  defcdus  vircuris 
Mundificar  putredinem  per  vrinS,  propter  onus  hamorum. 
fi  in  corpore  adfit, quando  coquit'  f Condifi.i.  HclJebor*  alb’,  calid* 
vino,&  datur  ad  biDcdum.  Et  remo  eft  in  quarto  gradu , & ficcus  in  eo- 
uetferrorem  fubafcellarum , &qcP  dem.Sccommouetllernutationcrn. 


C 


S ticat 
Stcruu- 


difloluiturcx totocorporc. Etgene  Sccftvenenutn.quarc non debet po 
rah  ter  habet  refifterea  tota  fubfta-  ni  in  corpore. 

tia  quafi  putrefadioni : & eft  medi-  Srorax  cal  amir  a calida  eftinfe-  Styrarca- 

cina  cibalis,  qwj  dac  faporem  carni  amdo  gradu,  & (icca  in  primo.&  fi  Umitii. 
bus.Sc iccirco  vtuntureonobilcslo  gnumhuiuseft,mjiamolIificat,& 
co  melongiarum.  curat  tuffim,&  valet  nmmarii&jrt 

Allium  calidum  eft,  & ficcum  in  pcritati  gutruris,&pedoris.&  jpuo  r 
tertio  gradu.  • cat  menftrua , quando  bibirar,  aut 

El  maar  calidum  eft,&  ficcum  in  ex  ea  fit  pcflariutn.  <;■  - ,-n  * 
tertio  gradu.occiditlubricos  in  pue  Ficus.  Nos  fuimuslocu  tide  ehrf 

ris,&  liabet  abfterfioncm.  Et  jppte-  cbqjfuntcib’tfcd  nunc  dicem Us ia 
rca  ponitur  in  collyrijs,  qu?  habent  eoepfunt  medians.  Vinutcm  hi- 
rcmouerc  vngulam.Sc  mifeetur  efi  bent  maturariuam,quSdo  fit  ex  as 
medidnis,  qua.*  dantur  contra  anti-  cmplaftrum^^prie  ficcat.Et  ficcx 
quam  tuflim,&  afthma,&  eft  medi  &vtndcs  habent  laxarc  ventrera.Ec 
cina  manifefta  in  matur3do.Etpo-  decodio  ipiarum, quando  mnltura 
teftefleepbonitas  (us  maturations  coquuntur, afiimilatur  melli.Sed 
eft,ideo  quia  fubriliat  materiam  co  complexio  fuat  arboris  eft  calida  & 
modo,quo  no  rclinquit  fiedtatem,  fubnlis,  & proprie  lac . 3c  ideo  drxk 
groflitiem,nec  durinem  parti  rema  <p cucllit  verrucas,& laxat ventteni. 
nenti.Et  h^c  maturatio  eft  laudabi  & (ylueftrcsfunr  fo mores  in  hac  te 
liorc^terisomnibus.  quialhacmc  domefticis.  , . • nv.it? 

dicina  i»6  poteftdici  <p  maturct  op  Selec,i.Blcta,habet  virartem  bat* 
pilado  poros,  eo-quia  abftergit,nec  rachiam,&  decodio  earn  Hcmouet:  ® 
poteft  aid  <p  hoc  raciat  per  amilitu  & eft  abfterfiua,3c  mollifieanua.Et 
dincm  complexions  cum  corpore  eius  fuccus  fuppofitus  in  nanb’diP- 
humano:  quia  calidum  eft  & ficcfi  foluit  fiiperfluitatw  cerebri.  & in  al 
in  tertiogradu.  bis  pl’manifeftatur  h^c  virr\q[ T ni 

Sticados  compofitu  m eft  eX  ftyp  eris:quia  nigrx  habent  aliquantu- 
ticitate  cum  amaritudine,&  aroma  lamftyp tiricarem. v ft 

ddtate.&  ideo  debet  pom  in  primo  rt  Halcubafideft,  Fdtnum  gr^cum, 

J'radu  renim.que  ealefadunt , &in  & eft  calidum  in  fixrado,&ficcum 
ecundo  caium,qUae  deficcant.Ope  in primoJEt proutetea  habet jppriS 
tationes  fiiae  feninds,&  tetri*  firm  vircucem  mollmcadi  durrtiF  vultif. 
apcritiux,8c  abfterfiuar, Sc confetti  Tithymall’cft  in  fine  caloris  i Sc 
tius  omnium  membroruminterio  ^fijmeriuslac,3c  poftilludfemen,  • . 
rum,&  extenorum . Sc  idcovtitioi  3cpoftillud  folia,  dcpoftiUdradix. 

P iij  Radix 


> T f : * » ColIigCt 

Radi*  eofta  in aeeto  rcmouet  ineo  bam  cordialem  ,‘eo  qtfia  affimifa^K 


uncnri  ddlorrm  dennum,  5c  maxle 
fi  eft  dens  corrofus.5c  quando  cadit 
in  aiiqua  parte  oris , com  bum  ilia . 
&ppea  neccfieeftqn  volum’ipfam 
poncre  fuper  dentes,  vt  alij  detes  cir 
cumtegantur,  quia  tacit  cadcre den 
rem  corruptum.Lac  Tcidit  pilos,qn 
(uperponitur.Scfi  multoncsfuppo- 
natur.euellitApnuat.  Valet  etiam 


cordi.  Calida  eft  cum  fubtilt  fubfta 
na.io  prouocat  vrinamtfed  debem* 
vti  fofijs,  5c  no  fcmine  fado  empla 
ftro  fuper  combuftionem  ignis,  fa- 
nat-Siccata  vero  Sc  puluenzata  po-. 
fita  fuper  (ordiciem  fin  »atEt  quids 
dam  ipfam  contra  ffchiaticam.  t 
Halcufc.i.HyflbpumjCalida  eft 
& ficca  in  terno  gradu , cum  fiibrili 


i&faua 


contraomncsvcrrucas,&ocs  fiftu-  fiibftanna.&  eft  ex  reb*magis  iuua 
las.&  hoc  totum  faciurirfemina,  Sc  butsad  aperiendasoppilationes , Sc 


Trigacan 

(ha. 

H 


foliated  debilius. 

. Cathira,!  Dragaganrum,virtute 
babet  conglunna  ri  uaro.  fra  git  acur 
me  rerum  acutaxumtneq,  deliccac, 

vtaliagummi. 

j Akhace,i.  La&ucn  . Hate  herba 
fubftanttar  eft  humid*  cum  modi- 
ca  fr>gidicatc.5c  fubftann?  ftccx  eft 


ad  fubtiliandum  hu  mores. 

Lens  habet  frigid] tatem  non  for 
tern, 5c  eft  temperata  inter  calidita- 
tem  5c  frigiditatem,&  eft  ficca  in  fc  1 
cun  do  gradu.  Pccoctio  ipfius  laxat, 
A;  medulla  ipfius  ftnngu.5c  idcirco 
qui  vult  ftringere  vcticm,  debet  co- 
quereletespluricsin  aquatetmefta 


fylucftris,fcd  domeftica  habet  fnb-  ca,poftmodil  ponerc  alia,et  ftrlgut. 
ftantiara  aquofam . Et  propter  hoc  Valeriana,  vcl  Phu,quae  bene  aro 
maturatapoftemata  calida , fed  no  maricacft,:rqualiscft  vircuti  (picae. 
Jnteitlapidesexilletes  in  renib’.Et  fed  melius  valet  ea  in  rcb’  plunb% 
:obhoc|*onim*  ipfam  inprimogra  quia  plus  prouocat  vrinamfpica.  . 
du  fngiditads,  Sc  temperatam  inter  Halcherina.i.Galbanum,calidu 

iiumiditatem  5c  ficci  tatem.  in  principio  tertij  giad’eft,  ficcum  I 


Hupuepharahalep,i.  Vua  vulpis, 
qua;  in  Latino  nolaf,  Vua  canina, 
vel  Marudla , frigida  eft  5c  ficca  in 
1 fccundd  gradu. 

Haltuelep.i.  Mulfa  in  lingua  Hi 
ipana,5c  eft  viriditas  inuenra  fuper 
aqnam,frigida£chunuda  eft  in  gra 
du  tertio. 

Halduchal,i.DaftyIarium . Oes 
partes  ipfius  dadylarij  ftypncitatc 
nabent  manifeftam.lcd  fruit*  cius. 


principio  fecundi.  Her  virtutc  diflo 
luriuam,et  mollificatiuam. 

Chamxdrys  calida  eft  ct  ficca  in 
fccundo  gradu.et  fignat  hoc  aman  U 
tudo  cum  acumine,ct  prouocat  me 
ftrua,ec  lucidit  hu  mores  groitos,  et 
exoppilat  membra  interiora. 

Befcarcotoii,i.  pfyllium , frigidfi 
efi  in  (ecu  ndo  gradu, ct  medium  in 
ter  ficcum  ethumidum. 

Chamacpithys  calida  eft  in  feefi- 
do,cc  ficca  m rcrtio  dominans  in  la 
pore  ipfius  efr  amarieudo  cum  acu- 


cum  eft  marurus,aliq  uam  habet  ca 
lidi  tatem.  cortices  veto  arbons  ma- 
iorem  habet  ftypddtatem  alijs  par  mine.  Valet  iftcriei*,^  fit  ex  oppila 
dbus  ipfius.  d6c,etlpuocat  meftr  ua,et  vrinam. 

ti.l.  md-  Heuf  ricoUjLHypericontnefifri  Cinis  rcru  cobuftarurn  e copofi- 
lificoa.  con.  & quidam  appellant  banc  bet  tusex  conuati js  rcb  us,hoc  c ex  par- 

ubu* 


Digitized  by  Google 

3 J O 


Liber  Quintus  1 1 6 


A tibus  terreftrib*,  etpattibus  propin 
quis  naturx  fluxus:  quq  iotionc  rc- 
mouetur , ct  remancc  pars  tcrtcftris 
dcliccatiua  fine  mordicatione.  Ec  ci 
neres  diuetfificanf  fm  diuerfitatem 
xerum,cx  quibus  Hunt 

Fumus  omnis  eft  calidus.dcficca 
tiuus.  Et  ijuis  fumus  habcat  hanc 
complcxionem.tame  femp  perma- 
rictin  co  virtus  rci.cxquacitfum9. 
Proptcrea  vumurT  medicatioe  pal- 
jwbrarum  inuerfarum  fiimo  ihurjs 
adgenerandum  bonam  carncm,ec 
.ad  faciendum  nafci  pilospalpcbra 
rum.et  vtimur  in  medicadoneocu 
B loruni  apoftematorum  proptcrdc- 
curfinn  humorura.  Et  fumus  myr- 
rha:  eft  fim tits  fiimo  dm  ns , fidfu- 
jnus  ilmns  eft  aliquantulum  for- 
Cfis-  nor.  Fumus  tcrebinchmaceft  f fbr- 
uor  fumo  picis. 

Dr  mejiams,  qux  ex  minfi.s  Jlnt. 

r T Vcnfq;  locuu  fumus  devna 
J J parte  medjcmaruni  terrf  na- 
iccmium,que  jnagis  vfitatf  fum  in 
arte  medicine,  t in  <p  tcfrificatum  c 
a Gal.ct  alijs.ct  compcndiofe  locu  ti 
fum9,idcoquia  poiuim*  ca , quafi 
exempla  ali)s,quxailiinilantureis 
£ in qualiutibuslupradiddsjcxcepro 
in  proprictaubus . Deiuccps  volu- 
mus  loqui  dc  niedictnis,  qu;  appro 
pnantar  minens. 

Tnhinactum.i.  Terra  figil!ara,c 
lrigidactficca,cum  hyphenate  tc- 
perata.  Valet  cotra  venenum,abfi:T- 
.dit  fputum  langumis,et  dyleutcna, 
quq  prouemt  ab  mtcidnis,  ct  hepa- 
tc,ctdcficcatparua  apoftcmata,qh 
fupcrponitureis. 

Thitarmin,i.BoIusarmenus,fri- 
giduseftet  ficcus , fonts  liypuci ta- 
ils. Vale  t contra  dux um  vcntris,ct 


Iputu  fitnguinis.  dcficcat  apoftema  D 
ta  pulmouis,itaq>  indurat  apata,  ct 
fic  praderuat  infirmum  nc  niotiac: 
ntaxime,  qn  inccdit  ad  habitandii 
regioncs  calidas.5rvalct  contra  $gri 
tudincs  pcftilentialcs. 

Sccdcncg,L  Lapis  Hvmaudies.et 
dr  lapis  fangumis , frigidx  ct  ficca: 
complexioniscxifdt.se  confcrt  grof 
fitudini  palpcbraium . qneftablu- 
tus,dcficcat  vlccrationcs  oculoruni. 

Terra  ftell^i,  Talch,  fiigidacct 
ficca  temperate, etc  minons  ficcita 
tisaliaru  thit,i.terraru,leu  lutoru. 

Halmogra,i.BoIus,cuinquo  tin- 
gunf mun.feu  parictcs , frigid^ , ct  , 
ficca:  complcxionis  cxiftit.nccatlu 
bncos  leu  vermes  in  tefunorum.  . 

Ajgedn,i.Gypfum, dcficcat, ct  co 
folidar,et  confcrt  incifioi  arteriaru, 
qn  milcctut  cum  albugine  oui , ct 
puluerc  molcndim,  ct  cum  pilisle- 
poris  minudflime  incifis,ct  ponitur 
l'upcr  incifionem, 

Harfircgalrofcar,idcft  Calx  plu- 
bi,et  mLatino  Ccrulla  nomwat,fii 
gida  eet  ficca  dcficcat  vlccra  ablq; 
mordicatione. 

Almura,i.Calx  viuadicitur,ct  c 
calx  lapidis  fords.Exifdt  multx  ca-  _ 
lefaCbonis,et  monificat  carnem.Et  * 
quando  abluitur  plunbus  vicibus 
cum  aqua,deficcat  vlccra  line  mor- 
dicadonc.lcdhqc  terra  hie  apd  nos 
non  inuenitur.  Scd  tamcn  ilia, cum 
qua  nos  figillamus  chartas  noftras, 
quando  abluim us  iplam, non  eft  Id 
ginqua  ab  operadombus  didtarum 
terrartim. 

Sanguis  draconis  frigidus  e,ct  ficc*. 
Valet  cotra  grofiiticm  palpt  braid: 
et  lotus  remouet  maculam  oculi. 

Lapislazuh  purgat  melancholia 
am,ct  vakt  oielanchohcis.ee  cit  ve 
P iiij  hemi 


?:::  Colliget'I 

C heTnenrispurgarionis,dtrimorc>fx.  Sal  fm  ofm  fp£m  eafid*  Sc  S 
Et  dofis  a drach.  5 .vfq;  ad.i.cu  mol  ftypticttat?  her  cu  abfterfioe.A  baa 
tis  refienannbus.Erpuluerizat*  fup  racn  marorrm  habet  abllcrfionc: 
palpebras  fecit  nafci  pilos.quia  mi  propterea  plus  laxat ventrem. 
nuit  humorcs  calidos : eo  qnia  ab-  Camid,i.Arfenicum,veI  auripig 

fttrgu.de  cam  eadem  habet  ftyprici  mentu,vftiufi  eft . & qfi  comburitj 
tatem.de  i a fecit oriri  pilos,quia  re-  eft  fubtili*.  deex  eo  fit  compofiuo, 
moueth Sores  calidos,  de  reddir  me  qux  remouet  pilos. 
brum  adpnftinam  complcxione.  Albufat,i.SuIphur  h#r  vmatf  at 
1 lapis  fpong.arfnfgitlapidemfb  trattiuam  cum  conip.'exioecahdz, 
lum  in  renibus.  Sc  fubftanria  fubtili.  & eo  refiftit  ye 


Antimonium  frigiditate  habet . 
ftypticiutc . & conferr caliditati  Sc 
humidicari,quf  exiftitin  oculo,  Sc 
deficcat  lachrymas , Sc  niundificat 
v]ccrationesoculorum,deeft  habes 
jpprictatcm  confortandi  oCuluml 
omnibus  fuisqualitaribus. 

Lnhargvrium, 3c  in  Arabico  did 
lirfiirty-  turMerdafcngijtempcratumcftin 
m.  ter  caliditatcm,&  fhgtdita  ccm,&  de 

ficcardeeft  in  eoahquacorrofio,de 
fecit  in  eo  gen-rare  carncm  in  vlce- 
ribushumidis. 

Tutia  fit  in  fomace,in  qua  depa 
ratur  ^s. Deficcat  fine  moraicanoe: 
demaxime,qn  abluirar.de  deficcat 
lachrymas , Sc  abfeindit  materias,q 
difeurrunt  ad  oculos. 

Climia  auri,de  argeti , ambx  fur 
1 frigid*  Sc  ficcx.fed  auri  ficciot  eft, 
& magis  abfterfiua.E  t qn  comburi 
tur,&  extinguitur,  eft  fine  mordica 
tione.Sc  general  carncm  immacula 
tam  oculonl . deilla  generalirer  eft 
laudabilis,  quae  afeemtex  fumo,qn 
djfibluiraraurum,  vel  argentum. 

VefFas,i.Ferrum , eft  venemenns 
ficritaris.Quando  mulram  tericur, 
de  infundirar  in  aeeto  pluries,  vel  in 
latte  capri  no  acetofb , valet  contra 
limofitatem  ftomachi, Sc  contra  do 
lorem  fplenis,de  paffionem  ani,defe 
at  nafci  came  in  auribus  vlceratis. 


nenrsanimahum,  qn  puluerreara^ 
de  fpargitur  loco  morfo.autTcorpo- 
raturcum  fputo,  oleo,melIe,aut  vi- 
fco.de  carat  fcabiem. 

Alccgji.  Vitriofum . Omnestres  L 
fuxfpes  habet  virtutcconftrittiai 
cum  ftyntidtate , de  diucrfificantur 
in  fubrilitatedcgroffide:quiagro£ 
fias  eft  rubeum , pqft  illud  clioloo- 
tar,&  poft  illud  viride.di:  rubefi,devi 
ride  c quafi  matena  cholcotar:de  u 
Iis  e ai  pa  ratio  cholcotar  ad  viride. 

Er  didt  Gal.cp  qn  iuit  ad  infuIS  C5- 
dix.i.Romanorum,  intrauit  quada 
mincram,dc  inuenit  ttes  venas.  I in 
fima  vena  inuenit  vitrolu  rubeu,5e 
poftillam  cholcotar,  dcpoftillam 
erarvinde . deh^cordinatio  locora 
fignat  fupet  hoc,qdrdiximus.  Etru 
beumeft  minorismordteatiois  vi-  M 
ndi  ppgrofliciem  fuxfubftntix.  Et 
rubeum , Sc  viridenon  difloluunf: 
quia  rubeu  eft  induratum  indura- 
nonc  lapidea,  de  viride  eft  nimisc® 
ttum.Sed  cholcotar  Iiquefir. 

Plumbum  . Quod  dominatur 
in  fuis  partibus,eft  fubftanria  frigl- 
da  Sc  humida:  proprereaquia  frigi- 
ditaseft,qux  ipfiim  congcIauir.de 
ideo,quando  piftaturin  mortario 
cum  aliquibus  liqnoribus,  vclali-  . 1 ' “ 
quibus  oleis , vt  oleo  rofato , refri- 
gerat . Et  valet  contra  apoftemata 

tefti 


oogle 


Digiti. 


/ 


Liber  Quintus.  117 


A tefticutornm,  Sc  ani,'  Sc  contra  can- 
cram  : 8c  facit  ccflare  matciiasdil- 
xurretes  ad  aurcs,&  pedes.  Ec  qii  fit 
ex  eo  lamina, & ponitur  fup  femur, 
priuat  coitum.  fed  multum  l?dun- 
tur  inftmmenta  fpermatis.  8c  lami- 
natum  fubdlrter,&  fuperpofitu  ncr 
uo  torto,& grofio di floluit, Sc  redti- 
ficat.  Et  hoc,quod  difloluit,  fignifi- 
catq>  habet  virtutem  di/lolutiua, 
compar&doipfiim  carni  hominis : 
quiuisdominetur  fuper  ipfrasco- 
plexionem  frigiditas . 

Tefta  virtutem  habet  abftcrfiui, 
Sc  dc(iccatiua,&  proprie  tefta  furni. 
B ArfcnicumruWum,vel  Auripig 
mentum  rubeum  eft  eiufdem  vic- 
tims alterius  auripigmenri  :co  q>  ha 
bet  virtutem  mollincandi . 

Alfecp,i.  Alumen.H^e  medidna 
eft  maxime  ftypticitatis . Sc  pp  hoc 
denominata  eft  T lingua  Gratca  ab 
• hoc.Et  funt iplius  mult?  (pecies.  8c 
omnes  funt  tnulta;  groditudinis.  8c 
qd  fubdli9  efteft  llfud  deTurchia. 

ChalcofcecaumenoSji.jEs  vftijj 
habet  intenfum  acumen  cu  ftypti- 
citate . ideo  quia  lauatur  per  remo- 
doncm  partis  fumofe,  tunc  fiut  me 
dicing  cicatrizatiua; . in  corponbus 
C Acmembris  duns  non  eft  nccefla- 
ria  lorio. 

T ubel,i.  Lamina  xris  fubtilis,eft 
fubtilioris  fubftanti?  ?re  vfto.  & pp 
hoc  ipfum  in  collyrijs  ponimusr  qa 
habet  maiorem  abfterfione  Sc  ficci 
tatem , quam  galla . ' 

Chtyfocol  Lazacalaap.i.Cofolidatura  auri, 
4iin  ArabicodicifCumbar.&funt 
duaru  fpecieru.  Vna  eft  ipfius  vert?, 
'vel  miner?  : & alia  fit  in  morrario 
arris, & piflcllo  arris  cum  vrina  pue- 
ii,  tempore  caloris,  terendo,veI  con 
quaflando.& illud  eft  melius, qd  fit 


in  tnorrarirv  ern  rnbei . Et  eids  vfe.  1> 
tuscftdiflbluduaabfqigraui  mot* 
dicatione.iSc  deficcat.  & quod  fa&u 
cft,maioris  eft  deliccationis  illo,  qd 
eft  ex  vena,&  mmoris  mordicatio- 
nis.&qii  comburiturquod  eltex 
minera,  cftfubtilius. 

Zimar.i.  Viride  arris  magnu  hec 
acumen , Sccorroditcarnein  : ppea 
non  debemus  vti  eo  nifi  in  indigf- 
da  dimuiioms  carnis.Sed  in  vulnc- 
ribus  fimplicibusnoneft  vtendu, 
eo  quia  non  confobdat  ,ncc  car— 
ncm  gencrat . 

Hucufq";  diximusdemineris  c 6- 
pendiofe.  Sed  demceps  volumus  dl-  E 
cere  decarne,  Sceiushumiditate. 

De  Lafft , cj1  yarns  tins  oferatiotubm, 
fecundnm  dsutrfas  tins  fonts . 

Ctif . 44 . 

LAc  dulce,  quod  e boni  feporis, 
inquantum  ell  medicina,  valet 
c6tra  aifeurfum  humorQ  acutoru 
mordendum . quia  lauando  mem- 
bra^ adh?rcndo  eis,prohibet  ma- 
lorum  humorum  contagium,  ficut 
feat ct albumen oui.Et non  valet 
lac  in  his,qu?  diximus,nifi  reccntcr 
trahaturex  mammillis,ficflep6t: 
ideo  quia  recipitcidusimmutario-  F 
nem  olbus  alijs  rebus  ab  acre.  Simi 
liter  pcrmutatui  m difteperaris  cor 
poribusex  malishumoribus,&acr 
fcit,vcl  cafeatur  in  ftomacho  frigi— 
do,  aut  fit  fumofum  1 ftomacho  ca 
lido,&  rcplcrcercbru . Sed  fi  corpus 
eft  munau,  nihil  eft  conueniendus 
eo  ad  refburandti , qd  difioludi  eft 
ex  membris  cadicahnus:  Sc  propne 
lac  mulicrfi,fecundo  lac  afinarum. 

Sc  poft  lac  caprarum.Et  ideo  eft  lac 
magis  iuuanuu  oibus  alijs  rcbv,  he 
dticis.&  hoc  eft , ppea  quia  eft  ma- 
teria 


Colligct 

6 teriafimilisprihif  ma*erie,«<jaa  VtoptratienihksCdfti.  Cap.+f,  K 
eft  humiditasradicalis.&ideonu-  ^>AfcusvetuscftcaIidus&ficc% 
trimen tu  bonum  corporj  exiftit.  Et  > propter  (alem  & coagulum.Ec. 

melius  eft  iJlud,  qd  eft  prope  partu,  raultum  valet  contra  dolorem  iun 
j.poft  duos  menfes.  Etnohabetm  tfturarum. Etemplaftrum ex eo fa- 
ir operatione  nutriendi,  humectan  <ftum  mirabilero  habet  vutute  ma 
di,  & abftcrgendi  : ni  fi  quia  eft  co-  tuxandi  apoftemata  dura . 
pofmim  cx  biuerfisfubftantijs,hoc  Vt>irtuttbui  Rmyri.  Cap.  46.  1 
eftfiibibmtiatmeftnca£rata,&iP*  TjVtyrum  habet  vtrtutemmattt 
pter  hanc  lbt  :&  fubftantia  acre a,  radi.  Et  qcf  eft  coclu  habet  ma 

Ster quani  hume&at,& nutric : iorem  virtute  fm  matuntace,&ca- 
bftantia  aquca  dedinante  alt*  liditate  in  ccrponbus  duris . Si  hoc 
quaniul'l  ad  (ubttlitatem,ppquam  eft  pp  (idem,  q ui  ponitur  in  eo , qn 
abftergicnaturam . & non  folu  ab-  coqunur.  Etqd  no  eft  co<fhtm,plus 
ftcrgi£  vetum  fit  laxat  ventre  bona  maturatapofteraata,qutfuntira->  L 
H lax  mone : quia  mundifieat  lauan-  dicibusaunu,&inlocu>moIlibus.  I 
do  fupeithutates  putndas,&  apoite  Et qh  milcctur  cum  melie , fit  inde 
man  interior  a , quae  funt  (am  >fa . iohoc : Be  confert  fereatibus  cxiftor 
Etquando  cxonguirurferrum  ran  tibus in  pc<ftore,& pulmonc . 
densmandum  abxn;gine,vcl!api 

des  marmorci  in  ipfiim  mulroties , . ftrattambw  Coaguu.  C.tp.  47. 

•valet  contra  fluxum  ventris.  fed  ter  ^-^Oagulum  vft  eft cahdu  & fic- 
rum  eft  melius  propter  (uam  ftypn  V^cu,&  fubtile.  Dilibhmfangui- 
citatem.Et  j tumma  omnes  tpecies  ne,& pinguedmem , cut coagulant 
ladis  valetophthalmi^oculorum , funt  111  ftomacho.  & bibiram  colli  . 


q u;  accidit  cx  Kumate  calido.de  co 
fert  etiam  apoltimaribus  matricis , 
& ani,quxgenerantur  abhumori- 
bnscalidis  mordcntibus.Etqfi  mi- 
feemustpfum  cummcdicinisraiti- 
I gariuis,  hcuteftmedicina,  qu?  re- 
cepta  eftafbrnace,  vbi  effunduur 
ses , confert  v h en  bus  cancrofis . Ec 
■nocet  lac  vlceraboni,vel  cancerano 
ni  oris.  Etgarg;uizatuin,dt  retentu 
j ore  confert,  & midgat  dolores  ibi 
exiftentes , quia  dolorem  midgat . 
& valet  paihoni  amyedaJarum , & 
vulux  :quia  eius  fubltanua  eft  mu 
da  ab  omni  acuminc,  Si  mor- 
dicacioe . Sc  cl  i (iipremfl 
iuuametum  ci,qui 
- bibit  cantha 

ride*. 


pat  ventrem  .Si  debet  dari  fiuxui  jp- 
pter  fuam  proprietate , cui  flint  00- 
cultx  fux  caufx,idco  quia  hec  pio>- 
pnetas  eft  cernficata.  n fuperpona* 
tur  coaguluracalidumfiipcr  “ven-  M 
trem  pucrorum,  (anat.  acp6tccq»  > 
h?c  operauo  fiqppcaquia  coagulat 
hum  ores,  & mdurat . 

EX  operationibus  Quorum . Cap.  + S, 


QVia  locuri  fum*  de  his,inqua- 
tu  funt  cibi,ioqui  volummo 
“"do  deeis,  mquantu  funt  me 
dicinx.  Et  dicim*  q>  albugo  oui  gal 
Un? e magi s muigans  alia  tel  mor 
■durauombus.  Et  to  vumur  ca  in  do- 
lonbus  oculorii , in  apoftemanbus 
am, in  apoftemanbus  mguinura  4c 
ada>  lice  tur  cu  tncdicmu,  <5  abftia- 

dun^ 


V 

.1 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  1 1 8 


A dont  fanguinf,  q&i  fupfluita  pani- 
culis ccrcori.  Et  vitellu  eft  fubftan- 
li?  albugims  fimile.  Et  ideo  facim* 
ex  to  to  ouo  medicina,  pofta  admi- 
feetur  oleu  rofatum  ad  medicatio- 
nc  return  fupradiclaru,  2c  maxi  me 
inmcdicatione  membroru  neruo- 
(bru,3c  mufculoru , (icut  cubitorr. , 
2c  iunfturarum , digitoru  manuu , 
2c  pedu,3capoftematu  aurm.Et  No 
ui  ponunt  in  hac  mcdicationc  vi  tel 
lu  Hue  albugine:  quia  non  in  ten- 
due  mitigate  dolorc,  nifi  cu  aliqua- 
itula  maturatione.  Et  oleu  vitclii  eft 
fupremu  iuuamcn  fuper  pingucdi- 
9 nc anferis, 8c galling  in  mitigatioe 
dolotu  iieruoni,&  iimiliu.Etqn  co 
quiturouu  fm  fui  total  irate,  cofbrt 
multu  contra  materiasputridas,*} 
difeurrunt  ad  Horn  acini,  5c  adintc- 
ftina . Et  fi  coquitur  ouu  cum  ahjs 
mcJicinisconitnctiuis  vcntiis,mul 
turn  fortificatcas.Et  ouu  pofitu  fu- 
perlocu  combuftum  ab  aqua  fer- 
ucnti,mu!ium  valet . Etoua  reccu- 
tia  cotta  in  aqua  valent  afperitari 
podoris,Sc  pulmonis.  Et  cortex  oui 
tritus,  3c  combuftus  fubtilitci  pul- 
ucrizatus,  & fuperfparfus  valet  con 
tra  albuginem  ocuii. 

C Di  Pilhbits . Cap.  49. 

OMnia  fella  calida  liint  8c  ficca. 

&coru  magnitudo  (equif’ea* 
Jore,  3c  ficciratcm . 8c  eoru  pauritas 
loquitur  bona  temperantia,  8c  lon- 
citudine  vita: . Ec  ponuntur  incol- 
Jyrijs,q  faciuntabfterfionc : Sc  pro- 
prie  volucru  fella.  Et  elf  needle  cli- 
gere  fella  alaliC,  qu<,  non  flint  infir 
ma:&  fella  mariu.  & q.1  pins  ^ritur 
in  mcdicinisjcll  fel  gaili  veterts . 

Df  -prints . Cap.  50. 

VRin^  omnes  habentacumen 

baurachium  cum  abilcrboc . 


3c  ideo  foluunt  fordiciesannquas . 9 

D tproprittatilut  Stcrcorum  . Cap.  < I. 

STcrc*  albu  canis  habet  proprie- 
tatc  in  fynanchia.Stercus  muris 
intrat  in  fuppofitonjs,  q mouent  vc 
tre  oucroru . Stcrcus  bouinu  cofert 
hydropicis  in  modii  cmplaftri.  Ster 
cusgallmaceG  valet  ad  fu/fbeano- 
nc,qux  prouemt  a malis  fungis  co- 
meftis : ideoquia  facie  cos  euomi. 

3c  debet  propinan  diilcmpcratu  cu 
aceto  3c  aqua  . Stcrcus  lupi  valet  3c 
confcrt  pailiom  colic^  bibitum.auc 
emplallratu,  vcl  fuipenfum  tefticu 
lis.  Stcrcus columbinu  valet  frigidis  E 
paflionibus  membroru : ficut  poda 
grx,3c  dolori  hemicranio , 3c  dolor 
ri  oui,  3c  dolon  latci  u, 3c  hypoclion 
driorum,  3c  fpatularu,3c  iuduraru. 

Df  came  Tyrt.  Cap.  51. 

TEftificatui  Gal.  8c  alij , q»  caro 
tyri  curat  lepram:  3c  16  ponitt 
tbcnaca.  Etpnma  virtusifhuscar- 
n is  eft  calefacerc,&  dcliccarc.  8c  cu^ 
rat  liac  atgmudinemjupca  quia  pel 
lit  banc  matenam  venenofiim  ad 
cutcin  corporis.  8c  ptopterea  bibca 
tescaduiitinpaflionem  tyriac,  hoc 
eft  cxconatioucm  cuus  primo , po» 
ftcafolidautur.  p 

Df  Vingtiedine . Cap.  5 J. 

QVod  man  ifeftius  eft  in  ipfa  eft 
calorcum  muita  Iiumiairatc: 

1 quanuis  diuerfificetur  fax  di 
ucrfitatcraanimahum.  Etcalidior 
3c  ficcior  eft  pinguedo  leonis . Ec 
poltillam  in  ficcitarccftpingucdo 
oouis.Et  pinguedo  viroli  eft  tempe 
rat  j.Et  rmguedo  capr$  bona  eft, Si 
e liumicior  bouina.  Et  pTgucdo  an 
fcris,etgallinc  e fubtilior  alijsplgue 
duubus:  3c ppea  magi*  micigaoua. 


Collip-ct 


G DfM  ejullis.  Cap.  54. 

OMnes  habent  virtu  tem  molli- 
ficandi,  & difloluendi  duncie 
lapideam,qu?  fit  iu  mcmbns  duns. 
& mclior  omnibus  cl l medulla  of 
fisazal : &poft  illamedulli  vituli. 

IV  prcprittutibus  plurium  altar  11  m Mc- 
dicinarum.  Cap.  5 J . 

BRodium  gallorfi  vetcru  m ven- 
trcm  laxat:&  brodium  iuucnis 
gallinz  tcmpcrat  complcxionem . 

Cancrivfti  valent  morfuirabidi 
canis  pp  eorum  proprictatcm . 

Vlus  carnium  paflerum  ftangit 
H lapidem. 

Spuma  marina  haber  virtu  tem 
abfterfiuam , & mundificatiuam , 


ficant  fcnfiis,*  cfarifieat  eogttatio-  K 
nem,&  tardant  canitie.  Et  propric- 
tas  ci trinorum  eft  purgare  cholera 
fuauiter.  Etdofis  vniulcuiufq;  fub 
ftanti?  illorum  eft  a drach.iii;.  vfq; 
ad.  vj.&  in  decottionibus  d.vif.vlq; 
ad.  x.  Et  Medici  mifeent  eos  cu  cap 
fia  fiftula , Sc  turbith , led  nefeiunt 
modum  medendi . led  dr  q>  belirici 
fuauiter  purgant  cholera  : led  nott 
drab  atiouo  q>  purgetemblici . Sed 
verumeftcpconfbrtat  appetirum, 

& Icdantcofiictudincm  fputi,  & va 
lent  vomitui,  & bomficant  mente. 

Sc  cucurrant  hxmorrhoidas,  &au- 
ferunt  fttim,  & augmentant  coitu . £ 
ergo  videturep  habcant  ahquantu- 
lam  humiditatem . 


rum  qualitate  calida . Cheifir,  i.  Abfinthifi  minus,  vel 

Iftz  funt  medicinz  teftificatx  d abfinthiolium . Hoc  eft  de  generfc 
Gal.  dicente  q>  experrus  fiiit  iplaru  virtutis  ablinthii , Sc  eft  compofitu 
virtutes.  Sed  inueniutur  manifeftx  ex  fiibftantia  ftyptica,*  amara. va- 
altx  medicinz  apud  Medicos,  qux  let  in  febribus  poll  digeftioncm  fa- 
no  funt  teftificat?  a Gal.  ficut  bunt  &am,ficut valet abfinthium. 
myrobalanoru. v.lpecics:  vt  funt  ci  BaIador,i.  Anacardi,calidi  filfitl  Aiucar- 
trini,clicbuli,  Idi, belirici,  Sc  embli-  fine  quarti  gradus,  & licci  f fine  ter  <liuau 
ri.Eorum  prim?  virtutes  funt  frigi-  tij . Et  valent  contra  cpilepfiam, Sc 
Ax  \ primo  gradu,  Sc  ficc? in  tertio,  apoplexiam . reftaurat virtute  con- 
quia  copqfiu  luutcx  (ubftantia  ter  feruatiuam,*  memoratiuam  cere- 
reftri  fngida , & fubftantia  terreftri  bri,ctiam  qn  proftrat?  funt  propter 
I adufta.  Sed  plus  attinent  terteftrei-  multam  humiditatem . M 

tad  & aduftiom , q terreftreitati  & Behcnlum,i.Behcn,  calidu  eft  Sc  ^*ni  J®* 
frigiditati.&fignathocftypticitas,  huraidumftomachumcalcfacit,*  8"«an*- 
qua habentcum amaritudine.Pro-  inftrumetafpermaristemperat.  & 
prietates  KebuIorC  eft  purgare  me-  fbrrificat  virtute  concupifcibile  cot 
fichoba  fuauiter,*  deliccare  phleg  tus,&  pr?ftat  fpetma,  & valet  c6tra 
mafui  qualitate  :&funtinprinci-  humoresmclancholicos.  ! Terrenii- 

pio  medicinarum,  quxpurgdthos  Terrcgebim,i. Manna,  cftexlpe  bin. 
numorcs . Et  talisproprictas  eft  in-  debus  antiqu?mann?,  qprouenit  Tnigibin. 
dorum.fed  dicitur q>  funt  magis^p-  a partibus  mperionb*  Syn?,vcl  In- 
prij  in  purgando  melancholiaadu-  diz . Et  eft  fimiliszuccharo  in  fuis 
ftd.  Sc  ppea  ponutur  in  pafiionibus  virtutibus,  calida*  humida  inpri- 
rapitis,quz  veninnt a ftomacho.&  mogradu.  Eteiusproprictas6imr- 
ideo  qn  propinanfvfu  longo,boni-  gate  fuauiter  cholerara.  * eft  debi- 


>2fc 


Liber  Quintus. 


ii5 


^-lior  alijs  pnrganuiS . ideo  darur  in  Et  non  &dt  tune  utn  forcia  acride  D 
pailtombuscalidis , aneequam  ctia  da,fieut  &citvenenatis.& et  fufpea 
appareanc  fana  digeftionis . fom  fopra  ftomachum  valet. 

Tamanndi  fngidi  Turn  m tertio,  Lapis  bacthic.i.Cornioia,  tepera- 

& foci  in  fecundo  gradn : quia  co-  ruse  ft.  abfcmdit  fangumcm  mcn- 
pobn  funtex  fubilatiaaqueanux-  ftruuro,* fiat  redire detes ad  p ro- 
ta cum  ahquamulo  calore.  Sc  taro , pria  loca  in  ore  retentus . & hoc  to- 
qp  lubuliat  partem  aq  ueam : & c ft-  turn  eft  a proprietate . 
cut  inftrm  ,vt  ip/am  penetrare  fa-  Margarita:  ftigidefunt,  Sc  face, 
aat.ppeafont  r fine  acetofitatis.Pur  Sc  valent  multum  contra  paflionc 
gant  fuauitet  choleram.  Dofis  eius  cordis . remouent  triftitiam  , Sc  re- 
eft a drach.x.  vfq,  ad.xv.  & idcirco  tfificat  vifum  impeditum  propter 
<juia  habenr  aliquantulum  ftypuri  humiditatera.  r 

tads,  valent  ftomacho  cholerico.  , Chiarxabar.i.CalEafiftula,  vel 
Geozhoa,i.Nux  mufcata.calida  Cha  rabedc  India,  pu'rgarchote- 

B eft  Sc  ficca  in  fecundo  gradu.  mfidi  ram  aduftaxn.exunguit  acumefan  E 
ficat ftomachu  ab  humoribus  pu-  guims,diflbluitapoftemata,  &fpcr 
mdis,&  fbrdficat  ipfiim.  & valet  co  ma  purgat  fuatiiter,  ficut  eamann- 

trafagiditatemhcpatis,&folenis.  J ' ' - - • - 

’ Lapis  de  Bccahant  eft  value  ma- 
nifcfti  luuamcntioibus  foccicb*  vc 


nenoru , & propne  morfui  ftorpio- 
nis.  Er  eius  dofiseft  quarta  pars  au- 
rei  vaitis. 

Lapis  de  zaduargar  confcrt  om- 
ni  fiuxui  fanguinis,  vndecunq;  pro 
ccdat.&  qiicunq;  propinatur  vaic- 
nads  ad  bibciidu,  antequam  vene- 
num  veniatadcor,libcrat.Etdus 
dofis  eft  hexagium  vnum . 

C Smaragdusdf  cp  valet  cotra  ola 
venena , 8c  Ipccialiter  cotra  venenu 
Icrpentum.  Eteius  dofis  eft  pondus 
nouem  granorum  ordei,tritura  fo- 
per  lap  idem , Sc  mixtum  cum  lade 
amygdalino,&  aqua  violarfi,&  mo 
dico  ace  to.  Et  lei  as  q>  illis,qui  bibc- 
nntin  prindpio.fuperuemunt  mul 
ta  mala  acdaenria,non  minora  ac- 
cidentibus  veneni . led  fobito  lana- 
buntur  noftea , taliter  q>  in  eis  non 
remanebit  aliqua  debi  litas  ,necali- 
qua  dyfciafia.  Et  abfeindit  flux  urn 
antiquum,  cuius  cauia  eft  occulta . 


di,  autparum  fortius.  Oofiseiuse, 
ficut  de  tamarindis . 

A uis,quf  didtur  in  Arabico  Ca- 
nabir,&  eft  Aiauda  capclluta,qn  co 

Juitur , Sc  comeditur  connnue,con 
rtpa/Tioni  colic*. 

Vermis  nominatusBratim, 
dam  nominant  Tartama,  pi  flatus. 

Sc  pofitus  neruo  indib , confcrt  illi 
muabiii  iuuamento. 

Dtrtlms  Marinis.  Cap.  jtf. 

l^vE  rebus nafcentibus  in  man,  f 
j^/quarum  muamenta flint  ma-  Caphuit 
nifcfta,  font  h^CCamphora  Indi- 
ct qua:  in  Arabico  nominatur  Col 
for  afoent . Caiefacit  & deficcatin 
fecundo  gradu,  Sc  confolidat  vulne 
uera  ignita . 

Spongia  marina. In  ea  inuenitur  ; 

yirtus  deftccatiua:  Sc  ip  & eft  medi- 
dna  bona  humiditanbos  exteriux 
exttadis. 

Benlenizan,ideft  Belezan,  vel  Pe 
trozam,  calidum  eft  8c  ficcura  in  fc 
cundo  gradu . Valet  ftomacho  hu- 

mido, 


• r • Colligct 

6 mide,ar©matirat  odorem  oris,con 
fortat  digcftioncm , fordficat  ncr- 


uos » mgerit  couum . 

Lapis  dc  Bezcdar,  quado  dc  ip  fo 
fit  collyrium.confonat  vifum,&  co 
feruat  ipfum,&  remouet  offufcado 
ncm,vel  tenebrofiratcm  oculorum, 

Caniabar  caiidu  e ft  in  fccundo 
gradu,*:  ficcum  in  primo.  Abfterfi- 
uum  cxiiht,  Sc  refoiuit  groflas  ven- 
tofnates,  Sc  confert  morfui  anima- 
lism vcncnofbrum.Sceiuspropric- 
tas  eft  refoluere  ve  ntofitates  matn- 
cis,&  abfeindit  vomi  turn, Sc  folia  ip 
fius  aromatica  exiftunt , & pomtur 
•daricai.  loco*dedarfcni. 

Sebcften  calidum  eft  in  prTo  gra 
du , Sc  humidu  in  fccundo . Purgat 
fiiauiter  fuperfluitates  cholericas, Sc 
mirigatacumen  fanguinisjenitaf 
peritatem  pulmoni?, confert  ftriftu 
ra:  anhe  itus.Scqii  coqmtur,  donee 
infpifietur , & ex  aqua  decoftionis 
fiat  embrocatio  fuper  tyria  Sc  alope 
ciam , facit  nifi  piles. 

. Sarudotcs  caiidu  & ficcum  eft  in 
fccundo  gradu . Reccpto  fomo  fuo 
diiioluit  fuperfluita  res  cerebri, & va 
let  contra  reumara  frigida . appofi- 
tfi  fuper  ophthalmia,  oculu  abfter- 
git  mirabili  abfterfione.  & valet  c6 
i 1 txadoloretndcntium,  Sc  cotracor- 
rofioncm  gingiuarum . 

Serna.  Sene  calidum  eft  Sc ficcum  in  fc- 
cundo  gradu.Eius  virrus  eft  purga- 
tiua : purgat.n.humoresaduftos,SC 
et  humidor  fuauiter,  & non  eft  po- 
les trahere  humores  viftofbs.  Et  ei’ 
virtus  eft  propinqua  virtuti  agari- 
ci,hoc  eft  in  attraftione . fed  agan- 
cum  habet  proprietatem  trahedi . 
humores  groflos,  Sc  fcne  humores 
aduftos.  Dofisciusca  drach.i.vfqi 
ad.ij.in  dectxftonc  a.  v.vfqi  ad,vij. 


Scea!tnefe,i.GalHa  mufeara,  call 
da  eft  Sc  ficca,  ftypdca,  Sc  confortac 
membra, Sc  ftringic  ventrem, Sc  ca- 
rat romitum. 

Secacul,  ideft  Eringium , calidfl 
eft  Sc  humidum  ,auget  fperma,  Sc 
prouocarcoitum.  - 

Sandala.Quod  eft  fngidioris  c6 
plexionisoTumfpecicru  eftrubefi,- 
eo  q>  fiigidu  in  tertio  gradu , Sc  Sc- 
cu  in  fccundo.  led  maioris  aromari 
ata ds  eft  citrinum,  Sc  eft  frigidtl  in 
fccundo  gradu, Sc  ficcum  in  primo. 

Sc  coforr  bibitfi  magn^  caliditari,  Sc 
cardiac^  calid^.  Sc  ,pdeft  eplaftrarii 
ftocalido.Scapoftemadbuscalidij.  ® 

T abaifis,i.  (podium, carbo  eft  no 
doru  arunditiu  aduftaru  Indi$.  Fri- 
dumeft  Sc  (i ecu  in  rerdo gradu. : 
cius  proprictas  cftremoucrccali 
ditatem, Sc  inflammation*  choler^ 

Sc  confortat  ftomachum,Sc  confert 
cardiacx  calidar . 

Lignum  aloes  calidum  eft  Sc  Se- 
ed in  fccundo  gradu.Gal.dixirin  li 
bris  expcrtis,q>  habet  virtu  re  darfc- 
nicam,fed  aliquantulum  plus,  quia 
habet  proprietatem  cxiccandi  hu- 
midicatc  ftomactn,  Sc  propter  ama- 
rirudinem  , Sc  ftypricitatf  efi  ipfitis 
niagnaaromadcirare.  Valet  fuper  M 
omnes  medicinas  alias  mebris  prin 
cipalibus,Sc  remouet  triftitia,  Sc  car 
diacam  humidl.Sc  valet  c6tra  om- 
nia venena,eoq>  con  fortat  omnet 
virtutes . Sc  valet  contra  omnia  rcu 
mata  frigida . 

Ambracftvnaex  (peciebus  ca-' 
phore , CJ  oritur  f fonnbus  mans,  Sc 
natarfi]paqu5  maris.Sc  mcliorom 
nium  eft  ilia,  qux  in  Arabicodicif 
Afcap.  Cahda  eft  Sc  ficca  infeefido 
gradu.cftforratccrebru,  ftomachu. 

Sc  cor, Sc  ocs  fcnfus.  valet  fcnibus,Se- 

in 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus 

A in  friglditatibu* . vafct  contra  ven- 
tofitatcm  Itefhnorum . fiiperpofita 
tieruis  cos  fortificat.  refiftit  magn$ 
pcAi'eri^  acris  bibira,Ac  etodorata. 

Iuiub$,Ac  in  Arabico  nominator 


110 

ricum , briuat  CoitG*  potenter,  bed  it  D 
ftomaenum  no  calidum  multum . 

Lacca  calida  efl  Sc  ficc.i  inpiin- 
cipio  lecundi  graduS.  Valdedt  ma 
mfcftum  ipfius  iuiiamcntum  in  c5 


Aucp.  Hanc  medi  cinam  nominal  fortationc  hepatis , & in  apertione 
Gale.cn  dc  ea  nullam  iciuit  propnc  (uaium  oppilationom.  At  valet  con 


Cairo. 

phylla. 


tatem.  fed  Medici  deBaldacdicunt 
cp  reprimun  t acuitatem  fanguinis , 
Ac  cholere,  Ac  cofccunt  aiperitati  pc 
&oris,At  pulmonis  a tota  fubftaria. 
Coplexio  ipfarum  eft  fngida  in  pri 
mo,  & humida  in  fecundo : Ac  pro* 
peer  hoc  irprimunt  acuitatem. 

Cauftcr.fciusvirtuscft  virtus  fan 
B dalorum  : cxccpto q>  quando  dc eo 
potatur  ab.i.aurco  vfcj,  ad.ij.laxac. 

Ganofiii  calidi  font  Ac  fieri  in  fc- 
cundo  gradu,  At  arringunc  tcrtiu.Et 
ifti  confortat  omnia  membra  pnu* 
cipalia. valent  contra  pafooncs  firigi 
das,  Ac  con/hpant  ventrem.  Etdicit 


tra  doloic  rcnum,Ac  vcficx,  & aug* 
mentat  coi  tum.Dofis  eius  eft  drac. 
j.viquead.L 

Muftus  calidus  eft  At  ficcus  in  fi- 
ne fecundi  gradus . Mirabile  habet 
propnetatem  in  confortandocor. 

Ac  valet  contra  furdi tatem  aurium, 

Ac  ftupefadhonera  corporis,  Ac  con- 
tra omnes  xgricudincs  iyncopcs.  Ac  £ 
eonfertgrofix  ventofitati  inrclhno 
rum, Ac  fuftocationi  ma  tricis,At  con 
tra  melaiicholiara , Ac  auget  coitu . 

Linzehalafor,  tdeft  lingua  aui% 
confert  cardiacx,  Ac  mouet  coitum. 
Gc/cmini,idcft  Viola  vltramari- 


Gal.  9 eorumpioprietas  eft  confer  na,  calida  eft  Acficcain  fincfccun- 

_.s j*  n • • ^ /t 


C 

Gxphura 


tare  virtu tem  digcftiuam . 

Halhabat,i.  Bafilicum  gariofila- 
tum , calidu  eft  Ac  ficcum  in  (ecu  do 
gradu . Apcritopptlatione  cerebri . 
valet  contra  cardiacam  humidam, 
Ac  contra  melancholiam , Ac  contra 
hezmorrhoidas . 


di . Prodcft  fenibus>&  rcftigeiatis, 
valet  contra  dolotem  capitis,  qui 
fit  ex  h union  bus  frigidis  & groins. 


Jacob  Manttnus  "W  rorefyus 

cmormoiaas . jequentem  Quinti  hbri  Colhret 

Cardamomu  calidum  eft  Ac  fic-  Jiuerrois  partem , ob  rei  dim^  f 
cumin fecundopadu.  Valetcon-  cttkatem  „uper  (dtmltate^ 
traoppilanonesbepans,cotralapi-  * r . r 

des  renum , Ac  laffitudmem  raebro-  tiauit  ♦ A 70s  autetH,  "Vt  res  Ipfa* 

rum , Ac  contra  fiigidos  dolorcs . Ac  dc  qua  hoc  in  loco  antur , (la* 

confortat ftomachum  multum,  Ac ' • r”  - i 

remouet  fyncopam,  Ac  vom.tu  ,qfi  r!0r  ^dcretUY,  tpftus  transit* 

bibitur  cu  vino  malorii  granatoiu.  ttoneM , *Vna  CUM  dntiqua  1W- 

Camphoiafiipda _cft  Acficcain  prtmendam  efle , operapntmn 
ter tio  gradu,  Jccufubulis  fubflan*  lnj  * * 


tix,  Ac  refiftit  putrefariioni , q fit  ex 
materia  calida.  ftringit  fiuxu  cholc 


efjeduximus . 


Dc 


Digitized  by  Googl 


€ 


Colliget 

ANTIQVA  THAN! LA TTO.  ' MANTIW  TRAN  JLATIO. 


D tmajj  compefitioms  M ejicinartmi:  Tr» 
mum  autim  Ac  compofuunis  nc- 
ttsfitMilmt.  Gap.  57. 


Sermo  in  moAii  companmdorum 
Mcdicanunum. 


* 


NecrfGta*  1*  -r  Vcufq,  locuri  fiimus  breuiter 
modern  li  de  cibis , & medidnis  fimpli- 
cu  mpicj  riter  manifcftis : ddnceps  voiumus 
narrare  modos  cGpofitionis.  Et  di- 
cimns  9 ncceflitas , ^ nos  Tdudt  ad 
compofttione  media  naru  fimpli- 
ciu,proucnn  a crib  us  rebus.  Vna  e > 
quia  mui tones  non  inueniuturin 
vna  mcdianafimpliaoIa,quc  no- 
bis fun tneccflaria  a vircutibus,  pp 
H qnas  coplecur  medicina,  aut  confer 
uacio.  Secunda  eft,  quia  q uSuis  nos 
inuesiircmusipfam, forte  non  mdi- 
Cemusea  fmcandem  virtutcm,(ed 
tm  plusaut  minus.Terdaefl,  quia 
eruntinilla  fimpliri  virtu  tes,fj  non 
funr  nobis  neceilarix  fm  intentio- 
nem  noftra,  neq-,  per  medicina,  ne- 
qneper  couferuanonem . vel  forte 
erunt  virtutes,  qu^  non  intrant  ali- 
quant medicina,  vel  conferuatione. 

Primaiftarmntriu  confyderan- 
da  eft  in  tllis  Ions,  aui  non  portent 
curari  nirtqualitatiouscontrarijs, 
vel  diuerfis.&  hoc  aeddit,  autpp  di 
I ucrfitatecauf^  absegntudmeiaut 
ppdiuerfitatem  nature  ^gritudinis 
ah  accidente : aut  pp  diuerfitatem 
Jcgrirudinum  inter  fe : autpp  diucr 
fitatc  m complexionis  caufarfi  com 
pofitarum:  autpp  diuerfitate  xgri 
tudinis  a natura  membri , pp  fuam 
coplcxior.cm,  aut  pp  fuum  prind— 
pa  rum , aut  propter  fuum  locu,  aut 
propter  feram  colliganuam . 

Excmplum-diuerfitatis  caul?  ab 
atgntudineeft,  ficut  febris  putnda 
cx  humonbus  groflis.  quia  ilia  ex 
parte  mala;  quanta  os  calidz  & tic- 
ca: 


TRia  funr.qujt  prindpaliterpo* 
guntcomponcrc  medicamina 
fimpficia  . Primum  quidem  eft, 
quia  vcpiurimum  non  reperiuntui 
in  vno  fimplici  medicamine  om- 
nes  vires  requifitx  ad  perfedfcam  cu 
rationem , aut  contcruationem  fa- 
nitans.  Secundum  eft, quia  licctre- 
penantur  ills  vires  in  ij>fo  timpiid 
medicamine , nos  tame  indigemus 
maiori  velminoriportioneearum.  L 
Tcrtium  veto  cft,quia  in  eo  fimpli- 
d medicamine  funtaliqux  vires, 
quibus  non  indigemus  aid  propoh- 
tam  curarioaem , neque  ad  conicr* 
uationem . 

• . 1.  ' ' • .1  » 


Horumautem  ptimum  fit,  vbi 
aliqua  loca  afFedta  non  curanmr 
perfede , nift  qualitatibus  con  tra- 
il js,vd  diuerfis , conncxisq; . Jchoc 
quidem eucnit,  vel  propter  morbu  M 
& caufam : vel  proprer  natura  mot 
bi  & accidetis , cum  fuennt  coutra- 
ria : vel  ob  naturas  argtitudinum, 
cum  funt  compofitx : vd  caufaru  , 
cum  fuennt  quoque  compofit?:  vel 
propter  naturam  morbi  & mebri , 
turn  in  fuo  tem peramcn to,  turn €t 
in  fua  nobilitatc,  vd  fitu , vd  con— 
fenfu. 

Diuerfitas  autem,  qua:  inter  can 
lam  & morbu  reperuur, gratia  cxe- 
pli,vt  in  fcbribusfit  bilrofis.  q qui- 
dem propccrea  9 film  caiida:  & fic- 

cx. 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  hi 


Jkcx  indiget  medidnainfhgidatiua 
& humcdatiua:  & cx  parte  humo- 
ris  put  mi  is  grofti  indiget  refubd- 
Iiantc  1 vt  cxtccct,  & mat  u ret . Et  in 
hoc  cod  cm  gen  ere  ingreditur  reper 
ouffio,  & diflblurio , qua:  neceftana 
eft  tempore  augmeti  inapoftema- 
ribus.  & ppea  iudiget  Medicus  in  ta 
lib9  locis,vt  lciat  vti  lftis  mcdicinis 
mixns,&  rcpculftuis,&  telolutiuis . 
Uubitm.  Etcaditdubiumiuoperanoibus 
medicmarum  compofitarumcx  di 
uerlis  virtudbus : hoc  eft  quo  poft 
funt  inueniri  ilia:  dua;  operadones 
contrarix  limul  in  corpore  huma- 
B no . Quia  ft  ilia;  virtutes  ftnt  in  cis 
zqualcs , tunc  non  vincet  vna  alte- 
ramded  qqualitcr  crunt  temperate. 
Sc  no  fadcntadione  qu^fita  in  cor 
pore  humano . & ft  vna  crit  fortior 
altera,fbrdor  facict  adione,&  adio 
illi  debet  attnbui,&alia  crit  Iruftra. 
C6tra  Me  ^t  ^oc  dubium  no  fenleiunt  Me 
dicos.  did  ni  ft  in  lecundis  virtudbus,  non 

in  pnmis . quia  ipft  opinantur  q>  ft 
milceatur  drach.i.  cham; millx  cu 
drach.i. rofaru,  <p  medicina,  q crit 
copolita  ex  his,  crit  teperata  in  pri- 
xms  qualnadbus : & cu  eo  to  to  opi- 
nantur q?  habcant  virtu  ic  repcrcuT- 
1-  fiuam,&  difloluuuam . 

C Et  non  opinantur  veru.  quia  ne- 
edle eft  vt  virtutes  ambarum  ftnt 
vna,  ftcutdidum  cft.quia  ft  dicere- 
tur,q> medicina cilct  temperatain 
pnmis  qualitadbus,hoc  eft, quia  fa 
cit  iu  corpore  vnum  ealorem  terri- 
peratum,qui  crit  medius  inter  calo 
rexn  & fngiditatem  pnmi  gradus , 
fimiliter  dcbcnntdligi  in  lecundis 
virtudbus : hoc  eft  vt  in  drac.i.cha- 
m<emilla:)&  drach.i. rofaru  habcat 
virtutem  vna  mediam  inter  reper- 
cullionem  Sc  diftoluuoncm . 

Et 


cx , Sc  humedantiaexpofirunt  me-  D 
dicamina  : led  ppea  q>ex  humore 
pumdo  funtorrx,  requiiunt  q cxic 
cent,  Sc  attenuet  eum.Et  fub  hoc  gc 
ncrc  conunet  repulfio,  Sc  rclolutio, 
qu$  tempore  incrcmeti  apoftenia- 
osadminiftratui.  in  ftmih.n.opor- 
tet  vt  Medicus  admilccat  rcpdlens 
mcdicamencum  rclblucnti. 

Dubium  di  oritur  de  adionibus 
nicdicaminuin  copofttorum , q cx 
virtutibus  inter  lecontrari|S  collar, 
quo  na  vcj  pado  poflitftmul  habc 
re  in  corpore  humano  illas  duas 
adiones  .Nam  ft  ill*  virtutes  fue- 
rint*  xquales,  tunc  altera  alteri  re-  E 
ftftet , & nullu  in  humano  coi-pore  ‘a.t.xqui* 
cfficicnradu',&  fic crunt xqualcs.  diftantw. 
ledft  altera  validiorfuent  altera, 
tunc  qux  validior  eft,fungetur  fuo 
officio  : imbecilhons  vero  nullus 
perdpieturadus . 

Huiusautcnr  dubij  ratio  no  fuit 
cxcogiuta  ab  his  quiftedubitant, 
nifi  m lecundis  viribus,  non  in  pri- 
mis.  putam.n.ipli,q>  ft  drachmam 
vnam  chamxmeli  cum  alia  rola- 
1 um  admifeuerimus , q>  tale  medi- 
i amen  crit  fuis  pnmis  quahtatibus 
zquale : Sc  q?  adhuc  in  co  crit  reper 
cuffio,&  relolurio.  F 

In  vtroq;  di  ro  debet  elle  eade,vt 
diximus.naqucadmodu  dicimus 
ahqd  medicamencilexqualei  fuis 
primisqualitadbus,  ira  vtin  corpo 
re  humano  effidat  ealorem  mode* 
ratu  medium  inter  ealorem  primi  *;  ' . 
ordinis, &fngusciuldc  ordinis,  ide 
de  lecundis  virtudbus  intelligcndu 
cft:ita  vtgfa  exempli  vna  drachma 
charaqmcli,  admix  ta  cu  alia  rola^, 
producent  repulftone.&relbludo- 
ne  media  inter  rclblutione  chninq- 
mcli&rcpcrcuflioncmrolaruin .. 

Coll.Aucr.  Cl 


Colligee’  T 

G Et  non  errauerunt  in  hoc  Medi-  Caufa  autem  dubijfuit,  quia  n5  K 
cijnifiquianonpoluciuntgradus  pofuenint  lecundatvirtutesfubali 
lecudis  virtutibus . quia  fi  fcciflent,  quo  ordinc.na  fi  id  fcciflent,  fiiiflet 
tunc  fciuiflent  quc  cflct  tempcrata,  nobis  notum.  quodna  mcdicamcn 
& non  tempcrata . efl'et  .equale , & quod  inzq ualc . 

Et dcbeslciretpoperarto,  quam  Huiufcemodi  autem  adhis,  one 
medicina  habet  compofita,  eft  vnfl  a git  ill  ad  mcdicamcn  compofitfi, 
in  commixnone artificiali , ficut  in  eft  qnidem  vnus , fiue artificiali  t£- 
commixtioe  naturali,&  no  eft  plu-  peratura , fiue  oaturali , & non  eft 
ra:  ita  vtfittibincceflediccrc,qua-  plures : ita  vt  cogans  dieere  medw 
doqu^fitum  fuerita te,quomodo  camcn  vnum  erticcrcduas  qualira-  l- 
fecit  vna  medicina  duas  operatiocs  tes  contrarias  in  codem  fubieclo,®! 
contrariasin  vno  fubieclo:  Rcfpon  dicamusid  ecvcluti  res  fell  a bet  in 
deas,q>  h$c  res  eft  ficut  fcnfiis  & firn  lenfibus  Sc  ftnfibilibus  eorum . pa* 
feta  eorum, quipatiuntur  a duobus  tiuturemm  a duobus  conrrarijs,  fi- 
H cotrarijs  fimul  m codem  liibieclo . mul  per  vnum  fubiedlum.vr gratia  I* 
v.g.  fiemapprehendimus  album  3c  exempli,  cum  nos  pcrcipimusatbfi. 
nigrum  fimul  Sc  feme!  in  humidi-  Sc  nigrum  fimul  per  humorem  cry 
tatc  cryftallina:  Sc  ficut  fcntimus  ftalhnum  :calorcmq-,  Scfrigidita- 
calidum  & frigidum  fimul  Sc  fcmcl  tem  in  inftanti  per  vniuerfum  cor- 
ex  commixnone  aqua:  fcruentis,  & pus  nollrum,ficomingatvt  parti- 
frigid  a:  : ficut dicit  Gale.  Quia  hoc  cut?  noftri  corporis  partim  frigida, 
non  cflct  fufficicns  in  Iblutiochu-  partim  calida  aqua  abluantur,vtdi  . . , 

ius  dubij  nobis  ponennbus q?  medi  cit  Galenus.  Hoc  enim  non  fuflicit 
<in£ compofita: habetduas  opera-  ad lolutionem  dubij,  fi  A^pcnam* 
n6cs,quarumvnaeflctoppofitaal-  ipfum  medi  came  compofitum  ha* 
teri.  ya  hoc  n5  aceidit  virtutib’  fen  here  duo  oflicia  inter  fc  inuice  con- 
fibilibus  cum  fcnfatis,  nifi ^ppterea  traria . nam  ctfi  lenfibus  illud  acci- 
quia  non  lunt  materialcs  permtita  dat,  profafto  non  accidit,  nifi  quia 
biles,  alterabiles , paflibiles  in  (eip-  non  funr  materiales.  Cuius  rci  cau- 
I fis  a fenfatis  paflione  manifcfta:  eo  fa  iam  in  alia  fcicnaa  tradita  eft . M 
ilia:  non  funt  coniun<ft$cnm  ma 

tena  forti  coiundtione.  Et  caufa  hu  - 

ius  redditurin  alia  Icientia  nobilio-  • ' 

ri  ilia  (hoc  eft  in  tertiode  Anima.) 

Sed  pafliones,  quas  recipit  corpus  Sed  affctftiones,  quas  recipitcor- 

Jn medici  i medianis,  funt neceflario paflio-  pusa  medicamimbus,  luntnecef* 
ncs  mater’alcs'  permutabiles  in  le-  feiio  materialcs.quar  quidem  h fue 
virtmes  ipfis  permutationc  manifcfta . Et  tint  contraria:,  non  poflunt  cfle  vni 
tfitratis.C  ideononeftc6ueniens,vtinuenian  co  tempore  in  codem  fubiedo,  nifi 
cut  eft  vir  tur  eorum  contraria  fimul  &femcl  co  moao , quo  repcricur  roediu  in- 
t»  media.  jn  > vno  tempore,  in  vno  fubie-  tel 

&o , ficut  inueniutur  in  lenfibus  Sc 
fenfaus.  Sed  fi  debet  dari  cxcplum 
propter 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  m 


r^l.  5. «!« 
Tep.c».4. 
Sc  Sera. in 
pr*Cfc  c.«. 
Vide.  j.de 
Simp,  me 
<bc.&:  i.de 

B 

todsifk. 
«*.  3uei  pri 
nu  quarti 
uaa.4-c- 
if.  tmpu- 
gnadone 
nui'opio- 
nil,  m fvi  1 1 
•ti’  Ala. 
* Sectidui 
iTtodui . 

tTeniui 

modus. 


QuxrtiM 

girvjtlp. 


propter  aliquant  fimilitudine  non 
multum  propinqua,  non  deber  da- 
ri  taili  fm  inuenitur  medium  in- 
ter extremirares : hoc  eft  fm  cp  in- 
uenitur album  & nigrum  in  colore 
citnno . Erfi  alitci  diccretur,  vnum 
vincerct  altcru  neccfl.irio,fi  duo  cf- 
fent:  autdominans  faccrctfoa  ope 
ratK>nem,&ei  attribuerctur.Etqui 
dam  dicunt  q>  natura  cognofcit,  & 
trahit  ad  fe  illam  partem , qua:  eft 
in  cis  magis  neceflaria . Scias  tame 
cp  impol’c  eft  traherequod  inueniri 
non  pot.  5c  forte  hoc  fecrctum  cide 
jti  fomnio  fuit  reuclatum . & ideo 
non  Turn  illc,  qui  cum  cis  litigarc 
velim . 

Deinceps  volumus  reuerti  ad  il- 
Iud,aouo  feparati  hnmus,  vtdem* 
cxemplu  membroru  diuifiois,  qua 
p mill  mus  .*  Et  dicam  us  q>  exeplu 
diucrfitatis  argritudinisab  accid€te 
eft,  ficut  fcbris  acuta  cu  fyncope.qa 
putrida  idiget  euacuatioe,&  refrige 
ratioe,  & fyncopc  idiget  c coucrfo . 

t Exemplum  diucrfitatis  egritu- 
dinum  eft  (icutfcbris  diuetfaru  fpc 
derum  5c  diuerfarum  matcrierum, 
5cdiuerfbrum  locorfi : ftcutfebris, 
quaidicif  hemitritxus, quia  eft  co- 
: pofita  ex  cholera  & phlegmate  di- 
uerfitate  compofitionis. 

Caufa  harumeft,quando  font 
com  pofita  in  vna  fleeadem  cgntu- 
dine,ficut  funtxgritudincs,b  hunt 
ex  plunbus  humoribus.  5c  ideo  ne- 
edle foit  cbponerc  medicina  ex  re- 
bus, refpondeantpluribus  humo- 
nbus . & li^cfuitpria  ncceflitas  co- 
pofitiois  mcdicinarum  copofitarfi 
putgantium  aliis  duabus , videlicet 
compofitarii  caufarum, Sc  aedden- 
tiii  cum  egritudinibus.Et  huic  me- 
bro  diuifiois  corrclpodctcopofitio 
theriaez : 


ter  extrema,  acfidicas,carauone,  Q 
qua  in  croceo  colorc  reperiuntur  a) 
bum  & nigrum  Alias enim  dc  ner 
ccfTitatc*  refiftent inter  fc,fi  fucriat  c£»» 
zqualia  , vel  prxdominans  aget  °£*buar 
a&ioncm  foam. 


r : 

;e 

Et  poftq  declarauim*  quo  nam 
pado  operetur  mcdicamen  copofo 
rum,  rcliquura  eft  vt  ad  aliarii  par- 
ti um  cxcmpla  me  transferam.Exe- 
plum  igimr  fomptum  ex  morbo  & 
aeddenti  eft , vt  febris  ex  pu  tredine 
orta & animi  deliquium . n&  febri* 
euacuationcm,&  refrigeratione  dc? 
fyderat : animi  veio  defect  us  coa- 
trarium  vacuatioui , 5c  refrigeratio 
ni  expofeit . Exemplum  vero  com- 
pofinois  sgritudinum  eft,vt  febtes, 
qux  ex  diuerfis  conllant  fubftaeijs; 
vt  eft  ea  fcbris,  df  femitertiana  voca  . 
tur,que  ex  btliofb  ac  pituitofo  con- 
ftathumore.  Atexemplum  neceffi 
tatis  huius  rd  in  compofitionc  cau 
farumcft,vt  cum  fiunt$gritudme$ 
a plunbus  humoribus,  vbi  quidem 
erimuscoadi  componere  medica- 
men  ex  his,  qua:  plurcs  auam  vnfi 
euacucnt  humorem.  Senate  qui— 
dem  eft  piima  ncccllitas,  qu;  cogit 
componere  fblutiua  rocdicamina. 
Sub  his  igiturduobusgencribusjvi 
delicci  compofitionis  ^gtuudinum 
5c  caulatura , ingreditur  c&pofitio 
i;  medi- 


Digitized  by  Google 


"•  (jolliget 

theriacas : quia  intenrio  in  ilia  fuit  medicaminisex  ri peris  cofc&i , 


Qofii  mo 


curare  mulus  xgriru  dines , Sc  ffer- 
uare  ab  cis . & ideo  fuit  copofita  et 
mcdicinis,  qux  habent  muitas  vir- 
tutes  ramificatas  diuerfas , & vt  a 
mulns  parribus  pollcnt  vincereve- 
nenum . 

_ Exemplfi  neccflitatis  copofitio- 

diprupt  njs  dnierfitare  naturx  sgritudi- 
nis,  & nature  membn  pp  fuam  co- 
plexionc.eft,  ficut  ftomachus  hefti 
cus . quia  i parte,  qua  eft  febris  hc- 
ftica,indigec  fngidicate&  humidi- 
ditate:  &:  a pane, qua  eft  ftomach’, 
indiget  caliditate  & fieri  rate.  Et  eft 
fimilc  in  rufli,qu$  fit  ex  materia  vi- 
ftofa  I fiftul is  pulmonis.  quia  ajar 
re , qua:  eft  materia  grofla  Sc  vi  ko- 
la, indiger  fubriliaciuis,&  incifiuis: 
8c  a parte , qua  eft  puimo , indiget 
rebus  leniriuis . 

Qglti  mo  Exemplum  neccflitatis  coponis 
medicinaru  pp  diuerfitatem  natu- 
rae xgritudinis  a roembro  pp  prin- 
cipalitatem  membn  eft,ficut  aegri- 
tudo  calida,q  fit  in  aliauo  membro 
principaiiificutin  ccrebro,<p  neccfi 
fceftvtnonmulriplioemus  multu 
medirinasfrigidas,  ideo  vrnon  ex* 
tinguamus  calorc  naturalem , & vt 
I n6  priaeturd  fenfibus,&  motibus. 
Et  ppea  eft  necefle  mifcerc  efi  illis 
mcdicinis  res , qu?  ad  atomancica- 
tern  fin  t declinantes,&  ad  calorem, 
& cofbrtcnt.  Et  in  paffione  frigida , 
q accidie  hepari,  necefle  eft  euacua- 
re:  ficut  dedaratum  eft  in  libro  In- 

fenij  fanitatis : & poflibile  eft  vt  fit 
oc  con  trari  u m : co  q>  ficut  eft  no- 
bis necefle  cognofterc  virtntes  me- 
diciuarum  neccflariarum  tempore 
neccflitatis , eodem  ni6  indigemus 
cognofterc  modum  copofitiois . Sc 
fi  non  eft  poflibile  nobis  mcdicina- 


•fi  fecuda 
pan. 


thenacen  vocant : cuins  propofitu 
fuitrefiftere  mulris  morbis,ab  eisejs 

firxcaueie.  Sc  ideo  compofucrunc  il 
ud  ex  medicaminibus  habenribus 
varias  virtutes,  variosq;  modosre*- 
fiftendi  ipfi  veneno . 

Exemplfi  veto  neccflitatis  Huiu* 
rei  fumptfi  a diuerfitate  na?  morbi 
ac  mebri  nae , eft,  vt  fi  ventriculu* 
febre  laboret  hcdica.  nam  ea  r6ne, 
qua  laborat  febre  hetftiea,  refrigera 
tione  Sc  hume&ationc  defjrdcrat : 
fed  ea  rone, qua  eft  vcntriculus,eate 
faftione  ficaftriiftione  expoftuht. 
Identidem  de  mfli  genita  ab  humo 
rcglutinofo,  Th^rcti  afper^artcri^, 
dicendu  cft.nS  humor  ipferequirit 
attenuarionCjA;  incifionc,  qu$  qui- 
denonfiunt  nifipca.qexafpcrSr: 
puimo  tn,vt  putmo,q  leniant  defy- 
derat.  Exeplu  quoq;  hui*  rei  fum 
ptfi  ex  diuenitate  nature  morbi , ac 
mebri, quo  ad  eius  prTcipatfi,6  apo- 
ftema  hepatis  i5  ad  fuff  vigore  pufi5 
tfi . na  qua  tenus  eft  apoftema  I fuo 
vigore  cxiftcs,  indiget  cuacuati6e , 
vt  in  lib.  dcTueda  valetudine  m5- 
ftratucft.MuIta.n.hicritahGq  n 3 
probanf  hie,  fed  fupponuitf taq  ap 
probata, donee  in  ca  pane  qux  * de 
tueda  valetudine  ptra&at,oftedan- 
tur.  & 16  dixit  Gal.  q»  notitia  copo- 
nendorum  medicaminu  debet  om 
nino  ftquipoft  nontiamTuenda: 
valetudinis-Fortafle  tn  rcsoppofito 
modo  fe  habet.  nam  queadmodu 
vires  medicaminum  decent  efle  no 
bis  cognitar  pro  tempore  neccffita- 
tis,  ita  res  ft  nabet  in  modo  compO 
nendi . aiias.n.non  poflemuscura- 
rc . fed  fi  poneremus  anem  compo 
nendi  efle  pattern  arris  tTucndx 
valctudinis,  eflet  tunc  impoflibi- 

le, 


M 

VUcC« 

ration* 


til. Cur* 
tiux 


Digitized  by  Googl 


Liber  Quintus.  1 1$ 

ri,nifi  veniamusad  partem  Ingenij  le,  nifi  poftouam  anrepofuerimns  5 

Cuiitans:  ergo  incipiamus  hoc  lei-  nouuam  coru,  quibus  indigemus, 
re  primo  a libro  Ingenij  fanitads , prxponamus  primo,iuxta  lllud,  qd 

jpbabif  in  ptc  dc  T ueda  valctudfe. 


poftquam  ibi  declaratumcft. 

Et  quia  huculq.cxiuim*  ab  in- 
tendone  nfa,.redeamus  nunc  ad  ip- 
fanr  : & dicam  us  qi,  on  a po liana 
eft  ui  mebro  principali  & maximi 
iuuamenti , necelle  eft  vt  fue  medi- 
cine mifccamus  q fordficcnr  virtu- 
te,&  fubftantia  lpfius,  & caueamus 
nc  virtutes  fuxaillbluantur:  ficut 
dint  fandaii,&  role-  £t  (imilicer  qn 
eritmembru  maximi  iuuamenti, 
tunc  necelle  eft  nobis  cofetuare  ip- 
B fum  cum  medicina  ftypnea . 

Quid  mo  . Et  exemplu  ncceflitadspp  locum 
J‘  “ * membri  cfr,qn  volumus  q>  medici- 
na ftypdca  vadatad  jpfimditatem 
corporis,  debemus  lecum  admifce- 
rc  rem,que  habeat  lubdlem  fubfta 
tiam  pp  longitudinem  fui loci,  ad 
hoc , q>  fit  venicolum  ftypdcitatis : 
quauis  fit  contra  tjliunn  noftru  in 
aiiquo.  Sicutadmiicemuscanthari 
dcs  in  mediemis  veliex , & crocu  in 
mcdicinis  cordis  calidis . Et  limili 
modo  nos  mifeemus  ceram  inem- 
plaftns : ppea  vt  lit  materia  fadens 
ca  mebusapplicari  membro . 

Sed  exemplu  neceflitaiiscompo 
nis  medicinarii  ex  parte  colligadz 
eft,  (icut  egritudo  cnlida,  qux  fit  in 
ore  ftomachi:  quia  in  ca  non  debc- 


di  tertia 
pars. 


Qiiitri 
modi  §t- 


Nuncautcm  iam  dcuiauimusa 
noftro  (ppolito.  teuertamurigituc 
ad  illud:&  dicamus  q^proptcrea  qa 
apoftemaeft  in  mebro  principe, i 
quo  rnulta  proueniunt  luuamcnta, 
oportet  cuftodireciusroburmedi- 
camineaftridtiuo.&hoc  reditad  id 
quod  1c  tenet  ex  parte  vatictatis  na 
turx  morbi , ac  membri  nature- 

Exemplu  vero  huiusncccllitads 
furoptuex  pofituipliusmebrieft,  E 
vt  fi  cupimus,  vtfiibftanrili  aftridi 
uafaciamus  pertingerc  ad  inti  mi 
partem  corporis,  tunc  admilcemus 
cu  eaaliquid  attenuatiuum  up  di- 
ftantiS  illius  loci,  vt  fitilli  lubftan- 
tix  allridiux  veluu  ala . Et  ad  hoc 
genus  indet  admilccre  minimum 
quid  canthaiidii  in  medicaminib* 

. vcfice,&  crocu  in  medicaminccor- 
diali . Huiusquoqi  generis  eft  ad- 
mi  (cere  cera  in  vnguaitis,q  extrin- 
fccis  particulis  corporis  applicant. 
fitus.n.  illoru  mebroiu  non  rctine- 
ret  mcuicamcn  nifi  diet  in  huiufee 
modi  materia.  Exemplu  adluic ip-  F 
iius  nece/firadscomponcnoi  tradii 
ex  affinitatc  membri,  eft  vtfi  mor-* 
bus  calidus  (it  in  ore  ventticuli,  no 


musmultiplicare  medicinas  frigi-  debemns  vd  magna  iefrigeratioe» 
das,  coq>c6icatcii  mebro  frigido . cu  coicctcuin  membro  trigido, ad 
Ifta  lunt  quinq;  mebra  necelfi-  ell  cerebrum.  Hajigirurfiintodo 
tans  compon tionw. pp  qua’  copipo  confydcradoncs,  quibus  vdrnur  ad 
nuntur  mcdidnx,qujefuntcxai-  componcnda  medicamina,habcn- 


uerlis  virtutibus,  quando  non  iuuc 
nimus  m vna  fimplid,quo  ex  virtu 
Serfdacu  u^us  indigemus. 

SialuiG  Sed  lccuda paiticula  nccellitads 
nccclCtas.  copoliuois  eft, quia  aliqn  nos  inue 
»-i  nimus 


tia  varias  ac  diucrlas  vires,  li  in  vni- 
comcdtcaminelimplici  nonrepe- 
rianf'illa;  vires,  quibus  indigemus. 
- Parsautlccundaillarumpnma- 
tum  pardum,  q eft  videlicet  cu  ills 

Q*  “j  virc*> 


Collide 


G nimusvnamfimplice  tneditinam , 
quf  habet  fbrriore  virtute,  aurdebi 
Jiorem  eo,  quod  quxrimus. 

Et  hre  particuia  diuidicurm  plu 
ra  membra.  Vnumcft,quiaeritno 
bis  ncccflaria  vna  ex  primis  opera- 
t&nibus  m edict  nx:  3c  hxc  (implex 
quidem  habet  plus  aut  minus, qua 
qu'Xramus.  quare  tunc  neeefleeft 
nobis  habere  aliam  medicinam,  vt 
debihtemus  fuam  operations* , aut 
▼team  forrificemus. 

H Et  (ire  vis  earn  debilitate,  hoc  fit 
duobusmodis.  Vnuscft,vt  mifirca- 
mus  cum  ftnti  medicina  alia , qux 
fit  eontraria  fax  vinuti.v.g.  quan  - 
do  habemus  vnam  mediona. , qux 
iitcahda  in  tertio  gradu,  & non  in- 
dtgemus  mfi  ea,  qux  fit  calida  in  (e 
cundo,  mifa-bimuscumca  illam, 
qux  fit  ftigida  in  pn  mo . 

Alter  modus  debilitandi eft,  vt 
mifceamirscu  forti  mediona  alii, 
qux  non  fit  eontraria  in  qualitati- 
bus  & virtutibus , (ed  fimilisin  vir- 
tutibus,  fed  minus  habeat  altera  ex 
eis.v.g.fi  habuerimus  medicina  ca 
I hd3  in  teroo  gradu , Sc  nos  vdimus 
dedinareab  ulo,  miiccbimuscu  ea 
vna , quf  fit  cahda  in  primo  gradu 
fblu,Sc  hebeat  pparanonc,  qua  did 
mus,vtdebihtet mediona  cum  fiio 
fimili  in  qualitatc.  Et  qj  fit  minoiis 
vinutts  probat  Gal.per  comi  xrione 
aqux  tcpidxcum  aqua  bulhenn  t 
quia  neccfiario  v idem  us  (eruenns 
ealorem  decitnare . 

Contra  Ethoceftconrradicendu.quia  fi 
**“•  videmus  q>  ho  habeat  ^gritudmem 

calida  in  quarto  gradu, vel  et  in  ter- 
tio,&  dedenmusiem  calida  in  lecfi. 
do  gradu, multouesl$det  ipfum.Et 
proptcrca  verba  Gal.dcblt  refraga- 
ncx  dicta  cab  nna’calida,vt  fupra. 

Dims 


Tires,qbuiit»digemtt*,1'firntt!fi  me-  K 
dicamini,(ed  itidigemus  maiori  vci 
mtnori  portionc  earum  , in  duas 
quoq;  diuiditur  partes.  Prima  c(t,q* 
altqn  nos  primus  aliqua  ex  aAioui 
bus  primis  medicaminum,  & habc 
mus  apud  nos  mcdicamen,cui  infit 
ilia  potftm : veru  plus  vel  minus  eo 
qd  requirimus,habet.mnc.n.opor- 
trbit  nos adm i (cere cu  eoahud  me 
dicameu , vt  ilia  aAio  validior , ucl 
imbedlhor  reddatur. 

Redditur  aut  imbcolfior  poten- 
tia  medicaminis  bifarta  . Primo  q- 
d£adi|dendoitli  medicamini  ford 
aliud , qd  fit  contranu  uirruti  llh* . L 
ut  gratia  exempli, fi  habeamus  me- 
dicamen,  qd  fit  in  tertio  numeto  ca 
liditans,&  nos  indigeamus  medica 
mine,  qd  fit  in  (ecundo,  tunc  acimi- 
(ccbimus  itli  medicamini,  qd  ell  in 
tertio  ordine, aliud  medicamcu,  qd 
fit  fiigidum  m primo  ordine. 

Secundo  ucro  fit,addcdo  till  me-* 
dicamini  alid  fibi  fift;  n6  cbtrariu , 
ledcius  uisfitimbecilliorpotetiail 
lius  primi.ur  exepli  ca,fi  habeamus 
mcdicamc  calid  u I tertio  ordine,  & 
uelimus  minorarc  ilia  calidiraccm, 
tuc  immifcebim*iiii  aliud  inedica- 
me  calidu  I primo.  Qua  qdc  corre-  M < 

Atone, uidclicctqdmedicarne mi-  In proo&- 
n*  calidu  minuitcalorc  medicami-  mio  *»•»•  3 
niscalidioiis,  ucnficauitGai.de  fi-  Co"ip6ne 
bauit  p excplu  dudu  de  calida  aq 
& tcpida.na  fi  fimul  teperent^tue  ca 
lid^aq  calor minor  reddef'  procul- 
dubio.  Atcotrahoc  dubiraxccon  Dubiu  c* 
nngit,cu  uideanius  aliquos  panen-  rtGal- 
tes  morbos  calidos  I quarto,  uel  ter 
nonumero,qbus  fi  propinem*  me- 
dicame  calidu  in  (cdonumcro,  pro 
fcAo  nocebitcis , cum  th  iuxta  has 
rauonem  dc  beret  cos  refrigerare. 

Yt 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus.  114 


A Dicas  fi  dederimus  mcl  habeti  c.m 
fum,nonneIedeturinc6tineti  ma- 
gua  Igfionc?  Et  fifr  fi  quis  haberct 
magna  Iciione  frigidilTima  in  capi- 
te,  htuimmgas  ipfum  oleo rofato, 
nonne  multu  ledet  ? Etq  (uftincnt 
Gal.prouideat  fuphoc.Seddicim’y 
q>  (i  ita  eft.ficut  dicii  Gal.  erit  p hac 
tna.  quia  medinna,qua  dicimus  ca 
lidiorecflc,  ell  ilia,  q habet  maiorc 
coparatume  caloris  ad  fngiditate , 
u ilia,  q eft  minus  calida  : ergo  eric 
ftigiditasin  ambabus  per  conariu:. 
hoc  eft,  quia  in  cahdiori  eric  frigidi 
tasminons  copamaouis,  & in  rrigr 
B dion  cut  maions  copara tionis.  ucr 
; bi gratia,  quia  coparatio  caloris  ad 
fiigus  mdrach.i.  piperis  eftmaior 
tjin  drac.i.fpicg.&  (t  mdrac.i.pipc- 
ns  lint.  v.partescaliditatis,&  una  fri 
giditatis:&  in  drac.i.  fpicc  lint  dux 
partes  caliditatis  & vna  ftigiditans 
mixtis.ii.drac.fif’cnt  coparatio  cab 
dicat  is  adfrigiditatc  in  hoc  mixto 
mi-  * maior,  q diet  in  pipcrc  lolo.&  qii 
eris  benclpcculatus  in  hoc,  uidebis 
hoc  fieri  per  hanc  uia.Etiftg  partes 
medieiny,quas  diximus  calidas  aut 
fhgidasquamuis  non  fine  in  adu  , 
non  nocent  111  hoc  documento:  qa 
C flint  quafi  medix  inter  ilia  rem  , q 
eft-intcr  adu  & potencia . Et  io  eft 

E ole  in  multiscorponbuscolimili- 
usutdiUoluanfaitificialitei  pees, 
cxquibuscoponuntur,  licuteftlac. 

Et  fortificat  hgcopinioteo  q>  me 
dicina,  qug  habet  plu  ces  partes  cali 
das  in  ft , line  dubio  c prgparata  ut 
inflammefa  calorc  naturah,plus  q 
mcdicina,  q tm  non  habctScd  acci 
dualiquibuscorponbusjjppter  for- 
titudinem  caloris  illorutn  , Si  pio— 
pier  prxparationcm  corporumip- 
ibrum  , uuouucrtant  omnia,  qux 


Vtgfa  exempli,  fi  exhibuenm’  mel  D 
paticu  febre  urcntc.ftatim  quidem 
infcref’ci  magna  Igfio . lode  Si  li  pa 
tiens  uehemente  fngiditatc  in  capt 
tc,ungaf  ro(aceoolco,maxie  Igdef. 
Dicimus  th  nos,  q?  li  iliud  aliud  me 
dicamcn,cuius  proportio  partis  cali 
dx  ci  us  ad  fngida  ell  maior  q pto- 
portio  partis  calidx  ad  fhgidam  in 
illo  mcdicamine  minus  caiido,tuc 
frigiditas  in  ucroqjhoru  contrario 
mo  ft  habet : uidelicctcpin  calidio 
ri  eft  in  minon  proportione , in  fri- 
gidioti  ucroefti  maiori  proportio 
ne.ut  exempli  ca,in  una  drac.pipe- 
ris  proportio  caliditatis  ad  fngidita  E 
tern  eft  maior,  q in  una  fpicx  neri- 
den.ac  li  dixcris,q>  m una  drach.  pi 
pens  funtquinquc  partes  calidg,  Sc 
unafrigida,&  111  una  fpicx  nenden 
funt  dugpni  tes  calidg  ,&  una  (rigi- 
da.Sc  fi  teperauenmus  drach.  ipli  us 
fpicx  ncriden  cum  drac.piperis,tuc 
in  aggregato  ex  his  ent  maior  pro- 
poruo  frigiduatis,q  lit  in  pipcrc.  Sc 
li  icde  id  confyderaucris,  hidicabis 
i ta  res  ft  habere.  I’orro  eg  ptes,q  uas 
diximus  ce calidas  ficfrigidasin  ali 
quo  mcdicamine, licet  no  . fintin  co,  I 
in  adu,  no  ppea  impedit  hoc  hanc 
dodrtna.  na  licet  no  reperianturin  F _ 
co  adu  puro , funt  th  ucluti  medix 
Iter  adu  &potentiain.Hinciit»pa 
mulcis  corponbus  limilanbuspht 
ftgregari  partes , ex  quibus  coni  tat 
ipfa  arte , vt  in  lade  pcrfpicuu  eft . 1 
Qug  ratio  eft  cuidentislima:  co  qj) 
medicamen  illud.I  quo  (unt  plures 
partes  caloris,  proptius  eft  quide  vt- 
a calorc  uatiuo  inflametur.q  iliud , 
qd  habet  min'  dc  partibus  calidis . 
Veru  accidie  nonnuql  qbufiia  cor 
ponbus,ppcoru  vehemente  calorc. 

Si  membrorumpromptitudinem, 
Q^iuj  Tt 


G ei*  adueniunt  , ad  fubftantiam 
;:  nca,  ct  fi  cflet  minons  cahditatis 
qilla.&poteft  cfleqjhxc  eftocca- 
iio  Ixlionis  mdlisin  caufo . & quo 
no  dcbct  hoc  facerc  ? quia  vidcmus 
cpaquaetiam  cucumcrum  conucr- 
nrunn  his  fcbribus  ad  cholcram. 
Ifteeft  modus  debilitandi  virtutcs 
mcdicinarum  per  comparatione . 

Sed  q uando  volumus  fortificarc, 
non  fict  hoc  nifi  vna  via,  hoc  eft  vt 
mifceatur  cum  ea  medicina  fu?  (pe 
dei,  & (it  fordor  ea.  Sc  adhuc  loque 
mur  de  his. 

H Erderebus,<J  intrant  in  (ecunda 
particula  partiu  primaru  font,  qh 
volumus  aft  fortificarc  (ecu  das  vir 
tutes,  Sc  tertias  medidnaru  fimpli- 
dum, aut  debilitate.  Et  hoc  etid  fit 
duobus  modis.  Vnusell,  vtmifcea- 
tur  cum  fdrei  medicina  vna,qu^  ha 
bcatcontrariam  virtu  tcm.v.g.qua- 
do  habebimus  medicinam  aperiti- 
uam , Sc  incifiuam  in  tertio  gradu , 
& volumus  decimate  abillo,mifce- 
bimus  cum  ifta  medidnam  oppila 
tiuam  ingroflati  uam  in  pri  mo  gra* 
du : & tunc  redibit  prima  ad  apcnc 
dum  in  (ecundo  gradu . 

1 Alter  modus  eft,  vt  mifteamus 

cum  ea  (imilem,  (cd  minoris  virtu- 
tis : quia  etiam  ex  ea  dcuenict  pri— 
mxdiminutio  adtionis,  (icut  di— 
£tu  eft  in  primisqualitatibus.  quia 
compatatio  oppilationis  ad  fobtili- 
tatem  in  hoc  eft  maior  q o3  in  pri-' 
ma.  Sed  (ecunda  via  fortificandi 
virtutcs  (ecu das  Sc  tertias  eft,  vt  mi- 
feeatur  cum  ea  fimilis,&  fit  fortior. 

Et 


Colligct  '• 

vttianfinutent  quicquid  adeaof-  K 
ford,  in  igneam  fubftantiam:&  fi  ea 
ingrediatur  aliqtl minus  calidu  il- 
1 is,  trail  fin utatur  fm  oes  dus  partes 
in  igneas  partes.  Sc  ita  (e  habet  mel 
cu  patienti  fcbrc  vrenre  (qua  vocat 
caufon)&  non  iniuria,  cu  videam* 
tfiiccumcucumeru  in  hisconuertt  t a.Laqai 
inflaua  bilem . Hoc  igi tut  ordine  p 
cedcndu  eft  in  ipfis  rncdicaninnb-. 

Atq,  fi  vim  medicaminis  auget'e 
cupimus , id  quidc  no  nifi  vno  mo- 
do  poteft  fieri , videlicet  admilrtdo 
illi  medicamiui  imbecillioii  aliud 
mcdicamcn  vehemetius  illo  eiufdc 
generis.  Scctidaaut pars  harum  j 
partiu  eft,cu  volumustexcitareali  t a.I.adht- 
qua  (ecunda  virtutem  ex  virtutibus  uatc. 
medicaminu  (impliciu , vel  tertia , 
autcam  hebetare.  Id.n.diucrfimo 
dequoq;  fit.Primoquidem  modo 
conJydcrando  illud  medicame,  cu- 
ius virtute  (ecunda intendimus  he- 
betare,  Sc  admifcerc  (ecu  aliud  me- 
dicam£,cui9  virtusfitillivirtutic6-  - 
traria.  vtcxepli  ca, fi  medicamcali- 
gd  fucriraperitiuu,&  incifiuu  f ter- 
tio ordinc,  tucadmifcebimus  (eefi 
aliud  medicame obftrudbuu  i pri- 
mu : Sc  fic  illud  mcdicamcn  redded 
aperitiuu  in  (cdo  gradu.  Secundo  M 
modo , vt  (i  accipiamus  medicame 
aliud, q<1  min9  apcriatillo,&  fimul 
ea  c5mi(ceamus,ruc  oTno  ex  co  mi 
norrefiiltabit  apertio,  vtin  primis1 
fitqualrtatibus . ppea  quia  propor- 
tiofobftantix  cius  obftruentisad 
attenuantem  eft  maior, q fit  in  me- 
dicamine  fortioris  attenuationis. 

At  modus,  quo  excitend virtutcs  (e- 
efidf  & terti^,  eft  admifiredo  m illo- 
mcdicamine, cuius  & adtionf  v i go- 
rare  intedimus, aliud  medicame, ca 
ius  vis  fit  vehemetior  lllis  alterius . 


Liber  Quintus  1 1 $ 


A Itquidam  dicunt  mvircutesfe- 
cundr:  fbrrificantur  milccndo  medi 
arum  cu  medicina  alia  fimili  meo 
dem  gradu,ita  vt  non  fit  fortior . & 
dicunttpcxpcncntia  tclfificatur.tp 
dux  medians  xquales  in  virtute 
coniundx  habebunt  fbttiorem  o- 
pcrat!onem,quam  vnaillarum  fin 
gulans  3c  perfe.de  hocaccidtt,quan 
docrir  quantiras  vnius  xqualis  qui 
ritati  altciius.Et  potcftefleqKaufe 
hums  eft,  ideo  quia  ha:  dux  mcdici 
ri*coniundx,ciuamius  vidcatur  ab 
cisvc  fine  xquales  in  virtutibus  fc- 
Ciindi»3e  temjs,non  poteffeflbvt 
B finr  xquales  penitus  vetaater,ni(i 
brgoarbitnorcoquia  impoffibile 
eft  vrnon  diuerfificenturin  fubtili 
tate  fubftantix  & gioflinc,3c  fpifli- 
tudi  ne  Sc  raritatc,&  fimilibus:  ergo 
nee  erit  difficile  eas  in?quali  ter  per- 
rmicare  propter  Ifertioncm  carum 
fubftantiarum:quia  ipfa,  in  quibus 
recipient  pcrmucationcm,no  crunt 
xqualia.'Et  proptcrca  mamfcftabi- 
tur  permutatio  carum  corpori  pius 
quam  manifelkrur  permutatio  cot 
pori  i cisihoccffiqoiacorp’crit  ab 
eis  magis  pcrmutatum.Sc  idarco 
i f tud , q uo-i  tai  da  t perm  u tari  cure 
C a corpore,  rctinct  illu J,quod  eft  ve- 
lox  adexcundum:  vndefbrtiusopc 
rantur  in  corpore.  3c  per  hanc  viam 
poteft  cfle,q>  limilia  adinuicem  for 
nhcantur,  & limilitcr  dicim’in  pn- 
mis  virtuubus. 


Et  proptcrca  videi  q>  Antiqui  po 
mint  in  corum  confedionibus  me 
dicinas  xquaks  omnibus  virtuti- 
bus tribus. 


Aliqui  tamcn  putant  inneniri  a-  D 
lium  modum  * excirSdi  fcefidas,  ac  'a-!  Vigo 
tertias  potcnbas.vidchcct  admifee-  t4at^“ 
doilli  mcdicaminialiud  fibi  fimile 
in  ordinc  fccudarum , ac  tertiatum 
virtutum.dicutn.ipfi  ,q>  expcnctia 
comprobatumcft,vchcmctius  cfle 
officifi, qtHcx  aggregato  ex  lllis  me 
dicaminib’tcfultat  in  humano  cor 
pore,q  q<K  refill  tat  ex  fingulo  eorfi 
lcorfum:dumtn  fiteadem  quatitas 
illius  fmgularis,  & aegregati  ex  v- 
troq  ,.Et  huius  rci  ca  fortafle  eft, pro 
pterca  quia  ilia  duo  medicamina,li 
cet  videanfcfleatqualiain  fuisvir- 
tutib’fccudis , Sc  tcruisdmpofe me  E 
vt  fintolno  cqualia,nili  quad!  con 
iedura : qin  impofc eft, quin  difle- 
rant  inter  fefc  in  fubftantix  tenni- 
tate  Si  aaflitic, den  (i  rate  ratitateq;, 
c^tcrisqi alijsqiq differt  illud  ab  a* 

Uo.  quare  difficile  ipff  nature  pote- 
riitea  trafmutarc , pp  implication^ 
fubftatiarum  illorum,accoru  mul 
titudincnucu  rcpora,  quib’pofluot 
trafmutari  a natuca , no  fin:  eqtia- 
lia.Et  ppcacoru  adioin  corpore  e 
notiof  adionc,ciuam  fecit  corp9  in 
ea,immo  corp9 plus  patif  ab  eis  qm 
1 illud, qcFcardi’ualmucati  Sc  egredif  F 
a corpore,  tardarc fecit  illud,  qcfvc  - 
loci’cgredi^ciusq,  adio  in  corpib* 
cm  validior. illud  veto,  qtF  ceienus 
trafmutaf, fecit  penecrare  ad  mem* 
braillud,qdftardi’trafmutaf'  incon 
codum . Sc  16  cius  adio  in  corpore 
eft  vcheinedor,quia  elf  mcdicame. 

Si  igif  hoc  fit  verum  to  lecudis,  Si 
tcrti)S  'irtuubus,  crit  etiam  verum 
ptoculduhio  in  primis. 

Id  afit  fortafle  eft  veru , ppea  qa 
nos  videm’plurcs  Antiquoru  com* 

Eoncrc  cofcdiones  ex  medicamini 
us,  quoiu  viicuccs  primx,  ftcud?, 


Ifti 


Sc 


Digitized  by  Google 


• ' ' . Colliget 

G & tertix  funteedem.Verum  eft  den  K 


i]>.  j»i 


IfU  duo  funt  modi  primaru  par- 
tiuni,qux  fuetunt  cax  compofitio- 
nis.Et  in  (ecuda  parncula  igreditur 
adhuc alia rcs:hoc eft, quia  poteft 
efle  vtnou  itidigcamusomnib*  vir 
tutibus  medicinx  numcro,  fed  qui- 
bufdam . & hoc  eft  duobus  modis. 
V nus  eft, quia  non  indigcbim’om- 
H nibusqualitaribusprimismcdicl^, 
nifi  vna.v.g.habebimus  vnam  mt- 
dirinamcalidam&humidam  fim 
idiccm.&noindigemus  eanifi  pp 
humiditatem:  quare  cunc  debemus 
mifeere  cum  ea  mediemam  fhgida 
& humidamtth  needle  vc  fit  fngidi 
tasillius  squalls  in  comparadoc  ca 
Ioris  alteriusad  hoc  vt  unt  tpate  in 
eaiidiratc  & fngiditatc.&vt  humidi 
tas  fbla  dommetur.&  fic  debes  intcl 
ligere  vnaquaq;  iftaru  qualitatu. 

Alter  eft, vt  ponam*  qjldigeam’ 
ex  vna  medicina  fecudis  viuudbus, 
; aut  tertijs,&  non  pnmis.  v . g . ftcut 
I ncccflariumcftfcmetiapi|in  febri 
bus,qu$fiunt  propter  oppilarionc, 
fcluin  vt  apenantur  oppilationes , 
Sc  vt  fubulienf  humorcsgroir^&n 
uocetur  viina : & non  eft  neceflaxr 
fu»  calor,nec  fua  (iccitas.  quare  tuc 
cum  co  debemus  mifeere  rem  frigi 
dam  3c  humidam,qux  remittat  fu- 
um  calorem  & fuam  ficcitate,  tem- 
per confyderado,vt  fecunda  virt*ip 
fius  no  refiftat  fccud?  virtu  ti  prim^ 
qua  indigem  us,  hoccftapcrtione. 
v.g.fi  needle  eft  nobis  mifeere  ne- 
nufar  cum  femme  apij,aut  fuum 


tendum,eas  no  dlcomnino  cafdc, 
fed  fcreeafde.nam  impoFc  eft, quin 
differit  inter  fc  oi no  I multo  et  pau. 
co.  fed  id  fenfum  ftigir,  cii  fcorfum. 
rlla  fingulanaaccipiantur : verfi  cu> 
componunrar,id  fans  apparct  5 eis« 

Si  igft funt  modi  duarum  pardu 
itiarum  primarum  paniu,  quasdh 
ximus  efle  cas  compofttionis  roedi- 
caminum  : parsquoq-,  ttrtia  illaril 
parti um,tn  qua  non  oportet nos  vd 
oibus  virtutib9mcdicaminrsftedq- 
bufdam  ammuldplreham  fit.  Prt- 
mo  quide,quia  non  oportet  nos  vft 
vbicuoibus  qualttatib’ primis.qup  ti 
in  illo  fimphei  medicaminc  repcriil 
turned  tin  vna.  vtgra  exepli,  n file-, 
litillud  medicamccalidu  &humi-, 
dum, Sc  no  indigeam’nifi  eiushui 
miditatetm  rik.n.admitecndu  eft 
tecum  medicamc  frigidum  & hui- 
dunrverum  eius  fiagiditas  debet  eo 
xqualiscaliditad  ilhus  medicamin 
nis,vt  fit  in  calido  & frigido  equate,, 
fed  fit  tiitum  humidum  . idedde  de 
exterisprimis  qualitatib’diccdu  e.- 
Secundo  vero  fit , cum  indigent* 
virtuti  b’fccudisjvcl  tcrtijs,aut  vtnf-; 
que  fimul  ipforum  medicaminu, 
no  aut  prirais.  vt  exempli  gra,fi  in-  M 
digem9  exhiberc  in  potu  alicui  fc- 
bneri  frmen  api),profe(fto  lllud  no 
dam’nifiad  apenendas  oppilado- 
nes,mcidendosq;  humores,eosq;  j»i 
vnnam  cducerc . non  indigem9  tir 
eius  caliditate  & ficcitate.ideoq-.o- 
porter  admifeere  fccum  aliqu  ia,qd 
infnngatcius  ficcitate  & caliditate, 
p ter  hoc  q? eius  (ccuda  virtus  oppo 
naturilli  virtun^ppofitx  nobis:  vt  ft 
admifteam9  cum  apio  nympheam 
hcibam,(qua  nenuiar  vocat ) Sc  qa 
nos  indigem’ medicamme,  coi’po-j 

tctu 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quintus  1 1 6 

A fimile,debemusponere  loco  nenn-  tftia*corrigatillam,quam  nos  dc-  $ 
fansleme  meIoms,aut  citrulorum,  fydcram’.io  admifccbim'cu  l'emTe  * L fue- 
ad  hoc  vtleciida  virt’illorfi  fnrtih-  api|  feme  mclonum,vel  cucumerfi.  c“t,,u 
cet  IcciidA  virtutem  apij.  quiaquiS  na  licet  h^c  duo  femina  fine  frigida 
ilia  duo  lemina  lint  fngida.habenr  lint  adhuc  vim  apttiua  cicdi  vrina, 
tn  virtutem  diurcricam.quis  Gale.  ^uis Fuent di^flu  cp  debihs potcima 
dicat <p  fi  milceaf"  res  dcbiliorisvir  admixta  vahdje  eiufdc<niisdebili- 
rutiscuin  re, quoted fortis  virtutis,  rate5.  Debetaiit  Medic’no  ignora 
&clt  vniusgcncris,  <p  ipfa  cam  'dc-  re  hoc  vllo  padto,&  opari  debet  per 
bilitar.Nco ell  impol’e,  vt  qn  cornu  illud.nam  nihil  boni  operabitur  (i- 
gunnir dux  res,qux  Turn  vmus  vir-  ne  cognirioe  vni’rct . Na  duoru  al- 
tutis,quauis  vnafit  debilioraltera,  reruni  elt  neceflarruin,  fvcl  cura 

Sconiundumirtarumnolitforti*  bitgfaexcpli,argr(i  feminib*mcllo 
ngulan.  Sictit  tu  videstp  nos  mi-  num  & cucumcrum,&:  tfic  non  erit 
feemus  mcdiciniscalidisacetum  g compos  voti:vcl  curabit  lemie  apij, 

B pter  iuuamentum  apcitionis : quiS  &tucofficier^groto  :cu  th  nonlic  * 
vidcaturclle frigidum . quia  (i  nos  lmpol'e,  vtrefultetcx  aggregationc 
lepararemus  partem  calidam  ab  a-  illarii  duaru  vimitu  p ipfarpaturS  E 
ceto.non  laceret  id  quod  fecit,!  (n->  adho  validiorrcjuis  illarum  duaru 
gedo  lapidem.&cll  remotum  vt  fa  Icorfum  fingulatim  acceptarum  al 
cercthoc  propter  partem  frigidam  tera  litaltcraimbcciliior.Si.il. aba- 
Iblum : led  facit  hoc  propter  calida  ccto  remoueicmus  partem  calidS , 
partcm.qu^ell  in  tali  fubltanria.&  quam  lict,  nonoparcf’illasopano- 
ideo  mifcem’ipfum  cum  mcdicinis  nes,quas  effieir,  videlicet  infringerc 
calidis , quauis  litdcbilions  caloris  lapides,incidereq;  curim.  & rrratio- 
illis.fcd  cum  hoc  toto ell aliquid  in  nabile  vr,qi  feccrct  illud  pars ei’fri- 
aceto,quod  hac  operationcm  adiu-  gida  tahtum.  nam  huiulcemodi  a- 
uat,licutllypucitasfua.  ciioaccn  non  fir  nil!  comundtisli- 

mul  iHisduabusvntunbus. 

Etidcircodicimus.cp  medicina  Idcirconon  ritdhlonu  dicerea-  r 
C debilis  mixta  cu  forti, prodell  ford  liquod  mcdicame  imbccillc  nuxtil 
ficationi  fortioris.quia  opcrationes  Cu  vaIidiori,refuItarecx  cis  ndlionc 
mediciiiarumincorpoiibus  huma  validiorcm.qm  aclioncs  mcdicami  f 
nis non  funt  nili  per  viam  compara  nu  in  coiponb’no  hunt  nili  in  rela 
tionis,&aHimilationiscorporibus  tionc ad aliud.no rone ipforum  me 
humanis,&  no  funt  nili  ex  parte  ip  dicaminu  ex  Iciplis . na  multa  funt 
ftufmet  mcdicix.quia  tu  vines  mul  mcdicanuna,q  ex  le  funt  paru  cali- 
tas  medicinas,  in  quib’eft  pauca  ca  da,&  (i  ad  corp*  humanum  refit  ran 
lidttas,&  comparatx  humanis  cot-  tur.erunt calidiora'  alijs  medicami- 
ponb’inueniunf’  calidiorcs  illis,dj  nib’ex  lecalidionb’illis.Sicigifno 
videnf'illiscalidiores.Etlic  potefle  Icouenit,  vtadlio  refultasex  lemie 
lemen  apij  coi  unclum  cum  Icminc  melonu,&  api j lemie fifgra  exepli, 
melonis:&fitfortiusinopatione  tj  litvalidior  adHoelcininisapijnnl 
•pium  loliim  in  cotporc  huraano,  corpe  huanodicct  ptes,tjb*  lit  apet- 

& • do, 


Digitized  by  Google 


Et  quango  Medic’fubdlitercon- 
(ydcraucrit.  hoc,  non  medicabitur 
cum  fimplici  mcdicina. 

Et  hax  pr;parado  inucnitut  in 
compofitionib9  Antiquorum,  ficut 
In  oxymcllcfcminum:  quia  confy- 
deraucrunt  cum  aceto  fornficarc  fc 
P cundam  operadoncm  mellis.idcii- 
co  laudauerunc  illasmedicinas  fun 
j>liccs,quarum  found;  virtu  tes  ad- 
muant  fc  adinuicem,  qua  ms  in  pri- 
misfunt  contrari;,  ficutdc  iride,  & 
dc  alijs  iimplicibus  mcdicinis.Et  in 
fummaiuuamentum  iftius  pr;pa- 
rationis  non  eft  nifi  in  fccundisvir 
uiubus&tcrdjs.  Etquamuisinue- 
niaturfcriptuin  in  didis  Antiquo- 
rum,non  tamcn  oftcnderunt  ratio 
ncm.Sednobilesvirifilij  Auenzo- 
jzr  teftificati  funt  hoc.  &ilh  funt, 
quibus  dcbct  attribui  fcicnua  Mc- 
T aicinx. 


Colliget  ' 

tio,&  incifio  in  folo  apio , fint  pin-  K 
res  , q cum  eft  cotcmpcratum  cum 
iemine  mclonum.&  noc  totum  eft 
mamfcftum  apud  eu  ,qui  perccpit 
ea,qu;  fcripfimus  an  tea  de  mfis  me 
dicaminibus.&  huiufeemodi  molli 
i - ficatio  cli  magis  ncceilana  ad  cum 

tioncm,caq;  plus  vtimur. 

Qjuaic  u rede  confydcrct  Mcdi 
cus  hoc, non  medebitur,  vnico  tan- 
rum  medicamine  Cimplia. 

Et  huiufccmodi  * modification^  * Corre- 
repics  tn  compofinonib*  Antiquo-  ^boaenw 
rum,vtin  aceto  mulfo  fcmineo  (q£ 
oxymcl  vocaturcompofitum)quS-  . 
uisnon  corrcxcrint  tius  ficciatem  *• 
in  Oompofirione  fua,  fed  tm  caiidi- 
tati  cius  fuccurrcrut  p ace  turn . fed 
quid  oportet  dicerc  de  oxymditr  cx 
ferninibus,cumoxyrnel,quod  non 
eftex  fcmimb’cofeblum.cotiexcric 
hoc  eft  calorem  mcllis  per  ipfum  a- 
cetum:  quauisacetum  vigoret  vir- 
tutem  mcllis  foudam . Hinceft,q» 
laudantur  fimplicia  m^dicamina , 
quorum  primx  virtutes  funt  cotra- 
na?,3t  fecuda?  cxccllu  t,vteft  adiatu, 

& alia  fimplicia  medicamina.  Etvt 
fummatim  dicam , vdlitas  hui’mo 
dificatiois  n6cftnifiinfccundis& 
tertijs  virtutibus,  & ell  modificauo  M 
vdliSjVtdixim*.  Et  licet  repiatura- 
pud  Antiquos,non  tn  lonabili  ora- 
tione,nequc  cxcitad  funt  ad  lilud* 

Scd  filij  Zohat  maxime  fueruntex 
citati  ad  huiufccmodi  animaducr* 
fioncmdmmo  here'e  3c  in  arte  Me 
dica  multa  bonaobdnuerunt. 


Tmi*  *8  Tcrtia  neceffitas  compofidonis  Quandoq;  tn  via’, qua  mtendi- 
pofitionu  vt  ponaf  I medicinis purgattuis  mus  corrigcre,no  ingredi  fpenit’ac 

rum'necd  ad  rcfrcnadum.vtno  l;dit  tem  mcdicamrvteftcorrigcremedi 

membra prineipalia.  Scd  aliqnpo-  caminafoludua,nela:datmcmbrx 
nuntur medrcinxad dulcorandum  prinapalia.  Porro aliquando volu- 
medicinam,qu;  her  malum  fa  pore  mus  prouidere  fapori  infuaui  ipfi* 
. & me- 


Dlgitized  by  Coogle 


Liber  Quintus  117  * 

A & ad  hoc  vt  (it  amicabilior  nature  medicatninis.&hxcfuitcau(a,ob  D 
ficutfunteonfcdlioncs , quar  hunt  ciuam ele<5hiaria,& confedtioncs co 
cum  mellc  & zuccharo:quamuis  in  diantur  mclle  & zaccharottfuis  n5- 
muldslocis  fintcontrarix  noftr$  in  nunq  horum  virtus  (it  cotraria  vir 
tenrioni,ficutinmedicina,aquaq-  tuttmcdicaminis, quoinfcndimus 
rimusfngiditatcm,&(typticitatem.  cu rare, vt eft  a(lridlia,&:  Ifrigidatio. 
Hucufqidixim’modos  nccefiitatis  Hxcigiturfiintcommoda,ob  quj 
com  poms  (implicium  medicinaru.  mcdicamma  componuncur. 

D*  nunfura,  C r proportion*  mtetiduari 
ftmpUiM>H,con!pofuatm°re<licntwm. 

j . ..  Cap.  j 8 


DEinceps  volumus  dicereprx*  y^Ommoditatc*  aufem.obqOM 
parationem  quanritans  lim-  V^ponimusaliquamccrtamqul 
plicismcdicinx,quxponitun  com  otatern  fimplicis  medicamini$,Ic5  _ 
B pofitionc.medicina; . Et  hoc  duob9  pofitionc  mcdicamctorum,funtdi-  B 
modis  fit . Vnus  eft,  proptcrca  quia  ucrfie.Prima  eft , quia  non  eft  pro- 
nosnondamuscxmed.icina  fimpli  piiiatida  quxljbct  quantitasinde^ 
ciquScunq;  quantjtarcm,fed  quail  termiuata  ipfius  fimplicis  mcdica- 
matem determinatam.  quod raci—  minis, (ed quxdam  certa & termi- 
mus  propter  fortitudincm  iticdici-  nata.&  id  fit  ob  vehementiam  me- 
n^,autciusdcbilitatcm.  Etdebcm*  dicaminis,  Stems  imbccillitatcm. 
hanc  eandem  viam  infpicere  &in  Oportetergo  animaduertere  quor 
<i6mpofitis:hoc  eft, quia  debem’po  que  idem  in  compofito  medicami- 
rierc  ex  fbrti  paucam  quantitatem,  nc,dc  ponere  de  validiori  medicami 
&ex  debili  multam  quantitatem,  ne  minorcm,&  de  imbecilliori  ma- 
fceutidum  quod  ordinatum  fuitin  iorem  quantitatem, vt  obfcruatifm 
thcriaca.  fuit  in  tncriaca. 

Alter  cft,quando  in  vna  mcdici-  Secuda  eft,  vt  itifit  il!i  medicami 

nacompofita  (implex  medicina  ha  ni  compofito aliquod  mcdicamcn, . 
C betvltimum  iuuamcn  quxfitum,  quod  fit  maximi  iuuamcnti  ad  id, 1 
&ali^,qu?ponuntur,  nonponutur  quod quqrimusdc medicami »ec6 
nifi  propter  ipfamificutfunt  trochi  pofito,  &q>rcliquamedicaminain 
fei  de  lacca,&  alia  copofita , qu$  ab  gtediantut  compolitum  propter  il- 
Tna  rerum  intrantium  nommanf,  hid:  vt  eft  confraio  dc  lacca,&  reli- 
&ponitur  plus  de  ilia.  quijaliq  compofitioncs , quij  a flu— 

1 mutdenominationemabvnoillo- 

rum  mcdicaminum,  qu?  funt  I eo. 
Et  poteftefle,  vt  non  ponaturin  Poniturautemi  ip(o  medicami- 
▼nacompofitionc  alicuius  mcdici-  nc  compofito  magna  pordoillius 
n?  fimplicis  multa  quantitas.nifi  n mcdicaminis  fimplicis  propter  cius 
pteriuuamentum  mnltu, quod  eft  maximum  iuuamcutum,vcl^ppter 
inca.Ecpoteftc(Te,vtnosponamus  diftantiam  mcmbn.& hoc redud- 
muitu  ex  mediciila  c&pofita  jPptcr  tur  ad  rauoncm  dcbihtans  virnuis 
• rc-  1 ilk* 


Digitized  by  Google 


ColIi^et':  ~ 

G remotioncm  mcmbrl&bocfitjp  illius  medicaminis  inreUdoste  ad  K 
ptcr  d-bilitatctn  mcdicinx  com  pa-  illud  racmbrum. 
rationc  illi  membro. 


£i  poteft  cfle  vt  if  ij  ca£  fortificc- 
tur  adinBiccm,&  poteft  cflc  vt  vna 
reft  fatal  ten:  ficutqh  coniunguni' 
in  vna  medicinares  multi  luuame- 
d cum  debilitate carum, 3c  remotio 
ne  loci.ppea  fi  funtex  ilhs,qti?  Cunt 
multi  iuuamenti , debemus  ponere 
multam  quantitateni:&  fi  fint  pau 
ci  iuuamenti,  debemus  ponere  exi- 
uam  (]iiantitatem,&  maxime  qua 
ocomugiturcum  paucoiuuame- 
comultum  nocumcntum.&quan- 
U do eftmcdiainterpaucumiuuame 
turn  & multum,crit  media  inter 
xnultum  &paucum. 

Sed idco  quia  quantitas mcdici- 
narum  laxatiuarum  non  pot  ferre 
multam  quantitatem  augmenti  & 
diminutionis,ficut  ferutali9,cA  no 
bisneccfle  in  compofitionibus  ea- 
rum  vti  duab’reb  .Vna,quia  debes 
acciperedc  vnaquaq;  illarfl  vnam 
do/im.Jc  poftea  dabis  ex  illo  opera- 
tionem  vnius  illarum  ad  totu:  hoc 
eft,!!  eru  t q uatuor  mcdirinXjdabis 
quartam  partem. 

i 

« 

Altera  cft,quia  ru  debes  acriperc 
cxdofiintegra  vniufcwufq;  medi- 
einx  aliquid  fecundum  opera  tionc 
vnius  medieinaruin  compofitaru. 
Etideo,quia  vna  ex  rcbus,qux  ma- 
sis  nectflaria  eft  Medico  in  compo 
?Itioncmedicinarum,eft  vtfeiat  in 
quogradu  eft  mcdicina  compoflta 
in  primis  vircutibus,fecundis,&  ter 
tijs , fi  feiri  poflet , de  hoc  volumus 
loqui. 

Et 


Hx  autcaxqnq;  feadiuuatmu 
tuo,q  nq ; vero  funt  cotranx.  rt  gnt 
tia  exempli, quis  illud  mcdicamt 
prxftct  maximum  iuuamctum  ad 
id,quod  uos  defydera m us,  th  ^ppter 
cius  imbecillitatem , & diftantiam 
membri  oportet  augere  ei’  atitate : 
fed  fi  res  contrario  m6  fe  habnerit, 
tunc  ponenda  eft  minima  portio e- 
ius:pfcrtim  fi  cu  hoc,q?illd  medica 
men  parumiuucc,  fcquatur  adhne 
cxeoaliqcFnocumetu.&qn  h^dix 
filer  in  t xquales.tunc  poneda  eftde  fc 
eo  medicamine  portio  media  intci 
multum  Sc  paucum. 

At  folutiua  medicamina  cu  non 
fuftincat  maiorem  vel  minore  qua 
titate,  vt  alia  medicamina , idco  o- 
portetineorum  compofitioevti  ai 
teraduarum  rationum.Vnaeft,  vc 
ponaturde  fingulo  medicaminum 
ingredictium  portio  intcgra.vtgr* 
tia  exempli, fi  flntcuatuor  medica- 
mina, ponaturde  fingulo  eorupoc 
tio  Tregra.  mox  ex  aggregato ex  hia 
propinabims  quantitatem  propor- 
tionis  vnius  illorum  ad  totum  ag- 
gtcgatum.vt  exempli  caufa , fi  fuc-  M 
nnt  quatuor  medicamina,  exhibc- 
bimus  quartam  partem  ipforum. 

Sccu da  ratio  eft,  vtaccipiaturer 
integra  portione  finguli  medicami 
nispioportio  vnius  illorum  medica 
minumaggrcgatorum  ad  torn.  Hi 
ergo  flint  omnesmodi  Sc  reguix, 
uibus  vtimur  ad  quantitatem  me 
icaminis.Eqquomam  id,q<Fmaxi 
me  debet  cognofei  a Medico  in  co- 
ponendis  medicamentis,cft  feireor 
dincm.fcugradumvinutum  pnma 
rum,&  fccundatum,  teruarumq-,  ip 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  t i S 


* • • * • 

Itdicimus,t}>qnhomo  vultfci- 
re  gradual  median?  compofitx  ex 
qualitaribus  mcdicinarum  fimpli- 
ciu,pnmod£t  faccre  hac  diftindho 
nem:  hoc  eft,  quia  impoFc  eft  vt  e- 
uadat  mediema  compofita  ab  vna 
chi  arum  rcnim,aut  vt  fir.t  mcdicia: 
fimplices,cx  quib’eft  c6pofita,vni9 
gnis,i.vt  fin  toes  calid?,  aut  frigid*, 
aut  humid?, aut  ficc?:aut  fint  ex  vir 
turibuscontrarijs,  hoceft,vtqu?da 
fintcalidae , quxdam  frigid*, qox- 
J dam  humid?,qu?dam  ficc?. 

B Etftpnmaparriculanoneuadit 
ab  vna  duarum  lcrum:  hoc  eft  aut 
vt  fint  iliac  mcdirin*,quas  diximus 
efle  vnius  generis,  in  vno  gradu  vir 
tutis,  qux  eft  Tub  vno  gne , hoc  eft 
ver.g.vt  fint  in  vno  gradu  calidi  & 
fieri : aut  vna  liabcat  egrdTum  lug 
alteram, ita  vt  vna  fit  temperata,  & 
altera  fit  cahda  in  primo  gradu,  Sc 
alia  in  fecundo,  & alia  in  tertio,  Sc 
alia  in  quarto. 

Etpars  fecunda  etiam  no  cuadit 
ab  una  duarum  reru:  aut  vt  ill?  me 
dicinx,qu?funtcontiari?,fintin  v- 
€ nograducontrarietatisiautunaha 
beat  egrefium  fuper  aliam  in  ilia 
cootranetate.uerbi  g.  q>  una  fit  ca- 
lida  in  tertio  gradu,  Sc  alia  frigida  t 
primo, & alia  licca  in  fecundo,  3c  a- 
lia  humiria  in  pnmo.Etaliquando 
accidit  ut  coniungantur  omnia  h?c 
quatuor  in  una  mcdicina.  Etcogni 
tio  fimplicis  dabu  nbi  cogniuonc 
compofiti. 

Et  uia  fpecula tiois  in  pritna  par 
dcula,quam  diximus,q>  uiitutes 

mc- 


fiusmedicaminisjfi  fariidpotefl:  D 
ideo  dc  ca  re  (ermonem  facicmus  . 

Etdicamusqvmm  aliquis  volue 
ritcogno  cere  gradu  mcdicaminii 
compofiti , quo  ad  primas  qualita- 
tes,debetanimaduertcicorclics  me 
dicaminum  fimpliaum  ipfuin  111- 
gredienrium . Neccfie  cnim  eftea 
(impliciaeiuldem  eflejgcncris.fivel 
omnia  fintcalida,vcl  fngida,  vrhu 
mida,  vcl  ficca  : vcl  vt  ex  contrai  l |S 
facultaubuscoflentihoceft.vt  fint 
& cal ida , Sc  fngida , & humida , Sc 
ficca. 

Primum  ad  hue  membrum  bifa  E 
ria  fubdiuiditur : nempc  vcl  q>  ilia 
mcdicamina,  qux  ciufdem  funt  ge 
ncrisfacultans,eiu{3cm  fintordiuis 
virium  eis  attnbutarum , vt  gratia 
exempli, fint  in  primo  ordinecalo- 
ris  vcl  ficcitatis:  vcl  aliud, aliud  in  co 
fupcret,vt  gratia  exempli, quod  I hu 
iufeemodi  compofito  fit  unum  fim 
plex  temperaruraxquale, aliud  cali 
dum  in  primo  ordine,abud  in  fecu 
do,aliud  in  tcrtio,&  aliud  \ quano. 

Sccuuda  adbuc  (echo  bifariatn 
fubdiuiditur:videlicet,ucl  q>  ca  mo- 
dicamina,qu?  inter  fe  funt  contra- 
ria,fintin  codem  gradu  contraric-  F 
tans  Iter  (e;uel  ut  alterum  altcrum 
cxcedatin  gradu,  ut  gratia  exempli 
fitibi  untim  mcdicamen  calidumf 
fecundo  ordinc,  Sc  aliud  frigidum  t 
primo, aliud  ficcum  in  fecundo , 5c 
aliud  humidum  in  primo.  Poilunt 
tamcn  qnq-,  h?c  quatuor  fimul  om 
niain  vno  mcdicamen  to  componi. 
Vcrum,fi  ordincm  ipfius  fimplicis 
noucns,profe&o  Sc  ipfius  compofi- 
ti non  ignorabis. 

Si  igiFillud  primu  membrfi  cSfy 
derenr , uidelicet  i quo  mcdicanila 

eiuf1 


Collect  ’ 

G medicinarum  funrin  ea  in  vno  ge-  eiufdem  runrgeneris,eiu(3emq;  or  C 
ncre,&iu  vno  grndu,e(l,vt  appatct  dinis  facultatis,  vidcbiturquidc  vc- 
vtefic  dcbear  gradus  coniunai  to-  nfimilc,  vrgradus  iplmsaggrcgati 
nus  in  vno  & codem  gradu.quo  ell  cxillis  (it  idem  cum  graduiimpli- 
vna  (ingulanum  per  (e:faluo  vt  no  cium:nifi|forte  conungat,accidatqi 
acquiratadinixuonem,&vnam  for  illts  ex  liuiufmodi  nuxtura  queda 
mam,qux diet  comparatione cor-  forma,qucrc!ata  ad  corpus  huma-  » 

p'orishumanicalidior,autfiigidi-  oum  fitcalidioripfis(implicib*,aut 
or  vnmlcuiufq-,  fimplicium  per  (e:  frigidior : & prqlertim  in  his  medi-* 
Acmaxime  in  medicinis,qux  diu  caminibu»,qux  fcrmentari folcnt 
ftant confoSe, ancequSeisvtamur.  ^vtaiunt.  ) immo  vt plunmum  ret 
& forte  ero  contentus  in  fine,qi  hoc  ica  fir  habet. 
accidat  in  plunbus  compofitioib*. 

) Sedquandoerunt  mcdicinxco-  .’Atfi  medicaminailla  foerintin 
trarix  in  vno  gradu  contrarietatis,  ter  ft  contrana  in  vno  gradu  cotra-  L 
H tuncdeneceflitatevnavinccr  alte-  nctatis, tunc  neccfle ell, rr inter (c  i 
ram, & eric  medicina  temperata:(al  fiat  cotra  operatio  leu  refiftrna,  ita 
uo  qi  earum  quatitatcs  (tnt  ilia  qua  vt  qquale  & moderatu  reddatut  ta-> 

Otas,  in  qua  polTit  efle  ille grad*  vir  le  medicamc:cum  hac  th  conditio- 
tuns.  Quia  nulla medicina,quqc(t  ne,f,  vtipfh  habeanttalemquanri- 
calida  in  pnmo  gradu,aut  (ccundo  tatcm,qualem  habere  debeant  pro 
noncflfic  in  omni  quantitate  acci  illo  gradu  faculcatis.Nain  no  l qu* 
dent:,  quod  e(t,quia  cum  met  (itca  uis  quantitate  conugent,exi(br  alit 
lidu  m in  (ccundo  gradu,  Si  fandali  qilod  medicamen  calidum  I prime* 
fint  liigidi  in  fccundo,melvicct  fan  vcl  (ccudo ordine.mel  naq;  & fi  cat 
daium,(i  ex  mellecomedanturdue  lidurn  (it  in  fecundoordinc,&  (ant 
vncix.St  ex  sadalis  drach.ij.fed  duq  dalum  frigidum  in  (ccundo, non  ^ 
dfach. mellis  no  vmcctduas  drach.  pterea  (i  binq  vnciq  mellis  fumah£ 
fandaiorum.  & fandali  vna  drachma  & (cmis.vt’ 

• dux  drachmqfumantur,erit  infcno  m 

I ns  rcfiftentix  lpfiim  (andalum  ipfi  > 

mclii:  lmmoillqduqdrachmqfimt 
dali  redden  t illis  duabus  vneijs  mel 
lis,  (ed  dux  drach.  mellis  no  redilce 
> duabus  drach. fandali. 

* Sed  fi  medicinx  non  font  contra  At  fi  ilia  mcdicamina,qux  cotra 

riqineodem  gradu  contrarietatis,  tias  liabcnt  vires  inter  fc , no  linio<* 
fed  erit  gratia  exempli,  vna  frigida  lufdcmordinis  facultansin  iploco  / 

in  pi. mo  gradu, altera  calida  in  ter  pofito , fed  aliud  fit  gratia  exempli 
tto, & alia  frigida  in  (ccundo, & alia  trigidum  in  primo  ordine, aliud  cat 
calida  in  quarto:manifc(tum  efr  q>  lidum  in  (ccundo,  aliud  frigidum  I 
frigida  remitter  ex  calida, (ecudum  tercio,  & aliud  in  quarto  calidu,tuc 

2>cli  in  gradu  frigiditatis  i vnogra  no  ambigetipfum  frigidum  medi- 
u,autmduobus;hoccfr,  quia  res,  camcn  tautum  tcmntctc  dc  calido»  , 

quq  quan- 


Digitized  by  Google 


Liber  Quintus  v 119 


A qtl# eft  fngida  in  primo,dedueet  ca 
litlam  in  tcrtio  aci  calidam  in  ftcun 
do  : & codcm  modoqu;  eft  fngida 
in  ftcundo  reduce:  calidam  t quar- 
to ad  calidam  in  ftcundo, & temper 
cm  uidtoria  fccundum  unum  gia- 
dum.quiaiUa,qu$cft  frigida in  fc- 
cundo,rcduccc  illam,qux  eft  calida 
in  tcruo,ad  illam  , que  eft  calida  in 
primo.&  to i uni  hoc  clt,quadoqua 
liras  medicinarum  eft  (qualis . £t 
non  inrendas  equale  in  pondcrc,fcd 
atquale  in  uirrunbus.  & h?c  quann 
tascltm  primo  gradu  graduum,in 
quibus  inanifcfwntur  operanoncs 
3 medicinarum  in  corporchumano. 


Et  fi  dnirtfifiranttir  uirtutescon 
Iran?  fccuudum  magis  & minus,& 
diuerfificannir  quatitaicsctiani  fc- 
cuudum plut&  minus:  hoc  eft  fi 
quadras  mcdicinatdcbilis  critmul 
ta,hoceftduplum  quantitatis  tor- 
us, tunc  remouebitex  torn  gradum 
unuui  ultra  gradum,  quem  remifit 
propter  quafitaxem.  V.g.fi  habueri 
mus  unam  medicmam  calidam  in 
, teruo  gradu  & aliam  fngidaro  \ pn 
C mo,&  qu?cm  frigida  m primo.cnt 
duplum  quantitatis  eius,quz  elt  ca 
hdaiti  tcrtio  gradu, ex  gtadibus,  in 
quibus  maniRitam  r operano  illius 
medians?  in  corpore,tunc  lemittct 
fccundum  q>  dictum  elt.  fed  fi  erit 
tripla  in  quantitate  gradus  opera- 
tion's, reducct  lpfara  ad  temperan- 
nam.Et  fi  mcdiciua  calida,aut  frigi 
daerttminons  quantitatis  quanti- 
tate pnma,uon  cuiamus  dc  ca. 


quantu  ipfum  hetdefrigidirate,  (I- 1> 
ue  id  fucrit  unus  gradus,  hue  duo,& 
flc  medicanic  frigid u inprimogra 
du  redder  quod  calidu  eft  in  tcrtio 
calidum,in  fecundo:&  frigidum  in 
ftcundo  redder  calidu  m in  quarto, 
calidum  in  (ccundo.refiftit.n.lcmp 
utxtanumcru  gtaduum  cius.fi  fuc 
nntergo  & calidum  & frigidueiuf 
dem  ordims,tuuc  ?quc  inter  ft  inui 
ccm  refiilcnt.ucriim  frigidum  in  ft 
cundoreddet  calidum  in  tcrtio cali 
dum  in  primo.id  tii  intclligi  debet, 
fi  vtrunqucmedicamcn  eadem  ob 
unuent  menfuram.  Neq;  intelligo 
ca  habere  xquale  pondus,fcd  equa-  B 
lem  uim.illacuim  mcnfuraelipri 
mus  gradus , q uo  actio  mcdicamU 
num  in  corporc  ft  often. 

Ac  ft  uircsill?  contraiiz  inter  ft 
diferepentfro  plus  uel  minus,quan 
mates  quoq,  differant  fecundu  mt 
gis  & minus,tunc  fi  quanntas  medi 
caminis  imbecillioris  fucrit  maior, 
ut  gratia  exempli  fit  dupla  illi*  mi- 
nons  quantitatis,  remitter  profedtp 
ex  ualidiori  medicaminc  ahum  gra 
dum,prztercum,  quem  1am  remi* 
fit  per  fua  qualitate.  V t exempli  ca, 
fialiquod  medicamcn  habcamus, 
quod  fit  calidum  in  tcrtio, 3c  aliqcK 
aliud  frigidum  in  primo,fuerittn 
hoc  frigidum  duplum  quadrate ei* 
qd  in  ptimo  graau.quo,  C gradu  a« 
crio illius  mcdicaminis  appear,  fit 
tnipm  calidu  in  minoriquanrate, 
tunc  ipm  medicamcn  frigidum  no 
mo  ad  fm  gradum  reducct  illcf  cali 
dum,ucrum  etiam  ad  primu.q;  fi  ia 
tripla quatitate id  fucrit, tunc  ad^ 
qualitate  llld  reducct.  Ita  ct,fi  lllud 
medicame,  fiuc  calidu  fiuc  frigidu, 
minoris  fucrit  u titans  <|  fit  illn  pri* 
mum. f.qd  mi..  calidum , feu  frigi* 

. - Coll.  Auer.  R.  du 


Digitiz 


• c r i •'  Colli^cc  T 


c 

T,t  ft  fucr>tcontrarium,hoeeft  fi 
mcdicina  fornseritipfa,qu£  muita 
eftinquantnatc,plusq  fuaquanti- 
tasprima  in  gradu  opcrationis,  Sc 
debilisrcmancbirin  fua  quantitate 
ptima,tuncdebilts  non  remitter  ex 
jbrtinifi  fecundum  comparanonc 
illiusquan  titans.  uer.g.fieritquan 
titasexforti  dupla  fu?  quanriraris 
prim?  ingtadu  opcrationis,&debi 
jisremanebinn  fua  primaquanri- 
tateihoc  elf,quia  debtliserit  calida 
in  primo  gradu,&  forcis  erit  frigida 
H in  tertio,tunc  calida  non  rcducci  fri 
gidam  in  tertio  ufq;  ad  fecundum, 
fed  tcducct  a terno  media  menfu- 
ra  a term  ad  fecundam. 

£t  caufa  huiuscft.quia  qn  dupli 
caturprima  quantitas  meiiicinar, 
tucduplicanirctiam  qualitas.Sc  re- 
gredieturex  gradu  fuo  in  cahditate 
aut  fiigiditate  adalinm  gradum . 
Ideoqn  tu  inuenis  unam  mcdicina 
qu^crit  frigida  ,aut  calida  in  tertio 
gradu  ,&  erit  duplicata  eius  prima 
quantitas  in  gradu  opcrationis,ipfa 
interficictde  neccfiicate,ficut  inter- 
1 licit  uenenum. 

Scd  mcdicin^quc  funt  i uno  gra 
du,fiuc  m uno  gencrc  uirtutum , & 
illarum  gradus  diucrfificantur,  bac 
re  illarum  prxparatio  iterum  cft,ut 
mcdicina,  quf  eft  debilis  uirturis,rc 
mittatex  fom.de  jam  dedimuscau 
fam  huius. 

. Scd  adhuc  neceflc  eft , ut  inselli- 
gar  hoc  fecundum  uiam,  quam  dt- 
femus.  hoc  eft,  quia  medicinaram, 
qu$  funt  contra riarum  uirtutum^ 
una  non  remiuit,ucl  alterat  aliam, 
mii  fm  q>  her  dc  qualitate  cotranc- 
1 . uium. 


dum  eft)  tunc  nallam  ad  i<f  adhibe  K 
mus  curam. 

Quod  fi  res contra  (e  habeat,  ui* 
dclicecut  medicamen  ualidi’  maiO 
ris  fit  quanticatis  ipfo  imbrcilhorf 
ui,ac  mmori  in  quanti  rate, tunc  ilkf 
imbeciliu  non  remitter  de  iiloualt 
diori,nifi  quantum  ratio  quannta* 
nseiuspermmet.utfi  gratia  rxem- 
pli,qu£titas  lpfius  ualidi  medicami 
nis  fit  in  dupto  maior  illius  priori* 
ltnbecillionsyic  minorn  in  quand* 
tatcrut  ft  exempli  cauia  illud  imbe* 
cilic  fit  calidum  in  primo, & ualidi* 
fit  frigtdu  in  tertio , tunc  illd  calidu 
non  remitter  ipfum  frigidum, quod  L 
eft  in  tertio  gradu  frigidum,ad  fecu 
du,fcd  remittetipfinti  de  tertio  gra 
du  ad  medium , quod  eft  inter  tcr- 
rium,&  fecundum  gradum. 

Erhuiusrci  caufa eftquia fi pri* 
mamqnatitatcm  medicaminisdn* 
plicauens,  dupltcabitur  etiamcius 
ualitas,&  egrcdicflitnitcs  fui  gra- 
us,fiuc  in  calido.fiuc  m frigido,  Sc 
in  alium  tranlibit  gradum. Quo  fit 
ntfiquisaliquod  potaucrit  medica 
men , quod  fit  in  tenio  gradu  call- 
dum,  uci  frigidum  in  dupla  quanti 
race  quam  enct  prius,  in  ten  met  ip-  .. 
film  omninoyaefieflet  uenenum.  - 

Mcdicaminu  quoq-„quoni  uires 
eiufdcm  funt  genens , onlines  ucro 
corum  font  uarij,eadem  quidem  ra 
tio  cft.uidclicet  ut  quod  ui  tmbccil 
liuseft,rcmittat  uim  ipfius  mcdica 
minis  ualidi . cuius  rei  caufa  iam  a 
nobis  tradita  eft.  . ; 

Vcruad  ubenorem  huius  negrw 
cij  itotina  iu  rem  intelligas  uelim  a 
uidebcet  ne  tc  latest,  mcdicaminu, 
quorum  uires  inuicem  funt  contra 
rifcalterfi  altenus  uim  rcmitterc,  ni 
fi  quantum  pot  contranctatem  ilia 

?qua- 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quiritus 


cftfrigidaT  primo,  non  icmirtitea, 

Juxtftcaltda  in  (ecundo,  nili  feed 
11  m fupcrfluitatem , quam  habct, 
hoc  eft  vnum  gradum. 

Et  idarco  de  necdli rate  eft,  q>ex 
mcdicinis,  qux  (until!  vuogenere 
virtutu.debiiisrcmiaatex  forti  f m 
comparadone  in  medicina  debili 
adftiti  contrarium  de  maiorcilla, 
queeftin  medicina  fbtti.  V.g.frigi- 
diras.qux  eft  m mcdicina  calida  in 
primo  gradu,eft  maior  coparata  in 
calorc,qui  eft  in  ca,q  tlla,qu£cft  ca 
iida  in  (ecundo  gradu.  & mgiditas, 
B qux  eft  in  medicina,  qux  eft  calida 
in  tertio  grada,eft  minons  compa- 
ratiotm  iuo caJon,  q fhgidicas,qux 
eft  in  calida  in  (ecundn  gradu.  ergo 
medicina  tpata  in  medicinis,  qux 
funt  in  vno  generc  virtu  turn, eft  jp- 
pinquior  ad  remutendum  c3 , qux 
eft  frigidiorea.propterca  quia  com 
pofitio  contramtatum  in  ea  eft  pro 
pinquior  compofitioni  temperan- 
na-.i:  poft  illam  illa,qux  eft  in  pri- 
mo  gradu:  tden quia  vnum  contra- 
norum  eft  debilius  in  ilia.  &poftil 
lam  ilia,quxcftin  (ccundo:eo  cp  v- 
C «mm  coiuranoiuai  eft  debilius eo, 

. quod  eft  T ilia,  qu£  eft  in  primo  gra 
du,*:  minons  compolitionis.&poft 
illam  illa,qu?  eft  in  tertio  gradu  np 
pt<  reaquia  couuarium , quod  eft  I 
illa,c  minons coponis  ceteris  alijs. 

V.g.fi  mitcuerim'vna  medicina 
teperatam  cum  alia,  qux  fit  calida 
to  (ecundo  gradu, non  het  virturem 
fm  naturam  reducedi  lpfam  ad  pri 
mumgradum : ideoquia  illa,qux 
hoc  debet  faccre,  necc/lario  erit  £xi- 
gidain  primo  gradu:  fed  hoc  redu- 
cit  cam  ad  rc,qu(  non  attingit  hue 
gradual . Et  ft  aulcucnmus  cum  il- 


130 

xquare.vt  gratiaexepli  medicam£  D 
frigidum  in  piimoordiucnon  re* 
mittet  de  calido  in  (ecudo,  m(iqui 
tumfuperatieo  fngiditas,  qux  eft 
vnus  gtadus  frigidiuns. 

Quo  fit,vt  medicaminu,  quorii 
vires  funtciulHcm  gcneris,oportcat 
vt quod  imbecillius eft, tantu  remit 
tat  de  va!idiori,quantum  ratio  con 
trarietatis,qux  in  imbecillo  eft , ad 
fuumcontianu  maior  eft,  y iplius 
validioiis.  Vt  exempli  cauu  ratio, 
comparative  frigiditatn.qux  1 me 
dtcamine  calido  I pnmo  gradu  cxi  E 
ftit.ad  caliditate  maior  quidcm  eft, 

1~  lit  in  mcdicamine  calido  in  lecua  ■■ 
> gradu.  itidem  ic  qu;  in  mcdica* 
mine  calido  in  tertio  gradu , longc 
minor  erit  quam  qux  in  (ecundo, 

& ob  hoc  temperatum  mcdicamca 
inter  cetera  mcdicamina,  qux  ctu£ 
dem  funt  generis  vinum,  magisap- 
ximfieft  vtrcmittatquod  (uprail- 
lud  elt.qm  rauo  contrarictatis  rius 
propTqutor  eft  ipli  xqualitati.  mox 
(ecundo  loco, quod  in  ptimoexiftit 
gradu, tertio  quod  in  (ecundo,  mox 
quod  in  tertio  eft  ordiac. 


Vt  exempli  caufa.  It  aliquod  mo 
dicatnc  temperatum  cG  alio  calido 
in  (ecundo  gradu  admi(cuctiv,prot 
fofto  non  potent  illud  ad  primum 
gradum  rcmittcrc : qm  folum  qdr 
in  primo  gradu  eft  frigidum, id  dfi 
cere  valcbit:  verum  quod  de  illo  re- 
mittee, non  attingcthuiulccmodi 
gradum.  At  (I  pto  temperato  merit* 
R i;  ca* 


° ' T • Colligct 

® |i,qiia*  eft  calida  in)  (ecGdo  gradu,  caminc  calidfi  in  primo  cfi  ilfo  ad’  fi 
jjiedicinam  calida  in  primo  gradu,  mifcueris,  remittee quidem  & illud 
fcmitctetiplam,lcd  minusccci  te-  ex  ilIo,fed  minus  certe  quam  illud 
rerata  propterea  qma  compofitio  moderatum.qm  in  caliao  in  primo 
trigidipms  ad caliditatem  calida.*!  gradu  ro  frigiditatisadcaltdiratem 
primo  gradu  eft  minor  compofitio  minor ent*j  in  teperatoiqueadmo- 
ne,qu?eftadtempcrata:ficuteftin  dum  Sc  in  temperato  minor  cft,q  f 
t€pcrata  minor  compofitio  q in  il~  frigido  in  pnmo  gradu . 

Ja,qua*  eft  frigida  in  primo  gradu. 

Propterea  impoFc  eft  median^  t6  Quorirca  medicame  arquale  no 

perata:  vt  remittatexea,  qu^eft  ca-  pot  remittered  calido  I fecudoyquS 
lida  in  lecundo  gradu,  tantu,quan-  rum  remitter  frigidurn  in  primo.1- 
tumremittit  ilia,  qua:  eft  frigida  in  dencidem  calidfi  t pnmo  haudqua- 
pri  mo  gradu.  Etctiam  eftimpofe  quampoteftremnterede  calido  in 
calidf  in  primo  gradu , vt  remirtat  lecundo, quantum  remittet  tem  pe- 
ll fcx  calida  in  lecundo  tantum.quan  ratum.Pariq; roiiccaLidfi  in  fecun-  t. 
turn  remitritteperata.  Et  ficeft  im-  donequit  remittere  dc  calido  in  ter 
po<fibilr,vtrcmittatcalidain  fecun  rio,quantum  remittet  calidfi  in  prt 
dogradti  ,ex  calida  in  tertio  gradu  roo:&  longe  minus  q temperatum: 
tantum, quantum  calida  irt  pnmo:  & minus  adhuc  q frigidurn  in  pri* 

& adhuc  plustemperata,autfrigida  mo.  verum  id  nunquam  fiet.mli  let 
in  pnmo  gradu.  uata quantitatis  ;quitate,cum  squi 

ate  facultatis  St  vis. 

Centra'  Sed  quia  Medici  non  viderut,ne-  Etquia  Medici  rccen notes  non 

Medico*.  qneconlyderaueruntin  his,dicunt,  animaduertcrGth$c,idcoaufi  funt 
cp  qn  nos  mifeemus  vna  medirina  diccre  mcdicamen  calidum  in  pri- 
calidam  in  primo  gradu  cum  alia  mo,fi  mifeeatur  cum  calido  in  ter* 

_ calida  in  tertio  gradu,  ipfa  reducit  tio,redderc  ipfum  calidum  in  feefi- 
iplam  ad  calidiatcm  in  lecundo.  do.  Ego  autem  vellem  eos  interro- 
_ O vtinam  ego  Icirc  de  ifta,  qua:  eft  garc,fi pro  calido  T primo  admiftea 
1 calida  in  tertio  gradu,  vnam,qu^cf  mus  frigidurn  in  primo  iUi  calido!  ^ 
let  frigida  in  primo,  ad  quern  gra-  tertio , ad  quemnam  gradum  illud 
dfi  reduceretur . Si  diceret  q>  rcouca  rcducetfQuod  fi  dixerint  ad  lecun- 
tur  ad  fccundum  gradtrRefbonde,  dum, tunc  lequetur  vt  calidum  I pi* 
ergo  calida  in  pnmo,&  frigida  I pri  mo,  & frigidurn  in  primo  reducent 
too  reducent  calida  I tertio  ad  vnfi  ipfum  calidum  in  terrio  ad  feefidu 
gradu.&  hoc  eft  vanum.  Et  fi  dixe-  gradum . Quod  fi  dixerint  frigidtf 
lint  q>  frigida  in  primo  gradu  redu  in  primo  reSderc  calidum  in  tertio 
cctcalidam  in  tcrnoadcalidam  in  calidum  in  primo:  ergo  frigidurn  I 
primo:Erao,  refpodemus <p  frigida  lecundo  redder  calidum  in  ccruo  t£ 
in  lecundo  reducet  calida  in  tertio  feratum . quod  totum  eft  erroneu, 
ad  temperata.&  hoc  eft  ita impofe  Cuiu* 

• licut  aliud . & ifte  error  prouenit  a 

priuauonc  Icicntia:.  - * 

•.  Et  - 


Digitized  by  Coogle 


Liber  Quintus  1 3 1 

h Et  pofuit  hunc  errorem  homo,  Cuius  erroris  caufafuitipfe  Al-  D 
Alchindi  qui  dicitur  Alchindus:  quia  ipfe  fe-  chindus,  qui  edidit  librum , in  qUO 
ctrof-  at  vnatn  compilationc  ua&arau , ,p  pofuit  traftare  dc  regulis,quiou» 
AtinilliScrediaitdarecognofcina-  natura  medicaminis  compofitidi* 
turatn  rtiedicmarum  compofitarfi,  gnofcitur  ,ibiq;  nititur  tta<5lare  de 
Ac  voluit  hoc  dcmohftrarc  pcf  par-  Aruhmenca arte , ac dc  Mufica , us 
tern  Algorifmi,&  Mufica: : ficutfe-  fbeculantibus  ex  cafu  quodam  acci 
dt  ille.qui  fpcculatur  res  j?  accides.  <icrc  fblet  coiltcmplatio,  in  quo  c5- 
Et dicit,cp com  po  fitlo quatuOr gra-  mentariomultaddiria&  mendofi 
duum  medicinanim  dl  compofi-  attulit.lnquit.n.ip(cproporrionen» 
tioduplcx:itaq>quartusgradusde  quatuor  graduum  medicaminum 
••  - nenict adquadruplicatus.ppea quia  eflcduplam  ,ita  vt  quaitu  graduin 
ponitpnmuin  gradum  duplum  re-  efle  fcxdecuplutn  affirmet.ponit.fl. 
perahti*,  & fccundum  duplum  pri  primfi  gradum  efle  duplum  tpail, 
tnij&ternum  duplfi  fccfidi,3cquar  fecunduafitduplu  primi, teftiumq; 

* turn  duplum  rertij.&crataluffid-  duplum  (ecundi.quartum  vero  ter-  E 
ensdicerccpfecundusefTctduplum  rijduplfi.fat  n.eratdicerefecudum 
pnmi,8c  rertius  triplum, Sc  quarrus  efle  duplum  primi , & tertiu  tnplfi, 
quadruplum.  & quartum  quadruplurtl. 

Etfic  intellexertmt  Medici  in  or  Hoc.n.cft,  q uod  defyderatun  ot 

dine  praduum  4 ad  hoc  vt eflent  ar-  dinandis  giadibus,vt  equates  redde 
quales  Quia  caliditatem  fenfibilfi  rentur.  Capiunt . n.  Medici  primo 
cotpori  pofucrunt  in  primo  gradu.  medicamc,  ex  quo  li-nfibi liter  perci 
&ab  hac  deuenerunt a medicina,  pitur  in corpore caliditas fenfibili* 
qu*  eft  retr.otaab  ilia  tantum,qu5  illudq;  in  primo  collocant  gradu. 
turn  fuit  remota  ilia  a temperatn,&  moX  quod  ab  illo  diftat,quamu  il4 
pofiieruntillam  in  fircundo  gradu:  lud  a tempetato,  in  fecundo  locant 
9i  iftud  finedubio  eft  duplum  pti-  ordinettale.n.duplum  eft  primi. del 
mi.  & poll  hunc  deuenerunt  a me-  de  qcKa  fecundo, quantum  (ccundu 
c dicina,<]U^eft  remota  a (ecunda  t5  a primo  diftat , in  rcrtio  reronunt 
y*  tum,quantum  eft  remota  ftcunda  giadu:  habet  fiquidem  tnplum  pti  F 
a pnma,&  hanepofueruntin  terrio  mi.cadcmqjcft  & quaru  ratio, 
gradu, quia  triplicata  cft.&  fic  fcce- 

runt  in  quarto  gradu.  » 

Sed  fccundum  Alexandrii  eftne  At  Alchindifentcriacogitpoiie1* 
cefle  vtponant  (ccundum  gradum  refecundum  ordincmexcederepri 
in  excenii  fuper  primum,  duplfi  ex-  mum  in  dupla  propomoceius,  q<F 
cefl'us,qucm  liabet  primus  fuper  te  exceditprimus  tcmperatumr&  tet* 

' peratum : & ternus  fuper  fccundfi,  num  excedere  fccundum  in  duplo 
duplum  excefliis,  quern  httfecun-  eius,quodexcedit  fecundusprimlL 
dus  fuperprimum.  Ergo  medicine,  Neq;  video  quid  coegerit  hulufee* 
qua:  crunt  in  terrio  gradu  calidita-  modi  Medicos  fcruarc  talcs  propot 
tis,ncccflario  inrerficient,  & magis  nones. fic enim  medicamina tertij 
qu^erun tin  quarto.  Etquomoao  ordinisomnino  interficeicnt,lon-» 

N pof-  J R «j 


Collig^cc 


G poffunt  tolerate  corpora  medicinas 
qu$  funt  in  xvi.gra<iu?Et  adhuc  po 
tiamuscp  ita  fir,  latitude)  quard  ad 
terdum  non  eft  propordonalis  Ia- 
•itudini  iccundi  ad  tcmperantiam. 
ft  tales  ladtudinesdebcrentpo&i  in 
gradu,ft  fimilitcr  latitudo,qu<jeft 
a (ecu n do  ad  tertium.&  fecundum 
iJlos , ordines  graduum  non  Turn  $- 
quale*. 

/ < 
i 

, Et  non  pofteteflemaior  error  in 
hacartc:qiftctideo  quia  res,  T qua 
jf  intellcximus  in  pnmis  conlcrua  - 
re  ordinem  excefl'uum  virtuus  vm’ 
(iiper  alteram,  efld  occulta  nobis, 
see  iplara  cogno  (ccrcmus. 


i 

0 

Et  error  Alchindi  fuit,  q uado  po 
luit  rem,qu$  eft  in  pnmo  grndu  du 
plam  temperata  in  qualitatc  calida 
aur  frigida.&  hie  fuit  cau(a,quia  fc 
cut  us  fuit  comparadonem  dupli. 

I 

Et  eft  dicendum,<p  ill ud,quod  in 
telligit  Gale,  in  primo  g radu , eft  <j> 
habet  exccilum  fuper  teperamen  to 
in  vna  parte  vlcra  lpfu  m:&  fm  hoc 
quado  componctui  compofitio  du 
ph  in  excedum  graduum, non  ent 
neceflarium,cp  mcdicina,  qux  eft  I 
quarto  gradu,  lit  dupla  fuper  medi 
cinam,q  eft  tern  perata  lex  decim 
duplis  vicib’:  ftqxinftum  Gale.fi- 
gmheat  hoc,quando  dixit : Et  mea 
wtcuno  eft  in  pnmo  gradu,illa  res, 
j;  W 


ecq;  magnqn^ quard  fudt  grad* . K 
Nam  medicamla,qu^  tempera  me- 
tum  per  ftxdccini  gradus  tranfeuc, 
lads  poteris  iudicarequomodo  le 
ha  beam  cum  iplo  corpore.Sed  & fi 
id  conccfterimus,adhuc  non  eritea 
demdiftandalccundi  ad  medium,' 
oualiseft  quard  ad  teriilim.*  ft  lie  *a.e^df» 
ocbebant  talem  latuudincm  ordi-  rnt  ‘ju"_ 
nare,ft  ladtudiucm  qux  inter  (ecu  “j* 
dum&tcrtiuminterccditgradiim.  terrij  ad 
hac.ii.radoc ordines graduu  baud-  tepcraul. 
quaquam  reperientui  xqualcs. 

Nullusq;  diet  error  uihacarte 
maiorifto,cum  uihiiaiiudiupri- 
mispropofucnmus,q  fetuareordi-  £ 
ncs  exccflus  vinum  inter  (e.  quod  q 
dem  diet  nobis  occultum . quonia 
illcgradus,  cuius  jpportio  in  .equa- 
litate  ad  pnnium,cft  proporrio  gra 
tu  exempli, prinn  ad  temperatum, 
efictproreCfo  nobis  ignotus:ft  Ion- 
ge  ignouor , qui  niter  alios  gradux 
inrerctpitur. 

Nam,vt  Alchindus  cenlet,  quo- 
dens  gradus  crclcunt,  crefcit  & ipfa 
lati  tudo,  qu$  inter  ipfos  in  teruemt: 
ita vtfidarcfqumtus gradus,  tunc 
tnginta  duas  obtinerct  partes,q  uo- 
niam  quartum  per  lexdecim  partes 
fupctaret.qu(  omnia  figment*  qu£  M 
dam  tmpoilibilu  funt. 

Ha 


S . * 


I 


Sigi  i i 6u  og  ic 


LibeKJuintus  1 5 1 

^ qu?manife{bturfimfui,&;permu-  > - ’ *V  ' - t) 

puone  corppris.quia  fi  eflct  inten- 

po  Galc.tp  primus gradus  cfiet  du-  . • . 

plum  tpatspermutatio.qa^  raamif 

haturincorpoteamedicina,n6  d‘  . • ■ 

let  principtum  permutau6is,Etc6- 

tcmplare  Dene  nxc  verba,  fi  funt  ve  - • 

raaa,&  non  confequcris  confuetu- 

dmem  populurum  , qui  lequuntur  •, 

^onl’uctuainesMedicontm  nouotu 

Hucufq.diximus  prxparacides,  Habfsigtfocs regulas, quib’po* 
qnib’homo  potcit  cognolcete  na-  tens  naturas  mcdicamin uni  cogno 
furam  medicinaiutn  compofitaru,  fccrc,  eaq;  coponere.fi  hbuerit.Via 
0tcomponere  casper  viam  cogm-  aikqua  mediramecQpolinim.quo 
pois  pomatum  vututumiquacua  ad  (ccudas&  emtas vires  cognolci 
g fccundas  Sc  ccrtiai  gtaduauuu’.qd  poilir , cadequidem  cl  hoax  Sc  pn-  E 


FTii  quis  qufrat,cu  compo  me 
Xldicaminum  rone  fiat,  ipfiusq; 


noaiccciuutalq  Medici.  marum.fi  apud  nos  ipfic  tccund«& 

. tenia;  ordinary  iam  fist,  de  hocth 

ctgtutioiitmtAianarumcompofita-  nullus  Medicorum  mentions  fccic. 
rmn  ptr  txptntnttmt. 

T eftqu?rendu , poftcj  compo  FTii  quis  qu£rat,cu  compo  me 
r fitio  medianarum  eit  muema  JQ  dicaminum  rone  fiat,  ipfiusq*, 
fecund urn  roncm , & virrusprima,  mcdicamimscopofin  facultas,tum 
fecund  a,&  tertia  median*  compo-  pnma,tu  (ecu da,  & tertia  no  nifi  ro 
fitatlcnur  (m  rauoncm:  quximius  ne  dignofeatur:  nunquidexperime 
fi  experienna  habet  aliquani  tnuen  aim  ipfitm  opituictur  nobis  in  co- 
lioncm  in  virtutibus  medicinarum  gnmonem  operationum  ci*.  quem 
compofitarum,ficat  habet  in  virtu  admodum  in  facultacibus  fimph* 
tibus  medicinarum  fimplicium.  Et  aum  confident  (bkrmus.  Rcfpon 
fi  diamusqjpnmx  virtutesjccund^,  dendum  quidemclt,pnmas,(ecun-  F 
& tern;  non  imligent  expenenda  I das,  ac  tertias  vires  ipfius  compofin  i 
compoUto,co  tp.lunc  inueutz  ratio  non  indigere  expenmen  to,  cu  m w 
■ncdemoJtiatiua.ied (i poflibilcelt  none not* fint.  At vero fi oriri pof 
iamedicina compoiita  tacere all—  firm  racdicaminc  compofito  all* 
quam  proprietatem  pp commixtio  qua  proprictas  peculiars  ex  btiiu- 
ncm,in  hoc  habet  experienna  ma-  lcemodi  mixtura  &compolinone, 
gnam  inueononem:ppca  quia  qu;  ac  temperatura , tunc  quidem  ip(a 
dam  prop lietas  c(l,qu$  babet  con-  experienna  ad  id  multum  potell, 
penicntumcumcompofirionerac  & valet,  quomam  ilia  proprictas 
4icinz,& qu$dam non. £ulla,qux  quandoquecorrefpondebitpropo- 
non  habet  conuctncnnam,  inucniC'  iuo  compoficionis lilius  meaicami 
in  maion  parte  in  complcxionc  ha  nis,qnq-,  vero  non  conuemet.  Vcrd 
jurali,non  artificiaii.cj[uis  non  fir  re  ,ppacntc$,qu{  tcperacur?  funt  coo 

mo-  R ui)  ua- 


ncm,in  hoc  habet  experienna  ma- 
gnam  inucntionetnippea  quia  qu; 
dam  propikias  c(l,.qu$  habet  con- 


Digilized  by  Google 


Colliget 


lfionim  inuenire  proprietates  T me  trari?,non  lolcnt  vt  plurimUrfi  tepe  t 
dicinis,  quaru  complexio  fodla  fait  nri  nili  in  natural)  rcmperatura,nA 
tefnporc  lonoo:  m>ea  quia  comple-  in  arrificiali . guis  non  litinconuea 
xio  magiseilin  illis  confirmata.Et  mens  aliquant  propnefatem  reperi 
idco  dtclt  homo,que  tu  feis , q*  ma-  ri  in  medicaminib’compofitis,  qu{ 


jor  pars  operation  is  thchac?prouc 
tiif  a piopricMteconlequetc  totam 
fubf  lantiam.&  dicit  qi  nos  non  dc- 
bemus  murarc  aliquid  ex  rcceptio- 
ne,quam  facie  Andromachus.  Sed 
nolo  ci  credere , led  volo  addere  ad 
thcriacam  multas  mcdicinas,qnx 
Hon erant not?  1IJ0  tempore,  vt  dc 
tnaquaq;  faciam  probatiOne,qua- 
rcipla  addidero,licut  eil  lignfi  alo- 
H es,&  ambra,&  caryophvlla.  Et  polt 
quam  bcnedeclarauimuspr^para- 
tioncs  compoliuonis, loquendum 
erit  dc  raamfeibonb’  mcdicinis  co 
pofi  us, etponenda  ell  caula  illarum 
compofitionum.  & hoc  feciem*  in 
libra  futuro.Etquis  hoc  non  lit  no 
bismultum  neceflarium , nafeitur 
tn  inde  aliqua  perfetflio.Et  quemad 
modum  Mulici,  qn  dederint  princi 
pia  vocum  & tonoru  m,&  fpeaes  c6 

Sofitiomsillorum,  loquutur  pollea 
e inllrumeptis  Mulicx  magis  ma 


fermei«anfvtaiunt)lblent:ppca  cp 
mixtufa  maior  quidem  in  illis  fit. 
Obquod  optnatus  ell  Auic.rrtaiore 
partem  operation  um  thenacf  edit 
^pprietates  infequentes  fiibftatiartr 
m thcriacaiquarum  cat)  lam  redde- 
re  nequimus.  propter  qtP  erfdm  iu- 
dicault  non  debcrequicquam  mu- 
tari  et  de(cnptione  prima,qu5  Art* 
diomachus  confecit  Ego  tn  cenleo 
ac  Ipero  mufta  addere  medicament  t, 
in  ipta,quecO  tpe  incognita  erant? 
vel  li  erant  cogtiita, non  feceiuntde 
cis  fncmoriS,  vt  ell  lignfi  aloes.  Sc 
ambra,&caryophylla)&  alia.Po/ljj 
ergode  regulis  compofitionis  me* 
dicaminu  fermonf  feci  mus,<on  fen 
tanefi  nunc  ell  menrionc  facere  de 
compofitis  medicamctis,  pr^fertmj 
quxomnibuspublica  funt , c3sq„ 
ohquascompofita  fuerint  traderr. 
&invmuerfum  proccdemus  ifiek 
iuxra  regular  pr^terftas . q*  li  in  af»- 


nifefbs,ad  hoc  vteorum  feienna  fit  quodefeccrint , id  quidem  expoitfr* 
tn* gis  manifcfla , ita  & nos  facie-  mus.q*  fi  inter  ilia  aliquod  medicn- 


mus.Et  Deus  nobis  conlentiatpcr- 
ueniread  J'crfoflioncm  vltima,qu^ 

beantudo  Icmpitexna  appcllatur. 


men  rrcle  cofedlfi  fit,cinsc2s  quoq; 
reddcmus.Et  fi  id  quidchaud  necef 
fiirium  fit,  vfum  tn  aliquem  nobi* 
pftabrr.Qnemadmodum.n.Mufic^ 
jpfeflorcs.pollq  fundamen  ta  ac  prt 
cipia  concentuu  & confonantiaru 
rradidennt,  modosq;  compofitioi* 
illon.m  dederint, de  inUrumenti* 
muficis  omnibus  notis  ac  publics 
fermonem  faciunt,  vt  maior  habei 
tor  ex  hoc  v(us,ac  diligenua,fic  not 
oportet  hie  fa  cere. 

Auefa 


Digitized  by  C 


Liber  Sextus.  m 

E R R O IS  liber rcgimirie, aut  dbo  quilibet  h6  D 
vtatur, corpus  fanu  remanebit  fern- 

1>cr.  Et  hoc  ell  vnu  elc<ftuanu,qd  in 
lac  reperitur  arte.Sc  (i  hoc  ho  diet, 
hxc  ars  fufficicns  non  diceretur.Et 
idcirco  bene  de'iniuit  ille , q ipfom 
ingreflam  definiuit,  dicrnscp  Medi 


V 

C O L L I G E T 
itita  sixtyJi 


IVMMA  tuit. 

De  Regitninefanitatii. 


be  fine  art  is  Medieina : ac  tit  (aufts,  qua 
per  uccideiu  in  nos  eorrupuonem 
indue m it . Cap.  1. 

Cias  quod  finis  penes 
Philofophum  dr  tri- 
bus tnodis.  Vnuseft, 
ad  due  reS  necefTafio 
cenait : & hicabfolu- 
tedf  fims.Secunduscft,  ficut  fbrtna 
dr  efle  finis  materi*:  Jchlcappella 
tur  finis  peifevftionis  entismfepara 
bilis.Tertius  eft,  vt  eo  cxiftcnte.ftet 
tcspcripfufnordlnarx:  ichic  finis 

caufarumappcllatur:  ficut  drexe- 

plaritcr  tj>  terra  eft  finis  vaforu,ciuf 
per  cafn  fiunt.  Et  finis  arris  Medici 
nx  vetaciter  in  primo  mo,  & tcrtio 
dicirur : in  fccundo  vero  largo  dici 
tur  mo.  Sed  hxc  particula,cju5  inci 
pimus  modo , eft  nobiiior  duofutn 


cina eft arsoperatnx , qux inuenta 
eftexperimento&  ratione,  conlef-  Vi.te  |rio 
uansquidem  fanirate,  & remouenS  hui».  ca.u 
xgritudinem.&  hxc  eft  Veracior  de 
finitio , quij-  In  aliquo  libro  aheuius 
authorisfitmueta.  Ecquamuisde- 
finitio  Galeni  fitcomplcta  , non  tii 
eft  declarata,&  eft  quafi  diminuta. 
qa  ille  no  manifeftauit  exquoge-  £ 
here  efler . quia  oes  artes  miniftran 
tesjqux  fuper  natura  dommantur, 
aut  qux  ipfiun  manifeftant  t tribus 
funt  tnodis . auterunt  ficut  fuperfi* 
ftentes  abfolute.qui  fbrmam,  vd 
materiam  non  Faciunt.fcd  ficipiut. 
aufcfficicntes  abfolute.qui  no  prf- 
cipiant,  led  fociutu  forma  in  mate- 
ria exlllcnte  prcparata.aut  funt  me 
di),hoc  eft  vt  fintin  parte  efficietes, 

& in  parte  fuper fiftentes:efficiente4 
in  eo  q>  fociunt  fotmam  : fuperfiftf 
tes  in  coq>  tnamfeftani  matcrrS,  St 


r*  finiil,  qui  itcrum  In  hac  arte  requi-  prxeipiunt  fuper  illam . Exemplu 
runtur! Ethxcadhucin duasdrui-  horurntrium. primes eftpatronus. 


ditur panes. vna  eft, qualitcrfahitas  quiregitnatnm.&magiftc^quHi- 
debet  confcruari.lccunda  eft,  quali  gnamina incidit,&  nauim  fecit : Sc 
ter  ttmoueatur  prfpaiatione$,qux  lecunduScft.&  tertius , qui  coftt  utt 
indututin  cotporibus  xgntudines  ipfam.St  ordinal, & pffdpif.lt  bee 
fotutas.  & hxc  eft  pars  media  inter  verba  optime  declarauifhor.o  Ten* 

r . — f.».f<mr  .Er  rnrli 


eonforuatione  fanitatis,  Sc  fgritudi 
nisremotionem.  Et  feias  q>  nac  leu 
tentia  non  valent  nra  corpora  uie- 
ti.nifi  a cotniptionc,qnx  eis  p acci- 
dens  fit . Et  hocplurimu  accidit  pp 

_ . fuperfluitatesciborum.quxinno- 

ftt,s  corPOIibus  agf  tegantur. qd  ( , 

gimn,,  quia  manifeftum  clt^p  * non  quo- 


mcntoluperSccuhdo  PhpficbrS.Ef 
feias  qj  ats  Medicinx  eft  de  Cefiere  c ■*  H* 
earum,  quf  funt  efliclentes  abfolti- 
te.qd  eft, quia  dat  formS,  qua  corrt* 
plentur  noftr^  opetatioftcsfiatutd- 
lcs,  materia cxiltenteprfparata  . St 
hanc  forma  dare  no  poflelt,  mfi  fnl 
tptitudinem  maceirx,  aut  naturx  -. 


5 • ; - Colliget  T 

<J  Sc  hie  eft  finisquyficuS,qui  eft  voca  turis  tot  font  prypa rationes  fix*, rt  K 


dum  arte  vt  plurimu  loco  cbuenie- 
ti  fuo  I'u  bicbto.  Et  hie  allimilacur  re 
gimini  Galcni , quo  regi  debet  ho- 

£10  temperate  complexionis , quo 
operuenitad  fine  naturalem  fua: 
vity,&  ad  mortem  peruenit  natura- 
lem, quy  pp  dominationc  fit  frigid  1 
tans,  Sc  ficci ratis  fuper  mebra  prin* 
cipalia.Scd  lice  ars  nou  debet  hunc 
fincm  tranfire.q?  fi  hunc  fincm  do- 
fcrct  tranfire,poffibilc  eflet  homini 
bus  viuere  femper.  & huius  impof- 
fibihtaseft  manifclb.Etcaula,quy 
prohibec,vthyc  ars  circa  fuu  fubrc- 
Stum  fanabilem  fine  non  cofequa- 
tur,eft  fimilis  caufy,quare  et  alie  ar 
tes  circa  fua  fubicSla  aliqn  fine  lau- 
dabilcm  non  habent : heut  in  regi 
mincexercitantium , Sc  transferen- 
tiu,&agricultuiy.  Et  Rafis  afltgnat 
caufam  in  vno  hbroiu  fuoru.Sc  eft, 
xpifty  res  fupradicty  mulns  indiget 
jnedijsad  hunc  fine,  que  nobisim- 
pollibile  dare  exillit.  & bene  dint . 
tn  dictum  ipfius  fiiit  diminutu , Sc 
indiget  additione , vt  melius  dccla- 
rctur.Eteft  hoc  veru,q>  hxc  ars  ali- 
qn deficittindiuiduis  ppmatena- 
Jcs  pryparationcs,q  funt  in  ipfis.  qd 
I eft,quianoneftimpollibiic,  vtfint 
r-  duo  holes  vnius  ciufdem  tempera- 
te complexionis  arqualiter,  Sc  vtcn- 
tur  vno  regiminc.  Sc  vnus  iftoru  de 
■ueniet  ad  meliorem  fine, que  conic 
qui  potent  per  ipfius  naturi,in  alio 
vero  in  codcm  regimine  exiftente 
mali  gcncrabuntur  hu motes , qui 
mortem  inducent.fctca  huius  eft, 
quia  incius  complcxione,elt  mala 
prxparaoo  fixa,^  eft  caufa,vti  n ip- 
lb  hare  malitiagencrcturrquamuis 
hancpryparationem  ignorcmus.Et 
ca  hums  ignorantly  cl  t : quia  in  na 


eas  p figna  cognofccre  nequcamtIS. 

& hocaccidit  pp  preparanonu  mfi- 
nitatem:  ficuc  in  Naturali  philofo- 
phia  eft  declararu . quia  ibi  dicitur 
cpquadibet  materia  habctacciden- 
ttajppiia  & fixa  iu  ip(a,fincaccidcn 
nbus,quy  mananta  forma.  Et  hzc 
accidentia,  ^ funt  in  materia,  funt 
caufy  multitudims  vanetatum,quy 
in  natunsindiuiduoru  inueniunf: 
queadmodu  accidcqtia  propria  for 
mar  funt  caufy  multitudinis  varies 
tatum,  quy  in  moralitatibusindiui 
duoru  lioniinum  cognolcuntur.Et  L 
totu  hoccrt,quiainhomincmulty 
f'pecies  indiuiduoru , vel  copofitio- 
num  lnucniuntur , quia  eft  vltimu 
compofitum.&  ob  hoc  prouenit  oc 
cultatio  varictatis  propncratu,qux 
in  naturis  &moralitatibusindiui- 
duoium  muemuntur : quamuis  in 
fenfibdibus  parriculatibus  iudiui— 
duoru  mamfeftisquoad  noscotn- 
niuniccnt.Eccc  aliquantulu  cgtcfli 
fumus  ordinc  iibri  noftri : non  tn 
pp  hoc  minus  fcquetur  iuuamctu , 
quia  hie  remouimus  vnum  dubiu, 

2il  multi  fapientes  fcircaffcCtant. 

)emceps  ad  noftrum  reuertemur  tyl 
propofitfi  Etdicemus  q?  llli,  qui  di 
cunt  qnlli, qui  reguiuur  fm  qd  Ga- 
le. diett  in  regiminc  fanitatis,peuit* 
ad  bonu  fincm  terminanf’,  ncfciut 
quo  cognofcif  finis  huius  artis  ap- 
te  fuorum  pafliuorum.Ecrlii  viam 
Medicorum  ignorantium  fequun- 
tur.ficut  illi , qui  dicunt  qi  dies  ho- 
minu  funt  numerari : quia  non  eft 
impofiibile  vt  homo  temporary  co- 
plexionis  bono  regiminc  rcgacur : 
&pphocdiuuusno  viuct alio, qui 
maio  regiminc  potictur.Tn  hoc  ra- 
riflime  accidit,ic  ab  accidcu  remo- 

to 


Liber 

Jl  tohsuicirtf  in  eofruptioneni  non 

adducct,  necipfi*  nobilitate  aliquo 
fnorio  profternir:  quia  hoc  acciis 
propter  (iii  raritate  fere  anihilatur. 
Etqui  appropriatargntudinesreb* 
voluntanjs,&  rebus  crninfccis,  fo- 
lu  ipfas  appropriat  medietati  fuaru 
caulatum,3c  et  minori  parti,  qd  ell, 

2uia  grad  us  haru  rerum  no  c(l  ni- 
graaus  cau/arum  efficicnnum  Co 
lum.Sed  quia  iftx  cau(^  manifeih* 
ccrnuntur,  & Medici  quali  oes  ygri 
fudinesipfisadaprant:  &fialiqua 
accidat  $gtitudo,quam  no  precede 
rint  ha:  cau(x,dicunt,  q?  hxc  a diui 
I na  voluntace procedat  :5c quia hqc 
verba  vuIganbusplaccm,nolumus 
ca  vituperare.  Etpoflqua  fufficie- 
fer  locuti  I'umus  de  iuuamento  hu- 
ius  arris , deinceps  volum’  loqui  de 
cau(is , qux  nobis  per  accidens  cor- 
tuptione  adducut,quibus  repugna- 
repofliimusperhacarte:  6c  foium 
(unt  caufxcmcientes . Sed  iltarum 
quxdam  calcs  funt , cp  lplarum  cu- 
lrodiedi  modus  per  (e  manifede  pa 
ret:  ficutcombu(tio,incifio,percufc 
fio,5c  fimilia : quia  ab  libs  vtpluri- 
mupoflumusaDllinere.Sedde  lllis, 
qu£  de  nccdlitate  nos  immutat , Sc 
£ uncnolbrovc!lc,dehiseftdiccdu. 
Et  dicimus  cp  caul\,  qu$  acctdcnta- 
litcr  corrunipunt,  liint  aeris  permu 
ratio,  5c  mconucnicsexcrcitium,  (i- 
curartium  laboriolarum,  5c  cibi  & 
potus,3c  accidecia  anime, Sc  vniucr- 
(altter  omnia, adducu  nr  mala  co- 
■ ptcxioncni  macenalem,vel  no  ma* 
tenalem.Etquia  ab  his  per  dietam 
cauere  po(Iumus,autinediuni  coru 
teueiido , Itcut  in  conlciuanone  (a- 
nitatis  mediu  repeinur.ob  hoc  dici 
musqjimpoHibtlccit  (anicate  ali- 
quo mo  conleruari , lull  peretbos 


Sextus  n 4 

temperati  chymi.&quantitatis,  & D 
fm  tempus  reccptos,  & per  morum 
& quietem,&  per  fuperhuitatti  eua- 
cuationem,  Sc  peraptum  aerem  cu 
accidentiu  remotione, qua:  ad  ma* 
lam  complexionem  aduemunt . Et 
melior  modus  ciborumcll,  vtco* 
medacurlecundum  modum  medi- 
cinalem.  Et  (cias  quod  (iipcrfluita- 
tes  tier  modum  fiicatioms , cxerci- 
tij,  balna  ,&medicinxeuacuan£‘: 
qux  omnia  ingrediunturin  gene- 
re  differentiae  pixlcruatiux  ab  egri 
tudinibus  futuns . Et  quamuis  iioc 
mirabilc  vidcatur,  inapiamus  a fri 
cation  is  fpecte,  5c  iplius  luuamenta  £ 
diccmus : &dc Ipecicbus  cxcrcicij, 

& eius  iuuanientis,Scaliorum  :5c 
poflea  reuertemur,  5c  diccmus  qua 
liter  vnaqucq,  maneries  coplexio- 
num  debeat  confcruari . Et  fatis  in 
co  quod  prxteri  jt , de  virtutibusci* 
borum  fumus  locuti.  (coin  hocli^ 
bro  diccmus  qualitcr  eis  debemut 
vti:  5c  qualitcr  cum  eis  debet  lanr- 
tas  conicruaii.  Etfimiliter  etiatn 
devirtutibus  medicinarum  fumus 
locuti : 5c  deinceps  dicemus  quali- 
cer  cum  ipiis  faunas  dcbcatcfhci,5c 
confciuari. 

t 

D#  Exntitie , ty  modis  tins. Cap.  i. 

ET  ab  cxercitio  Icipicmus,  & di 
ceni  us  tp  cxci  ciuii  eft  vfr  mem 
brorum  motus  aliqua  volumate. 

5c  hoc  fit  propric  m membris  ma- 
tum  voluncaiium  habciuibus:5c  fc 
cuudaiio  in  membris  animahbttf 
habentibus  motum , licutfuntv©- 
nx.Sc  mftruincnta  nurrimena . Et 
quia  exercinum  cit  meinbroiu  nip 
tus : cigo  cxerciciuin  quoddam  cil 
propnum , quoddam  ell  commie. 

Conuaii- 


Colliget 


<5  Coni  munequidc  eft  illud,  quod  to 
turn  conduct  corpus : 3c  iftc  eft  mo 
tus  vFis  abftradionis,cui  omnia  co 
municantanimalia  .Etexcrcidum 
propriu  eft,  quod  ccrtis  appropria- 
rur  membris:  quemadmodu  vox, 

3ux  cxcrcitium  eft  pulmonis : & ft 
ere , 3c  fop  pedes  ftarc  eft  dotfi  ex- 
ercitiu.Ec  docetur  in  motu  mebro- 
rum  nouiterqj  exercidum  fit  pro* 
prium  omnimebro.  Hxceftdiui- 
fio,  qux  fit  a parte  membroru . Sed 
alia  fit  djuifio  cxerndj  , in  eo  q>  ex- 
eiciuu  eft.quf  eft , quia  quodda  eft 
exercidum  forte,  3c  quodda  debiles 
H 3c  quodda  eft  temperatum . Forte 
veto, 3c  dcbiJe , quodda  aduenit  up 
abftraftionemilltus,qui  folum  ltia 
membra  fadgat.  3c  in  hocingrcdi- 
tur  exercidum  velox,3c  tardum . Et 
aliqii  ex  repugnanria , qutj  inter  ip- 
fum  3t  alium  motorem  fit , vt  vnus 
prxmntur  ab  alio:  aut  ficut  eflet  in 


Sed  fi  ante  digefttonem  inchoerur,  K 

3c  fiat,  credendii  eft  vt  membra  tra 
hantad  ftcibu  indigeftu  : 3c  cpiftc 
motuslxdct  retentinam  membro- 
ru m virtutc , 3c  cxpclletur  cibus  in- 
digeftus . Et  vlropario  virturis  dige 
ftiu?n6c6pleturni(i  pquietf,  ficut 
onatio  cxpulfiu?  no  nifi  mom  com 
pletur.Et  ldcirco  hoc,  quod  didhira 
efttempus  exercitio  attribuimus. 

3c  hums  reporis  fignum  eft,  qn  vri- 
na  colorata  c colore  citrino,  vel  fub 
citrino.  Quantitas  vcroexcrcinj£, 
quouftj;  homo  fodare  incipiat,3e 
anhclitus  augcatur,  3c  color  corpo- 
ris Icipiatrubificari, Sc  ven^ingrof-  L 
lari.  & quandoad  huneperuenerit 
terminum,  tfic  debet  ftdarL  Quod 
eft,  quia  forte  exercidum  corpus  ni 
mis  cuacuat,  3c  debilitatemlducir. 

3c  hoc  mamfeftatur  in  ford  cxcrci- 
do  exercitanris.Excrciriu  veto  debi 
le  ,qd cuacuandum  eft,  non eua— 


eleuauone  magni  ponderis  lapidei.  cuat : nec  per  ipfiim  poteft  confo- 
& in  hoc  exercitio  velocitas  vel  tap-  mi,qcf  abipfoeftdirtolutum . Sed 


ditas  no  inrrat . Et  aliqii  in  vno  cx- 
ercitio  velocitas  3c  fordtudo  conifi- 
guntur,  ficut  in  iocantibnscii  fpa- 
tnis.  Et  iuuamenmm  excrcidj  tem- 
perari  vl’c eft.  <]uia  fpiritum  mtrin- 
■J  fecum  augmentat : & fuperfluita- 
tes  membrorum  nutnmend  cxpel- 
lit,aut  refoluit : 3c  fobftanda  mem 
brorum  mollificat.  Etidco  in  om- 
nibus aiiis  rebus  corporis  eft  magis 
iuuaduum.Qucd  eft, quia  calor,  & 
fpiritus  augmenran  per  iptum  font 
fimiles  naturali  calori  exmnftco , 
ftd  calor  augmentarus  ab  alijs  ex- 
tnnftcis  rebus,  quemadmodum  per 
medicinassut  per  alias  res,qu^  calc 
faciunt  adhi,  eft  ficut  calor  per  acci 
dens.  Etqn  fitcxcrcidumpoftdige 
ftione,  iuuamaua  fecit  fupradjtta. 


remperatfi  propordonabiliter  dif* 
lbluitjScconfomir:  3c  ob  hoefub- 
ftanua  membroru  augmentat,* 
corpus  impinguar.  Et  vniuerfefi- 
ter  temperatum  exercitium  conftr- 
uandxfanitadsmirabiliscaufeexi  K 
(lit.  Et  malttia,qux  propter pri- 
uadonem  excrcidj accidit  n.carcc- 
ratismanifcftatunquiaillorum  fa 
cics  cachedlicx  hunt.  8r  eorum  Co* 
lorcft  irntnirus, St  omnesipfi  us  ope 
rationesfuntldx . Et  hoc  non  fo- 
iumhomini  accidit,  verum  ettam  **-lcalci- 
alijsammaiibus*  fouendbus  cou-  ****“*  - 
tingit:  ficut  volucribusin  ca-  * 
uernis  detentts . 3c  hoc 
fuffiriat  de  ex- 
ercitio. 

De 


Liber  Sextus 


Df  F ricatlont,  & moiis  tins.  Cap. ) . 

FRicatio  fifr  habet  inuennonem 
in  foperRuitatum  euacuanone 
terrix  digeftionis . Et  illius  fpecies 
* fimplices  font  (ex.  videlicet  tres  fm 

Juaiitatem,  Sc  tres  fm  quantitate. 

m qualitate,vt  fit  afpera  lenis , ant 
tfperata : ant  fi  vis  dicere, fords, de- 
bilisaut  media . fm  vero  quandta- 
tem  vt  mul ta,pauca,aut  media. Sed 
operatio  fords  Tcorpori  bus  eftob- 
turado  pororum,  & duridcs  corpo- 
iu  . Sed  debilis  operario  eft  pororu 
aperrio,&  mollities  corporu.  Et  ope 
M ratio  media  iter  has  duas  medium 
obunet.Operano  vero  multa  eft  ca 
rnaciei  corporis : & temperate  ope- 
rario eft  temperate  came  augmen- 
tare  . fed  pauca  iu  augmento  ope- 
ra tionf  no  habet , nifi  quia aliqua- 
tulum  calefacit.Iftx  font  opera  no- 
nes (pccierum  fricariois  fimpliciu : 
& per  feiam  fimplicium  (clam  co- 
pofitarum  cognofcemus . Tern  po- 
rt vero  fiicatuini  couenicnria  font 
cade  cum  teporib*  exercitij . Et  ego 
in  eoqd  fu  tur  u m eft, fpecies  cxerci- 
dj  cu  (pebus  fri canon  is  ordinabo . 
r ' 

q Dtiuuamen:is  Babui.  Cap.  4. 

£T  quia  balneum  eft  vnu  ex  his 
fimiliter,qu9  foperfluitates  eua 
cuant,dcbcmus  loqui  de  virtudbus 
partium  balnei . Et  diamus  q>  bal* 
ncu  in  nobis  diuerfas  imprim  i t ope 
radones>primas  videlicet,  fitcudas, 
& tertias.  Nam  ipfom  humcdlar,& 
exiccat,inftigidat,&  calefacit : fop- 
fluiutes  ^ font  in  poris , & fob  cute 
cuacuat,  icaliqnoppilat:  ventofi- 
tatem  difloluit  inflanone  remouet: 
& corpora  nutrimeuto  pr^parat : Sc 
aliqn  commouct  appedtu : Sc  mate 


- f3  5 

riamdevuo  membroadaliud  fpar  D 

git:  St  humores  fluxibilcsfacit:  & 
et  dolorcs  mitigar . & aliqn  ipfbs  re 
mouet . Et  haru  contrarictatu  cau- 
fa  vna  ex  tnbus  reb*  exiftit.  Vna  eft 
diuerfitas  partium  balnei.  Alia  eft 
diuerfi  tas  comorum  patiemiu.  Ter 
da  eft  diuerfitas  mor$  in  balneo . 
Partes  -vero  balnei  font  aqua  frigi- 
da,calida,domus  balnei, & acr  ipfi*. 

Sc  ift? c^dem  habent  gradus.  quod 
eft,  quia  aqua  calida  inter  calidum 
& frigidu  temperata  corpus  refrige 
rat  & humedat,&  pauca  difiolutio 
ne  operacur.& in  hac  pauca  dillblu 
tioeabftergitfordickm,qu^incu-  E 
ri  retmetur . Etacr, qui  natura  hu- 
ius  aquij  retinct,ad  paucu  fodorem 
corpus  inducit,  pp  quern  euacuan^ 
acorpore  foperfluitaresfobdlcs. & 
hxceft  natura  prima:  domus.  Et 
quauis  aer  humidior  (it  aqua,  ficut 
alibi  dedaratum  eft,tn  non  hume- 
dar  corpus  ficut  aqua  :eoq>  no  ap 
plicatur  cotpori, ficut  aqua:  immo 
deficcat  corpora , & fm  qi  cahdior 
cft.plusdeficcat.  Aqua  vero.  Sc  act 
calidifoma  calefiiciuntcorpora,3e 
aliqii  delicca  r,&  foperfluitates  cua- 
cuant,  Sc  has  fopcrfluitatescuacua* 
do  ventofitatcsdifioIuut,&acrcu 
his  deficcat,  queadmodum  duftum 
eft.  Et  hxatfhones  non  fiunt  nifi  in 
corpqribus  mundis.  fid  in  corpori^ 
bus  (uperfliutatib*  plenis  poros  cu*r 
dsoppilat.  qdeft,  qtiia  pp  malirii 
fopcrfluitatum  & muldtudmcpori 
dauduntur : Sc  o_b  hoc  fopctfiuira- 
tesegredi  non  pm.  & tunc  hunt  pa 
tienn  horriptlauone$,&  difeutrunr 
humores, & mouenrurde  vnomc- 
bro  ad  aliud  mem  brum. Et  proptej- 
rea,non  eft  vtile  balneum  habenri; 
bus  rcplcdonem  corjKuisaut  vnius 
membri . 


Collieet  ? 


G membri . Terria  caufa  medianain 
his  rebus  adhucfbrtiorexiftit.  £t 
balneum  dolor « non  remouet,  ni- 
fi jlios,  qui  funt  afperlionc  materi<j 
caufati : licut  apoftcmata,&  hu  fi- 
rnilia . Et  infrigidatio  ex  balneo  ali 
quandq  fit  per  Ic,  aliqn  per  accides. 
Sedqu*  per accidens  fit,cft  cu  bal- 
neum  poros  aperit,  & cu  fiipcrflui- 
tatibus  calorem  & fpiritu  euacuat . 
& qua;  per  fe  infrigidatio  fit.ipfa  g 
pter  aquam  fngidam,  qu$  I balneo 
eft,  fi igidiurem  operatur.  Et  apro- 
nitur  aqua  frigida  corpori,vt  calidi 
tatem  calid$  aquereprimat,  Sc  mol 
H Iificationem  membroru  rc&ificet  • 
& calorem  naturalem  corripiat  fm 
modu  correction  js  fabrorum,  Sc  co 
uorum,  qui  vtuntur  frigidiratein 
nepp  intctionem  fuam  . Scd  fcias 
tpnondebemus  cum  aqua  frigida 
balneare  nifi  port  fupetnuitatu  eua 
cuauone . Et  fcias  q>  oes  partes  bal- 
nei  in  corponbus  puns  bonas  adho 
ncsoperantur,vna  alteri  no  refifte- 
te.quia  diiloluunt  fu  peril  ui  tates,  & 
euacuant  fine  Ixfione  virtu  turn , & 
membra  molhficant  fine  neruoru 
relaxatione,  Sc  humcCiant  fine  calc 
&£Hone,&  fine  oppilatione  refrige 
I ranrabfq,  muifeauone . Et  li^c  om 
nia  non  nifi  cum  partibus  calidi  3c 
jfngidi  complentur . & fi  aliquid  m 
eis  damm  percipitur,ifhid  eft  I cor- 
poribus  impuris:  quia  in  puris  nub 
rum  damnum  cuemrc  poteft. 

D toper. it  iombus  Somni,  (y  Vigi- 

li u.  Cap.  5. 

OPerationes  fbmni  incorpori- 
bus  funtdigcfbo,&  humesfta- 
ric.Et  vigili^opcradocs  funt  diflb- 
Jutio,&  confumptio,  Sc  attraCho  ca 
Ions  intrinfed  ad  partes  cxtrifecas . 


Et  cau fas  fbmni,  & vigilix  dixi  fm  X 
modum  Philofbphix  in  his, qua; 
pr^ccflerunt.Sed  qn  fuperfiuit  tom 
nus,  calorem  cxtinguit  naturalem. 

Sc  corpus  inducit  ad  tumida  difpoft 
tioncm . Etqn  vigilix  exuberant,  * 
corpus  deficcant , & calorem  diflob 
uunt  naturalem, & calorem  accidc* 
taiem  inccndunt . Sufficit  rliud,  q4 
diximus  de  rebus , quarum  memo* 
ha  prxccdctc  debeat . 

Dr  regimmt  corporum:  (y prim t corpo- 
ris T emptrati . Cap.  6. 

DEinceps  narrandum  cfldccS 
fcruatione  fanitatis  vniufeu—  l 
iufqi  nouc  compiexionu . Sc  vf  no* 
bisvta  temperara  iucipiamus  . Et 
dicamusq?  in  illaquaft  non  eft  ne* 
ceflc  mli  arbicrati  temperament^. 
riborum,excrciuorum,tncationu, 
balncomm  iomni  & vigiliarum, Jc 
accidental  alx,&  circunftandaru, 
vel  aerem  temperatu.de  hoc  in  car* 
pore  operaho  appellaf  per  modq 
do<ftrinx,&  opera  tioms.  Et  hie  erra 
ucrunr  illi , qui  non  credebant  arte 
Median^  jnconferuadoe  faniuni 
coplexionis  remperaex  habere  in* 
grcfliim  : eo  q>  credebant  ipfara  cc  M 
operations  fblum  in  parte  curad-  ) 
ua.Et  verepars  curatiuamcomple 
xionc  temperara  neceflana  no  eft : 

Sc  fi  cafu  condngeret,  raro  tn  diet, 

Et  quamuisdit.it  Gale.  q>  m confer 
uationc  fanitatis  npum;  coplexio- 
nis mcdicinalibus  non  indigcam*, 
tn  in  couferuationeeiufiicm  in  Ion 
go  tpc  poft  naduitatem  indiutdui 
talis  i digere  vr,co  qd  ca  qu$  fm  ipr 
fum  neceflana  funt,videlicctcxcrci 
tium,balncu,&  alia  fimiliadifiicilr 
limaefle  videntur  t&aapudillu, 
quiopmatur,q>  finis  hois  lu  ianita* 

PP 


Digitized  by  Google 


Liber  Sextrtis 

X pp  fblicinidine tfuoralium  geren-  ucmat.  EtGale.fentit, vthocin  do  D' 
doram,&  penes  iltum  hoc  difficile  mo  balnei  fiat . & ego  dico  q>  I i acr 
efle  vr : quanto  magis  erit  difficile  eft  temperatus,  non  oportet  vt  hoc 
penes  ilium,  qui  opinatur  q»  homi-  in  cafa  balnei  fiat.  Etnon  halnee- 
nis  fanitas  eft  ipfiusfinis  pp  animx  tur,  nificum  venter  a laCte  vacuus 
perfcdionem,aut  vtaliquam  inftn  exiftit.ad  hoc  vtcibusad  mcbrain- 
fibilem  beatitudincm  co/cquatur.  digdtus  non  artrahatur.&  fiat poft 
tn  hoc  ccrtfi  non  eft  nifi  penespau  l6gumfdmnum.Ercun$motuslo- 
cos.Sed  multi  opinantur.non  tame  co'cxercitijcxiftir.  Eta  rebus eis  ter 
funtex  hoc certi,  ncc curare viden-  rorem,& tnftitiam  inferenri  bused 
turpp  vidona m panis materialis.  feruentur,  vteorum  naturi  ad  pi- 
Scd  quamuis  hoc  regimen  difficile  gntiam  non  conucrtantur.  Et  vt  ca 
inueniatur,tn  volumus  ab  eo  (epa-  loripforum  nalisinipfis  nonfuf— 
rari:  qmdecobreuitcrloqiiemur.  fbcctur,&dulces cantus,*  dulccs 
- quia  Auic.multum  de  hoc  dixie , & Toni, & omnia  qu^ipfos  lxaficant, 

B lufficicnrerdeterminauit.  Dicimus  funtcongrua  : vt  eorum  naturalis  E- 
q> Galc.firnnte  videturin  regimine  caloraccrelcat.&ipfonimanima- 
complexionis temperata* , qn indi-  les virtu tcscofortenf'. Ft fimiliteri- 
uidua  naicuntur , vt  ial  trims  ftiper  digen  t pulchnsformts,&figuris.Et 
corpuscoru  fpargarur,  vteoru  cor-  niaiorldionutn  pars^pucmacci- 
porappextrinfecu*  aduenientia  in  dir,cft  aut  pp  calorem  aut frig\aur 
durentur.  .Sed  qd  mihi  melius  vide  tcrroretn.aut  alncxtrinfrca.  & hoc 
tur,  eft  q>  fup eoru  corpora  ponatur  modo  puen  regi  debent,  donee  de- 
res  non  mordicanua,  (icutoleii de  ambularccccpcrmt,hoceft vfq; ad 
glandibus:  ficutdkirAucnzoar:&  annum  ttttiu.  Et  abindecxercitio 
quafi eande operanone facit.quam  omnidie vtanmr, & poftexcrcitid 
Gal.dicitfacere  (alemtSt  et  melius,  fricatione,&  poftipfam  balneo.Lt 
quia  moidicationcm  no  habet.  Et  plusdiitcibari  ciboin  quantarc,& 

. . pr*dpit  vtalio  non  cibcturnifi  la-  qualitate  teperato.  Etiteru  cum  ci- 
• Ctc, donee eius den tcsoriantur.quia  bari  voluerint.iftaeadc  (ibiordine 
C diCtum  eft  q>  needle  eft  cibum  efle  tur.Exercirium  tf»  corum  exccllum  F 
fimilem  cibato : & natura  ladtis  na  non  debet  habere,  vt  peripfum  co- 
rurx  pucri  eft  fimilis.  & etquia  ifte  rum  corpora  non  dcficcentur, & ne 
Ecibus,  quern  eidc  natura  ptxpara  per  hoccis  augmentum  prelnbea- 
uir.Sc  poll  dentium  omim  pr^cipit  tur.  Et  in  aqua  frigida  balneari 
vtgrolfioricibovtatur,&humido.  non  dcbenrquiaaquafhgida  cre- 
Tamen  vtnutnxa  malisabftineat  mentorefilht.  Ethocregimen  trt 
cibis,  & vtexercitio  vratur  tempera  bus  feptimnnisannorum°fenictur, 
to,&  .i  coitu  clongetur.  quia  coitus  Et  fciastp  vinu,8c  ceruifia  funt  ma- 
fanguincmprouocatmenftruum,  latquia eorum  capita  replcnr,&  ma 
& (aporem ,& odorern  laCtis  jiermu  localorc  calefaciunt  cos, & men- 
tat.  Et  vtomni  die  in  aquatepida  temip/oruni  perturbant.  In  tern - 
balncetnr , Sc  in  acre  temperato , vt  pore  vero  iuucntutis  bonum  eis  Sc 
hornpilatio  temporcbalnemoad-  vrile  cxiitir:  cocptunc  in  eis  dux 

cholerx 


Colliget  ’ 

cholera  manifirftanmr, videlicet  ru  cuationes  menrurat*  effician^.  q<1  g 

eft,  quia  frigidus  aer  euacuationi  re 


bea , Si  nigra  :vna  per  natura,  alia 
vero  per  a'ccides.  & vmura  atq;  ccr- 
uilia  tftis  duabus  reiiftunt  cholens, 
& eas  a corpore  cxpelluiu.  melacho 
lia;  vero  a iota  Ipccic  reiiftunt . Sed 
cliolcram  rubea  pervrinaeducut, 
& membra  humedant,  inqujbus 
fircitas fuperuenit . Vfr cibi  luuenu 
fubtilcs  cile  non  debent.  Et  cx  me- 
liorib*carnibus,quas  comedere  de- 
bent, vcl  poiliint,  funtcarucs  perdi- 
cumcum  medulla  panis  prarpara- 
ta: . Et  ab  berbis  omnibus  St  fructi 
bushumidisabftinerc  debeot.  Et 
H videtur  mibHp  homines  tails  com- 
plexionis  St  a ui  tali  rcgiminc  regu 
tur,funt  paran  Phyfica  i'ciam  reci- 
pere  per  natura  ; & vnam  ex  (rib us 
pcrfcdiooibys.  quas dixit  Alexan- 
der nea-flanas  cdePhiloiopho  vi- 
deiuur  habere . Poft  vero  tres  (epti- 


iiftit,&  calidus  (uperfluam  opera— 
none  operatur.ct  ideo  teperarus  act 
ab  omnibus  vela  pluribus  poitula 
tur.  Et  poll  fricationero  fupradida 
debet  aggredi  exercitium  mediocre 
inter  debilc  St  forte,  St  velox  St  tac- 
dum:  qucmadnroducft  luduspar- 
uc  pilx  : iicut  dicuGale.  in  lib.quc 
dc  piia  compoi int.quod  eft,q uia  lu 
dusjgioila:  pil-t  ,qm  cum  pedibus 
pcrficnur , non  laudatur : qui  for- 
tiseft,  StcfticJturcu  timore.Echoc 
exercitni  pcrfcucrare  debet,  donee  L 
anhclitus  cleuctur,  Si  corpus  rorari  ] 
ixicipiac,  Sc  tumor  iplius  ditninm  t- 
dpiat.  Item  dicit  Gale.q.’  hxc  quan 
titas  excrcitijab  cxcrcitantibusno 
cognoidtur,nili  fcdoaui  tertiodic; 
ita  q>  crrorc  cognico  ab  iplo  arnica 
tit  corrigcrc,li  cxcrcitiu  fuperduu 


manascode rcgiminc regatur. Sed  fuent vna die,  fequeti dimmuctur, 
poft  diqcftionc  panis  exuan^Sc  cu  Poft  h$c  vero  anhclitus  retincatur , 
oleo  tncentur  dulci : St  fhcauo  fit  q>  Doflibile  eft.  quod cft.quia re 

mollis  St  lenta,  vt  duritiem  no  ope-  tinendo  anhejitum,  naturaiis  caloc 
rctur . St  life  fricatio  eft  ncceflana , forcihcamr,St  poios apemA  p cof- 


vt  corpus  bono  exercitio  prapsurf. 
Et  li  ante  fucationc  exercitium  in- 
choa ret, poflibile diet  vtex  hoc  po- 
ri  oppilarentur  pp  luperiluitaccs , 
exitum  prepararct.Et  oleum  oliuc 
cahctu  neceflarium  cil : quia  duri 


dem  i'upetfluitatcs expcllit : quern? 
adipodum  ilh  faciunt,quj  foramij 
nadilaurcnucndunt,  quiacxufM  M 
do  foramen  apentur.  & debet  con-  > 

ftndio  cllc  cu  extenlione  mufculi 
pcdoris,ac  diaphragmaus . Sed  exr 


tiem  remollit,  &iii perfluitatcsdit  ccnhomnlcuh  veutris  parua  debet 
foluit.  Manuiha  molludlcdcbc't ; eile.  quodcft,quia per  hanc  extern- 

hone  iupafluuatcs  pedons^Sc  pub 
moms  ad  membra  nuuinua  expel- 
luntur:  Stppcxtcniionem  mulculi 


nccontagiocanu  vllam  lasfionem 
poiTintinferrc.  Etfhcatioqnidem 
a lupcnon  fieri  debet  ad  inferiusSt 
ab  infenon  ad  liipcrius  ex  latere 
ad  latus,&ex  uanfucxfo  adtrani- 
ucrfum.St  hocagedo,abomni  par- 
te poriapenuntui.Et  acr, in  quo  pa 
nos  exuct,  debet  efle  iimdis  aeri  vc 


veil tr is,  (upthmatcs,q  in  iphs  mnt, 
& qujabilhs  tianhnillje  tunt,  info 
riusexpelluntur.  Etqui  habetdiar 
phragmadebile,  a coftucUbcanhc 
luuspenirus  abihneat;  quiatucfil 


ris : ad  hoe,  vt  f'uperduitatum  eua?  peiflmuics  ad  cerebrum  miueren; 

tur : 


Digitized  by  Go^gfe 


Liber  Sextus.  137 

A tor:  ficut  ridemu*  in  fufflantibus  gida.indigemusfpcculadone.  Et  D 
in  inflrumentis.quia  ipforum  ven^  qrt  Cal.fiut  dc  ca  locutus,n6  pofitit 
in  flantur  in  facie , & ipfx  facies  ru-  fufficicnies  codones : nee  de  ca  ego 
bedinem  adipifcutur.cthoc  acadit  dubito,nifi  quia  caput  eft  membru 
propter  huinorum,dc  fpintuum  af-  frigidumpnam.de  in  fumma  vtru 
cefum  ad  caput  Hoc  fadfo,  fiicado  debeat  balneari,aut  no,  dico  q>  no . 
fieri  ciebet,  qu^eldalich  dimur.  Et  Erpoft  bxcola  ciban  debet  lau- 
hxc  fricatto  multa  debcccflc,  dead  dabili  cibo, ficut carm bus  gall  tax, 
afpentarem  deebnanspropterduas  dc  pane  perfa5o,vt  ditfu  eft  prxpa- 
intennoneiVna eft,vt  fuperdutta-  rato,&carnibushuedmis,  dcannua 


tes fubcutancx  cmundcntur,qab 
cxcrcirio  funt  traufmillx.  Etalia  e, 
»t  corpus  folidetuc,  dc  vapores  boni 
rcrinean  tur,  vc  ab  his , qu$  ab  crer- 
drio  accidunt,non  altcrpntur . ilia: 
B quideoperaiioncs,qU5circa  corpus 
exercetur,intcrpqlauoue  requirik, 
dcquictem.  Sea  fricatto  limul  ac  vc 
locitct  fieri  dcbct,licut  dicit  Galen, 
qutaii  roruin corpus  madilibus  fi- 
mu  I Sc  fcrocl  frtcart  pollct,  vuiius  cf 
let,  vt  f'uperduiratcs  fimul  Si  fcmcl 
icorporccxhaJarcnt  & hxc  fi  i ra- 
tio, vt  dictum  cil,cum  oleo  dulci  dc 
; bet  fieri,  luuencsautem , qui  banc 
liabenr  coniplcxionem,  quando  p- 
uencrim  ad  quotum  fepumana  an 
norunt,  in  aqua  frigida  balneari  dc 
bcnt,j?p  folidattonem  raritansin 
coruin  incmbris  ab  exeremo  dercli 
C Ofce:  vtcaior  propter excrcittu  (par 
fus  aggrcgctur,dc  ad  fuum  proprui 
tenore  leucrtarur,  opcrationcs  fuas 
incegra  adtmplendo.  dc  codem  mo 
hie  aqua  qurritur  frigida,  quead- 


lisagnt.de  vitult  Impends.  Hora  ve- 
to cibandt  erit,cu  omnes  digcfliocs 
fiicrint  celebrate  . Et  fin  fniain  di- 
cenns  cp  homo  bis  in  die  cibct,  erit 
ncceffarium,vt  biscxercuctur,dc  bis 
balneetur.  EcGale.dicitq>quidam  E 
Medici dicunt cp  hxc  debent  term  Cfitr.tCi- 
die  ceicbrari . dc  hoc  eidem  placcrc  ,enum* 
videtur . dc  quo  non  modicum  ad- 
miror.qd  cff,quia  fi  hoc  fiatrer,  Sc 
horx  cibi  tcrriam  fcdlionem  habe- 
bunt.  quod  eft,  quia  efi  corpus  iu- 
uenis  hoc  regimine  vtenns  fit  fbros 
naturalise  bone  digef  bonis, non  in* 
diget  vtipfiuscibustcrtiadigcftio- 
□c  diuidatur.de  hxc  pardtio  no co- 
uenit  mfi  frnibus  , Sc  debilibus  na- 
tura.  vr  ideipfc  Galc.rcfcrt.Et  (I  ali- 
quisdiccrerqihuiusparndonisne-  F 
cefEtas  propria  nccemtarcm  fcque- 
retur,indc  error  prouenit,  quia  con 
crarium  habet  veru.  quod  elf,  quia 
ncceilitas  pardtionis  hoxarum  cx- 
crcid),dc  balucoru  fcquif'  nccciE  ra- 


te parudonis  lioraru  ciborum . Tn 
modumincxeunnbus  a balncopo  noui  Medici  fcntiuut cp couemen-  Raft*, 
fiulatur . Aqua  vero  if  fa  ntrnia  hi-  na  tepora  comedendi  teperads  co- 

plexionibus funt,  v{. tribus  vicibus 
duobus  cclcbrcfdiebus.  Sc  fifrexer- 
citium  ,&  balneu  debeut  fieri  trib* 
vicibus  duobus  diebus . dc  iff  i mihi 
video  t'  veritau  magis  appropinqua 
re.  Sc  etia  mirabihs  Aucnzoar  huic 
allcnrirc  videtur . 

Coll, Auer. 


gidiutcm  non  habcat,  nec  et  in  ip- 
ia  temperanda  adcflc  debet . quod 
elf,  quia  frigida  vt  nix, membra  lf- 
dit : dc  rcmiflc  frigida  noffram  in- 
teiutonc  non  habetde  hxc  balnea- 
no  fubita  debet  efle.  Scd  in  balnca- 
tioue  vcl  abluuoue  capitis  aqua  th 


S Dc 


Colliget 


VJ 

Df  reymmt  corpora  temper ati , per 
(lo'uum.  Cap.  7. 

ET  coitus  huic  modcrarovfu  co 
ucniensexiftit,ita  vt  per  hoc  ci 
de  nihil  accidat  ex  cis,  qu^  peer  na- 
turam  funt.  Et  hoc  non  cficcdimus, 
nifi  quia  fpertna  eft  vna  fuperfiut- 
us  ppara  ta  a natura,  vt  expellatur , 
ficut  ali£  fuperfluitates : cxcepto  cp 
in  ft  bona  eft.  5c  io  pp  paruum  erro 
rem  euacuationis  ipfius  fit  magnu 
nocumen tu.  & plunmi  (apientiutn 
prohibent  vfum  coitus  in  conferua 
done  fanitatis . Ite  ft  cxercidum  eft 
H aliquo  modoru  coucnienspoft  coi 
tum.illud  eft  nocumendi  coitui  re* 
pugnas.Et  quia  coitus  deficcat  cor- 
porate virtures  dcbilitat,  & cuapo- 
rat  corpus,  neceflc  eft  vt  fricado , q 
poft  coitu  fie , hare  nocumen  ta  coi- 
tus recompenfet . Et  necefle  eft , vt 
hare  fricado  habcat  afperitatem,  vt 
poros  conlbpet,&  membra  confbr- 
tet,&  fiat  cum  oleo  multo. 

Df  regimine  eiufdem per  Somnu  v Vtt* 
Lam.  Df  Hxcretnentorum  euacuatioue : 
ac  Lasfitudnubus  abimmojico  txerci- 
tio  proaementibas.  Cap.  8. 

I FT  fbmnus  ipfius  necefle  eft  et 
JD  vt  fit  teperatus  fm  exigenriam 
natui^r&vltrahocinfbmno  vel  ri 
gilia  non  cogat  oatur5.Ec  hare  om- 
nia obferuari  deb?t,  nifi  in  ipfius  re 
giminecomiferit  peccatfi , auc  alid 
cxtrinfecu  ei  non  fuperuenerit . Sed 
fi  in  ipfis  rcgiminc  peccauerit,  indi- 
get  coireftionc , vt  repugnec  huic  p 
efirrarid  r v.g.  fi  comedat  alicfna  fty 
prica,  & ex  hoc  ventff  habeat  cofti 
parit,  necefle  eft  vt  rebus  pingUibus 
vtatur.  Et  fi  hoc  accidat  cibi  patici-'- 
tate,&  tcmporislongitudine,  peon 


rrariu  comgatur . quia  pllirifnfl  ft  K 
caufa  eonftri&ionis  fuperfluitatum 
eft  pp  rerum  extrinfccarum  mala 
complexion€,hoceft  ca!idirans& 
fngidi tads  rob  hoc, quia  conferua- 
ri  abiftis  difficile eif.Et  cu  dico  hie 
fuperfluiratu  conftrietioiTc,non  <b- 
lum  ftercoris  & vrinar  intcndo , fed 
todus  corporis  fuperfluitates, quae 
cxeo  manant:  ficut cx  meatu , qui 
inter  hepar  & firl  cxiftit,  & inter  he- 
par  & fplenc,5c qui  ptouenu  ad  pa— 
latu  &nafum.&  vfrquado  hare  me 
bra  regimen  dimittunt,indiget  me 
dicinis  has  fuperfluitates  cuacuan- 
ribus.  Et  fcias  q> cxcrcidum  eft  vnaX 
ex  rebus, q indigent  correftioc,fi  in 
ipfo  delinquitur.&  peccatu,qd  ma- 
xime  in  cxercirio  cbmittitur , eft  il- 
Iud,qdnominaturlabagi,i.ficmpi- 
griua,autlaflitudo,  qu$  poftexcrci 
tiu  accidit.Et  ia  diximus  in  his  qu£ 
prartcrierii  t,  q>  1 abager,  q<1  prouenit 
a rebus extiinfecis,  funt  tresfjHrcies 
fimplices : vnaeft  vlceradua:  fecu- 
daeft  cxtcnfiua:  tertiaeft  apofte- 
mofa.  Et  vlceratiua  eft  ilia , quar  tic 
ab  humore  calido:  & fit  et  pp  reten 
tas  fuperfluitates  no  diflolutasper 
exercidfl,autpp  humiditates  hque- 
factasexpTgucdine&carneppim-  M 
moderatfi  excrcitifi . vndcneccflec 
vt  medicinar  adhibcanf,  vt  has  fu- 
perfluitarcseuacucn  t , 5c  diflolu5t 
& hoc  fiat  fncarione  leui  Sc  multa : 
quia  h^c  fricado  pp  fui  leurtatc  no 
oppilatjimmo  diflbluitr  8c  qa  mul- 
ta euacuat . Sc  debet  et  fieri  cG  oleo 
calido  vetcri  ftyptkitate  carete.  Er 
balneo  vero  magis  neceflarium  eft 
aertam,deindercpidG  aqueum . Er 
cibenturciblsfubtilionbus,  humi- 
dioribu.satrp  frigidionbus  folito,  SC 
peucionbus  quandutc.  Et  corrc- 


Liber  Sextus . 


A tftio  cxtcnliue  deber  fieri  mollihca- 
tione.  Scidcirco  dcbct  fricatio  lcnis 
cum  dco  calc  fa<fto  in  Sole:  efi  oleo 
anethino,  & cu  oleo  cham^millino 
inutile  non  eft.Sc  eft  necelle  mora- 
ri  in  balneo  teperato , St  moram  in 
td£adliie  ipfo  trahcrc.Corre&io  apoftemoffc 
*iGaV*-  qux cum extenfione tit.Sc Ixlionis 
fcnlibihtate, St  quantitatis  membri 
augmentatione, tribus  cfficitur  mo 
dis,euacuatione  videlicet,  infrigida 
tionc, Sc  mollihcatione : ppea  mdt- 
get  hkanont  fubtili  leui  Sc  multa, 
Sc  dcbct  multam  attrahcrc  moram 
in  a«juacalida,vel  tepida,  & mungi 
B multooleotepido.  fed  I xllaccolcu 
dc  bcfafccgi , i. violate®  vnlius  exi- 
ftu.Etcibuspaucitadsiftiusfpccici 
paucior  dcbct  die  cibo  aliarum  fpe 
cicru  paucitatis&  frigidior . Hoc  c 
regimen  temperatx  complcxionis 
in  xtatc  luucntuns  vlqucad  trige- 
iimum  qumtum  annum . 

D Stmlis  if  tan  I . Cap.  9. 

POft  hxc  vero  exercitium  dimi- 
nui,  St  cibus  fubtiliari  eft  ncccf 
fc.  St  cibi  lint  humidi  aliquantulu 
ad  calorem  dedinanies . Et  in  lenij 
c xtatc  excrcitiu  fiat . rquale, (icut  iti- 
C neris  fuauis.SccaIidis  St  humidisl- 
digentcibis.  & hoc  regimen  latitu- 
dine  habetfm  magis  Stmin’TpIu 
ralitate  SC  diminutioncannoru . St 
talesl  vnoquoq(diccibcn£St  fupra 
diclu  excrcitiu  ei  Idem  ptxcipiatur, 
8t  balncu.Sc  fricatio.  Et  quia  in  cor 
poribus  fenfi  vtplurimu  fuperfluita 
tesgcncrantur,  & non  fufficiccxcr- 
citatio  ilia  fuperfluitatcs  cuacuare 
go  ten  ter , neccllario  oportet  in  con 
irruanonc  (anitatis,  vtcibis  medi- 
cinalibus , aut  mediates  pociStur. 


138 

Et  propter  hoc  in  principiofuaftim  D> 
comeltionum  oportet,  vtrebushu- 
midis  reficiantur,  vt  bletis  clixis  pa 
ratis  cum  almuri,  oleo,  & fale : ant 
alijs  (imtlitcr  prarparatis.clyftrre  vc 
rolcnitiuum  vjtimumcisexiiiit.de 
vti  debent  heubus  cum  femine  vrti 
ce,St  croco,  Sc  iimilibus  ante  cibu . 

Et  aqua  meiiisexiftitvnlismaxime 
iftis,  quineq,  vinum , ncq;  cerurlia 
bibunt,  led  viuum  vnlius  pot  cii- 
ftete  inter  alios  potus . Ccruiiiaru , 
qua-fiuntexpallalis,  mchoresillg 
exiftunt,qua-cxpaflulis  carebbus 
nuclcis  hunt . & hoc  nlco,  quia  res, 
qu;  nobiiiores  font  (embus,  funt  il  E 
l^,in  quibus  vinos  ftyptica  non  re- 
pent1 : co  q>  reiiftunt  ambabus  fui* 
quali  tanbusci,  quod  ^rirar  in  cis  . 

Si  dcbct  ee  vetus  ccruifia  vfeu  ad  fi- 
ne fu?  perfedhonis:  & color  fuus  fi- 
cut  color  rini-Etccruifia.qu?  in  no 
lira  fit  terra,vetus  non  appellafjniff 
Ipatiu  lex  menhuu  tranfeendat  & 
i n m i nori  tepore  non  eft  con  uenics 
conleruationi  laniraus.St  et  vinum 
terrx  noftt?  non  appellatnrvinutn 
vctus,nifi  confcquarur  fpabfi  vninr 
anni,  aut  mcdrj.Et  h I fcmbusfunr 
membra  la-fa  per  natura , cxercidfi 
eis  conucnirns  non  erit.  quia  lenex  F 
cui  excrcitiu  ordinal,  eft  lllc.T  quo 
naruralis  Ixiio  membroru  non  eft. 

Et  lenibus  ncceilarium  ell  balnea 
term  merrfe,autqnater.  Etiamdi- 
ximus  cpiuuenesiflius  complexion 
nis  non  indigent  balneo  ad  regime 
fanitatis,  led  icncs  indigent  eo  pro- 
pter corum  excrciiiorum  pauata- 
tem  : qma  regimen  ienum  compo 
fitum  eft  ex  conleruatino  Sc  pr^fer- 
uatiuo.Etdiffeicniia  iftorum  duo- 
rum  regiminum  eft  in  hoc,  quod 
vitu  per  Hmik,abud  p diilimilc  lit. 

S i)  Et 


Ereft  neeefTariS  (eiiibus  vitarc  ci- 

bos  groflos  inter  alias  res . Et  ft  con 
ringat  cos  aliqn  comedere , aflocics 
eos  rebus  lubtiliariuis.Sed  lac  bouu 
eft  fenibus  venas  habetibus  largas: 
fed  neccflaiium  eft  vt  cu  mclle  via 
tur.Scncsvcro  frigid*  coplexionis 
per  naturam , 8c  venas  habetes  ftri- 
das,Iadi  n6  approximent.  Hucuf- 
que  loam  liimus  dc  regimine  tem 
peratf  complexionis,quabtcr  rege- 
da  funt  corpora  ab  infantia  vfq;  ad 
icne&utc . Etquauisiftaregimina 
fint  longinqua  apolfibilitate  iftius 
conlcruationis,  ui  regulf  luntordi- 
i natf  volenti  fua  fanitate  conferua- 
re.&  fi  m hoc  deficit,  compere  de- 
bet  cu  euacuantibus  fupei  Huitatcs, 
Sc  cu  medicinis  oppilationcs  apcnc 


j apritudiflis,<f  *gritudine  K 

ficut  in  corporibus  fame 


Colligct 

ditionem; 

adducit : ficut  in  corporit 
exiftenubus , in  quibuse^  vnu  li- 
gnum,aut  plura.q  jegmudinepro- 
nofticantur  . 8c  ego  narrabo  in  liac 
parte,in  co  quod  fiiturum  eft. 


Dtregimint  corporum  omnium  dijhm  - 
ptratorum , turn fimpltcittr , turn 
compofue.  Cap.  1 1 . 

DEmceps  volumus  narrare  de 
malacoplexione  liniplici : 3c 
incipiemus  a calida.Et  dicimus  q>7 
complexione  lftoru  non  apparct  in 
principio  multa  Iffio  : led  cu  inue- 
teratur,iplam  ficcitas  comitatur.8c  1 
fup  corpora  talium  cholera  citnna 
dominaf.&  io  oportet  vt  eoru  cxcr- 
dtiu  litfaciIe.Scfuauecum  fuauidc 


tibus,& putrefadioni,8c  apoftema-  ambulanone,  3c  q uietaiioc.  Scd acf 
ribus  rcliftcntibus.  dicit  Hippoc.  quod  corpora  caliaa 

debent  quielcerc  8c  non  exercitari , 


Df  corporibus  nar'tas  habentibus  d'fltm- 
peratas  compltxionts.  Cap.  10. 

DEhinc  volumus  loquideregi- 
mincaharum  complcxionu . 
Etdicimus  q>  iftorum  corporu  duf 
funt  lpecies.vna  eft,  fup  cuius  mem 
bra  oiadominatur  mala  coplexio 
diftemperata  ex  loco.  Sc  coplexioni 
bus  diftemperatis  :3c  alia  eft,  fuper 


non  debet  intelhgi.nifi  remifle . qd 
eft, quia  omnimoda  quics  corporis 
non  ingreditur  via  (anitatis , Et  ob 
hocnecclle  eft  vtexcrcitium  fitcu 
fuaui  fricationc  temperata:  qu*q- 
dem  fncatio  crcmentu  effiat  in  car 
ne.  3c  ipli  fncationiaflocief'  aliqua 
ex  oleis  inundio,cx  olcis  frigidis,  vt 
oleo  violato,3c  fimilib’.  Et  balneen  M 


cuius  mebra  mala  coplexio  doroi-  tur  in  aqua  tepida  ad  hoc,  vt  ex  cor 
natur.quf  in ipfis  rccipit  dtucrlita-'  ponbus eorum  fupcrfluitatcs fgmo 
tem : v!g.  ficut cerebru  calidum,  3c  us  rcloluatur  . led  acr  balnei  eis  vti 
ilomachus fxigidus.  Sc  h*c  fpcs  fm  lis  no  eft.  8c  II  poftea  balneantur  in 
GaLeft  detcrior  prima : 3c  maxime  aquafngida,  prodeft  vtcoriigatur 
q&  tails  coplexio  in  mebris  radica-  damn«,fi  qd  aqua  calida  tacit . Et 
libusfitaeft.  Et  regimen  iftoru  ma  eoru  rcfedioficbinaindic.fc  (i  fic- 
gis  eft  propinquu  pratlcruatiu*  q atasineis  multum  manifeftaref, 
conferuatiux:  maxime  in  illis,qui-  tertia  refedioc  veanf.  Sed  Ipes  a bo 
bus  mebra  principalia  in  fuis  coplc  ru,  fm  q>  dicut  Medici, debet  ec  fm 
juonibusfunt  diftemperata.  8c  hoc  fimilitudinc  in  fanitate  ffenti$c6- 
reginicncftquafi  mccliu  inter  regi-  feruarionis. 3c  ifti  cibi  debet  cllcca- 
incn  corporu, q non  funt  l*fa,3c  co  hdi,aut  calidi  3c  ficci.  3c  fi  toIuc  co- 
rn 


D ’Goi  " 


Liber  Sextiis  i $ 9 


A vfl  coplexiones  alterare , debet  fieri 
per  conttariG : tn  paulatitn  ad  hoc 
regimen  accedant  ,Seddicoq>iftx 
coplexiones, q exeunt  a teperameto 
ad  vna  extremitatfi,  ipfit  funt  pro- 
ximo illi  parti,  vt  inci  datum  xgri- 
tudines  ex  genere  illius  coplcxiois  t 
& hoc  fitcG  fuperuenit  aliqua  cau- 
faextrinlcca.  Et  propter  hancapri- 
xudinem,  quar  in  eis eft  inuenta, di 
co  quod  corum  regimen  perfimile 
ex  toto  fieri  non  debet : propterca 
quta  talcs  complexiones,quales  ift? 
funt,  fm  vnum  modum  non  perfe- 
ucrant : immo  funt  mobiles  verfus 
B sgutudinem  complexionale.  Et  jB- 
ptcr  hanc  cSm  intelligcrc  non  debe 
musin  regimine  fuorfi  ciborfi  con 
feruanonc.immo  & pi^feruatione, 
ad  refilled  fi  ei , qd  acciderc  eis  pof- 
fet  ex  parte  fuarfi  preparations  ma 
larum.  Etpp  hoc  torn  eft  ncceflc  vt 
in  cibis  fit  aliqd  contrariu  coplcxio 
nibus  eoru.&  hoc  eft  pp  timorc  oc- 
cafionfi  extrTfecarG.ua  ex  parte  co- 
plcxiouis  Iblius  noneftnmendum 
vti  fimilibus  in  toto  .&  hqceft  fnTa 
illorfi,qui  fnlam  iftS  feruar.  qufiuis 
cx  toto  hoc  no  declarcnt . Tn  iftud 
regimen  no  fufficitnili  cuacuct’  hu 
^ mor,  qui  hacfouetcomplexioncm 
p vomitu,  aut  p fluxfi  ventns.  Etde- 
besmtendere  cuacliare  illu  humo- 
icplocfi  confuctua  natura:  itaq> 
fi  p vomitu,  p vomitu : & fi  p fluxu 
vctns,p  fluxu. & melius  eft  p fluxu: 
quia  tabs  cuacuatio  eft  magis  natu 
re  manifcfta.Et  mihi  vr  fufficerc,vt 
habes  haccoplexione  calida,  vcl  ca 
lida  8c  ficca,purgef  cu  ramarindis , 
vio!is8c  myraholanis  citrinis,8c  alu 
bIeb,i.corrigiola,  3c  fifibns.  Et  ilia: 
coplexioes  calid^aut  calidij  8c  ficce 
fm  plurimu  funt  vaporof^&fumo 


(5. 8c  ob  hocbalnearioe  indiget,  ne  O 
cito  ephemera  Icidat.  & fil’r  (1  tenui 
dicta  logo  vfi  fucrint  tpc.Et  bonu  e 
iftis  aliqn  port  cibfi  balncari.vt  co- 
ru  corpora  impinguenf . fed  qui  in 
dextro  latere  lennet  grauitatc , hoc 
vitare  debet : 8c  eft  nccefle  vt  rebus 
vtaf  exoppilatiuis . neq;  iftis  eft  co- 
ucniens  potano  vini : Sc  fi  bibat  vi- 
nu  bibere  debet  aquofum.Et  vFitcr 
dico , q>  regime  coplexionu  calida- 
rfi  3c  ficcarfi,  8c  calidarfi  fimpliciu 
non  diuerfificatur  in  fine,  mfi  fm 
plus  8c  minus : quia  impoflibile  eft 
vt  caliditas  in  fine  non  dcueniat  ad 
ficcitatc.Et  vtile  eft  iftis oxyzaccha  E 
ra  in  teporibus  calidis  fngida , cum 
ahqbus  lemiwbus  8c  herbis , 5 hfu 
virtu  te  aperinua,  8c  prouocanua  fi- 
ne ealiditate  : ficutcftfemen  fcario 
lx, 8c  capill’  veneris, 8c  et  (erne  apijs 
cuius  fit  fua  virtus  repfla  in  quanta 
tecu  feminibusme!onis,8tcucurne 
ris,  aut  cu  alia  re,  q habcat  teperare 
ealiditate  8c  ficcitatc  matenerd  di- 
dtaru:  queadmodu  eft  ftipes  fcario 
lq,8c  viol^.Et  mirabilis  Auczoar  di- 
cit  q>  in  oTbuslocis,in  qbus  vtimur 
oxyzacchara,dcbcmus  vn  flore  ne- 
nufans:  8c  maxime  calido  tpe.Et  di 
cit  p experienrii  nenufar  habet  F 
fua  proprictate  plemare  tales  a fc- 
bre.  Ite  dicit  qfemped  oxyzaccha- 
radebem’  vti  rebus,  £[  os  ftomachi 
fortific5t,ficut  aqua  maftichcs , aut 
cinnammonG  aut  fpicatquia  acctfi 
mquantu  eft  acctfi,  Os  ftomachi  1^ 
dit.  Et  mihi  vf  q>  aqua  ordei  tpe  ca- 
lido fitregimccoucmcns:  dfimodo 
cu  ipla  fit  aliqd,  qd  reprimat  nocu- 
metfi  oris  ftomachi  ex  ea.Etq  hnt 
coplcxionc  ficcS,  nccefle  haWteo* 
corpora  hnmettarc,  ne  in  eis  accelc 
ret  fencclus . 8c  hoc  debet  facere  cu 
S iij  cibis 


»>  i > Colhgec 

G ctbis  humidislaudibilis  chymi , fi-  ratS.nifi  $quiuoce  dr.  Et  Gale,  mo  K 
cut  eft  caro pulloru  iuuenii : & vti  dicit  q>  naturahs dr  rcfpedu  exrrc- 
balneo  aqu$  dulds  tepid^ : & fuge-  moru , Sc  calida  & humida  compa- 
re labore,&  vigil  if , Sc  ola  accidctia  ratione  rcpcranti^df . Scideodubi- 
aif,  ^ corpori  faciunt  acquirerc  cali  tatur  fm  hoc  tcpus,q»  h$c  tern  pc  ra- 
dicate : ficutfuror,3c  ira,  & coru  (i-  ta  copiexio  n&Iueiuatur.  Dcinccps 
toilia : &afluefacrrc  ea , q corpori  rcuertamurad  id,a quo ftparan  fui 
addudhdeledaaone,&gaudiu:&:  mus . Et  dicamus  q?  nooporcetap- 
▼rcxtrinleca,  qcistntendimusfacc  propriaxe  cdicruanoncth  fanitatis 
ie,(intcontraria (u? cuplexioni,  vt  fblu fu per cxcrci till, balncationcm, 
fcjia  fa!ias,ac  vitis,  & aqu?  frigide : &cibos  habcubushanc  coplcxio- 
exccpto  gaudio  teperatn , acre  tepe-  nc : verum  oponct  cu  hoc  euacua- 
rara,&  mobilib’la&is. icaudirefo  reiuperfluitates  cu  mediates Iaxa* 
nosamenos  eis  couenienseft.Sed  tiuisa  capitcpcr  via  ftcrr.utatioisj 
H cSplexionibus  cahdis Sc  huimdis  fu  & gatgarizando  ore  maftichen,  & 

’ peruetiiunt  egritudines  putridr , Sc  grana  llaphidagrix:  &ctprouoca*  \ 
diicurfiu  fuperfluitatu , Sc  maxinic  ao  vrma . & median*  coueniclitcs 
tpciuuentuas.Etidcirco  needle  eft  ad  purgandu  habemes  hade  com-' 
vtexerciteturforti  cxercitio  & velo  plcxionc  funt  median*  {puts,  (icut 
ci,&  ranturfricarioncmulta&for  agaricu,uirbith,&caitamus.Etopjl 
ri.&tpetbalrtccnf'antecibu.&opj  «j> »fti  multuaboppilationibuslibi 
vlV  ftomachu  taliu  incucii.na  fi  tp-  caucre debcant.  & mter  ojtcras  cau 
fius  copiexio  ad  mala  coplcxione  Iks  putrefacbomshuicrcfillcrcdc- 
conuerteretur , humores  totius  cor-  bct,cuacuado  humorc,  qui  putrdie 

Coris ad  ide  dechuarent : 8c  tunc  ci-  ri  coniucuctat,  Sc  cu  medicinis  refi- 
useoru  declmaretadfiigiditate  et  ftetibus  putreKuHjoni  funqualtta- 
ficcuarc .Ei ifta copiexio  n6 eft tc-  tibus,& 1ms propneutibns.i ■ , quia 
Vide  ter-  perau/icutopinatuscftGal.Et  An  natura  putrefadtiois  ftat ) exrrane- 
v.aafP,1&  Uqui  dixeru  t q>  copiexio  naruralis  umcalort  cu  humid  nan  lupcrflua 
*"  eft  calida  & humida.  quia  cucopa-  firtida  dicurfuntei  mcdieitipodo- 

iR.c6.  & ramus  c6plexione  uatunle.inquS-  rifcrqin  vlumocontraricuuis.  i.i  it  M 
Tcchnii,  tfi  e media,extremitatibus,tuc  dici-  tu  feccris  vna  c6pone,T  qua  ocs  Utc 
&Ra£i7.  musqieft  crperata  ?quahs,&  ex  ere-  virtutesaggrcgcnt',  cut  vlcinra  mc- 
cdii.ca  6,  mitatcs  inteQigunf’  hie  odo  cople-  dicina  ad  c6(cruauonc  laniratisip- 
xiones.  Et  qh  i plain  coparam*  do-  finum,dumodo  rcprdl^  fint  in  llh* 
mimofiiperduita us  elemencoru,  ^ eius  virtutes  qbur,  no  indigent.  Sed 
/unt  I ipla,  nos  dicimusqj  fit  calida  copiexio  frigida  debet  ccfrruan  cu. 
ft  humida ; eoqpcahditas  Sc  humi-  rebus  calidis  fine  humcdanonc.vi- 
ditas piusdotnmanCm  ipla,  q frigi  ddicet cxercitio, balncis  ficcis,cibis» 
dim  3i  liccitas.&  no  dicim’ hie  co-  &hisfimilibus.  Sed  copiexio  frigi-, 
plcxionc  temperata  hanc,de  qua  lo  da  & humida  debc:  reguninc  caie- 
quimur  hic,cp  fit  calida  Sc  humida,  facie  tc  & cxicc&tc,&  cu  muiuplica- 
flifi  cbparatioead  naturale.etgo  dr  tionc  cxctcidj : Sc  indiget  euacua-, 
dicimus  cahdi.  & humida  die  tepc  done  pp  fupflmtatcs,  q a tali  coplc- 

xione 


Liber  Sextus  140 


A xione  generanf.  Sed  coplcxioes  (ri- 
gid* Sc  ficc;  ceteris  funt  deteriores. 
Sc  indigent  in  earu  rcgiminc  calefa 
cientibus  & humecftancibus , & leui 
fricatione,3c  dulcis  aqu;  balneo , & 
cxcrcitio  temperato,  & (omno  lon- 
go.Et  vFr  coplexioncs  humid;  indi 
gent  inter  refirtftione  Si  refetftionc 
mora  longa  : queadmodu  (ice;  in- 
digent breui.  Sccoplexiocs  frigid* 
& lice*  indigent  fuperfluitatfi  eua- 
cuationc,  vr  humoris  melacholici . 
Et  median*  ad  hoc  valences  funt 
xnyrobalani  Idi,&  polypodiu.  Et  vi- 
na  aromarica  sue  coucnietia  valdc 
> B huiccoplcxioi.  Et  coitus  nocet  plus 
exteris  oTbus  c6plcxionibus,ntaxi- 
me  frigidis  Si  (iccis . Et  inter  cople- 
xionescalida  Schumida  fujiemuu 
xolerarc pot  leui*  : Sc  (fj  pciores  funt 
(rigid*  & Gee*  exiftunt : humid* 
veto  medio  mo  fir  habent  circa  il- 
iud.  Ilia  funt  regimina  coplexionu 
diftcmpcraiaiu  inqualitanb9  adli- 
uis  & pafliuis.  Sed  complexioncs  di 
fteperat*  lolum  in  palliuis  tan  tarn 
non  rccipiuntlxfionem  ,quancam 
diilcpcracx  in  vtrifqi , auti  a&iuis. 

"Derefnmpront  P.xtrnttatontm,  cr  Pin- 
^ guiumtxttiuuttiont.  Cap.  it. 

SEd  regimen  corpora  extenuato- 
ru  dcbetefic  per  conrrariu  cau- 
Cirii  extenuanois:  vt  ll  fuent  hums 
caufacaltditas  cu  fieri  rate  mebto- 
ru.valebit  frigida  Sc  humida  diyta . 
Et  fi  ca  ex  tcnuationis  fuent  pp  debi 
litate  attra&iuc , qu;  eft  in  mebris , 
inG&io  olcioliu;aflcrtiuuameiu : 
dummodo  lolu  llet  fup  mcbra,do- 
nec  trahac  cibu,&  no  plus.Sc  fi  mo 
ra  cotraxent  nimiu.dilloluct,  Seal- 
terabit.  Et  fi  ca  exiccationis  ent  (up 
vinuK  digcftiua  (rigiditas,  admiui 


(Iren  fca,q  u * conforten  t d igeftina , D 

ficut  vinunt,&  ca  qux  (cis.  & vFitcr 
extenuatio  ficcitati  alloc iatur.  Sed 
ficcitas  aliqn  prouenit  propter  diflo 
luhonem  multam,  Sc  aliqn  propter 
paucitatcm  digediois,  & aliqn  pro- 
pter vfum  ciborura  (iccorum.&  rc- 
clifica no  iftorum  eft  facilis . Et  ex- 
tenuatio corporum  pinguium  fit  p 
contrail um,  fmq>tu  feis. 

Dr  re*immt  Corporis  Sjiemperati  in 
fmgttlnmtmbris.  Cap.  tj. 

HVeufiji  narrauimus  regimen 
difteperat;  ebplexiois  vfitcr : 
dcinccps  narrare  volum9  de  regimi  E 
nedifteperatxl  fingulis  mebris.  Et 
dicimus  q>  regimen  illaru  coplexio 
num  plusingrcditurgenusflerua- 
tionis  q regimen  coplcxionis  difte- 
perat*  cois.Et  intentio  noftra  in  ta 
h coplcxioe, qualis  ell  i(la,e(l  vt  vir 
tus  illius  mebri  (brtificet  (ua  cople- 
xione , temperando , Sc  cuacuando 
fuperfluitates,  <5  in  eo  generanf,  Sc 
tcmouerecani , <ju*  illam  gencrat 
fupcrfluitate,  confydcrando  vtrum 
fitlxlum  in  (e.autperaltenusmf- 
bti  compalfione : queadmodu  llo- 
machus  in  aliqbus  hoi  bus  cill;(us 
pcrfe,&i  ahjspcopaflionc  cerebri.  F 
& mebra,  q magis  damficauf  alijs, 
funtmebra  pnncipalia,cu  coplexio 
critaltcncotraria.  v.g.cu  hepar  ell 
calidu,&  llomach9  frigidus,  & cor- 
pus eft  extenuatum , & rcncs  arenis 
abundant, vel  vt  I corpore  extenua- 
te telliculi  multu  gencrant  (pm a:  I 
talibus  indigent* regiminemixto. 

Sc  plus  inftarc  difteperanti;  pencu- 
loliori,  ita  q>  aliud  obliuiom  no  tra 
dattu.&  hoc  ingreditur  doctriua  de 
lngcnio  fanitans.Sc  ob  hoc  no  plu- 
ra  his  diccmus.fcd  regimen  pr;lcr- 
S iiij  uati- 


Collieer  ' 


G natiuum  cftdcgenercctiratiui.fi- 
curdiccmns  poftea.Et  fciascndere- 
riorharii  complexionG  eft  ilia,  qtif 
eftincerebro  dcclinante  multfiad 
caliditate  auc  frigiditatem:  ideo  cp, 
qn  c6plexio  cerebri  eft  ad  malinl 
conucrfa,  eft  caaducnrus  mali  mul 
ri&magni : queadmodu  funrapo 
ftcmata  colli, & fynachia,&:orispu 
ftulationcs,  & apofteraara  vuul^,vt 
rauccdo,&  plithifis,  & tuflis,  & dy— 
firnrerin,Sc  alia  iftis  fimilia.Er  aliqii 
cur  rut  iupcrHiu  rates  iftjad  ftoma- 
chum,&  corrumpuntipfum : ita  q» 
ft  flitxus  fuent  frigidus,couertet  ip- 
H fum  ad  firigidirate,  & complexio  to 
rius  corporis  corruperur:&  cuhoc 
patiens  crutftuarioncs  emirat  accto 
ftts,vtmihi  tempore iuuenmris ac- 
cidie: quiamcusftomachus^pter 
jnalitiam  regiminis  mala  aequifi- 
uit  eomplexione : & Mcdicus  meus 
ignoras  earn, dixit  tptaliterfuit  co- 
mma ca,  cp  ipfem  remouere  non  po 
ruit.&cgo  ignoransolnoera  fcicn- 
ux  Mcdicinx,  & ab  hacoc  dtftcpe- 
rantic  me^ortum  habent.  Etqn  di 
ftemperantia  fucrit  calida,fluxus 
humoru  inaliquibuserit  calidus. 
rememorario  veto  oTum  harum  in 
I capitulodelngeniofanitatisconri- 
nctur . Sed  conferuario  coplexionis 
cerebri  vt  non  dtftepcretur,  eft  vt  ft 
€ frigidu  , fuperponanf  ei  res  cxic* 
cattux  habentes  caliditatem  c£i  aro 
maticitatc : ficut  mans , & caryo- 
phylla  puluerizata , poitqul  cu  vi- 
no fueritablutu.  Eteuacuenfurfu- 
perfluitates,^  in  ipfb  cottnuegcne- 
rantur,cti  ftemutarionc  Sc  fricatio- 
. ne,qu$fiuntcum  radice  nucis.Etet 

fingiuarum  fncano  conferr.  Et  ere 
ramafticatio  maftiches:  & vti  me 
dieixus , <3  euacuant  kumores  in  co 


i ' 

abundantes  reporibus  cotigruis : 8c  K 
maximein  vcre,&autfino.Sedccrc 
bru  diftemperatum  in  caliditate,iu 
quo  fuperfluitatescalid^generan^ 
percontranu  huiusconferuarur.  & 
hoc  fit  iftungendo  caput  eiusoleo 
rofato,  Sc  euacuando  humore  con* 
triftante , fm  q>  melius  vr  conueni- 
re.  Etrl’r  cerebrum  magis altera tur 
fiigiditate  q caliditate.  &pp  hoc 
opoitet  ipfumafrigoreconferuare 
coferuationc  vltima.Sed  regimiil* 
lorum,  qaoru  impoflibilceftrcge- 
rc  ipfos  ifto  regi  m iiic,nece/lc  eft  c5 
feruare  corum  qualitatcs.qm  fient 
cftxqualis  complextonisa  fuana-  £ 
riuitatc,  vr  mihivtxgritudmesciP 
dem  fuperuemetes  ftnt  cx  repletio- 
ne.&ob  hoc  indigent  euacuatione 
vfi,  videlicet  phlebotomia:  & maxi 
me,  ft  in  co  apparucrint  figna  rcple 
tionis.  & oportet  cum  hoc!,  v t abiit- 
ncant a cibis  multi  nutrimenti.Scd 
quinon  habet  eomplexione  rifpe- 
ratam.maior  pars  fuarum  ^gtitudi 
num  a malis  humoribus  habet  xv- 
uenirc.&  ob  hoc  oportet  ipfos  abfti 
ncrc,&  fcireillos  euacuare,  confyde 
rando  femperquantitatcmeuacua 
tionis,  vt  no  fit  ftiperflua  nec  dimi- 
nuta  :coq>  tales  fiint,quibus  vna  M 
euacuatio  ftifficerevidetur  in  rcrc: 

& talcs  fum , qm  indigent  duabus; 
vna.fin  vcrc,  &alia  inautumno. 

Et  ego dico qrilh,qui  vtuntor po* 
tinnitus  in  fcptimanisannorujaat 
in  medictatibus  eorum , rccliusfa- 
ciunt,q  jib,  qui  omni  anno  puiga- 
noncscxcrcent.quia  nosvidemu* 
tb^gntudinesvtplurimu non  acci 
aunt  holbos,  nifi  circuit!  bus  termi 
naris , aut  circa  ipfos . Et  ideo  circa 
vnumquodq.indiuiduum  hoc  eft 
confydcrandmn ; quonia  fpero  cp 

cum 


Digitized  by  Google 


Liber  Sextus  ' 1 4 1 


A cum  Hoc  regiraine  multi  ponicrut 
cuadercab  fgmudinibus  cis  acci- 

dentalitereuenietnibus.&conucnit 

etiam,  vt  qui  volunt  mutarc  confuc 
tudincm  malam,mutentipfam  fuo 
poflc  paulatim,nc  tcrrcant  fubito. 

Dt prtftrmttionemporum , qmpTtpa- 

rata funt  in  tegruudints  cadert. 

C op.  *4 

DEinccps  volumus  tradlarede 
corporibus,  qu$  propiuqua 
funt,  vt  in  ^gritudincm  cadat,  vteo 
rum  malisaptitudinibus  obuiem9. 
Et  vniuerfaft  didmus,q>  genus  pra: 
feruationis  fiiturarum  ^gritudinfi 
B fieri  debet,  qnaliquod  fignum  ma 
nifcftatur,tunc  re&celtcxgnc  cu- 
ix  xgrotantis  hi  prxfcnu.verbi  gr. 
refiflere  leprae, vt  non  fiat , cfl  idem 
cumrcbus,quibuscuratur, qn  eft. 
illud  idem  oiamus  in  alijs^gntu- 
dinibus.Malarum  vero  aptitudinu 
& manifeltior  eft  llla.qux  diciffpo 
taneus  labor . nam  qr>  hie  corpori* 
bus  adeft,  prxparata  funt  infirmita 
tibus  multis.  &ob  hoede  ifto  vni- 
uerfelem  fermonem  facicm'Nqj  no 
etitfimilc  alijs  mails apnrudinibus 
proprijsmomni  egritudine : eo  q> 
modus  obuiandi  illis  aptitudinib” 
C malis  eft  vnus  & idem  modus  cum 
cura  ^gritudinfi  ipferum.Sc  idcirco 
hie  non  eft  rccitandum.  Etfciasq> 
non  obliti  fumus  de  conleruationi- 
buscorporum  tpe  corruptions  ac- 
ris:  fed  in  pofterum  diccmus . Scd 
incipiemus  loqui  de  labore.&  dicc^ 
musquodiam  didlumcllin  libm 
Aegritudinum  ,q>  poteft  elle  tribus 
modis.  Vnus  eft  labor  vlccratiuus: 
Sc  iiec  fpccies  fit  ab  humorib’chole 
ricis,qui  hoc  mouent:&  de  hac  Ipe- 
deadpraelensintendimus  loqui. ! 
Alia  (pedes  dicuur  cxtcnliu’  ;&  h^c 


cx  fenguinis  multitudine  fit:  & fm  D 
aliquos  dicitur  vtntofus.  Tertia  fpc 
cies  dr  apoftemofus , Sc  compofitus 
cx  extcnfiuo  &vlccratiuo:&  deeius 
xprictatccft  vt  fiiperucniat  omni- 
bus membris  apparitio  cremeti  cir 
ca  omnia  extrcma.Et  volumus  inci 
pere  a cura  omnes  has  fpccies  conti 
nentetpofteaverode  vnaquaq*  fpc 
cieloquemurpcrfe.  Etdidmus,  qj 
ca  efficicns  eft  mala  complcxio  ma 
teria!is:ergo  medicina  comunicans 
illis  fpebus  cm,  autalteratiua , aut 
euacuatiua.Et  al  tcrationem,&  cua- 
cuationcm  fecit  natura  cum  cibis,  £ 
& medicinis.qua:  habent  dilponere 
humoresad  Imncfincm.&aliquS- 
do  adiuuant  ad  hoc  fomnus,  quies, 
Sefemcs.Etcuacuadofitcum  medi 
cinis  ,qu?  prouocant  vrinam,  Sc  fu- 
dorcm,&  ventum:&  eft  cum  exerd 
tio . Sc  h^c  fiunt , quia  ars  (equitur 
curfum  naturx.&  ilia:  funt  medici- 
na: commumcantes  olbus  fpeb’fu* 
pradi&is . verum  de  propria  vmul- 
cuiufq,  iilarum  volumus  diccrereo 
m non  euacuatur  vnaquxq;  iftant 
(pecierum  vna  fpccic  cuacuationis, 
ncc  altcratur  vnaquqq,  iilarum  Ipe 
dcrum  vna  fpecie  alterations.  p 
Dr  rtmotione,  ex  prafinatune  cor- 
p or  urn  alabort  vicerat  mo . 

Cap.  1 5 

JNdpiamus  nunc  a labore  vlcera 
tiuo.Et  dicamus  quod  caufe  effi- 
cicns iftius  ell  humor  acurusmor- 
dicatiuus.  Et  tu  (cis  q>  humor  mor- 
dicaauuseftchoicricus,aut  melan- 
cholicus , aut  phlegmaticus',  felfus: 
ideoquia  vnulquifque  iftorumeft 
mordicatiuus.Sed  cholera  eft  acuta 
pp  fuum  acumcn,&  melancholia^ 
pterfuam  acetofitatcm,&  phlegma 
felfum  propter  fuam  falluginc . Ee 


Colli<?ct 


G hie  aecidunt'aliqua:  diftiniftioncs. 
mioii  eft, quia  ifti  humorcs  non  eh 
higiunt,  qmautfub  cute  lolum  fiit 
locati  ,aut  profunda  ti  m muftulo, 
aut  funt  in  mulculo  & vcms,cx  via, 
**.!.pater  qua  inneniunturin  (anguine,*  pa- 
mwu.  tc.rno  propinquo.Adhuc  non  eft  16 
gTquunijcniin  (intcum  iftis  humo- 
nbus  aii)  humorcs  mucillaginnfi, 
& iortc  non  funt.&  fi  f unt,non  cffii 
giuntquin  autfint  in  (pongiofitate 
earn  is, au  tin  venis.&  fi  funt!  venis, 
aut  funt  cumpaucitate  (anguinis, 
autcumcius  multitudine . Et  non 
eft, mult5 (anguisin  venis,nifi cum 
ifti  humores  fumpauci , & n6  funt 
muitu  clongati  a coplexionc  (an- 
guiiiis:eotpinucntio  quorundam  T 
a<ftu  no  fit nifi  anteconuerlionem 
iplorum  in  (anguine , & aliqui  port 
conuerfioacin  cunde : vt  eft  chole- 
ra^ melancholia.^  aliqui  cito  co- 
ucrtuntur,&  aliqui  tarde.quoniam 
quando  muitum  clogati  funt  a fan 
guinc,longa  indiget  couen'ionc : & 
qui  propinqui  funt,  in  breui  couer- 
(imtur.  & hoc  eft,  quod  poteft  dici 
dc  hoc  iaborc . & vnufquifq;  iftorfi 
jPpriam  habet  medicinam.Et  dici- 
j mus q>qii  ifti  humorcs  efficiunt  la 
bojeni,ic  fub  cute  funt  locati,  forte 
cxcrcitiu,  & fortis  fricatio  crit  (iiffi- 
cicsmedicina.cu  balneo,&cibofub 
oiymdlc,  aqua_ordci,&  fquizibin,&  fi 
milib9.  Etqn  ifti  hiioresi  porisfiit 
locari,no  indigec  cxercitio,  fed  qetc 
& foinno,&  abftinerc  a cibo : co  q> 
ifta  adducutdigcftionc.  & (ero  bab 
neenfi  aqua  tcpidar&cibisfubtih- 
buscibenfpoft  aftuptione  (qnzibl: 
to  q>  /qnzioT  cuacuat  p vrma  & (u- 
dorc  illu  huore.q  pot  mouen  a na- 
tura.  Et  fi  hoc  acchs  (edabif,  p hoc 
turplenc  cam  hui’cognolcira*.  & 


fi  no  (cda<5  & fomn’.pdtienrisfuerit  K. 
debilis  & vari*,tOc  no  c huor  in  car 
nc,&  mufeuhs  (blu,(ed  ctia  I venis. 

Et  tuc  col v dcradu  eft  fi  cu  iftis  huo 
ribus,qui  (aciuthuclabotc,funtihu 
mores  mucillagmofi^ut  no.  & dici 
musq  fi  no  funtlitiores  mucillagi 
nofi , & huores  faciftcs  Iaborc  funt 
I porofitatib’aut  vcnis,&  tuc  atten- 
dedu  eft  fi  cu  eis eft  fanguis  mult*, 
aut  pauc*:  aut  fi  illi  h (fores  (but  re- 
moti  a fiitSia  (anguinis,aut/pplqui. 

Et  fi  pauc*  c (anguis,&  huores  (unt 
remoti  a fubia  ipli*,tuc  huor  ifte  fit 
cies  Iaborc  det  euacuari  p pharma- 
cist , &no  p phlebotomia  fm  fpcin  L 
illi’htioris  farictis  Iaborc : fiuc  fiie- 
rit  choleric*,  fiuc  mclachohc*,  fiue 
phlegmatic’ falfus.  qin,  qn  ifti  huo 
resexeuta  natuiai  q ualitate, tuc  in 
digctcuacuatioecu  medicina  attra 
(ftiua  ,-q  jppne  habeat  rcfpicerc  illu 
humore:co  q>  qualitatc  pcccat . Scd 
fi  peccatquati  tare,  tunc  facieda  eft 
phlebotomia : ficut  dixim’in  libro 
dc  Ingcmo (anitatis.  Et  fi  ifti  hiio- 
rcsfintcii  multo  (anguie,&n6  nrul 
tu  remoti  a (anguinis  fubftatia.tuc 
in  primis  debent  euacuari  per  plilc- 
botomiam,  & poftmodu  p pharma 
ciaihoc  eft  fi  no  adfint  huores  mu-  \( 
cillagmofi.Quod  eft, quia  fi  efi  iftis 
apparct  huores  muallagi  nofi, tunc 
cofydcradu  eft-fi  huores  fiierint  in 
venis  cu  multo  (anguine,  & non  e- 
runt  muitu  ab  ipfi’fubltatia  remo- 
ti, tiic  fifr  debet  euacuari  cu  phlcbo  Co.  ve.  (e. 
tomia:*qin  cum  pharmacia  diffici  &tnphar 
lccllet.  Et  fi  huores  mucillaginofi 
ruernuin  venis  multi  cum  fangutc  dcbcu 
pauco,&  humorcs  labore inferetes 
a (iibftatia  (anguinis  fucrit  remoti, 
tunc  non  eft  phlcbotomadum,  nec 
pharmacadum:  co  phlebotomia 

per- 


Digitized  by  Google 


"1 


Liber  Sextus  141 


A peruecabilisdlet : nee  I pharmacia 
propofirum  allecun  cflemus : quia 
pp  corum  grofliciem  humoresobc 
dientes  non  client,  (eel  plus  iluerct, 
& etiam  venx  claudercntur , E t hie 
inter  ponenda  eftquicsmedicinalis: 
dcfubtilcs  cibi  i-'incifiui  fincmul- 
taca1idnate,ad  hoc  vt  multa  in  me 
hnsillorum  fpar/io  non  fiat.&con 
ucnientius  in  hoc  cafu  oil  Iquinzi- 
bin  de/cmiuibus,cuius(icciiasfit  K 
prdla  cum  radio;  lilij, &:  violarum. 
Et  aqua  hordci  conucuicns  hie  eft, 
& maxime  in  iuuenibus  cum  radi- 
• cefaeniculii&bydromcictiam.  Et 
B quia  in  corporibus  iftonwn  ventofi 
tas  groila,&  infiatiua  gencratur,  p- 
cipit  Gal.dan  diatrionvpipereon,  Sc 
diacyminum,  Sed  in  uoluo  clima- 
te hoc  dtvitandum:quupolletfe- 
brern  iflcitateA  ipfc  Gale,  his  non 
Ttebaturniiiin  tempore  frigido,  & 
frigida  complexionc . Et  media  nx 
fubtilcs  membra  intnnleca  confor- 
tantes  cu  rcmi/lo  calorc  voles  funt: 
licut  darleni,&  allani,&  cinnamo- 
mum,&  ambra,&  calUalignea:&  I 
Arabico  tdialicha : Sc  caryophyila, 
Scfinuliaaromatica.Ec  (i  Gal.aliq 
iftarum  tepudiet,  facit  hoc,pptcr 
C fuam  ftypticrtntcm.  & licumaii)* 
compoluet  is,bona  erit  edfedio,  ob 
hoc,quia  membra  principalia  funt 
in  vlnmo  dcbiliutis.  & maxime  os 
ftomachi.  in  hac  com  poll  tione  ma 
ftichc  non  obmittatur-  Scd  rola  no 
c(t  hie  commcndanda  pp  fui  frigi- 
di rate  Sc  liccna tem :quamuis  fit  co- 
fortamu.lcd  lloecas  ell  vltimum  in 
hac  conipodtionc, quali  rate, & pro- 
pnetatc.Etquemadmodum  in  hoc 
cafu  phlcbotomia  inhibctur,&  vo- 
ipmu  rationc  cade.  Scd  quando  hu 
mores  mucillaginoii  fuuc  in  muicu 


lis,&langmsvenarum  dl  mund*,  D 
tunc  non  timend^funtresmultum 
calidx,&  vrinam  prouocantcsrppca 
quia  tuucnondttimcndum,vuiu 
mnr  in  membris  fpargatur  E'  Gal. 
lxic  vtif  medicina  ex  pulcgio  frda . 
&mihimulcuaiplacculla,aut  a li 
milis.  Ericus,q>mihinonfiiitne- 
cdle  narrate  hxc  lignafiguificati* 
dominium  humorum  ilioiuin,iicc 
figna ligmiicanua quantitate , ncc 
locum  : ideo  quia  omnia  fun:  ribi 
nota  iu  libro  Signorum.Et  tu  debes 
confident  in  vnna  in  cognition-  gc 
ncrum  humorum,  qui  inter  mufeu 
los  limnquanritarem  debes  fumcre  £ 
a regimjncantecrdcnte,acomple- 
xione,axem[iore,&:  xcate,&  alijs  re- 
bus in  libro  Signotum  dichs. 

Df  ruootione.cr prefenuttoiu  corporu 
a labore  apoflemojojV  txteujiue. 

Cap.  1 6. 

SEd  labor  apoftcmofus,&  exten- 
liuusdc  neccllitate  proueniunt 
a /anguine  multo:  ideo  conucment 
eft  parientem  pnmitus  phlcboto- 
marc:&autumando  quatitatesfm 
tempuSj&i’tate,  &complcxionem, 
licut  I libro dc  Ingenio  ianitatisdo 
cctur . Et  funt  di/nnguenda  mebra 
inenumcrationciftius  laboris:  ita  F 
q?  fi  I capitcgrauitas  aftucrit,cepha 
beam  phlebotomare  debes : & li  in 
membris  medi)sbafilicam:&  cum 
ambas  con  tinuerit  partes,  medians 
erit  phicbotomanda. 

Df  prefer  uaiiont  corporum  ttmport  an'* 
prater  natural*.  Cap.  17. 

IN  hac  pardcula  adhuc  narrate 
remanfit  coiporum  prx/cruatio 
ncm  ab«mnidiiab*abaeieprxter 
Batura.  ttdicimus  breuiter  <paer, 
vt  alibi  didum  eft,  perm  utatur  ali- 
qhl  qualitate,&aliqn  in  fubafua. 

led 


Digitized  by  Google 


Colligct 

G M rum  fit  in  vno  sat  a!io,tunc  pr?  maior  ifti  tempori  cpidimiali  mul-  X 
G led  1 a recip^rc  xrra-  turn  refiftit , (utnendo  ab  vno  cha- 

rodfnes  (1m tlesilli  comp^xionnta-  taftc  vfque  ad  drach.i.&jwft  non 
me nomma corpora abiftisdifpofi  debet comedete nifi  cclebratatom 
ILn.bus  non  laSuntur , fed  lb lum  nibus  membns  digelhone . & hoc 

fieflet  hoc  omnibus  commune,*-  «ns,&  terra  figillata  in  aerepefti 
grotaret  omnes in  aere  fupradido.  lentiali  magnum  prarftant  iuuam€ 
Kcircoconfidere  debemusin  regi-  tum.Et per  nomen  Auenzoar  odor  ■ 
mme  vniuerl'ali  omnes  has  conti-  vnnxhircorumconfcrtmultum. 
nenti  permutationes : hoc  eft  in  a-  Etdictturm,  medicamen  exaloes 
pernone  oppilationum,  & in  tefifte  duabus  partis,  ctoci,&  myrrh*  pax 
do  caufis  putrcfaflionis  ex  torn.  Et  te  vna , de  quo  fumatur  omm  die 
cum  dico  quod  omnes  has  permu-  pondus.  xij.  caraftorum , cum  vr 
tatioues  con nneantjintendo  perm u na  vna  nm  aoua  mixti,iuuatmu^  L 
H rations, qu?  in  fubftaima  funtSed  tum.&  non  eft  muentus  adhuc  ah- 
permutano,quar  I qualitate cxiffit,  quis,qui  hac  med.cina  fit  vfus, q»u 
' m vna  videlicet,  aut  in  pluribus,rc-  a pcftilenna  non  fecuretur  Sed  id 

eimcn  ipfis  qualitatibus contrariu  corrupnone temponscahdi  dcbent 
Ifle  debet.&  hoc  regimen  particula  digi  loca  aha,m  quibus  regnet  v«t 
re  eft.  verbi  gratia, U eft  diftempera  tus  %tentnonalis,aerem  mund.fa- 
tus  i n cal  idi  tare, & fi  cti ta te,c u m fri-  cans.  Scd fi fit corrupuo m fuWtt- 
Cidis  & humidis  regi  debct,&  dege-  tia  tota , habitandum  eft  in  domi- 
le  in  feptcntrionalftjus  locis,  in  qui  bus  terraneis,&  cauanofis,loca  al- 
busadhuc  acrrepnmatur  rorano-  ta  vitare,&  vi  tare  omnes  frudus  im 
nc  aqua:,  & fohjs  aromaticis  humi-  midos,&  tunc  necefle  eft  vt  omnes 
dis .lie  omnibus  all, squall tanbus  pilccs tuc tempons pemtus finr no- 
excedentibus  contrarium  appona-  ciui.ob  hoc,quia  Gurguis  exiltisxe 
tur.Et  ti  magnacaliditas  non  obfta  bus  generatuseftcicx  corruptions 
retdeuiter  euacuand*  client  fiuper-  Et  fimiliter  omnes  carnes,  exccpns  M 
I fluitares,  qua:  in  temponbus  illis  ef  volucribus  monrams,ficu  t 
lent  generate . Sed  aencorrupto  in  & fim.les.ft.s  & vn.uerfaliKr  res 
fubltantia  fimiliter refiftendum eft  rentrem  lenificantcs  hoc  tempore 
euacuationibus  vniuerfalibus  , Sc  oPnm?fii..t:quemad_modum 


cum  refiftentibus  epidimi?a  tota 
fpecie.&  vtantur  cibis  frigidis  8i  fic 
cis  a putrcfadlione  remotis,ficuta- 
ccto,&  lennbus:  & aromarizarc  ae- 
tem  cum  rebus  refiftentibus  putre- 
fadioni, lieu t cum  cofto,&  ftyrace^ 
& galbano . Ettcrebenthinatincft 
propiietas  in  hoc  cafu.  Etthcriaca 


tamarindi,  viola:,  callia, 
&manna.Erquod 
di&umcftin 
hac  pat 

ticulalecundum  noftram 
intentioncm 
fiifficicns 
eft. 

Auer. 


Digitized  by  Google 


Liber  Septim\is 
RRO  IS 


A V E 

C O L L I G E T 

l LIBER  SEFTIMVS. 

* VM  W A LIBRI. 

Dexgniudinum  Curitionc,  feulngenio 
rimucis. 


*4* 

tioin  mala  complexione  non  ma-  D 
teriali  ell  vmca  Tola , hoc  eft  vt  ad 
fuam  rcuertatur  natura . Sc  hoc  no 
fitpnmo,  & fiibftantialitcr  nifi  per 
contrarium,pcrquod  mala:  coplc- 
xionis  remouentur  fpecics : & lunt 
cibi  Sc  mcdicinffeciidum  plus  ma- 
la: complexioi  fgritudiuali  fua  pri 

D,moJc  Curationis  nudneomplexiom,  ma  VlftUtC  mala 

mutruto,  cr  non  nuumabs.  ^omplexio  fit  cahda  & ficca,  remo- 
ra j_  uctur per cibosfngidos humidos,& 

medicinas.  Et  quiadiximuscpre- 
Iber  medicationis$  motio  malx  complexiomsnou  ma 
^ngcn'°  fimitatisin  tcrialisprimo&fubftatialncraco- 
j .Jfiljf'  dtuIatur.Dicimuscp  trano  remouctur,dicimus  q>conuc 

ob  hoc,  cp  rerum  co  nit  aJicjn>vt  a fimili  per  accidens  fi-  £ 
tra  natura  funt  dux  militeriemoueaturificutaquafri- 
fpcs,  videlicet  xgritudines,&  accidc  gida  malam  rcmouct  complexione 
tia  confix]  uentia  rentudincs:&  itc  trigidam.co  cp  cl  audit  poros, & ilpif 
rum  fgntudinum  funtdux  fpccies,  fat  cutim , Sc  fic  colorem  inmnfecu 
ridelicct  egritudines  propri^  & pri-  fbrtificat.5c  hxc  medicina  multum 
mx,confimilcs  Sc  compofitx  fecun  eft  timcnda:&  non  debet  fieri  nifi  f 
dano,vt  func  a malitia  odlo  fpecie-  neceflltatis  tempoie . & maior  pars 
rum  malx  complexionis  materia-  Mcdicorum,qui  ca  vtuntur, errant, 
Iis&  non  materialist  funt  xgritu-  vtpofte^oftendemus.  Scdinfctio 
dines  propri?  membris  officialib’:  remotionis  mal?  complexionis  ma 
videtur  nobis, vt  narremus,incipie-  terialis  duabus  rebus exiftit.  vna  eft 
do  prius  a via  de  ingenio  famtatis,  yt  malus  humor cuacuetur:alia  ell, 
aremouonc  ^gritudinum  propria-  vt  mala  complexio  mcmbrirctiifi 
rum  membrorum  confimilium , il  cctur,  qu^relida  eft  a mala  mate- 
£ fint  materiales,aut  non  materialcs:  rix  fparfionc  in  membris.Euacua-  p 
& poftea  ingenium  remotiois  ?gri-  tioduobus  fit  modis.  vnusfircum 
tudinum  membrorum  officialuim:  phlebotomia:  Sc  alius  fit  per  phar- 
& vltimo  curauonem  accidentium  niaciam  fecelliuam,  aut  vomitm5  , 
percurremusrquauis  in  mcdicatio-  aut  vrinx  prouocatiuam:&  percly 
nc^gritudinum  connneatur,  quia  fieri  a,  & fudorem.  quas  omnesope 
per  rcmotioncm  ^giirudinisaccide  rarioncs  operantur  medicinxcum 
oa  remouentur.Et  volumus  piimo  fuis  virtutib*fccuudis,&  terujstiP 
. narrate  ^grirudinum  membrorum  prirtatibus.qucmadmodum  mala 
confimilium  curationcm, materia-  complexio  pnma  remouctur  virtu 
lium,&  non  materialium:&  poftea  tibus  primis . Sc  aliquando  fit  eua- 
▼namquaq;  'peciem  intcndim9  per  cuatioperieiumum,cxercitium,baI 
tradlarc.  Sc  hxc  nobis  videtur  oidi-.  ncum,  & fricanoncm.  Sedeuacua- 
nata  diftindho.  Et  dicimus  q>  lutcn  tionem  per  phlebotomiam  rarione 

5C 


Digitized  by  Google 


Collieet 


G Sc  experimento  eognofcere  poflu- 
mus : Sc  iuuamentum  ab  expcrietia 
cognttum  maniftdtum  eft.  Sed  iuua 
mcntum  ration?  cognirum  duob* 
cxiftit  modis.  Vnus  modus  eft, quia 
often fum  eft,  cp  Mcdicus  Temper  (c 
qui  debet  mm  naturx : fed  dtcim’ 
q»  Datura  fanat  per  fluxum  (angui- 
nis  xgritudines  (angutneas  multas. 
&cacem  rationeinuenimus  tuua- 
mentum  medicinarum  laxatiuaifi. 
Sccundus  modus  eft , <p  impol’c  eft, 
vt aliquando  cibus  & potus  fupfluc 
non  fumanrur,  ita  tp  in  corporc  (an 
guisfupfluusaggregetur,aut  alter 
Hhu  mor,&  fupcrHua  indigcteuacua 
tione.ergo  neceflaria  eft  phleboto- 
mia,aut  pharmacia,  auteuacuatio 
alia.Sed  ieiunium , & cxercitium  in 
hoccafu  fufficicnriam  non  habet: 
quianimis  minuuntpaalatine,co- 
parauonehabiraadhanc  replcrio- 
nctp.qux  eft  fm  va  fa.  Nam  accidc 
re  poflctjficutaccidit  ilfi , qui  (om 
niabat  in  baltieo  (anguineo  balnea 
Xj,4.c.tr.  ri,vtdi»ftumcftfuperiusiiilibro  Si 
gnorum,ficut  dicit  Ga.  vndc  cogno 
uit  fanguincm  in  (ua  complcxtone 
abundare:&  ideo  phlcbotonnam  11 
bi  fieri  impcrauit.  &confilium  ha- 
I bens  nbali|smedicis(cqucntib’ via 
Erafiftrati,ei  prohibuerat  minutio- 
nem , & miunxcrunt  fibi  abftincn- 
tiant.&  abftincndo  fada  fait  diflo- 
lutio  humorum,  Sc  inde  duplicatus 
fiiitcalor,&  cxtin<ftusfuir,ficttrcx- 
ringuiturlampasex  multitudinco- 
Jei,quando  TuperabundatSed  quan 
do  dcbetqiixltbet  iftamm  euacua- 
tionum  fieri,  aut  vna  pi*  altera, hoc 
yolumusdeterminarein  primis : Sc 
poftearedibimusad  curationem  v- 
niulcuiufq-,  (pedcifingularitcrma 
Ixcomplcxionispoft  narrauonem 


rerum  fignificanrium  manifefteft JC 
cicndi,vcl  non  facicndi  feciidu  qua 
titatem  euacuanonis,&  redtficatio 
ncm  malx  coplcxionts.&hxcfunt 
natura  egrituninis.ic  virtus,&  com 
plexio,&  xtas,&  tempus,&  afiaqux 
rememoran  debcnt.Et  dicimus  rfr 
qicuacuatio  non  debet  fieri  mfi  cu 
humores  curfum  naturx  egrediua; 
tur  in  toto  corpore , aut  in  vno  me- 
bro:&  hoc  aut  qualiute,aut  quand 
tate,aut  ambabus.  A cjuantitate  ve- 
to prouen it  (penes  laoons  extenfi- 
ui,qux  eft  repletio  fm  vafa.  Sed  rc- 
pletiofccundum  virtu  tem  a quand 
tatCj&qualitate  proaenir.ua  q>  vir-  L 
tutesnutntiuxj&motiux  aggrega 
tur,&  viromnes  virtutes  operant^, 
nam  quandodebiluanrur  vircutes, 
tunc operationes  in  humorrbus  nx 
turalcs  non  fiunt.&  fm  plus  hac  re- 
pletioncm  (equttui  labor  vlccratiu* 

Er  humorum  maliriam , qui  in 
pecic  repletion  is  exiftunt.  Ifti 
funt  euacu.ttionis  modi  fuperfluita- 
tum,ouqin  totocorpoic,autm  vna 
memoro.  Sed  locus, in  quo  phlcbo- 
tomia  debet  anercipareinquantita 
tc.eftqn  oes  hu mores  in  quantita- 
te extra  curium  naruralem  augme- 
tantur.&hocnonprouenitnificu  M 
augmento  (itnguinisquantitatiuo, 
obnoc  q>  humores  inipfb  funt  in 
potentia.  Sc  ifta  augmetatio  fm  pi* 
laborem  prarftatcxccnfitnim . Sed 
locus, cui  minus  neccllaria  eft  eua- 
cuario  phlcbotomix,rftqn  h unio- 
ns extra  curfum  naturx  in  quanti- 
tate, &qualitatccgrcdiueur.Etma 
ximehtcconceditur  phlcbotomia, 
tjuando  humorum  qualnatesqua- 
litati  (arguinis  non  repugnat,neq; 
ctiam  a (ub'ftantia  fangutnisclon- 
gancurhoccft  quia  non  fuutcrudi 


Digitized  by  GOtJg 


Liber  Septimus  i44 

A &muri!/aginofi.Etahquadophle-  randum.  Rafts  dicnq,exren-ntil 
botomia  peraccidcns  fit,  ficutfitp  i;.; ' rS 


fluium  fanguinis  narium,  & fluxit 
hetnorrhoid;mim,&finiile.fcd  hoc 
quatum  pollurat’s  yuan*  debem*. 
Etahquando  hce  (bears  euacuatio 
nis  St  pp  artradhonem  materia:  dc 
ntembroad  membritm.fincintcn- 
rionc euacuanoms  ipfiuscxcorpo- 
rc.&  vt  rlurimum  hoc  fit,  quando 
fanguiseftpaucus.fed  tamen  mali- 
ricfiiscxiftit.  Etaliqufidql  hoc  am 
b?  intenrioncs  aggregantur,hoc  eft 
utcuacuetur,&:  lubtvahatur.&  rune 
® propter  hoc  i (hid  Eicim\vteqacue 
mus  materinm  fgricudinent  fecien 
tern, 3c  pra’ferucmus  ne  augmented’. 

Et  feias,  q>  quando  intcndimus  fo 
lam  euacuationcm , tunca  propin- 
qua  parte  membri  euafuamus : fed 
quado  fubtraclioncm  ad  diuerfam 
ihtendimus  partem, tunc  a remetio 
ri  trahimtis  parte.fed  quado  ad  am 
has  partes  in  red  ere  debemus,am  ad 
enam  magistjad  a!iam,hocin  fub 
fcquentibus  dicctur  Et  propter  hac 
diuerfitatem  intetiois  diuerfafunt 
Ioca  venarum  in  phlebotonua . Et 
Jpptcrea  in  quibufd.tm  tcgritudini- 
bus  intcndimus  phlcbotomarc  ba- 
* filicam,  &aliquandocephalicam, 
& in  quibufdam  medianam.  3c  ali- 
qn  phlebotomamusdextram, Sc  ali 
quando  finiftram  ,ficut  dedarabi- 
ntus.Sc  ha:c  funt  Ioca, ex  quib’eita- 
cuatur  fanguis.  Sed  locus,  in  quo 
pharmacarc  coucnit , in  primis  eft, 
quando  huorcs  exuberant  fbla  qua 
litatethocconferuato  ne  fintdena- 
rura  prius  didta , vt  non  fint  crudi, 
nut  mucillaginofi . nam  tuncinci- 
So,&  digeftio  pi. rcedcrc  debent.  Et 
rropter  hoc  in  anttcipatione  phle- 
botomy,& pharmacia:  eft  con/ydc 


multotics  vidit  in  matreftrum,  i.in 
holpitali,  plcurcricos  phiebocoma- 
tos  ante  pharmaciam,&mortui  fue 
runr.&  mihi  videtur  q;  hoc  fu,t,pro 
pterea  quia  mala  materia  in  jptun- 
do  corporis  in  multa  crat  quantita- 
te: 3c  qn  detedta  fuir,ad  adtum  pro-* 
dudta  perdidit  paticn  tcm.Et  aiiqua 
do  necefle  eft  anticipate  phlcboto- 
miam  propter  mulram  neccflitatc, 
eoq>  incontinenti  liberantur.Etcft 
finendum  cp  dcbem’incipcre ab  co, 
quod  mapis  ncccflanum  efle  videf. 

Et  nof  ter  cari  flint  us  Abumcrtfct  A- 
uenzoar  dicit q>,n6  debet  fieri  phle  5 
botomia  niii  poft  corporis  mundi- 
ficanonem.Et  hoc  eft, quia  quando 
venx a (anguine  funtcuacuatxsfu- 
gunt  fuperfluitates  malas  ad  nutnc 
dum  ineptas,  & ab  his  malant  acq- 
runt  complexion. •nt.Scintnn  turn  c- 
ritphlcbotomta  caufa  maioriscoii 
ftiparionis  ucntris.quia  membra  e- 
uacuata,fugcndo  fuperfluitates  fir- 
culentas,magis  cxiccant.  Et  fciasq» 
eft  differetia  inter  medicinam  mol 
hficanuam&  laxahUamieoqtattra 
dtiuacftcum  attfadbone,&  molli- 
tiua  cum  mollificationc.  & fimilia 
huiusfunt.quf  expclluntf^ccsfb-  F 
lum.Sed  quando  humores  qualita- 
te  peccant,f  vt  fintgiofli  vcl  vifcofi, 
tunc  non  eflconueniens  phlcboto- 
ntia,ncq; Pharmacia,  de  phlcboto- 
mia  manifeftum  eft.  fed  de  purga . 
none , quia  humores  fi  funt  vifcofi 
A:  grollijfunt  inobedientes . & ideo 
mcdicina  trahet  bonos,mali  autem 
remanebunt  Et  Galc.quando  cua- 
Cuare  volcbat  antcaductum  febris, 
cum  medicinis  calefadtiuis,  & inct- 
fiuiS  euacuabat . Ac  quando  febiici-* 
ubatjfaciebat  hoccum  fricatione, 


1 


Colliget 

G &medicinisfubtiliatiuishabenrib’  Hum  magis Sr  minns:  autquando  K 

calorcm  modicum . & hoc  iam  dc-  nihil  fieri  debct,  & maximc  in  cua- 


claratum  eft  in  libro  Confirruanois 
fauitans.&  quod  fit  cum  fcbrc , dc- 
clarabiturm  libro  Febrium . Pr^te- 
rea , pharmacia  per  accidcns  fit  ali- 
quando.quemadmodum  phleboto 
mia:  ficutquandodamus  pharma- 
ciam,  vt  humorem  trahamus,  qui 
caula  fluxus  exiftit.&  hoc  quamuis 
rcfiltatcaufx,  xgritudiuem  tamen 
augmentat. & ego  in  fequentib’cx 
plica  bo,vtrum  per  fimihrfu.autper 
contrarmin . Clyftenjs  vrimur.qn 
fuperilui  rates  (blum  ex  Itcftims  tra 
H here  intcndimus,  aut  per  viarn  tra- 
hendi  materiam  ad  oppofitam  par 
tern.  & licutaliqui  laudant  vonmti 
(gritudimbuspartium  iiifenoium, 
he  & pharmacia  in  $gritudinibus 
partium  fuperiorum  laudatur.  Et 
aliqui  funt  taciemes  cl yfteii a,quan 
do  no  pofl’unt  recipere  mediduam 
laxatiuam,vel  quando  iplam  infir* 
mus  deglunrc  non  poteft,autj>pter 
lxlioncm  ipliushepatis,vetftoma- 
chi,quia  Icduntur  ex  tranfitu  coru. 

Et  balneum  vtp  urimumhumo- 
res  fubnlcseuacuat.  irproptcrea  in 
pafiiombus  ex  groflis  humorih’fic 
I ri non debct,mh pieccdat  digeftio. 
quia  ex  hoc  mfiammatio  toti9  cor- 
poris fcquetur,&  forfan  principali- 
um  membrorum.  Et  fames  eft  vna 
cx  fpccicbuscuacuanouis:&  maxi- 
mc  in  vgritudinibus,  in  quibus  Ita- 
tus,&ciilis  funt  propinqui.lfti  funt 
modi  cuacuationis  malar  comple- 
xionis  materialis,  & n6  materialis. 

JDr  moda,  z?  quando  fieri  debet  euacuatio 
Cr  curat  10. 

DEincepsdicendum  eftqual’rl 
liipraduftis  agendum  fit  fircu- 


cuationibus  & curarionibus , qua: 
fiuntpercontrarium.  nam  in  pluri 
bus  locis  cuacuatio , & alix  contra  - 
rictatcsnon  compctunt:  quamuis 
natura'xgntudims  illud  requirat. 

Et  dicimusq>noftraintcntioiorc  - 
motione  mal$  complexioms  non 
materialis  eft  vt  rcdfaficctur  &.hoc 
fieri  non  poteft  nifi  per  contrarieta 
temeurantis  in  graduexitus  illius 
contrarictatis  a tcmpcramcto.Scic- 
dum  eft , q>  vt  cognofcatur  menfu- 
ra  diftemperantix  illius  corporis  o- 
portet.&  noc  cognofci  non  potent,  L 
nifi  quando  illius  corporis  coraple- 
xiocognita  fueiitlana,xras,clima, 
tempus  anni.regimen,&  confuetu- 
do.  fill  vn rus,caufa,& accidcns, pro 
pterca  quia  in  multis  locis  non  atte 
aitur  caul&nec  virtuti,  nifi  quando 
caufamalq  complexioms  matcria- 
liscxifticScd  quando  malacomple 
xio  non  materialis  eft  in  afiqup  fin 
gulari  membro,tunc  menfura  cura 
tionis  per contrariu  fumitur  a mc- 
bii  complexione , & ab  ipfius  iuua- 
mcnto,&  a colligan  tin  ip(ius,&  a fi 
tu  iplius,&  ab  iplis  fcnnbiliratc , & 
alijscognitis rebus.  Sed  modi  cura-  ^ 
tionis  malx  complexionis  materia 
lis  ob  hoc , quia  inrentio  lola  eft  in 
fuperflui  euacuatione,&  in  alio  no, 
vt  raftc  procedat,  fticndx  funtcau- 
lx,qux  illas  genera  t fupcrfhn  tares. 

& ft  a natura  complexionis  corpo- 
ris prouemunt,aut  non. quia  in  ali- 

Juiouscorporibushumorcs  fuper- 

uunt  ab  corum  naturis , & in  qui- 
bufuam  ab  xtate,  tempore  anui,ae 
re.  Si  nutrimento,  & regimine.Sc  a 
purgauone  eorum  qux  cx  corporc 
purgari  folcbant,vt  funt  languis  h$ 

mor- 


i 

1 


Digitized  by  Google 


Opinio 


i motrh6i(larum,4:meftruus,&pri 
uaiio  confueti  exercidj,  & negligcn 
liacuacuadonum . & cdam  virrus 
opera  cur  in  hoc  gencre  mulcumcco 
q>  m maiori  parte  narura  jegritudi- 
niscotrariarureuacuadoni.  Per  vir 
tutem  intclligo  virtutesoperaduas, 
ficut  vntus  expulfiua,  et  virt’nutri- 
dua,&  uirtus  modua.Et  aliquando 
xnotus  cuacuadonis  vniuerfalis  ac- 
cipitur  a membns  infirmis,&  maxi 
mcapnncipahbus,&  opcrationes 
habendbus  principals, ficut  ab  ii!o 
qui  phlebotomia  indiget, 5c  oris  fto 
machidcbiliratcm  habet.  Eccdam 
\ quando  intedimus  euacuarealiud 
membrum  ex  membris  corporis, a- 
liqua  funt  recipicnda  demonftra- 
donemaiocis  fuorum  fubiedoru, 
& fuarum  communicadonuni,&iu 
uamcntorum.&  fuarum  fenfibilita 
tum,&  forma:  difpofitionis,  & mo- 
di membrorum  touus  corporis : eo 
quia  poflibile eft,  vtcorpus  demon 
llrcr  lupercuacuatione,&  forfimq* 
non.&  hoc,  quando  in  corpore  non 
inueniturreplerio  vniuerfalis,  nili  I 
vno  mem  bro  foluin.  Etimpr^gna- 
rio  in  muhcribus  eft  ex  rebus  iigni- 
ficautibus  euacuationem, vcl  iplius 
! priuadoncm.&  lixc hint, qu$  (igni 
ficant  in  coutranetatc  faciedi  medi 
cinam,vcl  no:&  fi  purgatio  fieri  de 
bet, vel  non.Ec  nuc  diccda  eft  figni- 
ficado,qux  fumituraduabus  rcb* 
fupradidisji.  ab  cuacuadonc,&  cu- 
ranone  hue  attradionc  per  conrra- 
rium, quail  ter  debent  fieri.  1 1 Icipia 


Liber  Septimus  14J 


nci6e ciu  mus  2 curadonc  Pcr contrarium.Et 
fi  liuucnc  dicamusq>  a Mcdicis dictum  eft,  q> 
k line,  quando  complcxio,acr,tempus  an- 

ni,&  fimilia  cum  cgritudincconue 
niunt,tunc  noncftcgiefla  complc 
xio  a natura  propria  mmio  cxitu . 


v.g.iuucniscalid?  complexions, in  D 
regionecalida,&  tempore  anni  call 
do,&  dicta  calida , cm  fuperuencrit 
caufus,nocritiftea  fuo  naturalior 
dine  multu  pcnnutatusicuradus  til 
erit  cum  rebus  in  frigiditatc  remif- 
fis.Etqn  huius  contrarium  accidie, 
tunc  multa  facia  eft  clogatio:  & 10 
huicrefiftendnm  ent  inaion  cotra 
riecate.  v.  g.  fit  homo  fenex  frigidx 
complexioniqin  regioe  fngida , cui 
fuperuemat  caufus,fm  illos  indige- 
bitrc  multtim  infrigiditate  diftepe 
rata.  Et  ego  dico,q>maximeappa-  C6tr»  Ca 
ret,qi  non  verum  dicuntiquod  ma-  lcnurn. 
nifeftevidemus  per  fcnfibilcamu-  £ 
mentuni  quia  iuuenis  fupradid&s, 
qui  caufum  padtur,  curari  non  po- 
tent nifi  cum  rebus  habendbus  in 
fine, vel  incefam  frigiditatem , ficut 
cum  aqua  cucumerum,&  campho- 
ric. & feni  fupradido  fi  talia  propi- 
nentur,ca)or  naturalisipfiusextin- 
guctur,&morictur.Etdicoq>illud, 
quod  ad  hunc  errorem  deducit  cos, 
eft  vna  rcgula  gcneralis,  quam  po- 
fuerunt  line  di  fere  done  prxcifa  in 
gradu  clongationis  finis  a fuo  calo 
renaturaliadcxtrancum  ealorem, 
cum  fqualem  portionem  pofucrut 
eloganone  calons  iuuenis  a fuo  ca-  F 
lore  nacurali  ad  extraneum.  & nia- 
xime,  quando  dixerunrq^maioreft 
clongano.  nam  hoc  impoflible  eft. 
nam  tu  ftis  oj  calor  extraneusa  na- 
turali  ramificatuseft.  Sc  fi  poflibile 
cflct  vtxqualiseflctclongado,  tuc 
verc  iicceilario  fm  viam  curadonis 
per  complexioncm  client  refrigera 
da  multum  fbrtiora  I corpore  fenis 
quafi  ad  tertium  gradum.  fed  hoc  f 
feipfb  ventatem  no  habet.  Ob  hoc 
ponamus  iuuenem  cholciicum  ca- 
lid^  complexions  in  pnmo  gradu, 

CoU.  Auer.  T Sc 


Digitized  by  Googl 


•»  Colliget 

€ &fiiperaeniateifcbris,  qu?ipfum  non cft.Sed  (circ debes fiiuaem  C 
transferat  ad  (ccundum  gradum  ca  medicinx  frigidx  adhibcantur  vl- 
]oris:cuoc  lftc  non  eft  clongat’a^  tra  fuam  complexioncm  nattiralc  t 
prio  caJorc.vcl complexione,nifi  ad  ci  non  nocent,immo profijnt.co  q» 

»n u m grad uio:tn  cum  rebus  in  fir-  ipfius  virtusfbrtis  exiftitadeaspec 
cundo  gradu  frigidis  curari  non  po  mutandas . ob  hoc  ad  gradum  cor* 
tcrit.&  hoc  eft  propter  fortem  jjmu  rumpendi  nacuram  non  pcrueniuti, 
tarioncm.qu.im  mcdicin?percipiut  fed  ipfam  ad  temperantia  ieducut: 
in  coiporcj  unions  ad  fubilannam  quod  fcni  non  acciditpp  ipfius  me 
jgncam:eo  q>  clongams  eft  a fuo  te  brorum  radicalium  frigiditatem.  # 
peramento  pp  forti tudinem  calons  pter  hoc  fufficit  fcni,  qui  frbrem  ca 
cxtranci.Sed  fi  feni  fupradifto  frigi  iidiftimam  habet,  mcdicina  frigida 
do  in  primo  gradu  friperuenerit  x-  in  fccundo gradu  per  raooes  ftipra- 
» gritudo  ipfum  perduccns ad  from-  diclas:&  etiam,  quia  corp’  feats po 

dum  gradum  caloris,  iara  clongar*  term  a non  habet  conuertendi  me-  L 
H eft  a <ua  complexione  nacurali  ma-  dicinasadfiibftanam  rgneam.que 
gtsg  luucnisprcnominat’.quiaiu-  admodumiuucniscorpus.Etfiqu? 

; uenis  eft  elongatus  per  vnu  grad  fi,  raturouomodopoffitfcnitantafc'- 

fed  lemselongatioeft  duorum  gra  bnscaliditas  aduemreiRcfpodem* 
duum,aut plunum.Et  pp  hoc,(i  pof  q>  fieri  poteft  pp  dicer  fux  inordtna 
-labile  eflet,  cocedcrcm*  lm  elonga-  tioncm.Nani  ii  dicta  conucnieri  r~ 
tionem  fieri  cotrarium  nociuum  re  tcretur,imporcc(let  vt  talcm  inode 
fpc&u  confydcranonis  finis  fm  di-  retfcbretob  hoc, quia xgritudles,vt 
uerfitatem  fubie&itppea  quia  qua-  didlueftin  libro  Acgri:ud>num,n6 
fi  mnpoi’e  eft  fenem  ad  ilium  gradu  nifi  duab’fiu  nt  cauits,aut  a piopria 
peruenire.&fi  pcruenircinchoarct,  coplexione  mcbri  mala^uta  rebus 
antequam  ad  terminum  ilium  art!  aducnientib’abextrin'cco.  Et  qn 
■ gcrct.morcretur.  & fi  fanarer'fm  c-  coplcxio,  & aer,4:  regio,&  xras  con 
longationem  fupra diclam, bonum  trariaeruntcgriiudinifoiis,  tueno 
fincmnonconfcquerctur,quisali-  remanebitcius cauia, ni(i regimen, 

' 1 cjuantulum  viuere  poflet.quia  me-  & dieta . 3c  quod  ex  parte  temporis 
dionx  eidem  con  uenien tes  comple  anni  con fyderatur,  in tclhgi tur  a na 
; xionem  membrorum  fuorum  radi  tura  partiom  temporis  anm.Et  vfr, 
.caliumppipfarum  fngidiratem  lx  quando  acr  contrarius  eft  fgrirudi 
derenr&fica  tpantia magis  elon-  ni.tunc bonum eft infiimo,& gau* 

: garend  & multa  elongatio  tpantix  dium  Medico . & fi  aer  p le  rain  no 
caufa-mortiseU,  aut  xgritudiois . exrftit,tun<  Medicus  aruficralem  fit 
Prxterea  fm  comm  diSum  mcdici  cere  debet.  Et  modus  medreariois, 
nx  iuuenis  & lenis  frigid?  debent  ef  qui  fumitur  Aonfuetudine  in  terT- 
Ct  in  eodem.  quia  fi  entl  corpus  cali  trum  fieri  debeat  aut  notvaut  quan 
dum  eft  fiipercalcfadum  yfq ; ad  fe  turn  fieri  debet,  eft  ficut  pot  us  aqu^ 

. cundum  gradum,  & corpus  frigidfi  frjgidz  in  igne  arderi.Nam  fi  rnfir- 
eft  fupcrcalc&du  vlq,  ad  fee  fi  dum  mns  afiueuerat  potum  aqu?  frigid^ 
gradum, vnura  corpus  calidiusalro  in  tempore  fux  fanitatis  finelxfio- 

ne,  * 


Liber  Septimus  146 

ne,  fecure  priffumusdare  tempore  cut  dich  Galenus  q»  rni  acciditia-  D 
xgritudints:  quauis  hcpar, 3c  os  fto-  ueni  malam  complexion?  non  ma 
machi  habcat  fngidum . 3c  fi  huic  terialcm  habcnti  in  ftomacho,  cui 
a/luetus  non  fucrlt,  aqua  frigidaei-  Medici  aquam  vita  bam : 3c  ipfe  p£ 
dcm  nuilo  modo  propinctur.qdi  ne  nimiam  aqux auiditatcm  magis e- 
crfli  tas  nos  ad  hoc  cogeret  ad  hanc  legit  mortem  § vitam  : 3c  militant 
dandam , tunc  minorem  dabimus  aquam  frigwia  bibens  fubito  a ma- 
quantitatem  Sc  minus  fhgidamieo  la  complcxioe  ftomachieuafit.  fed 
cp  confuetudo  complcxioncm  in  fi-  propter  aqua  frigfditatem  remafit 
mile  comierrit  paulanm, Sc  logo  tc  eiinfervfibilitaa  qu?dam,ipfurti  in 
pore  hanc  confuetudinem  acquire-  tfanigluttendo  impedi?s;&  fie  moc 
do.  fed  quando  contrarium  fubito  tuusfiiit.  Sed  mala  complexion], 
fic,3c  fecund um  multum,  naturam  qux  eft  cum  materia, necefie  eft  da 
corrumpit.  Et  hijc  eft  vna  virrus,pp  as  fpecies  mcdicanonis  aggregate, 
quam  naturaintcllexitgradatim  p 3c ahquSdofignificatiofumiturab 
B tempora  anni  de  vnocontvarioad  altcranone  malx  complexioniseo  ? 
contrarium  tranfire.  quia  fi  fubito  maria  fignificacioni,qu?fumitnra 
dc  calido  ad  fngidum , vel  deftigi-  materia. verbi  graria  febres putrid^ 
do  ad  calidflm  tranfiret^iarara  role  3c  maximequ?  de  materia  cruda,& 
rarenon  poflct.Etppconfuetudinc  gro/la,inquantumfutitdemalac6 
diiftum  eft  a quibufdam.cfquidam  plexione  cahda  3c  ficca,indigent  ha 
paulaum  fumpferont  venenum  ac  me&atione 3c  refrigeratione.fed c6 
gradatim , 3c conucrfum  fimmeis  fyderatione co&ionis malum  nocu 
ad  cibum, 3c  in  habim  fine  nocume  men  turn  importabunt.Et  hie  bon* 
to.  Quamuis  ita  dican  teamen  ego  Medici  difcrcrio  neccflaiia  cxiftit, 
non  conccdo.immo  argumemo  dc  circa  quam  plus  infifterc  debet.  ver 
monftratiuo,3c  inepiftola  Theria-  bi  gratia,  quoniam  illud#quod  plus 
c^  3c  veneni  reproDaui , quam  ad  neccflanum  febn  phlegmatke  exi- 
Glauconcm  tranfmifi.Scd  quod  di  ftu,cfteuacuacio  materici:  & in  fc- 
cunt  coccdo,q>  Mcdicus  de  vna  me  bribuscholericiscft  acodentlb’  ob 
;C  dicinaad  aliam  permutate  deber.  uiarc.3cqii  ambo^qualesindubi-  F 
quiafi  folum  vna  vtcretur  medici-  tationccxiftunr,tuncambo  ?quafr 
ra,poffibilc  diet  q>  natura  in  habi-  curare  debes.  Sedqaandoaccnsno 
mm  conucrtcretur, Sc  in  corporede  rimetur,  tunc  ftudeascam  total  iter 
bitam  non  faccret  operation? . fed  remouerc : quoniam  talrrer  ipfam 
vnrus  confyderanda  eft  in  eo,  quod  curabis  complete  fimili  ratione  in 
’ fieri debet  in  euacuatione^Sc  in  me-  xgrirudine',  3c  accidenttbus  ^griu- 
dicattonr,quc  per  contrarium  fit.  dmi  cotrarifstficuteft  febris,&  fyn- 

Scd  in  euacuationc  manifcftum  eft  cope.qa  tu  feis  quafr  curat i debett 
tp tenor virratis  debet  attcndi : fed  eo q> in  fcbrc necefie eft infrigidare 
in  altcrattone  cft,ficut  balncatio  a-  Sc  in  fyncopa  calcfacere:  3c  fvneope 
qux  frigidx  in  he&icis , cp  prodeft.  indiget  nuti  i tionc,&  febris  euacin- 
Sedfi  diu  afluefianr, membra  larder  tioucindiget:ficutdi<fluri  fun:*.  E: 
princtpalia, Sc  mortem  induert : fi-  hie  fare  debes  q>  accns,  xrri  a- 
• T i i 'dii: 


ft  • 


**  * • Colli<rct 

t>  dini contrar iatur,  non  lequitur  nifi 
argritudinem , qu$  contraria  dl  pri 
mi  xgntudini , vt  eft  (yncope  ex  i- 
‘nanitione.qu?  contraria  cxiftir.Sed 
quando  caufa  mala:  complexionis 
no  eft  materialis,  hxc  manifeftario 


ibidem  non  repcritur,vt  in  epheme 

■ . • : J:. l- 


nifi  propter  com  municatione  mem  K 
brorum  principalium,quam  habet 
cum  corde, quod  eft  fons  caloiis,* 
minera  vitae.  & io  non  oporter  mul 
tiplicari  contrarictatem  in  talibus 
membris,*  popricqualitatem  fngi 
dam. Et  propter  hoc  eft  timendum. 


ta.&ctiam,quadoacciditmalac6-  quadoaccidithcpari  complexio  ca 

I-  >lexio  ab  cxtrileco:  quia  tufeis qua  lida  , lefingerarc  ipfum  cum  rebus, 
iter  curari  deber.Hx  funt  fignihea  qua:  funt  in  vltima  frigiditate:qu& 
*ioncs,qux  fumutur  a mala  cople-  uis  mamfcftctur  ncccflitas  rcfrigc- 
iionetotius corporis.  Sedquando  rationis  vltimx.* hoc dico propter 
invnomembro  xgrirudo  lingula-  principalitatem  huiusmembri.Scd 


risexiftit.tunc  figmficatio  fumitur, 
vt  didtum  eft,  a membri  complexio 

H ne.v.w.quando  ccrcbro  euemt  ma- 

• ° 1 . . tr  •*.  r. 


verum  dicimus,cxcolIieantia  ifto- 
rum  mcmbrorutnrccipmir  demon 
ilratioi  plenum.  v.gr.non  debemus  L 


la  complexio fri<rida, fignum eft cp  rcfrigcrareosftomachi  maximare 
hxc  arontudo  elflcuis : quia  pauca  frigcratione,quia  ell  colligatum  cu 
Sc  leuis  fadlaeft  clongatio  a fuaco  cere  bro  fri  pi  do : & q ua  mu  i s fit cali- 


& leuis  fadla  eft  clong; 
plexione  naturali.  * tunc  debet  cu- 
rari cum  medicinis  debilem  calore 
habentibus : quia  tuc  alia  membra 
funt  inlrigidanda,*  non  ipfum  ce- 
rebrum.* hxc  eft  comparatio  iuuc 
nis&lenis,quemadmodum  fiipra 
itiximus.  Sc  quando  indiges  calcfa- 
ftione cerebn,tunc calefac  ipfum  fi 
ne  timore . & fi  vis  infiigidare.illud 
facias  cu  timore . Sed  ana  membra 
frigida,  ficutfunt  ncrui,*  fimilia,fi 


&quamui 
dx  complexionis,  quod  eft  colfiga- 
tum  mem  bro  frigtao.Er  non  debe- 
mus iterum  refrigerate  multum  he 
par,quiaeft  colligatum  cum  cotde. 
Et  fummahuius  eft,cj><juando  vo- 
lumusfacerecontradidlione  mem- 
brorum  principalium  iu  calore, ad- 
hibcas  curam  dc  cordc:eo  q>  ipfiim 
ell  colligatum  cum  his  mcmbns^T 
principalibus.  ideo  quia  coreft  om 


res  iterum,  nifi  cum  timore, ad  hoc 
vt  no  trahas  ipfa  de  fiia  complexio 
Et  ficut  diximus  de  his,  eodem 


nc, 


nibus his  in  potentia, quamuisfit 

inSigidStur, calefac  ipfa  fine  timo-  vnuminadfu:(icutdcclaratum  eft  A4 
re.&qn  funt  calefada,  non  refrige- ' in  libro  Samtaus.  Sc  tempore , quo 

erithepar  malx  complexionis  cali 
dx,intenda$  in  refrigerando  cor  cu 
medicinis  facienribushociquia  pof 
modo  facias  de  ficcis  & hiiidis : qa  fibile  cflet  cp  cor  ellct  tz  mal?  com 
corporibus  non  accidit  nocumen-  plexionis  hepatis,* tunc  rediret ad 
tfi.nifi  ex  parte  elcmentitlominan-  malignandum  cor . Sc  pp  hoc  non 
tis'fupcr  ipfa.  Et  quando  feiueris  <b  oportet  relinquere  cor  Trcr  alia  me- 
iuuametum  membri  magnum  ell  bra.Et  non  oportet  lolum  curare  fir 
in  corporc.  Sc crat . fi  membrum  ex  per  hoc,f  in  refrigerando,*  calcfa- 
principalibus,qux  magnam  habet  ciendo,*  exiccando , & h u median  - 
operarionem,arguas  augcre  virtu te  dorled  etiam  in  oTbus  opera  tionib* 
jpfius  fuper  omnia.*  hoc  non  dico  forubus,f  in  operarionious  lecudis. 


Liber  Septimus  1 47 

A Stterdjs.  Sed  dcmonftratiohuius  nifcftc.  Et dixit  Abumeron  Aucii- D 


loci  fubie<fti,3t  hie  eft  mamfrlta.qa 
quando  cm  mala  complcxio  fuper 
corpus.  1.  in  fincfuperficici  corporis 
noneges  mcdicinis  fortis  qualita- 
tis.ftxtquand<  1 eft  T corpus,  oporret 
tcvdmedicmisfbltibus:  coq>debi 
litatur  virtus  lplarum, propter  tran 
fitum,qucmfaciuntpcr  alia  mem- 
bra, v.g.  licut  eft  pulmo. 

Dt  tHOatattene  per  phltbotomiam. 
Cap.  J. 

HVcufque  diximus  dc  demon- 
ftrauone  medicinarum  per 
viam  coniranctaris:nuc  vero  loque 
B nun  dc  dcmonftratione  fpccicrum 
euacuatiois,8c  proprie  duarum  fpc- 
cierum,fiphlcbotomix, St  pharma- 
cix.  Dicottaq;q>qh  natura  ^gritu 
dinis  (ignificat  fuper  necellitatcm 
phlcbotomix,  ncceflecft  vtprxui* 
deaturxtas,  & virtus,  & aer,&  regi- 
ment confuctudo.St  fi  omnia  ifta 
ligmlicant  fuper  neceftitatem  phlc 
botomie.mnc  fecure  nunuas  fined 
more.  Et  atrendas  q>  non  fit  in  cor- 
porc  aliquod  membrum  l$fum,q<K 
deneget  pli  lcbotomiam.vcr.g.ficut 
eft  os  ftomacln  fngidum,quod  pa- 
tiiur  nau<cam:Stcnam  <p  egcr  non 
C diUegrotaucnt,proptcrquod  perdi 
deru  virtu  tern . Actas  autcm.quq  eft 
conueniens  minutioni,cft  iuuent*, 
Stxtas,inqua  minuitur  prxtcriu- 
ucntutcm.cftpnncipium  leprima- 
nxlcxtx  vlq.ad  feptuagefimu  an- 
num . Verum  minucredebemusdc 
quantitate  fan<niims,i.  minus  extra 
herede  fangumerquamuis  lint  ho- 
minesqui  tolercnt  phlebotomiam 
vfq.adoduagmtaannos.Sed  non 
debemus  mmucicvfqi  ad  duas  an- 
norum  icpnmanasfin  Gal.  quaua 
Datura  sgritudinis  hocrcquirat  ma 


zoar,ego  minui  vnum  meu  filium 
trium  an  norum,  & cuafit  a mortc. 

Et  virtus,  quando  eft  multum  debi 
Iis,non  fufticit  vt  (olum  minuamus 
dc  quantitate  languinis : fed  ctiam , 
oportet  vt  prohibeamusphleboto-, 
miam  omnino.St  li  viderim’ij  pa- 
tiensnon  poteft  viucrc  fincminu- 
tionc,  licut  accidi  tin  fgruudinibus 
lenum , facias  cum  timorc  tamen. , 
Tcmpusautcm  conueniens  phlebo 
tomix  eft  vcr.  St  tempus  $ftabs  pro 
hibet  phlebotomiam, piopter  debi- 
litatcm  virturisiuillo  tempore, St^p 
ptcr  rdblutionem  fpintuum.  Yciu  E 
li  reqrat  natura  (gricudims , facias 
cuacuationem,fcd  in  parua  quanti , 
tatc.Tcmpus  vero  hyemis  prohibet 
phlebotomiam  propter  coagulapo 
nem  fanguinis,&  propter  grolfitic,. 
quam  habctillo  tempore.Tcmpus 
autem  autumni,  quia  eft  propiquu 
xllad  in  fua  temperantia  ficci tads' 

& cahditads,non  eft  conueniens  ad. 
phlebotomiam  propter  ficcitate  ip,  , 
lius,  & propter  turbarioncm  vento- 
ru,&  propter  dcbilitarcm  operano-, 
num , St  propter  tempus  calidum,, 
quod  prxcelut.Ncc  ita  priuafphle- 
botomiaomnino,C quando  natura  5 
xgritudimsrcquirat/ed  minucndii 
ell ex  quantitate.  Etquandointcli* 
dimusphlcbotomare  aliquod  me* 
brum  corporis,StrcpIcuo  lolum  fuc, 
rit  in  illomembro,  tunc  fignificat 
fuper  diminunone  quanti  tans  fan- 
gumis . St  idco  needle  eft  vt  tralia- 
musfecundum  quanti tatem  illius 
loci  in  duabus  vicibus,aut tribus,ad. 
hoc  vt  non  rccipcrct  damnum 
illud  membrum, fi  egre- 

deictur  totuiuli-  } 

mul. 

T iij  tk 


Colb'gct 


ad  contraria,T.g.cum  ni’mij  abun-'lf. 
dant  menftrua,apponimus  veto  fas  ’ 
ad  mammillas.&  cum  erit  decurfus 1 
fupeiftuus  ex  parte finiftra  nafi.ap- 
ponemus  vcntofam  fuper  fplencm: 
quando  veroeritcx  pane  dcxtera,  • 
apponcmus  hepari.De  loco  vcro  ap 
policionis,fi  ell  membrum.quod  ia 


6 De  t*4nuinm  per  pharmdctam, 

C if-  4- 

Blberevero  mcdicTas  laxariuas, 
eriam  hoc  figuificat  fuperqua 
ota tcm  euacuationis.  Et  infans  no 
debet  euacuari  aliquo  modo,neq; 
dccrepitus  eriam.  Neq;  debet  eua- 
cuan  tempore  pilaris,  nifi  ducat  ad 
htoc  neccflitas  magna,proprcr  fied-  tfdimus  euacuare  in  alto  corporis 
tatem  magnam  remporis&  calidi-  fiat euacuado  m infimo  corports.& 
tarem  i pints:  & quia  acauifiuit  ?gri  hoc  eft  melius,eo  <p  coadunanir  hie 
itidini  complexionem  fimilemoo-  euacuado, & attraaio.  Etidcolau- 
p1exionicius.Neq;fumenda  eft  me  daturromitus  in  tegutudinibuscxt 
dicina  tempore  hyemis:eo  tphumo  ftendbus  in  infcrionbus corporis& 
re*  funtduriillo  tempore.  EtMedi-  pharmacia  in  fuperionbus.  Forma 
ff^cilaudaucrutpharmaciam  rack  veto  membri, & creatto  ipfi’  demo 
autumnorquiahumoresnotiegte-  ftrantiterum  fuper  cuacuadoncm 
diuntur  vtplurimum  temporeau-  ipfius.  v.gr.nos fcimus de curabonc 
ramm  a natura,  nifi  in  quaiitatefo  ftomachi,q»pofiumuseuaeuareip- 
lum.  Homines  vero,  quos  non  co  fum  per  vorai  turn,  & foludone  ven 
gitadfumendam  metficinam  nifi  ttis.&  fcimus edam  d«  curatione 
couferuauo  famtaris  fumere  debet  heparisqi  euacuamusex  gibbofita 
poftq  pluen t:  eo  q>  pluuiz  fragunt  te  per prouocauonem  vrinx , Sc  ex 
necitatem  lllius  temporis.VctQ  eft,  concaui rate  per  cgcftioncm.  Et  pro 
ft  commodo  complexionis  fug  eua  pterea  figura  membri  eft  confydc- 
cuadonem  medicinxeft  tempore, 
in  quo  eft  humor  in  comparanone 
complcxicmistunc  non  debet cua- 
cuarinifi  cum  dmore.  fed  cum  erit 


li 


rada  in  traoficu  medicinxneo  q>  no 
eft  conuemens  apoftemata  iplord 
per  ipfa  euacuare  per  tranfitum  me 
dicinx  fords  per  membra  ipfa : nec 
gufe  apoftemata  pgargaxiima.  Ite 
mobiiitas  membri, Sc  ipfi*  tuuarnc  \| 
turn  fimilitcrad  conieruada  fuam 


contranum.mmuascx  quantitate, 
t i.qn  aliquis  humor  fuperabundaue 
rit.Et  confuerudo  quiacm  operatur 
in  hoc,queroadmodum « aliis.Qn  naturam  nos idncitiproptcrea quia 
autem  ent  intendo  euacuadi  aliqS  rale  mem  brum  cum  corde  maiore 
rnembroru  m corporis  ftgnificat  fii 
per  cuacuanoncm  i pfius:  ficu t dixi- 
musjocus  fubiedi,5ccolligatiame 
bn.v.g.quado  voluerimus  euacua- 
rt  cerebrum  per  via  phleboromi?, 
minuemuscephalicam:  quia^pter 
maiorem  colligauam  cerebri  cum 
eephalica  q cum  bafdica : & euam  pcoparea  quia  membru  mult?  fern 
quia  colligantia  adiuuat  in  euacua  Ubihtaris  fortes  non  fuftinct  medi- 
uone . Si  cum  imeddimus  rraherc  dnasScd  de  mala  complcxionc  mi 

r fap- 


colhgandam  habct.v.g.quando  he 
patis  apoftema  in  ftatu  fuerit,&  rue 
de  lure  res  refoluuux  client  prqpi- 
nandz^nquancu  apoftema  exiftit: 
fed  inquantum  eft  in  mcmbrotali 
medmna  a rebus  babennbus  aro- 
maoatatem , non  dcbcc  denndari: 


Digitized  by 


Liber  Septim  us.  148 

A ftipfaaquibuOam  creditur,q>  Sc  exifttt particular?*  vrn  membrofo  O 
ip fa  neget  euacuationem  materiel 
facicntis  ipfam. & hoc  non  eft  nifi! 
euacuatione,qu<;  fit  per  medicinam 
laxariuam  folum  : eo  q>  fecit  mala 
complcxionem  abundare.  Etiteru 
dicunt  Medici  cp  non  debem  us  cua 
cuarecum  medicina  laxariua  i prf- 
cpiofebrium, propter  duriticm  hu 
morum  in  Ulo  tempore . & ego  dc- 
darabo  hoc  infcrius.  Dicit  blippo. 
mulicr  pregnans  non  debet  phiebo 
soman, nifi  quandoembryonisvir 
ms  fiieritforti\,hoccft,a  quarto  me 
ftvfq;ad  (eptimum : mfihumores 
B focrint  ftirioli,  Si  pharmacum  con 
ceduqincEgo  autem  dico  q>  phle- 
' botomia,quado  adeft  replctio,  qua 
•'  embryo  non  indigestion  eft  mala: 
fed  pharmaciam  non  credo  ad  bo- 


lum.Et  qua*  materialis  cxiftit,funt 
dux  fpccics:  quoniam  ant  in  conca 
uitatemembri  exiftens,aut  in  ipfi* 
fubftatiaitnbibita  rcpcrietur  abfq; 
altqua  groflitudine  vel  tumorcT  na 
turali  membro  cuenicnti:  autacci- 
det  membro  groflitics  mala,  quea- 
poftema  nominatur.Etincipienius 
in  mala  complexione  viuucrfali:  & 
port  hoc  dc  mala  complexione  lo- 
quemur  particular  in  quolibet  me 
bro:&  poftillud  deapoftematib9,q 
ilia  ftquuntur:  & pnncipium  in  fc- 
bribus  ad  ephemera  fecicmus. 

IX'  curafibris  tphtmrrt  in  gtturaU. 

Cap.  f. 

ET  dicimus  q>  intentio  medica- 
tionis  in  ilia  dux  res  exiftunt. 
Vna  ad  remouedum  calidam,  Si  fic 


Bum  peruenirefinem:  immonecef  cam  malam  complexione, qux ell 
iario  l$ditcmbryoncm : eo  q>  in  ft  in  ipfius  fubftanua . & hoc  fieri  dc* 
fiibftantiam  habet  venenofam , & bet  infrigidando,&  humedtando. 


fbrtafle  facie:  malos  hu  mores  flue- 
re  ad  embiyonem,  vtipfum  l^dat. 
propterea  quia  medicine  purgantes 
funtmcdicinx  prouocanres  vnna: 
Si  quod  prouocat  vrinam  ,eft  dc  ge 
ncre  prouocanrium  meftrua:3cqdr 
men  ftrua  prouocat,  abortirefacit. 
C Etiftxregulx  vniucrfales  mcdica- 
tiones  malx  complexiouis  materia 
- lis,&  non  materials  funt  (icutprin 
«pia  8c  elementa  ad  illud,quod  bre 
utter  diccrc  volurotis  i qualibet  ifta 
rum  fpccierum.Et  nunc  inciptam  I 
cuns  vniufcuiulq;  lpccicrum  iftaru 
& diuidam  hoc  niodo : quauis  it  to 
modo  non  procellemn  in  libro  Ae- 
gritudinum,co  cp  hxc  via  htc  vtihs 
cxiftit.  Etdicamusqi  malacomple 
xio  matcnalis,  ant  uon  materialis, 
«ut  eft  vniuci falls  ton  corpon , & q 
magiscft  manifclta,  eft  icbru : auc 


Ec alia , vt  caufx  extnnfecx  febrem 
fecienn  rcfiftatur:ob  hoc, quia  hxc 
febris  nihil  aliud  eft,  nifi  mala  com 
picxio  non  materialis, qu$  vt  plus  a 
caufisextrinfcciscaufatur.  Etmcfu 
ra  infrigidationis Si  humedtanonu 
in  haeftbreeft  fecundum  menfura  _ 
rerum  particulanum,  (icuteftcom 
pieno,aer, etas, con  !uciudo,&  regio 
Si  cauf^  ipfam  facientcs.  Et  feias  tp 
refrigcrano  in  ftbribus  per  fe  & per 
accmens  fit. per  ft,  ficut  per  medipi-- 
nas,Sccibos  frigidos:  per  accides  re 
ro  ficut  balncan  in  aqua  calida,  aut 
tepida.&  maximc  i hac  febre  fit,eo 
oj  per  ipfam  in  fpiritualib*  vaporc* 
difioluumunqui  nifi  rcfbluercntur, 
corpus  limits  mflammaretur,&  for 
tafle  ad  putndam  conuertcretur . 

Sc  propter  hoc  balneum  cltom— . 
in  bus  cuia  vniuerfalis.  Scd  inter 
T iiij  aqua 


Collier. 


G aqua  exiftit  diuerfificario  fecundu 
diuerfitatem  caufarum  fneientium 
fcbrcm.&  haecfcbrisfecundum  plu 
nmumacciditproptercutis  denfa- 
tioncm:  quod p] lines  accidit  jpptcr 
frieus,aur  propter  in  aquis  ftypcicis 
balneationem,  aut  propter  necdla- 


et 

pi  fees  petrofi,camesperdicum,&  fi  K ; 
miliuin.Et  fi  alium  feccm  uaroxif 
mum, balneum,  & dietam  hanc  rci  E*  nifties 
teraredebes.  Et  aliquando jppter  !ra’  eyV 
mmiam  triftitiam,&  multam  iram  lj1, 
/it,5cpropter  multam  in  Sole  rnora. . 

Et quv  propter  iram  accidu  maiori . 


rum balnei  negligentiam,autpro-  nidiget reffigerationeq  ilia, qua: 


HE 


ru  ratio  a 
cutis 


pier  tonus  corporis  ficcitatemiiicut 
lllisaccidit,  qui  in  acre  calidiflimo 
degut.Et  vercplunmum  lice  fcbris 
accidit  habcntibuscomplexionem 
calidam  & ficcam. 

De  cura febru  Vphemcrx  in fjxcinli. 

C t[>.  6. 

T de  luc  pcima  loqui  volum’, 
& poftea  de  complcxione  cali- 
Zphemtrr  da  & humida,&vlnmo  dc  calida  (o 
lum.Etdicimusq>qn  acciditjpptcr 
cutis  infpiflationem,  aut  propter  a- 
quarum  ftypticarum  balnea  none, 
medicano  per  conttarium  illiserit 
balneatio  in  calida, aut  tepidajaqua 
poll  declinationem  paroxilmi.  Sc 
fricatto  vtilis exilht  in  exitu  balnei 
cumolco  tcpido,in  quo  nulla  ftyp- 
*al  bonu  ticitasreperiatur  Non  eft’  necefla- 
rium  bafneu  reitcrare  vltra  femcl , 
ficutGal.faciebar,qui  infirmum  fa 
cicbat  intrarc  bis  & ter:  eo  q?  hoc  re 
I gimcn  non  conucnit,  nifi  liomint- 
busailuctis  multum  balneari:led 
embrocatio  poft  balneum  cu  aqua 
fngida,vt  mihi  videtur.iterata,  con 
clufionem  facet ctpororuminifi  po 
n nimiumforentaperti,  aut  corpus 
diet  mmiscalefadhim.Et  melior  ci 
bus,qui  port  balneum  eft  propman 
dus,  fi  crit  complexions  calida:  & 
ficcar,&  tempus  fuerit  calidum , eft 
pti  liana  ordei:eo  qt  in  frigidat  & h u 
metftat,  Sc  adiuuat  ad  cxpellendum 
fuperriuiutesper  omnesfuas  vias. 
& poft  huius  aigcftionc  dandi  funt 


pter  vigilias,aurpp  tnlhtiam  ptoue  • * 
nit.&  nulla  lftarum  indiget  fncano  m s0ie. 
ne.fedbalnco  folum.  Erqu^ppvi-. 
gilias,&  rnftitiam  fit,maion  idiget 
iiume<ftatione,fomno,&gaudio.Et 
quaippmoram  plurimam  in  Sole 
accidit,  indiget  refrigerationc:&  ut 
longa  in  aqua  calida  contrahat  mo  t 
ram. St  facta  fricatioc,cum  oleis  fn- 
gidis inungatur, vtoleo violato,  Sc  A frigid*- 
liimhbus.Etquandopp  multaac-  ute* 
edit frigiditacem,  balneum  intret 
calidum,  & balnei  cal  id'  acr  vtilior. 
cxiftit  balneoaqu^.Et  cibi  tempera: 
ti  die  dcbent,aut  ad  cahditatcm  dc 
clinantes.vt  turturcs.cotuiniccs,  &„■ 
fimilcs  Scaqua  melhsvaldc  vtilis  c. 
caput  vero  talium  oleo  rofato  mun 
gatur,&ali|sa<ftu  calidis:  quemad- 
modumalijs  frigidisinaiftu  mugi 
dcbct-Etfciasq?  vfis  mcdicina  om 
nibuspatientibusephemeram,cxi- 
ftit  balneum, cxceptis  patictib’reu-  ab  apat/- 
mappfrigus.  Et  in  ephemera  ab  •'us  ingui 
apoftematibusinguinum,  autfub-  num* 
alccllarum  caufata,  & fi  caufa  reu  - 
matiscalidafucrit,DicitGaI.q>  bal 
neum  intrarc  deber.  & hoc  non  di- 
cit,ni(i  quia  fufRcicns eft  in  liumo- 
rum  fubtilium digeftionc,fcd  gmf’ 
fos  difpergerper  totum  corpus,  nec 
balneari  debet,  nifi  poft  digeftionis 
coplemcntum.Et  vina  aquofa  alba 
aromaticaomnib’iftis  vtilia  funt, 
fi  bibereafliteti  fuerint : ita  q>  poft. 
digeftioncm  bibantur.na  plura  ha 

bet 


Digitized 


Google 


Liber  Septimus 


A fefiicu 

dine. 


Xi&me. 


A bet  iuuamera  q aqua.  11am  vinfi  na 
tationem  cibim  ltomacho  vetat, 
ventoficatem  refoluir,  vrinam  jpuo 
cat  & fudorem,animam  lqtificat,& 
adiuuat  natuiam  ad  ixpcllcndum 
fupcrflui  tares,  quando  padetes  h5c 
febrem  dcbiliratein  incurrant  dige 
ftionis , & maxi  me  habentes  ipfam 


149 

te,&  quali rate  in  hac  arte.  Et  neccf  O- 
fana  eft  in  hac  arte  prxter  vn  raerfa 
lium  reram  cognitionem  cxpcricn 
da,  propter  quam  particulars  prm 
cipia  habeantur  in  eo.quod  in  vno- 
quoq;  indiuiduo  fieri  d -bet.Et  feias 
(piftapnneipia  leribi  nonpoilunt 
omnia, quia  funt  infinita  . & iftj  ps 


cx  vigilia,vcl  trillitia.  Scdqu^afcf  feienti^  Mcdicinalis  nobis  vetat  per 
fitudmc  eft  tantum.in  fua  cuiatio-  fe&ionem  habere  in  hac  arte:  eo  q> 
neindigetdieta  verfus  frigiditatem  magis  eftappropnauexperienti^, 
tendente:&  vt  cibcrur  quantitate  ta  q rationi  & pi>  hoc  dixit  Htpp.  Ars 
Ii.qu^naulcam non inducaL  Scd  longa,& vitabrcuis.  Etcgometno 
illi,quihanc  febrempanturex fa-  ftudui,inhac  lcientia,vt  videatur 


mc,propinanda  funtcibaria  valdc, 
P & cito  digeftibilia,tendentia  ad  fin- 
giditatem  Sc  humiditatem.&jpptcr 
noc  (i  cibaucris  tales  in  pricipio  pa 
tx  cutis  roxifmi,non  febneitabunt . Sea  fi 
efiftriaio  yppter  cutis  fuerit  conftriddonem,i 
pnmis  tribus  diebuseritfufficicns 
fricatio,ficutcum  lemine  mclonii , 
mi!ij,autordci  farina, autfabx,vel 
orobi.&qux  approprianturpropi- 
na,(icut  (qutnzibin  cum  aqua  in- 
dis.  Sc  captilorum  vcne.&violatum. 

Et  fi  hvcfufRceienon  vidcnrur,& 
fibres  tertium  tranficrit  diem , aut 
tu  arbitratus  fueris  a pnneipio,  vt  ta 
ta  fucrttl  corpore  repletio,  vt  pp  fri 
C cationem,&  apertionem  fine  vfi  e- 
uacuatione  fgrum  Icderc  pofies,ob 
hoc, quia  tale  mcdicamen  in  corpo 
nbus  plenis  plus  eppilatq  aperiat : 
tunc  medicatio  talium  media  inter 
cphcijicram  & putridam  eflc  debet 
hoc  ell  in  phlcbotomia  & corporis 
molhficatione.&  hoc  facias  fm  cx- 
ceflum  a (ignis  confyderatum,  Sc  fc 
cundumq>  abcxpericnda&  bom- 
tate  a-ftimatiuepoteris  perforatin', 
quia  pp  (blam  dodrinam  ccrnfica- 
n non  pofles,  quod  in  vnoquoq;  in 
diuiduo  faciendum  fit  in  quanuta- 


mihi,vt  fim  fufticiens.ficut  videtur 
multis  Mcdicis  noffri  tempons,qui  , 
mulcum  clongati  funt  ab  corum  in 
tenrioneicxccptis  filqs  Aucnzoar, 

Sc  maxime  Aboali,  &filio  eius  Abe 
nariam,  cui  Deus  conferuct  viram . 
nam  lfti  vcii  magiftri  funt  in  feien 
da  Medicinali . Reuertamur  ad  di 
(Sum  noftrum,&dicamus,quod 
maior  pars  iftius  febris  a ftypticita- 
tcprouenit,&ficcitatc,&  maxime 
in  complcxiombuscalidis , & com- 

Elcxioi.es  ficcas  h ibentibus  . Et 
xc  cisnon  prouenit,  nifi  qiuaci- 
bi  permutantur  in  corum  ftoma-  F 
chis  ad  fiimofitatem , Sc  quibus  fu- 
peruenit  eis  fluxus  ventris.Et  pluri- 
bus  corum,  quibus  hoc  accidu,  ac- 
cidit  propter  corrupdoncm  cibo— 
rum,&  ipforam  mordicadoncm. 
Etaliquando  accidit  illis  vcntrisco 
ftipatio : quod  prauum  cxiftit.  So 
conftipado  hqcaccidit  propter  ca- 
liditatcm,&  (iccitatem , Sc  virtutw 
cxpulfiux  debili  tatem  . & ficdi- 
ccndum  eft  dc  medicado- 

ne  vniufcuiulq;  • 
iftorum  . > 


Er 


De 


Digitized  by  Google 


" ’ T " ' Collect f ' T 

^ Df  mra  ftbns  epfxmer* , tjwmd*  refpondemus,  cp  figniiicatio  h$c  re- 1^ 

rftcMmfltixiromtru.  ccptaa  mala complexionc  fola  eft 

Cap.  7-  aliaa  fignih’catione  recepta  a com- 

ET  dieotpilli , cui  accidit  fluxus  plexione  mcmbrirob  hoc,  quia  hen  * 
ventns,i»ipfiuscuranonecon-  no  medicationis  iftiusmembrieft- 
fydcrano  elt  habendauta  cp  fi  hfior  vt  fbrnficctur  cum  mcdicinis  habc- 
cdudus  ell,  & fluxus  cefiaui  t,  fee  ip  tibusaliquid  ftypricitatis,cum  ama 
fiim  mgredi  balneum,  Aripfutn  ci-  mudine&aromaricitate.  Et ypptcr 
bacumconfortantibusftomachu,  hoeprimi  expen  men  ta  to  res  nocu 
& ipfum  ftomachum  cum  vnguen  rabant  debilitatem  ftomachi , nift 
useonfbrtaribus  vngc.fcdcumflu-  cum  his  fupradidis.  Erpoflibileert 
xus  eft  in  ftatu,mclius  eft  vt  in  bal-  vt  multis  bominibus  noccrent , eo 
neum  ipfbs  ire  non  permirtas . hoc  ® malam  compicxionem  non  con- 
Gal.dicit.  Sed  noui  Medici  medica  fyderabantificutdicitGalc.vniacci 
tur  fbrtem  fluxum  cu  balncotquia  dit,quia  malam  compicxionem  ha 
H dicuntq>attra£ionem  fecit  ad  ot>-  bcbatinflomachocalidam,  &fic-  L, 
pofitam  partem.  &quamuisita  fir,  ca.  Multumergoconfyderandum 
non  eft  propna  medicina , fed  eft  u eft,fi  mala  complexio  eft  tanta , vt 
accidens'  fit  ideoquia  eft  per  fimili  ipfarn  mmium  tuneamus,  ftudebi-* 
tudinis  viam:  Sc  tu  feis  q>  conttariu  mus  fblum  in  oris  ftomachi  efifor- 
debet  expelli  perfuum  cotrarium.  tationc.Etfi  non  admifeebimuscu 
vnde  hoc,quando  po  Humus,  eft  di-  his  frigidas  medicinas,obferuato  vt 
mittcndum.Sed  patiens  eft  ci  band*  fintillis  umilesin  ftypticitate:3c  ta- 
abfq,pofitioneipfiusin  balneoiim  les  median*  funt  mult*.  Sed  fi  flu1 
mo  debes conferuare,vt  redifices ip  xusnon  ce(Jauent,non  defiftasip* 
fius  ftomachum  euacuationc  cefli  fumcibarc  cum  rebus  flypncitato- 
tccumlanainfufal  oleo  abfinrhij  habcntibusifir  fmquantitatem  flu 
&oleorofeio,&  fi  maftichen  contn  xus  ipfum  rege.  Nam  fi  paucus  fit 
om  acceperis , fit  cum  oleo  rofato  fluxus,  fufficir  panis  bifeodtus  cum 
mifcucris,fit  prxdidai  lan*  infude-  auccharo,  vel  fucco  rofato  confect’, : 

| ns,multo  fortius  opera  bitur.  Etvfr  autcydoniorum  fucco.  Et  fi  multusM 
fcias cp  in  membiis  principalib’nS  fit,fortioribus  vtcrc,  vcl  pane  btfco- 
eft  fuperponenda  medicina  aCtuali  do  ordei  cum  fucco  cyaomorum  ,i 
ter  frigiaa  ; qnatnuis  potentialitcr  Sc  vinurn  pomorum  granatoru  eft 
frtgidacxiftat.Ec  fi  fuent  multa in-  bonuscibus fm  Gal. Sed  fi  coilaue*. 
flammado  T ore  ftomachi, mifccas  rit  flu  xus,mica  panis  conucnics  eft. 
cum  iffis  oleis  fuccum  extremoru  Et  fi  fupcruencrit  cafus  apperitus,lu 
vitium,  & fuccum  cydoniorum . 8c  mat  eleduarium  cydomorum  cum 
aliqui  apponunt  ccram  , Sc  feciunt  aliquatula  maftiche,cum  fucco  ex*- 
jjtde  ecrotum.  Etaliquiex  hac  mc-  tremorum  vins.Et  Gale,  vu tur  hoc 
djcina  mi  ran  tur,  8c  dicant,cu  xger  ciectuario  cydoniorum, quod  com*; 
ps  ftomachi  habcat  mala  comple-  pofuitf  fine  Regi  mints  Sanuatis.  > 
xionccalida  vitiatum.cur  Gamonit  Sed  mcdicina,in  quaintratpip.auf 
fnaltrciicn  cum  oiuu  rofetoi  Et  nos  rescalrda;,cuc  eft  vidda;&  man  mo  > 

1 in 


Digitized  by  CjOOgle 


Liber  Septimus 


f'in  climate  noftro  tempore  calido,  ttadendum  obliuioni  de  modis co- 
&calidacomplcxione.  Etquando  pofitiomsharum  compolitionum. 
iftis  accidie  vcntrisconftipauo,  tuc  quouiam  li  volueiimus  fragetc  vtc 
confydcrandumcft,  in  quo  loco  fit  tuiesipfarum  mcdicinarum  abfq, 
cibi  retmtio , utrum  in  ftomacho,  cydomjs,  potes  hoc  facere  cum  ex- 
aut  in  intcftinis.Si  eft  in  ftomacho  tremitatibus  vitium , uel  cum  alijs 
GaJ.praecipitdari  cofcttioncmttui  rebus  frigidis  & ftyuticis.S:  Medic* 
pdperum:led  non  de  fi>rti,i«  qua  in  I hoc  prom  for  efle  aebet,  vt  refiftac 
trant  mcdicina:,leddc  debili,quam  es,quod  pluseft  tunendum.  Etme 
pofuit  mlibno  de Ingeaio  fanitatis.  lius  cft.qi calor,qui  ex  hac  prouenit 
Et  h^c  raedicina  non  eft  conuemcs  mixtioc,  litin  wimogradu.Etqua 
mli  illi,ui  quo  cibus  permutazur  in  do  fueut  needle  frigidicarc  ftoma- 
ltomacbo  ad  acetolitatc  :quia  lfo-  chi  remouere,  diminuat  icsftigi-- 
machis  calidis,  & naufeam  ex  cali- 
£ ditatc  habcntibus^n^c  non  cm  vn- 
Jis  mediema.  Eteli  didum  GaLqcK 
iam  doclaratura  eft  i Acgritudinu 
bbro , op  vutus  membrorum  ^que 
debilitamr  per  complexioncm  cali 
dam  malam,(icut  per  fiigtdam:  qa 
abquod  membrorum  non  het  (ua 
accidentia  nili  per  menfiiratutn  ca 
lorem.Et  (i  dcbilitatur  per  comple- 
xioncm  frigidain,cft  hoc  1’ubftatia- 
le,co  eft  a noccllanum.Et  jfpiet 
complexionemcalidam  erirper  ac- 
cidcns,licutSnlforus,quiexringuit 
igncm,&  calor  forus  fornacis  extin 
guit  candelam. Similiter  poteft  dia 
C rm Gal.de debilitate  ftomachi,<jU£  busidigeftusad  membra  trahatur  - 
fir  propter  caulascalidas.&nauleas  cmbrocata.  & liic  clyftere  meli’eft  F 
calidas.crgo  Gale,  non  reipexit nili  omnibu^qu;  ficn  poflunt.&  fi  nc> 
ad  fijgidrtat«n,qu^  ftomacho  acci  eft  mordicano,aut  vcntoliias , tunc 


dastlicut  nos  diminuimus  in  aliqui 
busquaiuitatem  calidarum.quan- 
do  non  oportet  complexioncm  ca-  E ; 
lidam  piocurare.EcGale.  prarcepit 
embrocari  ventrem  tftorum  cum 
aquacalida,&  lutcndit  per  hoc  veil 
trem  moliificare.fed  quia  mollifica 
tio  nocct  ftomacho , oportet  q>  fiat 
cum  timorc.  dcquamuis  mollifica- 
oo  fit  huiccongrua,  ^gritudini  na- 
ture raembri  contrana  cxiitit.ob 
hoc  eft  needle  has  duas  res  mi  (cere 
auc  temper  rem  conuenicntem  or- 
dinarc.  Sedcumcibusexftoma- 
cho  defoendit,  tuncembrocado  vat 
devnlisexiftu:  h>cobfcruaro,nc  ci 


ditpcraccidcns  in  iiac  arte . & hoc 
curare inrendebat . Ned  promdedu 
eft  fupci  complexioncm  malam,& 
lie  mcdicinx  nnlccn  debet.  Sed  ere 
doq>chma  l'uum  ipfum  in  hoclii- 
ftcutauit.  Etmihi  vidctur,q>  clc- 
ctuarium  cydomorum  nnftu  cum 


fulfici  t cly ( fore  fadtu  in  ex  mclle,o- 
Ieo,& aliquamulo  file,  & fi  mordfo 
catio  foent,  tunc  admiiccamur  piit 
gued  i ncs  an  (eri  s,&  ga  1 1 j tia- . E t li  ve 
to  litas  aiFucrit,neccficcft  vt  in  ole© 
coquatui  paium  ruta:,  & lemma  rc 
foluentia  ventolit-item  licut  femea 


iigno  alocs,malbchc , caryophyllis  apij,&cymmi,&  fomliuin.Et  vetq 
niultum  valct,(i  lit  talioer  coaipofi-  litas  cunvnaulea  in  hoc  loco  (ignifi 
uim,vtfrigiditascydoniorum  vin-  catq>  naturalis calor debilis  eft. St 
cat  lpforum  cafidiiareni.  Et  non  eft  jppeer  hoc  no  eft  caiciaucdura.nec 


re- 


Digitized  by  GoogI 


Colliget 

refrigerandum,fcdTtrifq}Vtendum  fpeciesdu$:vna  eft,du  fanguis  non  ft 
eriLEtaiiquandohxcfebns  tribus  eft  putrefadus:& alia  eft,  dum  fan- 
diebus  perduratifed  non  timeas,  & guis  1am  putreficri  incipit . Et  vna- 
regeipfos poftexitum paroxifmi,&  qu^q, iftarum  trino  difponcf  mo*i 
poftcuacgaaoncm  vcntris,poncn-  do.Vn’eft,vt  homotonos continue* 
doipfosi  balncp,&cibaipfoscibis  atfligataprincipio  vfquead  finent 

xqualiter  Sc  hoc  fit,  propterca  quii  > 


cOnucnientibus.  $ed  ex  naufea  ace- 
tofa  hate  ifebris  noil  fit>ob  hoc, quia 
ex  illis  fubftan  tia  fumofa  non  gene 
ratur,quat  fpirituminflammet.  Et 
fciasq>jn  complexionibus  frigidis 
& humidis  raro  hxe  febris  accidit. 
fimiFrneq;  i fr'gidis  & ficcis.  fed  ca 
lida&ficca  oibus  paratior  ad  hoc 
exiftit.  & propter  hoc , illud , quod 
jj  plus  nocet  corponbus  lie  difpofitis, 
eft  fames, &cxcratiuro  temperame 
turn  exccdcns,  Sc  ncgligcna  bainci. 


id, quod  diflbluitur,cft  Mualeci,qd 
rclblui tur.Secundus  mod’eft , rt  a. 
pnncipio  augmentetur,  vfqs  ad  fi« 
nem.&  hoc  accidic,ppea  quia  illud*: 
quod  difloluitur,eft plus  eo quod  re 
foIuitur.Tcrtius  mod’  eft,  vtapnn 
cipio  vfqi  ad  finemdccrefcat.&hoc 
fit.idto  quia  illud,quod  difloluitur  £ 
minus  eft  eo, quod  refoluitur.Ettja  L 
hxc  febris  fit  propter  oppilanonem 
fm  vafa,medicatio  ipfi*  ent  p phle 
botomiam:&  maxime  cum  no  eft' 


fanguisputrcfiidus.EtGalc.hic  di  NonoMa 
" " i ho.  med« 


Tcbrium  Sccl  S,ui  fcbricitant  £b£,  qu?  fit  $- 
mertica-  Pttr  bubonicum  apoftema,  quod  ^ 
mf  exbo-  lie  in  fubafccllis,&  inguinibus,vlti-  dtqjquaudonaturafbrtiscft,  extra  lh3’ 
bom  co  a-  mum  medicamcn  illi  us  apoftema-  hamus  vfq,  ad  fyncopam.  Sc  dint , c-4* 
po  a-  tiscltcuratip.  Etfi  propter  rcuma  q>  propter  hoc  corpus  refrigeratto- 
hocaccidit.medicinxpurganees  ne 
ccflari^  cxiftunt.Et  fi  fuerit  propter 
fanguinis  abundautiam  mmutioc 
indigct:quiahxcprqfcruat,nc  in  »1 


nem  habcbit,Jc  poftibile  enr  vt  cho 
leraabijciatur  per  partem  fupeno- 
rcm,aut  inferiorcm.&  dicit  hac  me- 
dicatione  in  hac  fcbrc  cfle  necefla-  rrim*  t* 
^enbiesxgritudinescadat.EtGalc.  riam.  Etcgo dicoqj hfcqcitaseua  cotraGaL 
prxeipit  vt  hasfebrxs  patientespo-  cuationisartificiaPrnoncxillit,im- 

mn  valdc  eft  erronea : co  q>  h^c  ars 
imitafnaturam:&  nunqui  fitenfis  M 
laudabilispcrcuacuationc  fangui- 
nis vfq;  ad  fyncopam  pcrducentc! 
tcrmmatisinlibro  Aegritudinum.  immo  hec^puenita  cnfib’malisjin 

quibusvirtuscxpulfiua  plustj  eon- 
ucniens  eft, expel  lit.  Adliuc  no  eft  ScJirS. 
intentiocuacuationisinquantu  eft 

Dtinceps  volumus  toqui  de  te-  cuacuatio,mfi  ad  remononem  (uj>- 
brib*ardentib%vclacuns,qu?  fluifanguinispeccantisquantitate, 

■ n ' & ad  conferuationem  quantitads 

naturalis : ergo  quomodo  p5t  fan- 


I runturin  balneum  : fed  mihi  non 
placet  vt  fiat,  niii  in  dcclinanoe.Et 
nocfufficit  in  medicationeephcmc 
rarum  coniundothhoc  caufisex- 


De  curatione frlrrium  acutaru  ardtmiu . 
Cap.  8. 

.Einceps  volumus  loqui  de  fc- 
__rbrib*ardcntib%vel  acons,qu; 
Jicunturar  dentes -.ideoquia  ifte  fe- 
bresfunt  medix  inter  putridas  &e 


phcmeras.Etdicimusq>  iam  didu  guiseuacuan  vfq,  ad  fyncopam,  ni- 
di in libro  Aegritudinum, q>h?cfe  fi  cumdctnmento  fanguinis  nattt 
brisfitcxmuItofanguine.&  funt  ralisfhocimpoFccc  vidctur.& Gal.' 


Liber  Septimus. 


r5r 


A non  inrellexir  per  boc  nifi  fubitam  gida  hamorem  incrudar , & impe-  D 
corpons  refrigcrationcm:  ergo  h$c  dir digeftionem . Et  impolfibilc  eft 
medicinaaccidcntaliselt  pcriculo-  hanc fcbrc I teg  re rcmoueie , donee 
ft.vndemcliustft  vtaliquantulum  caufa  ipfam  ftriens  in  corporc  repe 
cx  calorc  remancat extraneo,  q ca-  riatur : ergo  quo  potabnaqua  fri- 
Tertiard.  Jornaniralisdiminuae'.Adhucnon  gidamhabens  ftomachum  debilc 
eft  crcdendu  vtin  tali  corporc, qua- 
le ell  iftud,  non  fit  putrcfadioisali 
cuius  humous  prarparatio . ergo  fi 
•dimmuisealorem  naturaie.corrum 
petur  humor, & vii  tus  diminuctur, 

&non  critqui  htiius  erroris  faciat 


& frigidum,  quin  ci  accidat  timor , 
& ftupefedio,&  confimiles  xgritu- 
dines  ex  mala  complexioc  fngida . 
Eciam  inuenri  funthoTcs.qui  bibe 
runt  aquam  frigida  fcmel  in  quan- 
titate multa,&  inde  ad  coftiidione 


corredionc.  Signa  ergo,  per  qu$co  anheliMsdeueuerut  up  fiigiditatc 
gnofcimusfebreefle  a putrefadio-  mulculi.vcl ncrui , & di: 


- ncexeniptam,funtfignacommuta 
B tiua , Si  non  fixa . Confydcra  ergo 
quot  in  hoc  loco  eminent  pericu- 
VideRaC  jx£t  cum  m hac  fcbrc  apparent  fi- 
fionum.1  gna  putreladioms  per  vrinam,  aut 
I49.& A-  pulfum,pblebotomia  non liat  vfq; 
uic.prim.i  adlyncopam  pcrduccns,quiaim- 
VjJJ*****'  pofc  eft  vt  poll  minunonc  non  rc- 
CcAb^a!  maneat putrcfadiovfq;ad leptimu 
tercio 
Theifir 


iapbragma- 
tis,&  tahterq>  non  potuerunt  aliqd 
deglutire.  Etqui  iplam  bibunt  lam  E 
facta  digeftionc.tunc  naturam  opti 
meadiuuant:eoq>tuncibiia  thud 
non  remanfit,  nili  malacompiexio 
calida : & ilia  tuc  remoucrur  ab  aq 
frigid^  bibitione . & lie  natura  mc- 
liorem  facit  operatione  in  homore 
tali, f pet  ficiendo  digeltione,&  ina- 


dic.  & pp  hoc  e needle  vt  remancat  lam  materia  cxpclfcndo  : qm  lpla 
virtus  lufficiens  digeftioni . Et  dicit  mala  coplexio  hoc  facer yphibcbat. 
ua.i.c.4.  Galc.qiqn  medicabis  hanc  fcbrcni  & hie  clt  tradatus  Gal.  in  potatio- 
ftnguims  cum  putredinc,  tunc  non  neaqu^  frigid^  in  hacxgntudinc. 
eftexpedadum  vfq,ad  digeftione  Et debes  feire q;  h^c  febris  Iantudi- 
matcri^ . Etcx  hocintclligeredebe  nem  habet  magnaminiuo  calorc 
' mus  q>  in  principio  phleboromarc  fm  magis  & minus : & pp  hoc,qu£ 
De  *xhibi  debcmus.Et  dcnnl  potarc  aqua  fri-  fortions  calorise.dr  caulus,i.ardcs.  F 
n6e  aqu*  gidamin  niuc  frigidatam  tandiu,  Etha-c  latitudo  diuerfificatur  fm 
tribute,  donee  corpus  ipfius  ad  frigiditatem  climata.Etqn  omnia  parncularia 
deueniat.Et  hoc  fieri  debet  conlydc  concordant  cum  febre , qua:  eftar- 
ratis  certis  confyderationibus . Pri-  des,  & infirm  us  multum  defyderat 
ma  eft,vt  fgritudo  fit  digefta , & vt  aquam  frigida, tion  in  hac  clt  dige- 
in  vifccribus  non  fit  apo.lema,&  vt  ftio  expedanda . quia  ^ gcr  ante di- 
in  ore  ftomachi  no  fit  debilitas  nc-  geftionem  confumef.  Si  li  feccris jp 
que  fiigiditas,ncc  qn  infirmus  non  fum  pati  v/q-,  ad  digeftioms  apen- 
cftalluetus aquam  frigidam  bibe-  tione,tunceiitipfiusdigcftiomaIa: 
re. Et  ficelle debet:  qm  illud,q£t  hie  quemadmodu  eft  nebula  nigra,aut 
inducit  ad  malam  romplexione,c6  hypoftafis  nigra  pp  nimictaxe  com 
tranum  exiftit  eiufdcm  rci,qu£  cau  buftionis,  & tunc  aquf  frigid^  exhi 
lam  habet  rcmoueie : qiu  aqua  fri  bitio  no  valcbit.  Et  | pea  melius  eft 

in 


Digitized  by  Google 


t 


Colli<ret 


€ in  principio  fine  etiam  digeftionis 
fignorum  appantionc  exhibere , & 
no  curare  ex  didlis  aliquorum:  qm 
•tore  res  eft  veraciflimc  probata.  Ni 
materia , qua:  takm  fecii  febrem , 
qualisiftacft,cum  fitin  vldmoca- 
hditads,  non  eft  priuaca  digeftioc 
nifi  propter  malam  quahtateacu- 
tam,non  propter  gromriem,nec  op 
vifcofitatcm.&quando  hancinm- 
gidabis,  tunc  ftatim  crit  materia  di 
gcfta.&  melius  eft  vt  conuertas  ta- 
■lem  febrem  ad  febrem  lenta  Si  Ion- 
gam,  quae  curan  poteft,  q ^gcr  fubi 
to  monatur . nam  error,  outfit  in 
J-I  alteradone  ccmplexionisfebrium, 
fecilior  eft  5 mors . Et  ego  credo  cp 
ilh,qtiibus  digeftio  debet  expetftan, 
fi  detur  aqua  frigida,citius  curaren 
tur,fi  eius  virtus  extitit  fbrtis , qua- 
uis  xgritudo  feicrit  longa . Dicit.n. 

•Aphcti.  Rafis  <j>  duo  iuuenes  in  diebus  cani 
-cularibusitcragcbannquoru  vnus 
eratdominus,&  alter  feruus;&  am 
bo  hanc  inciderunt  febrem:  & Me- 
dicus  drio  aquam  prxbuit  frigjda , 
&feruononpropinauit:  dominus 
euafit,&  feruus  monuus  fuit.Et  ter 
tz  iftx  noftrx  medix  funt  inter  ter 
rasGale.  & Rafis  in  temperameto. 

I Etegrefti  litmus  cxcoqd  noftr?  in- 
tenuonis  eiat . & ppea  quia  trafta- 
tus  curadonis  iftius  febris  eft  vna 
pardum  trad  arus  febriu  uutrida- 
rum , & propter  hoc  bonu  Fuitnar- 
raremedicamcntum  ,quod  vtrifq, 
commune  exiftat. 

Df  r*r<t  frbrium  Vutriiarum^O'  primo 
it  tis  in  gentrah . C>tp.  9. 

SEd  dicoqt  febriu , ^ funt  ex  ma- 
la eomplcxioe  maieriali , pnma 
illaru  intentio  duas  cofyderat  res : 
hoc  eft  vt  mala  remoueat  coplcxio 


<r> 

ne,&  malam  euaeuet  mtteriam.Et  X 
uia  materia  eft  cum  caloieputrc- 
inali,accidit  hie  tertia  intetio,boc 
eft  vt  remouean  t caufe  i n nan  tes  ad 
feriendfi  putrcfe&ioncm:  &eft  fu- 
perfiai  diminution  potorum  aper 
tio  oppilatiois.  Et  pororu  oppilario 
acciuit  pp  resftypticas,aut  ftigidas, 
autdeficcaduas , aut  pp  humorum 
grolfiiiem,aot  vifeofitatem . Sc  ali- 
qn  hxc omnia  aggrcgautur.ergo 
terriointentioeft,  vivnumquodq; 
iftorum  remouearar  per  ipfius  con 
trarium.  Ergo  vt*plunmum  accidit 
▼t  con rrarkrntu r hxc  aceidcda  me-  L 
dicadoi:  & maximeqn  fiiperuenir 
accidens,  qd  eft  contrarium  figuifi 
catiom  mcdicauonis  febris . Sed  qw 
fuerit  fignificatio  recepta  ab  ellen- 
da  febris  ,&caufis  ipfius,  & vnum 
eirt  contrarium  alccri,  tunc  oportet 
Mcdicum  confydcrare  fu  pet  accidc  * 
da,fi  fcrtiltima  fine  Et  fi  non  cog» 
tur  Medicusa  febre,  vel  accidenti- 
bus , tunc  inftare  debet  remonoai 
caufx.&  per  hanc  viam  remouebi- 
turfebns.ficut  eft  in  febribus  defti 
gida  ca.vteft  febri  me!ancholix,lc 
phlcgmatis.  Et  fi  febris  fortiorca 
rueric,  tunc  opponat  fe  febri  : feluo  M 
vtca;no  obliuifeaf'.&poflibilecrit 
vt  coga  tur  ambo  colyderare  xqua* 
liter. Et  110s  volumus  in  primis  nar- 
rarefcbres,^  non  hntaccidenoa  te 
fiftenda  eoru  mcdicadoi,  Sc  poftoa 
natrabimus  illas,qu$  hiit  aceidetia 
conttana : co  q>  cradatus  refiftctix 
accidctium  eft  alius  amcdicadone 
(gritudinu,  &ctaliusa  mcdicatio- 
neaccidcnriu.qd eft, quia coru  mc- 
dicado  ellper  remononc  cat  um,fi- 
cutl  fgritudinibus.Sed  refiftcreac- 
cidentibus  fit  cu  rebus,  qux  cito  ca 
remouent,  Si  fubito  per  cotiarium: 
quauis 


Digitized  by  Googli 


Liber  'Septimus 

A ft  u Juft  vt  Jllqn  flugnaehcanc  acci- 
dentiu  caufes , ficutopium  in  fum- 
misdoloribus.  Dicim’cpfrigiditas 
& humiditas  in  olbus  febribus  m- 
greflum  hnc  p modii  mcdicin^ , ct 
cibi.  & hoc  m rebus  afliimptis  T cor 


tSt 

ne,&ab{tare,&  tempore  anni,  con  P 
ruetudine,di;ta,&  codonibus  ali  js. 
Sed  bonitas  virtu  tis , Sc  eius  malitia 
feqmtut  malitiJ  complcxionis,3c 
ciusbonitatem.Scpp  hoeponituri 
Medico  in  vno  gencre.  Sed  euacua- 


IiusfirpcrpnmaS  iplarG  virtutes  lo  tio,  qu^fitapcriendooppilatioucs, 
um.  Scaliqn  fit.vtaeretn  infrigide  fitincidcndo  humores,  & fubulian 
m’,& aiiqh  vt  ipfum  calefaciam*  : do  ipfos&  digerendo  ipfos,& 


& aliqh  jcgrfl  remoueamus  dc  vno 
climate  ad  aliud, ficut  fit  f peripneu 
monico , cui  prcftamus  vt  vadat  in 
Athiopifi,  vci  ad  Arabiam.  Sed  eua 
cuacioncs  in  febribus  perphleboto 
’ miam.vcl  pharmacia  fiunt  per  vit- 
B tutes  fecundas,au  t temas,autp  pro- 
ptietates:  Sc  aliqn  fiunt  per  balnea, 
aut  fiicationes . Sed  cuacuationcs  p 
cxercitium  in  febribus  non  fiunt.de 
cftconfyderandum  inquofitvnu- 
•quodq,  lftoru  faciendum , aut  plus 
Vno,&  in  quo  tepore:  eo  q>  tempus 
xft  vnacx  rebus  valdc  neceflarijs  t 
hac  arte.  &ppca  dixit  Hippo.  q>rc- 
»,  pusfitacurum:hoccftq>tepusme 
„ dicinae  latiiudmcm  paucam  habet. 
Etdicimusqiphlebotomia  fieri  no 
debet, nifi  iigna  multi  fanguinis  ap 


redli- 

ficandoillud,  qd  p6t  redhficatione 
accipere,&  cxpellendo  tllud  qd  non 
noted  redlificari.  Sc  hoefitinomni 
bus  febribus.  Sc  maximein  illis,  ^ 
non  funt  incenfiua: : Sc  etia  in  om- 
nibus horis,  leu  icporibus  ^gritudi- 
nis : eo  q>  materia  putrida  n6  redti- 
ficatur,  nifi  hisduabus  rebus,  fiex- 
pcllendo  illud,qd  rcdtificari  no  po- 
teft,&  reedificando  quod  pot  rectifi 
can,  quemadmodum  fitab  ho  mi- 
nibus volentibus  putrcfaehoniob- 
uiare,  Erneceflc  eftrcgcre  naturS 
continue  in  prouocando  vrinam  i 
Sed  quia  maior  uarsharum  medi- 
cinarum  eft  calida;  & ficca:  complc 
xiois,vt  eft  lemen  api>,&  fccniculi , 
& fimilium:  & polliblleeft  vtex  ta 
li  operatione  fcbris  augmentetur  i 


p © r " ~r * © 

parebunt : led  melius  eft  vr  fiat,  qn  Sc  pp  hoc  nccefle  eft  vt  frangand  ca- 
non eft  malitia  nifi  quanntatiua,  rum  virtutes  prim*  cum  rebus  fri 


ficut  liiperius  didum  eft . Et  tps  fa- 
ciendi  lequiiur  virtutis  fortitudo: 
quia  fm  plurimum  forutudo  virtu 
tts  plus  eft  in  principijs  ^gfitudinu. 
Propter  hoc.ordmaueruntquidam 
fieri  phlebotomia  in  principijs  fgri 
tudinum.&  mulri  funt  fgroru,  qui 


ipdis  exnatura  fuiadiuuailtibusil  F 
am  operanonem ; Srtalia  funt  le- 
mma mclonis,  cucumeris , & hnrfi 
fimilium . Sc  fiint  etiam  ex  medici- 
nisharumoperationum,  qua-  lime 
temperatx,  vel  paucx  caliditatis, 
quas  damus  febricitati  bus,  ficut  ta- 


phlebotomiam patiiitur  vlq,ad  vl-  pillus  vcnens,&cndiuia,  & limi- 
tra  leptimu  diem  . Etad  remouen-  lia.  Et  in  fumma  intelliscrc  debe- 
dum  illorii  more  dicit  Gal.  q>  debi  mi|S  q>  quado  operari  volumus  me 


litate  virtutis,  aut  fortitudinem  no 
lequitur  numcrtis  dicrfi.  Et  quanu 
tas  phleboromati6is  recipitur  a for 
titudine  (gutudinis,&  a complexio 


dicinas  calidas , q?  fragere  debemus 
earum  'inures,  ftcin  his  prxdidb's 
mcdicinis  inueniunf  duy  rc$,f  inci- 
lio,&  fubuluuo.Er  Icias  qjeuaciia- 

* tio 


♦ * • ' ' Colligct 

<5  tiopervrinatn  eft  ex  medicinisma  omnia  indigent  con  fydera  done, £ K 
ojs  manifcftis  in  febribus.Et  h^  me  opponcndo'fc  periculofiori , Sc  for- 
Sicinxaliqn  inducunranguftiam , non  fm  plus  Sc  minus.  Median* 

Sc  inquictudinc,&  corruption^  fto-  .n.  laudatx  in  rclaxadonc  naturae 
machi,8c  hepatis , Sc  proptie  in  fine  funt.quar  habent  has  fccundas  vir* 
febrium  chronicarfi,&pp  hoc  con-  tutes,  hrclaxare,  Sc  qualnati  fcbrrli 
uenit  vt eis  admifceatur.ea  qu?  ha-  obuiare.&  tales  funt  tamarindi , Sc 
bent confbrtare  mebra principalia,  benefeg,  i.  viola: , & tereniabin  feu 
ficut  builiendo  in  aqua  pr$di£larfi  manna, & medulla  bathc^.Scd  op  j 
aliquad  maftiches : vel  vt  bibanta-  vt  vitemus  dare  myrobalanos  ante 
quamillamcumzuccharorolato.  digcftione  propter  ftypdcitatera  ip 
& in  his conucnit  nobis  roagna  ex-  forum,  fed  alublcb,i.corrigiola op- 
ctcere,fin  confortando , fubtilian-  tima  eft  in  principio  febris:  quam- 
do,&  incidedo . Et  fi  matena  huius  uis  aliquam  habcat  caliditate . Or- 
fcbris  foerit  humor  fhgid*&  (tccus,  do  aute  mcdicinaru  in  moliifican-  L 

H oportet  vt  abftmeat  ab  hi$,f.caiidis  do  naturam  eft,  qua  didurus  fom. 

Sc  ficcis : co  qj  ifta  ficca  nondebes  £ tereniabin  in  pnmo : fecundo  bc- 
quartanari|s exhibere.  Sc fi  visei  jj  ndeg,i. viola : terdo tamarindi, po- 
pinare,dcbes hoc  faccre.ftangenao  ftca  alublcfepoft  medulla  cucume- 
hccitatem  earu  cum  radice  liquiri-  ris  farraccmci,  f auguiui , Sc  poftca 
ti*,& zuccharo  violato.  Scd qa  zuc  K arlabar,f.casfia  fiftula.deinde  my 
charum violatum habcat virtutem  robalani.&couenienseftomnibus 
relaxauua , prohibere  potcris  cum  fcbribus  vti  con  trari js  a tota  fpccic 
pafl’ulis : qm  optime  exiftunt  t hoc  putredinis  febrilis.  Scd  quia  h^  me- 
cafu,&  font  ncccflan*,  £paflul*  in  dicina:  pro  maiori  pane  calid*  cxi- 
remoueudo  ficcitatem  foperfiuam  ftunt , ficut  lunt  fpecics,  ideo  I roo- 
fquinzibin,Cfyrupi  acctolr.eo  q>  ha  dica  quadrate  de  lpfis  poncre  debc 
bet  mordicarc  membra  neruola , £ m*,  & ftigere  debem’caru  virtutes 
a-fophagti  feu  men,  Sc  ftomachu , primas.Sed  mcdiciius,  quaehaccx- 
& cannam  pulmonis.  Sc  aqua  ace-  crcent  oueratione  ablqicalefadio-  M 
I ns  cofen  in  maiori  parte  febrium.  nc,  vtidebemusin  hocloco, ficut 
Et  quamuis  aqua  ordci  fit  fiigida  eft  vinum  pomoru  granatorum,  Sc 
Sc  humida,habetmundtficarcvi-  sadahalbi,3crubci,&tabazir, i.fpo 
asa  fuperfluitatibus , Sc abftergit , diu.Sed I fandalisaliquacxiftit op- 
& lauat  viasabfq;  inflammadone , pilado,  & cum  redificata  focrit  me 
Sc  eft  ex  medicinis  Iaudabilis  valde  dicina,matena  vdlis  exiftit.  Scd  me 
5 hoc cafu . Et  pp  hoc  fquinzibin,&  dicina: , qua:  habent  infngidarc  & 
order  aq  laudata  font!  curis febriu.  humcdarc  font diuerfie  vel  varix , 

Scd  aqua ordei  mterdum  ori  ftoma  vel  mult*  fm  dtuerfitate  & multi  - 
chi  habet  inducerc  nocumentu , & tudincm  febrium  in  quantate  cali 
• pp  hoc  mdiget  redihcationc,  £po-  darum,&  paucitate  carundc.  Et  or- 
nedo  in  rotulo  dimidio  aquq  ordei  do  harum  mcdicinaru  e talis:  quia 
charatftem  vnum  ex  maftichc,£po  pnmo  danda  eft  aqua  ordci  ,& po- 
durquatuor  granoru  ordet . Sc  h*c  ilea  lyrupus  iulep : Sc  c fyrupus  fm 


Digitized  by  Google 


Liber  Sep 

quofHam  fa&usex  aqua roft  & zuc 
charo  lolum,ficutlaudaueruntali- 
quinoui.Sedproptet  ficcitatcm  ad{ 
rofatx*  ponendum  eft  tantundem 
aqua:  <i  mplicis,  & plus  & min*,  fm 
q>  videtur  conuenue . & qui  magis 
jfortis  exiftir,eft  fyrup9  fadtusex  (ire 
cisfrigidis  &humidis,ficuteftfuc- 
cus  cucurbit*, & cucumeris  laracc- 
nici,& citnilorum,  & melonum  : & 
funt  exterius  colons  citrim,  & fieri* 
funt  continui  & albi . led  quod  for- 
tius exilbt.eft  biberc  fuccutn  prxdi 
dorum  ablq,  zuccharo:&  maxime 
- fuccumcucumerisfaracenici,  fian- 
B guini : eo cp  connariatur  cholera  a 
rota  fubllantia  fua.  Scd  tern  pus,  in 
quo  dc  ncceflitate  debemus  purga- 
re  matcriam  peccantcm  cum  medi 
cina  attradiua, eft  bora, in  quaexu 
beratmalitia  humoris  exeuntisin 
qualitate.  &iamdeclarauimusfu- 
perius . & hoc  facere debemus  forti 
cxiftcntc  virtu te.&  tunc  eft  ccrtum, 
quando  iigna  digclbois  apparent: 
qin  co  tepore  collaudatur  euacua- 
no  fadla  a natura,eoq>  virtus  expul 
iiua  non  tnouetur  ad  expellendum 
fupcifluitatcs per  viam  naturalcm, 
mfi  facia  digeltione . & in  hac  arte 
q imitari  debemus  opera  nature  toto 
polle.Et  ft  ire  debes  q>  fada  digefho 
ne,  fit  defeenfio,  & expullio  ablque 
aliquo  impedimento  groftitudinis, 
Difficnl-  vcl  vifcofitatis,vel  oppilarioms.  Sed 
usde  eua  quando  non  apparct  digelbo,  tunc 
ciunone  diflcnfio  interMedicos  reperitunco 
aatedig6  ‘f  Gale • & niaior pars  Medicorum 
ncm.  aicuntqjminiincpurgaredebcm*, 
mfi  materia  fit  digelta.nifi  argritu- 
do  fuerit  m vltimo  acuitatis.  Et  hoc 
intclligerc  poflumuscxdidtis  Hip. 
qm  quando  ^gritudo  eft  in  vltimo 
acuitaus,tunchumores  funt  in  vl- 


timus  1 5 3 

tima  foriofitnte,X:  non  eft  ftcuritas  D 
qum  deftendanr  ad  quxdam  mem 
bra  principals, &la:aant  ipfa,  nifi 
fintcuacuatiin  principio  egritudi- 
msreoquiahumores,  qui  acutilli- 
mi  cxift  unt,funt  fubtilcs:&quia  ibi 
non  eftgrolIicics,ncc  vtlcoli:as,quq 

(irohibcat  operationcm  meaicinje 
axatiuar.Et  non  potcfl  indc  prouc- 
nirenifi  vnum  folum  nocumetum. 
quod  eft,  quia  medicinae  laxatiua: 
fuis  quahtatibus  primis  augmentat 
fl'brcm.&illudpoteft  remouetimi 
ftendo  cum  eis  frigida  & humida , 
f m q>  conuenitSed  quando  a'gritu 
do  no  eft  peracuta  valdc.lcd  ett  qc-  E 
ta,tunc  expedanda  eft  digeflio.  Et 
fcire  debes  q>  xgritudines,qux  acu- 
ta: funt  in  terris  Hippo,  in  terris  no 
ftris  peracut^  funt.&  hoc  manifofta 
tur,quia  Hippo,  non  curabatfgritu 
dines  acutas,nifi  cum  aquaordci,& 
mclicrato.Et  poftq  ira  eft,argritudi 
nes  acuta:  noltrx  regionis,&  aliatu 
cahdarum  terraru,medicanda:  funt 
cum  mcdicinis  attradiuis,vel  laxa- 
nuis  in  principio  ^gritudinis . Et  in 
xgritudimbus  pcracutis  pro  maiori 
parte  hu  mores  corrumpuntur  circa 
oriiiciu  ftomachi.&  pp  hoc,  qn  ap- 

5‘aret  abundatia  languinis,  licet  no  F 
it  fupfluareuacuare  dcbcm’:qm  in 
de  magnumjpuenit  luuamcntu,  & 
incontinenti  quiefeit  valetudo  <jgri 
tudims,nifi  fit  qcf  ^phibcat  ex  rebus 
fupradidis.Scd  qn  xgritudinesnon 
funt  acuta , fed  funt  ex  humoribus 
mucillaginofis  & viftofis  & mdige- 
ftis,ipfas  euacuarc  & purgarc  debe- 
mus poll  fubnliatione,&  incifione. 

& hqc  ell  digelbo  eorum:  alioquin  Tertian* 
non  oportet  cu  mediema  purgari.  no  eftacu 
Scd^gntudincs.q  non  funt  acut?, 

& funt  ex  humorib’fubtihb’ , ficut  x.e.7. 
Coll.Auer.  V eft 


Digitized  by 


Google 


Colliget  : 

eft  vera  tertians, qox  non  tranfit  vl  la  digeftio expc&anda’eum  diflid£-  . 
tra  feptem  periodos,dicitAuic.q>  ex  tia  liberationis . Et  poftq  i ta  eft,m 
pedaredebem’digeftionem  :eo  q>  purgarc  debes,  non  faciasillud, ni(i  , 
digeftio  homoris  fubcilis  cftcius  in  pnmo  frangasfuam  caliditarem  Sc  j 
groflatio,  &grofli  cftcius  lubnlia-  liccitatem . Sed  in  fcbribusphleg- 1 
tio.&ficut  difficile  eft  virtuti  expul  maticis,&  melancholias  Rails  T pil ; 


groflatio, & groffi cftcius  lubnlia-  liccitatem.  SedinfcbnbusphJeg- 
tio.&ficut difficile  eft  virtuti  expul  madcis,&  melancholias  Rails  T pit 
flux  cxpcllerc  humores  groflos  pp  cipio  earum  purgabac . Sc  lure  erat 
• fui  grofliriem,  lie  difficile  eft  virtuti  eius  opinio  omnmo,f  purgarc  T prl 
I expulliux  expellcre  fubtilem  : qnia  cipio  fcbris.th  Gale,  dicK  contranu 
i dilrumpitur,  & difpergif  pp  fui  fub  manifcftc,f.q>  minime  debemus  in 


expulliux  expellcre  fubtilem  : quia  cipio  fcbris.th  Gale,  dicit  contranu  j 
dilrumpitur,  & difpergif  pp  fui  fub  manifcftc,f.q>  minime  debemus  in  1 
rilitatem.quaredifficilecxiftitna-  principio  fcbrium  melacholicaru.  ‘ 
tune  cxpclfcrc  humores  proflos,  eo  Sc  illud  idem  dicit  in  epift.ad  Glau  , 
cpoppilant  meat” trafltus:3c fub-  conem.  Etillud  eft, quia  finis  haru 
tilcs,quiadiftumpuntur,&  fpargun  xgritudinum  eft  lecuius,neccxpe- 
mr,&  imbibuntur.th  medicinal  la-  fiatur  digeftio  malarled  phlegmad 
xauuxcitiuscxpcllunt,  & facili’hu  ca ell  mala:  dctcrminatioms.&pp 
mores  fubtiles  q aroflos.Et  ppea  q-  hoc  neceflanum  cxiftit,  vt  infirm* 


xauuxcitiuscxpcllunt,  &facili*hu  caeftmalx  dctcrminatioms.&pp 
mores  fubtiles  q groflos.Et  ppea  q-  hoc  neceflanum  cxiftit,  vt  infirm* 
dam  Medici  dixerunt  q>  nunquam  euacuerur:  prxterq  expedetur  dige 
dederuntaliquam  mcdidnam  laxa  ftio  perfofta.&  propter  hoc  Medic* 
rinam  ad  nurtrandum  aliauem  hu  pnuslcipere debet  a medictnisfub 


tiuam  ad  purgandum  aliquem  hu 
morem,qum  cholera  prius  purgarc 
turppfui  leuitatem  & lubtilitate. 


prius  Tcipere  debet  a medicims  fub 
ctiiatiuis,<Sc  incifiuis  per  hebdoma- 
dam  vnam,  quia  non  timemus  ca- 


3 fui  leuitatem  & lubtilitate . dam  vnam,  quia  non  timemus  ca- 
uc  ma«ns  q>  qn  dantur  medi  lorcm  buius  febris,  cum  fit  debilis, 
cinx  Iaxatiux,  qux  trahere,  & pur-  vt  magnum  inferat  nocumentG:  Sc 
pare  debent  melacholia,aut  phleg-  cum  hoc  fcccrit,  tunc  Medicus  pur- 
ma  grofliim  & vifeofum  a propric-  gare  incipcrc  debet.  Et  demonftra- 
atc  & fui  natura,prius  illx  cxdcm  uo  huius  eft  illud, quod  vidcs  fieri  1 
nahunt  cholcram,  & cxpellunt.  Et  apopIexia,&ctiamin  limilib’^gri- 
boc  idem  manifeftat inrclle&us,  q>  tudinibus  timorofis fiigidis:quia  in 
fubtiles  humores  habiliorcsfunt  ad  cipim’in  talib’ab  cuacuationc,pq-  1 
purgandum, & expellcdum  groflis:  nendoin  medicinis laxatiuis incilt- 
quishocnonfitex  operx  naturx.  ua,&  fubtiliatiua.  Etmihi  yr  Ipole 
qih  fi  fic  face  ret  natura, illud  quod  rccipiendo  fyrupum  Iquinzibin  per 
prius  cxiret  in  xgritudmib*  acutis,  hebdomadam  vnam  radu  ex  deco 
cflet  cholera:  eo  g,  talcs  ^gritudincs  dioe  radicfl  lilij  cccleftis,&  feminis 
xmaiori  parte  hunt  exhumorib*  api),&iiquiritix,qui»  pparethuo- 
fubnlibus . & quanto  fum  liibulio-  res,& digerar,  & leuiorcm  facial exi 
res,  tan  to  diffiaiius  a natura  expel-  turn  a corpore.  & quis  tot’huor  no 


hebdomadam  > 


luntur.  Etpphocdicimusjq; 
me  tardare  debem*  in  peracutis  ex-  lcuiationc  fulcipict  oino.Et  indc  re 
h i here pu rgationes , ncq;  expedare  dire  dcbcs’ad  Tcidcdu  ,8c  fubtiliadu 
ad  perfedam  digeftionem:quia  n6  p alia  hebdomads, qucadmodG  di- 
eft  tutum,  quin  mala  qualitas  prx-  ximus:&  poftea  purgarc . quia  tafV 
dominetur  naturx:&  tunc crit  ma-  operado , h Gores  habiles  reperiunf 


euacuef a corpore, tn  natura  inde  al 


a corpore, 
ic  fulinpie 


by  Google 


ret  has  res  multodes  expcriti : quia 
experienda  in  his  rebus  non  modi- 
cam  virtutem  habere  videf.  Quod 
icnpfim’dc  hoc  1 hoc  loco  fufheiat 

IX  cibaticne.O'  fricationt,  O' 
Luuuiontfebr  iritamimm . 

Cap.  10 

DIco  cibusdari  nondeberet 

febneitandbus  viq;  ad  ftatu 
xgritudinis.&hoc,vt  natura  temp’ 
habeat  digerendi  humores  facietcs 

• 1 its  Al  ' 


Liber  Septimus.  154 

A ad  expellendfi.  Et  Smile  hoc  eft  ho  geftionis  abbreuiabis,  & natura  in- 
mini ferenn  <naue  pondus.quonia  de  alleuiabitur,&  cx  tunc  videbis  di 
quando  ferte°non  poteft  ipfum , & geftionem  laudabilcm.  Et  re  opor- 
diuidit  ipfum  in  partes, feci li us  tolc 
rat  ipfes.&  poftq  natura  fucrit  allc- 
uiata,tunc  digeftio  laudabilis  appa 
rebit,&  redfificabitur  domino  coce 
dentc.  Et  hoc  melius  exiftitvalde, 

5 infirmum  dimitterc  ?gritudmi, 

6 naiuise.Cfi  videbis  natura  ^gritu 

dini  pracualere,tunc  dixtam,&  regt 
men  infirmo  iubcbis.&  hoc  in  arte 
minime  collaudaturiquoniam  nifi 
natura:  violcnttam  feccris,vcl  adiu 
uando  ipfem,  nihil  boni  ei  fcccris,  v 

B nifi  o>  verba ci  dederis.rerincndo  ip  xgritudinem,<5i  lpfosexpclledi.Sed  E, 
Aim . Et  iftud  idem  repimen  fecere  quia  virtus  non  eft  fufficiens  omni 
poteris  in  fcbribus  melancholias.  bus,teoportct  confyderarc  sgritudi 
& fic  feamus  hominibus fanis,qua  ncs.Quoniam.fi  fucrit  cx  ?gntudi- 
do  volumusipfos  purgarc,f  quia  ip  nibus  peracuds,  cuius  flatus  eft  pro 
fis  digeftiuum  propmamus  pnmo,  pmquus,&crifis debet  eflcinfcpd- 
ad fubnliandum  humores, & vias  mo,&  natura  fortisexiftit,tuncillif 
aperiendo . fic  & in  xgritudinibus  fecere  debes.  Et  fi  virtus  debilis  fue 
oportet fecere.  tn in reeritudinibus  rit,nullatcn’ feceredebes. Scd  ft  vir 
maior  diligenria eft adhibenda,  co  tus  mediocris  fuerit,  & \tas fuerit  ia 
q>  carum  humores  difEcilius  recipi-  uentutis,cibabis  ipfum  aqua  ordci, 
unt  dioeihonem.  Et  hoc  manifcfta  & mica  panis,loca  eriam  cum  aqua 
tur  in  opeie Gale.in  laborc  fponta-  calida  ad  quSdtatem  vnc.i|.vcl  iij. 
nco  fcbri  propinquo.quoniam  ipfe  pondcris . & iftud  eft  fubtilius  regi- 

Eurgabat  omnes  humores  fecieres  men  in  noftro  climate  fmconfuc- 
unc  laborcm, purer  humores  vif-  tudincm  noftram.Sed  regimen  an  F 
cofosmucillaginofos-eo,q> omnes  riauum  fubtilius  erat , nihil  dare  j> 
concordare  videtur,  q>  talcs  n6  funt  hebdomadam  vnam.&  quando  vo 
.Meth.  purgandi.Gal.autcm  videtur  tpcua  lebant  ingtoflarc,dabant  aquajaicl 
cuare  debemus  habentes  hac  febre 


lis  folum.Scd  hoc  ferre  non  poffunt 
illi,qui  funt  noftri climatis propter 
complexionem  aetis,&  contuctudi- 
ncm.Sed  in  climate  illorum  corpo- 
ra habent  mmorem  rcfblurioncm: 
& cum  hoc  bibunt  vinum  non  in 

multa  quantitate, Sccomedunt  car 

funt  in  his  noftns  regioniEustfafta  ncs  porcinas,qux  duo  funt  plunmi 
omen  incifioc,  Sc  fubtiliatione  per  nutrimeti . EtgnafV  confydcranda. 
longum  tempus:  Jc  tunc  tempus  di-  eft  cbfucrudo.  qm  qui  cofuen  func 


per  fricationcm  folum . Ego  autem 
affirmoqj  dimatainhoc  multum 
funt  conlyderanda  propter  hoc  no 
eft  danda  regula  generalist  quonia 
mi  hi  uidetur  q>  cuam  humores  vif 
cofi , Sc  mucillaginofi  purgari  nof- 


co- 


I I 


C comedere  ter  in  die, non  poflunt  f>- 
di<ftafuftinere,&maximehabetes 
complexions  calidas,&refblubilcs. 
Et  fi  cognoucris  flatum  fgritudinis 
eflelongum,&  virtus  inti  1 mi  fuerit 
dcbiiis,cibanduscftplusqdiximus 
in  principio.&  cum  flatus  appropT- 
quabiqrainuedusem.&totum  hoc 
eft  intel!igcndum,lbrri  exiftete  vir- 
tutc.A  fbrtitudo  virtutis  cxiftitT  co 
plexione  forti.Sed  qui  habent  com 
plexiones  calidas  & ficcat , pauci  cx 
his  femcm  poflunt  fuftinere:  & ma 
ximein  egritudinibus  fibi  confirm 
libus,&  in  temporibuscalidisieo  q>, 
H quando  talibus  pati  femcm  feceri- 
mus,fcbres comm  ad  inccnfluasde 
elinare  fecicm’rqtns  dcbilcs  exiftat 
in  radiccivel  ad  ne<fticam,quiaT  c& 
plexionibus  confimilibus  multipli 
canrarqualitatcsmalx  fui  natura, 
& magis,qn  eis  fecim’fuftincre  fe- 
mcm mulciplicanrar,  & aduruntur 
humorcs.Et  hora  cibandi  cos  eft  in 
declinatione  paroxifim  primi,&  an 
tc  principium  <ecundi,vt  natuva  ha 
beat  fparium  digerendi  humorem 
in  tempore  paroxifmi.&  hoc  meli* 
exifhqfconfortare  virtucem,  ne  ci 
accidat  accns  pcriculofum , cui  ne- 
^ ceflarium  fitcibum  propinarc,  vt  I 
fyncope  ex  refblunone.Sed  fi  timue 
rimusaliquodexhis,  cibabim9  cos 
inprincipioparoxifmoiumioin  in 
dc  eosa  fyncope  taliter  liberabim’: 
quemadmodum  red  tat  Gal.de  puc 
ie^Meth.  ro>qUipr£cepto  Medicorum  fulh— 
m ' nueratfemcm  tribus dicbus.Etali- 
qn  conamur  cibare  infos  in  medio 
paroxifmorum.  In  fcbribus  autem 
conunuis  horam  cibadi  eligcre  dc- 
bemus,in  qua  maioriscxiftut  quic- 
tis:confydcrandotn  confuctudinc. 
Et  ex  horis  dici  mcliorcs  fuut  frigi- 


Colligct 


dx,fmane,Sc  fera  Etfciasqibalne 
um  in  declinatione  febriumcollau 
datur,  quoniam  fuperfluitateseua- 
cuat  fubtiles.  In  principijs  veto  mi* 
nime,  quia  rigores  habet  prouoca- 
K,Sc  diflbluit"humorcs,&  multipli* 
cat  oppiIariones,3c  Ipargit  fupcrflui 
tats  pci  corpus  to  turn:  Anon  eft  tu 
turn  quinindeproucniatapoftema 
in  aliquo  principali  mem  bro . & cJ- 
uis hfiorcseuacuet,  multiplicat  m 
ealiditate  & ficcitatcm  febrilem, fl- 
ue fuerit  ex  aqua  calida  fedlu , flue 
cx  acre  calido.Et  neccfle  eft  vt  cor- 
pora tahum  non  tangantur  aqua 
frigida,qm  hnmorcscflicitcrudos. 
& m>  hoc  balneum  fieri  non  debet 
nifi  poftfedam  decIinationcm,&l 
febnbus,qux  non  flint  acuta;. Vina 
quoq-,aromatica  leuia,q  modicam 
aquam  fuftinere  poflunt,  phleg- 
matic* & melancholic*  exhibere 
poflumusifed  inincenfiuisa  vino 
omflino  elongare  debemus.  Gale.- 
qu<4]-,  curabat  febres,  qu*  erantex 
humoribus  mucillaginofis  cm  frica 
tione.&  hoc  indiget  cofyderationc. 
qifi  no  eft  tutu,qui  huorcs  fpargan 
tur  ex  fricationc  v tom  corp*.  1st  ip 
femet  pcipit  in  hb.de  Confcniarioe 
fenitatis m illc , q ui  her laflltudme, 
& corp’ei’fuerit  pIethoricu,vcl  pie 
nu  huorib’mudllaginofis,  vt  mini 
memoueafvelexercitef:  neq;  bal- 
nea intret,neq;  feciat  fricationc , & 
fimiIia:eoq>fricario  noeuacuatex 
huorib’,ni(i  qui  funt  fubcutanei,& 
inter  mufculos:  qui  aut  funt  t venis 
nullatcn’cuacuari  poflunt , nifi  cu 
mcdicinislaxatiuis.Etctvides  <p,fi 
fan’faceret  fiicationf  peepta  ab  ip 
fb  in  laffitudine,  f.ita  magna,  de  ne 
ceffitate  cutis  aparef:  co  q>  fricatio 
li*cmyltimo  grauitatis  cxiftit,  Sc 

illif 


K 

Balneum 


L 


li.Meth 


M 

Ub.4. 


ilacie. 


Liber  Septimus 

A illis  maxime, qui  hSc  paduaf  pgri-  dum  eft  oT die,  nifi  natura  moueref  D 
”*  ~ bis  in  diead  allella,  (icutconuenit. 

& fi  natura  moueretur  ex  hac  medi 
cina  vltra  quantitatem , minuc  fm 
pottioncmcxea.Et  funius  contcti 
inhaefebreex  infrigidatioc  & hu- 
medationc  cu  au  ua  ordci  & (yrupo 
iulep:eo  q>  h^c  febris  non  exiftit  m- 
tefa:caliditatis,cum  (it ex  cholera 
naturali.  Et  fumuscontenti  oppila 

HAec  febris  (i  fiierit  pura  tertia-  tioes  iplius  remouere  cum  aqua  or 
na,eritfecuraabfq-,  pcriculo:  dci&  (quiirzibin  folu,cu  modi  cat 
Sc  feimus  ccrudime  q>  natura  habc  ca  rencriatur  oppilatio , Sc  forfitan 
bit  dominium  fupcthunc  humo-  nihil.  F.tfoda  digeftionc  fifufficit  E 
rem.Et  propter  hoc  non  debemus  dare  myrobalanoscitrinos,bencq- 
eummouerecum racdicinisattra-  de:finaut,ippinainfirmocx  fcam 


tudinem.cu  in  laflitudine  (emp  Ti- 
me dfinit  dean  fee.  Iam  ergo  fufficieter  feri- 
nouairl-  p(JmuSjficut  nobis  vfghafr  curas 
febriu  putridaruinuc  autredibim’ 
ad  cura  vmufcuiuiqi  particulariter. 

Df  curafebrium  cl>olericarnmtO‘ 
frimo  Jr  cura  ttrtiana. 
Cap.lt  , 


diuis,ficuteftfcammonia:eo  q>re 
dificando  cam  quantum  plus  pot 
fumusjfcmper  membris  principali- 
bus  habet  inducerc  nocumentum . 
Sc  propter  hoc  virtutem  dcbilitat,& 
augetetiam  caliditatem  febrilem, 
& nccitatem  fuam.&  (i  aliud  no  in 
ducctet  nocumcntum,ni(i  coname 


monia  charades,  ji.cu  tatundc  ma- 
ftiches,&  cum  vnc.j.fyrupi  dc  nenu 
fare,&  vnc.j.fyrupi  malorum.'Sym 
pusdc  nenu  fere,  quia  frangitqualj 
tates  iplius  lira  monia.*  primas,  i.eius 
caliditatcm&(iccitatem:&cu  hoc 
confortat  aromancitate  fuam  me- 
bta  principalia.  Et  (yrup’pomoru. 


furgcndi&dccumbendi, modicum  co  quia  frangitcius  hectare,  Sc  te- 
non inueniretur,quia  coinplexiol-  mouet  nocumctu  principahum  mp 


de  fupercalc(it,&  acbilicatur.Sed  ap 
C parente  figno  digeftionis  non  eft 
malum  darealiquam  mcdicinS  at- 
tradiuam  in  hunc  modum,f.  quia 

Gimo  dare  debesea, qua:  primo  ha 
nt  lenire  rrateriam  Sc  humedarc 
ficut  fyrupum  vioiarum,3t  tamari- 
dos:&adreprimcndum  nocumen- 
tum ftomachi  adde  aliquid  ex  ma- 
ftiche.Et  rheubarbarum  in  hoc  lo- 
co optimum  cxifht:  qm  reprimen- 
do  nocumentum  pr^didam  laxat. 
Dofisrheu  Etquantitas , quam  datedebes  ex 
fcarbari.  ihcubarbaro,eftaduab,drach.vfqj 
ad  tres,mifccndo  ei  fyrupum  iuleb, 
& (quinxibin,ana  vuc.j.cum.v.par- 
tibruaquefrigid(j:&  infra  diem  po 
tabis  cum  aqua  ordci. & hoc  facien 


btotu  abipfa-Etmaftichequiaco- 
fbrtat  Sc  remouet  nocumetu  princi 

paliu  mebroru.ScMcdiciiaiplisvli  I 
tiietut  ad  occultadu  malitia  lcamo 
ni?.  Et  ft  timebis  debilitate  infirmi, 
cibabisipm  mica  panislota.F.tiam 
teftificatus  eft  Hippoc.  q>  nifi  fucrit 
cx  errore,q;h<jc  febris  no  trafit  quat 
tadecima  dic,ct  fiforriflima  fucrit. 

Sed  (i  hec  febris  no  fucrit  ex  pura 
cholcra,led  erit  ex  vitellina.vel  praf 
fina,vel  xruginofa,  non  cuadit  hie 
abfqjpiculo  magno:&  maximeqh 
fuent  ex  pra(Iina,vcl  $rugino(a . Sc 
mihi  vr  impol’e  aliens  ab  ijrugino 
(a  euaderc  pofletEt  h$  febres  logos 
habet  paroxifmos,  & peflima  accn- 
na.&pp  hocldigct  purgatioe  cum 
V ii;  me- 


Colliget 

G medidna  attra<ftiua,quam  fupra  liberatus  fait.  Et  mihi  videtur  q>  a-  C 
icripfimus , prius  ablata  caliditate  qua  angunx  longc  melior  exiftit  cj 
& fiiccitate  ipfius . Et  non  eft  malu,  aqua  in  mue  inragidata  in  hoc  ca- 
Tt  mifccas  ipfi  medicinx  aliquid  de  fa:eo  aqua  in  mue  infrigidata,^- 
polypodio,quod  Arabice  dicitur  bel  uis  fit  in  vlrima  fhgiditatc,velodtcr 
bebteo  q> purgat  cholctam  adufta,  tamen  redpitcaliaitatcm.&adhuc 
•'  - & groflam,3c  melancholiam,poft§  magis:  quia  aqua  cum  fit  fimplex, 

ffegeris  ficcitatem  cius cum  oico  a-  nihil  rcftaurai,  neq;  pixftat corpo- 
mygdalarum dulcium.  Etaperire  ri,nifi ftigidam qualitatem fblum : 
oppilationes  in  hac  febre  propnum  fed  aqua  anguti;  reftaurat,&  addit 
cxi  1 tit,  m fi  ftjeri t excedenris  cal  idua  in  languinem  fadendo  frigida  fub 
tis.  quod  fi  faerie,  tunc  intendere  de  ftantiam,&  qualitatem.  Scd  quau- 
bes folum ad infngidandum,  &hu  do fibres erunt lcnt?,& longi erunt 
mc&andum.  paroxifmi , & ccrtus  ens , q>  non  ex 

cholera  pura  erunt, fed  cm  ex  vitel- 

H Dr cvritcaufi.  C.ip.ii.  hna  ,qux  naturali  ftigidior  exiftit,  L 

tunc  ftuderc  debes  plus  in  aperiedo 

HAec  fcbris  eft  intenfi  caloris,  oppilationes  quamin  infiigidado, 

& prauorum  accidcntium,&  contranum  cius,  quod  ficn  debet i 
diritur  incenfiua,  & impoflibile  eft  illa,qux  fucrit  ex  cholera  pura: qua. 

?hxc  ex  cholera  naturali  genered  uis  raro  talcs  inueniantur.  Et  lauda 
tin  lfta  conucniens  exiftit  purga-  biles  medicinx  in  hac  parte  funt, 
recum  medicina  attradtiuaapnn-  qux  habent  virtutem  aperiuuam 
»•  cipio  ipfius,&  minuerc  ex  (anguine  abfquefbrti  cahditate.  ficutcapil- 

fi  figna  fanguims apparebunt,dan-  lus  venens , & radix  apij , & femen 
do  ei  omni  die  .x.  aureos  tamarin-  focniculi , frangendo  uedtatem co- 
dorum  infuforum  in  aqua  (iroplid  rum  cum  radice  liquimix,  Jccali- 
— ' abfq;fyiupo&aliqua  aliarcduld.  ditatem  cum  violis,&  fiorenenufa- 

&polt  dabis  ci  bibere  aquam  ordci:  ris,&  feminibus  com  man  i bus . Et 
& poftea per  totum  diem  potabis  ftudeas  ponere  in  medidnis  res, 

I cum  aqua  angurix.Sc  hoc  regimen  qux  haoenc  membra  principalia  M 
proprium  exiftit  omnibus  febnb’,  confbrtare,ficuteftmaftiche,&  fpi- 
qux  funt  in  vltimacalidicate.Et  no  ca  nardi,  componcndo  ifta  cum  fy- 
dimittas aquam  angurif,&  aquam  rupo  fquinxibin.  Eteftoftudio- 
fupcrniucminfriadatam:qmfic6  fusponere  in  medianis  folutiuis, 
uerteris  hanc  febrem  in  lentam , & qux  habent  cholera  euacuare  cum 
chronicam, melius longe exiftit, § quantitacephlegmatis : ficutcftfc- 
vt  x<»cr  moriatur . Et  hoc  ctia  dixit  men  brufcandoli,  ideft,  femen  car- 
Abumeron  Auenzoar  dc  quodam  tarai, frangendo  tamen  caliditatcm 
pucro, quern  ipfe  mcdicauit,cui  da-  & ficcitatem  eorum . Et  h?c 

bat  omni  die  aqua  angurix,&  quo  eft  cura  omnium  fc- 

ddie  choleram  vomebat . & tamen  brium  cho  - 

aaliter  fuit  operat*,  donee  ilia  fcbris  Icrica  — 

<onucrfafaitadchromcam,&indc  nun. 

De 


Digitized  by  Google 


Liber  Septimus  r 5 6 

ft  Dr  cur  a ftbris  phlegmatic*.  vice  non  pofl'unt  purgari  ppgroffi-  D 

Cap. i } riem  humoris. Et  noc  no  fecias,ni- 

HAec  fcbris  cu  ftierit  ex  phleg-  fi  virt’  fuent  forcis,  cofydcraus  ali js 
mate  fimplici  & natutali.&de  coditionibus  iupradictis.  Medicina 
hoc fuens  certus,tunc  ftudiofus efle  vero  fe&a  ex  turbith  in  prfeipio  hu 
debes  in  incidendo  hu  mores,  Sc  in  ius  fcbns  no  cit  mala . Cibus  vero 
fubtiiiando,&  oppilatioucs  aperten  in  prinapio  hm’fcbris  fit  pulla  par 
do,plufquam  in  infrigidando  Sc  hu  ua(ccure:co  ipftatus  eiusnoneft 
mcdando.&  fufficit  nbi  in  hac  in-  minor  mum  feptimanarum : &eft 
tcnuoncfquinzibinaim  lure  cicc-  poflibile  vtipfadurct  vfq;  adqua- 
rum,occufrando  ficcitatem eorum  dragintadics^cvltra.  Rafisautera 
aim  radice  liqniriti£ . Sc  adde  huic  dicit  q>  trail (ada  (cptimana  quarta 
Compofitioni  aliquid  ex  Ipica &ma  non  ell  malu  infirmo  exhibere  tro- 
ftichc,quoniaminhacfebreftoma  chilcosdc  rolls  completosciiaqua 
chusdebilisrepericur.Etconuenien  cicemmtco  q>  hac  fcbrem  padentes 
ft  tioroperariom  principio  huius fe-  infineleuucr  deueniuntaddebiii-  E 
bris  eft  lenire  naturam  cum  leminc  tern  ftomachi  Sc  hepatis,  Sc  cadunt 
cartami,&  (eminevrticarum,frada  defecili  in  bydropem.Etego  raco 
liccitate  corum  pnuscumterenia-  tempore  vidi  quoldam  habentesfc 
bin.Et  feruato  hoc  regimic  per  heb  bres chronicas,quib’  Medici  noftri 
domadam  vnam,jpp"inabiseisme-  propinabateis  Ivrupum  Iqufzibm 
dicinam  laxaduam,qua:habeatil-  folum  ,&cccideruntin  hydro  pern, 
lum  humoremcuacuare.Etmclior  &morrui  fun  t.Et  quod  dicodccro- 
illarum  niedidnarum  eft  turbith:  chifcisdciofisin  hoc  loco,  nondi- 
quia  a proprietatc  habet  trahere,  & co  mfi  ca  exempli  Sc  fimilitudinis . 
expcllere  humiditatem,qua:  in  ore  th  tu  debes  dare  ex  limihbus  mcdi- 
ftomachieft.&  agaricum  etiam  cu  cmis  fm  plus  Sc  minus,  prout  abi 
eorquia  eradicat  numore  grofl’u  m,  melius  videbitur  conuemre.  Enam 
&aperuoppilationes.&fi  addideris  q<F  (imilehuicftccionircpiCieft  zuc 
aliud  ex  hiera  picra,  no  eft  malum,  charu  rofetu , pterq  frigiditau  ma- 
C confidendo  magis  in  aganco,3c  tur  gis  vr  ptinere  q trochilci  didi.  Et  fi  P 
btth:&  aliquanuooccultandoj&fia  videbif'nbi  coucnics  nnfeere  cu  iu 
gendo  iiccitatcm  eorum  cumolco  reciceru  fyrupu  fbulzibi  fecit  llld. 
amygdalarum  dulcium.  Collocyn-  Et  fi  iflatio  I pedib*,  aut  I palpebris 
thidemautemintuismedicituscui  apparebitobi,caueasa(yrupo  fqul 
tabis  ponere  quantum  plus  poteris.  zibiniqm  het  pduccre  ad  h yd  rope, 
Etfiapparuenttibiq) humor  fitta  q ueadmodu dlxim' .In febnb* vero 
ne duritiei,  q>  non  pollit  euacuari  phlematicis, no  reapietib’digeftio 
abfq;  ca,adde  ex  ea  aliquid  in  praj-  nc,  quoru  fecics  & vetcr  tumefeut, 
dida  compofitionc,occu!tando  ma  & caJorcs  eorum  plubei  vidcbunf, 
liuameius cum  cachina(&  credo  q>  Galc.rrqi  talcs  fumeuacuandi  per 
lit  tragacantha)&  cum  amygdalis.  fricationem, donee  vigilant,  diuid£ 

& dolis  eius eft  media  pars au rei. Et  do  tempus eorum , inup dimidi u m 
talcs  purgandi  Hint  bis : qm  in  vna  tempus  corum  fit  fricaudo,  & dimi 

V liij  dium 


Digitized  by  Google 


CoIIigct 


G dium  fit  dormiendo.  Etdabim’ci 
bibcrc  aquam  mcllis  cfi  hyflopo,  & 
liquirina.Sed  Gal.potabat  cos  aqua 
ordei.fedcam  ego  non  laudo  I hoc 
cafu:co  quia  nocer  ftomacho,&  fa- 
dt  hompiIationcm,nifi  cum  ca  hie 
ric  pam  maftiches,&  pi  peris,  & radi 
cum  firniculi.Etnon  debemus  cos 
diu  dimittcrcablcji  ctbo,quia  inde 
rccipiuntnocumenram:  quis  leui- 
tcr  pari  famcm  poilin  t . qmqri  rile 
h umor  muci  llaginofus  mu!  tip!  i caf 
in  corporc,  talis  humor  cum  diffi— 
cultate  maxima  poteft  ad  (anguine 
conucrri.&  propter  hoc  virtuteseo- 
Jj  rum  dcbihtirur, donee  ad  fyncope 
habent  peruenirc.&  idco  eis  dare  d- 
bemusmicampanisloram  cuma- 
qua  melhs,  vclcum  vinoaromati- 
co.Et  hie  eft  modus  fricationis,qui 
feceptuvcft  a Ga!  .•  m hoc  cafu  A.  q> 
nabere  debes  gaufapia  aliquantulu 
grofla  & vctufta.&  in  primis  tncipe 
re  debes  a (uperiori  crurium.dcfcen 
dedo  informs  ad  pedes.  & poftca  fh 
ca  genua,  2c  poftca  fuperiora  coxa* 
rum,defceudendo  ad  genua  Sc  po- 
ftca incipies  fricationcm  ab  hume- 
ris,vel  fpaculis,defcendendoper  bra 
j chiaad  manus.demde  fricaois  dor 
fum,incipiendoa  fummitatc  eius, 
veniendo  v(q;  ad  pedes. & he  fiat  j> 
totum  diem.  Et  fi  infirmus  fenforit 
la(Titiidine,inungc  cum  oleo  no  ha 
bete  ftypricitate,ficutoleum  cham? 
millinum,&  ancthmum,qm  eft  bo 
num.Et  dicitGaic.  q>  poftca  abfter- 
gere  debes  oleum  ,eoo>anguftiam 
prxftat.&  hoccft.quod  Gal.vr  dice 
re  de  hui’xgritudtnis  rcgiminc.-  Et 

Jiuial  hac  fcbreacchs  fyncope  con- 
ueuitjpuenirejio  memorat’ero  ci’ 
curam , vbi  tra&abo  dc  curis  accri- 
rium,obmitfcndo  corutn  caufas. 


D<  cur  t febris  OjMrtjii*. 

Cap.  1 4 

Illud  autem , quo  plus  indigem* 
in  hac  frbre,eft  apcrirc,incjdcte, 

& fubcihare.  & modicum  inipfain 
digem  us  iricationc,  infiigidationc, 
humedtarione, quaii  nihu.  Etcura, 
huius  febris  quad  contrana  exifht 
curtcauri:  co  quod  in  cauiisattcn-, 
dimusad  fobrem  folum , & in  hac 
cairix.  Et  propter  hoc  eligcrcdebe 
mus  mediemas  incifiuas,fubtiliati- 
uas,&i'plemappropriata$,iicut  ra- 
dix capparis,&  fcolopcndrium , Sc 
tamarix : eoquodiftud  membrum  L 
potens  eft  fcrrc  medicinas  fortes.  Sc 
apenriuas  abfque  nocumento . Et 
potes  confaccre  has  medicinas  cum 
fytupo  (quinzibinhuftocx  vuapaf 
fa.  Etoportctin  principiotc  eua- 
cuarc  materiam  cum  bclbeg,  idcfl 
polypod io , extrafta  vinute  eius  in 
iurc  galli  vereris,&  oleo  amygdala- 
rum.  Et  ft  uis  digeftionem  expetla 
re  in  hac  fob  re,  pores  fhcerc  propter 
ipfius  modicum  periculum  ,quod 
ferre  potcfl.  Et  fi  vis  purgarc  ante 
pcrfoiftam  digeftionem  ,poteris  fin- 
cerc,fa<ftainCifi5ecum  fyrupo  pre- 
dict) per  duas  feptimanas,  vcl  tres.  M 
Et  medicin? , qu?  habent  traherc 
hunc  humorem , & purgare , hint 
1am  manifcft?,&  ctiam  habent  gra 
dus.&  qu$  in  primo  gradu  repaid 
tur  hint  myrobalam  indi,&  cmbli- 
ci , & poftca  polypodium . 8c  tales 
funt,qui  dimittunt  myrobalanos 
prqprer  eorum  ftypticitatem  . Et 
poll  polypodium  eft  cpithymum. 

Et  operauo  iftius  forrioreftopc- 
rarionc  uolypodij,&maiorem  cot- 
pori  inlei  t anguibam  . & hac  de 
caufaindigct  occul  rationed  I a rum 

dua- 


Digitized  by  Google 


Liber  Septimus.  i$7 

A duarum  renim  ,fcilicetremittendo  re  magno  phicbotomia  fit  ficicda,  D 
ipfiusqualitatesprimas  ,&  ciusrc-  quia  in  ca  mulra  quantitas  humo* 
roittendo  malitiam.  Ec  pp  hoc  non  rfi  crudorum  repen  tur.  In  fibre  au- 
eft  malu  mifiere  ifti  medicine  me-  tern  acuta, que  dr  mutabccca . & in 


mittendo  malitiam.  Etpp  hoc  non  rfi  crudorum  reueruur.  In  fibre  ati- 
eft  malu  mifiere  ifti  mcdicin?  me-  tern  acuta, qu?  dr  mutabecca , & in 
dicinam , quae  faciar  iplam  veloci-  latino  fyuocha  vocatur , feire debes 
terfcftinare,  ficutponendocupr^-  q>qnputredopr?ualuerit, tunc  pur 
didla  medicina  Karadta  duo  Team-  gatio  exiftit  melior  phicbotomia . 
mo ni a:  vcl  tria  cu  terna  parte  vnius  & ii  quatitas  fauguinis  plus  ipfa  pu 
autet  dc  maiorana . & hoc  non  faci  tredine  rcperirur,tuc  melius  c phle- 
mus  ca  expellendi  ipfum  hnmore , botomarc,q  putgare.Et  lie  lam  fini 
ftdppdebilitatem  & tarditate  ipla  tuseft  rra&arus  omnium  fibnum 
rum  medicinarfi  ordtnamus  didla  putridaium.gcneraliter  & fpectah- 
additionem , vt  recipiat  indc  princi  ter.  £t  poftquam  curas  fimpiicium 


fid pp  debihtatem  & tardicate  ipla  tus eft  tradlatus  omnium  fibnum 
rum  medicinarfi  ordtnamus  didla  putridaium,gcneraliter  & fpeciah- 
addinonem , vt  recipiat  indc  princi  ter.  £t  poftquam  curas  fimpiicium 
piu  expellcndi.Poft  epithymum  eft  cognouens  perfidie,ex  ipfis  fare  dc 
B lapis  lazuli . Sed  abeilcboro  nigro  bes  leuiter  curas  copofitaru , relut 
caucrc  debes  to  to  polle . Compicta  hemitnta:orum,&  1 iiarum  fimiliu.  E 


auce  digeftione huius  fibris,  a Gal. 
theriaca  collaudatur . & ante  dige- 
fhone  recepta,poflcr  iplam  ad  cau- 
fum  conuettere . Sed  fi  t cm  pus  fuc- 


Df  cur*  fibris  HcSlica.  Cap.  I j . 

NVncautmihircmanet  dehe- 
clica  determinare.  Hcc  fibris 


rit  frigidum , Sc  artas  lenedturis  exi-  cu  fit  de  mala  complcxioc  fine  ma- 


ftcrct,  dia  trion  pipercon  fadla  dige 
fttone  mirabiliterconfirt:& maxi- 
mein  frigidis  rcgioibus.  Etindiges 


rena  calida  2c  (icca,ideointenno  cu 
rationis  vna  exiftit , Cmfrigidare  Sc 
humcdlare:&plus  indigent  us  7 hac 


in  hac  fibre  circa  fpienem  ftudere , hu  media  tne  tj  infngidationc.qua- 
f.  emplaftrando  ipfum  cum  rebus  rc  mfrigidare  debes  Sc  humedlare 
remouenribusipfiustumorc  ei’, 8£  cum oibus rebus, quibus pores. Ec 
durinem  relolucntibus : quemad-  hoc  duplidtcr  fieri  poteft ; vno  mo 
modumin  cholenca  folbcitice  de-  cum  rebus  intrinficis:& alio  cucx- 


:&alio  cu  cx- 


bemus  circa  hcpar;&  in  phlcgmati 
€ ds  in  orificio  ftomachi.  qm  mem- 
brum  lftud,  I quo  maxime  tabs  hu 
mornutrcSr,&  ardet,ficut  ignis  in 
hac  fibre  melancholica  eftlplen: 
Sc  in  cholcricis  eft  hepai : maxime 
continuas  ex  cholera  patientibus: 
&in  phlegmaticis  circa  ftomachu 
exiftit , quare  in  iftis  tribus  generi- 
bus  fcbriu  conucnicnseftdidlamc 
bra cofortarc,& humore  digercrc, 
& redlificarc . Et  fi  cognoucris  in  £- 
didlis  langume  exuberarc  in  princi 
pio,eosminucrcdcbes.In  phlegma 
dca  vero  nnhi  videtur  qj  cum  timo 


cnnfidsficut  cu  balneo,  vndlioni- 
bus&  cmplaftris . Hare  quidem  fc-  F 
bris  tres  gradus  habere  vr,qui  varia 
tur  fm  plus  Sc  minus . quoru  quide 
primus  leuiter  curari  pot  fccundus 
difficilis  exiftir : tettius  veto  mini- 
me  curari  poteft.  Etcura  quide  pri- 
roi  gradus&  ficundi  eade  exift:t,ni 
fi  quia  diuerfificatut  fm  plus  & mi 
nus.  Cibus  afit,qui  maxime  conue- 
nit  in  hac  $gritudine,eft  lac.  & me- 
lius ex  eo  eu  lac  mulieris.  Sc  poll  ip 
film  eft  lac  afinar.  Sc  poll  illud  ( lac 
capr$ . Et  eft  ncccfle  ca,  a quibus  re 
cipitur  lac,nutnrc  abis  options  fm 

fuam 


Digitized  by  Google 


Colliget 


G fu5  naturS,  & fecientibus  digeftio- 
ncm  laudabile.  Et  ipfum  in  ieiunio 
dale  debemus  in  ea  quantitate, qua 
di^eri  pofiit.  Etconuenit  tibi  dude 
re, vc  bene  digerat:  co  cp  laci  ftoma 
cho  de  focili  cafcari  c6fueuit.quare 
incipere  debes  a modico,  dandoei 
primo  vnz.i.  & ficaddendo,  donee 
dcuenias  ad  dimidiu  rotulii . Aqua 
quideordei  eis  magnam  habetne- 
ceflicatc . £:  quamuis  corpora  corn 
maiori  indigent  nutrimento  caete- 
riscorponbus,  ideo  quia  virtus  co- 
rum  nutritiua  debilis  cxiftit.conue 
nienseft,ftudium  adhibereiuprx- 
H bendoeiscibariadigdhbilia,&bo 
ni  chymi.Quare  dc  carnibus  lauda 
biliores,qu^  eis  exiflunt,  funt  pull^ 
galhnaru,qux  nutritx  funtex  fru- 
mento . & vitcllumouilimilitereis 
eit  optimu  nutnmentum . capones 
nutnci  ex  amygdalis  & fiumeto  eis 
collaudantur  opti  me.  Et  fi  m corpo 
ribus  eorfi  calor  fortis  repetitur,  no 
eft  malu  m eis  propinare  aliquid  ex 
olcrib*  aliquibus  frigidis.  Sc  qu^  ex 
eis  magis  laudabiliorescxiftut,funt 
ladtucx,quia  fomnum  prouncant : 
Sc  ipli  indigent  ipfb  pi  us  careens  ho 
minibus.  & quia  virtutescorii  funt 
I debiles,  ideo  abaria  eoru  debemus 
diuiderein  vicibuspluribus,ficutf 
fcqucnti  diifturi  fumus . Scd  in  bal- 
Opinio  tieando  cos  debemus  magn!  habc 
Autd  bal  rc  confyderationem : eo  q>  ifti  non 
niftiaUo-  vidtmur  habere  neccflirate  calefa- 
sc.  ciendi , refolucndi,  neccuacuandi . 
quid.n.  proficies  ex  lnfiigidationc 
acciderali  acquifita  ex  balneo,  cum 
humoies  inde  euacuenf ! Si  hoc  no 
confert  nifi  in  mala  coplcxionc  ma 
lcriali.Er  poftq  ita  eft,mihi  vr  q?  ip 
ii  no  mdigeant  ahquo  ex  acre  bal- 
cei.&quauisaqua  cahdahcathu- 


meftare,  efi  hoc  th  fecit  refblutio—  K 
ncm.  Scd  balneu  aciu^  frigid^  mihi 
vf  efle  melius,  fipoflitiplumcoue- 
nienterfuftinerc.  Etfciasqi  Galen.  io.M«h. 
manifcftcdicitqiipfi  non  indigent 
balneo,  nifi  di  preparations  fuoru 
corporum,  vtaquam  frigid!  valeat 
fuftinere.rum  qua  balneari  debent 
in  fine  balnei.  Et  balnefi  fm  ipfum 
tahter  debet  prxparari,ficp  inhrmu 
ferre  debemus  cum  Icdlo  fuo  ibi.  Sc 
cu  fucrit  T camera  pnma  ipfius  bal 
net , extedere  debemus  plumarium 
paruu.  Sc  cum  fuperponerc  ibi  debe 
m us . Sc  fi  ilia  prima  camera  tepida 
efle  rcperitur,ibieu  a pannisexpo-  L 
liare  debes. & ordinare  debes q> a 
quatuor  holbus  capicdo  a quatuor 
angulisplumarij  ferarurad  earne- 
rs fccundam,&  ibi  ipfum  reponant 
nudu.fed  teperantiacameraru  bal- 
nci  vna  alteri  comparari  debet,  fiq> 
cadem  proportio  efle  debet  fecudx 
ad  tercia,qux  prime  ad  fecundam. 

Et  cu  fiieiit  in  camera  fecuda,  inun 

5i  debet  o'co  tepido.  Sc  poftea  pone 
us  eft  in  camera  rertia:  Sc  ibi  pone 
dus  ell  in  balneo,  vel  rina,autpila : 
qd  idem  eft . Et  in  vnaquaq;  came- 
raiu  tan  cu  morari  debct,quantum 
ipfeinfirmuspoflet  inccdcre fuaui  M 
ter  ab  vno  capire  earum  ad  aliud . 

Et  ex  tunc  ipfe  infirmus  debet  poni 
in  balneo, vel  tina  feu  pilaaqu^te- 
pide  plena,  & illic  morari  debet  te- 
pcrate.&  poftea  balneandus  e aqua 
fiigida.&  lftud  eft  regimen, qd  ape- 
ruit-Gal.in  hoc  cafii  ae  balneo.  Sed 
Rafis  (entire  vf,q>  tales  infirm  1 non 
indigeant  nifi  balneatione  aqu;  te- 
pida; . Sed  quia  impoftibile  ell  vt  ta 
les,  qh  expoliantur , vt  eis  non  cue* 
niant  horripilationes,  Sc  (pecialitcr 
in  cxitu  ab  aqua  caiida:  toco  nccef- 


Googk 


Liber  Septimus 

A fc  eft  vtonavcl  balneum  eorum  fit  pium  malx  eomplexionis  fuent  a 


in  camera  temperata,  ij  no  excedat 
in  ealiditate  vel  frigiditatc.  Sc  aqua 
fimiliter  temperata  efle  debet.  & fie 
▼ideturei,vt  indealiqd  luuamcmii 
rccipere  debeant.  Sediuuamctum 
appofitionisfxctspiciseft,  eo  q>  vir 
tusiftoru  attradiuadcbilis  eflere- 
peritur . & propter  hoc  ponedi  funt 
pnmo  in  aquam  calida : eo  q>  in  il- 
ia pnncipiu  attradionis  efle  repen 
tur:  Sc  in  cadcm  tra  mo  ran  debet , 
quo  u fir,  roebra  coru  vndiq,  tume- 
lcere  vidcan<;&  pon  pci  totum  ape 
riantun&deuidc  pix  eft  apponeda. 
B 5ch^c  omnia  rccitat  Gal.  vbiloqui 
tur  de  cura  malmccomplexiois  ca- 
7. Mcth.  fiddle  ficcxftomachi.  Abumcron 
Auenzoar  aut  vclle  vr  q? , nos  cis  in 
cina  aquq  teptdx  folum  poncrc  de- 
bemus  ablq,  intratione  ftuphx . & 
in  cxitu  nnx  propiuadu  eft  eis  lac . 
& cu  digeftum  fucrit, itcrum  pone- 
di funt  inuna:&  pofteadabis  eis 
aquam  ordei.  Sc  fada  digeftioue  ip 
fiusdabis  eis  micapanis  Iotamcu 
f rebus  prxdidis.  Sed  ex  rebus,  qux 
exteris  Hunt,  funt  balneum, & bal- 
neatio  f m q>  diximus,3c  etiam  aer. 
Quod  li  fucrit  calidus,  debemuseu 
C imrigidare,  abftergendo  domu  , 5c 
fubftemendo  in  ijpfa  folia  frigida, 
. ficutfimtro(x,&  folia  lalicis,Sc  flo- 

ret nenufaris,& folia  vius  cuin  fins 
flonbus:  ftudcndovclingcniando, 
srtaquafngida  a fupenoribus  adi- 
fcriora  dclcendat : Et  vt  domus  le- 

Stcntrionalis  exiftat.  Et  q?  ilic  fene- 
xxfintapcrtx,  vndcSoI  minime 
poflit  pcnetrarc:  & iilx  daudantu  r, 
vndc  potcll  intrare.  Etquandoacr 
fuent  fiigidus  , non  indigebunt 
prxdidis,  nifi  vtipfum  trahant,  fi- 
cut  eft ; Sc  maxixnc  quando  pnnd- 


lfomacho,vel  a pedore.vcl  ab  inte- 
ftinoieiuno,ycla  renibus,&  abilhs 
ipfa  malacomplexiodeindedenua 
tur.  Sc  poflibile  eft  etiam  q?  ilia  ma- 
la complexio  incipiat  a cordc.Sc  in- 
de  ad  prxdida  ,&  ad  totum  corpus 
denuetur.  Quare  ftudere  debes  ad 
ftiendu , xnde  habeat  prouenire  fo- 
bris  ipla.&  cu  foiueris  membrum,a 
quo  primo  proccdit  hxc  mala  qua 
litas  fcbrilis , ftudeas  ipfum  infrigi- 
dare,  Sc  humedarc  ablq;  trahendo 
ipfum  a fua  naturali  complexione: 

& fpecialitcr.fi  membru  fucrit  ma- 
ximi  iuuamenti.  Et  emplaftra con-  E 
uenienti%his  membris  (untcmpla 
ftra  fada  cu  rofis,fic  landalis,  Sc  her 
bis  frigidis  aromaticis , vcl  cum  cc- 
ra,ficucdicitGal.Etcum  infrigida- 
rc  voluenspncipalia,addasaroma- 
tica, Sc  ftyptica.Et  iftud  eft  regimen 
hedicx,  cum  fuent  in  vltimo.led 
quando  fucrit  in  principio,  cum  le- 
uioiibus  curari  potent . 

Dr  iy>uept,eius  cuiijis , cjr  enrutione. 

Cap.  16. 

ET  poftq  locuti  fumus  dc  febri- 
bus  ablq;  accidennbus,  prohi- 
bentibus  curatioesearu.nuc  ttada- 
rc  volumus  dc  fcbnbus  /ecu  hhtib*  F 
accntia.Dicam’  ergo  q>  ifta  accide- 
tia®nalitcr  proueniuntexomnire 
dilfoluente  virtutc:&  hxc  refolutio 
fyncope  nominatur . & ,puenit  nc- 
ccflano  a mala  coplexioe  cordis  ca 
lida,vcl  fiigida.  Complexio  aut  mi 
la  calida  aut  jpuenitex  rebus  cxtrT- 
fecis,ficut  ex  acre  calido.vt  fipe  co- 
tingit  diu  moranti  in  balnco  cali- 
dotautex  rebus  mtrinfocis,  ficutex 
mala  coplexioe  totius  calida  corpo 
ris.vtcodngit  in  caufo.  Frigida  re- 
to  cotingit  aut  ex  rebus  cxtnnlccis, 

ficut 


D 


igitized  by  Google 


Colligct 

ficnriurridirnmbtilanribusperloca  fyncopcn. & hoc acciditaut  nmi-K 

lacomplexioe  acquifita  cx  dolorc, 
aut  fuperfluitatc  motus  virtutis  ex- 
puldua:  facienns  dolorc,  ficut  dicit 
Gale.  Hxcautcm,  qua:  dida  funt, 
funt  omnia  accidentia,  qu\-  habent 
fyncopcn  facere,  Sc  promouere.  Et 


frimdiflinia : autex  coplcxionc fti- 
gida  membroru  intnnfecaplurimi 
muamcnti , ficut  accidit  cx  ore  fto- 
machi,&cx  fuflFbcanonc  matricis : 
aut  cx  mala  coplcxione  totius  cor- 
pora frigida,  vtcontmgttin  febri- 


Dus  putridis,qui  fiunt  ex  humori- 
busgrortis&  vifcofisSc  mucillagi- 
nofis.Et  ha;c  coplcxio  frigida  qu£- 
doq,acc]uint'  ex  fuperflua  euacua- 
uonediminuentc  calorc  naturalc . 
qih  qn  calor  naturalis  fu peril  ue  di- 
minuitur.impole  eft  vt  poflir  rege- 
re  corpus:  & omnes  opera  tiones  fri 
^ gidiores  debito  cxiftunt.  quarepro 
ucnit  fyncope.Non  dreo^n.q?  ipfa- 
xnct  diminutio  quandtatis  inducat 
fyncopcn : led  inxqualitas  qualita- 
tum , eo  q>  cuiuslibct  gencrabilis  Sc 
eorruptibilis  caellproporrio  qua- 
luor  qualitatum,f  caliditaris,  frigi- 
ditaus  ,humiditaris,  & liccitatis: 
quemadmodum  in  librisnarurali- 
bus  dedarauimus.  Species  aut  cua- 
cuarionum,qu$aliqnpra:abunda- 
reconfucuerunr,  funt  ficut  fupfluus 
fluxus  ventris,  & vomitus,Sc  fiiper- 
flnus  fluxus  fanguinis  nariu,&  h$- 
roorrhoidaru, Sc  aliorum  mcmbro- 
1 ru  ,3c  in  mulieribusfuperfluus  flu- 
xus menftruorum , Sc  ctqn  in  par- 
tu  fuperflue  exuberant.  Et  poteft  ct 
fyncope  prouenire  ex  ruptura  leu 
crepatura , yel  cx  apertura  magni 
apoftemans  fubito.Et  vigilix  limi- 
litcr  hoc  facere  poflunt.Et  et  accidc 
tiaanimx,  ficutexcedcnsgaudiu, 
Sctriftiria.  qih  hxcfacinnrfpiritus 
cxhalarc,fupcrfluedilatado,&  con- 
ftringendo:  St  inde  in  fubftada  me 
broru  anhebtuslpiritus  malamac 
quint  complexionc.  Et  ct  fords  do- 
lor eft  vnacx  rebus,  qux  ducunt  ad 


fummarie  feire  dcbes,q>  qn  fyncope 
fuerit  cum  febre,  ftudendfi  eft  tunc 
in  remouendo,  & redificando,  feu 
curando  fyncopcn  : quamuis  con- 
tranu  febris  viaeatur.Et  nos  dichiri 
fumus  modum  eius,  cum  ipfius  cu- 
ram  tradabimus . Et  nunc  incipc- 
re  intendimus  tradare  de  fyncope 
procedcntcexcahumoru  crudoru.  I 
Dicimus  itaq;  meurado  huius  eft 
regimen  prxdidum  in  curarioc  ha 
rum  febnum.  quare  li  ex  negligen- 
ria,vcl  dcfcdu  ipfius  in  fyncopcn  in 
ciderint,iuuabimus  cos  in  primiSjp 
pinando  cibum , et  fi  in  medio  fiie- 
rintparoxifmi:  quamuis  noftrq  in- 
tendoni  contrariu  videatur,cuin- 
rendamus  m natura  argritudini  dc- 
bcat  prxualerc.  & in  hoc  cafu  nihil 
vino  melius  reperitur.  Quare dico 
q>  quauis  vinum  Sarraccnis  bibere 
Jicitu  non  fir,tn  in  hoc  loco  iu  lici- 
tum  efle  vr  vinum  bibere, quemad 
modu  cis  licitii  c comederc  cames  M 
morticinasjfq  per  fe  moriutur,  vcl 
fuffbeantur  haberibusncccflitate. 
quare  Tcipere  debemus  eis  dare  mi- 
cam  pamsinfufam  vino.Etvinu, 
quod  melius  reperitur, eft  aromari- 
cu : cuius  caliditaspenerrare  poteft 
p tomm  corpus,  qd  fit  fine  amaritu 
dine , Sc  ftypticitate : & eft  lllud  »i- 
nQ,qd  eft  vinofum,  pungiriuum  in 
pricipio,  Sc  poft  dclcdabile  fine  ali- 
qua  amaritudinc,  Sc  ponticitate.  Et 
mihi  no  placcnt  vina  in  noftris  par 
nbus  afliieta , ficut  funt  vina  picis  > 

idea 


A'  53eo  quia  Turn  vina  medicinaha,  3c 
non  nutntiiia,  3c  nocentprincipali- 
bus  mcmbris  fua  ficcttatc,  3c  acuiu 
tc . Diamufcu  autcm  in  talibus  pro 
pinacum  cu  vino  non  nocct.Etin 
pnnapio  fyn  copes  rorarcfaciem,3c 
afpergere  cu  aqua  rofata,  vel  falce 
coacnicns  eft  cum  frigida.  £c  fi  fyn 
copizans  habueritapoftema  hepa- 
ds,vcl  ftomachi,vcl  iimilium  mem 


Liber  Septimus 


59 


niorum  cu  medicinis  mufeatis  c<v-  D 
fcrunt  fyncope, led  non  iuuamcnto 
vini : quia  natura  neccflario  domi 
nati  debet  fuper  ipfas  ad  ipfarii  con 
uerlioncm , Vinum  autdigeftioi  a 
tius  prxparatur omnibus  alijs  cibis 
& mediemis : ita  q>  dicuur  q>  i n fto 
macho  non  morarur  ad  digtrcnd'1 
nifi  in  hepatefolu,  San  tafibustan 
turn  indigemusreftauratione  3c  nu 


broru,  non  fperes  cu  curare  cu  exhi  trioonc.  q»  fi  inueniri  pofiet  aliqd , 
biuonccibi: quia cibus plus muln-  qdnutrirc  poflcrab(q;digcftioiie, 
plicataportema,q  fbrtihcet  virtute.  iilud  melius  careens  diceretur, 8c  vri 
Etfiicare  extrema T bora fyncopes  luisppeorum  dcbilitatem ,3c quia 


conueniens  exiftit.  lilts  vero , qbus 
B proucnit  fyncope  ex  ealiditate  vel 
acuminc  renum,  qd  feire  potcriscx 
fignis  dichs  ab  Hipp.  qux  funt  na- 
ics  acutar,oculi  concaui,tepora  pla- 
na,3c  fimilia : cura  illoru  eft  cotra- 
ria  fupradi<ft$:  quia  ad  cofcruatio- 
ncm  illoru  non  indigemus  abikinc 
da  cibi , ncc  rclpicere  diem  critica , 
neq,  ftatu  xgritudtnis  aliquo  mo . 
Et  ex  cibis  conuenientionbus  om- 
nibus eft  mica  panis , vel  K ift  ordci 
cum  granis  grauatorum  : quia  in 
granisgtanatoru  ptoprietasreperi- 
turrefiikendi  pucrefaftioni,8c  vt  ci- 
bus infumoftcates  malas  conuerti 
C minimc  po flit. Sc  ex  cibis  ct,quiip- 
fos  habent  confortarc , funt  vitclla 
ouorum,&  tefticuli  galloru,  3c  pul- 
Ix  parux.  Et  fi  fyncope  fuerit  ex  er- 
rore  cibi,  cibandus  elk  ex  pane  infu 
lo  in  vino:3c  fit  vinum  aquofum,le 
ne , odoriferum , album : ficut  dicir 
Hipp.  3c  lympliatum  fit  cum  aqua 
frigida . Quod  fi  fyncope prouenit 


inrendimus  iplos  cuius  tuuare,q 
eflepot.  Acraute,  in  quo  infirm  us  I 
muari  debet,  frigidtrs  eft  ftypticus 
debet  cflc.dcgcneralitcr  tibi  necefi- 
lariu  exiftit,vt  talibusordines om- 
nia, q habent  relblunoni  obuiarc: 

3c  emplallrando  fup  ventres  eoru, 
3c  ftomachos  res  ftypdcas  3c  aroma 
ticas.  3c  fi  calnr  in  talibus  die  fbrtic 
reperitur , propinabis  cis  res  ftypu- 
cas,8c  aromaricas.  Et  habent  fynco 

Etnca  apoftematisaliquoru  mem 
roru  pnncipalium , nullatenus  de 
ipfius  liberationc  cofidcrc  debcm*. 

, . 

Df fyncope  frroueniente  cauft  Sto-  , 

maclii.  C.tp.  17, 

SYncope  quideex  ftomacho  jp* 
cedenSjfi  ex  cholera , qti^  in  ore 
ftomachi  abundaucrit,  fuerit,  I prii 
mis  vomitum  prouocare  debemus, 
pouendo  penna  cis  in  ore.3c  fi  cum 
hoc  circle  non  poterit , naturi  cue 
mollificaredebes.EtGal.vf  vt  tail- 
bus  in  hoc  cafu  oleum  tepidu  dan 


ex  humoribus  vilcofis  mucillagino  debcamus.  qra  fi  vomitum  no  ha- 
fis , vinum  lymphatum  cc  debet  cu  buetit  ab  co,  faltem  natura  mollifi 
aqua  calida : qm  aqua  frigida  illis  cabitur  indc.Sed  quia  h$  medicine 
magnum  infert  nocumcntu  .Ettu  qux  habent  vonutti  prouocare, de 
fcis  <$  fyrupus  pomorum , 3c  cydo-  lui  natura  cft,3c  propdccare  ftimu- 

Urc 


Colligct 

G Jure  vimitem  plus  eo , qd  fecit  hu-  ribus  in  fine,  tunc  fequitar  mignl  K 
mor  efficicns  fyncopen,  Sc  add  it  in  nocumentum . Scd  fi  c5  fuerit  cab- 
eadem  xgrirudiiie : Sc  pp  hoc  dico  da, tunc  non  tm  fequitur  nocumcn 
o , longe  melius  eft  confbrtaiecorfi  tu.Neq,  operari  debes  illam  cur  am 
ftomachos  cum  maftiche , Sc  (pica  in  ca  fngida,n  ili  cum  infirmus  I ar- 
nardi A fiicco  c)donioro,&  fblioru  ticulo  mortis  die  reperitus  ca  dolo 
vins.  quia  talitcr  virtuseoru  expul  ris.Et  ex  hmoi  mcdicinis,qu<j!  hod 
fiuaconfbrtatur,&huroorem  ex*  cafu magnam  habent proprietare, 
pcllit . &fi  vomitus  a le  prouenerit  eft  philonium.  & eft  rationabilc  pp 
in  hoc  cafu,valdc  laudabilis  cxifti  t.  opium  receptum  in  ip  Co . Et  h$c  ci* 

In  fyncope  quidem  fafta  ab  humo  xa  gnalitrr  in  olbus  doloribus  acu- 
xib*  fngidis  dabis  de  eleduano  dia  nsfimis  operatur.  & in  quibus  ma- 
trion  pipcrcon,ftudendo  cxtrahcrc  gis  neceflana  exiftn,cft  in  dolorib* 
humoies,  quemadmodu  di&urus  ocuIorum,auris,&dcntium,& inte 
/urn  incnriscuiufq,  membri.  ftinoru.Et  GaJ.prxcipit  q>  minime 
H Dt/jncepr  oca  Jett  ta  D oltvu.  Ca.  1 8.  exerccre  debes  hanc  cura, nifi  poftq  t, 

Dico  <p  fi  potes  remoueic  dolo-  prognofticatus  f'ueris  infirmo,  q>  m 
rem  remouedo  cau  (as  ipfius , fi  nc  cx  ea  Ixfionem  habere  debet  w 
non  intendas  curare  cum  rebus  cxi  tn  conan  debes  in  remittendo  no- 
ftendbus  contranjs  xgritudini . & cumcntu , qd  ex  co  cognoueris  die 
hanc cura iuucnics I curis  mal^ co-  futurum.  Sc  in  partibus  noftns.qii 
plexion  is , qu$  accidit  in  vnoquoq;  volunt  opium  operari,  non  feciunt 
membro ; eo  q>  dolor  aliqn  proce-  nifi  mifcendo cum  a!i>s  mcdicinis, 
dit  a mala  coplexione  cahda  vel  fri  (icut  eft  in  philonio.Et  melius  phi* 
gida , materiali  vel  non  materiali : Ionium  eft  Ulud,quod  non  eft  rem 
Sc  accidit  aliqn  a mala  complexioe  ftu  fuperflue : quia  in  co  yirtusopij 
ficca  abfq,  materia,  ficut  accidit  do  € cofumptatno  reccs  mmis.qa  I eo 
lorinfpafmoficco.Scdqndolonn  virtusopij  fupflueabudarc  repend 
tantu  fornficatur,  qj  no  eft  tempus  Cura  vtrocu  thenaca  ! dolorib’  re- 
expedandi , tuc  curare  debemus et  moucdiscft  cura  caufx  remotiois : 
cum  rebus  augmentantibus  cam , quemadmodum  faciuntilla,  ^ ha-  M 
I f.  ftupefaciendo  membrum  doioro  bem  remoueic  mala  complexions 
fum.  Sc  hxc  cura  non  confcrt  nifi  p facietem  dolorc . Sc  propter  hoc  in 
accidcns , fipriuando  fenfum  illius  illo  cafu  opus  thcriacx  laudabilius 
membri,! quo  mala  complcxio  re-  exifti toper e philonij . Et  cu  volue- 
pemur  caufah  unions  ibi  cxiftetis.  risremouercdolorem,  remouendo 
&inde  diminuiturmotus  eiusex-  cam  ipfius, confyderarepri us debe* 

5>ulfiuus,fietus  virtuscxpulfiua,ab-  quis  humor  eft  m caufa.qm  fiex 
que  th  rdolutionc  fpirituu  aliqua.  humorecalido  fueritrficurmcit  Ga 
Qn  auc  fcnfusfupcrfluus  mebri  cc  le.dciilo,qui  patiebatur dolorc  vew 
repcritur.tnccertiflime  fuperfluitas  tris,  &cxtimabaturq>  ca  illius  diet 
teioluuonis fpin tuum  reperitur.  Et  ex  humotibus  frigidisficut  pro  mi 
qn  facimushac  Ipeciem  curationis  iori  parte acciderecofucuir : Sc  qn- 
in  doloribus  ca  fiigida  prouenien-  cunq;  dabamur  ei  calida  per  os, auc 
■ » clyftcna 


Digitized  by  Google 


Liber  Septimus  160 

A dyftetia  ponebantur,  dolor  ineofp  nifi  Medic*  teporii  fpatij  fijerit  ftu  D 
augmentabatur : 5c  fic  cognitum  q>  diofus  ad  remotionc  ipfius  c5f . eja 
dolor  crat  ex  humorccalidochole-  vixefle  potent , quin  error  cadatin 
rico  imbtbito  \ pellicuhs  inteftino-  regimine  ipfius  infirmi : fle  inde  vi- 
njm,5ctunccibatusfiiit  cibis  no  ft  debitur  recid  mare.  6c  fic  ronabiliter 
cilis  conucrfionis,  & bis eidem  pro-  efie  debet,  c|uomam  vaporcs  iftius 
pinata  fuit  medicina  fada  cuolco , hutnoris  femp  faciunt  paroxifmu , 

& fic  fuit  liberal*  ab  iplb . Sed  fi  fite  donee  ex  toto  fit  refolurus,  vcl  ex  to 
rit  dolor  ex  humonbus  frigtdis,tfie  to  euacuatus . 
curabiscum euacuando  humorem  D# fynccpt  proutnimtt  tx fuptrfluaT.utt 
didu,  ficut  fecit  Gal.  in  leiplo  cum  natione . Cap.  19. 

clyfteri,cumcxtraxit  humorem  vi-  QCiascpcura  ifti*  fyncopcs  fit  plu 
trcum,&  Ide  libcratus  fuit . Et  qrk];  Oribus  mod  is.  Primus  eft  vel  lit, 

€t  fit  dolor  cauft  ventofi  tatis  fumo  trahendo  matcriam  ad  parte  oppo 
fx,qux  refoluitur  cx  corpore ipfius  fita.  Sccundus  fit,  conlbrt&do  illud 

B humoris.&  tabs  dolor  no  eft  curan  membrum,  vnde  fluit  materia,  ne  E 
dus  efi  medicinis vltim^  caliditatis:  iplam  fuperfluc  fpargere  poffit.Ter 
eo  tpquamuisrclbluant iplam, ft-  ttusmoausfit,  ftringendo viasjrn- 
cinnt  oriri  itcrum  ex  iplo  humore  de  fluut  humorcs  ad^  locum.Quar- 
aliam  fumofitatc.  auarc  cura  iftius  tus  modus  fit , irapediedo  virtutem 
doloris  die  debet  c(i  medicinis  mo  cxpulfiuam,  qn  fuperflue  expellit : 
dicxcalidi  tans,  &qcu  hoc  habcat  ficut  fit  in  ilia  pafltone,  quxchoie- 
Yirtutem  digercndi.5c  theriaca  etia  rica  nominatur,  5c  in  Arabicodicif 
in  hoccafu  magni  exiftit  iuuamen  almayda,  in  qua  vomitus  5c  Icccfi- 
ti . Huculq;  iam  elongatus  fum  ab  fus  fimul  fiun^quz  curatur  fttinge 
intentioue  maten;:  eo  q>  curam  re  do, 5c  ligando  crura , 5c  brachia , St 
motioms  caufe  memoratuscro,  cu  ponedo  eos  lti  balnco  : 5c  cum  hoc 
tradabo dc curts  remotionum  acci  ctineade  nccdlitate  habemus  po- 
dentium : 6c  nunc  red  ire  intedo  ad  nendi  ftypnea  intus,5c  extra.Scdqa 
illud, qcfprxtcrmi fide  meaprfferi  balneu /iiperflue  habet  foluere, 5c 

C pta  intenrione  fuperius . Dico  ergo  euacuare,  16  cum  umore  magno  ta  F 
in  doloribus  aliqn  fiunt  localia  les  in  balnco  ponendi  funt,et  exhi- 
rcraedia:  ficut  cum  pinguedinean  bendoeisftypiica.  Scerdcirtisad— 
/ens,6c gallinx, 6c anatis!  & aliqua-  buc  locuti erimus , qn  rradabimus 
do  fiunt  cum  cmbrocatione  aqux  de  cura  mal^  copicxtonis  materia- 
calidx,  5c olei,  5c  ponendoeos!  bal  lis,  dum  euacuatur dc  membro ad 
neo,Sccum hisfimilibus.In dolori-  membrum. 
busveroftdis  ex  vaporibuscaltdis  D*  fyntope  fiftntnuntt  tx  fuptrflna 
lolum  apponim*  ventofts  efi  igne.  fluxu  San^mmsttanum , W alio-  , 

& hoc  tandtu  eft  ftciendum,  donee  rum  mrmbn>r»m.  Cap.  10. 

Medicus  tempus  velfpatium  hear  ✓’■'iVra  fanguinisnarium,  fifue- 
caufam  remouendi:  eo  q>  maior  v^ritex  naie dexcra,ponedx  funt 
parsilloru dolorum, quiex vento-  vcntolx hypochondrio  dextro fup 
fis  remouentur,  redire  cofueucriit : hepar.  6c  fi  fucrit  ex  finiftra,  ponen 

dx 


Digitized  by  Google 


Collig 


C dx  Hint  fuper  fpleftem . Sc  fimili- 

tcr  fi  cx  mcnftruis  ftiperfiue  fluxe- 
rit,  ponimusventolas  fuper  mam* 
millas:&cum  hoc  propinada  funt 
ftyptica,  qux  habcnt  conftringcre 
orificia  vcnarum . 

. Dc  fyncopc  prouounilc  cx  fupcrflna 
Vigilia.  Cap.  n . 

Vlgilfis  fiibucnimus  cum  cibis, 
quorti  proprictatcs  funt  indu 
cere  fomnu:  &cit  vndlionibus  pro- 
uocantibus  fomnu,  ficut  eft  oleum 
ncnufannum,&  violatfi,&olcu  dc 
feminibus  cucurbitarum:  Sc  cu  odo 
H rariuisinduccntibusfomnum.&ct 
debemus  dareeisvinum  lympha- 
tum,fi  faent  fine  fcbre.Hp:  aurem 
omnia  fupradidta  diximus  ad  re£H 
ficarionem , (eu  curationcprauorii 
Scpericuloforum  accidetium  febri- 
bus  fuperuenientium . Curam  au- 
teremotionis  cauGercmemorabo, 
qfi  tractabo  dc  curis  accidenrium , 
& malorum  apoftematum . 

Dc  curat  tone  mala  complcxionis  partial- 
lanum  membrorum  . Cap.  li. 

ET  pollq  narrauimus  breuiter 
curationc  malx  complexionis 
I vlis,narrandaeftcuratio  malxco- 
plcxioyis  particularis.  Scd  cjn  mala 
coplcxioclt  immaterialis.cura  efle 
debet  pcotrariu  : &qii  fucrit  mate 
rialis,cura  efle  debetper  cuacuatio- 
ne,&  pcrconrrarium  (imul . Scd  in 
euacuationc,  & in  refiftedo  per  con 
rranum  conlyderanda  eft  xtas,  & 
complcxio,&  confuctudo,&  repus . 
Sc  etia  attenderc  debes  complexio- 
nem  mcmbri,&  forma  ipfius,&  po 
fitionem  cius,  Sc  colligantiam  fua , 
& lenfibilitatem.&Iuum  iuuamen 
tu : hoc  eft  quia  aheui  membro  fu- 


Ct 

peruenit  folutio  fine  apoftemate?  K 
& poftea  dc  apoftematibus  loque- 
mur.  Et  dicamus  q>  modus, vel  vfus 
mcdicaminis  malx  complcxionis 
particularis  eft  vuus.fcd  diuerfifica 
rurin  aliquapropnetate,qucmad- 
modum  conleruano  propri^-  cople 
xionisillius  mebri,  & figurx  ipfius, 

& pofinonis,  Sc  copaflioms.vel  colli 

fantix,  fubtilitatis,&:  iuuamenti.& 
oc  didtum  eft  in  his,qu(  prxeefle- 
runt : led  eft  neceflc  vr  hanc  confjr 
dcratione  femper  habcamusppil- 
la,  qux  hie  narrarc  iutendimus . •' 

Dc  cur  a male  complcxionis  ficee  Stoma-  £ 
cht  fine  materia.  Cap.  if.  , 

SI  ftomacho  mala  accidat  com- 
plexio  licca  fi>lum,no  materia- 
hs,  dicimusq.’ modus medendi ilia 
eft  vnus&idem  modus  cum  modo 
medendi  malam  complcxione  to- 
nus corporis  flccam . led  diuerfifi- 
caturin  hoc,  quia  diflimiliscftco- 
plexio  naturahs  ftomachi  a c6plc- 
xione  totius corporis  . Ergo  incipc- 
rc  debemus  ponendo  irfum  in  bal- 
neo  teperaro  . & poft  balneum  lac 
bibat  tcnipcratum  aflnx,  autcapr$ 
cum  aliquantulozuccharo.  &qua* 
do  cognofccmus  cum  digeflifle  lac  t 
per  figna  rudhis.  Sc  tumoris  ftoma-  M 
chi , itcrum  ipfum  in  balneo  pone- 
mus : Ipario  tn  interueniente  inter 
vna  & aliam  balneationc  quatuor 
horarum  aut  quinq;.  & lempin  cw 
tu  balnci  debet  inungi  cu  oleo  vio- 
lato  vel  com  muni:  eoq>  lpfumhu- 
inedhibit,  & cauebitei  a multa  diG 
folutionc.  & in  Quolibctexitu  bal- 
nei  propinctur  lac  fupiaduftum , ft 
iplum  alfcdlauerit:  fin  aurem, aqua 
ordei  propinctur . Et  bora  prandij 
detur  pains  muudus  bene  codus,& 

bene 


Liber  Septimus 


1 6 1 


dci  dimittaf’,!!  fbrtis  frigiditas  afRjc  D 
rit.  & tali  ftomacho  fuperponarur 
puluis  maftiches  cu  oleo  rofato  ex- 
tcnfus  fupcr  lana . Sc  oleum  amvg- 
daliniidtcum  iftisiuuariuum  val 
de.&emplaftrum  picis  inter  cart  era 
iuuatiuum  cxifrit,qn  rationabilner 


A ben?  fcrmentaruS  cum  pullis  galli- 
narum,  Sc  caponibus  Ipi  nguatis  cu 
lade  amygdahno . & ptfees  petrofi 
ad  hoc  funt  vtilcs : caincs  perdicu, 

& phalianarum,coturmc  um  et  vti- 
- les  funt.  Etci  bus  coaucnicntior  ell 
tile,  q relocis  digeftionis  eft  & niul 
h nutrimcnti:quauis  tales  cibi  ali-  fit:  hoc  eft  vtponatur  fupcr  mem 
-qn  videantur  contraiij.  Et  vinti  ta-  bru . & non  ibi  diutiusimmorctur, 
lrum  debet  eflcaromancucu  aqua  nili  vt  poros  aperiat,^:  poftea  aufc- 
nuxtum  .&  tabs  quadras  vtcrbum  ratur.  Etfctasq*  ficcitas  difficibor 
in  ftomacho  natare  non  faciar,  nec  eft  ad  humedadu  ,y  humiditas  ad 
extchone,autgraucdineinfi.Tat.  Et  cxiccandu  : quemadmodu  frigtdx 
cum  h$cpaflio fuerit  (e da ta,paula-  ditficiliores (unt  ad  recipiendu  call 
B nmadilliusconfuetaparumpcr  de  ditatcm,q  calida:  ad  recipiendu  fti- 
ducemus. 

1 fir  cura  caliditatis  (?•  ficcitatis  Sfo- 
<h  matin . C dp.  14. 

^ Ed  qn  cum  fiedtate  comunge- 
• ^ tur  caliditas,  tunc  cum  hoc  regi 
1 mine  res  ftigidx  Hint  admilcendx, 

■ ficur  aquaordei,  fyrupusde  nenufa 
re,  5c  (ympusde  viol  is . Sc  vinu  ma- 
gis  temperctur  cu  aqua  fngida . Sc 
lftis  aqua  fngida  c&ucnicns  cxiftit. 

Et  fi  ficcitas  rnulru  form  fuerit,  tuc 
aqua  frigida  eft  timoro(a,ne  os  fto- 
machi  laedat . & vngendus  eft  cum 
oleoamygdalino.&inquautu  pgri- 
C tudo  T cahditate  Sc  ficci  tate  excedit, 
intantu  indiget  rebus  infrigidanri-  q alteratione  rccipit,  uo 
bus  Sc  humedantibus : fed  in  co  q>  pit  ad  qua  fua  complex 


giditatem  : ob  hoc  quia  difficilius  E 
quod  in  his  die  poffit,  eft  curare  fri 
giditatem, & fiedtate,  quia  eft  egri- 
tudo  fimilis . calida  nanq , corpora 
debent  cuftodiri,ne  ad  habitum  ve 
niantienedutis. 

Dr  cura  mala  complexionis  calida  Sta-" 
machi.  Cap.  1 6. 

MAla  autc  complexio  calida  fo 
la  vr  vtcurari  debeat  cum  re 
bus  higtdisfolum  . Scd  tn  hoc  me- 
brum  infrigidari  no  debet  ex  toto : 
ppea  qa  fup  hoc  mebru  dninaf"  fri- 
giditas:  qa  fm  plurimu  vnaqqtres, 

tius  ilia  reel  F 
!cxio  declinat 


eft  Aomaaca,  indiget  rebus  haben-  naturaiitcr.&  ideo  fgrirudines  ilh* 
tibusaliquid  caliditam  cum  ftypti-  mebn  a frigiditate  caufanf  vt  plu- 


<itate,iSc  avomatici ta te.  Sc  ppea  non 
eft  malum  cum  his  addere  aliqua- 
tulum  maftiches. 


Dr  cura  frigiditatis,  v ficcitatis  $to- 
nuelri.  Cap.  it. 

id  * * 


rimum.Etcxpcrimentatores  noftri 
teporis  T palfionibus  ftomachi  mul 
tu  errant:  co  q>  non  incendunt  cali- 
du  ftomachum  altcrare,  nifi  cu  fri- 
gidi/Iimis  rebus: Sc  tn  cum  Medicus 


percipit  cp  aqua  fit  danda,&  hoc  ve 
QEd  qncu  frigiditate  ficcitas  co-  tat,  crit  magnus  error . ficutrccitat 
Oiungetur,tuncculadealiquan>  Gal.de quoaa,qui in  ftomachofuo 
tulum  mdlis  eft  poncndu,cum  bo-  habebat  coplexionc  malam  calida 
ui  fit  odorit  atq;  lapons.  Sc  aqua  or  forum , Sc  Medicus  eidcm  aquam 

Coll. Auer.  X fh- 


Colllfirct 


G ftigidam  bibereinhibebattdc  Gale, 
ei  aqua  frigid  am  prelum,  dc  cu.ifit . 
Et  pp  aliam  cam  ifingidanone  iftt* 
membri  vitaredcbcm  us:  co  q>  ha- 
bet  operations  tod  corpon  commu 
mean tem  : vnde  pnneeps  coicans 
appdlatur.  & mebra,  taleo/ficiu 
Jiaocnt.mftigidan  nimisnbdebec, 
yt  virtuteseoru  non  ifdanf.Lt  pro- 
pter hoc  pr^ceptum  habcmus,vt  (u 
pra  itomachu  oleum  no  ponamus 
a^tu  frtgidum , & fi  fit  frigidum  in 
potenna.de  hoc  eft  (imile  ei , qd  fa- 
cimus  mcuacuadone : quia  cu  ce- 
lenter  purgatibus  mifeemus  itypri 
• H eas  medicinas,  abter  proceflus  con- 
ueniens  non  elkt.Ec  qn  Gale,  dicit 
9 in  ladione  operations  mebri  ma 
ior  caditdmorin  euacuando  in 
aJtcrando,n6  fane  loqui^fcd  errat . 
quia  ficut  timeda  eft  cuacuatio.vt 
▼irtmem  no  lardamus,  fic  in  altera- 
don^Sc  maxime  in  alterations  fri- 
giditatis . na  ille  modus  eft  maioris 
•aanvni  in  membris  numduis.  Ette 
gula  mcdicationis  in  principahbus 
membris  non  accipitur  isifi  a colli- 
gantia  cordis  cum  ipfis.  Etquare  vi 
Terrio  de  tuperat  Gal  Archigenem , dt dicit 
^oci»  afle  cj,  vixtus  regidua  in  cordc  exiftit,cd 
I ipfe  medicetux  cor , & licet  a-grotet 
cerebrum?  & propterca  quia  Archi 
genes  cord!  non  fubucnicbar,Gale. 
ipfum  ntuperabat  * ergo  fm  Archi 
gene  in  medicando  ptocedcbat , Sc 
caufam  medicauonis  ignotabat 

Dr  cur  a fri^ijit.uis , or  humi  Jit  alii 

Stomachi.  C ap.  if. 

iUixnf  ■*  .Ci"!.  .1.1  ■ 

SEd  mala  corlexio  ffigida  Sc  Ini- 
mida  eft  calefecienda  deexiccan 
da , ficut  cum  clc«ftuano  mom  pi- 
pcrum.Etq>dicimusin  medicatio- 
nc  mala:  compicxionis  non  matt- 


riahs  in  ftomacho,  ifludidemde-  K 
bet  intdligt  in  afijs  membris:  Sc  ma 
ximc  quandofuerint  caufa  dandi 
malam  compicxioncm  tod  corpo- 
n,  ficut  aliquibusmembns.  Quod 
fi  mala  coplexio  calida&ilcca  ad- 
ucncrit , cm  caufa  dandi  toti  corpo 
ri  ipfam,  & in  hc&icam  potent  pro 
uenire . Sc  hoc  crit,qn  ilia  mala  c&- 
plexio  vfque  ad  cor  deducemr . 

Dc  aprilujinihu  Stomachi , v alio  rum 
mtmbrorum  fmnetpalium  cum  ma 
ttria.  Cap.  18. 

ET  poftq  fumus  locuri  dc  mala  ■ 
coplexionc  non  matenaii,  lotf-  L 
mar  dcinccps  de  mala  complex  16c 
matenaii,  qu$pf>t  alicui  fiiperucni 
re  membro . Et  dicimus  q>  intent** 
font  dux  res,  dc  fimt  vt  eui  tetur  fu- 
pcrfiuicas , dc  rcchficcrur  mala  com 
plexio  relicfa  a fupduira  te.  & figni- 
fica  do  hard  return  ha  be  tur  ex  ope- 
rationibus,&  ex  poll  done  mebri,  dc 
eius  forma, & ex  cohigantia  eiufde, 
dc  ex  fuo  iuuamcn  to,  & ex  fua  fcnfi 
bilitate,&  ex  demonftrarionenana- 
rae  $gdtudims,&  eius  rau^,  dc  acci- 
dents. Ettufcis.tpfupetfluitatu  q- 
damfunr,  qupgeneramur  m mem  > 
broiquedafunr,  qu$  abalipflpunt  M 
mebns.qd  eft,  quia  confuctudo  eft,  Ma«  fcr 
qiforic  membru  fuasfupcrfluitates  {**  “Pd* 
ad  debile  cxpcliat  : dc  maxime  fi  ad  Raiaxa' 
hoc adiuuant locust vix,quxcon  ad  mebra 
fluunt  ad  ipfum,  ficut  eft  cerebrum  debilu.de 
cum  ftomacho.de  hoc  T medicado-  ®. 

nemcmbroium  eft- ficut  dficicns  jj  hoc'ra 
caufa . Etcft  perferutanduminre-  uSt.id«.c. 
ftificatione  ilfius  membri , & in  re-  fequfo,  & ( 
£bficatione  lux  compiexionis,fi  eft  lp<1  Abic: 
fufficicns,  autfi  necefle  ell  totum  j 

cuacuare  corpus . dc  in  hoc  eft  n«-  membra, 
cdle  anticipare  in  for  till  cando  mi- 

brum 


Liber  Septimus  i6t 

A bnirn  com  ftvpdcis  medicinis , vt  te,qui  fparfusefH  cercbro:diciim»s  D 
materia  ad  illiid  n6  trahatur,  fi  cor  q>  pnmitus  prouidendum  eft  ccre- 
pus  non  lit  plenum , vt  atcrahimus  bro:  fie  poftca  de  humore,  qui  tft'u* 
materiam  adcotrariam  partem  ad  fuscfl  in  ftomacho:  vltimo  verodc 
imtobilius  membrum , fie  poftmo-  illo.quiinfubllantiaeftimbibium 
(jum  mcdicamen  conuenicns  adhi  Et  hicinueniuntur  medicmrpm- 


bemus.  Etviam  medicationis  me* 
brorum  accipimus  a forma  mem- 
bn,&ca  loco.ficucftomachusvtplu 
nmnrn  per  vomitum  debet  cuacua 
ti,  fit  per  pharmaciam  vt  minus  . Sc 
heparcum  ambobus  cuacuan  po- 
teft , quibus enam  prouocatio  iun- 
«ntur  vritrx.fed  inteftina  foJu  phar- 
I?  maria,  &clyftcnjs.  Sedfi  humor 
foerit  fixus  in  fiibftanria  membri , 
tunc  eft  neccflana  fortior  medici- 
nal trahatur. Et  aliquandoerit 
tompolitioineo,quiaI  ipfo  eft  hu- 
mor propnus , fit  eft  alter  tranfmifi 
fos . Sc  lie  eft  needle  d uobus  modis 
prouiderc . Vnus  eft  in  periculofio- 
n.Almseft  in  cuacuatione  alterius, 
fine  cuius  remouonc  curauo  fieri 
non  pollet . licur  verbi  gratia,  vt  in 
ellcntia  ftomachi  fit  humor  vnus 
acutus,fic  in concauitatealtrr hu- 
mor (it  locatus,  tunc  non  eft  pur- 
andus , vel  non  poterimus  ipfum 
umorem  purgarequi  eft  in  eflen- 
C tia , donee  non  traheturquiin  con 
cauitate  exiftit.  fedfi  humor, qui 
eft  in  eflenna,  ellet  (Vncopcn  mdu- 
cens,tunc  prouidcdum  eft.  fed  fi  res 
non  exiftat  periculola,tuncin  mc- 
dicatione  ordo  eft  leruandus , hoc 
eft  Vtprouidcatui  xgritudini , qua: 
turrit  per  viamcaufx,  fiepoftmo- 
dum  occalionem  remoucie.  Etfi- 
milirer  xgritudo,  qux  non  curarur 
nifi  pereuacuarioncm  alterius, qu$ 
non  eft  lplius.  v.gra.quando  in  fto- 
macho vnus  humor  eft  fixus  in  ci* 
iubltantia^  alter  eft  in  concauita- 


prif  in  euacuanonc  proprij  mebri , 

& propria:  in  fornficationc  mem- 
bri,ad  hoc  vt  fupcrfluitates  reciperc 
non  pollit.v.g.  quando  in  fubltan^ 
tia  ftomachi  fix’  fiient  humor  acu 
tus,  tunc  hiera  aloes  vtilior  eft  ad  ip 
fum  ex  trahendum,cj  alie  niedicina 
co  cp  aloe  non  nifi  a ftomacho  tra,- 
hit  .lied  alix  mcdicinz,  qua*  ilium 
trahunt  humorem,quauis  trahaitt  E 
a ftomacho  pp  fuam  fortitudinem, 
ctadftomachum  trahunt. Scdqn 
humor  eft  m coca  mute , fufficit  in 
abllradione  ipfius  abfinthiumeu 
mellc,  & mvrobalani  citrini . Scd  fi 
lfte  humor  eft  phlcgmaucus,  aut 
fubtilis,aliqn  fumcit  vomitus  cum 
aqua  ordei,fit  melle,qn.fueritdiui- 
fus  cum  oxymclle  compolitorfit  po 
ftca  ftudetcdebesin  exuahcdoip- 
fum  cum  medicniis  proprip  huic, 
ficuteft  agancum,  & collocynrlm, 

& cum  gumuu  laxaouis , fi  ncccllc 
foerit.  Et  fimihter  humor  melaclio 
licus  cftcuacuanduspoft  iplius in- 1 
cifionem  cum  mcdicinisfibi  pro  - 
priis.  Etftudiofiiscfledcbcs  in  opc- 
ratiombus  teriijs  ex  propriccaubus 
medicinanim  in  vnoquoq;  ment* 
bro:coq>  vnicuiquc  meinbro  fibi 
propria:  mcdicinz  a tou  fpccic  rc- 
pcriuntur.Scd  inafio  h$c  cifc  ncccf- 
faria,fi  humor  foerit  grofi*,  fit  poft 
lpfam  I'm  conuenicnam  purgano . 
Vniucrfahter  hie  font  couiyderan- 
dz  tertiz  virtu  tes  medicinarum:co 
q>  font  proprix  vnicuiq,  membra. 

Sc  iccirco  videt'miln  narratio  me 
X i;  dicinaiu 


Coll 

4S  dicinaru  valenrium  vnicuicj,  mem 
bio  cum  narratione^gritudinueft 
via  complctiua  iu  hac  fumma . Et 
pjjea  vuacxconditionibus,qu£dr 
In  hominibus  pfcdis  in  ambus  eft, 
vtfitdominus  artisex  fc,  ita  vreo- 
gnolcatres  ncceflanas  pcrfcde , cu 
jnfpexentrcrum  diucrlitatem. 

D»  inflation*  mtmbromm.v  Apofltma- 
ttbus  ingtntrdi.  Cap.  19. 

T^wEinccps  volumus  nanare  ceri 
I ./tudines.qux  funt  cum  apofte 
man:.  Et  dicimus  q>  prima  intentio 
apoftematis,in  co  q>  eft  apoftema , 

H diuiditurinduasuarresivnacfteua 
cuatio  materiel  facictis  apoftema : 
alia  eft  temotio  mala;  complexio- 
nis.Et  aliqh  minor  cadit  confydera 
tio  in  vna  iftaxu  q in  alia . & aliqfi 
cofyderatioin  vtnfq,  xqualiter  cur 
rit.  Euacuatio  plus  conlydcrari  de- 
bet in  apoftematc  fanguuieo,fed  al 
tcratio  plus  in  cryfipclate  eft  confy- 
deranda,q  euacuatio.Sed  compon- 
tio  iftoru  duorum  humoium  ^qua 
Jicerconfyderationcprxbet.  &iftx 
duxintentioncs  non  confyderanf, 
nifi  fedo  apoftematc.  Sed  qh  eft  in 
fieri,  tertia  adiungitur  intentio . Sc 
1 hoc  eft  ad  remotione  caulk . Sc  hoc 
fitreliftendo  Iparfioni  materixad 
membru , qux  prouenit  aut  pp  to- 
nus corporis  tcplctionc, aut  propter 

alicuius  membri  repulfionc^utplu 
rium  : eo q>  fortius  membru  ad  uc- 
bile  expellit  fuperfluitatesfuas . Sc 
ad  hoc  adiuuAt  comniiinicatio  me 
brornm , & habilitatio  viarum . Et 
aliqh  caulaiftiusattradioiscft  ma 
lacomplexio  calidaiftius  ciufdem 
mebri , Sc  aliqh  exiftic  ca  dolor  for- 
nflimus  mebri . na  manifoftum  eft 
complcxio  calida  tiahit . nam  ca 


IgCt 

lorispropriuc  artrahere.  Sed  dolor  K 
hoc  facit,aut  pp  malam  complexio 
ncm.qux  generat  dolorcm : aut  pp 
malam  coplexione , que  fit  pp  fup- 
fluitatemmotusvirtuos  expulfiu^, 
cum  luperflmtates expellit: aut  pp 
iftas  resambas.  Sed  mala  comple- 
xio calida , qux  ca  cxiftit  attradio- 
nis,  aliqh  accidit jjpcxtrinlecascau 
fas,ficur  pp  morfuram,percu/fionf, 

& limt!ia.&  aliqh  pp  intrinfecas  ac 
dditcaulas,  ficutpphumorc  mor- 
dicatiuum,&fimilia,aut  ventofita 
tatem  extcnfiuam,  aut  pp  fuperflua 
replctionem.quij  giauat  membru . 

Et  litres  intentiocs  curationisapo  L 
ftematu  funt.quaru  quxdam  funt, 
qux  fic  fe  habent,  qj  vna  aliqh  con 
trariarur  alten  : & qu?da  non.&  ia 
diximus  cui  magis  intendere  debc- 
mus.  Etdeinceps  narranda  funt  il- 
ia, quibus  copemnt  h?  tres  intentio 
ncs  in  medicationc  apoftematum , 
doncipicmusa  rcliftentia  caul^ef- 
ficientis.  Etdicamus.li  ca  attracbo- 
nis  ad  membru  propter  refolurio- 
ne  cxiftit,  eft  facienda  tunccuacua- 
rio  vfis  : ficut  phlcbotomin , fi  pro- 
ptci  mulntudinc  fuerit  fanguinis: 
aut  per  pharmaciam.  Sc  vomitum,  U 
fi ^ppter  malitil  fuerit  humorum  : 
aut  cum  v tri/m,  fi  adeft  vtnmq;.Et 
eft  necefle  vt  ifta  euacuatio  fiat , fi- 
cut didum  eft,  p attradione  matc- 
rixad  parte  oppofita  per  viasapo- 
ftematis  propinquas,licut  Iccdit  na 
rura.  quia  epoftema  hepatis  vr  plu- 
rimum  criticat  perfluxum  fangui- 
nis narium.Et  ifta  eadem  viarutel- 
ligcndacft  in  euacuationchumo- 
rum . nam  li  materia  fuerit  in  fupc 
nonbus.tunc  pharmacare&clylrc 
rizarc  debemus:  Sc  (i  T inferionbus, 
cduccic  debemus  per  vomitum . Et 


Liber  Septimus  1 6 3 

A fi  caufa,if  focit  efRifionem  mated?,  fa,  quemadmodu  ilia , qux  propter  D 
erit  in  vno  membro,  tunc  illud  cua  menfuram  alicuius  animalis  veue- 
cuandum  ent,ficut  eft  cum  fricario  nofi  fit,  tunc  prius  cuacuandum  eft 
nc.T.g.fi  materia,  qux  ophthalmia  illud  venenum  cu  medicinis  attra- 
habet  inducerc,effunditur  pcrocu-  &iuis,aut  vctofis.&  fi  humor  afFuc- 
Ios,&  prouemta  cerebro  folum,riic  rir.euacuctur  .Etaliqn  figmficano 
veto  f?  I fontanella  colli  vtilesfunt:  fumptaabiftis  eft  fecund?  intetio- 
propterea  quia  hxc  euacuario  duas  ni  cotraria^hoc  eft  apoftematis  cua 
aagregatintentiones  conuenientes  cuatio ; Sc qhq?  lion  eftcontraria. 
iniioccafu,  quiacuacuat membrii  Excmplum contrarix eft,  videlicet, 
apoftematum , & matena  trahit  ad  qn  remotio  complexionis  calid?  fit 
oppofitam  partf . Euacuario  vero,  cu  medicinis  fhgidis:  quia  euacua- 
quxfitcx  mebro apofteinato,  cor-  tio  non  fitnifi  cu  medicinis  refolu- 
porc  exiftete  pleno , eft  ex  rebus  Ic-  tiuis.ExcmpIum  non  contrari?cft, 
dentibus  multu . vnde  fi  hoc  pccca  vt  qh  caufa  fuerit  humor  grofliisT 
B turn  eftugere  voluerimus,oporcct  membro, tunc  dux  mtentioncsfict  E’ 
nostotumeuacuarc  corpus, &po-  vna:eoq>fient  folum  cu  medicinis 
ftea  redire  habemus  ad  pnmu  me-  rcfblutiuis . Scd  medicatio  doloris, 
brum euacibdum.  Etquia vnuqd-  fmq> duftii eft,autfit pp remorione 
que  membrum  pro  maion  parte  re  fu?  ca? : aut  dando  mebro  comple- 
peritur  habere  proprias  vias,p  quas  xionc  contrariam  dolorof?.  & nxc 
cuacuationem  rccipetcpot,idcop  fiunt  cum  medicinis,q  propn?  flint 
cafdcm  vnuqdq,  cu  mdiguerit , dc-  in  mi tigando  dolorem.ficut  eft  pin 
bemus cuacuarc : ficut  cerebrum,  guedo anatis,& gallinx , &oleu  vi- 
qd  poteuacuari  per  fternutatione.  tclli  ouorum,&  limilia.Et  aliqh  re- 
& gargarifma.Et  fi  fcccns ifh,  cor-  moueief*  dolor  p membri  ftupefa- 
pore  exiftete  plcthorico,  lefionc  in-  ftionc.  Hxc eft  reguUiftarum  triu 
de habebitinfirmus . Etaliquando  intenrionfi fupcriusnprratatu . Scd 
huic  intentioni  euacuandi  materia  fit  fm  ordinem  temporu  apoftema 
ante  didam  alia  adiungiturinten-  tu  .qafmplurimu  medicatio  apo-  F 
C tio,fmq> ante didumdt.vtcft for-  ftematisin primisfitcuacuari6c,&  * 
tificare  mcbiii  cum  ftypricis  & hi-  repcrcuflione,  fupponendo  frigidas 
gidis, vt  fupafluitates  non  recipiat.  &ftypncasmedicinasfupcr  apoftc 
& hoc  fiat  corpore  vacuo  exiftete.  ma.&  illud,  qd  magisneceflc clt rt 
& fi  hoc  n6  feccris,  non  erit  tutum , caufa  cfficiciis  rcmoueafjeit  in  apo 
qn  materia  no  lcdcat  mebro  igno  ftemanbus  citi  aduent*,ficutl  apo- 
bill  ad  nobile . & hxc  eft  vna  ex  rc-  ftemarib’  acutis,  qux  ex  cholera  Sc 
bus,exquibus  apoftemata  curatur  fanguineproueniunt.Scdfecunda 
inprncipio.  Etfi  caufa  mftifionis  intetiocfl,  tpipfi9 apoftematis poft 
membri  fuit  ipfiuscaliditas,  inten-  Ibtu  euacuario  fieri  debet . & pnn- 
dendii  eft  tunc  vtremoueaturma-  cipiu  debet  eflc  cum  medicinis  ma 
lacomplexioipfius.remota  veroco  turatiuis.  Et  fi  euacuario  no  eft  fufi- 
plexione  mala,  rnembru  debet  con  finenscum  rebus  refolutiuis , tunc 
fortari.  & li  remota  non  fueritcau-  aperiatur  cu  medicinis  corroliuis, 

X iij  aut 


< N t rv'  GolligCt  7 

*G  autcfiferro.Etmanifeftum eft cj* , mcmbrismtrinfccis.&qiiSJbfiut,  K 
fi  cuacuatio  fict  cum  medicinis  difr  meurabilia  funt:  eo  q>  indigent  for 
iolutiuis,dum  materia  eft  in  curfu , tibus  medicims,quas  mtrinfeca  me 
plus  ad  membrum  apoftematum  bra  tolerate  non  pofiimt : eo  quod 
traherctur,  q poflet  cuacuan.  pro*  horum  cura  non  fit  mficuni  ferto: 
pterca  neceflc  eft  vt  poft  cuaeuario  quoniam  talia  apoftemata  non  re- 
ncm  apponantnr mcdicinx  reper-  foluuntur,  nifipoft  longitudincnt 
cufliux  mixrx  cum  paucis  rcfbluti  tempons  r & tunc yirtus  infirmi  ia 
uistcoq*  ftvpticx  committenrdo-  defect  a die-  repentur . & jpptethoc 
loiem  . Etquando  fucrit in  ftatu  , hxcurauones  non  fiunt,  uifi  cum 
tucmedicari  debet  cum  medicinis  fucrint  in  membris  extrinfecis.  Et 


refolunuis  fblum . & intra  ifta  duo 
temrora  vtcndnm  eft  medicinis  ex 
his  duobus  mixtis.  & iftf  mcdicin$ 
fcicntunn  iibro  Simplicis  mcdici- 
H ha: . Regimen  vero  in  apoftemate 
calido  malx  complcxibis  in  pnmis 
eft  refrigeratio  : eo  q>  cum  infrigi- 
danonc  cftctiam  rcpcrcuflio : Sc  ct 
quia  propter  mi  tigarionem  caioris 
curTus  matcrix  deftruitur . Apofte- 
tnata  vero  frigida  cutan  non  debet 
cum  rebus  fhgidis,  mfi  tranlabfo 
tempore  augment! : quia caliditas 
non  refiftit  rcfolutioni.  hxc  eft  in- 
tenno  medicationis  apoftematum, 
inquautum  funt  apoftemata.  Dc- 
inceps  loquemur  de  apof  temanb*, 
fecundum  q?  funtalicui  membro 
appropriata . Et  ab  apoftematibus 
I ealidis  principium  faciemus,qux 
in  membris  hunt  intrmfecis,  & ex- 
trinfecis . Sc  cum  dico  calida,intclli 
go  etiam  illa,qux  ad  faniem  dedu- 
cuntur  .Etquando  fiunt  inprinci- 
palibus  membris,  fcbris  cu  ipfis  ori 
tur,fiueapoftema  fuent  fangumeu, 
▼el  cholcricum.vcl  phlegmaticum, 
▼cl  melancholicum.  Sed  phlegma- 
tica,qux  ad  faniem  non  perueniut, 
funt  ficut  tumores,qui  dicuntur  na 
fcentix . Et  melancnolica , qux  ad 
faniem  non  pcrueniunt.dicunt' feir 
thotica  & cancrofa.  & raio  fiunt  in 


dicamusq>  apoftemata, inquaniu 
funt  apoftcmata,rcquiriitcum  fuic, 
mcdclis  intentiones  ties  fupradi— 
ftas.  Seddiucrftlicantur  in  ius  tri- 
bus fuis  fpcciebus  fm  magis  & mi-  L 
nus.  Nam  apoftemata  clioleuca  in 
pnmis  egent  refrigerationc  multa 
cu  violis&cumviriditateillaqux 
fupra  aquas  ieperitur,& cum  vua 
canina,  & cum  ccra  infilfa  & mala- 
xatacum  frigidts  ficcis,&  hu midis, 
&his  fimilibus . Sed  fanguincacu 
refrigerationc  ftypticis  egent, mfi 
adfitdolor.&fi  dolor  adeft.Cunt  mi 
feenda  mitigautia . Sed  phlegmati- 
ca, Sc  melancholica  modica  mdiget 
refrigeiatione,  Sc  repercuflioe,  quia 
dcbilcm  motum  ha  bent.  Intentio- 
nes coiundbt  in  apoftematibus gra 
tia  membioru,  in  quibus  funt, funt 
hie  narrandx : coq>  in  Ins  inaxime  M 
cadit  prouilio : Sc  maxirne  li  fucrit 
in  membro  principali . Etdinmus 
quod  cuacuatio.quxper  phlebo- 
tomiam  fit  propter  apoftetna  alicu 
ius  membri  intrinfcci , debet  recipi 
a colligatia  membri,  & a loco  (iio  : 
eo  <p  quando  non  potcrit  fieri  cua- 
cuatio  in  membro  Ixfo,  tunc  debet 
fieri  per  membrum  communicans 
ei,  Sc  magis  propinqtium.  Sc  fine 
meatusdc  vno  ad  ahud  re£ti, aut  re 
Ititudini  propmqui.  ficut  m mcm- 

bns 


Liber  Septimus.  1 64 

A' brhinferioribus  phlebotoma  bafi-  botomia  fieret  peraliam  nartemV  D 
Tmio  Me  hex  valet . & in  apoftematibus  ca-  Sc  hxc  bafilicx  latcris  (iniltri , quia 
- M-  pitis,pc<ftoris,&  pulmonis  ccphali-  inca  continuctur  communicano, 
c.ca!).&  i c?  valet-  phlebotomia  median^  om  Sc  oppofitio . Et  quando  nos  intcn- 
lib.de Re-  nibus valet membris.  Et  fiindigec  dimusfaccrceuacuationem,com- 
uul(i6e,8c  phlebotomia  propter  hepansapo-  municationem  , Sc  oppofitionem 
adcUtKo  Hcmai>n  aperitione  bafilicx  dextt?  coutinentem  , tunc  iuuantins  eft 
nf  ca  cadit  confyderatio.  quia  Gale,  dicit  per  oppofitum  traherc  materiam , 
S.opioGa  inltbrode  Ingeniolamtaos,  qubu  quam  quando  vnum  intondimus 
le.de  phle  dextra  in  apoftemate  hepatis  plilc-  lolum  . ergo  cum  hicrit  needle  tn- 
idluetCi  botometur,&  liniftra in  apoftema-  rum  euacuarc  corpus , propter  h u- 
Vide.  4.C.  tc  (penis.  & m (ermombus  fuis  vm-  ms  necdlitatem  tunc  ell  nccelle  ha 
cj.maxie  ■erfalibuscontranum  point . Ettu  beieambasintentioncs.Sedquan- 
tc.11.6c  ft  is, quod  in  euacuatione  apoftema  do  nobis  lulHciet  fiolum  membiu 
ij.gucu.  cum res intenduntnr . Vnacft  apoftetmatum  euacuarc, tunc  no-  E 
la  aphor  euacuatl°  materiel  mebrorum  cu  bisvnalola  lulficictintentio.  idco 
Rabbi  mfocominunicantium  . Alia  eft, vt  in  maiori  parte,  quando  inrentio- 

Moyii  in  fiat  dcchnado  humorum  ad  parte  ncm  habuimusiu  tahbus locis , fa- 
pnncipio,  oppolitam.  ficut  natura fiicit, quan  cicmus attradiouem  fine  euacua- 
cruicat  apoftema  hepatis  p fiu-  tione  remouentem : 6c  tunc  potcrit 
tiaa.ui«i  xum  (anguinisex  narc  dextraieo  fieri  cum  membrum  euacuatione 
».  j.  q>  illaeuacuatiocompreheudit  op-  indiget,&  non  totum  corpus.  Et  po 
pofiuone,&  communication!; . Sed  teft  aliquando  die,  vt  prima  inten- 
in  phlebotomia  bafilicx  in  apofte-  no  lufliciens  fit  fimiliterin  aliquo 
mate  hepatis  cx  dextro  latere  non  loco.&  fict  hoc  (slum  tempore  fta- 
dlnifi  vna  intetio,  hoc  eft  coramu  tusapoftcmatis,  ficut  mimnturex 
nicanrium  cuacuatio  : propterea  vena  lingua;  in  fynanchia  feifta.  na 
quiaeftfccundum  dimenfionc  cor  fi  pollemus  membrum  propnum 
poris,  quxftcundumlatitudinem  phiebotomare.conuemenscliet:  co 
i cxilht:coq>dimenliones  oppolit?  qi  non  fit  timendus  mareri^  curfus.  F 
C funt  (ex , videlicet  dux  latitudina-  Scd  tempusaugmenti  aggregat  res 
lcs,&eft  (ecundum  dextrum  & fi-  ambas  . quia  li  non  curaremus  ni- 
niftrum  : Sc  dux  longitudinals,  vt  fi  commumcationcm,  Sc  non  oppo 
fuperius&infeiius:  & dux  profun-  fidonem , plus  trahemus  ad  apofte 
ditatis,  vtantc&  retro.Et  hoc  idem  mata,quamcuacuarctur:  ficut  in 
faciedum  eft  in  apoftcmatibus  (pic  co  qui  mcdidnis  vdtur  difiolutiuis 
nis.&pcdoris.quoniam  quando  apcriduisanteeuacuatiunemiquia 
apoftema  fueritl  pane  dextra, phle  traliiturdc  (anguine  admembru, 
bototnamus  balilicam  ex  parte  fi-  plu(quam  diiloluatur.  Et  fimiliter 
niftra. Sc  fi  fuerit  in  fimftra,  phlcbo  dux  confyderantur  intcnnoncs  in 
romamusccontiario.  Hcparvero  padionc  vulux,  quando  dimmui- 
cum  fit  in  vna  dimenfionc , vel  cx-  inns  de  (aphena  : quamuis  ibi  non 
tiemitatc  dimeniionis  latitudina  - (itoppolitio  mli  pcrlongitudinein, 
hs : ergo  ncccftanum  diet  vt  phle-  leui  dimenfionc . 

X liij  Et 


6 Et  fimiliter  cum  ventofis  in  araitu 
dinibus  oculorum  in  fontanel  la  col 
li , Sc  in  fronte  in  palfionibus  occi- 
pitij  capitis.  Scd  minutio  ven^qu* 
vocatur  feylos,  in  zgritudine  Iple- 
nis  a parte  finiftra  non  compre-- 
hendit  nifi  communicarionem . & 
fi  volumus  matcriam  detiuare  ad 
partem  oppolttam,  fitillud  in  apo- 
ftematibus  pcdoris,&  ftomachi,  3c 
ocapitij  capitis,  ligando  extremi- 
tates  pedum , Sc  manuum . Etpro- 
pterca  piohibeturl  apoftemanbus 
vuluxomntnoeuacuarc  cumpro- 
uocannbus  menftrua . Et  fimiliter 
H in  apoftematibus  hepatis  cum  pro- 
uocantibus  vrtnam , & cum  rnedi- 
cinis  laxanuis : quoniam  cum  tali- 
bus  non  fitderiuatio  adoppofita: 
& quia  impoflibile  videtur  elle , qj 

Jiuando  rales  median*  tranfeunt 
uper  apoftematibus,  quin  eis  rclin 
quant  Ixfionem : Sc  iam  diximus 
quod  h$c  eft  vna  ex  rebus  augmen 
tantibus  apoftemata . Et  fimiliter 
prohibitum  cfteuacuarcapoilema 
ftomachi  cum  medicinis  laxatiujs, 
&garganfmum  in  apoftematibus 

SuTx,  oris.  Sc  palati.  Eteodem  mo- 
oomnino  prohibitum  eftprouo- 
I care  vrinam  in  apoftematibus  rc- 
num , Sc  vefici.Et  h*c  omnia  non 
font  prohibita,  nifi  donee  ipla  apo- 
ftemara  fuerintin  augmento.  led 
quando  fuennt  in  ftatu,non  eft  ma 
lumvn  talibus, quoniam  habent 
vigorarccuacuationem  mebriapo 
fteraati : quamuis  noui  predict  ra- 
ciant  talia  abfque  aha  prouilionc , 
Sc  deliberatione.  Propterea  confy- 
dcrandum  eftinapoftemntibusau 
rum  partis dcxtr*,& finiftrx,  in 

3uo  latere  phlebotomia  fit  facion- 
a : quia  manifcftum  eft  quod  cc- 


, q uia  eft  infra  longitudinis  ex 
lira  tern,  nam  medium  non  ell 
quia  non  eft  creden— 


Cotligei  I 

phalica  in  ptimo  illo  tpoftemtte  T 
phiebotomari  debet.  Et  videtur  q»  , 
fi  eft  apoftema  in  aure  finiftra,non 
debet  minui  de  manu  finiftraiquia 
cephalica  dextra  aggregat  coicati  o 
necum  attradionead  cotraria  par 
tem, 

tremiratem. 
cxtrcmitas. 

dum , Sc  maximein  corporibus  pic 
nis , vt  fanguis  non  ab  aure  iinilrra. 
trahaturabextremitate  dimen fio- 
nis  latitudiriis oppofit* . Sc  quando 
euacuamus  cephahcam.ob  hoccA 
let  melius  vt  phlebotomia  fierce  in  l 
parte  dextia . quia  h*  du*  res  ag- 
gregantur . vna  eft  communication 
alia  oppofitio  lecundum  duas  di- 
mcnfioncs : co  quod  ift*  operatio- 
ncsopponuntur  lecundum  longitu 
dinem  Sclatirudinem . Sc  fi  pofli bi- 
le cflet , defyderaremus  vt  quando 
attrahere  volumus , vt  lbi  omna 
cxifteicntoperationcs : Sc  maxima 
qudao  eft  repletio  lecundum  vafa . 


Df  tuacuation*  Apoflmatum  membra - 
rum  principalmm.  Cap.  JO. 


ET  dcbesfcireqnod  meuacua- 
tione  membmrum  prinapaliil 
penitus  neccflan*  font  dux  euacu» 
nones:  vna  eft  phlebotomia : alts 
eft  pharmacia  :ob  hoc,  quia  ilia 
apoftemaca  lecundum  plunmum 
non  font  vnins  humoris , led  in  il- 
lis  aggregatur  mahtia  quantiratu 
cum  mahtia  qualitatis . Scd  tamcn 
in  cuacuationc  tu  debes  foper  hu- 
morem  dominantem  prxuidcre.Et 
Rafis  teftificatus  eft , q>  Medici  lui 
temporis  facie  bant  plcurencis  lb  * 
luin  minunoncm,&  moriebanmr. 

Sed 


M 


Digitized  by  Google 


Liber  Septimus  1 6 5 

A Sed  fi<»nificatio  fecund*  intetionis  natur , hoc  eft  quando  apoftemata  D 
ex  apollcmatibus  habita  fecudiun  faint  in  locis  mebrorum  principa- 
mrinbra,m  quibus  fuut,  facilis  no  lium  purgatiuis:  vt  quando  fit  poll 
eft;&  maxime  quando  refrigerario  aurcs,aut  fub  afcclhs , aut  inguini* 
nc  Sdiguerit iproptcrea quia apofte  bus. quoniam quando  lita  apofte- 
niata  hepatis,  Sc  ons  ftomachi  non  raata  generautur  in  his  locis,  & lp- 
conuenienter  mcdicinasadtu  frigi-  fa  refngerabis,  umtndum  eft  nc  ad 
das  rccipiunt : imtno  neceflc  eft  vt  mebrum  redeant  ptincipale:  quetn 
aftu  fint  cahda.quis  frigid*  poten  admodu  illud,  quod  fit  poft  aurcs, 
na cxiftant,ficut oleum  cydonioru,  ad  ccrebrum:8c illd,qund  fub  afccl- 
& oleum  myninum . Sc  aiiquando  hs,adcor.Scmaximeilla  apoftema 
cis  potttia  calidis  vtcmur/icut  oleo  ta.qux  procreatur  p viam  crifis  om 
mailiches,  Sc  ablinthij.  Sc  hoc  faci-  nino  ab  infiigidationeipfmsabfti- 
mus,vt  viitutem  confeiucmusifto-  litre  dcbemus:co  a>  propter  has  a- 
rum  mebrorum  pp  nccdlitate  cor-  diones  materia  redue  poflet  ad  me 

fa  porisexiftismebns.  Et  cerebrum  braptincipaha,quemadmodum  fu  Z 
etiamnon  fuftinctmcdicina  mul-  gimusrcpcrcufiioncm  apoftematu 
turn  aiftu  fti^idam.Sc  quando  mdu  pulmonisreoqjcordi  vicin  cxiftit. 
cit  ncceflitas°rei  ad  vtendum  ca,  mi  111*  aute  fuut  dcmonftrationes  re- 
feendum  eft  cum  ca  mcdicina,vt  ip  ceptc  a membris  fm  pr^-didas  duas 
fam  ad  profundum  ducat:ficutfaci  intentiones  in  curationcapolrcma- 
mus  mifccndo acetum  cum  oleo  ro  tum,f  remoucrc  caufara, & mfrigi- 
fato.Sc  hoc  non  fi  t ca  cerebri,  cu  fit  dare  malam  complexionem  proue 
frigidumifed  vt  facilius  per  crancu,  mentem  ab cademiquamuis  inten 
Sc  fuas'eommifluras  ad  medullam  tiofecunda  collijptiam  lubcatcu 
cerebri  puenire  poffit.Sc  hoc  non  re  prima,co  q»fri®ida  funt  rcpercufli- 
quiriturpp  primam  qualitate , fed  ua.Etquoddictumcftfempci  me- 
nu fccundam.  Sift  Sc  oculi  piopter  mimfleoportct,  hoc  eft  vtapofte- 
fenfibilitatem  multam  ,quam  ha—  matibus  mebrorum  pnncipalium , 
bct.debecprxferuaria  rebus  fortif  quqfuntficut  hcpai,ftomachus,cc 

C fimis.Scmordicatiuis.Scalbumcoui  rebrum,  Sc  fplemco  q>  ifta  membra  f 
fupciponitur,  co  q>  res multas bo-  opationcmiaciuntcommuncm  to 
nas  in  fe  het  aggregatas.nam  remo  ti  corpon,  Sc  habent  colligantia  cu 
turn  eft  abomni  mordicationc  , Sc  corde:  Sc  ppboc  eorum  virrutes  co- 
lippitudincm  abftcrgit,  Sc  tpatx  fri  fcruarc  debemus,  mifccndo  (cm per 
gidunvexiftu, Sc figitur  fuprajfpter  ftyptica, Sc  aromaoca  cum  refoluti- 
lpfius  vilcofiiatcm.  & lac  homier  a uis.  Ft  airtoluuua  fiiot  ucut  cinpLi* 
mamillis  niulfum  aliquas  ex  iftis  ftra.quarfiuntcutn  medulla  panis, 
▼irtutibus  habet, Sc  fuper  hoc  habet  oleo  oliuse,5c  mclle.ftvptica  vero  efi 
virtuttm  digeftiuam . Etaliquan-  aromaticitate  funt,  ficutanfintbid, 
doconfvdcianturapoltcmataex  p-  maftiche,Sccydonia.Et  didlumeft, 
temembri,  in  quo  funt,  per- ahum  quisa  me  non  lit  bcncconccflum , 
niodum,vt  nihil  rcpcrcu(liuiim,vel  q>  quando  apoftema  in  gibboliratc 
icfngciatiuurn  fuper  mebrum  po-  hepatis cxif lit,  q>cuacuari debet  j? 


ColhVet 


C prouoeanda  vrinamrScquando  in 
concauitateexiflit,perph.umacia. 
& ifta  medicamcnta  a coicationc 
mcmbrorum  accipiuntur . Et  fcias 
medicinx  vrina  prouocantesfor 
tes  cflc  debent:  & pmptrr  loci  rcmo 
tioncm  inueniendojdebi  litan  tur,co 
q>  in  bcpate  alteranturded  qua:  cua 
cuanr  per  concauitatcm , pofle  tan- 
tutn  non oportet  cj’  habeanr.Et  iftc 
modus  creaenduscft  in  omnib’me 
bris,ad  qux  veniunt  medicine  cum 
inultadigeftione,  ficut  eftpulmo, 
ctii  cafus  iftc  fcruatur.ifla  (ignifica- 
lio  ell  fiimpta  a loco  mebri.  Et  me- 
jj  dicinx jpuocantes  vnnam  in  $gri- 
tudinibus  heparis,  oppilariones  ape 
riunt, ficut  eft  abfinthium,  Sceupa- 
toi  ium.nam  ilia:  du?  proprietatem 
habent  in  hepate,  quemadmodum 
fcolopendria  in  fplene,&  cortex  cap 

Jiaris.  Medicinx  vero , qux  fecilitcr 
oluunt  ventrem  in  apoftemadbus 
cocauitatis  hepans,funt  ficut  aqua 
alubleb,&  cartami . Scd  euacuatio 
folenis  per  pharmaciam  exiftit.  Et 
n apoftemata  iftainueterantur,  tuc 
fortiori  bus  indigemus  medicinis  fo 
lutiuisrco  <p  membrorum  iftoru  na 
j turacftjVtinfine  indurenturineis 
apoftemata , & maxime  calida . & 
hoc  maxime  accidit  hepati  propter 
vifcofam  Sc  fptflam  fubftantiam.i 
etiam  in  rembus  apoftemata  indu- 
rantur  proptei  duritiem  fux  fubfti 
tix,&  in  fplene  propter  grolTitie  fui 
'nutnmenti : fed  fplcn  ipfe  rar$  fub- 
ftantix  elt.Sed  medicinx.qux  funt 
fords  refblurioms  in  pr^dictis  apo- 
ftcmadbus,fiun  ficut  radix  lilij  cce- 
leftis,hyflbpum,ccntaurca,  3c  arifto 
lochu  rotunda, & his  fimilia.&  hoe 
fieri  debet  port  fradtioncm  eorum 
ficcitatis  cum  radicc  liquiritix,  & 


hisfimilibus.  Et  fcias q>  necefTc  eft,  K 
vtquatuni  eflc  po  reft,  vues  he  lfto- 
rum  membrorum  apoftema  ad  fa- 
niem  pcrducas:  Sc  maxime  apoftc- 
ma  pulmomstob  hoc, quia  fi  perdu 
cisipfum  ad  faniem  perfoftam,cu- 
rationem  non  habebitiquiaautm- 
durabitur,autxgerpcrdetur,&  me 
dicatioapoftcmatum,quando  cum 
f anie  aperi  u o tu  r,  i ngredi  tur  ordi  nc 
medicationis  vlccrum . Propterea 
fcias  vnum.qi  propjium  eft  mebns 
apoftematis  fubtilem  cutem  habe- 
tibus,  q?  ab  ipforum  principio  peni 
tus  fairies  refudatex  eis.&propterea 
conuenienseftabipfbrumpricipio  L 
in  fuis  mcdicationibus  adhibereab 
fterfiua,  vt  mundificentur  meatus. 

& fi  I fanic  ipfa  grofficies  foent.ini 
fccnd$  funt  res  incifiux.  Sc  talia  me 
bra  funt  ficut  pectus, & pulmo , he- 
par,ftomachus.  propterea  neccflee 
vt  ifta  abflerfiuaab  omni  mordica 
done  fint  exempta  Sc  ift?  res  funt  fi 
cut  aqua  ordei,&  pul  tes  furfuru  co- 
dna  cum  amygdalis  amans,&  femi 
nemclonis.  Sc  eleftuarium  atnpli- 
ciscum  oxyzaccarainapoftcmatc 
hepans  proprium  exiltit.fcanolx  tj 
dem  loco  atriplicis  poni  poflunt.ln 
apoftemaribus  vero  peitoris  & pul  M 
monis  res, in  quibus  poni  tur  acetu, 
funtfugiendx,  vttnultum  nociux. 

& medicinx,quxeisconuenicntcs 
cxiftunt,funt  capilli  veneris, & liqui 
riria,&  fyrupus  violarus.  & etiam  fc 
mma  melonis  funt  optima  in  ilto 
cafu . fed  medicauo  apoftematum, 
qux  T iftis  funt  membns,  eft  magis 
alia,inquantum  funt  in  talib’mcm 
bris,q  inquatu  a para  exiltfit:pp|hoc 
quia  ft  dcclinatiois  tpt  eorii  medi- 
cinx  ab  aliqua  flypticitate  no  denu 
danf,&  in  principio  abllcrfiuis.  Et 


Liber  Septimus  j66 

M qna^atafiuntin  inferiorib’inrefti  vtagat,ni(i inquantum  funtapbfte  D 
nis  fm  noftram  mtf none,  clyfteria  mata.Scdm  multisiftorum  apofte 
font  meliora:c]ucinadmodum  (i  in  matum  non  indigcmusconfvHcra- 
parubusfupenonbus  fucrint;,  exhi-  tionc  in  caulis  efficientibus ip(a:fi- 
bit*  res  per  os  conuemcnreseile  vi-  cut  funt  apoftemata  facia  in  came  ■ 
demur.  & h\-c figmficatio fumitur  molli caula rerum  extriiifecarum  . 
abintentioneloci.  Sed  in  apofte-  Et(icorpusmundumcxtitent,fuffi  < 
matibus  gul?  omninovamurme-  cit  in  cura  ipforum  ajioftematum 
dicinis  relolutiuis,  & conglutinati-  oleum  calidum  (oluni. 
uis,vtadh&Tcant  locisin  (uo  tranii  ~ 

tu  & ctiam  ponenda  funt  narcotica  ‘ 7 ’ * ‘lP°rcn,,ttum  , cr 

xranfglutiendo  ea  paulatinc,  vt  diu  al,orHm  flttUiuH. 

in  tranlttu  habeant  pcrmanerc . Ixv  1 ! 

apoftematibus  vero  cerebri  in  decli  T dcieeps  volum'loqui  deapa-  E 

J nationeneceflarix  (iintfortes  medi  JL,tib,frigidis,«$  fame  no  facifir,& 

B cim : & maxime,  quando  funt  de  de  formica  deambulatiua, &dc  car  - * 
natura declinantesad  frigid itatein,  bunculiqqux ftut  in  acre  peftiletia- 
rjuemadmodum  funt  phlegmati-  li.Ktdicam’cjiapatamollia.qfiunt 
ca&  tales mcdicinx  funt,(icut  oleu  d phlegmateno  multii  groHo,mul 
de  caftorco,&  (imilia.de  hoc  non  rc  toucs  ex  liepatis  errorc  hut:  (icutil- 
quiritur  nifi  propter  regimen  mem  la,q  but  in  extremis  in  hypo  (area. 
bn:quiacftpcr(c  humidum.&paf  Ethorii  mcdicatio  a>c«litfm  mo- 
fiuuni.Et quidam  cuacant  materia  du  me>licacionisei9,a  quognant':& 
burns  apoltcmans cum  ventolispo  fufticit  vt  vngaut'oleo  rolato,  cu  a- 
litis  in  parte  cerebri  pofteriori . (cd  ccto,&  (sde.  tx  (i  niultaillic  fpatva^ 
talis  cuacuatio  eft  ti  medaieo  q»  for-  inatrna , jpdeft  cuacuarc  mebrura 
fitan  in  corporc  exiftit  fupfluitas,q  ab  ilia  materia,  Sc  vti  rcb’calefadi- 
per  ventolam  ad  membrum  apofte  uis  Sc  deiiccatiuis,  & euacuatioe  cu 
roatnm  potent  pcrucnire.pu  hoc  ta  expreflioe  raebri. Iiorum  medicatio  F 

P lis  cura  non  ell  tacicnda  mh  cum  fe  non  fociliscft.Et  fufticit  fpogia  lfo 
curitatem  habebimu$,cp  humores  fa  I aceto  & aqua  lalla  . ya  (pongia  i- 
nulla tenus  ad  locum  dilcurrerc  pof  het  (iccare,&  ftypjidtatc  lacerc  , eo 
fint  inde.Sed  h^c  medicatio  in  prin  <}>  fapit  natura  maris:&  acetu  defic- 
cipalibus membris eft periculofa.  catiuu.i ici/iuu exiftit . Qux vero 
Hu«u(q;  docui  breuiter  medicatio-  funt  degroflo  phlegmateembroca 
nem  membrorum  apoftematu,  in-,  ri  debet  cu  fpogia  I accto  Ifufa,mix 
quantum  apoftemata  funt  in  talib*  to  cu  alumine,  dncrc,&  (ale . Sc  d« 
membris,  adiundta  cum  medicatio  (bogia  ligari  (up  mebru.qucadmo- 
ne.inquatum  (unt apoftemata:  ob  du  hut  ligature fup  mebru  fradlu  j 
hoc  quia  medicatio  apoftematum,  Scd  apata  dura’q  ex  huore  (iut  grof 
jnquantum  in  membris  offidalib*  fo , debet  emplaftrari  cu  mcdicinis 
exiftunt,  non  nili  iftis  modiscom-  mollificantibusdicut  cum  medulla  • 
pletunquia  medicatio, qu;  in  carne  cruris arictu,aucvituli,cu  modico 
fimplicKiiftit,nonclt  nccdlarium  amtnonuco  . Sc  ifta , Sc  (imilia  vti- 

lia 


iuColliget  J:  T 

C lie  font: quia  medicinx  mul  turn  re  Et  non  fuffirit  in  apoftematib’da*  X 
foludux  rcfoluum  fubtilc^c  graft'll  ris,qu$  hunt  in  fplcne,  emplalftarc 
petnficatir.&qu£ruurhxcconipo-  deforis  folum,  fed  mdiget  ctpos  re 
iuio.in  qua  funr  refoluriua.  Sc  ptx-  cipcre,qux  habent  refoluerc  dun- 
paxaauaad  tefoluendumieo  cp  om  tie  eius  ,6c  ipfius  oppilationem  api- 
n«  partes  apoftematis  non  rcdpifit  reificutcft  radix  capparis,&fcofo* 
icfolu tioncm  gquaiuer  fm  vnu  mo  pedria,  cum  aliquibui  fpebus  aro- 
dum.&aliquandocum llHsmedici  maricis.  Scd apoftemanb’in hepa 
ms  niifccntur  mcdicinx  fortis  refb  tedunsacetuin  pioptnan  non  deer 
Iunonis.&  melius  omnium  c/t  ace-  cocpparatumcu  durictc  magnam 
tum,quadocumifi:ismedicinismi  recipe,  fed  cura  eius  eft  cum  rhea* 
(cctur.de  hoc  fit  raro,quia  indurant"  barbaro,fpica  nardi,&  aflaro.cofto 
apoftemata.  EtGal.mclaudatfu-  &fihanantho,&fimi!ibus,Etdu- 
xnigadoncmlapidismarcbafitx,vr  ra  ajpoftemara  hcpatis  ad  curandii 
molaris,fuptrfparfb  acctorde  maxi-  muitum  difticiliafuar,&  maxirne  t 

H memapoucmatibus,qu^fiuntpcr  fifiicrinrrnultimiimieteratai&vfr 
nemos,  Sc  chordas  ad  niebra  princi  ia  hydropem  inducut.  Sed  ferophu 
palia.Ego  vcrodicotpGale.hacmc  la  flint  apoftemata  dura  in  carne 
dkinamnon  laudat,nifiquadovir  moliighatn.q  exe:s  ftuncex  phlcg 
tus  aceti  xqualiter  perdac  calorem  mate lubtrli,  curari  deber  cum  me* 
in  ipfum  mebrumteo  epeftin  fub-  dKinisdftiolutiuis.&moUificantijj. 
ftannaacrca,6c  raebra rcciptuntab  & quxfiuntcx  phlegmatcgroflb, 
ea.quemadmodum  rcripiuntres,<$  cummedidnispurgaduis,  & ram 
maturanturin medio acre,qux  x-  apithn^Srcum  fcrroincidi.fed  hoc 
quaiem  habet  maturations  Si  afit  fieri detmagnaprxmcditadone, Sc 
quxratura  Gal.  vapor  iftc  fit  a calo  dmorc.  1.  r lift  vcrucx,  & nodofia 
reimprcflo in Iapiuibus ifbs.&qua  ttstribus  curantui  moci;s:autdsfib 
teppnaturam  lapidiscidcmcoucr  lutione,aut  putrcfadionc,  aut  jnci- 
tatur:ergo,quarc  lapidcs  non  rerun  fione.Sc  quibu  (dam  nmr/Ian?  timt 
tur,&  pouuuturcum  acetocalido  omnestrcs,&quibulda  vna,&qui-  M 
1 fupcrapoftemalduraturo?  Etquia  bufdam  dux.  Sed  quxintus  in  cor- 
cumfueritin  fplcne acetum  fuppo  porcoriuntur,curamurcum  roedi- 
fitum  iu  omnibus  fuis  tnedicims,  cinisaromarkismmiscum  aperiti 
ftmp  Jaudabile  exiflit.  ppea  quia  uis&  mollificatiuisi&funtomnino 
hoc  membrum  eft  rarum  : & non  diffidltscunttionis.  bormuevao 
acciditei  durincs  nifi  gratia  groffi  dux  funtfpecies  ambularmx . vna 
nummcndjcx  quonutmur.&  ace-  cutem  corrodit . & incctiit  interim, 
tuma/limilaturhuic  mebro  into-  &alia  veficulashctpafuas,qu^mi- 
tafuifubftanria  teoqiftium  nutri-  lioafltmilantun&ppca  Indians  ap 
jjktum complcxiom  acerialfimila  pdlatur.Scdambulanua,quxfitex 
tux.&  hxc  dt  melancholia . & ideo  mtmorccholcrico  fubtili,  det  cura- 
poriones,qua’in  purgadoncfplems  nenm  medicmis  ilium  humorem 
dantur^ion  deber  ab  accro  priuari:  euacuamibus,  ficut  learn monia  dl 
quia  ipfum  eft  eiribus,fanedicina.  fero  caprino:&  fupcrpoliendx  hint 


Digitized  t 


Liber  Septimus.  167 

A fupius  medicine,  que  deficcct  fine  ponciidx  funt medicine  deficcati-  D 
mordicatione  & lefrigerarioe,  ficut  u$  fine  mordicatione, qucirudmo- 
(blacrum,5t  memithe,5cfimiIia.Scd  dum  mineraliaexiftunt:rt  eft  calx, 
miliam,co  quod  fit  ex  adtnixnonc  plumbum, & cachinc  auri . 4:  horn 
phlcgmans  cum  cholera,  & ppea  c-  fimilia.piopterea  quia  propter  ma- 
ius  materia  dcbcrctcuacuan  cum  lam  qualitatem,  quam  habent,  pp 
mediums  llloshumorcspurganu-  paucam  mordicationem  citocorru 
bus  . Carbunculusvcro,coq>pro  ptioncm  recipiunt,ob  hoc  quia  fiut 
mason  parte  fit  in  acre  pcftilctiali,  ex  cholera  adu(b,c]u<j  (uper  terram 
ebullit (anguis,&putrcfit.& ppea  fparla  admodum  acetibullit.  Et 
dc  neccflitatc  inducit  febres  pel  tile  h?c  paflio  fanationem  non  recipit, 
dales.  Medicatio  vero  illarum  fieri  nifi|a  principio:fi*d  fi  inurterabttur, 
det  cum  ambabus  lp£b’  euacuatio  incuiabilis  cfficicrur.  ppea  quia  me 
nis,vt  phlebotomia,5t  pharmacia . dicing  locales  fufficientes  non  funt. 
Erin  haefebre  non  fuffiat  medici-  &indl;opoi’is  non  eft, quia  neruos  p 

A na,  vnum  tantum  purganshumo-  conunei,&artcnas.&  fi  inciduntur  K 
re m:  led  medicinaomncs  purgans  lfta  membra,  non  eft  turum,,  quin 
humorcs, ficut  pilule  coclue  Rafis,  corpus  perdarar . &impoPe  lift  exi- 
inquibus  intrant  ftorcha$,&  malli  ftit  ifta  apoft>-mara  cum  corrofiuis 
che,  & (cammoniapreparata:&col  remoucre.Et  fi  fiierir  taleapoftema 
locynthisedam  pparata  ecdet,co  mmembnsprincipalib*,  eius  cura 
q> corpora  talium  recipunt  putredi-  unpofis  exit  tit.  He  funt  cura done* 
nemm  omnibus  humoribus.&  ta-  mal^  complexion  materialist  no 
liainhac$gntudincmultumvtilia  matcnalis.  Et(ciasq>  apoftemata, 
cxiftunt.  Etfupponcnde funtom-  quefiuntin  membns  principalib*, 
nes  res,  quq  fine  mordicatione  cxic  & tebnsaliquando  fine  medicadde 
cent,5c  vt  corrofioui  refiftant:  que-  lanamurt  I'ufticit  in  hoc  opus  na- 
admodumeft  emplafttumfadum  turc.  Etproptcrcamultosmucnics 
cx  tanna  ordci,&  indico,  & lingua  complexioncs  habentes  den  fas,  qui 
. aiien  s,qux plantago  nomiuatur.  exforubus  ^gritudimbus  euadunt  _ 

C Etdabiseict  aliquant  ulumdc  the  fine  medico, 4c  medicinaificut  Bar-  * 
riaca  magna , que  Arabiccdicitur  ban, 4:  Arabcs,  5c  qui  in  delcrto  ha- 
alfcruch.  Et  omnia  cmplaftra,qux  bitant.&  hoc  fit,  quia  aliquatulum 
fupponuntur , debent  conhci  cum  cum  brutisaJlimiiatioucm  liabciu. 
aquarolata.  Et  Gale.commendac  & pro  maion  parte  hoc  accidit  illis, 
*»wkoni«.  trochifcos  * andarachoron  fup  ip-  qui  complexionem  habent  clirenc. 

lbs  more  emplaftn : & fil’r  omues  Sedquando  medicine  componun^ 
trochifcos  habentes  ftypricitatcm.  fecundumauthonimdida,tunead 
Et  hie  non  funt  res  tcpercufiiue  fu-  muant  naturam  tempore  breui , Sc 
pponcnd?,nc  materia  reuertatur  ad  bonum  fincm  conlcquuntur:  quia 
mebra  principalia: ncc  apitiue,ne  bonam  habent  deterniinatioucm , 
putrefadionem iuducant.  Scdcan  Sc  minuuc  violcnum. Scd qui  folu 
cciofitates  multodes  cuacuan  dc-  per  naturam  cx  fornbus^gntudini 
bet  cx  humore  ipfo  gnamc,4:  fup-  bus  curantur,  tu  hue  remanent  in 


■ Google 


itized  t 


y . r Colligct  ' ; T 

G^rgriuidSnibus,qux  teniporant^  Hi  nc.diciturincifi© : &qflando  in  of  K 
cuncur:iicut  mihi  acadit,quado  sc-  fc,dicitur  frafturatin  neruo,p<u<iftu 


grocaui  cum  fcbre  forriflima,  & ere 
ticaui  ex  ilia  per  apoftema  in  articu 
Its, co  <$>  mihi  ncccilaria  admin  lftra 
ta  non  fuerun t : quare  reman (i  ar- 
thruicus,&  podagric*, & adhuc  lu . 
Etfiint  $gritudiues,  quaru  corre- 
ftio  non  fufficit  a narura,ni(i  p me- 
dicinal iuucntur.de  in  hoc  mediciz 
potenria  dcclaratur.  Etfunraliquz 
, $gntudines,ficut  funr  febres,&  apo- 
ftcmata)quibisnatura  Sc  m edict? 
fufficientes  non  cxiftunt:fed  fi  eua- 
dunt,peraccidenseuadutit,ficut  in 
H rebus  naturalibus  aliquando  extre- 
nutates  fiun ttamcn  dcrarocontin 
gentibushoeexiftit:  ficut  vlcerat.o 
puln»onis,&fi  miles.  Sic  ergo  finis 
iltius  fcientix  in  propofitonabed* 
eft  fecundum  plus,hoceft  fecudum 
asgri  tudincs  pi  urimas,Se  plnra  Tdiui 
dua,&  plura  tempora.  ficut  hoc  ide 
acciditnominibusT  Mcchanicisar 
□bus:quia  aliquando  aflequitur  ar 
dfcxintcntionem,&  aliquando  ab 
ea  priuatur.  Sc  cauia  illoru  funt  me 
dia,quz  m ilia  arte  cadunt:  ficut  eft 
marisnautgium,agricultura.Er  pro 
ptcreadixiin  defimtione,  q>  mediri 
* naeftars  Mechanica.&  multi  cx 
hoc  mirabantur:&ipfi  ignoraucnlt 
quid  dixerim  fuper  fecundo  Phyfi- 
corum  de  Mechanicisartibus . Hie 
completus  eft  fer mo  de  mala  coplc 
xione  material), 3e  non  materiali. 

Df  cwAtiontfiluticnis  contmuitAtis. 

C^.Jl 

DEIccpsvolumusloqui  de?gri 
tudinefolutionis  continuita- 
tis.Etdicimusqi  contiiiuitatisfblu 
tio  poteft  acciderc  vnicuiq , cofimi- 
ii  membro . quando  vero  fit  in  car- 


ra:flc  qu?in  arterijs.dicirur  feifliirai 
Etindicatio  iftius  fpecici egrirudi* 
nis  lignificationetn  liabet  vmuerfi 
lem  & particularcm , fm  mfbrorft 
conditioncs : Sc  nos  ab  vniuerfaliT* 
fentionc  fermonem  incipiemus;  Et 
dicimusq?continuitatis  Iblutio,  irt 
eocpfolutio  c6tinuitatisexiftit,fim 
plex  abfq;  aticuius  alterius  ?gritudt 
ms  (ocietatCjCgct  folum  vna  inten- 
tione.Et  in  plunbus  h?c  fiolnm  liga 
tura  curatur.de  aliqn  cum  ligatura, 

& alijs  fuftentamentis:  ficut  in  fta- 
ftura  odium  fit,  de  in  multis  mem-  L- 
bris.Etqu^-dam  fraftura  indigetfu 
tura:ficut  in  lacerarione  myrach  fit 
quando  zirbus  eft  cgreflus.nam  ne 
ccflc eft  vt  zirbus  reducatur,  ftifr  fit 
corruptus.q’  fi  fit  corruptus,oportet 
vtincidaruriob  hoc  quia  nooeft 
membrum  neceflanum,  fed  iuuati 
uum.fed  quia  bet  ncruos , 3c a r terr- 
as,ob  hoc  ipfas  primo  ligare  debe- 
m us  radici  rus,  de  poftca  quod  corrn 
ptum  eft  mcidcredebes.de  aliquart- 
do  inflat  propter fiigidiratem  aeris, 
ita  q?  tunc  intus  leuerti  non  poteft: 
de  tunc  Ipongia  in  aqua calidainfii  M 
fa  in  manibus  exprefla , de  optiirie  * 
temperata  eft  fupcrponenda.Et  Ga 
le.dicit  (p  qn  feceris  hoc,  & non  pro 
feceiis,tuitcdccute  aliquid  Icidere 
debes.fedmaiorparshuius  artisp- 
dita  eft  m hoc  noltro  tj>c.  Sed  ali 
quib*  vulncriblts  non  fuificit  labio 
ru  vulncrisnggregano,  vel  futura, 
fed  eft  necefle  vt  ponant  mediemx 
deficcatiu?,qu?delicccnt  vel  I'ugat 
fanieni,q  in  partib*  vulnenseft  lo- 
cata.Scd  fi  coniunft?  fuennt  partes, 
hacnon  indigenius!(cd  tunc  medi- 
cine ftyptice  deexiccatiu?  furttne- 

ccf 


Liber  Septimus  168 

A ctlTarit.dciiccatiu;  n.  ppexiccatio-  tiuaclt  thus,&  complexion!  Krmir  D 
ncnvlabiorum  vulneris. Et  feire dc  narum &pueiorum.  qn  vero  ficca 
bes  if  multa  membra  lepcriuntur,  complcxio  eft, thus  fufficits  no  ell, 
quorum  lolutiones  counuitatis  mi  fed  nccclleeft  vttorriorapponaf',&: 
nime  confoltdationcm  iccipercpof  orobu,&aha.quia  in  mebris  forcis 
funoficut  funt  intcltina  gracilia,  & ficcitatis caro  non griatur,ni(i  mul- 
diaphragma,&  omnia  membra , q turn  per  ficcas  mcdicinas.  nam  au- 
funtin  vltitna  ficcitatc.  f^uSdo  vc  ri u vulncra,cu  parua  exiftut,  fanau  / 
ro  fubllantiq  carnis  fada  ell  deper  tur  cum  mcmiche Sc  aceto.  & fi  ma 
dnio,duqcidum  intcntiones:  vna  gna  fuerit,tuc  trochifci*  andaracha  ’andronij 
eft  dirainut?  carnis  reftauratio : Be  ron  vtiles  exiftut.  & li  no  fufficiut, 
alia  eft  cicatncis  creatio.Primain-  tucncccllana  eft  fcoria  fern  cum 
tentio  copletur,  qn  materia  ad  me-  aceto.  & fimile  ell  vulncnb’gulj. 
brum  vcniensin  quantitate  Sc  qua  Et  Gale,  propter  hocdicit,q>cum 
litatt  exifbt  perfeda.hocell  fangui  membrum  natural  iter  ficcu  ad  hu- 

B nis : Sc  in  iplb  membro  complcxio  midnatem  perueni t membri , a fua  K 
fit  lecundum  fit  am  couuenientiam  natura  multum  eft  clongatum  . Sc 
temperata . & natuia  fuo  beneficio  ppeaeget  rebus cxiccatiuis  ieogra 
fufheiens  ell  ad  hoc  perficiendum  du,ad  quern  peruenit  mebru  lltud 
abfq;  medicinarum  admimculo.  vcifiis  humiditatem . nam  medici* 

Scd  quia  circa  horam  finis  digeftio  n<;non  fananr,  mfiquando  funun 
nis  ad  quolibet  membrum  currunt  contrario  diftcmperatfcin  code  gra 
duq  fupcrtluitatcs,  quarum  vna  eft  du,in  quo  membrum  eft  diltempe 
fubtihs,&  alia  grolta  : Sc  fluxus  ha-  ratum:  ita  q>  fi  diftemperatum  fue- 
rum  liipcrfluitatum  f$pe  gfiationi  nt  in  feeftdo  gradu  humiditaris,nc 
carnis rcfiftit:ob hoc  indigetnatn-  ceflceft  vt  raedicina  diftemperata 
ra  auxilio  medicinarum  ad  ilia  hu-  fit  in  fecundo  gradu  ficcitatis.Et  no 
miditatem  dcficcandam,ad  hoevt  funt  humedanda  vulnera,qu9  lunt 
noua  caro  in  vulnere  no  liqucfiat.  in  membris  ficcis,  ^quali  humeda- 
8c  tales  medicin?  funtcarnisgnati  none  ci* , q<Kin  membris  humidis 

C U9  & harum  numerus  eft  multus,(T  exiftitifed  neccllc  lecundum  plutt-  ^ 
cut  thus, farina  orobi,  & fabe,&  iri-  mum,vt  per  comparationc  cxiftat. 
dis,opopanacum , Si  tutia.  Et  iftis  pj>ea  quia  corruptio , & puticfadio 
medicinis  vtimurfm  magis&mi-  ficcis  membris  accidit,  antequam 
nus.nam  thus,&  farina  orobi, & fa-  humedationem  humidis  mebns  9- 
be  funt  in  gradu  primo  gnationis  quale  rccipiat.  ergo  fm  Naturalem 
camis:&  polt  ilia  farina  orobi,  & i-  philofophiam  dicimuscpcaufahu 
ridis:&  polt  ilta  ariftolochi.i,3c  opo  ius  non  ell  nifi  difficultas  membri 
panacum  . namifta  in  tertio^radu  ficci,&  grofla  fuperfluitasquein  co 
quafi  exiftunt.Et  harum  medicina  exiftir.licut  <fdidumcft,cp  ficci- 
rum  quantitas,&  modusacomplcr  tas eft  difficile  paflibilis  . Ethuius 
xionemembn,loco,  lenfibihtate,&  ratio  fimilis  eft  ration!  uiuenis  & (c 
iplius  nobilitate  fumiitur.  quia  me  nis,ficut  ruperiusdeterminauimus. 
brohumido  medicina  carnis  giia-  Et  via,  quia  cognolcitMedicus,q> 
i-f.-;.  " me- 


Digitized  by  Google 


Colliect 


G tnedicina  in  mundifieatione  vlccris 
debilis  exiftit,cft  multx  lordicici  in 
srlccrcabundatia : quemadmodum 
cognolcitqi  medicina  nimiseftab 
dlcrfiua  pprubcdinem  vulnens  la- 
biorum, & ipfius  pro  fundua  tern. Et 
aliquando  medicina  corroliua  au- 
ger in  vulnfrc  fbrdicicm.  Etinhoc 
errare  poteft  Mcdicus,  quia  fi  ,ppter 
medicinam  hxc  aecidir.rubedo,  Sc 
caliditas  in  labijs  vulncris  exillir,  & 
in  vulnercprofunditas.  5c  fi  hoca 
loeoprouenit,  hoc  eft  manifeftum. 
Nam  fi  vulnera  ftienntin  membro 
expolito  conta&ui  medicinarum , 
H aut  in  fuperficie  pofiro,  ita  q>  in  tra 
litu  mutationem  non  recipiant  me 
dicinx,runc  necellarix  funtdebilcs 
ficut  in  vleerarionib*  fufficit  (loma 
chi.  & fi  in groflis  inteftinis  vlccra 
fuennt, debent  dyfterizari : & fi  in 
fubtilibus  pharmacari.In  membris 
veroprofundismedieinx  exigutur 
fbrtiores : ficutin  vlccribus  pulmo- 
nis^ in  membris  mufculofis , qux 
profunditatc  corporis  Cunt  remora. 
Et  pp  hanc  loci  cofydcrationem  ha 
beti  lift  in  gutture  vlceranonem,in 
pofitionc  medicinx  ipfiim  ftarc  {S- 
cipimusere<ftum:&  paulatim  medi 
I cinam  oportet  folutiuam  ttanfglu- 
tire.  Et  habentibus  pallionem  men 
medicinam  lambitiuam  dari  pr^ci 
pimus,&  ci  admifeemus  vifcofam 
medicinam  ip/am  in  mcanbus  mo 
ran  facietem.  ppea  vulnerum  diucr 
fa  eft  mcdicatio.  nam  quxdam  ore 
tenuscurantur,  & quxdam  cum  lo 
call  bus  medicantur,  & quxda  cum 
ambobus.  Adhucordinata  funt 
prer  locum  Si  figuram  conuenietia 
infirumenta,  vt  mcdicamina  in  ip- 
fisdebite  jpijciantur:  ficut  lyringa, 
pell ana, & lmulia.C^uod  veto  a iui 


fibilitate  fumitur  membri,manifc-  K 
Hum  eft.nam  membrum  valdefen 
fibilc  medicinas  fortiflimasfuftinc 
rc  non  potcft.fiPr  & mernbru  multi 
iuuamenti.Sed  vulneribus, qux  in 
fuperficie  corporis  fiunt,  in  ooncaUi 
tatibus  quorum  camis  gencratio 
exiftit  neceflaria,3t  in  quibus  cica- 
mx  fimiliscuti  fien  <>potter,necefia 
rix  his  funt  medicinx  deliccatiux 
finalirfr:fiaitgalla,babuTba,&  fi- 
milia.&  eft  necefle  vt  carum  exicca 
tio  conglufinatiuam  operationem 
excedat . Et  in  quibus  caro  Cupflua 
giiatur,  neccrtari^  funt  medicinx 
corrofiux.quxfotiiorcs  gnantibus  L 
cxiftant:&  funt  vt  colcotar,&viridc 
ai,&  limilia.Et  ppea  non  eft  impof 
fi  bile,  vt  in  aliquibus  corponbus  vi- 
ride  es  tarn  lit  camis  generatiuum . 

Et  feias  q>  corrofio  carnis  fupflu;o- 
peratidibus  nature  appropriata  no 
eft, ficut  eft  carnis  gnatioifcd  eft  tes 
qu^appropriatacftopanonibus  ar 
tis.  Sufiicit  quod  bretntcr  rii&u  ell 
de  vulneribus,  qux  intus  & ex  tra  m 
carne  fiunt,  cum  quibus  mala  com 

Idexionoueftaflbciata.  Sed  lima 
a coinplcxio  eft  appropriated  fi- 
cut caula  vulneri:  3c  curari  non  po- 
teft,nifi  remoueatur:  licutacndit,  M 
quandoeuenitapodcmati.Etquia 
medicationcm  mal?  complexions 
iam  no  in  lb,  cum  hoc  ctiam  hie  rci 
tcrarc  expedit . Et  dicamus  q>  mala 
coniplcxio,qu?  in  vulneribus  fit, eft 
propter  fanguincm,qui  illuc  curnt: 
quiin  qualitatc, aut  quantitate  di- 
ftemperatus  exiftit,  aut  in  am  bob’. 

Er  h ic  aut  a toto  corpore  prouenit , 
aut  a mebro  vulnerato,aut  ab  am- 
bobus. Et  fi  a toto  prouenit  corpore 
aut  a membto  vuluerato , aut  am- 
bobus, pcrlcrutaudum  eft  verii  per 

quan 


Liber  Septimus  169 

Jt  q'uantitatem,aut  qualitatem  proue  fanoneftconuenienstaut  quia  in 
nianfi^pprerquatitatemfolummo-  mcmbrocomplcxio  Iffaeftpcina 
do  com  petit  phlcbotomia.&  fi  folu 
ppquainatem,tunc  ncceflana  eft 
pnarmacia.fi  aurem  ab  vtrifq;  jpuc 
nit,&  vrrunq;  faciendum  eft . Ec  fi 
fuentin  fingulari  membra  ex  me- 
bris  corporis,  tuncipfum  oportete- 
uacuarc.Et  fi  fuent  lpf'urn  membra 
vulncratum,  ficut  renes , & li  miiia, 
rune  norum  corpus  cuacuadum  ell. 

Etfiacoto  pioucnucorpore,repcr- 
cufli  ua  ncccflana  film  omiiib’rep- 
cufEonis  modis , fccundum  cp  dixi- 
mus:&  deinde  membrum  conform 
B re  debes , Sc  traherc  matenam  toro 
pofleadoppofira.Erfimala  com- 
plexio  fuent  in  membra  vlceraio, 
rune  prauidendum  crit  in  fuis  qua- 
il canbus  malis.  quoniam,fi  vulnus 
fucm  liccum,ipfum  hu  mediate  de- 
bes cum  aquacalida:&  fi  fuent  hu- 
midum , ipfum  debes  exiccatc  cum 
fornbus  cxiccatiuis.  Et  fifr  facers  de- 
bes in  di  item  pan  na  caliditatis  & fri 
giditatis.  Er  fi  in  vulueie  caro  addi- 
ta  fuent  & indurata  valdc,  incidcda 
ell  cum  fcrro-.&  poftea  apponcrc  dc 
bes  ca,qu\-  habent  gencrareA  con- 
folidare . Et  fi  ibi  fuerit  apoftema, 

JC  non  eft  via  fanatioms  membri,  nifi 
apoftemate  remote:  quauis  mcdici 
mj,que  curant  apoftemata,  contra- 
ri$  vulnenbus  exilian  t.  Et  fidu^  ag 

Ercganturres  in  membra, velut  ma 
ijcomplcxio  propna  mebn  & cor- 
ruptio  fanguims  llluc  aduenien  tis,T 
hisconfvderandum  eft.  Etlciasq> 
quando  vlcerano  fanantur  pp  ad- 
hibuas  mcdicinas,  lllud  fit  vna  triu 
rerum.  vna  eft  pp  mcdicinas, qu^co 
plexioni  membri  conucnientesno 
cxiftunt:au  t quia  materia  tranfmif 


turam,eo  <j> ibi  vna  fpccies  malg co 
plexionis,aut  plurcs  funt.crgo  feire 
debes  fanano  vul  neris  fi  t,au  t pro 
ptcr  corporis  cuacuadonem,&  cum 
tern peran tia complexionis,  & cum 
plagfdcficcanonc.&aliquando  vri 
mur  thcriaca,&  fimilibus . Sufficit 
quod  dichim  eft  in  curafoludoni? 
continuiutis  fimplicitcr,matcnalis 
Sc  non  mateiiahs. 

f 

Dt  cur. atom  filutionii  continuitatis  Vf- 
narum  , ty  artmarum. 

Cap.j)  fi 

DEinceps  volumus  loqui  de  cu* 
ra  folutionis  continuitatis  in 
vems,&  artcrijs.  Etdicimusqifolu- 
no  continuitatis  in  venisfaciliseft 
confolidadonis:  fed  qu$  eft  in  arte- 
njs.illajcft  difficilisjcxceptis  corporl 
buspuerorum.&  proptereaqi  foltt- 
tio  continuitatis  illorum  nosaddu 
cit  111  aliam  rein  multum  timenda, 
hoc  eft  fanguims  fluxu,  neccfle  eft 
vt  in  hoc  fermonem  faciamus.  Flu- 
xus  veto  fanguims  multis  fit  mo- 
dis.aliquando  fit  propter  venq  mci- 
fionem.vcl  vlcerationem.  & hoc  fit  I 
aut  propter  caufam  intrinlcca , aut 
cxtnnfccam.fi  propter  extnnfccam 
aut  incifionc,  aut  cxtenfione,aut  p- 
cuffione.pp  intnnfecam,  auc  jppter 
h umores  acu  tos  corrofi  uos,a  u t cx- 
tenfiuos,i  ta  vt  aperian  t venas  .& alt 
quando  curnt  fanguis  ex  orifieijs 
venarum,  Sc  ahquando  ftillat.Et  in 
cipiemus  a (anguine  dccurrctc  pro- 
pter venarum  lacerarionem,  eo  q> 
pcnculofiorexilhr.  Ecdiccmustp, 
quando  dilaccracur  vena  in  corpo- 
Coil.Auei.  Y us 


Digitized  by  Google 


Golligd: 

risfuperfirie,  fanguis  duobusmo-  fanguistuncfluebtti  autadproxf*  K 

miorem  locum,  ficutdcorc  ad  na-. 


dis  potcft  rcftrigi.  vno  modo  vt  fub 
trahaturillius  mcmbri  materia,  qn 
proptermultamfitquantitatemia- 
lio  modo  vtdigitooppiletur,fi  fue- 
ritparua.nam  propter  hoc  coagula 
biturl  orificiofanguis,5cftabitaut 
propter  ligametu , aut  propter  cau- 
tcrium:  eoq>  caurenum  crufta  prx 
paratfup  plagamraut  propter  me- 
dicinas  ltypticas  corrugatiuastftcut 
medicina  hida  dc  vifco  codo,&  tri 
tici  farina, & finulibus.  EtGalenus 
commendat  contra  Huxtim  fangm 
ms  arterix  aieon,&  thus,&.albume 
H oui,&  pilos  leporis.&hxc  medicina 
rennet  fanguincm , & general  car- 
ncin.Scdcauteriu  fufficicns  no  eft. 
quia  crulla  cadere  potcft, & fanguis 
itcrum  fluet.  Pr^terea  cautcnum 
minuitdc  fubftanna  metnbri,&no 
bis  non  eft  neccfle  minuere  de  fub- 
ftantiamembri,(ed  potiuslaborarc 
vtcrcfcat.Et  nonlaudaturcautcnu 
jiifi  quando  fluxus  fuent  propter 
vena:  conollonem:  ya  cue  cautetiu 
fuperpolituin  eft  loco  rei,qu$  remo 
uet  can  (am  fadcutcm  corrofionc. 
Etabquando  ponimus  frigidaten- 
cufliua  fuper  membruin,  quando 
I fluxus  fuent  ex  caliditatc.  Scdali- 
quando  predicts  omnia  debiliacf 
fcdicuntur.de  infufticicntia : quare 
tunc  neceflarium  exiffit  venam  vcl 
arcctiamftnaluet  incidcre:  habita 
tamen  luc  cautela,vt  prius  liges,ftri 
gendo  fbrtiter caput lpii9  vene,qux 
eft  vetfus  cor,&  poftea  incide . Scd 
fubtradbio  fanguinis  ex  loco  illo  fit, 
vt  prxparctur  nicmbrum.&  erigaf, 
vtorincium  apertum  fupeiiusada- 
ptetur.  Sed  debes  tunc  maintain 
raheic  ad  oppolitam  partem>vmle 
; 


fum,&  dc  vciica  ad  matricem.Etat 
tractio  ad  partem  oppofitam  flt,fi- 
cut  quando  propter  fluxum  fangui 
nisnarium  vetofas  fuper  heparpo- 
ni  iubemus:  aut  fuper  fplcnc,(i  rue* 
ritex  parte  finiftra.  Et  vetoff  ctiam 
politx  fuper  occipittum  ftnngunt 
fanguincm  naiium,  trahedoadop 
pofitataut  fuper  mammillarum  ra- 
dices propter  inenftruum.Et  aliqtia 
dofitattradio  ad  partem  oppoliti 
propter  ligatiouem  inembn,aut,p- 
ptcrmcdicinas  tuenftruorum  fan- 
guincm prouocantes.Sed  phlcboto  L 
mia  in  fanguinis  meftrui  fluxu  eft 
medicina  per  accidcns : proptcrea 
quia  h$c  mcdicatio  in  fuo  gcncrc 
lolum  exiilit.  vnde  timenda  eft . is 
aliquandoeft  naturalis, quando  flu 
xus  propter  multitudinein  fangui- 
nis fuent. 

Df fluxu fanguinii,  <jni  a membnt 
frouemt  intrwJicH . 

C^.J4 

Q Ed  fanguinis  fluxus,qui  in  par- 
^Jtibus  intrinfecisexiftit,  non  bn 
bet  viam,vt  re  tincatur  nifi  a medi- 
dnisftypticis,autdbis  groflis.  Ec 
median^  ftypticxmhocfuntficut  &C 
balau  ftia,Sc  fuccus  rubiySc  galla , Sc 
fi m ilia.  Erqu^funt nimisftyptic* 
funtftcut  bolus armcnus,&  tegula 
piftata,&plantagp,&  folatrum.  Ee 
Gale,  multum  fuccuro  plantagini^ 
commendat  mpaftionibus  vulu$» 
propter  cprrofjone  ibi  Sente.  Etc* 
fbrabus  laceratiouibus  venaru,qu<£ 
in  mcmbrisiiunt,  funull?,  quf  in 
pcdorefiunt,&  fortiores  illis  lunt,^ 
in  venis  fiunt  pulmonis: & ita  cp  alt 
qu»  dixciunt  y>  nunquatn  coufoU? 

danl 


Liber  Septimus.  170 

A danrar : fed  quando  ad  faniem  dc-  profundarioncm  . & quod  mihi  vi-  Q 
duciwtjperfedle  non  purant:  led  cu  detur  hie  melius  omnibus  alijsreb4 
bono rc"iminc,fi inueniri  p6t,eoru  cftzuccharumrofatum  cum  aqua, 
mlon^abit'vita.Etfuntaliqui.qcx  in  quacocb:  lint  Landes,  k nuccs 
hac  infirmitate  minimemoriunel  arqualiter.Et cauda  caballina,&)mi 
& hoc  dico,qd*p  anima  mca  proba  rabilis  Abumcron  Auenzoarmihi 
ri  poteft  ex  didis  Galcni:  quauis  il-  indicat  q>  hare  aqua  debet  cflcillaj 
lud  non  dicat  mauifcfte . led  multi  qua  ferrum  multum  fieextindum; 
ex  modernis  hoc  tcllifican  fuerunt.  ita  q>  propter  hoc  a fua  quantitate 
&dicit  Auic.cp  vidirmulierem,qu<f  dcciefcat,&  poflea  in  ea  res  bulliat. 
vixitviginti  annispoltlacerarione  &perhaucviampolfibile  eilglutj 
■vcnai um  pulmonisrfcd  ilia  fcr.ipci  natioucm  fanguims  fieri, & confoli 
comedebatzuccharum  rofatum  cu  dan  plagam.  Et  quod  multum  ne- 
pane  Fa<fk>  cum  conandro.  Etcgo  ccflanuin  hicexiflitjcftcibi  dimi* 
aflenboci  quoddixit,eoq>  filij  Aue  nutio.&fuf&cit aqua  ordci  cum  nu 

B zoarmihifimilererolcrunr.f.ep  in  clcisalfis  granorum  mail  granati  1 & 
pluribus  hominibus  hoc  idem  vide  pradio,aut  pul  teS granorum  ordci: 
runt.  In  principio  veto  huiusdifpo  Sclcro  vnc.ij.pams  cu  tcuiculisgaj 
fitionisn  fit  propter  pcrcullionem , lorum.Etfi  ca  fraiiurat  veuae  fueric 
aut  propter  aliam  ex  rebus  cxtrinlc  rcuma,quodillucconcurrerit,&co 
cisjtfebet  phlebotomari  ex  vena  co  moucrir  tuilim,et  pp  hoc  vena  lit  i.- 
muni,fi  multa  hicrit  replctio : & fi  pertarautpp hurnoie  acutt:,qui  fup 
non  fucru  multa  iepletio,dc  bafili-  ftatia  corrofit  pulmonis. qinc  phat 
caminuenduscritr&languisdua-  macia  phlcbotomiar  eft aqmilccar 
bus  vicibus  extrahatur.& tempore  da,& foperponcre capiti  resi.cliccq 
phlcboromia:  tclticuli,&:  biachia  li  tiuas . led  li  enufa  reuraatjs.rrigida 
gentur:  & a tulfi  ablhneat  quatum  fucnr,fiiperponamuscapiti  pulnff  e 
pluspotelt.  Galcnus  pr^cipit  dare  carvophylloiu,pipis,pulegi|  & u ca 
acetum  cum  aqua  mix  turn,  fi  medi  remiflecalida  fuciit,  fiufficit  puhns 
cus  viderit,cp  in  pulmonc  languis  macis.&nucismufcatar , Arcorticit 

(C  fueritcoaguiatus.  & h^cmediema  pomoru  cydonionim.&oui1113  qup  r 
cftcontrariaiuuamcnto  caufa:,&  habet  virturccalcfiicicnth modicu, 
accideti:  proptcrea  quia  aceto  inert  &c3  modica  ficcitatefuntca  loiida 
pernaturam  vt moucat  tulfim ,&  tionisvulncris. Erquiainbrcuirpa 
tullis  prauum  cftaccidens:&  hoc  ti  vuln*  ad  (hniem  poteft  puenire,  k> 
mendum.  & acetum  cum  fitpungi  Itudcredebem’in  remouendo  cam 
tiuum,vulnen  nocet,&  languincm  quantum  poflumus.Sc  hoc  fitexic- 
fubti!iat,&  nperit,  & (lucre  facn.At  rfdo  corpus  modisolb’,  quib’polt 
propurr  hoc  acetum  dimirrendum  fumus.Etpp  hocthcriaca  in  hoclo 
elKEt  mcdicina:  dandx  lunt  haben  coiuuatiuacxiftit,  & maximenoui 
res  rcpercuflionem.&ftypticiratrm.  tercofrdla:  k^ptietatc  her  retineu 
& ehgenda  Hint  ltyptica,quib’fiib-  di  (anguine,  queadmodum  het  inr 
uhtas  fit  admixta  propter  membri  bibenai  fiuxum,&  poftq.itacft,bif 


Digitized  by  Gc  >og!e 


r*  *■+  •* 


Collfgct 

G cura  Conueniensexfftit  duabus  fpe  rit,ipfius  fanario eft  ctrmribis  gro’f  K 


ciebus  fpuci  fanguinis,fiue  fuerit  er 
caufa  intrinfeca , vel  extrinfeca : & 
Galen*  com mendat  hie  trochifcos 
andaracharon  . Quando vero fa- 
£tum  fuerit  vulnus  faniofum,  Gale 
nusdidtqj  caufa  fiite  incurabilita- 
tiscft,quomam  fine  tufli  mundifi- 
cari  non  poteft : & tuffis  tumorem 
augmctar,&  apit  vuln’,5:  grofliries 
tumorisaugraentar  fiuiicm.  Adhuc 
imhi  videtur  q?  caufa  fu?  incurabi- 
litans  fittquia  cum  hoc  membrum 
apoftemarur,  vulnus  lpfius  indura- 
tur,&  fanationem  rccipcre  non  po- 
ll teft, fed  tamcn  longo  tempore  viue 
rcporcft.Et  habenri  faniem  in  pul- 
r.ioncdebemus  propinare  meaici- 
nas  & cibos,qui  habcnc  aliquid  ab- 
ftcrfioniscum  afperfione  Sc  confer 
iadonc : ficuc  capill*vcneris,&  cor- 
tex cirri, & mafbche,&  radix  lilij.  Sc 
panem  comedat  cum  zuccharo  ro- 
fato,&  vuas  paflas  pingues.&  bibc- 
re  lac, hoc  laudabileexifbt:  & bihe- 


fis  coglu rinanuis.Suffici t nobis  hue 
ufq;  dixiflede  foludonc  continuity 
ns  arceriarum,&  venarum. 

De  cm, & folmtionis  contimuitatit  M 
Nnii , cr  L luntii.  ' 

* 

NVncvero  volumus  dieere  de 
foludonc  condnui  tads,  quf  f 
neruis,&  laccrris  accidit.  Etdicim* 
q?  quando  folurio  condnuitads  id 
nis  mebris  accidit , tunc  necefleefl 
corpus  cum  phlcbotomia , & phar- 
mada  cuacuarc:  Be  ftudiofc  pipice-  L 
revtinvulnere  aliquid  fan iei  noa 
fiat,ncdolorem  fpafmofum  indu- 
cat.&ideo  quia  neruus  eft  mebrurri 
profundum  vifcofum,  non  fufhdt 
in  mundificadonefanici  medidna 
confolidaduatfcd  ncccflaria  eft  me 
dicina,  qu;  cum  ealefatfhoe  habcat 
fudioncm , vt  faniem  trahat  fine 
mordicadone.  & ideoin  principio 


re  aqua  ordei:&  terras  habiurc  fic  arcefleeft  hoc  vulnus  apirc.Et  me* 
cas.&  fimilc  huic  faciac,qui  toto  re-  dicing  h?  vriles  funt,  ficut  vifeus at 


pore  in  reumatc  frigido  perfi-ucrat. 
Et  fi  vice  ratio  eft  in  canna,  mcli’cu 
. rari  poteft. & hoc  fit  cum  rebus  exic 
1 cauuisdcficcantibus  vlccrapulmo 
nis,&  pr^ciptedo  infirmo  vtin  ore 
teneat  medicinas  deficcatiuas&ab 
ftcrfiuasmixtascum  lcmtiuis:&  vt 
iaceat  fupinus,vt  fadliusmcdicami 
na  tranfire  poffint , difeunendo  per 
vulnera,quemadmodum  ros  difeut 
rendo  per  parietes,&  muros,pcr  tcr- 
ram.  Quodficaufafluxusfangiu- 
nis  fuerit  ex  aperiuoue  orificiorum 
venarum,curaciuseritcum  mcdici 


boan.&q?  ford  us  exifh  teft , quado 
aliquid  addimusde  euphorbio : 3c 
maxime  fi  corpora  humi  da  fuerft, 
confert  valdc.Scd  in  coiporib*  durij 
complcxiois  & fieds,  valet  opopana 
cum,&  afia  Krdda.  & fulphurcru- 
dum  oleooliuc  mixtum  in  his  mul 
turn  valet.  & gummi  pini  in  his  vir 
tud  vifei,8cglandium  proximu  efh 
Et  quando  inciditur , vel  fdnditut 
nciuus, &cuus  defuper  fuenteleua 
ta,tunc  has  no  pofTet  medicinas  fu* 
ftinerc,fcd  crit  fuffiaens  abluere  ij» 
fum  cum  oleo  oliux,&  ponere  defu 


nis  leuibus  ftypdcis.Scd  fi  caufa  ap  per  tuuam  ablutam.F.t  fi  corpus  du 
liouu  venq  fubulitas  fanguitus  fuc-  turn  exutent,  trochifa  aadaradba- 


ton 


A nn  eranr  fuffidetesJEt  fi  neruus  ex 
tianfuerfo , & ex  to  to  non  eft  inci  - 
lo, tunc  vulnus  piculofius  eftq  ft  in 
cifusin  longit  udine  traherctur.  & 
hie  eft  dmor  tpafmi.  Sc  ob  hoc  rcgi 
men  iftud  totahtereft  adhibendu, 
vt  prouidus  fis  in  rcfiftedo  fpafmo. 
Scd  res,  qu^  mitigant  dolorem  ner- 
ui,ip(o  non  exiftete  difcoopcrto,cft 
oleum  oliutr  calidum  iproptcreaqa 
rcfiftit omnibus  paftiombus  ncrui. 
fed  quando  difcooperrum  eft, tunc 
contrarium  exiftin  Sc  non  eft  pone 
dum  nifidolorisfbrtitudonosim- 
pcllat.  Et  necefle  eft  vt  medidnx, 
B quxneruofuperponfitur,  fintadu 
calidx : idco  quia  hoc  membrum 
pro  maiori  parte  a frigore  Izditur. 

Et  quando  apoftematur  neruus, 
& ex eo  timenaus eft  fpafmus,  tunc 
ex  toto  tneidendus  eft : quia  ex  hoc 
tecurabitur  a morterquamuis  mcm 
brum  adducamus  ad  priuationem 
fcnfus,&  motus . Ligamenta  veto 
fbrtiotes  medicinas  patiurur  quam 
ncnii,&  (imilitcr  chordx:  quamuis 
vtciniores  fint  neruis.  Sed  ligamen- 
ta,qux  cum  laccrtis  funt  coniuda, 
mcdicarionem  fimilem  medicario- 
C ni  nctuorum  recipiunt.Scdquzofi 
lib  us  continuantur , foruores  rcci- 
piunt  medicinas. 

l)t  curafraflur*  Ojlium. 

C dj>.j6 

DEinceps  loqui  volumus  de  lo- 
lurioncfadacontinuitatis  in 
oflibus,  quxruptura  nuncupatur. 
Et  did  musq>,  quando  ruprurafuc- 
nt  in  ofle  ex  nanfuertb,  tunc  ncc cf- 
fe  eft , vt  partes  ad  fua  propria  loca 
rrducamus:&  ad  hoc  vnamquanq; 


Liber  Septimus  * 17 1 

partem  trahere  cum  inftrumento  D 
ad  hoc  folito,aut  manu , donee  fuo 
mufculo  vniatur,&  xquarequod 
fit  xquandum:&  poftea  ligatur,(c- 
cundumquod  prxeipit  Hippocra. 

Et  eft  vt  dux  faieix  accipiantur , & 
cum  vna  indperea  loco  fradur^  fu 

Etrius  afeendendo.  Et  Hippocrates 
oc  laudat  ligamcntum:  quia  per 
hoc  cuifui  matcrici  refiftitur  nc  ta- 
nietur.  quod  non  acddcrct,fi  fupe- 
rius  ligando  ibi  incipcret,&  vfq;  ad 
rupturx  locum  pcrueniret.& pr$cc 
pit  Hippocrates,  vtficligatum  ftce 
vlqj  ad  feprem  dies  propter  apofte- 
matismetum.proptereaprxcipitjfi  E! 
dolor  membra  fuperuenerit , vt  fu- 
per  membrum  ponanmr  median^ 
mitigatiux . Sc  fi  pruritus  adfucrit* 
cmbroceturaquacalida,adhoc  v^ 
puftulx  non  oriantur:&  hoc  prima 
feptimanzpropterea  fi  fccuri  fumr 
ab  apoftemate, rune  non  fblum  no 
fuffiduntfalcixdmmoaftcllxerut' 
adiungendx.Dicir  Ra(is:qui  medt 
tur  hoc  noftro  tempore  fraduris  in 
prima  feprimana , aftellas  ponunt: 
&Hippocrates  hoc  apoftematis  me 
tu  vctat.Et  etiam.quia  prima  fepti- 
mana  non timemus, quod  mem-  F 
brum  fiat tortum, led  apoftemara  ! 
tanrum  timemns.  Item  Rafis dicit, 
quod  fradis  oflibus,  noftri  rempo- 
risMedid  in  prineipio  ponunt  aftel 
las  ill  extremttatibus  medicina-- 
rum,quibus  membra  ligantur  cum 
farina  ordci,  &albumineoui,&  tic 
dimittuntdnncc  *conualcfcant.  ■ 'coaleliSt 
Etmihi  videtur  quod  illc , qui  per 
hunemodum  curatur,illccafuali- 
tercuadit.&  melius  eft  difloluere  fa 
fciam,&  tic  fiat omni  fepti mana,  & 
vidcre  porum  tarcoidcm : (Sc  eft  il 
Y u;  lud 


1 


Colligct 

IuJ , quod  dicimus  in  Latino  fupra  fitionis 
os)qui  fi  niniis  fiicrit  groflus,  fupcr 

Soncndx  funt  medians  multum 
cficca:iux,&  fa'cia  bene  conftrin- 

fatur.  & fi  nimis  fiicrit  fubrilis,cm- 
roectur  fpongu,  Sc  aqua  calida,  & 
fafeia  claroetur.Et  fi  fiicrit  rcpletio. 


Sed^gritudines  numeri,  K 
qu^dam  funt  naturalcs,  ficut digi- 
tus fextus : Sc  quafi  ars  Medfeinx 
hoc  non  confidcrat:  & quxdam 
funt  non  natu rales , ficut  lapis  qui 
nafeiturin  vefica,&  lumbnciqui 
in  corporenafcuntur,  Sc  verruca:, 


jrtiediccturph!ebotomia,&  pharma  aqua  inoculum  defeendens.  & vn- 
cia,&  ipfiuscibus  fubrilietur  mul-  gula.  Sc  antecedens  caufaiftorum 
rum.  Sequando  trafiuitprimam  fe  eftmateria  diflemperatainquanti 
ptimanam,  debet  cibaricibisfimili  tate,&qualitate  Etfiiffxxgritudt 


bus  llli  fubflanux,  quam  volumus 
generate , vtcibisgroffis&  vifcofis. 

Etfi  fta&ura  cum  vulnerecarnis 
cxillit, needled!  vt  orificium  vul- 


nesfint  in  fieri  , caufa  cfficiens  tc— 
moucri  debet  cum  euacuationc  y~ 
niuerfali,&  poflmodum  membra 
fiipetfluaerunt  remouenda.  & fi  fa 


^ nerisrcmaniatapcrtum.  Etfi  os  in  dafuerit,quod  fedum  efl,ent  re-  l 
longirudincm  feifluram  patiatur.li  mouendum.Et  niedicinasproprias 


gaturafola  cum  bonoregiminefa 
bat.  Etfi fradura fitinoilecranti, 
vt  pcnctret  vfque  ad  telam,  tunc  nc 
ccflc  eft  vt  circa  feifluram  osremo 
ueatUr,vt  mundificari  poflii  a fanie 
tcla,ne  telam  comimpat.&  fi  fic  no 
fierct,fanari  non  poflet . fed  hoc  in 
loco  noftro  non  inuenitur,  qui  hoc 
ficerefciat.  Et  fufficiat  hoc  in  om- 


in  mcmbrisconfimilibus. 

Dr  cur  J*gritndinurfl  Off'cijliitm  mmr- 

brorum  : Vrimuni  nut  cm  Je  curt 
cegritudinum  in  numcro. 
Cap.)7 

'Tdicamus  quod  xgritudinrs 

, membris  omcialib’  appropria 

tx, quxdam  funt,  qux  funt  xgntu- 
dmes  fecundum  numerum  magis 
Sc  minus:& quxdam  funt,qux  funt 


vniufcuiufq;  illarum  rerum  tu  feis 
in  multisparticularibus  hbns.Sed 
cju^lapidem  expdlunt,&arenam, 
funt  medicinx appropriate  illiope 
rationi, ficut  diximus.  Lumbnci  re 
ro  Scafdiridesocciduncurcum  me 
dicmis  amarisriicutrfl  abfinthuim 
Sc  ’ ccntonicum.  fed  cururbirini  •fontoni- 
fordoribus  indigent  medicims.Ver  cum. 
nibus  fpccicbus  malx  copfexionis,  rucas  verocradicamus  cum  ferro , °PP°-  v* 
Sc  (olutionis  continuitatisySepnmo  vel  cum  penna.poncndo  vcrrucam 

in  concauiiate  pennx.&circumgi-  * inline, 
rando  violenter  extirpate.  & qux  vbi  dicaf 
huicoperadoni  vnlescxifhint/unt  'b  ilCAn‘ 
pennx  aquilarum , 9c  gallorum  . ^ . 

De  aquis,&  faniebus , que  in  oculis  p “ f^"t £ 
aggregantur.dicitGale.  deqtnbuf  nl>us  me 
dam  Mcdicisoculorum  ,qui  infir-  dicmi*. 

E Tdicamus  quod  xgntudines  mum  ponebant  fupcr  fcamnum,& 

membris  omcialib’  appropria  & caput  infrnusquaflabanr.donec  acnpu'm 

videbant  faniem  ab  oculo  defeen-  curbm- 
dentem  : Sc  hoc  inaquaoculi  fieri  no':n4m 
non  poflet,  eo  q»  nebulx  afiimilan- 
segritudines  creationis, ficut  figura,  turritaquod  quandoipfamijefccn  quamoc. 
oppilario &apcrtio,afperitas& leni  dere  facimus,rcuerinur  fuperius. 
tas:&  quxdam  funt  ^gritudines  po  propterea  non  valet  alitcr,mfi  infe- 
• - iiu* 


?•  Liber  Septimus  • 171 

jCVrtKrtfrt  Inrtrumento  trahatur . rhiis  afperitasremotieatur.  Sedleni'  D 
Et  collyna  follfotn-fcnibus  valent,  tasab  ha  mo  re  fit  leui,  & lubricaa- 
tfcaquisqux  ad  ocuium  defeendut.  uOi&  hums  fanatio  eft  ilium  humo 
Et  alitjui  font.qui  curant  cas  apenc  rem  remouere . & fecundum  quod 
do  . Vngula  autem , quando  eft  dictum  eft  in  alio , hoc  etit  facien* 
ma<»na,curaturcutnfcrro:&:fipar-  dum.  Et  lab  hoc  generc  oppilauo- 
OB  &ent,  curatur  cum  niedicitns . nis  {gntudines  contincntur.Et  li  in 
Sed  mollam remouemuscum  me-  fieri merit,  huraoremfacientcmc- 


dicinis  prouocanubus  menftrua,  8c 
cumaborfom  facientibus.  Sedx- 
gritudinesdimitHnioisnueri  font, 

Hcut  ealuitium  propter  alopeciam. 

Et  tu  fcis,  quod  pilorum  genera- 
tjo  ex  foperfluitatibusfit  laudabili- 
bus,&  inlaudabilibus.crgo  cafos  co 
£’  rum  eft  propter  defoftusillarum  fu 
pcrfluitatum:  autex  corruptionedi 
Ota  rum  fuperfluitatum,queegrcfl$ 
font  a fui  natura  in  qualnatib’  ma 
lis.&  propter  hoc  neccfle  eft,  vt  ex- 
peliam5’  ipfas  fiipeifluitates  p phar- 
maciam  Diminutio  vero  carnis  di 
dhrni  eft,qualiter  debeat  ref  tauran. 

P t cur*  agritudinum  in  creation*. 

Cap.)  8 

SEd  egritudines  in  cieatione , ex 
quibusviiainfiguraerilbt,  vt 
plurimum  font  naturales.&  ideo 
C in  curatione  mediema  ingreflum 
nor.  habet.  Et  fi  ctiam  tern  pore  par 
tus  vfquc  ad  fincm  augmeti  ad  bo- 
lus conuertantur  formas,  rcdhfica- 
ri  pofluut.Et  cuam  leniras,&  afperi 
tas?gritudmcsform?cxiftunt.  Et 
afperi  taus  cauia  eft  humor  choleri 
cus  acutus,aut  phlegmaticus  fai  (us. 
Sc  Lanatio  iftiuseftfoperfluuatisi- 
ftiuseuacuatio,&  membrorum  con 
forrauo  cum  rebus  llyptius,  ne  hu- 
iulmodi  materia  vlteri’  fpargatur. 
Acpoitmodum  cum  mediums  Leni 


uacuamus  cum  vfomedicinarum 
aperitiuarum,qux  iUas  aperiant  op 
piiationes.Ec  (’.  fadt$  fiicnnt,&  non 
adfit  repletio , apentiu;  medicine 
fofficiennam  habent.  Etapertioni 
viarum,qu«j  clauf^font,  medicare 
entpercontrarium  : ficut  fom  me- 
dian^ itypdc? , Sc  confortanuq.  Et  E 
ahquando  curatur  h^epaffio  cum 
medicims  ftypucis,&  ltupefadtiius. 

Sc  hoc  fit,quando  virtus  foperatex; 
pulliua.  . 

i.  Dt  cur*  egrituSnumtn  pofuiont: 

Cr  opera  pen-ratio  . :t!fi 

jtjjiUii  Cap.)9  - 

ET  pofidonis  xgritudo  hernia 
manifeftiorexiftit : ficutqu^r 
ventre,  & tefticulis  fit.Etqu?  in  vc- 
tre  fit , fanatur  » t $ger  fuper  cerui- 
ccm  ponatur,  8c  quod  egreflum  foe 
rat,reducatur.  Etfraehua  ftypticis 
fanatur,  (icutcum  nucibus  cuprefi- 
fi,&gummiglandium , 3c  fimili — F 
bus  . Et  fi  tumor  focrit,  qui  redu- 
dtioni  refillit,  remouereillum  debe 
museum  rebus remouenri bus  vea 
tofitatem.  Hcrni?  vero.quc  in  in- 
tcftinis  defcendit,curatio  cft,vt  qcF 
egreflum  focrit  reducatur,  8c  exerd 
tium  mhibeatur.&  h$c  xgritudo 
difficihseft  ad  fanandum'.  Ex  <jgri- 
tudinibuspofitionis  gibbofitasexi 
ftit . 8c  hums  curatio  eft  humorera 
gro  flu  m vifcofom  euacuare,&exhi 
beic  medicias  vaporabiles,  ^ vetofi 
Y iiij  tatem 


Colligct  Liber  Septimus 

C tatemdiminuuntsroflam.  Ethu  brumvicabit.  Sed  debtliflem  coal 


iufmodi  fgritudinum  eft  disloca- 
tion hate  per  reductionem  mem- 
bri  ad  proprium  locum  curetur,  an 
teqnam  apoftemetur . Et  feias , q> 
quodlibet  mem  brum , quod  dislo- 
catur,eius  pofttio  tarfionem  recipit, 
except!  brachij , & fpatulx  disloca- 
tionc:  tamen  huius  feientia:  artifi- 
ces cognofeunt  cam  . Sufficittibi 
& iltis , qui  tibi  affimilancur , quod 
breuiterdegeneribus  fgnrudinum 
ditftum  eft.  Quia  liunc  librum  no 
eompofui.nifi  propter  illos^ui  ubi 
*dieendujn  pcrfeftioneafiimilantur.quiail 
*^li  comprehendent  quod  * di&ura 
cft,ab  eo  quod  eft  didum , propter 
fundamenta&principia,  qu^habc 

bunt.  Nam  tu  frisq>omnesfcieri* 
principium  fumunt  duobus  mo-/ 
dis , aut  a rebus  per  fc  notis , aut  ab 
alia  feien  tia.Et  maxi  me  tibi  fuffiat 
quod  in  hac  feientia  multas  babes 
dodrinas,  & pncipia.Et  feias  quod 
iile,  qui  a te  clongabitur,  hunc  li— 

•»  • 


* . »*•>•#  ♦ 4 

: t . 

i . . ; 


plcuiflc  fermonem  meum  in  fana- 
noneaccidenrium  vnicuiquc  ment 
bro  fuperuenientium  : proptcrca 
quia  ctiam  accidentia  fecitudum 
aliquem  modum  areritudmes  di- 
cuntur:& melius  in  necJaiarionere 
rum  vmuer  (aliutn  exit  lit,  vt  ipfa  v- 
niuerfalia  ad  particularia  reducan- 
tur.fed  ad  prx-fens  mibi  com  mod i- 
tas  non  refpondet : quia  in  alia  re* 
vcl  arte  hac  nobilinrc  itudere  man 
do . Vnicuiquc  volenti  ad  huiuf 
modi  pix’clantans  fcicmiam  perue 
nire,  bonumeft  vt  libras  Abume- 
ron  Auenzoar  ftudiofc  legat . nam  & 
illic  medicinx  thefaurus  patet  ma- 
nifefte.  Et  Deus  nos  ab  errore  exu 
at:&exipfius  luminc  noftrosocu- 
los  llluminarc  dignetur, 

Librorum  Severn  Colhget 
finis ♦ 

MAR- 

‘ * 


Digitized  by  Google 


uColligct 


B 


C 


oludo . 


• ‘ ’ " *7 J 

MARCI  ANTON  1 1 ZlMARAEv 

SOLYTIONES  contradictionvm 
IN  DICTIS  AVERROIS. 

Super  Sccundo  Colliget. 

Orandaert  rotradlftio  in  nerauiranimal.  Secundum genus  compo* 
fecundo  eolliget,  capi.pri  finonis  eft  perm  iftioncm.vt  mulfbm  at 
mo.Dicit  Auerro. quod  aqiu& mdle.ic hocfeeundum getlui dif- 
res,qu*  generitur  ex  pin-  fcrt  a prlore . quia  in  prioce  totum  8c  par* 
ribus  vna  re.no  complen-  tes  uiliun&a  6c  diicluia  funt  lot  is : in  hoc 
cur,  niii  quando  mifcen-  auteni  quicqutd  loco  difcUidirur  non  ve* 
cur  illx  res  ad  inutcem, 8c  nit  in  miftionem,  quia  totum  & partes  in 
fceifit  vnurh  eorpus.il cut  eft  (equiniabln,  eodem  loco  eile  videntut,  re  vera  auteni 
quod  fit  ex  lommiftiouc  mdlis  8c  ace  ti  8c  abolie$  (lint  partes , 8c  leruawt  itjMgrius. 
aqux , quorum  quodlibet  ftabat  per  fem  Tertrns  modui  eft, quo  ex  xte  8c  figura  C6-  tt 
aau.Sed huic  propoiitioni  ftatim  aduer-  ftareftacuamdidmus,8c  vmuerfiliter  ex  “ 
latur  diftum  Ilium  in  eodem  capitulo.vbi  materia  8c  forma  corpus . Dicimus  leitur 
dixit  quftd  membroeum  quxdam  funt  eft  ptopofitionem  Auerro.  veritatem  habere 
no  lira  ex  elemend  ptima  compdiltione,  de  gencrattone  reiex  pluribus  vna  re  in 
quxdam  vero  fecunda  compohtione  me-  aftu.iicut  eftgeneraric  miilt,  quod  de  no. 
diatitc  ptima.  & declarando  primum  me-  uo  didtur  gencrari  ex  pluribus  inaftuim 
brum  dicit.qubd  membra  c6(imilia  funt  medute.quod  tunc  oportet  qubd  el < men 
hums  fpcciei.  patet  auteni  quod  membra  ta  veniant  in  locum  mlllionis,  8c  alteren- 
conii nulla,  qux  i Gnecis  homibroeta  ap-  tur,8c  cortumpantur  vfq;  ad  medietatem, 
pellanmr , non  componunmr  immediate  vi ipfctenuit  in.;. cctli  com. 67.  fcd,ti  ml- 
ex  quatuor  elementis  aftu  exlftentibux  in  ftum  debet  generari  ex  alio  mifto,  non  eft 
lha trice,  qux  poftea  mireentut  ad  eorum  neceilatium : quia  tune  generanonls  cius 
generarionenv.nam  generanrur  intmedia  vnum  eftaftn,  putafenguis  menftnius  eft 
te  ex  faneulne  menibuo , qui  foit  genera-  Cibieiftum  generadotus  membrorum  con 
tus  ex  clbls  8c  potibus , ficut  tpfemec  fete  fimilium  .vnde  membra  confimilia  ideo 
tur  in  eodem  loco.  Amplius  generatio  c6-  dlcuntur  fieri  ex  elementis  prima  compo- 
poiiti  ex  materia  8 C forma  ellgeneratio  fitione.non  quia  immediate  cat  elementis 
corporis  ex  pluribus  vna  re , quia  materia  unquam  ex  materia  proxima  generentur, 
eft  primo  diuerfa  a forma, 8c  tanten  mate-  quia  hoc  eft  contra  fenfum,  fed  hoc  eft  re*  J 
rla  8c  forma  non  funt  dux  res  In  aftu  ante  foecui  membrorum  organicorum . vnde 
generationem  compofni  corporis,  tttm.vt  fenfus  Auerro  tails  eft,  vt  ilia  dicantur  go 
dicit  Comment.in.7.  primx  Philofophix  nerari  ex  elementis  prima  eompofitione, 
commtn.  1 6.  agent  non  fecit  in  alio  aliud,  qux  non  generanrur  per  tot  media , per 
fed  ex  alio  aliudiquia  non  fecit  mrnateria  quotgeneramurotgamca.  nam  lfteeftor- 
fbrmam.fed  fecit  ex  materia  formatum.  do.  ex  elementis  generanrur  cibi  & potust 
8c  eandrm  fenrendam  tenet  Ariftote.  ibi,  ex  clbis  8e ponbusgenerarurfanguis  men- 
6c  Commen.difKifc in.  1 1.  meta.  com.tS.  ftmustex  fenguine  menftruo  membra  coa 
vbireettat  tres  opinloncsde  generations  iimi!u:exconf5tni!ibusorganlca.patetau- 
rertim.  Dicimus  nos  cum  Peripatetieis, 6c  tem  quod  plura  mediant  inter  genctario- 
prxfmim  cum  Alexandra  in  l-araphrafi  nem  organicorum  ex  elementis , quiin  in 
de  anima  cap.  primo,  8c  in  libello  de  ml-  generatione conilmi! ium.  fi  dementa  igi- 
ftlone,8ccum  Themift.  in  Paraptiraii  fu-  tur  denotio  debent  venire  ad  generation* 
per.  i.de  anima  cap.  ;.triplieem  efiecom-  alieuitis  raifti  immediate, oportet  vtprua 
pofitfonem.  Prima  c(i,quando  aliquid  ex  fint  feparara  in  aftu,  &:  ab  agente  moucan, 
rebus  corporalibus  componintr.vt  domus  tur  ad  locum  miftionfs.ln  quo  ilmul  con- 
es Upidibus,8c  lignlr.cx  came  8c  oifibus  ge  • gregata  alteranuir,8c  diuiduntur  ad  parte* 


Digitized  by  Google 


Solut.Contrad.in  di&is  Auer.' 

ranfimllunon  poflumgencrari  or  ehofa-  1C 
ra&ali|tfocnnuicaribut,quia  in  vuloa 


MiUlCUIIUW 

jcilcdciimuones  generation  u at* 
c.iiVlius . Si  cu  bene  intalligcs,  6/ 


C rmmmu.vrdicitAuicen.Sc  rtcrefultatcA- 
I lexio  & pet  comet) ucas  forma  mifti.  Scd 
non  eft  vera  Temper  in  generatione  cuiuT- 
libct  mifti  ex  alto  mifto , in  quo  element! 
cram  refta&a  fir  vniu , quia  tunc  non  Tunc 
in  locu  dmcrfis.vt  patet  Iniclligmirenam 
Auerro  propoiitio  dc  gcnerationc  cx  pin-' 
ribuscompolius ex  materia  Sc  forma.  & 
hoc  dicitur.quia  falludc  generaoone  com 
pofill  a materu  Sc  forma  limpliri . nam 
qux  (urn  pixtei  materum  (imp! teem  Sc 
forrtum  iiniphccm  font  iornu  compoii- 
tx  8c  matertx  compoliuc . lntalienimgc 
perauorte  agent  non  congrcgat  inter  auo 
diuoriaaiftu, Ted  extrahit  llud  < quod  erat 
indnteuuaadaeiunvAotdicqifod  propo 
fitio  Auer  non  habet  locum  de generutio- 
ne,  tiuxdehnitur  m ptimo  dc  generauo. 
V vbl  (licKur.Ccnaiatio  eft  tranlroutatio  to- 
H tin . in  totum , nullo  (cnlibili  remanenre, 
V:  ll' bi:Cto,Tcd  habet  locum  de  general  loc 
nimoiuin  raodo  occlatato  alibi enim  cb- 
xi  vatiai 
Aruiore. 

videbis  qux  icripTcnm  in  quxfttooe  de 
null  tone . 

Vcolligei  Sccunda  contradiftio  eft  in.  i.  coliigec 
wp  j ^ cap.  #.  Tenet  quodncrui  naTcuncur  in  ce. 

‘ rcoro.Jcqubanon  font  inhxi  mco,  vtdi- 
cic  Gale.  Scd  hums  oppoiitum  tenet  in. ). 
de  parttbuiammaluiro  cap  4.vbi  Ariituc. 
tenet  cor  efle  pr  incipium  ncruorum  . Re- 
Solucio.  lj>ondeujr . loquitut  hieex  mente  Galem, 
lc  adducit  ciusapparenttam.led  non  pro* 
bat  propter  hoc  opinionem  ciu». 

CocuadiA.eft  in  foper  capic.9- Dicicq> 
x.colliger  niembia  qm  oidinatafontad  atirahhias 
‘"“P-9-  . fopeiflunates  Tanguinis , nonfacmnthoc, 

* nili  quia  font  libi  conucnientes  m cibo.ex 
quo  lcquiturq.  cyftn  fcKii.cum  Titordma- 
ta  ad  attrabendum  cholctani.A:  iplen  mc- 
bnchulicani,&  tenes  Sc  velka  ad  attrahen 
dtim  aqtiolitateni  fanguuu; , talu  mem- 
bra nutriantur  ex  iitii  '.upci  Huitatibus  Scd 
hocconcradicit  niaciftrocius  Artfto.&in 
kbns  de  paitilau , & de  generauaoc  am- 
mahum.volcutisin  haoeuubus  tangmne, 
fangmnem  cftc  vltimuin  nutrimenuim. 
ibi  probat  primo  degenerations  amma- 
huni  cliol cram  non  f mle  nun  :re  aliquod 
fnemhrum  .quia habet qualitato  oppoli- 
las  nutrimciuo.quu  nummentum  clt  dul 
ce,&  cholera  eltanura.  item  cotuiadirit 
iftevi:  nbi  tpli  in.  u Colligci  eapit.  primo 
vbi  tenet  contra  Medicos  .quod  membra 


&ali|tfopctnuicatibut  .quia 
non  rcpencur  in  acbn  nili  (angun  untum. 

Sc  non  all)  liuinoresn  Medic  is  nuncupate. 

Ted  eadem  eft  materia  generatioms  & nu- 
triuonu.Quod  fi  dieatur  quod  femio  ehis 
hie  deiftcmbr  is  ofticialibus  & non  de  fim 
p'icibus.Gontra.quia  ofticiaJu  augentur. 

Si  nuiriunmr,quia  Umpliciaaugennu  , Sc 
aunuuknr.vtpdtetexprimqde  generauo  ..  _ 
ne  Sc  corruptione  in  rex. Coen.  ^.Miiidlcc 
quod  hoc  dictum  eft  mente  MecUeord. 

Sed  ilta  folutio  ftare  non  poteft , quia  Ter- 
mo  eius  niamhsftut  fe  ex  propria  mtentio- 
ne  loqui.quU  dicit,8c  feiat  hot ) & ne  tra- 
das  obltuiom . Anipluis , oinedtvmo  eiu* 
eflec  in  lllo  Itbro , hew  ictroo  Auicen.  qui 
Temper  reperuur  medtus  inter  Pericateu- 
cos,&Lo.]iicntes,veipfedicitin.i.  phyliqt 
auiculucfo3isc6.ii.&iuiociduinconii-  la 
iniUeiTortvquuninc  nec  eft  purus  Medi- 
cui.nec  pnrus  Phybcunldeoxliterdiccndu.  Soluria. 
pun>,(ieur  i pie  dim  ui  tiniili  dc  Ifomaeito 
hi  eodroi  cap.dnm  dubitatvtf  um  nutriat* 
ex  chrkx,  kdieii  <p  ilia  nmncio  pot  ms  ri- . 
detur  ljwdare  qualirati  q quanutati , ac  & 
dicat  tp  non  eft  vera  nutmio.  fed  q a opera- 
tiociurde  obirehl  piopnum  eius  eft  ctbV 
qui  m chvlum  coouertitur , idea  ceilat  fo.. 
mes  foropto  cibo,  (icut  certai  tills  lump  to 
potu.de  itomachus  voluptuatur  in  ilio  dig 
lo.-iia  it  poteft  diet  de  hmbi  niebrn  ana- 
tuca  delimits  id  ittrahendiuu  brodi  I up 
ftuitatrs  q.  voluptuant'in  eis.liait  Tus  I c® 
noficluu>%ojicto,&eftpce  vibqualuars, 
ic  nonqucarkpinreranutTiuoncm.  Auc 
hoe  eft,vt  at  tpie  diet!  ibidt.  (i  tbi  eft  c6- 
milidalii  j h urn  iditas  tanguHKa,aut  phlcg 
mauca : & licjAneelusilt  nucrluo.&  nrm  M 
memo  cholera pur*®ar  njeliaholue  pn- 
rx.NS  hex  lnia  Anft.  muiu font ai alia, 
qux  non  nutraintiaagniHe,  led  aliqua  hu 
nuditaxe  nporuonali.  Stitadiftu  Anlto. 
in  habunubuifanguint  Tanguts  eft  vltimu 
nutnmauum,eft  T.Tuni;vel  aliquodTan- 
goint  utporunnaleialtcialiqhus  mebru, 
vt  in  ftomaeho.fic  in  ribs  urn  allcgaus.  , 

Quinta  contradict,  ft  in  tapit. : Uicit  . 

Auer.tarncm  eile  organ  u tadus,&  q,  net  L coliigec 
uinoncuriuntmliadifper.ri*  cuploncm 
carnis.qa  Tuutin  iua  compfone  liics  com 
plexiom  ccrcbri.Sc  ideo  in  aialibus  pertc- 
ftis  in  came  iploru  Tunc  dilleminau  mul- 
ti uetui,&  vbi  rictui  mulu  ifti  non  peruo- 
iMUOUiUa  nitbt  a hht  Tcnlu  m duni,  & o b- 

tufum 


Super  v.ColIiget 


DifetptS' 

nod 


UCtUJ. 


J|’  tuftins.Sed  hnlus  oppo/tni  ipfe  tenet  in.  i. 
cic  ail  in  co.it;. Emm  contra  hie  opinto- 
nem  vr  efle  Arilto.ibicle.Sc  Themift.  Vide 
Cficilutorein  ,ppriadriade  hac  materia. 
Soluiio . SecunJu  iniam  Auer,  in  ilto  loco  videt  cc 
direndd  came  efleoiganuSc  neruuniefle 
ad  tcpeianda  coplbnem  carnts.Sc idco  ca- 
ro,vbi  font  multi  ntnu  dillcminati , eft 
magis  fenliuiia,  Sed  tunc,  qn  dr  p car o eft 
medium,  t dcata.  hoc  intciligendii  eft  do 
caincpura.togita.rja  Ariltin.i.de  aia  di-> 
at  ip  organ  u olt  intus , 8c  Grzu  exponunc 
illud  pro  c 01  do  ibi,&  Auerro.  pro  veri  rate 
contradicit  libi  in  hoc  loco,6c  ibi.vt  vides.. 
",Videc  nub i q> ad  cuttanda  iftam  difcor- 
.. 1 dii,q>  aluid  eft  loqui  de  usiluvec6par.it' 
o .en  us  ftxnplicjbui,aliud  vt  c uparavur  me 

’ bus  otganuii . partcs.n.nri  torpor  is  liuit 
dupliecs  at  primo  de  hiftona  aiiliuin  ca- 
ll p»t  t.Sc  de  parubus,  finulares, fit  ihlTimil.i 
ics.Sc liei u opcr.uuBts  aia:,qu.-cdaiii  func 
ataioncs,  Sequzda  pailiones,  cu  virtutuin 
aizquTdurn  arHuarquzdSpalfiu.T  lint  ex 
i.dcaia.&  Arili  tudtcul  tacit  c6parando 
acinus  palfiuis.q.  virtu tcsacliuj  timpbci- 
icratuibuunt'mebusoi  garnets , Sc  vittu- 
tes  paftiux  prmetpaft  attribuunf  mebris 
coniinulib1 ,J,vt  i.dc  biliaialiu  ca.  4.  Sc  c u» 
cap.de  caraeA  de  ijs,q  vice  arms  haben- 
tuc  Attic  cu  tad'Mit  dc  virtutib'lcnliauis 
d enumerant'  inter  palTiuas  virtutes  aue.  1 
deaia.ji.6i: ; de aia c5.i  S-aitthoritate Ale 
xan.vj  priapalV  lilavirmtc  attnbui  mem 
bro  colimili.mcbra  aut  c6fiinilii,vt  Ault. 
dicit,funt  caro,  filnguis,  vena,.irtcm,ncr- 
uus,pi!us,piguedo,os,vnguisAidpcnus. 

2 Quite  a j.t  alitei  vcl  aft  per  fenfum  tuchn 
op;  cx  lilts  mebris  illi  pricipatr tadil attri 
C bui.cuius  cAplcxio  el.  magis  tpau.qiua  o- 
peratio  caftuia  tpanitiu  rcquirit  Dilcurrf 
u aut  p lingula  cx mebris a'iiinuliU‘1,qux 
fupci  ms cnilctata  lunt,  nullti  c magis ap- 
tu  vt  litorgauii.mli  carafanguivn.cftpp 
tameniA  c ma  rr',  6c  carnis  complcxio  i 
cab  da  Sc  humida  in  luo  epameto , in  quo 
cfiiilu  t vita, Sc  lenfus-.ncrui  vcto,ven;,arte 
ri.x  iiabcreopkxionc  trigidi  6c  licca.Sc  16 
cleruit  ppiitii6ncarncec  organii . ifto 
mo  Arili.  loquit  in  i.dc  hiftoria.vbi  tradit 
doctrina  qa.Sc  ita  deter  minat  i lib  de  pti  • 
bus  aLnu.vbi  tradit  pp  qd.5cd,li  nos  dei- 
de  attribuoii.vicnfum  iltu  mebris  oigani 
cis, tut  line  dubio illud  epnmu  organii  ta 
chuoquoptnnoappct  inter  organa  ilta 
©patio  A viriutc  carnis  ilia  opauo  alijs  or 


1 7 4- 

ganiicSiau,  oui.i  coreprimil.qtfviij  t Sc  D 
femit.Sc  alijs  lenfus  eft  t cor  rntcaf’.  Sc  16 
argumeto  ilto  Arift/poltiit  cor  in  ;.dc  par 
ttb»,qn  loquit'de  organiei;,ec  priniiptum 
ois  lenlus . Qn  igit  in  lib.  de  aia  loquit  de 
tafhidoquit'vt  e in  habitudine  a:z,q  efta- 
<ftus  corpons  iftnimeulis  feu  organicia- 
ctu,.Scita  dtxitiUod.qd’Sorganii  uchis,e 
inms,l.cor,8c  caro  dicta  extrinfeca,cui  ad 
uenidc  fcnlibilia,c6currit  inrbncmedij. 
led, qh dixit  catnSe6otganu,c6fyder.<utr 
cfiparido  pte*  limilares.  Vn.ti  pres  fimila 
res  m c6i,  aut  lalcerd  parteuditruiares  cor- 
dis,® quiMcOrcoponft'.nuerenr'Sc  c6pa- 
tenc'mter  fe,  cuiq;  iftmu  mhuifucV».Cor 
.n-bm  Arilto.ell  prldpiii  nium  vMi.uii  8c 
nctuoi  u,&  e i c6  languis  & adept,  lie  fin 
Anltdicedu  ceainSefle  organii.  8c  null* 
neq; Gt« oru.neifl  Arabu.nec Lannorum  t 
vi  !:t  ilta  cVihation  f in  Ariftor.  ante  nos. 
quiaa'itcr  ioqutt'in  I.  departib‘>,8c  I i de  . 
biftorta,qn  dixir  carnS , arr  In  ;.de  pt!b», 
qn  djrsccor.  quia  ibi  loquif  compar.ido  ta 
ftiiad  partes  lirt,, lares, led  in  ; . ad  parte* 
diflimitares.  Sc  fie  cti  1.  deaiaqaaiaSa- 
Stus  pnm<corpis  organin.  Sc  16  tacV>,vt  6 
de  virtuubv  aisc.i  lib.de  aia  het  primo  c6- 
lyckaan , vt  attri bu  it  mfbro  or  -amro  pp 
ai?  dchnuione  Caro  igit'l'm  Arraft  8c  aft 
OorgamiiSc  c mcdni.  Vuf  pcGplemfto  A1 
bcrtii  11.de  alaliluis  traeftatu  x.raft.8. 

Quit* c6tradi.e  f.cap.TP.Saibit  Auer.  s-Colliget 
q>  icnfusollattns  lalabb*,^  odorant  fine  ^P'1 7- 
attraftioc.vt  cli  i apift’Sc  fbrmicis.ifte  fen 
fus  e c!arior,<}  i i|s,8  odorSt  p attractions. 

Scd  huius  oppolitti  tegim‘>in  ; .dc  gfiatifte 
aialiu  c.ip.4  .tpfenlus  clatitas  nuenit ex 
orgamlynceritateisj.itteftat'cfiplexifii  ma 
gis  tpacar.Cii  tgif  nmlu  ai.llia  ialtim  h6,q.  F 
p itiTattiont  odorat,babeat  complexions 
magrs  tpatadgif  organu  eius  eft  fynceri9, 

& j>  tolcqucs  fcnlus  olfitftus  ell  ciarior.  Soludo* 
Niii  diet  q,  dictum  eius  ell  inunntm,quo 
ad  mamleibuonem  aftus  fenticndi.quia 
aniraalu  Ilta,  vt  apes  ad  longam  diltmtii 
infequunt  nutrimStu  ex  odore  Imcartra- 
ta.onc.lb<laiil\i,niii  aruabant.dcbiftimv 
mutantur.  vnde , qn  volumus  bene  pci pt? 
appropinquanlus , 8c  attrahimus  odore*; 

Sc  ita  taciunt  carncs  Sc  alia. fed,  qu6  addf 
IKndtccognofceredrias  olorum  nos  ex- 
ccUintus  ilia.Sc  ifta  eft  lententia  Artflote. 
ibi.licct  muita  quoad  dillaiuum  excedac 
aosinhocadu. 

. SV  PER. 


G 

j.Colligei 
cap.  u. 


Soltnio . 


f.Colliget 
cap.  1 1 . 

H 

Scluco . 


I 

j.Colligct 

SJutio. 


Solut.Contrad.in  cli&is  Auer. 


SVPER  TERTIO  LIBRO 
COLLIGET. 

COntradiftio  eft  in  j.Colliget  ca.j8.Lo 
quel  d4  fenfu  vifus.ic  acchtib*  ei.  di- 
cit q>  pprietas  vifus  c ,q,c  fufeeptiu’ 
colord, q n6  Tone demul.r.i  a materia. Sed 
hoc  cStradicit  philofopho  i.  1.  de  aia , qul 
dicit  cuiuslibct  fenfus  jpriu  ce  fufeepti- 
ud  fperd  fine  matcria.So!uiiut,q,  ItcUigit' 
de  abftractiAc  a materia  Sc  codonib,’eiuR 
hoc.n.itellechii  effppnii.  Sc  i6  mfertq,,fi 
ita  ect.iuc  ipfe  cctudlechis. verba,  n.fequc 
uahunc  fenfum  przfefciunt ibidem. 
SVTER  QV1NTO  LIBRO 
COLLIGET. 

AVerroes  i n.ca.  vbi  de  medicinis  fti- 
pticis  loquir'.iqu  1 1 q»  fiigiditas,q  non 
eftterrcllris.edebuisopationis . Vr 
igif  q,  terra  lie  ftigidior  aqua, on’  oppoll- 
tu  hr  in  i.de  gnat  lone  Sc  corrup.  te.ca  it. 
Soluit'intctioeiuseltponeredriam  inter 
medicinasoppilatiuas.Sc  Ibpticas.nS  licet 
am  be  fhgidx  frnt.tn  dirtrrut.quia  oppila- 
nuehirulanc  in  materia  Tubtili,  led  (bpti 
c{in  materia  grofla.&id  c materia  terre 
ihis.quiafrigiditas  iufta  liccitati  inducit 
erofliuc.fed  lucta  huiditati  iducit  fubtili 
tatf . Sc  16  dicit,  q,  iftx  flipticx  mcditinx 
funt  naturafrigid.x-,icterrcUrcs , & fords 
ficciutis.auia  terra  cpnr.cipium  ficcoru. 
Sed  ifta  foro  flare  n5  pfit.quia  ipfe  I cap.? 
medicmis  oppilatiuis  dicn  q,  funt  natur; 
frigulx.fi;  terieflres,Bc  remotx  a mordica 
tioe.Nih  ect  q»  i latitudo  f miftoquu  ter 
refheitas  magis  dnat'i  lbpticts.vn  ibidem 
dicit  q,oppilatiux  autfunttpaee  cfiple- 
Xi6is,aut  dctlinlc  ad parua  ff  tgidiute.vn 
c6p!exu>  miflotu  didert  a cfiptexione  fim 
pliciu.&habctlatitudinem  magnam , Si 
diuerfitatem  ctiam  in  ipfis  milfis. 

Sc3a  coiradi.e  i ea.i;.  Dicit  Auer.q,  n6 
i exiraned  vni^agetit  adlioes  diuerlihcari 
diueirtsdil]x')nib<fubiefti.  Hui’oppoiini 
hr  in  r.de  a a (6.  fi  o.Soluit'n6  eft  cotradi- 
tbo.n  3 fmo  eius  in  i.de  a a f fmo  copara 
turns, videlicet  q,  melius  ell  exifbmare  ma 
tern  diuerfificari  per  forma  q centra. quia 
vt  dicit  t o.  i.phy.in  hoc  Anil  relifiit  Anti 
quit  c6."7.ipfi.n.opinabanfq>formx  fe- 
quunt'matcri.i,&  diuerfificant'  p illas . & 
ipfe  opinat'eedtrario.  cu  hoc  tn  flat  diild 
ciut  in  hoc  loco . quia  aclus  adtiuord  funt 
in  panel t Sc  difpvfitoiSc  le  n6 inconuem t 
ab  vnu  agcncc  ex  diuerfis  difp6nibus  fub- 
ietlipucmre  dinerfos  athis.  firut ibi dat' 


excpld.qi  medidnx , q Bezahar  a Medicii  £ 
dicunf,L  q funt  apprapriatx  totra  alfqua 
venena, corpus  fanu  interficidc , Sc  corpus 
adechim  difpolitione  venenoia , cui  ilia 
medieinacontrariamr,  fanat  illud. 

Tenia  comrade,  e in  cap.  14.  Dicit  q,  j.CoIligtt 
corpora  aialiu  funt  calidiora  terrx  nafeen  cap.  14 
nbusiSc  16  in  tern  nafcetib’  non  inuenif 
calot  in  afhi.Sed  huic  aduerfat'  ditlu  An. 
flo.inlib.de  inortefic  vita, vbi  dcfimcgna 
none  aiatord  , dicem  q<  gnatio  efl  ptlma 
panicipatio  aix  f caltdo  rumrali.&.'vita  eft 
eius  permalio.  Amplius  in  i.de  aia,  Aci  lib. 
dclfigitudinc  Atbteuitatevitxuiaorame  - . 
diiteigneopaf.&ricaiu  vcgetabilibus  <ca 
lor  in  adhi.Soluit'.non  < in  adhi  fecudo,  vt  io  uo*’ 
fenfibifr  a nobis  featur'd icut  t in  aialib*. 
n'a.vt  iquitGal.  fiquisponeret  manum  in  L 
coidis  vetr  culis.fcnurei  manifefta  Sc  no • 
labile  cahditute.qualc  no  fcncim’in  parti 
bus  intimis.aut  extrinfcc‘>pUntaru . Sc  fic 
inrelligit'diftd  cius.Ec  fic  lit  finis  folutio- 
nu  ad  contradsrtiAes  Atif.  & Auer . fuper 
tota  l’bilofophia  Naturali  ,&  fuper  tota 
Mcuphy.Sc  fupet  lib.de Subfbna orbis,Be 
fupet  lib.Colliget.  Ad  laudi oipoteus  Dd 
Sc  gkjriofiflimx  virginis  Mai ix  in  quibus 
li  quid  ditto  e,  qd*  a veriute  hdei  nrx  dif- 
fonare  vrdUud  ex  Philofophord  mete.  Sc 1 
Aucn.cuius nos  interpreter  fuimus, ditto 
fit.Egoadi in  oibus  Romany  coclefix  me 
fubmittop  veriute  fidei  nfx,  p qua  bir 
pauar  men,  p qua  bis  mot  far  liociu. 

‘ '•  t - . . | . §m  l 

Solutionvm  Contr.tduHonum  in  dtffu 

Arijio.  O’  A nerrgufinn.  ’** 


loannes  SrujrrinuS  Campt^iu<,  vir  Jo- 
flitt.ac  in  Jicedo perfrolitM.tres  Collefla 
n tori  Ktter.fcfltcnrs,  tribus  Colh^nlib. 
Stcundo,  f.Stxto,M  Septime  rejpoisdeces 
l at  innate  deuauit , e.uj;  in  lucent  protv 
lit.Noi  autem fiujiojcrum con.modo  eat 
pojl  anticjttani  Ubrorum  C ollt*et 
transit!  1 onem  unit  mmipfis  • 

imprimendai  ntra- 

uinuu. 

10  AN. 


-4 


IGANNIS  BRVYERINI 

\ • > 

CAMPEGII  IN  SECTIONES  TRES 

COLLECTANEOR.VM  DE  RE 

l i 

M E D I C A 

AVERROHI  PRAEFATIO, 

• AdlUttflnsfimi  potaithfimicj;  Prmapis  LothtringorumMc 
(beam  loannem  Gatfredum  doflisfimum:  tuque  ' • 
Hieronymum  Montuum  ^illobrogum 
>vU  j\  v medicorum  pr&ftdnttsfimum- 

O N deerunt,fcio,  viri cla-ipimi.apud quo s no  fra  hac  Co/?** 
flaneorumrtitestdice  kuerroht  mterpretatio  c alumni  am  pro 
gratia  babttura fit . Qutppe plerique  omnes  i unions  medics  sS 
intolerable  in  Arabum  Mastnta/iorumq; dogmataodnim  conct 
permit,  vine  nommand  , at  andnir  locus  relnsquatur  iprsncin 
pcsettmm  Hi ppocrutem , atq; Galenum  babennos predicant, 
quos  in  frimss fcflari  ,Jummaq;  veneration*,  fimul  ite  diligent  i a 
objermorc  debeamus , qm  vniuerja , qua  ad  medichsam  pertinent , tom  do  fie , tans  co- 
pies*, tamq;  accurate  peflerstau  tradsderunt , W a ceteris  nihd  addi  pofn , quod  rein 
medicam adstmet.  Qua opinio , »t nobis ornnino baudquaquam prebatscr,  im non vf- 
qutquaq;  smprobabstur.  Sane  [ismmusfuit  Hippocrates,  Jummtu  denitj;  Galensts,veo 
rum  numtrn omnibus  mmnveab/bluti : quod  de  Hippocrate  sdentidem  ingenue  fates 
tut  Galenm:  atque  tt  de  G deno  turn  Greet,  turn  Latins,  turn  Mauri  taut,  inter  quospri 
mat  fibs  vends  cat  Aurrrbous,qui  multst  m loess  omni  fludio  cental  wr  conciliate  Artjh 
Galena : inter dnm  veto  abipfo  notatur  Galenm:  quod  quarts  refle.viderint  doth,  fgo 
qutdem in ea  fumberefs,  Arabian paritrrac  M,tscrorum de medicin.1  commentaries , 
prorfiu  haudejfe  negligendos,maiorum  no firorum  veftigus  in  ft  fens,  qm  etfi  eloquen- 
tie  virtbw  minus  valereist,ingenif  tamen  fubtllitatt.faentiarumq;  omnigentre  misti- 
me deftituebantur : quod  me  aliqmmdo  docuitnofttr  tile  Dionyfuu  C_.oron.tuf,  triplid 
lingua  omatijlimstr,Latma,Greca,atque  H rbrea,mthiq-,  almi  mittens  Green  prece- 
ptor : quippe  inter  euolucndum  Gen  tils'  in  A uiceniam  monument  a,  deprehendit  ilium 
multaajjequutum  tudictj acrimoma,que  cpcrtutl  abeo,  qui  Imguttm  Arabum,  He* 
breorumq;caUeret,explicari.  \bictenim locus  occurrcbat , hi  quo  varieejfent  com- 
tromrfie,codicem  Auictnne  Hebreum(quem fecum  R oma aduexerut.pofbremo  de- 
mentis feptims  Po ntificu  anno)  ftattm  confulebat,  tUic.j,  perfpitiebat  fulgmatem,  ille- 
rum  Imguarum  o nun  no  expertem.eodici  Hebreo  plane  afjenttri.  Quamobre  apud  mo 
pint fmi  yalebit  yer statu  amor,  quam  timorcalummc,  quam  vtl  defhjhmi  ,/apienr 
tr  ■**  i tijhmif 


Digitized  by  Google 


tifiimif,  Jefugererie potvtnml.  Sic  v* ria funt  hommum  ffragut:  tr.  tilth  nanq;  rt- 
eondha  do£frina,impelita,ineuhaq; placet : altjs  eloquent ta  fvla  arridet : nonnulli  lia 
tuarum  pcrit:a,f  icntiartem  tamen  cognitiene  defiituti,commendantur:  quod prndteo 
tifitmc  irafimuvno  It  hello  dedarauit.  Ab  llippoc.  Galeno,  at  q;  alii s medfcitGraas  ne 
mo  faint  mentis  negabit  optimum  medendt  cxcntplari pen : nee  inficiabimur  c Gracia 
medicmam pro  feflam  ,<y  earn  cleg.uufiimam,  atque  incorruptifiimam  • non  tamen 
abba foils  pendebo,  in tjforumque  verba  tam  fondle  itcrabo , vt  non  tnterdum  melio- 
ribue,  cumulatioribtnque  remedies  inuentis.ai  us  d ' fee  dam  .admittamfi ft  quid  rtttn- 
tiorcs  vel  infigniier  barbari,  incuitique,  porrexerint  melius . Kempt  exempli  gratia, 
fivanohs  morbtlltsq; adhibtnda  fucteratio,  (Grra  H*iW*4*t* ) qua exigua ab amt- 
quuproditareperitur.num  ex  Auictnna,  Auerbrco , caterisquetdgenm  motto fyme 
re  verebor  ? A tqm  Galrnus  v/r  elegantia fljli  incomparabili  ex  Sertbenio  latrgo,  c?* 
alio  quo  dam  Lugduntnft  medico  qutdam  decerpftt , mtiume  verittte  ne  meulttor  fie- 
rce oratio : Plato  item  eloquentfiimsss  abllebrais,  Aegyptijsquc  ssonpauefuma,  ra- 
rifiimaque didieit . Quinetiam  Arifloteles  ille  eloquent: a prinetpsa  Ittdao  quodam 
viro  egrega  multa  hauxit,  Clearcbo  Veripatetico  tef. otter  T btopbrafim  mfuper 
{feribente  Pufebio  ) ex  Hebraorum  libra  non  patera  laudauit,  defimpfitq: : id  tamen 
ttonobjlitit,  quo  mmm  elegmtfme  plant  a fuapofierttati  mandarent.  N am  quid 
cpMt  efl  commtmorare  ahortim  pbrlofopborum , crvrrorum  literatcrum  pent  uefi- 
mlor  urn  peregrination*!  fufeeptas  ? qui  t.irnen  muuerfi  fiylo  elegant  fiimo , excult  f- 
ftmoqtse commentaries emfcrtpferunt , nu'lamqucbarbariem ex barbnrvrum  confnt- 
tudme  imbiberunt : qumpotius  fefe  polittores,  venuftivrescqwe  e fitter ttM.  f.oeffdnt 
igltur,  qui  hoc  noflrum  qualeatnque  ntgotium  nil  to  nobis  vertert  volant . A tep  hand 
Jicus , ac  Cameades , qui  fcripturui  aduerfui  St  tiros  prints  vrr.nro  ft  per  tor  a txpirr- 
garit , fount , duns  A uerrhoi  noteam  interpretationrm  legrrraggrtdteninr  .fic  etu m 
continget  res,  vt  qui  in  ipfis  continmtur  tit tofis font  fiecc't , varuati , depuljiqitt,  nulr 
la  abfur  da,  nulia  t timultitofi,  nulla  deniqtie  diflorta  vi/a  tpfis  pan  out . V erutn  eumsr 
Hero  Critscorum  huiufmods  call  ulos , cenfurasue  mini  moror : V na  nub*  feta  mt,vi 
rinunquam  fattslaudati,  veftra  fententia , vnum vefrum ludictumpro  iapide Me-r 
radio . Cur  verc  eonuertendi  m L annum  Colic  f lane  a de  re  mtdsea  Kutrthot-pnum 
than  fufeeperint , incaufja  fuitoesum,  quo  ah  Aula  Gallic  a tumid tibue  Itberi,  ah*, 
equal  iam  menfesfruimur  tugduni  Mecernatt  nefirn  clarifirmo.pri'dcntisfimeq-,  Corn 
dm, dt  T urnonio , R egis  Cbrifhanfintt  vices  geresue . ConfydcTisnti  nanque  miln 
Galeniprtncipsi  nofin  vntuerf  sprue  opera  Latmtlate  donata/jimul  at  Gracoru  alto- 
rumpjfieriornm , ddigentia  virorum  dofhrum , ventt  in  mentem , me  quoque  pofft 
medicinam  adiuuarc , ft  bant , quam  aggrtdior  materiam , altfs  vel  mtentatam , vel 
corrupt  if mte  deprauatam , quam  pojlrm  diiiprntfime  trafl.tnm  . I abar.ua  equta. 
dem  bar  in  re  vchem  enter,  quoniam  codices , ones  typis  exrufbs  habemm,  depraua- 
ifiimi  ejfent , vndt  out  nihil , out  partem  adiumenti  ab  its  capere  pot  sum  w : verson 
ids  bine  mtnfes  aliquot  mcidrrat  in  maniu  nofh.vs  Codex  vetuflfimm,  qui  trts  qna- 
tuorut  fchones  borum  Collechtneomm  compltciabatur , quique  referebat  earn  tem-i 
pefiatem , qua  in  Galiixs  immigrarunt  Arabttm , atque  Mauntanorusu , turn  I’ Wot 
fephia , turn  medicines . Porro  met  offictf  efje  puto,  eadem  opera  doeere,  quo  mo  do  ha- 
rum  gentium  Labor arb  dochnna  ad  nos  deuui.tr st,  Vofiquamitaqnt  Athtn-arum  jlo* 
, remifiimum 


Digitized  by  Google 


•7<5 

tmtipimm  0 u$*m  nrrmt,  Konuttunv^:  imptrimOoufiita  turbaries  intiufit.nih 
grarimtad  Ar-tbas , Mauritaiwqt.adde  vHiJp-mos  ( quifub  Arabum Lego  vwtli 
ttneLmtur,  atque  ecrum  lingua  ,stckg>bn*  vttbamur ) Cncri  aliquot  turn  Pbilofo^ 
pherun  s tom  me&tormm  Ubri , /nnsjimumque  A riflotehs , ftmnl  ac  Golem,  quincU* 
VUtonem  Litfib  ndetur  Kmc  emu  ) quo  fatlum  tf,yt  templar, i ytnufqhe  yolumi* 
m i Grate  in  fuam  hnguam  r ommtrmt : tonfiat  nonq;  earn  genttm  bomrumfiien 7 
tiarum  fuiffe  Audio ftfiimam : quamobrtm  Autrrbom , Alphorabtus,  Amcetmo.dq- 
que  immmesi  toilem  ftcdo  ,jfA  phiUfipbati  funs  hbrss,  quos  foies  vtrttati  mdagan- 
dn  fufftere  arbitral!  font ; in  Ixxf,  negocium  mi  incumbeMtSsdmq;  annum  uigenij 
ejjwidcntcs , yiesufqut  niter pretat senes,  atque  expofitiones  fufitptrunt . Cum  vtr® 
m H ijpOnia  imperaret  Mpbanfui  luerarum , or  maxi  me  motbematicorum  fuiemtj- 
fimm , Mourn adbuc  Rctbicam obtinentibui , facile  fait  vtpantm obyitmam, p.w- 
timab  frequent  popdorum  commereium  comportarentur  in  Hijpaniam  (iteriorttn 
Auerrhoi  dsorumf,  Maurer  um  lingua  confiriptt  bbn.vhi  ab  Hijjutno  quopiam  Lath 
nitate  vtemtqut  dsnati  fun : ant  flormtibus  ions  in  Luttiia  Parifiorum  plnlofophta 
medicinxque  ftudijs » ex  Hilpoma  in  Gallia*  deportati , ilhc  trantferri  patummt: 
quemadmodum  imptrium  tenenie  Carla  Magna  , 1 001  met  Status  monocline  Dtonyttf 
opera  conuertrratin  Lot inum  . Vreterea  Habrti  hcrmti  pLiatorum  exortes  minima 
tfj'e  volaerunt , quorum  fmmm  ( quantum  intclligo ) Mo  fit  A Egypt  tin  acerrmm^ 
Aritlatelu  fichstor,  cr  Aucrrhai  ftculo  phdofiphotm , negocium  tale efl og'^rcffiui 
quern  pafit*  du  imitati , multo  mlucem  emifimnt  nomni  do  firm*  genet  e moon* 
memo.  Saniqtuvit  urn  automata  femper  liniment  apudantujkcs  reeentioresq;  Gra- 
ns Anfhteles , tom  cLtrum,  ft  expluatione  haudquaquam  mdigeat . A pud  latinos 
ttro  pantos  reperiM , qut  tom  ardenter  ilium  fint  ficiati , nifi  ft  poftquam  ex  I to- 
hattrra,in  Galliot  nofirot  plidefapln  qutdam  conuclaruitt , magna  cum  Liude  pan- 
teres-  .frequent!  auditorio  commcntaio  Auerrhoi  in  A riflotelss  yolunuiut  mtcrprt- 
t antes  tnde  fochem  ejfr  nemo  Jana  mentis  dubitoht,  vt  W parttm  fida  tneuhaj,  tra- 
latio  magnum  afhmatioms  tncrementum , turn  in  Hijponia^tum  in  G allia,tum  in  La- 
liatraxent , Cum  yeronoslroKumoria  phtiojbpbta  amnti  lacobo  fabro  Stapulasj ( 
dateccepifjet  primum  caput  at  toliert , atqttepoiitiar,  Latin  or  t elegant  ier<j;.hi,mc- 
diema  quo que  Lecmcnu aujpitqs  bbrrum fiem non exiguam  carpit.Ab lm elaLora- 
nmtinhacre.O'id  felicifiimi , aliquot darifiitni  mri » non  tloquemia  tantum  fre- 
ti,  yerumttmm  Jatntto  ommgtna  reftrtif  tnu . Lemdealu  bone  qmdem  indulstiur 
utnes , *c  fpti : fid  do  china  ( cuius  hbros  inter pretandos  fufiepcr.wt } pent  itflit  uti . 
Horumegi  errorcs  perffictens,  diuequidem dubnaui nieM pralna  nitterem  tret 
ficlienes  Collecl.ineornm  Auerrhoi,  qua  rtf  Jam  tote  troclaeent,  ‘iidebam , quant 
difficile  effit  talutmuam  mtare . Sed  tandem  ytcit , impulttip  ardent  yeritatis  in* 
dagauo , quean  anteponemLon  rebus  omnibus  idcntidem  pr.edicare  J'olco : lint  Lent 
Xiirronymi  Month,  pbilejcfborutn  finiul  at  medicorum  fi  t nuttn  facile  princi  * 
pH , adbmatn : quart  m bunc  maxima  culpa  tuque  c.iiunmi * pars  [fimodo  fit  ) 
reuaendo  tritt  frtquenlisfime  etemmiugenueque  confe/fut  e si.  fi  plus  per  Auer-- 
tboi  no's  fit  lechcmem  profecilje  ( alioqui  Golem  operum  maximus  lieliuo  ) qua/tf 
per  ■ rlltm  ahum  pofiatorum  G retcorum . Cmue  femrnti 4 audailer  fubfiribtre  par 
tnitL,  qui  imeemumnleomtnquetinjsddigemifimi;fuy^rfy(ii!i^  _ . 


Digitized  by  Google 


Qstippt  liquids  perflkitt,  nonto  arumo  Jeripfifli  Auerrheum , viGdUnumfosltam 
turn  fit  addtflus , quemq;  tom  egregie  laudct)  eaxaret . calumniareturquc : verum  id 
Omni  fludio , modisque  omnibus  fatagtre.vt  Artflotelem  ( cm  etiam  fummopcre  fin 
mebat)  ft  fieri  poflet , aberroru  itfignttnotaliberartt , buaeque  cstmillo  conciliar  et. 
Hum  quod  ad  controuerfutm , de  principe  anima  fed* , ac  domicUio  perttnet.qua  fit* 
He  cum  inter  philcftphos,  turn  inter  medicos  acerrima  eft : alps:  yt  Democmm,Hip. 
focratts , P lato , in  cerebro  collocantibttt : alps , in  quorum  numerd  Vrafifir at  us, ar- 
ea cerebri  yentriculum , quod  yocat  'nrotrenit*  : alps  in  cerebri  concouo , qua  CP"  bar 
jis  efl, inter  qnos  Herophilus : quultm  yer'o , yt  Strata , m front u parte  inter iori  par 
fiat : Parmenides  at  quo  Epicurus  in  tote  peeler  e fitam  putauere : Diogeni  placuit  m 
tffe  in  arteria  cordis  concaua : S Mei  in  cerde,  yel fpiritu , qui  circa  cor  efl : Anflott- 
les  yer'o  phdofiphorum  maxima* , tn  cord‘  habstare  cenfuu : a quo  ft  eb flint  tat  Ga- 
lenas , meScorum  omnium  facile  primus , non  mirum  yi den  debet . Non  mirum  dr- 
tuque  , ft  ah  hoc  Alexander  Aphrodifetts  diftreptt , qui  eadem  temptfhue floruit , qua 
Galenut , in  libro  fiuo  enarratioms  de  antma  pro  cor  da  primeipatu  multa  dijeutsens 
yel  ad  ammantutm  difleChcnem  prouocans , yt  oculata  fide  facihus  qsufluam  finance 
yero  non efle altenum  indicium , dignoftat . Quod  aiumaduertens  Auenhous . pofl 
Artflotelem  fumtrms  Phtiofiphus , atque  pofl  Galenum  medic tu  fiummus,  tone  amp 
eentrouerftam  dirimere  cupiens , totque  ficults agitatam,  partem  bmc,  partem  ilb  com 
ctdms , or  ita  difltdium  component , yt ab  alterutro  non floret,  c r fiecundum  alterant 
litem  non  dares  tfunfhonum  yideltctt  prmcipta  eordi  at  tr drums : fines  yero  cerebro 
dilargitus . Hoc  tcTfatisfimum  cuiun  Pot  efl  facere , quam  difficile  ills  fuerit  ab  alie- 
ns difeedere , qua  fust  in  ytrunque  ardmtifiima  enss  voluntas. Affenem  hoc  loco  mil- 
le alias controuerfias , inter philofiopbos  fimul.ac medicos  coortas,  vtefl  de  fiomsto,- 
acvigtlia : de  fienfit : denique  de  femme , tx  quibus  fiat,  quid  nam fit,  a quonam  de- 
promatur,  iumqut  man  ab  vno  tantum  more , an  etuon  aformina : qua  Jane  Us  duo- 
bus  , (y  e o amplsMS,  annorum  millsbns,fub  dofliflmus,  eloquent  i finds  , gramfinruf- 
que  eenfonbns  vcrfiua , haflenut  fine  fine  perfeuerat . Non  defiant , qui  fsrminam 
quoque  prop  cere  Jhuiant : e quibus  Pythagoras , Tkmocrum , Epicurus . Artflo-- 
telu  verb  diner Jk  finer unt  plocita , quanquam  Etrmianus  vein  tandem  idem  fienfit fli  • 
Voflerior  autem  Galenas  Ariftotelem  rtliquit , atque  veteribus  fubfcrtpfu ; quem  po- 
fle a Auenhous  non  omnino  fiqui  videtur , veritm  potius  Krifloteb  adherers . Q uam- 
obrem  cmnis  quoque  pofleriorum  fchola  fiuper  hoc  re  decertauit , O’  adhuc  fub  in- 
dite lu  efl . Cum  igitur  medicine  eandtdatt  a lelhone  herum  Collepaueorum , ob 
tom  me ul turn , totnq ; honidum Jermoncm  obhorrerent.ynde  Aucrrhoi  mgentum  cm-, 
tbtionemque  imelhgcre  minims  poterant , officium  me  urn  efle  putaui , vt  ft  quid  »“ 
rium  in  nobis  eflit , quibus  efficere , ac  pr  eft  are  hoc  mehora  valtrem , hunt  materia 
tttmpum  ingrcdcrcr , cy  pro  dignuate  excult  iorem  faceremus : in  quo  gloriari  non 
yrrtbimur , nosprimos  efle , qus  hmufeemodi  barbaronsm  mtnpretationcm  fiufcept- 
timsss : qua  ( vt  fleramsss ) adeloquendumaptior,  eyed  medicandum  commodior 
ytiliorqueiudicabitur : moflolettormcntem  faiuan  habeat , m corpore fans . Sedil- 
lud  repettndum , me  multum  Inborn  mfumpflfli,  multumque  vigiliarum  collocafle  im 
his  ccnuerttndh , O’  inflaurandss : cum  a nulio , prater  quam  a co  diets  met  vetuflatt , 
qua  fide  lists  Jcriptmam  rtddubt , quam  forms  txcufi  Ubn,  itmam . Ugeuditsmi- 


Digitized  by  Google 


*77 

G h]profe(h  fulltum C.tle.totm,  turn  Ariflo.opnaeuolu*nia,(y mtanda : qu.t  qultm  K 

fit  neipciofiim,  operofiumq;  tel ftmel ddt° enter  legijfe,  nejum  ad transferendum  accom 
moda/jejeclor  erud'.tw  facillime peruiclcbit.hteiiim  nemo,  tuft  is  qui  cr  11.1tnr.1hs  phi 
lofopbiee.cr  medicine  fit peritifitmits, tale  quidaudebit.tiiilluS  demque.qin  L atm* (i- 
mut.ac  Great  lingua  expert  fuent : quod  ft  Webretam  adtunxiffetadynguem  f.tclus 
interpret,  fummopcrc  commendaretwr.  5eqm  vero  ordinem  videtur.qne  Artfloteles  in 
libris  finis  de  hi  florin  animalium  vfurpauit : cau/Jas  tuinqiK  materidem  pnmo  tr.tdi- 
dsttab  hoc  fnudem , ac  formeon  ( quets  effe  eafidem  prop  e opituuitur  f pofhran'o  e.im 
quee  efficients  nomen  prxeipue  obtmet , »f  quod  fupenonbits  colltclum  eflet : inde  di- 
Jputatione  rattombus  vallata  Tlabilitaq;  in  ffium  ■ veiuret . Cogiutnti  ant  mthi,  quos  In* 
lus  mb  Liboris  de  fenfires  pjraremter  tos  quam  pojjem  dochjiimos potitifliniosfifioli 
occurristis.yirt literutiflimi.d  gm, quorum  fehabtn  anfpicus prima ingenij  noflri  foe- 
tur.t  in  luce prodirc  intrepi de  debeat.  Adhac  nobis  dic.uuia  quale atq-  noftra  opell.i  op 
timu  effe  duxt, vt  officio  ediquo,zr perfiic.ns  beneuoletic fignts,  egregia  ilia  \eflra  t 
ga  me  • rolutas.ttfterq ; amor  ardetifiimut  roborarctur.  Quodfita  me  Dens  amet)pr 
J-J  fl.tre  alio  patio  baud  poterd,  quam  re,qu.i  i>os  muner.iri,potifiimiim,expetne 
exploration  haberem . X obis  itaque  liter  arum  fitientijiimis  atqueficien- 
jijiinus , aliquid de  meorum fludiorum  ojficin.idepromo : qiiodji 
. upturn  ac  tucundnmeffe continent, propedtem alia,r  multis 

qnee  habeo.in  lucem  emitt  .m.  Valete igitur,(j7'  can- 
did* noflras  tigihas  in  nominaiifiimum  A ucr- 
rhoumiuttrpretan:mi.  l.ugdum  ex  .e di- 
bits vtflri  Symplunaiu  Canipegq 
- • libertatis  me  dire  affertorts, 

M.  P.  XXXVII.  ' • 
v-  • Idibus  hviua- 


ter- 

Pref 


a:  try 


if 


Coll.  Auer. 


A VIR. 


• r 


Digitized  by  Google 


AVERROIS  CORDVBENSIS 

COLLECTANEORVM  DE  RE  MEDICA 
SECTIONES  TRES. 

loanne  Bruyerino  Campe^io  latinitat e 
donatt* 

DE  SANITATE  SECTIO  PRIMA. 

Df  fiititatis  definition e , tmperammii , cttqiu  parti  urn 
yniutrfarum  corpons  Jbuchra . 

H CaP1' 

Anitas  eft  co-  di<ftum,SimiIaria,quatenu$  fimila- 
moda  pa rt m ria.w  quatuor  dementis  conftare: 
corporis  hua-  terra  m dico,aquam,acrcro,  &igne. 
ni  affe&io,con  Quinetiam  iibto  de gencratione  SC 
flint  noq;, cm’  corcuptioeoftenfuin  eft, generation 
ope  ftindhones  netn  a modcranna  mixrurx  ac  tern 
fm  naturlcdi  peramenti  profici/citcommiftionc 
mus,&parimuridipfum,quodna-  veto  tempcraturamqs  modoelixa- 
tura  pan  compararum  cfl.Hzc au-  rionis  confici;  & hanc  tpfam  a calo 
trm  definitio  eft  ex  his,  qux  per  Ce  re  tSrum , libro  metcorologicormn 
notx  funt.Cum itaa.parrium, qua  quarto explicatum,  Adhccdriarif 
turn  fenfu  deprchend i tu r,d uplex  fit  varictatem , que  fimilaribusadeft, 
compofitio : fimilarium  videlicet,  a quatuor  qualitatum,calidx  vidc- 
| ac  diffimilarium : primum  iu  vna-  licet, acfrigidx,hu  mentis,  ac  fieez  Af 
quaq,harum  quid  ip/a  fit.confyde  differentia  modo,mcnfuravcliaud 
randumrDeindein  dfias  fccabim*:  ouaquam  contingere : quandoqui- 
Poftremo  a£rioncs,atq;  pafliocs  fin  acm  ip/arum  alia  eft  temperatura. 
gulis  atrributas  perdi/cere  oportet:  Prartcrca.codcm  commcntariopro 
quod  cum  effecciimus^juid  fit  fani  ditum  eft, fimilarium  formas  cafife 
tas  verc,atq;  abfolute  tencbim’.Su-  efle  cum  temperameti  formis,qua* 
toigitur  abincompofitisfimilari  con/equutur  accidentia, qu?  in  fin- 
usvepartibus  initio, afferimus,me  gulis  harum  dfijs  fpeifhntur.  Hate 
thodum , qua  cxploramus  id , quo  quidcm,vrporc  maxime  neceflaria, 
cum  a<ftioncs,paflioncsq;  fuas  h?  &abindicationibus  naturalisphi- 
perficiut,cmimma  nobis,  acfirmif  lofbpln?do<ftis,atqsordme optimo 
firoa  median?  fundamcntaadfcr-  di/pofitis  orta,  przcellifte oportuit: 
re  pofle.  Eft  nanq;  naturalis  philo-  qua  in  re,  medicorum  no  pauci  gra 
fophi? mterpretibus docle abudcqi  uitcr  aberrant,  qui  dehac/cienna 

feri*  • 


Digitizecfby  C,oo§le 


De  Sanita-Fuctionibus 


178 


A ftiSbereqnippiam  aggrdTi,  fcrmo-  maius  minusq,  inter  extrema  ad-  D 
res  abfurdos,  iiulloq.ordincdige-  mittat.H$c  vero  tern  per ics,  atq,  x- 
ftosrdiqucnmt:cuiufmodi.cft  vide  qualitas  ipfis  non  deperit.nfti  hfcr 
liccti<]: vniuerfalia particularib’afli  macaruui(vtitadixcnm) (pecifiea  ■ 
gnant  entibus : quo  fitvtlengillt-  intercat.Neceflarionnq;  vnu,ideq$ 
me  abfint  ab  his,qua:  probarc,& ex  tpamentum  fpci  par  atq,  impar  #- 
planare  nituntur , demonftrationi-  ducitunidq;  in  vna,duabusvc  qua- 
bns.In  quorum  album  Gale,  quoqi  toorqualitatfi.cuarum  mutua  con 
xeferenauscrit,  qui  in  commctarijs  iogatio  fieri  pofltt,fa<ftiuarum,  f ac 
dc  temperamenns  indication!!  me  palliuarum,  quart];  fibiinuieem  no 
thodum  aliam  ab  ea,  quam  I libris  repttgnent,cumfmodi  cahda  & hu- 


de  elemenris  vfurpant:quarc  vcl  a- 
pud  ilium , qui  diale&ica  a limine 
ran  turn  (alutaucrit,huius  difta  mi- 
‘ nimicnintpondcris.  Verumvndc 
* noftradefluxitoratio  reuertamur, 

Si  eo  ordme,quo  cceptum  eft,pro 
amur.Si  igitur  qua:  nuper  a no- 
bis aflerta  funt  probe  intcllcxeris: 
boc  eft,  id, cuius  ope  iimilaiia  & a- 
gerc  & pari,quod  (ecundum  nattira 
2cbcnt,dicuntur,  nihil  aliud  te  afle- 
quuttim  putes,q  temperatur*  foi- 
mam,quvaquacuorelemcntorum 
moderata  mefura,atq-,commiftio- 
neproccdit.  Porromiftilial  mixto 
bifariam  temperaca  confydcram9: 
Primo,vbi  menlura:  pares  adfunt, 
vocaturq;  ilia  miftio  aequalis,colla 
® tioncextremorum,inrerqu$  media 
eft'.Sccundo  ac  poAremo , quando 
menfuratimpares.  Atq;hmoiina:- 
qualitas  fane  varia  eft,  f m qua  fpe- 


mida,  fngida  ac  ficca,calida  Sc  ficca 
frtgida&humida.Quamobrcm  fi 
milarium  partium  nouem  eflc  tem  E 
peramenta  neceflario  fetebimur, 
viiklicetcalidum,humidum,ftigi-  i 
du,&  liccu:atq,cx  hismutn^comn 
gatbnes  quatuor,&  temperatum. 
Quxrct  vero  qui(piam,Vtrum  ift» 
o nines  temperature  ita  extreme  in 
hole  exupereut,quemadmodum  in 
dementis  qualitatfi  modus  ac  men 
fuia’Cui  lane  refpodebimus,  id  mi, 
nime  pofle  con  tingcrc,  nili  ct  fubij- 
ciatut  corpus  Amilarc,  in  quo  par 
clementoru  commix  to  rum  moles, 
fpc&ef.  Quod neq; in  cjtitateptiu 
ipfarum,grauitate,l.'ac  lcuitate  fieri 

Ed t eft  Ekmcta  vero , q in  fimilari-  P 
us  pr$pollet,funt,aqua&  terra:  vn. 
cocretione,  (bliditatemq,  nancifcu 
cur.Quin  et  cede  qualitatcs  coftio- 
ne,c6codioncq;  coficiun t.  Quare 


cierum  quoqj  temperamema  varia  corporu  q gignun^quodda  attribu 
effiduntur.Excmpli  gratia:  Equi  te  tu  eft  patus  exupantiy  qua:  agit,  & 
peratura,  longe  alia  eftabeaqux  calida eft^tq;  paactis q hQida:  qui 

u comixtio,  tu  co&io  uficituc. 


Domini  contigitiquippe  clcmen  to- 
rum  moles  in  iplbalitcrft  habet,  q 
in  homine.Eorma  igitur  ilia  tempe 
xaturz,  quae  vmcuiq;  Ipeciei  jppria 
ipueademq-,  fpecic : turn  x- 
<malita:e,tum  inteperantia,  media, 
fa  1 multi  tudinem, atq,  paucitatem 
*cpciitur:  habetq;  jatuudinen^quj 


bus  tu  comixtio,  tu  coifto  pfic 
C^teru  libroMetcorologicoru  quae 
to,q  nunc  dicun^copiofe  expiicata 
lunr.  vbi  quoqucldicationu  fcopis 
cofimilib9,quinq;  tin  tpaturas  co- 
ftimi  dcbeiCypbauim’:  equate  »na» 
spares  vero  quatuor.  Ad  h^c.haud- 
qua£  Ipcdari  pofic  duo  corpora  in 
Z ij  cali- 


Colle&aneorum  Scdhprima 


(J  caliditatepariaquorum  alterum  al 
teto  ficciuscuadat.  Qua  in  rc  hallu 
cinatur  Gal.  dc  calorc  pueri.ac  iuue 
nis  diflercnsificuti  a nobis  alias  dill 
gennflime  oftenfum  cl  l . Sumatim 
rcro  tc  mcmoria  tcncrc  maxi  me  vc 
Jim , duatnm  adhuarum  qualitatit 
mclurasa  duabus  palfiuis  defumi: 
duippeforma:  ^ppriz  matenas  fiib 
ditas  ac  fubicdlas  continent.  Sed  de 
bis  forte  plus  iufto:  cauedu  etcnim 
nobis  fum  mope,  ne  a publica  medi 
corum  fchola  aoeamus : quauis  er- 
' ror qui  indeemcrgerct  in  medicina 
cxiguus  foret , queadmodum  & is, 
H qui  de  natura  tpata  nupcr  didlus. 
Porio  Gale.dc  cute  volae  man’  fen- 
tentiam  vcram  efle  ingenue  fitte- 
murprseterea  id,cuius  auxilio  & a- 
gunt&  patiuntur  limilares  partes, 
ent  ncceflano  vnum  nupcr  fcripto- 
rum  tpamentorum.  Quarc  te  nolle 
oponetj&crploratam  habere  cam 
tpaturam.qua:  #m  naturam  eft  ho- 
rn m oTum  tpamentorum  pauicul^ 
cuiuslibettque  quidem  adiioni  pafi 
fionive  partis  collata , tpata  inmca- 
bitur:& eft  quae  fpccifica(  vt  quis  di 
■ «rit)lpecici  temperature  vocitatur 
quamq-,  ab  arte  medica  tueri  Iftau- 
I rariq;  conuenit.  Czterum  poftq  in 
compofitarum  fimiliumvc  partiu 
tpaturas  accuratius  tradiderim’.ad 
compofitasex  tpfisdilfimilares,in- 
ftrumentanasq-,  appellatas  venie- 
mus.Quaru  quoddam  eft  tpamen- 
tum  quatenus  fiint  officialesiquod 
dam  veto  quatenus  ex  fimilaribus 
conftitutx . Quinctiam  his  expofi- 
tis,de  natura  tpata,  ac  ltrufrura  mo 
dcrata  totius  corporis  difleremus: 
quam  lane  quide  miuime  alfigna- 
remus,nifi  fi  in  Iftrumentarijs  inue 
niretunex  quibus  & fimilaribus  co 


pofttu  cSflatlPorrd  ignorere  baud'-  j 
quaq  debes,  partium  alias  ex  cfn- 
tis  pn  maria  ftrudura  conftare : al’s 
autcopofitasftatuiexprima  iilacS 
ftitutione:  cuiufmodi  funcfimplia 
4cs  fimilaresq ; particular, quz  ah  ip 
lb  gigntmf  languinc  :hic  vero  aba-* 
hmentis,potionibusq;.  At  qui  feme 
genitale  membroru  nuila  clle  par-* 
te  vcl  fimplice,  aliquidvc  aliud  par- 
tis philofophia:  naturalis  comment1 
tanj  fatis  fuperq,  te  dotfuerut:&no» 
vbi  de  partium  vlu  tratftabimus,  co 
piofe,ac  diligcnter  fiiper  hoc  feribei 
mus.Prarterea  neq-,flauabilis,ncq>  L 
atra,ncq;etia  pituita  eftna  ftatuun  * 
tur  partium  fimilariu , eo  iplo  mo- 
do  quolanguisiquodideo  configiy 
meaqux  gignuntur,haudqua<| 
icunf  pfedla,  ablblutave,nifi  ft  mu 
tua  ipldrum  fit  mixtura:  tunc  naqj' 
exontur  corpus  vnumrquod  videro 
eftT  oxymcIite,tpato  videlicet  aqua 
mclIc,acetoq;,quar  lingula  perle 
adlu  IjiedlabanflAd  h$c  I vtcro  nett 
tra  bile  flauatn  attain vea&u  com- 
mifeeri  languini  ccrnimns.  at  qui  I 
hominiscorpore  ad  vfus  tronullos 
nihilominus  cofyderan^  qui  mor  • 
nobis  oftendentur.  Pituita  quidem'  At 
hinc  longe  abeft:qnquide  cx  ca  p- 
tesmimme  conlhtuunturcoufiau 
turve  priusq  m faitguine  trifeat,  ac 
comutef.V  traq-,vcro  bilisldgilfime 
hinc  remotaiquippe  nulli’materia: 
locum  obanet  in  particulis,quonil 
in  fanguincm  vcrti.acmutari  nusq 
poflunt : veru  ipfas  poteftate  in  eo 
efie  haud  dubium  elt:  du  nanq;  pa 
trefeitm  vtriq;  com  mutatl  Hare  au 
te  confequetia  quibufdicmorisan 
film  pr^buit , qui  eftita  in  eo  quod 
cx  iplis  conflatur,conftatq-,  .potefta. 
tc  inefle  perlpidcbant.Etcmm  pro-. 

unus 


Digitized  by  Google 


• De  Sanltatis  Fu&ionib.  179 


A tinus  id  verum  non  crit,  fi  quippia 
aliqua  in  re  poteftatc  ipe<ftetur,cius 
quoq;  fore  eintura.  Saguis  qmdcm 
in  ali  ud  pci  accides  materia  eft  mu 
tationi  obnoxia : verum  non  co  ip- 
fo  pado,quo  alimetum  ip(is  eile  di 
citur:icdeo,quo  via  materia  Tteri- 
tusmortisq;  nominatur.Quamob 
rem  fcccm , atq;  fpumam  vini.cle- 
menta  hums  nemo  dixcrit : quippe 
non  nifi  ab  his  purgatum  plane  ac 
defccarum  ,perfedum , abfolutuq; 
appcllabitur : quod  dum  coquitur, 
ac  confidtur,cxcrcmca  ifta  produ 
cit,atque  feccrnic : eoq;  modo  bile 
Jj  vtranq-,  fangumi  addle  ailenmus. 
N5qj  corum  qu^  fiunqac  gignua£ 
vnumquodq;  excrcmentacotinet, 
qu?  dum  coquuntur,perficiuturqj, 
abija  fccerniq;  oportcat. 

De  parti  um fimiLmum  ttmpcrammtis. 

Cap.  1. 

HIs  iuq;  expo(ttis,ad  nobis  ,p- 
pofitu  m ordinem  recurrem*: 
atq-,  imgularum  paracularunx  fi- 
mil^iurn  temperametadoccbim’: 
quibus  earum  fon&iones,  aftedio- 
wesq;,&  pafliones  nobis  dare  inno- 
tefeeut.  Oflium  taq;  dlcntja  frigi- 
C dam  ac  ficcam  ipforum  temperatu 
j ram  indicauquod  & de  pilis,cartila 
gine,tendombus,neruis,(yndeirnis, 
.i.hgamentis,  venis,  membranisq; 
ccniendu  eft:  vtpotc  a calore  coda, 
atq:  a ftigore  concreu:  atq-,  eadem 
acaliditate  emolliuntur,  difopan- 
turq,.  Harurn  vero  altera  qualius 
invnomagis  qaltcroprepollet:pi- 
lusquidem  omnium  ltcciflim’.ab 
illo  ofla,deindecamlago , port  qua 
ligamen  ta,a  quibus  mebranx,exin 
de  venae , polt  hasatehx,  poftremo 
licrui,  atquc  mufeuli , Prigiditans 
quoq;  victonam  pili  primura  indi- 


canqfngidiifimi  naq; omnium:  ab  D 
illis  ofla,dcinde  cartilago , poft  hac 
fyndcfmi,cxindc  mcmbranar,a  qui 
busmufculi,poftrcmo  v afa,  venae  C 
& ancritj . Catterum  frigida  (iccaqi 
he  nomioantur,  non  q>  penituscar 
loris  lint  expeitia , verum  qm  a fii- 
gore  pcrficiuntur , m ipfisq , exupe* 
ret.Quo  iadem  modo  ficca  vocitar 
tur,non  o>  omnimodavacent  hu  mi 
diure,(abfordum  id.u.forct:  quipr 
pc  concodio,  miftioq,  in  ipfo  nui- 
do  confiftunt)at  qm  ficcitasipfog 
ficit,  vincitq,  I ipfis.  Calor  vero,qui 
his  adtihperaeddentis  diftcrenuas 
collocatur . Partes  item,qu$  humi-  £ 
ditatc  caloreq;  font  pnruitac , caro, 
fanguis,  ac  fprricus:quorum  cahdif 
iimum  fpiritum  aflerimus : deindf 
fanguinem : poftremo  camcm  ip- 
fam,qua  rationc  humida  q uoq ; no 
roinabuntur.  Nempcfpirituseftge 
nens  aerei,atq-,  e(lenu?:aercm  ante 
aqua  humidiorcm  in  com  men  ta- 
riis  de  philofophia  namrali  cofcnp 
fimus.Quinetiam  frigidarum  hut- 
darumq ; parti  u adeps  primas  obti- 
ncf.poft  qua  cerebri  medulla . Hie 
locus  ociu  abundantiflimu  poftula 
ret,vtdci|SCOpio{IiGme  accuratidi  T 
meqi  traderem*:  veru  alias  nobis  af 
fa  tun  proditum  eft.  Pr?terea  id  te  la  I 
tere  non  oportcqqtFnuper  diceba- 
mus : gradus  videlicet  mndionu  El 
diuarum  in  vno  codemq;  tpamen 
to  neceflario  fpedari  ftn  adionum 
patientium  collationcm : qu;ofaa 
philofopliis  qui  nature  font  inter* 
prctes,pcrdi!cenda  font. 

De  mftrianentariarum , difitmtlariwm 
partium  temptramtnto. 

Cap.  }. 

IAm  vero  ad  difomilanu  tpatio- 
ues  tepclbue  veniem’:  & in  pn* 

Z iij  mis 


Colle&a.Se&io  Prima 


C mis  de  eorde  feqnetur  rra&atio.  Id 
vifcus  cx  mem  branis,lign  metis, ncr 
ifisq;compofirueft,caliduq;,  turn 
ob  mulct  fpiriruscopia  in  co  conten 
ta,tu  ob  (anguine,  mm  etob  et’  car 
nofasparteis:  eftq;  in  aiantiscorpo 
xe  inftar  foci  luculeri,ac  camini.  An 
▼cro  ficcu(vt  cefent  medici)an  hui- 
dfi.an  tpaturo,  diligentereiaminS- 
du  vobis  rclinquoiat  mca  (ententia 
ad  humidicatc  indinarc,ob  Ipiritu, 

2ui  in  ip(o  habetur,  dicere  non  erit 
lienum.Iccur,  vrpotcfummecar- 
nofum,  ac  (anguincum,  & ob  aitc- 
rias,qux  non  pauca:  ad  ljpfum  per- 
il tingut,caliditatc,  humiditateq;prs 
ditum.Ccrebru  olno  frigore  pollet, 
quia  partifi  ei*  maior  moles  ac  por 
noexdlentia  medullofa  acneruo- 
ia  conftat.  Medulla  veto  eius  haud- 
quaqua  euifdem  gn is  eft  cum  ea,q 
inombusconunecur : quippe  nihil 
in  co  quod  fit  pmgue,  (euofiim , o- 
Jcofumvc cetnitur : (ed  id  commu- 
ne efie  aqua:  terrxq ; conftat  cx  eo, 
quodeiaccidit.  Cumcnimcoqui- 
«ur,indurefrit^itq;  ficcdfit,  vt  huo- 
re  depopula  to, exaCt  oq;  a caloie.ter 
renaportioiclinquatur.  Atqu^de 
hoc  vifceic  docuimus , eadem  nos 
dc  (pin^dorfi  medulla  dixific  puta- 
4 eoimncctcnim  eiufilem  Sc  generis, 
& narurx . Porto  hems,  ac  renum 
temperatura  calore  humoreq;  con 
ftatxa  tamen  lege , vt  rcncs  Iplenc 
vnoablceflii  fint  infcnotes,propter 
fanguinis  huius  viiccris  crallitudi- 
ncm:quo  ettam  ordinc  lien  ab  ioci 
norefuperatur. 

Ik  natwra  temper  Ata. 

Cap.  4. 

PRoximum  eft,  vt  denatura  tpa 
ta  aliquid  difleramustqua  qui- 
dc  ex  ijs,qu£  de  fimtlanum,  dtiltou 


lariumq;  temperatione  fciipta  rrfi  It 
quimus,quis  facile poffitconicda- 
rc.Ncmpefi  parfitpradictarum  jp~ 
porrio  temperacurarum  in  homine 
ipoftetur,  nunc  plane  temperatum 
efie  cenfebimus : atq;  deprehende- 
mus  in  ipfb  notas,qux  de  temperai 
ta  natura  a Gal.  1 1 tens  trading  funr. 
Vcrum  hanc  ipfitm  reperaturx  mo 
detan  dar.>  dici  debere  patet , colla- 
tione  partium  totius  cotporisiq  uan 
doquidem  fieri  ncquit,  fimilaribus 
particulisabea,qux  fmnaturam 
eft  mcdiocritare,  ac  temperatione , 
abcundbus,vna  vel  plunbusquali- 
tadbus,quin  pro  tin*  com  mu  tat  10,  L 
corruprioveaccidat.  Atqui  rcccfl'us 
hicvariascauflasobtinebit:  inter- 
dfi  naq;  a rcgione,  interdum  aba- 
getc, alias  a materia,  alias  ab  xtara 
commutatione:  Quippe  pueri  calo 
re,humtditateq;  fumprxdiuuuuc- 
nescalidi,  ficciq;:  fenum  veroxtas 
fngidatac  ficca:  cuius  rei  nobis  ma 
nifcftifllmum  atq;  locuplcrifiimd 
teftimoniu  prxbent  horum  ofhniu 
funCtiones:  tu  tt,q>  alijquide  reccn- 
nus  editi  funt,ali)  vero  lomus  ab  or 
tu  ab(Unt,&  A xtate,pccHcrfit:{Ste- 
rcacxercitia,ftudtaq; , vidlus  ratio, 
&qdaalia  externa  tpametu  Imu-  M 
rant.  Atq;  h$c  vniuerfa  mllrumeta 
rijs  partibus  vfuuemre  pofie  eadem 
rone  nemo  ibitinfidasiquincda  to 
rius  corporis  copofirioni,  ac  ftruCtii 
rx.  Iam  vero  wfto  efie  anud  medi- 
cos tempcncru  rcccfl'us  docuimus: 
noueq;  drias,quib*  ptes,  vd  ip  m to 
tu  cotp’funChones  fuas  pagtit,  atq; 
id  qd'fm  nature  oportet  padunfiv- 
na  videlicet  tpatx,  q & naturalisap 
pcllaftoCto  vero  intpataru.  Res  ete- 
nI,T  quacahdu  ac  liccu  ppollet,cali 
da  ac  ficca  dteefade  quoq;  dc  cx  te- 
ns 


Digitized  by  Google 


DeSanita.Fu&ionibus  180 


A ris fcnriedum.Qua  roncintelligcn 
du  tibi  cm  noue  tpatutf  fanitaus 
dnas,quarii  tpata  vmuerfis  corpo- 
ra ptib’tu  (imilarib’,rQ  diflimilan 
bus  cois  e.  Hoc  tn  intereli.cp  in  illis 
iimo,&(vtficdixcrim)cflcntiafr:T 
is  vero  fecudano,atq,  p acchs . Cu 
itaq;  mediciintpannas  quahtatib9 
agctib’atq;  patienb9  acccptas  refc- 
x5t,haud  abfurdc  toti9  corporis  tpa 
metum  ijfdcm  afhgnabimus.  Qua 
xc  fequetur,  vt  quatuor  in  cotum  e- 
mergant  imempcrantic. 

1> compofitarmn , dijiimilurium+t  fr.tr 
tiumfilubritute.  Cu  5. 

POftq  igjf  fanitate  particular!! 

fimilariu , q ab  eatu  moderata 
tpacura  iplis  adeft,  qufq-,  pumaiia, 
xipiia,  ac  in  (ubilacia  confifbt,laris 
fuperq;  explicauim9*atq;  ire  p acci 
dens  inflrumentanarum,  totiusq; 
ftrudurxcorporisr^pximu  c,vtnc 
ca,qeffofficiaiiu(quatcn9officialcs 
funtjecntialisdilleram9:  ciusq;  ocs 
drias  pcuiram9  Diliimilarcs iiaq-,vt 
pote  copofitas  neq;  agere,neq , pan 
J cofcilo  clt:  nili  it  in  qualuacc,<i  u- 
tate,(  quacenus  qtitas)pofitura,  par 
tiu continualcric.tcrminorum  co- 
C tiguitate,(du  mutuoiungunQ  vni- 
tate.feparatioeq,  modu  Icruaucrir. 
Eritigiiquaiitasinfigura  cocinua 
acnarurali  in  meatuu  atq-,cocaui- 
tatu  lyminctnaine  C. ampliorcs  (int 
anguilioresvcq  par  fit.  In  fupficic 
mcdiocriter  rum  lxui , rum  alpera. 
Quantitas  vero , vbi  adeffipfarum 
nuraerus  naturalis,mod9,atq;  men 
fura.jCfituncfio,  qn  pars  parti  apre 
coniungif’  icparatio.qu  pars  a par- 
te l m naruram  ablccaic.Ccrcra  qui 
<icm  nou  June.  Ac  vmuo  fimiian  q 
diflimilaricomodior.Porrb  magni 


tudo  ac  paruiras  mcnfurxfunt  vo-  D 
cabuLa,quantirati  continue  atrnbu 
ta,multum  arque  paucum  diferetf. 
Menfuraautem  aptius  limilibus,q 
diflimilibus  partibus  allignabitur : 
quippe  hxc  modum  naruralem  mi 
nimcobtincbunt,nilI  (i  prius  fimi- 
lares.equibuscomponuntur,ac  co 
UituuHtur,moderatam  quoque  ni6 
furar.i  lortitf  fmt.  Ad  life  pofuura 
tantum  diccturpartis , vjfcerisvc  in 
corporc  !ocus:qucmadmodum  veil 
tricul  i,iocinoris,cordis,lienis  quoq  ; 
polirum  nominamus.  Confenfum 
vero  mltrumentariarum  intclliwa- 
mus  oportet  cum, qui  aiiacura  pri-  E 
ma  ft. in  m corporis  ltrue  commu- 
nis donacus  meinbrisomnibusicu- 
lufmodi  clt  confenftis  illc principu 
parcium,quf  pro  fee  lo  funcliones 
luasiiaudquaquam  perfi  cerent,  ft 
is  abeffet:  vnde  pnuatnn  vifcuscu 
vifcerc  confcnnre  fpe&amus,atq  ue 
id  mam feflifli ni e i n cerebri  cum  vc 
triculoconfcnfu,ponllimum  map 
pecencia.Alium  lnfuper  contention 
digcnus,cum  apauiculis  vmus  e- 
luldcmq,  membri  olficialis  fitcon 
fcnfusjcum  co.quod  dim  ipfo  ma- 
ions,ptxlUntionsq;  dignitatis.  Hu 
iuf modi  au  tern  videmus  particula-  F 
rum  omnium  oculi  cum  cryitalloi 
dc.  Cftcrum  life  breuiter  perilrin 
go,  vtpote  quf  a diflcdlorif  anis 
magiflris  facile  difccre  pofTis,  quo- 
rum multi  dcca  commentaries  co 
lcnpferunt,ad  quos,fi  non  grauens 
abeundum  ent.  Quod  ft  in  libri* 
Galcni , aliorumquccius  feCtatoru 
verfatus  fueris,acq;  ad  man9tuas  hi 
noftri  commcntarij  venennt,  cosa, 
pcrlegerisjingenue  fatcbtris,nos  hi 
pcrlcctionc  differential um  fanita- 
ris  vcnus,cxactiusq;dilleruille,  q fb 
2 iiij  ceric 


Collc&aneorum  Se&io  prim  a 

(S  ceritille.quem  nofti,  inihi  non  no-  inert  officialibus : illud  quideof  pro  H 
minandus. Arid iudicium rede fer  prium & ertennale:  hoe  (ecundanu 
re  haudquaquam  potens.  nifi  fi  na  atq.peracddens.  Quam (edionem 
utralcm  philolbphiam  ftudiofiili-  qui  ante  nos , nothaq;  (cripferunt 
mcattigeris : tc nanq,  hie  plniofo-  ctatemedici,  iugcnii lubrilitate  pa- 
phum,f  medicum  ir.agis  portulo.  rum  valetites,pr?termi(ere.  Hadc- 
Q fud-vn  adhuc  fuprrtoribuf  .idhciendu.  nils  de  his. 

6.  Df  afitorubm,  afftfhonibitffyfiut 

VErum  vt  cunda  a nobisabfo-  mbih.  Cap.7. 

lutiusexphccnrur,  qu?da  hie  ”V  TVncad  fingulanira  partium 
adhucadfciiknius:  Temperamen  1\|  adioncs,affedionesvc.deucni 


taf  falubria  parubusattributa  fimi 
laribus  nosinuemfle : alia  quidem 
fm  fein  tempetationisextremo:  a- 
lia  veto  ab  ea  recedentia:  qui  th  re- 
H certus  lffidhcm  (enfibilem  neq;in 
adionibus,  neq.affedionibus  paf- 
fionibusvcopcraf’-  quod  ctiamin- 
ftrumentari  js  vfuucnit : vnde  quali 
tatcm,quantitatem,  pofituram , ac 
confenlum  tcperata  diccre  parclL 
Qu?  fane  conrticutio  ea  eii  t,  q uara 
GaLltbclIo  dc  bono  habitu  nos  do 
cuit:a  quo  tu  quoq;,fi  voles,  iplam 
pcrdifnto.Sunt  lguurofficialiu  par 
tium  (alubritatis  odo  difitrenti? : 
quarum  quatuor  temperat?  ,atquc 
item  intemperat?quatuor.  Atqui 
nonnulh  genus  difterentiarum  quf 
turn  arbitrantur, commune  tumfi 
* milaribus,tum  di(TimiIarib*:aiutq; 
efieformam  coniundiomsnoftre: 
qu? quidem  duplicitcr intelligit: v- 
no  modo  nodo(a,altero  vcratatquc 
ilia  compofitis.atq;  offidalibus  ma 

fis  propria.  H?c  au  t fimilibus  parti 
us,quein  habitum  (alubritatis ea 
rum  refrreda  cft.Iam  vero  vtraruq; 
panium  (alubritatis  dri?  turn  cocs, 
turn  ^ppri?  nobis  didxfunt,&quo 
modo  in  omnibus  commumcet : df 
huicnoilro  negociofumme  crane 
iieccfiatia.  Similarium  temperame 
turn  modcratum  aliud  eft  abco.qd 


endumrqui  quidem  cognitioisfco- 

Cusinftar  finahum  caurtarum  col- 
icanduscft.Qui  veronuperexpo- 
(ituseft  iuftar  cauflarum  turn  for- 
malium,ru  materialium  nobiscon  L 
fyderabitur . Vcrum  enimuero  pri- 
n(quam  longius  progrediamur, t- 
num  naturalc  ptincipium  ftatue- 
mus , videlicet  quodhbet  corpus  ex 
materia  formaq;  conflari,ac  corta- 
re:at  materiam  form?quoq;  gratia 
conlifterc:  vnde  colhgcndu , ipfum 
ens  naturale  propter  adboncs  fua* 
proprias  tantum  cflt . Quare  Arift.- 

Sulchreac  dode  (emit,  naturafru-t 
xa,inca(lum , ac  temere  nihil  efie 
molitam  : quod  in  his  qux  ab  arte 
prodeunt,con(picitur:quippeligna 
nauis,  form?,  ac  figur?  nauis  gratia 
adinuenta(unt:&(iceduobusirtis  J4 
conrtaqpp  nauis  adioncni,qu?  erit 
nauigatio.  Hinc  etia  I hominis  cor 
pore  edit  quippiaoportet,qdr(it  lo 
co  turn  form?,  turn  materi?:  atq,  ct 
poltremoadionem  afledioneq;,  q 
amb?abfoiutionem  partium  indi- 
cant. Qu?rendum  itaqj,  quid  fit  vi- 
ce form?  : quid  demum  vice  mate- 
ri? : inde  ad  adiones , affedionesqt 
tranfibimus.  Simplices  quidem  ac 
fimilares  partes  in  compofito  maxi 
ma  ex  parte  locum  materi?  habere 
(pedantunofla  nanque,  ac  (yndefi- 


mi, 


Digitized 


Vj 


De  Sanitatis  Fan  dHonibus  1 8 1 


J[  mi, hoc  eft  ligamcn  ta,  rcdones,  ncr 
fo,cato  ipfa, cutis  demo,  formx  ma 
nus  oratia  confcda  indicantur:qu$ 
fane°fotma  ad  agendu, afficiedfiq;, 
fiue  patiendum  eiit  idonea.  Nem- 
pemanus fungi  fuis  muncribuscS 
ftridionisjintefiomsve  non  poflet, 
atq,  cxpanfionis  ,fiue  relaxations, 
&ali|shuiufmodi,nifi  fi  compofita 
fqici.  prxterca  Sc  fi  compoluorum 
caufla  icompofux,  finnlaresvc  par 
tcsadiinttantum:  habct  nihilomi- 
nus  harum  quxlibet  fondionem, 
ac  raunus  pccuhare , quod  mamfc- 
ftius  in  ipfa  ftrudura,  ac  compofi- 
j3  tura  euadit,emergitq;:idq;  in  inani 
bus  videre eft , qux  ab  oflib’  robur 
attollendi  oncra  obtmenr , atque  a 
cainc,nenns,&  fimilibus  fcfe  cxp5- 
dendi  ,cxplicandiq,  modum . Port 
quxdifcutiendum  inucftiganduq; 
an  fit  quippiam  cuius  gratia  com- 
pofitum  lit, cum  quo  deniq;  raune 
ra  fondioncsq;  fuas  obeat.  Hinc  vc 
xocxordieraur : Partes  natura  qui- 
de  & a mint ,&  afficiuntur  in  totum, 
abipfis*  calorcinnato/.  qui  alius  eft 
ab  eo,  que  a temperameto  adipifeu 
tunid  quod  indicationutn  metho- 
do  docutmus.  Experiment  quippe 
C anatomiccs,  (l.artisdiflccanaicor- 
pora)compcrtum,cxploiatumq;,m 

cordc  quoddam  corpufculum  con- 
tincti  vaporofum , exquifiteq;  cali- 
du.quod  ab  ipfo  per  ai  tcriaium  ca- 
nalesin  vniuerfum  deriuatur  ani- 
mancis  corpus,atquc  trammittitur. 
idem  quoq,  deccrebto  cenfendu. 
Quq  vmuerla  cum  ita  cadant.f.nc- 
que  agere^icq;  affici  partes, pterq  a 
caloic  inteino:  fcquitur  qUi.qj  fon- 
ddones  fuas  a fbrmis  abfolui,  petfi- 
ciqjj&abeo  ipfo  quod  a caliditate 
iunata  fortjuutur.Atqui  ipfaxu  for 


maconflituitur  ex  vtriufq;  caloris  9 
(nanui  Caceius,  qui  a temperatura 
acquiritur)mixtura, qua  agunt, alii 
ciunturtvnde  pcrfpicuo  liquet  cor- 
dis in  animanus  corporcexcelletia, 
atq;  principatus,quo  exterx  partes 
omnes  inefigent,  lpfum  vero  nullif 
admimculo  eget . Porro  de  cerebri 
digniute,atqi  prxftantia  ide  quoqs 
fentiedfljin  pdb*videlicct,ac  vifeeri 
bus,quibus  prqefle  fertur.Incompo 
fita  itaq-,  ppcopofita:  hxc  vero  ob 
calorem  a c®tde  dcriuatum , qui  x- 
quide  his  formx  loco  adcfliquara- 
tiocinatiSc  parebit,  fuiguloru  me- 
broru  functiones  affedioncsq;  ide  * 
jpficifci.  Verum  cnim  vero  an  folus 
hie  calor  ilta  effiaar.an  fit  aliud  qp 
piam,quod  iithuic  caliditau vice 
formx  mcdici  confyderatione  traa 
feendit.  Iam  vero  alias  cfl'e  facilita- 
tes^ ter  eas  formas, que  a tpacura^) 
uenmt,aflcrimus:quas  alas  vocitau 
de  quib’ante  adiocSjaffedionesq;, 
paucis  agemus,  harumq;  quot  lint 
drix  cxpiicabimus:  mox  ad  ea  qui- 
busvnaquxq-,  parsattribui^aadi- 
ci(q„rcuertemur:  qtK  fanb  fietco- 
gnitis  poretijs  q fond  iocs  pagilt.Il- 
lud  vero  tc  in  primis  latere  no  veil,  * 
fondionu  gna,quatenusad  nospti 
net,  notiora  ee  earn  facultatibVnar 
turx aut  potetias  notiotes.Cii  itaq; 
philofopni,  atq;  media  fondiones 
lpeculan^tres  an  potcflates  hoi  ad 
elle  aftirmSt:  naturalc,  yitale,  aiale, 
Naturalis  quidc  e,qua  alimur.icre- 
metfi  fumim*,atq;  gignimur.Vita- 
lispulfumefficitacl  cordefedchet 
curquoqj  rcfpir5doapire,acdilau 
ic  dexpirado  occluderc.ac  conltrin 
gcic.Cm’quoq;  coipes  eft  vis  ilia  t- 
pulforia  motrixq„  qua  cu  qd  expe- 
tim’,ad  id  apptchcdedu  Ipcllimur, 

mo- 


Collc3:a.Sectio  pinna 

G mouemtirq; , aut  aucrcimur  vt  id  cum  corde  calorem  membrislpar-  K 
dcclinem*,acfugiamus:hancq;oc$  tiafctq; pr^cipux,  primxq;  alcrici 
in  corde  (itam  te/lanf'.Porro  aTalis  poteunx famulcrur,  paritcrq , cu  ea 
in  quinq;  eftdiltiCta  modos.acdif  (eructur.  Quareabfiurdu  foret.hac 
fcren tias fen (i les: videndi, olfacicdi,  ab  alijsdiuerfam,  fcorfumq;  collo- 
gultadi,audiedi,arq;  tageduquibus  care . Ergo  ad  nutricationem  refrre 
ct  accedir  mono  fetus locuinfdcla-  da,  queadmodum  extern:  quinque 
tioi  e latiocmve  vocat) . Ad  hxcin  facuitates,  artradlrix,rcrentnx,altC“ 
phantalHc3,qua  imaginatrieem  ap  iatnx,expultrix,&  q difcerncs  noTa 
pcllamus,  cogitatricc , xfhmatricc,  tur:  quag  caipfa  maioris in  vita  fit 
recordatricem  ,con  fern  a t ri  ceq ; dif-  mometi.ac  podcris  pdiftigob  calo- 
fccatur  Quam  quidem  fectioocmc  re,qui  multus  abipfaemanat:qua 
dici  in  dtuidendis  alx  fecultanbus  rone  medici  impulfi,  nomc  vitalis 
vfurparunt : qu.c  & fi  parii  apta  fit,  huic  dedcre:&fi  fub  altncis  gne  co- 
tibi  nihilominusin  hacarteparum  prehendaf.  Quidam  mfiupplatas, 

H ent  incom moda.  Quamobrcm,ap-  ftirpesveab  huiu'spotertatisffiftio-  L 
tior  of  no  ilia  erir,quxfm  motionc  ne  vegeralesappellitat.VeruenTue^ 
naturale  elficif parntio:  qnquidem  ro  tnedicoru  partition  poretia  ala- 
in  confeflo eft, iftasfundlioncs non  Jedidta, in  quinq;  modosdfiasq; (e 
tmattiibui  qualitatib* quatuor.ve  cat,fcntiedi.mouendj,ima<nn5di,re 
rum  etiam  fecultatibus,  tjuas  alas  minifcejidi(rccordadire)coferoatlt, 
appellitant:Supcr q uibus dum  fufi*  aedeniq-,  ronisipfi’.vfquequaq;  ve 
accuratiusq,  diflerunt , atq;  difpu-  ra  eft.vno  cxcepto , Sc  prxtermiflb, 
taut, alms  llirpibus  adferibunt,  nu-  q>  finihil  intereit,  an  vim  mouendi 
tricationcm  fmerementu , ac  £na-  (ecus  locum , ( lationem  vocant)an 
tion6  retro  nobis di&as  r cjuaru  au-  vim  mouendi  a voluntatis imperio 
gedi  fundton*  altncis  finemredte  atq;impctu  noiaueris-vbiinconfi- 
quisdixerittgignendi  veroquafi  au  milibuscumcaconuenit  imagina 
clricis  potetixabfblutione.atquep  tiondquodincommenmriodeani 
fe&ione.Pnrterea  alarum  nome  ha  ma  expofuimus.  Qui  aute  vim  mo 
1 buetunt, turn  quia  organicx,tu  ga  tus  volunrarij,  illi  qnx  a vita  nomt  ' 
ex  facultatum  naturaTium  minime  ictinct,pot£tix  a/Tignant , atq,  ilia, 
fint.Eftoveroq>quis  internarura-  qu^  motrix  (ecus  locu  df,altenus 
les  teferat  largiori  (vt  dr)  loquendi  fpecieicflccenfent,perperam  face- 
m6:is  haudquag  aberrabir,potifli-  re  mihi  videntur.  Suntetcnimh^ 
mum  fi  ala  a relatioc  vel  fundtione  tm  facu!tates,aJmx,  audtrix , fenfi- 
intelligat.  q>  li  abeflentiatm  pote-  trix,genitiix,iiTiaginatrix,  apperi- 
f latent JJpria  ipfam  cenlet,  isabfur  trix,rocinatrix,au«rix:&quxxf fi- 
de labit:  |dr  nobis  cdtadflimum  re  matrix, cogiratrix,c6fcruatrix,  atqi 
liquit  Galc.nofler,in  quodam  fuo-  recordatrix.Ellaut  (qucadinodfi  re 
rum  com mentariorum,  vbi  il!5  ma  troia  didtuni  eft)  fujxr  ima^inatio 
gnencomparat.Cxteium  vis,aqua  nemconlhtutarationalis  vis,  vtpo 
pulfiu  ertiemnf’,  altnx  quoq;  elt.di-  te  qux  vniuerfalia  coplcdtedo  perfi 
iiidenjacprinceps:  vtpotequxvna  ciaciquod ab  Aulto. primo aulcul- 

u- 


DeSanitatis  Fitn&iomb.  1 8 1 


A tatidnis  naturnlis,  Sc  pollerioru  pri 
mo  dilccrepotes:  cuius  nilnlomi- 
nus  contrarium  mcaiccprimico- 
metari;  aulcultationu  lenbir . qux 
dubia  fiquis  dilucre  ac  lolucre  co- 
cupifiit,ab  co  iplb  Arift.  pctat.  Cu 
iraq-,  vl’ia,  qu$  vi  apprchenduntur 
rationali , parciculana  habcan  r , in 
ho  mine  fitoportet  facuhas,  qua  co 
plcdaf  efientia  horu  parriculariu 
lub  vFibus  cotcntoru : arq;  alia  vis, 
qu£  eoru  recordetui . Quare  cu  po- 
tenna  ilia  vfium  copledrix,  ca  ipla 
tm  1 magma  ns  habitudmib’  appre 
hendat,  fcquenturdeniq;  tresalix 
S poteftares,  xftiniatrix  C qu$  eentia 
articulartum  coprehcndit : recor- 
atnx,qu^qrtimatorii  eftipresfio: 
tertio  ac  poflrcma  imaginatnx , q 
aeftimatricis  imprcsfioncs  fufeipit , 
atq,  ampleditur : arq;  h^  fiint  tan- 
qua  viitutisrarionalisaucillx : qp- 
pc  haud  focus, ac  forui  domims  hc- 
risuc  fins  morigeri  funr,paratq;ac 
curant  qcf  fado  opus  cft.ita  Sc  ca.cc 
r$  potently  rationali  famuLanc.  Pa- 
teveirem  arbitrorvim  imaginatri- 
ccm  ronali  adducere  ea,  q nunime 
Cm  comprehenla . Quinetia,  duas 
apprehendendi  drias , xftimatnee 
G f.ac  conforuatricc  rauonaliscopre 
hefioni  attribui.  Quare  cu  a ratio- 
nal! ablcediit  vfia,  atq;  recordatrix 
vniuerlaliu  m rcminilcitur,  xltima 
trix  vero  indicate  dignofeu,  tunc 
imagmatrix  efientia  iilam  particu- 
iarem  a recordatricc  fimul  & xfti- 
matricc cognita  cxploratamq.ha- 
bebit : qua  habitudincab  itnagina 
done  accepta  conlcquutaq;,  vis  ra- 
tionalis,quo  prius  carcbat.id  adipi- 
Icitur . Indcht,  vttres  a nobis  retro 
fcriptc  potently  illi,  quearone  no- 
mcn,obtmct,famuJcntur,  ac  mnu- 


ftrent . Eatenus  au  r medicinx  pro-  D 
fefion  vuha,ac  necefiaria , q dc  his 
dificruimus,non  ignoresiquatenus 
liberaliusac  perfeciius  dneen  vein: 
eruntq, a nature  mtcrprctibus  quae 
reda  . Veru  cnimucro  qd  in  hoc  nc 
gocio  ex  vlu  niedirinx  lludiofi  can 
aidatiq;  vfiiucnit , id  prxcipuu  crit 
icmperamentu,  q<1  lingulishiculta 
ttbus  inell,tribuiturq;,compertum 
habere,  atq,  II  prxfonsfit,  tucti : fi 
dcperditu,infiaurarc,ac  rdUtucrc , 
Satis  naq,  iupq,  faus  frugis  reforet 
ex  hac  dilciplma , fi  a form^  tempe 
rationis  notitia,&  explorauonc  for 
mam  quoq;  Ipiritale  intellechuaq;  E 
confoquatur : queadmodum  li  nia 
teiia  cognita,quatuor  lucconi  cor- 
poris, partiumq;  vniuerfiuum  co- 
gnitionem  aficquatur . 

Dcv/h  j>artium  incompofi,  arum  quit fi- 
m.Us.ac  finuLtres  appelioitur. 

Cap . 8 . 

SEquitur  vt  manifollufaciamus, 
pa  rteis  omneis  ani  ma  tis  efle  ob 
prxdi  das  facilitates  conllitutaqat- 
que  potentias  ob  fuas  fundioucs : 
nullamq.m  homme  parte,  qu\-  no 
fit  actionis  cuiufiiam,atq,  affcdio- 
nis gratia:  quas  vbiexploiatas  vna  E 
cum  temperamento  lingularu  ha- 
bucrimus  ,fi»lubritatem  quoq;cu- 
4}shbet  partis  per  caufias , qu?  a fi- 
ne appellation , percognita  tenebi- 
mus.  lam. n. per  caufias,  qu  j turn  a 
ixiatcria,tum  a forma  nonnnatur, 
nobis  iunotuit . Atq  efircdrices  hue 
adferrei  vtpotc  iam  foparatas  Jmmi 
me  oportct.mfi  fi  quippia , qd  efte- 
tlncis  caufo  locii  obtincret,  rn  mo 
con  foruandi  manerct.Principioigi 
tur  lido  ab  vlu  (imilariu,diccrQUS, 
rcmquj  pp  alia  neccilaiiacft,id  bi 
far  iam 


Colle&a.  Sc&io  Prims 


C faria  efle:  Primu.vt  fit  client ia  pri- 
nt a eflentie  poflrem?  neceflana:  fi- 
cua  fubllantia  fimplicium  ac  (i  mi- 
la  nit  ob  inf  Iramcn  tali  u fubflan  tia 
fiiit  ncceflaria:Sccundo  no  quide  a 
ncceflitatc : veru  qm  duo  vno  funt 
pnjitatiora,idq;  nobilitate  indicat: 
vtideoculodiccndu,  qui  fane  qui- 
dc  homini  datus  eft  ob  vifione  ci 
ncceilanS:  binos  vero  natura  crea- 
uit,  pr?ftiritq;  illi , qm  comodiores 
▼nlioresqj.Nos  vero  no  paucos  vP 
prater  mi  ttem  us,  qui  parit  huic  no- 
ftro  ncgocio  funt  ldonei.Similarifi 
itaq;  partium  qda  funt  vt  ofla,  car- 
H ulago : vngues : qu?dam  vt  nerui , 
mulculi, ligaments,  mebran?,  ten- 
dines,cerebru , huiusq;ofla,  fpinae 
medulla,caro,adcps, cutis,  pih,  fuc- 
d quatuor,  atq;  fpirit*.  Atqui  ofliu 
vfus  prascipuus  aa  roborandu , fta- 
biliendumq;  '•  nempe  tauqua  fun- 
damenta  qdam  ad  vniuerfam  cor- 
poris fubdantia  fuflentanda  fubij- 
ciuntur:  Ad  hare  ad  munimentC,cu 
telaq; , cuiufmodi  capitis  atq  -,  tho- 
racis  ofla.  Horn  vero  multi tudo  ad 
morns  varios  particularesq-, : ma- 
nus  quippeper  fe  mouen  non  pof- 
fet , mfi  Aab  oflibus  brachijfemn- 
I da  foret.  Alius infup occurnt  vfus, 
quiefl,vtfaciIiusexnalationu , va- 
porumq-,  copia  difcuatia^  disflpef, 
ac  tranlpiret.Hm6i  aflt  flmtfutur? 
qu$  in  caluaria  con  fpici  u tu  r.Qu  i n 
Ctahjadijcipnr,  vteftillc : nc,vbi 
os  vnti  larderetur  afficercturuc , ita 
iacilisefletadaltcrum  lxflonis,afle 
dusq;  tranflms : qfn  al  terum  ab  al 
tero iciundum . Multa  quoq.cflc 
oportuit  rumob  figur^ipforu  eua- 
riatione,  mm  ob  qualitatem,  cuius 
gratia  fabricata,mm  demq-,  ob  ma 
gnitudinc,  ac  paruitatem : qu$  va- 


riatio  in  oflibus  digitoru,  cruris,  ac  R 
coxa:  fpedatur . Verfi  figure , for- 
mat; diuerfi  modi  adfunt,qm  qu$ 
valiaa,grandia,  grauiaq;  efle  opor- 
tuit:dura  quoq;,  folida,  ac  minime 
concaua  conftituta  funt : qua:  aut 
lcuia,dura  quide, fed  caua.  Pond  q 
carni  adhatrcrc  iungiq;  natura  vo- 
luit,teneriu  fcula,  ac  mollia  fabric* 
ta  funt,  cuiufmodi  cardlagines,  & 
q eiufdem  funt  generis:  ifta  verd 
vcl  mcdiocriter  eruditus  te  docere 
pot. Genus quide  vnguium  fedfi 
eilduarum  vtilitacu  gratia : prim? 
ac  cois,ad fummitatis  digitoru  mu 
nimentu,acconferuatione:quopa 
do  bafts fummitati  fcrrum  quoqj 
affigitur : poftrem?  vt  cius  loci  car- 
ne  nrmarcnr,indcq-,  man*  facilius, 

& melius  apprehenderet:  nihilq-,  il 
li  effiigeret,exeidcretq; . F undio  ve 
ro  appreheforia  vnguibus  manuu 
magis,q  pedum  propna.Primus  ve 
ro  vfus  exteris  ammantibus  cornu 
nis  quoq ; eft  Nerui  infup  no  pau- 
cas  nobis  afferunt  dubirationesrqp 
pc  Gal.conftatiflime  aflerit,ncruo- 
rum  vtilitateefle,  virtutem  fen/us 
ac  morns  a princrpio  in  partcisom 
neistranfmirtcrc : Anil,  verocon- 
flimtos  infitosq;  adcaloreinternu 
temperandu  fenfumq;  iride  pr^fla- 
dum:  qu$  fnTa  proximaeft  illi,qu$ 
decereoro  fertur.  Gale.ad  fulcien- 
dam  fua  opinione,  Sc  firmanda,ar- 
gumetovtitur,q>  videlicet  l^-fb , aut 
! tom  ablato  nemo,  afficitur,&  adi 
mitur  fenfus,atq;  morns:  veru  id 
haudquaqua  a methodo  demfatio 
num  procedere , fatis  patet  ex  his 
in  dialedicisdifcuflimus.  Vfusigif 
neruoru  eiufdem  generis  cum  cere 
bri  vtihtatc , ab  cot] ; oes  plane  ortS 
habent : ncc  ell  qtl  in  cetcbro  fixos 

(vt 


Digitized  by  Google 


T>e  Sanitatis  Fun&ionib.  1 8 


A vt  fen  tit  Gal.  ( <ficas.  an  vero  motu 
voluntariu  efnciant,dignum  accu- 
ta  cofydeiatioe . Syndclmoni.id  eft 
ligamentorum,atq,  tendon  u vfiim 
nemo  feit : morionis.  q ab  imperio 
voluntatis  prodit,  gratia  inftitucii. 
Membrane  pro  tegminc  impofit? , 
atq;  vt  meant1,  fuipendatq;  parteis 
qu?  fufpendt  apt?  f'unt,  ac  rctinear: 

3a  ad  fyndefmos  magis  ptinere  vi- 
etur.  At  qua:  ventre  intcgit,bm6i 
vtilitatcobtinet : nempearcet,  pro 
hibctq,,  nc  inteftina  prolabanf,  lo 
coq;  dimoucantur : quo  lapfu  her- 
mofi  cfficiuntur  holes.  Venofum 
B genus  duplex  eft : primu  artcriaru, 
qux  fpiritumaclanguincmacor- 
de  accipiut,  in  omneisq;  parteisex- 
pandunt,  alias  quide  (anguine  tm , 
alias  (pintu  ac  (anguine  (imul.  Al- 
tcru  vero  venaru  qux  non  feriunt, 
in  quibuslpiritus  vix  (enfudepre- 
henditur,m(i  fi  Gale.opinio  diuer- 
fa  nos  fentirc  cogat,qui  in  iocinorc 
(piritus  naturalis  (edem  collocauit, 
quern  abaltricefacultate  confici  te 
ftati  fumus.  Venaram  aut  riui  per- 
multi  I omneis  parteis  corporis  ex- 
pandunturfficuti  &artcriarum)  vt 
(anguinem  plane  elaboratum  con 
C coCtumq,  ab  hepate  in  totum  cor- 
pus funaant . Meminifle  hie  tc  vc- 
lim.Anftotelc  (entire, partium  om- 
nium nutneationem  abvtnufque 
lana;uine,vcnx.('atq;  arterix,  mu- 
nio  fimulq;  commixto,  ac  tempera 
toperfici.Quinenaiocinoris.atquc 
venarum  (anguine, vice  matcri?  ll- 
li  efle,  qui  per  arterias  a corde  defe- 
ratur : qui  quide  loco  formx  ent , 
vtporcalterum  turn  cocoqucns,  tu 
perfides , alimentumq;  adui  proxi 
mum  reddens.AtquiGal.eum,qui 
per  veius  a iocinorc  difeurn t,nu tri 


mctu  per  (c  proximum  arbitrator . Q 
Vcrum  Arift.ratiocinatio  (ii per  his 
efthmoi:  Sanguis(inquit) quate- 
nuslanguis,  partiu  haud  dubie  eft 
alimentii : quicqtud  vero  alit,paru 
busaccedercdebcr,aflimilanq, : at 
qui  vterq,(anguis,tum  arteriaium, 
turn  venarum,pci  omnia  funditur, 
adeftq;  oi bus,  vt  fit  partium  nutri- 
mentu , ex  coq;  conftftunt  nccella- 
rio . Cum  vero  in  crudum  Sc  codu 
fecetur  fanguis  illc quide  vice  ma- 
tcnx,hic  vero  formx  pr?ftabit : vn 
de  erit  crudi.codiq;  collatio , ficuti 
formx  atq,  matcrix  : Hoc  vero  in 
hbrisdcanimalium  hiftoria  Arid.  & 
dodeexplicuit.Cxtcrum  fi  quisdi- 
cfa  Galcni  probe  diligenterq;  ptr- 
pendat,inuenieteu  (enfifle,  parteis 
corporis  fupernas  a (anguine, qui 
inartenjs  continef1, nutrimentum 
fulcipere  ;iubec  nanq;  in  hcmicra 
nico  dolore.comitiahq;  morbo  diu 
turno  (ecari  arterias . Summopcre 
aut  cupere  difeere , cur  non  putarit 
alias  quoq;codcali  (anguine.  Mc- 
dullaru  dux  funt  differentix : Vna 
cerebri,  qux  (iib  caluaria  includif, 
haud  dubie  materia  (pintus,  vndo 
(enfus  exoriuntur : Altera  veto 
inofiibus  habettiralimenulangui  f 
nei,quod  in  ipla  diftribuitur , con-, 
cocfu  cxcrcmentu,  liancq,  non  co- 
tinent  folida , ac  minime  concaua. 
atquiuoca  itaq;appellatione  eius 
qu?  in  ccrebro , atq;  alterius  qu?  in 
oflibus  con  tenta  e(t,diccrc  oponet: 
ilia  etenim  a vulgo  tm  medulla  no 
minatur : hxc  aut  omnino  prope 
dixenm,  vera  eft:  Atq;  oflium  con- 
cede verumq;excrementum:itcq; 
eflentia  ttniperata:  veru  (pin?  dor- 
li  medulla  ciufile generis  eft  cu  ce- 
rcbro,habctq,  colaem  vfus  cu  ip(o; 

At 


Collefta-Scctio  Prima 

G At  in  quo  mutuo  difcrcpet , vbi  dc  demq,  diduiftionis  firmamentfi  ae  K 
partibus  diflimilaribus  difleremus,  tutela  foret.Qdquidc  & (implex  6, 
dilcere  poteris . Porro  caro  duabus  animantibusq;  olbus  coe : baud  fc 
conrinct'diftercnti)s(vti  retro  li  do  cus  ac  cor  vnfi  diflimilariu  ac  com 
cuimus)quas  ambastadfionisin-  pofitoruomnianimantiumgeneri 
ftrumenta  feriprum  reliquit  Arid,  coe datum  . Nficdcfucdsquatuor 


eodem 
quo 


•m  mo  rationed];  (chabentia,  ou?dS  ptradtandafunt,m  primisq; 
oculusad  vifionc:  cuius  rei  in*  ae  (anguine  ipfb.queduplici pr^di- 
<fjaum  ,<p  (implex  corpus  (enfum  turn  vtilitatcfpciftamus:Vna,vtna 
deprehedit  (implied : quo  in  officio  ttiat , qua  fun&ionc  efficit  is  qui  in 
neruuscami  famulatur , vt  teperet  iocinoreac  venis,^  ( vr  medici  (en- 
videlicct  fpiritu  fcnfus  quiacordc  tiunt)ab  co  vifccte oiiginc  habent: 
tranfmittitur:  quas  ronesa  nobis  Altera,  vtc6uchatatq,dcferat  vni 
medicum  neceftceftaccipere.  Atq  fpirmim  caloremq,,  Sc is  in  arterijs 
(enfionc  atq;  motionem  acerebro  cor.tentuseft.Pituitafanguisinco- 
H ncruisonum  eflcntiamq;  habere  li  dfus  eft,vcl(ytquisdixerit)  fangui- 
quet.  Genus  infupercarnis  mu  feu-  nca  fuperfluitas,  qu$  parum  abefl , 
lofum  a Galeno  vocatum,interoffi  quin  fit  (anguis:  qua  abfcnteabfce 
cialia  afcribitur  : a quo  mouendi  acnteq;,& fecreta , fanguis abfolu- 
primaviscfficidtquippenulliusad-  done  nancifcitur,qd  de  vtraq;  bile, 
miniculo,nulIoueintercedcnte,  fed 
per  fe  tin  ruouetur.qiiquidc  (ialifi- 
de  motu  haberet,aliil  (exutaremur, 
qd  ex  fe  motionf  haberct,  moucre* 
turq; : quo  mo  resin  infiniru  pro- 


tum  flaua,tfi  atra,velim  exiftimes. 
Neccflario  itaq ; pituita  corporibus 
infita  : fieri  etenim  nequitalimen- 
ra  altcrari  immutariue  ,atq;  conco 
qui,  quin  &pituitofacxcremetagi 


eedcret : nihil  etenim  mouet,nifi  gnantur:  Ad  hxcali(quoque  vfus 
idl  quoq;  moueatur.Hincncccfla-  pituit?  inueftigari  poflunt : hume- 
rio  r£  tjuiefeere  nccefle eft apud  pri  dfat  nanq ;parteis,&  nutritioi  apta* 
mum  a mouente  immobili  agita-  efficit, viceq;  ahmenu  in  longa  inc- 
tum.  Verii  iftain  naturali philofb-  dia prqftat . Flaua veto, atraq;  bilis 
I phiaampliuslterpretatifiimus.lde  primo,ac per  (cm  corpora conrinc  I 
quoq;  carnis  genus  mufculofum , tur,habenturq;.  Etenim  cibaria  co 
motus  (ecus  locu  ( latione  vocant ) coda,^  a ventricu lo  ad  iecu  r trahu 
Galeno  lftrumctii  feribitur ; Arnos  tur,  in  (anguine  haudquaqua  tran 
quoqjalias  difleremus  deeo.  lave'  (ircnunutarenturue,ni(i  fiabcisil 
ro  corpus  illud  fpongiofum , qcf  in  la  duo  exetementa  fcccrnetentur : 
inguinibusaxilIisq;pofitu  eft,hui*  quemadrnodu  vmumdulcenoni- 
tm  gratia  fabricam,vtexa&a jppul  n duobusexcrcmentisaboicatis,al- 
fataci;  a ceteris  partibus  excremcn-  tero  craflo  tcrrofoq;,altero  tenui  le 
ta  exciperet : facilcq;  poflumus  no-  ui  acrcocj; , oTbus  fuis  numcris  par- 
bisper(uadcre,adeocoipulentum , tibusq;  abfoluru  did  debet. Quaob 
Sc  beuecarnofum  ce  foci u in,  vt  1m  rent  natura  amar^ bill, atq;  atr$ in- 
pleret  qd  in  medio  vaforu,in  diucr-  ftrumeta  ac  conceptacula  infti tuit, 
fasparteisdidutftoru  habeturieiuf  pituitx  vero  dcaegauit;  qnquidcm 


ex 


Dc  Sanitatis  Pdn&ionibl  1 k 


9t‘trx  h»C  partes  coftitui  ac  ntitriri  vo- 
luit  natura;  ex'alijsvcro  retro  diftis 
fuccis  ncquaqua  hrpact  aute  q>  na 
rura  hos  fiiccos  inftrumenta  facul- 
tatis  altricis  noiuerit  bom  eledHoe. 
Nempe  vefica  bills  meat  urn  habet 
gemmum : at  vt  pluri  m u vnicus  is 
eft  in  inteftinum,  hoc  eft  exitfi  fun 
diventriculi  & iciuni  mediu  infer- 
tns,q  intcftinafuntgracilia,ac  fub- 
limia : ve!  ft  geminus  meatus  fit  in 
ecphyftm  illjfn  major  fieri tur,  hoc 
eft  pyloron : minor  in  fundo  verris 
pauko  fupra  pyloron  inuenitur,  vbi 
code  quo  in  mteffanis  fungitur  mu 
B nere : vcfica  etenim ilia  portione  bi 
lisquadam  per  huncmeatumqui 
▼mcuseft^tdlteftinaeffundit,  vtil 
laexcitentur  irritcnturqiadcxcrc- 
tione,  qfiq;  abfferganr*.  Licnis  quo- 
que  meatus  gem  i nos  habet,  vnum 
quidemqui  os  vctriculi  pertinoit, 
quo  exiguumatrs bilis  in  tplum 
euomit,efFundit<*|;,  turn  vtexpurge 
tur,tum  vtcitetutappetentia:  quat 
ypfcdbo  ab  aciiiis  excitan  cofueuic : 
quorum  ali(sin  commentarijs  co- 
pra fi  us  nrentionem  faciemus.  Pro- 
ximutrt  eft,vc  dc  adipe  pauca  anno 
ten\us:cuius  vtihtas  prima,vt  calo- 
C rem  moucatatq;accetfat  omento 
atc|;  lepto  tranfucrforcfKj;  excre- 
ment m,fupcrflti!tasucc6coch  fan- 
* guinis, quo  partes  animantisnutri- 
tx  funt.quarc  adipe  moderate  ade- 
pts, fummam  eximiaq;exeofani- 
carem  conijcimus:  prow:  nanq;,at- 
que  inculpate facultatealtrice  fitas 
pcragerc  functioes  teftatur . Inde  fi 
corpori  no  accrefcat,aTal  haudqua 
qu5exa&£  concoquercfignificat*: 
tn  quo  excremttii.qd  ncceflarto  p- 
baui  cocoftione  cofequitf,  mimme 
fiat:  id  vero  c calidu,huroiduq;:qd 


e t ad  impftda  ^ in  animanrt  vacua  D. 
habent’na  conftinnt.  vbi  vcroim 
modcrarius  pinpuefcih  adtpe  aian- 
tiaqjt-au^ac  vitiofcaffe&ioiicofti 
tutionisqi  notaeimultaqttipp  ali 
mentoru  mam  ( fanguine  dico ) in 
adipe  vertijob  qua  reftigereC  corp% 
animalqj  morteobeat.  Adh^c  len- 
fu  pratdita  no  6,parteisq;  fen  lus  co- 
potes  infenfiiesefficit,  n tmmodice 
augea^.Piloru  capirisjupcrcrliotii, 
palpcbraruqj  vfus  admonimentu 
tutelaq;:  q nanq;in  capitenafcun 
tur.ccrcbru  a ftlgorii,  calorhq;  fld- 
xa,&  irtcomodo  tutanruny  fuperci 
Iioru,  palpcbrarfiqi  oculos  ab  exter  R 
noru  lapfu  tutosfaciut:quifubaxil 
lis,atq,  in  pe&ine , alijsq;  particulis 
cxoriunflex  copia,exuperatiaq;  ma 
teri^origine  trahfit.Galeni  afitopi 
mo,  qua  pilos  a vapore  quoda  cali* 
gino(b,funndo,  attj;  exufto  proda- 
ci  aflerit,  no  oleitater  eft  ppededa  t 
ptlus  naq;  corpuse  intedi,aptu,lic- 
cu,cuiufmodi  eft  alimeti  licci  i'up- 
fluitas,qn  plus  iufto  adurif,  manc- 
te  in  iplo  exigua  pinguitudinis  por 
tiuncula.  Quaobcc,no  crit  vapor  il 
le,cui’  fit  appofitio  partis  ad  parte  i 
quinimmo  corpus  e valdc  commit 
&inrcndi,aptu)atq;in  longitudine  t 
audlum. Natura  verofvt  ego  quidc 
ftntio)  hunc  vapore  machinata  eft 
gencrationiSpilorfi  gratia : atq;  vt 
alienum  mareri$fuperabundansq> 
excrementum  ab  interms  ad  exter* 
na  euocaretur,  expurgarcturq-,  ani* 
mantis  corpus.  Quodimiranfagti 
coloc,  qui  vt  fecudior,feraciotq;"tct 
rafiar,feminaillid6niimint,atqtre 
inijciunt,qu(e  ehctdnt , attrahantqj 
qif  in  ea  exuftnm  tcrreuq,coftftit. 

At  cutis  olum  tegnmemum  com 
muncjSpiritus  pro*  jma  funtfacul- 

tans 


Colle&a.  Se&io  Pritria 


<S  tatis  inftrumfta, ^animal  regit  at- 
que  gubcmat : cui  qumq;  potella- 
tes  ancillantur,atrra<ftrix,retentrix, 
aitcratrix,  expultrix.quibus  difcer- 
ncnreadijcimns.  Verum  cnimueio 
alia  quoq;  ineft  ftcultas,  que  abfb- 
luregubcmatnx  nominattoti  cor- 
pori  communis,  de  quaaliqnpie- 
nius  difputabimus.  Nunctantum 
iddixifle  facisfic,abanimaeflcac 
pvodire,qua  a beuruc, animal  quo- 
quc  interim  needle  eft. 

Dr  dtsfuniLribm  nutntorU  facultati  ad 
die  hi  p.irtibus.  Cap.  9. 

H \TVnc  de  parti  um  officialium 
i\|  vfupaucispcrtraiftabimus,  ^ 
facultati  altrici  famulantur , necef 
fariain  totum,  acmanifetocxpli- 
cantcs : principiu  facientes  a nutn 
cationc,qu?advitamcximium  in 
primis  vsu  obtinet.  Quippc  ad  fun 
drionc  huius  abolitioncm  mors  fe- 
quitur  Sunt  vero,  qua  tu  fcnfii  vfur 
parepofl’umuSjha: : Ventriculus,at 
que  os, Sc  Cjda  oris  particulac.gulaj- 
teftina,iccur,venx,rencs,  Iicn.vtra- 
quevcfica,tum  bilis,tum  !otij.C$tc 
rum  oris  prxeipua  vtilitas  comma- 
duca tio  eft,  in  quod  munus  dentes 

I inftituti  : antenoresquide  ad  feca- 
dum:(inci(orios  vocat)maxiIlares, 
qui  & molare$,extranslari6e,q>  his 
cibi  veluti  molis  ccrcales  fiuges  te- 
nuantur,Sc  arterutur.atqi  in  ore  fit 
aliqua  conco&io, pater, quamuis  is, 
qu£  probe  no! H , alio  vtatur  nomi- 
ne.Gula  mcatus,quoin  vcntriculu 
ribaria  ingeruntur : cuius  fiin&io 
duabus  con  tot  facultanbus,  attra- 
dhicc,ac  propultricc : primo  nanq; 
ab  ote  rrahimusabos,  deinde  in 
vcntriculu  dcuor5tur,pcllunturq, : 
quibus  adrionibus  abolius,  animal 


fimul,inedia,famcq;  occumbcrc  ne-lOk 
cefleeft . Variari  vero  partem,  qux 
potentijs  naturalibus  faraulatur, 
oportet:  id  qd  ex  arte  fecandj  cod- 
pora  patebit.  Co  tot  lgitur  gula  tu- 
nicis  duabus,interna  atqj  external 
quarum  pnma,cui  reAe  film  fibr^,  > 
quoab  oreinfeattrahat,inftitutt- 
eft : altera  vero,  cui  tranfuerf^  funt . 
fibr^,quo  conftringat ea  quc  conti 
net  ac  protrudat,ta1is  facia  eft.  pro* 
pellitautcibos  baud  fccus.q  man* 
coadta  ac  compLc-ila , fluidahumir- 
4aq;.  Sequitur  ventriculus  alimcit* 
torn  pergulam  ad  fcdelatorum  co 
dhonis  inftrm : ea  nanq;  inchylu  y 
■iutat,atq  altera t,  at  no  in  fangui- 
nc : qd  confirmant  indicantq-,  nu- 
per  dicbj  potenri? , quibus  ad  hanc 
rundhoncm  vtiturXoncociio  vero, 
maruieftior  eft  in  tunicacius  crat- 
fiore,  ac  camofiore.qu?  plurimi  ca. 
loris  copiam  turn  a veins, tu  ab  art£ 
rijs  deriuatam  continet . Poftrema 
vifccra  calidioraadiaccntia  ventri 
habes : iecura  dcxtns,  liencm  afi- 
mftris . Duas  quoq;  habet  tunicas, 
qux  pertinent  vlque  ad  ipfumos: 

Vna  qu?  interior  eft,qualis  c in  vo* 
tre,talis  perfiftens : Altera  ad  cacao 
fiorem  fpccieingulaconucr/a,qua  fjg 
rum  fibrx  corranam  inter  fcddpo- 
fi rionem  obtinet.  Qu$  interna  eft  , 
in  te&ura  porreefas  habet  fibras,vt 
qu;  trahendi  ca  fit  inftituta : ex  ter 
na  tranfuer(as,quo  circulo  contra- 
hat.  Hinc  eft  q>  atrra&or  ia,&  expul 
folia  facultates  cuidcnulTim?  I hoc 
vifccre  fiotNepe  vbi  alimeu  mge- 
fta  funt,  anftc  Itatim  vndiq,  copie- 
(flit"  fuis  tunicis , quod  vbi  cibos  ad 
perfeCiione  concoxit,  vniuerf^  par- 
tes fapemc  infurgunt  ad  inferna  p* 
medo . Habet  vero  expul  tux  aciio- 

ncs 


Digitized  by  GotP^I 


De  Sanita-Functionib9  1 8 5 

ji-i*esduasomninoconcrarias:vnam  tehumiditateq,  fit:deindeabardo  d 
ijpcradaconcodioncdeorfum,.'!!-  illo  ventriculi  complexu.  Quamob 
icramquffiirfumexpcIlit.At  vis il  remanimantiaquibus  venires  craf 
la,qu^  nobis difccrncs  nominatur,  fioreSjCorpulentiorcs.duriorcsty  (pe 
«on  itaeuideus  eft  in  ventre,  nifi  fi  dantur,eadem  validius  meliusque 
ex  cremoretchylum  vocant ) ali  ip-  concoquunt : huiuftnodi  vero  funt 
Turn  dixenmus,& ob  id  cibu  appete  vcntresauiHfn.Verum  antiquorum 
re,Sc  tamardc  vndityconftnngcrc  nonnulliin  hacfucrunch^refi.vta 
pT£mcrc,atq,amplcdi,  ^ equidem  fola  ilia  coftridona  facukate  & am 
noftra  eft  opinio . Qua  re  li  alicer  plexu.quibus  venter  circa  cibos  vtif 
fenoremus,noc  eft , ex  Sac  conucr-  concochoncrn  pcrfici  putarent ; ar- 
lione abi  in  cicmorem  baud  nutri  queob  id  ventres quarundam  vola 
ri  ventrem:  cur  igitur  alimcnta  cx-  crum,quales gallinarum,atq;  perdi 
peterci?eacT,  acccpta  ram  valide  co-  cum,  hominis  ventriculo nonuthil 
„ ftringerct?Kimcsq;  & efuritio  cefla  opis  (uppeditare.  Pars  vero  h<jc  craf 
rent,vbi  ea ingeilimusc'alioqui  ne-  lior  dunorq,  in  his  fudacft,qm  dc  E 
quein  appcrcnria,neque  in  coni  pie  tibus  molaribuscaretent.  Proxima 
xu  illo  difcernentis  potcutic  fudio  huic  font  inreftina.altricis quoqot 


obftura  force  in  co.  Quod  fi  ita  fir, 
Vt  pars  parti  famuletur,fui  jpfius  no 
Dbliuifcarur,oportct:vnde  turn  ali- 
Jnentum,tum  vulitatemob  id  ip- 
lum  venter  fu(cipict,atq;  confoque 
turrinquo  collegarum  noftroiu  n6 
paucos  dubitare  audioraiunt  etcnT, 
alimentum  priusnonpofieeflccre 
moris  illius  conuerfioncm,  quarn  ! 
fanguincm  altere^immuteiq, , Ar- 
qui  nondum  cibi  in  ventre  langui- 
, hcanonem  adepti  funt.  Diccmus  i- 
‘C  taq;,excoexiguum  quiddamali- 
moniij  traherequahtare  magis,  q 
quantitate  ac  copia  infigne  : niox 
nanq-,  dcuoratiscibisremitti^quie 
fenq;  fomesrhaud  focus  q vbi  potio 
nem  ingeflerim,,collif'  ftatim  fids. 
Atqucabfurdum  erit  minime,exi- 
ftimare  pomunculam  quandam  te 
nucm  humorc  pr^ditam  aliquantu 
Jo,  non  fanguineam  adeflc,quxali 
mentum  pr^ftet : quod  nobis  indi- 


potentix  inftrumentaiprimum  n2r- 
que  per  pyloron  ca  qu^  in  vetre  co- 
coda  funt,  ad  ip(a  dcfcruntur,pcrfe 
da  quippe  concodione,tum  apertf" 
informs  os  ventriculi , exciditq,  pet 
ipfum  quod  concodum  eft:  inde  ic 
cur  per  venas  crcmoris'  fucculctuth 
trahit:poftremo  ficcafupcrfluitas', 
excremcntaq , deorfum  ad  lnteftf- 
ua  dclabunf,ac  pcllunf'tquoru  duos 
vfus  confpicimus : alterum  qm  ab  ^ 
ipfisadiccur  alimentum  tranftnit-' 
tif:  alterum  propter  cxcrcmcntorij  F 
cxpulfionem.  Conftant  ucroduab* 
tuniciSjVt  lint  validiora:atque  harfi 
vtraq;  extranfuerfis  conftituta  ff- 
bris  eft:quare  in  his  propulforia  fit- 
cultascuidennoreft,  attradoriaau 
tem  imbccilla.  Ad  h^c  vim  conco- 
quendi  his  adefle  patet,ob  tempera 
mentum, quod  proximum  tepera- 
menro  ventriculi  fordta  funt.  Mul 
tos  veroiuteftinis  anfradus,  mul- 


cant  animanria  qu^dani  exanguia  tasqi  rcuolutiones  natura  co  named 
qu?  nihilo  minus  nutriuntur.C^te  taeft,vt  materix  in  hiscontcntx  g 
turn  concodio  in  primis  a calidrta-  fcdcconcqquucuf,  acque  vt  cadift 

Coll.  Auer.  A A ma- 


Colle&a.Se<SHo  prima 

manerent>doncc iccur,  quod  fibi  ef  liquerc ex  his,  quf  in  natural!  philo  £ 
fci  neccflarium,aflumpfmcc.  Qua-  fophia  fcnpta  reliquimua,  arbitra- 
re  Ariftotelcs  animamia,  quibus  rc  mur,  lianc  ipfam  nutriendi  potecia 
uoluiionesintcftinorum  paucxef-  vnam  tantum  portiunculam  parti* 
fcnt,gulofaprodidit.  Deniqucin  io  alit$efficere  : partes  vcro  exeFntis 
cinorc  alimcnrum  in  fanguine  co-  cofticutas,ac  copofi  tas : quod  vcro 
mutari.indcadnarteisomneistrif-  cxeFntiscoftar,mo  quoda  tpantise 
mitti,  ia  confcflo  eft : quamobrem  id  eflc:q  fane  tpacioa  quadam  dc— 

codhone  prouenit : d.ecoiftio  vero  a, 


ijncipem  altricis  poteftatis  efle  Ga- 
eDUScenruit,obcxccIlentiam,  qua 
exteras  nutritioni  additftas  pattcis 
antcit:  quiequidem  ignorauit,aIi- 
mentum  in  cordeexquifitu,  ac  po- 
ftremum  confici : altriccmq;  in  eo 
primamacprqcipuam  vim  fitam. 
H Silt  vcro  in  nupcrdi<fto  vifccreqn- 
que  naturales  facilitates:  concocfri 
tem  dico.dum  ffanguisconficitur: 
rctentricem,  vbi  cibaria  coquiltur: 
atrrachiccm,  dum  ab  intcftinis  fuc 
cum  trahit:difcerncntem,quando 
fcccmit,dignofcnq;  tnaexcrcmen 
tarferofum  aquofumq;:  quod  a re- 
rib* trahitur:Diliofum,quod  a vefi 
cula  huicinncxa:  atribiliarium , ac 
craflum,fcculcntumq;,quod  a he- 
re. propulforiam  vcro  facultatem 
attraftorix  proximam  cflcmciito 
dubitatur:cuiusfolutionem  hiclo- 
J cus  haudquaq  poftulat.  Menunifle 
vcro  te oportet,  omnes  has  faculta- 
tesmutuam  quandam  concordia, 
atq, conccntum  inter fc habere  in 
corpore.quemadmpdum  circa  mu 
nusvnum  oper?multc,&atcaarti 
ficium  aliquod  muln  artifices.Nu- 
trienti  vero  potentiq  vniucrfj  famu 
Jantur, qu^fane  eftomnib’anima 
tispartibus  necefiario  indita : veru 
emmuero  accuratius  confyderabi- 
mus,analtrix  iftapoteftasliocino 
le’pnnapem  fedem  obtineat,an  a- 
liud  fit  vifcus  ipfo  pnjftantius,cui  il 
I a afTiguanda  lit.  Nos  quidem  fatis 


caIorc,indc  facultatishmoiinftru- 
mentum.fontem  ac  principium  ve 
hementioris  caliditatis : parumenT 
aut  pent  nihil  intereft,necc(Tariuni 
quippiam  dicamus  partibus,an  tor 
tiipu.  Erit  igitur  fcaturigo  calorix 
iftius  iecur.alixve  nutritioni  addi-  X. 
<ftx  partes.  Quod  fi  vera  fit  Gal.fcn 
tentia, qua  cetera  membra  huiepo 
tentix  mimftranua  caIorcm,dutn 
fuas  fumftiones  pcragunt,aliudc  no 
habere, q ab  iocinore , aflcrit,  inter 
ipfa  principatum  quoqi  tenebit  id 
vifcus,cuius  au  xilio  fua  obcut  mur 
neraupfum  vero  adfuasfiinftiocs 
nulliusopcindigeat : q cxcellcntia 
ac  dignitas  non  immetito  princi- 
pem  cfficit : quemadmodum  inter 
agricolasispcinceps,ac  domin’ap- 
pcIIatur,cuiusimperjo  opera  nego 
ciaq;  curStur : is  vero  nulli  fubdit% 
munere  fuo  fungitur.Difccrcm  vc-  M 
ro  hbentiflime  ex  Gal.  c^tcrisq;  ci* 
fc<ftatorib\cur  lolum  iccur  aa  hac 
potetia  pcrficiendam  fufhciat.cum 
ip(ifatcantur,no  paucasa  corde  ar 
terias  in  ipfum  dcriuari,  q non  pau 
camcaloris  copiani  defcrant,qug 
fane  inca/Ium  ac  temere  a natural 
commentx  funt,fi  iccur  ad  hac  fun 
(ftionem  fufficiat.  At  forte  refponde 
bunt,ab  ifto  calore  vim  vitalem  io- 
cinori  infundi.  Nos  vero  iterum  ro 
gabimus,fj  fitvitalisfacultasinani 
mantis  parti  bus?  an  alia  fit  ab  altn 


ce 


y Google 


Dc  Sanita.Fu&ionibus  i 8 6 


% ce,atque  (enfibili,  ouibus  vira  con- 
ftat?(ed  magis  (enfibili  acceprii  rcfe 
rimus:^  opinio  aduerfatur  lfti,  flue 
probe  nolti . Qij^cunq,  vero  de  his 
potcntijs  confcripfimus,  id  ob  card 
fundioesatftum  putato,quasduas 
*antum,fenricndi  C&  nutriendi  ar- 
bitramur.  At  fi  obijciant  tertiam  a- 
liam  virturem  a cordc  profisftam,^ 
f.pulfus  gignit , iphunq,  folam  per 
fe  dici  virrutem : Nos,&(i  id  fetebi- 
mur,cor  tamen  iocinori  cam  tranf- 
mittere  dicemustvenxctenimd'j  ab 
hepate  fiint,minimc  fcrifit.  Pulfuu 
vero  effoftrix  fecultas  ilia  vitalisa 
B cordc  emanas : qu?  calons  acvitiu 
in  quaque  parte  corporis  cuftodien 
datum  caufaeftjitcraq;  vnacum  ip 
fa  cor  partibus  alijs  primarium  ah- 
mentum  cxhiber,ca:rcrasq;  omneis 
virtu  tes  impanitur.Quamobrc,a>r 
pnneeps  vtfeusent  potentiq  altricis 
conduor,hoc  eft,  eius  alimcnti,q<ff 
eft  inftrumcBtum,quo  cum  agit  fa 
eultasnutrimentum  exhibendo.  q> 
fi  hie  aliacflet  vis  pr?tcr  iftam  altri 
ecm.aliaquoq;  membra  haberent: 
fieri  ctcnim  non  poteft,vt  fit  vlla  in 
particula  potenda  fpcciecontrana 
ah|S,qu^  funt  I ceteris  membris  po 
i C tentijs.  H«,c  vero  in  (olo  principe  vi 
fccre  fedem  obtinet:quod  neq;  Ga 
Ie.neq-,a!ij  medici  vfquam  cenfue- 
mnt.  Collado  itaqoc  cordis  ad  ic- 
cur  eadem  crit , cum  ea  quam  fecit 
Galen’  iodnoris  ad  panes  c^tcras: 
quarc  cor  in  hac  fecultate  iocinore 

{•nftandus  fupcnusqj.Iecur  naque 
uum  munusnaudquaq  probe  obi 
rcr,nifi  fi  a principe  calor  turn  qua- 
licatc  turn  quantitate  moderat’traf 
mittcrctur  ad  ipfum.  Satis  igitur.fu 
perq,  probatum , Cor  principe  efle, 
& eftc&orem  pisecipuum  potenti* 


nurritoriq:quod  a Galeno  & ceteris  D 
anatomices  magiftrisomiflum  eft. 
Non  eft  prxterea  q>  cenfeas  iccuc 
pnneeps  vifeus  vocandum,quis  e® 
indigeat corad alimeti  tumelabo* 
rationem,tum  confdfturam:  ciuera 
admodum  vcntriculus , &li  cibum 
iocinori  apparet,prlceps  nihilo  mir 
nnsnoappellabifiNcq;  bubulcu* 
c$tens  bubulcis  cdulia  parans,eorfi 
princcpSfptinusccnfcbie.  Poftq  igif 
cordis  principat’diftuflus  eft , & er 
artcfccandi  corpora  liquet  arterias 
T omneis  ptcis  corporis  difpgi,&  ob 
id  a cordc  alimcntum  quoquccxhi 
beri  co  modo  quo  nuper  aiximus,  B 
nu  Tcafluin  temereq;  fadas arterias 
opinabimur.  Cxtcru  ha&cnus  per 
an. no  mice  fpeftatum  non  eft,ab 
hepate  p venasad  cor  (anguine  de 
firrnds  ctemm  qui  in  venis  habetur 
impcrfbftiorcft:  qui  in  vero  in  arte 
riiscondnetur,vt  vehiculum  (pint? 
eflet,infufuseft.Dicet  vero  quifpia, 
hac  confydcrarionem  ad  mcdicum 
no  pemnerc.  Ego  vero  maxime  ne 
cefiariam  ingenue  feteor , qcP  alia$ 
diffufiusexplicabitur . Cxtcru  nop 
poflum  non  demirari  Galenu  com 

mentariodclocisaffeiftis  m.immc  P 

nto  Aichigcncm  reprchcndcnte.in 
curatione  memorie  depcrdit^iquip 
pc  hie  memoriam  a cordc  profici- 
tcicxiftimas,remediacordi  idonea 
adfcrcbat:ad  quern  Galenus  ridens 
inquit,  poftq  6 Archigene  tu  in  ca 
cs  opinione:  memoriam  in  cordc  fi 
tam,curcucurbitulam  cordi  non  af 
figis,omnemq,  mcdicationisfcopu 
ad  id  non  vertis5  Ego  vero  Galeni, 
q Archigenis  (enrentiam  dignio- 
rem  reprehenfione  cefto:  qiFcx  his 
qu^  retro  iam  difleruimus , & poft- 
h*cdillercmus,patcbitapeitc.  Cep 
AA  ij  om- 


• * Collefta-Seftio  priifia 

f<5  omnium  corporis  oartiu  m prTccps:  quxiodnorifubcfVvtbfliolum  era  K 
atquceius  litusfedem  obtinetprin  hcrctercremcntum.Rcncs quoque 
cipalcm : in  medio. n.  pofirum  eft,  ioemori  ancillanf:  trahutnaque  id 
■(q  ui  ioc*  eft  regu,  ac  nobilioru  ) vt  quod  eft  in  fanguine  aqueum  ac  ft: 
tndiq;  atrigi  vcl  sque  vcl  proxime  rofum  pel  vena , a a gibbis  iocino- 
poflet,&  turius  conferuan:quare  in  ns  exon  t Vclica  altera,  vt  a rembus 
uplutum  Sc  circundatum  membra  fcrofum,aqueamq;  fuperfluitatcm 
ua  cralja(pcricardion  vocanr).Nu- 
rrimcnrum  illi  aduenit  ex  vena,^ 
inter  ipfiim  atq;  iccuriacetttegumc 
turn  veroatque  operimentum  qd7 
auriciusimpolitum  eft, ei us  gratia 
fadlum  cft,vt  reclulum,  fanguini  J> 
beret  ingreflumiocclufum  vero,re- 
tinerct.Alrcra  veroauris,quxa  ve- 
•*  na(vrnonnullilenriunt)adpulmo- 
ncm  languinem  defvrente  alimen- 
tigratia(  vcnfriaq-.null^pulmoni 
funt  continue) operimentum  bet 
ad  hoc  commcntum , vtextrorfum 
apertumlanguini  cxitumT  milmo 
nes  pr$ftarct : verum  altcriharum 
aunum  terna  mftituta  funt  tegu- 
tnenca>vt  aperta  introrfum  languis 
farquelpiritUsin  aneriasdimanaret 
:ac  fl  uerenr:nec  poftea  rcfluerent,re 
currerentve.  H^c  autem  venaeft  in 
cordis  ventre  fmiftro , eft  vero  arte- 
Ti^maiorisos.  Alteraveroauris,q 
alia  m parte  eft, arteri?  os  eft,  qu^ 

1 ad  pulmoues  rendit.a  quavennia- 
tio  cordi  conringit,quarc  vtextror- 
fum aperirent,tegumenta  huius  fe- 
CU  funt.  Scquitur  vi-de  liene  non- 
nulla  dicamus,qui  duos  meatus  ha 
t«,vnum  locinori , alterum  ventri 
. cuio  continuum. in  hoc  vilccrc  craf 
fi  tudo  languims  fte<ftatur,quarc  vt 
a mdancholico  lucco  iecurexpur- 
ga  ret,  conlhtu  turn  arbitranf.  Abcft 
autem  nonj>arumaveritate,fi  duo 
'efle  hepata  iu  corporccxiftimem*: 
nullas.n.  ab  hoc  veuas  ad  alias  par 
tesdetiuari  ccuutnus . Vclica  veto 


traheret  ac  reaperet:  ha  bet  vero  op 
culum  quoddanr  cortici  non  abh- 
milc(mu(culum  ali;  vocant ) quod 
dum  trahiturIotium,refcraf;atrr*- 
<fto  vero&defluxo,  occluditur, ne 
ad  renes  recurrat.  Id  vero  maxime 
mcminiflc  tc  vdim , vnumquodq, 
inftrumentorum  inftitutorum  ad 
languinisc?purgadonem,attrahc-  L 
rcexcremctitum  iljud  tifi , vt  ex  co 
alimentum  lufctpiauprxftant  vero 
& alios  vfus  nccdlarios,vndc  facul- 
tatibusnuper  feriptis  lingula  predi 
ta  funt,attradricc  videlicet , altcra- 
uicc,rctcntricc,di£ccinente,atq;  £- 
pultrice.Hx  funt  omnes  altncispo 
tenti?  partes.  Cxterum  duas  tin  c5- 
coftiones  omnibus  parti culis  com- 
munes mcmineris,vcntriculi,atque 
iocinons.  Acqui  fi  placet  in  venis  ah 
quam  co!locarc,ca  lit  exigua.  Ter- 
tia  vero  ac  poftrema  lingulis  mem- 
bris  propria  ac  peculians. 


Dtptxrubtu  difimiUribm,  qua  funt  gem 
tin*  potentic  mjbumtnt a . 

Cap.  to 

QVoniam  de  partibus  nutritioi 
dicaris  lermo  nobis  retro  plu 
’ rimus  fuitjiani  dc  his,quv  gc 
nerationis  funtinftrumcnta,ciflcrc 
dum:Au<ftrix  naq;  potentia  eadem 
het  cum  altnce  organa , nulla  vero 
libi  propna.Parcium  genttalium  a- 
li?  funtftrminarum.vtcrus,  vulux, 
mamm$:maris,tcftes,&  coles.  Tc-1 
ltcsadgcuiwle  fcuicn  efficient!  ura 

emo- 


vGTTc 


DcSanitadsFundioriibus~>  187 


it  emolita  eft  nature,  quorum  caroal 
ba,fungofa,fpongiofaq;  eft,cuiufi 
modi  quo c];  mammas  habere  fpe-. 
damns.  quarefanguifiem  fibi  fimi 
lem  Faciunt,  hoccft.albicanteiquc- 
admodum  & iccufchylum  in  ru- 
brum  mntat,hoceft,fuu  colorem: 
■gens quippe  quod  abco  afficitur, 
fibi  confimile  reddit.  Illudvcrote 
latere  non  debet, ipfiw  in  generatio 
neprincipatum  n6obtinere,vtfin 
titGalenus:  &fi  fictilrasiftain  his 
fita  fir.  quandoquidem  fimdtones 
luasnequaq  poflunt  peragere,  nifi 
fi  per  fpiritum  quahtatcac  ouann- 
B tatc  moderatum  a cordc  tfatmirtu: 

3uare  in  confcflo  eft,  vim  illam  ^>r 
is,c|ux  tam  probe  ealorem  tcrtipe- 
rat,vt  inculpate  fua  muneraobcant 
tefticuli,prxcipue  genitalem  appel 
landam.Qux  vero  racultas  ipfis  ad 
cft,prxdi<ftc  miniftra  ent : irque  fi 
excellenriam  quandam  obtinerc  vi 
de^particulans  cenfebiC.  Quos  aut 
Gale.m  ftrminis  conftitutos  cfle 
didit,nullius  m gencratione  mome 
ti  cfle  cxiftimes : quippe  fimen  q<F 
in  vencreab  ipfisemitti^ad  genera 
tionem  nihil  vrilitarishabct.  Atqui 
aliquis  dicer : Frnftra  ergo  horn  te- 
C ftium  coftiruno  a narura  faefta  eft? 
Hmc  protinus  rdpodebimus,!  ma 
libus  mammas  nihil  conferee  ad 
genitrieem  potentiamrin  illis  tame 
nonnullos  vfus  infitos.Rogabit  ite- 
rum  quifpiam,  Vnde  lemen  ftrmi- 
ncii  genitur^  nihil  opis  fuppeditare 
exploratum  habeam?  Dicam  ingc- 
. nuc,  id  turn  lenfii,tum  argumento 
deprchendi:Nempcfeminam  non 
emiflo  femine  concipere  non  igno 
ramus . Ego  igif  poftq  Arifto.de  ca 
re  commentarios  peiiegiflem , non 
paucasohftctriccsrogitaiman  id  vc 


rum  efletjComperi  creberrime  vfu-  D* 
ucnire,vel  fi  muit^  cocat. Harumq; 
multas  vidimus  qu$  vi  venerem  efi 
lent, pall ?,concepifie . Porro  matro 
na  qu^dam  tju$  i regioc  ?dium  no 
ftrarum  habi  tabar,iurauit  nobis  vF 
conceptis  verbis,  cum  balneum  in- 
traflct,inquoimprobiquidam  ho- 
minesantcadum  lauarent, femca 
gen  i talc  profudirtent,  ftatim  conce 
plrte:quod&fi  incredibile  vidcretV 
fecit  mhilo  minus  vitx  lllius  antea-, 
iftx  integra,atqi  inculpata  caftimo 
nia , vt  ndem  verbis  luis  adliibcre. 
Quamobre  protinus  ad  comenta-  £ 
rjuquendam  Aucncladi|,quetrtdc  * 
limine  genitali  edidit,  euoluedttm 
accerti:  vbi  id  porte  contingerc  itlue 
nimus.CuiUs  ratione  mire  nobis  at 
ndentem  huiulmodi  afterebat:  ui- 
delicetipfiufero  inefleuim  quadi 
proprum  abditam,ac  cxcam  cum 
(cmincgcnitalhqua  ipfum  traliit; 
ad  quoa  nulla  opus  cite  dclcdiuo.- 
neuoluptateq;  (cnbu.Eiimi^qui- 
dem,&  doCtx  hominisrationes.il- 
lud  autem,quod  natutali  argumen 
to  exploramus,cft , q>  fi  firraincum. 
femen  eafiicm  in  generanone,  & ta  p 
cximiasuifes  obtincret,q  maris  le- 
men:  porte  fir  mi  nam  ex  lenullius  • 
ope  generarc , quarc  marc  rrtinime 
opus  diet . Non  eft  infuper  ccnlen- 
dum partes  qualdama  fimincma 
iis,alias  ucro  a firminco  conftitui : 
quomam  quis  »umcrof$  lint,  in  u-. 
no  umc  ( quod  iplisincft  prlcipio), 
unum  funttcuiusquidem  principij 
Iargitor,atq;  opifex  cor  cm , partiu, 
quoq,omimi  au&or  poteltaic : qd 
fi  a firminco  lcmle  dimanaret,nos 
utiq,  maris  fimen  ad  generations 
nihil  confine  re&eaibitrarcmur:- 
uctum  eadem  eft  ratio  dc  honnnis, 
AA  iij  gc- 


Colle<5taneomm  Sc&.piima 

C genitura.Diccr  vero  ahquis,  ncntru  eft  h u miditas  cxcremcnto  fimilis: 
norum  fuasfundiones  agere:nifi  fi 
priusfitmutua  commtxuo,atque 
ttrmperatura  ,ahamq-,  formam  ae 
Conftitanone  fint  confiequutarque 
admodum mel  folum,autacetum 
fbfum  oxymel  non  confictt,  verum 
opus  eft  nnxtara  Sc  temperattone 
itiutua . Fatebtmur  vtrunq-,  habere 
temperamcntum,quod  a pcrficten- 
<K  faculrate  prxdito  venttratquc  v- 
truncj;  vice  macertx  hie  eft,nullaq; 
fbrmam  a vi  genitrice  eonfequiC. 

Qtramobrem  pars  qua:  tale  in  tem- 
pera tura  obtinet  ac  facit.gencrario 

H nis  facilitate  quoq-,  habebit: in  qua  mioj)  iuum  icmcn : mans  veroat- 
opinione qai  verfantur , vtcrum  vi  tr^ut  ac  tennen  quibus  liquet  fup- 
prxdi  turn  generandi  fatebuntur . fluttatem  efle  forming  icmcn, a vo- 
Ego  veto  libcntilfimc  difcerem , in 
quo  ncceflariaiunt  fanguts , ac  fe- 
mcn  ad  hanc  fundtonem  peragen- 
dam.Sanguisetcnim  membra  vni- 
uerfa  nnttit  ac  conficit : patet  uem 
femen  mans  ac  faming  non  pofle 
Operart  omni  fpecie:  fed  8c  fix- nun  a 
Ad  genera tioncm  fund  tones  habe- 
tequifpiam  dixcnt,quamobrcm  a- 
&ionem  vnius  fine  altcrius  a&ione 
\ confifterc  abfurdum  foret.Ambo  i- 
giturfeopum  vnumobtinent  fua- 
I rum  funcUonum:  ftxsum  f.  cui  ab 
vtroq;  porno  eflenrix  mferitur : ab 


ncc  aberrant*  fi  vcrc  excrementura 
nominaucris,  quo  membraali  ha- 
udquaquam  polluntra  (anguine  e- 
tenirn  podus  nutnmentum  (ufeipe 
rennqui  vercalit.  Nihil  vero  Ttetrft 
inter  altmenti  materiam,&  inter  ef 
fenrix  matenam  : ali  men  turn  par- 
rim  eflcua  eft:  gencrario  vero  cflcn 
rix  eft  in  toto : torius  vero  materia 
cadcm  eft  cum  ilia  partium.  Ad  h^c 
formincum  femcn  materiam  fartus 
non  e(lc,indicio  font  in  ul  teres,  que 
citraenuftioacm  feminis  grautdx 
Sunt:  vtcrus  quidem  propel!  tt,euo-  L 


luptateconcitatam  hue  illucq;  dt- 
uagantem,haud  (ecus,  ac  faltua  in 
ore  efurienusatq;  famchei  prouo- 
carur , dum  alium  edenrem  confpi- 
cir.Maris  quidem  femcn  agentis  vi 
ecs  implet : partes  i tern  a cal  ore  na- 
tural!, qui  fedem  in  corde  obtinet, 
alutur,hicqtprimumeftanimc  po 
tend?  almcisinftrumentumratque 
ob  id  quoq;  facultaus  perficienris 
abfoluenriscp.Porro  in  marisfemi- 
ne,atq-,  (anguine  qui  in  vtcro  conti  M 
nctur , prxripuam  caliditaus  hunts 
porrioncmauuadclieoportenin  (e 


vno  quidem  forma,  ab  alcero  mate  mineiilo  quidc,  quia  caiidu  burnt 
tia.  verum  nuscj  prxftat  formam  f?  dfiq;  eft.Sanguisaut , ex  quo  confi- 
minainusquam masmateriam:qd  (lit  aegignnue  firms  ex  vcniscor- 


enim  aiimentum  exhibet,  materia 
quoq-,  prxbctiat  ftrmina  all  men  tu 
fuppeditat , fuggerit  igitur  Sc  mate- 
riam: formam  vero  xnas.qux  ell  A- 
rifto. fententia . Verum  entmucro 
quoniam  formula  in  fe  nihil  conti 


poris  firming , qui  in  vtcro  retent*, 
16gc  abeft  a facultatc  nuper  dt&a: 
inco&us  nanq;  hiccxiftitrquinetii 
logiflime  abeft  ab  cade  potetia  fir- 
mtneum  femeniprxterca  fix  turn  in 
fccaliditate  habere  no  eritdicfdfi: 


neat, quod  materiant extftimarcva  qnquidemcalorillenaturalis  aca- 
Icamus,prxtcr Icmcn atquc fangui  lore aleutis cm nafcif . Quaobre fic 
ncm  menftruum:  at  femen  aquofa  colhgem*,(cmcn  quod  eft  fix-mine, 

‘ neque 


Digitized  by  Google 


De  Sanitatis  Fun&ionib.  1 8 8 


A neq;  materi5,neq;  forma  foetui  fug 

£rere:quippc  ilia  a languine  mcn- 
uo , hxc  vero  a firminco  femme 
fiippcditatur.Item  lemen  non  Iblu 

Jiualitate,  verum  cni  quantitate  v- 
um  vtilitatcq;  prxftat . Anilotcles 
itaq;  Galem  calumnia  vitabit.qui 
ancilla,qu^(altaueratapud  Hippo- 
cratem,abortiuifie  lex  to  die, contra 
Ariftotclem  adducit:poftqucm  lal- 
nim  lemen  mebranula  inuolutu  vi 
lum  cftrneq;  ab  Ariftotclc  rogadu, 
▼bi  lemen  ilkud  habcrctur,  vtpotel 
remedica  parum  neccllarium.pcrti 
net  vero  h^c  dilputano  ad  genera - 
£ doncanimaliu  tquarequi  contro- 
uerliam  cxplicaum  ac  loluta  habe 
ie  volet, ad  commentarios  degenc- 
• radoncaialiuAnfto.confogiat.No 
itraigituroratiovndeegrena  crat, 
xeuertatur.  Coles  turn  vt  lemen  in 
vtcrum  immittat,  atq;  infundat,  tu 
vt  per  cum  rcddaturlotiu,conlhtu- 
tu  fiiit : Vtcri , vt  contincatur  in  eis 
quod  gign  itur,a tq , vt  per  eos  defl  u 
atexcrcmentu  languims  incoch  f<j 
mmaru(menftruu  vocant:)  cui’or- 
tuseftabimmodico  card  humore 
obpenuriam  iuterni  caloris  no  pro 
be  cococlo,inq,  partcis  omneis  traf 
C miflo.  Quarenatura  meatus  infti- 
tuit,quibus  mcnftruumiftudexcre 
mcntii  vicibus  quibufdam  ac  cir- 
cuiubus  propcllcret:  conlbtuit  vul- 
uas  natura  ex  mulds  fibns  tranfuer 
fis,vt  rctcnnix  facultas  valida  eflet: 
nonnullisvcrooblongis,  vt  lemen 
ccnitalcattrahcrentiarq;  vis  ,ppul- 
ioria  cximia  eis  incft,vndc  Be  h bras 
in  latum  protenlas  natft;  funt.Qji; 
ret  vero  quilpia:an  vteti  immutan- 
dipoteftatelmtprxdiri?  Dicam  cd 
lydcratione  amplion  id  efle  Ipecula 
du:qriquidc  abfurdu  eflet  allercrc, 


vteru  partes  foetus  fingere,  cfl  a vi  if  D 
la(qua  informatnee  nominal)  vna 
cumcalorclcminiinnato  finganf. 
Quin  podus  quxinvulua  eftim- 
mutandi  potcntia,conleruanicis  t.i 
turn  vice  occupat:lemen  etenim  cu 
ab  acre  nos  ambientc  attingitur.fta 
rim  viriarivndc  vidcreclk,  quaim- 
mutandi  vim  vulux  cotineat . Polk 
h^c  mammx  cxplicandx , qux , vt 
lac  progigncrcntjfadlx  funticaro  e- 
temm  lplaru  fungolaalbidaq;,atqj 
inlignem  cum  vtero  conlcnlum  ha 
bcntrquarcvbiquxad  vteros  pro- 
flucre  debucrunt , ab  aliqua  caufla 
impediuntur,  ltatim  ad  mamas  re-  E 
currunt:quod  ladtantcs  aperte  indi 
cant.quibus  nulla,  autpaucacrum 
punt  menltruaiquaiu  nonnullx  du 
infantibus  lac  pr{bent,c6cipcre  mi 
nime  pofl’unt.Haiftcn9de  meftruis, 
ac  femme  gem  tali. 

Df  injbrumelis frnftltm  dicMngtiieralim. 

Cap.  1 1 

QEnriendi  potcutia  quinq;  omni 
i3no  modis  explicate  videdi,  audie 
di,guftadi,  olfaciendi , Sc  poftremo 
tangednquoru  gratia  ccrebrti  a na 
tura  fadku  cft,prxcipue  Diopter  qua 
tuor  pnmasdiffereriasfenfuu,quo-  F 
rum  quilibctliio  duntaxat  mltru- 
mento  con  tenrus  eft:  vifus,oculo:ol 
fadkus,naribus:guftus,lingua:  audi 
tus,aunbus . Tadkionis  vero  inftru- 
mentu  non  parui  dubi tarione  ad- 
fort.  Quippe  Galcnus  neruos,qui  a 
cerebro  onutur,inftrumcnta  lenfio 
mscfleceufct,abiilisq,  ommb’par 
rib’fonticndi  vim  fuppeditan.  Ari- 
ftotelesautem  ledefenfuum  carni 
tribnit,opinioai  inh;rens,quam  de 
cerebro  concepit:  lllenaque  fonfus 
in  cerebro  ellc,  tana  coru  pnneipe, 
AA  iiij  hoc 


Colle&a.  Se&io  Prima. 


G hoc  eft,  citraalteiiusopemfundio 
nesfenticdi  a cerebro  prxftari.  Hie 
vero  cor  principium  efle  fenfuum, 
cui  T hac  facilitate  ancilletur  ac  Tub 
i jciaf'  cerebrii , vel  quinq;  ipfos  fen- 
fus obtinensrid  quod  eadem  metho 
docontcmplari  vo!umus,qua  nup 
ioCinoris  excel  len  tia  m excuflimus. 
Primo  quidem  Ca!c.c\teriq;  anato 
mices  prritiffimi  ingenue  fatentur, 
atrerias no  paucas,magnasq;,ac  va 
lidas  a cordead  cerebrum  tenderc: 
vndc  facile  Jnotefcer,  in  his  fundio 
mbus cerebrum  cordis  auxilio  indi 
gere.  At  dicet  aliquis:  Si  a cordc  cere 
H Brum  calorem  delatu  accipiat,quo 
alitur,acfouetur:  ncccflario  fequcfj 
cor  ipfum  cerebro  f.nntihri : alirnc 
turn  nanque  & altrixipfapoteftas 
non  aliam  ob  caufiam  a natura  cx- 
hibita  funtanimanti.qob  fenfus  & 
fentiendi  facultatem  : quod  vero  a 
cordis  calore  cerebro  accedit  ac  Tug 
geritur,  fenfus  funt  omnes,  quina- 
no  complexi  numeromuamobrem 
dicet alius  vim  fentiendi  in  corde  fi 
cipue  fitam:  quxquidem  fenfus  eft 
communis  vocat*:  cutus  efientiam 
in  common tarijs  de  ani  ma  fans  flx- 
perquccxplicauimus.  Hac itaqucT 
I re  Ariftot.atq;  Gale,  mutuo  difere- 

f>ant,iIIo  in  corde, hoc  T cerebro  fen 
irrieem  vim  colIocante.At  fi  roges, 
quomodocompcrtum  habcamus, 
a corde  cerebrum  ita  modcratuca- 
lorcm  turn  qualitate,tum  quantita 
teobtmcie,vtfenfib*oibus  efficien 
dis  fit  fatistHic  tibi  Iibere,ac  vere  re 
fpodebim’:  haudquaqa  quouisca 
lore  fenfus  quosl  oetgigni:  qnqui- 
deis,quo  cu  aledi  potetia  agit, alius 
eft  ab  eo,  cu  quo  fuas  fundioes  pa- 
git  vixfenfiuixiquod  ipfum  in  dor 
mierib’jatqi  vigilatib9vidcrecft:ne 


pe  in  fomno  nutritoria  facultas 
iidior  eft , quo  tempore  fenfus  adu 
non  funt.  QuarecaIiditas,cui’op«; 
fundiones  fuas  femiedi  vis  pficirj 
fomno  ielibutis,adu  in  fenhb’mi- 
nime  fpedabif:  quida  ctenl  oculis 
patietb’dormiut:  atq;  hi  tri  haud-. 
quaq  vide^tiid  vero  coni i to C^calo- 
rc,m  quo  cofiftit  vifio,p  nemos  vi-_ 
fonos(opticos  Grxci  vocant)recur- 
rente  ad  interna : aiioqui  ccrnendi. 
mun’haud  quiefeetet.  Ad  hxc  me- 
minifle  oportet , vna  eandeq,  vim, 
adu  atq;  poteftate  fimul  & code  tc 
poreinuemri  haud  pofle. facultas  i- 
taq;  cernedi  vna  cu  Ipiritu  vifbrio  B 
cmanat:hic  verocu  natufali  calo* 
retvis  vero  i!!a,vbi  quis  dormit , a* 
du  no  ineft,quippef  fomno  vide-* 
ret . Porto  calor  naturalis,qui  vim. 
fenfitricem  roborat  no  iscit,qui  al 
trice  fouettdormies  cteni  ahY,atrr.i 
nime  videt.Quado  vero  vfi  trafmit 
taf,& quorccurrat calor  i le  didicc 
riSjfcdem  quoq;  fenfus  cSisexplora. 
ta  habebis.  Veiu  enlucro  a corde^p 
ficifcifac  dcfer^illucq;  redit,  acrc^ 
uocaf : quarc  vigilns  plane  calidioc 
eft  circa  cxteiiora1dotmies  vero  fxi- 
gidior,qui  indealtrice  vim  validio- 
rem  bet.  Abfurde  igYquis  aflerue-  Nf 
rit,caloic  il!u,a  quo  icnfusocs.ac  vi 
gilia  c5fifKi  c,pri  mu  a cerebro  exori 
ri,ac  flcmvifcus  ctenim.i.frigidu.dq 
qui  inde  nafcunCncrui  frigidbquip 
pemaiorhoru  nuerusfrigus  euide 
tius  cotincrc  co  fpiciuntfquaobrem, 
Icrcdibile  quippia  foret,  fi  calore  ab 
his  I corpis  pteis  deferri  ac  del  -gari 
ccferem’.  Prxterea  & qui  alx  altri- 
cis  materia  eft  calor, & qui  fenfuri- 
cis,vnu  quidc  funt,tu  fiioiedi  loco, 
turn  fitutpotetia  naq-,  aledi , q I fee-  * 
tue,adfenfilc  admitiedsi  &excipid 

dam  ' 


£)e  Sanitatis  Fu&ionib.  i 8 9 


A damidoneaeft.Hxc  aut  foctui  for- 
ma fincq;,illa  materia  pbet . Atqui 
rcccptio  in  loco  maxlme  apto  ut; 
aia  vero  recipit  in  foi  tm  fubiedi  lo 
co,fuiq;  (itus,  qiti  fone  calor  eft  na- 
turalis:quare  redes,in  qild  aiam  ten 
tiendi  vim  adinittcrc  ncceffario  o- 
portct,illic  cnt.Quod  igitur  ex  vtra 
qucconflatnm.aetpatum  cftjvnu 
loco  fubiedi  ac  pofiturx  diCcnlusi 
quisinneutraduarum  figurarum 
poflit  vnum  efle  : fimplicircr  quide 
vnum,hC)C  eft  numero  • atq;  vnum 
dcfinitioneicercaq;  dc  his  noftra  eft 
prxclara  fententia.  Vcifi  enimuero 
H pofta  apdftime  dcclarauimuscalo 
' rem,a  quogubernamur.moderan- 
turq;  fenfus,fcdem  in  corde  obtinc 
reieamqucfcnfom  eommunem  re 
git  pot?ntiam,liicquoquc  fitam  cc 

lcbirnus.cui  cerebrum  ipfom  fomu 

letur,  &quq  principem  cminentiffi 
mum  cor  habcat.  nos  id  indicatiua 
methodo  fofiusexpofuiflcmus:  fed 
breuitati  ftudetes,  in  alium  diftere- 
mus  commencarium.  Cerebrum  i- 
taq;  cordis  minifter  faeultatc  fenfi- 
tricem  illi  fuggcres,co  f.pado,  quo 
rex  a cubiculari  j fui  poteftate , qua 
C nihilominus  a rege  acccperit,  aliqd 
faceie  im  pell  if  Quxrcndu  delceps, 
quo  modo  cerebrum  cordi  defer- 
uiat,  queadmodum  dc  minifteno 
iocinoiis retro  diximus,quod  ali- 
mentum  videlicet  cordi  apparac. 
Nunc  vero  haud  dubie  aneremusj 
fundioncs  (enfuiim  in  quauiscali- 
ditatismenfura  ac  modo  non  pfici. 
Patet  quidem  vehemcntiori  non  o- 
pus  efle, lie  externe  fonfilia  pcipi  im 
pediat.  Spedamusetcnini  acutis  af 
fed  os  morbis,  Sc  ob  id  cerebri  pic.- 
runque  calidiori  intemperielabora 
res,(cfc  vidcrc,audircq;  multa,  qux 


nusq  funt,exiftimanre$.  Id  quoque  D 
in  tadmne  pr^cipue  rnnotrfcit,q  in 
primis  ad  qualitatespcipiedasinfti 
tuta  eft,qulb9carere  liau  inftrumcn 
turn  vtpote  commoderatum  ex  eis, 
haudquflq  potuit  :acq , ib  et  tpatifli 
mum  f.ictum.vtcxquifiiiuscxadii 
usq;  (entiret.  CxterG  cor  cum  (it  ca 
lidi(Iimum,iccirco  aduerfus  coidis 
fed  cm  Sc  ealorem  cerebrum  naiura 
molita  eft,vt  feruorem  illius  mode- 
raretur,&: teperieafterret, qua  fen 
filia  perfedius  (entiremus,  aedepre 
henderemus.  Atqui  li  frigidu  cordi 
tpamentum  mdidiflct  natura,  altii 
cis  potentix  fondioes  imbecillime  ^ 
forclit. Cerebrum  Veroac  cor  fic  ad 
uerfa  pofuir,vt  nuper  didas  potefta 
tesani maria  pfcdaexquifuiflimas 
abfolutillimasq;  obtinercnt.Spogia 
quidem  i]  inter  alalia  adfcribitur,& 
mulra  id  genus * cerebro  indiguifte 
non  videnf^potiflimumqj  eo  neruo 
graiidi,(pinx  dorfi  medullS  intclli- 
git,qui  a cerebro  ortum  habet:qua 
re  li  forte  aliquando  pars  nonnulla 
huiufeemodi  animantium  fecetur, 
abrumpatur,aut  euellatur,illa  Sc  vi 
uct,&  nutuctur,&  incrementum  fu 
fcipief.hoc  cft,re(iduo  animal  illud  F 
rena(ccrur,&  complebitur.Hic  fpe- 
dan  potell,in  quo  cerebrum  cordi 
fcjnuletur:  quod  dode  & fapienter 
AriftotclijC-iusquc  fequacibus , atq; 
fedx  viatorix  (criptG  eft.  Caluaria 
ad  cerebri  dcfenlioncacmunimen 
turn conftituta, figure  rotund?,  ne 
tam  facileI?fioni  patcrct:quod  imi 
rati  duces,iubent  turres  rotudas  co- 
ftrui,ad  vixpariendum  aptillimas. 
Ad  hxc-fpli?riea  turn  capaciora,tfi 
aflidux  motioni  ac  verti  ‘ 

gmipromptiora 
font. 

0? 


CoIlc&a.SecHo  prima 


femonisexprelTioncm  fada  cffc : I JCj 
cuius  radiccduo  meatus  vjfunrur, 


Dr  jf>i rut  Jerft  mtittiLi. 

11  glandutofumiliud^uodfaliuam^ 

SPiux  dorfi  medulla  eiulHcm  gc  licit, atcingcntesivfus  vero  id  »enus 
neris  eft  cum  cerebro,  vertebras  faliux  eft,  vt  fa  pores  guftuirccldat . 
oifixas  fibi  contineus. 

Vt  tailictus  mjbrumtnta . ' VtoculU.  Cup.  I 5. 


&?.rj 

TAdionis  proprium  lnftrumen 
turn  caro  eft,vtpoce  animanti 
bus  omnibus  communis:quin  & ip 
fe  tadus  lpfis  communis  elbquotu 
perfl-diora  carnem  obtinent  ncruis 
numcrofis  refetam,quibus  eius  te- 
peramentum  modcrctur.  Cu  itacj, 
H ncruiciuldem  lint  cum  cerebro  te- 
peratur^quiabcis  vfus  expectant’, 
cerebri  vubus  refpondebunt : verd 
enimucro  partes  in  quas  pauci  infe 
iuntur,(pargunturvc  nerui , hebc- 
tiori,atq;obtuliori  fenfu  prxditx 
funt.  Porto  huiusfeufusquippiam 
partibus  vniuerfis  carnolis  commu 
necft,quatuor  C.  qualitates : calidi- 
tasjfngiditas,  ficcitas , humiditas . 
Quippiam  vero  vni  tan  turn  parti 
proprium:  quemadmodum  vbi  os 
ventricuh  inaninoDem  quandam 
peifentilcit,hoccft,fame,  ac  fitim : 
ilia  quidem  fenfus  erit  relolutionis 
I craftioris  eflentix  calidx  acficcx: 
h^c  vero  frigidx&  humid^iduplex 
igitur  lenfus  pioprius  conftiruitur . 
At  titiilatiouis  fcnfum.qui  in  glan- 
de  colis,pudendive  pcrcipitur,  dum 
venen  idulgcmus,  tadui  acceptum 
icfertinus. 


Vi  lingua.  Cap.  14. 

SEquitur  lingua , qux  ad  (aporcs 
pcrcipicndos  vna  cum  fuis  ncr- 
uis accommodata  eft:  alij  vcro,vt 
pr$itantius,adiiciunt,ad  literas  etia 
cxpumendas,&  explanandas,  8c  ad 


OCulos  vifionis  gratia  conftira- 
tos  nemo  neftic.hi  leptemjeon 
ftant  tunic;s,atq,  tribus  humorib*: 
quorum  chryftalloides  primum  vi- 
rus inftrumentum , vel  ctiam  tuni- 
ca, tela:  arancarum  fimilis  ( arach- 
noidcs  Grxcis  dida)fupra  hunc  hu 
morem  polita.  Ouippeex  naturali  L 
philofophia  didicilti,  hanc  compre 
nenfioncm  in  re  perlucida,peruiaq; 
cuiufmodi  funtaer,  atquc  aqua, fie 
n:  quorum  perluciditas  facit,  vtco- 
lorcs  admittant.  Sunt  veto  duo  tan- 
turn  in  oculocx  mixtura  ac  tempe- 
ratura  aens  atquc  aqu^cxquifinrtl 
mxluciditatis.  Ad  K^cglobofam  fi 
guram  chryftalloides  habuit  paula 
tim  deprdlam  ad  fcnfilia  numero- 
hora  compledenda:  huiusque  gra- 
tia all  j omnes  bumores  atq;  tunic$ 
conditx  fucrunt.  Deprcifio  vero  il- 
ia modcrata,  vtquippiam  a grandi 
nola  ailumcrct ; Humor  nepe,  qui 
mtri  full  eolorem  refer , h yaloidcs 
Grxcis,  rorc  quodam  hunc  alic: 
q uandoq uidem  longe  abeftafan- 
guine:oportuit  medio  intercedeme 
aliquo  (anguinem  tranfircac  deni 
uan,ut  extera  ad  alimencum  huius 
client idonca : Qui  uero albus no- 
minate, aquofiis  ac  tenuis  Gale- 
no  , ut  ipi’um  primarium  humeda 
ict,arcerctquc  abeoacris  nosam- 
bientis  noxas:atque  prohiberet,  nc 
contadu  uuex  ( rhagoides  Grxcis) 
Itjderetur.Qu^  ucro  tunica  coniun- 

dura 


Digitized  by  Google 


r DeSanita.Fu&ionibu$  r 


A <Stira,qnam  adnaram  alij  appellSr, 
forrisac  ualida , ut  a duritie  nerui 
defcnderetoculum,conditaeft:liga 
men  turn  Sc  ipfa  exi  liens  toti  oculo 
ad  ofla  circumiacenria:  cuius  alij 
quoq;  ulus  moxexplicabuntur.Por 
ro  qua:  fecunda  diatur,Galcno  cho 
roides,  alit  rcticularem , amphibli- 
fttoidesGrrcis,pcruen«,  qu$  per 
iplam  feruntunilli  quoque  luppedi 
tat  calorem  per  artcrias,qu£  in  ipfa 
lunt.Atretirormis  (pintum  prarinat 
■iforium  per  ncruos,qui  in  ca  dilfu 
li  funohoc  eft,  naturalcm  calidtta- 
tem.Iam  autcm  &chryftalloidiad 
B uehit,  & deferr  nutnmencum  rori- 
dumiatq; calorem  fouct  ob  arteri- 
ds,qu;  in  ipfa  flint.  Galenus  illam , 
qu$  tclis  arancarum  perfimiliscft, 
juachnoides  Graicis,  lucidiflimnm, 
fplcndidirtimamq;  ccfet:  quoniam 
ioolaformxq,inea  imnrimuntur: 
Hndcuifus  proprium  eflcinftrumc 
turn  per  <c,  ucl  intercedcte  chryftal 
loidc.Vu£,rhagoidisue  ufus  triplex: 
Prim*  ut  ceratoidi  alimentum  fug 
gerat,atq;  ideo  plena:  Alter  ut  a du- 
litatc  ccratoidis  chrvftalloidcm  tu- 
tam  reddat,ob  id  mollior  fe&a : Itc 
nefpiritus  uiforius  dilliparetur  di- 
C fpcrgererurq, , nigra : quippe  nigru 
cogiratq;  etiam  media  parte  , qua 
pupilla  eu,  modico  fbraraine  conca 
uaiquod  foramen  turn  iccirco  factu 
eft,  ut  forct  chryftal  loidis  arachnoi 
di*ue,aut  utnufquc forma  fenfiliu. 
Nempc,ficuti  bene  nofti.non  fit  ex 
tra  mittendo  uifus : oculus  ctcnim 
admnnt  colores  per  fplendidas  fuas 
partcs,ac  lucidas,  eo  pacto  quo  fpe- 
eulum,qui  mox  ubi  admifli  impief 
fiq;  func , a uifono  fpiritu  comprc- 
benduntur:  q uod  nos  fex  ualidis  ar 
guinea  tis  difcufUmuj  in  commcn- 


tatio  de  fenfu  & fenfili.Q  uatr  fi  pj  D 
qu^piam  oculi  idonea  eft,&  apta^ 
pter  fuum  cximium  Iplendorem  ad 
colorum  impreftionem,erit  jjfetfto 
proprium  uifionis  inftrumentum . 
Ccratoidesut  propugnaculfi  foret 
aquci illiushumons,quem  album 
uocitant,conftituca,atq;  ire  fubtdis 
pari  ter,  5c  fplcndida,ncchryftalIoi- 
di  impedimento  fi  tad  formas  reci- 
picdas,fimul  ne  uifio  abextrorfum 
occurtcnribus  aliquandolatdarur. 
Adlixc  adnata  tunica  (ecu  mouet 
mufculum  oculum  moucntem.Ha 
denusdepartiu oculi ufibus,ex  Ga 
lenoiqui  maxima  ex  parte, utpatet,  E 
aconicdura  proficifcunfipartes  ue 
ro  oes  lie  tantum  inftituty,  ut  ocul* 
colores  fufcipiat. 

Dt  auditor  u t fin/tlnu,arj>artilwt. 

C.tf>,  l (S 

NV  nc  de  aurc,auditionis  quide 
inftrumento,nonnihil  diflere 
du.  Eft  igitur quod  fenfum  gigmt 
auditoriti , neruus  qui  a cercbro  ad 
iplam  dcriuatur,ut  foramen  ti  auns 
fitopcrimcntum.Ambagiofis  autc 
anfraftibus,  obliquisq-,  circuuofo- 
tionibus  prqdit$  aures,ut  fngidi  fpi 
ritus  rationem  acuiolcntia  exolue- 
rent,paulatim  obliquatioisuarieta  f 
te.Atq,et,quod  cftcommodius,  ne 
ualid^uoccs,  foniuegraucs  ram  fa- 
cile l^iionc  infrrren  t.liicrunt  quoqi 
chartilaginoff,  ut  una  cumngura 
hmoiad  uoces  percipicdas  apufli- 
m;  forct.  Cetera  ucro  animatiaali 
ter conftrudasobtinent,  plusq-,  ijs 
promincnr,acmaiorcsfunt,  ut  ca* 
circunduccre , Sc  obuertcrc  temper 
fbnis,ac  uocibus  po/lint:quarera- 
tiouabiliter  homini  non  mouctui; 
illis  autem  crcbro  mo- 
uentur. 


De 


- - - Colle&aneorfttri  Secti<5  pffrna 

6 Xk  olfrflorijs  mftritmmtis.  lanehuiasgrariaiftitutafiiit.  Qw;  C 

O Cat).  17  igituranimanna  trahendo  odorat, 

Lfirdus  mjlrumcnrum  nafus  olfatdus  fetrforio  cxquifitiori  pr^di 
edrqui  (enfus  in  his  qux  odo-  ta(int,oportet,quam  qu$  contra.  • 
ratu  prxditafunt  animandbusat-  Id  vcroinformic.s  apibusq;fpe&a, 
trachonc,fpirauoneve,  in  hisvero  tur.prxtcrca  in  his  quxodorStani 

2ux  huiusfunt  cxpcrtia,  mimme  malibuspaucus.velpcnenulluso- 
t.Id  genus  funt  apevnufc$,&  alia  dor  (endicitur  citra  atcra&ione, J>- 
infada.Aridotc.  hunc  cffici  in  nad  ptenmbecillitate  atquc  hebctum- 
duobusmearibus,hoc  cd,nanbus  nemlenfus.  Equidem  homo  mul- 
ccnfuit:at  Galc.in  duobus  illts  mca  tis  am  mantibus  odoratum  obcufio 


tibus  odium,  qux  cthmoidxa  Gr$- 
cis  appeHant  ur , ob  quorum  rcmo- 
riorem  fuum  fpirationeanimasin- 
diguilleadolfaacndum.  Quxopi- 
H 1110  a veritatealienaelbalioqui  na- 
ribusobftnr<disodoraremus,vbi  ae 
rcm  ore  in(piflirrcmus,attrahere» 
musq  : ncqucfbramentum  palato 
jncft  his  proximum.  Quamobrem 
Auenzoarus  no  ineptc  fcnpfir,  nos 
poflcodorespercipcre  eduliorum, 
dum  in  ventre  concoquuntur,fi  Ga 
Jeno  aftipulcmurrquineriam  qu<j  il 
fas  odium  meatibus  carcntamma- 
lia,haudquag  ol  fa  ceren  t.  Porro  a t- 
tract  ionenr  olfachu  donata  ob  dua 
ndn  cauflarum  alteram  mcminif- 
fe  tc  vchm:aut  vt  melius  feligerct: 
aut  propter  huius  lenfusinhisqu? 
•f  odorant  animantibuscraditudine, 
atquehebetudmcm  Fieri  naque  pa 
teftabodoratis&  oIfa<3ilibus,qux 
jenuioris  funt  eficnrix,vaporem  ad 
fenlbrium  impdli.Verum  emmue 
ro  quia  olfa&us,  aut  trahendo , aut 
impcilcndocfficitur  vapor  abolfa- 
fti L1I1  pel lendoaerem  foras  haud- 
quaq  alccnde::qui  pored  trahendo 
id  facercraer  naq-,  odoratum  artra- 
hendoq  (iindendo  magis  fentitur 
ac  percipi  turrquod  ex  co  liquet , cu 
quippiam  olfaccrc  volumus,  nos  6t 
in  attraflioncra  incumbimus,qux 


rcm  obrinct,qu$  prqcipue  fagacita 
teodorandivi&um  venantur,quod 
prourdmtiaquadam  diuinaaepr; 
feientia  fieri  ptouerbiorum  Iibri 
redan  tur.  t 

Df partil>Uf,a  cjuibm  motm  rjficitur  >* 
Imu.tnm.  Cap.  1 8. 

FAcultas,qu?  motum  animanri- 
bus  prxdat  imagmatrix  cd,f{ti 
matrixvc,quam  appetitrix , atque 
concupifctbilisprxccflerunt : dein- 
defirmatadeliberatio,  fimul  & ra- 
tio,ob  pr^ftntram  i!lius,quod  eft  i A 
maginadone  xdimadoneve  com- 
plcxum : ficuu  in  commentario  de 
Anima  erplicauimus  Inllrumenta. 
vero  huius  potenri?  quot  fine , qui-r 
bus  fuas  funflioncs  peragat,  cxplo- 
randa  funt . Primo  igitur  mouo-  M 
nem  voluntariam  in  propriam  at- 
que com  munem  fccaDimus.  H^c 
erit,qua  (ecus  locum, delatro  dici- 
tur.moueruranimahilla  zero  cutis 
qux  in  fronre  ed,oculorum,  maxil 
laru  m,primaru  m nafi,labri,lingu$ 
epiglotddis,capitis,ceruicis,  humc- 
roium,cubiti,radij,digitorum,ara- 
culorum, thoracis  quando  refpirat, 
velicx  vbi  dauditur , co!is,intcdini 
redd  vbi  cxcrerr.cn ta  reunentur,pc 
rironei,coxarum,crurum,  tedium  r 
denique  pcdu,&  eorum  digitorum. 

Ha 


Digitized 


De  Sariitatfs  FunSionib.  1 9 r 


<&  Hz  quidcm  funt  partes,  q ux  volun 
tariomotu  agnantur.  Vcrum  vn- 
dc  fiant  motioitcs  iftc  jieifcrutan- 
dum  : nam  a pluribus  cj  ab  vno  cf- 
ficiuntur . Exempli  gratia : manus 
a tendono  motu  m habct , tendo  a 
n»wfculo,mufcul*  ex  fcipfo,  isq;  pti 
■mo  mouer , ncc  ab  alio  morionem 
obtjnct ; conllat  nanq,oe  qd  mo- 
act,ab  alio  moucri:  iccirco  ea  quo- 
rum vnualmd  mouer,  tande  ad  id 
.vcniant  neccfleeft , vt  a ncfcio  qua 
poccnna  motrice  motu  habeant,  Sc 
non  ab  alio  corpore . principiu  er- 
go huic  tneft  aliud , vd  m narurali 
3 philofophia  diffuse  explicauimus: 
xdfi  non  admittamus,  negociuad 
infinitum  dilabetur . Motioms  igi- 
xur  ininum  in  lpfb  mufculo . Qua- 
jobrem  raedici , qa  ncruo  mufculis 
motum  pr^ftan  cenfent,abfurdc  fit 
cium : quippe  ncruus  aut  ex  (c,aut 
ab  alio  princtpio,qd  illi  adeflet,  mo 
cone  p beret.  Alias  vero  docuimus, 

3d  It  bet  mobile  motore  habere,  qui 
cniqi  fi  corporis  expers  non  lie  mi 
cime  mouebit,mfi  ide  moucaf.cp  fi 
a corporeo morio  cmanare, resin 
infimtucadcret.quare  hiceflcne- 
ceffario  oportet  qa  moueaqncc  mo 
1C  ueatur,atq;  fit  corporis  cxpers.Hoc 
eft  argumentu  vnum,quo  patet  id, 
qd  primo  animal  mouct , non  clle 
corporeu, led  ammq  potenoa , qux 
fita  fit  in  mufculo  neccffario.  Eftq; 
facultas,qu(  ab  voluntatis  impeno 
pcndet,qua  turn  imaginative , qftt- 
xnactixue,  tu  deliberation^  ce  tutu- 
do  prxeedunt . Prxtcrea  cii  m id  qd 
mouct,  fit  corporis  expers,  (equetur 
neccffario,  qd  primo  ab  tplo  mouc 
buur  corporcum  cffc , & tanquam 
materia  : illud  vero  formam  : fieri 
ctcrnm  baud  pot,  qd  prunu  mouct 


in  animante  fine  materid  cofillere.  0 
Quale  igitur  erit  corpus  hmoh  ne- 
pecalor  namrahs,qui  in  nobis  eft: 
partes  etenim  rcfrigeratx  inoriocs 
deperdunt:  caloremquidcm  illlira 
Tiatiuum  in  ulium  function  u defi- 
lmione  complecti  nemo  ndcit:qui 
differenriaspropnasin  tingulispar 
tibus  profuncbonu  na  fortttur:  cut 
dennores  vero  ftintin  n u triend i fa 
cultate.qd  ab  omnibus admittitur, 
approbaturq-,.At  Gal.  (idem  htlius 
cariditansT  cerebro  cffc  prodidu  li- 
teris:  q per  acruos  in  vniuerfum  de 
fcratur  corpus.  Arift.  contra  in  cor- 
de  fitamcenfuit,cerebrumq;cjde  £ 
rarione  illi  famulari,  qua  nuper  di- 
cebamus  in  lenfuum  fiindioibus. 
Cor  igitur  calorisprincipium  atq-, 
fbns.  Quare  in  nmorc  calor  homi- 
□i  ad  cor  coufugu  recurritqj,  ob 
tdq,  aura  trcmunt,iiuerdumq;  ho 
mo  fternicur>moucnq,  non  poteft. 
Vnde  vis  ilia  pnma  gubernatrix  in 
hac  motione,&  id  quo  caloris  mo- 
dum  ac  mefuram  temperat  ac  mo- 
derator^ corde  profici  feuntur.  Ga- 
le. preterca  cxteriq;  omneis  media 
vim  ilia  voiunuriam  in  corde  late 
tur  pofium,viideanimanua  tantfi 
a voluntatis  impecu  mouebuntur,  E 
3c  cor  principium  cm,  quod  a cete- 
bro  tcpcrabitur : parum  ueio  inte- 
reft  id  genus  temperamenri  aut  per 
neruu  perfici,autpfpintu  animate 
in  iufum  dcflucnte,que  jpiritum  in 
nullis  neruis,cxceptis  uiforijs  (opri- 
cos  uocant)  Gale.manifcftc  confpi 
ci  negatCqtau  qd  primano  a calo 
re  illo  naturali  motu  habct,  mufcu 
luseffob  quandafimilitudine;qu{ 
illi  eft cucalorc : coponitur  etenim 
excarnc  fimplici&neruis,  aqbus 
tcndoucs  exonuntar . Neruu*  qui- 


Colle£ta.SecHo  Prima 


6 dcm  folusnatura  frigid  us  eft,  nul- 
lius  calons  parnceps . Quinetia  ve- 
na immerito  principiuTTuius  mo- 
rionis  nominaretur , qux  a vifeere 
non  primo  ortu  trahat.qd  item  ar- 
gumeto  alio  indicari  poteft,  f.cp  ali 
mentum  fuggeres  parsquiefrereq 
moueri  debeat.  Artcria  ite  no  erit : 
ab  lpfa  nancj;  agicatiocs  pulfuum, 
omnino  diflimilcs  motui,  qui  a vo 
luntatis  impeno  prodit,&  pene  co- 
trarixefficiuntur:  quorum  diuerfi- 
tas,  ac  couarietas.haud  (ecus  q vcl- 
le,ac  nolle  (imuleziftitMufculum 
igicurfonte&initiu  motioniscalo 
H ris  natiuidicemus.  Quamobrepar 
tes  odium  expertes,non  dupliccs,et 
exigue,a  mu(cuiis,nullointercedc- 
tc,accipiuntmotione:dupliccs  vero 
in  ramosdiuaricatx  tendonu  ope, 
qui abextremoipfaru  finienafcu- 
tur.motd  habent : ob  id  cum  cogi- 
tur  contTaliifq;  pars  vna  ex  his,  ten 
dones  illi  vclluntur,  atq;  ob  vtneu- 
lu.quocu  odisextremo  ligatur,  os 
iftudmotu  llliusmoucbitur.  Atq* 
ii  pars  q mutuo  contrarios  motus 
obtinet , duobus  quoq;  oflibus  vd 
mufculisconftabit,  qux  diuerfum 
inuicem  locu  fbrricntur,quoru  qd- 
I libet  fuo  teporetrahit,prohibetq; 
ne  a liro  contrano  eodem  memen- 
to motus  e/ficiatur.  q>  fi  vtrunq;  fi- 
mul  ageret,  parsequidem  mo  vno, 
$quabiliq;  vcllctur . Exepli  gratia : 
fi  mu(culus,quiin  externa  mantis 
parte  fitus  eft.trahat,  in  illam  parte 
occlinabit:  fi  vero  qui  in  interna, 
ad  hac  vertetun  qn  autem  vtiunq; 
agit,  manus  ncquemtror(um,ncq; 
extrorfum  Tclinabit.Ia  vero  de  mu 
fculorum  numero  difleram’,quos 
Galenus  Pxxix.in  corporc ho- 
minis  prodidit : faciei  quidc  nv. 


quorum  x x 1 1 1 1 . oculos  atq;  pal  K 
pebras  mouent ; maxillam  infeno- 
rem  x v 1 1 . reliquum  faciei  nou€ : 
in  hisen  Tub  frontis  cute  dcliteftut 
nonnulli,oculorum  apernoni  ma- 
gnoperc  conferentcs . Suncite duo 
nafi  extremum  mouentes:  duo  qui 
labrum  furfiim , ah  j duo  qui  deot> 
fum  trahunt : duoprqtereaqui  mt 
xillam.  Capitis  atq;  cerutcis  xxrxia. 
quoin  alijilluc,vbi  eoru  eftpofirtn- 
ra, trahunt:  alij caput ccruiccmq; 
fimul:  horumq;  ali)  fiiifum.alij  an 
trorfum,quida  rctrorfum , alij  de»> 
trorfum , quida  finiftrorfum . Lin- 
gua m mouentes  noucm  fiint  :cer- 1 
uicis  vero  atqueepiglottidis  gratia 
x x x 1 1.  Humerorum  fingnlorura 
ftptem:  vni(q;  partis  brachij  xnx. 
quatuorfupracubimm:  intusduoy 

S'  us  ad  internam  manus  parte 
tur : duo  fbris,  qui  extrorfum, 
hoceftjinternam  partem.  Brachio- 
ru  quodlibetxxxvii.obtinet : quo- 
rum abjextra,feptcm  verdintuspo 
fiti.  Manus  item  xxxvt.  habct,qu^- 
libet  xvn  i.qui  ad  externa,  inter- 
naque  mouent,  Sc  ad  mocum  polli 
cis,  minimi  digiti,atque  volx.  Tho 
raci  sdcniq;  c v 1 1.  quorum  alij  re- 
laxant, alijextendut. Vertebrarum  M 
x l v 1 1 i.In  ventre  fub  thoracis  o£ 
fc  ad  vmbilicumo£lo  pcrueniuiiK 

3uorum  alii  rcdi,  atque  in  longint 
inem  fefengunt,  quidam  in  latim 
dincm  extendunnir,nonulIi  p trsif- 
uerfum  deferumur,  qni  abjsidaxS 
di,&  tenfionis  vim  exteris  fuppedt- 
tant.  Tcfticulis  infuntquatuor:  co- 
lt item  quatuor.Atin  ceruicc  vefief 
mufculuseft,qui  arret, ne  nobis  in- 
uitisreddatur  vrina.Prxtcrca  in  re- 
ifti  iutellini  extremo  quatuor  appo 
. fin , nc  videlicet  importune  excre- 
ment* 


DeSanitatisFun&iomb;  * 191 

41  mentadcijciantur.  Coxx,  ac crura  Iuntadsarbitrio  pedet,ritramuftu  9 
xl  vr.conftant:  pedes  vero  xxvrr.  lum  poflc  fieri  iidg,  a caliditatc  in- 
ad  mocionc  indiguerunt,  atq; corn  nata,aut eo  ipfo,qd  illi  proportion* 
arriculi  quidam  : nam  exten  digiti  tur  in  exanguibus  mufculoru  exgd 
pedum  xxa.  habcnt.C$tcrum  mu-  bus,  prxltari : xquidem  in  anima- 
iculoru  omnium  motus,aut  a cali-  nbus  perfedis  (oium  mufeuii  fpc- 
ditate  innata , & coi : aut  a calore,  dantur.  Quamobrem  Galc.uix  p o 
qui  vnicuiqiadeft  mufculo,  prodit.  turt  mufcuToslIguacxtrorfum  mo 
Cum  itaq;  ita  fit  comparatum,  vt  uentes  tradere : quinetia  nec  motu 
pars  nulla  motioue  obtineat , prx-  colis,penisuc  intend  in  coitu:  id  ue 
terq  a naturali  calido,  qd  eft  inftar  ro  in  caufla  fhi  t,q>  motu  otno  citra 
forma: : vcl  a calore , qui  mufculo  mufculum  no  pofleconfiftcrc  fibi 
eft  infitus : hie  vero  ab  anim$  prin  pfuaftrat : uerfi  a ucriute  alien*  c. 
cipio:id  iccircoquid  fit,vnde,5c  vbi  . . . 

firrutari  debemus : focultas  cquidc,  **  rejP'ra"onM  yf"  * W*J  mPm~ 

B qux  motum  fccuslocii  prxbct,ani  mtnttt.  Cap.  1 9.  £ 

maeft.  Atqui  motio  huiufeemodi  T\Roximumeft,utderelpirario- 
paruum  fingularu  a potentia  volu  l"ne,  parubusq, a quibus efficif, 
tana  infcrta  mebro  communi  par-  diflcramus.Hanc  Gale,  a uolunta- 
ticulx,qux  ex  ft  moueatur,  profici  us  impetu  prodire exiftimauit:  qm 
feitur : atq , etia  a vi  propria , a vo-  cerebri  auxilio  is  motus  peragatur: 
luntatis  impeno  prodeutc,  qux  in-  itcq;  neruis  inefle  motione  uolun- 
nata  ertpattibusquibufild  particu  tam:qd  ijfita  ucritatercmotu,nu- 
lanbus , qu$  per  le  motu  obtment.  per  cu  de  motibusageremus, copio 
hx  vero  funt  mufculi . Nunc  vero  sc  oftenfum  eft. Quamobrem  alfe- 
ftnfui  fans  luperq;  vfurpatur  nulla  dus,q  mononi  con  tingunt,prima- 
in  animate  partem(cxcepto  corde)  rio  ac  per  fc  mufeulis  allignabim*; 
commune  toti  corpori,qu?  per  ft  pcrconftnfum  ucro  ac  coIliganriS 
moueatur. Qgarc  poteftas  commu  cerebro,ac  neruis:  atq;  curarionem 
ms,  qux  a voluntate  eft,  in  corde,  primo  Sc  remedia  mulculisadhibc 

C Hoc  eft,cius  mufculo, ftdem  habe-  bit:  deindc  ad  cercbru  ncruosh;  ucr  P 
bit : atq;  ca qu$  voluntaria  particu  tetur medicationis  ftopus.Rclpira- 
larisnominanf.in quolibetmuftu-  tioni  autc partes deftruientes,(eptu 
locontinebitur.  Quiuetiam  motio  tran(uer(um,puImones,alpcra  arte 
communis ammantium,viulis  re-  ria, epiglottis, columella : quorum 
(piratio appeilata , cor jp  fonteob-  ufus pnusnon  cxplicabimuvi fpr- 
rinet,  cui*  propc  dixerim germana  rauonis  militate  exade  difcuMen- 
<ftca,q  perartcriasfit,agitatio,qu£  mus.  Hanc  Galen.  alijq;oesmcdi- 
dum  quieifcitaIal,oblcuriorcrt.Ce-  cinx profefiorcs, duos ufiisobtinc- 
rebrfi  igif ncruosq„vtcalorem,qui  re  Ineris  mandauerunt: Vnu,  ut cor 
eftftaturigo  motricis  facultatis  vo  disnaturalcm  ealidirate  aeris  nos 
luntarix  rum  c6is,tu  propri^,  tem-  ambienris  algidi  ingreflu  refrigera 
perarent,  natura  condidit . Ad  hxc  rcr,atq,cxcremeta  fumida  caligino 
id  tc  fare  velim, motione, qu$  a uo-  laq;a  calor  natiuodiflipata  diuapo 

rataq; 


j by  Google 


‘ Collet Se<5HoPnma 


G rataq;  expellerct : que  animanbus 
calidioribus,  ac  {anguine  prxditis , 
extmie  neccilarium  efle  collar : his 
ucroqui  turn  caloris,  tu  (anguinis 
funt  cxperrja , haudquaq : quippe 
nocftdubiumartcnarum  pulium 
iji  his  refpirationis  uieem  implerc. 
Alterum  del ceps , ut  acre  refpirato, 
id  qcf  de  fpiritu  dcflqxit,  Iftauretur, 
alanturq,  uires  intem^.Verum  ab- 
furdum,£dfumq;  id  depreheditur ; 
compofitu  nanq,  nullum  a fimpli- 
ci  alitur : ajioquin  animans  ex  ele- 
xnento  uno  conflatum  repcrirctur: 
r qd  penitus  a Calcno  reijcuur,  y ob 
H id  aqua  non  nutnre  a (lent.  Cxteru 
cui  poccntiarum  amm?  fpirationis 
munusafcnbatur.accuratecofyde- 
icmus.  Galp.a  motionea  uolfitatis 
impetu  prodeuntepcrfici  teftatur, 
ob  id,q?  integram  lit  nobis  (pirate, 
ac  non  fpirarc : qdq;  ncruus  huius 
Iitproprium,ac  primariu  mftrume 
lum.  Quare  djflcfto  cuipia  neruo, 
qui  (epco  trafuerfb  motu  fuggerit, 
is  profafto  diurius  non  uiuct.y  qm 
ftrangulatur,  Verum  enimuero  Ga 
leni  opinio  duobusargumentisre- 
fclh  poteft : primo,  quia  dormietes 
fpiramus;  uoluntaria  afit  morio  co 
1 gitationeacdclibcranoi)cfit:h$au 
te  in  fomno  fumftiones  no  peragu* 
tur : poftremo.qm  (piratio,qu5  in- 
tempef  hua  cft,ac  prxpoftera,  arte- 
riarum  pujfui  refpodct.quarc  Hip- 
pocrates hanc  crebro  pro  pulfibus 
ufurpat,  quoties  uidclictft  partes  rc- 
Ypiraciom  addu%  minime  affeda: 
lunr : quinctia  cordis  temperature 
xqucatq;arrerias  iudicaredocuit. 
Quida  pr^terea  philofophi  ex  uolu 
tana,atq,  no  uoluntaria  facultarc , 
lioc  cft,natuiali,animaliq„refpira- 
nonc  conllmu  ccnfucrunt : idq;  m 


no  paucis  animantis  partibus  fpe»  ft 
da:ur,  ut  m motu  palpebrarfi  ocu- 
!i,ac  deglutitioisquas  (anc  copo  li- 
tas efle  conftat : unde  imbccillion* 
bus  efFechs,  caditquoq„acdebilita 
tur  deglutitio.haua  (cc*  atq;  appe- 
tentia : qua:  qtndem  (hta  prxftan- 
por  efle  uidetur.  (^ti.-tny  quis  obij*- 
ciat,  ilium  prudetius  ac  do&iusfcn 
ore, qui  naturalem  ca  tin  aflerit  fa* 
cultatcm.ob  hoc.fl  qi  dum  fani  de- 
gimus.dumcii  morbis  (aboramus, 
crebro  citra  deliberatioenm  refpi- 
ramus,  cordis  temperaturam  pro* 
dentes:  quinenam  fufpina  mul- 
ta  fiunt . Ad  h*c  ubi  refpirandi  f. 
jnuijcrc  ncoeflario  indigemus , fpi- 
rationem  fifterc,ac  compe(ccrc,in> 
tegrum  nobis  minime  ent , qu6ad- 
jnodfi  nec  niffim  , aliaq,  id  genusi 
Natura  iccirco  hanc  uoluntanam 
fun&ione  molita  e(l,  ut  auxilio  ect 
naturali  potenrif,  on  uidclicct  cop- 
di  fatisfeccrc  no  uaiet.Prxrerea  Ga 
leni  jpbatio^ua  ilia  omninoa  uo- 
luntatisarbitrio  penderedocet,  eft 
hmoi , q>.  fdifledo  neruo  fundio- 
ncs  harum  focultatu,id  eft , motuii 
uoluntarioru,aboleri  aflenr : me* 
hcrclc  ranocinatioa  ueritate  alie- 
na  c(l,tu  in  principijs,  tii  in  flgura . jJj 
Nempc  qn  prxdicatu  rei  qu^  a Tub 
iedo  data  eft,  aufertur,  non  debet 
ftmper  aufcrri  pr^djeatum  ab  ilia, 
a qua  eft  ablatu  fubiedu  : ahoqui 
repugnanna  antecedentis  oppolin 
in  tota  materia  una  cum  repugna- 
tia  oppoliti  coulcqucntis  tutari  ac 
dcfendeie  oportet  Hocautemtc- 
ftatilTimu  facit,qqantu  in  dialectic 
cis  Gal.claudicauerit:  quippe  (i  ab- 
late neruo,  (ecloue.quvpiam  quoqj 
aufirraf’  motio,  llludtn  ncceflario 
non  ftquctur,  neruo  ilio  exiftente 

motus 


Digitized  by. 


De  SanitxFuctionibus  193 


A moms gratia,  ep  ncruo  propria  mo- 

tioniscauflam  acceptam  fcramus. 
Atqui  fi  quifpiam  vcnas  carocidas, 
neruosq,  foponfetos , q adcerebin 
pernngunt  vulneratos  nabuerit,fta 
tun omm fun&ione  voluntariadc- 
ftituctur.Ynde  paruculxiH®  appcl 
larionem  nabta:  f'uncQjuarcRanus 
memory  dcdit,regem  iudia:,vbi  ill 
quctnpiam  tiobili  gcnere  claru  am 
maducttcre  \ el  let,  feiiioncni  haul 
parti  um  imperafle ; quod  animad- 
ucrlioisgcuus  acfbppbci)  mortem 
adfcrcbatQuis  autcm  fan*  mentis 
iUicomneis  mqtiones  Yoluntarias 
? propcerca  infettas  dicct  ? I’orro  ni- 
hil actionem  hurufmodi  in  neruo 
dficit , § id  quod  taieni  potcntiam 
Complere,atqj  perficcre  poteft:  quo 
afiecloatficiatur  quoq;  adio  neccf 
ie  cft,&ii  hums  propria  no  fit  cauf- 
(amuandoquidem  vitiatur,  deperdi 
turqs  propriafum-tio, aboli  ta  facul- 
tatc.qut  illuc  defluebat,ac  tranfmu 
tebaturquamobrem  volutarij  mo- 
ms deperdi  tio  non  teftatur  motum 
quemlibetiu  neruorum  eflcncia  vo 
luntarium  adeflinqui  tamcn  pcrac 
cidens  poteft  a vqluntate  prodire. 

C Quod  ii  oblhnate  rcpugnas,volun 
M tarium  penitus  afErmando,  nihilyp 
pterca  promoucs:  quippe  inufculo- 
fum  erit,non  neruorum.  Vcrum  e- 
mmucroadpartium  fpirationi  (a- 
mulantium  vfusacccdamusquan- 
doquidem  deiplaabundedifputa- 
uimus.Pulmo  igitur  fpnationis  of- 
ficio dclcgatus,adituro  fpiritui  pate 
fecit:  cum.n.attollhur.influit  fpin- 
tusicum  contrahitur,cffluii:  vudcl- 
ftru  men  turn  rcfpirauonis  propriu 
eilcin  confeflo  eft.  Vcrum  hie  lubti 
litate  ingenij  confydcrandumcric, 
nunquidrefpirauomqcxpitatioisqi 


mono  thoracem  fequatur,nec  pri-  D 
uatum  motum  aliqucmobtineat: 
an  Yero  fit  thoracis  motus  (pirado, 
quern  pulniones  fcquanttir.tanqua 
auxilium  aftcrcntcm.  Galen  us  pul- 
moncm  priuatim  nullum  motum 
habere  (cnpturcliquit,  fed  vna  cu 
thorace  attolli,  agitaiiq; : quinimo 
fpirationcm»quae  naturalcm  motio 
ncm  fequitur,a  lepto  cranfuerfo  fie 
ri:eft  autcm  id  mufculofumquip- 
piam.atq,  cainofum,  inferna  a (up 
ms  dirimens:ho£  eft,  partes  uobilio 
resab  ignobihoribus  diftingues,ac  E 
feparans.  Dilarato  itaq , thoracc,ac- 
re  impletur  pul  mo . Exiftimarcau-  ‘ * 
tern  oportethuius  conrtitutionem 
fimilemefle  fbllibusquit  ferrarijs 
habentunquod  nbi  inanifcftiusfi- 
ct,fi  vulnerato  thorace, ac  confoflo, 
act  introrumpat:  quicfcitccenim  jp 
tinus  pulmo , interitq;  cius  mono: 
idq;  forte  ob  refrigeiatos  pulmocs . 
Ariftotcles(cin<fturam  vocat ) fepti 
tianfucrfi  nullain  aliam  vtihtatcm 
feripto  reliquit,  q vt  feparaieni’in- 
tcr  fc  partes  principcs,ac  nobi  bores 
a nutritorijs,&  ignobiboribus:vt  vi 
delicctanimx  principisorigoinof-  F 
fenfa  feruecur,nec  facile  occupctur  . 
exhalationc  cibi,&  calous  aduenu- 
tij  copia.Atqui  tantusphilofophus 
calumnia  drgnus  non  eft,  neqi  un- 
periri$  crimine  notandus:  quando- 
quidcm  qux  arte  fecandi  corpora 
dircuntur,haud  abfimilia funt  his, 
qu^numcro  motionum  circuloru 
comprehenduntur.Ars  veroauato- 
micesxutc  Ariftotelis  plane  haud 
quaqeratabfoluta.  Porro  Galen** 
cuius  fcculo  mcdicma  omnibus  nu 
mens,  »t  dicitur,perfecfa  crat,fcrip- 
fit-Erunt, inquit,  pollerorum,  qui  1 
medic  inaqu^-dam  a nobis  nonin- 
Coll.Aucr.  BB  ueta, 


CoTle&a-Se&io  prima 

G uema,neq;  eognita  in  lucem  emit-  didi  t.  Nunc  igitur  thoraeefti  diTaft  £ 
tent.Quamobrem  non  urn  crtbro  turn  pul  moms  motionem  ad  i u tare, 

(vt  multi  cen  lent)  Galen  us  Atifto-  cadcm  indicarione  dicendum,potif 
telircfragatur,quin  potiusilliusin-  fimfi , vbi  vchemenriori  indigueri- 
uentis  ahquid  adi;cere,atq;  implere  mus  rdpiratione.  Vcrum  enluert* 
niutur:  cuiufmodi  funt,quxac(e-  vtin  pauca re conferamus,Cor eft, 
pto,de  rootu  neruorum,  dc  lenfu  Sc  quod  abolita  refpirationc expiratio 
mom , de  cordis  ac  cerebri  princi—  neq;  afficitur , ob idq,  animalis in- 
pa  tutqucnSq;  illede  particularib*  terituscontingit.  Hinc  necdlariti 
diflerit,haudquaq  m vfibus  huic  re  ab  ipfo  fpirationem  emanate  inge-* 
luftatut . Verum  ad  id,vnde  noftra  nue  fatebimur.Carterum  pulmonis 
digrefla  eft  orano,redeamus.  Gale.  agitatio(vt  lentit  Gal.)violenta  eft, 
jgirar  dc  pulmonibiis  lententia  dili  eadem  rationc  ac  vi, qua  funt,  quae 
genter  perpendenda : quippe  nullo  ab  arte  machinan,  agitanf.  Moucf 
alio  argumento,  rationevc probate  id  vifeus modo  quo  naturalta,  atq; 

n fludet,di!atato  thorace  pulmonem  bifanamtnaq;  rum  ab  clc<5Hone,  tu  L 
quoq;  attolli,q  cp  codcm  quielccn-  a narura.  Atqui  duos  in  motu  pnn- 
tc, pulmoncs  quidcant,intercatqiic  cipescollocarenon  critabfuraum: 
animal.  Nos  veto  non  adeo  abfolu  mufeulu  motionisab  arbitrio  volfi 


te  ac  fimplicirer  pronunciadu  cenfe 
mus,  thoraccm  videlicet  prxeipua 
motionum  pulmonis  cauflam  die: 
fieri  ctcnT  potdl,  vt  pars  vtraq;  pri- 
uatim  moueatur,  habeStq;  mutuii 
quondam  conlenfum,acproprium, 
vt  alterii  ablq;  altero  minime  mo- 
nearur:ob  id  vno  quideen  te,  alicru 


taiis  prodeuntis:  cot  ad  pulmonem 
huiu  s,qu£  a natura  eft.Galenus  hie 
cadcmethodo  nixusefl,quaincx- 
terisfuisindteationibus  confueuic. 
Haudenim  aliunde  motu  pulmo* 
m,quam  a neruo  addle  putat,  qua* 
quamperartem  difledionis corpo 
rum  nullus  ad  id  vilcus  deriuari  ncr 
quoq;  cdlet,atq;  ncutrfi  alteii cauf  uus  fpcdctur.quo  lentiac, nedu  mo 
: lam  morionis  fuggerar,  pnjbeatq,.  turn  obtineat.  Verfi  ingenij  noftri 
_ Quod  fiaflereremusjpuimone non  hebetudo  forte  obllat,quo  min’ve 
1 mo  to,  ncc  thorace  mouen,  quae  eft  riutem  pcrfpiciamus,horum  vidcli  M 
Galcni  opmiocnos  mchercle  cenfe-  cetquxin  hoccommcnrarioano- 
remus  pulmoncs  tlioraci  motu  fup  bis  conlydcranturrattamcn  vt  ccm 
peditarc.Quarc  videtur  Galen’len  pus  fert,atquc  fuadet,  ociumq;  per- 
fiile  thoraccm  ac  pulmonem  limul  mirtit,m  hoc  negocium  tori  incum 
pofle  moueri,ac n in  (phxra,globo  bimus : aliquando  veto  ilia  futura 
vcfbrcntrimmoroq,  altero  exilic tc  funtexploratiora.Pnlmoinduas  S 
•Itcrumquoque  minime  agitarriq  bra$diducitur,vtfi  fone vnaaliqui 
uis(vri  retro  diximus)  vnum  alteri*  do  afficctctur, altera  vicem  eiusfup 
■on  fit  motor,  porro  id  quoq;  vfu-  plerrr.qucmadmodam  in  thoracis 
■enirc  potdl,  q>  diflcdo  thoracis  vuhicnbusvidciedt,in  quibusfifi 
ficnio.affcd’ad  pulmoncs  perron-  bra  altera  ledatur , fpirationi  altera 
fenfu  m pertingat,quo  modo  Gale,  ddduire  needle  eil : quippe  vtraqj 
multas  agrotarc  panes  h tens  pro-  afieda  annua h intericum  alien. 

• Se- 


Digitized  by  Google 


Dc  SanitatisFuh^Honibus  194 


C Sequitur  vt  dc  afpcra  artena  ( quae 
fionnullisfpiritalis  fifiula  dicitur) 
nomuhil  difleramus : quar  fpiritus 
caufla  dataeA:hac  cnim  fpintu  tra 
himus,rcddimusq;  refpirando.expi 
xandoc],:  fed  ncc  folum  fpiridi  cauf 
fa, fed  ctiam  vocis : quarcnarurac- 
molitaeA  pardculam  quandam  in 
eius  fummi  tatc,  qua:  munus  efficic 
tlx  rods  contincat,minoris  linguae 
fbrmamrefcrentemtdeindea  mu- 
fculo  quippiam  ci  adueniqquod  va 
rie  artcriam  afficiar , Sc  ob  id  varia: 
gignanrur  vocesrfed  is  quidem  vfus 
minimc  ncceflanus , verum  Tt  me- 
H bus  acf^licius'icx  curriculum  tra- 
figercmusddq-,  in  ali  js  quoque  par- 
tibus  prudens  natura  in  Aituit,  quae 
non  vmus  tancum  gratia, verum  et 
plurium  condica:  fuerunquippe  na- 
tcs  tumvtodoraremus,tum  vt  cere 
bri  cxcrcmenta  cxpurgarem’dllud 
ad  fenfbriam  facultatcm,hoc  ad /p- 
pullbriam  referendum . Vua  (colu- 
mella alijs  nominata ) fecit  nepul- 
uis,fumusq;,  & id  genus  multa,ad 
fpiritalem  fi  Aulam  non  irrupant. 
Quinedam  fpiritum  primum  tem- 
pcrat,ne  tarn  frigidus , ac  Tcoco&us 
ad  fpi radon  is  inArumentadefcen- 
dar,qu*  difledla,  difhlladomb’ob- 
noxiutn  reddir  hominem,refngcra 
do  paneis  omneis  fpiritales,  vociq; 
gratiam  adimir,nant  & hec  ad  hac 
fundione  ncceflaria.  Epiglotridem 
yocis  pardculam  efle  no  eAdubiu , 

Siin  vbi  in  artena  a<ands  valide  in- 
ufHamus,vox  reddif^haud  abfimi- 
lis  illi.qua  duviueret,(onabat.Huic 
£t aliud  opetimetu  annexu:  ne  3 ar- 
tena cib*,  aliud ve  deerras,  aial  Ara 
gulet:nSq-,crebro  videm’,  du  aliqd 
i ipfam  dilabir',  tufles  Aati  excitan. 
5 ) d lpirau6c,ci’q;  I At  is  didu  ia  c. 


Dc  err  thru,  titufpartibuc,  ac fimffioibm 
Caf>  lO 

QVanquam  imaginado,cogita 
do,recordatio,  conferuarioq^ 
neq;  panes , ncc],  mebra  finq 
habent  nihilo  minus  m cerebro  fe- 
des,in  quibusearum  fundioesfint 
euidcnriorcs.  Phantafia  igitur,  fiue 
imaginadoin  cerebri  anreriori  par 
tc  fita  tA,qu?  rerum  fpecics , poAq 
a fenfu  communi  rclidloe  funt,con- 
cipir.ac  reriner.Cogitario  vero  ma- 
nifcAioreA  in  medio  cerebri  finu 

(pecuverhicquasadcnioncsA  con 

filia  vocamus,fieri  traduntundifecr  Jj. 
mmuscjjquidin  his  nobis  fit  elige- 
dum,vitandumq,:hictntelledarer 
cognofcunturrquare  in  animandit 
genere  ho  mini  foli  tributa  eft:  brii 
ta  veto  lAius  loco  xAimatrice  vim 
obdnetrin  poAeriori  cercbro  cauex 
na  ampliori  vis  ilia  reminifcenri* 
fedem  haber , atq;  ctiam  conferua- 
trix  potena:  qua:  m nullo  alio  inter 
fc  difcrcpanr,quam  quod  recorda* 
do  per  intcrualla  fir,conferuario  vc 
ro  afiidua  eA . Verum  ab  imagina* 
tioe  quoq-.diAerunt,  q>  ha:c  forma 
exhibet  fcnfilis , vel  fenfibus  priua- 
ta:illx  verb  ad  cuAodtam,8c  refnea  (4 
nonem  rei  concepts, magisq;  ad  in  I 
tcllcdu,prudendamve  referenda, 
quam  phantafia.  Atq;  illud  memi- 
nifleoportct.q>  &fi  in  ventricuiisce 
rebn  harum  potenriarum  fundio- 
ncs  peraguntut , tamcn  a coide,ta<j 
otum  pnneipio  prouenire,  fedesqs 
tin  in  cerebro  tanq  inArumcto  ohr 
dncrc.quarcqueadmodu  vi  fort  a fa 
cultas  1 cryAalloide  fita  efie  fertur, 
cu  tn  fit  in  cordc  vel  cerebro,  fic  vix 
tutesiAa,harumq;  fediii  vnhtasad 
tcmpcrandumcasinAituta  cA.cq 
BJ  ij  mb 


j ;•!  ColIe&a.Se&to Prima 

0 modo, quo  cerebrum  diximus  ope  qui  inter  ipfos  con  kibe,  deferfitur : K 
Ferre  alijs  e6ccptionibus,atq;  appre  in  qua  via  mcatuve  qufdam  corpu 
henfiombus.  Aliaigiturprobanoc  fcula  confliruta  funt,quxdum ca- 
non indigemus,quam  ea  quafupc-  lorem  internum  ad  cerebn  finus in 
riora  difcuflimus,  qu^efthuiufroo  gredioportct,aperiricrcdtitur,  clau 
di, facilitates  nihil  agere  citra  calo-  3iq;,vbi  fubient.Horum  veto  men 

- remnariuum.quiadipfas  nonper  oonem  frcimusin  commetarioa- 

ucnit,niii  cum  quadam  moderauo  natomiecs.  Ccrebro  humido  mol- 
ne,acmcnfura:visq;i!la  quf  tranf-  hq.conftituto,  fuper  impofhu  eft 
m if  tit,  temperate;,  calidum  natura-  os, quod  calua  nominatur,pto  cute 
Je,in  corde  poftta  eft  tang  fonteac  iaacmunimento:du?item  mebra- 
principio.Adh^cimagiuatncisfun  nx(quarum  altera  tenuis  atq;  ibe- 
«io  trftatur  fenfilium  aliquid  i fen  cillaialtcra  crafi'a  ac  valida)ccrebru 
fu  coi  harrerc.cuius  fedem  in  corde  valiant  acvelhunt.  Quinecia  glo- 
hbiodeanima  f'cnpfimus : atq;  16  bofa,vt  qu^  fit  omnium  figurarum 
H ilia  quoq;  principium  cor  habebit,  turn peifcdifllma,  rotunda,  atque  L 
qu$  vna  cum facuitate  motrice  vo-  fphxncaitum  capacillima,mm  ab 
lutuana,  animatin'  motionem  fug-  incomodo  & Igfionc  rcmotiflima. 
gcnqquam  in  corde  habitare  nup  Pr^terea  fedem  emioenttorem  tn  a- 
ctximus.  Pratterca  rbi  imaginatto,  niman u bus  perfectis  cerebrum  ob* 
iliac  quoq;  cogi  taco  collocabitur,  tinuit  fenfuum  gratia,  qui  cuftodes 
qua  ab  lmaginadonc  concepta  c6-  torius  corpora;  teflc  Galcno)  fuut : 
ponhnus,ixfoluimusq;.  Haccdam  quod  etiam  in  rebus extetnis  vfuuc 
neceflario  confequuutur  rccorda  * niqquippequi  cuftodi;  excubijsve 
rrir,atq , confcruatrix  faculcates,vt-  prxfunr , in  arce  fubiimioriq;  loco 
pote  propter  ipfam  infbtuta.’.  Carte  collocantur. 

• t»  rum  vbi  affici  hasipfas  pqtctiascc 

rcbriipfius  ventriculisanrdiscon-  Vtfimne.  Cap.  n. 

fpicic-mus,non  eritftacim  fcrendu  T\Roximumabhispamu  vfibas 
iudicium , fontem  ipfarum  fblum  X quosdiximus,cft,vtdcquibu£ 

} efle  cerebrum  chaud  all  ter  q aftedfo  da.qugad  fanitate  conferantdifle-  H 

1 oyftalioide  vifionem  vi riari  cerncs  ramus, initio  quide  fumpto  a fom- 
mhilo  minus ipfum  viforix  faculta  notde  quo  pnmu  quid  fit,3ccui  par 
tis  pnmarjam  efle  fcaturigine . Na  ti  crcdi tus: cu  qu{  cius  fit  caufla,  co 
& fepto  trail  fuel  Co  aitccffo,  nuper  di  fyderemus  oportet.  Eftquippe  ani- 
£ta s potentias  Ixdi  fpedamusmon  man  mi  generi  apprime  neceflari*, 

- tnfanx  mentis  homo  harum  fede  atq;  vtilis,  Tub  quo  homo  quoq;  o5 
in  hac  parte  putauerittCerebn  etc-  dnetur,  qui  fomno deftitutus  vitae 
nim  vencriculi  harum  grada  coudi  non  exiguam  ladura  facit.  Sonus 
ti  a natura, quorum  teperatura  fun  igitur(mea  quide  fentenna ) nexus 
dioncs ipfarum conficit . Atqut  re-  quidam  Sc quies  fenfuum,atq;eoru 
tro  feriptx  virtutes  in  duob  us  prio-  dc  recurfus  receflusq;  a fuis  mftru- 
ribuscercbrifpecubuscuidcnnorcs  mens  ad  inuma:  idq;  fomno  fepul- 
funtta  quibus  per  viam,  tramiteve,  ti,domuentcsq;  aperte  ccflanf , qoi 


Digitized  by  Google 


DeSani.F«<5Honibus  ’ 195 


A fcnfilia,Jtfi  proxima,minimeperd 
piunf.tu  qui  paten  tibusocults  dor- 
mitant,nequaq  vident  ■ atqtu  fi  fe- 
culcas  vifbnainftnimentis  adeflet, 
continue  hi  quoq;  vtderent . Verfi 
cnimvero  td  non  tanrum  in  ibpora 
ds  confpicimus,  verfiena  in  his  qui 
ftudiofifTime,  attentiflimeq;  in  ali- 
quam  rem  incumbunt:  ctenim  no 
pauen  fenfilia  prattcreunciano  ani 
tnaduertunt.Cum  itaq;  fcininus  ta 
tutu  fitfenfuumadirimareeelTus: 
lenfiis  mo  haudquaq  moueri  pof- 
funt  ilia, quat  per  vniuerfum  corp* 
fit,motione,ab(q,  auxtho  a!  ten  us, 
B quod  illis  matcri^ loco  ad(it,crit  ve 
to  id calidum  naturaletquare  fom- 
lium  die  coitnm  quenda  caloris  ad 
iutima  refugientis  aflerimus.Quin 
etia  panes  extimz  refi  igerat?  fbm- 
no  preffi  homintshut9  teftimonift 
locuplcriflimum  exhtbem.  Atque 
item  concodio,qu«  in  dormicanti 
bus  valtdiorcofiftit : nempecatidii 
id,quodinvigilantibus  fimdiones 
concinnatfpr^betetcnim  motG  fen 
fumq;  extimi5)m  fbmno  fbpitisnd 
ima  lubterfugit : illud  veroa  cordc 
tantum  animantium  partib’rranf1 
C mittitur^dquodeeu  ad  fbneem  at- 
que pnneiptumin  fomno  refloat, 
atq;rcuercatur,neceflecft  tquead- 
modum  in  motu  confyderaf , qu€ 
ad  id , vnde  i n cap 1 1, r ed i rc  o po rtet: 
ualein  Deofpeaamus,a  quoofa 
imanant,&  ad  quern  cundareuo 
fant.Pofta  igitur  citplicauim9  fom 
numdeufus  quietem,ociuniq',  fua- 
rum  fiindionum,  atq;  tmermiflio- 
nrm,nu,T  a ca'iditatis  fubterfiigien 
tis  rcccflu  confir.proxirnum  eft,  vt 
fcratemur,qu<[  fit  cauflahuiufccco 
fitgi  j in  fomno  fbpitistquod  in  prt- 
mis  codione  adiu  tat.  Calotis  equi 


dm  adextima  fparfio  a quantira-  D‘ 
re, non  a qualitate  eiufdem  inauda 
prouenittatcoadio  quantitatis  hn 
minunoefttidqj  conringit.quonii 
afrigiditatchnmidicateq,  fuperad 
Somimsergo  calore  interno  rcfhge 
rato.atqv  humedato  Set:  tunc  nan- 

Jiue  coda  mimmurcalidi, dam  ad 
uom fcntem  rccumt. Prgterea efi  • 
cerebri  vfiis  fit,  vt  cordis  calidnarf, 
ficcitacemq;  moderarctur,nece/Ie 
cotab illo maiorem  huiusfundk* 
nis  cumulum  confequi,atq;  alim£-  1 
turn  cordi  tranfiniflum  reirigetari 
humedanq-,:  proinderigationib* , 
qu$vimfrtgidam  humtdamq.ob-  E - 
rinent,  perfundimus  capita vigtfijs 
affedorurocrebernmextemmcere 
bri  confenfu,  cor  quoq;  affici  c6fpi 
cirnas.Quatnobrem  qui  a folo  cere 
brofomnumeffiri  putauerunr, gra- 
in fli  roe  lapfi  funt.  Ad  hate  argumtf- 
tum  afngiditate  humiditatcq;  fora 
num  conrilian  tale  eft,  q>  aliment* 
pleraq;  omnia  foporem  appellStia, 
vt  ftigida  humidaq;  pr^oita  funt, 
cutufmodi  laduca,&  id  genustat  vi 
gilias  accerfcnria  calida  ficcaq,.  S6 
ni  autem  caufla,quz  a matena  no- 
men babet,  vapor  eft  humedusab  F 
infemis,mrimisq;,ad  cerebrum  ela 
ttis,vbi  a fiigoteconfiftn , grauisq; 
cffcdus,dum,qu?  illic  funt\  ceteris 
mifcctur  humidttanbtis,  du  tnq;  ad 
altiora  penetrare  non  valcat,ne- 
quedifeun diffiparive, ad  imade- 
nuodcfluat  needle  eft,  atque  inde 
meatus  faculcatft  fenfiliu  obftruat. 
Quinetiara  fomnusanimSn  ab  fo- 
tiganone  laboribusq*,  eonfit,  calore 
narino  inter  mouenaum,  opusq,  fa 
ciendum  difperfb,imtninutan;  eiua 

auanntate,rcfngctato:proinae  coa 
:us  ad  fuaro  confugit  Icaturigine, 

B3  tij  fob- 


~ t CoHe&ancorum  Se&.prima 

G fonteq;:  haud  (ecus  ac  milices , qui  tk  ttmponim  amti  temptramenta . K*. 

graui  imminence  pcriculo  addu—  Cap.  xi 

ccm  rccurrunt.  Cor  vero  inani-  A Ltricis  fccultatis  fuwftiones, 
mante  princcps : quodpoftremum  partesq;,qu;illas  perficiunr, 

animali  mortuo  refrigcratur.Sotn-  alanribus  neccflarix : fed  maxime 
nos  item  naturx  eft  funftio  corpus  ta<ftio,qua  pcreunte,alal  intent. fpt- 
CTubcrnanus,  iccirco  ncccflaria  ani-  ratio  item  neceflaria . Porro  liquet 
juannbirs  perfcdis,quoniam  abfq,  ea,qu;  (amtatcm  corporis  humani 
coimmodicis  laboribus frangcren-  tuentur,ac con ftruant,efle aqua, ae 
tur  fenfus,atque  interirent:  quibus  rc,alimenta,  quibus  fecudu  naruri 
pereuntibus  aflumde  vita  eflet.  ft  habentibus  corporis  fanitascon- 
Quamobrem,qui  minus  probe  dor  ftquatur.  Act  veronaturalitcrftha 
xniunt, pallor.- afftdurur,atquc  mu  bet proprer  folis  aftrorumq,  fueflio 
nia  fua  potiflimtl  nutriti&is,  cftcri*  ncs:fol  vero  id  fiicit,  fignifrrum  per 
abeut . Quin  & exerckio  ac  fatiga  errans  per  anni  quatuor  tepora,  ver  L 
. Htioneftnfuumcalorillcinternusrc  ;ftatem,autumnum,atq;hycmem, 
frigeratur,vtpotc  ad  extima expan-  quorum  conftitutionem  exploratif 
fus:ruri’iisq,  ad  intima  fubterfugit,  nma  medicii  habere  oportet,quip- 
vbieiusminuiturquantitas.  iflud  petum  dignitate,  cxcellentiaq-,  ,tu 
vero  te  latere  nolim,  fomnum  con-  vtiluate  longc  fuperct  alia  lanitatis 
uerfloncm  tantum  efle  temperatu-  tuend;pr;fiaia.  Verequidcm  nutri 
xx caloris  intimi  ad  fngidum  8c  hu  tionis  fuivftiones  validiorcs  atque 
midum,eftque,qu;  hue  faat  facul-  perfeftiores,  calido  f intemo  copio 
tasgubcrnans,qux  in corde poflta  liore  exiftente>quod  teraperatura 
eft, cuius  cator  hac  rati&c  hutus  eft  eft  turn  calidum, turn  humidui^pin 
inftrumen turn . Proptcrea  exori-  dc  ver calore,  humorcq-,  moderatu 
tur  hie  qu;ftio,  cui  potiffi  m um  po  aflerimus,  collarione  ad  hominis  tc 
tenn;animxcommiflusflt  lopor:  peraeionem  fada:  quinctiam  adolc 
Cui  ingenue  refponfum  volumus,  feentes  iunioresq-,  verc  adhones  vi- 
facultati  lenlitrici  ilium  efle  credi-  uidioresobuncnt.Vocabituritcno  M 
I tum,qu;  roboratur , & incremcn-  abfurde  temperatum, hominis  tern 
turn  fuftiptt  huius  fundhombus:  peramentocollatumrquandoquide 
ncque  nutrttori;  poteftari  attnbu-  non  a quatuor  qualitaubusp  ft  to- 
endum , quatenus  eft  nutritoria,  tismixtis  ca  teperatura  conftituit: 
quoniam  vegetalianon  foporan-  cuiuslibctnanq-,  corporis  reperatio 
tur,fttrfus  nanque  funt  expertiaiil-  altcri  qualitatu  agenrifl  exuperanti 
la  verb  vis  ftnnendi  aftribitut  fen-  (quxinftar  form;  erit;  atque  altcri 
fui  communi.  Somnum  tribuimus  panentiu(qux  loco  materit)afcribi 
ftnfltrici  potcnti;,vtpotequx  tunalioqut  non  vnum  fpecic , veru 

ab co  tucatur,  conftrue-  duo  connarentur : fundho  itc  vna  ? 

turq;:  quamuis  ft-  fuo  termino  minimc  collocarend.ft 

rietur  tunc  du;qualitatesoppoflt;flmul  f>pol 

. tempo-  lentesincflentxquabilesadtu  pote 

ns.  ftateq;.  Qmppc  ex  duobus  contra- 

rit» 


f 


Dc  Sanitate  tuenda  > 


A lijsa&u  haudquaquam  vnum  a&u 
componiturineq;  etiam  ex  non  co 
trari|S , qucadmodu  du$  line?  adtu 
warn  aau  non  conficiunt.  Quam 
opiiiioncm  pauci  admodum,qui  fc 
naturx  interpretesiaditant,  media 
«xq;  profcflores  no(lr$  mcmorix 
admilerunt : vcru  ia  illis  cxplicabifl 
Tepcrata  natura, ex  quatuor  quali- 
tatum  pari  mole  moderata,hoccfl, 
tern  pcrauiTi  ma,n  u fq  u a fped  lari  po- 
tdl . Qumetiam  tcmperamentum 
vni  quaTitatum  agentiumamibui 
moderatum  non  confpicimus,pro- 
pterea  q>  (ingulf  a&iux  modum  na 
B ifbe  funtiunCtionum  fuarumabal 
tcra  patientium , qu;  illi  adefl  loco 
jnaeerix.Sed  vnae nollra fluxerat 
orauo  reuerucur . j£llascalida& 
ficca:hyems  turn  frigida,  tu  humi- 
tia,co!locata  ad  ver,  hominisq;  tem 
pcramcntu.  Quidam  autumnum 
(vt  qui  eflct  inter  fftate  hyememq-, 
medaus)^quc  remperatum  atq;  ver 
collocaraut,largilfimcquidem  pec 
cantes:verinaqiin  totum  quisdi- 
xcnt  co  trarium’a  quo  vires  oranes 
imbecilliores  cuadunt,cuius  cxcplu 
cxpcrimetuq,  vegctaliaanimatiaq; 
t.-'  fuppcditabunt.Proinde  ficcitate  at- 
C quefrigiditate  illi  ailignabimus:at 
validior  crit  ficcitas:  vcrura  vt  fum 
matim  dicam,  mxqualc  oino  natu 
nun  habere  pleriq;  omnes  periao- 
resferipferunt.  Sol  autumno  perin- 
de  nobis  ell  proximus,atq;  abed  a 
uobis:quod  de  veredia  quoq;  me- 
rito  debecScd  hoc  tantu  lntcrcft,  <p 
autumno  vires  mfiimiorcs  debilio- 
resqi  hunt,  ficcitasq;  exuperat  in  a- 
nimantibus,quarcnullam  in  gene 


196 

idoneum.humidum  naq,  tali  fun-  D ‘ 
dtom  familiaridimum.  Porro  bre- 
uitatis,diuturnuatisq,  cerium  fine, 
ac  Icopum  anni  tempora  non  obti- 
nent,icd  pro  rcgionum  natura, atq, 
longitudinc  vanantur.  Qjiatuin  c- 
quidcm  tcmpcratiorcritjinqua  bre 
uisautumnus,uer  ucro  longumicu 
iufmodi  luutqu^  fubquito  clima- 
te iacent.prxcipueq;  maritimx.Au 
tumnus  in  noilra  Hifpama  duoru 
eft  men  hum , qux  ell  in  quinti  ch- 
matis  prir.cipio.Sub  libra  item  tem 
peratam  horam  aflcrere(vt  no  pau 
cijablurdum  eft : quinetiam  quar- 
tumquintopr^llamius  climate cxi 
llimare . Galen  us  Grxciam  terrain 
tempcratilTiniam  tradiditliteris,po 
tiflimumquc  Hippocratis  patriam 
Coum.atq,  huius  tempora  anni  ve< 
ri  fimilia.Nos  quatuor  caufis,matei 
riali  l.formali,eneclria,atque  fi  na- 
il lalubntatcm  partis  cuiuslibet  co 
plexi  litmus. 

AVERRHOI  • 

COLIECTANLOHrH 

sictio  ir. 

r 

DE  SANITATE  TVENDA.  f 

Df  artis  medic t fine. Cap.  I . 

Inisphilofophotrifa  Srffcoharc 
riam  dicitur.  Primo  f.Coll.  re 
quidc,adquercs  ne-  fPoudcu 
ccilario  tedit:  isq;  ab 
lolutc  finis  noiatur. 

Secudo  vero , qucadmodu  formam 
materia  fine  appellam*:<j  pfediois 


w entis.finisinfeparabilisdr.  Tcrtid, 
rationc calon's  fui  tcmperantiavu-  ac  poflremo.quo  adepto  ac  coiifc- 
liutem  prxflat.  Vetch  quod  all  ud  quuto,q  hui’graua  iuntlfhtuta.co 
generation!  in pumisaptum  atquc  hflant needle dt  atq;  hie  caullaru 

BB  iiij  finis 


ColIe&a.Se&io  ii. 


G finis  vocitanir,  vf  fcrram  finem  ar- 
tificiorum,  qu?  per  ipfam  claboran 
tur,appcllabimus.  Vcrum  cnimue- 
ro  arris  medico  finis  rarionabilY ac 
vcre,pnmo,poftremo<n  mo  do  pro- 
nunciabitunAt  fecunao  no  ita  fim 
plbvcrumfvtquifpiam  dixeritjio 
faritudine.  Parsautem  medicine  <!| 
nobis  nunc  ftribitur, ceteris  ei’par- 
tibus  longe  antefcrcda  eft.Qu?  rut 
fus  bifanam  (ecabicurrin  partem  vi 
ddicct.qu^-  fanicatcm  conferuat,  ac 
tuctur : deindc  in  cum,  qu$  docct, 
quemadmodum  aufcrri  dcbcatea, 
qu^  hominibus  morbos  acccrfunt: 
H qu$  fane  quidem  media  erit  inter 
unitatis  tuitioncm,&  fgritudims 
abolitionem . Porro  id  tc  memona 
tencrc  velim.noftra  corpora  a vjtijs 
tantum  pofle  ▼indicari.qu^  nobis 
*x  accidend  conringuntadq;  porif- 
fimum  ab excrementorum  immo- 
derata  copia,q  ab  alimcntis  4>ue- 
nit.Qiiippe  ii  ratio  vidus  modcra- 
ta  omnibus  vfurparetur,  a nullo  uf 
quam  famtasabefict.  Atq;  hoc  ora 
culum  in  hac  arte  diuinifiimuoi, fir 
miflimumq;  efle  tibi  perfuadcasra- 
lioqui  manca,ac  mutilaeflet,clau- 
I dicasq;  medians. Quamobrem  no 
pofiiimusnon  minhee  laudareat- 
que  probarc  dcfinitioncm  medici- 
n^,quam  hie  mox  fubfcribim’.Me 
dicina  eft  ars  fiuftui3,ratione  experi 
ltientoq;inuenta,q  upturn  fanitarc 
tuctur, turn  morbos  depcllit . Qua 
definitione  nuilus  maiorum  poltc 
rioiumvc  noftrorum  altam  veriore 
fenpto  reliquitNempcctfi  illa,qu£ 
Galen9  tranidit,multis  vidcatur  cx- 
quifite  perfeda,  nihilo  minus  paru 
cxplicata,declarataq;  eft,&  propc  di 
xcrim  mancatqnquidcm  cuius  cG 
let  gnis,non  cxplicuit.  vniuerf^  ua- 


que  artes  opcratrices,  nature  domi-  If * 
nc,cognofcentesq„  tribus  fumutur 
modis.Autn.  pr^funt  faciendorum 
operum  fecultati, Sc  neq;  forma, ma 
teriamve  faciunt,fed  iubet:Aut  mi 
nime  prfcipiunt,  fed  faciunr  forma 
in  materia  apta:Aut  medi^Itcr  has 
qu?  videlicctpartim  foci  ut,  parti  m 
pr^funtaciubcntiprimoquide  for 
mam  elaborante$,altero  matenam 
cogno(centes,atq  ; cxplicantcs.  Ho- 
rum  primi  cxcmplum  gubernator 
nauiscnratq,  architect  us,qtii  naue 
cxtruit,fecundt:k  tertij,isqui  in  na 
uicuncta  probe  difponit,  ordinal, 
atq;  lubet.  Nos  vero  de  his exquifi  L 
tifumefcripfimus  in  commctario, 
quern  in  (ccundum  aufcultationis 
naturalis  libru  pofteris  reliquimus. 
C^terti m media  na  ex  hisartib’eft. 

Ju?  abfblute  fadiu^  vocitanturip- 
atetenim  formam,  qua  functions 
fuas  naru  rales  homo  perficir,  ldq; 
natura  materia  vc  apea  & tdonca  ad 
opusexiftente : alioqui.n.non  pof- 
fet  formam  pr^bere . Eft  authiefi* 
nis,qui  aru  locum  fui  fubicdi  coir* 
uenietifiimum  fuggerit.Atq;  haud 
quaqabfimilisratiom  n<ftus,qu£ 
Galcnushominiquadrato, rempe-  M 
ratoq;  pr^fenbit , vt  f vit£  nattuale  r 
curriculnm  tranfigar,fcne<ftuiemq; 
attingat , qu^  me  hcrcle  ob  infi— 
gniter  refrigeratas  , exficcatasque 
partes  corporis  principcs  contingit. 
Quare  hunc  finem , atque  fcopum 
ars  medica  nequaq  defcet  tranfeen 
dere:  q>  fi  id  faceret,  immortalitatc 
hominibus  adferretiquam  no  pof- 
fe  ab  ipfa  pr^ftari  in  confoflo  eft . 
Cauda  veto , cur  mcerdum  medici- 
nalis  ars  finem  probum  non  coufc 
quatur,eadcm  ell  cum  ilia,  qu$  c$- 
tcris  artibus  impedimetum  inijcit, 

nc 


Digitized  by  Googl 


De  Sanitate  tuenda  197 

A ne  circa  matrriam  fuam,atg;  fubie  ud  (ecus,ac  ca , qur  peculiaria  for-  D 
dum  finem  optatum  adipifeanrur:  mi  infunt,morcs  tam  variosin  ho 
quod  in  athlctarum,  nautarum,at-  minibus  finguhs  indiuiduisve  con- 
que  agricolarum  vi&usrationema  cinnant.  QuippehomopoftremS 
nifdhfltmeconlpicitur.  Atqui  Ra-  compofitu  exiftens,non  paucas  in- 
fiusnoftethuiuscaullaminquodsl  diuiduorum  differenrias  fperiesve 
fuo  coriimetano  tradidit  huiufmo-  habebicqtiod  facie, vt  muitipliciras 
di,videlicet,cbcaqu?rctroiama  no  propnmnim.naturarum  l ac  mo- 
brt  expofita  hint,  non  paucis  inter-  rum  indiuiduorum,  non  ita  pateat. 
cedent i bus  medi)S  indigeant,vthuc  VerUm  emmuerolongius  forte,  q 
ip  (urn  finem  obrincant,quem  a no  par  fit,  noftra  eft  expariata  oratio: 
bis  fuppedi tan, fieri  minime  poteft.  quanq  ingenue  affirraare  aufim.id 
Cuius  equidem  opinio  proba cft,ve  quod  nupet  nobis  fetiptum  eft,  ma 
rum  non  vfqucquaq,  perfafta:  qua  ximam  afFerrevnlitatem  his,  qui 
readijecre  quida  nosoportet,quo  cxploratum  habere  concupifcunt, 

B dilucidioreuadat  Eftigitur  verum,  in  quo  philofophorum  dodorucj;  E 
hanc  artem  in  indiuiduorum  cor-  viroru  non  pauci  oKm  dnbi taruut. 
poribus  peccare,  ob  materiei  ipforu  Nunc  ad  mftitutum  negodum  re 
ldoneam  prxparationem.  fieri  naq;  uertimur,  dicimusq;  iiios,  qui  in  ea 
poteft,  duos cfle  homines eiufiiem  funt  fentcnna,q>  videlicet  is  qui  ta» 
atquabilis,temperareq?  nature: vna  li  educaiione  regitur,  qualctn  in  li-  * 
eademq;  r6nc  vnftus  vtentes:quoru  bro  de  fanitare  tuenda  Gatcnus  f- 
alter  ad  (enccftutem  fincmq;luot£  cepit, finem  optimum  confequerur 
peramento  conuementiorem  peruc  ignorarc,quomododignolcatur  fi- 
inet:  alteri  vcro(&fi  code  dim  ge-  nis  ants  medic?  a parte  fuorum  paf 
nerc  vtatur)  praui  mgenerabuntur  fiuorum:hicj;  haliucinanrium  me- 
fucci,qui  mortem  accerfent  celerio  dicotum  Sc  indodorum  opinioni- 
rem.iaq;profoftocontingitobqu5  busalhpulari  vidcntur,quemadtno 
dam  huius  temperature  infi  tam  in  dum  & illi , qui  dies  hominum  an- 
natamq;  aptitudinem  ad  viriofos  nosq;  certo  numero  altnngi  cefue- 

C humoresgignendos,  qui  nos  late-'  runt:  quandoquidem  vfuuenire  po  f 
' at ,&  hanc  ignorantiam  nobis  pari  t teft,quempiam  nature  temperat* 
naturamm  tam  multiplex  innata  inculpata  educatione  vti:  verunta- 
paratio,apritudoq; , vt  nullis  notis  men  ?que  breuem  vitam  viuere,at- 
nullisq;indici)scomprehcndi vale-  queisqui  rationcm  vidhisimpro- 
at:  quod  a nobis  in  commcntarijs  b5  vlurpant-Sed  hoc  ranflime  con- 
philofophii  abunde  expofitii  di:  ringit:  quareab  accidcti  tam  remo 
vbi  id  quoque  proditur,  matenas  C to  ac  longinquo  medica  ars  neque 
fingulasaccidcnria  obtinerc  pecu-  fubibit  calumniam,neq:  fubuerfio 
liana, infitaq^priterea  quoq; , qu?  nem:  abfit  etentm , vt  tam  infigni* 
a forma  fuppeditantur,Qiiamobre  arris  nobilitas  hoc  tam  cxiguo  feru 
accideria.quar  materiei  adfunt,  mul  pulo  obfcuretur.Porro  qui  tantum 
riforiam  illam  naturarum  indiui-  rebusexternis,atq;abeIedhonevo- 
duorum  variarioncm  procreat,ha-  luntatcq;  prodcuntibus  morbos  at- 
v tri- 


Digitized  by  Google 


Collc&a.Sc£Ho  ij. 


G tribuit,U  nolle  eauffarum  minore 
cumulum  videtur : quippc  effedlri- 
cium  tantum  gradus  quidam  (qux 
dixcrunt)funt:  Hi  vero  vtpotc  ma 
mfeftiotesa  plerisq;  omnibus  medi 
«is  xgriradinibusq;  aflignantur. 
Huic  fi  forte(vt  fit  mterdum)  mor- 
bi  accidant,  quos  id  genus  cauflx 
non  prxceflennt,diuinit*,arlitu$qi 
im  mi  flos  protinus  aiunttquam  opi 
nionem,  quoniam  popularibus  vul 
goq,  arriaeat,  minime  improbabi- 
mus.  Iam  veto fatis  fuperq;  cxpo- 
ftta  arris  medic?  com  modi  tatc,atq ; 
vrilitate,proximum  crit,  vt  dc  cauF 
$j  fisdifleramus,qu?ex  accidenci  cor 
poribus  noftns  viriaaduchuut,  qui 
busq;  medians  auxilio  occurrere 
valeamus:funt  autem  he  cauflx  cf- 
fc&rices : quarutn  alix  huiufmodi 
funt, vt  facile  caueri  vitanq;  poffint 
▼tcombufbo.fofbo.percufl'us,  & id 
ce  n*  mi  I Ie,q  ux  fugere  om  ni  uo  pof 
lum\  All?  vero,qux  neceflario  nos 
alterant, atq;  immutant,vcl  nobis 
jnuitisnolcnribusq„de  quibusage- 
dum  mihi  nuccft.  Sunt  igitur  qux 
no  fir  a afficiunt  corpora  ex  acciden 
ri  caufTx,aeris  nosambienris  confli 
| turio,immutauoq,:cxerciriu  imroo 
deracum  (quale  eft  arrium  quarun 
daro)deindeahmenta,pociones,ani 
mx  affc&us,atq;  vt  fummarim  per 
ftringam , quxcunq-,  intempericm 
& cum  fnccis,&  citra  fuccos  panut. 
Ab  his  itaq;  quandoquidem  vindi- 
cate nospoflumus,autrarione  vid* 
autmediocritatcm(qu?in  fanitacis 
tuitionecollocatur ) ampledendo, 
a/Tenmusfanitatem  poflccoferua- 
ri  cm  alimetis,  turn  boni  fuca,tum 
qtuaus  moderatx,  turn  opportune 
afl’umptisiitcm  motu  ac  quiete  me 
diocribus,cxcrcmcniorumq;  expur 


garionc : deniq;  aeris  boni  infpira-  K 
tione,&  c?terorum  accidental  prx- 
caurione.qu?  inteperie  euocare  na- 
ta  funt-Sumendi  vero  cibos  modus 
melior  mcdicinaliseft-Excrementa. 
purgabunt'fridione,lauacro,exeici 
tio  moderato,atq;  medicamenri  af 
fumptione.-q  vniuerfa  precaution! 
ab  ?gtitudinibus  accepta  teferen- 
da  funt. 

D*  ex  rcitio.tiusf  mejif. 

Cap.  l. 

EXercitatio  motus  eft  parti u ab 
aliquac!edione,atq;  volunute 
procedcns : qui  primum  quidem  a 
mcmbriscfficitur,  motionem  volu  L 
tariam  obtinentibus:  fircundo  vero 
ab  ijs  qu?  motu  fuut  pr?dita  anima 
h,cuiufmodi  funt  venaspartesq;  nu. 
tririonisofficia  excqucntcs.Cum  i- 
taq,  excratatio  motus  fit,quxdam 
propria, quedam  autem  communis 
conftituetur.  Atq-,  hxc  tori  corpori 
attributa,qua  vtunturcunda  atu- 
maliarilla  priuarim  fingulis  mem- 
bris  pecuharis:  quemadmodu  vox, 
thoracis, atq,  pulmonis?:  (edcre,ac 
ftare,dorfiexercitario.  Quincriam 
alia  eft  exercitatioms  fedho.quate- 
nusexercitauo:(prima  nanqj  a par 
tibusdefumptaeft)vehementeme- 
tenim  quandam,remifIiorem  ac  !c 
uiorem.altcram  Scterriam  tempe- 
raum  collocamus.  Atqui  valida  Sc. 
imbecilia  fangatis  interdu  ac  labo- 
rantibus  cuiuflam  partibus  fiant, 
quibuspariteracccdent,  tumconci 
tata,tum  tarda:intcrdum  vero  cum 
in  mouendoaltcrum  alterireluda- 
tur,  atq,  ab  eo  opprimitur,vt  in  gra 
uionsonens  fublationecontingit: 
verum  huic  differentia  ncq;  atata 
ncq;  tarda  iunguntur.  Atqui  nonu 
quam  eelentatem  pari  ter , Sc  vehe- 
ment 


Digitized  by  Google 


T)e  Sanitate  tuenda  f 9 g 

4'mmttlMercitatiohabcbit,  qualis  million  vero  & imbecillo.quod  ex-  D 
eft  ilia  gladiatoru.  Cxtcrum  exer-  purgaridcbet,minimeexpurgarur: 
ad)  modici  vrilitas  eximia  eft.  Spi-  nee  quod  ab  eo  fufum  ac  liquatum 
rirum  etemm  lntemu  atanonc  fa-  diflipare  valet.  At  mediocre  ac  tem- 
dt,atqi  augcr:ca!orisquoq,  genui-  peratum  excrements  corporis  turn 
niaugmentum  prqbct,cuftoditq;:  difcutit,tumabfumit:quinetiam& 
excrements  partiu  altrici  &cultati  corpus  implct,Sc  carnofiorem  obe- 
deferuientium cxpurgar,& expellit,  fiorcmveredditcxercitatum.  Qua- 
paricer&difcutit:  membrorueflen  readfamtatistutclam  fupraquam 
tiam emollittquarc corpori,  extern  cuiquam  credibile fir,  moderatum 
rum  nullum  magis  crit  coraodu,  g cxcrcitium  confers  Vcrum  cmmuc 
hoc ipfum.Quippc caloris, atq; fpi  ro quot mcommoda ocium, exerci 
ritusaugmentum,  quod  ab  co  con  tijq-,  ncgligcnnapariant,clarum  no 
ficitur,no  abfimilc  eft  calidiuti  na  bis  tcftimoniii  exhibcnt,qui  in  vm 
turali  externx.Atqui  hfcqu^abcx  culis,atq; cuftodia  vitam  aguntifa- 
9 ternisexcitatur.velutiamedicarac-  ciesctenira  horum  nodifhmilisca  E y 
tisalijsvc  rebus  enerma  5c  aduca-  chedicorumfaciei:colorfod’:atqi 
lefacientibus  ex  accideuti  contlgit  ipforum  omnes  fundioucs  affid?, 

Qux  commoda  nuper  dida homo  Ibccillxcp.Sedafantiu  quoq,  ceteris 
confcquetur,  fi  a concodionc exer-  ide  vfuuenire,  maxicq,  auitio  gni 
citationi  fcfc dedatq,  fi  prius  exerci  caueis detento  & faginato,ccrnim\ 
tio  vtatur,periculum  cft,necrudos,  Dtfr,clwnt.ei^:  muliiflui  ration*. 

Icodosq.abosacfuccos  partes  ad  cap.  j. 

ferapiant : quo  fimulafficieturfa-  Xcrcmctoiu  cocodiois  tertix 
caltas  retemrix,expellenturq;  inco-  JJ,  fridioquoq , euacuationecxe- 
dUalimcnta:quandoquidcm(vtrc  quiCicuiusdrixfimplicesquidefcx 
paucis abfbluam )qutereconcodio  nueroftatuim’.qualitati  ternasa- 
ejtqiufircconficitur : potentia  autc  fcribdcsafpera.lcuc, media : vel  (vt 
propulfona  motu,  agnationcquc.  quifpia  cefuent,vchcmctc,  remifla, 
Quamobrem  tempus  ciusvtcndx  ac  mediocre:gtitativero  multa,pau  F 
C iUud  efle  ftatuimus.Sane  huiufee  t£  ca,  mediocre.  Am  vehemetes  ftitbo 
poris  nota, color  eft  vrin?  mediocri  ncs  tu  dcfant,tu  durat  Imodicc  cor- 
ur  rufusac  fuppallens.  Inhibcnda  pa;Remifi^  vero  5clbecill$  rarefa- 
vero  exercitatio  turn  primum  eft,  cere,fiFac  niollirc  valet : Mcdiocrfi 
eft  fudorem  calenti  admixtum  fpc-  fiidionu  op’  vniuerfa  1a  dida  me- 
dabis  atq,  fpirationem  alterari  im  diocritcr  cfficit,medi?q,  inter  prla* 
xnutariqi(colorcmrubrum  ac  flori-  poftrcmasq-,  hntur.Pr^teieavalidio 
du  apparere.fimul  ac  venas  iiitumc  res  carne  minuu t , gracileq; corpus 
icere.Diligcntei  itaq;  curabis  vtcu  rcddur:mediocresc6tracarnisTcre- 
didorum  iam  indiciorii  quodlibet  metu adijciut:pauc$  vero  nullu  op* 
apparebisprotinus cxcrcitium  fifta  cuidcscoficiut,  nifi  g>  paru  calfaci- 
tur.Quippc  valido  digeritur,  exha-  unt.Haden’defimplicib’fridionu 
uritq;  corpus:quod  patet  in  hisqui  drijs,  quib’eouiuganocs  ipfaru , ac 
cogencrc  dclcdanC'cxcrccuftji.Rc*  comphcationcs  cxploratas  habe— 

bis, 


Collc&aneorum  Se<fHo  lj.  ’ 


G bis,fidi!igenterinidincumbas.Te 
pus  verb  nullum  aliud  ipfts  ftatue- 
rous,ijquod  exerdtadoni  nuperat 
tribui  m us:  Atm  in  fequendbusper 
ftidbonum  different!  asexcrcidj  dif 
feren  tijs  co  m mi  feebim  us. 

D t Liu ncr  o.  Cup.  4. 

TVncdebalneo  nobis  difleren 
IN  dum,vtporequo3c  vacuouur 
corporis fuperfluitates,  atq;cxcre- 
menta:  cuius  vanas  efle  fecu! tales, 
qux  corpora  noftra  afficiant,afleri- 
mustpnmo  naq;  cum  humcclat,tu 
ficcat,refngerat  fimul,  accalefacit : 
H excrcmenta.quxfubcutcadhxrct, 
& meatusobturant,expurgat:inter 
dum  veto  eofdcm  obfcruit,  & cute 
defat' flatus  difcunt,ac  tu  moresreor 
poravt  probe  alimencum  fiifcipiat, 
idonea  aptaq-,  concinnat:  eft  euam 
vbi  appetitionem  incitrt : dolorcs 
dcmul  cet^ac  1cm  t , & aliqn  prorfus 
tollinhumores  fluidos  facit,eosq;  a 
particula  inparticulam  aliam  cranf 
mittit.  Harum  verb  adeo  comraria 
ium,&  fibi  pugnantium  fun&ionu 
cauflam  cfle  dicimus  vnam  ex  bis, 
qux  ternario  nu  mero  con  tinentur: 
Autenim  abipfiuslauacri  natura, 
I &conftitutione:autalaboraiitium 
corporum  aftcducautdcniq;  a tem 
porc,quoinipfbdetincnrur.  Cum 
vcro  natura  balnei,  atq-,  partes  feri- 
‘ pfimus,  intelligas  velim  aquam  tit 
calidam.tum  frigidam  ,deinde  do- 
mum,  in  qua  pi  xparatur,acremq; , 
Atq,  ifta  rurfus  in  gradus  partiunf': 
qnippe  aqua  Iter  calidum  frigidfiq; 
media  rcmgerat,hume<ftatq;.quin 
etiam  nonnihildifcuticntispotcfta 
tisobrinet,  quofbrdes,qua:  curi  ad- 
hzi  e!cunt,aDftetgiL  Acr  quoq,,qui 
random  cum  ilia  tcmpciaturam  ha 


bet,exiguum  fudore  elides,  tenues  K 
e corpore  fuccos  euocat,fimul  ac  e*  > 
uacuat.Is  vero, &fi  aqua(vt  alias  do 
cuimusjhumidior  fit,  in  non  xque 
humedatpctindeatqiaqua,utqu^' 
corpon  applicatur : quinimo  vi  de- 
ficcanteaerem  prardirum  meminif 
fe  tc  veil  m:qui  quo  calidior,eo  plus 
ariditatisinfert.  Porro  aqua.aerq; 
infigmter  calida  8c  eaicfaciunt,&  I- 
terdumficeantur,  excrement*  va- 
cuant,quibuscdu<ftis  flatus eadem 
opera  difcuhuntur:idq-,  tantum  in 
con>onbuspuris,&  non  exercmen- 
rous  pr^ftannquippe  in  libs,  quib* 
fuperfluitates  exuberant, immodice  L 
meatus  obturant , euocaas  ad  cute 
vitiofis,ac  copiofis  fucds,q  uibus  li- 
ber exitus  no  patct,ob  copiam  cra£ 
fitiemqjtvnde  corpora  huiufccmo- 
di  habendbus  horrores,  rigoresque 
connngunt,vaganrurq,  fued  p vni 
uerfum  corpus,ac  deferunturex  lo- 
co vno  ad  alterum.Quamobrcm  il 
lud  tibi  perfuafiflimum  habeto,  ho 
mini  plcthorico  malisq;  refetco  hu 
morib’lauacn  vfum  anobis  inhi- 
beii.Quinenam  fi  pars  quxuis  tali 
plemtudine  affebta  fir,  nequaq  con 
fulimus.  Atqui  catlfla,  qu$  media 
collocata  eft , maions  eft  momeu  d M 
cseteris.Porro  lauacrum  dolorcs  ti\- 
tumleuac,quos  fluxioncsconcita- 
runt, cuius  generis  abfeeflus,  8c  hu- 
iusgencrismorbi.  Item  interdu  per  • 
fcjimerdum  ex  aeddenti  lcfrigerat. 
Hoc  vcro  fit  meatus  referando,&e- 
duffis  vna  cum  fupcrfluitatibus  ca 
lore  ac  fpiritu  : illud  autem  quonii 
aquz  lauaai  frigidx  vis  fuppedim 
adbibeturq;,vt  calidz  intcpcric  mo 
dcrerur,3cpartcs  cmolli  tas  corrigat: 
atq;  vt  mitigetealorem  naturalcm, 
co  modo  quolabri  ferrarq  ac  cod, 

qui 


Digitized  by  Gc 


I3e  Sanitate  T uenda . 199 

A qui  frigidam  vfurpantyvr  fcopu  fui  mcna^xcrcicariones,(n£li6es,hal-  D 
^ppofiti  atdngantlnfuper lauacro,  nca,(omnos,ac  vigilias,animi  afte- 
pauboncuc  frigida:  vti  haudquacj  dus,  aerem  nos  ambient?,  atq,  ex- 
debemus,  mfi  pnusexaementacx-  terna omnia  mediocriaceopos  tet : 
pulfa  fuerint.  Balneu  aute  (vt  fum-  qui  modus  doccdi,  turn  a dodnna, 
matim  perftringam)  in  his  qui  cor  turn  a fundioe  profiafeitur . Q ua- 
|>ora puraobrincnt((i modooiura  obrcm,guui(Iimc hallucuiati font. 


eius  parti  um  fiierix  concinna  aflen-  qui  nullu  locum  mcdicina;  m con- 
do) eximia  prxbct,&  fingulana  c5  (eruarioc  fanitaus  liommis  tempe- 


moda : ecenim  fuperfluitates  difeu- 
tit,&  citra  virium  noxam  expurga- 
liones  efficit;  panes  emollit,  ita  ta- 


raa  rdiqucrunt,  putantes  illame- 
thodum  curandi  (bltim  (upped i ca- 
se,qu?  fane  quidem  temperat?  me- 


sne, vt  ncruolum  genus  minimc re*  nime  neceflaria eft : qd  (i  i’ta  forte 
jfoluat : humedat  atra  caloris fen-  vfuuemrct,  id  rariflimu  memento, 
(urn : quinctiS  refrigerat,  nee  tame  Prftctea  et(i  Galcnus  in  tuenda  va- 


let jornne,  aif,>igdia.  Cap.  }. 
"'Omni in  hole fundiones Turn 


B obftrudioncs  ob  vifeiditatcm  ac-  letudineoptimi  temperamenn,  me  * 
cerfit.  Qux  vniuerfa  nobis  tam  feri  dicamentis opus  non  efle  prodide-  - 
ptaicalidoftigidoqjperficiuntur:  rit.nihilo  minus  in  eius  educanone 
ncq; puris,fedn6punscorponbus  (modo  diutiusvixerithmoiindiui 
incommodum  afferunt . duum  ) qua:  fm  naturam,&  appri- 

. ..  .....  . me  till  vtiliafunt(cuius  generis  ex* 

lHfim*,,  atf^gdu,.  Cap.  5.  ctc,tlumjauacrutT1|& extent)  difft- 

SOmni in  hole  fondiones  font’  cultatis  ac negoeij  non parum  ha- 
cocodio  (imul,ac  humedatio : here  videntur : ponffimumq;  apud 
Vigilixdifeutiunt,Iiquant, corpus  ilium, qui hominis fine (anitatem 
exhauriunt , calotemq,- genninu  Sc  collocarit,ex ternanim  reru  & fluxa 
intcrnuadexterioradetrahut.Ho-  rum  gratia  dubitatione  haudpar- 
lum  cau das  in  commentarijs  qui  uam  cbtmct:veiu  multo  maiore 
pracceflerut,tradidimus,defumptas  difficultatem  excitati  rarionabili-  j 
a Philofophia , Atqui  vbi  fomnus  ter  fatcbimuralreri , qui  (anitatem 
X immodicuscft,natiuum  ilium  calo  hominis  fine , aut  ob  animat  perfo- 
rc adobruit,atq-, cxtlguu , corpusq;  dioncm.aut vtineftabilem  quan- 
in  tumore  foedum  attollit.  Vigilix,  dam  & fenfo  incomprehenfibilcm 
fi  modum  exceflerint , arefaciunt , feiicitatem  confequatur,ccnfuit : q 


jnita  com- 


calorcm  diftipant  naturalem,  & cu  fen tentia  pauciftimis  cognira  com- 
qui  ex  accidenti  prouenit,  accedu t.  pertaue eft , at multisdilputationi- 
Hadcnus  de  his,  qu^  pdixillc  opor  bus,  opiniombusq-,  excufla , tadcq; 


Hadcnus  de  his,  qu^  pdixillc  opor 
tuit : 1am  ad  extern  veniendum.  oegleda  ac  jp  nihilo  habi  ta,abdu- 
- Or  ration e >Uius  hotninu  trmprrat 4 ccnte  animum  ab  huiuftnodi  con- 
natur a.  Cap.  6.  templanonc  crallitie  matenei.  Por- 

PRoximumeft,  vtdccuiusfibct  ro  ratio  vidus  temperati  hominis 
noue  tempera  men  torum  fani-  difficilior,ab  Auiccn..a  abundc  ex- 
ute  tuenda agamus,  initio  fumpto  polita eft : quare  rem  in  pauca  con 


a natura  teperata.  Prunu  iguux  aii*  feremus . Galcnus  nuperrime  nati 


itized  by  Google 


CoIlc&a.SecHo  Prima 


G puclli  (ale  minutiflimo  corpus  con 
1 fpergi  pratcipit,  vt  externorum  iniu 
nas  non  ita  facile  admittat,  fed  du- 
rttur.  Vcrum  enimucro  mea  quide 
fnia,  & Auenzoarij,  vtilius  oleum, 
quod  ex  glandibus  prqiaratur , illi- 
netur,  vtpote  cfficacius  pnf  tans  qd 
a (ale  expcdamus  : neq;  ctcnim,u- 
cuti  fal,mordet . Prx  omni  verb  ci- 
bo  lac  przbcndu  iubet  vfq;  ad  den 
rioone : alimentu  quippe , vri  alias 
diximus,  alico  (imilc  cc  oportet:  lac 
autem  in  (antis  temperament©  fa- 
miliar?,ac  con  (imilc,  ob  idq;  a pru 
dentenatura  inffitutum : a denti- 
tone  (blidioribus  cibis  nutriendu’s, 
atqi  humidioribus.Nutrixa  mali 
focci  alimentis  abftineat,  tempera- 
toqtie  cxerceatnr  cxertitio : veneri 
non  indulgeat , qua-  men  (es  elicit , 
▼ndeladis  vidantur  turn  (apor , tfi 
odornnfans  quotidie  lauef'm  aqua 
potabili  tepiaa,  aereq;  teperato , ne 
tigor  excitctur  inter  lauandum:  qd 
qutdem  in  domo  balnei  Galen,  fen 
titefle  przparandum,  verfi  acre  te- 
perato nos  ambient? , ego  id  nihil 
inoroi. Tern  pus  veto  lauadi  liatui- 
rous  a lacl is concodione,ne  in  cor- 
pus incodum  alimetum  trahatur : 
I atqi  item  diuturnu  przcelliflc  (om 
num  oportet.Excrcuationis  vices 
occupabitcunarum  mono.  Quin- 
enamquz  terrorem  moeftitiamq; 
inuehunt,proculabigenda:hisnan 
que  pigrc(cere,atq;  nebcfcerccon- 
foeucrunt  naturx.  Deinde  necalor 
ipfiusobruatur,  atq;  extinguatur , 
fed  incremetu  fufripiat,  virescj;  ani 
males  roborentur.cantilcms,  mclo- 
dijsqs  fuauibusinfantem  oblcdabi 
mus:  mcdisq, omnibus tentandu, 
ntbilarior  permaneatrquinetia  for 
mofisac  vtnuUis,  turn  hominibus, 


tfi  piduris  afluefcant.  Incommoda  X 
autqux  infan  tibusaccidont,  auca 
ftigorc , aut  ab  zftu^ut  terronbus. 

Sc  huiufmodimulds  alrjs  cxternu 
profidfeuntur:  quzeducano  ad  an 
num  terttum  deaucctur,hoccft,  cu 
ia ambulate corpcnnt.  Abhisan- 
nisquondie  exercebuntur,  deinde 
fridione  vtetur,a  qua  lauacro  font 
committendi:  alimenta  quandtate 
qualitateq,  fine  mediocna : Tcium 
pnusq  rurfuscibum  ineerant,ca- 
dem  pr^cipicnda  font . Quinetiam 
cxerci  tationcs  moderat*  not : im> 
modicz  nanq;  ipforfi  corpora  are- 
fariunt,exhaurinntq;,fimulacin-  L 
crcmentu  remorantur . I rigid*  la- 
uacro ablhneam , quippe  co  pado 
audusquoq;  inhiberctur.  Educabi 
tur  autc  fic  puer , traduamq;  vidus 
rarioncm  obferuabit  ad  expletum 
terriu  feptcnnium.Sane  vinum,at- 
que  ccruifiamnc  guftare  quident 
puero  foaferim : nempe  haufta  ca- 
put replent,  ac  fopra  q par  fit  calfo- 
aunt : ipfiusq-,  animum  fericnt,tur 
bidumqjefKdcnt . Adultisuerdat- 
que  iuucmbus  potiones  huiufmodi 
tmabeflut  incommodum  afferatv 
uteriam  infignitcr  udles  fin  r,  modi 
te  exhibit? : utranq;crenim  bilem  M 
turn  flaua,tum  atri  iam  mamfcftd 
colligunt  tillam  quide  naturalitcr, 
banc  uero  fccundanb,&  ex  acride- 
ri.Summadm  bilisamar*  acrimo- 
nia  demulcent,  ac  mitigant : atq; 
urinam  ac  fodores  expcllant.  Atrse 
uero  bili  ommno  aduerfannir , ac*: 
utquilpiam  dixerfotota  fpecie.De- 
niquchumedantquicquidimmo- 
dice  ftccatu  ell.  Porrd  cibi  adultord 
tenuantes  cflc  non  debent : carne# 
qbusuefciaflucfccndi  fiim,opiim$ 
pctdicum,  una  cum  parusiutcriote 
prxparat$. 


De  Sanitate  T uenda.  i o o 


a pfSfparat?  Al>o!eribus)fi.u(Sibusqi, 
at  I totum  fcripferim , temperature 
bumidioribus  abffmcbunc.  Atqui 
eiufmodi  aetas  fic  produda  educa- 
taq;  ad  fapienda  naturalcmq;  fcie- 
tiara  inclinare>&  idonea  efie  fm  na 
turam  uidetur:  quinenara  alteram 
ex  pfediom  bus,  quas  Alexan.putat 
philo/opho  fumme  neceflai  ias,ob- 
tinent . Prarterea  tertio  fuperato  fe- 
ptennio,cadem  tatioe  uiuendi  uten 
tur . ucrutn  & id  efficient,ut  fcilicet 
a concodione  nudetur,  fndiondp 
ex  oleo  dulct  adhibcanc : mollern 
inquam  ac  tardam,  qua:  corpus  no 
B condcnfat,  duratue : f ridio  ucro  ta 
bs  ob  hoc  pcipitur , ut  aptiores  fint 
excrcitatiombus  obcundis,q)  fi  excr 
Citium  fridiones  pracccdeict , mea- 
tus cutis  denfarcnf'.obitnierentmqi 
•b  euocans  ad  lpfain  laborc  cxcre- 
xnentis.  Oleum  calens  elk) , dura  ta 
nanq;  emoliit,ac  fuperfluitatcsdif- 
fipat/imul  5cdifcutit . Linteaqbus 
perfiidio  peragitur,  lemacfleopor 
tet.ne  afpentate  came  offendat.  Va 
ri£  autcerunt  fridiones,  ut  fupernd 
deorfum,atq-,  infernc  fin  him:  turn 
in  fubiedum,  tu  in  obliquum,  turn 
in  tranfuerfum,  turn  fubtranfuer- 
uerliim  adhibits:  quibus  omnibus 
cuds  meat*  exade  rccludunf'.Qutn 
edam  aer , in  quo  nudus  fricatur , 
acris  uerni  temperiem  referqut  mo 
dereuc  cxcremcntoru  uacuationes 
fiant.  Quippe  frigiditas  immodica 
expurgatioiicscohibct:  cahditas  ue 
to  immoderation's  fac.t.quarcut 
incdiocritatcm  fentet,  opera  danda 
eft.Pr  jtcrea  ab  his  fridiouibus  ex- 
ercitium  capcflcr,  quod  inter  uehe- 
mens  ac  remiflum , citatum  ac  tar- 
dum,  mediu  teneat : cuiulmodi  eft 
paruz  pilz  ,cui  libeiium  piiuaum 


dicauit Galen. Nam  eius,qu5paga  P 
nica  appellatur,  5c  pedibus  propdli 
tur,exercitario  mimme  probatur: 
turn  quia  immodice  ualida  ac  ue- 
hemens,  turn  quia  non  citra  perieu 
lam  pcrficitur . Huius  ucro  exerci- 
dj  modus  acquandtas  cibi  fignifi- 
cabitur,ubi  anhelirus  altered  cce* 
perit, hoc  cft,arto!li  5c  intendi,  atq; 
fudore  corpus  per  fundi, ac  detume- 
fccre.  Ceterumcxcrcnadonis  mcn- 
furam,  tcllante  Galeno , nulluspot 
ad  unguem  primo  flatim  die  defi- 
nire : fcqtientibus  uiddicct,fecfida, 
ac  tertio, Sc  quarto  exadius  potent, 
experimento  fa  do : nam  fi  qui  ex-  S 
ctcitio  mcumbit.'fefe  peccafleagno 
feat, 5c  lmmoderedus  laborafle,  fi> 
quenn  die  nimirum  qd  fuitnimift, 
corrigct,acdetrahet.Abhis  fpirario 
cohibcbitur  quamfi  fieri  poterit:fii 
feipit  etenim  incrementum , atquc 
roboratur  hoc  pado  naduus  cal  or: 
meatus  referantur , ut  farilis  patcat 
excremenus  emus:  cui  non  abfimi 
le  faciunt,  qui  infufflantes,  fbrame 
ta  atq-,  fpiracula  tedadunt : cohib€ 
do  uero  thorads  mufeuli  fcptumq*, 
tranfuerfum  cxpanduntur,&  inten 
duntur : uctu  qui  funt  ucntris,paru 
intendi  debebunt , alioquin  exerc-  F 
men  to  fa:  fuperfluitaies  turn  pedo- 
ris,  turn  pulmonis , ad  partes  nutri- 
cadoni  deferuientis , exprimerenf, 
atq;  deferrenmr.  Atqui  feptu  imbe 
cillius  obtinet,ab  hums  generis  co- 
hibmone  prorfus  abffrncat : excre- 
menta  etenim  cerebrum  peterent : 
cuius  tci  cxcplu  nobis  pbent  fifhit* 
tores, ac  rymbaulf,  quorfi  utnx  fa- 
ciei acceruias  in  tumorf  attoliun- 
tur,5c  uultus  rubort  colored  ac  un- 
gitur.  nepe  humoribus  fpimibusqj 
ad  caput  rapti^ac  dclads,  hxc 

ftidto 


Digitized  by  Google 


Colle&a.  Se&io  ii. 


€ fri£io,qu*  apotherapixdcbctur : 
quam  & mulum,&  afucram  exhi- 
bendam  duo  nobis  indicant  fcopi  : 
Primus,vt  qux  Tub  cute  delitcfcunt 
fuperfl  uiutcs,  & ab  excrcitatioc  in 
hunc  locum  cuocatx  expurgctur : 
Alter,vtfirmeturcorpus,atq,  vt^p- 
bi  vapotes  vindicentur  abexcrcica- 
tionis  immutatione.  Quinetiafri- 
dho  ton  corpou,ac  celcrrvme  adlu- 
■bcii  poftulat,iubetueGaIeuo.  Qpa 
jrfi  Iintcis  vniucrfum  corpus  vno 
tempore  per fticaictur,id  ellct  com- 
modius : qppc  vuiuerlun,  ac  fimul 
excrcmcnta  c corporcdetiuderenC . 

H Hancfri&ioncm  exoleodulci  per- 
hciendam  (cm pci  mcnuncris , fed 
& quae  circa  corpus  efficiuntur  aJi- 
quo  intcnedlo  Ipauo  ac  relaxatio- 
nedebcrecxbibcri.Cxterum  poftq 
quartu  feptennium  attiget in t , qui 
optimum  ftatumhabcut,&abun- 
dc  audi  fuerrnt , aquae  frigida:  bal- 
neum intrepidc  vfurpabut,  turn  vt 
denfenturqux  abcxcrcitiorarcfa- 
dlx  partes,  limulacroborcntur : fu 
vt  calor  diff  ufus  cogatur,  & ad  pri- 
ftiuu  flatu  redeatjfundionesqj  con 
(betas  rite  peragar-  eadem  porro  ra 
tione  hie  aqua  frigida  vtimur,  qua 
1 1 cxicu  a lauacro.Llto  vero  ncc  pla- 
ne glacial  is,  ncc  tepida : altera  nan 
que  ferit  afficuq;  partes  infuetas:  al 
tcra  vero  expeumus,  non  effieu : 
quinipfum  immoradim  lauano- 
netempus  bteuefit.  Verumcnim- 
uero  num  caput  frigida  lauari  de- 
beat,  inquifi  none  accutauon  mdi- 
gecGalcnus  quippe  de  hoc  fenbes, 
non  pauca  prxterrtufit . Atqui  (vt 
breuircr  quod  fentio  aperiam ; ca- 
put om  ni  no  lauandum  no  crit,fri- 
gidaetcinm  pars  eft.  Pofthxcali- 
menta  probt  bouiq;  fucci  aflumet, 


cuiufmodigal!inacea,  hoedina,  vi-  % 
tulina,&  agnina : at  vitulus  uondu 
fit  ablaclatus,agnus  veto  annicul*: 
pams  inf uper  opttmc  ( vti  alias  do-, 
cuimus)  prxparatus.  Porto  cibos 
ailumcndi  ccmpus  optime  pratfen- 
bitur  ,quando  videlicet  omues  con 
cocfioncs  peractf  fucruit . Qijod  fi 
quis(vtnonnuliiccn(eut)bisiu  die 
cibos  ingcrat,  bis  quoq.exerdrauo 
ncm  ad  in  beat  nccelleeft,  biupla- 
uacrum  fu  beat.  Galen  us  quorun- 
dam  mcdicorum  (ententix  acccde- 
re  vidctur.afletctium  tec  in  die  vm- 
uerfa  hxc  debete  vfurpati:  id  quod 
non  potium  non  inagnopcxe  derm  L 
ran . cu  etenim  luuenis  corpus bac 
ratione  vnftus  vtcutis,  robuftx,  op- 
timxqi  fit  naturae , probeqj  conco- 
quat,  umfrequenu  alimentorum 
ingeftionc  miuime  indigere  arbi- 
tror.  Quin  potius  ifta  ciborum  pat 
titio  fewonbus  imbeciUionbusqi 
ftatueda : in  quaopinidcipfc  quo- 
ue  Galenus  verfatur : fecamusy- 
em  ac  partunur  excrcitij  lauacriqj 
tempora,  ob  ciborum  neccfiariam 
parnuonem . Sane  rccentiorcs  mc- 
dici  duorum  dicrum  ternas  cibi  af- 
f umpuocs  cflc  debere  ccufcnt : ea- 
demq;  rauonc  lauationis  atq  uc  ex-  M 
ercioj  ternam  admimftrationcm . 
Quorum  opiniomadmirabilisille 
Auenzoarus  fubfcnpfiile  videtur , 
cui  plane  ego  quoque  allcnnor,  vt- 
potc  venora  fcntienti . 

Df  -rtnrrtoTum.  Cap.  ~f. 

VEnus  fi  moderate  adhibearur, 
huicqui  optima  & tempera ca 
naturadl,commoduin  vtiiitateq; 
afferet : caucndum  tn , ne  quid  ex 
his  q u^  funt  putter  naturam , con- 
ungat:  vencrcis  etenim  uutum  m- 
dulgcndfi 


Digitized  by  Google 


De  Sanitate  tuenda ' 101 


*A  dulgendumclle  ccnfemusob hoc, 
q> lemen  czcrcmcmum  eft,  quod 
▼acuari,qucmadraodum  cxtera,po 
ftulct . Aram  lane  alienum  haud- 
quaquam  eft, led  natura  bonum  Sc 
familiaretquarc  cxiguo  in  his  com 
imflo  errore,atq;  pcceato,i  ngcns  1c 
quitur  noxa.Vndc  iuxca  non  pauco 
rum  lentcntiam  philo(ophorum,ac 
prndcntium  virorum,  eorum  null* 
eft  vfus  falubris . Exercitatio  autc, 
qu;  a coitu  prxfcribt  tur,fi  aliquate- 
nus  rrilis  fit,  eaten  us  fane  erit,quate 
nuspcccatumcorrigtt  Vcn’(vtpau 
cisdicam)hxc  mala  aftert,  ficcitate 
3 corpora,  efftrminationem,ac  imbe 
cillitacem,viriumq,  cxhauftione,fi 
mul  ac  dillolutionem : quamobre 
quxpoftcottumperfridioadhibc- 
birur.qu  jc  ille  attulic  incommoda , 
■tfc  relarriat  oportet.Erit  au  tern  ex 
oleo,copio(a  fimul,  Sc  afpera,  vt  cu- 
tem  denier,  partesque  confirmee  ac 
toborct. 

Jit  txcrtmtntorum  UMuatioru,  atqnt  laf 
fitudimbui , qua  ab  immodjeo 
> txercitio  preucuunt. 

Cap.  8. 

PRxdidx  nature  lomn*  medio- 
criter,quantu  videlicet  optima 
C natura  appctit,ftatuitur:medifi  etc 
nim  ncq-,  ctiam  in  vigilia  ilia  tran- 
fcendet.qux  vniuerfa  advngucob 
leruabuntur,nifi  fi  aberratum  fit  in 
sridus  ratione , aut  externoru  quip- 
j>iam  illam  la;  lent:  tunc  nanq-,  erro 
rem  corrigemus  his,qux  aduerlan- 
|ur,&  contraria  funt  afficienti.Exe- 
pli  gratia:  fi  adftringetibus  vtatur, 
aluusq;  illi  ob  hoc  lubttur,  ad  pin- 

fuiaent  concurrendum:fi  veto  a ci 
i parcitatc,  A:  ex  longiori  tempore 
idui  fiat  compr elfio.con  tranjs  iude 
eritpugnandumtporro  vtpluxunu 


excrementa  non  redduntur  ob  iotc  T5 

peraturam  externorum , caliditate 
inquam,atquc  frigiditate,  quaseui 
tare  pcrdifficileeft. Cum  vcrocxcrc 
menta  cohibcri  dixcrim.non  tantu 
alui  veficxq;  intelligcrcjte  vclim,ve 
rum  etia  corporis  vniucrli,  vt  mea- 
tus illius,qui  iecur,  & bills  vcficula , 
pariter  ac  illius , qui  iecur  fplcnecp 
intcriaccttad  ha’c  palati  ac  narium. 
H$c  igitur  vbi  probe  officio  fuo  no 
funguntur,remedio  indigent , qua: 
vacuationes  huiufmodi  promouet. 
Cxterumid  tepotiffimu  latere  no- 
lo,cxercitationiserrorem  caftigan- 
dumteftvero  islaflitudo  nomina-  E 
ta,cuius(quado  ab  externis  fit ) tres 
fimpliccs  difierentins  in  fuperiori- 
bus  prodidimus,vlcero(am,tenfiu5, 
inflammatoriam.Prima  itaq;  eon- 
tingit  turn  a liicco  calidiori,  tenuio 
ri,atq-,  acriori,  turn  ab  cxcrementis 
retenns,qux  cxcrcitio  difeuti  & cua 
porari  non  pomerunt,  turn  ob  car- 
nis&adtpisparticulas  immodera- 
ta  agitationc  fulas  atq;  colliquatas. 
Curatio  veto  commodior  eft  affe- 
dui  contrana:difcutienda  .n.lunt, 
fimul  Sc  per  halitum  digercndaex- 
cremcnta.digercntur  vcro,&  vacua  * 
bunturmulta,  lcuiq;fridioneexo-  I 
leo  calido  vcteri  ninil  adftridionis 
obtinente:  h^c  naq;  fridio  quia  1c- 
uis,non  den  fiat  cuas  meatus , obtu- 
ratvctquin  potiusrarcfacit,acredu 
dit:ad  nxequia  multa,vacuat.laua 
erum  autem  primo  aereum.deinde 
ex  aqua  tepida  eonuenientius.cibis 
humidioribusjfrigidioribus,  tenuio 
nbusq5  conluctis  vte^ar  patriot  ib*. 
Eius  vero.qux  tenltoms  tenfum  m- 
fcrt,medicfltio  relaxationeperficiC 
Conferet  itaq;  leuis  fridio  cu  oleo 
ad  folem  calefado',  fada  ▼cljcum 
Coll.Aucr.  * CC  ane- 


Colle£a.Se&io  ii. 


C anethino  vel  cKam^malino  n6  inu 
rilis.  Quineriam  lauacro  qui  lie  la- 
borant,  commmcndi  mediocritate 

non  exccdenri,  plurimamq;  in  ip(o 
moram  traheredcbcnt.Terria  vcro 
laflitudo , qux  pblegmonofa  infla- 
mansvcvocitatur,rum  intenditpar 
trs,tnmp!usiuftoattollir,tum  ibnfi 
bilem  Ixlioncni  adSrt.Acqjca  tria 
pro  remedio  popular:  (upcruacanci 
expurgationem,  cxtctc  partis  rcmif 
fioncm,  ac  rclaxationem,  St  poftre- 
moinflammanonis  acccnfar  rcfri- 
genum:ergo  Sc  oleum  copiofum  ac 
tepidum  cu  frichonc  moili  & mui- 
H u : xftatc  vero  cu  oleo  quod  ex  vio 
la  purpurea  confibtur,  etHcacius 
fucabitur.Atq;  Iongiorcm  mora  in 
aqua  raedi)  tempera  men  a rrahet. 
Ciboscriam  prm»i  lucci  adiimat, 
parcioresq;  ac  frigidiorcs,  q exterx 
Jafli  tudi  nes  ex  pc  ta  n t.  Hactenus  de 
xanonc  v ictus,  & educatioc  optimx 
conftiturionis  prouedx  ad  annum 
qiuntum  Sc  rrigdimum. 

De  rutioncviclm  tutvmftquailiuTH. 

Cap.  9. 

CVm  explicucrimus  quomodo 
a primo  ftanm  ortu,  primisq; 
anms,confcruanduslitis,  qut  mc- 
diocrcm  nail  us  (it  corporis  ftruehl 
ram,vfq,  ad  annum  qumtum  Jetri 
ccftmum,proximum  eft,vtrranlca- 
musadeas,  qux  fcquuntur  crates. 
Exerci  tationes  itaq ; paraorcs  q an- 
tea,vidtusq,  tenuior,dbi  humidi,a- 
liquantuloq;  calore  pr^dm  . Senes 
cxcrcitio  vtentur  temperaro,  cuiuf- 
modi  eft  ambulatio  lenta  ac  fuauis 
alimenta  caltda , humedtanriaque: 
qu^quotidieineerantur.  fed  h?cvi 
crus  ratio  lariruainem  non  paruam 
obrinct  maioris  minorisq;  iccundu 


annorum  mulrittidinemae  panel  ta  X. 
tcm.Quineriam  fupradi<fla,exerci- 
tiumjauatio.atq,  perfridtio  adhibe 
da.  Porroqm  lenedlus  vtplunmu 
cxcremenris  abundat,  cxercitariOcr; 
quam  vfurpantfenes,  ad  vngueno 
vacuat,apprime  necertariu  erit  huic 
ftati  conleruandx.cibos  medicacu- 
lam  vim  habentes,  vcl  enant  medh- 
camenta  pr^fenbere.  Quamobrem 
prima  menfa  apponenda  i'unr  hue 
dtanria,qualis eft  beta  elixa,  vel  <*- 
leo  lalcq;  apparata,&  id  genus  alia: 
clyfterem  aeinde.qui  aluu  molliat, 
vtiliflime  inijeiemus : ficubus  cum 
lemine  vrticx  & croa  tatulo  primo  L 
cibo  vtentur.Malfa  hisqui  funtab 
ftemi  j,aur  quibus  vinum  inhiberut 
quibusqi  alix  poaones,  qualis  eft 
ccrui(ia,non  biounrur,  eximic  pro- 
dcft.Ir.ter  autem  ccruifias  ilia  pftat 
ux  ex  paila  vua  acinis  experte,con 
cirux.Caufla  verb  in  promptu  eft, 
quia  nihil  quod  aftridhonem  conti 
ner.fcnibus  congruat:  vtraq;  cnim 
fua  qualitarcacmringcnna  fenibus 
inimica  funr,  obftantq,  quo  minus 
Hnem,in  quern  incumbunr,  conle- 
quanrur.  Atqui  ceruifiasveruftas  rib 
bilitat  color,  vinicolorem  reprefen  M 
tSs.Vcrum  apud  noftrates  vetuftas  * 
mil  poll  femeftre  inteiligitur : nec 
lamtati  ruend$  idonca.Iam  vero  in 
terpotus  vniuerlos  vinum  primas 
tenebit,  commodiilimeq;  bibctun 
quod  neq j apud  nos  vetus  nomina 
rur,nih  ft  anniculum  fit,aut  faltem 
Icmeftre.Quod  fi  fenum  partes  ira 
beciilioresnatura  lint,  &(enfibili- 
ter  affcxt?,ab  excrcitatione  abftme 
buntroportet  eteni  m illosqui  cxer- 
centur,inculpatas  lllcfasq;  particu- 
las  corporis  nabere.  Ad  h?c  lauandi 
terquatcrq;  in  mcnfe,vt  ldcxcrcirij 

dcler- 


Di 


De  SamtateTuencta  102,’ 

A defertionem  rdBrriat : nempe  fenu  Galenus  banc  ptima  deteriorcm  io  O 


educado  ex  confcruante,atq;  pr$c* 
nentc  rationeeonftituitunqiiarum 
differentia  hocipfo  abi  mnotefeet^ 
ttifla  contmnhbus,h?cvero  contra 
njs  perficitur.  Illuddcniqjanimad 
ucnereoportet,aIim«a  omnia  fuc 
ci  cra(Ti,potusci;,in  primis  cfle  fugie 
da  fenibus.cp  ft  qois  forte(vt  non  ra 
rofit)in  huiufinodi  ciborum  vfum 
incident,  confefbm  extenuannbus, 
ac  diflecannbus  vretur  medicamen 
tis,qtiaha  funt  piper,  & quod  ex  ni* 
bus  piperisgenenbusconfidtur.iar 
<emous,quibus  latiores  funt 
j|  mei  adifCiatm.bonumrqui  verote- 
peratura  Hint  ftigldioti,uenisq-,  all* 
«ufttonbus  jpfum  (cane  pci  us  & an 
f»ue)vitarc  debent.  Hadcnusde  op 
nmx  nature  vj&us  rarionediflerui 
mus,  vfq*,  ad  ieneChitem . At  dim 
a!iquis>qu$a  nobis ptfeipiutur,no 
parum  abefle  ab  ca,quam  qu$rim* 


dkauit:  ideji  podffimum,cum  X pat 
tibusprincipibusaffigicur.  Atq;  ho 
rum  vidus  rano  pr$caucmi,quam 
conferuad  genen  proximo  accedin 
mediae*  dl inter  cam , qux  eft  no- 
dura  aneCtoEum  corporum : & ilia, 
ati$  parans,apn>quc  in^gntudincs 
dciaoii  tribunal:  quod  vna  piuri- 
busve  norri  figmficatur,vei  ianita* 
cefruendbus. . ,.7*:tnnr‘ ; 

~ ■ . , one  • U 

D tMmtmfimm 

puabtts,  tmpc 

■ •* fi  i-  itjj, k, 

ERgo  initio  Turn ptoab  his,  qui  S 
calidius  temperamentum  toft- 
on  fun  qdicemus  uliom  corponmt 
naturam  ftarim  a principle  minus 
apparere  affcvftam:  cum  tamcn  Ion 
gius  proccdit,  ficatas  comes  illiao 
cedit.  Qumcbam  bileflauaabuo* 
daqfarikq;  ab  dus  morbis  capitur, 


tmfm- 

to--  m 


temperamenti  medij  confevuanoe.  Quamobrem  exerdtabonem  prx- 
£fto,  qutlibet  nihifo  minus  hinc  ue  tcrTcuem  ac  facilem  minime  poftu 
nan  poterit  fcopum,  atq,  fine , quo  lat,quafesfumlent^  dcambulatio- 


fua  fecunda  valctudo  conferueturl 
qua  fi  deliquerit , ranis  modis  id  e* 
mcndabmit,mm  vacua  ti  bus  cxcre- 
' ■ men  ta,  turn  obftnidtiones  aperien* 
C tibus,tumputredinHatq,ab(ccfluu 
gencrano  n i occurren  ti  bus. 

Dr  hU,  qm  inltmptricm  cepojiia  obtinft. 

Cap.  io 

OEquitur  vt  iam  de  exteris  tempe 
Oraturisaliquid  attingamus.  lute 
peratarum  tgitur  compofitionum 
dux  funtomnino  difierendf.  Pri- 
ma , qu$  partes  vmuerfas  corporis 
xqualiter  diftemperaus  habet.  Al- 
tera inxqualiter,vt  fi^pc  fpedamus, 
quibufdam  cerebrum  efle  calidum 
vcctriculum  mo  frigidum . qua  re 


nes,atqueequitadones.Quod  vet© 
ab  Hi  ppocrate  proditur,  calidas  na 
turas  quietc  indigere,  Deque  eicr  cl- 
ean debere.non  de  omnimodo , ac 
torpidoociointelligendum:verum  F 
mcdiocrcs  iaborcs  pr^feribit;  quip- 
penullatenus  ignauia  fanitab  turn 
dx  confer,  Fridiones  adh  i beantur 
leucs , ac  tempera tx  ,cum  oleoali* 
quo,  corum  qu;  refrigerandi  facul- 
tatem  liabent,  quale  quod  ex  nola 
purpurea  paraturtcarnis  ctewm  in 
crementuadijdunc.  Lauacroaquf 

Sid?camnmratur,vtquodmipfa 
fumidi,  ac  fuliginofi  excremeo- 
d uacuerur,  acperhalitum  digera- 
tur.Sane  aer  ipfius  batnei  non  coue 
uit.  At  fi  quod  cx  calida  lauatione 
CC  if  in- 


♦ ' - Collc&a.SccHo  ij. ' 7 

C ineommodum  percipiant,aqu\-  fri-  gis  confueta,atque  idonea  erpnrgi  ^ 
gidx  abluno  cmendabit.  Porro  bis  no.Oxyphoemcia  igitur,  viola  pur- 
in  die  cibos  a(Tumant:atquc  etiam,  purea,&citri»x  myrobalani  intern 


fi  plus  iufto  ficcitas  pr^pollet,  ter.ci 
borumvero  temperatura  taliscflc 
debet,  qualem  in  fanitate  tuedaob 
feruamus:hoccft,fimilis.  Iritigit' 
calida.aut calida ac ficca.  Quart-  fi 
intrmpenem  calidam  corrigcreqs 
▼olet,contrana  adferet,  atq;  fenfiin 
is  fict  tranfitus.  Cxterum  tempera- 
mcnta.queamodo  fuo  mcdiocrita 
teq;  abfceduntlongius,  fecillimea 
mortis  eiufdem  generis  rornpiun- 
tur,aliquocxtrin(ecusincidcnte,at- 


penei  calidf.aut  calid?  4:  ficc\-  pur- 
gationcm  pcrfiricnr.Hfcautcm  in 
temucratura,  vt  plimmum  vaporo- 
fis,  nimidisb; , ac  fuliginofis  cxcrc- 
mctis  abundatrquare  lauandi  lunc, 
ncdiaria  febiccapiantur:  qu^  etia, 
fi  diuuus  vidu  tcnuancc  vfi  fimt,  fa 
cilc  fuperuenirc  fiolct.Efficacitcr  itc 
aliquandolauano  lplis  a cibo  pro- 
dent,qua  nonnulli  pinguelcunt : tj 
vero  acxtrilatcrisgrauitatcm  fen- 
dunt,ab  hoc  abfhncre  debent:  atq; 
his  que  obltrudioncs  apcciuut,  vti.  1 


H qucetiam  q>ad  excipiendum  iam 

lint  idonea.  Quarcmcaquidcfen  vinum  fi  bibcrc  vclint,id  aquofum 
tentianon  vfquequaqifimilib’edu  ello.lnfupcr(vtfummaum  colliga) 

candi  funt  tali  temperatura  prxdi-  cducatiotempcraturarumcalidaru 

. • . ' ■ 1 - - - -- - * 


ri:quandoquidem  mire  variodiliT- 
guntur  modo.acproccdut:  inclinat 
ctenim  in  ^gritudmes,  qu^  abintc- 
perie  illaoriuntur.Nos  naq-,  no  fi>- 
Ium  confcruationi  abiscuram  im- 
pendemus,vcrumetiam  pr^cautioc 
ftudebimusne quid  cx  ilia  tiijpm- 
pta  aptitudine  virij  contrahant.  ru- 
de eibisadmifccbimus,quod  cotra 
riam  temperationem  illi  nature ob 
tineat:fic  euitabitur,  quodabexter 
^ nisimpcndct.periculum . Quippe 
quod  ab  intemperie  time£  non  ve- 
rat,  quo  minus  in  totum  fimihbus 


fimphcium,&  calidarum  ac  ficcaru 
fimul.maioris.ininorisq;  ca  turn  ra- 
tioncdiffertrlcmpcr  ctenim  proce- 
dente  tempoic  caliditati  ficcitas  co- 
mes adiungi  tur.Quibus,  colli  tutio 
nc  acris  cahdiori,  vtilitcr  bibeturo- 
xyfaccliara  fngida,cui  vel  herb^jvel 
fern ina  ipfarum  adijcicnda  func,q 
turn  oblirudioncs  recludant , turn 
viinam  citent:  id  genus  vero  habes 
adianton , &cichoii)  fi-men^tq-,  ct  M 
apij,  quod  tamen  temperabiturcu  > 
femimbus  peponum,  cucumeruejj, 
vel  cum  alijs,qux  caliditatem,  ficci 


Ttanrurtqui  vero  huius  (entetix  au  tatemq;  moderandi  fiicultatem  ob- 
tores  extiterunt,id  quod  oratiot  ad-  tinentauter  qu$  non  inferiorem  v- 


ijcitur  in  totum  non  expofuetunt . 
Ad  hxc  vidus  ratio,  quam  pr^fcri- 
bimus , fola  non  fufficitruin  quoq; 
is  qui  intemperatur^  fomentu  fug- 
gerit humor,  vacuetur . Vacuabif* 
verb,quo  naturajrepet : nam  fi  fur- 
fum,vomitione  cduceturrfin  dcor- 
fum,per  alunm  expurgabitur : qu$ 
meherde vtiliorcu, naturtqi  raa- 


fum  habent  cichorium,  atque  vio- 
la purpurea . Noftvr  autem  minus 
Auenzoarus  iubet  nymphex  florcs 
vnicum  oxyfacchara  Icmpcrcihi 
bcri.idq;  potiilimum  tempore  cali- 
diori:nempe  nympheam  talcs  tern- 
peraruras  afcbreiutus  rcddcre.lefe 
expenmento  comprobafie  fcii bit. 
Quincuam  cum  oxytacchara  ah- 


De  Sanitate  tuenda  103 


A quid  temper  admifccndum,qiF  os 
vetriculi  corroborct,  cuiufmodi  ma 
ftiche,cinnamomum,nardus:acetfi 
nanq;(vteftacetum ) huic  infigni- 
icr  incommodar.  Ego  vcro  aquam 
ordci  tunc  vtililTimebibi  ccn(co,cu 
aliqua  erunt  iniedla,qii$  noxam  o- 
ris  ventriduli  refitrciatit.  Corporum 
ficcorum  ( vt  paucis  abfolua ) ratio 
viucndi  vuiuerfa  humedtandi  vires 
habcat,  neccflceft.nc  derepen  te  te- 
nedlus  obrepat.  cibis  autem  id  pra.*- 
cauebimus  probi  fueci,humidiori- 

bus,  cuius  generis  pullorum  <*allina 
ceorum  carorlauacro  item  hequen 

B cion  aqu^tempcrat^ilabores,  vigi- 
lias,(ohcitudinem  animi,  curas,om 
neisq-,  antmi  nfte<flus,qui  caliditaie 
accendunt.qualis  ira , arccre  quam 
kwgiflimc  ftudebimus.Deniq;  mo 
dis  omnibus,  qui  fic  afficiuntur  cx- 
hi!arandi,atq , obledlandi . Quare 
exterior  a qu^  adhibcmus,  prorius 
cotraria  Tint  huic  nature,  rt  funt  fo 
Ha  falicu,vitis)&  aqu^  frigid^,  gau- 
dtum  temperatum  : aerquoquc  te- 
pcratusJccH  penfiles,atq;,vtin  torn 
dixcnm,  muficcsfuauiores  foni,ac 
cantilena amtrniores.  Calida&hu 
mida  tempcrics  fecillime  ab  $gritu 

C dinibus,q u$  a putredine  proueniut 
corripitunexcrementofisetenim  ill 
perfluitatibus  abundant, prjcipue 
cum  artate  funt  florenti.  Quamob- 
rem  vehementer  fic  affcdlos  exerci 
tari  oportcttfndhonibus  vtanf  mul 
tis,ac  validis:  balneum  cibos  pratcc 

dat. Vcrum  ad  ventriculum  horum 
animum  dihgctcrapplicabim*:  qp 
pe fi  a natural)  teperatura  recedar, 
vniuerfi  corporis  fupcruacanet  (up 
fluitates  in  hunc  pr^cipitabuntur 
quare  tunc  cfltr  vidtus  immu  tad  us, 
hoc  cft,frigidi  ficciq;  cibi  apponcrc 


tur.Hancnnturam,quauisitaGale  D 
nusceiifucritjtcmperatam  minime 
dixerim:maiores  quidem , priteiq; 
medici,quod  a natura  pnmum  con 
fcquimur  temperamentum,  calidfi 
humidumq,  teftati  fiintiquodcol- 
latum.quatenus  mediocre  eft,  cete- 
ris temperaruris,  ^quabiliter  tempe 
ratum  nominaturrvbi  vcro  prqpol- 
lcntibuselcmcntorum  qualitatib’, 
qu$  funt  in  ip(b,confcrtur,calidum 
ftatim  & humidum  aflerimus:cali- 
dum  naq;,atq-,frigidum  eminetio- 
ra  funt  frigiditate,  atquc  ficcitate. 
Inde  naturali  tanrum  collatum , id 
quod  mediocre  hie  vocitamus)hu-  £ 
midum,calidumq;  dicitur.  Quam- 
obrem  cum  temperatfi  cfle  calida, 
humidamq,  naturam  ex  nobis  au- 
dies,$quiuocam  appcllarionem  ac- 
cipitorQuam  ipte  Galcnus  natura- 
lem  vocat , collatam  ceteris  tempe- 
raturis:pariter  & calidam,6c  humi- 
dam  collatiSe  mcdiocris  ac  medif. 
Hincexoritur  dubitatio.num  tepe 
rata  occurrat  natura.  Vcrum  enim- 
uero  propofit^  temperature  conler- 
uationcm  ad  ealeem  perducem’,rtf 
defiles  ad  id,vndcdigrefli  fueram*. 
Nonfblumigiturhuccofiliumdi-  : 
rigctur,vtcxerceaf',lauef’, cibis  fucci  B 
boni  vtatur,  vemmenam  excrcmen 
tis,qu9  in  ipiagignuntur,profpiciet 
is,qui  fanitati  nuius  corporis  pr$fi- 
citur  ,rumi;s,qu;per  aluum,  turn 
ijs,quc  per  vclicam  reddfitur:  I quo 
rum  mimcroagaricum,  & emeus, 
atq-,  adianton  (unt.Quinetiam  apo 
phlegmarifmis  ex  ftaphidagria , & 
id  genus aliquando  vtccurrfternuta 
ti6cs  item  citabitrgargatifmntc  col 
lutionevc  ex  maftichc  vtetunatque 
in  primis  dabit  operam,  ne  obftru- 
dtionibus  tcnrctur:pugnabicq;con 
CC  iij  tia 


Colle&a.Sc&io  ii. 


G traputredincm  modis  oTbus,tura 
purgauone,tum  medicamentorum 
aliorum  auxilio,qu£  & qualitadb*, 
& c^cisproprictatibusopponuDtur. 
Ellautem  putrcfodio  propri|,natu 
xalisq;  caloris  I vnoquoq;  humido 
cxilientis,  ab  cxtraria  caliditate  foc- 
uda  corruptio,cui  fane  maxime  fiit 
contraru  aroina turn  genera.  Qua- 
leficoncinnaucns  mcdicamentQ , 
quod  prxfcnpns  vmuerfis  faculcad 
busconilct,rcmirrcndo  videlicet  m 
ipfis,  & cohibendo  id, quo  minimc 
indigemus,  pr?ftantiflimum  ad  fa- 
nitatem  tuendam  huius  tempera- 
j]  menti  pr^fidium c/feccris.Quicun- 

Eautem  natura  funt  frigidiores, 
tatem  fuam  conferuabunt  ijs,q 
citra  humedanonem  calciaciunc: 
Liuacro,exercitio , & vidus  ratione 
tota.Temperamento  vero.quod  cu 
fngiditate  humiditateni  coniuda 
habet,  (uccurntui  calcfacientibus 
arcfacicnttbusq-,:cxercitatione  uali 
da, ac (requention  purgationc  cx- 
crcinctorum,  qu^-ici  fluxionu  mor 
bis  obuoxium  raciunt.  frigidio- 
*cs item  atq;  (icciores  nature ceteris 
uidoiiorcsrq  ui  bus  opi  tulabim  u r ca 
| lore,hnmorcq,prfdjtis  iemedi|s:le 
ui  fridione.aquf  temperate  balneo 
cxcrcitio  modcrato,  (tmul  ac  fom— 
no  diuturniori,  purgationc  tnfupcr 
cxcrcmcnti  auibiliarij.quo  abuda  t, 
qu$  myrobalanorum  indicarum  fi 
riu]|,&  filicide  exhibitione  utilifTi- 
me  pcragitur.Porro  uina  odora  his 
accommodadflimacrunt.At  ucne- 
xea  fupra , q cuiquam  credibilc  fit, 
inimica  hmufmodi  tempcric  afte- 
dis:vcrum,vtfummarim  dicam,ca 
lidiores,  humidioresq;  cxlongiori 
dbabuncur  in  teruallo:  contra  uero 
iicciores  brcuiori.  Atqui  calidiorcs, 


acque  humidioresuenereimmode  K. 
ratiori  minus  af&duntur : qui  uero 
humidiotes  tan  cum,mcdiocri  ter  dr 
ca  hanc  fc  habenr.  Hadcnus  de  tc-. 
perametts  a medio  rcmotis  ucrifq^ 
qualitatibusrquarum  quidem,  quq 
pari  ernes  dicuutur  fol^,  minus  offi-. 
ciunt,y  agentes  fol^uei  ucrarumq^. 
coniugationes. 

$ 

Quemojograiiliurts  fafli  obefiores  effi~ 
cLwtitr.U’  contra  ebtfiortijraciltt. 
Caf.lt 

SAne  horum  vidus  ratio  extents 
anti  penitusaduerfari  debet:  qp 
pe  fi  ob  call  dam,  liccamq;  iutempe  L 
riem  cbtigerit,  frigidiores,  humidio 
nbusq,  fuccurremus.iin  autem  ab 
lmbecillitatefacultatis  attradon^, 

& di  (hibutionis  ali  men  ti , prodcri  t 
illini  re  corpus  oleo.  ucrum  tabs  illi 
tionis  meta  cric,ut  tandiu  permanev 
at,quandiu  alimenta  partes  attraxe 
rint  lalioquifilongiorcflctmora, 
plusiullo  perhahtum  digeret,ui- 
resq;  cxhauiiret,fimul  ac  coip*  im*. 
mutaret,afficerctq,.  Ad  h<jc  da  fri- 
giditate  concodioncm  uitiStc  cue-, 
neritgracilitas  corporis,  ilatim  ad-, 
ferendaerunt,q  concoqucndi  uf  ad 
iuuant,in  quorum  numerouinum  M 
poflrcmum  nonerir.funt&  no  pau 
ca  alia  auxilia,  que  non  tc  latere  de 
bent:grarilitas  ueropropc  dixerim. 
Temper  ficritatcm  comitcm  habcu 
Atqui  ficcitas  alias  proficifcitur'a 
multaper  Jialitumuacuad6c:alias 
a dcbili  infirmaq;  cocodionc:  alias 
a ciborum  arcfacicntium  aflum— 
ptione, cuius inftauratio  pcrfacilis. 
eft.  C^teru  comraria  ratione,  qu$  ' 
obefiora  funt  corpora,  gracilia  red- 
duutur,quod  ccignorarc  minimc 
arbitral. 

De 


-Bigitized-br45«6gle 


De  Sanitate  tiierida 


A Df fuiguktrum parlium  mtemperMura. 
Cap.  1} 

EXpofita  rationc  uichis , qu?  to- 
nus corporis  iutempcratnris  de 
bcturiproximumcft,  uc  de  fingulis 
partibus  intemperieafiediisdifiera 
mus.  H?autem  intemperatur?  ra- 
tione  magis  pr^caucnte,^  eaqu;  in 
tcmperici  communi  occurru,  indi- 
gent. Caput  uero  nolln  confilij , ut 

Ears  intetnperata  firmctur,ac  corro 
oretur,id  fict,  intemperiem  mode 
rnndo,fimul  ac  excremcntacxpur- 
gando,  qu^in  parte  gignuntur,ac 
continents.  Quiuetiam  ablatiom 
B cauf?,qux  ilia  peperit, accurate  flu- 
denduru  . Illud  quoq;  confydcrato, 
num  pars  que  fie  affacitur,  per  l'c  ac 
primano,  num  perconienium  inte 
periem  habcat-Quippe  uentnculus 
interdum  propria  laborat  aficctio- 
nc,  interdum  uero  per  cpftlcnfum 
cerebri  uitiatur.  Qu$  autem  parti u, 
ut  plurimum  homini  noxam  adfe- 
runt,principes  funt,  quan<lo  uideli- 
cet  contranjs  tempera  mentis  funt 
aJfedt j.  Exempli  gratia:  fi  iccur  ca 
lidum.ueuiculus  uero  frjgiuus.cor- 
pusq;  fitgracilc,  rcnescalculo  rente 
tur,accopiofum  cxuberctlemeicui 
C talitcr  afdido  ratioe  ujdlus  compo 
fita,atq-,  mixta opitulabimur : ma- 
gisq;  animaduertemus  id, quod  ma 
gis  urget,  non  tamen  altero  neglc- 
cio.ucrum  ad  methodum  medendi 
ilia pertinent,  quibus  fupeiiedcbi- 
ruusiprccautio  quidem,  ut  alias  di- 


IO4 

(a,abfcdlusqui  in  ceruice  erupunt,  D 
anginas, om  ulcera,puliulasq„coUi 
mdlf  inflammationcs,  rauccdincs, 
tabem  quam  phthilim  uocitat,tuf- 
fim  panter,ac  dyicntcriam.&liuius 
generisaha  non  pauca.  Ad  h?c  fre-t. 
qucnti/Iime  excreincta  cerebri  in 
uentnculum  defluunt  :qugli  frigi- 
dafuenut,  uentrerarefrigerabunt, 
totiusq,  corporis  tpatura  uiuabif*: 
qcF tibi  maxime  indicabut  rudt’aci 
•ii.Quib*  ego  iuuenis  abudaba,  ob 
ucniuculi  uitpatura.quaex  uitiofit 
uiuedi  ronecotraxeramcrum  cum 
openr  ab  indodio  Sc  impito  medico 
efihgicaflcm  , morbu  iu  profimdc  E; 
radices  egtfle  dixit, ut  nufquam  tol 
li  poficc.  Atq;  liuius  tgnorantia.mi- 
hi  intcmperiesomneis,  motbosque 
quibus  alficior,pepcrit.n5dum  etc- 
nun.  medicine  ai tern  pcrnoucram. 
Porro  fi  iutempcries cerebri  fit  call 
dior,  fluxio  quoq„quam  progenuit 
caliditatcm,obtinebit:de  quibus  in 
methodo  curandi  copiofiusfermo 
fictCum  igitur  ccrebium  frigid  li 
cxtitcrit,obfirruareq;  uclimus,  uca 
tempenc  fua  di/cedat,capiti  fuperi- 
ponemus  deficcantia  cum  calidi  ra- 
te atomata,  qualia  macir,ac  ebario  ¥ 
philii  in  tcnuiilimii  puluilculu  tri 
timrimu  uero  cum  mno  abluetur. 
Auh$c  cerebri  cxcremcntaailiduc 
ab  cogenita , ftcrnutationib’educe 
tur.  Qpinctiam  gmgiuaru  cu  radi- 
ccnucisiugladislfndtio  cfficaxcft: 
comanducado  itc  ficqucns  malti- 


cemus,  Tub  curatioms  gcncrc  com-  chcs:medicameta  infuper  purgaria 
prehenditur.  Iam  meminiile  te  ue-  fuccum  noxium  tempeftiue  exhibi 


um  umofilTimam  efie  cerebri  inte- 
pcricm.qu^  ucl  a frigiditate  uel  cali 
dilate  immodicc  audits,  exoritur. 
Cerebrum  itaq;  (icintemperatum , 


ta,ucrc  fi&  autumno,  unlifiimc  aP 
fumentur.  Calidioris  cerebri  intepe 
rics  excrcmcnta  calidiora  parit:  cut 
contrana  nuper  didi;  ratioe  fuccur 


h;cmalaadfcrt  infiguiter  pcrnicio  rcndom:primum  quidem  humoru 

CC  iiij 


m- 


Colle&a.  Se&io  ij. 


infcfhmtispurgatione,  dcinde  olci 
rofacei  rigatione . Gcneratim  aurc 
dixerim, cerebrum  frequennusa  fn 

fore  I?di,  cj  a caliditaie:  quamobre 
iligcntion  curaobferuandum,  ne 
a fhgoris  iniuria  quid  patiatur.C?- 
lerQ  qui  fie  cducari  ac  regi  non  pof 
funt,conferucntur  tanrum  fuarum 
temperaturarum  qualirntes.  Quod 
fiequalcfueritabipfbortu  tempe- 
ramentum,  ?gritudmcsqu?fupuc- 
nicnt,a  plenitudincexorientur.qua 
obrem  opitulabimur  totius  corpo- 
ris cuacuatione,  hoccfl,  fanpuims 


Urpr*eoMtiotK futurarum  tfptnjjnutn  R" 

Mtptt  Jjvnt.titfis  htjfitiidntibui. 

Cap,  14 

QV?dam  natur?,  vc  in  morbos. 
facile  laban(*,parati(Iime  funr 
'quarec^dem  fiimma  obferua 
none  indigenqu?  fiet  abigedo  cauf 
lam, Sc  ritando,  qu?  afficere  potefb 
pr?cedunt  vero  not?  innumcre,cgri 
tudinespr?nunciantcs,fimul  sc  iW 
nifeftillim?.  Vnum  veto  genus  pr? 
leruadonis  totum  ad  curationem  j» 
tinctiam  ?grotantishonvnis:  qua- 
le eft  cum  ciephatem  morbum , ne 


detra&ioncmot?  vero  plenitudinis  fiat,cauerevolumus.quippeeadcm 
H ribiindicabunt.Abfhncantinfupcr  afteruntur  adhibenturq;  remedia,  t 
aeibis,quimultamalirnoniamliig  qu?iamfa&o  Intent  1 quod  fimili 
gerunt:pr?tereai|S,quib9  natura  tc  — : — 1 •• 


Cta  non  ell.plcnq;  omnes  mor- 
. uibuscapiuncur,  improborum 
fuccorum  lo boles  lunt:  cos  itaq,  co 
rinentstsefleoportet.  Modu  vcro.ac 
menfuram  cuacuarionum  ten  cat  is 
qui  lanitati  conferuand?  huius  na- 
ture pr?ficiC,vt  ncq;  immodic?  fint 
ncq;  ite  plus  iufloexigu?.  Alij  naq; 
lemcl  tanrum  cuacuari  pofhilat,vc 
re  f.nonnulh  bis,verc  Sc  autumno . 
Ego  quidem  non  pollum  non  ma- 


ratione  in  c?tetis  affetfhbusintelli- 
gas.  Eorum  vcro,qu?niorbosfutrt 
ros  nuncianr,  clanfitme  patent  laffi 
tudines  fpontanc? , Yitiofiffim?que 
funt.Corpora  nnq-„quibus  accidur, 
obnoxia  efle  non  paucis  malis  mor 
bis  feito,  quoru  pr?feruatio  alia  eft, 
ab  his,quxc?tciis  ?gritudinib*pro 
pric  pecoliariterq;  debetur.  Hxc  etc 
ritm  fubgencre  modoq;  curatioii 
ipfarum  rota  continetur:dequa  im 
p . . pr?fentiarum  nullusfictfermo.At- 

gts  commendarc  illos , qui  feptimo  qui  non  putes  me  oblitum  cftc  illi* 

I quoq,annopurgantur,vacuanfve,  precautions,  quam  pcftitcnscorru  ht 
q alios  qui  quotannistqnquide  ra-  ptioaeris  poftuiac.-ncmpcdc  ipfat 
ronificertis  circuitib’accidut  mnr  fequcntibusdiflcremus.Nunc  verd 
bi,autnon  longeabipfis.  Hocigif  confilium  noftrumeft,laffitudinej- 
circa finguia  indiuidua  confydcra-  tradarciquarum  triplicem  differc- 

tiam  in  commenrario,  quern  mor- 
bisdicauimtis,prodidimus:vna  vU 
cero(am:alteram,in  qua  tenfio  fen 
titur:tcrriam,qu?  plilcgmones  fim- 
lum  affert.  Puma  quidem  ex  bilioi 
Co  fucco,  acri,  ac  fhmulanre  oritur. 
Altera,  tenfion  is  fa  multi  tudinc  hu 
morum  potiflimum  fanguinis  or* 
turn  trahic : quidam  flaubus  acce- 

pwra 


dum  accurate:  maximam  naq;  fpe 
conccpi  hac  nobis  feripta  ratioe  ob 
leruata,non  pauciflimos  egiitudles 
euafuros , quibus  ex  accidcnn  capi 
confueucrunt.  C?tcrum  fi  quisco 
fucrudincm  mutarevelimprobam 
defyderatjfcnfim  id  faciendum  eft: 
omnis  eteuim  fubita  mu- 
tauopcnculola. 


A- 


De  Sanitate  T uencla . 105 

A ptam  retu!er<int,nomenqucilli  fla-  gentem:  hie  verb  re!  Kim  bilis.vel  O' 
tuofat  indiderunt.  Tcrtium  uerolaf  atr?,vel  pituitar  falfjeeft  (bboles.At 
fitudinisgenusjinflammationisfen  qui humorcs  ifti  mordacesomni* 
him  prxbens,ex  duobus  primiscon 
ftat,hoCcftna(cirur,  turn  ex  nimia 
boni  fncci  copia,  turn  prsedido  pu- 
gentc,ac  eroaente,bilio(bq-,  humo- 
autem  peculiare  id  obrinet, 

▼tpartcsomneisinfuperficix  pofi- 
tas,atq;  mufculos  J tumorem  attol- 
lat.Pono  gencratim  primo,atq;  v- 
niuerlim  curarionem  harum  doce- 
bimus,fi>eciatim  verb , acpriuatim 
in  fcquetibus,  initio  fumpto  a caufi 
(a  efrcdricc,  quq  eft  intemperies  efi 
B humoribusconiunda.  Commune 
itaque  remedium , vel  altcrabit,vel 
vacuabit:quorum  vtrumquc  natu- 
ra  facie  cum  cibis  medicamentisq; 
aptis,idoneisq,ad  humomm  vitia 


no  (uut,  ac  ftimulantcs.amara  qui- 
dem  bilis  ob  acredinem,atra  ob  aci 
ditatem , pituira  verb  propter  (al(e« 
dinem.  verum  in  hoc  negocio  con* 
fyderandum , nuin  fub  cute  tantu: 
num  Tub  intima  came  mufculisvc: 
num  verb  in  mu  (ail is  ac  (anguine, 
quiintra  vcnasconcluditur.humo 
res  ifti  contineantur.Nihil  etiam g 
hibet,quin  interdum  fuccos  lento* 
accumulate  (entiamus, alias  fub  car 
ne,aliasin  venis:  quorum  poftre— 
mum  fi  contigeritjVcl  cum  (angut- 
nispaucitatc,  vel  multitudincfict: 
venx  vero  multo  minimeabudant 
(anguine,  nifi  exteri  fucci  parciores 
fucnnt,i|q;  a (anguinis  naturanon 


corrigenda:  quin  etiam  (omn’,qui-  piocul  abfcedetes:quorum  alij  encr 
esque  interdunf prxfidium  afferut:  gia  aduve  prius  fpedantur.q  T fan- 
Euacuantur  autem  purgationib*  guinem  commutcntur : alij  autem 


fudorem,  vnnamq;  appctlantibus, 
datum  di(cuticutibus,&  dillipanti- 
bustquod  excrcitationes  prxftant. 

Atque  in  his  omnibus  ars  natura 
imitatur:  quo  ctcnim  repit , mcdici 

3uoq;  munuseft,  curfum  humorfi 
irigcrc.vacuationcsqipromoucre. 
C Sunt  autem  hxcrcmecfia  omnibus 
communia  la(fitudinibus:proprias 
vero  nuc  (ingularum  medicariones 
docebimus , quandoquidc  alia  ell, 
turn  vacuatio.tum  altcratio  vlccro- 
(5 , alia  cius  qua:  tcufionem  infcrt, 
alia  vero  inflammantis. 


cum  mutationem  in  cundem  nadi 
fint,qucmadmodum  vtraque  bilis, 
turn  flaua,  mm  atra  : dcinde  ex  his 
nonnulli  facile  alterantur,nonnulli 
difficulter.quippecum  longius  ab- 
funta  (anguinis  natura,tardiusim  ^ 
mutantur.vcrtuturq;  in  ipfum:  qui  * 
verb  non  ita  procul  abfteflci  u nt.ee 
lcriusocyuscji.  Quare  priuatim  vni 
cuiq;  cuiatio  dicatitur . Cum  iraq; 
fub  cutcimpadi  tantum  lint,  exer* 
citatiombus  vehementioribus,fi* 
mul  ac  fridibibus,  lauacro  item.ac 
vidu  tenuiori  opitulabimur : infup 


, _ . . . . , , aquaordcipariter&oxymel  exln- 

Uylcnofaunfiwrfammatoritlaf  b(!bumuri5cr jd  .nus  CI[t.ra.^ai, 

fuHtbmfyttun prdcaHtior-t, turn  cr  Jo  mcat,b«s  adha;rcnt , ab(h> 

ratiene.  Lap,  I J.  nrant  ab  cxercitiotquicti  ac  (omao 

LAffitudo  qux  vlceris  fenfum  af  indulgcant:inqdia  prxcipiatur,qu$ 
fert,cauflam efficicntem  habet  vniuerfa  concoqucndi  hos  fuccoi 
fuccum  acriorcm,crodcntcm,ac  pfi  rim  obuucnt:  vcfpcrc  infuper  laua- 

bunf 


G bunturaqua  temper  acar  port  aC~ 
(urnptum  ox^mdMKnuStes  cibos 
uigcrant.oxTm^quipP'  P«  vrinS, 
atq;(udu»n»cxpurgatfuccu  queli 
beta  naniiftfl’Otum.Qtjod  fi  (ym 
psonu  ijpnorbusq,  ceflet : tunc  fa 
toxaulGunexplarariflimam  tcha- 
bae-Sin  aatem  efitra,  exiguusqi  ac 
tumufuiofirs  fucm  ipforu  iomnus: 
ion  tantum  in  carnc  mufculisq^vc 
jumetiam  in  venis  deprauatos  fuc- 
<w  contmeri  non  dubitabis.Adlnjc 
confyderabis,  vtrum  cum  ldismi- 
(ceantur  humorcs  lenti,  ac  tenaces: 
. quandoquidem  fi  non  adfint,(ed  a- 
M hj  in  mcatibus  venisqi  concluding 
animaduertcndu,num  paucus,mul 
tusveabundet  (anguisian  ablan- 
guinis  fubftanria  remotiores.proxi 
m lores ve  ccroan tur. N a m vbi  pau- 
ciorem  (anguine  (pcctabimus,  ah- 
oscj;  fuccos  ab  codem  longi  us  remo 
tos,ftatim  medi  camera , quod  vim 
pnrgandi  talem  fuccum  habcat , c- 
duccmus,mi(Iioni  (anguinis  parce- 
tes.  Qmppeflaua  bile  morbum  co- 
mmence , aut  atra , aut  ipfa  pituita 
(alia , a naturali  fuo  ftatu  qualitate 
tantum  di(ceduc.Quaraobrem  put 
ante  medicina,  qua:  humoremor 
um  e/ficictcm  vacuct,vtemur.  At- 
I oui  (I  quantitate fiicci illivitiantur, 
dctradio  (anguinisin  auxihum  ad 
hibcbitur,  vuin  methodo  curaudi 
docuimus.  Prxtcrea  fi  multo  cu  (an 
guincmifcearur  humorcs,  neefint 
ab  eius  eflentia  longe  aheni,primu 
quidem  venam  (ecabimus , deinde 
putgaronum  mcdicamcntum  affe 
rcmus.Sempcrautem  imclligerc  te 
putOjfiiccislentis  mirumeprarfcnti 
bus  id  prxeeptum  locum  habere: 
qmppe  (i  adfint  \ veins  cum.(aiigui 
ciscopia,nccab(ima  (anguinis  na 


tura  longius,  venam  quoque  in  hoc  S 
affedu  ( ecabis:  pu  rgatio  vero  vix  ad 
hibeatur.Qmado  autem  copiod  te- 
naces Cucci  in  venis  pauco  cum  (an 

Suine  mixti  conrinentnr.quiqjaffc 
rum  laflkudinis  pepcrerunt,humo 
res  a (anguine  parum  remouentur: 
fechooi  venar, atq;  purgation!  in  to 
turn  parccmusulla  uanqj  exiaalenv 
pcrmtiem  ad'errcc:  hare  vero  (pe  ac 
(copum  noltri  conlilij  haudquaq 
adequereturreradi  naq-,  fucci  conm 
maatas  facit,ne  prompts,  facihsqj, 
nedum  vnlis  purgacio : quippe  tra- 
fti  dcagitati  humorcs  vben’defiue 
rent.venasq;  obftrucrciu . Yidusi-  L 
taq;  citra  indgnem  calorem  actenu 
ans,diflccansq,  omnino  prxcipicn 
dusincacaliditatcimmoderata  in 
partes  omneis  didoluti  deferanrur. 
Ato;  hie  vtiiilhme  aflumetur  oxy- 
meli  cum  feminibus  confcdum.cii 
ius  ficcitatcm  viola  purpurea  probe 
emcndarrptilana  itcm^r^cipuciu- 
ucnibus  cum  faniculi  radicibus,in 
terdum  vero  & mujfa  dabitur-  Ac 
quoniam  frrqucmidlme  his  omui 
bus  naturis  dams  cradiores , ac co- 
piofiorcs  ingencrantut,  Galenus  m 
bet  dari  medicanicnrum  dia  trion 
pipcrccn,atq;ctiam  diacVrainum. 
vcruin  noftr$  regionis  homines  no 
tolerant,  pcncul jm  eteniro , nc  fe- 
bres  ilia  acccr(ant:quinetiam  Galq 
n us  tantum  fngidiorc,  turn  condi- 
tutione  aeris,tu  temperamento  cen 
fuit  oflferenda.  Pr^ddia  aut  attenui 
tia,qua-  & moderate  calfaciunt.  Sc 
internas  roborantparteis,  no  in  po 
(hemis  opitulabuntur,quaha  vide- 
licet (unt  cinnamomu.cafia  lignea, 

ambar.cariopinlli,  & qux  cius’ghU 

fun  t aroma  u.q>  ii  Gale,  ex  his  qda 
non  probaretjid  alhichoui  impucS 

aum 


I \ 


De  Sanitate  tueneJa 


■A  dum  eft:  quare  cum  extern  admix- 
ta,eximie  commodam  conflabunt 
mcdicinam  ipartesnaqucprinceps 
(potiftimumq;  os  vcntriculi)  imbe- 
cillimx  Ipcdlantur.  maftichc  lgitur 
non  pr^terraittenda : fed  rola,quia 
iefrigcrataicfacitq;,vitada.ftixchas 
mfupcr,tum  qualirare.tnm  pcculia 
ri  propnctate.inlignitcr  comnu'da- 
tur.Cxrerum  milno  (anguimsatq; 
*omitioi[ldem  fane  inmcationib* 
vitanda  funr.  Vbi  vero  cra/Ii  lenriq; 
lucci  in  muiculis  fucrint,  Sc  probus 
invenis  fanguis  conti  netur,  atquc 
(yncerus,auxi!ia  calidiora  tunc  mi 
U nimeYercbiraur,qux  vrinamappcl 
Jantietcnim  nullum  a (parfionede- 
iationcq;  in  totum  corpus  (iiccoru 
lubeft  periculum.  Quamobrc  hie 
pr^lidio  ex  pulegio  Galc.vtiturrqd* 
maximopere  mini  arridet , aut  ali  - 
quod  aliud  huiufmodi. Porto  notas 
nave horum  omnium  vitiolorum 
umorum  hie  omifimus , quando- 
quidcm  in  eo  commentario,que  dc 
(ignis  conlcriplimus,ad  vngucmjex 
poliiimus.  Scdvt  obiter  aliquid  cle 
bis  tradam, memento  vrinam  polle 
tcdocere,qui  fintexuberantes  in  ve 
C narum  limbus fucci : quorum  turn 
j • copiam.tum  paucitatem,  a rationc 
viueudi  anteacla,a  temperamento, 
abxtate,a  tempore,  ahjsq;  fupradi 
dlo  commcntario  explicatis,  cogni 
tam  habebis  . Prxterea  laffitudo 
(pontanea,quc  tcnlionis  (enfum  af 
fert,cum  nulla  prxtunte  vehemen- 
ti exercitatianc.^tq; morione  conti 
gcntjfuccorum  exuberantem  copia 
teftatur.qux  cum  reliquas  corporis 
parteis,tum  prxcipue  mufculos  in- 
xeftatiquaregrauitas  tan  turn  acre 
(iolentitur : quandoquidem  (olius 
(it  fangunus  abundanua : qux  rc- 


ftiflimc  vtilifTimeq;  vena  cubin  dif  D 
(edla  euacuabitur : aut  malleoloru 
venis  Icanficatis : indc  toto  corporc 
vacuato.ad  relaxationem  tenfioni* 
veniendum,  ldq-,  fict  vndlione , fri- 
<ftione  moIli,quietc,lauacro  tempe- 
ra txaqux,  a bis  abftergendi  vnn 
aliquantu!um,citra  tamcn  niorda-. 
citatcm,obtinetibus:q  uo  in  nume- 
ro  ptilana,&  apomeli  funt : nos  \c- 
ro  dc  his  breuiter  diHenmus,  vtpo* 
tc  a Galeno  tam  copiole  explicatis. 
Scd  & dc  poftrema,  qux  phlegm® 
ues  (em  u in  prqber.nonnihil  prxci-> 
picndum.Ea  igitur  vtpotc  a langui 
ne  potidimum  prouemente , dule-  £; 
clionc  venx  curabitur : tantumquc 
detraheturranguinis,  quantum  cu. 
xtas,tum  tcmpotisconftituno,tum 
temperatura  laboranus  luadebunt. 
Atquc  etiam  loci  diferimen  habebt 
mus  hoc  in  uegocio  laiTitudimsica 
pitc  nanquc.ceruiccq;  grauuatem  * 
doloremqi  lenticntibus , huniera  - 
Icm  venam  incidcs:  (in  autem  qux 
funt  medix  partes , cuiulinodi  tho- 
rax,acdotfum  dolote  afHciaritur^ 
internam  cubiti  venam  (ccabiitius: 
li  xqualiter  vmuerfum  corp’gra 
uitatc  dolorcq;  ctucictur, media.  Si-  f 
gna,cauflasq;itilupcriorib’hbri*  ~ 
accurauus  expofuimu*. 

D eatrii  in  yniunrfum  precaution*. 

Cap.  16 

AEr(vti  alias  dcdarauimus)e£- 
(cmiainterdum  lita,iterdunt 
qualitr.tr  tantum  altera^  atq;  pnm 
tatut : verum  cum  (\'uius  altcrutru 
contirgat,  corpora  nmili  afficiun- 
turiatempciic. verum  non  omnia;, 
at  qux  in  tales  dilpohnones  pr^pa- 
rata  funt:alioqui  qui  (ub  eoac  ver- 
larcntur  acre , vniucih  morbis  cor- 

ripc- 


• Colle&aneorum  Sc£Ho  ij. 

C riperentnrrqueniadmodutn  Tub csk  poteft  aerem  purgare:  prxterea the  it 
nicula ardcntibtis fcbribus capctcn  riace  ilia, qua m magnam  vocitant, 


drachm;  vaius  pondcrc  mirifice'o- 
pitulabitur  aeri  pcftifcro:  fumcrur 
verb  omnibus  rite  peractis  conco- 
<ftionibus:qua  aflinnpta,  lex  hora- 
rum  interuallo  cibosnequaquani 
mgerat.Bolus.'xm  Armcnius:terra 
quoq;  LcmiK.i  cximic  conferunt. 
Aucnzoarus  noller  hircorum  vrtna 


tur,atquein  pclbicnriaomncspcri 
Kttt.  Quamobrcm  non  ofatantcr 
adhibecdaeft  ambicmi  nos  aeri  di 
Egentia : obftrudbonum  videlicet 
apertionc,  humidorum  deficcario- 
ne, &cxcremcntoforum  expurga- 
tionc : lummanm  omnibus  modis 
rntrefadiioni  rcpugnando:  Sc  hx 

Junt,quasa«exfubltanux  altera-  olfaclu prodefie fcnpfit.  Catanoti* 
tiones  retro  iam  diximus.  Quahdo  infuper , quc  aloes  portioues  3uas. 
veroqualitatibuspermutatur,prxli  myrrh  x,accroci  vnam  caprnnt, ex 
diaipfucontrariaaihrrenda  :quifH  vinodilutoh<]ucfafta,acDibita,vti 
pealiquandoadmodum  caliduslc  litatem  furnsnam prxilabunt.  Nu! 

|f  cxhibct:  interdum  admOdum frigi  lumqmppe  vlquam  vidimus, qui  t 
dus:intcrdum  coniumflim  calidus,  hoc  medicamento  pcficulumpdh 
acficcus.Pro calidoigitur contra-  lend* non eualerit.Porroabftinen 
tius  inducendus/ubtecraneis  domi  dum  a pifcibus  vniucrfts , frucbbus 
busmuenris:qux&frigidiflim;,&  humidioriints.habitationibus  mo- 
ma ri  me  perfla  ty,  & ad  lepton  trioes  lolis/ublimibusq,:  factllune  cnim 
aerf; : rum  aqua  prorfusgelida  do-  qui  ex  his  parimr  fangmj,putrefcitj 
mo  a fliduc  afpcrfa,  herbiscj,  fuaui-  Carnes  item  vitandx , cxccptisquaS 
bus^acrefrigeran tibus,alijsqeius ge  a montanarum  auium  genere cxpe 
nerisjfju ales Turn  tolar,  humi  fobs;  tnnmr.fubquo  perdiccs,n:rdi,me- 
quod  in  cxteri$qualitaribus,tu  lim  rtilarq;  continentur,Scpafleres  m5- 
plicibus,tum  coiogatisfacere  opor-  tani.Cxterum  aluum  aeijticntibu* 

«n,  Quinctiam  caliditarc ad  intern  com modiflime  vtemur:  oxypheni- 
pcriem  notabilem  haudquaquam  cibuslcilicet,cafia,melleaereo>vio- 
? anclinante,  letii/lima  vtemur  medi-  la  purpurca,3c  id  genus  cxteiis,qux 
f 4tna,qux  vitiolosluccostuncgene  alias  nobis copiofc dirta  funt , Sed  M 


«atos  expurgccVcrumenimutro  to 
taaensellenda  corrupta  vitiataqs, 
euacuationibtis  corpons  vniucrli jp 
Ipiciemus^itqjniam  his,qu;  in  to- 
«um  pelhlcnrix  aducifantur . vi&u 
mfrigerante  fimul , 8c  ficcante  vte- 
jnur,i]ualisqui  cxacet o,&  lentibus 
parabimrputtedini  (iquisalitiSjCo 
trarius : proderi  t pariceraromatum 
fiiffitu  cofti,ftyracis , galbarli , terc- 
binthmx  relinx,quy  peculiaiiter 


iam  tempus  appetit,  vt  finem 
huic  fedHom  impona-- 
mu$,atque  aara- 
donem  curan 
di 

venia— 

mus. 

AVER- 


Digiticeet-by  feidb^lt’ 


Do  Rationc  Curan.Morb. 


: A V E R R H O I 


collectaneorvm  tcmpcratura-,  qua:  morbum  creat, 
s £ c t i o hi.  aduerfantur.  Elioctcnim  vtqs^gri 

DE  RATIONE  CVRAN-  tudl"e.ab  mtcpcneorta  cahda  hc- 

caq;  laborer,  prqfedoratioc  vidus 

doxvm  morborvm.  fiigida^uq; humcntc, quineoa me 
Df  inttpnaturarZ  cxrat ione.fu cm  hu  dicaminibus  vim  refrigerandi,  hu- 
moribm,  cr  <]na  citra  humor cs  m‘-'«andiqi  obtinctibus  probe  opi- 
confijhmt.  Cap.  i.  tulabimur.Hfccft  autilla,  qua  pci 

mo,&  ellentialiterfvt  fic  dica)p  cor 
Oru  que  prater  natu  traria  fieri  medication  em  dixim’. 
ra coungunt,  duplex  Ea  verd qux liinilibuspcragir, hoc 
driacoHituitur : Vna  eftexaccidcnri,  fummopcic  veren- 
quidc  egritudmum  : dae/l  : vtcumaqux  frigid^  perfu- 


IO7 


generis  alimenta.atq1,  medicamen- 
ts, qux  primisfuis  faciiltatibiisiit- 


SICTIO  III, 

• RATIONE  CVRAN- 

DOXVM  MORBORVM. 


Aircraft] u^cascomi-  ho  alfedum  ab  inteinperie  frigida  B 
tantur)  lymptomatii.Atq;  ire  mor-  piofedii  la  nit  ? meatus  ctenim  co- 
borumduxfuntdri?:  Alqnanque  llipaniur,denlaturq,cutis,atqica- 
fimplices,  fimilarcsqjptes  afficiut,  lorintcrnus  fitcumulanor panic*, 
vt  qui  abintempcraturaru  aliqua  & validior.Quamobreea  nobis  mi 
oriuntur,qux  interdum  curnnu-  nime  vfurpabitur, nili  ad  hanc no* 
monbus,  interdum  vero  citra  hu-  traxeritncceflitas:  nein  cundcm  la 
mores  cuer.it : Alij  autem  dillimi-  bamur  ctrorc , in  que  non  paucifli- 
Jares , inllrumcntalesq;  parecs infer  mi  ( vt  poftca docet)imus) median^ 
ftant . Verum  emmucro  oper^pre-  profeflord demerfi  funt,  co  curatio 
cium  me  faduru  vidcor , fi  hoc  no-  ms gencrc  vtenies.  Rurfus  xgritudi 
ftrum  ncgociii  eo  digeflerimus or-  nis,quq  ab  intepene  fuccoru  exori- 
dine,  vr  pnmo  quide  limilariu  ygti  tur.mededi  metnodus  duas  indica- 
tudinum  medicationc  doccamus,  tioneshabebit : prima  humous  no 
dcinde  inlfrumcntahum.poftremo  *‘i  cuacuancncm  : altera  parus  iu- 
<C  fymptomatum  ipforum : qu$  tame  tcmpcratura  affedx,vidcbcct,dum  ¥ 


morbo  fubiatoabircquoquecon-  viuatusiuccusi  ipiam dccubuiitct, 
rucucrunt : quare  frultra  quis dixe  corrcdio . Porro  cuacuatio  multts 
tit,  a nobis leorfum  tradita  coru  cu  conficitur  modis:  inteidum.n.lan- 


vitiatus  fuccus  1 ipfam  dccubuiflct, 


rationem  , verii  dilucidioris  dodri-  gumis  miflionc ; interdum  mcdicz 
pxgra,id  nosfccifleexilhmet  Ini-  mentorum  purgatione  : interdum 
tioigitui Tumpto  amorbis  fimila-  vomitibusicftctvbi&clyftcribu^ 
tium , vnicii  curationis  intempera-  fudoribus,atq}  vnna  cicntibus  fiat: 
turx  citra  humores  Icopum  cite  tc-  qu£  quide  vniuerfj,medicaminalc 
ftamur : videlicct,vt  ad  priflinam , cundis  fuis  facultacibus,atq-,  tcrnjs, 
XuturalemqiConIhtutionem,aciU  addect  ptoprictatibus  concmnat : 
rum  paisipfit  rcducat' : idq;  her  co-  quippe  lim. laris  corporis altcratio, 
traria adhibcndo,quibusintempc-  qnanaturahs  teperamena  altera- 
ricxu  curatio  pcriicitur . but  autc  id  uonc  moibu  ortum  habucrit.pote- 

ftatibo* 


Digitized  by  Google 


Colle&a.Se&io  Tertia 


C ftatibus  medieamentorum  prima- 
ries cflficirar.  QuincriS  euacuatur, 
fun  tin  corporrhuniorcs,  incdia, 
cxercitatione,lauacro,atq;  fiidioni 
bus . v«u  quae  (anguinis  detradio- 
nefit  euacuario.rone.experirnetqq; 
fatis  fupeto;  cognitacft.  Sed pctilli 
mum,qd  ab  experienria  pronci(ci<i 
auxilium  in  confeflo  eft : qct  aut  ab 
jpfa  rone  eft, bifaria  coftituitur.  Pri 
mo  quids  ( vt  identidc  ollefum  eft  ) 
<jtn  medicus  naturx  motu  idoneii, 
•tq ; conuen  ienre  femp  imiutur,na 
turavcrbmultasxgritudinesa  fan 
gumeexortas,  profufioe  fangumis 
**  lanat : ate; cade  crit  via,  methodus 
inucnicnai  vfus  mcdicinaru  purgS 
tiu.5ecudo , qnquidem  creberrime 
euenit,  vtalimenta  immoderatius 
ingeramus»qubfict,vt  (anguinis  co 
via  lmmodica  accumulcf,  aliusuc 
tiumor  exuperenqux  fane  corpus , 
aut  venae  fedionc,  aut  purgarionc, 
aut  alia  qualibetcuacuajione,  fum 
mopere  mdigere  trftantur.  Ncmpe 
ad  media, exercitiumuc  folu  metfe- 
tiseonfiliu  dmgiminime  fuffidc: 
dum.f.afledus,  qui  a plcnitudine.q 
eft  fm  vafa,  origincm  trahum,  cu- 
_ me  ftudemus : ilia  nanq;  lentius , 
* tardiusq;euacuat.l  rxterea  taieqd 
poflet  vfuuenire,q<f  illi  contiiigit,q 
per  infomnium  putabat  (anguineo 
lauario  imergi,  a tq;  lauari , qd  nos 
in  fcdione,qua  dc  lignis  confcripli 
fnus, alias  rcccnfuimus.  Hicigitur 
confilij  gratia  ad  Galcnum  quoq; 
adit,  illiq;  affedum  omne  recelens, 
tande  infbmni)  hiftona  adijeit:  qui 
bus  perluafit  fibi  Galen.  & probe  vc 
req;,fanguincmin  homme  audit 
dmmodice:  ideoq;  venae  fedioncm 
fieri  prxcipit . verum  Galcni  confi- 
)k>  haudquaquam  pares,  Eraftftra- 


tios  quofclS  medicos  adifr,  qui  m (C-  K 
bone  fangu  i ni.»  ( u t lolen  t)ncgleda, 
incdiam  (ola  pr^cipiunt:  qua  obler 
uau  fiifi  liquaticj;  humores,  calore 
immodicefuccenderunt,&  tandem 
ex  ti  ndus  eo.  f pado,  quo  abinfulo 
prater  modum  oleo  lucem^  lumen 
ftrangulatur.  Qnveto  fingulx  nirp 
didaiumcuacuationum  vihrpadx 
fint , 5c  hanc.an  ilia  multum  inter- 
fitadhibeie.inprimis  definircag- 
gredior.Suntitaq;,quxfuadcat,ac 
diiluadeat  euacuationcm,  alfcdiq, 
vires,  laboranristemperamentum, 
xtas,anni  tepus,atq;  ipfa  rcgio.Vni 
ucriimautcmacfuftimatimafleri-  %, 
musminime  euacuariones  molie- 
<ias,nifi  vbi  a mo,habituq-,  n a ra ra- 
il humores  di/ccflcrint,  fiuc  in  torn 
corpore , flue  in  paitibus  quibufdi 
corpons,idq;  vel  quatiute,  vel  qua* 
litate.vel  vtraq,  vitiati.  Atquantiea 
tequidem  fatis  imiicattcnlionisqi 
da  fenfus,  haud  abfimilis  huic,  qui 
port  labores,cxercitiaq;  pereipitur. 
Eftq;  pleiutudo  ilia  vocata  rm  va* 
fa, hoc  eft,q  confiftit  fufis  p vafa  hu 
monbus.  Altera  aute , qu$  eft  vt  ad 
vires  plcnirudo,tQ  a quanta  re,  turn 
a qualitare  prouenit : abeaq;  facul 
rates , dj & afedi  & mouendi  munus  M 
obcunr,gtauStur^tq;(vtpaucis  ab- 
(oluS)potcftates  oes,  qux  fundides 
coipon  fuppcdidt,quibus  imbecil- 
lioribus,inhrmionbusq,  fadis,fuc* 
corum  quoq^qui  in  corpore  funt, 
tempera  me  turn  naturale,  fimulae 
modus  vi  tiantur.Quamobre  vt  pla 
rimum , poftremo  dida  picnuudo 
laborem  vlceris  fenfum  referenrem 
parit,  quern  fane  imprabi,  vitianqt 
fiicci,  qui  ab  hac  plenitudine proce 
diddle  fobolem  nemo  neftit.  Cxte 
turn  miftioncm  (anguinis  faciendi 


DeRatione  Curan.Morb.  108 

it  eflbpooffiitium  ccnftmus,  vbiom-  alias  humeralcm, alias  medil,  quin  6 
nesex<^uo(Ucci,qui  I corporc  ha-  ctiamaiiqii  qua:  Turn  in  dextrobra 
betur,  immodicc  fuccreuennr,  hoc  chio , interdu  qua:  in  (iniftro  di/lc* 
e(t,quanmatein,q  fm  natura  illrs  eamur.  Hacvero  (pecularionede 
dc  betur, prxrergrediunf': qd fitfan  inisfionc  (smguinisab(bluta,fucce» 
guine  plus  «ulto  adaufto,  qut  cxte-  dit  dcca.qux  per  medicamenra 
ros  humotes  poteftate  in  ft  conti-  cuacuatioe  oratio . Purgatio  lgitur 
net,  cuius  increment!  immoderari  tunc  maximeadhibebitur,qn  fucri 
nota  noncxiguaefl  labor  tenfiois  (bla  quafitate  tidati  abundant,  cui 
fenfuum  adfrrens . Vcru  qcf  minus  ftopo  ilium  quoq,  retro  nobis  ftri- 
fuadet  vena:  ftflione.dt  vbi  in  qua  ptum  adiungemus,hoc  eft.ne  adfit 
Iiacquantoa  monatutali  abeunt  crudoru  fuccorurn,  aelentorumeo 
humoresrqui  item  fi qualitanbus  pia  iqnquidem  tuncdeconctxftio* 
fuis  fanguims  qualitau  haudqua-  ne,&  mcdicaminfi  incidentiu  exhi- 
qu3aduerftntur,&  minime  crudi  p binone  ineundum  diet  confilium , 

B corpus, Atq;  lenti  fiiermt,vnlisfimc  atq;  prxmittendu . Quamobread*  & 
dettahi  pofle  (anguine  democrat . uertedum  diligenter,vbi  fit  premie* 
Attnintcrdfi  cxaccideti  fanguims  tendavd  fedio  venx,vel  purgaria. 
milTiofit,vbi  videlicet inarib*,aut  Rafius  ctemm  literis  prodidit , ftft 
hxmorrhoidibus , aut  mcnfiruis,&  firequenflimo  exprimento  copro* 
hmoialijs  (anguine  prouocamus:  baric  ( fufeeperat  nanq;  cos,  quim 
id  quod  tn  quanta cura  potenmus,  nofocomio  ^grotabant,  curandos  ) 
vitandu  nobis  crit . Prxterea  hmoi  plea  ri  tide  laborantes  intcrij(le,qui- 
euacuatio  fit  nonnunqua,  vta  par-  ous  deu actio  (anguims  ante  purga 
tcad  partem  un  rcuclbniTucci , ne  none  adhibita  fuillct : quoru  rone 
foras  e corporc  ,t>pclli  oportet , qn-  hanc  ego  qtiide  efle  puto,q»  in  peni 
quidem  paucus  fit  in  homineftn-  tion  corporc  (uccoru  vitiatorumco 
Sms,atque is  nihilominus  viriatus’.  pia  immcrfa  latebat,qu?ubi  mota, 
Rurfin  vtroq;  medendi  genere ali-  agitataq;  fuit,3c  in  adu(ut  fiedixe- 
qn  vtimur,hocdl,& euacuamus,&  rim)  produfta  permcie , mortemq, 

C auertimus,qn.fihumor6,  qtii  mor-  xgrotantibus attulit . ct&q;  uero  co  1 
bu  procrea t,a  u (cri  m us,  & nc  rurfus  gimur  (anguine  priusactrahere , a 
fiat,augcaturq;,  prxcaucmus.Om-  purgationc  uti : auxiliu  etenim  id 
ninovcromcmotiafirmitcrtencrc  cftpftntirtimu  quibufda  morlus: 
tc  veltm,  a vicinionbus efle  vacuan  quare ad  id,qd  magisurget,  ammfi 
dum,tunccu  medentis  cofilium  ad  confiliumq;  medicus debet  appone 
(olam  euacuationedingitun  qn  ve  rc,  atq;  abeo  exordiri  curarionem . 
ro  reucllcrcoporteat,  & ad  cotraria  Vcrumtame  mihi  in  primis  chants 
rrahereremotioribus  lociseducen-  Auenzoarus in ea eft hxrefi,ut pur* 
dum  : plcnius  aut  5c  accuratius  de  gatio  mifTionc  fauguinis  prxccde-> 
his  mox  difleremus . Cxtetu  vanx  rc  debcat : qnquide  ucn$  (angui  * 
iliac  indicariones  faciunt , vt  mulrii  ncinanttx  Tunuacaneas  fupfiuita- 
interfiqhanc  rdillam  vena  incide-  tes,  & ad  alendum  n6  idonoasexuJ 
zistquippc  alias  iutetnam  (ecamus,  gunt , ab  hisq;  uitiofa  inteperamr* 

afficiuntun 


Colle£ta.Sc&io  Tertte  ’ 


fS  afficiunturt  quart  le&iovenqctdu 

aluu  aftri&iore  reddet,ptibus.fex- 
hauiftis,  exudtu  quoda  cxcrcmenra 
arcfacictibos.Porro  Iter  purgatorm 
& cmollicns  mcdicamentu  hoc  in- 
tcreft,q>illud  quidc  fuccos  attrahir, 
hoc  verb  aluum  tm  mollit , & ftei- 
coraeducit.  Abftincbimusitcm  tu 
a purginonc,  turn  a venx  febtione, 
vbi  crafibrum  leiitoniq;  fuccoru& 
crudoru  collc&a  per  corpus  fucrit 
copia  . atq,  isqui  mittenaufangui- 
ncm  vetat , fcopus  patet : qui  vero 
purgatione  proli  ibet,  definiendus . 
Erfit  lgitur  cralfitudo , atq-,  lentor , 
H qux  no  lta  facile  faciunt  purgatio- 
11c:  attrahet  nanq; , atq ; euacuabit 
medicamentuprobos  fimul  ac  fa- 
mil  lares  fuccos  : improbos  aute  pa- 
xiter  Si  alicnoSjVtpotecontumaces, 
ac  rcbclics,rclinquct.  Porro  Galen, 
nollcr  no  febricitantibus  purgado 
nc  per  ea  moliebatjqux  vim  & cale 
faciendi,  Si  diflccandi  obtinent . Ia 
verb  febre  corrcptis,fn£bombus,at 
que  mcdicamimbus  attenuatibus, 
nmul  mediocricaloreprxditis  va- 
cuauoncm  promouebat : id  qd  tu  T 
feclione  de  tuenda  lanitate,  rum  ea 
qux  eft  dc  febribus,  ad  vnguc  expo 
I litum  eft . Rurfus,queadmodu  nup 
nobis  didlii  eft  de  fanguinis  detra- 
flionc,fitquoq;  ex  accidcnd  purga 
tio,  vt  cum  purgate  medidnam  cx- 
hibcmuspiofluuio  alui  laboiand- 
bus,q  fuccum  quidc  morbum  facie 
te  depelli  t , atq;  cuaniat,cauflamq; 
adimit.aftciftu  verb  ipfum  veheme 
tio  re  & auctiorem  reddit : qd  num 
2.  fimili,an  a cotrario  comingat,po 
Ilea  vbcriusdiligentiusqi’doccbi— 
xnus.Nuncad  cl  jl  teres  acccdamus, 

Suibus  un  vtimur  ad  cxcrcmenta 
iui  cduccuda : auc  ad  concranum 


fuccos  auercendos:  nonntifti  nutftn  1C 
cosinfundut  i)s,q  xgre  medteame 
rum  purga torium  aflumunt,arquc 
item  ijs,quibus  vel  iecoris,  vcl  vetri- 
culi  virium  contractual  fiiit : ncm- 
pe  a medicamento  purgantc  pars 
vtraq;  foletaflSd.  Atq;  vtin  totfi  di 
xcrim,  vtililltme  inijciunf  aftectio- 
li  i bus,  qufabaluialln&ioneoriun 
tur,&  inteftinoru  vlccribus,  inflam 
matioibus,dolonbus,&  renum,ve- 
ficx  ,atq,  coxendicis  aftedtibus . Er 
his  verb  alij  mites, alij  acres, quids 
fimpliciflimi,quida  ex  mulus  prxfi 
dijs  confcdti . Porro  balnea  tenues 
fuccos  difcutiut,atq;  euacuantrqua  L 
re  vbi  a crailis  viftidisq,  humonb* 
aggeneratosmorboscurabis.ab  his 
ablbnedu  ccnleo^nc  in  detenus de- 
cidat  corpus : lolet  ctenim  humo- 
rum  moles  inflammaii,  ft  ante  con 
cosftionem  quis  lauctur.quinetiam 
interdu  partes  principes  vitiantur, 
atq,  inflammatione  tentantur.  Fa- 
mes item  in  prxftdiorum  numero, 

□ facultatc  vacuandi  obtinent.  col- 
locatur : pouflimumq,  in  egritudi 
nibus,  qux  proximu  vigore , atque 
iudicanone  habcnt.Hadenusde  I- 
teperaturx,  liuecu  huraonbus,fiue 
ciuahumoresfactx,cuacuab5ib*.  M 
Qi undo  fint  faciendi  ruamatiorus. 

Cap.  1. 

PRoximu  eft,  vtdefiniamus  mo 
dum  eoru.quf  retro  di£la  fum, 
fm  maioris  minorisq,  differentia . 
Atq;  vbi  omninohisluperfcdedu, 
maxime  euacuatione,  & qu?  fit  pet 
contraria,curationc . Quippe  iden- 
tidem  vfuuenit,  morbum  quidcm 
fuadcrc  cuacuauonem,  & contra rij 
adhibitione,c^terum  alia  fubelle  ^ 
prohibcat,quominus  ipfts  vtamur. 
Atinteperatux^.q  atra  humore  in- 

fella  t. 


Digifeed  by  Goe 


De  rone  curando.morbo.  i o 


A feTlat,medicadocontrariaadferedo 
pcragitunvcluti  fi  itaconti"erir,q> 
induobus  vcl  tribus  gradib'ad  qua 
dam  intern  peratu  ram  quisdecidat, 
tucfalubrem  caurtam  in  huiufmo- 
di  affodkl  eflcoportct.qua:  conrarie 
tateduobus  iribusq,  gradibus  pu- 
gnetaduerfus  intern periem  illam  , 
quam  vciqucconipcrtA  habere  mi 
nime  po/Tis.niii  priusdum  fanitate 
frucrctur.bominis  temperatura  per 
cogmtam  tcinierisrad  h(c  regione, 
*tatcm,anni  tempus,  vi£t*  lationc, 
Confuetudmcm,virtutem  denique, 
& caullani . Atqui f(piuscaufl.un 
B vututemi'];  conlj-dcrarepixtcrmic- 
rimus,nin  fi  inteniperatura  humo- 
ribus  afficiat  • Quando  autem  pars 
quxpiamltcmpcrie  ciua  humorcs 
coiripitur.tuiicindicatioes  curauo- 
nk  per  contrarium  defumunta  par 
ds  iplius  temperaincnto,  vfu, (tatc, 
litu,  poihcino  iplius  lenfu : verum 
uitempcraturirum  cum  ^lllmorib, 
cutationismctaeft.cuacuatio.Cau- 
iasautem , que  cxcremcnta  ilia  pa- 
jriunt,confyacrabimiis,an  facorpo 
ns  aftedh  temperamento  ciHciauf, 
an  non.  Solcrctenim  in  plensq;  na 
C ttiris  hominum  talia  immodKe  ac- 
cumulate accolligi,  in  quibuldam 
veto  eras,anruconlhtutio,ceeh  lla- 
tus.alimcnta , & omnis  rjclus  ratio 
huiufmodi  ftipeifiuitatum  prouen 
*um  adferunt-Quineuam  conflict^ 
purg.uiones  retentar,  cuiufmodi  hq 
morrhoidarum,menfium,&  alioru 
conliietorum  proHuuiorum,excrc- 
menta  efficiunttexcrcitanonum  itc 
dereiida  c&fuctudo,  limul  Sc  expur 
ganonum.  Ad  h(c  virtue  quoq ; no 
mediocntcradiuuat,  quippe  maxi- 
ma ex  parte  (grit  u do  ipla  cuacua- 
doni  aducrlatur.  Cum  verb  vutute 


dico , intelligere  te  velim  facultates  D 
munere  aliquo  fungentes  in  corpo- 
re,velutiexpultricem,motricem,at-* 
que  altricc . Cattcrum  indicatinnes 
euacuationis.quam  vniucrfalf  vo- 
citantjinterdum  alTumunturabaf- 
fed>ispartibus,pr(cipueq-,  (iex  nu- 
mero  principum  luerint  , & ea  — 
rum  qu(  munia  obcunt  prxltan- 
tiora , cuiulmod:  ell  vcntnculus . 
Ncmpefi  quis  dctraclionefangui- 
ms  indi^ens,os  vcntnculi  affcdum 
imbcciliumq;  habeat,ab  hocnuxi- 
liolancquideabftinebimus.<^>iijl-  E 
dovero  partem aliquam  priuatim 
Icorlumqi  expurgare  ftudemns , ca  i 
(qux  nuper  oid>a  (lint)  litu  m,  vliim 
lenfumq,  c6templabimur,ab  lusqi 
indicationes  trahemus.Quinetiain 
ab  iplius  corporis  totacoulHtntio- 
ne,qux  inrerdum  euacuationf  po- 
pular, interdum  verb  rccufar.quod 
poitremumaccidit,dum  plcmtudo 
adeft  noil  toti  corpori,fed  priuatim 
vni  particuic.  Pr^tcrca  vterim  mil- 
licnbus  gcllano  alias  cuacuaride- 
berc, alias  minime  oponere  fignifi- 
cat.Scd  de  his  latis , qu(  fuadei t vel 
difluadcantpurgationem:  nuuede  F 
curatione  per  contrnria  agendum' ) 

A plerifqbgituromnib*  pr'ifcis  me 
dicis  prodicum  eft  litcrarum  monu 
mentis,  homuiistcmpeiamentum 
tunc  parum  a naturali  conftitunbe 
dedinare,  cum  aut  naturx,aut  xta- 
ti,autambieiinnosaeri,autanni  t€ 
pon,autdeniq,  regioni,  Sc  alqs  hu-» 
lulmodi  cbgtuit  morbus:  vcluu  ctl 
qnis  adolelcens,  tempera  turam  eali 
aioremobtinens,  in  regione  calida, 
conibtutioneanni  calida, Kqui  vi- 
clusrationc  calidiore  antca  vfus,a 
febre  ardentecorripitur,huiusqui- 
dem  tcmpcraturani  pauco  vitio  tc- 
Coll.Aucr.  DD  tan 


Colle&a.  Se&io  ij.  r 


6 infcfbntis  purgatione,  deinde  olci 
rofacei  rigatione . Gcncratim  aurc 
dixerim.cerrbrum  frequentius  a fri' 

Sore  Ifdi,  cj  a caliditatc:  quamobrc 
tligenrion  cura  obferuandum,  ne 
a firigorijiniuria  quid  paciarur.C$- 
terC  qui  fic  cducari  ac  regi  non  pof 
funt,conleruentur  tanrum  fuarum 
teroperaturarum  qualirates.  Quod 
fiqqualefueritabiplbortu  tempo- 
ramentum,  ^gritudinesqu^fupue- 
nienr,a  plenitudineexorientur.qua 
cfbrcni  opitulabimur  totius  corpo- 
riseuacuatione,  hoccft,  fangutms 
detra&ionernotf  vero  plenitudinis 
H dbiindicabunr.Abftineanrinfupet 
a dbis.qui  multam  alimoniam  lug 
gerunt:pr^terca  ijs,  quib*  natura  tc 

Cta  non  ell, picric];  omnes  mor- 
uibus capiunrur,  improborum 
fuccoru  jh  Ibboles  funt:  cos  itaq,  c6 
rinentgsefleoportet.  Modu  vcro,ac 
m erf  fu  ram  euacuarionum  teneat  is 
qui  lanitati  conlcruand^  huius  na- 
ture pr^fici^vt  ncq;  immodic?  fint 
neqiiteplusiuftocxigu$.  Alij  naq; 
icmel  tantum  euacuari  pof  hilat,ve 
re  f.nonnulh  bis,verc  & autumno . 
Ego  quidem  non  poftum  non  ma- 
gis  commendare  illos , qui  leprimo 
I quoq,  anno  purgantur,vacuanCve, 
q alios  qaiquotannisiqnquide  ra- 
re nificcrtis  circuitib’accidut  mnr 
bi,aut  non  longe  ab  iplis . Hocigif 
circa  lingula  indiuidua  conlydera- 
dum  accurate:  maximam  naq;  (pc 
conccpi  hac  nobis  feripta  ratioe  ob 
fcruata,non  pauciflimos  ^gritudTes 
euafiiros , quibus  cxaccidcnn  capi 
confucuerunt.  C$tcrum  (i  quisco 
fiierudincm  mu  rare  vel  improbam 
de/yderatjfenfim  id  faciendum  eft: 
omnis  ctenim  fubita  mu- 
rauo  pcncuiola. 


Dr prtcAMtiene  futur arum  eoritnlinum  1C 
M<jut]]H>mantisUjhtudnubui. 

Cap,  14 

QV^dam  natur^,  vein  morbos. 
facile  labanfparatifTimc  fiinr 
quaree^dem  fiimmaoblerua 
none  indigenqu$  fiet  abigedo  cauf 
lam.Sc  vitando,  qu$  afficerc  poteft: 
pr^ccdun  t vero  not?  innumere,^grf 
tudinespr^nunciantcSjfimul  acma 
nifeftillim$.  Vnum  vero  genus  pr^ 
leruadonis  totum  ad  curationem  j» 
tinetiam  ^grotantishominis:  qua- 
le eft  cum  clephatem  morbum , ne 
fiat,cauerevolumus.quippeeadcm 
afteruntur  adhibenturq;  remedia,  L 
qu^iamfa&o  folcnttquod  fimrli 
ratione  in  ceteris  nflrtftibusintclli- 
gas.  Eoru  m vero,qu\-  morbos  fu  rtf 
ros  nuncianr,  clariftime  patent  lafTi 
tudines  fpontanc^ , vidofiflimqque 
funt.  Corpora  naq-„quibus  accidur, 
obnoxia  elle  non  paucis  malis  mor 
bis  fcito,  quoru  pr^leruatio  alia  eft, 
ab  his,qua:  extern  fgritudinib’pro 
pricpcculiariterq;  debetur.Harcetc 
ritm  fubgencre  modoq;  curatiois’ 
iplarum  rota  continctur:dequa  im 
pr^lendarum  nullusfiet  fermo.At- 
qui  non  putes  me  oblitum  cfle  llli* 
precautions,  quam  pcfblcns  corru  M 

!>rioaerispoftulat:nempede  iplal 
equentibus  diflercmus.Nunc  verd 
conlilium  noftrum  cft,‘  laflitudinea; 
tradarciquarum  triplicem  diffcrc- 
tiam  in  commentario,  quern  mor- 
bisdicauimiis,prodidimus:vna  vlp 
ccrofam:alteram,in  qua  tenfio  leu 
titur:tcrtiam,qu^  phlcgmoncs  len* 
lum  allcrt.  Prima  quidem  ex  bilio- 
lo  fucco,  acri,  ac  ftimulanrc  oritur, 
Altcra,tenfionis  fa  multi  tudinc  hii 
morum  potiflimum  fanguinis  or* 
rum  trahit : quidam  flaobus  acce- 

pum 


De  Sanitate  T uencla . 105 

A ptxm  reni!ertmt,nomenqueilb  fla-  gentem:  hie vero  vel  flam bilis, vd 

tuofa:  indidcrunt.  Ternum  ucro  laf  a travel  pi  tu  i tar  falfxcft  fo  boles.  Ac 
firudinis  wenusmflammationis  fen  qui  humores  ilti  mordacesomni* 
fum  prxbens,cx  duobus  primis con  no  funt,  ac  ftimulantes.amaraqui- 
ftat,hoceft  nafeitur , turn  ex  nimia  dem  bilis  ob  acredinem,acra  ob  aci 
boni  fucci  copia,  cum  prxdido  pu-  ditatem , pituita  vero  propcei  folle- 
gente,ac e rotten  te,bibolbq;  humo-  dinem.  verum in  hoc  negocio  con* 
rc.  Hijc  autem  peculiare  id  obtinct,  fyderandum , num  fub  cute  tantu: 


num  fub  intima  came  mufculisve: 
num  vero  in  mufculisac  Gtnguinc, 
qui  intra  vcnasconcluditur,humo 
res  lfti  contineantur.Nihil  etiam  ft 
hibet,quin  interdum  fuccos  lentos 
accumulari  fen tiamus, abas  fub  car 
nc, alias  in  venis:  quorum  poflre—  *, 
mum  (i  contigeric,vcl  cum  (angui-  *** 
ms  paucitatc , vel  multicudinc  fict: 
venae  vero  multo  minimeabudant 
fanguine,  ni(i  exteti  fucci  parciores 

- — fucnnt,ijqi a fanguinis  naturanon 

corrigenda:quinetiam  /omn’,qui-  ptocul  abfcedccestquorum  ah  j encr 
esque  interdum  prxfidium  afterut:  gia  aduve  prius  fpedantur.qT  fan- 
Euacuantur  autem  purgationib*  guinem  commutentur : alij  autcin 
fudorem,  vnnamq-.appcllantibus,  cum  mutationem  in  cundem  nadi 
flatum  di(curicntibus&  dilfipand-  fint.qucmadmodum  vtraque  bilis, 
bustquod  cxercitaciones  prxftant.  turn  Haua,  tnm  atra  : deindeex  his 
Atquciu  his  omnibus  ars  natura  nonnulli  facile  alterantur,nonnulli 
imiratur:  quo  ttenim  repit , mcdici  difficulter.quippe  cum  longins  ab- 
quoq;  munuseft, curfum  humorfi  funta  fanguinis  natura.tardiusira  ^ 
diriqcre, vacuationcsqi  promoucrc.  mutantur,vcrtuturq;  in  ipfum:  qui 
C Sunt  autem  hate rcmedia  omnibus  vero  non  itaproculab(ccflerunc,ce  . 


srtpartesomneisin  fuperfieix  pofi- 
tas,atq-,  mufculosl  tumorem  attol- 
lar.Pono  generatim  primo,atqj  v- 
niuerlim  curationcm  harum  doce- 
bimus,fpcciatim  vero , acpriuatim 
in  fequctibus,initio  fumpto  a cauf- 
(a  effcdricc,  quq  eft  intcmpcrics  cu 
B humoribusconiunda.  Commune 
iraque  remedium , vel  altciabiqvel 
vacuabittquorum  vtrumquc  natu* 
rafacitcum  cibis  medicamentisq; 
aptis,  idoncisq,ad  humorum  vitia 


communia  laflicudimbustproprias 
vero  nuc  (ingularum  medicationes 
doccbimus,quandoquide  alia  ell, 
turn  vacuario.tum  alteratio  vlcero- 
f^-.alia ciusqux  teulionent  infcrt, 
alia  vero  inflammantis. 


lcriusocyusqi.  Quarc  priuatim  vni 
cuiq;  cuiatio  dicabitur . Cum  itaq; 
fub  cute  impadi  tan  turn  lint,  cxer- 
citationibus  vchementioribus,fi* 
mul  ac  fridioibus,  lauacro  item,a< 
vidu  tcnuioriopitulabimur:  in(uj> 


, „ . . aqua  ordei  pari  ter  & oxymel  cxhi- 

D« ylcerojit, trnfiu*/u  inf.-immaton* laf  bebuntur>3i  id  genus  cxtcra.Quan 
fM<Lrmhtnmpr*caHl,or.',<um  or  Jo  ym  mcat,b°5  adhxrent , abfh* 

rMionr.  Cap.  1 5 . neant  ab  cxercitiotquicti  ac  fomao 

LAffitudoquxvIcerisfenfum  af  indulgcant:inqdiaprxcipiatur,qu$ 
fert,cauflam  efficientem  habet  vniucrfh  concoqucndi  bos  fuccos 

fuccum  acriorem,crodenicm,acpu  vunobuncnttvclpcrc  infuper  laua1' 

bunt 


Digitized  by  Google 


. • XoolIeAa.S^clfoir.  ~ 


G buntur  aqua  tonperata:  & port:  a£ 
furoptum  oxymel  extenuates  cibos 
ingcrannoxymcl  quippe  per  vrina, 
atq;  fudorera  expurgat  fuccu  qucli 
beta  natara  mo  turn.  Quod  fi  fvm 
ptoma  id,morbusq,  ceflet : tunc  (a 
tocau/Iam  explaradflimam  teha- 
bcre.Sm  autem  efitra,  cxiguusq;ac 
tumultiiofus  fuerit  ipfbru  fomnus: 
non  tantum  in  came  mufculisq^vc 
futneriam  in  venis  deprauatos  fuc- 
<os  contineri  non  dubitabis.Adhcc 
eonfyderabis,  vtrum  cumiflismi- 
fecantur  humores  lenti,  ac  tenaccs: 
quandoqutdcm  fi  non  adfint,fed  a- 
H hj  in  mcaribus  venisq;  concludanf, 
animaduertendu,num  paucus,mul 
msve  abundet  fanguis : an  ab  fan- 
guinisfubilantia  remotiorcs,proxi 
mioresvecernantur.Nam  vbi  pau- 
ciorem  fanguine  fpedabimus,  ali- 
osq;  (uccos  ab  eodem  longi  us  remo 
tos,ftadm  mccbcameto , quod  vim 
purgandi  talem  fuccu  m habeat , c- 
duccmu5,miffioni  (anguinis  parcc- 
tes.  Quippe  flaua  bile  morbum  co- 
mmentc.autatra,  autipfapituira 
faJfa , a natural!  fuo  ftatu  qualitate 
tantum  difcedfit-Quatnobrem  pur 
* gante  medidna,qux  lurmbrc  itior 
bum  effiadem  vaniet/vtctnur.  At- 
I Quiliquantftatt  fucci  illiVmantur, 
detradio  fanguinisinauxilium  ad 
bibcbuuc,  vain  metbodo  curandi 
docuimus.Pra.terea  fi  multocu  lan 
guine  mifccaiur  humores , ncc  fint 
abeius  eflenua  longe  aheni,primu 
quidcra  venarn  fccabimus , deinde 
puigatorium  mcdicamcnmm  affe 
rem us . Sem pera  u tem  intelligere  te 
putOjluccis lends  mimme  pnefemi 
DUS  id  pneeptum  locum  nabere: 
quippe  li  adlintl  vcius  curnfangui 
ms  copu,ncc  abhor  a fangumis  na 


turn  longiusjvcnamqooquc  in  hoc  ^ 
afiedu  fecabisipurgatiovcro  vix  ad 
hibeatur.Quado  autem  copiofi  tc- 
naces  fucci  in  venis  pauco  cum  /an 

§uinc  mixti  continentur.quiq*  affe 
:um  lartitudinispepcrcmntjhunio 
res  a fanguine  parum  rcniouentur: 
fed  ion  i vena;,  atq;  purgationi  in  to 
turn  parcemusnila  nanq;  cxidalcm 
pernidem  afferret:  hate  vero  fpe  ac 
fcopum  noftri  conlilij  baudquatj 
aflcqueretunciafli  naq;  fucci  contu 
maacas  facit,ne  prompta,  facilisq;, 
nedum  vtilis  purgano  : quippe  tra- 
di  icagitan  humores  vbea’iiefiuc 
rcnt,venasq;  obflruercut.  Yidusi-  I* 
taq;  citra  inligncm  ealorem  actenu 
ans,diflecansq;  omnino  pricipicn 
dus:  nc  a caliduarc  immodcrata  in 
partes  omneis  difloluti  deferanrur. 
Atq;  hie  vrilillimc  aflumetur  oxy- 
meli  cum  fcmimbusconfedum,cu 
ius  ficciiatcm  v-.ola  purpurea  probe 
cmendartptilana  itcm.pr^cipue  iu- 
uembus  cum  feenicuii  radicibus,in 
terdum  vero  & mulfa  dabitur.  At 
qunniam  frrqucndffime  his  omui 
bus  naturis  fiat  us  crafliores , ac  co- 
piofiores  ingencrantur,  Galenus  iu 
bet  dari  medicanicnxumdia  riion 
pipercon,atq; etiam  diacyminum.  Kf 
verum  nofir;  regioms  homines  no 
tolerant,  pcricufum  cicniro , ne  fi- 
bres if  la  accci  fan  ttquinedam  Galq 
nus  tantum  fngidiore,  turn  confti- 
tutione  aeris,tu  temperamento  cen 
fuit  ofFercnda.  Pr;fidia  aut  attenui 
da, qua1  & moderate  calfaciunt,  Sc 
internas  roborant  parteis,  no  in  po 
flremis  opitu!abuntur,qualia  vide- 
licet funt  cinnamons  u,cafia  lignea, 
anibar.cariopinlli,  &qujcciusgnU 
funt  aromata.q>  li  Gale,  cx  his  qdi 
non  probaretjili  aflridioni  impudf 

aum 


De  Sanitate  tuenck  ^ * o 6 


A dum  eft:  quart  cum  cartcrk  admix- 
ta,eximie  commndam  conflabun t 
mcdicinam  :partcs  naque  princcps 
(potiflimumq;  os  vcutriculi)  imbe- 
«lhmx  Ipediantur.  maftichc  igitur 
non  prater  mi  ttenda : fed  rofa.quia 
icfiigeratarcfacirq;,vitada.ftcrchas 
infuper,tum  qualiratc,tnm  pcculia 
ri  proprietary  lnlignitcr  commcda- 
nir.Cxtcrum  milholanguimsarq; 
xromitioijldcm  lane  inmearionib* 
vitanda  lunt. Vbi  vero  cra/Ii  lennq; 
lucci  in  mulculis  fuerint,  & probus 
in  venis  fanguis  conti  netur,  atquc 
lyncerus,auxi!ia  calidiora  tunc  mi 
b nimeverebimur,qux  vrinamappel 
iant:etenim  nullum  a (pai  lione  de- 
lationeq;  in  totum  corpus  liiccoru 
iiibcft  periculum.  Quamobrc  hie 
pr^lidioex  pulegio  Galc.vtitur:qdr 
xnaximopere  mmi  arridet , aut  ali  - 
quod  almdhuiulmodi.Porronotas 

fnavchorum  omnium  viriolbrum 
umorum  liic  omilimus , quando- 
quidem  in  eo  commentario,que  dc 
(ignis  confcripfimus,ad  vnguemjex 
polwmus.  Sed  vtobiteraliquid  clc 
bis  tradam.memcnro  vrinam  poile 
tcdoccre,qui  lintexuberantes  in  ve 
C narum  limbus  fucci : quorum  turn 
j • copiam,tum  paucitatcm,  a ratione 
viuendi  antcacla,a  temperamento, 
ab  xtate,a  tempore,  alijsq;  fupradi 
vfto  common  tario  explicate,  cogni 
tarn  habehis  . Prxterea  lalfitudo 
ipontanea,que  tcnlionislenliim  af 
fert,cum  nulla  prxeunte  vehetnen- 
ri  cxcrcitatiunc.^tq;  morionc  conti 
gctit,fuccorum  exuberanrem  copia 
rcftatur,qux  cum  rcltquas  corporis 
partcis,tum  prxcipue  mufculosin- 
ieftat:  quaregrauitas  tanrumactc 
(iolenutur : quandoquidem  lolius 
litlanguinn  abundanua : quxrc- 


ftiftimc  vrililTimeq;  vena  cubin  diT  D 
feda  euacuabitur : aut  malleolortt 
venis  icanhcatis : indc  toto  corporc 
vacuato.ad  relarationcm  renlioni* 
veniendum,  idq-,  fict  vndionc , fri- 
<ftione  moIli,qmcte,lauacto  teinpe- 
ratxaqux,  cibis  abftergendi  vim 
aliquantu!um,cirra  tamcn  morda-. 
ciurem,obtinetibus:quoin  nume- 
ro  ptilana,&  apomeh  funt : nos  ve- 
ro dc  his  brcuitcr  diflenmus,  vtpo- 
te  a Galeno  tarn  copiolc  cxplicacis. 

Sed  & dc  poftrema,  qux  phlegm® 
ues  lenfum  prober,  nonnihil  prxa-> 
picndum.Ea  igitur  vtpotc  a iangui 
nepotillimum  proucmente.dilk-  5; 
clionc  venx  curabitur : tantumque 
detraherur  fanguinis , quantum  cu 
xcas,tum  tcmpoiisconftirurio.rum 
temperatura  laboranris  liiadcbunt 
Atquc  etiam  loci  dilcri  men  habebt 
mus  hoc  in  ncgocio  laiTitudimsica 
pitc  nanquc,cetuiccq;  grauuaa*m  * 
doloreraqi  Icnticntibus , bumcra- 
1cm  venam  incidcs:  lin  autem  qux 
funt  medix  partes , cuiulinodi  tho- 
rax^ic  dorfum  dolorc  a/Hciantur* 
uuernam  cubiti  venam  fccabufiusi 
q»  li  xqualiter  vniucrfum  corp’gra 
uiutc  dolorcq;  crucicrur, media.  Si-  F 
gna , cauflasq-,  in  luperiorih’  librit  - 
accuratius  cxpofuimus. 

Df  aerii  in  vniunrfitm  precaution*. 

Cap.  1 6 

AEr(vti  alias  dcclarauimus)e£- 
lemiainrerdum  liiajterdum 
qualitate  tantum  alreraC,  arq;  pmu 
tatur ; verumeum  ij^pius  altcrutru 
contingat , corpora  innili  afficiun- 
turiutcmpciic.verum  non  omnia;, 
at  qux  in  tiles  dilpoli  tioncs  pr?pa* 
rata  funtalioqui  qui  fub  eoae  rcr- 
larcncur  aerc , vniuetli  morbis  cot- 

ripe- 


Colle&aneorum  Sccho  ij. 


G riperenturrquemadmoduin  fiib  ca* 
mcula  aidentibus  fcbribus  capercn 
tur,atr|uein  peftilcntiaomnesperi 
rent.  Quamobrem  non  ofcitanter 
adhibcnda  eft  ambienti  nos  acri  di 
Egentia : obftru<ftionum  videlicet 
apertione,  humidorum  deficcatio- 
jie , & excremen  toforum  expurga- 
rione : fummatim  omnibus  modir 

{■utrefediioni  repugnando:  & hae 
iin  t , qua  s acres  fubf  Un  bar  al  tera- 
tiones  retro  iam  diximus.  Quando 
vero  q uali  tatibus  permutatur.pracfi 
dia  ipfis  contra  ria  afterenda : quip- 
pealiquandoadmodum  calidusfe 
H exbibet:  interdum  admOdum  frigi 
dusrinterdum  coniundbim  calidus, 
ac  ficcus . Pro  calido  igitur  contra- 
rus  inducendus/ubterrancis  domi 
bus  inuentis:qute  & frigidiffimq,  & 
maximeperflatq,  &adfeptentrioes 
verfq : turn  aqua  prorfus  gelida  do- 
xno  affidue  afpena , herbisq , fuaui- 
bus^ac  refrigeran  tibus,ali  jsq  ei  us  ge 
ncris/pialesfuntrofr.humi  fufis: 
quod  in  cxtcrisqualitatibus.tu  fim 
plidbus,rum  coiugatisfacere  opor- 
«et.  Quinctiam  caTiditare ad  intern 
periem  notabilem  haudquaquam 
? jnclinante,  leuiflimavtemur  medi- 
l«na,qux  vitiofos  fuccos  tunc  gene 
fares  expurget.  Vcnimenimucro  to 
taaeriseflcntin  corrupta  vidataa;, 
euacuationibus  corporis  vmuern^p 
fpiciemus,atq;etiam  his,que  in  re- 
turn peftilentixaducifantur . vidbu 
refrigerante  fimul , & ficcante  vtc- 
mur,qualisqui  ex  a cere,  & lentibus 
parabitur:putredini  ft  quisalius,co 
rrarius : proderitpatiteraromatum 
filffitu  cofti,ftyracis , galbani , tcre- 
binthin*  refinx,  quq  pccubariter 


poteft  aerem  purgarc:  prxterea  tbe  it 
riace  i!la,quam  magnam  vocitant, 
drach  mq  vnius  ponderc  mirifice’o- 
pitulabitur  acri  peftifero:  fumetur 
vero  omnibus  rite  peradlis  coneo- 
dbionibus:qua  allumpta,  fex  hora- 
rum  interuallo  cibosnequaquam 
ingerat.Bolus  item  Armcnius:terra 
quoq;  Lemnia  cximic  confcrunt. 
Aucnzoarus  nofter  hircorum  vrina 
olfaiftu  ptodeflc  feripfit.  Catapotia 
infupet , que  aloes  portioncs  duas. 
myrrhx.accroci  vnam  capiunt,ex 
vino  diluto  liqucfadba,ac  bibita,vti 
litatem  fuminam  pr.rftabutu.  Nul 
lumquippc  vftjuam  vidimus, qui  L 
hoc  medicamcmo  periculum  pcfli 
lentix  non  euafcrit.Pon6  abftinen 
dum  apifcibusvniuerlts,  frudtibus 
humidioribus.habitationibus  m6- 
to(is,fublimibus(],:  facillime  enirn 
qui  ex  his  pari turfanguis.putrefcit. 
Carnesitcm  vitandx , cxccptis  quad 
a montanarum  auium  genereexpe 
tuntunfubquo  perdices,turdi,me- 
rulxq;  continentur.&pafferes  m5- 
tani.Cxtcrum  aluum  dcijcientibus 
commodifrimevtemur:  oxypheni- 
cibus  fcilicetjcalia.melle  acreo, vio- 
la purpurea, 5c  id  genus  cartel  is,qux 
alias  nobis copiole dicta  lime.  5ed  M 
iam  tempus  appetit,  vtfincm 
huic  fedhoni  impona- 
mus.arquc  ad  ra- 
doneni  curan 

di 

venia- 

mus. 

AVER* 


Do  Ration c Curan.Morb.  107 


r A V E R R H O I 

COLLE  C TANEORV  M 
r SECTIO  III, 

DE  RATIONE  CVRAN- 

DORVM  MORBORVM. 

D*  intepcraturaru  curat ionc,  qua  cum  bu 
monbns,  qna  citra  humous 
confifttmt.  Cap.  I. 

Oru  quyprxtcrnatu 
ra  cotingnnt,  duplex 
dnacoiutuiiui : Vna 
quide  egritudinum  : 
Alterafquyeascomi- 
tantur)  lymptomatu.Atq;itcmor- 
borumduxfuntdriy:  Alij  nanque 
fimpliccs,  (imilaresq;  ptes  affirm c, 
Vt  qui  ab  intempciaturaru  aliqua 
oriuiuur,qux  interdum  cum  hu- 
moribus,  interdum  vero  citra  liu- 
morcs  euenii:  Alij  autem  diflimi- 
Jares,  inltrumcmalcsq;  partes  infe- 
ftant.  Vcrum  enimucro  operypre- 
ciu  m me  faduru  videor , f\  hoc  no- 
fir um  ncgociu  eodigeflerimusor- 
dinc,  vt  pnmo  quide  limilariu  cgu 
tudinum  medicationc  doccamus, 
dcindc  mltru  mciualium,polhcin6 
C fympcomatuin  lpfbrum : quy  tame 
morbo  fublaroabircquoquccon- 
fucucrunt : quarc  fr  ultra  quisdixe 
tit,  a nobis  (eoifuin  tradita  coru  cu 
rationein , veru  dilucidioris  dodri- 
px  gra,id  nosfccifleexiftimet.  Ini- 
tio lginuTumpto  amorbis  fimila- 
tium , vnicu  curationis  mtempera- 
turx  citra  humores  fcopuin  elic  tc- 
ftamur : videlicet, vt  ad  pndinam , 
naturalemq ; confti  tu  tioncm,ac  (la 
turn  pais  ipfa  rcducaf' : idqi  fiet  co- 
traria  adhibendo,quibus  iurempe- 
uciu  curado  pcrficitur . but  autc  id 


generis alimenta.atq;  medicamcn-  D 
ta,  quxprimisfuis  facultadbusnt- 
temperaturx,  qux  morbum  crcat, 
aduerfantur.  Eitoetcnim  vtqs  ygii 
tudine  ab  intcperieorta  calida  (ic- 
caq;  laborot,  profedo  ratioc  vidus 
fngida,atq;  hununte,  quinetia  me 
dicaminibus  vim  refrigerandi,  hiE- 
medandiqiobtinctibus  probe  opi- 
tulabimur.Hyc  eft  aut  ilia,  qua  pci 
mo,&cilentialiter(vt  (ic  dica)p  civ 
traria  fieri  mcdicatiouem  dixim*. 

Ea  verb  qux  (irailibus  peragit,  hoc 
eft  ex  accidcnri,  fummoperc  veren- 
daell:  vtcunr.aqux  frigidy  perfu- 
lioadcdumabintcmperie  frigida  B 
profedu  (anat  • meatus  etenim  co- 
ilipantur  ,den(aturq,  cutis^itq,  ca- 
lor  internus  fitcumulatior  parnct, 

& validior.  Quamobre  ea  nobis  mi 
nime  vfurpabitur,  nifi  ad  hanc  no* 
traxerit  ncceflitas:  ne  in  cundcm  la 
bamurerrore,  in  que  non  paucifii- 
mi  (vtpo(leadocebimus)mcdicin£ 
profeflorefcdcmcrfi  funt,  co  curatio 
nisgcnerc  vtentes.  Rurfus  xgritudi 
nis.quy  ab  intcpcnc  fuccoru  exori- 
tur.medcdi  metnodus  duas  indica- 
doneshabebit : puma  liumons  no 
xi j euacuaticncm  : altera  partis  iu- 
tcmpcraturaailedx,vidclicet,dum  P 
vitiatus  fuccusT  ipfam  dccubuifict, 
corrcdio . Porro  cuacuatio  rnulos 
conficitui  modis:interdum.n.(an- 
gumis  millionc : interdum  medica 
incntorum  purgatione : interdum 
voixntibus : eft  cc  vbi  & clyltcribu^ 
fudoribus,atqi  vnna  cienubus  fiat: 
quy  quide  vniuerra,medicamina  fc 
cundis  fuis  facultatibus.atqi  tertijs, 
addect  propriccatibus  concmnat  : 
quippe  lim.iaris  corporis alterado, 
qnanaturalis  tcperaincna  altera- 
uonc  morbu  ortum  habuetit.pote- 
ftatibm 


Sdh’ohxt 
7.  Coll.li. 

ufpodet. 


Digitized  by  Google 


fcolIe&a.Se&io  Tertia. 

C ftatibu*  medicamentorom  prima-  tios  quofdl  medicos  xdift,  qoi  m fc  K 
rijseflidtur.  Quinetii  euacuitur,  fionefan^inij(utfblent)negIeda, 
g funt in corporehumorcs, i ncdia , incdiatn  (oil prqcipiunt: qua obfcr 
«xcrcitationc,lauacro,atq;  fiidioni  uau  fufi  liquatiq,  bumores,  calorc 
bus . verfi  qux  fangutnis  dctradio-  immodice fuccendcrum,&  tandem 
nc fi t euacua tio, ronc.cxperi  mecoq;  extindus  co.  f.  pado,  quoabinfufo 
fatis fuperq;  cognita eft.  Scd  potini  prater  modum  oleo  lucernj  lumen 
mum,qd  ab  experientia  proncifdf,  ftrangulatur.  Qnjrero  lingula:  oaf 
auxiliuminconfcflbeft:qdaurab  didaiumeuacuationum  vinrpadi 
ipfar6necft,bifaria  coftituitur.  Pri  fint,&hanc,an iiia  multum  inter* 
mbquide(vtidentideoftefumcft)  fitadhibete,in  primis  definite  ag- 
qm  mcdicus  nature  motu  idoneti,  gredior.Sunt  itaq; , qua:  fuadcat^tc  ' 
atq;  conucnientc  lemp  i mi tatur,na  difliiadeat euacuabonem,  afltdicy 
tura  vero  multas  argritudines  a fan  vires,  laboranns tern peramen turn, 
guinc exortas , profufioc fanguinis  artas.anm  rcpus,atq;  ipfa  regio.Vni 
lanat : ate ; cade  erit  via,  met  nod  us  uerlim  autem  acfurnmatim  afleri-  & 
inuenienui  vfus  medidnaru  purga  mus  mimme  euacuariones  molic- 
tiu.Sccurlb , qnquidem  creberrime  das,nifi  vbi  a mo,habi tuq ; narara* 
euenit,  vtalimenta  immoderatius  h humores  difccflcrint,  flue  in  torn 
jngcramus,quofiet,vt  fanguinis  co  corpore , flue  in  paitibus  quibufdi 
via  immodica  accumulcf,  atiusue  corpons,idq;  vcl  quanta tc,vel  qua* 
burner  exuperenqua:  fane  corpus , litate,vel  vtraq,  vitiaa.  At  quantita 
aut  venae  fed  tone,  aut  purga  none , te  quidem  fans  indicat  tenfionisg» 
aut  alia  qualibcteuacuajione,  fum  dafenfus,  haudabfimiiishuic,qui 
moperc  mdigerc  reftantur.  Ncmpe  poft  labores,cxerdtiaq; percipitur . 
ad  media, exercitiumuc  foiu  mede-  Eftq ; plenitudo  ilia  vocara  fra  va* 
bsconflliu  dirigi  minime  fuffidt : fa,hoccft,qconfifticfufispva(ahu 
dum.f.affedus,  qui  a plenitudine,q  moribus.  Altera  autc , qu$  eft  vt ad 
rft  fm  vafa,  origmem  trahunt,  cu-  vires  plenitudo, tfi  a qua  mate,  turn 
_ rateftudemus : ilia  nanq;  lentius,  a quail  tare  prouenit : abcaq,facul 
* tardiusq;  cuacuat.frxterea  talc qd  rates , q & alcdi  & mouendi  munus  Jjg 
poflet  vfuuenire,q<f illiconriugit.q  obcunr,graui»rur,atq;(vtpaucisab- 
perinfomnium  putabatfanguineo  fblua)potcftatcsocs, quxfundioes 
iauacro  Tmergt,  atq;  lauari,  qd  nos  coipori  fuppeditaqquibus  imbedl* 
in  fcdione,qua  de  fignis  cnnfcripfi  lion bus,innrmionbusq;  Rtdis,fuc<> 
mus, alias  recenfuimus.  Hicigitur  corum  quoq;,qui  in  corpore  funt, 
confllij  gratia  ad Galenum  quoq;  temperametum  naturale,  fimul at 
adit,  illiq ; affedum  omne  red  fens,  modus  vnianrur.Quamobre  vt  pl« 
tande  infomnii  hiftona  adijeit:  qui  rimum , poftrcmd  dida  plenitudo 
bus  pcrtiiafit  fibi  Galen. & probe  vc  laborem  vlceris  fcuftim  referenrent 
req;,  fanguinem  in  homme  audu  par  it,  quern  fane  improbi,  rnianqj 
immodice:  ideoq;  vena:  fedionem  fued,  qui  ab  hac  plenitudinc proce 
fieri  prxcipit.  verumGalcniconfi*  dit,efle  fobolem  nemo  nefeit.  Catte 
lio  haudquaquatn  pares,  Erafiftra-  turn  mtflioncm  fangutnis  fadendi 


Digitized  by  Google 


Dc  Hatione  Curan.Morb.  108 

A eflbpotiffirtium  ccnfcmus,  vbiom-  alias  humcrslem, alias  med)3,  quin  6 
ncs  ex  $quo  filed,  quit  corpore  ha-  etiamaliqnquxfuntin  dextrobra 
berur,  immodicefuccreuerint,hoc  chio,intcrduqux  in  finiftrodiflo 
eft,quantitatem,q  fm  naturS  illis  cantur.  Hacvero  (pecularionede 
debetur,prxtergre<iiiir.£':  qtl  fit  fan  misfione  (anguinis  ab(blut.i,(ucce» 
guine  plus mfto  adaudto,  qui  carte-  dit deea.quz  per  medicamenra  fit^ 
ros  humores  poteftate  in  fc  conti-  euacuarioe  oratio.  Purgatio  i»itur 
net,  cuius  increment!  immodcrati  nincmaximeadhibcbirur,qn  fucci 
nota  non  cxigua  eft  labor  tcnfiois  fola  qualitatetitiati  abundant,  cui 
fenfuum  adferens . Verii  qff  minus  fcopo  ilium  quoq,  retro  nobis  feri- 
fuadet  venx  (e<Sione,eft  vbi  in  qua  ptum  adiungemus,hoc  cft.nc  adfit 
liac  quanto  a mo  naturali  abeunt  crudoru  fuccorum,  aclentorum  co 
humores  t qui  item  fi qualitanbus  pia :qnquidcm  tunc  de  conco&io- 
fuis  (anguinis  qualitau  haudqua-  ne,&  medicaminu  incidentifi  exhi- 
qu5aduerfentur,&minimecrudip  bitioneineundumcflctconfilium, 

B corpus, atq-,  lenti  fucnnt,vnlisfimc  atq;  prxmittcndu  . Quamobread-  E) 
dettahi  pollc  fanguinc  demoftrSt . uertedum  diligenter,v&i  fit  pr$mit* 
Atq;interd£i  cxaccideri  fangumis  tcndavel  fcsftio  venx,vel  purgatio; 
millio  fit, vbi  videlicet  e narib*,  aut  Rafius  ctemm  literis  prodidit , (eft 
hxmorrhoidibus,aut  men ftruis, St  frequenflimo  exp'-rimenro  copro* 
hmoialijs  (anguine  prouocamus:  bafte ( fufeeperat nanq; cos, qui in 
id  quod  tn  quanta  cura  potenmus.  liofocomio  fgrotabant,  curandos  ) 
vitandu  nobis  erit . Prxterca  hro6i  pleuritide  laborantes  interi jfle,qui- 
euacuano  fit  nonnunqua,  vta  par-  bus  detradtio  (anguinis  ante  purga. 
read  partem  tm  rcuellant' fucci , nc  tione  adhibita  fuiflet : quoru  rone 
foras  e corpore  ,ppelli  oportet , qn-  hancego  qiiidc  efle  puto,q>in  pem 
quidem  paucusmin  hominefan-  tion  corpore  fiiccoru  vitiatorum  co 
guis,atque  is  nihilominus  viriatus;  pia  immerfa  Iatebat,qu$ubi  moca, 
Rurfus  vtroq-,  medendi  genere  ali-  agitataq;  fuit,ac  in  a«u(ut  fic  dixe- 
qn  vtimur,hoc eft,&  euacuamus,&  nm)  produfta  pemictc , mortemq, 

C auertimus,qn.fihumorc,quimor-  xgrotantibusattulit.  qfiq-.  ueroco  f 
bu  procreaqauferimus,  Sc  nc  rurfus  gimur  (anguine  prius  aetraherc , a 
fiat,augcaturq;,prxcaucmus.Om-  purgationc  uti : auxiliu  etcnimid 
nino  vero  memoria  firmiter  tenerc  cftpftntiflimu  quibufda  morbis: 
re  velim,  a vicinionbus efle vacuan  quarc ad  id,qd  magis urget,  animu 
dum,runc  cu  medentis  cofilium  ad  confiliumq;  medicus  debet  appone 
(olam  euacuarionedingitun  qn  ve  re,  atq;  abeo  exordiri  curarionem . 
ro  reucllereoporteat,  & ad  cotrana  Vcrumtame  mihi  in  primis  charut 
rrahere remotioribus  locis educen-  Aucnzoarus  in  ea  eft  hxre(i,ut  pur- 
dum  : plemus  aut  &accuratiusde  gatio  miflionc  (anguinis  prxeede-' 
his mox difleremus . Cxrciu vanx  re  debcat : qnquitfi!  tien?  (angui- 
illx  indicationes  (aciunt , vt  multii  nc  inanitx  Tupuacaneas  fupfluita- 
interfitjhanc vclillam vena incide-  tes, &adalcndum n6 ldoncascxi** 
xisrquippe alias  iuternam  fecamus,  gunt , ab  hisq;  uittofa  inteperamta 
afficiuntur: 


i 


Colie£h.Sc  &io Teitta 


|S  afficiuntun  quarelc&io  venq  etdu 

aluu  aftriefiore  rcddeqptibus.fex- 
hauchs,  exudlu  quoda  cxcrcmenta 
arcfacictibns.Porrd  Iter  pureatoriu 
& cmollicns  medicamcntu  noc  jn- 
tereft,q?  fllud  qmdc  fuccos  attrahir, 
hoc  vero  alu  urn  tin  mollic  ,&ftct- 
coraeducit.  Abflinebimusitem  t£i 
a purgatione,  turn  a venx  fe&ionc, 
vbi  craflorum  lentoriiq;  lnccoru& 
crudoru  collccla  per  corpus  fuerit 
copia . atq,  is  qui  mittendu  faugui- 
ncm  vetat , (copus  patet : qui  vero 
yurgationc  probibet,  definiendus . 
Erut  igitur  era  Aim  do , atq-,  lentor , 
H qua-  no  ua  facile  faciunt  purgatio- 
nc:  attrahet  nanq; , atq ; euacuabit 
medicamentu  probos  limul  ac  fa- 
miliares  fuccos : improbos  aute  pa- 
xitcr  & alienos.vtpocecontumaces, 
ac  rebcUes,rebnquet.  Porro  Galen, 
nolle:  no  febricitantibus  purgatio 
lie  per  ea  molieba^qua:  vim  & calc 
faciendi,  Sc  diflecandi  obtinent . Ia 
vero  fcbre  corrcptis,fri<ftiombus,at 
que  mcdicaminibus  attenuatibus, 
fimul  mediocri  calore  pratditis  va- 
cuationem  promouebat : id  qd  tu  I 
(celione  dc  tuenda  fanitate,  turn  ea 

Sux  eft  de  febribus,  ad  vngue  expo 
turn  eft . Rurfus,qucadmodu  nup 
nobis  dittti  eft  dc  fanguinis  detra- 
£lione,fitquoq;  ex  accidcnri  purga 
tio,  vtcum  purgate  medicinam  ex- 
hibemus  ptofluuio  aim  laborand- 
bus,q  fuccum  quide  morbum  facie 
te  dcpcllit , atq;  cuacuat,cauflamq; 
adimit,afteftu  vero  ipfutn  veheme 
core  & aucliorem  reddit : qd  num 
a fimili.an  a cotrario  comingaqpo 
ilea  vbcriusdiligentiusq;!docebi— 
xnusNuncad  cljfteres  accedamus, 

rbus  unvumur  ad  cxcrcmenu 
cduceuda;  aut  ad  concrarium 


fuccos  auertendos:  nonnulli  nutfm  C 
cosinfundut  ijs.qxgre  medicanic 
turn  purgatorium  aflumunt,atquc 
item  ifs,quibus  vcl  iecoris,  vel  vetri- 
culi  vitium  contractual  fuit : ncm- 
pe  a mcdicamcnto  purgante  pars 
vtraq,  lolet  affici.  Atq-,  vt  in  totii  di 
xerim,  vriliflime  inijciunf’aile&io- 
nibus,  qu?  ab  alui  aftridione  oriun 
tur,&  inteftinoru  vlccribus,  inflam 
matioibus,doIonbus,& renum,vc- 
ficx  ,atq,  coxcndicis  afRdbbus . Ex 
hjs  vero  alij  miteqalij  acres,  quida 
fimpliciflirai, quida  ex  multis  praefi 
dijs  confedli . Porro  balnea  tenues 
fuccos  difcutiut,atq;cuacuant:qua  L 
re  vbi  a craifis  vifcidisq,  humonb* 
aggcncratosmorboscurabis,ab  his 
ablbncdu  ccnfeo,nc  in  detenus  de- 
ctdat  corpus : lolet  ctenim  humo* 
rum  moles  inflammaii,  fi  ante  con 
ccxftionem  quis  lauetur.quinetiam 
iiitctdu  partes  principes  vitiantur, 
atq,  inflammadone  tentantur.  Fa- 
mes item  in  prxGdiorum  numcro, 
q faculcate  vacuandi  obtinent.  col- 
locatur : potiiIimumq,in  egritudi 
nibus,  qux  proximu  vigore , atque 
iudicarione  habent.  Hadlenus  de  I- 
teperaturx,  fiueefi  humonbus,fiue 
ciuahumores  facia:,  cuacuatioib*. 

Quando  fint  faciend e tuacnaiiones . 

Cap.  1. 

PRoximu  eft,  vt  definiamus  mo 
dumcoru,qu£  retro  dicta  funt, 
fm  maions  minorisq,  differentia . 
Atq;  vbi  omnino  hislupcrfededu, 
maxi  me  euacuatione,  & que  fit  per 
contraria,curadone . Quippe  iden- 
udem  vfuuenit , moibum  quidem 
fuadcre  cuacuationem,  & conrrarij 
adhibidone,cftcrum  alia  fubefle  ^ 
prohibcat,quominusipfis  vtamur. 
Atintepcratur^atra  humore  in- 


Digitized  by  Google 


* 


Deronccurando.morbo.  109 

A feTlat,medicado  contraria  adferfdo  dico , inreHigcrc  re  vclim  facultaces  D 


* 


pcragiturtvcluti  li  ira  continent,  q> 
in  duobus  vd  tribus gradilr ad  quit 
dam  intcmpcraturam  quisdecidat, 
tuc  falubrem  caullam  m huiufmo- 
diaffeftucllcoportet,qua:contanc 
tate duobus  tribusq,  gradibus  pu- 
gnet aducrfus  intcmperiem  illam  , 
quam  vnquccompertA  habere  mi 
nime  polhs.mli  pnus  dum  (auitate 
fruerctur.hominis  temperatura  per 
cognnam  tcnueri$:ad  09c  region*?, 
artatcm,anm  tempus,vidl’  rationc, 
confuctudincm,  virtu  tem  denique, 
& caullam  . Atq  ui  f?pius  caullam 
B vututcmq;  coniyderare  prartcrmit- 
rimus,nili  li  intemperatuta  hurno- 
tibus  afficiat . Quail  do  autem  pars 
qurpiamltempcrie  citra  humores 
coiripitur.tuncindicatiocscuratio- 
nis  per  coutrarium  dcfumunla  par 
ds  tplius  temperamento,  vfu,  {Utc, 
fitu,  poltrcmo  lplius  lenlu : verum 
imemperatutamm  cum  huinorib* 
curationis  mctaeft^uacuatio.Cau- 
£ts  autem , qu9  excrements  ilia  pa- 
riunt,confyaerabimiis,an  f.a  corpo 
ns  aitedh  temperamento  cifici.uif, 
an  non.  Solctetenim  in  plerisq;  na 
C rurishominumtaliaimmodieeac- 
cumulari,  ac  colligi,  in  quibuldam 
veto  etas, an  111  conlhtutio,cceh  lta- 
lus,alimcnta , Sc  omnis  viclus  ratio 
huiul'modi  fupeifluitatum  prouen 
turn  adferuin.Quinetiam  conflict^ 
purg  uiones  retenne,  cuiuGnodi  I19 
morrboidarum,menlium,&  aliotu 
conluctorum  prortuuioium.cxcrc- 
menta  efficiuntrexcrcitanonum  itc 
dereli&a  coluctudo,  limul  Sc  expur 
gationum.  Ad  h9C  virtus  quoq;  no 
mediocntcradiuuat,  quippe  maxi- 
ma ex  parte  tgrituuo  lpla  cuacua- 
dom  adueriatur.  Cum  verb  vutute 


munerc  aliquo  fungentesin  corpo- 
re,  veluti  expul  tricem,motri  cem,at- 
qucaltricc . Caetcrum  mdicationes 
euacuationis.quam  vniuerfate  vo- 
citant,intcrdum  all'umunturabaf- 
fc&is  partibus,pr9cipueq;  li  ex  nu- 
mero  principum  1'uerint  , & ea  — 
rumquf  munia  obcunt  pradtan- 
tiora , cuiulrnodi  eft  ventriculus. 
Ncmpcli  quis  detraclionclaugui- 
ms  indigensos  vcntnculi  aftedum 
imbccillumcj;  Kabeat,ab  hocauxi- 
liofancquideabftinebimus.QnH-  E 
dovero  partem  aliquam  pnuatim 
leorlumqi rxpurgarc ftudemns ,m  i 
(qux  nuper  aid>a  (unt)litum,  vfiim 
lenfumq,  cotcmplabimur.ab  hisqi 
indicationcs  trahcmus.Quinetiam 
abipli us  corporis  toca  coultiturio- 
ne,quxinrcrdum  euacuationl  po- 
ll ulat,  in  terdum  verb  rccufar.quod 
pollrcmum  accidit.dum  plemtudo 
adeft  non  ton  corpori, led priuatim 
vni  uarticulc.  Prftcrca  vtcri  in  mil- 
iictibus  gclfcmo  alias  euacuari  de- 
bcrc, alias  minime  oponerc  ftgittfi- 
cat.Scd  de  his  Ians,  qu^  fuadelt  vel 
diHuadcantpurgacionem:  nuuede  F 
curationc  per  centra  ria  agendum  d 
Aplcrilq,igituromnib*prilcis  me 
aids  prodicum  elt  litcrarum  monu 
mentis,  hoministempeiamentum 
tunc  parum  a naturali  conltiruciSe 
declinare,  cum  ant  naturx, aut  Tra- 
il,autambienanosacn,autanm  t€ 
pon,autdcniq,  region!,  Sc  alijs  hu-* 
mlmodi  cbgruit  morbus:  veluti  cu 
ouis  adolelccns,  tempera  turam  cali 
diorem  obtinchs,  inrcgionccalida, 
con  Ititu  none  anni  calida,&  qui  vi- 
clus rauone  cahdiore  antea  vfus,a 
febre  ardente corripirur,huiusqui- 
dem  temperaturam  pauco  vitio  tc- 
ColLAuer.  DD  tan 


•Digitized  by  Google 


. Col  Ic&a.  Se&io  ii j. 

G tarifcireteoportet.  quare  pr$(idi|S  rudineouapiam  afficiatur.qusfe-  K 
opirulabimurmodicerefrigcranti-  cundi  abfcefl'us  caiorem  cuocct,qs 
bus. Quod (i contra accidcrir,(ene  quxfo.  negauerit  hunc  magisqua 
f.cuiustempcramcntum  (itfiigidi9  ilium  adolcfcentcm  a tempcramea 
in  rcgionc  frigida, & anni  cnnflitu-  to  proprio,natiuoq;  dilceflifle5  vnus 
none, pan  anlcnte  febriaffici,  a na-  nanq;  vnico  tantum  abcft  numero 
turalihabitu  Iongiflime  abeflc,&  alter  vero duobus,  vcl  plurib9.  Qua 
non cxiguam  temperaturx  altera-  obrem  curationi  medicorum(quo9 
nonemfada  mcminidc  tc  velim.  retro  iamdiximus)adhxrcdum  no 
Curationcm  itaq;  moliunturcum  eltQuippc  remedia, quxindicarur 
infigniter  rcfrigeianribus . Horum  a reccflu  illo  naturalis  remperame- 
ego  opinioncmaigumenrismani-  ti,nonomnino(ecurafuntfenibus, 
fc(b(rimis,validillimisq;refellcretc  mortemq,  vt  plurimum  adferunt, 
tabo,illeetenim  adolelces  febre  ar-  quandoquidem  principum  pauiu, 
dcntclaboraiis,opcm  (entiet  tatum  atq;  nobilium  mediocritatcm  viti- 

H ab  extreme, eximicq;  frigidis,c  quo  antfua  vi  refrigeiatoria  : cjuo  fict,  L 
rum  numero  caphura,  & cucume-  vtaudior,  validiorq.enadatame- 
rumaquarqu^  lent exhibita pari fe  tria,quacflcxgritudinisinteritusq; 
bre  correpto , caiorem  eius  internu  cauflam,in  confeflo  cft.Prxteiea.q, 
extingunt,  atq;  ob  id  pcrnicie,tnor  priorem  opinionem  inuexerunt,  e- 
tcmq;accerfunt.Vcrumquodincr  iufdem  ablceflus  prxfidia  frigida, 
rorem  talcs  viros  adduxii,v.ou  eft . (enum  atq;  iuuenum  debere  die  ce 
Quippecxiflimarunteundc  ?qua-  fcnt,hocquidcm  argumcnto,q>coc 
lemq, (empercilcmiuuenibus.at-  poracalida primo,calidicatem (ccii 
que  (embus  natiui  caloris  in  exter-  di  ordinis  conlequuntur:  qua  item 
num  receflus  modum.ac  menfura:  funt  frigida  numero  pnmo , calorc 
quod  (anc  abfurdum  clt,alioqui  q (ecundi  adipifeuntur:  neccftaltem 
vchementius  tefrigerarent,hoc ell , altcro  calidius.  Quinetiam  (t  adole 
tertij  ablceflus  mcdicamenta,  (eni-  feens frigidioiibus,q  natuix  (ux  c5 
bus  vtiliter  prxberentur : (ic  nanq;  gruat.medicaminibus  vtatur,null» 

1 via ac ratio curandi  Itcmperaturas  abhisincommodum  percipiet,at  M 
nosdocuit.Elloigituriuucnisbi!io  potius  vtilitatem  conlequetur.  vi- 
fus,primo numero ordmeve calorc  riumetenim roburadco  validu  ob 
obtinens,fcbre  corripitur,  & ca  qui-  tinct,  vt  facile  ipforum  vim  demu- 
dcm,quxcalidum  (ecundo  ablcef-  tct,alteretq,:quare  naturam  homt- 
lucfticuus  profe&oivno  tantu  nu  ms  haudquac]  vitiat,fed  tuenf,  atq; 
meto  a fua  tewpcratura,iofitaq;  ca  ad  tpationcm  rcuocant . Contrantt 
liditateaberit:  quamobrcmcomo-  aut  (embus  vfuuenire  (bletob  pat- 
denon  medebimurijs.  quarordme  tium  fcrcoium.ac  prxeipue  pnnei- 
fccundo  funt  frigida:  nempe  nimia  pu  imbedllitatc  frigiditateqj.ppca 
accipiuntaltcrationem  in  nominis  (cm,  qui  valdedcurcnti  febre  labo- 
iuuenis corporcab  igneo, acouifui  rauerit,idonca crunt,qu£ (ecudo ab 
xiocj;  calorc. Verum  Ii  nuper  didus  (cc  flu  rcfrigerat.idq;  ronibus  pixdi 
icncx  priroo  ordinc  fngid'lab  xgri  dtis liquido  patet . ad  hxc  qm  non 
,u.t  xque 


-Btgitteed  by 


Dc rone curan.morboJ  ")  no 


A xquepotcftmcdicamenra  vinccre 
fcnum  calor,atq;iuuenum,&I  Tub 
Aantiam  igncam  demutarc.  At  us 
rogabit,cur  (embus  vfqueadeo  call 
da*  (ebreseueniant:Cui  inpromptu 
rfiderc  potes,prxpoftemm  vift’ro 
nem  taliu  febrium  caudam  eflerne 
pc  fi  proba  vtcrcntur,vix  acccndere 
turinfenum  corporeita  acutxfc* 
brcs.Nos  vtio-.  in  (ofHonc,quam  dc 
morbis  fcripltmus,?gntudinu  cauf 
fasduastantum  cdcdocuim9:  vnS 
qua;  ab  intern  peratura  particul?  pc 
culiaridcfumitur : altctam  qu?  ab 
J cxtcrioribuscooritur.Si  igiturtcpc- 
B ratuta  laboran  tis,aetas,  aer  nos  am- 
biens,rej»io  deniq;  morbo  fenu  ad- 
ucrfantur.protinusconfiltum  me- 
dens  dirigetur  ad  folam  vnft9  ratio- 
rcm.Atq\(vtin  totumdixcrimjvbi 
aer  egritudinirepugnat,  vtilitatem 
eximiam  9grotanti  paritcr,ac  fura- 
mam  voluptatcm  mcdicati  adfert. 
Qjiamobrein  fi  talis  no  fucrit,  qua 
Jem  diximus,  artificioelaborabim9 
ac  parabimus  co  ipfb,  quod  I (cctio 
nc  dc  fanitatc  tuenda  indicauim9  - 
Cxtcrum  quiaconfuetudinecxpc- 
titur  fcopus  m medendo,an  f.  quid 
I ' fieri  dcbeat,an  non:&  fi  fiat,quo  pa 
C dlo,quaq;mediocntatcidcfficiatur 
nunc  definictur  exemplo  potionis 
aqux  frigidx  in  febre  ardetidima. 
Ncmpc  fiqui  laboiat,dum  fan9  de- 
geret.aqux  frigidx  potui  adueuit, 
Itrepnlc.ac  tuto  ( vcl  iocinorc  oreq; 
▼entriculi  imbccillisjillam  propina 
bimusicp  (i  contra  non  aducucut,(i 
nepericulocxhibcri  non  potcfhve- 
rum  ncccflitatcpleiunq.adaiftiilla 
bibendam  prxbcmus,fcd  & parci9, 
& minus  gclidam.Quid  aurem  co- 
fuetudo , qux  eft  acquifita  natura, 
Talcat,faus  fupcrq;  uoftt : atq;  cua 


fubitasomncs.acrepentinasmuta-  D 
nones  pemiciofas:  pauiatim  nanq; 
ac  fend  in  progrcdiendum,cum  ab 
altno  ad  alterum  trandtus  fit,id  qd 
potidimum  a prudente  natural  co 
Uitutionum  anni  mutatione  obfcr 
uari  fpcbhrous,lentcquippc  aegra 
datim  a con trano  in  contrarium  p- 
gittalioqui  ddcrcpetc  frigus  immo 
tticum  calori  fuccedcret,imolcrabi- 
Je  id  ammantium  generi  forct . Siit 
vcrbqui  rantam  uimconfuctjtdini 
rnbuant,  vraflcrantfuiflequofda, 
qui  a tcncris.veneniscdundisadue 
fcercnt,nullum  ab  hisincommodu 
fcnticnteSjfed  all  mania  ex  his,quc-  E 
admodum  cx  probifucci  eudli|s,fu 
fcipicntcs.Quorum  ego  fentcti;  mi 
ninicacccdcndum  arbitror : quarc 
f libcllo  dc  thcriaca  & vcnenis.mul 
tisdemoftrationum  argumcris  do 
cuijillos  grauif'iime  peccare.  Quod 
autem  auiilia  cfle  muranda  client 
neevnico  tantum  vtendum,  probe 
uidem  di&um  cft.neCnatura  affi 
uo  yfu  corpori  aflimilarct  medica 
men  turn, atq;  id,  quod  prxftarc  d* 
buit,impediat Porto  nemo  nefik 
virtutem  maxime  edc  fpedandam 
rbi  euacuarionem  cogitamus.  Alt? 
ran6isvcrbmodumindicahui,qui  F 
hcdicis  febrib9  correpti  aqu?  cgcli* 
dx  balnco  lauanf,  vuft  quidcm  pri 
mb, fed  fi  diutius  vterent,  partes  ip- 
foru  principcs  vuiarenf’,  mortcq-,in 
dubitatboDircnf.quqdGal.  noftcr 
multisinlocisdodiflimc  tradidit, 
cxeplisq;,atq;  hiftonjs  cofirmauit : 
cuiufmodi  eft  ilia  adolcfcetisinte- 
pcuecitra  hfioicaffecb,qui  cu  fum 
moperc  aqu?  frigidx  porionc  expe 
teret.hacq;  medici  denc"arenr,fta- 
ruit  moritrdu  fibi  non9,  dc  excru- 
ctari.quarc  auidif(imc,a  tq;  immo* 
DD  t j dc- 


f '■  ? Colle&aneorum  Sc&.iij/ 

G dcratiflime  fngida  exhaufta , flat!  ptoma  lllud  contrarium  ad  morbu  C 


abintempcracuraliberarur:  verum 

exi  rnia  aqu*  frigiditas  dcglutiuois 
funCiioncm  infigniter  l£fit,atq,  tan 
dcm  miferrirous  tile  medicoi  um  i- 
fcicia  interijt.  Prxccien  mtcmpcra- 
menti.quod  cum  humonbuscoufi 
ftit,medicario  duos  fcoposobtinet: 
interdum  ctetiim  indtcatio  lumct' 
ab  alterationc  intemperiei  diuerfa 

*bca,qu^abhumorimisintclligii  ’ ,, 

Exempli  f'ratia , fcbres quxab  flic-  C mratw.qiu fwgulu part** dtbrtmr. 


cottarium  primo  fcquitur,cuiufino 
di  defcdus  animi  ab  inanitione  fa- 
ehis.  Aliter  vero  in  diaria  contingit 
in  qua  videlicet  citra  humore  caufa 
confifh t:atq ; item  aliter , q uado  ab 
extenoribus  intern  penes  genera  tur 


cuius  curanonc  te  ignorarc  non  ar- 
bitror.Hadenus  de  totius  corporis 
intemperaturx  indication)  bus. 


cisputrelccntibusortum  habcr,po- 
tiinmumc];  a cra(Tis,lentis,atq-,  cru 
dis,  q uatenus  T tern  peratu  ra  coftant 
H cftliaa.ac  ficca , medicaminibus  in- 
digent refrigerantibus  fimulachu 
hiedantibus.quamobrc  concodio 
m(qui  alter  eltfcopus)  maxime  ob 
funt.Oportetigiturnatura  pruden 
tem  &expericntem  hiccfle  medicu 
vtirtdc  vtllitatem.non  pemicic  con 

lequauturlaborantestquippequod 


Cap.  J. 

NVnc  ad  eas,  qu?  priuarim  fin- 
gulis  partibus  debt  tur, noltra  L 
le  vertar  oratio.Si  igitur  in  vna  cor- 1 
poris  patticula  cgntudoconfiftac, 
quemadmodGli  cercbxu  intempe- 
nc  frisridiore  afficiacur,mitiorqui- 
dc  ac  Teutor  erii  morbus,quippe  ha 
ud  ita  mulrum  fymmetna  natura- 
lis  tfpeuamenti  prxtergreditur.qua. 
re  pr^fidia  modice  calefocicntta  ldo 


I primiSclleneccflarium,  idoncucp  tieaerunt  cenebrotat panes alixrc- 
pituitofx  febris  curationi  exWlima-  frige rari  validius  debenr.  Hie  aure 
musabeuacuationcprofieifcitur  vi  ealdem  aflumemus  indicanoncs, 
tiolbtum  fuccorum:  quod  n6  idem  quasfupra  cii  dcicneaciuucnc  fie 
accidit  biltofis  febribus,quandoqui  ret  fcrmo,(aTpfimus.Cerebrum  igi 
dcmipfarum  fymptomatisfbluoc  turtutdcale(acerepotes,refrigera- 
currere  debemus . Atqui  ft  vtrunq;  re  non  citra  periculum:c?tetas  vend  M 
I paremvim  confydcranonis  poftu-  particulas,qu?temperamemofunt  •*' 
let, tunc ^quam  vrriq-, mcdicatione  fngido,quaiesncrui,  fiaftigorelx- 
adhibendamefleputato.  Quando  fionem  traxerunt,  v til  iter  ac  fecurc 

calefaciesudq-,  non  immodice  facie 
dum,  ne  a fua  teperie  abicedant.  Ea 
demde  ficcisatq;humedlis  dixifie 
pucato,quoniam  parti  bus  noxa  tan 
turn  accidit  ab  elemento  in  ea  prz- 
pollcnte.  Maximam  vero  folicitudi 
nem  habendara  tibi  efle  ccnfeo,c4 
partis  affedtx  magnum  in  corpore 
vfum  cognoucris:id  genus  funt  par 
tes  principes,qu£  cximie  neceflarijs 


vero  a fymptomate  penculum  non 
imminer,cauflcablari6i  modisom 
nibus  Addendum  cfl,qtiippeeopa- 
floexquifirafit  morbi  curano.  Ad 
h^c  vbi  ygritudoj&fymptoma  huic 
fuperueniens  contraria  fiicrint.ve- 
luti  febris  ac  fyncope,  fie  eritopitu- 
landumifcbri  nSqj  refrigerantia  ap 
ta  funt, animi  vero  deliquio  calcfa- 
cienna:  atq*  ilia  vacuationeldigct 


h^c autem alimcnto.Quintua lym  funftiombus prxditx funtQuippe 

ip  la- 


Dcronecurando.morbo.  nr 


6 ipfaram  roburfooercjatqjadauwc- 
re  pcnitus  conaboris,  nc  per  conlcn 
fiim(vt  fieri  fblet)nobilinimfi  cor,a 
quo  calor  omnis  nariuus,  ac  deniq; 
viraipfa  dimanat, vitief.Q.uamob- 
rem  in  talium  morbis,vehemcnter 
tfonaarijs  noneritvtendum.poriffi 
ihuc];  vbi  refrigerarione  opus  eft . 
loeinorietenim  vel  lromodicc  calc 
fado  verebimur  auxilia  adferreex- 
quifite  refrigeranria,  quandoquidc 
opus  eius  om  n ibus  particulis  eft  ne 
ccliadum.  Intelligens  igitur  parti u 
omnium  turn  fundioncs,  turn  vfus 
(quos  m alia  ftdionc  indicauim*) 
H hauddifficultcrinuenics,quatcnus 
cuiuftj;  robur  cuftodiri  debeat  pro 
be  infuper  didum  eft,  focietat?  co- 
fenlumq,  non  cxiguam  nobis  indi 
cauonem  fuppcditare.vcluricu  ori 
ven  triculi  caiidiori  refrigerantia  im 
moderate  admouemus,  ccrebru  ip- 
fum  vitiari  necefle  eft,q uod  narura 
eft  frigidius.  Ncq;  item  iecur  ifigni 
ter  refrigerandum , propter  eius  cu 
cordc  focietatem.C^terum  iftx  vni 
nerlx  indications,  qux  calori  con- 
trana  magnoperc  non  efle  adhibfi- 
da  demotiftrant, propter  vni cQ  cor, 
cuius  officij  dignitas  maxima  eft, 
“1  atq-,  ^grotantibus  maximeomniu 
neccflana , quodq;  poteftate  pard- 
cnlas  alias  condnet,quauis  vnua- 
du,&  energia  ex  i flat,  id  quod  in  ft 
dionedefundionibus  fanitatisnu 
per  nobis  feriptum  eft . Quinenam 
fumma  cura  aduerres,iocinorcint£ 
peric  calida  laborante,  cor  non  die 
ncgligcndum , vbi  curationcm  ag- 
gredcris:etenim  id  medicamcns,  id 
genus  facultatcm  habentibus,rcfn- 
gcrabis : quoniam  idenridem  calo- 
tis  iocinoris caula  exiftit.  Veru  cnT- 
uero  non  folum  nos  oporcet  conk* 


lium  dirigere  ad  calcfaciendum.re-  IC 
frigerantium  ,humedandum , atq; 
ficcadum  cor.fidctiam  ad  potefta- 
tcs,& fundioncs  auxiliorum  ftcuu 
das,tei  tiasq;  vocitatas.  Poftremo  & 
litu  indicatio  aflumetur:quxcten» 
per  fumma  corporis  intcmperiela- 
borant,imbcciliiora  prxfidia  poftu 
lant.quibusautem  inprofundo  cor 
pore  intemperatura  confiftit , vtiqj 
multo  valiaiora  exhibcbrmusialio- 
qui  multo  infirmioraq  pro  vfutuo 
ad  locum  peruenient:  foluitur  naqs 
rarionc  longionsinterualli  visroc- 
dicam<fti,quod  maxime  icftautfpul  - 
monisegritudines.  L 

Dr  mijiione  fittguinit. 

Cap.  4. 

REftat,vt  de  indicadonibus  c5- 
tranorum  expofiris,duas  prx- 
cipuas  cuacuationis  diftcrccias,pur- 
gationcm , atq;  fanguinis  mimonS 
expliccmus,quarum  varif  funtindi 
cationcs. Igitur  in  vena;  ftdionc  at* 
tcndcndaTiintin  primis,  virtutisro 
bur,  atqjimbccillitas,  vchemenda 
morbi.nuc  adfir,fiuc  fii  tura  fit.^tas, 
anni  tcmpus,rcgio,prxftnsaerisc6 
ftitudo,vita  ante  ada,  confuerudo, 
deniq-,  omnis  viucdi  rado:qu;  vni- 
uerfa  concentu  quodain  ac concor- 
dia,  fi  detrahedum  eflefanguincm 
fignificent,audadcr  intrepideq;  ve 
namiuddes,  vnoquoq;diligenter 
confyderaro,  ne  pars  qufpiam  cor* 
poris  affeda  id  prohibeat,  vel  u ti  cu 
quis  vcntriculios  refrigeratum  ob 
nnet,fimul  ac  nauftabundu  & im- 
bccillum.Porro  ^tas,  in  qua  podffi* 
mum  uena  utiliflime  ftcatur.ea  eft 
qu^florens  vigens  dicitur:  poftqua 
farile  tolcrat  Sc  ij.qui  ftptimum  ft* 
ptennium  ingrefli  funr,  idq;Tccrdi 
ad  ftptuaceutnum  vlq,  annum, ve 
DD  nj  rum 


Collc&alSafHo  Tcrna  1 


G rum  mtor,  parcioiq;  euacuado  fiet, 
<j  cxteris.Quibuldam  autemo&o- 

Scnanjs  ciua  pcriculum  & coirnno 
e mittetui  fanguis.  Pucris  vero  an 
ic  dccimum  quartum  annum  Gal. 
omnino  vctatdetrahi : quanquam 
Auenzoarus  memorise  (ledent,lc  fi 
holotriino  vcnam  difl<cuillc,atq; 
hunca  inortctalt  rcmcdio  liberal^ 
lc.  Qui  veio  viribus  lnfirmioribus 
dcgunt , in  rotum  ab  liuiulmodie- 
uacuationearccndi:quippc  (angui- 
ne nuUbviaus  (cm  pen  is  extreme 
concidit,uec  pollea  rcuocari,rccolli 
**  giq, potelt.Qnod  fi  vitx  dilcrimcn 
iacturamc];  futuram  ( vtin  lenibus 
apopledicis ) & alijs  lplorum  mor- 
bis  pcruidcas,  lane  id  genus  auxili  j 
v(urpabimus,prudeter  tame  & mo 
derate  vacuautes.  De  tcmpoub’au- 
temanni,  ver  accommodatifiimu 
venae  incilioi.  Allas  maximc,(ic& 
fbtutioncm  fuam  leruauerit.inimi 
ci  (lima:  exoluunturetenl  farillimc 
fpirnusac  vires,  ibecilliorcsq;  funt: 
quarc  fi  necertaua  miflionem  lan- 
guinisperfpexeris,modica  lit  opor- 
tet,atq,  parca.  Hycms quoq; » etat: 
pocrclcit  nanq;  tunc  fanguis  limul 
1 acconglaciatur,cralIclcitq,.  Pollrc 
■ moautumnus.ficcitatecaliditateqi 
arllati  proximus , ulem  euacuatio- 
ne  interdum  difluadet,tum  propter 
ventorum  tumultus,  qui  in  co  cxci- 
tantur,tum  ob  inconllaiuiam  lux 
conilitubonis.interdum  item  autu 
no  quibuldam  ven^lechocoucnit, 
natura  ac  morbi  magnitudine  co- 
getc:  quantitasautcmac  menfura 
minor  crit,<jea,qux  vcrc  detrahif. 
Pr^terea  vbiintcndimus  parte  vna 
tantu  corporis  vacuare,in  qua  ple- 
nitude quoq;  confillat.tuucfangui 
nisquanuuacduccnd;  mcntcad- 


hibebim*:  nec  uno  impetu  id  facie  K- 
mus,(cd  1 reran  do , q u i ppc  co  fertim 
fada  cuacuatio  infigne  pcriculum 
quandoq,  ad  ten. 

Df  pHTgatione.  C ap.f. 

NVncde  medicamentoru  pur- 
gantium  pononc  diilerendu 
ell:  cuius  modum  ac  mcfiiram  exa- 
dc  perpendemus.  Hanc  igitur  ncq; 
puen,neq ; extrema  fenedtute  confe 
dti  allumcre  dcbcut-Tcmpora  aute 
anni  purgationi  conucniendfiima, 
vtprodiacrunt  dodlillimi^ntiquif 
fimiq;  medici,ver , atq;  autumnus: 
quoniam  ijsconltuutiombus  filed  L 
a medtocritate  naturali,  qualitate 
tantum  dec  1 mat.  Aeltate  item,  atq  j 
hyeme  cuacuatio  qu?  fit  p mcdica- 
menta,noxiadl:illa  naq-,  ficcitate, 
caliditatemq;  immodicam  iuchit : 
hxcfuccos  coinumacesacrebelies 
efficit.Porro  qui  (aniratis  tuedq  gra 
tia  medicationibus  tantum  vtunf, 
conllitutione  temporis  pluuia,  atq; 
humidiorcpurgabutur:quippc  hu 
iufinodi  aens  conditio  ac  llatus  per 
opportuna  fiint.Confuetudo  inlujj 
magnum  in  hac  rc(licuu  & in  alijs 
rebus)liabebit  momentum.  Quin- 
edara  aliquam  corporis  pat  te  pur-  M 
gaturi  eius  turn  poiituram,  ac  firtr, 
ac  deniq;  cum  alijs  lbcieutem,&co 
(pirationcm  cxquilitd  contempla- 
bimur,quod  nos  fupta  dc  veux  fc- 
dtionc  propofiiimus,cuiusquoque 
nunc  memimflc  non  erit  alienum. 
Cerebrum  etenim  cum  quiseuacua 
rc  volet  mtllionelanguinis,  hume- 
ralem  vena  dillccabit , qux  ccrebro 
magis  cofcnut,quam  interna.  Auer 
lionis  item  grana  pr^didtasindica- 
doncs  fpcclamusiquiDpemenlibu* 
unmodice  piofufi$,ao  mammas  cu 

con* 


Digitized  byt 


a 


De  rone  curan.morbo.  1 1 1 


A curbitu!amagg!atinamus:atq,jp- 
flucntee  nanbuslmoderabus  fan- 
guine,  fiquidem  c fimfira  nare  fiat, 
iieni : fin  c dcxtra , iocinon  applica- 
nts cucurbitulas.  Quod  fi  t uperio 
ra  laborauednt,  infcrioiem  cuacua 
doncm  pr^cipiemus:  quonia  id  gc- 
nusauxilium  turn  vacuat, turn  auer 
tit.Qjjamobrcm  exiraie  confcrt  vo 
mitio  afie&ibus  paiau  inlcrnaru  : 
purgabo  veto  fupcrnas  tollit  $gri- 
tudines . Pr^tcrca  a membb  figuta 
acformationc  fcopos  Idicationum 
habebimustventriculusquidem  vo 
nutu  dcicdioncq;  vacuatur:  mcino 
B nsgibbapcr  vrinam,  fi  modico fuc 
co  refer  ta  fint:na  fi  plurimo , phar- 
maca  dciettoria  quoq ; tolerant:  ad 
hunc  modum,caua  dcie&ione  tan- 
tum  putgantur.  Quincbam  ip  la  in 
teftina,ac  denique  renes  & vefica  p 
canales  vrinalcs,fi  paucus  fit  1'ucc’: 
fin  autc  multus , vtiliter  dcieblodjs 
medicamentiscxpurgabunC',  Qua- 
obrem  prudeuterquoq;  felegcrere 
debet  medicus,  dum  inccriotum  ab 
f cert  us  curat , nempe  purgantium 

I>harmacorum  tranfitu  irruari  Cu- 
et,atq;inflammari,nifi  lint  ex  his, 
qux  nollratcs  i bccilliora,bcnigaio 
C raq;  docuerunt : gargariflatus item 
guix  infiarmnatioes,  atq,  ablccfiiis 
adaugcnt.Quomam  autem  no  par 
ua  eltruncbonum  (ficuti  alias  icri- 
pfimus ) dignitas,  atq;  nobilitas  ad 
xgrosconleruandos,ied  ali;  magis 
his,alix  minus  falutarcs  fun  t:  equi- 
dem  ad  pornonem  adbonum  digni 
tabs  etiam  vfusatq;  nobihtaus,cu- 
iuslibct  pardculx  confulcndum  ell 
robori  :oportet  etenim  minore  nia- 
ioremvc  foacutem  cum  cordc  ha- 
bere. Exempli  graba:iocinoris  ab- 
feeflus  qui  ad  vigor  an  pciucnit,di- 


fcunedbusnte,acmembcurarl  po  D 
ftulat , quemadmodum  ali}  omnes 
abfccllus:  partis  verb  fummus  I cor 
pore  vlus  racit, vt  aditringcndbiw 
aliquantum  odoratis  vtamur.  Non 
prxtcreunda  verb  intetio,  & ca  qua 
particularum  lenlus  acuitas , hebe- 
tudoq-,  ptxfiant,quado  qua*  acutio 
ris  funt  lenfus  vehementta  medica- 
menta  haudquaquam  ferunt.  C\te 
rum  mcdicorum  nonnuili  putarut 
Iterapcriem  ex  lc,(ucd,qui  earn  pe- 
pent,euacuanonenequaquam  Tdi- 
gere:quosegoquidcm  cenleo,pur- 
gabonem  intellexirtc,quxintempe 
raturam  plerunq;  adaugenSuntpr;  E 
terca  alii  exillimantcs  infebnum 
acutarum  initijsdciebhoncm  omni 
no  viundamrfuccis  videlicet  contu 
man  bus^c  rebelli  bus  cxiftendbust 
dc  hoc  verb  infra  diflerem*  vberi’ . 
Iam  ad  Hippocratem  vcniam*,qui 
fenptum  reliquit,  mulierem  vtcru 
gercutem,cui  detratftus  fit  fanguis, 
abonirc : & alibi, vterum  geftantes 
efle  mcdicandas,  fi  materia  turgec, 
quarto  mcnlc,&  vlq;  ad  leptimum. 
Hoc  in  loco  non  port um  non  ma- 
gnopere  angi,atq;dubiure,cur  pur 
gauonevcn^lecboi  ptulent.Ego  la 
ne(vt  lgcnue  qcFlentio,  fa t ear J fail-  F 
guims  milfioiic , fiadfitplenitudo, 
qua  foct’no  cgcat,haudquaq  refor- 
inidarc:dciect!one  aut  q medicami 
nib’purgabb*cfiici£  olno  vitabo: 
qn^de(vt  fumatl  dixeri  )a  purgauo 
ne  null’comod’  finis  jpuenire  pot: 
fbctu  naeji  vitiatpurgas  medicamc- 
tfi,ob  deletcni  ,qua  cofiat,  ertentia: 

tneua  ad  iactu  improbos  lirccos  dc 
ueic,ac  decubere  cogit,  q hue  mfi 
gniter  afficiui:purgatona  inlitp  me 
dicamiua  vrinantauhxcaut  men 
fcsappcilatiqu?  itc  meftrua  prouo- 
DD  riij  cant. 


Digitized  by  Google 


Collc&aneorum  Sc&io  iif. 


G cant,abortum  vtcrum  gerentib’ad 
ft-iunt  Haftcnusdciisqiif  gencra- 
um  uniuerfimq;  (umunturindica- 
tionibus  rationis  medendi,  qu£  un 
quam  capita, ac  pnncipia  curati  nc 
cellana  (unt.  Rcilat  igitur  omncm 
intcmpcriem,  flue  cum  iiutnorc, fl- 
ue ci  era  humorem  conflftat,autto- 
ti  accidcrccorpori,cuiulmodi  eft  fc 
bris,autunitantum  particulf.  At^ 
cum  humoribus  fit,duplici  conftat 
difietenria,quippcaliquadoin  par- 
tis cauitate,  aliquando  in  ipfluseft 
fentia  inflra,  impaclaq;  eft-idq;  ci- 
tra  tumorem  interdum  : alias  aute 
U cum  tumore,qui  abfeeflus  uocitat'. 
Veruminicium  (aciemus  ab  intern 


liabentibusfuppeditari.  Qu^uero  i 
fccundario  atrj,  pci  accidens  fit,  la- 
uacro  aqu<j  calid^  tcmperac$q;,idqj 
potiflimum  in  hac  fcbre,qu^  fpirir 
maxime  inuadit.eosq;  in  naJicu  ua 
porofura  uertit.  Quamobrem  nifi 
difcutiatur.immodcratam  toti cor* 
poriflamam  ftifcitabittquo  fiet,ut 
in  putridam  degcncret  ephemera. 
Balneum  itaq;  n m5i  omnibus  utili 
ter  curadoms  ergo  pr^cipicf.  AquS 
item  oportet  taniain  nancilci  dilfe 
rentiam,  ciuantam  caufl^  fcbrim  cf 
ficicntcsoDtinucrint.  Accidit  inter- 
dum dianaa  cutis  ftipatione,  turn 
ob  frigus , turn  ob  balneum  pr^ter- 
miflum , turn  ob  lauacram  aquaru 


perietoti  corporicommuni-dcindc  uim  aftricionam  habenrium,qua 
cam,q  umcuiqjpti  aduenit,  definic  ]esalumino(\‘,aut  deniq;  ^pptcrcor 
mustpoftremod  abfcciluu  curatioe  p0ris  totius  fqualorcm,qui  a calore 

...  . . acrisimmodico  prouenit . Atq,  in 

Ommum  Quorum  fibr.m*  cnrmogr-  cal.d.orc^flcaoresq,  natura 

,urat,m-  Caf-  cornpitephcmera. 

DEephemerisprimd  fermono  C *rattoJ}*ci4tim  diariarum.  • 

bishabenduscft,quarum  cu-  Cap.7.  # 

ratio  duas  indicauones  obtinettV  /~\Vi  igitur  dffadone  cutis  rebn 
nam,qu9docet  intemperiem  cali-  V^crtant,poft accefiionis declina 
dam,acficcam  refiigerando,  hunae  tionem  dulcisaqu$  tempo 

ftandoq,  auferendam,&  ad  tempo-  rat^q;  lauacro  cqmmittcturtfridho 


ramentum  rcuocandam:  Alteram, 
I qu£causfisextel'nis,atq•,cuidentib, 
repugnandum  fuadet:  quandoqui- 
dem  diaria  nihil  aliud  eft, quam  in 
temperaturacitra  humoresa  prein 


nes  item  cum  oleo  dulci  tepido  me 
diocres  lenesq,  utili flim^lunt.Ncc 
funt  bis  terq;  lauandi.ouomam  co? 
tantum  ficcurabatGalcnus.quib* 
balnea  confucta  eflent.Qmnetiarq 


cipientibus  utplurimum ortacauf  perfufloaqu?  Rigid?  a lotionc  iter* 
lis.Quatenus  autem  fitxcfiigeran-  ta(utegoquidemfendoyincommq 
dum,atq;hutnettandum,multa  no  dacrit,  obftruentur  ctenimatq;fti 
bis  indicabunt:  in  primis  ^grorads  pabuntur  cuds  meatus . Eftuero 
temperamentum, etas, aeris codido,  quando  reclufi  immoderariusfuc- 
anni  tcmpus,regk>,arq-,cofuetudo:  rinr,egerq;  immodicc  calefad’.no 
poftremo  caufl?,  que  nanc  febre  e-  inutifis  futura . Porro  a balneo  ali- 
uocnnt. Aducrras  infuper  refiigera-  mentum  dabimus,fiquidem  ^gn  t£ 
tionem,que  primo  febnbus  adhibe  peratura  calidior  ac  (iccior  fuerit , 
tur,a  cibis  & pr?fldijs  vim  fngidam  anoiq;  tempus  calidius,rc£ngeran* 
* *.  i fimul 


- - -Digitized  by-£icj6gle 


•r 


De  RationcCuran.Morb.  1 1 ^ 


y fimulachumedans,cuiufmodi  pri 
fana,quz  omnia  eicremcnta  gcne- 
lofe  promouct , ac  depellit : delude 
ab  hums  coucodionc  pifccs  fajtati- 
lcs,panrcr&pcrdicum  carncsolfe- 
rcmus,&  id  genus  alia.qi  A alia  ha- 
berct  accefTioncm,fupcnora  reitcra 
da  funt,talisq;  vidus  ratio. 

QW  a vigilta , triflitia,  atque  ira,  diaria 
corrtpiuntHr.  Cap.  8. 

QVi  ob  yigiliasjtriftitiam , iam 
R- bn  ci  tan  t,  etfi  curationc  can 
dem  fere  cxpctant,tamcn  cjuq 
^ ab  ira  proficifciturfebris,  maiori  re 
_ £]geraboneindigcbit,quamquxa 
vigilia,aut  maAuiaiquarum  cqui- 
dem  nulla  fridioncs  dcfyderat,!olo 
balaco  mediocri  contents.  Ad  h$c 
quas  vigiliar,  ac  tri  Aida  acccndunt, 
magis  humedabimus,  Co mnumcj} 
diuturniorem  pr^cipicm’,  modisq; 
oibuslaborantes  cxhilarabimus. 

A Jolif  deiijhone,  Cap. 

/""N  Vx  a fobs  immodica  dcuAio- 
V^nc  cxcitatur,  rcfrigerationem 
poAulat.qnx  faet,ft  diudus 
in  aqux  tempera  tx  lauacro  immo- 
C rcturxger,(imul  ac  fridione  modi- 
i>  cacamolcisreftigerantibus,cuiu£ 
modi  c quod  cx  viola  purpurea  pa* 
ratur,  cuius  pfufio  Aim  me  vtilis  crit 

Ah  algor*.  Cap.  IO. 

SI  quis  abalgore  diaria  corrept* 
fit:is  paritcr lorione  calida  vtef. 
Atqui  aer  balnei,  q ipfiim  lauacru, 
rfjmodioreA.  Caput  item  rofaceo 
calefado  perfundeodum.nam  czte 
ris  frigido  rigamus.Cibi  erunt  tem 
pcrati,autaliquarcn*  cahdi,  vtfunt 
turturcsimullaquoq;  maximeido- 
nca.  Vcrum  (vtiummaum  dicam) 


lauacru m diarijs omnibus, prxter  O 
eas  qux a dcAillationefrigiriaoriu 
tur,dcqyxec  inguinum  tumorib*, 
conucnidiflimum.  At  A ab  xAu  dc 
Aillationes  veniautjauandos  111  bet 
Galenus,ea  tantum  rationc/hputa 
riradcocodioncm  tenuiorum  fuc- 
corum  balneu  Rilficcrc,quippc  ciaf 
fiores  per  vniuerfum  corpusdifFuir 
dit.Quamobrem  ante  codione  ab- 
folutam  lauandi  non  Hint . Entaut 
balneum  dulcis.atq;  teperatf.iqu?. 
Viui  aurcm  cxlnbitio  communcm 
in  cundis  ephemens  in  tcntione  ha 
bctivuu  inquam  aquofi,a!bi,tcnuis 
& odoris : prxcipuc  fi  ^grotates  per  E 
lanitatem  vino  oibedo  infucucrur, 
bibendum  id  entinam  dc  cocodio- 
ncm  adiuuat,  prohibetq;  ciborum 
in  vcntriculofluduadoncm,  flatus 
di  foutit,vrinam  atq-,  fudores  prouo 
cat,  animam  exlularat.  At  porifli- 
mum  ijsqui  vigilijSjCuris&triAida 
maccrantur,  libcralius  vuliflimc  bi 
bitur.Q_ui  vero  ira  cxcSduerunt,  af 
fedu  miugato  tuto  potabunt,alio- 
qui  futurum  noxium. 

A fattgationt.  Cap.  1 1 . 

QVx  a fatigationc  cotrada  eft 
fcbris,rationc  vidus  refiigera  F 
tc  tantum  curabituralime 
torum  vero  tatum  inherent  labor! 
tcs,quantum  coficcre  poffint.ac  fu- 
pcrarcifolct  etenim  immodice  ciba 
ds  naufea  Aipcruenire. 


A binediu. 


Cap.  1 1. 


POrro  fi  ab  inedia  febris  contige 
rit,edulia  jpbi  fucci , omnmoq, 
concodioni  parata  dabumur,  qux 
turn  rcfrigercnt,tum  humedent . 
Quamobrem-fi  inacccfliois  inido 
cibcntur,febrcm  arccbis. 

Qu* 


Colle&a.Sc&io  iij. 


G Qm  ab  oblhruflioite . 

Cap.  I 3 

CVratio  ephemera  rum  pluriu 
dicrum.qu?  ab  obftruda6ej>- 
ueniunr,  primistnbusdiebus  iola 
fridione  perfiatur,  cum  leminum 
pcpomim  farina, hordei,milij,fab£, 
cr  u i : vri  li  rer  q uoq ; a flume  ( ox  y m cl 
ex  aqua  iridis,aut  adianti.At  fi  tali* 
bus  no  celled  t,  tcrtiumq-,  pr^iergre 
diatur  diem,iam  tibi  entconiedan 
dum,an  plenirudo  adfitiqu^  agita- 
ta pr^dida  fndione  xgro  Icommo 
dum  adferre  valeauquippeab  hu- 
iufmodi  remedio  maior  fit  mcatuu 
H obflrudio,q  apertio.  Quamobrem 
rationem  curandi  mediamTtcrdia 
rias,ac  putridascogitabis,idq,acci- 
det,ii  plenitudinis  notx  mimonem 
fanguinis , aut  alui  dciedionem  in- 
dicannttqux  prudentcr  a te  confy- 
derabun  tur  experimento.  Quanao 
quidem  fola  difeiplina  citra  experi- 
mentumexplotare  minime  pofles 
in  fingulis  iudiuiduis,quid,  Tquali, 
ac  quanto  fit  facicndum.Neq ; folis 
vFibus  theorematum  fcopis  fined  u: 
quippe  expicmia  principia  quxque 
particu  lariaTdiuiduorfifuppcdi  tat, 

J]  literis  ad vngue  explicau  non  pof 
umus.  Quare  quo  min'mcdicina 
I exade  calieam*,m  caufa  erit  id  fi  q> 
experimento  magisq  r6nc  flabilit: 
vndc  Hippo. dodiflimi  jpditum,  vi 
ta  breue,arte  veto  longS  efle . Nos 
itaq;  huic  arti  opc.a  minime  tadili 
gete  nauafic  n6  igtioram*,vt  fim  in 
ca  opinioe,in  qua  funt  no  pauci  no 
ftn  tpis  medici,qui  putar  fe  ad  fum 
mu  pucnifle,quoru  ego  Yanam  glo 
da  no  poflum  no  demirari:  quippe 
folos  Auczoarj  filios  magiflros  me 
dedi  cxifhmo,quoru  vita  logiffima 
fari  it  Dcus  opnmus  maxim  us. 


Temper amenta  califaaefuea.  K 

Cap.  14. 

INcorporibus  tcmperaturxcali- 
dtods,ac  ficcioris  (xpenuero  ab 
altndione,  ficcitateq;  acccnduntur 
diarixiquinctiam  cruditadbus  luc- 
cedunt,in  quibus  aiimcnta  m nido 
rofam  Sc  fumidam  qualitatcm  vi- 
tiantur.  Febricirant  etiam  alij &cx 
ijs,quos  alui  profluuium  a crudita- 
tibus  malehabct.quodaciborum 
corruptionc  Sc  rofione  fieri  fbleuEx 
aftridione  quoq;  alui  huiufmodi 
temperamenta  in  febres  promptc 
inciduntialfnngitur  vero  aluus  ca- 
liditatc^cficcitatcjatqjfacultatisjp  L 
pulfone  imbecil  litarc.Eft  au  t coru, 
quibus  fluit  aluus , fanationis  cura 
nc  habcnda,ab  humoris  quidc  deie 
dione  Sc  vacuationcifiquidem  alui 
profufio  ccflaucrit,  in  balneum  du- 
ccndi  ^grotantes,atqi  vidus  offere- 
dus  vcnmculumcorrol  oransin  fc 
bris  remiflioneideinde  firmando  vc 
triculo,  Sc  qux  circa  cum  funt  paid 
bus , vnguenta  cerataq;  admoucrc. 
quod fi alui fluor  viget.a  lauacro 
at>ftinebis,qux  eft  Galeni  fenteda: 
quanquam  recenriores  medici  vc- 
hcmendaalui  profluuia balncocu 
rare  (c  prxdican t,auerfioncm  ad  c6 
traria  efieputates : quam  rationem 
medendi  vi tabimus,fit  cnim  ex  ac- 
cidcti,  & propc  dixerim  per  fimilia. 
Cibandi  autem  funt  fluenre  edam 
dum  aluo , ucc  balneo  committcn- 
di.Confulcturitem  ventri,  fi  modo 
vacuatio  amplius  non  duret , peru- 
culooleo  abfinthino,  aut  rofaceo 
imbuto.At  fi  maftichcm  tritamo- 
lco  rofaceo  mifcucris,  remedium 
pr^ftan  tius  c/ficies.  Prxterca(  rt  pau 
cisdicam ) partibusquxcx  nume- 
ro  funt  principum , cnergia  frigi  da 


A nufcjuam  applicabis.Si  autcm  ven- 
triculusdcuratur,commi(cend*crit 
prxfcriptis  oicisfummicatum  vitis 
Xiiccus.itcm  cydonioium  malorum 
fuccus,qumetiam  cx  balauftijs, hy- 
po cifthide,  & palmulaiu  came  mc- 
dicamenta  confeda  adi  jciemus,qui 
bus  fi  ccram  addidcris,ccracum  cffi 
cies.  At  funt  media  non  pauciflimi 
rogantcs , cur  aGalcno  vcntri  in- 
tcmpcric  calidiore  aftcdo  mafti— 
clip  cum  oleo  rofaceo  miftcacur : 
Quibus  hoc  relponfum  volumus, 
aliam  cflcindicationem  ab  intern- 
peratura  (bla,  aliam  vero  ab  intern 
9 pcricpartis:quxpoftrema  iddocet 
tantumfirmandx  parcicul?  gratia, 
idonea  e(le,qux  vna  cum  aftridio- 
xic,amara  & odora  fint:  in  cjuo  pri— 
mi , qui  expenn.-nca  (edabantur , 
lapli  lunt,qui  intern  peraturx  nulla 
habebant  lolicitudinemiquod  Ga- 


De  rone  curaft.  morbo.  1 1 4 


vtl  malorum  Galcnus  exhiberi 
didit.  Quod  li  appetentia  careant, 
medicamcnto  quod  ex  cotoncori 
fucco,  vcl  corum  fit  carne,vtitor,cui 
& mafticheadmixta  fit.  Tradita  ve 
roinlibrisdc  (imitate  tuenda  a Ga 
leno  medicamenti  id  genus  compo 
fitio  At  nos  quod  piper,aliac]}  medi 
camenta calidiora  continet,  mini- 
mc  tunc  probauerim’,  maxi  met],  \ 
noftra  regjoc,tpecalidioti,ktempa 
meto.Si  autalu’pcmt’cohibea^ni- 
hilq;  reddat,  conlyderanduinqua 
parte  cibus  confiftar,3c  num  in  vea 
triculo.autmtcftinis.  Quippefiin 
ventriculo, 3c  fu perms  parcibus,  Ga  ] 
lenus  mbet,  quod  diatrion  pipereo 
appellatidan,  fed  non  medicameto 
fum  illcf.vcru  citPcft  fimplicillimu. 
Sc  ab  code  in  lions  dc  (imitate  tuen 
da  craditu . Eft  pterea  ijs  vtiliilimu, 
quib’cibi  in  vcntnculo  accfcutrnc 


— — wuimiumnuiu  atcicucmc 

lenus  cos  fecifle  teftatur  in  quoda,  pc  abco  abftincteoportctillos,  qui 
qui  calida,ficcaq;  mtempene  vetri-  vctriculu  calidiore obtinet,  3c cibos 

fllllltn  afWllim  M-snnn  rv(  ' _ 


culum  affedum  habcbac.  Magno 
itaq;  ftudio  con  jfydera  bi  m us,  a n in 
tcmpeiatura  adfittam  vehemens, 
vt  ab  ca  penculum  immineat:  qua 
doq;  crcnim  firmantibusvcntrcm 
tan  turn  vtemur,  quandoq;  verore- 
; frigeranua  comnulccbimus  adftri- 
dionis  non  expertia,  quo  in  nume- 
xo  multa  funt.Cibandi  infuper  flu- 
cntcaluo  his  funt,  qua:  adftringur , 
& id  pro  vacuacionis  mclura.Quip 

Cc  fi  cxigua  dei|dat,panem  tauturn 
ifcodmn  vocitatuin  cum  (accha- 
10  prxparatum,aut  cydomoru  ma- 
lotum  fucco  ofteres . Sin  autcm  al- 
uus  copiole  fluat , validiora  dabis , 


pp  caliditate  auerfim  t.  Didu  vero  x 
Gale.3c  a nobis  in  (edioc  fgricudi- 
nurcpetitii, parte  qualibeta-que  in 
teperata  rcddi,atq;  iinbccillam  a ca 
lore,<£  ab  algorc:  verum  qu$  a fiigo 
re  fiunt^rflen  tiali  ter  eru  t,  q ux  a ca- 
lore,ex  accidemuqueadmodu  (bli*  I 
caliditas  vehemes  ignem  exuguit. 

Sc  (ornacis,aut  camini  flamma  vali 
dior  lucerne  lumcn:q  uod  cadem  ra 
none  coniedarepollumusdc  vetri 
cull  intcpcric,ac  nau(ea,quxa  cali- 
diutcelhciunf'.  At  Gal.confiliu  cu- 
rationisadfngiditatem  tantu  dire- 
xit,qu£  ex  accident!  ventriculo  con 
tingit,quam  indicationcm  a fiia  re 


a > • — — ■ j fi  ' J •oviivauwuLJll  4 j 

cuiufmodi  eft  bifcod*  pams  cx  hor  gionc  (umpfi(le,no  eft dubiu.  lam 
deocum  fucco  cotoneorumappara  vero  medicameto  cx  cotoneis  mi 
rus.Quinetium  commodillimc  ma  fcentjvtiliter  funt  pgalochus,  mafti 
lorum  punicorum  fuccum.pyroru,  cbc,&  charxoplulrquod  in  tem  pc- 


ColIcda.Scdio  Tcitii 

C rabitnr,vt  eotoneorftfngiditas  (cm  tur,  & port  cuacuationem  tanacro  *■' 
per  6po!leat:q>  ft  cirra  cotonca  me-  committantur.Iam  vero  in  quibus 
Ajrffme  pararc  velis,  habes  materia  ru&us  acidi  Hunt,&  naufca  laborat 
eorum,qux  reftigerant.&aftrTgut,  ephemera  talismmirac  excitatur: 
vberiorem.Omnino  autem  proui-  quippefumidus  vapor  ab  illis  non 
debit medicus huic,  quod  magis  vr  atcendit , fed  potius  halicus  frigidi. 
cet-Quinetiam  pluris,mmorisq,  ra  Prxterea  frigidi  humidiq;  natura, 
none pr*fidia,tum  6igida,tum  ca-  panter  frigidi  ac ficci  raro  ab  huiuf 
lidaaugebimus,  ac  minuemus,  fi  modi  febrccapiuntur : calidi  vero, 
morbus  cxpoftu  let.  Galcnus  hora  atq, ficci pr6ptiflime,atq,maxim4 
ventriculum  aqua  calida  perfundi  obincdiam,&exercirationcs  immo 
iuber,utrclaxatio  fiatiquam  vtti-  cfacas^c  balneum  prxtermiflum. 
midc,acpiudcter  facias,  fuadeo.nc  ftbrts  tx  tumorilwt.  * 

■venter  afficiatur,cui  penitus  talis  p-  Caf>.  15 

fufio  aduerfatur.  Ncc  tc  moueat  m /^\Vx  veto  ex  bubonibus  fiunt, 

H^dicano,quf a morbo cft,dem6ftr3s  VVfanantur tumore curato : qdi  £ 
idgen’remedii  commodum  fore:  fi  a flurione  oriatur,  purga 

maiusnanquepcriculum  anatura  tioncopuscft:  fia  fanguinis  copiz 
paniculx  non  animaduerfainftat:  exuberance,  fcdio  venqconuenit . 
quamobrcm  qux  fupradida  funr,  hocetenim  auxiho  prxcaucbimus, 
lemper commixtaaccipiemus , aut  ne in  dctcriorcs  tgritudines tranfit* 
in  totumidoneaadferemus.  Porro  fiat.Gale.quidem  latiandosdocuie, 
fi  ex  ventnculo  nutrimencu  dcfcen  quod  efl'e faciendum  in  decIinatiSe 
derit,  tunc  pcrfufio  ilia  peroptima  ccnfco:  vinumquoq;  vitabunt,  ac 
eft:atq-,  hie  quoq;  (pedandnm , ne  rarione  vidus  tenui  vtentur.quouP 
ad  partes  irrigatas  alimeta  inaxfta  quc  hberftur.Hactenus  dc  epheme 
nanantur:  proderit  item  lenis  infu-  ns » quas  vt  prolixins  a medicis  tra- 
fio  perTferiora,  vtiq;  fi  rofio,autfla  aatas,compendiofe  tradidl : hab« 
tnsnon adfint,« ofeo.meUc.&exi-  Galeno multis in  locis,&, no 
- cuofale:  fin  Vero  fimul  vrgeatro-  ftr^ubus  defimtas  copiofifGmi. 

I fio,adipem  anferinam,  an  gallina-  **  &»&*  f*nb* . U 

ceamliquabimus:  fin  autem  flatus  Caf>.  16 

difcr ucien t.olco incoq uemus  ruta,  Q Equitur,  vt  dc  fcbnbus  aeutt* 
ftmine  item  qu$  & difcudant,&  co  O (quas  fynochos  Grxci  appcllit, 
primant.qualia  font  apij , cumini , nos continctcs)difIeramus , quas cr 
mamrbriq;,aliaq;  id  genus : quado  copiofo,ac  ealenti  (anguine  fieri  dd 
Vero  Situs  ac  naufca  hmul  afficifit,  cuimus  in  ftaione  vgritudinu:  ali- 
jnteriii  caloris  imbecillicatem  argu  quando  quidem  nondum  putrefee 
tmr.quare  nec  refrigeratioe,  nec  ca  te,intcrdum  vero  iam  putndo.Tres 
lore feorfum  vtendum,  fed fimulte  autem  funtomnmo  ditfcrcbx.  aut 
«erabimus,commifcebimusqi-Hcc  enimeadem febris  vehememiapet 
itcmfebrisquandoq;adtcrtiump-  manct  ab  initio  ad  finem,quod  ac- 
uenit  diemrverum  nihil  vetendum,  cidit,  quoniam  par  ell  ci,  quod  ac- 
modo  ea  qua  dinmus,rauone  curf  cend;tur,tran(piraaot  aut  addendq 


De’RationeCuran.Morb.  115 

A exigufi  quiddammalefcitfcmper,  calorcmterno  videlicet imminuto,  D 
nepc  minor  eit  vacuatio  eo,  qcf  ad-  atq;  ppea  gubernare  non  valence, 
ijcirur : autdeuitj;  aufrrf femp.atq;  erratuq„qd  accident, refarcirc  non 
minuiturudq,  qn  quidc  qd  vacuat;  potetc.  Ac  nor? , if  febre  continence 
ac  tralpirat,al  tcro  copiofi  us  eft.  Cu-  citra  putredinem  exorta  indicant, 
ratiouisitaq,  meta  firbris  huius,q  a incoftantesfunr,nec  folid*.  Icrifcn 
plcnicudinc  valorum  cotingit.crit  &cx  vrina.&pulfibusputredmem 
iauguiucm  detrahcrc,  maxime  vbi  fubdfc  fpedabis,  cane,  ncad  animi 
nondu  fit  putridus . Qua  fane  eua-  deliquium  dettabatur  fiuipuis  :qfi- 
cuatione iubcc Gale,  vlqi ad  animi  quidc  velafedione  vcnxad  fepti- 
defedfl  ducerc.mo  viriu  adfit : pri-  mu  die  permanebit  putredo,  quam 
mu  nanq , celernme  ex  am  mi  deli-  euincerc  baudquaqua  potcrit  virt*, 
quio  refrigerantur : poltmodu  nc-  tanta  vacuauoc fada  imbecillima! 
cefiario  alui  deiedio  fupuenit : qn  Gale.non  cc  concodionc  cxpcdait 
ctia  interdu  biliolavomitio.  Huic  da  ccnfct,  qn  m putridoaccenditur 
B veto  opintoni  nc  omnmo  acceda-  fanpuine.Icd  ftattm  a principio  ve-  ® 
muqfacit  nature  imitatio,  medico  na  di(lecate,poAmodQ  ad  aqu$fri- 
femp  vfurpanda.  At  prudens  natu-  gid?  potione  mete  adhibct,docetqt 
ranufqua  profluuio  fanguinis  ad  diligcntcrec  difccndumdicatiocs, 
animi  dcftdu  mothos  probe  ludi-  q velarceant,  veliubeant  propina- 
cauitiquin  potius.fi  itacontigerit,  re.  In  primisicaqjconfyderandum, 
mail , acqjexitialisiudidj  notaeft,  nu  inliumoribusconcodiomsno- 
facultate , I.ptopuHbria  immodicc  tas  videris : an  tumoraliquisl  prin 
valida,&qd  bonu  quoq;  eratvacua  cipc  pareunia  ex  abfcefluu  genere 
te.  Ad  h?c  no  ob  aliud  qrit" fangui-  conliftat : an  ite  ventriculu  babcat 
ms  millio , q vt qui  redudat  m cor-  is,qui  xgioraqaut  frigidu,  aucim- 
porc  lan»uis,minuatur,fimul  ac  na  becillum  Quinctm  fiYrimd^aflue- 
tur? modus conucnicns, ac menfu-  tus xgcr fit, quippecunda  lixe vel 
ra  cullodiatur : q<1  equide  citra  fan  audaderexhibenda,  vel  trepidc  in- 
• guinis  iadura,cui  fpiritus  vnahs  ad  dicabum.Cxccruintcmpcrics,qux  F 

C mifcctur,ncquaquafict.Pr?cereaid  quo  abhuius potione  vfuucnit,  ad- 
prxlidium  lola  refngeiationccor-  uerlaf oino  ei,qd  caufam  febus adi 
ponsprxftaie  tclhtur  Galen. qux  mere debetrquippe  humoru  crudi- 
Ttiqi  ex  accideti  fada  infigniter  pc-  tatem  fatit,omiieq;  concodionc  ip 
nculofa  ell.  Quamobre  cxtcrni  ca-  forfi  tardat : fcbris  aut  nullo  pado 
loris  cxiguu  quidda  relinqucre  tu-  abibir,  nifi  q ea  fouct,  ca  pius adi- 
eus cenlemus,  q natiuu , vitalcmq;  matur.NonulIis infup ex  unepclH- 
minore facerc : fieri  ite  non  pdt,qn  ua,immodcrataqs  gelidxpotioe  vc 
in  tali  corpote,  qualcpropofuimus,  triculus , alixcji  particulx  pnneipes 
continenti  febre  corrcpto , no  adlit  adeo  refrigerate  fiint,vt  nulqua  ro- 
putredims  alicuiusalteriuslucci  fi-  bur  pri/iinii  rccolligcrepotuerint. 
gnificatio.acprxparatio,  q maior  Atq.cxijsalij  Ipirandi  difficultate, 
cuadct,viribus,q cocoqucre.ac  vin-  ali;  trcmorc,&  couulfionecorrepri, 
cere debet  nnbcallionbusctfedis,  fimulac  totoncruofo  genere afe- 
, di  funt. 


Colle&a.Sc£Ho  ii  j. 


•€  Ai  funt.  Galcn.varias  Hip  hac  re  hi- 
florias  fcripto  tradidit:  vcluti  ilia, 
ua  mulris  gula  adcoce  rcfrigeraca. 
ocuir,  vt  poftea  deglutirc  vix  pof- 
fent : & alia  coru,  quotu  venter  co- 
coquedi  munus  indc  infirmum  ha 
buit . Quod  fi  concoAos  fuccos  ex 
nods  quibufd*  deprehcndas,  intre- 
pidc  dabis.Habesctemm  vmcu  fco 
pum,ad  que  confiliu  dirigas,  folius 
f.intepcratur;  calidc  curanonc,qu; 
nullo  prxlidiocommodius  fiet,q 
egclidx  aqux  porione.  Quippc  na- 
tura  adiuta , ad  qcf  inudle  ell,  foras 
propcllendum,validior  fit,attcnua- 
H to  videlicet  concoAionc  humore. 
Qua  putrcjcenttbus  humonbut  fibrts 
acctnduntUT.  Cap.  17* 

FEbnum,  q ab  intempcratura  cfi 
humoribus  acceudutur,fanatio 
duas  indicariones  obtinet : altera, q 
intemperic  alterat:  alter* , <f  fuccos 
noxios  euacuat.Quibus  ft  velis,tcr- 
da  quoq;  accede  t,  d cau  (a  ru  putre- 
dine  adiuuantiu  ablanone  con  flat. 
Auferenfauttum  fupcruacanei  cx- 
pulfione.tum  mcatuum  apertione. 
Porro  obftruAio  meatuu  vcl  a fri- 
gidis,velficcannbus,  vel  adftringe- 
J ubus,  vel  a fuccis  craflis , atq,  lends 
cffici^mterdu  vero  a pr;dictis  om- 
nibus. lingula  horu  cotrario  fuo  cu 
rabunf.  Atqui  f;pcnumeroaccidir 
fymptomata  hmoi  indicadoi,qux 
ifcbrefumitur,repugnarc,  obidq; 
curatione  minus  probe  pfici-  Si  aut 
eflenda  ipfi*  febus,  caufcq;  (ibiad- 
ucrfenf',  medendsc6filiu  eflcopor- 
let  ( modofcbnsatq;  fymptomata 
non  vrgeant)  cam  aufcrrc : nimiru 
ea  ablata , febris  quoq,  depelletur, 
vt  facile  nbi  patcbit  in  hisfcbnbus, 
qux  a frigidis  fuccis  onunturtqua- 
les  funt  melancholic;, atq;  pituito- 


fx.  Quod  ft  febris  validior  eS  exdte  K 
rtt,illi  ftatimfhac  tn  non  neglcAa) 
occuncndum  ccnleo . Nos  itaq;  in 
primis  de  febribus  non  habendbus 
fymptomata, q irfarum  fanadoni 
obfint,fermone  faciemus:  poftmo- 
du  dcc;teris  diflcremus.  DiucrGc 
nanq;  funt  mdicationes  fanationis 
morboni  ab  his,c[  fymptomatisob 
fiftere  demonftrant : pclluntur  et- 
cnim  morbi,cau(lasadimendo : at 
tollunf  fymptomata,  velijsq  non- 
nunqua  ipfa  adaugent , cuiuimodi 
cftcurario  dolorumaximorum  per 
opiu.Prxtcrea  & quatenusmcdica- 
menta,  Scquatcnusalimcnta,ea<?j  L 
facultate  reffigerandi  pari  ter.  Sc  hu 
mcdatli  hnt, ad fcbnu  oTum  medi- 
cadonc  intus  aflumunt:  atq;  id  pri 
mispoceftadbus  prxftareconflat. 
Quinet  ambiente  acre  arnficio  in- 
terdu  frigidu,intcrdu  cahdum  para 
mus.  Atq,  itc  in  ;gritudinibusqui- 
bufda  terra  mutarc  iubemus : quc- 
admodu  tabe  laborantc  in  Aetnio* 
pia,  Arabia  mq,  dclegamus.Euacua 
tiones  in  febribus  dctraAionefan- 
guinis  hunt:  atq;  purgadone  mcdi 
camentorujfecundis  videlicet, & ter 
tijsfacultadbus,atq,ct  arcana  pro-  M 
prietatc.  Aliqn  infuper vacuantur , * 
tu  lauacro,  tu  friAionibus : quippc 
vacuadoes  hie  nullatenusaaiuuar 
cxcrcitatio.Atq;  occafione  diligeter 
cbtemplabimur,  vtpotcin  hac  arte 
cximic  nccefliu  in . Quaobrcm.Hip 
pocratcs  feriptu  rcliquit , occafione 
pr^cipite  efle,  hoc  eft , agendoru  in 
mediema  tepus  anguftmim<t,4c  jp- 
pe  momentancu.  Dctrahcmusau- 
tc  in  febre  fanguinc,  vbi  notxeru- 
berands  fanguinis  adfucnnt,  ncC 
qualuate  vidati : vires  deniq,  perp€ 
dend;,qux  vt  plurimfi  in  principle 

rtli- 


I 

Digitized  by  Gcx^fc 


De  Ratione  Curafi.Morb. 

A ▼alidioresfunt.  Quaobrem  ftatim 


apnncipio,tu  purganonc,  turn  ve- 
nds fcdione  incdicorum  non  j>au- 
cifaciendam  arbitrantur,  & tin  no 
vltra  fcptimum  diem.Quoru  erro- 
rem  nolter  Gale.  re(cllens,ac  difcu- 
tiens  vni  virium  robori , non  dieru 
numcro  attenru  cfle  mcdicu  iubet: 
ncc  folu  lex  to  (eptimoue  die,  fed  et 
fcquentibus,  vcl  vigefimo  mittedu 
languine.Modus,ac  det  radio  is  me 
fura  a magnitudine  morbi , a tepe 


1 I Ci 

cictc  fiditis,!  quo  numcro  peponu,  D 
atq;  cucumcru  fcminu . Sunt  uero 
cx  Ins  tempera ta  quxdam,ucl  oino 
cxiguu  calorem  obtinentia,  ur  font 
adianton,&  cichond.igitur  ubi  me 
dicamina  calefacieda  coponimus, 
eoru  fomp  poteftates  iicbctabimus. 
Quq  uero  fit  per  meatus  urinales 
cuacuatio,  febdbus  commodiiliina 
& comunillim.i  utilitas  : infoper  q 
a nuper  didis  prxfidijs,  expert  a cur, 
incilio  elt,arq , attenuauo.Noigno 


ratura, state, anni  tempore, confoe-  res  autii  ab  ij/iie  angore,  atq;agica- 
tndinc,&  fommarim  ab  tota  vidus  uone  fommam  exciti,quineti5  uc- 


rone,&  id  genus  alijs  indicatioibus. 

B At  viriu  robur,  atq;  imbecillitas  re- 
peramentu  probu.atq;  vitiofom  c5 
lequuti  tur:  quare  vno  nominato,al 
teru  intcllexiflcoportet.Euacuatio- 
nes  infoper,  f\  oblh  udionu  apertio 
ne  proueniunt,incidctibus,attenua 
tibus,  atq,  foccoscocoquetibus  in- 
digent medicamcntis,q  vniuerfom 

2(1 farcin  pot,corrigunt,  quodq;  ca 
ligationenon  admittir,foras  expel 
font : q quidc  intentio  in  oibusfc- 
bribus,maxime  in  lllis,  qu;  deuren 


trem,  fimul  ac  iecur  uitiari , feipue 
in  diuturnaru  febnu  fine . Quaob-  £ 
requx  principes  partes  confirmat, 
fimul  cu  ijs  incoqueda  erut , cuiufi- 
modi  eft  maftiche.Tria  itaq;  pera- 
gemus,  incidcmus,  tenuabimus , ac 
roborabimus.Quod  fi  humoresfe- 
bre  cfficientes,  frigida,  ficcamq;  te- 
peric  nancifcunf,  a calidis , atq;  fic- 
cis  abftinebimus , ucluti  quartana 
laborati  fiqd  eoru  exhibeas,  llanni 

Suel  radiccdulcis  radias,  uel 
iru  cx  uiola  purpurea  confla- 


tes non  font,debctur.  Nec  ptermit-  tu  admiftebis.  Ad  hqc  oxymellis  ui 
tashuncfcopuincundismorbitc-  tiu  uuarpafifemcdantnaditnanqj 
ponbus , qnquidc  focci  putridi  ali-  alioqui,ac  mordet  neruosu  oegen  , 

C ter  in  melius  reuocari  non  pnt,  qua  & gula,ucntriculu,atq;  afpera  anc-  F 


qd  alienu  eft  vacuado,qrl  vero  cor- 
redione  admittit  inftauiado:  q co- 
mnnis  eftoTbus  confyderatio.qui 
putrefeen  tibus  foccisoccurrcre  ftu- 
dent.  Ad  h^clotiu  dtantia  no  omit 
tern  us : oportet.n.afliduum  corum 
vfom  cfle.  Vetu quis forte  tuto  no 
dari  crcdat,  qm  taliu  na  calida , ac 
ficca  fit , vii  fcbris  vehemteia  adau- 
geri  valeat,qualia  font  feminaani- 
fi,detrolclini,apij,  foeniculi . Quare 
ttperabim’ facultateshoru  prima- 
tias  refTigcraub’modicc,^  vi  vnna 


ria.Porro  aqua  ciccru  in  olbus  pro- 
pi  febribus  comoda  eft . Quinetia 
aqua  ordei,  q refrigerat,  humedat, 
ex  pu  rgat,dc  tergi  t,abl  ui  t leu  i ter,  i u- 
cudiflimaeft,&  fcbrib9  uulisfima|. 
interdu  autem  os  uenrriculi  afficit, 
ppea  maftichccdmifcebimus  fecu- 
dum  pluris,minorisq;  rationcm,Ia 
uero  medicamcnta , qua*  turn  aluu 
deijciunt,  turn  calori  ft-brili  repu- 
gnant, fommoperc  laudantur:  id 
genus  fontoxyphcrnicia,  uiola  put 
purca , mcl  aenum , Si  huiufmodi. 

Amyroba- 


Colle<5h.Se&io  iij. 


G Amvrobalanis  eauebimus  pp aftn- 
dionc.qua  pollent,  ni(i  codionc  p- 
cedcntc.Honi  verb  conucmente  or 
dint  pcrcenfebo.in  priir.is  igitur  da 
tur  tml  aeriu,  pofhnodu  viola  pur- 
purea, deindeoxyphornicia : ab  his 
interior*  cucumerisquc  larraceni- 
cu  appe  lant,cu  calia  tilhila , polite 
iro  myiobalani . Omnino  inluper 
in  cuiidis  febribus aflumeda  funt, 
qiu;  penitus  & .i  tota  fpccic(vt  fic  di 
ca  ) pucredim  aduerlanf:  qhafunt 
aroma  tfi  gcncraiquoni  vfus,&  qua 
liras  parcior  efle uebet , 5ccaltduas 
teperari  cu  ijs,qux  retro  la  dixim*  . 

H Suntitc  nonnulla,<j  citracaliditate 
id  pr^liant:  veluti  luccus  malotum 
p unicoru.fantala  rubea  ac  cadida: 
que  tn,ni(t  quid  admtlfu  repugner, 
ol'ltrudionc  pariu  n t.  Atqui  retrige 
ran  tia.hu  meddtiaq-,  p lidia  pro  ca- 
loris  fcbnlis  vehemetia,  ac  pamita- 
tedriam  varia  Ibrtiuntur . Horum 
nomenclatuiS  ordine  lie  habeto : 
aquaordci  ptimOjiulctu  rolaceum, 
qfl ex  aquarofacca.atq;  faccharo 
tm  coponhur  • at  nos  vt  liccirate  to 
faces  cohibcamus , aqua  (implicit 
a que  portion?  illi  adijcimus,vcl  Ic- 
cundu  mains*  5c  minus . Qua’  veto 

I potioncsconticiunfffvropos  vocat) 

ex  herharu  fuccis  fngidaru,  humi- 
darumqv,  potetiores  (unt&alt.s,  in 
quoru  iiumcrocucurbita,pcpq:  cu- 
cu  meres,  {dfanriusq,  auxiliu  liippe 
ditant  fuccus  fingulorfl,r>ullo  adie- 
do  faccharo.  Quioetia  flauf  bili(  vt 
in  totu  dixeti  m ) contra  ri  us  eltfar- 

raceiiicuscucumis.Reltat,  vt  aliqd 

de  purgatioefebrium  attingamus . 
quippeanrea  vberioi'e  fermone  feet 
mils  W hoc  auxilto . Purgabimus 
icq;  Icbrccortcptos  tunc  maxime, 
cu  luccos  qualttatc  vinatosexubc- 


rare  fpedabimus:  atq;  id  virtute  va  C 
lida  indicante,  qd  nobis  concodio- 
nes  dembftrabunt:  nanq;  eoiplb  te 
porenarura  fuccorum  vacuationes 
quoq,  aggrcdtf.quas  fummope  co- 
mendanc"dodillimi  quicp,  mcdici : 
inquoimitanda  natura  accurati£ 
lime  pr^cipiunt.  Ignorare  aut  mini 
me  te  oportet,  peedente  humorutn 
codionc  facile  oem  iplbru  crallitu* 
dine,ic  lentore  difcuo.ac  propulfa- 
ri : oem  deniq-,  oblfrudion?  tolli . 

Hie  exoritur  inter  medicin^  profit 
fores  no  ita  facilis  Iblitu  qo.  Galen, 
etenim , & plcriq;  oes  medici  alii  in 
ca  funt  h?teft,  vt  non  nil*  prcceden  L 
re  fuccoru  concodione  purgation? 
adhtbcrc  neceflumlit,£tcrqtftm  in 
morbisqui  exttemeacuti  litnttqcf 
ex  dtdts  Hippocraticiscolligef  pof 
fumus : qhejuide  vbi  segntudo per* 
acuta  inuadit.tancquoq?  fununt 
Ilignitcr  fucci.quos  aa  particularii 
principu  aliqua(nili  ftatim  vacu6- 
tur  abinino)dpcuberc,8ci!la  vitia- 
re  pericltlfi  elf  ; tcnuillimi  etenim 
funthmbi  hu mores,  nullaq,  mtft 

cralTitudcsnullustji  fetor, qui  medi- 

camcti  purgation?  remoranvaleat. 
veru  a purgatioeincbmodu  vnicu  M 
accidere  folct, videlicet  febns  mere-  - 
mentuipnmis  nanq-,qualitatibus 
taTia  id  faciunt:  quarc  admilccn- 
da  frigida , atqnc  humidaiislant. 
Quod  ft  morbus  non  ita  vchemes 
(it,&  ncutus,  eoncodio  expedanda 
e Atq;  tibi  obiter  dica.igntudines 
patrix  Hippocratisacutas,  apd  no* 
erte  peracutas : i!!e  etenim  pnlana 
& aqua  muifatm  in  curationcacu- 
torutn  vtebatur . Hie  veto , 5c  cali- 
dionbus  regioibus,in  urincipijs  me 
dicinas  purgates  adhibebimus:qa 
lepenumeto  in  ore  vcntnculifucci 
vitiantur, 


DcRationc  Curand.  Morb.  1 1 


- A rrhian^accorrupundAd  h«jc  T mor 
bis,  quos  tu  crudi.cu  crafli , tu  lenti 
iucci  gencraru  t,cocodione  expcda 
tf  nimiru  incidetib9  Sc 

•ctenuatib’  pncictaboq  pniciofa  fo 
xct  purgatio.  Auic.iubct  T ^gntudi- 
_nib’  a tcnuiorib9  fucas  genius,  cu- 
iufmodie  teruana  exq  lica,C}  feptefl 
totu)  circuitib’  indicate  co  codione 

Jcedef : qu&  hoc  pado  dcfinita  tra- 
idiuCocodio  tcnuifi  e corn  Tcrai- 
iauo,crailoru  extcnuauo.Quip 
pccu  faculcas  expuhrix  difficulter 
crafla  ^ppcllamenuiora  quoq.ii  fi- 
ne negocio  vacuabiccxolumicln.  at 
,J>  oj  dilfipanf.  VcrQ  cnimuerofacili9 
iucci  tenues  expurgabiiCcra/fis.  vn 
nonullis  leriptu  e mcdicis , fe  nusq 
rocdicametu  purgasexhibuifle.qn 
flaua  bills  prior  vacuarettleuiflima 
n.fii’.ac  tcnuiflima  ee:c;teros  at  hu 
motes  icq.  Qdidc  scfustibiTdicat, 
tenuiora.fipropti9  purgari  crafTion 
bus.At  na$op9  n c,alioq qd T mor- 
bis  acuus  prlo  vacua  ret,  fiaua  ect  bi 
lis:  fiunt  hmoi  morbi  vtplurimu  a 
iucco  tenui,q  quato  fubtilior,tato  a 
na  difficih9  cxpellif\  Quaobre  vbi 
$gritudo  pacuuerit,cofvili  purga- 
uoe  vtemur:i  talib’.n.  tardare  ma- 
”.C  lu  e:  qnqdc  na  aiicda  n valet  poft- 
. xnoduc&codioncaggredi,qiccuri- 
tate  oino  polliceat'.  At  Rafii  quarta 
naru,&  pituicofiuf  initijs  purgabat: 
I quo  p)  a Gal.lnia  penit9  dilceflifi 
ic*  q i cometarioad Glauconc air 
oino  dccoaariu  fount:  qppcabtali 
b9  fcbrib’nullu  Iminctpiculu,nul- 
laq;  mala  cocodio  expect  at.  Pitui- 
tou  ode  n vsqq  um;  iccma  c,ac  fa- 
lybiisiquarc  pqtgabim9  vfn5  exa- 
lte cdcoclo  fucco.PtIa  lgif  dictum 
^bebdomadaexKnuaub  id’,  ac  ici- 
detibus  cuiaoooe  moUcmur,  q «fi 


caliaciat.exiguu  crit  ipfbru  icomo-  D 

du.  deide  medicinaspurgatcs  admi 
niftrabimMdenosfcciflc  tfi  i apo- 
pledicis  morbis,  tu  I ceteris  frigidis, 
&cxiuahb9:qppct]  cxrenuet^atqjt 
cidat.putgdnb9  admilcem9.  HocI 
negocio  sumopere  comedam9  po- 
tioneoxymeilis  ,1  quaicoda  fit  ra- 
dix iridis,dulcis  radicis,&  api  j feme 
cocoquit  naqi , Sc  vacuatiot  paratu 
fiiccu  reddit,  inded;  na  opc  no  poe- 
niteda  fintiet.  poitea  ruruisad  inci 
detia  cofiliu  dirigcs,deldc  ad  purga 
done : proptior  ctcnim  iiiccoru  net 
cuacuatio,  fi  jpbc  concodi  fucrint.  E 
Pr^ftat  iraq;  tali  rone  curadi  trada 
re  hoicj.q  na$ac  morbo  (vtii  pau 
ci  feciut)  pmitterc.Quin  ct  quarta- 
na  labor.i  tes  hoc  mofanare  coue- 
nict,5ceos,  q pfimitatc  purgari  Idi- 
get,fic  pparare.  Gal.lailitudjne  fpo 
tanca,cuias,  q a iebre  paru  abeflet, 
cqteros  ocs  humores,  a qb9  gnaref, 

fiter  letos,ac  craflos,purgabat:q<1  il 
icuaJjjs  medicLSCoucnitnccpur- 
gados.No  paru  atcoi'ydcradas.cfle 
rcgiocs  ignorarc  tc  nolitqm  ijs,  qi 
nra  degut  patria,  crailoru,  viicido-  ' 
ruq;  purgatio  cogruit,fi  tn  ^ nup  di 
dasut,pceflcrit.Qd  multo  expime  F 
tocopcu,  cxploratuq;tin  habebis: 

€ naq;  max  mu  in  hac  re  momenti. 
Cibadi  ratio  in frbriatantibus.C.  1 7.. 

Clban(vtcgoqdc  fcntiojfcbnci 
tates  minle  oportcret.mfi  poll 
vigore,  vt  tacili9  cocoquerct  iuccos 
na,q  alimeti  copia  plcruq;graua(': 
veru  am  vires olb9  robuu£ n iunt^ 
cotcprri  morbi  aim  tc  op  j . Naq; 
fi  pcracut*  fit,J£  atgcrvirib9  valear, 
audeti9  id  pcipics:  Ridicat.ii.vt  plu 
ximu  (eptio  die  is  morbus . Attfgro 
debili  hcquaq  id  facicndu.q?  fi  nic- 
djocris  fit  virt’.^gciqt/jutc  floreat, 

"i  ■ v » Coll.Aua.  E£  pufa- 


' Colled.  Scd.  iii.  De  Rat  Curan.  Morb. 


G ptifanacotet’  eris:& panic  ex  aqua 
caleri  abluri  vnrijsduab’:q  vicr  r6 
a c6fuctudinc  nr^  regionis,  tcnuifti 
maiudicaf".  Anuquoru  autvidl*  te- 
nuiorcrat:  fola  nanq;  ptifana  fcptc 
diebus«rotantc  aleoannii  fi  quid 
adijccf  vbcti*  vcllct,ad  mulfam  tra 
fibar.  At  noil  rates  id  non  toler5t,tU 
|>p  cofu  etudne,  di  acris  ambieds  tc 
- pcratura.  Qumcria  illoru  corpa  mi 
aus  era  (pita  c:  noitratia  vero  vbcri*. 
Illi  aut  vinu  liberaliter  bibuttfif  ac 
fuillis  vefcunfcarnibus,  <fj  valcdffi- 
mc  nutriut.Sumatim  quoq;  cofue- 
. tudinialiqdccdaducefco.  Ncpcq 
H bis  tcruc  cibii  I die  afliinicr  pfticuc 
rut,  fdidlu  viuedi  modu  no  tolera- 
but,£cipuc  calidiorcs  nature,  &q- 
bus  multa  fit  trafpirado.Siitc  coie- 
des^gritudme  a vigotelSgi*  abcc, 
atq;  ^gru  vmb*  cc  ibecillionbus,  a 
pricipiocibiioffcTes  copiofi’:  cu  ve 
ro  i vigote  cofbtcnt , tuc  fubtrahe- 
d’tatq  vittutis  robura  jpbo  tepera- 
meto  Irclligif.Porro  cahdiores,  fic- 
cioresc],  nature  no  ita  facile  inedia 
fcrunttmaxicT  ^gritudinib*  libi  co 
gnads,&  tpccalidiori . Qdfi  diud’ 
jn  inedia  cotincanf’vi  fcbriB”  dcbili 
b*  ad  vebcmctespduccnf:  aliqn  itc 
I adhe&icas:  fames  nanq;  fuccos  Sc 
vbcnoresgignit,&  fectos  adurit.Ci 
b5di  vero  tps  in  ptlfacccsfionisrc- 
Xnisfioc,  Sc  an  fed^  initiu , I quo  na 
*6codionefuccorii  peragit  Adlifc 
•■vires  foucd$,  ne  (ym  ptonia  picul  o- 

fiim  cocigatcuiufimodiclyncopc, 
•vbi  tadc  alcdus  fitqgcr.  QuSobrc  i 
pricipijsquoq;  accesfionu  nutriedi 
fuur,q  lyn  copes  inculu  vitarc  cu- 
piut,qucadmodd  feat  Gal.Ico,cui 
diatnto  coletes  medici  triu  dieruni 
inedia  pferipferat.  lutcrdu  et!  me- 
dia acccsfionc  dare  cibu  cogimui. 
PnjtereaT  cotinuis  cofydciata  pri* 


cofuetudine, nutriedi  t6sdigetn*,T  C 
quo  remisfior  i febris.Hora  at  diei 
magisidonca  emvcfpa,ac  nutud- 
na.  Ad  hfc  vinaodora,lcuia,oligo- 
phora  pituitofoac  melancholic;  fe 
bn  accomodariffima-iisat  q vche- 
medbus  atq;  deuredb*  compiuntj 
vino  penitus  interdicendum. 

Df  b.  ditto  mftbricitaHtibus . Cd.  1 S . 

LAuacru  declinadb*  febnb*  te- 
peftiuc  fubibut:  qm  qd  tenue 
c luccoiu,cxpurgat.Qui  veiol  prf 
cipijs  balneo  comittunf,  rigoribus 
amount",  in  ijsq;  fu«ci  p vniuerfum 
corp*  liquaf",  firae  obflrudhocs  ma 
rime  gcncranf',  Tterdiiq;  in  prTcipc  L 
pane  a blcefi us  dedibit.  Calonsitc 
atq;  ficcitatisTcrcmctu  facit.fiuefit 
in  aqua  calida,  fiue T acre  balnei  ca 
lido  plillat  ^ger.Cauea t ifup  a frigi 
da  lotioctqppe  ea  Tcrudcfcu  t fuccn 
Caleni  curMto  fcbnmn  a fuecis  lentil 
CTtarum.  Cap.  19. 

GAlcn’  nofterfebres  a foccisri 
feidis  ottas  fola  ftidioc  fanatt 
qd  te  cotcplari  accurate  volo.qd.tr. 
oberi t , q uo m m* fuccii  totu  corp* 
difFundanfcalifndioe’Quiiietia  il 
leipfc  hb.de  fanitate  tueda,  lasfitu*- 
dine  boTs,aii*  corpus  plethoria  la- 
botet,&/uccisvifcidisfitrefi:nu,CH  M 
i5s,jphi  bet,  nc  cxercca  f,  vllouc  mo- 
rn validn  agitcfjneuefricef',  ncue  la 
uef" : fridio  etenim  tj  fubcutc func, 
&itcrmu(culos,vacuat:atdi  venis 
coductur,  purgadonc  tm  educunf. 
q>  fi  p fanitate  qs  fneiione  adhibc- 
at,ica  vehemdte,q  pcepit  cal.abfcef 
fus  lane, atq;  vlccra  neceflario  p su- 
ma  cutis  erupcicnt.  Finis. 
Quatjua  fujuh  Caticoru  Itb.opM fit  at 
Auic.eSt»:<Juiutamt tint expoiter  Kutr 
rcis  comentanoi  c'onumerat*r,ideo  ipfum 
C illlgtt  hbrit  imntflert  rohetmui J 

Index 


Index 


ii? 


INDEX  EOXVM, 
Qux  in  Auicenu*  Cantici  j 
conrincntur. 

f Par*  prima.&eftpftrsThcoric*. 

Ra<fbtus  primus. 
De  rebus  necefla-- 
rpa  in  genera done 
fanitacis.f.220.  G 
+ Rememoratio  de- 
fmitiois  Mcdicinf,6f  eius  par 
rium.  220.G 

I Rememoratio  rerum  naturae 
v liuSCprfodeElenieri8.222,G 
Rememorariofecundf  re»  natu 
ralis,5dcftCoplexia.i  222.I 
Decop’cxionibus  in  fe.  22?.  B 
Decoplexioib®  hofum.  225.  M 
Rememoratio  dc  complexion! 
bustempPrum . 22J.C 

* Rememoratio*  [ partifi,&fpe 
cieriim  ei  us  q uod  augetur , &C 
vegetatur.  ] 225.H 

Rememoratio  complexionum 
; setacum.  ' ..  . 337.G 

Rememoratio  complexionum 
mafcuIorii,ei  <5pTjinaru.227*L 
*[  Secunda  pars,  primo]  defit 

• gnis  complexionum  fumptis 
abhabitudinc.  • - , 228.  B 

Rememoratio  fignorum  a colo 
re  corporis , & primo  a cofore 
. carnis.  ; 228, K 

Rememoratio  fignorum  fum- 
ptorum  i colore  oculi,  229.H 
Rememoratio  b [ ] de 

rebusnaturalibu»,flLfunchu' 

• mores.  ...  530.  D 

De  phlegm  ate.  , . 230.  H 

Dc  Cholera.  330,!. 


xionu  nit 
dccuun! . 


•Reme- 

moraiio 


b.uuix. 


Defanguine.  " • 33I.C 

De  Melancholia.  231.0 
Rememoratio  quartfex  rebus 
naturalibus,  di  fuat  Membra . 

231.  G 

Rememoratio  de  fpiritib^c  [ct  c*— • 
primo  de  naturalist  poftea  de 
vitali.  ] 233.1. 

Rememoratio  fexta  ex  rebus 
d[non  j naturalibua.Sdfunt  d4— ■ 
virtutes.  . 234.E 

4 Devirtutibus  vitalib*.  232.1, 

*De  virtutibus  animalibus. 

S35*B  . 

•Deoperationibus.  335.E 
De  rebus  non  naturalibus'  [ e’Rneeef 
3&priraodeAere.a36.A 
“De  impreffioneftdlaru  in  at' 
re  cum  Sole.  . 336.  E 

4De  alteratione  aeris  fm  region 
ties.  ; . 33&IC 

4 De  alteratione  aeris  fmmont 

. tea.  236.Nl 

*Dc  altera  done  aeris  fecudum 
/maria.  237-0 

* De  alteratione  aeris  fccudum 

ventos.  237.F 

4 l>e  alteratione  aeris  fecundu 
ea,  quj  ci  vicinanmr  ex  terris 
6C  aquis.  < ..  . 237.I 

4 Dc  alteratione  aeris  fccundS 
. habitationes,.  . ' 237.  K 

4 De  alteratione  fecundu  veftv 
menta.  237.NI 

4De  alteratione  fecundu  odorK 
fera.  238.B 

* De  operadorie  colorum  in  viV 

. fu.  238.0 

Secunda  ex  rebus  no  nacurali* 

bus.f.  Cibuv&  Potus,  238.R. 

Tertis  ex  rebu  nfl  naturalib*1, 

£ E ij  £ Som- 


Digitized  by  Google 


1 - 


index 


' f.Somnus,  &VigiIia.  239.  M 
Quarta  ex  rebus  non  naturali- 
* • bus/.Motus,d£  Quies.  240.L 
. Quinta  ex  rebus  non  naturals 
bus/,  de  Euacuatione  }6C  Re- 
— • pletione.  24I.E 

Sexta  ex  rebus  no  naturalibus, 

. 1 ■ f.de  Paffioibus  animf.  242.  G 
v 1 Ratfbitus  fecundus,  de  re 

- • . I bus  extra  natura,  &pri 

.»  modeMorbisgencratis 

. inmebriscSfimilibus.  242.L 

• De  fgritudimbusmembroru 

inftrumemalium  velorgani- 
corum.  • 243.K 

De  fofone  codnuitaris.  244.  G 
a*-—  Capitulum  * [de  rebus ecredie 
b*  fecudu  tib^a  natura.viddioct] ® [ ] 
C*—  de  caufise[morborum]. 
244.  M 

*Decaufiseffufionis  materix. 

• 245.F 

♦Decaufis  xgritudinis  calidf. 

) « 145.1 

Cauixxgritudinum  ex  frigidi- 
< tatc.  ' 245.  L 

Cauff  xgritudinumex  humi- 
i dirate.  " 246.  E 

Cauff  ex  ficci  tare.  246.  G 
Cauff  xgritudinum  organica- 
rum.  246.K 

Caufx  claufionis  meatuum  dC 
pororum.  247.H 

Caufx  agdoismeatuu.  248.  A 

Cau  fx  xgri  tudinis  in  numero. 

• 248.  B 

Caufx  afperitaris.  248.  D 
Caulxconiuntfdonis  dC  vniois 

• feparatorum.  248.  F 

Caf  lolutioois  mdiuifi.  248. L 


Capitulum  tertium  dej  [rebus 
cgredicdbusanatura.&funt  b“* 
accntia]  e[morborii.]249.A  e * — 
f [Accidentia  fuperxqualitate  ^e,*ecfr“ 
corporis. J 249.G 

Accidentia  abegredientibusi  tibut. 
corporc.  249.L 

Remcmoratio  Signoru.  250.E 
Remcmoratio  fignorum  indi- 
catiuorum.  250.I 

Genera  Pulfus.  251.  C 

SignaaSputo.  254. 1 

Remcmoratio  fignoru  fumpto 
ruabogarioncHepads.  255.I 
DeVrina,flC  primo  decolori- 
bus.  256.C 

Remcmoratio  fubftandx  vri  - 
nx.  zy6.K 

Rememoratiog  [fecishypofta- 
tief  tri  plici  ter  variatur  ex  co- 
lorejiocojfld  fubftatia.]257.  A 
Remcmoratio  fubftatif.2y7.M 
Remcmoratio  odoris.  258.  F 
Remcmoratio  fignoru  fumpto 
rum  a fxcibus  h [&  primo  ah*— 
quantitate.]  258. 1 

Remcmoratio  fignorii  fumpto 
rum  a fudore  * [ dC  primo  a * * — 
quantitate.]  260.F 

Remcmoratio  fignoru  Progno 
lbcoruk  [generaliu.]  2#l.C*  t" 
Signa  repkxtonis,  &i  primo  f m 
virtutem.  261.  G 

Signa  rcpledonis  fin  membra. 

261.  M 

Signa  doming  Saguinis.  262.B 
Signa  Cholerx.  262.  G 

Signa  Melancholig . 262.  M 

Signa  phlegmads.  263.  G 

Retnem.  fignoru  pgnofticorii 

tj?c 


Index  2i 


tge  morbi  coringetiu . 2 64.E 
DeTemporibus  morbi.  264.I 
Rcmemoratio  longitudinis,6d 
breui  tatis  morbi.  2 6f.  H 

* . . DeCrifi*  [et  fignis ci9*] 266.K 
Remcmoratio  corn, q oportet 
feireinerifi.  267.H 

Dc  (ignis  crifim  prognoftican- 
tibus.  . 267.K 

DediebusCriticis.  268.F 
a”  qaaft  ft  Rememorario  a [ fignorii  fupj 
ant  enta.  fluxum  fanguinis . 269.  L 

it  ptioj.  5jgnaciifis  per  Huxu  ventris, 

vomirum,  di  Vrina , dC  Cudo^ 
b’apofie-  rem&l>[dolorem.3  270.F 

mat*.  Remcmoratio  fignorii  progno 

c* — fticoru  c [mortaJiu  fumptO' 

ruexoperationibus.]  270.M 
*De  (ignis  mortis,  6C  primo  de 
fignis  fumptis ex  operation^ 
bus.  • 2ji.\ 

Remcmoratio  fignorii  progno 
fticorii  mor  tali  urn  fumptorii 
a qualitate  corporis.  271.  M 
Signa  excxeuntibusa  corpo~ 
re.  272.M 

Rcmemoratio  fignorum  lauda 
bilium  prognofticorii.  273.K 
Rcmemoratio  canonum,qbus 
vtenducftiniudicio  progno^ 
fticandi.  275.K 

4'fraAi-  Pars.ij.  & eft  d [ pars  Pra£licx.] 

SRacftatus  primus,  de 
confcruatione  Sani 
tatis.  276.  G 

■ Rcmemoratio  par^ 

tium  Pra&icx.  ibidem . 
Regimen  corporis  Sani  peTfe^ 
<fle , 6C  primo  quantu  ad  Acre 
eius  in  general).  277. F 


Regimen  comefti5is,vel  Cibs 

ingenerali.  278.  D. 

Deordineciborum,fld  rcdiifica 

tioneeorum.  278,  K 

Horarefccfrionis.  279.  A 

Regimen  cibi  in  qualitate  , & 

quantitate.  279.  G 

Regimen  potus  aqux . *79.  F 

Regimen  vini.  280.B 

Regime  Soni,&  Vigilif.  280  J 

Regimen  motus  Exerciri),  &C. 

Quietis.  281. B 

Regimen  iter  agendum, pri^ 

monauiganrium.  282.B 

Regimen < rdi<ftoru,& primo  t|,eraPf 

cum  J frigore.  282. H & *prie  { 

Regime  iter  ageris  f [pficcum  f* — 

tpecalidoetficco.je  [ 3283.0  g'iscalo 

Regimen infantis,dumadhuc  te* 

eftinvtero.  283.K 

Regimen  tpe  partus.  284.  C 

Eleiflio  nutricis.  284.I 

Regime  proprium  infantis,cii 

exitabvtero.  285,  A 

Regimen  couale(centiu.286.M 

Regimen  fenum.  286.G 

Regimen  h [eius  fanitascftdi^  hVorpis 

minutai  aliquoexmembris,  y"vno 

&noninali)S,]autinaliquo  nubroc 

tcpore.fldnoninalns.  287. G ftnd.Sc! 
t»  . . . alia  non. 

Regimen  eius,inquoapparent 

figna  futuri  morbi . 287.  K 

Rac'tat us  fecudus  i [ Pra- 
<fticx,5£deredu<fii5cfa 
• nitatis  Tigris  cum  cibis, 

6C  medicinis.  ] 288.  A 

Rcmemoratio  fpccierum  medi 
cinarurn.  288.E 

Rcmemoratio  folutiuaru  clio* 
lerx.  288.I 

Remcmoratio  foluentifi  phlcg 
E E iij  ma. 


Index 


tnsu  • ' • 289. D 

Rememoratio  educentiuaqua 
citrinam.  389 J. 

Rememoratio  foluentium  me^ 
•lancholiatn.  ' 289.K 

Rememoratio  compofitionis 
medicinarum.  290.A 

Qu*  dofis  debet  dari  ex  medi- 
ants. 290.H 

De  fim  plici  bus  medkinis  cak- 
a * — facientibus,  a £ prjtcr  quod  t* 
ducant.  J 391*  E 

Dodrina,qu*  ficcum  ab  humi 
do  di  ft  inguit , &C  grad  uffliDb 
dicinarum  fimplidu.  292.C 
Rememoratio  virtutum  fecun 
darn  medicinarum  fimpliciu, 
Vnmsn  &primo  medicinxb  f attradi 
use.  ] 39*.  H 

Rememoratio  virtutfi  tertiaru 
medicinaru  fimpliciu.  294.K 
c Decora  e [ Rememoratio  redificatidis 
corruption^  &fignificatidis 
ipfius.]  295.H 

d * ixfi.  d [ Rememoratio  morborii  fi- 
enii  figni  gniffcatium  fupra  morbosat 

rnals  X-  mala  oSple»5e  calida.]  296*g 

plexionf  De  fignia  mala  complexionis 

deSl?  „fri?fd3t*  , 2*6;L 

f,m  uc  figms  ex  mala  complexio- 

e*humida  nee [ calida fl£] ficca, 297.G 
f * Deni-  f[  Capitulum  morborudeRe- 
ra  morbi  plctionc,&  condi  tiones,tiob- 
repieti&a-  feruand(  funtineuacuatione, 
dfinib^e-  & S totum  de phlebotomia. j 

uacua.no-  ’297. 1. 

ni,»  De  fpeciebus  cuacuationis  fien 

dat,&modis.  298.E 

g*  — Cura  morborum  t [ ex  fangui 
nc]per  phlebotomiam.  298.1 
rDe  cura  fgritudinu  saguinea- 


rup  alia  a phfebotoia.  299.  M 
Demorbis  *>  [exchofh  dtrin*  J’’chote*' 
contingentibus.]  300.  D 

Demorbis  ex  humore  phlegm 
matico.  301. F 

Demorbis  ex  melancholia  ge- 
neratis.  302.  H 

TRadatus  terrius  i [ Pra-  i*— 
dicat  ] di  eft  manualis 
operatiok  [ qua:  in  tres 
diuiditar  partes.  ] 303.  D 

Pars  fecunda  manualis,  de  ope- 
ratioe  in  carne  di  fcarificatio- 
re,autventofis.  « 30  4.  D 
•Deoperatione  in  came cufca-  .. 
rificatione,autvetofis.304.D 
*Dc  opera tione  indfionis  car- 
nis,  -u  q 304  J . 

An  cauterij  facicndi  in  came. 

305.  E . fS 

Ars  perforationis.  305.  G 
1 [ Pars  tertia  manualis  in  osfi-  l * Dec*, 
bus  , cuius  prindptum  debet 
efl~c  in  confolidanonibus  fra>-  loncioui 
durartim  ipforum . ] 305.HL 
DcTlieriaca.  306.  G 

CVr  inuenta  fit  Thrriacae 
compofitio^  quis  eius 
vfus.Cap.l.  ibide. 

V trum  Theriaca  conkrat  cor- 
porib9  fani  s,et  qd  i hoc  Auer. 
fentiat.Cap.2.  387.  G 

Quibus  fgruudinibus  cotcrat 
Theriaca,  Siquibus  non.  Ca. 

3.  itsktn  308.  G 

Quo  Theriaca  corpusiuuet , 3C 
quo  non.  Cap. 4.  :io.H 
De  quantitateTheriacf  exhibe 
dse.Cap.5.  31J.B 

Quxn5,6£  qualis  Theriaca  bo* 
aafir.Cap.<5.  ■ yi.G 

FINIS.  AVI- 


Digitized  by  Googl 


A y I C E N N A E 

C A N T I C A,  f 

A 8 ARMEGANDO  B L A S I I 
D E MONTE  PtE.S  VIANO 

EX  ARABICO  IN  LATINVM  TRANSLATA* 

ET  AB  ANDREA  BELL VN ENSl  , 

CASTIGATA. 

*•  * * **  • | • * A ” t * 4 , *V  ' " t\ 

Cum  Auerrois  Cordubcnfis  Commencarijs. 

• i ; < 

Inquit  Akoofir  Beuroift.  ' 


Oflquam  prius 
gratias  egero 
Deo  largicdvi- 
tam  ppetuam 
ammarum,  & 
Gmitatem  tor- 
porum,&  mcdi 
can  morbos  rnagnos  per  gratiam , 
quam  contulu  omni  cam  net  virtu 
tibus  fonitatem  oonfcruaa»bus& 
; piotegcaubus  a Jaugoie.datcintel- 
ligi  attem  Mcdicin*,  8c  ingenium 
fonitarisdhiinis,animofis,&  intelli 
B genbbus:  dedi  operam  ad  commc- 
tandumlibrum  richiraatu,quiitm 
tulatur  liber  Benchineparrium  Me 
dirinan  ipfc  enira  vniucr/alicer  co- 
cluditeas.Efl.n.  cu  hoc  melior  val- 
de  pluribus  alijs  introdu&ioibus  Sc 
foments  in  mcdicinacompilati$,or 
dine  valde  coimcnienti  ad  tenendu 
rtente  vel  memoria , dilatati  & dc- 
Iedanri  animam.Fui  autem  atten- 
tus  ad  exponendum  ei  us  di&a , ex* 
jofitionc  qua  ei  us  ca  w inccnteo  co 


prebendatur & intclligatur,  verbo-  C 
rum  confofionem  Sc  multitudine 
poftponendo.  Quoniamauthoves 
formonum  richimatorum  in  a&i- 
bos  feientiarum  mdigcntquando- 
qoe  diminutione  (ermonis  & trun- 
cations: necnon  etiam  mytatione  .. 
VII! us  loco  alteriusexplicando  fuS 
nobilem  inrentionem  .Ec  examine 
implorodiuinumauxiiium  ad  per 
fir.iendum  intentionem  horum  di- 
dorum,  &cinmam  fpeculationc,  * 
laudabilem  eoruudem : necnon  vt 
me  perducat  cum  omnibus  & 
deiibus  foci js , ad  quod 
docere  debet  fui 
bomutCv 

Sc 

gratia , eius  fcrui- 
uum,atque 
timoc. 


EE  iiij  t PAR$ 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


ttARS  PRIMA,  ET  EST 

PA*S  THEOJUCAE. 

tTratfcanrs Primus . Dc rebus 
ncceflarqs  in  generation 
nefaru  tacts, 

t Rememoratio  deffnitionis ' 
Median®,  dC  eius 
partium . 

«*Eh2fin*  ttiquit 1 [ Benching,  utl  ziem  : ] 

Tex.  i.  Ik^V-VAJl  zJutnaeft  confer 
uam  fmtatts,  tt 
cur  at  10  agritudi  - 
ms  , ijua  ac adit 
tx\acctdenttbus 
in  corpore  .mol.  qua  accidit  ex] 
Cdufa,fia  in  corpore  exijht. 
Inquit  Beuroift. 

MEdicina  eft  conlerttatiofani- 
tatis,  & cu  ratio  argntudinis ; 
VMeSex-  Haxeftdefinirio  Medicine fm  ip- 
to  Colli-  fum.Eiasafitj>f«ftioc,Trdjcamus: 
get. cap. i.  Medians  eft  ars,  cuius  a£Tccx  ro- 
ne&experimemo,  fimitarem  con* 
fcruans,&  cgritudmecuras.Cfi  aGt 
1 dicitex  accmibusT  corpore, irnclle- 
xirq>ad9medkin*€  cofauariofa 
nitaiis,&curado$gtitudinisT  cor- 
pe  genera  t?  ex  eo,  qd  acciditei  tuc 
tempons.ficutcxcmpli  gra,apofte- 
maaccidit  in  aliquo  mebro  corpis 
exa!iquo,&  illud  eifofio  fangutnis 
ad  mfbru  apoftemarii:  qdqtieapo 
flemac6ringiteotpe,quo  fanguis 
infundi  t' ad  ipfora  Et  \ quibuwa  li- 
bris  cft:q  accidit  ex  ca  i n corpe  cxi- 
ftete.  & h$c  clitera  melior.  Vult,  & 
in  ted  it  £p  morb9  accidatcorpori  ex 
riialiqua.&ec  toierabikc,<j>fitre* 


h$c  in  corpe  ex  aliquo  accntc : qffi  K 
res  cgitdiemcs  a na  exiftetes T cat- 
pore,  tres  fimt,Cc5,  morbus,  & acei- 
dens : ficut  in  icquenribus  patebit . 
New  aCtponimusin  haedefinido- 
ne,q?  ei  us  adlus  & operatic  ex  rone 
&expcrim«oexiftat:qmn6  fiiffi- 
*»ein  hac  arte  ratio  fi  ne  expert  men 
to,ncq;  expen  men  tu  fine  rone:  fed 
vntmq ; exigittdfinjdl.<jal.a(i  tin- 
ttgre  definiens  hacartem  ,dicitea 
elk  ftTam  reru  proporrionataru  Sc 
condnuataru &niud& fgritudini 
&difpo<irioni  medi^qua  no  perci- 

Cif’in  hofc  (amtas  neq;  ^gritudo.i, 
^carsdocct&norificateaqjppor  %, 
donant^c  vnionrtanitad,ifcca  qu$ 
jpportionanf  tgritudim.&ea  q p- 
portionanf  diipSnt  medi^interfa- 
nitatf  & ^gritudinc.  Intellect  autd  -• 
per  res  proportionals  fanitad , ij>- 
iius  cau(as,&  figna.&ilfurf  Ttclicxit 
pres  jpporrioatas^gritudini  St  nett 
tralitati.  Vide  igitf*  qualitcr  patet,  q> 
in  hac  tfefinitoedenciardha.pqaS 
diuidif'& frparat'  bare arsabca pat 
ce  fcf?  Nalis,<j  confyderat  & fpccu* 
hf  fanitate  fir^gfitudini  ,Qra  art 
Medicina-  prom  Idubio  docet  quid 
fit  ranitaSj&cgrifttdo , deearfican*  M 
fa-;,  & figna  adconieruandti  Ptnira 
te.&auandttm  tgritudine . & ideo 
perdenitur  ex  etus fcTa  (anitatts&  - 
^gritudinisadianuS,  drintroitfi  c5 
ferente  in  opetatioitftlntcnrio  aut£ 
in  (cfa  Natural!  eft  folit  fcirequid 
eft  fanitas,  & quid  egnnido.^  qul 
to  docet, & fufficit  dno  fcTx  Natura 
lis,cp  ex inc&ione fdiftorfi.  Pfanita 
tis&  ^gritodinis  adiptfraf'  finceo- 
rii,  quorum  difpofitio  & natura  eft 
poflefcirr.Neutrnlitas , qua  pofuit 
media  inter  (anitate  &9gritudine, 
no  e ya  ucutraiu..  ;.  Diurfitaucea 

GaL 


Digitized  bH 


Partis  i.Tra£t.j.  m 


A Gi.in  trw  modosrmionim  Vnus  eft 
conualcfcentium  ab  atgritudineSc 
fimilium:SccGdusauteftineo,qui 
atiturxgritudincm  in  aliquo  me- 
re folum:Sed  terrius  eft  in  illo,qui 
eft  in  aliquo  tempore  ab(q,  morbo 
alio  xgcr.  Cum  igirnx  morbi  dc 
finino  fit  nocumctum  naturaliso- 
pcrationis,patct  q>  inter  nbcumen- 
nim  &non  nocu  men  turn  non  crit 
medium . nocumdnrum  aur  debile 
fu  pponitur  gencri  xgri  tudin  is,ficu  t 
& opera tio  debilis  lupponitur  gni 
£mitaris,qua  fit  roftitu  do  operatio- 
ns. Hi  aut  fermones  indiget  maio- 
B n expofitionc:fcd  intcrio  noftra  in 
hoc  (crmone,vel  traiftatu  eft  compe 
dium&abbrcuiatio. 

* CWtu  primd  ehuifto  eft  in  then 
ncamjty  praflicam.  Ettheoned 
ex  tribut  rebut  f>erftcilttr,cr  com 
fletur. 

Intendit  dicere,quod  mcdici-- 
nadiuiditur  pnmo  induaspartes. 
Quarum  altera  theorica,&  rcliqua 
pra&ica  feu  praxis  nominatur . Et 
intellcxit  ex  ditto  fuo  tbcorica  ex 
mbus  perficitur.quia  parsipfms  fci- 
entifica,&  fpccuLatiua  perheiturex 
C tribus  parti  bus,quarum  immediate 
poft  facit  mentioncm . H arc  au  tern 
diuifto  non  eft  vera:  quomam  Gal. 
dixit  in  definitione  cius , q>  ipfaeft 
feientia  (anitatis ,3c  xgritudinis,^ 
rerum  proportionatarum  eifdem , 
& difpofitionisqut  non  eft  fanitas, 
ncq;xgritudo.  nigitur  ficeft,  om- 
ncs  partes  cius  erunt  (cienrificx  & 
theories:. non  ergo  vna  (ola  theori- 
es,&altera  prattica-Eftcrgo  feien- 
du  q>  ex  opationibus  ronalib*  funt 
quqdam , ^ diri  pratticx  & attiux  : 
quoniam  fciunturSc  difeunf  pro- 


culdubio  operado,  ficu  tope  ratio  & D 
ars  Carpentaria:, & Sutorix.Et  qux- 
dam  dicunturartcs,qu$procuidu-» 
bio  difeuntur  vt  feientia, demoftrar 
tionibus  f & defi  ni  tioni  bus,  quibus 
pcrfctt?  & vltimate  aliquid  Icitur. 

& tale  proculdubio  eft  ars  proprie. 

& talis  eft  difpofino  medicin;  arns. 
Neq;longinquumcft,(cu  impoFc 
cftcaliquamexartibus  &opeiatio 
nibus,quxambobusprxdittis  mo- 
dis  addi(catur,C  feientia  & operano 
ne:  li  tamen  ponamus  talem  artem 
& talem  operationem  efle  vnicam. 
Eft  autem  opimo,q?  talis  (it  ars  Me 
dicinx . Sc  hoc  ideo , quoniam  pars  E 
ipfitis,qux  manuahter  exercctur,^ 
culdubio  vtendo,&  operaudo  addi- 
fcirurfecundum  maiorcm  partem 
ipfius.Modusigitur  huiusdiuifiois 
poteft  e(le,nc(i  diccreturq?  feientia 
arris  medicine  diuiditur  in  duas  (ci 
cntiasfcu  partes  fcicntificas, fin  (cic 
tiam  cius  cui  coniungitur  dominus 
feientix  nanualis , & aliam  remota 
abcoihoccftdittu  q>  mcdicus  fpc- 
culeturin  artefuaduas  feientiasin- 
(imul,f(cicnr.am,qua(peculatur(a 
nitatcm,3t  cius  cam,&  (igna,&  mor 
bum,&cau(am  cius,  &hgna.fccun. 
da  afit  (cienria.quam  in  artcconly-1! 
derat,  eft  ilia, per  quam  confyderat 
qualiter , & cum  quibus  confcruet 
(anitatem.fift  etiam  qualitcr,  &cu 
quibus  curct  xgruudincm  ,&  hoc 
tftfpecialeinattemedicinx.  Pars 
autem , perquara  coniungitur  hxc 
feientia  feientix  naturali,cft  vere  Sc 
proprie  fcicntia,talis  f quod  finis  in 
tentus  ineteftiolum  fcirc,&  non 
opus.  Alia  veropars  fpecialisincon 
fyderatione  arris  medicinxdicitur; 

Si  poteft  dici  praxis  (iue  attiua,eo 
quod  aflinis  fit,3c  propinqua  opera 

tioni: 


1 


-Ginticoriim 


•G  tionl  : cum  eius  ©peratio  & vfu* 
habeatur,  8c  fciatur  vt  plurimum 
opcrando,pro  quanto  ex  conditio- 
tubus  Medici  eft,  vt  poftquam  flcte 
iitfuperfcientiatn  Median?, 3ccara 
intellexerit,  q>|  fit  vfus&cxcrcitat* 
in  operationibus  eius.  Manualis  au- 
tcm  opcrario  minimc,  vt  dtzimus, 
diftis  vel  fermonibus  addifcitutyex- 
cepta  minima  parte  eius.&limilcvi 
deturdcanatomia.  nam  modicum 
eiuspotcfl  ex  fermonibusmiagina 
ri.Pnmusaute,  qui  cxprcflcpolu 
V!  Ho-  hanc  diuilionem  median?, nut  *Ia 
cuain  mcdicus , quern  Alcorazocn 
- redarguit.Sc  rcprehcndiuiam  cnim 
ipfeopinatus  eft  quod  radices  dido 
rum  Gai?.indicentfalfitatcmdiui- 
fionispr?did?.  cui  poll  rcfpondet 
•Bcnzoar.quiopinatusfuitinucnif- 
ic  hauc  diuilionem  in  quibufdam 
iibrisartnbutis  & appropriate  Ga. 
Vcntasautemcltin  hoc,  ficutnos 
diximus. 

•.jMreb*  z*[rebus  xMtem} pun fep tern 

not  ur  ales. Et  ex  eis  funt  fex, t^tm 
ties  funt  neceffarix. 

■-  Quoniam  pr?dixit  q>  pars  me  di- 
w ! cin?tlieonca  pcrficitur  ex  tribus  re 
v.  buSjideonunc  inchoata  prima  ca 
;nim.Vndcinquitq>  feptem  funt  res 
. naiuralesihoccft,  cp  pars  prima  the 
-one?  partis  diuiditur  in  contempla 
tionem  leptem  return  naturalium. 
h?  autem  feptem  res  naturales  funt 
potifTima  caufa  fanitatis,tepert?  8c 
exiftentisincorpore.  Et  dixitquod 
-ex  eis  funt  fex  aIi?,&omncs  funt  nc 
«eflari?,hoc  eft  q>  pars  fccunda  par 
, tisthcoric?duii<uturin  contempla 
aoncm  lex  return  n6  naturalium: 
-quoniam  non  pcrficitur  efle  natura 
define  cisdix  bis  v«Q  xpb’fWH  qu^ 


damcxtrin(cc?i&qu?damtvolan  C 
tate,&exeisqucda  animates : qu? 
omnia  ex  ncc dilute  corpon  coir— 
ungunt.  ii.  -r 

isidhue  funt  alia  tret  in  Unis  4- 
fcrsptafeilicet  merbi,caufa,cr’itt 
cidentia. 

Tertia  pars  ex  tribus  parnVthe© 
ric?diuiditurin  tres  partes, itfeien- 
nas,f.in  fcictiam  accntium.morbo- 
rum,&  caufarum . qm  illud , fuper 
quo  det  cite  medicus  continuoatte 
tus,funt  pr?didt?  res  tres . Vndc  eft, 
ac  fi  diccrctur  q>  theorica  Medicin? 
diuiditurin  contcmplationem  fani 
tatis&?gritudinis.8ccontemplatio  L 
fanitatis diuiditurin  contempiatio 
nem  feptem  rcrum  naturalium , 8c 
in  contcmplationem  fex  rcrum  ma 
gi  s ncceflariaru  m .&  rurfus  con  tem 
platio  ?gritudinis  diuiditur  in  ties 
(dentias,fin  fcictiam  morbi,3tcau 
f?,&  rciacridensnominateinhae 
facultatc.  nos  autem  omnem  in- 
ten  tionem  eius  dcclarabimusiu  fc- 
quentibus. 

Pr.tfhfa  diuiditurin  duos  ft:-  $ 
ctes.quarum  ma  m ambus  exerce 
tur:et  alia  cum  medicma , necnon 
et  quod  fx  ctbis  trdinatur. 

Qui  diuiferat  medicina  in  duas 
partes,f  in  theorica  8c  prafticam:  8c 
theorica  fubdiuiferat  ip  partes  lex  - 
dccim,in  trefdecim,C  natura!cs,&f 
tres  accidentalesuo  fubdiuiditnuc 
pra&icainduaspartcstex  quib’vna 
eft  manualisficut  futura  vuluerum 
depolitio  cataradlaru,  8c  fimiliatal- 
(era  veioeft,qua  curatur  morb’eu 
ipcdiciaisl&  colcruat  fauitascum 
cibis.h?c  ailt  pars  indudit  fciam  na 
tut  arum  tnedicinaru,  & raodu  fere 

di 


Digitized  by  Google 


A dimedieimina ex eis,&  vlus corun 
*•  Coll  tin  de,&fcfam  etdcnaturis  ciboru,  Si 
pfinc'pio  mo<l“  coferuaudi  fani  cate  cum  ei£ 
i.iib.dioi-  dc.E/Ict  aut  me'ior  diuihoq  pdicta 
du  medi-  fi  dicerem’mcdicina  diuidi  in  *< 


Partis  j.Tra&.j. 


in 


quibus  corpora  homiriu 

componuntur.Quidam.u.exeisdi 
xcruteacflequatuor,  ficurdkftum 
cfti&quidatnaflcrucrutea  ellc  fo- 
lumduo:&quidam  viiufolQ.  Qui 
dam  et  corfi  dixerunt  ea  ee  corpora 
indiuifibiliaciufdc  naturf.opinates 


'arte?  ^°Partcs>tin  fclam,i]ua  docet"  yd 

Sd.far  fit  fanitas:&  in  (clam,  pci  quam  co  

gnolcunt  ligna ianitatis:&in  (clam  o>  h^c corpora, & olaentiacomuo 
<jua  natura  ^gritudinu  cognofcif:  htageneranturcxeifdem. 

&in  fcicntiam,perqua  fciunt  caru 


fignarSc  in  fciam.ex  qua  fcitur  ingc 
mum  curacionis  fgmudims : Si  m 
fclam,per  quam  fenur  ingeniu  con 
feruationisfanitatis. 

B ftememoratio  reru  naturaliu : 
primo  de  dementis . 

) Hocul  dubio  ex  rebut  natu- 
r ahbus  funt  element* , ex 


- o 

P 


generanturexeifdem. 

Sex  mo  qmdem  Hippocratts  tn  7 
hbro  tie  Elementu  m ms  eft  fermo 
Her Hs,f.  quod Jint  <jU4t nor:  aqua,  t- 
gnu,  ter  t err 4. 

Scrmo  Hipp.  dicentisq?  quatuor 
fbntdhtainnumero,facr,ignis^>  E 
qua,&  terra,cft  verus. 

Probdtio  Merit atis  prddUli  fer  * 


quorum  compojinone  exftunt  cor  mants  • quonidm  cum  corpus 

corrumpitur,reuertitur  in  code. 


for* 

Voluit  pro ccrto  dicercq>  prima 
cx  rebus,  quas  naturalcs  nomina- 
mus,cftfria  corporu.cx  quorum  co 
pofitioc  cxiilu(  cetera  corpora  mix 
u.dicuntur  aut  corpora  ilia  cfnta. 
Defuiitio  autem  efnti  cft:quoniam 
eft  fimplicius,  quod  in  compofito 
repcritur,i.q>ipfum  cftillud,ex  quo 
C aliquid  componitur, &ipfum  exni 
FTnti  deli  hilo.Definirur  &aliter.ipfum.n.cft 
in  quo  re/bluiturcompofitum  cum 
ebrrumpitunfed  1pm  1 nullu  aliud 
refolui, vcl  dillolui  poteft.  Et  dixit : 
Proculdubio.quiaex corum  com- 
politione  cxiftunr  corpora, co  q>opi 
. nio  fuit  H ipp.&  Ga!.q>  corpora  I10 
minum  componuntur  veracitcrcx 
quatuorelntis.f  tcrra,aqua,acre,& 
>gne,pcr  viam  admixtionisdicuto- 
xytncl  componitur  cx  mcllc  Sc  acc- 
to  Super  his  aGtfueruntvaldediucc 
Ix&varic  philofophorumopinio- 
ucs,fin  nunicru,& natura  clcmcn 


Probatio  fermonis  Hipp.f.q»cor 
pora  mixta  funtcompolita  cx  his 
quacuor  corporib*,cft  cu  eo,q>  vide 
mus  corpus  alalismortuidiflolui  Sc 
rcfolui  in  pr;dida  quatuor  cfnta . 
Quod  afit  difloluitur  Sc refoluifin 
aliqua,  jfculdubiovf  componi  cx 
eildc.ncq;  teperitur  aliquid  aliud, 1 
qd  hoc diflofuatur  Sc  refbluaf’.  Cfi 
aut  alal  mori^d us  partes  ficc$  refo!  j 
uuntur&conucrtuntur  intcitam, 

Sc  humid^  in  aquam,&  calid^in  ac 
rem, Sc  ignem.  Eft  autem  hoc  notii 
ad  fcr.fum  ci,  qui  curiofus,&  atten- 
tus  eft  ad  videndum  illud.  Patct  au 
tem  ipfumcoponicx'hisquamor, 
eo  q>  ell  corpus  terminatum  habes 
cflentiam.Qmnc autem  corpus  ra 
fc  componitur  cx  term  Sc  aqua,  fit 
.n.proculdubiocorp*  talc, cum  ma- 
laxatui  terra  cu  aqua : Sc  porillimc 
fi  coquaturad  ignera  tandiu,  do- 
nee cmdatur  fimilc  teftj.  Sngiflic 

eft 


Canticoram  * 

eftipatetinipfo  quatuor  clementa  Rememoratio  feunclfrfi  natiis  K 


cxiiterc,&  hoc  eft, quod  Dcus  inqt, 
cuius  nomen  Temper  cxaltcf.Crca 


ralis,  & eft  Com^ 
plexio. 


ui  homiucm  cx  luto.ficut  tettam  fi  T%  fJdC mtem  faftU com- 

tS£SSSSSSSS3i  hr** '/« *** • 

dicus  autem  inquantum  hmoi,ne-  aicma  con,  crentibus. 

Suit  hoc  vercA;  demonftranue  de-  p0fKj  Medicus  nouit  clementa, 

ararc:(upponit  autem  nihilomi-  exquibus  componitur  corpus  pet 
bus  hoc,  & accipit  a domino  fcietix  vjam  mrxti6is,dccct  ipfum  Tcire  & 
Naturalis.ipfctamen  dcclarathoc  co^nofcerefpeciescomplbnis.  Iudi 
I librodc  Victoria  & dc  ccrtaminc:  cium  autem  huius  feientix  confert 


I# 


9 

H 


ficut  fecit  hoc  in  libro  de  EftjtisGa. 

Sj  non  ejfet  nip  Wum  elemen- 
tum,no  ejfet  alicfuod  animal  cum 
tnorbo  corrupt  tide. 

' Hxceft  probatio  Hipp.tp  corpo 
raantmalium  non  componfiturcx 
partilusindiuifibilibus  &vniusna 
tur^:ficut  componitur  domusex  la 
pidibus  & lignis.Nam  fi  corpus  ani 
maliscomponcreturexpartibus  in 


in  medicina.&  hoc  quidem  eft  ma 
nifefhimtquomam  cum  ipfecogno 
feit  complexionem  exempli  gratia, 
eflecalidam  vclfhgtdam.toncqui-  • 
dem  fi  fiierit  fenus,  erit  confcruatio 
cuts  inco,inquoeftcuolbusfimili 
bus.fi  vero  fiicrit  xgcr,  eo  fit  lap- 
fus  a qualitatc  fibi  natural!  ad  con- 
trariS,  curabitur.fi  rcducafad  quali 
tatem  fibi  naturalem  priusTeoexn 
temeumeo  quod  eontrariatut, & 


diuifibilibus,  minimecorrumperef'  opponiturqualitati fecieuti sgriru 
ex  morbotcorruptibilc  cnim  corru  dmcm.Excmplum  autem  huiuseft 


pitur  proculdubio  cx  dominio  con- 
trarictarisT  eo.  Scd  fi  corpora  client 
vnius  & eiufiicm  naturx, nulla  qui 
dem  cfictconrraricras corrumpens 
I ea,nccab  extra, neq;  in  feipfis.  Vc- 
rum  quia  corpora  funt  corrupnbi- 
liaex  feipfis,  eo  q>in  feipfis  con tra- 
rietatem  habent,  quod  etiam  circfi 
datea  exterius,  conrrariatur  eis.Cfi 
igitur  contrana  fint  diuerfarum  na 
turarum,fequinmpipfa  corpora  n6 
habcantvnatn  naturam.nequefint 
yniusnaturx.Eth$c  feripta  flint  in 
lib.de  Elemcnris  & in  lib.de  Huma 
na  natura  Hippo,  hxc  autem 
feientia  eft  ae  caufis  vlti 
mans , vcl  finali- 
bus  fenica- 
tis. 


M 


XI 


quoniam , fi  quis  calid;  compPonis 
patiatur  argritudinem,  per  qua  eins 
complexio  infrigidarur.erit  procul- 
dubio  ciuscurauOjfi  calefiat,  donee 
rcdcat  ad  fuam  complexionem  na- 
turalcm. 

Quatuor  fiuit  potent u,  feu  *Wr 
tut  a complex  unis, Jiue  dmifirit, 
feu  compofuerit  eas  uir  £ a con  - a'6p»» 
Jidtus . 3 

Quatuor  funtvirtures,quibusc5 
paratur  & referf  compPo  hoTs,  cum 
vna  ex  ds,rcl  du^  noiantur,yelut  in 
c6pofito  vPcopPonato  ex  cis:&funt 
cafida,&  frigida,huida,&  ficca . Cu 
aut  dicittfiucdiuiferir,  fiue compo- 
fuerit eas  vir  confuItus,inteIlcxit 
cdftanti  copfo  holsrcfcratur  vni 

foli 


Digitized  by  Googl 


n 


Partis  j 

A -/bli  ex  pr$di£Hs  virtutibns,  vcl  dua- 
busvniri  velconiungi  pofibus.Co- 
plexiones  vcro  relate  dominio  vni* 
ex  pr^didis  virtutib'  funt  q uatuor, 
l. vd  complexio  calida,  i.  fuper  qua 
caliditas  nominatur:  vcl  frigtda , i . 
taper  quamfrigiditas  dominatur: 
vel  lolum  humida,i.  taper  qua  hu- 
miditasdotnioacun  vclfolura  ficca 
.i. taper quam  ficcitas domiuatur: 
aut  dominatur  taper  complexionc 
caliditas  & ficcitas : vcl  frigiditas  Sc 
ficcitasiaur  caliditas  8c  huidius,  vcl 
frigidiras,3chuiditas.  igitur  tanz 
cxfto  compl’oncs , qua:  retarunturc- 
greflui  vnius,vel  duarum  qualitatii 
B a temper amenro. 

Decomploaonibus  in  fe. 

SEnfus  tdilus  ftntit  cr'  fcrci- 
pit  cahditutem , fngtditate, 
‘ficat<tfem,£r  hnnuduattm. 

Quiaptacdixerat  quod  quatuor 
erant  virtutes  tau  quali rates,  idco 
nuncmanifcftat  & declarat  eas.vn- 
dc inquit,  9 pr^difta:  virtutes  tarn 
caliditas, frigiditas,ficcitas,  3c  humi 
’ ditas.  Intellexit  autem  per  humidi- 

_ tatem  raollmcm  ,3c  ten  uitatcm,qua 

xaciustantit. 

13-  tar  tut  cs feu  patents* 

« Sc  i'cQ  rtteTluntnr ,n dementis 
quod  yempore^eo  qiso~\dugetnr.feu 
ptdlulat  m loco. 

Quoniam  pr^lucerat  9 virtutes 
repext^  in complcxione , (unt  qua- 
tuor , rememoratus  eft  nunc  return 
cqmplexionataruni , in  quibus  I15 
virtutes  rcpcriuntur.Aitautem : rc- 
pcriunturin  clcmcnas,un  quatuor 
corponbus,qu{  funt  aqua, ter ra,acr 


♦Tra&.j.  113 

ignis.intcilexir autem  per  virtutes,  D 
caliditatem,  ficcitatcm.frigidieate, 

3c  humiditatcm.  Et  intellexit  per  tc 
pora, quatuor anni  tempora.ficfta- 
tem,autumnum,ver,  8c  hyemcm.8c 
hoc  idco,quonia  quodlibet  ex  iftis 
comparatur  dominio  duarum  exi- 
ftis  virtu  tibus  3c  qualitatibus.h^  ta- 
men  qualitates  refcrun  tur  all  ter  elc 
mentis  5 alalibus,3c  aliter  q tempo 
ri  3c  Ioca.Et  intellexit  per  locum, di 
mata  terror  ha bitabihs.Et  intellexit 
per  illud,quodau<»etur,vegetabilia, 
8calia  nam  complexiones  corum  re 
ieruntur  his  quatuor  virtudbus. 

Elementum  ponitursn  ultimo  ® 
Jimphets  complextonis.  ** 

Intellexit, leu  dicerc  voluit , 9 di 
informa  turefnta  aliqua  cx  illis  qua 
tuor  qualiuubus , 9 referanfab  co 
in  vlumo.  Cum  autdicit  (implicit 
complonis,  vol  u 1 1 d icerc  9 cfn  tu  m 
fit  in  vltimofimplicium  qualitatii 
ex  qualitatibuscomplbnahb*,qu£ 
tan  t caliditas,  frigiditas,  ficcitas,  St 
Sc  b umidi  us.Et  ob  hoc  dicim  us,  9 
ignisfit  calidus,vcl  9 aqua  fit  trigi 
da,intelligentesprocerto.  3c  hoc  dr 
dc  cis,eo  9 fit  in  hoc  in  vltimo,i.  9 
nofitaliquidcalidiusigne,cum  ip-  F 
ft  fit  cal  ktioromui  cahdocomplo- 
nali.ficcuam  eft  in  alijs  qualitati- 
busip(brum.8chocquidc  manife- 
ftum  eft.  A hud  vcro  coploiiatu , co 
9 eft  njixzum , 3c  coponif  ab  extre- 
mis in  vltimo,i.  ex  quatuor  qualm 
ubus,q  tantincFntis,  ldcotait  me- 
dium inter  ca  in  prcdiclisquali  tan- 
bus  rationc  eon  tradbonis  part  ium 
corum  ad  inuicem.  Vndcficcftin 
olbusmixtis  3c  medijs  inter  pr?di- 
<fta,ficut  in  colorc  brunodido  Ara- 
bicecbam,  cx  al  bo  1.3c  nigro  com- 
polito: 


Canticorum 

C pof?ro:qui  necdicittirncc  imagina  retduodhtahumidafunt,  Caer.Jc  flS 


aqua.Oportettnfdrcaertf  cflehfii 
diorem  aqua,&q>aqua  fit  nihilomt 
nus  potentior  in  bumc&abone  cor 
ponim,quibtu  obuiat,(j  fit  act. 


ruralbus,velnigerinv!timo,(cd  dr 
q>  fir  in  ipfo  nigcr  in  parte),  & albus 
in  parte. Vnde  fieeft  negocifi  quali- 
tatum  ine!htis,&  mixtocx eiscom 
plcxionato.nam  fitiuin  elemcris  vl 
timat^in  mixto  vcro  Sc  complcxio 
nato  confrad^. 

;*5  CaltdiUi  ejl  in  igne  ,et  aere : diner fijicentnr  adinmeem,et  untd 
JrigiditM  uero  in  terra,et  jqna:et  tur,jine  comnngantnr. 

Jiccitxf  inter  ignem,et  temun:  et  Intellcxit  q>  prqdiftc  qualirat?* 
teneritM  interim,  et  nukem.  ^ujdutnt“nn  dlucrfas  fP^ics»S,““ 


Sigmficdiur  nthis  cjpt-  et  gene 
Tdtu  tnter  ftcciet  tp forum,  cum 


Quoniam  prpdixerat  (pelcmcta 
infbrmata  pr^di&is  virtutibusjfor 
H mantureildem  in  v!timo,notificat 
nunc,qu$  ex  his  virtutibus  tcferanf' 
cuiiibet  ex  dementis.  Vndc  inquit: 
ealiditas  eft  i n igne  Sc  aere.&  intcllc 
xitq>qu£cxeis  mformantnrcalidi 
tate,funtduo,fiignis,&acr:  Sc  qua: 
cx  cis  in  fbrmantur  frigiditatc,  lunt 
enam  duo,Caqua,&  terra.docct  ta- 
mrn  fcireaquam  fhgidiorem  terra 
Kota  J i-  ficut&igncm  calidiorem  aere.Nec 
ruflehoe*  hicignisfi:nfibilisille,qui  cftcle 
ferion  men  turn, fieut  ait  Alexan.quoniam 

ifte  ignis  eft  caufa  corrupnoms,  no 
exiftenri^vclefle  alicui*:  ignis  ve- 
ro,quieft  dementum,eft&  habfct 
J efle, caufa efle&gcnerationis.  Eft 
autem  ifte  fuper  aerem  in  concauo 
©rbiscodi . nec  habetealorem  in  a- 


in  quibufdam  variantur,&  in  tjbuf 
dam  vmuntur.k  affimilantur : q«K 

Juideni  ratione  harmnparttum  Sc  _ 
iucrfitatum,efle  fignant.kguacio-j 
nem.  Et  proculdubiodiucrfificanf 
inuiccm,qu;ex  cis  diuerfificaru,  ro 
nccontrarieutisearura:J&  vniutur 
feu  comungunrar,eo  <p  duo  ex  ifiis  , 
vniuntur  Sc  afiodan  tui  in  xna  Sc  ea 
dem  qualitate.-volo  dicerc  ficutafto 
ciationem  ignis  Sc  aeris  in  calidita* 
te,&  aqu  j Sc  tettj  in  frigiditatc. 

Decomplexionibuahtv 

minum. 

Dluerjificdtd  fuerunt  inm p 17 
cem.ne  ejfent  tjmd  1 


et  idem:  et  fuerunt  e»ntun(ld  ,et^ 
Mmtd ,ne mderentnr  emmnocon.  ■ 


Autquomam  caloreftproculdubio 
resaccnshuicigni  fen(ibili:eoq>in 


trartd. 

Ratio  qnidem  cft,quare  non  £ue 
corporetcrreftnexiftir.  hocrorum  runt  aprincipio  vnum  Sc  idemiqth 
eft  in  natural!  fcictia  manifeftu,&  fi  fuiftent quid,  non  reperireturali- 
jpbatu.Cum  autdixit:ficritascftin  quiddiuerfumabeis.  Cum  autem 
ter  ignem  & rerram,voluitdicereq?  dixit:&  fuerunt comun<fta,nc  »idd- 
duoel’nta  ficca  funt, Cigms,& terra:  renturomnino  cotraria , Itellexit ^ 
terra  tnficcior  eft  igne.  Etcumdi-  oportebat.vtafTociarcnturqualita- 
eit:  Sc  teneritaseft  interaquam , k tiDus,ne  contrarienrurcx  omnibus 
nubf, intellcxit  per  tcncritatchumi  partibus  fuis.ex  hoc  enim  fuiflet 
ditate,&  per  nubc  aerem : ac  fi  dice-  difficiiis  corum  mixtio,  Sc  compfiS. 

Ima 


Digitized  by  Google 


Pars  j.Traft.  j.  1 1 4 


**  tmaginamkr  ctmplexmtem  t 

A also  ab  dementis, put  a in  Ctmpejt 
n r*r  4 pradomtnante. 

Intellcxit<j>no  imaginemur  mix 
turn  informari  iftis  qualita  tibus,  c° 
9 in  ipfo  vltimcntur : fed  dicitur  & 
imagmatur  ale  a tali  qualuatc  pne 
dominante  in  ipfo.  Cuius  exemplu 
elide  leone, cum  dicimusep  fitcali- 
dus  & liccus,non  intelligences  illud 
dceo  in  vltimo:  ficut  facimus  de  i- 
gnc,cumeuftc  nominamus.  vndc 
jntelligimustjj  caliditas  Sc  ficcitas 
domincnninn  eo  plufquam  frigidi 
tas&humiditas:  volodicerccp  h? 
® dux  partes  funt  in  eo  maiores,  3c 
ampliorcs. 

19  Ponimui  oqttolc , et  temper  o- 

tum  ad  referendum  et,  ee  /j nod  ho 
beat  ejuatHor  f octet  conwntta*. 

Omne.quod  imaginacur  infbr- 
mari  dom'inio  vnius  vel  duarum  ex 
illis  qualitatibusjtelhgitur  procul- 
dubio  cflc  talc  in  comparationc  ad 
iemperamentum,&  xquale,in  c|uo 
fcilicct  reperiuturquatuorqual  na- 
tes xqualiter:  volo  dicere  9 reperiatf 
in  eo  tantum  ex  calidiate,  quotum 
?x  frigiditate,3t  ex  ftccitate,quantu 
ex  humiditate.  Sutautem  quidam 
^ opinatitph^ccomplcxiofitfm  opi 
nio.Gal.complcxiohominis  tempe 
ratam  complexionem  habentis,i.q> 
quatuorqualitates  compleduntur 
in  eo  £quafr,a’ut  prope  xqualitate  : 
ficmaximc,vtdicir,in  cutemanns, 
Sc cx  cute  manus  liguificaturexcu 
tedigitimedi|.  Ex  fcrmonefiio  ni- 
hilominus  in  tefligitur  9 lie, 3c  dica- 
turinco  temperamentum  Sc  ^qua- 
le medium  111  fpecie.  Exemplu  eft: 
quoniam  quamtnscaliditas,3c  ficti 


tas  dicantur  dominari  fuper  leone,  D 
tn  eius  copies  io  het  duo  extrema-  3c 
mediii  inter  duo  extrema  df  equals 
& tpatum.  Sc  ex  ifta  compl’one  exet 
cet  leo  opera t iones  fuas  melion  mo 
doquopoceft,inquantutnleo.  Po* 
nuntur  ctiam  excmlpa  huius  squa- 
lls,3c  egrcdicnrisab  xquhtatcciusT 
his,qu?  fiunt  artificiarr.  Vnde  exem 
pli  gratia  dr  oxymcl  equale,  & tpa- 
tu,cumponunturineo  mclScace- 
tum  in  tali  quantitate,  & proporti© 
ne,qi  reperiatur  ex  eis  opera  uo  oxy 
mcllispcrfedior  Sc  laudabilier,qu; 
po  lb  telle,  led  df  egrediens,cum  pre  • 
didc  qualiatcs  rcperiuniur  aude  vr  E 
diminut^-talcautcm  equate  repeti: 
tur,3f  debet  intclligi  in  qualibet  fpc 
cie:&  taleetiam  debet  intclligi  ■ ho 
mine  tempera  to, & squall. Oftefum 
eftautem  in  naturalibus,cp  equate, 
in  quo  partes elementorum  compo 
nuntur  xqualiter,  fit  prohibitum, & 
impoflibile  inuenin.  Cum  igiturc- 
tit  in  homine  ^qualitas  predida,po 
teritquidem  intelligi  9 dicaf1  $qua 
lias  de  eo  pet  com  para tionem  ad 
extrema  lii^  fpeciei,3c  9 extrema  ip 
iius  dicantur  egredi  ab  xqualitate  j? 
comparationcmadipfum.  Pollii- 
mus  3c  intelligere  equale  pr^didu  I 
cx  proportione  & comparationc  ci* 
ad  partes  elementorum,  referendo 
quafdam cxcisqmbufda  cxeifde. 

Cum  autem  inrelligctur  in  eo  hu- 
iufmodi  proportio  , reperietur  in 
eo, inquantum  eft  homo,calidi- 
as  naturalismaiortf:  fottior  frigi- 
ditate, 3c  humiditas  ficcirate.  Si  igi- 
tutliceft,eritcompleXio  hominis 
in  generali  calida&humida,  ha- 
beas duo  extrema, multa&  magna 
diucrfitatc  diftantia  abinuicem . 
Vndc  homo, cuius  cahditas  repe- 

titut 


Digitized  by  Google 


Cariticorum 

G ri tur minor caliditate prxdidla,  dr  St  dtquod  ex  eis  declinauerit  C 


frigidus  per  comparationem  ad  liic 
compionem  hominis  xqualem  . & 
firm  liter  cuius  humiditasreperitur 
minor  humiditate  pr^dicla,  dicirur 
ficcus  per  oomparationem  ad  pr$di 
dlam  complexionem.  & iUetin  quo 
j>rxdidl$duxxqualitatcs  lie  fe  ha- 
ben  t,dicitur  frigi d us  & ficcus. Sc  in 
quo  caliditas&  liumiditasamplio- 
rcs  & fortiores  funt  q in  prxdido, 
dicirur  calidus  Sc  humidus.Ratione 
autem  hums  complexionis  vitupc- 
rat,&arguitGal.dicentem  comple 
H xionem  temperaram  calidam  Sc  nu 
midam  efle:ncq;  intelligitqjcalidu 
& humidum  dicantur  de  duab*  co- 
plexionibus  prxdi&is  fquiuoce.Vn 
dequi  ex  Anciquisdixir  xqualem 
& temperaram  complexionem  ho- 
minis efle  calidam  & humidam,di 
xit  vcrum.dumintcllexithoc  deca 
lido  &humido  temperate, non  aut 
decaIido&  humidocgrcdiente  ab 
xquaJitatc,&  tempcriepr^dicla. 

j o Fuerunt  autem  mifla,Cfcom 

pleta  m et  (ecundum  exijhmatio- 


ad  ahquod  extremernm/ten  tame  4 * 
inde  expohabitur  ,utl  circunfcrtbe 
tur  a air  tut  ib  us  pradsctis  jj'erut 
mhilominus  in  eo  abfy  aqualita s- 
te,C7*  temperie  pradtfta. 

Quxcunqjex  copfonibusdecli- 
nauerit  ab  ppialitatead  aliquod  ex 
contrary  extremis,  non  euacuabif 
inde  a quatuor  uirtu  tibus,  f.  calidi- 
tatc,frigiditate,ficcitacc,&  humidi- 
tate. non  th  crunr  inea  ^qualitcr  Sc 
temperate,  ficut  in  complcxionibus 
temperatis. 

Denominator  autem  a norm-  L 
ne prxdomwantis.ut  igncum,ter-  fc1, 
reum, aqucum,aer  cum.  funt. n.  ex 
eis,  qua  comparator  aen.  Oes  out 
dicuntur  [a  [ic per  modumtr an (i- 
tus,]cr  minus  proprie. 

Complexio  egrediens  Sc  decli- 
nansab^qualitate,  denominatura 
nole  ignis,i.calida  Sc  (icca : Sc  a no- 
mine tcirx,i.fiigida  Sc  ficca:&  a no 
miueaqux,i.frigida&  humida.  In 


ti 
conus. 


nem,ut  effet pondus & menfura.  u ^crit  cu™  diatifuntet  ex  eis,qu^ 
l M 1 comparand  acri  ,qu?  funtcalida  Sc  M 

Elementa  fuerunt  quidem  mix-  humida  in  compfonc.  & pro  certo 

dicithoc^priefm  opinionemme 


tainhaccomplcxioncxquali  (ecu 
dumexiftimationem  xqualem : Sc 
fuit  hxc  complexio  ficut  ferrum , 
quo  exterx  res  pouderantur . Cum 
autem  reperitur  complexio  diuafa 
ab  ifla.imaginatur  per  informa  tio- 
ntm  qualitatis,  qua  diuerfificaf  ab 
ipfa.q?  fi  foerit  calidior,  diccmusea 
efle  calidam : & fi  ficcior , dicemus 
cam  efle  ficcam .Sic  igitur  fcitur  cd 
plcxio  in^qualis  per  xqualem. &ob 
hoc  nominauit  cam  pondus  , Sc 
-atcnfuraoi. 


am,q?  o porter  vtq  uahtates , quibus 
appropriantur  Sc  referuntur  com- 
plex ioncs,  fi  n t biiix  Sc  coniun<%,fi- 
cut  funt  in  dementis  Sc  humonb*. 
& he  eflen t folum  quatuor  comple- 
xiones,f  calida  Sc  ficca  relata  igni,& 
choler;  :&  calida  Sc  humida  relata 
fanguini>&  acri:&frigida  Sc  humi- 
da comparata  aqux , & phlcgmad 
& fiigioa  Sc  ficca  comparata  terrx. 
Sc  melacholi^.Et  proculdubio  poffi 
bile  citmucturc  calidam  coplcxio- 

ncm 


Partis  j 

A ncm  folura  per  Ic.aut  ftigidam,aut 
ficcam,authumidam  vcrbo&diui 
fionctledincffisftu  noncftconue- 
nicoseasimienirc.Si  autem  quiso- 
piucturpoflibileefle,q>clemcnia  co 
plcdauturomniuo  fm  a.'qualitate: 
lciatede  in  naturalibus  declaratum 
q>  cfle  Sc  geueratio  fiat,  cum  quali- 
tatcsa&iuXjVtpocc  caliditas  Sc  frigi 
ditasdominantur  fuper  paffiuai.C 
fuper  ficcitatcm  S:  humiditatcm:& 
Qi  corruptio  Hat  ex  contrario  hui% 
£cum  qualitatcs  padiua;  fuper  adi 
lias  dominentur. 

1 J lam  cj indent  perfeftxfuntno- 

k’add.d?  uem  [}>eaes  ctmftlexurus : netjttt 

[at  »hqd  b r nunc  accedam  ad  dmftonem 
Jeaouo . .. 

notnun.  J , 

Intel  has  autem  nouem  intcllc- 


.Tra&.j.  215 

fit  in  to  jlyiMfCr  modus  inuefttga  D 
dt  fubtths . Hytms  autem  habet 
mm  O'  natter  am  phlegm.ttts : Et 
Her  excitat  fangtunemi^ejlasyt 
ro  cboleram  rube  am:  Et  ^ytutum 
mu  cboleram  mgr  am. 

Quia  locut us  eft  de  fpecicbus  co 
plcxionum  homints,  vomit  nunc  lo 
qui dc fpecicbus  complexionum  te 
pons.  Cum  autem  dixit  qftiyems 
habet  vim  phlegmatis,intcllexit  q> 
complexio  hyemisfu  frigida  & hu 
inida.Hcutcft  plilegma  : Sc  obhoc 
genera tur  Sc  augraetatur  plilegma  £ 
in  ca.  Et  cum  inquit,  q>  ver  excitat 
languinem,  intcflcxit  q>  fanguisgc 
nctetur  in  co,  Cura  veto  dixit  q>  x- 
ftas  ciiolcram , voiuit  ctiam  dice  re. 


xit  coplexioncm  xqualem  , & odo 
egredientesab  xquaiitate,quatuor 
f compolit.is,ftiperquas  dominant 
dux  qualitatcs : &quatuor  iimpli- 
ccs,  fuperquas  vnica  folumex  qua 
tuorqualitanbusdominatur.har  ta 
mcn,vt  diximus,tninime  reperiun- 
rur.  Hoc  ati  tem  proculdubio  opina 
tus  eft  Gal.eo  q>  parum  didiccrat,& 
im  perfedus  era  t i n feien  na  Natura 
£ li.Oportct  ctiam  (circ qp  fpcciesco* 
plexionisfuntfpecics  umitatis  icp- 
taein  membris  limilibus,  quorum 
£totius&  partis  eft  idem  nomcntli 
cut  caro,  cuius  pars  ctiam  nominal 
caro,ficut  ipla  to ta . non  tamen  He 
eft  de  man  u,  & pede , qu$  membra 
organica  nominantur. 

Rememor?tio  dc  complexiov 
nibustemporum. 
a4  "K  T Vnc  autem  lotjuar  de  tem 
J pore fccundum  op  intone  m 

Ct  extjhmatttnemirun  emm  tef- 


q>  m ca  gencrerur  cholera : co  q>  fit 
calida  Sc  Hcca,  (icut  eft  & ipla.Et  cu 
dixit  q>  autumuus  cboleram  nigra, 
voluicdicercq>autumnusin  natu- 
ra fua  Hmilctur  cholera-  nigne,  fin 
fngiditate  Sc  Hccitate:&  ob  hoc  ge- 
neratur,&  muldpiicatur  meodem. 

1 1 verum  eft  quidem  quod  de  vere 
dicit,Eq?fitcalidus&humidus.  Eft 
tamen  contra  intemionem  Gale.in  g 
dccomplexionibus.  dicitcnim  ibi  Lib.j. 
q>  ver  Ht  tempos  tempei  atiun  Si  e- 
quale,  in  quo  rcpenuncur  quatuot. 
qualitatcs  cum  xqualitatc.Conftat 
autem  q»  rt  client  repertx  in  co  qua 
tuor  qualitatcs  cum  atquahtate,  in 
eovitx  operationes  mmime client 
dcccntius  coaptata,  quarum  caula. 
eft  cabduas  Sc  humiditas:  quam  o- 
perationcs  vita  contra  1 ix,  ijuarum 
caula  eft  frigiditas  Sc  Hccitas  Si  ctia 
fuillcnt  Hem  co  equate  virtutcsde 
qualitatcs primx, minim  fuillct  in 
co  appropriata  geueratio: neq , cua 
Coll.  Auer.  If  aug- 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


6 augmen turn  alicuius  humoris  I ho 
mine,nec  I alijs  ab  eo:  ncc  edam  gc 
ncratio  & die  alicuius  rei . oportet 
ergo  neceflario,  vtipfum  fit  calidu 
&numidum.Eftnihllomin,  ^qua- 
le & temperatumteo  o>  fit  inter  hye 
mem  Sc  stftatem  medium . & cum 
non  fintnifi  quatuor  tem pora,  ne- 
que  etiS  nifi  quatuor  huroores,ma- 
nifefta  eft  fignificatio  q>  non  fint  ct 
nifi  quatuor  complcxiones  compo 
fit*  & inzquales . nam  fi  poflet  m- 
ueniri  complexio  ^qualis , tali  ter  fi 
clemenra  in  ea  *qualiter  mifeere 
**  tur.minimeinuenircruraliquaope 
ratio  in  hac  complcxione,  primis 
qualitadbus  approptiata,  efletq;  ne 
certarium  ne  nabcrct  fbrmam  , fei- 
licet  vnam. 


e «ompte  Rcmemoratio  e ■{’parti  um,8d 
xionu  me  - . • j 

dicinariS.  fpecicrumeiusquod  augc 

tiir,&vtg«atur.> 


*5 


CK 


yod  auttm  augetur , <y 
minor  atur,  dnuditnriff>e 
cits  miner  ahum , (J1 


I 


plantar  timber  animalmm  ctrpnt 
habentinm. 


Qmalocutusfuit  de  complexio 
nehominis  & temporis,  voluit  Sc 
nunc  loqui  de  eomplexionc  medici 
narum  (crmone  vniuerlali.Hoc  au 
tem  ncgocium  pertradauit  Gale.  T 
tradaru  tertij  libri  fui  de  complc- 
xioibus:quamuispars  inueftigatio 
nis  fu$  in  hoc  operc  fit  in  comple- 
xione  hominis,praricr  q>  fpeculetur 
in  complcxione  medicinarum.quo 
mam  fpeculatio,  & inueftigatio  de 
complcxione  hominiseft  ipccula- 
tio  luper  fcietiam  fitnitatiseius:  Ipe 
culaao  autem  dcconfyderauo  de  co 


plexione  medici narum  eft  con  tem-  X 
platio  inftrumentorum  & organo- 
rum,quibus  fan  i tas  efficitur,  verum 
quia  ambo  conueniut  Sc  vniuntur 
in  complcxione , pofuit  tradarum 
cundem  in  ambobus.  Audum  fiue 
quod  auge  tur.de  quo 'fit  hie  mcn- 
do.diuiditui  in  tres  fpecies.fitn  fpe- 
ciesmineralium.planrarum.dc  ani- 
malium,&  partium  & fpecicrum  ip 
faruthoc  eft,q>  h*  funt  tres  fpecies 
racdicinarum.  Et  nominauit  mine 


rale  audum  & vegetable  tranfito- 
riede  min*  proprie.&  hoc  ideo.quo 
niam  vegetabile  habet  animam  p-  ' 
culdubio.  minerale  verononhabet  ** 
cam.&hocquidem  eftinfcientia 
Natural)  patefachim. 

QHod  yincit  crf**f>erat  err  put,  1 * 
ejl  medictna.Quod  >er«  nutrit  & 
auget,ejl  alms. 

Notumeftillud,qiidquod  vicif 
corpus,cft  mcdicinatSc  illud.quo  ci 
batur  corpus,cft  cibus.Inrellcxit  au 
tem  cu  dicirqi  mcdicina  vmcitcor 
pu$,q>&ip(aimmutet  corpus  taut 
ad  caliditatem,  fi  fucrit  cahda  • aut 
ad  frigidi  utcm.fi  fucrit  frigidatic  ft 
militer  ad  alias  quali taccsabiftis. 
hoc  aut  fit  tunc,  cum  corpus  immu  fcf 
tat.fic  alterat  cas  ad  fui  fubllatia.al 
tcratquidcm  ad  fui  natnra  quicqd 
ingrcdifipfumtfi  tii  no  pcrfcde  file 
ru  illud  naturale,  immutat  cum  ali 


qua  mutati6c.Si  vero  cibus , folum 
immutat  ifim,  prater  cp  immutetur 
ab  eo.nam  cum  cibus  conuenirurl 
parte  alicuius  mcmbri.couucrtif'ad 
fimilitudine  illius  mebri.  Scd  cu  co 
ucrtifmedicina  in  partem,  vel  hui- 
ditate  alicuius  mebn , conuertif’  ad 
fimilitudincm  eius.&  rone  liui’me 
dicing curanf  fgrnudincs, fronc  co  . 


tra- 


Digitized  by  Google 


Partis  j.Tracr.}.  12.6 


A trarieraris,quam  habentad  malam 
complexionem  corporis,  na  cu  gna 
turm  corpore  coplexio  calida, &cf- 
ficicns  xgritudinc , eri  t quidem  ei* 
cur  a cum  medicina  grianteincor- 
porc  complcxionc  cbtrariS  cfficicn 
ti  xgritudinc  pr^diriS.  Eft  autfcien 
du  <p  ide  eft  numcrus  fpccieru  com 
plexionum  mcdicinarum  Sc  fpccie- 
rum  complexionu  hois,  i.  calida  Sc 
humida,calida  Sc  licca,  Sc  alix  ab  1- 
ftis  ex  nouem  fpccicbus  complexio 
nu  fm  opmionem  Sc  dodtnna  Gal. 
aut  ex  quatuor  fpedebus  fm  opi- 
nionem  primorum. 

® Compltxit  habetur  O' ctgno- 

a a r6nt  fit*  cxfuf>ore,0  '[hocjjllogip 
mi  Uk  me  ytro  O'  infitJ] 

**'  Quia  autem  operario  horC  triu 

generum  mcdicinarfi  minimc  ma- 
mfeftaturin  corporibus,nifiprius 
«x  ipfiscoiponbus  immurentur,i6 
dicemusqrfuit  calida,  frigida,humi 
da,&  ficca  in  potenriarintclligcntes 
qp  calcfaciant  corpus, infrigident,de 
accent, & humeftent  ipfum  in  porf 
da, non  autem  in  aifhi.  demen  ta  ve 
to  TC(4&iuntur  proculdubio  leufii 
taftus  calefacienda,  & infrigidaria, 
c deficcantia,flc  humeriStia,  pro  qua 
to  dirim’  q>  fun  t adu  calida . Et  qa 
immutatio  trium  fpericrum  medi- 
cinanim,fmincralium,plantaru,& 
animahu,percipitur,vt  ctixim*,poft 
ingreflum  earum  in  corpore : ideo 

!>roculdubio  ccrtus  modus  cogno- 
ccndi  opera tioncm  earum  eft  cipi 
jnentum  Sc  hoc,  qm  opinio  eft , q> 
operado  medicinx  in  corpore  det  ef 
fcconfimilis  »t  plurimum  comple 
xiom  luq:  vt  fi  complexio  medicinx 
lit  calida  Sc  licca, debet  efle  in  corpo 
ie  calda&io  Sc  dcficcatio : 3c  fiii  dc 


(rigiditate,&a!iisqua!iratibusetia.  D 
Vndecxquoinuencritdemonftra- 
tiones  Sc  fyllogrfticas  radones  fuper 
complexionem  mcdicinarum  ,erit 
quidem  pofllbile  Medici  inuenire 
modum  fyllogizandi  fuper  opera- 
tiones  earum  in  corporib*:  hoc  eft, 
q>exquoextiterint  fuper  comple- 
xionem  medicinx  rationibus  fyllo- 
gifticis,lcicnt  quidem  opcratioes 
cius in  corpore  limilentur  illi  com- 
plcxioni  Sunt  autem  quinq;  modi, 
quorum  fecerunt  rememorationc 
ad  feiendum  complexionem  medi-  \ 
cinarum,f.cx  celeri  & cita  nruutio 
n . ad  ignem,  Sc  celeri  co.;geladone  E 
ipliusdapore,  odore,&  colorc . Sunt 
tamcn  adhuc  multo  pluses  modi, 
quos  alibi  rctulimus,  ex  quib’funt 
xviij.quorum  lcmemorationcmfe 
amuSjf.  de  fignis  fuperiorik*is,l  iiij. 
Mctc.Quia  veto  perfcriius,3c  lorn* 
ex  his  feiuntur  de  la  pore, fiat  come 
tusviriftecx  rememorationc fapo 
ris  folius,  non  curans  dealijs  I hoc 
loco.Voluitm  complexio  medicina 
rum  cognofcatur  per  fapore.&  hoc 
quia  lenfus  guftus  pcrcipit  laporc: 

Sc  fapor  proculdubio  lignificat  fun 
com plexionem  medicinx , Sc  lylio 
vero  Sc  iufto,vt  ipfe  dixit.  F 

. DhIcis,0‘  filfi.  O'  anutrtu,  tg 
Jichutcmacutns  nert,calorem. 

Hi  tres  faporcs  couemun  t & vni 
untur  in  fignificandoq>  dnansfup 
complcxionc  medicinx  fit  ficritas : 

& non  folu  ficritas,  fed  ctcaliditas. 
Siguificatctiam  caliditatem  Sc  fieri 
tatem  fapor acutustdulcistn  eft  fi- 
gnum  mtnoris  caliditads  & fieri  ca- 
ns ab  eo.quod  nature  compare  cur 
noftr;  in  fimilitudie.Et  poll  ipfum 
in  calidiatc  Sc  ficcitate  eft  falitu.  St 
FF  i;  hoc. 


Canticorum 


C hoc,quoniain  falfp  eft  fubftantia 
humida  aliqua  vfta.  Et  port  falfum 
eft  in  hoc  amarusnpfe.n.efl  fbrrio- 
ris  caliditatis  8c  ficcicaus.3c  hoc, qm 
vifumcftGalcno , q>  amarus  fapor 
caufatur  ex  fubftantia  terrea  vfta. 
Nos  tii  videmuspluresfpccics  reru, 
quarum  natura  frigida  eft  3c  ficca, 
& nihilominus  liabent  faporem  a- 
anarum.vndc  fruiflus  vcgetabilium 
qui  dulcorantur  in  fine,  funt  vt  plu 
iimu  amari  faporis  in  principio. 

Omne  lujiudum,non  h.tbens  pi 
porem  mantfejhim,efl  aquale,^ 

H temper.tr 4 forte  complexions. 

Concordati  funt  q>  habens  fapo- 
rem  manifeftu.fit  inxqualis  cople- 
xionis.  Poftquam  ergo  contcnti  fu 
museius,  quoddixeruntde  fapore 
manifcfto,3c  habentc  ipfum , fcqui 
tur  ncceflario  cp  non  habes  fapore 
f«  cqualis  8c  temperate  coplexiois. 

,0  Omms  ftp  or  ponttcus,&  aceto 

Jin  frigidus  ejl  cr  Jicctu  : necnon 
etiam  omms  fypticm. 

Hoc  eft, quod  Gal.opinatur  pro- 
cuIdubio,q  fapoi  ponucus,8c  ftypri 
* cusgenerenturex  fubftantia  frigi- 
da  terrea  & grofla , & acctofus  ex 
lubftantia  terrea  fiigida  3c  fubtili. 

3 1 Omne  habens  dominium  pm- 
guedinis & H/itluoJluti',es{  call 
dum  cr  humidum.cr  pure  mfipi 
dum  frigidum  CT'  humidum, 

Dicim9,fapor  rftc  eft  vnftuofus , 
3c  per  conlraucns  calidus  & humi- 
dus.&  hoc  i<tco,quonia  vnftuofum 
fm  Medicos  eft  coni pofi turn  ex  fub 
ftantia  aerea:acr  autc  calidus  eft  & 
huxnidus.Sic  igituj  fuut  rn  genera- 


li  * iftio<ftofaporrs,quonim  ipfc  K 
prxmifitremcmorationem:&  infi-  * i.Liftira 
pidum  carcns omni  fapore  dicatur 11 
cfle  nonus. Medici  autem  funt  hui9 
opimonis,fqj  cauftfaporum  funr, 
fubtilitas  fubftantia, & fpiflitudo, 8c 
medioentas  inter  ipfa.Dicimus  igif 
q>  cum  groflities  fubftantia  vnietur 
frigiditati  ,cau(abitur  3c generabif 
fapor  ponncus,3c  ft  ypticus.fcd  cum 
groflities crit  cum  ealiditate,  gcnc- 
rabiturfalfus,&  amarus.fed  cum  ▼- 
nitur  fubtilitas  ftigiditati.fitindeTr 
fipidus.videturth  m fapor  referatur 
aa  grollitiem  & fubtiluatem  perac 
cidensiquoniani  caufa  ghabilis  vel  L 
corruptibilis  cuiuslibct  funt  quatu* 
or  qualitates.videturctq>  fapor  dul 
cis  & amarus  fint  taq  duo  extrema 
contraria  inter  duos  fa  pores,  Sc  <p  a- 
lij  fapores  ab  lftis  fint  medij  Iter  ip- 
fos:  iicutomncscolorcsabalbo  3c 
nigro  funt  medij  inter  album  3c  m 
grum.Eft  3c  fcicndumq>,fignitica- 
tio  fumpta  ex  odorc  eft  debilior  q 
fit  fumpta  ex  fapore:quis  odor  plu* 
rimuni fignificet flipcr  faporem.  • 
buit  autem  fignificauo  fumpta  ex 
odorc  dcbiliorrquia  parc,fu|Er  qua 
dominaturodorin  medicina.quan 
doq-,  non  extenditur  per  cam  tota,  KJ 
fed  cxiftit  i n q uadam  parte  eius;  fa- 
por veto  difpargitur,  3c  exiftitper 
tot  um  faporabile.  Etodorquidem 
aromaticus  fignificat  fuper  calidita 
tem  in  generali,paucis  cxccptis , ex 
quibus  manifcfta  funt  rofa,8c  myr- 
ta,nenu far, 3c  violxiquorum  ipfc  re 
mcmoranoncmfaciet  confcqucn- 
ter.Et  proculdubio  fignum  fumptfi' 
ex  colorc,eftadliuc  ncbiliusi  figni 
can  do  fuper  complcxionem  medi- 
cinx:quomam  vnus  3c  idem  color 
quaudoq;  fcquiturad  calidrtatem 

3C 


Partisj. Tract.].  117 


'A  & fHgidicatfmrniiusexemplum  eft 
color  niger,qui  ex  ralidita re  genera 
turret!  am  quandoq,  ex  frigidita- 
tc.accipitur  camen  fignam  ex  coio- 
rc  fuper  diuerfas  fpecics  vnius  Si  e- 
iufdem  rci.cui9  exemplumcft,qm 
>inum  rubcum  calidiuseft  vino  a 
trino,  decirrinurn  eft  caJidius  albo. 
Iam  iut  dixitGale.dc  modo  fignd 
. accipiendi  fuper  complexionc  me- 
dicinx a fui  celeii  Si  cita  mutatioc, 
Si  conuerfionead  ignem:  epomnis 
medicina  fubtilis,£  non  fpongiola 
conucrtibiliscito  ad  ignem, dtne- 
ccflario  calida,&  Cito  digeritur.Pro 
U culdubio  pofuit  feu  ex  conditioe  ad 
< didit  q>  fit  ftibrilis : quoniam  babes 

dominium  vifeof^  vn&uoli  tatis,qd 
Arabcs  larg  nofflmant,conuertitur 
ad  ignem  frequenter  de  facili , nee^ 
tn  conucrtiturceleritetad  naturale 
calotem.  Prociildubio  adiunxirex 
conditionenon  fpongiofa:  quoma 
axundo  fcftmantcr  inflammatur  ex 
ignc,nec  ui  conucrtitur  celeriter  ad 
calorem . & proculdubio  cum  flint 
duo  corpora  9qualisfubtilitatis,qt1 
ex  eis  cuius  congelatur  eft  fngidius 
in  complexionc.  fi  tameneflentdi- 
C uerfa  iniubrilnacc,  non  cdetconuc 
•'  mens  vel  ncccllanum.  Hi  ergo  mo 
di  funt  manifclH,c]utbus  poteft  co-* 
ofei  coplcsio  medicinx  per  mo- 
rn fyllogifticum.  Melius  ramen 
eft  Si  tutius  innui  I hoc  ncgocio  cx 
pimento  q rationi  :&potilbme,quo 
niam  plurics  rcpcrituraliquid  I me 
dicinisex  forma  ipfaram  refill  tans 
ex  prqcilis  quaittatibus  cqualitatu 
»n  mi.xtioncjvolo  dicerecx  prnpor- 
tioncexiftetc  inter  quafdam  cxcis 
per  comparationcm  ad  formam  ge 
neratam  in  illoentc,cx  proporrione 
quarudam  qualmuum,ad  quastc-p 


fcruntutincodem  ente.h$e  autem  S 
operatio, cuius  caufaeftproportio 
exiftens  inter  ambas  formas,  nomt 
natur  thefaurus  ■ 

I nquir  translator  Ccnftat  g»m  tan‘n0 
dicitut  proptktas;Galc.autcm  nominal  cx 
operationcm  medicinx  ex  totalitatc  fub- 
ianrix  fuf  proccdenrem.  Eft  autem  vert!, 
q.impoffibile  eft  cognolictc  ptopnetites 
per  rnodum  fyllogtflicuin,iuu  fcitem’pr^ 

CiTc  * quantiiaiet  elementoiutn  in  quad  cStrx 
betentium  ,4c  nffi  etuni  fdremus  oncra-  rieuies. 
tioncm  egredicotcm  aqualibetproportia 
tie  generau  in  quohbctc(ue,fieMindu  qua 
titates  elcmen-.orum  m eis  exiftenuu.hoc 
autem  ell  nobw  ignonim.net  eft  pollibile 
inueniri  ab  honiincudt  enuji  mtermina-  £ 
ram, cum  fit  infinitum  & fine  carms.ha.-c 
igituj  eft  cauU  proprietary : cum  rtrbilo- 
nunus  nobis  i.-iuita  fit  inquolibci  ente, 
cum  cireat  fine,  irtielloftus  aut.fiut  a.^af 
quilibet  non  potcIHimi  tare  quod  caret  ft 
ne-Stc  igitur  debet  mrelllgi  negodum  tn 
pfoprietatibus,  non  autem  lie  opinantur 
multi  ex  fatui  - ,4c  pliamalhcc  loqucntes  I 
nsturalibus,  laborames  ad  feiendum  fpe- 
cialem  proprictattim  cauCtm.  Vefti  quia 
Medidnj.necantcs,  & venenofie  hab  et  plu 
rimum  ex  operation  i Hus.quas  elficiunta 
proptteratibus.eft  quidem  experimentum 
in  medtcinispericulolimi-.pro  tanto  decer 
Medicunicflccontentum  medicinisnotia 
ftio  tempore,  fuper  quas  teftifieati  funt  onl 
nes.non  autem  dubij,  ex  eis,  Quoniam  au 
temqturdam  repetiuntur  cx  rebus  quibuf  F 
dam  caltdtores  in  fcSc  iiihilominus  min*  - 
cahrla  per  comparationcm  ad  humanum 
carpus  erit  calidior . Cunn  cxemplum  eft 
olcunt  nouum,&  vetus  fiuc  antiquum.ni 
oleum_nouum  eft  in  complexionc  ftra  ca- 
liditts  q vents SCantiquum.vctus  tn eftpo 
tctu  anaplius  cal  cf at  ere  corpus  hois.  Ots  c i 
bi  cibant  prociildubio,  Si  nutriunqcx  rota 
litate  Tux  lub(lantii,&^>indc  eft  vnum  4c 
idcm.cibus  abcui  aiali , & medicina  nccis 
altud  abipfo.ficut  dleborus,qo»eft  tibtn 
cocumicis,  & medicina  tiecans  hoiem . St 
fil’r  napcllus.qtii  eft  cibus  porcorum.S:  eft 
medicina  necans hoiem  Sc  inretficieni. 

Pcllq  igitur  dccl.irata'funt  radi 
ces  hui»capituli,redlbim* 
ad  id, in  quoeiamus 
prius. 

IF  iij  %6- 


i 


Digitized  by 


Google 


Canticorum 


I 


€ Rememoratio  complexionum 
actatum. 

ANimal  per  compleximem 
fuam  diHerJificatur  in  at  a 
tibm:  erit  tonic fermo  fine 
tnhomme  folum. 

Complcxio  in  qualibct  (pecie  a* 
t«*naliura<iiuerfincaturj&in  quali 
bet?tatc:eftrnim  diuerfam  vnap 
lelationem  adexiftentemin  altera. 
Iple  autem  inn  uit  nunc  lermoncra 
die  fuper  complcxionem  xtatum 
hominis  folum. 

J|  Color puerorum  opproptnefnat 

) | colon  luuemtm  in  complextme. 
Calor  iuuenum  Sc  pueroru  fiint 
in  qualixate  propmqui,i.iu  quanci- 
tatecaioris. 

j4  ihuenes  tomen  dcclmant  uer- 
fus fimt4tem:putr  Hero  eft  donu- 
nus  bunuditatis  fenftbtlts. 

Voluit  dicereq>  differentia,  qux 
eft  inter  ambos  pr^di&os.eft , quo* 
niatn  iuuenum  calor  eftficciorca- 
Iotc  puerorum:  calor  veto  pueroru 
velaturhumiditace.  &ob  hoc  calor 
iuuenum  reperiturfecundum  ta&u 
" fortior,&ficcior,&  acutiorcalorc 
puerorum.  Etproindeopinati  funt 
quamplures  hominum.qjiuucnes 
funt  calidiores : non  tamcneftita, 
immo  calor  puerorum  relatus  ad 
corpora  ipfcru,aut  eft  maior  Sc  po- 
doi^aut  lalrem  $qualis  calori  iuue- 
num.  nam  puerorum  digeftiua  eft 
foroor.  virtus  autem  augmentauua 
non  rcperituriniuuenibus,ficutin 
pueris.Vcrum  Gale,  comparauit  & 
offimilauitcaloremiuucnfi  dtpue- 
rorum  vm  &cidem  caloriificut  fi  i- 
maginemur  iplum  in  aqua  & acre 


exifterernam  exiftentem  in  aere  re-  C 
penrous  fortiore.  Antiqui  autcerta 
uerumSc  corederut  luphsccopi'o- 
ne.hoc  m e^qcK  Gal.  ex  ca  itdlexic. 

Sentftm  autem  frigid* , cum  * * 
ponder  at  it  earn, til ftcut  decrept- 
tM  ipfactr  adhucompltm  tn  com 
plexione  cuius  hi?  et  ex  ets  ficcitoo 
monifeftacexiftit  mbtlomtmot  O'  ’ 
cruditM  mhumortb-M  decrepitt . 

Quilibetcx  ambobrn prxdidir, 
f.fcncx  Sc  decrepitus,  eft  frigid?  co- 
plexionis:de  crepitus  tameu  eft  frigi 
d»nscoraple*ionis.quiiibetex  pi?  L 
didis  eft  lkc?corap!cxioms:vcmin 
tamen  in  dcctepito  mulnpiicaf'hu 
miditasacciden tabs. quod  mtelle- 
xir, cum  dixit  :cxiftit  nihilominus 
& cniditas  in  humonbus  dccn-piti. 
poqtF  crraueruntqmdam  eotu,co 
pfexionem  die  humidam  dicentef, 

Rcmemoratio  complexionum 
mafculorum , Si  ioe^ 
mirtarum. 

IN  mofculis  extfUt  ealidita* 
erjiccitoiiin fcemims  Hero fri 
giduaoO'  humidttot. 

Poluerunt  complcxionem  mi-  ^ 
fculorurn  relatam  ad  complex  tone 
fctmellarum  die  calidam  Sc  ficca, 
iccomplexioncm  firminarum  die 
frigidam  & humidam,  per  compa- 
rationemad  complexione  malcu- 
lotum:  firmantes  fe  fuper  hoc  ex  o- 
perationibus  & moribus  pr?di&o- 
rum.confydcratio  tame  fumpta  ab 
eo,quod  eft  propriu  feeminisex  me 
ftruis^ft  notiot  & manifeftior  pr* 
didis.  hocenim  fignificat  muintu- 
dinem  fuperfluitatum  in  fanguine 
.ipfarum  collctUrum  :quarum  qui- 

dem 


Digitized  by  Googfe 


n8 


• Rente- 
motacio 


B 

$7 

b leniui 
vr  huidi* 
tas 


A dcm  colledio.fignificat  fuper  fngi- 
ditatcm  Sc  humiditatcm  coplcxio- 
niscarum.Debetautem  Medic’fci- 
tc  Sc  cognofccrc  complcxionc  ma- 
fculorum,i5cfoE:minarum:quoniarn 
fcict  tempore  xgntudinis  amboru 
qualitatcs  clongatas  cuiuslibct  ex 
eis  ?.b  eorum  complcxionc  natuta- 
li:neq;non  vtfciatqualitercoufer- 
uct  in  eis  xquahtatcm. 

a -{Secunda  pars  primo]}-  de  fi' 
gniscomplexionum  funv 
ptis  ab  habitudine. 

\/iigiditM,0'  b [ttnereit.ts] 


F 


Partis  j.Tra&.j. 

doenimeffidturexrefiduo  fuper-  D 
flui  cibi  & nutnmcnb.Paruitas  au- 
tem  pinguedinisinanimalifignifi 
cat  fuper  malam  difpofitionem  ip- 
ftus.namparuitas  refidui  ex  nutri- 
mcnto  contingitcx  domimo  cali- 
ditatisfic  liccitatisexiftcntis  in  me- 
bris digcrentibus : autex  patuitate 
Sc  diminutionedbi  illius : aut  anni 
illaudabilis.  Multa  vcro  pinguedo 
corporis  fignificat  fuperfluam  &hu 
miditatcm  membrorum  in  cibo  Sc 
nutrimcntoagentium.  hocautccd 
tingitcx  complcxionc  mcmbrorii 
prardidorum  naturali,autacciden 
tali:aut  ex  multitudine  ciborum.&  E 


dominatur  m \ com  flexions  proptctca  piuguis  eft  breuis  vitx,fu 
figuistet laudavilts corporis]  fcipicnsdc tacilicorruprioncm. Ae- 
Quoniam  fccerat  rememoratio  qualis  veto  inter  mac.cm&  pingue 


c corpo-  '7*. . ™ mncmcit  oonxoc  laucUDilis  com- 

re  pnigui  H'-'j11  Pc  P ^ ’ plexionis.  vndctalis  habitudo cer- 
ic aaolli.  ccdn  nunc  ad  faciendum  rememo-  * . c .c  r , 

xationem  fignorum  fuper coinplc-  P°n*fgn.ficat  fuper  xejuahtatem 
xiones  fignantium.S cicncia  naque  “embrorum  ipfius in  obo  ageau 


complexionis  dmiditurin  hacartc 
in  has  duas  (cicntias,f.in  fnentiam 
fpecicrum  complexionum.Sc  fcicn- 
tiam  fignorum  fuperquamlibetcx 
fpccicbus  ctus  fignatium.Ex  hisau 
tern  fignis  quxdam  funt  vniuerfa- 
C lia,&nint ilia,  qua:  fuper  coplcxio- 
ncm  totius  corporis  dicuntur  figni- 
ficare : & quxdam  funt  fpecialia  Sc 
jppria,qu;  f fignificant  fuper  com 
plcxioncm  cuiuslibct  ex  membris 
cms.lpfe  autem  non  focit  bic  reme 
moratioucm  nifi  fignorum  rniuer 
&liura,cxccptisillis,qux  habent  co 
plexines  oculi  denotare. Sign  urn  au 
tern  vniuerfale  fumitur  a tribus,  f. 
ab  habitudine  corpons,colorc,Sc  ca 
pillis . Pro  conftanti  in  complexibe 
pinguis&laudabilis  corporis,i.au- 
dx  & magnx  piugucdinis,domina 
tur  frigiditas  &humiditas:piugue- 


l.ipfum  digerentium. 

Hahitudo  corf  oris  maera,  jj 

extenuata  fignificat  complexion e 
ipjm  effc  ficcam. 

. Hoceft  mauifeftumScnotum,f. 
cp  corpus  naturalitcr  mact um,8c  te 
nuc,non  digerit  ex  cibo  Sc  nutrime  * 
to  in  membns  fuis  quantum  cief- 
fetneccflarium  addigeredum.  hoc 
autem  contingit  ratione  fiedtatu 
fuper  complexioncm  membrorum 
digerentiu  ipfi*  dhantis:  eteni  ca  di 
gelbdis  funt  cahditas  & humiditas. 

Omnes , quorum  uenx Junt  ex  f 9 
if  forum  cor  pore  lata , funt  cllidi. 

Omnium, quorum  venx  funt  la 
cx  ex  radicc  origan's  & creatiois  fuq 
eorum  coplcxio  eft  calida.  vndc  cu 
dixittex  ipforum  corpore,  intcllcxit 
FF  liij  ex 


Caniicorum 


G ex  corum  origine,  Sc  creationc . Cu 
astern  dixit:funtcalidx,intellcxtt 
q>  venx  font  calid^tfic  cu  venx  font 
calidx,  habenr  fopercomplcxionc 
caltdatn  (ignificare . Caufa  autem 
latitudinis  eftcalidum  venarum:fi 
cut  caufa  ftridurx  carum  eft  frigi- 
ditas.nam  ficurftigiditasdc  foi  11a- 
rura  aegrcgar,&  conftringit,fic  cali 
ditas  dc fui  natura  dilata£&  extedit 

Tnquit trislacor.rn grSrrutico  lermone 
a tabu  lunt,venx,&:  hoies;  vnius  &:  cmfHc 
gnis.Sc  ii")  hocadieOiuii  ca!idat  id  i Here  ter 
potent  rcferri  vtnfq; . pp  q,  roller  dubiii 
reiblutionis,inquit  Bmroilt  Cu  aut  dixit: 

H lunt  calidx  tntcllcxit,&c. 

40  Quieting  autem  babens  contra 
riant  difyojitionem  corum  , qua 
habet  earn  propter  mail  turn  fri- 
gidu.it  ts. 

Quicuncji  habens  vennscontra- 
rias  habenti  latas,  i.  ftridas,  habet 
quidem  talcs  rationc  frigidx  cople 
xionis  in  cocxiftctisa  principio  fuq 
gcncrauois : dum  talis  ftridurano 
contingitratiocpingucdinisex  ye 
te  & fupflua  commcftionc  gnatx. 

'|  Gradus  quidem  corporis  aqua 

41  Us, o'  tujh  cecidit  inter  omnes. 

VoJuit  diccrecp  corpus  xquale  & 
temperatum  eft  medium  inter  pin 
cue  8c  macrum.quod  quidem  intel 
fexit.cum  dixittGradus  quidem  cor 

r)ris  xqualis  ceciditTter omnes . ac 
dicerct,  gradus  cius  cccidit  me- 
dius inter  ambos  gradus,vcl 
etiam  inter  omnes  gra- . 
dus,quj  Tterambo 
extrema  cxi- 
ftunt. 


Rememoratio  fignorum  a co!o  K 
re  corporis,&  primo  a co- 
lore carnis. 

Non  Jumas  Jignaa  colori - 4* 
bus, Jiconttng.it  eorit  mu~ 
tat  10  rat  tone  regioms. 

Si  clima,aut  regio  fuerft  caufa  f- 
mutationiscolorum  ibidem  habi- 
tantium , tuc  quidem  talis  minime 
fignificabi  t foper  complexione  ip- 
forum.tunc.n.eflctiudiciumabex 

rrinfeco.Ar  non  ab  intrinfeco : ficur 
cotingitin  terra  Nigrorum,  &Scla 
uorum  :nam  clima  & terra  calida 
denigrat  colores , 8c  frigida  dealbat 
cos  vltima  albedine.  Simile  cnim 
eft  de  capillis:qm  in  rcgionibusca- 
lidis efficiu  tur*globofi Sc crifp/tfcd  W-pOfi 
in  frigidiscfficiuntur in  xltimo  pla 
nitiei  & Icnitatis.ic  hoc  eft, quod  T- 
tellexit  in  fermonc  prxdido. 

Caliditas  immutauit  adeoeor ** 
pora  incolarum  in  regione^fetbio 
pum  O'  Nigrorum,  quod  mgredo 
coopertt  umuerfaliter  ccrpora  ipfi 
rum:habit.mtes  uero  insclauoma  ^ 
tat  a adept 1 fimt  albedinem,  quod 
efficit ,&  redigit  corum  cutes  ru 
,tilantes,oj  c undent es. 

In  regione  Aethiopum  eft  calidi 
tas  adco  immutanscorpora  ipfbru, 

<p  corpora  iplo  rum  coopcruit  colo- 
re nigrothoc  autem  contingu  ratio 
nc  tranfitus,&  teuolutionis  Solis  fii 
per  caput  ipforu, aut  deprope.  Sed 
caufa  frigiditatis  immutanris  cute 
incolarum  in  rcgioeSdauorum  ad 
cxcellentem  albedinem , continent 
rationc  eiongarionis  Sc  dtftanti;  S6 
Its  a capiubus  ipforuni. 

Si 


Digitized  by  Google 


Partis  j.Tra&j.  u 9 

A si  determines  fepttm  climata,  Cor  pm  eft  rubeum  ex  dommio  B 


Jcies  ftecies  complextonnnt. 


f<tngutms:C7J  dlbum  in  colore  , ft-  41 
cut  liar  ex  humor e phlegmatico. 


4J 


Si  fcias  determinate  fepte  clima- 
ta,&  noueris  complexionem  cuiuf- 
libctexcis,  fciescomplexioncscxfi 
gni$,qu;a  coloribus  fumuntur. 

Qiurtum  ex eis  eft  tuftum  O'  v.  ... — 

t.n 


In  corporc,in  quo  nibedo  domi- 
natur,  color  quidem  talis  fignificat 
fanguinem  dominari  T complcxio- 
nc  ficcolorati:  fed  coloralbusfi  mi- 


cat  humorem  phelgmaticum  1 
plexione  fic  coloran  dominari. 

Complexio  hubentis  colorem  ** 

mtftum  ex  albo  o' rubeo , eft  fecit 

xqualiute aeris ipfius,immo  fit  jp-  exifhmationem  xqu<ilts,o'  ® 

culdubio  lmmutanoipiorumrauo  v . 1 

■ ■ r-  --  temper  at 4. 

Color  mixnisex  albo  & rubeo  ft 
gnificat.complcxioncm  ficcolorati 
eflcxqualem  in  quantitatibus,& 
partibushumorum  incodcm  exi- 
ftentium:i.cpnondomincturin  eo 
aliquisex  humorib’fuper  alios,  fed 
q>  finttn  co  ^qualiter  f m proportio 
ncm  naturalem.Sc  hare  eft  coplexio 
xqualis,quam  prius  definiuit. 

Ksilbus  cdpillm  eft  frmdd  co-  49 

IU4tMUI4IUIII|'lf4ir  1 J j.  O - 

iplcxionis, lupcr  q uos  plextonis:fea  cdptlui 6 tog#  eft  cd+  y 

ibedo.  &ptoindcap-  lid* complexions. 

C pcllat albu  rubeum  : eftoj  poflibilc  Inte,lciit  aibus  capiTlus  in  x- 

vt inde uiruperet lpfum  ahqualiter,  qUaliclimat(/  &rcgionefignificet 
dicirur.quare es  rubeus  fi  } fogidam  complexion^,  & ni- 
. >qui  inter  dxmonesvana  gctfiipercalidani  complexionem  « 
turcolonbus.  »/»»•• 

rufim  CT'C*  choltram  m-  , . immU  fo 

X!™  UrJmgrL.  fM" 

Color  fill. us  crocctlr ! frfUali  cli  *“■«  tJ4»MI ,h4tt  c.tf,!- 
mace  fignificat  q>  cholera  rtibea  do  lostubeoS. 
minetur  ipfi  cholencoifed  color  ob  In  quo  frigiditas  eft  minor  calf* 
;fctirusbrunus  fignificat  in  eodem  ditate,cftcapillu$aafeiis,atit  flau  , 
climate  dominium  cholcrx  nigrx.  cam  flauitas  fignificat  complex!*** 

tuttl 


complexionem. 

Quartum  ex  climatibus  eft  tem 
peratum,&xquale.  vndcinhocdi 
mate  no  fit  immutatiocolorum  ab 


ne  complexiois  h o min  is.  Vcru  mu- 
men  fm  Gale.quintum  ex  climati- 
bus eft  xqualeS:  tcmperatum.Vn- 
de  inquit, q>  nullus  ex  hominib9  Ale 
xandrixeltxqualis  complexionis. 
& hoc  quidem  verum  cftrfunt.n.in 
regione  Arabum  quamplurcs  erc- 
mi,&  filux  altx, cuius  termini  & li- 
mitesincedunt  perquafdam  reuo- 
lutiones&  circunferentiasdecliuifl 
& promontonorum,i.afcenfus.Vn 
de  habitantes  in  Arabia  funrgnali- 
ter  calid^com-1* 
dominatur  ru 


ficutcum 
'a.!,  fpiw  cut’ipfius,q 


Canticorum 


G nem  diminut?  frigid  itatis,&  rate- 
do  capillorum  lignificatfiipcrcom 
plexioncm  minors  caliditatis  qua 
fit  complexiohabentiscapillum  ni 
grura.&  proculdubio  eft  hoc  veru  » 
nam  rubcdoeft  propinquadc  affi- 
rm mgrcdiui,&  Hauitas  al  bedim. 

j t color  capillorum  hob  cutis  com 
plexionem  aqualem  CT  tempera- 
tam,ef  aureus, ex  fijno,cr  rubeo 
miff  101,(7"  comp* fit  ns. 

Nihil  volui  hie  exponere,qm  per 
fe  notum,&  mamfcltum  eft. 

^ Rememoratio  fignorum  fum* 
ptorutn  a colore  oculi. 

j i O / corpus  humiditatu glacia- 
1^,(7"  albuginea  fierit  per- 
mum,pitrnm,  ( 7 ' parua  qua 
fit  at is  , (j*  ext  er  ims  localiter  pro- 
minuerit, quorum  lux  feu  Jblendor 
fuerit  pur a com  (cans  candens  ,effi 
eietur  qmdem  mde  color  oculorum 
glaucus:(7'ex  caufs  centrums  co 
Unfit  anttmomahs , i.  niger , out 
fiibnigerfcut  anttmomum. 

I Humor  grandincus  eft  qu^dam 
humiditasinoculoexiftcns,  quam 

fradini  aftimilauere : in  qua  quidc 
umiditate  vifusexiftit  principal! 
ter-lccundum  Gal. fed  humoralbu- 
gincuseft  alia  humidkas,  qu$  ante 
pt\-didam  humiditatc  inoculoexi 
ftit.oculuscnimex  inbus  humori- 
bus,&  quatuor  runiciscftcopofit*. 
Dicimus  ci  go, q>fi  corpus  gradinc^ 
hu  m idi  tatis,&  al  bugincq  tucri  t per 
uium,pi>rum , Sc.  TeYiemcnterluci- 
dum  & fplcndidu , Sc  cu  hoc  locaft 
extenus  promiuueru , talis  ocui7 


eritglaucus,(*aIbo  propinquus.  Et  K 
fi  contraiium  huiusc5ringerit,erit 
oculus  an  cimonialis,incofore  cuius 
color  propinquus  eft  nigro , f . ac  fi 
dicerct,q>eflct  tunc  humiditas  albu 

Sinea  excellcnris  quantitatis,&grl 
inea  in  profundum  pofita,  circun* 
icripta  luce  fplendcntc  valdc.Quod 
etiam  dixit, puritatemgradine^-  hu 
miditatiselle.f  vnam  ex  caufis  glau 
cedmis,  hoc  quidem  notu  eft  ex  di- 
tftis  Mcdicorum, quorum  iermover  • 
titur  fijper  hoc,Co?glaucedo  conrl  ■ 
git  rationc  hu  miditatis  albugine? , 
ant  glacialis  & grandine^,  aut  vtn- 
ufq-,  fimul.Contingitautem  ab  hu  L 
midirate  albuginea  duabus  de  can* 
fisdivd  fui  pcruictatc,  vcl  fui  muu- 
ditia&puritate,autambob9  limuL 
Si  ex  hutniditare  grandinea,  altera 
trium  caufarum,  aut  duabus  ex  eis, 
aut  omnibus  fimuhCautfuipcruic 
tatc,aut  fui  puritatc  Sc  * panmace,  *»  t-pute* 
aut  fui  puntate  Sc  pemietare  & cmi 
nennaadexteriora.  vndecumhas 
quinquccauf^ineodcm  oculovni 
untur,cft  vlnma  glauccdo:  cum  aa 
tern  contraria  aggregantur^ft  vlti- 
maannmomalis. 

Si  caufe  glaucedtnis  eomple-  M 
fiutur  cum  caufs  antimomahta - J J 
tisft  fafolam,i.MOrutas. 

Intellexit  cum  dick:  Sic6plc£lA- 
tur  cauf^  giauccdinis  cum  caufis 
antimoniaIitatis,q>ponantur  cauf$ 
prxdktorum  in  tali  mediocres  Sc 
rcmiflethoceft,  q>  fint  in  co  mediae 
inter exccdcntcs  St  diminutas:3f  q> 
grandmea  fit  mediocmin  fitu.fino 
profundata  nimis,  ncq,  extenus  c- 
minens:  Sc  etiam  cp  fi  t medioens  lu 
ds  Sc  fplendons.  Et  tabs  difpofitio 
oculi  ligiiat  fuper  aqualem  Sc  tpa- 

tam 


Partis  j.Tra&.j.  130 

A ram  ipfiu*  comjplexionem : ficut  Sc  gnificado  fm  complexionem  pro-  D 
nigredo ocuh  lupcripfiuscalida c6  priam  cuinslibctcx  iftisab  opcra- 
plexioncm:&g!aucodofignatTge-  uonibusipfotu  vtplunmum.CKhoc 
ncraJi  Sc vt  plurimum  fupcr  frigid!  ionam  cum  fun  t earfi  opcradone* 
coplexioncm  lpfiusoculi.Stob  hoc  fortes  dcinrenlfcfigmfi  cant  fuoca- 
valde  dhatur  glaucedo  in  holb’  fri  lidam  Sc  ficcam  complexion*  ipfo- 
gidarum  rcgionum,q  mimmc  rcpc  rii:cum  verofuerintrcmifl*  &di- 
xmnrurinhominibuscalidarumrc  minute, fignificant  fupcr  fri»idita- 
gionutn.vnde  Arabes viiuperant,&  cecorundera  :fcd  cum  liatm hoc 
abhorrent  glaucedincm.  . medi$,  fignificant  fupcr  squall ta- 

St fnmtjj>iritus  far-  tcmcorum* 

oL>(curttM:]i utrt  mnltm,  Remcmoratio  *-£  ^dc  re^  t 

• citiget  tde  file  dor  o'  lummofitM.  bus  natural)  bui,5i  funt 

Vnaquidemexcaufisobfcurita-  humorcs, 

* M paruitas  lpiritus  rifibtlis  :Sc  f^orfmefl  generatumexhu  * 

caufa  luminoiitaus  eft  multitude  I i S'  , ~ H 

ipfius.hoc  tn  ncfcio  ex  fermonibus  _ Petrus, W ditterju 

Gale.  Hate igitnr  fuut , qua:  retulit  ln  colored  coflextonc,fex phleg 
hie  de  complexiombus . vnde  foil  mate, o'  cholera  ruhea , O' Jan- 
diminutus,obm.ttendo  rememora  gHint>cr  cholera  mrra. 

uoncm  de  complexiombus  ipfora  ° ° 

xnembrorumA  etiam  dc  fignisfu-  Corpus animalisfcrturcflc  com 
percomplexioncmipibrumfignifi  pofiturrtcx  humonbus  diuerfisin 
cantibus.dicere  autem  lermonem  \ complcxione  Sc  colore, & funt  qua- 
hoc  fupcr  quolibet  cx  cis  partjcula-  tuor/.fanguis,  phiegma,cholcra  ni 
nterelictmmislongum.aipterhoc  gra,&  cholera  rubca.  Et  hoc  quid* 
lermo  mcusinciscTtgnalis.  Dico  eft  verumfm  Gal.&Hippo.lpfi.n. 

* ergo,  cpqu^dam  ex membris funt  opinad funt cp ignis, aqua,  terra , Sc 
confimilia in  partibus  fuis , &qu$-  aer  (intei cPntalonginqua  Sc  temo 

C dam  oreanica  inftrumentalia . Et  ta corpori  ho!s:&q>  pnjdi&i  huores  9 
cx  conumilibusqu^da  fimtfngid*  quatuorfuntdePnta  propinqua:af 
Sc  f\ccq  coplexiois,  velut  nerui,chor  lerentes  cria  cholcram  nigram  alii 
d$,&  ligamenta,canilagines , Sc  of-  milari  & nportionari  tcri?,&  rubca 
la ,&c  pan nicuii :& qmjdam  calid; & igni,&  pnlegma  aqu? , Sc  (anguine 
humid?,  ficut  ven;  non  pullatiles:  aeri.Plurcstamen  Medicoru  obui- 

' qu?dam  calid?  Sc  ficc? , ficut  ven?  ant  cis  in  boc,dicentcsq>  materia^ 
pulfanles.  Et  proculdubio  tres  funt  pinqua  homims,ex  qua ghatur  cor 
radices  membrorutn  organicorum  puscius,propriceft  languis:&q»a- 
Sc  inftrumcntalium,Ccor,cerebru,  lij  tres  humorcs  funt  reliqui?,  & fu 
fichepanex  quibus cerebrum  eft  fti  pcrfluitatesipfius  fanguinis,qu?  £ 
gidzSchumidxcomplcxionis:  he-  lcqueftrantur&  lepatantur  abeo- 
par  autem  calid?  Sc  humidfifed  cor  dem  per  digeftioncm  cius.Hoc  au- 
calrdz  St  ilcc^.  Aflumi tur  autem  ft-  tem  poccft  clici  cx  diclis  Ga.fi  5 teUi 

; • g»tur 


id  by  Google 


Dk 


Canticorum 


jG  gatur  quod ipfe  dixit>ip(c.n.  dixit f 
3c  Virtu  tibtls  naturali£>us,q>  chole- 
ra ruhea  eft  I (anguine, ftcut  (puma 
in  mufto  bulBen  te,&  cholera  nigra 
ficurrartarum  .Si  igitur  fic  cft.erut 
in  (anguine  hx  rehquix  in  poten- 
tiareJcmeiitaaurem  reperiunturin 
potentia  incompofito.&ipfeopina 
tus  eft  ex  hoc  (ermone  9 (equatur, 
9 h u mores  ft n t cih  ta  corporis. hie 
rh  fylft  non  concludit,cumfitcx 
duaousaffirmatiuisin  (ecuda  figu 
ra, ftcut  patet  fpeculanti  in  feientia 
libiiPriorum. 


H 

1 6 
Nou  9 
in  arabi- 
eo  fmo  <S 
phlegma- 
tefaHo  f 
ccdtr  ilia 
He  phleg  • 
mace  aul 
a. 

J7 


I 

J* 


DePhlegmate 

Pulegma  Maturate  eftt  mji- 
pidum,  er frigiditatis  tem 
perata. 

Quinq;  funt  (pcs  ph!egmatis.ex 
quibusvna  vocatur  phlcgma  natu 
ralc:&  tale  caret  (apore,&eft  tempo 
ratx,(eu  rcmifl?  frigiditatis. 

Ex  eo  auttm  eft,  quod  nofeitur 
yitreo  nomine:  eft  autemgrojfom 
CT 'fttgida  complexion!!. 

Ex  eo  aut  eft  alia  fpes  frigid?  co- 
pIexionis,&gro(lx  fubftatix:  St  no 
minatur  vitreum,eo  9 vitro  fu(o  St 
liquido  fimilctur. 

Ex  eo  ante  eft  adhue  phlegm  a 
Juice, quod  qiudem  non  al/oluifur 
tmnino  a calore. 


H?cfpcsphlegmatishct  modi- 
cum do  caloretquod  tan  nun  opina 
mureflc.qihincoex  dulccdmere- 
pentur . & hoc  phlcgma  plus  alijs 
naturali  appropinquat. 


j 9 Jturfos  ex  eo  eft , quod  uocatur 

Jalfum.cr  hoc  uidetur  uerftu  calo 
rem  cr ftccitatem  dedmar  e. 


TertiafpaexeoeftiHud.qcKre-  X 
peritur  (aluim  1 fapore:  quod  ad  ca 
liditatcm,&  ftccitatem  declinat. 

Ex  eo  eft  quad acetofom,  k [ 

]cum  corrumpitur  cihm  fcidiiu  to 
in  ftomacho. 

Ex  eo  eft  quarta  (pecies,&eft  ace 
toft  faporis  St  frigidx  complcxiois: 
quod  quidem  in  ftomacho  genera 
tur.cum  cibus  in  eo  ratione  frigidi- 
tatis  corrumpitur. 

De  Cholera,  ti 

EX'  cholera  font  Monaco-  L 
lor  due, } cr  quadam  exta 
nominator fomofo.  *•  colons 

Voluitdicercqi  ex  cholera  funt 
diuerix  fpecies: ex  quibus quxdam  b^’;leSl 
diciturfiimofa.  Rcorautem  ipftim  cut  adn- 
per hac (pccicm  intellcxiflehumo-  ft*1** 
rem, ex  quo  generatur  ruftus  fu  mo 
fus  in  ftomachoinon  iamcn  vidi  re 
memorationcm  huiuslpeciciinli- 
bris  Medicinx. 

Ex  ea  etiam  eft ftmilis  ntridi 
eerie, a"  t>orro:ift a quide font  ma- 
gnet main  ix.  m 

Hx  funt  dux  (pecies  manifcfta^ 
quarum  gcncrano  fitin  ftomacho. 
generanturautem  ex  fora  & valida 
aduftione:  & hx  funtpcrnitiofx.fi- 
gmficantes  fuper  complexiontm 
vrentcm:&  maxime  ilia,  qu?  vui- 
disdidttir. 

Eft  etiam  aha  a pradiStis  ,qua  ** 

Hite  kina  dicitur.neqtie  eft  permtto 
fa  wr/utis,cr  potentia. 

Hxcfpcsftmilatur  vitello  ouo- 
rum.Etopinanturquidam  Medico 
rum,o>  ipftusgroditicscontin^atfP 
cuidubio  rauouc  caltditatis  mtxt?, 

6t 


Digitized  by  Google 


Partis 

41  4t  adh^ren  tis  phlegmati.  Vnde  vide 
turfic  efle  minoriscaliditatis  cjfit 
fpecies  choleri  naturalis  5c  rubex,c| 
in  cyfb  fcllis  cxiftit  & general.  pro 
tanto  dixit  ipfam  noellepernitiof^ 
virtuds:  hoccft,q)qualitasciusno 
eft  tnala,&  lllaudabilis.  hxc  eft  opi 
t>io  Zomaim . Et  ex  cis  funtquida 
opinantes  groilitiem  ciuscolwgc- 
xecxcalorcfupcrcam  dominantc, 
■&  eius  humiditate  deficcantc  Si  co- 
fumente : quod  quide  ex fermoni- 
bus  Galen.iiuclligitur  in  lib.fuo  dc 
VimmbusNaturalibus:  &cflct  tuc 
malacaufa  fortis,  Sc  rrentis  calidi- 
® wtis . & Halibcntazonainccditpcr 
hanc  viam . 

4*  * C Jfccies  ex  ex  ] eft  cu 

kuchole  tut  habit  at  10  ejl  in  cyjh  fcllis ; cr 
* omnes  quidem  dcchn.wt  ,&■  >rr- 

gunt  ad  caliditatem . 

, H^cfpecies  eft  naturalis  :n^c  fe- 
cit mentionc  manifeftc  huiusfpc- 
cici  inter  fpecics  lplius  manifeftas , 
& eft  citrina,ficut  Ifccit  mentioncm 
cuiufdam  fpccici  eius  ignotx  , cj  fii- 
mofarn  nominauir. 

> C De  Sanguine, 

■ /~\  Jttgo,  cr  augment* fan- 
guims  eft  ,ib  hep  ate , cr 
trafit  mde  per  ~\e»M  cine 
ad  to  turn  corpus . 

* Origo  & generatio  fanguinis  eft 
in  .hepate , & tranlit  per  venas  eius 
ad  omnia  corporis  mebra , qux  co- 
dem  nutriuntur . a; 

i(  Ex  eo  ejl  fanguis,  quern  couth- 
net  cor.  fanguis  autem  cahda 
huMtda  eft  qualitatis . 

Secunda  fpecics  fanguinis  cftil- 
lius,  cui*  decodbo  fit  in  cordc,&  dc- 


t* 


j.Tra&.j.  1 $ 1 

legat  ipfuni  per  venas pulfatrles ad  iy 
omnia  corporis  mernbia,  vmificas. 

Sc  habituansipfa  calorc  Sc  nutrime 
to.  &quxlibct  cxhisfpccicbusam 
babus  elf  caiid\-  & liumidx  comple 
xionis . ille  tamen.qui  elf  in  corde, 
eft  calidior  Sc  ficcior. 

De  Melancholia. 

Situs  cholera  m^rx  ejlin(j>le  67 
ne ; ne/h  rfi  fdft  opinio  1 ft  a. 
Hoc  quod  dixit,  eft  mamfeftu  : 

Eatetcmm  per  anatomiainqi  inter 
epar  & fplenem  eft  collitdhia . cu 
ergo  hepardigeflentfangmuemin  E 
co  cxilfcntem,  mundificat  ipfum  a 
parte  eius  terrea&  melancholica , 

5c  dclcgat  ipfam  fpleni.  fple  autem 
trahit  ipfam  ad  fe  rationc  couenic- 
tix , quam  fecum  habct.ftcut  Sc  cy- 
llisfellisattralm  choleram  rubra ; 

1 Turbulent u fanguinis  eft  na6i 

tier  alls : auahbct  autem  ah  ifta 
imaturalts . 

Cholera  nigra , feu  melancholia 
naturalis.cftipfa  turbuletia,  feu  f^r 
hypo!  fatica  fanguinis;  ali(  vero  fpc 
cics  cholerx  mgrx  a prxdiCta  funt  . . 
omnes  innaturalcs.  f v 

fiuf  proculdubio generatur  ex  ff 
commit  t tone,  cr  adust  tone  alio - 
rum  humorum . 

; Proculdubio  fpecics  innaturale* 
mclancholix  gcncrantur  ex  com- 
mifhonc  naturalis  cum  alijs  humo 
nbus , aut  ex  aduftione  choleras  ni- 
grx,autphlcgmatis.aut  cholerx  cu 
bex,  apt  fanguinis.  Et  fpecics  quid£ 
cholerx  nigrx  innaturalisnotx  & 
manifeftx  flint  tres,filla,qux  gene 
rat*  ex  cholerx  nigrx  naturalis  adu 
ftionc : Sc  hxequidem  eft alijsfor- 
nor,&  magis  pernitiof  a.Sccuda  fc- 

10 


Digitized  by  Google 


Can  ti  corum 

ro  generate  aduftione  cholera:  ra  conuenienter  attradio,  8c  impul/fo  K 

excrcecur : & funtilla,quxa  Medi- 


7 *5 
a'pcinci- 
paHa,  fta- 
radicalia 
mtbtz 

H 


bex.  Sed  tmia  ex  aduftione  phl«j- 
matis.No  tn  eft  loginquu  fic  ipolc, 

auin  gencref  alia  (pcs  dus  exadu- 
jonc  fanguinis.nccetiani  quin  ge 
ncrentur  quamplurcs  fpedes  ahx 
ex  diuerfa  commixtioe  ipfarum  ad 
inutcem.  manfeftx  tamcn.Sc  notx 
Ipccies  cius  fum  prxdidx  res, 

Mcmoratio  quartz  cx  rebus  na 
turalibus  ,dC  fum  Mcbra . 

* [ Jtmctpia,et  radices]  car 
ports  Junt  tjuatmr , alta 
out  cm  ok  m funt  helut  rami. 

Hxc  eft  quarta  pars, ft  cur  ipfc  di 
dt , I qua  rercruntf  mebrahotsfim- 
plicia  3c  c6pofita : & funt  illa,q  ge- 
ncralitcr  colhgunf  hbro  hui’  arris. 


cis villi  nominanf.  Adioautefto- 
machi  fupcibu  eft  cotritio  & dige* 
ftto  ipfius,  coadunando  (e  fiiper  ip» 
fum,cfficitq,Tdechylu  ad  fulceptio 
nc  adionis  nepatis.Verumrn  opera 
tio  fuperiorfi  3c  graciltum  Ttefti  no- 
rum eft  gtadualis  5c  (uccefttua  reee 
ptio  cibi  egrediens  a ftomacho.Fue 
re  tn  fm  Gal.multa,vt  cibus  mora- 
retur!  cjuolibctcxcis,  donee  hepar 
traxeri  t ab  ds,  media  nbus  ven  i s in- 
ter iplum  5cip&intcfliiiaexiftemi- 
bus,quicquid  inchylo  fueritaptfi 
digeri  ab  ip(o  hepate . Sc  fupereft  ] 
fijx  dura  grofla,expc!!unt  con(«ni€ 
terimeftma  vfqjad  vltimu  intefti- 
nfi.Sc  hoc,  poftq  hepar  acccpcrit  li- 
bi  ncceflariu . Dcinde  aut  hepar  J5- 


qui  de  anatom U mebroru  intitula  ncceuariu  . ucinae  aur  nep  ai  p- 

tur.  hie  tn  non  retul.tex ds nifi  fo-*  dldum  ^uccum  _ad  fc  cra<ftu™  dlSc 
lfi  principals  radices.  Hinanqj  nt,&  in  ftngume conuernt.Confc- 
• ' • • Judioncs  quentcr  fenaratab  mfo  fanguine 


rhythmi  funt  uclutintrodudioncs 
in  hac  arte.  Inquit  ergo  q>  quatuor 
font  radices  membrorfi  corporis,  & 
alia  abipftsramificancur  aoeifde, 
Lfamulantur  cifdem. 

7j  ytmscx  hu  eft  hepar ft  tpfitm 

cjtudem  praefi  eke  , o'  mtri~ 


husnirbuicnria.&fgcem  hypoftatx 
cl, 5c  cam  ad  Iplcnf  impellit.nccaa 
t£  turbulttia  eft  cholera  nigra , fe a 
melancholia.  Separataut  ab  co  par 
tecius*  fpumolam , qul  ad  cyftim  ‘a-Lfumo 
fcliisimpc!lir,&deftjnat.  hocautc  <*rB* 
totuincocauitatchepatis  fiula.C  &| 

? arte,  qua  chylfi  traxitad  lebonfi . 

'fie  au  tc  (eparat  ab  co  parte  aquo- 


mente  in  cerpere . 

Vnfi  ex  his  quaruoreft  hepar , 5c  Tfic  au  tc  (eparat  ab  co  parte  aquo- 
ipfum  quide  ptreft  nutrimeto  i.di-  lam  5c  hoc  fft.duni  fanguis  egredi- 
gerit  languine,quo  oia  mebra  cor-  tut  ab  hepate, & rranfitad  alia  me- 
poiisnntriunfproculdubio.  Orga-  bracorporis-Aquofitatcautemilla 
nadeputata  nutrimeto  corps  fum,  impc!lir,5cdelcgatad  lpfos  icnes,  q 


os,mcTy,ftomach’,5£lteftina,  nec 
no  fplcn, hepar, cyftis  fell  is, & renes, 
Xft  a u t nota  aclio  ons  fuper  cibu  et 
nutrimeruu  corporis : fed  adio  me 
ry  eftatnadioA  dcglu  t i tio  eius,qd 
aborccomedit'&  mafticaf,  & Ipul- 
fio  dus  ad  ftomachu.£t  ob  hoc  fue 
rfiiJco  poliu  corpora  qda,  quibul 


nutriuufex  eo,qd  reperium  hbi  co 
ucnicns.deindc  iph  rents  mi  ttunt 
refiduura  aquofitatis  pixdidxad 
vc(ka,&  colligi  tur  ibide , douec  ip- 
la  egrediarur.l  uerunr  autem  mul- 
ta  & ptnra  rntcftitia . nc  cibus  egre- 
diasur  citiusab  eis,  antcq  heparat- 
traxeri  tab  co  quantum  acbct.  Vn- 

de 


Partis.  j.Tra&.j.  ixi 


A Ac  fertur  cp  animalia  paucorum  in- 
teftinorum  continue  comedunt  Sc 
egcrunt.  propterquod  c6gruit  ma- 
gis  homini,vt  finteius  Irdbna  mul 
ta.H^c  eft  ergo  collctfti  fum  ma 

suftionum  membrorum  nutrition 
in  cibo,  Sc  nu  tri  men  to  corporis . 

71  Cor  auttm  alit  corpus  "VtM,  1 1 
niji  tpfum  ejfet , corpus  aflimtla- 
re  fur  plant*. 

Hxc  eft  via  Sc  opinio  Medicorfi . 
K5  ipfiopinanturtresefie  virtutes 
principales,Cnarurale , cuius  fitum 
ponutin  hepate  :3c  vitalem,quam 
1 ferunt  in  cordc  fittiari:&  vim  regiri 
u5  3c  (cnlitiuam, Sc  fm  locum  mod 
u5,quam  ponutit  efle  in  cerebro.  Sc 
liacc  fuit  intentio  Hippoa.Plato.3c 
Gal.Qu?  quide  mtenuo  eft  falla  3c 
erronea  in  duobus.Prim£icft,  quo- 
nia  claru  3c  patcfa&um  eft , nfi  die 
ni(i  vna  virtutem  agentem  in  nutii 
tneto  corporis  :<J  quandiuefiftitet 
perfeuerat  I animal), viuit  animat : 
ic  qn  aufertur  abco,  tporif . In  hac 
aute  vinute  comunicant  plants  cii 
animalibus:3Cob  hoc  plants  dr  in  • 
terdu  viuens,  no  tn  dicitur  animal, 
virtus  aute, qua  alal  cxccdit  plJtas , 

C eft  rirtus  fcnlitiua.Si  igitur  uce,  c5 
flat  vp  animal  df  animal  rone  virtu 
ds  fcnfiriuxtSc  maxle  fenfinu^  vni- 
tx  8c  repertx  in oTbus  animal) bus, 
' quads  eft  tadiua . Sed  proculdubio 
Medici  opinati  funtvirtuts:  vitalem 
«e  alia  a icnfitiua  3c  nutntiua,  3c  cp 
ficus  eius  fit  T corde.  Et  hoc,  quoniS 
motus  pulfus  exiftit  fpcalitcr  m cor 
de  fiiper  extera  membra  corporis, 
hictamen  motus  eft  compontusex 
dil.itatione  Sc  conftridione,  feu  at* 
rrr.dionc  3c  expulfione : ergo  3c  vir- 
tue ifta  eftattradtua  8c  expulfiua. 


Scimus  autem  q>  virtus  attrahe^  3c 
expcllens  lunt  de  numcro  virtu  turn 
naturaliumin  nutnmeto  corporis 
agentium  Sc  defcruicntium.In  hoc 
autem  omnes Medici  conuentunc. 
Siigiturficeft,  virtus*  pulfatiuaiu 
corde  exiftensjCritn^tuialis  8c  nutri 
tiua,non aute  fblum  vitalis.Secun- 
dus  autem  error  eft,  quomam  ipfi 
pofuerunt  virtutefcnfitiuam  6c  na- 
turalem  in  nutiimcto  corporis  age- 
tem  in  diuerfis  mebris:  ctim  tatnen 
proculdubio  fint  fimul  I vno  3c  eo- 
dem  membrcsCin  cordc, fm  cpdixe 
runt  in  hoc  Philofopbi. 3c  teftimo- 
mum  inaucunt  naturalmm  virtu- 
tum.  Non  tamen  hie  eft  locus  indu 
cere  fuper  hoc  dcmonftrationes.  ve 
rum  tamen  dicimusiilud,  quod  eft 
probabilius, 8c  magis  confbnum  ve 
ritad : 3c  elk  hoc . quomam  ccrrum 
eft, q»  non  reperiturfenfus,  nifi  in 
membra  quod  nutrit.  abash  reperi 
returin  membra  non  nutruo,dlct 
animal  non  nntritum, 8c  abfq-,  nu- 
tnmento : quod  came  folium  eft  3c 
I pofTi  bile . Si  igitur  fie  eft,  ergo  me- 
brum,T  quo  fitus  huius  virtu  us  nu- 
mduxcft,cft  principalc.  Icquitur 
edam  ncccflano  cp  habeat  prlcipa- 
tum  fuper  illud,in  quo  eft  ficus  vir- 
tues fenfiriux . Notum  eft  autem 
ex  anatomia  membrorum , q>  cor  e 
fbns  caloris  natufaltsfcorporecri- 
ftentis,3c  qu6d  ab  ifto  diftribuattir, 
8c  mulripliccturper  cetera  membra 
corporis.  Eft  autem  notum  in  fcieti 
da  Naturali,  quod  calot  natural]! 
prxdidhiseft  fubiedum  3c  materia 
animx : ex  quo  neceflario  fequitut 
quod  Sc  anima  fenfidua  3c  nurritt* 
ua  fit  in  illo  membra,  in  quq  ell  ca 
ior  prxdtdus. 

Abindc 


D 


*a.L  expul 
iiua. 


£ 


Digitized  by  Google 


■ - Canticorunr 

^tbmde  eft  color , ejut  eft  cor-  poflic  attingere  fcnfatafna . ipfa.n.  K 


73  port  ficut  element  urn ,4Hod\  ] atungit,&  petcipjt  ea  cu  calorc  repe 
|>  . f.cor  ' Jr  r ■ . - t rato.Si.mcflet  vehemcntis  calidita- 

L*inatcb  tranjire  font c [ipjum  ab\ar . J 

Calor  exidens  in  corde  cd  radix 


icna  aot 
um. 


caloris  naturaliscorporis,quc  nan- 
fire  facitad  tqtumcorpus  pvenas, 

2ux  venxa  vena  abzar  dicia  rami- 
cantur : qu^  qmdem  vena  imme- 
diate ab  ip(o  pullulat,  Sc  egreditur , 
& pp  hoc  lllud  membru  vltimo  in- 
frigidatur  in  morte.  Corautem  cxi 


tis,nnnime  reealida  attingerc , leu 
pcipcrc  poflet . Nullum. n.ens  iudi- 
cat  & pcrcipit  fibi  fimile,  (cd  pntius 
fibt  diuerfum.  Hoc  autc  torn  eft  de 
dubijs  naturalibus,  dcquibusMedi 
cus paru curat. verum domini  na- 
turaru  admittunt,  & ptnudant  ver- 
ba ida , 8c  ab  ijjfis  het  Medicus  hoc 
rccipere . Ed  at  nom,q»ccrcbrG  cd 


die  in  corpore  velut  clibanus,  Sc  ca-  pnnetpifi  lenfus  Sc  moms  ex  aidioC 
lor  naturahs  ficut  inccndiii  in  diba  ipfius,fiue  fit  prinripiu  primu, ficut 


no,&animaedficutdib;tfMrius.& 
H quemadmodum  clibananus  da  t,  8c 
moratur  prope  jncendifi,  quatenus 
regat  ipfum,ficut  decet : fic  ct  decct 
qi  anima  agens  in  calido  cxidcte  in 
corde, (it  Sc  oxidatet  in  corde.  nanr 
» ad. idc'f  eltgenerast ibidem. Exquo patet, 
q,  virtus  regitiua  corporis,*  vita  ip 
fius  fit  in  corde.  & hoc,quoniam  ip 
Turn  cor  pd  in  corpore , ficut  cliba- 
nus , vt  djximus : & calor  naturahs 
in  corpore,  ficut  incendju  in  cliba- 
no:  & ala,  ficut  dibanarius . Si  plu- 
jes  autc  & diuerfi^  virtutes  in  mul- 
ps  & dmerfis  membris  exidcret,  cf- 
I let  vnum  animal  multa  auimalia  . 
7 4 Ecce  cjuod cerebrum  cum  ner- 
nucha  uu , CT-  •*  [ flo  nucha ] aiflodit , 
CT  praferuat  ignem,  O'  calor  cm 
cordis  .tb  inflammation , 

luuamcntu  cerebri,  quod  iple  re 
cull t hie  ed,  f m via  & opinion?  Ari 
do.  non  aut  I’m  opiniouc  Galen.  & 
ppinatus  cd  And.  q>  principiu  lcn- 
fus&  inotus  fit  in  corde, &<pcere- 
bru  fitorgatiu  dderuiens  ci,  pquan 
(do  calptc  cius,  hoc  cd , <p  frigiditas 
cerebri  habet  xquare  & teperare  ca 
lore  cordis  in  un , q»  virtus  lenfitiua 


Gal.intcllexit : leu  fm  pod  cor , fi- 
cut intellcxit  And.  Et  et  notandu , L 
q>  a ccrebro  & nucha oriuntur  ncr- 
ui  fcnfitiui  Sc  motiui : nucha  autec 
corpus  quodda  cgrcdicns  a parte  ca 
pins  podcriori,incedcs  polufpin* 
dorfi  fbrata  vfiy,  ad  extremiute  ip- 
fius  dorfi.Egrcniuntur  aut  a iun^U 
ra  quoruliber  duoru  foratoru  duo 
ncruit^x  quibus  vnus  inccdit  a de< 
rris,&aliusa  finidrisicxccptooflc 
vltimo  perforato , a quo  (blus  vnus 
neruus  egreditur.  Sunt  autprcdida 
ofia.xxiiij.numcro.  Ex  illisaut  net 
uisvenit  motus  ad  manus  Sc  pedes. 

Ab  anteriori  autem  parte  ccrcbri 
egrediunf’ fcpte  paria  ncruorum,  & M 
funtilla.i]  prxbentlcnfiim  Jt  rao- 
tum  oinni  ci  quod  interiusexidit , 
necno  ctia  pecdon,*  orgams  anlic- 
lituSj&lcrmonis, 

Ex  eis  ftl  motm  intlurarum  , b* 
fidtefhcnli  fat*1  [mebra  altos] 
organa  general  ton  is . 

c£xneruis  quidemed  motusiun 
(durarum.  Na  motus  ex  tribuscor- 
poribnsan  fumina  pcrricit^  ficx  ncr 
uis,&  laa-rtis^d  quos  hi  peruemut 
Sc  atangunt,*  cordacgrcdictc  a la- 

ccrto, 


7J 


Partis  j. 

f.  Jl  certo,3ccolligataeumcxtremitate 
membiimotipcripfam  lhimu  au 
.ccm,quod  moucri  percipitur,efl  la- 
ccrtus,  3c  ell  corpuscx  panniculisdc 
came  Sc  neruis  compoiitu,&  dibta 
cur, 3c  confinngitur.poft  cuius  con 
•llndionem  fcquttur  tenfio,  & cor- 
xugatio  cordx  cgredienns  ab  extre- 
jnitate  ipfius&  coniun&x  extremi 
tail  membri  moti  per  ip(am,& era- 
hit  metnbrum  uerfus  parte,  in  qua 
lacertus  ten  fus  exit  tit.  Etfitendaf 
lacertus  exiftens  ab  aha  parte  mem 
bn,declinabit  membru  verfus  par- 
tem illam.fi  verofpaf'mentur  3c  ten 
J dantui  am  bo  laccrti  mouentes  me- 
. brumcxduobuslatenb’eius  diuer 
iis&conirari|s,ftabit  illudmcbru 
erect  u in  &txrenliim.Cuiusexcplu 
cll,qm  cum  fpafmatur  lacertus  mo 
uens  bracbium , qui  cxiliita  parte 
intrinfeca  iplius , 6c  conftnngi^tuc 
brachium  trahicur  verfus  corp*.  cu 
. . autc  (palinauir  lacertus  extrinfcc9, 

dongatur  brachium  a corpore.  fed 
cum  lpafmantur  prqdidi  duo  laccr 
ciexiltctcs  exduobuseius  laterib’ 
..  cotrarijs , remanct  mcnabiu  crcitu 
Sc  tcnfum.Eltauicm  notum,  <j»o!s 
rriotus  in  corpore repertusexiltitin 
C laccrtd.exifbt  tamen  in  lacerto  mo 
ais,quando  venit  ad  ipfum  fpiritus 
animaiisper  neruum,quiad  ipfum 
dclcgatur.&ideo  aufertur  biotus  la 
ecru, cum  inciditurneruus  veniens 
ad  ipfum.  Et  funt  fm  opmione  Ga 
k.j  ty.lacerti  in  numcro.Cum  au- 
tem  dicit,q>  tcfbcuh  funt organa 
generationis,  hoc  quidem  dixit  fm 
ram  3c  opinione  Gale.qui  opinat* 
eft  principium  generationis  liuc  gc 
ncratiuf  virtutis  in  hoc  mcmbio  ef 
fLVcrum  fm  Arilto.cor  tit  princi- 
pium  cius : & membru m pr^didu 


Tra&j.  2. 3 5 

eftetiamoTganum  defertuensei  1 E> 
hoc.3c inducit  fuperhocprobatio- 
nemex  bouecaltrato,cp  ipfe  vidic 
ftatim,poflquam  nut  caftratus,  cu 
coue  cum  quadam  vacca  , & cam 
iinpr^gnauit. 

Ex  gen  er  at  lone  cor  urn  fyccitt  7 * 
confer  u*ntur,m  quorum  c[termt-  '£Wilrt!o 
natione  )ficrct  termtnMio,oJ 

].  d “rum 

Finis  & iuuamenrii  ex  hoc  mem. 
bro  in  totum  eft  generado,quatcn* 
per  earn  fpes  conferuentur . ipfum 
.n.nequitfacereconnnuam  perma  _ 
ncntiS  feucxiltcnna  in  hoc  homi- 
ne,quia  defhueretur  fpccies.Pofuit 
ergocam  in  fpedc,  quatenus  fit-ex 
co  continua  permanendam  mate- 
ria fibi  poft.  Intellexit  autem, efi  di- 
xit: in  quorum  teiminatione  ficret 
termination  abfcilfio : qfnifi  fmf 
fetgnatiojiaeflent  fpecie*  tcrmina 
w,fic  abfcifl?:3ctp  cum  rirtutc  gene 
radna  conferuentur. 

* C4ro,fnngueJt,crl}ecut?lii77 
did  arum  funt  tanquam famutnn- 
tes  prxdtftis. 

Caro,pmguedo,  Sc  fpecie*  glldu 
brum  fuerunt  pofitq m corpore,ta-  F 
quamfamulantcs  pr^didis  mem- 
btis,f.principalibus , Sc  capitalibus. 
hocn.de  eis  intellexit.  & hut  quod 
damiuuamcutu  carnu  propnefe- 
cundum  Gale . ad  hoc,  q>  cflct  ipfa 
velut  fcutum,&  tegimen  membro-  , 
rum  prlcipalium.  & fimiliter  eft  de 
pinguedincfciendum.  Vcrumcar- 
nes  glandulofj  funt  ad  hoc,  vt  lint 
eniundoria  fupetfluiutum . cx  eis 
tn  funtqu^dam  cooperantes  ad  ge 
ncradonem  humiditatum,  ficutca 
roglandularumjm  ore  cxiftcntiu, 
Coll.Auer.  GG  qu; 


Digitized  by  Google 


'Canticorum 

C.qosronferumad  gfiadonem  felt-  edam,  ctnus  marfuseft  fubtilis  fen-  K 

a. i * » J rrn ' 


oae  :&  exnrium  in  mamil!isfad  gna 
tioncm  laCiis:  Jc  exnrium  i n tefticu 
lis,ad  gnanoncm  fpcrmatis.  Ari.tn 
in  teller  it  caro  fit  organfi  fenfus 
tadus.&  hoc,cjm  eft  membrum  pri 
mum  in  omm  ammalimnsSum. 

T*  ojfa,o'pnnnicttli,t7'  ligamc 
ta  fun:  lielut  column* , <jr  fulfi- 
lment a corporis. 

Dirit  <p  ofla,  & panniculi^c  tuni 
es  ve!ant,&  exiftut  fuper  membra 
eorporisJigamenris  autem,  eolligS 
tur,&  nciftunrurqusdam  ex  mem 
H bris  corpons  cum  quibuldam.In  of 
fibus  autem  fiiit  intentio,  q>  client 
columns  & pillaria  corporis: led  in 


fus,figoificat  bonitatem  duelled  us 
eius.Etcum  dixitq?  pili  fueruc  pro- 
pter (upcrfluitatem,vel  ornatum»in 
tellexit  pilum  die  in  corpore  jppeet 
ynum  ex  duobus,fad  colligendum 
fuperfluitarem  illius  membri, cuius 
eftpilus,ncl£datipfum,  ficutpilus 
afcellarum  fiepccloristaur^pteroc 
natum  , ficutpilus  palpebrarum  & 
fiipcreiliorum.&  potelt  die  vt  cum 
hocetiam  intendaturprotedio  me 
bri  illius,  ficut  per  capillos  capitis, t 
quibus  quidem  fuperfluitates  ftccae 
cerebri  conlumunnir. 

Hoc  autem  omnia  fmtfamu 
lantta,cum  perficiant jlatum^r  80 


COiUimugot  pi  liana  coiponwcu  m _ * * 

paunicu!is,&hgamenris  fiiit  inrea  pgur am  per  radices 
rio,vi  corpns  piotcgcrent,&  confer  H^c  ola  membra  fucrunt  conifi 
uatent.Confcruant  enim  iigamcn-  da,vt  pficcrefex  eis  ftatus defig 
ta  coniundionem  membrorum:  Sc  Sc  ob  hoc  fucrunt  per  confeqt 
pannicuh, Sc  tunics  tecunt,  & con- 
feruant  membra  fua*  ficut  facupan 
niculus,&  tunica  cordis,cerebn,hc- 
paris , Si  aliorum  ab  eis  pannicutos 
Sc  tunicas  babentium. 


J«BU 

per  confequens 

famulanria  radicibus  mcmbioru. 

Rememoratio  de  Spiritibus, 
* •£  & primo  de  naturali , 
dC  poftea  de  vitali.J* 


M yngues  autem  fucrunt  in  ex-  O P”im  \naturalts  efficitur  % 1 
79  tremitattU  propter  auxiltum : J ex  films fai}  > apore  laudabt 


dinidif 

irwH,***"—  ["  — — - — - — — - - — » rule  gt- 

| Jed  pill  fucrunt  propter  Juperfiui-  l1  [puro,cr  J mundo.  tutn  a 

totes, > el  ematum.  S piritus  diuiditur  in  tres  fpecies. 

exquibuscftvna  fpccies  naturali*, 

& eft  ille,qui{eft  ex  vapore  puio  mfi 
dofeneratus, (ciliect  exlubftantia 
vaporofa.Eft  autem  fitus  huius  fpi- 
ritus  fecundum  Gale,  in  hcpatt,tr£ 
fiiqs  abinde  ad  rcliquum  corpus: 
fed  fecundum  Ariftote . ipfe  exiftir 
in  cordc  teprobat  in  hoc  fermonc 

..  . ? n 


Iuuamcnrum  vnguium  indigi- 
tis  eft  ad  iuuandum  cos,ita  v t cu  ca 
piantaliquid,cp  capiantillud  firmi 
rer.funt.n.  fuftentamentum  carnis 
in  extremitatibus  digttorum  exifte 
tisiin  tantum  vt  rem  qtiam  capi’it, 
poftint  tenertyrt  pofiint  bene  coftrf 

gere,& fbttiter capere. Iuuamctum  .... , 

ctiam  tonus  mantis  fiiit  ad  capien-  Galc.expencnt.a  fenfibilis:  quonu 
du,&  fiiciendu  oe  organicum  euiuf  non  mamteftatur  in  hepatc,  ncque 
cGci;offici)Ai:anij.&i6drdlcorga  ctiam iAvenis in eo ramincads, u- 
num  mtclledui  dcputatum.& rtfeo  cut  m.rm&ftatus  di  in  cordc. 

Quod 


Digitized  by  Google 


Parris  j.Tra&.j|.  134 

* autem  ex  eo iam  puri-  n»s:qui  autem  in  merfro  eft  fpiriras  D 


difieu  n hid, per  quod'permanet  "Sit A. 

f Spin  tus  in  cordeefticitur , poftijj 

^u«m  **  feeriteiusfubflautiainhepatemu 
dificata  & depuuta:quo  quide  cxi- 
ftente,pcrmanet  vita  5t  cxiflu:&  ip 
• a.Leo  fo  remoto,accidu  mors.  * iucordc 
(irnn  exiflit  vita.  Hunc  autem  fpi- 
litum  vocauit  Gale  . vitalcm  £t 
1am  diximusquodvitaftatpcrvii 
tutem  nutritmam,quam  Gale,  na- 


raoonistfiFr  ilie,qui  eft  in  pofteriori 
ucntriculo,efi  (iibiectum  memorix 
Sc  rcmmifcentia:. 

tn  qnohbet  ex  ffirinbus  eft'vtr  • J 
tus  propria  alia  ah  ilia , qua  efi 
in  oho. 

In  quolibet  ex  tribus  fpiritib’fii 
ptadiaiscflvirrus  propria,  qu?  in 
nullo  aliorum  cxiftit.  Nam  in  fpiri 
tu  natural)  eft  anima  naturalis , Sc  » 
▼ital*  vitalis,& in  animal)  animalis 


tu  ex  1 (ten tc  in  cordc  ,aiifcrtut  vita, 
fcquitur  manjfclteq>  fpiritus  natu 
rails  eft  in  cordc. 


luralem  vocacSicrgo  remoto  Ipiri  fcilicet  motiua,fen(itma,  imagina^ 

" : J r- tiua,rariocinariua,Sc  memoria.  Sut 

autem  proculdubio  duo  fpiriras  in 
corde.&cerebro  ex  i ft  cures  :cx  qui- 
bus  vnus  Sc  idem  defert  multa  in  a- 
dlu.ficut vnom  pomum  defen,& 
habet  rmrlia,(alicet  colorcm,odorc 
ft/zporera. 


f[sedgcneratio  tint , quod  ex 
f Et  dm)  to fertur  m cerebrojy  eiu*  *mi- 

frncbm  »*g*,fitmlend,l] 
fcrt",  & m Dnndimrenam  fpintus  in  fpem 
plniculis_  f fpiriras  animalis  in  ccrcbro  eiiftc 
*i,! rennet  .j^cujus  quidem  fubflantia  ta  diu 
mcningc  -n  ccrcf,r0  digeritur,  donee  ibidem 
ipfe  generetur . Sc  hoc  elt,  quod  in- 
lellexit  cum  dixitrfed  fit  generano. 

Intellexit  chain, quod  fiat  infra  ce 

q rebrum  fub  meuinga  fubtili  inuol-  tatem  e arum  inform*  (y  ^ee/e. 

**  uente  ipfum.  Septem  flint  Titrates  natu  rates  fe 

j,  Injunt  OHlehtue  Jfiritm tma-  curidum dioerfi tatem a&ionh&cf 
final  10,  ratio  fen  inreSechn , ty  ®^uutn  *“  formate  fpede . y 


Remcmoratio  fextf  ex  rebua 
% ■£  non  }■  naturalibus,t3«:  * * 

fun  t virtu  tcs. 

SEptem  uirtutes  numerantttr  U 
in  not  nr  a feewulum  ditterft- 


memorta,eum  complentur,(y  per  Ex  hit  eji  utrtm  tmmutatiua  *7 

fauntur  ipfuu  fftcies  tn  uentricu  ffermatts,  prater  quod  depingat , 

In  cerebri.  - • fen  figuret  ipfum.  ' 

Hie  fpiriras,  cuius  generano  in-  intellcxitqudd  fitquxdam  Wr> 
uenitur in  ccrebro, eft  ille, cuius fpe  tus moueus, Sc  immutans  fperma, 
ciesperficiunt  tres  ventriculi  cere  & fanguinom  menftruum  inma-  7 
brijdigercndo  8c  coquendo  ipfum , trice, donee  ex  cis  fiat  corpus  vnff. 
donee  riant  ex  co  tres  fpccics.  Sunt  pnrter  tamcn , quod  ipfum  infer* 
enim  tres  ventnculi  ccrebn:8c  fpiri  met  tcI  figuret,  difponit  nihilomi-  . ■ 
tusgeneratus  man  tenon  ventneu  nusipfumad  fufceprioncro  form* 
fecxciscft  fubicdtura  imagtnatio-  & figure conucuicntis.  quodqui* 

GG  ij  dciu 


Canticorum 


C dem  intcllcxTt,cam  dixicpr^ter  <jj 
ipfum  depmgat,  i . prxter  <p  ipfum 
infbrmct,St  hguret. 

. . .g  ex  bn  etiam  eft  uirtm/fua  alt 
qua  forma, CD fi^ax*  informal  cor 
fora : nccnon  O'  quantitate  , CD 
numero. 

) Sccunda  ex  virtuubus  naturali- 
bus  eft  plafmauua,  & e illa,qu$  cor 
pusinformat,&quxprxbct  quan- 
• titate  Si  numcru,  ficut  manus,cui  f> 
bet  propnam  fbrmatn,5c  quandta- 
tem  cum  numero  digitorum. 

H £•/?  etiam  Virtue  attroEhuafti 
^eftiua^etentiua,CD  exfulfiua. 

Quta  retulcrat  fpecics  fpirit*vir- 
tutn gnauuat,i.a<ftioncs , qu{  Hunt 
in  generario,  nunc  retulu  Ipes  virtu 
tu  awentes  in  cibo,&  nutrimeto  cor 

poru.Inquitergoq>h$virtuiesfiint 

quatuor, fatttacdua  cibi:&  digein- 
ua  eius,  i.  que  digerit  attraiftum  «- 
. „ bum:3£  qu?  rctinet  ipfum, donee  di 
" geratur:St  expulfiua,  quaeius  fup- 
fluitas  expcUatu'r.Quod  quide  nor 
turn  Si  manifeftum  eft  ad  fenfum 
in  ftomacho,&  matrice.patct.n.  q> 
in  ftomacho  eft  virrus,qua  attrahi 
••  - turcibus,  & qux  rctinet  ipfum, do- 
1 ncc  fit  digeftus , & quq  confequeter 
impellit  ipfum . & hoc  quidem  eft 
ncceflarium  cfle  in  quolibct  mebro 
corporis.nam  digeftio  non  perficitf 
fmr  his  quatuor  virtutibus. 

• Eft  etiam  ex  hie  ~\)trtue  I/mens 
90  mtbru  quod fimilatur  corf ort  ex 
mtrimento. 

*j.c.ad jn  Hxc  * virtus  eft,  qu;  vnit  nutri- 

« men  turn  membns,3cqu$  fimilat  ip 
fum  eifdem.  Ex  debilitate  autc  hu- 


ius  TututisXfimiladux , generatur  JC 
albaras,&  morphea,  tunc.n.vnitur 
nutrimentum  membns , prxter  a> 
aflimiletur  ds'.Et  idco  oporret  q>  fit 
vnitiua  aliaab  affimilanuatquia  in 
baras  bene  fit  niitnmeti  vnitio,fed 
non  ipfius  aflimtlatio.Et  idem  con- 
tmgit  in  eo,quo  ofla  fraifta  coniun- 
guntur,3c  fblidanmr,  cu  nequaqua 
aflimiletur  eis.  Et  in  fumma  virtu* 
naturalis,f  vegetatiua  diuiditur  in 
trcs,fgnaduam,nutriduam,  & aug 
mentauuam,  Gcneratiua  diuiditur 
in  duas,  f immutatiuam,  & plafma 
uuam.Et  nurririua  in  quatuor, qua 
runi  rememoradonem  fecim’hic.  L 
Ali|  tamen  a Gale,  addtderunt  prx 
duftis  quintam  virtutem  fcqueftra 
duara:3ccftilla,qux  feparat  fuper  ( 

fluuatem  acibo&nutnmcnto. 

* D«  uirtutibus  vitalibus. 

Dua  funt  fbeaes  hirtutts  yita  ? 1 

»•  Ur  d**  ■ I • h OP*'1® 

us, CD  [ actions  eim,  licet  ex  cu  na  cuuu  - 
ftnt  dua]fartes ,ex  quihue  eft  Ima 
qua fit  ailto  fulfils  per  dilatation 
nem,  CD  conftricltonem  yenarum 
pulfatilium. 

Dux  funt  fpecics  virturis  vitalis:,  .. 
ex  quibus  vna  eft,qug  facitpulfum 
perdilatadonem  3cconftn£nortem 

venaram  pulfatilium. 

Sorer  ante  hums  eft  lUa , qua  4 pttinit 
*[a?untur  acliones  cuiup^  agibi-  paifioae 
/«] ficut eft amare\aUquid]]CD 
haherec[tHud]odto : CD deprefiu  d fit  ill* 

anuria, O' eiM  exalt  atio.  ll[  aiiad^td 

0£4U6CS . 

H?c  eft  fccunda  ex  virtutibus  vi 
talibus&elt  illa,quij  dicitur  irafei- 
bilis  & c6cupifabilis,fcu  excitadua 


Digitized  by  Google 


Partis  j.Tra&p  235 


A St  defyderatiua , <ff  -amore  ue!  odkx 
excitarur,  & eft  canfa,quarc  homo 
agit  aliquidin  omm  ncgocio,i.qm 
quis  fugiat,  aut  profcquarur.Eft.n. 
hate  virtue  caufa  corum , que  agir. 
qm caufa,  quare  aliquid  perficiaf 
&profcquatur,eftamor:&  caufa, 
quare  ahquidiugiatur,  eft  odium' 
& dilpliccntia.  vndc  eft  ac  fi  dicerct, 
huius  virtue  agens  ratione  amo~ 
xis  vel  odij  m rebus  dilechs  vel  odio 
habiris,  eft  caufa  quare  agantur  a - 
ftiones  in  alijs  ab  nomine.  Huiufc 
modi  autem  virtue  eft  alia  a nutnti 
ua&regiriua.  vndefi  nomcn  virtu 
B tis  vitalisimponerefTolu  huicuirtu 
ri,cflct  tunequide  vinus  vitalis  tcr> 
tiaafcnfitiua&  vegetatiua.&  hare 
quidf  funt,  que  Plato  innuir  efle  in 
ter  vitalcs.  Plafmatiua  tn  no  eft  ha 
ius  generis*.  immo  fubeft  gencri  vir 
tutisagentis  in  nu  trimen  to.  1 I 

• • < • "i*1  '«!  -J  . .tt  I a 

Devirturibusanimalibua.  ; 
5}  Nouemfuntytrtutes  nut  ah 

itnitv.it  nnmeratur,ex  ejuibw  funt 
qmncjHc  ful  fenfitiH.t,fyifiu.t,  an 

dittu.i,olfafhn.i,guftatiua,zx  ta 

(hua>ninerftlis.  1 • ; <■  ■) 

£ Virtutes  aTalcsfilntill?,  qu^funt 

in  cerebro,&  font  nouf* : ex  quibu< 
funt  qmnq  $ fenfiriu?,1  quasipfe  hie 
nolauit  r ex  quibu*  tadtiua  in  tota 
carne  vniuer/aliscxiftit.'  •' 

Eft ttidmhirtud ad  e[ncruos~\ 

« hccnoj  r '■ 

peruemens  , ex  <jua  Jen  per  auam 
mouet  qutf  artw,ct  fuftur.u  fu.a. 

Scxtacx  virmtibus  pr^didliseft 
virtus,qu5vniturncruis,quibusho 
mo  mouetur>&  mouet  loealiter  me 
bra  fua,iam  aut  pr^diximus  modu 
motus  fui,Sc  qui  funt  ncrui  illi. 


- Excuetiaefi  yirtus,  qua  tma  IB  v 

girwturres  f[ ficut  ytdentur.] 

• Scptima  ex  prydi&is  uirtunbus 
eft  vutus,quaimprimuntunes  in.  . 

imagihationes,ficutcumimagina- 
turmterfpccies,  qu$  videntur.  h^c 
auto  eft  virtusiinaginatiua , qu;in 
antenori  parte  cerebri  cxiftit , ficut 
fupradiximus. 

Eft  adbuc  ex  eis  yirtus, in  qua  9g 
eft  ratio,cr  et  7 qua  eft  memma^ 

Ali;funtdu;  virtutes  ex  pr$di* 
<ftis,cxqmb*tfla  eft  rodnatiua,exi 
fteos  in  medio  cerebri,:  (ecunda  eft 
rememorariua,  qu^in  vltima&po  Ec 
ftcriori  parte  cerebri  exiftit:&£pm 
in  furnma,  o runes  ift$  virtutes  func 
vndecini.  . 

'"w  . ■ l- 

i.  j.  r^c  opera  non  1 bus* 


•T 

Otnnes  operatives  yirfutum  • 
tmmrrantur fecundum  ip  (a*  >«•-, 
ftUts, quorum jumoper  at  tones.  •,» 

Numerus  operations  Virttltum 
eft'quaJisiplarummetviTtutfi,  quaf 
rum  fumoperatiojies.  different,  n; 
arnumerahturopcrationcsin  fjwf 
cieteo  a fdnt  operariones  vit return  _ 
tyecie aiffiffentium.  " 

. //Tee  autem  op  er  at  to  diet  fur.  .g 
P [ aqusmeede  qutbus  diet  tup]  fa  i Mm 
cut  de  attrattionefdigtshoni,  oX 
ret'Mtiont.  ■ *'•  ■■■■*'"  -<y 


Opcrario  eft  nomeh.quod'dirif 
Sr  pdicaf^qtnuoce  dc  eis  ,de  qtiib* 
dr  & pr^dicarur . nomcn  aute(^ul 
uocum  eft  vnum  Scide:3tea,dequl 
bus  dicicur, (tint  diuerfa.  ’’  ^ 

Et  ficut  de  tranfitu  v fecundum  *Auff-  **• 
pent tr.it tor, cm  ribs,  cy  appetitu. 

GG  iij  nam 


Cahticorum  ;.T 


® nam  attraEtn  eft  opetano /im- 
plex awns  uirtMtis  folnu : aPpett- 
l . /M*  IMT«  «£/  e.<r«/?rf  ex  dnutm  ope 
raiiombm  fimul  compojim  ,fcih- 
ctt  ex  operative  fentundi,  CT  4/ 
trabendu  operatio  autem  fentien 
dt , CT  tmpelUruh  effiat  tranfi- 
tvm,  cr penctrAtionem  abi . h*c 
1 mm  opera  ex pr edict u amlobm 
ejjtciitur. 

Quia  drxerat  quod  opcrarioeft 
homen,  quod  pr^dicatur  xqniuoce 
H deqaibns  prxdicatur,  notiiicauit 
aunc  qu^funtill?  operanoncs , dc 
quibus  hoc  nomcn  arquiuoce  prx- 
dicatur: & mnun  quod  funt  opera 
tiones  frmplices,  & compofitxope- 
ratioautem  copoftta  eft  alia  a fun 
^ ' plici,  8c  nihiloroinusamba;  dicuu- 
tur  operation  cs . dcinde  pofuit  tna 
exempla  operations  fimplicis  , di- 
censdicut  attradione.digcftionc^t 
meruiopc.  conftquefl  tct  fubiuQ«it 
duas  operadoncs  compofitas,diccs; 
Etficutdcuaufmi  .fcupeoctrado* 
nc  cibi, 8c  eius  appeatu.  Et  quia  po- 
fucrai  prxditfta  exempla  opera  uo- 
1 num  frmplicium  8c  compofitarum 
nodficauitconfequenter  qu^cxcis 
8 9 lint  fifhpticeSj&quscdrnpofits.vn- 
dc  inquit , q>  atttarfho  eft  operatio 
lunpiex  & vnius  folius  virtu  tis,8cc . 
Sic  intclligcndum  dcdigeltionc,8c 
actencione.  Confequentcr  declara- 
uitquabter  qujlibctcx  operations 
bus  fequentibus , fcilicet  tianfitus 
fibi  ,&  cius  appctitus  componacur 
exduabus  opcrationibus.nam  a* 
r"  dtio  appcrcndi  cibum  componitur 
cx  a&ione  lenricndi  & attrahendi . 
Pomuu  cium  Mcdicr  oe  itoraachi 


membra  m appetitru , 8c  defyderij  L 
cibi,  a quo  membra corpons  tra- 
bunt  cibum  8c  nutiimentum,  cum 
abets  dimmuitur, 8c  confirautur. 
rune  ettam  membrum  inamtum 
fentjtper  fcfui  inanitionem, Jiue 
uutnnienti  8c  cibi  pnuadoncm,8c 
tunc  appetn  8c  defyderac  cibum  . 8c 
talis  appedtus  dicitur  propric  fa- 
mes. Propter  quod  dicit,quod  life 
operatio  eit  cxduobus  compofita, 
fcrJicetexattradione  cibi  & nutri- 
mend,  quam  membra  faciunt  tra- 
hentia  ipfum  ad  Icipfa : 8c  ex  lenfu 
quidem  indc  perci pit  os  ftomachi, 

8c  ablatio  crus  quod  abcotrahitur.  L 
Allentcdam  tcanlitum  8c  penetra- 
tionem  cibrclle  compofita  ex  dua- 
bus  operauombus,  fcilicet  ex  opera, 
done  ntntiendi,8c  impellcndi.Nam 
cum  cibus,  8c nutn  men  turn  impel- 
litur  per  canales  8c  meatus  mem- 
brorum , tunc  membtum  petcipics 
lllud.quod  lie  tranfit  per  ipfum, im 
pelluiiluiadaJiud . Cuius  exem- 
plum  eft  cgelfio  uanfiens  ab  vno 
rntefbno  ad  aliud  , donee  tandem 
ad  anum  expellatur.  quod  quidem 
ex  fenfafitimefhnorum  impeller* 
dumipfumaprimo  adlccundum 
vfqucad  vltuuurrufimiliter  contin  M 

Etinegrcdu  ventofitans, 8c  cuiuslr 
t cgrcdieuds  furfum , aut  deor- 
fum)Ucut  in  diarrlnxa,  licuteru,  8c 
vomitu.  Quoniam  pcrfecerat  re- 
lational! rerum  naturaJiuta 
intnnfecarum , inten  - 
dit  nuncdeclararc 


alias  corpoii  * 

cxuiii  - 


I necc/L 
nj». 

I* o 


Partis  j.Tra(£t.j.  1 $ c 

A De  rebus  non  naturalibus  tatur  ab»no  loco  hi  aliu  rtilocom,  Di 
h-£  }&pnmo  ex  prxdichs.  Diuerfuaseriam  tranf 
deAeie.  mutauonisin  climatibuseft mani 

ouu„ 

.terem,  qua  quidem  in  ptnquuatis  & clonganoms  prxdt  - 

t emporium  anni  mam  clxeft circulusobliquus.  Vndcre- 

fejlantur  ex  tmprefsio  g'°_eorum,fuper  quoru  capita  tran 

vau  etum  habit  fuPer  ■ S^5ftl  ncccflano  *li,s  re 

J P giomb  aliorum:&  magisappropm 

quantes  rcgionicoru,  fuperquoru 
capita  tranlitSol.funtcahdiorcs:  tc 
magis  diftatesex  regiomb’eorum, 
(iiper  quorum  capita  no  tranlit  Sol 
funtfrigidiores. 

De impreilione  ftcllarum  in ac»  Ei 
re  cum  Sole. 

isfer  ettam  alter  at  nr,  (j1  im-  1 o I 
mutatur  ratione  ahcrnm  astn  o- 
r lent  is  ,uel  Occident  is. 

lu  ftellisctiam  eft  a cl  10, qua  im» 
mutatur  aer  ad  caliditatem  cx  earn, 
alcculu , & ad  frigiditatcm  ex  card 


titbus:cltmata 
hac  indicia. 

Sol  immutat  aercm  in  caliditnte 
frigiditatc,ficcitatc,&  humiditate : 
quod  quidem  patetex  temporibus 
j anni, St  ex  politione  Solis  in  detcr- 
minanspartibus  circuli,quas  Ara- 
besahanne  vocant,i.manfiones. 
Eius  cnim  adlio  & tranfmu ta no  no 
minatur  proprie  lecundum  malio 
ncni,in  qua  Sol exiftit,  q>  ex  propin 
quitatc  & longitudinc  Solis  ad  nos 
&eius  media  diftantia  efficiuntur 
quatuoranni  temporal $ftas,  ver, 


hycms,&autumnus.  Eteftresma-  c* 

nifdla  ex  ft. quia  cx  elougationc  ip  dciccufu  vel  occalinquod accti" 
fiuscftcaulafrigidnatis&humidi  furn  vel difcdlum Solis  tu., 
taus:&  hfc  eft 90/uplcxio  hyemis.  cu entmSol  apvropmtmt in-  tea 

suss 

raeftatis.&cx  CIUS  media  diftanria  fi^mm‘tt  atrfm.  T~'1'  -^'  "'1 


^ raqftatis.&excius  media  diftantia 
yi  cftcaula  rcliquorum  duorum  tern 
porum  mcdiorum,l!aucumni,&  ve 
ns.Scd  duetlitas  in  lmprcfllouibus 
in  acre  con  tipens  cx  fitu  Solis  in  di 
uerfis  manfianibuseft  nota  conue- 
nienter  Arabibus . hoc  autcm.Hdi- 
uerftras  lmprdlionu  in  acre  ex  par 
ribus  circuit  rationcdiuerfitabscxi 
ftentis  inter  ipfam  & partes  multi- 
tudine&paucirate  ftellaru.au t ma 
gmtudinc.aut  paiuitatcearum,  aut 
xelocitate,  aut  tarditatcmotosipla 


turn 


fit  . 

Aer  infiammatur , cu  qp$te  _ 
pinquat  alicui  ex  ftcllis,quj  milani 
m4tx  dicun  tut:  & funt  iflx.quxge 
ncrant  inflammationcm  acris,cunt 
perieuerant  aliquibus  diebus,  & vo 
cantur  comet^.na  cx  calpre' Solis  c8 
iuniftiocum  calorc  pixdidlaru  itcl 
larum.inflamnucur  aer. 

' . ’ . i, 

H»c Jiqiudem  Iterum  efi  m 1 4 
turn  etiam.fpiod  cum  tnflamma - 
tit  elongantur  alt  quo  mods  a So- 


citate,  aut  tardttatc  motor  ipfa  T mm*  * sw- 

.l.ftellatum  hxaru . inde  c mm  *f  > Vattam  aer  cm  Jiquantulnm 


notibcatur  atftiq  Sohs,cum  ipjfe  m?  injngidari, 


GG 


.a. 

U1l 


Hoc 


Cmticorum 


Hoc  eft  inratu  rerum , <j>  cfl  ca- 

lor  inflammatuselongaturabipfo 
SoIe,aut  extingunur,  vidtmusacre 
aliqua  infrigidatioc  infiigidarhqtK 
autem  Sol  opera tur  cum  pr^ditfis 
inflammatis , id  operatur  cum  ftcl- 
Jiserradeis,aut  &cdfixis.  vndeeft 


corundcm  animatorum.  Hoc  tn  to  K 
turn  eft  contra  illud,  quod  dcclara-  * 
turn  eft  I philofophiaNaturali.Na 
omnesaftrorum  acbones funt lau-  . 
dabilcstqUoniam  cfle  omnium  ho 
rum  inferiorum  eft  ligatfi  cum  mo 
tu , Sc  fmi  corum  in  parribus  diuer- 


pot’eep  per  inflammatas  intcllexit  fis  fpherg.  Diuerfitas  autem  quorfi 
aliquam  ex  ftellis  fixis.  • dam  cu  quibufclam  ex  cis,  contTgit 

rationcelongationis  Scpropinqui- 
taris  corum  adinuicem: 

*De  alteratione  aeris  fecundun^ 
regiones. 

, • * *»  Tanto  frtgidior  eft  ilia,  tjuan- 

firtunata  dicuntur, fitermt  ibide,  (g  Jnus  p mmcs  exlf{ft:com  *pf 

fenificabun:  falutem  eorundem 

plexto  "Vero  "\ilLt  exijlcntts  tn  ual 
lot  ommmodam.  le  tudicatur  cattda. 


J04  St  ttiam  flelie,  ijiu  dicuntur 
tnfortunata,fHerint  in  exalt. it  to- 
ne fua  tjigmjjcabnnt  fttper  corrn- 
ptionem  atnmatorum.st  uero  qua 


Hoce^  fm  opinionem  domino 
rum  expertoru  in  iudieijs  aftroru . 
Et  eft , quoniam  ipfi  intendunt , q> 
quidam  ex  planeds  funt;  quorum 
effedhiseft  vtplurimum  derrimen 
corruptio , & funt  illi , quos 
ipfi'voeum  infortunatos : &q» qui- 
dam ex  efsTunt, quotum  eftedtus  vt 
; plunnnifHliintprofaftuv&adopta 
tiok&jfunf'tUi,  quos  vocant  fortuna 
tos.Opinanturedamqjquilibct  ex 
ipfi^h^^et  proptia  loca  in  orbe , in 


Hoc  quidem  eft  manifeftum , f. 
villain  mondbuscxiftcntcsfrigt 


{9  funt:  & cxiftcntesin  vallib’funt 
calid^.  Huius  autem  caufa  eft  pro- 
pinquitas  montium  ad  regioncm,t 
qua  fitgeneratio  nubium  : nccnort 
etiam  ,quia  montes  omnibus  qua; 
tuor  vends  exponuntur . & ideo  no 
fiunt  habitadones  in  regtonibus  ca 
lidisrariotic  ladtudinis  propinqu? 
Soli, nifi  ill  monribttscarum,  aur.p 
. , pc  cos . in  regionibus  vero  frigidis  . * 

I quttWiipfoium  adtio  roboraf,  aut  rationc  diftanrix  latitudinis , funt  M 
debilitatur.  Loca  autem  cdrum.in  montes  cmirinuc  niuofi,  & per  con 
quibus  adtio  fortificatur,graduatur  ftqucns  inhabitales. 
apud  cos: & impofuerunt propria  ....  , 

pomina  Pr?didHs gjradibus,qut  fut  *De akeratione aens fecundum 
exaltadodomusjtriplicitas,  4:  a|ia  montes. 

abhis.Teruntcdam.cpcum  inform  St  uero  montes  fuertnt  a parte 
t - ■’  nat^  funt  in  locis,qu9  dicuntur  exal  reh(entrionis,  CT  cl.mdatitr  mon~ 

'k.iA,,ur 

fft,tunc  fignificabuniTupcr deften-  ptentrione.  1 • 

dtioncm  corporum  animatorum.  Sifuerinr  montesa  parte  meri- 
Et  lift  cum  fortunat?  fiittYfiHffljdi  diei  protegentes Viliam  a vento  au- 
&isloas>fignificabuiit  rt»perulut€  ftrali,cm quidem  ilia  villa  fngidav 
l-  bj  ' rone 


A rationeexfafBationisvcmi  fepttn 
trionalis  fadbe  fuper  cam  : vctus.n. 
feptcnttionalis  frigidus  eft  & ficcus 

107  Villa  adifiata  a parte  men- 
diei , tudicetur  cult  da  rat  t one  ex 
Jufflatioms  i lints  1/enn  meridiona 
In  fuper  cam. 

Villa  a parte  meridionali  aperta 
iudicatur  cfle  calida  rarione  exfuf- 
flationis  veti  meridionalis  Ta- 
per cam).  nam  ventus  meridionalis 
, caliduseft.&humidus. 

108  sed  f ft  ex  parte  occidentift 
habebit  aer  eim grof it  iem.fi  ue~ 

B ro  ex  parte  orientitj  habebit  fib- 

tilitatem.  , 

■ Cum  aliquis  locus  eftexpofirus, 
&difcooperras  ventorum  exfufHa- 
tionibus,&  infufflat  fuper  cum  ven 
tusoccidencalis, efficictur  quidem 
aer  cius  gtofl’us,  Sc  frigidus  Sc  humi 
- , dusrSi  vero  jnfufflat  iupcrcum  ven 
rus  oricntalis,crit  acr  eius  fubtilis,i. 
calidus&  ficcus.&  hoc  eft , quonia 
ventus  orienralis  eftealid*  & ficc*, 
i ficut  occidentals  frigidus  humi- 
dus  .Sc  hoc  m per  rela  tioncm  eft  ad 
C medium  climatiscuiuslibct : quod 
cft,quoniam  in  pluribuslocoru,  ve 
tus frigidus  Sc  humid’  eft  caufa  plu 
tnarum  in  eiscontingentium:  & ca 
lidus  & ficcus  clarificat  aerem  ipfo- 
rum.  Hoctamen  variatur  mmiil1 
ns  locis  terrxivtpotc  apud  nos  in  in 
fula  Andalufizrin  cuius  medictate; 
.i.oeientalipluitcx  vemo  occidcn- 
tali,&clarincarurciusacrex  ven  to 
? occidcntali  •& in  alia  eius  mediera- 
reoccidentali  pluit  ex  ventooccidc 
tali,&  clanficaturaer 
. ab  orien  ta- 
li. 


Parris  j.Tradhj. 


*37 


De  alteratione  aeris  fecundum  D 
maria. 

At  aria  habent  contrartum  no-  I0* 
dictum  in  hoc  , ficut  ftpientes  re- 
ntier unt. 

Iudicium  mariu  ad  terra  eft  con 
trarium  mdicio  montium  adean- 
dem.qm  maria  a parte  meridiei  re- 
frigerant terras,  & a parte  occidetis 
calefaciunt:&  hoc  idco , qm  maria, 
zquan t & tempeiant  materiS  vent 
torum . vndc  n ipfa fuerint  a parte 
meridiei  alicuius  terrar.sequabut  ve 
turn  meridional?, minuentq;  &rc-  £ 
mittent  calorem  eius.  & filr  cu  erfit  ; 
a parte  ftp  ten  tnonis,xqua  bunt  ve-; 
turn  feptentrionalem , & remittent 
eis  frigiditatem. Cuius  ratio  eft, qm 
aquz  non  fic  patiuntur,neq;  altera 
rur  in  ealiditate  Sc  frigidicne  a Sole  5 
ficut  aer.&  ideo  eft,q>ipfie  tempore 
frigido  funt  cahdiorcs  acrc,&tpe  ca 
lidofrigidiores.hoc  quidem  eft, qd 
de  aquis  maris  intelhgo.  - , 

De  alteratione  aeris  fecundum 
i ventos.  j i - 

Venn  etiam  gencrant  in  aere  F 
tHud^uodgenerant  into  a [man-  * l°mpnC 
funes.]  ; g****** 

Intellcxitq?  ventiin  aere  gtiant 
diuerfitatem  complexionis,  ficut  Sc 
tnafioncs.intellexit  aute  per  hmoi 
manfiones,pofitionem  Solis  Sc  Lu- 
nar in  manuonibus,quas  Arafces  a- 
monc  vocanL  lam  autem  pratdixi- 
musqualitcr  fiuntex  cisimmuta- . 
tioncs  aeris. 

Ejl  quidem  in  meridionali  call  1 f 1 
ditxf,CT  humiditas, b [ pro  tanto  b Sc  pp 
general  fuper  calef,i£lionem,CV ] 
putrefattionem. 

Ven 


Digitized  by  Google 


CanricoruttY 

G Ventusmeridibnahsgienerat  in  Gener  otter  autemficeitos  in  rfffc 

ttcrt caliditatem & hum.d, tatem  Sc  „ appropinquate  <dtcui  yitU  , ir> 
ideo  mature*  flaw  w’putretacho:  J*  r 1 r r a 

cxccfus  n.fu.v  cahditam  & hum.-  '**  *'”*  y el  locus  foxofm  efi » 
ditatis  eft  caufi  generations  putre-  lalfm. 

fa<ftionis.&  i4eo  qui  intends  prohi  Villa  habcs  acrcm  ficcum  eft,cu 
here  putrcfatTdoncm  rerum,  infrigi  ms  locus  eft  foxofus,vel  aduftus,  & 
der&deficcetcas.  falfus.  veru  regia  laxofa  neceffiur 

.. rj  —•  is  _ . . /*  i /•.  i r 


in 


FngiditM , er  Jiccitos  w/i»r  cumfrigidicatc  ficct  tatemtfed  falfa 

Jeptcntrionali , CT  ideo  vener otter  cum  f.cc.utecal.duarem. 

J „ * De alteration*  aeris  fccundum 


twit  tu fits. 

Ventnsfeptcntrionalisneceffitat 
tidi 


habitationes. 

in  acre  fngidititem  & ficdiatem.Ac  D.mm^uUfa,,d.,o-.rw,,  “« 
idco  lardit  organa  anhditus,gnatq;  ***  difceoperta,  eji  tn  h)emt  ^ 

H ex  co  rulEs.q  uod  ex  hectare  o.ga-  Maids  fiigido,  ofiate  >er*  calida. 


*1J 


Domus,  cuius  tanu;  (unt  valdc 
patula:  quatuor  angulis  orbis,&di* 
icoopert^  quatuor  vcntis,efticnur  I 
byemc  valdc  frigida,&  in  $ftace  ral 
de  call  da : Sc  maxime  fi  fucrit  ala . 
domus. n.  talis  non  protegit  a cau- 
mate,&frigorc. 

• Ex  demo  outs  deprejfo,  &T fitb  nj 
terroneo  b abet  nr  indicium  cen~ 


noru  anhcliruscontingn,necn5  cx 
conferuationc  cius^juia  humidita- 
tem  ccrebn  compnrait. 

Color jCrfiditilitM  mfunt  trie 
toli.cr fngidttos^rgrofiities  ee 
ctdentolt. 

Hoc  eft  maniftftum , q<  ventu* 
oricn talis  eft  calidus  Sc  ficcus,  & oc 
ddenuhs  fiigidus  & humidus.  va-  fr<(r/MM  , 
natur  tn  hoc  fm  diuerhtate  ex  ter-  u 

raAaquaeucouangcntcm.  -7  habet  df&mncm  contrariamjeu  M 
De  alteratione  aeris  fccundum  do  mo  prat  dicta.  & hoc  elttp  tempo  , 

— • I ca:q  uae  ei  Vicinantur  ex  re  hycmajielt  cahda, & aeftiuofrigi 

tetris  & aquis.  •*  , da.d»Ipoptioenimcius,quodeftm 
n fta  terrain  in  praidiftisduobusiem 

omms  '[ongulus  terramtUis,  ponbus,cft  caufc  huius,  hoc  eft,  q> 
t ctUMt  tircunferentu  fimt  difttt-  calefiattuncm  tgchyemali,&mfri 

trpaludo  ptrU  m9„tibm,&bobeHt fines  gideturtg  e*jHuo:cuius  ratio  dau 
lir , circa ' j i a ■ j - .1  eft  in  Natural.bus. 
cut  ft'lo  - aqua  dulas]  , en  quidem  ccmplc- 

‘ 1 , -j  Dealterauone fccundum 

mmttmm.U  - veftiimntn. 

Omnis  villa , cuius  terra  mollis  color  inefi  parmo  faclo  ex fert-  , j j 

eft.  non  pet  to  fa,  refudans  aquis,  & et  ^ coto:<jr frig**  d[»»  rajeutd,  d match* 
bus  circunfercntue  funt  difcoo—  !„  _ , J r r uintft. 

pettx  mondbus,  eft  humid*  com-  Plano  no  ^gmofifeu 

plexiom*.  uellcrofi,lo“  bnet. 

. ' PIni 


Digitized  by  Google 


Parris  j 

A Panniexfcrieo,  iccotofunte  tK 
di:&  panni  media  non  i 3c  fine  pi  lit 
funt  ixigidi,ficur  lini.  Scd  caliditas 
inert  pannis  ex  ferico,& coto  per  re 
iauonem  ad  corpus  hominis.Fngi- 
ditas  autcm  pannorum  ralbrum  c6 
tingic  rarione  paruicans  borrx  exi- 
rteuns  in  eis.villi.n_&  pannortt  pili 
fiinrcau/a  calefaftiomsico  q>  bene 
■yniannir  corpori,&  adlixreanc.co- 
plcxio  tn  lini  eft  temperata. 

1 1 9 in  ctmpofitis  ex  file,  e[ 

V ' ]cr  lana  mtft  cum  calibrate 
' aiufuantnlttm ftccttatis. 

B Pannus  ex  pilo&  lana  fadus& 

compofitus  habec  efi  caliditate  fic- 
citacem.Sc  hoc  ideu,qm  film  ex  fu- 
perfl  unate  animalium. 

, De  altera tione  fecund um 
Ilo  odorifera. 

Indicator  caUdttat  fitter  com~ 
plexionem  emushbet ft  oris,  CT  ch 
iusltbet  aromatuts,  cxceptts  ejiun 


C this  It 


•Trad.j.  1 3 g 

Deoperationeeolorum 
in  vifu. 

Loudabiher,  cr1  ntilur  ex  (tie 
rtius  tufa, eft  mger,a.at  utrtdu.al 
but  xutcm.cr  ettrmus  6 [ nec mn 
ttnne ftledtdttm  l adit,  cr]  difgre 
gatlttcctoocdtrum. 

Vtiliorcx  cbiotibus  vifiii  eftriri 
dis  aut  niger. Viridn  quidem  fccun- 
dum  veritatem  confenei,quia  (ecu 
dum  vcmatem  mediuseft  inter  al- 
bum & nigrum. alb*  aotem  proeul 
dubio  mouet  forritcr  vifum : cuioc 
cam  explicuit  Cal.  eo  q>  ipfedifgre 
gat  vifum . a&io  aute  colons  mori 
efthuie  coutraria,i.ooncreganiTi- 
fum.Si  igirurficcft,quodiibet  hortf 
extremotu  ixdct  vilum,&  medium 
inter  ca  conueniet  ri  . venim  eft  tit 
Q>  color  niger  pari}  mouet  vifiim  & 
oculum,  pro  canto  inquantunt  hu- 
lufmodi  minimel$du  ipfum. 


9 

itt 


c q fifptf 

deni  ol  Li 

puli 


HueJ'.mgrt 0>fatce^teHufarejrtJii , 

icrifrra  yioht:  aM  a indent  (mtfrivt- 

lunr  call  - j f r _ 1 / • *?. 

ia,pter  ft  “4»  LC^  turn  hec  aromatic  a . j 

Hoc  tjuidem  cft,fm  tpipledicit, 
q cparomancu  apil  Arabtxcftcaltdx 
complexioms  in  hoc,qm  eft  fumo- 
• •*-  fum,  vaporofum.  ex  hmoi  aute  ra- 
porofis  funt  qu^dam  calida  & fieca 
aut  cafida  8c  hnmidarexceptis  iftis, 
quorum  rememorationem  licit  in 
nocloco.Rario autcm  hui’eftitjm 
odorcs  non  ptoueniunt  ab  omnib* 
partibus  pr^didorum  odorabiliu, 
led  folum  ab  cord  partibus  calidis, 
cux  qnidem  fiuupaucx  in  coropa 
■ - iatione  ad  partes eoru  frigidas . Et 
, w>matitu  qdfcftuomc  cocapud 
Axabcsol  flwj  beau  odorc  habeti. 


Secunda  ex  rebus  non  naturali 
bus.ficibus.dC  pot  us. 
•;••••  ‘"‘1 

SCttt  fad  uer a eibtaElitefi 
attgere  anrend^CT  reft  aura 
re  emne  defer  ditnm  ex  dtjft 
lutiene  cerperis,  fir  ad prifttnum 
ft  At  urn  dt due  ere. 

Scito  ncccflitatcm  cibt  fiiifie  pro 
pter  duo.Vnum  eft,quoniam  imf 
pofllBUe  eft  ani trial  principip  fujt 
genera  tionis  gcnituih  eflecum  fud 
auemento  naturali, foliect  qudd 
iudicaturei  conuenirc  pernatura, 
inquantum  eft  talc, aut  talc  am* 
mal . pro  tamo  fuit  ei  cibus  nccclt 
farius.quatenus  augcatur  oo cor- 
pus eius,  donee  perueniatadquan 
UUtcm  ci  debnam  per  naturani,  3t 

edict 


itt 


Canticorum  L . 


€ eeflct  augmenrum  eius.  Sccundu  m 
cft,qm  fpirit’,  Sc  corpora  ammaliu 
dilloluun  tur  cx  calorc  arris  confine 
ns  ca.&  io  fuiteis  cibus  conuenics, 
&necdlariusad  commutandu  ali- 
quid eis  loco  cius  , quod  fuicabcis 
di  flolutu  m.  1 1 in  fumma^uia  ani- 
mal viuit  per  calorcm  igneum,  qui 
eft  latoramm^,  & ignis  inquantfi 
hmoi.fcmper  indiget  q>  combuiat: 
alioquin  cnim  cxungucretur  in  a- 
nimali  ignisno  fuir  cominuo  ncccf 
farius  cibus  coiporib”  animalium  . 
Et  idco  eft,q>  corpora  pueroru  eget 
co  amplius  cartcris,proptcr  mulntu 
H dinem  calorisineiscxiitcntisivndc 
ipfaconfumunt  neceflano  ampli*, 
ncut  inquit  Hipp.&  poft  ipfos  puc- 
rosiuuenes,&poftipfbs,fencs.  Q_ui 
tcto  minus  czteris  cgentcibo,funt 
feniores  decrepiti.&  hoc, quia  ignis 
corum  eft  pai  uus , parua  rc  mdiges 
ad  hoc,q>  ipfc  viuat. 

T 1 f Eft  autem  ex  eo  ehgendus  il- 
le , tjui  in  fangiunem  laudabilttre 
canuertttur^  tranfmutatur. 

Elcdusex  cibiseft  ille,qui  in  laa 
dabilan  fanguinem  magisqinali 
quem  cx  alijs  tribus  humoribusef) 
j uertitur,&tranfmntatur. 

1x4"  Lem* . iHtcm,wfiil>tilif,eJl  pa 
nis  trina.CT  carnet  parucru  pul- 
lorum gatlina,  o' Jicut  bliti  ex  0- 
lertbw.hi  emm  conuemunt  patten 
tibut  agritudmem. 

Cibus  laudabilis  chymi , Sc  cu  m 
hoc  fubnlis  fubftantiar  eft, ficut  pa- 
ms  fa<3us&  compolituscx  ladici- 
nio  & fimila  frumcnti,&  carncs  par 
uorum  pullorum  gallinx,&  cx  ole 
rib’, ficut  bliti. & rr q>  totum,quod 
didtdecibisiftis,propter  fubuiita* 


tem  nutrimeti  referafadid  q#fiib- 
iungitur.cG  dicitihi.n.  conuemunt 
paticnrib’,  vr  tn  (preferarur  blitis 
tm  frbricntibuqncc  pot  toti  refern, 
Et  fdendum  q>  panis  cx  fimila  triti 
ci,di<fta  Arabicedarmat,  compo/I- 
tuSjcft  apud  Gale.citioris  digdtiois 
cartons,  & tardioris  egrcflionis  & de 
fcenfus.Probat  autem  ipfum  cftc  ci 
txdigeftionisex  magna  mundifi- 
cationc,&  feparatione  ipfius  afiir- 
fiirc:  quod  quidem  omnmo eft  in- 
digcftibile.Sc  hoc  quidem  dt  caufa 
tardi  ddccnfusipfiusmarofiirfiirp 
bet  pani  vclodtatem  cgrdlus.  Si  cx 
hocopinati  funt  poftcriores  Medi- 
ci q>  panis  ex  fimila  frumenti  copo-, 
fitus,  difficilis  & tardx  digeftionis 
fit  Meliot  aut  cx  olbus  panibus  eftf 
ille,qui  fic  prxparatur.vt  fimilis  fro 
giar  dficiaf.xquaftj&tempcrate  ter 
mentatus,&  in  clibanoconucnictcr 
dcccxftus:& poft  fic  codlum  in  cliba 
no  eft  illc,qui  proijcitur  in  paricti- 
bus  vafis  calidi.  EtSaraccni  quid? 
approbant  panem  ccxftil  inter  duas 
cafolas  fiipcr  igne  conuenicnter  fi- 
tuatas,ponuntq;  ipfum  in  code  gra 
du  cum  pane  cock>  in  clibano. 

Grofit  autem  ex  ufualtbut Jimt 
fimiUjO' Jicut 4 f muto  laudabt- 
ltt]duorum  annorum. 

Ex cibislaudabilioris  chymi,& 
cum  hocgroflx  fubftantix  funt, fi- 
cut panis  limit;,  Sc  ficut  muto  duo- 
rum  annoru.de  hi  quidc  cibi  cogru 
untfanis,&laboratib*:fcd  primi  qe 
fccnubus,Jfcconualcfccntibus. 

Ptjcis  notut  hahitansh[in  rupi 
but  ] ejl  abut  congrum  uexatt  ok 
extrcitttfO'  labore.  ■ 

Pifcis 


1 


K 


L 


M • 
rtf 

1 ana  ca 
fhartfele 
Oabilis. 


Iltf 

b irer  fa 


-Partis.  j.Tra&.j.  1 3 9 

A Pifcis  petrofus  habitans  in  nipi-  Ex  cibis  ante  eft  terria  fpecies,  C D 
bus  eft  il!c,qui  natat  in  aqs  (up  mo  illaudabilis&fubtilischymi : velut 
tes  &rupcstranfeucibus  &fluenu-  finapis, allium, Sc expa Hi.n.cibi 
bus.&  intcilezir p pifccs,pifces  fqua  vrunt  fanguine , Sc generant  chplc- 
mofos . Ex  his  aut  funt  tres  fpecies,  ram  rubea . vade  mterdu  fumucur 
f.mannus, fluuialis , & habitans in  ratione medicinx folu.& hoc, quia 
ambabus  aquis  limul.  Eft  aut  me-  ipfi  magis  viucunt,  & agunt  in  <»r- 
]ior  ex  eis  fm  Gal.marinus : & poll  pus,q  corpus dcuincat cos . 
ilium,  qui  fimul  in  ambabus  aquis  Ex  m funl  ena  »tnerMttt  me  llS 

mid  it  as  exccdit  Sc  dominafpifcib*.  ttrporibHf  ntorbi generantur : "Ye 
veru  oes  illi  qui  nutriunturl  aquis  lut  him  antujuijbones ,panis fur- 
faifisfuntminorishumidiiatisico-  furem , cr  cafetu  £ 

trarium  ell  deillis,qui  in  aquis  dul-  Ex  cibis etia  eft  quartafpcctes,* 

B cibus  numuntut:  fed  qu,  v.uunt in  funt ilh , qui  „cne[i't  mclanVhohk; 
ambabusaqms  hmul,runtmedi,T-  ficuri  carncs  Eircorumannquor5 
tet  cos  .Ex  mannisautem  funt  tres  & boumantiquorum.&iniummi 
lpccies,f  mollis  vifcofus,  Sc  pcttofus  omnes ribl  * q‘m  gro(n  fu.n&tcrre- 
montuofus,  Scillequi  nutntur . lit  ftres,ex qUibusfuntqu.da,qui  (unt 
tort  mans.  Mel, or  aut  ex  e,s  eft  pe-  ca|1(h  & ficd  ficiK  ^feus  ^ & 6l 


W U1.W  ) 11VUI  C0ICU.1  nllUU}  Ot  1 

trofusmontuofus, r6nc  motus ma;  antiquus:  &qU1dam  funtfrigidi Sc 
gin  & fubtihtatisaquaru  inter  rupc  nCCi,ticut  bosantiquus.CorpSca  au 
* montes  cxiftennfi.ell  afit  poll  ,p  tem,  T quibus  generator  morbus  ex 
fum  mollis vifcofus.detenorcsautc  his  cibl%funt  *or  T ibus  hu_ 

inter  oes  has  pilciG  fpes  funt  habi-  mor  md5choI,cuSa  principio  & ra 
antes mlmoribus  mans.&  hoc,qa  dicc  naturje  & comfr„i£eo rum 
nutriunt  cx  faicibus  Sc  fupeniuitati  dominatur  r 


bus  ibidcexiftentibus:&  maxle  qui 
ex  eis  nuuiunturin  littonbus  ma- 


Xurfiu  tjHidi  ex  hu  caufant , 


ex  eis  nuuiunturin  uttonousma-  ‘ Y73  F 

€ risjcxifteubusiuxu  mag  n as  ciuita  & efjicmnt  hum  or  cm  phlegma- 
tes.fic  cua  fcicndu  do  habitantibus  tic  urn  , Jtcut  pijces  grefi , <2"gt- 
in  fluminibus.  Alauda  aute,  Sc  mu*  nera  laShs . 


gil  funtex  melionbus  pifeibus  tiu£  Hi  cibi  funt  cum  groffitiefuafii 

ubusf  ambabus  aquis  fimulapud  tridi&humidi 
nos.  Verum  Cudma  eft  pifcis  mollis  ‘ . . 

vifcofus.  ^Hjua  delect  ab  ties,  eejtmia-  ij* 

...  les  ctnferuant  hwnidiutcm  ra- 
1x7  Exnsfunt  fabtilis  mahti*,fi-  dteJem,cr eaufant  egrejfum f*~ 
cutfinapK,  cepa,cr  alhum.hi  oh  cum  crfuperfiuutHmJLgerit^ 
tem  gener  ant  choleram  rub  earn . & deduatnt  cibum  per  -\enx*. 

ThuIc  Ct  quanio^  fumuntur  >/4  Adtio quidem aauaru  dclcdiabi- 
medicina . liG  in  corporibus  ell  cofcruauohu- 

miditatic 


Digitized  by  Google 


' . - . Canticorum 

€ miditatis  radicalis in  eisexiftcntis,  fuiteis  adrblf  ttifn.Si  ergo  fint  am*  A 


rx,erunt  calidx  & ficcx,  ratione  co 
rtiixnonis  partis  terr$  vftx  cum  ei(* 
dem . Si  veto  fuerint  faUx,commi- 
feebitur  ns  terra  fa! (a. Si  autem  fine 
calidx,  crunt  eis  comixtx  ternr  firi 
phurc$.  Fcrfit  et  qd5  at]  fiiemt  re 

E:nv  acctof^.  Erunt  eti5  tp  in  parti- 
usgranatx  funr  quxdaaquxne. 
earner  ammalia.qux  bibunt  ex  er^ 

. . Omne , quod  hihtur  ex  cenu~ 

quin  fbntanx  f m opinionf  HiPP.  Ex  omnibus  ptmbus  corpus  nu- 
Zl*C . I Gale,  fun t melio4.& ex  eis  mi-  «,cnQbus  fuut 


St  faciliscgreflus  fijeum  St  fiiperflui 
tatum  ab  eis . St  feeiunrer  rrSfire  St 
pencttarecibfi  pvenas,ob  hoc  quia 
fubiibant,3clk]uidu  reddut ipfum. 
Jnrft  cteisaliud  iuuamcntu  abeis: 
&eft,qmdigeftiofitpereas.n5  nifi 
ipic  cflrnt,torrcfieret  cibus,  & vrere 
tur.Et  ir.de  eft,  q?  ammaliaadcptSt 
& defyderat  aquas,  cu  fitdigeftioci 
bi.Qdamcdrhic,f.q>  aqux  fluuia- 


IJJ 


• al.okir 


, x : me  oricn  talcs,  3c  fuper  a rend  i nee 
' dentes.  Cuius  quideprobatio  eft  ex 
hoc,qm  aqux  fluuialcs  colligutur, 

& coraroifcctur  efi  pluribusaquis, 
inccdcntes  fuper  terras  diucrfiuum 
? complcxionum . 

M eli  or  eft  ex  aqua  pluuialis 
tmeda:  quoniam  nihil  aamiftetur 
eis,  quod  infer  at  eis  nocumentum. 

In  hoc  autem  eonuencruntom- 
oes  Medici : quonia  noadmifcctur 
aqujshuiufmodi.ficut  ipfi  dixerut, 

, aliqua  terra  nociua.  Eft  tamen  du- 

bitatio,  St  controucrfia  inter  eos  de 
I bonitatealiarum  poft  prxdi&asin 
gradu  exiitenuum  :nam  quidam 
aftcrunt  ion  tanas  c/lc  meliores,qui 
dam  autem  fluuialcs. 

ex  eis  dutnnfimt  egredsentet 
t * a natural  i dift  oft  toe  earum,qua- 
rum  pioprsa  afho  eft  ftcundu  cem 
flex  tone  enos  ,quodudmtfcetur  eis.  ftttuarum, 

Oufdam  funtfpecies  aquarum  Somnus eft reuocario feu regret 

egretlientes  naturam  aqux  fimpli-  fi's  virtutum  animalium  ex  npparc 
as, 3c  verx.i.qux  non  fuut  deleda-  tia  corporis  ad  cius  interius.&  hoc, 
biles, ficutaquafimplex  : quarum  quoniam  carumn&iones  funt mo- 
ptopria  adio  confequitutillud  ,qd  ucre, 3c  fen  tire  qux  m vigilw  notan 

tur. 


vinum.Sdac.  tj-f 

Pot  us  Conner  tens  corpus  ad  Jin  1* 
naturd,  eft  ficut  oxymel  ex fui  su~ 
uamento . 

Proculdubto  intentio  fua  in  hoc 
loco  fuitad  referenda  genera  cibo- 
ru  St  potuum,  diucrfasoperationcs 
in  corporchominisefliactium:  n6 
autem  fait  intentio eius  ad  refcren' 
dum  eos,  inquantum  conferuJt  ft* 
nuatem , »d  tollunt  xgritudincm . 
xndccftac  fi  diceret  rpotusfuntfi* 
cut  aqux,3t  ali  j ab  ea:  St  aqux  fimt 
aur  delcdlabiles  aut  non  dele&abi-  w 
les:  Jcexddedabilibus  opera tioes  ** 
funt  talcs,  3c  tales : St  earum  fpecie* 
funt  talcs  ,3c  tales. 

Tcrtia  ex  rebus  non  natural!-* 
bus.f.Somnus,&  Vigilia. 


s 


_ , ^ „ l 

Omrnts  eft  quies'rirtutu  am  iff 
malium  mot  iu  Arum, zxfen- 


Digitized  by  Google 


Partis.j.Tra&.j.  140 

A tur.  hoc  autem  contingit cum  prx-  cum  prxdi&is duobus  caloribus,  vi  X> 
di^x  virtutcscxiftut  in  mauitcfto  delicet  cum  calorc’fpimuali  Sc  pro  * aJ.fpUI 
corporis, cum  earum  operations  fe-  pnoctus,& cfi  caJore  virtuttim  Ica- 
quuntureas.Somnusvcro  eft  earn  liduarum:  qua:  quidcm  tempore 
quics.nam  tunequiefruutabope-  vigiliarfuasoperationes  exerccbat. 
ranonibus  fuis,  & rcd<-unt  ad  fuam 


originem,qu£  eft  cor,  Scaugcnt’fcu 
confortaturibide.Caufa  autc  fom- 
111  eft  tarn  dtgeftio  cibi,  qua  labor, 
nani  cG  digcricurcibus,generaturl 
corde , & in  cerebro  vapos  fngidus 
& humid  as : de  natura  aute  frigjdi 
taris  eft  conftnngere,  Sc  coprimcre, 
feu  in  profundu  impellere.  vndc  re 
uocamr  tunc  calor  naturalis  adfuS 
B origincm  cxfrigidicate  occurrcntc 
& obuiatc  ei : ad  cuius  egrefliim  c5 
tingit  et  regreflus,  Sc  reuocario  ftn- 
fuum.  na  ipfi  feruturfup  ipfiim,  cu 
ipfc  fit  fubie&um  corum. Labor  au 
teeftcaufa  fomni : quia  ipfedifper 
j git,  Sc  difioluitcalorem  naturaiem, 
* pcrconftquesiiiirigidatipfum . 
Virtuscnim  vnitaforuor  eftfeipfa 
difperfa . quo  circa  in  fua  colliguur 
originc.quatenus  ibidem  conforte- 
tur  Sc  ealefiat , vitans  Sc  fugiens  la- 
borem, donee  ad  fuam  complexio- 
nem  primam  rcdierit.aut  propeca: 
Sc  nmc  excitatut  animal : ficutex- 
C ciutur , poftquam  eft  complcu  ci- 
[,.  bidigeflao. 

1 i * Ipfe  emm  calc  font  corporis  in 

t trier <t,cx  quo ft  ain  dtgcjiio  l an 
dabihor  melter. 

Ipfe.n.calcfacir  corpus  propter  re 
greflum  caloris  in  manifcfto  corpo 
risexiftetis  ad  eius  interitls,  ex  quo 
vniuntur  tuc  duo  calorcs  fimul,  fci- 
Iicet  inuinfecus,  & extrinfecus . F.t 
pro  tan  to  fuhdit.quod  indeefficia- 
tut  mclior  cibi  digeftio.  Nam  vir- 
tus  digeftiua  effieu  tunc  opusiuum 


Si aitt  fomntis  mtdtu  prolong* 
tar,  rcpIcbttHr  capnt  hnmorilius . 

Huiusquidcm  caufieft,quonia 
ctim  calor  exiftitintra  corpus  plus 
delnto,  tuncaugctur&mulripiica- 
tur  fumofus  vapor,  Sc  cleuatur  plu- 
rtmam  eius  ad  cerebrum  :&  fie  re- . £ 
pletur  caput  vaporepnediifto:  quia 
cua  iam  fuit  cibusdigeftusp  torn-  * 
num  p rofundum  . exercet  autem 
calor  opera  tionem  fuamfnhumi- 
ditatibus corporis,  vndecomponi- 
tur  tunc  vapor  ex  primo  Sc  ex  afeen 
denteab  illishumiditaribusad  ca- 
ut.  pro  tanto  tepletur  caput  illis 
umiditanbus  ,quxhumc<ftantip 
Turn  (ecundum  modum  prxditftu , 

& lxdunt  ipfum . 

ipfc  etiam  hum e flat  corpora , *1* 
O'  relax  at,  txtingutc^  c alert  «t- 
uiftcantem  ip  jam . 

Humedtatio  quidcm , quam  fa-* 
cit  fbmnus, ideo eft,qnoniam vi- 
giliaexiccat  corpora  ratibceius,  qif 
fcilicet  diftoluitur  abcis  permotii 
fenfuum . & ideo  eft,  g>  cum  quie— 
ftuntfcnfns  in  fbmno,augeturhiN 
miditas  fptrituum  corum, neq;  non 
etiam  humiditnsmembrorum.  !n- 
tclbgit  autem  ex  di(ftofuu,cum  di- 
cit:  cxnnguirquccalorem  .create, 
quodmultus  fomnuscxnnguitca- 
lorcm  ,quo  virtutes  viuunt,  &cxi- 
ftunr . & hoc , quoniam  de  natura 
quiebs  c,  & iimilitcrdc  natura  coo- 
pertioois 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


<3  pcrtionisexringuerecalorem,  ficut 
accidit  in  igne.  ignis.n.extinguitur 
fuftbcatur,  cu  multum  &ptc<3r 
tegnur,&  coopcritur.Continguunt 
aut  a in  bo  prqdi&a  calori  clementa 
ri,vel  narurali,teporefbmni,fiquies 
& lufFocatioex  mebrisabfq;  rcfpi- 
aationcfufticienti  tppqcfcontingit 
ci  tunc  extincbo,  ficut  igniextrinlc 
co.nam  inlufflatio  venti  lgneince- 
dit,&mHammat . vndc  cfth$c  vna 
ex  caufis  rel'pi  ration  is. 

Teperata  Vigilia  excit.it  W- 
de  fen  fits  , et  difomt  Inrtutes  ad 
H exercendit  operations  fuas,  O cit 
hoc  mundijicat  corpus  a facibus , 
O'  fuperfiuitatibm . 

Vigilia  mediocris  & tempcrata, 
£ no  cxccdens,aut  no  dtminura , eft 
illa.qua  leufusexcitantur.  Na  tunc 
ipficxcrcentoperationcs  luas  (oli- 
•cnc  Sc  attcntc.  ipfii.  n.  difponi  t vim 
motiua  ad  cxercendum  operatiocs 
fuasfurtes,&cum  vtilitare.mundi- 
ficatet  corpus  a fuperfluitatibusi- 
-expclht  eas, &educit  cxterius.de  na 
tura.n.  vigilia:  eft  corpus  euacuare: 
nam  motuscuacuat,&  confumit. 

140  £xlongaautemyigiliacontin 

git  expergefafho , et  infommetas 
general  anxietatem,0  angujha 
anima.rpfa  end  dijfoluit  frtrttus, 
Or  corpora  fedat , O'  corrumpit 
ftlendore  O'  claritatem  corporu 
Or  colorem  cuts,  et  profundal  ocu 
los  ,nocet%  dtgejiiom,  O'  tnentem 
tolltt  O'  ditfurbat,  O tor  pm  »»- 

»*vel  debt  Jrigidat, a [ 3 

bat  t x longa  vigilia  conungit  mor- 


bus infomnictatis,  generans  angu-  K 
ftiam  Sc  laborc  animx  : ipfa.n.eua 
cuat  corpus,  Sc  magnificat  diflolu- 
tioneei*.  Sc  ideo  dicit  q>  ipla  diflol- 
uit  corpora  Sclpirituseorii , & coiu 
colores  Sc  fplcndore  f^dat  Sc  corru- 
pit  nam  ex  corruptioc  calons  natu 
ralis immutatur  color  corporis,  & 
fplendoreius  altcratur.  ob  hoc  etia 
caufat  fubmerfionc,&  profundatio 
nc  oculoru,  corrupnonc  digeftiois, 
mentisablatione,  & corporis  infri- 
gidationcm, ficut  dixit  in  textu . 

Quartaex  rebus  non  natural^ 
bus.f.Motus,  6C  Quies.  £ 

IN  exercitqs  e quod  ejf  tepera  r4r 
turn . o'  hoc  docet  quod  fiat : 
nam  ipjam  aquat , O’  temper  at 
corpora,  et  efficit  egreffum  fuper- 
flmt.itu,0  h [ humiditatum . ] bfodi* 
Ex  cxercitijsc  tcquale,  Sc  inqqua 
le.  Eft  aut  arquale  cligcdu . Eft  ergo 
illud  faciendu,&eo  vtendum  : quo 
nia  lpfum  xquat  corpus,  Scexpcllit 
fxces , Sc  humiditatcsfupcrfluas ab 
code.  £quat  autem  corpora,  leu  tc- 
periem  corporum  efficit.co  <p  calo- 
rem  naturalc  confortat.  Sed  expul- 

fio,quamfacithumoram,c8ringit 

ex  motu , Sc  ex  prxdnfta  cofortano-  ** 
ne  calons  naturalis,  quam  ficut  di- 
clu  eft,h£tefficere.adc5fortatioue. 
n.calons  radicalis  (cqf  confortatio 
virtu  tis  cxpulfiiix,  & aliaru  ab  ea. 

Difbomt  etiam  corpus  ad  hoc 
1/t  nutnatur,0  difpomt  parum  piluai,. 
ad  hoc  >r  aigeatur. 

Exercitium  equale  & temperatu 
difpomt  corpus  ad  hoc,  vtnuniaf, 

& ad  hoc,  vt  fupeiflui rates  cducan- 
tur.necnon  Scad  hoc,vt  calor  natu- 
ralis 


I by  * 


°Sle 


P(t'rtlsf.Tr=ld.i.  i4, 

A feliJiftlliththetun  Teihpus  autem  ftne&utis,rationeeias,qfic»dfcxrrt£  s 
conueni&adexercfditmipfiimelf,  brbradicalibasdiflbiuW.  ': 


V.-  poftquam  eft  coraplcta  vl  tima  di- 

Seftio,£terna.  Sunrautcm  tres  digc 
iones,£vna,qux  fit  in  ftotriaclio: 
alia,qux  fit  in  ncpare:terua,qu£  fit 
in  iphs  membris . Et  tempusquide 
ad  excrcitandum  conuenienseft,cu 
eft  completa  vltima  digeftio.  Nam 
cumfitante  complcmentum  hui* 
digcftioniSjipfumquidem  eft  ex  c£ 
•nodbili-  teris  tebus’nocibilius . & hoc,  quia 
fecit  tunc  cgtedi  ,&  tranfire  cibum 


but. 


vltimata  autem  quiet  eft  in'-  *44 

comumens  ,neqne  eft  luuamentum 
in  nit  imitate  am,  immo  qmdent 
replet  corpus  hurntditatibw,  hast 
O'  glandulttf& nodss.netjue  dijfi 
mt  corpus  .td  ahtjucm  cibum. 

Illaudabilfteft  immoderata  ues. 

Sc  omhlio  morns  eft  illaudabihs , 
nam  cxccftus  cmuslibet  ra  eft  inu- 
tiIis.Dc  natura  autem  quicuscftre 


"nifi  cum  quietqtcibi  autem  digdbo 


eftmembrorumex  eo  nutntorum 
* gencratio.  fntelligit  atitcm,cum  di- 
em ftdifponit  paruttm  ad  hoc  vc  au 
gcatur : q>  excrcitium  luuat  virtute 
augmetauuam.tam  in  mebrispar- 
uis,q  xtate  auctis. 


parux  & diminutx  cuacuacioim  fa 
ctx  cum  co : ft  proindc  cnam  nou  ** 
difponit  corpus  cx  ca  ad  fufeeptio- 
ncm  nutrimeti,  eo  l.qj  non  egredia 
tur  tunc  fupcrfluitates  a corporc . 
Quinta  ex  rebus  nonnaturaiis 
bus}f.deeuacuatione,&  „ 
fepletione. 


*41  /mmodcratn  autem  ex  eo  pro-  f~^\orpw  indiget  umuerfdie-  ,4J 

frit  elicit  ur  labor, qui  quidcmfft-  \^juaaiattonc  omnium  merrfi-- 
return  euacuat,o  eduat.o  Laf-  brorum  per phlebotomia^r pbqr 
fat  corpus , O'  emaceratpmgues  mactam.tx  qua  quidem  eft  per  fad 
-O' carnofis, O' infiamma: cole-  (hm  tuuamentum  m uere. 

C rent  extraneum , O'  ducit  etiam  Corpora  autem  indigcqt  vniuer  p . t 
humidi totes  a corporc,  o'  debits-  fall  cuadiati6e,&  particular!.  fit  au 

tat  ntrms  ex  mdentut  dolor  urn , “ra  v^.s  t°“nLs  c01?0*1*  CT”T*  pj1^ 
r„,r~r.  An,.  a*a  bo{°m,a  & pn«n»cia.parnculan- 
O^ facit  corpus  lenejeere  ante  ata  ^ auccm  1Q  aiiquo  membra  fitp 

tem  feneflutis.  meacusilliosmembri,  cumfantin 

Excrcitium  immoderatum  dicit’  cob  rod  i neatus.de hoc cu  euacua- 
labor.quod  quidem  fpirit'cuacuat,  tiooe  ipedali  lpfius'mcmbri.  Et  qa 
* ’Sc calorem  extraneum  in cotde ac-  euacuanonum,quxdam eft  vniuer-. 
cendit , & inflatnmar.qui  caiorde-  felis , ft  qu^dam  par  dcu  lari  s,incoe- 
*aJ.graui  mentari  leu  radicali*  cotrarius  exi-  pit  ab  vniuer  fab , dicetis  q>  talis  eft . 
lb t.euacuat.n.  pr; multitudine  mo  phlcbotomia  ft pharmacia:  qu^q- 
tus  fui  hutniditatem  a corporc, ftex  dem  fecienda  funt  in  vcrc.  Eitaute 
magnadifloluuoedebiiitat  ncruos  fcicndutn  <$>  homines  Turn  Thocdi 
featq;  fcncfccrc  corpus  ante  xuuc  nerfi  ft  varq.Nam  quidam  funt  ha 

Coil.  Auer.  HH  betas 


, , , Candeorum 

C bttMf'ntwraHtefftJtpwaeqo*!**  Iiquefiunt,3c  diflolufftar  fmmotW,  t 
temperatum  exetcitantcs  (c:3t  qui-  *virrascxiftitfonis&  vahda. 

«Urn  habcnt  m^qualc  non  tempo-  C4rjrarifm4t4,  t?  dentifricia  *4  ' 

iam  habcnt  corpus  9quale,  non  tn  purgnnt^  mundifcnnt palatu  , 
exrrcitantrs  fc : 8c  quidam  habcnt  o'  dtntei, 

corpus in$quale,non  fimilitcr cxer-  QuoniS  pr^ccpefat fieri  tniuer- 
citantejfe.Etcorpusquidcm$qua-  falem  purganonc  & cuacuationc* 
le& exercitatum  non  indigetpro-  prarcipit  nunc  fieri  partkularem.d* 
culdubio  T aliquo  euacuaiific  fada  ecs , decet  vt  palatum, & caput  cua- 

Serpharmaciam,autphlebotomia  cueturcum  garganfmis.  iplaenim 

um  vtatnr  cibis  conucnicntib*,  in  Hint  medicinx  attrahenrcs  a capite, 
debita  quantitate, & qualuatc,&  to-  &euacuanturguttur,&gmgiu<;ci» 
pore  aflumpns.vcrum  fi  corpus  tc-  abftergentibus,  & munaificantib*. 
peratum  non  cxcrcitaretur  conue-  & func  plures  puluetcs,quibus  frica 
Jj  nienter.indigerctprocuidubiocua-  turdcnces,&gingiu$.  * 

cuationer&maxime  li  non  vteretur  . «•  • •.  - 

cibo  laudabili,  & conucnicnn  tepo  Prouoca^rinamtall.i*  incidet  14! 
re,quatitatc,&  qualitateafl'umpto.  in  hjdropem.  Et  prouoca  meftrna, 
Intelligendum  autem  per laudabi-  nn  corrumpentur  corpora 

letn  qualitatcm , q>  fit  cibus  squalis  (anim 

& temperatusXorpora  autem  inx  Vtere  mcdicinis  rrinam  prouo- 
qualia  indigent  proculdubioneccf  c5„bus  3|ioc]Uintimcas  hydrope. 

- lario euacuanone , quauiscuam  v»  r. ; 


tan  tur  exerciU|S,&  cibis  temperatis. 
Ex  his  autem  corporibus  liint  ma- 
gis  conucnientia  euacuarioni  inx- 
qualia,non  (cexcrcitantia,  a flume 
tiacibu  yfiji  adcoplcta  faturitate. 

>4*-  yomituo  fint  in  4j}ate,jedme 

1 lancheha  c due 4 tur  in  autumno. 

- VfusTomituslaudabilis  eftlpe- 

ciaft:  in  fibre.  & hoc  ell , quoniam 
xftasefl  ex  cffiaentibus  numores 
natantesin  ftomacho,  liue  I ore  fto 
machi.hi  enim  humorcsfuntcali- 
di.quales  func  fpeciali  in  f ftate.  A f 
frgnauit  etiam  cdudionem  mclan 
cboli.T  in  autumno,  eo  q>  tunc  cius 


— 7 1 / a 

Et  fimilitcr  vtere  mcdicinis  prouo 
cantibus  fangumem  meftruum  in 
mulieribus, alias  caru  corpora  cor-' 
rumpentur. 

Editc  feces  in  etliea:nam  in  t4  *4# 
rum  edufhone  curabttur pattens . 

Cum  ftringitur  natural  impe- 
dietur,(eu  prohibebitnrffcu  egrefi". 
fio,dentur  in  potu  medicinf  edudi 
ux:namcx  hoccutabiturpariens. 
hoc  tamcn  eft  ex  capltulo  curauo-’ 
nis,&  pradicq. 

Vtere  balneo  ad  tcllendum  fir 
des,o'  imrmmditiam.  nea  Jis  in 
hoc piger,fl\elu  educere  Juperflui 


generatio  augeatur.  Ver  autem  eft  /J/f,  4 cgr/?ms fHperficie,0'  cult 

brnndumphlebmoCam' & fumf  ^ dtcidetibm immunditinmw 
dum  pharmaciam.  & hoc, quia  tuc  dam  fitters. 

BaU 


it.  • • 


Partis  j.Tra&if, 

k Batnenmeft  neoefl&rium  ad  pur  lores  arruum/Scapoftemietiain  ic  O 
gandum  fuperfluitates  tcrti*dige-  febres.  Quod  idco  c3angir,quonii 
:•  ' ihonis.&ob  hoc  difponittorp*  ad  conus  fuper  cibum  fidus  facit cere 
lufceptionem  cibi.ob  hoc etiam  co  di  & tranliri  cibum  indigeftumSC 
gruit,  & necefl'arium  eft  id  cOnfe-  hide  caufat  generations  opprlado- 
uanone  famtatis.  rnde  prfdnstie-  num, pro  quanto  nece/fitaAn  yten 
bantur  eoomm  die,poftquam  hi#-  te  «o,ficut  didhim  eft , omn'es  mor- 
tant priusexerciuo.  Eft  autem  rai  bosprfdidos.Ipfeetii  nocet,  fi  fiat 
acondinonibuseiu*,ficut&cxcr-  tcmptJrefamiii qm cxiccar  corpus, 
cinj,  nediu  fiatcum  cibus  fitinfto  Tniieconucnicntiustcpus  advfum 
macho.Et  immundiua  quidem  eft  ciuseft  medium  inter  i]Ja:&  eft  id , 
fuper  corpus  fordities  #x  fupetflui'  quod  propecomplemcntu  eft  diec* 
uubus  icrtiae  d.geftionis  colletta.  ftionis.ipibm  emm  tempos  eft  ma- 
Ex piopnctatc autem  balnei eft hu  gis congruum ad  hoctcum  fittem- 
m ectarc  corpus , Sc  reddere  lpfum  puscgre/Ius Sc  expulfioim  fupcrflui 
* Ipongiofuin.facitq;,  vtdigeibo c6-  tatum  . nam  fperma  cftinmnlt-ca  E 
plcatur, Sc  perfiaatur.  fuperduirasaliqualts. 

«!■  Clirm  el  tom  eommtnddtur  m MJtm  mm  Mik,* III 

f„„  ,ffim  h„ldll4rt  : 

m™“t'rm"’r“  u &m"  ’""""mm,  er  MA 

Cum  crunt  luuenes  calidc  & ha  1 xrrjlltT1  i • 

inid*  complexion*,*  collettofp- 

maris  in  cotum  corporibus.non  no  r corPu^  &cn  iplum  con- 

1 au “S  m°rbl  magni»  dc  vt tarn , facitq;  ca  valde  breuirer, 

& celeriter  terminan.Ariftot.  enim 
ailcruit  cp  animalia  mulu  coit’fiinc 
btcuioris  Titacmrobans  hoe,  Sc  con- 
firmans  ex  pa<lcribus,quin6  viuttt 
nifi  per  annum  folum:  inducensfu  g 
per  liocprobatiouem,quoniam  no 
praecipitat.  apparet  nigredo  fuper  guttur  ilJo- 

’ incurrct podarram,(^  dolores  runV]ul  videutui  in  autumno:  que 
its  lUe,  aut  htitur  cottutmme-  nigredo  fignificat  fuper  fi..- 


Scillaudabiles. 
t j i Netjouquam  autem  ejeedatur 

macru, (embus , aut  etJe&tii&m. 
Proculdubio  coitus  indheir,  Sc  6- 
c dpitat  macros  in  hedicam . Scfift 
lenes , Sc  debiles  in  cundcm  morbu 


dltts  tile,  <jut  Ittitur  coins  tmme 
dtate  pojl  cibum fumptum. 

“'Prognofticaei , qui  rnturcoitu 
cibo  fumpto,  q>  con  ri  nget  ci  poda- 
gra: Sc  eft  dolor  pedu:  Sc  /pedesar- 
thritica-,qu?  fchiatica  nominatur : 
sjcq;  non  etiam  alij  dprprcs  multi, 
ficut  dolores  contingcntcs  ex  oppi- 
lationibus, Sc  apoftematibus,  Sc  do- 


ucs  ex  cis.  Hums  autc  ratio  cU:quo 
niam  coitus  dat,  Sc  infundit  fimili-’ 
tudinem  fuam  in  ibccic  fua . fimile 
autem  egrediens  ao  omnibus  mem 
bris  generat  vitam.Sc  idco  multa  ex 
vegcubilibusexiccatur,  cum  feme 
pioducuncEft  cuam  queddam  ani 
mal.qupd  immediate  moritur.poft 
quam  geiicrauic. 

‘ ' HH  ii  Scxta 


„r?.  s 


Candcorum  ■ 


. <7 


QC  SeXtt£*  t«bua  non  ttaturalibus  eft  »qua1is,tUnc  quidern  cal&t  fc 

* .ndejMffionibtualjiin*.  pingaedinemcorpons. 


pinguediaem  corporis. 

Ex lament  o ^mdtm,cr trifit-  ij* 

tia  fertur  indicium  nocumenti  fit- 
ter macrum.O'  ctnfert  indigent » a 
dijfolutione,2[  ] cntioo*. 

Lamcncum  A:  rriftitia  intcrficit 


* 5 J *’| * ra  anima  exeitat  ealorem , 

\generatjj  inter dum  alu  nocu 
, menu. 

Hoc  eft  dc  ft  notum , <p  ira  exci- 

tat  calorem  corporis , 8c gcncrat  in  ~ - ......... 

corporcctiam  fcbrem,qu?dr  ephe  incerduai  macrum,&  confertindi 
tncra.&  fi  corpus  eft  prqparatum.fa  genti  diflolutioe,  quia  difloluit  cor 
citfebrem purridam . Sc quandoq,  pus.Cut’cauft eft, quia tnftitiacau 
impcllit  humorcs  de  mebro  ad  m£  ft  eft  coUeftiouis  Sccoadunatioms 
brum,8c  caufat <*eiieranoncm  apo-  caloris  naturalis in  oordeific  ob  hoc 
ftematum.quoJquidcm  intclkxit  infrigidatur corpus abea:  ex  cuius 
cum  dixit : gencratqi  mterdum  m infngidationccontingicdiroiuutio 
JI  corporcalianociimenta.&intcndic  nutnmenti  cius.  Pro  canto  li  fuent  ** 
q>  hoc  eft,  cum  eft  in  corporc  mala 
ifpofitio.  - . . - 

ij  6 Timor  ammo.  mat  at  p-igtai- 

tatem,<jui  cjuandoque  magnified- 


iur  in  patiente  mt ant nm , donee 
Udat  in  ultimo. 

- Timor  anira?  generatin  corpo- 
iefrigiditatera.Scob  hoc  accidie  rrc 
ijiormctuenti.&interdum  magni- 
fies cur  in  tan  turn  in  paticte,  donee 
ipfemoriarur.  Huiusautcm  caufa 
eft  regteflus  caloris  naturalis  ad  cor 
cx  omorc  caulatus.' 

s * Magnum  O'  multumgaudii 
imJnngHat  cor  pm,  O'  ideo  multi 

Ledit  f>tngnem,Oi  erajfitm. 
Gaudium  magnum  eft  ex  rebus 

corpus  impinguanhbus.  q>  ^ 

. c-  ^nfintrir  (tihi 


macrum,additurindcin  macicci* 
in  tanmm,q»ntcrdu  fignificat  mor  * 
tem  in  co.  u vero  corpus  fuerit  pin- 
gue,pcrmittit,&  tolcrat  quod  di/Iol 
uatur.  Etin  hoc  quidem  termina- 
tur , & pcrficitur  traclatus dc  rebus 
ncceflarijs  pofitis  in  gcncrauonc  la 
nitatis,i.cxquibuslaniias  cfficitur, 

& confcruatur. 

Tra<fbtus  fecud  us,de  rebus  ex* 
era  naturam , &C  pnmo  dc  t 
Morbis  generatis  in 
membris  confl 

niilibus*  M 

Orbiexjuperfiut  ca  2 ^ 
lore  mmembru  con-  • « 
fimthbtu  abfijue fit- 
perfiuitate  generati 
'con- 


corpusimpinguantiDus.  ^ . " * &<■" 

gnificetur  vafdc  & corttingat  fubi-  funtfieut  morbmfebrilu  o' 

m.neca^in^n^^eva  fiumptium  ,ficut  m heEtica,  £T 

dcpinguem.Ethoc,quia  in  corpora  j r J 

bus  magnam  pmguedinem  haben  phthtji. 

tibus  eft paruus  calor  ratione  par-  Morbus  in  fc  Sc  in  generah  con- 
uitaus,  Sc  anguftix  venarum  lpfo-  lyderatus,cft  mala  di fpofido  in  cor 
rum.cum  au«m  motus  iftc , lcili-  pore  cxiftcns,infcrcns  operatiomb 
ect  caloris  naturalis , Sc  cius  cxciu-  furs  Scmutationibus  nocumcntum. 

Mem- 


Partis  j.Tra&ajs 


Z43 


uo  Exeisetiam^funtmtrbifri^-Vtj 
diabjque  materia,  Jicut  ctngeL- 161 


A Mebra  autem  confurultafunt,  quo 
rumtotfi&parsfuntvnius&ciuft 

dem  nature  :&  cum  eft  morbus  in  _ . 

cis,obeft  opera tiombus  & mutatio-  tiecennngem  ex mue.graruLne  ^ 

nibus  ipfiarum . funt  autem  mebra  Htlfrtgtrt . Et  ex  e is  eft  fright  cu. 
ifta,ficut  caro,os,&  fimilia.  n5  qua:  materia,  ficut paralyjis  earn  mar 
libet  pars  oflis  eft  os : & qu'libet  ps  auontuate phlejrmatts. 

earnis  caro.  Membra  autem  diflimi  ° ■ * , * p 

lia  diueriarum  paitium  fun  t,quoru  . Morbus de  fiigufitate  diuiditur 
torius  & partis  uequaquam  eftidc  »n  duas  fpeaes:quarum  vna  eft  ab- 
nomen  Micut  manus, cuius  pats  nec  ^luc  matcni»ucut  congelatio  con- 
eft,  nee  dicitur  manus.Et decetqui*  n.n8f“  cx  «trmfeca  ui 

demqjwritudoin  parte*  duaspri*  ms,Scgrandims:  alia  autem  ex  hu- 
diuidatur,fin eam,quc exiftit in co  morf *««»rpo«t execute, cuius , f. 
fimilibus,jei!la,qu?in  membris  c5  oufa  eft  humor  fhgidus  in  corpo- 
B pofuis  genetatur.Et  intedit  q>  mor*  tecxiftensrficutinparalyfiexdomi  £ 
borum  in  membris  fimil.busexn-  “Ui.phlegmat.s.cum  eft  fi>pita,&T-  ° 
tium  fintdu; (penes  > quarum  vna  medietas  corporis, 

reftrrar  qual.tatib’pnm.s , f.cut  ca  Scd  “ng^r.o  eft  dormiutuyuutf 
liditati in  membris  confimilibus.Sc  caufieff  frigiditas.  * l<4 

hoc  intelligit,cum  dixit : Morbi  ex  E*  ets  ejt  humidw  abfpie*[jH  t ^ 
fupetfluo  calore  in  membris  confi-  perfluitatef}  Jicut  habitude  etrpb 


mihbusabfq;  fuperfluitate , &c . i . w ***  laxa  hel molUs  uidetur.Et 
«juia fiuot isorbi ei  calore hvnUmmmi 
materia:  licutcontingn in phthih  ...  r ~ 

& hc&ica, ficut  ip  ft  dixit,  hf  nanqi  ter  id  humor  all Jicut  repletw  uen t 
dux  ^gtitudTes  funtex  ealore  abfq;  trie  m hydrope. 


materia.  Cum  autem  generatut  ca  Quidam  fant  ex  morbis  humi- 
lor  prater  naturam  in  aliquo  ex  me  dis,pr^terq>in  corpore  humor  lit , 
bns  corporis,ncquaquam  habet  fi-  vcl  materia  i ficut  habitudo  corpo- 
C bi  nomcn  appropriatum : fed  cum  ris  laxa.&  ex  cis  eft  humidus  ex  ha  ^ 

f:neratur  in  toto  corpore , vocatur  moribus  in  cofpote  exiftentiburfi. 

bris.Et  fi  membra  ilia  fiierlt  radi  cut  rcpletio  ventris  in  hydrope : ni 
caliajVocafhedica,  & confu  mptio.  in  hyaropeeft  hfiiditas  cu  materia, 
fiautcalorfucritinhumorib’jvo*  . ^ 

catur  ftbris  putrida.frd  fi  in  fpiriti-  Mtrtus Jicctutum  materidtjl  i f j 

, . hus  vocai’eph-mcrajvcl  febris  diet  ficHt  cancer, utlAanduLa.  Scdjic 

i<0  . Morbus  autem  ex  calore  cum  tw , prater  quod  in  eorptribm Jit 
burner  e, eft  Jicut  febris  putrida.  materia,ejl  Jicut  jfafmut  ex  ina~ 

Intendit  q>  inorb’dccalidimedi  ftltione.  , ■ T 

uidatur  in  duas  fpcs.-rna  eft  abfque  Morbi  ficci  diuiduntur  indua| 
marcria,ficut  heciica,quam  pdixit:  (pecics.Quatum  vna  eft  cum  mate 
vcl  cu  matcria^cutftons  putrida.  ru  % fupeefluitate  corporis : ficut; 

• ' ' HH  tij  apo 


' * ■"  Canti corum 

€ apoftema,quod  cancer  didrur , vel  c* . Vnde  fi  effer  pofe  ee  egritudTc$  K 
frrophula  glandula.GIandulxaute  ex  fola  frigid  irate  vel  iola  calidita- 
funt apoftetnata  in  fu baled lis,Sc in  tc,cflet pofftbilequide  efle re  fblum 
inguinibus  genera ta, vel  coiio,  quae  calida  vel  fold  fngidam  : hoc  aute 
pioprio  nomine fcropbula  nomina  eft  fa!fum,&  i m pole:  ergo,  &c . 
tur.  8c  hx  quidem  omnacr  mate-  De  xgiitudinib*  membrorum 


ria ficca genera ntur.  Aliaautc  ipe- 
cacs eft  rnorbi  ficci  abfque  materia: 
Heat  Gccius  fonrmgcns  ex  immo- 
derataeuacuacionc . vnde  fpafmus 
inde  contingens  no  eft  ipalmuscx 
leplcbonc:  quia  ipafmmcft,  Sc  fit 
ex  repletions.  Sc  ex  ioaaitiSe.Hi  au 


itifcrumentalium  vd  or* 
ganicorum. 

in  rhembru  tr gamut  exifhtnt 
morbt/ttm  accidit  tn  plajmalitnt  *** 
UJio,uel  njcnmentum. 

Membra  organica  fimt  ficutma 


rem  rooibi, quorum  prjeeffitreme-  nus,caput,  & cetera  ex  confibbus 
mOratio,  funto&o,  i.  morbus  call-  compofita , quorii  fi  to  tins  Sc  partis 


B dus,  morbus  fngidus,morbus  humi 
dus,&  morbus  Ikcus;  Sc  quilibet  ex 
iftis  ell  cum  materia, vel  abiiq;  ma- 
teria Ex  hisautem  alij  quaruorco- 
ponuntur,!'  morbus  calidus  Sc  hu- 


non  eft  idem  nomen,fed  diuenum.  £ 
Sunt  autem  Medicos  quaruor 
genera  morborum  in  prxcb&is  me 
Bris  gnatorum,fimorbiK  in  pia/ma 
re  vel  formalin  quantitate, in  nume 


*' • xnidus, calidus  Sc  ficais,frigid*&  hu  ro,&  in  pofitionc.Ecmoibi  in  plaA 
jnidns,frigidus 8c ficcus. Qui  etiam  matediuiduncurin  morboscontin 
ioduas  fpccies  diuiduntur  (kut  pri  gentes  m figura,  8c  cos  qui  ex  cortit 
mj,&  fic  eruntodorqui  fi  pri  mis  o-  prioneconcauitatis  membrom  gc- 
do  coniungantur,enmt  fcxdccim . neranuir,  & cos  qui  ex  afperitate  <Sc 
Iruntergoin  vniuerfo  rnorbi  me-  Icnitatceorundem  conungunt.  Ip- 
brorum  confimilium  icxdeeitn.  At  feafitineaeffita  moibisin  plafmate 
tamen  fecundum  exquifitam  veri-  pernngentibus.vndeinquit:  In  mc- 
satemimpofe  eftefle  motbum  ex  bnsorganiciscxiftunt,cuacciditin 
folacaliditate,velfrigiditate,aut{hu  plafmationel^fio  vel  nocumetum.  \J 
f midi  rate , vel  ficcitate.  Sc  hoc  ideo , fubaudimus , ficut  fi  alicnius  ex  eis 
quoniam  caufie  pr?didarum  xgri-  forma,  vd  figura corrumpatur, vel 
tudinum  font  proculdubio  humo-  eiuseoncauitas,vcl porusivel  fi  mc- 
*es:  qui  quidem  hu  mores  non  font  brum, quod  natuta  debctedcafpe- 
joifi  quatuor,  f calidus  & ficcus , vel  rum,lene  fiat:  vel  cconuerib.fiquod 
« v calidus  Sc  humidus,frigidus  & ficc*  debet  die  lene,fiat  afiperum. 

fogidu*  & humidus . Sion  is  afit  auttm  morbus  tn  aurmen  i * J 

icatq,  Galen  us  ponitmorbosfim  ec,rn,.  r ffl.,r 


WIMOAinU,  lUAKIld.  f/U.^U!U5  VD  U • . ’ ./+/• 

les  rnorbi  abfq,  materia faabent  ^p-  Et  in  futrtt Jttm4~ 

culdubjoabcxrrinfeco jgenerari.res  chut mttus parwts. 
•ntemextnnfec^aut  mm  frigid*  Morborfiinquantitatcfuntdu? 
tc  ficc? , aut  frigid^  8c  hutnid^ , aut  fpfs,  vtpotc  augmentum  Sc  cxccflus 
c*hd$  Be  iiumtd; , am  calid;  & fic-  in  quantitate  mebn, ficut  caput  ni- 


Digitized  by  Google 


Partis  1 44 


_ A mismagnfitveldiminutioinquan 
titatc, ficut  ftnmachus  nimisparu*. 
i . t66  si  yideatwr  firm a capitis  lot  4 

uel  compreffa.ent  error  uel  pecca 
turn  in  plafmatione. 

QuoniS  retuicrat  duo  gna  mor- 
borumorganicoru,vtpote  cotinge- 
rium  in  pufinate,  & gtitatc  ipforu; 
& coleq  ucn  ter  diui  ferar  cos,  q.  funt 
in  cjtitatc  in  duas  fpes,q  cx  augmc- 
to&diminutioneipfarum  contin- 
gunttincocpit  nuc  morbos  T plafina 
Xe  diuidere  in  files  fiias,  vndc  inquir 
q>ex  morbis  plalmadoniseft.cum 
2 corrupt  fcrma  mcbn  a principio 
fiixgnadonistficutcotingit  pueris 
nafcetibus,  quoru  capita  forma  ali 
Cui  organolato  ailimilatur tauter 
ficut  natus  habeas  tibias  obiiquas  . 

Ex  eis  etiam  eft  morbus  in  con 
cauitatejum  acetdit  ci  nocumen- 
tum, ficut  cum  planta  pedis  earns 
repletur. 

Spes  (ecfida  ex  morbis,  fiplafma- 
tionis,cii  moib’in  coca  ui  cate:  ficut 
fi  concauitas  pedis  in  tantutn  carne 
repleafcb  nulla  cocauitas  ibidc  vi- 
} . deaf:  vndc  hmoi  paticns  ncquaq  fil 
q per ofla  rotunda  &gibbola  pedum 
_ nrmatjVcl  appodtat  greflus  fuos. 

** • \sfut fi  accidat  etiam,  quod  in 

terponatur  alt  quid  m ports  et  mea 

tibus: ficut  centingir  in  oppilationt 

bus  ex  lapidibus  renin  cotigettbus. 

H^c  eft  tertia  (pccies  vefrnorbus 
plafina  rionis,  & eft  coarefatio  poro 
fum,&  cannalium  mcmbrorunr.fi 
cut  conrioguinoppiiationc  genc- 
tatain  citmalibus  renum  ratione 
lapidum,vel  calculorum  in  cifdem 
gen  er  a to  turn. 


isiut fi membrum, quod debet  U 
effe  afjrernm  ,fiat  lenefit  ffoma-  l6* 
chmm  quo  fiiperjiua  humiditas 
exubcr.it  :aut fi  quod  debet  effe  le- 
ne,exdjj>eretstr, ficut  canna  pulmo 
ras  cum  extccatur. 

Ex  morbis  in  plafmatione  eft  ad 
hue  quarta  (pccies :&  cft,cum  mem 
brum, quod naturaliter  debet cfle 
afpci  urn,  cfficitur  molle  & lene , fi- 
cut ftomachusfiiperflua  humidtta 
teopprcflustqm  ftomachus  natura 
liter  debet  die  afper,  durus,  3c  foh- 
dus,ficutinquitGale.quaten*po/Iit 
firmiter  comprehenderc,&  com  mi  c 
nucrccibum , cum  digeiitur  in  eo: 
autcum  membrum  ,quod  expri- 
ma  creauoac  Sc  plafmatione  debet 
efie  lene.cxiccatur  Sc  cxafi»eratur,fi 
cut  canna  pulmonis,  cui  uccitas  im 
modcrata  accidit. 

Eft  autem  numeruo  a natura  17®  ■> 
egr  edict  tfex^el  quatuor  digit  is. 

Quia  rctulerat  morbos  in  crea- 
tionc  contingentcs,&  in  quantitate 
& cum  hoc  diuifi  t morbos  iu  plafi  » 
mate  T parte  ante  1 flam, in  quatuor 
Ipcciesrvoluit  nuncreferrcteitium  F 
genuspr^didlarum  fgritudinfi.hoc 
autem  genus  eft  dc  morbis  in  nu-  •. 
mcro  membrorum  . Dtuifit autem 
morbum  in nrmcro , ficut  moibu 
in  quantitate  inaugmentum  &di  ; 11 
minutioncm . vndc  intcndu,qudd 
in  membris,quorum  opera  tio  com 
pictur  in  numcro  determinate,  eft 
numerus  innaturalis,  fi  determi- 
natusaugeatur,  vtfi  quisnafeatur 
cum  lex  digitistvcl  minuatur,vt 
cum  quis  folutn  cum  quatuor  digi 
tuuaicatur. 

HH  iiij  In- 


Digitized  by  C Google 


' -5 


, Canticorunr 

6 *C  , 

• mW:  O'fo^Hr^UMiur.&iatn^^ir.  efibtuefi firafordd* tunic* *»-  *?* 
bub  ina-  a naturaliter]feparantHr.  tent, o'  uenis  dicitur  rupturacfcd 

- Ia«rfii®i«K,rbifitus&pofirio  MuttefaBafecundum  latum  uei^ 
ais  diuidantur m duas fpecies.Qua  longum  m nermt , diettur fixwra;. 
rum vna eft coniundio  coru , qu;e  uelpunBura.  '■ 
naturalitcrdebcnt  efle  feparaca : fi-  Diuerfa  fimrnomin.-ifnlut5onii 


liter 


H 

17* 


saturalitcr  debcnt  efle  fopa 
due  contingii  in  eis,  qui  nafeuntur 
Cttmquibufilam  digitis  conindis. 
Alia  eft, cumftparantur  membra, 
dj  naturafi  dcbenc  cfle  coniunda. 

De  folutione  continuitaris. 

Solutto  untonis  exiTht  m b[eo- 


Diuerfa  flint  nomina  folutioni* 
conrinuiin  mem  bris  con  fi  m i ! i b u s. 
nam  fada  in  oflc,  dicitur  fraduraf 
fed  in  venis,&  tumcis, dicitur  ruptu- 
ra.&fadain  ncruis  fecundum  Ion 
gum  auc  profundum/licKui  fixura 
aut  pundura. 

Solutiofafta  mligametts,  uel 


b mfbrii  iuntftone  membrorum  ,dut  in Je-  cbordis  diettur  quajjatio  gr^lra  ducted* 
f xr at  tone,  m eonnintttone~]qutde,  face  diettur  \rabathe.]Scd faBd 
plicibr  in  ficut  indislocattone  faacbu&r  m tn  came  diettur  uulnus . fi  t.tmen 


c6pofius'  cifione  pedis  utlmatm 
Vl.vnio-  Hoc  eft  genus  < 


produeeretur  tempos  cuts,  duere~ 
tur  ulcus.  Sedfatta  in  rnufculis , 
ue llacertts  dsettur  at  tr it  to.  Sect fk 
ft  am fola  cute  diettur  exeoriatio 

Solutio  fada  in  ligamentisdieif 
Arabicyabat:  (ed  fada  in  chords 
df  alhucar.Sed  fada?  came  df  vul- 

^ a ^ nus.3e  fi  nroducitur  tempos  eius,df 

I aliqua  cx  mem  bris  cqnflmilibus,ft  vlcus.Sed  cum  feparatur  cutis  a car 


gmtudinum  no- 
tatum  in  folutione*  indiuili.  Fit  au 
tern  * diflolurio  continuitatis  tarn 
in  tnembris  conflmilibusq  in  orga 
*a.tdis!o  nicis.vnde  intclligurpfitinoreani 
canovnio  cts,cumdicttq»  * diflolurio  mdiui- 
ws.  fionis  conliftitin  contundione  me 
brocumd’orcft  ndukimiout  fieri  in 


M 


: cutin  fbrdura  offis,yel  incifioe  car  nc,dicitur  excoriauo, 
nis.& hoc  in  tellexir,  cum  dixit  q?fo  . - , ...  ( , 

•a-Inmio-  [utio * jndiwfirepentutm  folutioe  Capitulum^ de rebusegredte  . 


im 

•aJ 

au 


njcmbiormn.i.  q>  fleut  repentur  fo  tibusa  natura, videlicet} 

.fiiio-  tjdo  * iudiuifiinpliquomcmbro  ^ }deCau(i8 

ctSS  au^coniUndo,  fie  etiam  rcoe  -fmorboru.}  *1 

" inembm Ibloalflc  ^ > 


r feoidd 


te,&  alii  non coniundo . Sc  intclli- 
git  de  dido  fuo, ficut  dislocatio  bra 


C 


nifefias  apparentes  J qua  ^pmui- 


chij,  Sc  fblutio  vnionis  in  membris  Jcihcet  centmgunt  cuti,  O''  (uper-' 
qrganicis,&  eft  ilia, quam  dixit  pri-  ficiel  corp„um  font  trnis  O' ntxj 

etiam  mhoc  capi.manus,vclpc-  percuSi^autruptura  cmtmgcni 
disabfciflo.  , *X fiStM*  ... 

PoftJ 


Parris  j.Tra&.ij.  145 


& Poftqnam  perfecit  relatione  de 
fpedebus  tnorDorum , ccepit  nunc 
icfcrrc  etiam  caulas  cfficientcs  ipfo 
rum.  E t quia  tres  funt  fpecies  caufa 
rumtfunt.n.quxdam  extra  corpus, 
<juar  primitiux  Sc  manifcftf  uuncu 
* pan  tur : & quxdam  funt  intra  cor- 

pusrexquibus  quxdam  funt  ,ppin 
ujc,qus  coniun&x  dicunrurtquse 
am  diftantes  8c  remotx,  qux  dicu 
tur  anteccdentes : ideo  coepit  nunc 
diuidcrccaufasin  hastres  (pedes. 
Vndc  inquit : Cau(x  diuiduntur  in 
manifeftas  8c  apparctes,  8c  eft  inten 
dcns,qi  caufx  diuidantur  in  primi- 
* tiuas,&antecedentes,  &coniudas. 
Confcqucntcr  autem  dicit,  fimt 
caufx  primitiux, dicens  qux  C. con- 
tingunt  cuti,  8c  fuperficiei  corpora, 
&c.(icut  ignis qui  calcfacit,.&  nix, 
ijuf  exrerius  occurrens  infrigidat, 
itraptura  venf  contingens  exfal- 
tu.faltus  nanq-,  eftcauu  morbi  co- 
munis,vtpotc  folutionis  continuita 
} tis:df  igms  & nix  funt  catrfx  morbi 

conftmiliSvqui  eft  in  memhns  con- 
fimilibus  fpccialitci  gencracus,  vt- 
pote  malx  complexion^ 

J7<  ex CMtfu  etiam funt,  qua dicu 

C tur  contuncla,  o ipfa  quide  funt 
1 inter  has  ffecies  differences . O 
hoc  qutdem,quta  quadm  continues 
tur  putrefdUo  .contimustur  febrs 
putrid  a.  ex  caujis  etiam  fimt, qua 
Antecedents  .ifpeUantur,  omni  re 
pletkcorpori  congruences. 

Cxu far  intrinfeoj  diuiduntur  in 
caufas  propinquas , quf  coniundx 
dicuntur , & funt  proprif  Sc  imme- 
diatx  caufx  I xgritudinc.&  ob  hoc 
reor  ipfum  dixillc , q>  (tntdiiferen- 
t«  inter  has  lpecics:hoc  eft  didu,<p 

•*»  V 


facivmtdiffirrenriam  inter  hasfpe-© 
cies,  8c  q?  faciunc  difterrequafeiam 
ex  (pcciebus  niorborum,in  quibus 
(unt,ficutputrefadio,quxcft  cau- 
(acalorisextraneiiSccaufis  diftan- 
tes & rcmotas,q  uf  anteccdentes  no 
minantur:  licut ell replctio.quc eft 
caufa  opniiationfi,&  oppil.itio  cau- 
fa  puticfadioms,  &putrefadioeft 
caufa  febris.  Eft  autem  proprium 
caufx  coniundx,  vt  ipfa  ablata.toi 
latur  & atiferanu  morbus. non  au- 
tem ita  eft  dc  antecedence,  immo  e 
conuerfo.  & ob  hoc  abiata  putrefa- 
dionc,aufertur  Sc  ceflat  febris:qux  E 
omen  non  aufettur  velfeparatur, 

|cfi  rcplctioaufcratur. 

Excaufis  efficient  thus  Imwer  177 
felster  eft  quicqutd  corrumpst  me 
bri  compLcxionem  ex  tnfujione  bn 
snorts  ad  ipfum. 

Quicquid caufat membri  corru 
ptionem  ex  infuftone  humoris  ad 
ipfum,habct  vniucrfaliter  rauone 
caufx  eihcientis. 

Decaufiseflfufionis  p 

materif,  ,7g 

'n*c  fimt  potetta  impellents, 

O debilitxs  feu  impotetu  recipie 
tis , O'  multitude:  mail  humors 
ftfients,0  latttudo  meatuum,  et 
deb ilit as  nutrittua : hxc  entm  efl 
Jujftciens  fitmma  earum : necnon 
etiam  quia  utdebs  qualitatem  in 
Jubftantia  corporis  extflentem  fti- 
per.iri , o ad  fuam  contrariarn 
declinare. 

Cauf^infufonis  materif  ab  vno 
membro  ad  aliud  funt  fbrns  poteij 
oa  expulfiux  membri  humorent 

im- 


' v 


,;<Jafiticorunr 

*C  . | 

• mW-  tplms  eft  fraftwaxu  ttmicw  4**7* 

bub  ini-  c7d  nat  waist  er]  ft  par  ant  or.  ,. , tem,er’  uenU  dtcitur  ruptwatfed  p'tc^ai 
U®  Intcndit®  morbi  fitus  & pofitio  Putufailaftamdwn Utm  mk^ 

nis iluiiHanturin  duasfpccics.Qija  »» »fr«M , duttt+pMr*;- 

rum  vna eft  coniunftio  coru , qua* 
ju  turaiiter  debent  cflc  (eparaca : (l- 
cur  con  ri ngi : in  eis,  qui  nafcu ntur 
film  quibufdatn  digitjs  coninctis. 

Aliacft.cum  feparantur  membra, 
ij  oaturarr  debentefle  coniuudta. 

*'  * i k » 


H 

17! 


De  folutione  cominuicatis. 
Stint  to  Hnionis  extftit  tn  h [ro- 


ad pwif/wr  4. 

Dtuerfa  ftintnominafolmioniS 
condnuiin  membris  confiniilibus. 
turn  fadtain  ofle, dieitur  fra&uraf 
fed  in  vems,&  tumcis.dicitur  ruptu- 
ra:&fadtam  ncruis  fccundumlon 
gum  aut  profundum, dieitur  fixura 
aut  pun&ura. 

SeluttafaSTa  tn  lieametts,  uel 


b raftiB  tunBionememhrorum , aut  in Je~  cbordts  dtctttir  ejuajfatiojj'^lra 
pttratf«ne./n comfutittonetyidc,  hice  dscttttr A[r J, others ed fafia 
pheib*.  in  put  mdisUcatume  kradm,^  tn  tn  came  dieitur  uulnus  .ft  tamtn 
c6pofias'  ctjionepedss  utlmmm * ^ 1 


Vl.mio-  Hoc  eft  genus  reritudmum  no- 

*»fr  arum  iu  folutione * indiuib.  Fit  au 
• tcm  * diflolutio  continuitatis  am 
in  membris  confunilibusq  in  orga 
•».L  diilo  nieis.vndc  intclligitcpfiunorgani 
caoovnio  cis,cum  dicitep  * diftolutio  mdiui- 
nu.  (ionis  confiftitin  coniundlione  me 
brorum,Poteft  n lhilominus  fieri  in 
I aliquo  ci  membris  conlimi!ibus,fi 
- cut  in  fradtura  oflis,vc!  incifioe  car 
m nis.&  hocintellexir,  cum  dixit q>  fo 

fljd-wuo-  jutjQ  * indiuifi.rq>crituria  folutioe 
1111  rucmbiorum,i.  q>  ficut  reperitui  Co 
’aJ.vnio-  lutio  * indiuifiin  aliquo  membro 
Bit  cum  alijsconiuncto,  licetiam  rc 
ritur  in  aliquo  membrofolocxl: 

**  a.  .1  .*  f*  . . : . rt  a.  • . . l 


produccrctw  tempos  tins,  dietre - 
tur  ulcus,  Sedfaila  in  mufiulis , 
UelUtcrtu  diet  tor  4ttntto.Sed fk, 
6ia  tn feU  cute  dieitur  exeonatu . 

Solutio  fafta  in  ligamentis  diciff 
Arabiciyabar  fed  attain  chordis 
df  alhucar.Sed  facta  I came  df  mi- 
nus. Sc  fi  nrodacitar  trmpus  eius,dp 
▼lcus.Sea  cum  (eparatur  cutis  a car 
nc,  dieitur  excoriacio. 


Capitulume^de  rebus  egredie  e 
tibusa  nacura, videlicet^  c 
*{  }-de  Caufis 


•{morboru.}' 

ntur  in  aliquo  membrojoloexlltc  _ r ,•  ••  • *,r  . \ 

te, dt  alij  non  coniundo.  & intelli-  f Auft  ditttduntur  m [nt  ^ 
git  de  ditto  fuo,f:cut  dislocacio  bra  \.  lJnifc(T4J  apparent es  3 h 

cbij,  Scfolutio  vnionis  in  membris  faheet  ctntinfunt  cuti,  & fuperr*  <■ 
organicis, & eft  illa,quam  dixit  pri-  Canc9rp9ntm  fat  ™ ^ mxi 

us  in  coniunCtione  membrorum . J ~ l ° , • - 

^ketiam  mhoc  capi.nunus,vdj>c-  percufitt,  aitt  ruptura  conttnge 

**'  Poft^ 


disabfeifio. 


Digitized  by  Google 


Partis  j.Tra&.ij. 


1 PoAquam  perfecit  relatione  de 
fpeciebus  morborum,ccrpit  nunc 
referre  etiam  caul'as  efficientcs  ipfo 
rum.  Et  quia  tres  funt  fpccics  caufa 
rum:funr.n.quxdam  extra  corpus, 
qux  primitiux  3c  manifest  nuncu 
pantur : 8c  quxdam  funt  intracor- 
pus:ex  quibus  quxdam  funt  ,ppm 

3ux,qurj  coniundx  dicunturmux 
am  diAanies  3c  remotx,  qux  dicu 
tur  anteccdcntcs : ideo  catpit  nunc 
diaidcrccaufasin  has  tres  fpecies. 
Vndc  inquit : Caufx  diuiduntur  in 
manifcAas  8c  apparetes,  & eft  in  ten 
dcns,q>  caufx  diuidantur  in  primi- 
■ tiuas,&  anteccdcntcs,  Sc  coniudas. 
Confcquentcr autem  dicit,qfunc 
caufx  pnminux,dicens  quxfcon- 
dngunt  cud,  8c  fuperficiei  corporu, 
3cc.ficut  ignis qui  calcfacit,. Sc  nix, 
qu^cxtcmis  occurrens  infrigidat, 
8c  ruptura  ven^  connngcns  ex  fal- 
tu.faltus  lianq;  eft  caufa  morbi  co- 
munis, vtpote  folurionis  continuira 
risrScigms  8c  nix  funt  caufx  morbi 
«onfimilis,qui  eft  in  memhn*  con- 
fimilibus  fpccialiter  gcncratus,  vt- 
pote malx  complexions? 

17*  Ex  c unfit  etiam  funt,  qua  dicu 

^ tur  coni  unfix,  tX  ipfx  quide  funt 
i-  inter  has  frecies  differences . (X 
hoc  qutdem,quia  quadiu  comma 
tur  f utrefailu, cent  muatur  ftbrn 
putrida.  ex  c outfit  etiam  funt, qua 
antecedentes  appedontwr,  ornni  re 
plet\f  cor  fori  congruent  es. 

Caufx  intrin(ec$  diuiduntur  in 
caufas  propinquas , qu$  couiundx 
dicuntur , 3c  funt  propriq  3c  imme- 
diatx  caufx  I xgritudinc.&  ob  hoc 
rcor  ipfum  dixiilc , q>  (in  tdilfe  ren- 
tes inter  has  fpccics:hoc  eA  didu,q> 


faciunt  dilferetuiam  inter  hasfpe-  O 
cies,  3c  qjfaciunt  differrequafdam 
ex  fpcciebus  morborum,in  quibus 
funt,ficutputrefa(Aio,quxcA  cau- 
fa caloriscxtrnnei:3c  caufasdiAan- 
tes  3c  remotas,qu£  anteccdcntcs  no 
minantur:  ficutcA  repIetio,quccA 
caufa  opniiadonii,3coppibitio  cau- 
fa putrcfadionis , 3c  putrefadio  cA 
caufa  fobris.  EA  autem  propriuin 
caufx  coniundx,  vt  ipfa  ablata.tol 
latur  3c  auferatut  morbus. non  au- 
tem ita  eA  dc  anteccdente,  immo  e 
conuerfo.  3c  ob  hoc  ablata  putrefa- 
dionc,aufcrtur  3c ccflat  fcbris.qux  E 
tamen  non  aufertur  vel  fepaxatur, 

|cfi  repletio  auferatur. 

Excaufis  efficientihus  ~)>niuer  177 
faliter  eft  quicqutd  comtmpu  me 
hr i complexionem  ex  mfufionc  hu 
morn  ad  ipfum. 

Quicquid  caufat  membri  corru 
pdonem  ex  mfufionc  humoris  ad 
ipfum, habet  vmuerfaliter  rauone 
caufx  elbcientis. 

Decaufiseffufionis  p 

materif,  ,7g 

Hxc  funt  potetia  impeUentu, 
tX  dcbilitxs  feu  impotetia  recipie 
tn,<zx  midiitudo  mail  humoris 
ftnentis,(X  latitudo  meat  mm,  et 
debilitas  nutrttiux : hxc  emm  eft 
fufficiens  fumma  earum : necnon 
etiam  quia  tudebis  quaht.it em  in 
Jubftantta  corporis  exiflentem  (i.- 
per.tri , O'  ad  Jitam  contrartam 
dechnare. 

Cauf^jnfufionismateri^ab  xno 
membro  ad  aliud  funt  forus  poten 
da  cxpulfiux  membn  humoreni 

im- 


•v  v 


* • Carmcorum 

d impdlenris , & debilis  virtusmcbri  fna  Tducere.fdolore.  Sut  afir caiidi  K 
rccipicntis . Et  fccQda  cx  eiscft  mul  dua:  fpcs : quarfl  vna  eft  calida  in 
ptiidohumonsin  membra  impel-  potcaa.ficutallium.&pipcnfecun- 
/ac.  Terna  autem  eft  lantudo  mea  da  vero  calida  eft  aftu.ficut  acrcali 
xuum  inter membrum  recipiens  & dus  paulopoft  meridiem. 
wnpeUen* cxiftemium  Scd  quarta  gx  fa jfat  , r g 

fft  debilitas  numnuae  in  membra  ; * 'r'fT 

recipience  Jc  hoc  eft , f m <p  videtur  "***?*  curporu ,Jicut  Uitr, 

jn  hi.cjuod  intellexit,  cum  dixit : St  & corrupt!*,  (TputrefaPht , gr 
debilitas  nutntiuar.dt  poteft  tolera-  ctli  panutM  , ct  anod ports  cutis 
p cpipf.  intellexit  q,  debilitas  virtu-  dvfat  ^ conlirinoit , Rent  atr. 
E23J---*  C°nHan»  Excaufiscalefacicntib  iuotfoi- 

“I  mTbr°  "S'  tes  mott,s  a^ficut  ira,&  motuscor 
pcllente general ttu.Imellexitautf,  federates,  St  humorumpu 

cum  dixmnecnon euam  qum  vide-  !„&aio,*8c,bi  paruitas>  * ^ 


V biscjualuatcm  in  fubftannacorpo  <*<¥ curis poroi cFaudit, & ftrlgi^  l 

™ riPCran ’ &*1df,aT  “Ciuala»nep,& aer fngidus.&iSri 
comranam dcchnare:<j>  vidcbisah  lia.ouiaqfi cutis c6ft?inSTcalor' 
quern  ex humonbus membn qua-  fuffijatur , St euentariprfh.bctur; 


■■■  f qpoaM 

lira  tern  vincere  St  (uperaret& ad  fui 
comiariam  u anfmutarc.  rude  eft, 
ac  ft  dicetct,  <p  vna  ex  cauiis  expul- 
fionis  alicuiu?  humoris  ab  aliquo 
membrQjcft  nocumentum  forte  U- 
fiUS  rnembti,  caufaru  m ex  illp  h uo 
re,qui  in  eoexiftit.  £r  nihilomirjus 


&inde  proculdubio  gnaturfebil*, 
<JWX  ephemera  nominatur, 

Caufae  aegrj  tudinum  at 

Cfrigidinte, 

her*  hartmt  *grnu~ 
dtmun  eft  ejmcquid  in  et  fro 


excaufisexpuliioiiisab  vnomcm-  gtfaaternrenerat.cr auandoaue 

broada huAefocum  membrilim-  pluitur  ex  eo  continuum, cut J^ir 
pcllenjfituaturluper  recipiens,  J 

_ r ■ ■ j • ■ tHi  aMt  eft tn  potentta,  yelut  cotin  ■ , 


■ >-■  o r w-  J Qurcquid gnat  in  corpora rn*»i- 

qmdem  coufa, quart  cotingat  cer-  dicate.foluiupculdubio  intetdu  co 

port  illnd,juod  mde  ridtm  corn  in-  iinuitatem,ncut  cum  eftviolentum 
gere  cenJneHit.tr fits  autem  tfm  al  & fortcjcfiotq;  tunc  morbum,qu» 
lit  eft  calidum  in  potentiated c *-  continuitatisiolutio  appellants  : ft- 
IJ  a cVr  . i n tn.  cut  pater  in  folunoncdigitorum  e* 

. vreftua  * m m a^H  Ca"T niuccontingente.  Actus  aurem  Sc 

' “T  J ^ opatiocx  fngiditate  diuiditur  pri- 

Intcndit  hie,  <p  calorexfis  in  cor  mo  in  duas  (pes,  (icut  Jf  oprstio  cap 

Ere inducatin co illif,  qd eft  ca  do  ringensex  calore.Eft.n.quardam  it) 
is.vncftacii  diceiet,  q?  Tducit  in  frigidano  in  potcntia,(icut  h voicyz 
eoillud,  quod  eft  aptumdenatuta  mir&qujedam  actu,ficnrniuis. 
v fa.- 


M 


tip  acus. 


lima  it 
liz. 


Partis  j.Trad.ij.  * 4 r, 

Fames  eft , cum  pabulum jj>i-  mina^Ercftquidfneoe/Tiria  ca!on  D 

" J naturali  Tfpirario,&:  mofio.vrrrita- 

uo.ficut  igni  cuetatio,  vf  cxfofdatto 
Fortts  o yahda  corporis  deft  1 14 
tas  cocludit  color  em  in  cor  pore, do 
nec  extinguatwr.  corpus  immode- 
rate rarum  feu ftongiofum  de  fad 
li  mfrigidatur  sum  ftt  propirujuii , 


J - r w two  ro  If  * 

81  rituum  termmatur,cr ficut  cotin 
git  cum  terminator,  O'  confumi- 
twr  oleum  in  lampade  hel  curcibu 
lo.lrehement  etiam  fat  writ  as  , o' 
erapulo  color  emfuffocot,  O'  ex- 
twguit. 

Cum  aurem  eft  femes  adeo  for- 


v'u“*  auiciii cic rsnics  soco  ror*  * ,o  ^ J**  j' 

lis  Sc  valida,qj  adio  * natura: , qua  O'  difpofttum  ad  hoc  , ut  in  eo  ca- 
corpus nutrirur,  tcrminatut,contin  lor  defacih  dijfoluatur. 
girquidemfpiritufidiminutio  feu  Immodcrataco 


cxtin&io,&  corporis  infhgidatio.& 
ftc  criam  accidi t fplcndon  luminis, 
B feuflamm^diminutsojcumefto- 
Jc»  in  curcibulo  omnino  confom- 
ptum.vel  etiam  diminutum.  Etfo- 
pctexcedcns  crapula,  cuius  cau  fe  eft 
iupcrfluuscibus,  vclutcontinpit  in 

l ) r O . n^n  r i K 1 1 r « m m 


'rporis  defitas  fic 
ealorem  in  co  rccludit,  donee  extin 
guatur.ficutcontingit  ex  terms  in  i- 
gne,quando  fine  rcfpiraculoomni-  _ 
no  cooperitur.na  moderata  &par-  B 
ua  den  litas  ealorem  confcruat,  Sc  p 
confequens  corpus  calefecit:fed  im 
moderata  ealorem  extinguit  natu- 


profequentibus  immediate  appeti-  ralem.  Et 
« *um,cft  caufe  infngidauoms . hare  pus  nimis  rarum.  nam  minuitur  in 
ui. ealorem  teg.t,*  foiFncat  natura  eo  calor,&  paruuseiScirur:  ficutco 
lcm.qucmadmodum  excedens olei  tingir in  dibanis , & baincis  multa 
tjuantius  tegit  ftammam. donee  ip  refpiracula  habentibus. 

femommnofoffbcctj&cxtingaar.  Cax  argritudinu  exhiiidiratc.  , 

Jf  Mottos  autem fortes  cr'dmrm  r ^ ** 

font  can  fa  enamor  toms  ffintnum 

Crinftigidotioms  corporis. sfwete  — j ^ms.  aetoarr 

* etiam  infripidatur  color,  ficut  O'  stsjua  calido  dulcis  fuper  tofu  cor-  humi  ^ * 
Cftammafumoexttngutfur.  pits  infufa  eft  burnt  da  in  ailu.  f 

Cum  tempus  fortium  motnum  Aflcrit  quod  humeclantia  font 
produciniijinfrigidaf corpus  ex  eis:  caufer  bumiditatc  fecicntes.  Sc  funt 
licet  in  principio  corpus  calcfactSn  <pi>q;:cx  quib’eft  humofHisTacftu, 
tamcncum  producuntur,indefpiri  vtaquacalidaiquodquidemimdli 
tus  educunmr,  Sc  percofo^uenscor  git  xcru.du  fucritaquadeleclabilis, 
f us infrigidatur.  Quicsetiam &o-  & eius infufio Tuper corpus  multa. 
cium  corpus  infiigidant:  quoniam  Ex  burned  antibus  outemipo-  ig( 

zsssbb&b££ 

per  ealorem  naturalcm,  Sc  ex  ca  fiif  *eleUdbUim>£aJei  recent  is, ([met 
focatur:  ficut  extlguitur  ignis  cum  nrp’  ris,et  reclufo  bumiditatu,el 
fiimo  prxmitur,&  fopra  ipfum  do-  moderata  refeftto  yd foturitas . 


Canricorumr 

Ex  humciftantibus  in  potcntia  brofumconfunilium,ACccdItaunc| 

funtficutpotusla<£Hs,c(us  pifcium  ad  tcmcmoradoncm  mcmbiorum 

in  aqua  dulci  habitanrium , cafcus  organicorum. 
rcccns,quics  corporis,ocium,&fatu  Caufa:  fgritudinum otga 
ntas  im  modcrata,&reftri<ftiq  humi 
ditatum  in  corpore.lntcllexit  autc 
humiditatum  rctentionem  fieri  eX 
his,qucredncnthumiditatesin  cor 
poiibus,(cu  prohibentegreflumea 
rum:cuiufmodi  funt,qu$  poros  cor 

ponscoanflat,claudunt,&lQ)ifiant. 

Caufae  ex  fieri  rate 


..  . nicafum, 

Gt Aufemagmtudims  mem 
brerttm  funt  fortitude , (F 
potent  ta format  tua, o'  t- 
tiam  nutrient. 

Dux  funt  caufx  magnitudinis 
membrorum,f.  fouitudo  plafmad- 

Qr,MT» m.p  TjSSBSSr^  *“ 

nerantta , fen  fit  inteuci  ta  caufc  par  nit  at  is  membrorum  x * 9 

* y el  apprehenfa:  exejut  ctntrarld  eis,4ua  magnitude  L 

but  quadam  acht  exfee  ant  ,fcut  tff taunt  in  eifiem, 

borear.  O'  quadam potenttafeut  Intellexitcp  cauf?  paruicatis  mf- 

efufnapis : O'  tanta  fames  feu  biorum  fint  debilitas  plafmatiuae. 
ablhnentia,  per  qitam  humidstaa  &paruitas  matciix. 
corporis  confumatur.oomms  mo  caufa  corrytionts  firmarun* 
tue  fonts  O'  ytolentue ; contwgit  'fl «*  numeroJsm,litudmum:quod 
et tarn  corporis  extccatto  ex  yen-  I**'™  '**"*  malttia  comple- 
te foluttone.  Mtnis  '“ft™" •*  mAtTlce  C0MM  . 

Hxc  quinq;  funt  de  Cc  intclledla  gtt^St  » Iparmtate  Jfermatts^  « 
ex  modo  loquendi  cius  in  cifdcm.  out  male  egreffu  foetus  in  ortHjuo  , 
Vnumcft,ficut  cum  dicit,dcexfic-  tx  cunts  tortura  contmgtt  pccca-  i 
canubus  in  a&u  eft  boreas,  & ire-  fn  fa  nr  a, O'  forma, 

I quensinuolutio,&continuahabi-  J o . - - 

utio  in  terra  vcl  arena-Kt  in  poten-  Caufa  corrupnoms  formaru  me 
tia  (icutfinapiscfus.Erfamcscxfic  bricaditin  nuraerorecipienum  li- 
canscorpora . Sc  hoc,quoniam  ex  militudinem,& fkuram.&  hoc c6- 
cibo  naturaliscalorintenditur.  vn-  tingit  rationc  malx  complcxionu 
de ablato  ucl fubtra<fto  cibo,aeit  ca  matricis.Nam  malitiacornplexio- 
lorin  membriscorporis,&in  numi  nismatricisdifponirinterdum  pa£- 
ditatibus corum,  confumcns & c x-  fum,quodrccipitformam,&  agcni 
ficcans  ea.Et  fimilitcr ex  motib’fcr  talircr,  q>  agens  malam  Tpn mat  to 
tibus&  violentis  condngit  ficcitas  mam, autq>recipicns mala  torm; 
corporis.  Et  ex  inanitionc  fupflua , rccipiacaut  diminudonc  & par  ui  t 
ficutcx  fuperflua  phlebotomia,aut  te.fpcrtnads,qua  rcccpuo  tormr,' 
foludonc  vcntris.Poftquam  cxplc-  eiusadio  velgeneiatio  impcditu 
uit  remcmorauogc $gruuduusmc  quod  quidem  verum clt  rm  opin 


'Pams.j.Tra&.ij.  147 

A nem  nat,qtriopiWefle  iftfpdftria  {ytHt fipuer  debilitate  fide  Or  I* 


dat,citm  nonregittir  ab  alujtio,et,  *** 
if  Jim  tibia,  ant  crut  wde  franga- 
iw,  ~\el  tim  nafis  fercHtiaturta- 
liter , quod  indc  ttnfionem  cr  de- 


«?* 

B 


tepotentiaadbua.Contingitctiam 
interdu,ficut  didnir,pr?diCta  corru 
ptiocx  reextrinfeca.vtpotein  natu 
rali  cgrefl'u  fartus  in  natujiwtc.  fed 
fcanc  corruption? form*  repatant 

Obllctriccs  frequenter, fefciando  & prefionempatiatHr.mn  emm  Po- 
cutdccet,priusq  indurcnturonaA  1 A _ • - - _ • 

in  fumma  corru  duo  form*  aba-  materia  reflificanjimouea 

tra  accidit,  vel  ab  imra.ab  intrarj-  dr  <jnis  tmpotens  Je  fiftmere  ra- 
tion accidit  vel  mali tia agenps,  aut  ttfine  fiatlwra  of  is  rnndurn perfi 
jualma  palli  Si  recipients,  vd  am*  ffc  coufolidata 
babus  fimul.  corum  autem  raalitia 
critabcifdem,auramatrice.‘  • • 

Exhu  etiam  ejl  natrix  ,fide- 
Ityuent  fafciando  ipfim,aHt  eie- 
Mando,yd  defrimtndo  ipfum . 

Nutrixet  e caufa,  quare  nari  me 
bra  tortuofa  cfficiuntur,  cum  errac 


H$  autc  ca^  omnes  font  extrinfe 
estnameu  permittiturpu'erambu  ® 
lare,anrcquam  habcarpotctia  am* 
bulandi,  conringit  quidc  ci  obliqui 
us  leu  rortuolicas  fuaru  tibiarum . 
corrumpitur  et  forma  in  aliqno,cfi 


corrumpitur  et  rorma  m aiicim 
fraftu  merit  aliquod  ex  oHidi: 


msip- 


in  fafciando  ipfum , feu  in  ligando  priufquam  eius confblidano 

ipfum  cum  fifeia;  Sc  hoc  qu  ta  ex  te  pc'detatur , moueatur . 


nenute  & humidicateoshum  ipft* 
augentux  lecndu  figuram  cxligatu 
xa  eis  impreflam;  ucucccia  conun* 
gi  t,errorc  ab  cade  commiflo  in  clc- 
uatione,aut  depreflionccius. 


Hoc  etiam  fdcit  multitude  htt  194. 


morwn°  [yZr*/]  in  leprofis  , et 


‘b*— 

l far  hi  fas  eorwidem  :ftcut  m he-  ^ 

Hie  am  dsuturnam , cr  continual  phdnfic& 
tfx  V el Ji for  fan  augeatur  in  eo  et-  fibres  patsentibus .]  ntSJ.** 

; r bus, out  adnutriedu  mol9  exifiat.  Iu  leprofis  quidem  eonringit  ge  done  coa 

” , < • nerahter  corrupuo  forms  mebro- ““**• 

rum  foorum : & fimiliter  codngic  * 
in  exteuuarts  Sc  confumptis.  Caufa 
autem  huius  liccitas  eft,qu{  cu  drf- 
find rate  formam  recipit . 


Exccdens  cibi  extrinferi  quanti- 
C tas  fitailiS  eft  caufa  corruptiois  for- 
ma ; ficut  Sc  exccflus  materia  Itrin 
fccs,£conringens  a principio  gene 
rationis.&  hoc,quonia  ex  multi tu- 
dine  materia  dcnilitatur  virt’plaA 
ihatiua  in  produftioc  forms.  Et  fi- 
militer vr  contingere,cum  aufcnur 
fibi  lac,&  nutritut,&  cibatur  nutri- 
metogro flo  ante  tempus  c6 Denies 
ad  nutnendii  ipfum  tali  nutrimeri 
ro . nam  cum  (ubripiturhumidum 
fubtilcci,  puu  lac,corrumpitur  qui 
dem  magmtudo  membroru  in  for 
ma  a principio  in  codcm  imprcfla. 


Auttortura  order  faciei  eon  iff 
tingens  ex  molhtie , et  relaxatio- 
ne  nerui,aut  corrugatiene tier 
Ml  tenjione "\erfus  coltu  decimate. 

Proculdubio  c5s  ifli  font  mor- 
bi.  Na  toitura  faciei  fit  rclaxationc 
&molIitiencrui  cxiftcmis  in  parte 
conttaria,habentc  colligantia  cum 
pane  obligate  habctc,  & pan  infir 


. , . ....  Canticorufft 

® ma  etiam  non  eorrugartir.  Fit  et  in  (kmi  gencrattifn  in  aliqno  mftro ! 
terdumteniione&corrugatioencr  cxtcrius  anguftat  meatus  Sc  poros 
ui,&  tunc  proculdubio  pars  lalaob  conflnngcndo . Confhmgit  etiam 
hquarur,  & corrugatur . cos  medians  ftypuca . 

m fifnjim  m-  rlmcrmAm  ,„,„y 'mfm„ 

rumpunt . . et  carnematurahter  au?metata. 

Caquidem  hmoi  mapoitcmati  ° 

bus  eft  putrefedio  rcliquiarG  fua-  Excaufis  meatus daadedbuseft 
ium.Sed  in  vlccribus,  & vulneribus  CUm  vlcus,  vulnusucin  naturalitcc 
caufa  ell  mala  coiundioipforum.  confolidatur : ficut  connneit  in  co 

^ Caufae  claufionis  meatuum  folidatione  longitudmis  rcl  fottfi 

ciri  meatuum.  Verruca  etia  »n cis 
nata  cl  t cz  caulis  claufionis  eorum: 


*9% 


*97 


S^Apientes  dederunt  operam  uafeitur  enim  lntcrdG  in tcrius,  ii- 
lncolleff lone  eorum, qua fmt  cutextctius.  Exeisctiacaioeftin- 
de  renere  claudentiumCT'  obtura  naturalitcrineisnata. 
tmm  poros  et  meatus  : ex  quibus  Hoc  etiam  humor  fact  t,aut  [a 

font  fortitude  retcnttua,cr  debt-  ^s,uelfanguts,  Lac  coagulatum, 

lit. u expul  fua : inter dumit  fri-  tr’aqua^[  3 

• J-  Coni  fetephu  mores  infundutur 

ad  concauiutcm  meatuum, qui  re- 
plent  & obturanteas.&  (itr  facie  fa 
nies  in  eisexiftens . & fifr  fecit  fan- 
guis  coa^ulatus,  & laccaiearum  . 

Hoc  etiam  f taunt  uermes  la 
Pis  , CT  fax  fee  a dura  ,cr  aer , 

H . . .3 

Hoc  intelligit  de  vermibusgene 
ratisinintclhnis,cxquibusaccidit 
e [ apoffema  etiam  angufat.  3 et  colica.  per  lapidem  cnam  intelligit 
f [ o bltquat  eos  per  coslriElionem  lapidem  in  vdica . & cnam  calculu 

I txteriitt  in  ahquo  membro  cent-  in.tc™bus  • ^ P«  aerem  intelligit 
n 7 . o vctolicatcm  <*roilam,intcrdu  xnca- 

_ T&tAYfl.  I flTVSQlt  CtlAm  COS  77JC~  nicnKtunnrt*m  mrln- 


gus  eft  caufa  hums. rt  [ ] 

4‘cfcere-  P°”  & meatusclauducurdomi- 
pr^io  vel  nio&fbititudinc  rctetiu?  vimuis , 
ccuciunan  & debilitatis  cxpulfiux  . frigusetii 
do.  coaid.it&  coftringit poros &mca 
tus . qd  quidc  patet  ex  corrugarioe, 

] feu  coadunatione  neruorum  ex  fri— 
goreconringcntc. 

, 9 S S seat. is  ettd  et  or  El  at  eos  ual- 

e’velftri-  de:(T Jmilitcr  faciunt  ligatura: 

&urf,  cu 
4t6tcjam 
coar/ftwi 

&apo(te 
ma  coar- 

£ efitoriio  ratam  ’ 1firlngu  tt,Mn  eos  me~  tus  obturantem . Inde etiam  corin- 
eterius in  dicind  flyptica . git  vna ex fpecicbus colica: , fcilicct 

alujuo mi  siccitas  audaT  aliquo membro  illa.quxcontmgitcx  conclulione 
ftringit&coardatporos&:  meatus  vcntofitatisin intcihuis.  Ex  hisau- 
cius . Idem  etia  facit  ligatura  feda  tem  caufis  contingit  vt  pluumu  rc- 
fuper  mcmbrum.Proculdubio  apo  ttnuo  fetcum,&  yrinar. 
r ‘ Cauf* 


too 

c'.licoag* 
lata.i. 
phlcgma 
groifum  , 


M 

xat 

h.f.  venro- 
iiuscoclo 
la  in  mca 
tibiu. 


bro,&qn 

que 


Paras^Tra&fj  t , g 

fi  ntMfuifH*  ■»— -j • .a  . * 


ter 


Caur*  apwriofljs  mratuum.  contraria  eaufe augment!  ipfia^e  0 
aperittonit  meatuS  iut  diminutio  materia:. 


— tfuntfirtttudt  txfulfiH4,tt  Caufx  arperitati* 

dcbihtat rcte/ltiua.  ..  A • ■r 

Apertio meatuum  cqntlngitfbr  C > *fattdte  int 

titudineexpulliufi  3c  debilitate  me  “**10  humiditatiSt  <ju* 

Oux/cilicet  a caufis contrai  i js  eis*  a ,nterdum  ex  humor  e fiigidt  cotta 
quibus  contingitclaufio  ipforudij  £,t>HM*rt,ft)pticit4te ciktrum 
pu  ta  debtlitati  expulfiuq,  & fortitu-  er  meitanarnm 

4 • • McpronUJobk.  motejcMfi, 

AO;  . Ex  hit  ettam  eft  onvus  medt-  atgmudinGexafpcritatc  gcoerata- 
citut  aferittua  cahda  C r humid*  rum>dicens  q>  dheiens  af^ritatem 
neceffariir-  , dl  quodaufcrt  humidiutem  ficut  -» 

. jj  Ex  caufit  meatus  aperitntibus  'duLi1^!* cfi'nfilndl'ur act can 
* eft  vfos  medicmarum  apefitiuarm  idc 

net,;  dubium , quin  me&iti*  caU-  usfac«'.*P«lu*, & «bi  Iky 

da  Sc  humida  meatus  apenat.  mcdicinat.h*cctiim 

Caufae  aegritudinis  in  numero  ♦ ^ Ufj  _ f*nutni  exdperant. 

§04  / \ V~ tfqtud  AHgttnr  et  exec*  CM*ft  lenient  after  it  at  em  eft  »8> 

t 3 dit  ntimero  in  nolit,auge ' *****  ^Mmtr  u,fi0ftUt  (ST  tmnt pin 
(tcut  ex  multi  mate-  &tte  > wclubjum . 

n a : 'vt  digitus , ft  fuertt  materia  quod  habet  viftofitatem 

ZXi±Si£8£% 

ieria  lUaudaviliSt  code , Sc  oJeaginoft » 

- , Quia retulerat caufai apbrtiohis  ,h  . ...  t 

•edaufionismeatuujincipitnucre  ^u*COmunchont9,  aVliitv  ^ 
ferrecaufasaugcntex  vcldiminuen  ni9  feparatorurtt  i * 

C tCSDUtDCCUm  ™*rorum:  ™de  in-  JHaddubio  cmne  Mud  it  10§ 
quittpquicquidaugeturin  nume-  I-/  aZ  „*  at 

romebrorfi  .augetur  proculdubio  -*■  euiut  nutUraeft  ~>/tftet  fe~ 
ranoncmultituXuis  mater  iei;  qua:  faratu  ah  alette  > cum  alic/uo  mo - 
fi  Ajcrit  laudabihs. erit  quidem  cor-  do  ef  ywtuf  x ft  cum  eodem  reman 

--  • W.wdcaadW  natural*  ficut  feat*  .etl&. Si  - [ydnusln^  debue  cvn-  aSktife 
digitus:  fi  veto  mala,  eru  corpus  in-  Ari  L , 

naturaJe,  ficut  eft  illud , quod  fana  i^uoifit  ret  in  mtmbrt 

appeilatur,  & augetur  fub  lingua,  tnopmata  > tfle ndetur. 

S6 J quuejutd mmuitur  in  mbit  m Proculdubio  nun'c  retulit  caufas 

rtntemtrr tUtmem  feeimut.  coniunaionee.us,qubdera»Gpari 

Caufa  dimxuuuomi  numenefl  tfi  a mebm.rndcait : Piocnldubid 
*T:  b»n He 


Digitized  by  Google 


- v . iCSnticofuiti  ; 

C omneillud,  drcirinS  mtoia  cftn  .Omrtemcbrff,  cuius fitusiudicaR 
llet fcpararu  a membrofibi vicino',  timpcrnaturamcfle  inter. pfurn& 
&c.NS  cu ett  tails  f.tus,arcid.tq;  ci  ahud,.ta  y fecu  co.m.ngatur:  fiqui 
vt  comunaatur  mcmbro  il^procul  d£  conungatc.  q>  feparctur  ab  .Ho , 

« I - °r  l • *1  “ — ^.NAm.Kns  ak»i- 


Ut  v.a  Y » 

quauis  tabs  leparatio  nicbris  orga* 
nidi  referatur : crunt  nihilominus 
proculdubio  cax  ieparaoois  vniu* 
excisabaliodenumcro  caufarum 


vt  comuug.uui  muuuiu  •■•if 

dubio  caufa  huiuscru  fignacum  VI 
cus,vel  vulnus  in  fiiperhcie  cuiusli- 
betex  pr^didtis  membris.  accidit.n. 

fiterhoc,  vtfuperficies  vnius  cxillis  — • , 

membris  viilneratis  cu  fuperficie  al  foluaon.s  connnu.tans appiopr.a 
terms  tnembri  vulnerati  con  fol.de-  tar  mcmbr.s  conf.md.bm  qu?  pro- 
tur,  & vmaf:  queadmodu  cotingu  Pnc  md.u.fi  folutio  aP£llatur;c'P  . _ 
hoc  in  codcvuinere  perftfoluge^  ktm.dcmadcaulasrcfcrtpropnas  « 
nerato,inquo.f.  fupcrficicsquarun  conleqncntcr. 
dam  partmei*  cu  fuperficie  aliarfi-  Caufa:  folutionis  indiuifi. 
ciufdc (olidatur& vnit.&ob hoc!-  _ . . 

H quit,  9 videbis  in  cofolidarionc  vul  /A  l^xdum  efi  humor  haUcns  “ju 

nerisalieuius  m£bri,cu  indebite  co  ^ J ~\imtO quail  t at  em  yjh-  trcfaciiul 

lolidaf,&  aliter  oua  fperares , almd  b r ^ edefathui,  »«“*">* 

ouam  fpcrarcsacpaticmc  euenit.  L , a r,-  ''ua'&  “** 

^ ‘ O'  eorrofiiiam,aut  hjpofiafis  im-  irupuul. 

so?  Ex hoc  et  efi  fortitude  immu-  ^ ^ ^bibita , contufionem 

tat  its, O'  debiutds  informants.  conrertnit  ] yel  > tfcofitaa  relaxis  da  aut  <U 
Proculdubio  mebra  natural,  ter  deberet  r»d  fait  us  co  lrun*** 

dSnterdQ  aponc.p.o  o’perat.o-  tttndens  , imam  O'  difrumpt w, 
nis  ipforum  cx  fortitudine  virtut.s  yel lapi f ojfendtns.  O' cont  unties. 
eeneraauq : & maximc,qii  dc  natu  Mot  <p  ola  fbluunt  c5‘ 
ra  eoru  eft  vt  multfi  vniantur, « co  tinu|[J^  f |uunor  Corrodens,&  ta- 
iunpantur.&  vnu  efhciantur.K  in-  ,i(jus&  hyp0fta(is  mcmbrorucon- 
terdum adijeitur  huic  deb.htasin-  wfiua  ,nccnon  humor  vifeofus.  dip 
. T formatiu^.  accidit  au tern  hoc, cunr  iocantlu_n_partcsmotiuz  cxlaxa-  » 

1 ipla  aliquam  partem  cx  membris  ^ „nS  « infaunfc  &f.mifitet; 
ieparat , & fequeftrat . (altus  (oluit  continuitatcm 

Quammf  jeparatio  contingent  rumi&  lapis  lxdit,&oftnditmem 
tuthbet  ex  ets , de  quorum  natura  brum,  & camera  contundu . 
efi  \t  jit  in  fitu  coutnSU,  fit  deg  * ex  eit  funt  m edicmx  eorrtfi-  1 1 *■ 

nertO'numero  a^ritudmum  fi-  **,£7-  ufius,ut  ferru  corrodent , 

srs  tonfittnntt  ifl  OTVdl  jey*  / dUdUtAotiHC  HCfltMf 


x 10 


Here  (X  numcro  r ud&r  ujuh*>w jctt**.™  • , 

tus  O'  pofitiorus  in  membris  orga  ^ ^ quandoque  nentuf 

ntcis : nihilominus  eft  propne  dc.  fitndit  rattone  tenfioms.tdem  ett 4 
venere Joluttoms  mdiutfi/eu  contt  u ,gms>ficnt  o'  *»  extern. 

nutUtis  : cuius  qusdem  JjolutloHU  Hoc  to  turn  efi  per  fenotfi  & ran 

* — ntCiOiim  nnn  cioono  • 


east  ft  ha-  referuntur  • 


uifcftunvdco  non  expono . 


c aecnci- 

bui 


Parti  sj.TracV.ij.  i 4 9 

A Capitulum  tertiom  de^  rebus  • • Egrcfl'usopemionha  dilpofioo  D 
egrcdienribusanatura,fi£  ne fua nacurali fit tripl inter: aut dc 
funt  accidentia}  bilimurjauromninoaufrrtur.aut 

- fic  immuratur  q>  indcbite  fiat . Vn- 

Qj  ■ 1-  f de  exempli  gratia,  (I  digelhua  fto- 

ex  accidetibui  re  macho  aebltctur.egrc.T.eru tc. bus 
peritmtur  tn  operatiom—  indigcftusJi  vero  auftratui , qualis 
fc  bus,  CT  quad  am  tn  qsti-  aflumiiui^egtedietiir , fed  fi  calore 

bufdam  corpon  contingent  tin*,  et  vrctur  quidcm-ti 

■ J ■ J J" L l btis,&  fumofus  cfficietur.  & hasc o- 

qttaiam  megrcdicntibue  ab  eo-  <fcm  genera  fic  in  omn.bus  opera- 

ACM : put 4 Jp lit ojcrc thus , L uon  inns  Hint  reperta.  hoc  cnirn  no 
JufangHinUy^futUre^yrina.'  turn  eft  in  vifu. 

. Quoniam  tS  explicuit  rememo-  • vMitaetmm  operations  >/  f J 
8 rationem  dc  morbis  3c  lpforfi  cau-  fit*  eji,cnm  aliquu  debiUterhidct;  L 
„ fis»incipit  nunc  referre  accideptm  gr  ipfius  ablatio, cum omninoyt- 
C‘  poftipibscoridngent.anamaccn-  fHS  prohibetur  ytl  aufertm-.a' ip 
♦jaconfcquuntur  morbos,  licut  & r r ■ 

morbi  caufas,  & ue ceftario  hunt  ex  fim  (irrt,Ptu  tnconuttutm  un 
cifdcm.  Inchoauit  autem  in  hoc  a mutattOjCum  imagtnatttr fie  Indf 
diuifioneaccidentiumY  eorum'pri  re,qua non  yidet. 
tna  genera,  vndr  1 nquit  q>  ipforum  - Excmpium  debilitadsopcrario- 
<unt  tria  genera. Quorum- pi i m u m njs  <qt  ficut  debiliras  vifus.Et  exem 
*ft  accidcntium  ab  operauonibus  plum  ablarionis  cius  eft  ficut  vifus 
membporum  aflumptorum: vtpote  ablatio,  & diciturpvopnccarcitas. 

* nocutnento  ipfbrum.&hocquide  ^tenaplurn  vero  malij & corrupta; 
eftcemusex eis.Socundqin eftacci  operadoniseft, cum quis imaginaif 
^ , dentiurn  a qualitatibus  corporis  afi  ^ videtqux  non  videt.i.  cum  vidcf" 

' fiimpronsmipura  a citnuuate,  ma-  ci  eflcq/noneftificut  eft,  cum  vide  F 
C tie, Sc quahtatibuSaIijs,quccontm-  turei  vaumduoefle. 

gant  corpori*  poft  ^gmudwcm  ex  . 

, immutatione  ipfius. Terri  ura  gen*  Exefnpla  accidcntium  propor- 

eft  accidentium  iumpro/umab  e-  tionabilta  reperimtur  tn  acctdtn 
grcdientibus  a corpore:  ficut  a.b  im  tjfa  Contw?(ntibm  altjs  ope- 
Jnutationcfiecum,vnnac,&iudons,  r t ° J ‘ 

fiefluxu  {angumis>&  alijscxcurib*.  r . * 

tr  , ■ H?ctria  genera  accidcntium  re 

#.14  Egrejfus  not  ur alts  operations  pcriUritur  in  omnibus  alijs  opera- 

a dijpofttune  fita  efi  triplex  ,fitp~  donibus, ficut  & dibhi  m eft  de  opc- 
fim  deb iht as,  tpfitu  ablatio, <CT  tp  radonc vifus.Eft  autem  fnendum, 

■fita  immatatio  , feu  corrupt  it : ? JP(linet  mo^bl  fun/  auf?  horun» 
quod  tn  qmhbet  mmbro  efi  etta  immucatio  opcrationts  j m6 

mantfejhtm.  • ’ « bro  confimili,em  qmdem  cauia  ip- 

Coll.Aaer.  II  fius 


Digitii 


3y  Google 


- 


Canricorum  '* 

>iunturqu<^airtodorattf,  Seat  la  K, 


aDeaecfi 
tib»  pcep- 
usnt  fenfi 
bus. 


morborum  organicomm 


trefadlionis  Sc  (imilitcr  calefeftiois 
Et  ex  as  font, 
fenfum  guftus 


^ eifdem  conringends. 

Accidentia  fuperaequalitatc  fuofapdreper  f 

corporis,}-  percipiuntur  s ficut  cc 

ll7 


amaritudo,vel  acetofitas.Ex  his  ac- 


b ifteritij  br 


percipiuntur ; ft  cut  conti  ngi  t m ofe 
icccoiitas.Ex 
qux  fen 

- & ..rutduriti 

entwM  cjudlitatum  corptrt ten  gens  m£bro,in  quo  eft  canciofum 
tinventibm  , ficut  atnmtatem  apoftema.Sunt  autem  quatuor  hu 
-•  --  - - mores  caufie  hoiumaccidcntium. 


-"Y’f"'-  cidentibus turn, fenfu  tafl’co. 
cifit  tnterdum  aliqmd  ex  ac  gnofcuntur ; ficut  duritics 


conun- 


tumorem  "V» 


fit  perceptibdem.  Et  interdum  at-  - Accidentia  ah  egrediemtbus 
H tingit  tt  percipir  turns  tdiqued  ex  a corpora  ^ 

eifdem,  ficut fimm  >en(ru  in  hy-  £y  ^per  MCidentui  ah  egredien  1 1 * 
drepe.Et  peretpit  eeiam  ex  eif all - tibrnu corperefurnpt.t,exa - 

ijHod ftnfiu  odor atm,  quemddmo-  ta/ltHr  qtudem  qum^ftnfiu. 
dwnfatwemconungmem  mM  fMtfpKi« 

eeribueputridu,  cr  corrupts . Ex  ajj  cgtediennb’a  corporcallumpto 
eif  etiameii  quod fiufitporegufiu  run\iectidum  aumccum  ipforunt 
percipitur, ficut  catumt cum  acre  fenfuum:fic.n.eft!ncis,hctnin  fpe 

do  Vel  acetofitasm  ore  perapuur.  f cbus  acc,dcnuura  fu,nPtoru"'  ab 
. J ..  “ r hts,qua:  corponconnngunt.&ip{p 

Tddluetiam  tjHoddatn  ex  e*sco~  quidem  rcfcncascoufequcnccr.  , 

JluHTCMUri  durttfffy-yi ..  mpd:cr^,ufifium-„llufid--, 

I Accidcnria  futtipt*  a qflaifirate  fulfy tl  ficut  butyrum : (X  in  co, 

numcram  qwnqueifenfuum . Na  quodqmdemrauonedtf.Iuttemc,  M 
tx  ds  font  qux  attinguntur,&  per-  >«  refolutionts  egreditur,  ficut  co 
ripidjntu:  fenfb  vifus : ficut  tofores  tingit  in'vcntofiute,  ffcmutdtio - 
a narura  egredien resrputa  citrinitas  m ytmtu  etiam  rept 

■ ntHrmterdum  acetafiut,  *man~  , 

Ete.xeis  funt  qux  aurc , »el  auditu  tudoyiel ftypncitxs.(X  cum  tirind 
attinguntur , (oni  fciiicet  egredien  fiterit fcetid<t,(ignifi(4t  quidem fit 
resanatura:  ficcnimaudimrtugi-  pn -^erUjC ylcer4.iT mfitdore fen 

uetur.Ei  accidenobus  etiaxn  vetd»  tentus  >«  Ifijctjuf. 

; Ac* 


Partis  j.1 

IB  Accidentia  Vi(u  percepta  in  egre 
dicnnbus  a corpore  per  operatione 
naturae, fun:  iicut  rubedo  vrinar,  3c 
ipfiusnjffrwioin  fcbre  appatentes, 
& (teat  (putunt  (anguineum , i.  rn- 
bcum  ab  ore  eg  red  tent , Sc  butyio- 
fum , L album  apparens  in  morbo 
pulmonis.  Accidentia  autem,quae  7 
egredientibtu  a corpore  pcrcipiun- 
tur  per  auditum,(un  t fboi  connnge 
tes  ex  impulfione  nature,  fuperflut 
rates  a corpore  expcllcntistfacu  t con 
tingitin  ventofitatedeorfum  egre- 
diente,&  ftnnutatione}qu*  contin 
gitcu  caput  (iiperfluitatesdigeftio- 

B nisfuae  fuper  nafumimpclht,&  (in 
gultu  contingcnte  ex  impuilioe  hu 
morum  nocu  men  turn  ftomacho  I- 
ftitmnum.Scd  qui  pcrcipiumurper 
faporem,funt  ficut  acetofitas  perce- 
pta in  eo,  quod  a ftomacho  egredif 
cum  vomitu  : & Gmiliteramaritu- 
do,&  ftypticitas.hi  cnim  (apores  in 
terdum  cum  vomitu  fentiuntur. 
Qux  autem  odoratu  (entiun£funt 
ficut  factor  vrinar  fignificans  fuper 
vlcera  Yefiaetfigniheat  nibitomin* 
etiam  (uper  corruptioncn^&  putre- 
fa&ionem  in  corpore  exiftentem. 
Q39  autem  ex  iltislenfu  tadus  per 

C cipiuntur,  funt  ficut  fudor  ipfe.twr- 
dpitur  cnim  pereum  autcalidus, 
Tel  frigidus,  tenuis  vel  vifcofus.Qm 
dam  tamen opinati  funt,q>tcnui- 
tas,&vifcofitas  fenfu  vjfus  papianf, 

JHat  quidem  accidentia  funt 
patten:  uim  pafiioes/'y  apud  not 
figna  cr  demonfir  at  tones.  Et  pofi 
quam  feci  rtmemorationem  de  hie 
quafi  tranfitme , er  ingtnerali, 
faciam  nunc  rtmemorationem  de 
etfdtm  tnfftcudi. 


Tra&if.  150 

Hare  qutdem  accidentia , qtiorfi  B 
rememoratinnem  fecimus,funt  in 
argris  pa/Tioncs,&  apud  Medicos  fi- 
gna  funt  fupet  corum  morbosde- 
mdulfranua.Et  hoc  ideo,quoniant 
morbi  funt  cau(a  acridemium,  Sc 
caufata  quidem  atteftantnr,&  (igni 
ficant  fuper  fuas  caufas.  vnde  ficut 
furnus  fignificat,  & atteftatur  fupcf 
ignem, he  quidem  accidentia  (igni 
ficant  fuper  mitudincs.  pro  tanto 
placuitlibi  rdene  nunc  119c  accn- 
tia, inquantum  funt  fignademon- 
ftratiua,& fignificantui.  H 9c  autem 
eft  terria  ex  partibus  hums  (cienti^, 
f.dc  rebus  extra  naturam.  E 

Rcmemoratio  fignorum. 

OMnefignum , ficut  diEtu  111 
eff,efi  remtmorattuum  , 
an:  prafentis  tndicatiHumsucl fu~ 
tttri  prognofiicum.  efi  tamen  utile 
non  necejfartum  nobis  tjuod  refers 
mm  exeo  quod  prater  tit, ficut  bu~ 
mtditas  terminals  fudoris.  , 

Tres  aute  funt  fpecics  fignoru . 

Nam  fi  (ignificct  niper  9grirudinfS 
prefentem,  dicitur  indicatiuum:  Sc 
ii  figmficat  fuper  xgrirudincm  prac 
ten  tarn  8i  terminata,  dicitur  rernc-  f 
morariuum:rcmemoratio.n.&  me 
moria  funt  eius,quod  pr9ter1jr.fi  vs 
ro  (ignificct  fuper  fgmudinemfu- 
turam , appellatur  prognofticum, 
Dcinde  taucitexcmplum  rememo 
rauui,&  dixittficut  humiditas,&c.i. 
ficut  humidiatcs,quas  reperit  Medi 
cus  in  corpore  panenns,  lignificao- 
tesci  eppatiens  iam  fudaucratm  p- 
tcrito:&  mterdii  fignant  ei  cp argri- 
rudo  iam  fuerit  terminata. hoc  auc 

ftnus  non  eft  Medico  nece(Iarin,nl 
per  acerdens,  ficut  diximus.  5 
U ij  Omnc 


ilized  by  Google 


G 

in 


H 

*i} 


I 


iz4 


/•  Cahtkorum 

Omni  iQud, quod JtgnificHt  (it-  Signa  gencrxJu  ftnnmmir  al»  ae  tC 


ctdrntibus  membm  principalibus 
contmgennbus.&cjuia  mcbi^r  ftmt, 
qux  cxerccntopetaooncs  multas  I 
mulris  mcmbris  corporis , i dco  q ui 
dcm  accidentia  eisconringentia  fi- 

& ml 


per  t llud  quod  torn  extftst  ,neque 
non  etsam  quod  figmfiedi fuper  tl 
lud  quod lj>tramm,eff  quide  mul 
turn  neeejfdrtum:  cur  a emm  roue 

mens  fitanohis  cum  auxilio  ha-  8n,^a!u corruption^, 

J-  i-  iaauutponuonempluriumcxmc- 

mIet\  r • r 'c  r bns  corporis,  & in  liimma  fiipcr  lx 
Quodcx  fignxs  fignificat  Taper  fioncm & nocumentum  vni turner 
jcgntudincs  pr*fcntes,&  fiiper  fatu  vtrtutum  pomatum  fc- 

ras  generan , & Tupcr  accidentia  « nerabumin  corporc  cxiftenrium . 
earutn  genennone  c5tingentia,eft  Slcut  accldentia  Kpenz  m Ttina  fi. 


... 1,3c  conungentia.  & accide  tia  pul 
lecuntatc.  ius  Tupcr  morbos  vitalis  vrnutis  fc- 

Exhts  quidentjtgmsjunt  qu*  cundum  opinionem  Mcdicorura: 
ddmgenerdlid,0-"qndJdm fieri*  & fm  PhiloTophum  Tupcr  morbos 
isd,€T pdrtscularia  diem  ex  me-  rmut^  nutria**. 
iris : de  quibw  qutdem  fierialsm  Vt  cum  ejt  rttfe  formation*  , n 
fdridm  rememerationem  in  arte  >eH  tm^indtlems tCc'cdtiocinatso 
fiup'trte  artts  cur dt  sue. 

‘ Signa  harum  duarum  Tperierfl 
diuiiaiuur.Nam  quedS  horii  Tunt 
fpccialiter  fignificantu  Tupcr  qua- 
libctex  fgntudinibus:  & ex  as  funt 


nis  j feu  cogttdtumsjan*  memo - 
n*  c?  recorddtioms.  i 

Sanusmentc  diciturcumeft  w 
dbe  I maginarionis , mftae  feu  reebe 
cogitatiqpi*,  Jtfana:  rccordarionis. 
Voiimanamfic  loqui,quoniacd 


qu^dam  gcncrahalignificatia  mor  . .. 

bosingcncrali.&ipfcquidcminc?  fatdituraJiqoacxjpr^didis opera oo 
pit  a rememorarione  gnalium:&  lo  nibus,fignificat  faper  l^fioncm  par  M 
quittir  dc  fpccialib,>  cum  loquif  da  us  cerebri  ini  operanoni  appropna 
«ura  cuiusnbct  morbi,vt  ipTc  dicit . tar.  Eft  aueem  antenor  pars  cerebri 

locus  imaginarioms,  feu  focmatio- 
Retnemoratio  fignorum  nis:  & medium  cerebri  eft  locus  ra- 
indicari  uorum.  tiocinanonis:  Ted  pars  eius  extrema 

_ , - eft  locus  memoria:  & recordatiois . 

Afncjigmtmgenerdlcju-  Vnde  fignificat  q>f  paricte  tnahria 
mitur a mtmhrss prtnri-  imaginations Scformatiois  fitmor 
Pdlstdtem  0*  domtmum  bus  mantcriori  parte  cerebri.  & li- 
hdbentibm:putd  ai  hepttc  ,cerc-  g^mr.cum  pautur  mens  & ro, 
tro&corde:  hec.rufecmd^t  ‘0  m.  morii  pantur\  fic;nificamr(j, 
ritatem  dssuntur  pnncipalia.  poftmor  pats  cerebri  fit  argrot*. 

Mo- 


. J 


A 

ai  6 


Partis  j.  T ra&.ij.  151 

Mot  us  it! Am  O' fcmfits  lauda  ciauetuut:  quorum  quidem  primfi  D 

tilts flrniflcut fitper capitis  flout  a «iftitin  exiffiraatkrae  dilauriSis 
r,  ' ■ venaram:quarum  quidem  dilata- 

tem.O  nocum  enta  ns  conttngen-  UQ  cft  ]nt^dum  & vaIida , & 

tiadenotdt  proculdubio  quod mor  inccrdum  proportionalis  arqualis 
ti  exiflunt  m cerchrt.  temperata. 

Quod  liic dicirut,eft  per  fc  notu.  At  Agnus  autem  efl , cuius  ds~  it* 
Nam  cum  morns  corporis,  & percc  nttnfioncs  eminent  b [o'  defeen-  b vd 

tisGmitatem.  &cum  Ixdutur,(igm  tudtnem  Jccundum  Judm  cxijli - 
ftcant  Hiper  capitis  morbos.  mattonem. 

Cum  cor  mcedit  re&cinpulfd  Quia  dixeratep  vnum  exgeneri 
117  tlone  fua,tunc  etus  diflofltio  eft  pa  bus  pul fu urn  reperitur  in  qualitatc 
_ r 11  ar  * 1 fcu  difpoiinone  diiatanonis  vena:, 

B cifiC4,0  trAnquilla.  £ acccditnuncad  referendum  fpeejes  B 

fiisfql  va-  fiibhocgencrcctiftcntn,!  inquas  * 

riaf  a c6-  j , diuiditur  genus  iilud . Vnde  inquic 

fuetomft,  Si  cordis  pulfusmoueatut,vclut  v°a  ex  eifdemcfti!Ia,qusf  eft‘ 
n Dtlon?  c6fiictum  eft  & debitum,  fignificat  not3ln  pulfumagno:  &cftillcqui 
It  p diuer  iuper  cordis  fanitatem.  Si  vero  dc-  afeendens  dicitur,i.  eminens  in  ora 
ficatf  pul  uict  a conlueto  Si  fibi  debito  per  na  nibus  fiiis  dimcm'iontbus,  fctliccc  i 
fuj  fignac  turam.fignificat  quidem  morbos:.  longum,latum,5cprofijndum:vt^ 
diiferti  fitutcum  variatur,  & diuerfus I pul  magis  debito  in  longum  extendif, 
^riiutli  - fatiombus  efficitur.tuncenimatte  aut  m latum  ,aut quia  magis  debi- 
nuni.  ftatur  fuperdmerfas  fpccics  egriru-  to  fccudum  membrum,  m quo  cft( 
dinum.  Nos  autem  deckrabimus  eleuarur. 

C conlcquenter,  q ms  & qualis  fit  ulis 
pulfus  diuerfus. 


Genera  pulfus. 

118  TV  T EquAquamfueruntgene- 
[ \J  r a pul fm  in  numero  den  a 


Pathos  pulfus  efl  contrArtus  in  ij® 
Minute , O'  ttiam  pulfus  longus, 

O' treiiis.  * 

Voluit  dicerecppulfus,qui  paru* 


T.  * _ , . dicitur.eft  m hoc  eenere  contrarius 

TiopoJitA.nijiab  ore  fPientis ,quo  pulfui  ma?n0.&  jfft  quidem  eft  in 

rum  quidem  primus  at  uflimatio  omnibus  fuisdimenfionibus  dimi-‘ 
ne  diUt Attorns  efl  affumptus:  ipfe  nutus & depreflus . & refer  t conftr- 
enimfomfcAt  fiiper  dominium , Renter  alias  duas  fpecies  pulfus  :& 
r L runtilli,quidicunturIongus,&bre 

€T  fortitudmem  Mr  tut  is.  O'  ip-  uis.  F ft  auicm  longus  pulfiis , cuius 

Jins  xqualitAtem.  longitudo  augetur  vltra  longitudi- 

Genera  prima  pulfuum  fub de-  nem  naturalem:&  breuisquide  eft 
nario numero includunrur,  fecun-  huic contrarius, fdimmutus  afua 
dum  qj  ea  fapienres  dixerunt  & nu-  longitudine  narurali. 

I!  iij  Ex 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

0 Ex  e»  etidm  eft ftriElus,o  la-  trarium/pu  fitper  laxitatem  O K 
%}I  tits:  necnon  etiam  cmintns , o'  frtgtditatem atteftatur. 

profundus.  Genus  pulfus  fumptum  ab  exiffc 

Hi  ctiam  funt  quatuor  alijrquo-  maa°nc  quietis  diuiditur  in  freque 
rum  vnns  dicitur  ftri&us,  Sc  eft  ille  fpifluin , & eft  ill  e aui  modici 

cuius  latmido  minor  eft  latitudine  habcc  quietemrquiquidera  debili- 
lua naturalnfecundus aucem eft il-  tatem  rumm  figmficat &caloris. 
JcjQiii  dicitur  latus,Sc eft i!Ic cui’la-  nrc.^ cu,“> ratlonc  % debil.tati* 
thudo  maioreft  latitudine  fua  na-  *n  dilatando  venam  rciterac  magis 
tuiali : tertius  veto  eft  ille,  qui  dia^  dcblto  ve”z  cx^«ouem  Sc  dilaca- 
emines,&  eft  multi!  aims:  led  quar  ™Dcm : * «troneexccftus  caloris 
tuseft liuic contrarius,8ceft  profun  , vV1^ maS,s“c“?to motum «iu t 
dus:mcdius  autem  eft  atqualis inter  «ldclequetur  quietisabbreuiatio 

omnes  has  fpcncs,&  eft  naturalis.  & d,minutl°- & ,n  valdc  tatdl"n  & 
jj  ^ rarum,qui  feotranuseft  pratditfto. 

Genus  eius  relation  tepori  mo-  &fignihcat  fuper  laxationem  arte- 
tm  , eft  uorium  O'  diuerfum , ex  na:>&  fagiditatem  complexions. 
quo  eft  pulfus  uelox,magna  Utfa  . Genus  fumptum  a diffofuione 
tta,  O figmficat  quidem  fuper  u‘rtHt,t  dmditurm  fort, ter ftd- 
utm  O' cJorcm.Exeo  ettam  pul*  Janl^O'  magnum  , O'  w fit 
e bitfn-  fits  eft  o'  tardus  ‘[dammans  con-  ‘entr^ium  iebtlem,  cuius  pulfa- 
&dc'$da-  gelatttnis.unde  figruf.  cat  fuper  de 
uonem.  bd i totem  cum Jrigiditate.'] 

Secudum  quidem  genus  pulfus 
fumptum  eft  ab  exiftimadone  tern 
, porismotuseias,  exquo  quideeft 
velox  in  mom  fuo , figmficat  fuper 

1 .dominium  Scabundantiam  virtu- 
es Sc  caloris.&  ex  eoeft  tardusl  mo 

w, qui  quidem  figmficat  fuper  debi  qui  atteftatur fitper ftccitatem:et 
litatem  virtutis  £ fr.giditatem  .Sc  exeo  eft, am  taflu  mollts  O'  burnt 

. carports  hunuattatem. 

Xj)  Genus  fumptum  ab  exiftima-  Genus  pulfus  fumptum  a difpod 

ttone  temporis  quiet  is  diuiditur  in  uond& qualitatc  vena:  pulfatihsdi 
fuas  fbecies  faucet  m frequent  tm  u‘djtur »“  du^  rl*cies.  Quarum  v- 
ffnjtim  O' fine  quietefirnifican-  na  ‘•‘ft.  cum  Medicus  fennt  corpus 
u ^ r i i r J vena:  pulfaulis  durum  : Sc  hoc  qm- 

fem  fitper  deoihtatem  uirtutu^t  ,{cra  iigruficat  fuper  Jiccitatem  co- 

a calorem  llcolons  f\o  in  r.uum  ,fibi  con-  plcjuoms  torpous  pauemis.  Secun- 

da 


tto  profunda  eft  o exits. 

Quartum  genus  pulfus  eft  fum- 
ptum a difpofitionc  virturis  pulfari 
uat:&  diuiditur  in  duas  fpectes,  fin 
forriterputfantem  firpercuticmem 
digi  tos,&  in  dcbilitcr  pcrcuuentc. 

Exgenere  fitmpto  a corpore  ue  M 

na  per  tallumefl  puljus  durus,  1JS 


Digitized  by  Google 


Partis  j.Tra&.ij.  151 

da  veto  eft,  earn  fentit  Medicus  vo-  deadfenfum  taElus  fanes  am.  D 

nampulladicm  humidam&mol-  _/j  M n ■ rt  • , 

lemiqux  figmficat  complexion  hu  fanes  ititspondc 

miditatem  corporis  paucntis.  r,f  * ttnuetuens  puljtbus  at  4- 

_ tum,temporum  anm,cr  ref  toms. 

. Gems  fumptum  apnma  qua-  Ex  eoetiamejl  efredsens  4 deb, to 
Mate  corporis  uena  figmficat  re-  confketo. 

(be  fuper  complexionem : fcilicet 

( ftgidus  fuper frigidamioJ  call-  ‘ Hoc  c’u,dcm  Scnus  fumuur« 


dus  fitper  c ahdam. 

Proculdubio  genus  fumptum  a 
: ou  all  cate  corpotis  vena:  pul/aciiis 
amiditur  in  duas  fpecics:&  am  be  li 
mul  fignificant  aiqualiter  fuper  ca 
It  plcxionem : quarum  vna  eft  cum 
fentitur  venaputfaulis  frigid.i,&fi 
gnificat  fuper  complexionis  frigi- 
ditatem:  fecunda  vero  eft  cum  ipfa 
fentitur  calida , & fisrnificat  fuper 

’ 5 f uuutauwiUJ.  IlUb 

complexionem  cahdam.  Eft  aute  autem  ideo  eft,  quonia  inter  quof- 
hoc genus eiufdem  qualitatis cu  eo  libetduos  motus  contrarios  in  vno 


comparanone  temporis  motus  pul 
fusad  tempus  quictis  ipfius.  funt 
autem  duo  motus,  & dux  quictcs 
ipfius.  Vnus autem  ex  motibuse- 
i us  eft, cum  arteria  extendi tur  Sc  di 
latatur,&  alius  cum  ftringitur.  Et 
vna  quidem  ex  duabusquietibus  E 
ciuscft  inter  finem  dilatationis,& 

Oium  eiusconftridtionis : fed 
a eft  inter  finem  conltriciio 
111s  Siprincipium  dilatationis.  hoc 


quo^anteipfum:  funt.n.denume- 
, to  qualitatum  tangibilium. 

1 17  Genus  Jump  turn  ah  eo,  quo  re- 

k ancru  pie  tur  b[uena,]declarat  dijfoftto 
nem  Oeffe  humorum  eim:plenus 


motorc  exiftentes,oportet  de  necefi- 
fitatc  efle  quietem  mediam  inter 
cos  am  bos  exiftentem . Cum  au- 
tem dixit  fuperius  quictcs,  intellc- 
xit  has  duas  quictcs : Sc  cum  dixit 
_ motus  ,intellexithos  duos  motus. 

.n. fuper  humorum  abundant! am,  vndc  ‘n(lu'tcIu°d  ,n  comparanone 
- _ * r.  -r  j tempons  quietis,pul(usadmotum 

C cr  uacuus  fuper tpfirum dmunu-  ai/eft  ge‘nus  eiuS,fub  quo  fuut  F 

tioncmhabet  attejlari.  fpeciesdetetftx  Sc  manifeftx  ad  fen 

Genus  fumptum  abeo,  quod  cir  fumtex  quibus  quidem  eft  fpe  — 
cundat  vena  pulfatilis  , figmficat  cics  illa,qux  dicitur.pulfus  lufti 
quidem  fuper  multitudinem,  aut  ponderis  :3cilIa,inquacompara- 


duninutionem  humorum  fignifi- 
catione  mamfelta.  Nam  fiperci- 
piatur  plena,  fignificat  quidem  fu- 
per augmentum  humorum  :fi  veto 
vacua,  fuper  corum  diminunoncm 
&paruiutcm. 

ij*  Genus  fumptum  ex  motioibus 
O'  quietibus  puljits , detegit  qut- 


tio,  & proportio  temporis  motus 
ad  tempus  quiens  eft  naturalis.  Et 
cum  dixit,quod  eft  conueniens  pul 
fibusxtatum,&cx.intellexit,  quod 
tails  propottio  variatur , Sc  diuerfi- 
ficatur  penes  diueifas  graces  , rem- 
pora  anni , Sc  regioncs . Naturalis 
enim  m hoc  eft  file,  qui  congruit  j- 
uu  crus,  cuius  eft , & fimiliter  tem- 
II  iiij  pori 


Digitized  by  Google 


; ' . Canticorunf 

G toon  anni > 5c  regioni  cius . Egre  • quidem  percuflione*  eonuenifft  in  K 
diens  vcro a naturaeftillc.qui  di-  pondere,&ingeneredilatationis,& 
fconutnit  ci , cuius  eft  fm  ifta , vt  gcncrc  temporis  mot9,&  gcnerc  te- 
Efitincoalia  proportio  motusad  porisquietis,  necnonenam  ingne  4 
quietem , q prxtendat  in  codem  x-  fbrtinidini$&:  debilitads.  qui  cnim 


tas,teinpusanni,&  locus  habitatia- 
ans  cius . Iuftus  autem  pondcrc  na 
turalieft  illc , qui  in  complexionc 
arquali,&  tempera  ta  xtate,tempe:a 
to  etiam  tempore  anni , Sc  rcgionc, 


eft  vniformis  in  his  omnibus, diei- 
turxquaiis.  hi;c  omnia  autem  ha-  . 
bcnteflefecundum  quantitatem,  t 
cum  (it  in  cis  propric  xqualitas.id- 
eo  quidem  declarauit  ea,Screpofuit 

&fimilibusi temperie repen tur:u-  fubhocgencrc  fumpto a proprieta  1 
lis  naq;  pull  us  dicitur  iuftus  ad  po-  tcquantitatis. 
dus  & pondcratus.  /«  J,nerjtf  ate  generis  fumptt  a *-4t 

*i9  Ex  co  etiam  efl  pul fuo  contra-  nHmero  peraijiionum  arteria font 

rim  ei, quern  pr  amt (i  finepodere . differentia. 

* r\M  I M l m hn#>nri1tnr  il.  rv/1 


Intelicxit  pulfum  fineordineil- 
ium , in  quo  proportio  cxiftes  inter 
motum  & quietcm.eft  proportio  e- 
grediens  a proportione  naturali . 
Opmantur  autem  Media  <p  taliSjp 
portio  naturaliseft,q>  fit  motustau 
tus,quantaquies,3rquantum  plus, 
f m qj  mihi  videtur.  Nunc  inquit  ct 
Gai.quod  dux  quietus  cius  (uut , Sc 
ct  fift  pcrccpt$,(.ingrcdicns  Sc  pcrc- 


Diftercus  quidem  percuffionib’ 
eft  ille,  in  cuius  diuerfitatc  funt  dif 
fcrcntivihocautideo  dixit,  quonia 
ex  ficdifferentibuseft,  qui  diuerfifi 
catur  in  multis  percuflionibus:  Sc  , 
cxciseft,qui(bluml  vnapcrcuflio  ; 
ne  vanatur  Sc  diucrfificatur. 

Different  plunbtu  pcrcujhont 
bus  duuditur  in  duas jjecies. 

gredieus.  Rafis  tamcn  nrgat  pcrce-  piflfetaispFibuspcuffionib’Jiri  ' , 

ptioncm  q metis  ingredientis!  <K'n  duasfpcstquarQ  duaru  (frerii 

* iStliud genus  etus  fumitur  ab  fa«t  menflonem  poll. 

aqualitate  ymforrmtate , out  di-  a O maqualitate  <r  diuerfi- 

I net  Jit. it  e cr  maqualitate  ipjius . tatibus  ordmatum^CT  ordme  ca-  M 
Hoc  genus  pulfusdiuidiflduas  rentem, quern fcthcet  anima  pqrct 
fpes,f  in  ilium  qui  dicitur  vnifor-  perenequit.  ■’  "IL,' 

mis  fiuexqualist&illutT^quidiuer  Voluitpoft  oftcndcreqiincqua  ‘ 
fus  Sc  inxqualis  dicitur , qui  f con-  ]c  & different  pluribus  percuflioni-  ' 
trariuseftprtmo.  bus diuiditur in  pulfum  in  huiusdi ' 

(Jus  rcftc  inredit  hniformiter  uerfitatibusordinatu,&in  pulfum 
441  (j'orelin.ttc  fficitur  Imitus  fuse  a-  nullum  ordinem  feruantem  in  eiP 

quJis:  qui  uero claudscat  cr  de-  ^-conwrimn  pnmotde quoin  . 

• ..I..  I j quit, q> anima ncquit  iplumcom- 

uial  in  hoc}maqu.uis  dicitur , & p rehendere. In tclligit autem  perin- 
dtuerfus.  ordinatumin  huius  diuetfuanbus 

Intellexit  quidem  per  pulfum  v-  ilium, cuius  aliqu^pcrcu  (Tides  funt 
nifbrmem,& ^qualcrn,  ilium  cuius  diuerff  inter  multas  vniformes,  ita:' 

C q>  • , 


Digitized  by  Google 


A 


*4* 

b & has 
ordintm. 


B 


c 

^46 

* qdi 


Partis  j.Tra&.ij. 

C(p fit  rnadinerfa  inter  plures  vni- 
formes,authutcc6tranum.  Etpoft 
hxc  diuifit  ordmatum  in  duas  fpe- 
ciesySc  dixit. 

fDomimts  'nuns  ordints']dici 
tur  reuer/iutis efl  (erundum  dt 
ttum  noflrum  tile , qui  past  quant 


.M3 

frerdum  vltima  fonflii  peteuflio  oc  D 
cultatur,&interdum  minime.Etex 
hoc  quidem  comparat  ipfumcau- 
dx  foricis : quoniam  continue  poll 
eiusmagnitudinc  mmuitur&fub- 
tiliatur,ficut  & cauda  foricis.  & h u- 
infmodi  quidem  pulfus  difp-  (Ido 
reuertitunnterdunv&interdum  ne 


nunc jic ptreufit,  reuertitur  confi  quaquam,Cadprimam  difpo'uio- 
quenter  adpercutiedit  ficut  priui.  nem,&  ordincm.Er  poftquam  retu 
■ lit  difteren  tem, 8c  inxquale  in  piurt 

bus  percufliombus,  referr  confajue 
ter  inxqualcm  in  vna  percuflione. 


Intelligit  q?  ex  ordinatis  in  huiuf 
modi  diuerfuatibus  eft  quidam,  cu- 
ius diuerfitas  rcditpofl  aliquas  per- 
cufliones  vmformes,i . q>  rcuerntur 
addiuerfam  pcrcuflioncm  port  dc- 
rcrminatas  percufliones  fimiles  Sc 
vniformcs:&  eft  ille,  quem  intellc- 
xit,cum  dixit : qui  poftquam  nunc 
ficpcrcuflir,reuertitur,&c.i.  cu  nfle 
percurit  manum.cft  i aliqua  forma 
diuerfitatisi&confoqucnter  per  de- 
ter min  at  as  pcrculTiones  xqnales  rc 
uertttur  ad  il!am  candcm  formam 


E&  etiam  ex  to , qut  different  1+7 
feu  diner  fit  m >«4  percufione  re-  E 
per i tur  cum  menfura  qua  t nor  di- 
git or  um  . . , 

Diuerfos St  imjqualis  in  vna  per- 
cufTione  dicif'ille , cuius  partes  fuut 
diflimiles  in  his  genenbus  repetns 
in  vna  percufTionc  artcrix  reperta  I 
arteriarvtcum  erit  velocitas  diflimi 


in  pulfando  St  percuticndo . Sc  qui-  j Us  vnius  percufTionis . & fic  eritdc 
dam  ex  eo  eft, emus  diuerfitas  mini  a,ijs  gcncribus.&  hoc.quia  erit  arte 
me  redit  ficut  pnus:&  confequetcr  ria  in°principio  fui  niotus  multum  ’ 
fecit  hums  mennonem.  ^ vclox,8c  in  fine  multum  tarda : & e 

c[ex  eo  etiamjeff, cuius  regref  conucrfo.Et  poftquam  oftenditqd : 
fm  mimme  font  ynifirmes:&'  ta  fi t difterens  in  vna  pcrcufiione, cui* 

Us  eli  qui  cauda  forms  appellate.  fu™  PIurcs  fpecics,ex  quibus  quid!  F 
Intellex.t  ex  his  diuerfis!  & inx-  habtfnJt  Pr°Pna  nomina >& 
qualibuspercufiionibus,qi quidam  nOD)“leo  inquit, 
non  regrediuntur  feu  redeunt  port  Ex  to  ettam  eft  proportionate  148 

determinates  regrellus  peicuffionu  rei/y  qmdam  fiint  qui  mil  ‘ 

xqualiuni  in  hastnxqualitatcs.  Ex  , ■ r 7 J 7 , 1 

hac autem  fpec.e  eft  pulfus, qui  can  » referuntur.cT  fermo  qmdem 
da  foricis  appellatur:  & eft  pulfus  il  nofJererit  nunc  fiiper  nominate. 
le,quiaprincipio  fux  pulfiitionis  Exhisquidem  fpecicbusfant^- 
magnusapprehcnditur,fecundaau  dam  nomen  habentes  & quxdam 
tern  cius  puifatio confequenter  mi-  non,& primx  quidem  proportion! 
norpimapercipitur,necceflata tali  tur&referuntur  alicui  rci.&  nos 
diminutione  pulfationum , donee  quidem  loquemur  nunc  dc  nomen 
quafi  ad  nihiium  deuentritiadeoqi  ■ nabenubus. 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

Ex  his  quidem  eft  pulfus  inter  ' Omne  quidem  pul  (Us  genus  co  K 

A abt9i  “Ji",crd[demttms eomuflionis tinet  duos  fjectes  ,cr  ambafunt  aJJ 
hibenicO  tx  bis  etiam  ejl  alt  us  Jjumihs  ,cr  cotraria-.mter  qu.ts  ejl  "\na  aqua- 
unuiuie  Jfjtj.gjJ'i"  Its, qua  ex  ambabus  contrartjs  de- 

Ex  fic  diucrfis  vna  pcrcu  (Tine  eft  fcenJit,feu  repomtur  ingradu. 
ille,cuius  pcrcuflio  onus  > tcrciditur  Qtnnis  ,fus  cx  ocn“ibu5  prr 

& fiudnur,  & confequemcr vmtur  djft]S conrm(.t fub  fctres fpedesier 
& lunguur.cx  his  etiam  flint , quo-  quibusduehabent  rationem  extie 
ru panes qu?dajn  funt altz, qu^da  moru,f.pulfus exccfliuus  iuilloge 
humilesj&ideprefl^.  nere,&  diminuriuus:  & mediuslcer  • 


*■  J ° ex  bis  etiam  ejl,  7 cuius  percuf 
Jione  duofunt  ictus, ex  ets,7  quo 
Junt  plures. 

H Hie  pulfus  fimilaf’malleo , quo 
pcrcu  utur  fuper  incudem)&  fblare 
iiftentia  incudis  per  ietpnmo  eleua 
tur , 3c  confequemcr  per  it percurit 
incudem  irerato. 

Ejl  etiam  ex  tit  1/ermicularis , 
CT  fernnus  ,Jimiliter fermicula- 
ris,cr  undoftts. 

Vertnicuiaris  quidem  ilmilacur 
srermi  in  morn  fuo,  qui  coringit  cx 
' debilitate  virtutis  ncqtieuntis  artc- 
liam  impellerc:  qui  quidem  fortior 
eftiormiculari.  Vndofusaute  aqua 
rum  vndis  aflimilatur,  3c  fignificat 
1 humiditatis dominium, 3c  fudore 
futurum  .Serrinus  veto  aflimilatur 
ferrx  dcntibus:qui  quidem  het  atte 
ftari  fuper  apoilemata  in  tunicis  in 
tcriorum  membrorum  genera  t,pu 
ta  fuper  plcurdim,3c  alia  ab  co. 

1?1  ex  his  etiam  ejl  tile, qui  tremu 
lus  dtcitur : ex  quo  ejl  Jigmjicans 
Jiiper  hethcam. 

Hicquidcm  pulfus,  C.  treroulus 
fignificat  fuper  fpaflnum:&  iituilis 
ci  ligniiicatiupcr  heciicam. 


ambos  eft  xq  ualis  in  illo  genere. 

inter  fjectes  uero  generahs  ds - 1 S4- 
uerjitas  ejl  multa,0'non  ejl  aqua 
hs,(T  media  m diuerjitate.  J, 
Inter  fpedcs,quas  retulim*,  funt 
rictatcs,&alij abeis habetmediu  tjj 
Ex  puljit  temper  an  corporis  co 
gnofees  pul fum  cuiujlibet , donee 
jcias  ex  eo  cut  Uteri  aquatur , out 
maquahs  cjficiatur. 

Pulfus  cuiuslibet  cognoiciturp 
comparationcm  ad  pul(um,{qualc 
complcxionem  habentis.  Et  medi* 
quidem, & tpatus  imllisgcncribus 
conucnit^im  pulfu  cius : marqua- 
lis  vero  Sc  intpatus  eft  ci  diflimilis . 
vndein  comparatioeeiusadaltud 
iciturvcrfusquodgenuicgrediatur  M 
ab  cqualitate.aut  ad  q uc  cxcdTum, 
vcl  diminutionera  declines. 

Omnis  pulfus  egrediens  a di-  ij* 
Jjofittone  conuemcnti  dtcitur  com 
par  art  ad  egrcjfum  complexio  — 


meius. 


Egrcffus  cuiuslibet  pulfus  a pul- 
fu xquaiicftquidem  Pin  cgrdTum 
complexionis  lpiius  a complexionc 
xquali:i.dechnatio  pulfus  iilius  erit 
fccundum  dedinauonem  comple- 


xiomscius. 


Digitized  by  Google 


Partisj.Tra&.ij. 

* Scita  effe  uarias  fpecies  ptdfm  pulsus  pr?gnanm:ipla eni m calefit  D 
U tn  diner fs  at  at  tbm , qnot  star  anm  a affinitacc  foetus. 

teparibm,  O'  diucrfis  regtambm.  . lnfi’lg1^0  eft  ptdfm  par-  » < * 

s™^um¥w*ri„,fp«ra  Z'Z:Jr 

pulfuum  fm  aiueria  tcrapora  $ta-  ™ eiMU*tm  eft  mfembm^O  [an-  A 
tuhois,&:fmquaruoranni  tpa,nc-  twmno . J 
guenon  et  fm  naturas  varias rcgio  Pulfusenimfrigidas  complexio 


It/un* 


num.&  hoc  qu  idem  eil  neccflanu,  oes  habeutiura  partjuseft  & sard*, 
«jm  vnica  complexio  fm  diuctfua-  cotrarius f.  pulfuum  conjplcxionu 


tem  ipforum  variatur. 


calidorum.  tabs  etiam  eft  pulfus  fe 


Et  ettam  in  dtuerfts  camplexia  num>&  autuxnni,  & hoc  radonc  fa 
nibm  homtm,  o'  babunduubm:  ^ .,n  hi$  ctiam  «Qubus  & «‘ 


r ..  . poribusdominantis. 

mafisdts^'  mtdiersbm.  Canftmlasmtdemefttn  multe 

• Eft  aiam  fciendu  qjdiucrft  £unt  _:jr  ' „ 7 „ ' / E 

■ Jpecicspuifuum  fmdbucrfas  com-  mf,nXm  t-trnem  laxom 

plexiones  hoTum,&  habi  tudines  di  "dienti , O'  t alts  ettam  eft  in  fc- 
ucrfas,i.fm  nLaaem,&pinguedine:  ptentrionali, 
&etiamfmmaris,&rauheriscoin  I'uIGis  quidcra  mulicnim  paru* 

plcxiouem.&  hoc,qm  pulfusnatu-  eft  &dcbi!is:&  tabs  etiam eft hofa 
j»lis  diuerfificarar  etiam  Sc  varia#  pinguis,cuiuscajroeftlaxa:&et«m 


penes  ifta.  vnde  Medicusqui  hoci- 
gnorat,ignoratquidem  pulfuma:- 
qualem  in  quobbet  homuuim. 

% j 9 Ptdfm  udacitas  enm  magnt- 
tudtne  ell  tn  colido  ,ftc8t  ettam 
O'  tn  atatt  itmntntu  , o'  tn 
majcule, 

^ Palfuscafid^compiexiois  eft  ve 
Ipx  Sc  magnus . tabs  et  pulfus  eft  m 
ucnum,&  malcuk>tum;cft.n.cstlox 
cxceliensiniftis. 

Tain  autem  eft  in  regione,  o'  • 


xio 


habltaiKis  in  (epteumonali. 

Cmuftibet ftect  (jutdem  ptdfm 
eft  dtirm.or'eHtHjltbet  hnmtdi  eft 
jutdem  ptdfm  mollis. 

Cuiuslrbet  hols  habeas  corople- 
xioncm  (iccam  efl  pulfus  durus : Sc 
cuiushbcthommishabenuscople-  „ 
xionem  humida  eft  pulfus  mollis.  * 

Ptdfm  cmnfltbtt  habentu  cam  164 
pie  xionem  aqualcm  o'  temper  a- 
tam  fimilatttr  qutdem  ptdfttt  per- 


habttatione  mcridtonali , macre , feQ0  tpjitu  Herts 
pr*gnante,cr  aft  ate,  PuWus  habentis  complexion#  ?- 


Locuseaam  ineiidjoaalis,5c  re- 

f>io  fignificatqipra:  muhuudineca 
iditausfu^pulftis  quidem  incola- 
rum  fun  rum  velox  (it  Sc  magnus . 
tabs  etiam  eft  pulfus  macri:  6c  hoc  „ 
rauwnc  exedius  uiutis  cuts . & ctia  plexta  prodtfla. 


pies 

qualemalbmilatur  pulfui  vens  id 
pcrfcfto . intelligit  autem  <p  pulfus 
cuiuslibccexiftis  duob’iit  ^qualis. 

t^tiar  tnm  elima fejMtur  com-  . 

...  «...  I ' . ' 


Acqualis 


Digitized  by  Google 


Can  ti  corn  m 

€ Aequalis  complexio  fcquiturco  cumconftringitur  3c  premiturarti  1C 
plexionem  quarti  climatis  fecund  u . ficialiter . & additcp  fern  per  confer- 
ipfum.veruntamc  fm opinione Ga  uantur  vit^cuandiu  pcdtorisdcpul 
le.quintucfttpatum,ficut  dixim* . monisdjfpofitioconferudtur. 

PhIJms  infant u frequent  ejlcr  St  operations  eorum  deck—  17* 

mollis  .pulfits  autem  Jems  eji  tar-  nant  ad  aliquant  maltttam  , cor 
due  cr  durns.  Jiquidem  ignietur  ex  Jut  tnjlam- 

Pulfus  quide  infantis  eft  freques  mattone 
propter  calorem  eius , & mollis  ra-  sipc^a  organa  decline t a fu- 

trone hunudx  complexion!*  crus:  *^00^  Xqualibus 5c nan*. 


&econuerfb,pulfusP,nisr6ne  fux 
frigidttatis  eft  tardus  V dur’  pp  co 
plexione  ipfius  naturalcm , rone  £ 
complcxionis  xtatis  eius. 

H Fulfils  chi  uf! (bet  corporis  mul - 


ralibus,procuIdubio  cor  fui  caiefa- 
&ionc  inflam  mabiturcalor . u.  cor 
disacrempcratur,&  infrrgidatur  per 
anheiirum. 

Et  ffutum  quidem  habetjigm  L 


167  tufm  h*morem  'ft  ficare fitter  accidentia  peElertcon  *7* 


pie  mis . 

Omnccorpus  plenum humori- 
bushabctpulfumiralde  plenum, 
a f 8 °mne  corpus  uacuum  a mate- 

ria habet  puljitm  illaudabilem , 
CT uacuum, 

Omnccorpus  a materia  humo- 
rum  vacuu  habetproculdubio  pul- 
fum  vacuum. 

Signaafputo. 

\Eclus 


-sP 


t indent  1 a in  quantity  xgntudtne 
etdem  contingente. 

Cum  acciditaliquis  morbus  pe- 
&ori,fputum  quidem  cum  tuffi  net 
fuper  difpofi  tioncm  illius  peclorisT 
ilia  fgritudine  atteftan:3cpotiffime 
in  apofkmanbus  eiusi.I  apoftema 
tibus  velaminisipfiuspcdloris,&  G- 
militcr  pulmonis. 

Ablatio  fputi  proculdubio  fit-  171 


,CT pulmt  (unt  orga*  per prittcipium  attejfatur-jignifi-  M 
na  amma.qua  fi  quidem  fa  cat.n.quoJ*[materia  inmufto  eft  « 

nafuerint,uiUconferuabuntur.  digeflaf]  VYcoIl 

Pcdhis,  3c  pul  mo  funt  organa  ex  Pleurcticus  eft  ille , in  quo  fimul 
pirationis 3c anhelirus.& hoc ideo,  quatuor accidentia  vniuntur,f  do-, 

lor  lateiispungittuusjfcbns  acuta , 
tuflis,8c  fputum.&aircp  ablatio  fpu 
rilnprincipio  huius morbi  indicat 
morbum  ipfum  efle  in  ptincipio.3£', 
hoc,quoniam  fpucum  eft  fu  peril  u- 
um  eius  quod  diflolutii  eftin  apo-' 
fkmate  in  petriore:  propter  qtf  pri- 


quoniam  cum  dilaratur  perils,  di- 
laratur 3c pulmoipfius  verfuslatus 
trahens  ipfum  exneceffitateabla- 
tionis  vacui.vndecumpulmofitdi 
la  tatus  3c  amp!iatus,ingredicur  act 
in  cum  , ficutingrediturin  follem 
poll  fui  dilarationem  .cum  autem 


conftringirui  pc&uscoirfhingitur  uario  fputi  fignificat  hue  morbum 
3cpulmo,&perconfcquensegrcdi-  eflein pnncipio,3cq> nihil difloluatf 
turacr  abco,ficutegrediturafoUc  ex eo  per  viam  digefboms. . 

Si 


Digitized  by  Google 


. Partis.j.Traft.  i j.  i < < 

cat  g>  fuper  patientem  dominetur  0 
' nue,habebit fuper  digefiionemde  ®°“P'«no choler^ nigra: vft?: Sc ta 
btlcm  at t a (l an . ns  cholera  mouef'tiScidcotatefpui 

Si  fuerir  fputum  tenue, fignificat  tuxPutU1?* 

fuper  debilitatem  digefhoismate-  SpHtMtHltcTo Hindis colons Ji~  iff 
aP°ftcmatis , qua:  eft ca  morbi.  &ntficatjuper choleram  citrinam t 
174 ! Si  ycro  fuerit  mediu  O'  aqua  O' porrinam. 

it,  1 hoc  qutdem  figmficatur  quod  ,sPut“  viridc  fignificat  fuper  do- 

tnorhui  lam  ad  medium  an?  men  mini‘Jm  cohlcra  f citrinat:  pro  tan  ♦,  Inr,f 
. turn  peruencrit.  torpfurneftexfigni,^ 

Si  fputum  qufdr  inter  tenuitatc  habem  ntrmtdte  cU  18a 

Zc  fpifluudmcm  mediu  fuent , pro-  r‘tMJ,gnific*t fuper choleram  >/- 
culdubio  morbus  lam  peruenit  ad  tcHmam. 

• medium  ri^nnrac  • ... 


- A ' Y 7r7-  *.  r ^ tuper  quaaa  fpccicm 

a, flatus, & declinations  cholcrx rube* , qU*  vitdlina  did- 

*7J  ^ J"»  Mttem  fuerit  mnltu  ffiffum,  tur:&ipfaquidem  eft  minus  ma- 
larefimorbm  J ftatu.  ^aSuam  viridis. 

Sifpnrii mukumfuentgroflum,  Sputum  album  fignificat  fit-  ill 
indicat  <p morbus  litrn  ftaru.  perhumerem  phlegmattcum . Et 
-■  i?g  T'nuitM  etiiftuti  fanjicat  rubeum  fuper [anguinem.  Et  A*. 

• quod  humor  [mum  merbum  Ie-  tu  cutuf^  firttdu  eft  procurable 
"*£*’  fibtilif . putrefaB tonufigmfi cat  mum . 

Teniuoscju'dcfncius^uodfpui  Intellcxittpinhabentefputufir 

tur,  fignificat  q,  humor , ex  quo  fit  ridurn,*  maljodoris,cft  fiEnum.» 

C apoltema , fit  tenuis.  pulmoeftcorruptus.  tale &t fputfi 

*77  T ale  etia fignificat  quod mor-  accidn  phtifidipiope mortem,  w 

t.  eXICCa—  LtAjt  tit  “V rlnrut  t?er*  ftt  . C f J, 


cabitjupra  cotrartu,oj  t ardum . fit  putrefaHio 

Spun  temmas  fignificat  fuper  ve  Omni  A.,...!  • . . 

loee  didolutioncm  morbitgroflum  nbi(l  d P&  /v  ,!“^unc?^>  1,01 
autem  fputum  fignificat  fuper  con  & - d ’ <‘g'»hcat  3- 

**  trariumff fuper Immorcgrofl’um”  ^current  ahqui 

& tardam  d.flblutionem,  & cofum  Putrcfadjoncra  • 
pnonem  morbi . Si  JpHti figura  rotunda  Jit,  O'  l8* 

lUl  V*gredefruti*[  ..  cum  hoc  pattern  f<br  cm  patiatur, 

gnijicat  Juper  yiolentia  yjtioms , hoc  erit  qutde  ex  fignts  ,quod  ! [r» 
Sputum  quidem  nigrum  figtufi-  diaphragmate  etui  fit  apofiema. ] 

Fcrunt 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


C feront  Medici  a,  (putum  rorun- 
du  & globatu  figmficer  (iip  phihi- 
fim.  ego  tamen  no  cro  de  primis  di 
centibus  hoc,  q>  figmficet  fuper  dia 
phragmatis  apofrcma  . Intcllexit 
a utcm  hoc  apoftcma,quod  dr  Ara- 
bice  birfcn . Quod  (i  cum  prardicto 
Iputoeritfebrisvaldc  vrens,iignifi- 
cat  fuper  (imici  generation^  in  dia- 

I ihtagmatc.fi  veto  cu  eo  adit  febris 
enta&  chronica, (igmficabit  quidc 
fuper  phthifim.  & lioc  quidc  intclle 
Xitin  hoc  dido  fuo. 

Si  put  tens  non  ceffauerit  tufit- 
«,  id  cjmdem  incitiit  m phthifim . 
Sputum  .intern  egr  edits  fine  ttijit 
et  difficult ate Jigmjieat  fuper  per 
«.  & < I eo  fe£l am  digeftonem c [ J 

po'hHes  Sputum  qufdcm  fignificans  fup 
cficinua  vT  perfedtam  digeftioncm,  eftillud,m 
squaht.fi  quo  quinq;  lequcntcj  conditiones 
neputre  • vniuntur, (cihcetq»  fitalbum , fpi£ 
nifepr'io  film, &coniundhim,&  fine  tuflila- 
borio/a  egrediatur,  & fine  fortore 
feu  odorc  horribili . 

Rememoratio  fignorum  fum  » 
ptorum  ab  operatione 
Hepatis* 

I Enerdtio  yuatuor  humoru 
J 8 j V T 'ft tn  hep  ate , ex  cum  au- 
grneto  augttur  humor  in  corpore. 

Gcncratio  quatuot  humoru  eft 
in  hepatc : 8c  cum  augetur  corum 
geneiatio,in  co  augentur  3c  humo- 
res  ipfi  in  corpore  toto . 
xli  Omne membrum  ratioe  ipfius 

augetur  : eft  nihilommus  tn  ipfo 
memlro  propria  operatio . 

Intcllexit  q>  omne  membrum  in 
corpore  rati6e  hepans  augcatur : & 
9 nihilommus  membra  nutrienna 


finqideft  in  natantatoex  propria  m 

operatione  eis  appropriata,  ageda . 

Eft  ergo  praedida  operatio  in  eis  ra 
done  hepads:  hoc  eft  diciu,cp  quia  • 
hepar e Ions  virtu  tisnaturalis,iunc 

Ser  ipfum  virtu  ris  naturales  in  refi- 
uo  corpore:  vnde  egnrdiunturdk 
fuguntur  ab  eo,  ficut  (tint  & vitale* 
a corde,3c  fenfitiua:  a ccrebro . Hoc 
tamen  eft  fmopinionc  Hippocra- 
ds,Galeni,&  Platonis. 

Ex  yapore  out  ipfius  fit  ffiritut. 

Ex  vaporc  quidem  I hepate  exi- 
ftete  fit  Ipiritus  naturalis,  quo  qui- 
dem mebra  (uas  exercent  operario- 
nes  naturales. hate  aut  minime  fen-  l 
fit  pcipiunf.fed  eft  didu,ad  qd  opi- 
nione  folum  ardngif.  hanc  autem 
opinioncm  fum  alibi  perfciu tarns . 

d[Ex  relujuo  corpore  feu  humo  * ** 
re  eius~\fano Jit  corpus  fanum . eft  more  m3 
autem  humor [anus, cum  hepar  fit  doh[^' 
num  fuerit.  ex  humo-* 

Sanitas  corporis  ftatin  (imitate  re-B* 
hepatis.lanitas.n.  corporis  ftat  p (k- 
nitatc  humoru,  cu  fiexiftut  fm  na- 
tural dilponc.  tabs  autem  famtas 
humorum  ex  (imitate  hepatis  eft.  . 

Et  aqua  quidem  deuehutcibu  1I9 
ad  ipfum:  rrufeentur ^ cuiltbet  hu  M 
mori  fiiper  eum  dominant 1.  -i 

Aqu?quidein  potu  fumptaede- 
uehCt,&  pcnetrarc  faciut  cibu  fum 
ptu  ad  hepar,  & cti  hu  mori  bus  fup 
eumdominantibus  commiftetur. 

etiam  mittuntur  abip  **• 
fi  hepate  ad  tius  colatoria:CT  tp~. 
fa  nihilommus  cum  humor ib us  to 
mifeentur. 

Hepar  quidc  (eparat  aqui  inpo 
tu  fumptam,  poftqua  ad  ipfum  pec 
ueneric 


Digitized  by  Google 


P&rtis.  j.Tra&.ij.  i<6 

A ttfieritab  hmworibus : & impellit  cho(aur  toper  domtWfngom,  vd  D 
cam  ad  renes,&  rents  ad  vefic* . co-  toper  dominifi  humoris  ph!e<rma-* 
m.rccturmh.Iommus  curnhumo-  tici  ,atn  toper  fluid  vrina:, i.eereft 
r«bus,idcft  cum  modicoeicis.  tomeius  inuoluntarium.in tmi.n. 

alba  Scindi- 


. . . - — lUUUiUllUIll 

>.JI  Et  ip  fa  quidem  aqua  fert  feci*  Auxu  egreditur  vrina 

«.&  qd  ab  colores  eonimf  [nec  non  etia  otnne  oc^a : vel  toper  oppilariones  hepa« 
tllnJ, quod  eft  necejfxriu  mdecla-  M*^FiIadoc1^  prahibenri- 
mamfefta  rottone  et  font  fi cat  tone  etas  1 bnsd.gefhonem.nequc  poteft  tunc 

cur  nobis.  „ *3-  n „* -*  groflum  cx  vrina  per  vias  (uas  pcnc 

Hoc,  qa dr,  eft  notum  . na  aqua  uafe/ed  folum  fuWlc&aquc  pro- 
m pora  tompta,&  per  vnna  emifla,  pinquum  in  oolorc. 
ftrtftcumcoioresnumorumTcor- 

.porecxilicnrium,&i6  figmfieatfu  Cum  ant em  nrtna  mdetur  mo  194 
ti.l.eonj-  pci  difpolitioncm  & eflef  ipfius.  dicum atrtna  , Hgmfcat  quidem 

tfl  Et  proculdubro  qmcquiddixi-  fit  per  paruttatem  cholera ; fedeto 
mus  eft  mamfeftitfuper  emus  V-  eft  in  colore  igneaftgmftcat fttper  ^ 

® ntatem  ftnftts  etiam  at te flatter  , multitudtnem  cholera, 
fmt  emm  apud  nos  ex  Imna  figm  Hoc  etiam  eft  per  (c  notu  : quo-  . - - 

j ficat  tones  figmficantes  quoin  Jit  niam  cum  vrina  exit  mm  paruaci- 
proceftio  patient  is . trinitate,  fignificat  quidem  quod 

Hoc  qcidixiteftmaniftftumex  P^ua  cholera  fuentei  commixra 
*0  qd  profit.  qm  cu  vrina  ex  hu-  &P««mftque.»squod  no  fit  mob 
monbiu fibi  commixris  toerit  rin-  **'?  vcms&hepate.  cum  auteeft 
«a&colorata,hafcer  quidem  toper  ?“  •«”  ull™nnr°  c°lorc  tmda, 
cofd^  neccflario  attcftari.Et  in  tom  %nificatJUI<lem  toper  muba  cbo- 
xna,  qm  ipfaeft  topfluitasdigeftio-  leram  rubcam  - . - . 

nis  vris,qu e fit  in  bepate,  lfabct  qui  Et  color  qtudem  clams  flth  ru-  19* 

l"  ponnur  foramen  aft  an,  - - 

De  V rina,^  Prime  deco  P^rholerarubea.  3? 

A lonbus.  Color  quidem  vrm*, qui  ciaras 

Lbus  color  yrma  eft  ex  ft-  dicitur,i.rubcuspurpureus,  qui  tj- 
gnis  fttper  multitndtnem  dem  «»mmixrione  cholcr*  at  fin* 

tietatem  figntfi  cat  thus,  out  fttper  uma  & ignca- 
dominium  frigoris,  W humtdita  , ,?  , , 

w phlegmatic  a , fuperftuxn  ***'?  ^ **  ^ *** 

urtna , uel  oppilatioms  hep  at  is , ^ft^  f^^.nifttame 

Color  quick  albus  fignificat  top  J1*"'1  *«"  '*  ajF“mP"'n'  * 

muititudinc  cibi  & potus,  aut  toper  aHt  appllcattone  alictuUs  tingen-  f 

deilruftiooc  digeiboms  m itoma-  tis^taUan^aut  ex  colic  a. ^ 

Colot 


Digitized  by  Googl 


197 


Canticorum 

C Color  valde  rubcus  rrinx  fignj-  men  color  «us  ex  re  alTum wa  con*  K 
' ficat  quidem  fupci  mixtionem  (an  ngent,  vtpotc almun,caflia  fiftula, 

euinucum ca,&domimumipfius  ^fimilibus . 

in  corporc  mfi  tamcn  ille.cuius  elt,  Rcmcmoratj0  fubftatia:  vrinx. 
comedcriraliquid,  quod  ficca  nn- 

itern  vcl fuper corpus fuum  appli-  • '■  i Enuitds  quidem  [nbjtctn-~ 
cauerit : licur  alcannam,&  fimilia,  I them  unnis  Jtgmficdt  Jit- 

aut  fortem  dolorc,licut  colicf , paf-  * Mt<Uem  ^Jhoms. 

/usfuent.  ” r ./  . 

Si  (intern  'Vidcrtttir  ni?r.t,poJt-  Tcnuitas  quidem  lubftanu? vri 

M'M.  j sc 

quidem  fuper  fort  em  algorem  .Ji  qUonjj  debilitas  digelbonis  ex  do-. 

Hero  tdlis  Apparent ,poJ}qH(tmpr*  bilitate dccoihonis contingit.de na  • < 
97  cefiit  tulde  rubed.figmficdbit  fu-  ruraaute  deco&ioniscft,  quod  ha-  !■ 

H pn  fortem  humor,,  ufllonem . bcataquam  ingroll'are.protdto  te- 
• ..J  . , nuitas  vnnx  fuper  lplius  cruaitate, 

Si—  taw* 

<s‘e>Pw.#wh>  ». 

[per  corrupt, on?  cibi,  ] 
oppiluttonem  hepatts,C? - dpo-  tietati . 
ftemd. 

Hxcautem  omnia, f cibi  cprru- 

Slio  in  ftomacho,oppilatio,&  apo- 
cnia , impediunt  & ctiam  auferut 
decodi^ncm  cibi.  cum  autem  non 
dccoqunurcibus.cgrcditur  vrinaal 
ba,&cruda.  ™ 


jgorem  & frigiditatc  complexion!* 
patienris.  fi  vero  appareat  port  vlti- 
maram  rubcdine,lignificaoit  fuper 
inflam  matione,&  vltioncm  humo 
rum  patienris.  Etquxlibetquide  ex 
ambabus  vnnisifris  (igniheabitfu 
'per  mortc  cius  cuius  eft  .&  hoc,  qin 
vltimata  frigiditas  nigrum  facit,fi- 
, . put  & vltimata  caliditas. 

19 1 inched  afttem  fuper  morbu  ex 
colore  unnee : mfitdmen  fuertt  ta 

I ih/im  hut  A olt— 


coiorc  hi  *««  . ««/« *«»"*"  7 *-  Kr/nx  <t«rr w gravities  Jignifi  J o I 

//r  ex  tmgete,puta  ole - (at  fuper  digeflunem , dutjuper 

nbut ,c nftd  jtjhtlet,  omm  re  « rnultitudinem  humor, s phlegmu- 

breuiter  tmgcntejicut  almurt,  et  tf(t  m corpore  ex,jlentis . 

Vrinx  groflincs  fignificat  fuper 


Jimihbus . 

Vnna  quidem fignificat  pealo- 
rem  fuum  fuper  Ipceies  humoium 
incorpore  cxifhmtiuni,&  fuper  co- 
rn m quantitatem  .ex  quibusquidc 
morbi  hunt . cum  igirur  morbi  ex 
ejsgencrcntur,decctqu6d  Medicui 
iudicct  per  eolorem  vrinq  fupcr  fpc 
ciem  morbi.leu  caufa;  cius : uUi  ta- 


| II  kllfc  ^IWIIHIV->  ») 

vim  & fortirudinem  digeftiux,  aut 
fuper  grolliticm  matenx.  & primfl 
quidem  attcliatur  fuper  (am- 
tarem : led  fecund  um  fu 
per  morbum  & 
xgritudi- 
ncm. 

Rememoratio 


Digitized  by  Google 


Partis  j.Tra&.ij. 

A Rcmemoratio  '-{feeds  hypofta 


!’  ocar  tripliciter  variacurex 


v-;  • 

jot 


colore,loco,&  fub- 
ftantia/}- 

CV m bypojiafs  hi  debitor  al 
ba  7 colore,  fignificabit  qui 
dem fuper filutem  infir morum. 

Hypo  ftafis  quidem  eft  fupcrflui 
tasdigeftionis  numonsmuem  natu 
ra  digerit.  vnde  cum  eft  alba.fignifi 
cat  cp  natura  iam  fuperauit humo- 
rcm  ilium.  Sc  eius  decochonem  ia 
perfecit.  Eft.n.albcdo  lignum  lau- 
g dabile,&  luper  digeftionem  fignifi 
cans.quoniam  impoPc  eft, quin  vc- 
narum fanguis piins dealbcturq  ve 
nar  eo  nutrian  tut.  & ideo  cum  albe 
fcithypoftafis/igniflcatur  quidem 
q>  humor  efficiens  morbum  iam  re 
cipit  decodionem  bonam  & lauda 
bilcm.hoc.n.  contiiigitcicx  jppin- 
quitate  naturq  fu$  ad  naturam  fan 
tuinis . & ob  hoc  fanics  eciam  al  ba 


M7 

propter excedentem  quatitateme-  D 
ius.nonenim  accidit  nocu  men  turn 

fanguinicxfui  ’tqualitatc,Cinquan  'alquan 
turn  eft  fanguis.pro  tantorctuleriit dtate. 
Medici , quod  hx  vrinx  fignilicant 
fuper  falutem  patitntis,  & morbi 
longitudinem. 

Et fi  tolls  dtfyofitio  tpfius  pro- 

longeturyieq^uarietHrsrtt  ex  be- 
pate  apofemato. 

Si  apparitio  hvpoftafis  rubex  jp- 
longerurvcl  producatur  cum  febre, 
fignifi cabit proculdubio  fiiperapo 
ftema  hcpatis : hoc  th  nefcioex  di- 
ttos Gal.vel  Hippo,  fi  vcrum  confir  E 
mcfcxpcrimento,  het  quidem  colo 
rem  vericaris,&probabilitatis. 

Etf fuerit nigra poft  in t enfant  jo 6 
rubedtnem , <CT  petens  fnndnm , 


pofiquam  pruts  apparuerit  m al- 
t°,fgmfcat  quidem  quod  iam  per 
uemt  pattens  ad  hoc,  quod  amma 
tur  in  apoftemadbus , Sc  alia  jeparetur  ab  eo,zX  potifime  cum 
abea  vituperatur.  cafuuirtutis.nea  eft fbes  dc  eo  ah 

JXtss  i:rrtrrF'*-  ■ 

, cere , cum  Jit  mors  propmqua  ex  e « 

rubex.  . .f  vcherae 

Cum videbimus  hypoftafim ci-  L n 1 ■ . . r 

trinam  in  colorc , fignTcab.t  pro-  £ hyP°ftafls  1"clPiac  «>g;cfccre 

■•••*•  6 -hnlm./-;  poft magnam rubcdincm ,3c  cum 

quodipfi  "oc fuerit deprcfla  in fundo  vafis, 

umonbus  P°ft<luan>  Pnus  aPPa™“  infupe- 
non  parte  eius, & cum  hoc  affit  vir- 
tudscafus,  fignificabit  quidem  fu- 
pcr mortem  proximam  ex  violeda 
vftionis,fi cut  diet  t.  Sc  calis  vrina  ap- 
paretproculdubioin  febribusvren 
ubus  pcrniciofis. 

Mu  Hypofbtfis  quidem  rubea  ficut  . **£&"*«  tf  ,0? 
ianguica.  fa  nguis,  fignifi  cat  (iiper  dominium  jujceainc,pr a ter  quod  morbi  ma- 
Sanguinis,  Sc  maUtiam  digclhonis,  ter/a  fit  acuta  , CT  potifime fi  cu 


}•) 


rxruocx.  e f j ’uiolentia^uffionts. 

Cum  videbimus  hypoftafim  a-  - 

trinam  in  colorc,  fignificabit  pro- 
culdubio  fupcr  acumen  cholcrj  ci-  1,0 
trinx : neque  nonedam 
dominctur  plus  ceteris  humon 
ipfi  natural 

d mhfu  St  uero  <cppareat  rubea  uelut 
colorf  vaf  d [fanguis, fignificabit  proculdu- 
tdc™  pp  bio  fitter  mditiam  digefiionis  ip- 
mJiuadi  JuuJangHints.'] 


Coll.  Auer. 


XK  tali 


Digitized  by  Google 


ex  i 


- : - Canricomm  • 

G tali  fuCcclme  adjit  alt  quod Jignii  Sun  medio  ninr  pendeat  rur-  K 

li  ii  J bes, fcito  quod  parua  vc.itofitas.ca 

laudabile  ,CT  radix  morbi  fueftt  ^ ^ .Y  jn  mcdio  djgc 

r melaruholu ,figmftcabit  ejmde  ^lonis  fua;< 

Et  fcito  ejHod  ft praeunt e citri-  **• 
na,fucrtt  alb  a Jems,  (T  comunbla 
O'  mferius  depreJJa,CT  tain  con - 

ttnuo  ^ppareat/juoddigefho  mof 
bt  Jit  completd. 


fuper  morbi  conjumptlonem , £7“ 
hoc  fecundum  plierimum. 

Si  hypoftafis  incipiat  nigrefccrc 
in  colorc  poft  eius  fufeedinem,  f ter 
rbo  fiicrit  acutum  aliquod 


*T  tn  n^or  . v . ' 7 — m lit  compieta. 

& fiicm  pnnapium  morbi  « cho-  J h^fim  cirnnam  ap* 
lera  o.gta .fign.ficabit  qu.de  quod  Y lcni^ba,&  conlunfta  I par 
morbus  fit  .am  «n(umpcus*  m - ^ fidcnJ  jn  hai0j  & lalis  con 
ximc  fi  cum  hoc  afiit  aliquod  ex  fi-  appar«,i.  q>  non  dfic.atur  d 

gn.slaudab.hbus,quorumcofeque  trina  P(^poftc^trinaraalbafi,C- 

H ttr  ™c,m?r,air  * hoc  ^ m vi(a  & poftconfequentcr  redeat  & 

quod  d.xit,q>  hoc  ell  f m plur.mu  m icra(0’adgWincn^ , fcito  q,  tunc 

tot.us  vr.nx  & non  contmg.tfolu  um  facritdigeftiopcrfcdh,&qu6d 
lccundum  hypollalim  cus.  jam&penien7t  ad  ftatu  fuu*, 

St  appareat  mbes  (itpernatans  & qrincipit  declinarc.Eft  ergo  Icitfi 
• fat.sqjhftresconditiones  cornua-" 

in  fuperiori parte  Maji  ,Jigmjica-  infrXalbco>,cnitas,  & .pfiusde- 

btt  fuper  crudit at em  , licet Jit  in  ta  pre(bo  in  (undo  vafis  :qu$  quidem- 
dltqmd  dtp  eft  toms  ,qua  ex  Itentoji  fignifican:  fuper  pcrfe&ionem  dige 

toft  ttmmifcmtt  ft  ti  imptlttm,  l*ufa,tlll's'  alLfdoen]  '^  **’ 

erM,fmfimtt,»*'*r.  gnu  laudabitis  deco&ioms:&  flow 

Cum  nubes  fupernatarin  vrina , 
fignificat quidem  fuper  cruditatc,li 
cetfitinea  aliquantula  digeftio. 
j Cau(aautemeius,quarcficnatatT 
fuperiori  parte  vafis,eft  vetofitasin  de  natufaenjm  partium  terrearum 
du(a  in  hypoftafi , ou*  nequu  dif-  cft  , fuDdum . & jn  fumma 

folui : pro  tanto  proh.bet  defeefum  fup^uitaS  co(qa  & digefta  eraui* 
eiusad  fundum  vafis.  &ob  hoedi-  [cnjscftindigcfta,ficurpatcc 

cit,q>  fit  inca  cruditas.hocautem  li  -n  niucbjSj  ^ polypis  a naftj  dc-» 
gnum  apparet  in  vnna  a pnnc.pio , fccndcnabus. 
dumincip.tdipcftioncn.Cuniau- 

tern  hypoftafisalba  fiicrit,  fignifi-  Rememorario fubft3ntii.  * hypoft- 
ca  t fuper  fani  tatem.  ym  a [ autem  apparet  hy-  fu  indjw 

Et  fcito  quod ftyideatur  pende  V,  Jp°H ajis  non  eontinuata , ] pfea* 
i09  re  in  medio, quod paruayentojitat  Jigmftcat  fuper  dcbilitatem  >/r-  rat.^J 
eft  in  tali  hypoftaji. 


f;r. 

iter  coniundio  partium,&  ipfiusle 
nitasquadhim  ugnificant  fuper p- 
fe&am  ipfiusdecodfioncm:  non  tn 
inquantum  eft  fupcrftuitas,fcd  qa 
non  remanfit  in  ca  nifi  pars  terrea.  M 


tut  if. 


Si 


ikippM 

re. 


Digitized  by  Google 


Partis  j 

A SihypoftafisvnodicTel  duobus 
appareat,&  con  fequcntcr  ccflcr  ap- 
parerc.Sc  iterum  poftapparcaritera 
to.Ggnificabir  quidem  fupcr  rirtu- 
tis  debilitatcm  ex  priuationc  opera 
j rionum  ipfius.rndc  apparitio  hypo 
ftafisatteftatur  fupcr  potentiam  in 
opcratiombus  fuis. 

I*1  Si  'vero  fuerinr  content a in  ea 
ftmilia  fragment*  hordet,ftgntfi- 
cabit  quidem fupcr  rafuram  Ttena 
rum.fed f aftimilentur  furfuri,tt 
fc  com  b [ ftne]foetore,ftgnificabit  fuper 
a ylcera  yeftea.  (iautem  ftmilentur 
- fquamm*  me  tailor  urn  ,fignifica- 
< rdfionf  bit  fuper  yffionemO  '■[famina- 

tfrficuU 

{cm^  tionem  conttnentem.] 

in  omnibus  quidem  his  fpecieb* 
illaudabilis  ell  hypoftafis,in  q ua  o- 
peratus  eft  calorextraneus:cuius  eft 
operatic  contrariaoperarioni , qua 
operatur  cabr  elementaiis  & tiatu- 
ralis.  Ethypoftafisquidem  fimilis 
firagmentis  hordei  fignificatquidc 
q>  calor  exrrancus  in  tantum  renas 
drf!bhierit,q>eas  corroferit  hoc  ctia 
fignificatfurfurea,  fi  (uent  fine  fue- 
C tore,&  cum  febre.  fed  fi  fuerit  cum 
fix-tore  & fine  febre,  fignificabit  rl- 
cera  veficx.  Hypof  tafis  fimilis  batti 
turisjScfquamismetallorum  figni- 
ficat  quidem  fuper  violenriam  dip 
lblutionis,&rafiir^Tenarum. 

*«}  Si  fames  apparent  m hafe  ,ft- 

gmficabit  fuper  apertitntm  apo- 
ftematit.  , 

Apoftcma  durum,  didum  Ara- 
bice  dubavlet , eft  apoftcma  inmn- 
fecum,diificilis  digcftionis St  mata 
tatioms.eft  cnim  de  genere  apo- 
ftcinauun  exterioru  durorum  feir- 


.Tra6t.ij.  15? 

rhoucorum  .&  plurimum  crime-  D 
gtcditur  fairies  in  vrina,accidit  hoc 
ex  dubaylct  in  membris  crbi,&  vri- 
naUbus,&c. 

Si  yero  prolongetur  egreffue  e-  ^ 
tuf  cum  fangume  corrupt/),  fgmjt 
coin  fuper  apoftcma  phlegmomcu 

Phlegmonc  fm  Medicos  eft  apo 
ftema, fuper  quod  fanguis  dojxrina- 
tur.pro  tan  to  patiens  hoc  apoftcma 
mingitfanguiucm  corruptum,  , 

C u autem  hypoftafn  petit  fun - j i j 
dum,  crffermati  fimiittur , efl 
quidem  ex  humor egroffo, O'  er* - E 
do.  o'  ft  turn  eadem  fit  arena  mi- 
Jla  , fcito  ilium  cuim  effeffe  caL- 
culofum.  , 

Differentia  xero  inter  hanc  hy- 
poftafim  St  verc  albam  fupra  ai- 
dam.potcft  quidem  haberi  ex  fui 
figura  & f'ubftantia.&  hoc,quoniS- 
iffca  eft  vifeofa  in  fubflantia,n6  au- 
tem fupra  dida.  figura  autc  prim* 
hypoftafisalbzcfta«uta,nou  autc 
huiufmodi. 

Rememoratio  odoris. 
d ‘T'\/tiuatioqnidem[  factor*  !Ig 

contingit  ex  priuatioe  co  ^ Mu 


• m.  r<3  1 . rlMulmu 

“ [honk  o digelhonk,aut  ex  indi - do  vf  for- 

gefhone,rdne  cibi  tndigeftibil*. 

Priuatio  fbetoris  in  xrina  condn 
git  duabusdc  caufis : quarum  vnti 
eft iudigeftio:aha  eft, quia  natura 
reidigeftibilis  gtofla  eft  non  reci- 
piens  digeftionclta.  t ' 

omneillud , quod  eft  ultimate  jxf  • 
fa •tons, eft  ultimata  corrupt  unit. 

Fcetor  quidem  xrinz  eft  corru- 
ptiois  magne  fignii  cxiftctisT  corpe 
KK  if  ciui* 


Canticorum 


F$ce  quidem  atteftantar  fiipcr  K 
difpofiuonem  ftom ach i,i ntcfli ao- 
rum,  &:  ipfius  hcpatis.funt.n.lupcr* 
flmutcs  ipforum  mcmbrorum . 


Faces  quidem  minuuntur  ra~  jlf 
tune  magna  tranfmutatioms  alt 
menu , cum  conuer  t it  ur  in  mem- 


C duSjCuitfscfl  vrina.  ▼ndeomnerl- 
dmari  fcetoris  fignificat  fupcr  cor- 
rupcionem  vltimatam. 

Jl*  St  ante  odor  cuts  fit  extranem, 

hombihs  fiito  ilium  cuuoo  efifa- 
tl  morbum  ueftca. 

Sifator  vrin^fucrit  horribilis, 
valde  extrancus  fignificabitprocul  . 
dubio  vlcera  vefici : de  natura  cnT  bnstmfi  lUtM  cuius  expulfiuafue 
Jiorum  morborum  eft , cp  fit  in  eis  nt  dcbiUfjO  attraShua  forttsj-a 
odor  malus  & extraneus.&  in  fupcr  tlone  ahCUim  nocumenti  continue 
paliriahuiusodom  dm^tur  /J#  hoc  quidem  fignificat  re- 

in ffcncrali  pm  malitiam  comiptio  , . i -'o./ 

nisei  us.  Pro  tato  tuquit  fm  opinio-  p'ctunem  corporis  pattens  ex  nta 
jj  ccm  Galc.fi  odor  eiusfuent  corru-  Its  humor ibus.  , *. 

pcus&extraneus.&c.intelligitq)  fir  Parua  quidem  qnanritas  f^cum 
tor  cius  non  fir  in  gradu  aharum  re  cgrediendum  fignificat  fupcr  ma- 
rumcorruptarum.  gnam  tranfmuracioncm  cibi.cum 

j 19  Jam  quidem  retail  genera  urt  .n.trafinutatio  cibiinmcmbns  au 

n*  fimpluia : ex  dibits  ueromets  gcmr  &magnificatur4tunc  quidem 
J ■ 1 ■ ......  j-  tarccs mmuuntur: achocquidemu 

potent  qmsuti  m tudicus  compofi  gaificat  f forutudinCm  digefti 

torum  exeis.  . _ uar,&  debiiitatem  cxpulfiujc,&  for- 

Quaruor  funt genera  vrinr  fim  dtudjnematrrachonis  attradiuar, 
plicia,de  quorum  quolibet  locutus  ratione  alicuius  nocumenti  eidem 
eft  ip  particulari , vtpotc  de  figuis  conriugcnds.vndchocaccidcns  fi- 
fumptis  a colore  vrin?,fubftamif,  gnificat,^  corpus  paticntis  fit  plc- 
Kypoftafis,  & odorc.Tudc  inquit,ia  num  fupcrfluiratious  calidis.quare 
retuli  figna  fimplicia:ex  di&is  vero  caufa  eft,  cum  in  co  fbruficatur  at-, 

2 meis  potent  quis  vd  in  hoc  per  ft  tra<ftiua:&  hoc,  qm  cum  fuperflui- 
1 fupcr  figna  ex  cis  comport  ta:i.q>  ex  tates  calid;  augcncur  in  corporc,ne 
di&is  mis  poteritquis  ftire  (up  qd  ceftitant proculdubio  diflolutione : 
habeat  fignificare,cum  erut  iuila  7 & mdc  condngit  exceftus,  & domi- 
vnnapluracxdidisgcnenbus.  ilium  virtuds  attra&tua:. 

Rememoratio  fignorum  fum'  st  autemfuerint magna 7 qua 
_____  ptor  11m  a Fxribus , e QC  tit  ate  , erit  quidem  figrtum  quod 

primo  a ijuanri^  clyM  nen  j^^eat  augmctum  cor - 


tate. 


?»• 


port, aut quod attraBiua  fit  into 
Nterdum  attefiantur  faces  fit  debilu  O'  dmunuta,0  expulfi- 
_per  ftomaehum , o inter dum  ua  fort  is  ratione  aheutuo  merit  1 , . 
Juper  mtdhna3o  ip  film  hep  or.  ltd  nocumenti. 

Si 


I 


Digitized  by  Google 


Partis  j 

.'A  Siveroffces  fuerint  maiores  do- 
hit©  fmordincm  naturaJem,figni- 
ficabunt  quidem  fupcr  altcrum  cx 
C • : ' duobus,C  autq>  cibus  non  conucrti 
tur  in  corpus, ficut  citcit.&qj  mcbra 
ipfiustion  fufcipianc  iuuamcntum 
txco,  rauonealicuismalio^autrp 
attradiua  hepatis  debrlis  fit  & dimi 
iuita,&cxpulfiua  fiomachi  &,inte- 
itinorum  fbrtis  lit  & cxccdens . & 
hocranoneahcuius  morbi  contin- 
gcntis  mcmbris  prcdidis. 

Si  autem  faces  fitennt  alba,e- 
b ____  nt  oppilatio°\yclfctrrhofisfimea 
j tibus  cjjlis  fellu.  Et  itleritia  qui- 
dem eji  ex  fgmf cant  thus  fuper 
hoc  fenfbditer.fub  hoc  ct  i am ge- 
tter e efl  l/rina  citrinitac.nifi  cum 
corpus  humor e phlegmatico , ~\el 
mala  coplexioe frtgtda  infnatur. 

Poftquam  ipleperfircit  capitulu 
dc  figniscx'  quantitate  f$cum,inei- 
pit  nunc  loqui  de  fignisfumpriscx 
qualitateearum.  Indpitautem  in 
hoc  a colore  carum,&  dicit,q>  fi  foe 
rint  frees  albr,  fignificaftintfoper 
vnii  cx  duobus,f«p  oppilatio  vFfdr 
rhusfint  genua  in  mcattbus  cyftis 
£ fellis.  quod  quidem  confirmatur,fi 
c-  ideri  tia  fupcr  patientem  apparcat , 
Sc  vrina  fit  ualdecitrina.  CumenT 
meatus  cy/bs  fellis  font  oppilati  vel 
claufi, tunc  quidem  nequittranfirc 
> .'v  V i ad  ipfam  cylbm  fellis,  pro  tan  to  re- 
*•’  gurgbattuncadhepar& venas, & 
natura  demum  impellitcam  ad  cu 
tim,&cnntingit  inae  ideri  tia.Cum 
enim  puenit  cholera'ad  cylbm  fbl- 
lis.corrumpitur.vt  didumeft , neci; 
mirtitquiciem  ipfa  cylbsad  iiitcfh- 
iia  quod  ex  ea  confoeuit  delegare 
ad  ipla,pro  tantoegreditur  frxeibi 


♦Tra&.ij.  1 59 

albi  colons.  & quia  fi  caufeturcho  D 
lera  citrina  in  hepate,  egrediturqui 
dem  Cum  his  accidentib’vrina  mul 
turn  in  citrinitatc  tinda,  & indc  fi- 
culdubio  figmficat  fuper  idcritia. 
Secundum  autem,  foperquodatte* 
llanmr  f^ces  prrdida^eftdominiu 
humoris  phlegmatici  in  corporc,vF 
malr  complexionis  frigidr : quod 
quidem  contingitcx  diminution^ 
vel  pnuanone  cholera:  rube? . hoc 
autem  figmficat  foper  corrupnone 
& deltrudione  corporis,  hoc.  n.  con 
tingitcx’corruptionevniusex qua  *a.I.dnio 
tuor  efiipSjVel  humoribus  corpons  E 

St  yero  appareant  ruleayd  3*4 
l^mt^>pgnipcant  fupcr  excejfum 
CT  dominium  cholera  rube  a. 

Cum  quidem  feces  in  ten  fa  rube 
dine  tingunfdignificantquidem  fi* 
per  dominium  cho!cr$  rubc^cx  co 
plexione  eius, cuius  font  generate, 

Sed  ffmilentur  porro,autyi  }ij 
ridiaris  in  color e , fignificabunt 
quidem  morbum,  CT  main  tom 
magnam. 

Si  frees  colorenturcolore  fimili 
colon  porri^tutviridi^ris,  fignifica  F 
buntquidcm  fuper  magnum  peri- 
culumpadctis&malitiam  morbi. 
talcs. n.f^ces  fignificat  foper  cxcefi 
fum  Sc  dominium  vniusex  duab* 
fpecicbus  choler^ . de  quibus  qui- 
dem duabus  fpecicbus  cholerij  dtxc 
runt, q? c^tcns foccicbus  eius  funt 
detcriores.  Sc  q>  fignfiicaut  foper  vc 
hementem  vltioncm. 

Cum  autem  apparebunt  nigra  jx* 
in  colore,  hoc  quidem  conttnget  ex 
fortt  & ant t qua  frigiditate  cor- 
poris cuius  funt :cr  (it ales  appa- 
KK  iij  ream 


Canticorum 

€ Aequalis complexio  fcquiturco  cum conftringitur  Srpremiturarti  K 
plexioncm  quarn  dimatis  fecund  u , ficialitcr . & additq?  ft  m per confcr- 
ipfum. vcruntamc  fm  opinione  Ga  uantut  vit<j,quandiu  pedoris 3c  pul 
le.quintueft  rpatum,ficut  dixim9 . monis  difpolirio  conferuatur. 

Puljus  infant  u frequens  eji  cr  si  operations  eorum  deck—  179 

mtlla.-pulfos  autem  Jenis  eji  tar-  nant  ad  aliquant  malitiam  , cor 


duo  cr  durus. 

Pulfusciuideinfantiseft  freques 
propter caiorcmeius,& mollis  ra- 
tione  humidx  complextonis  cius: 
& e conticrfb,pulfusftnis  rone  fux 
ftigiditatis  eft  tardus  V dut*  pp  co 
plexione  ipfius  naturalcm , rone  C 
complcxionis  xtatis  eius. 

H Pul  fits  cuiufltbet  corporis  mul- 


flquidem  igmetur  ex  fui  inflam- 
mation. 

Si  pr^dida  organa  decline t a fu- 
isoperationibus  xqualibus  3c  nan*, 
ralibus,proculdubiocov  fui  calefa- 
dione  inflam  mabiturcalor.n.  cor 
dis  attempcratur,&  mfrtgidatur  per 
anhelirum. 


. ..  Et  fbutum  quidem  habet flgm  L 

U7  turn  humorem  ferentis  eji  ualde  rf4rf  fHper  accidentia  pefl on  con*  7* 

tilmnUA  J • * 1 i 

tingentux  m qaacwify  AgriUmnt 


plenus 

Omnecorpus  plenum  humori- 
bns  habet  pulfum  valde  plenum, 
a 6 8 Omne  corpHS  uaemm  a mate- 

ria habet  pulfum  illaudabilem , 
C?“  uacuum, 

Omnecorpus  a materia  humo- 
rum  vacu  u habet  proculdubio  pul- 
fum vacuum. 

Signa  a fputo. 


lit 


eidem  contingent e. 

Cumacdditaliquis  morbus  pe- 
dori, (putum  quidem  cum  tuffi  net 
fuperaifpofittoncm  iliius  pecloris  t 
ilia  ^gritudine  arteftaru&potiflimc 
in  apoftemanbus  eiusi.I  apoftema 
tibus  vclamiitis  ipfius  pcdoris,&  fi- 
militcrpplmonis.  • 

ablatio  fputt  proculdubio  Jit-  171 
,CT  pulmo  funt  orga-  per principium  atteflaturflgnifi-  M 
na  ammx.qua  Ct  quidem  fa  car.n.qu'oJ>[matena  inmtdto  eft 

nafuerintjUitaconferuabuntHr.  digefla.']  V?m!l 

Pedus,  & pulmo  funt  organa  ex  Pleurcticus  eft  ille , in  qu.o  fimul 

pirationis  & anhclitus . Si  hoc  ideo,  quatuor  accidentia  vniuntur,f!  do-, 

" *'  lor  lateris.pungiauus,fcbris  acuta, 

tuflis,&fputum.&aitcp  ablatio  fpu 
ri  in  principio  hums morbi  indicat 
morbum  tpfurn  elk*  in  piindpio.&, 
hoc,quoniam  fputum  eftfuperflu- 
um  eius,  quod  difiolutu  eft  in  apo- 
ftemate  in  pedore:  propter  q<F  pri- 

r • L-_  * t 


quoniam  cum  dilatatur  pedits,  di 
laraturSc pulmo  ipfius  vcrfuslatus 
trahens  ipfum  exncccffitateabla- 
tionis  vacui.vndccum  pulmo  fitdt 
latatus  & amp!iatus,ingrcditur  aer 
incuin,ficutingrediturin  follem 
poftfuidilatationem  .cum  autem 


conftringitur  pedus,  cotrfttingitur  uatiofputi  fignificathuc  morbum 
& pulmo, & pet  confcquens  eg  red  i-  cflcin  prmcipio,Scq>  nihil  difloluatf 
tur  aer  ab  eo.ficut  egreditur  a folic  cx  co  per  vtarn  digcftionts. . 

Si 


Digitized  by  Googl 


_ Partis, j.Trad.ij.  z , , 

Slants famt paruHm  & tt  cat  9,  flipCr  natientem  dominetur  D 
rtue,h4bebit piper  digejhonem  ie  complcxio  choler^  nigra:  vft^:  Sc  ca 
Idem  At te{i an . Ils  cj}olera  moucf:  Sc  ideo  ale  fpui 

SifUeritfputumtenue.fignificat  turfPutuIP- 
luper  debiliutem  digeftiois  mate-  SPutum  "Vera  "\tndit  colitis  Jt-  17 9 

apoftemacis , qua:  eft  ca  morbi.  ^nificat fuper  choleram  citrtnam , 

174  fl  '*cro  fuerit  media  (jp  aqua  CTporrtnam. 

ie,  1 hoc  quidemfigmficatur  quod  ,sPutfi  viridc  fignificar  fiiper  do- 

fHoriue  tarn  ad  medium  an?  men  mim“m  cohlcrx  f ritrina-:  pro  tan  * , 1 _.,r 
, OVfmKHri,,  ferns  mdJ 

Si  fputum  qufde  inter  tenuitatf  sP“tHn>  babens  ettr innate  cla  1 8® 

« fpiflirudinem  mediu  fuerit , pro-  rdm}lgmfiiAt fuper  choleram  >j - 
culaubio  morbus  iam  peruentt  ad  teuinam . 
g medium  teporis  augmenti.funLn.  Omne  fputu, cuius  citriniras  rer 

qnatuor  morbi repora, ficutadhuc  guadquSdaalbcdinem,fienificat  ® 
dicam,r,temporaprincipij^ugmc-  proculdubio  fuper  quSda  Ppcciem 
o,ftatus>&  declinationis.  cholera  rube* , qua  vitellina  did- 

*75  Si  ant  cm  fuertt  multu  ftijfum,  tur:&ipfaquidcm  eft  minus  ma- 

tuc  proculdubio  eft  morbut  1 ft  atu.  ^acluarn  vindis. 

Si  fputu  multumfuentgrollum,  Sputum  album  fignificat  fit*  til 

indicat  q>  morbus  fit  in  ftaiu.  per  humor em  phlegmaticum . Et 

2 7 6 Temutat  etidjputi  fignificat  rubeum  fuper  fanguinem.  Et  (hit- 
- humor  fattens  merbum  le~  tucuiufy  fcrttduefl  proculdubio 
*tufit,crfubtdit.  putrcfaBionu  figmfi catiuum . 

Temuasqmdcm  ems^uod  fpui  Intellect  <p in  habentc  fputu  fa 
tur  fignificat*  humor,  ex  quo  fit  tidum^  maliodods.cft  fie™  » 

C apoftema , li t teutiis.  pulmoefteottupa^taleaftZI 

*77  Tale  etia jigmjicat  quod mor-  accidie  phnficu  prope  mortem  • 

Omnif^Hhun fine foetBrt fiinu  *«» 

Spun  tenmtas  fignificat  fuper  ve  nnm^rn..„ 

S&lSms  i"5 

ptionem  morbi . Si  finttfigura  rotunda Jit,(jT  1 8 * 

a_fpl«d£-  rfigredt  fputi*  [ ]/-  cum  hoc  pattens  febrempanatur,  £££* 

m.  gnificat  juper  'tiolentia  yjiionis , hoc  ent  quide  ex  figms, quod  l![j» 

Sputum  quidcm  Digrurn  fignifi-  diaphragmate  em  fit  apofiema.) 

Fcrunt 


Digitized  by  Google 


\ 

iSf 

H 


centibus  hoc,  q>  fignificct  fupcr  dia 
phragmatis  apoftcma  . Intellcxit 
autcm  hoc  apoftcma, quod  dr  Ara- 
bicc  birfcn . Quod  fi  cum  prardido 
fpu  to  crit  fcbris  valdc  vrens,  lignifi- 
cat  fupcr  fanici  generation*:  in  dia- 
phragmatc.fi  veto  cueoaffir  fcbris 
enta  & chronica, figmficabitquidc 
fupcr  phthifim.& hoc  quidcintcllc 
xitin 


Canticoram 

ferur.t  Medici  q?  fpu  turn  rotun-  fint,ideft  in  nntrinfCnto ei propria  M 

du  & globatu  fignificct  fup  piuhi- — *'c  —•»'«»«*»* 

fim.  ego  tamcn  no  cro  dc  primis  di 

*'  none  hcpaus:hoccit  dictu,q>qui*  * 
hepar  e tons  virtu tis  naturalis , nine 

Jer  lpfum  virtu  tis  naturalcs  in  refi- 
uo  corpore : vndc  egrediuntur  ft 
fuguntur  ab  eo,  ficut  lunt  ft  vitalea 
a cordc,&  fenfitiux  a ccrcbro . Hoc 
tamcn  eft  fmopinionc  Hippocra- 
bs,GaIeni,&  Platonis. 

Ex  Itapore  out  if  fins  fit fiintut. 


r< 


Ex  vaporc  quidem  1 hepate  exi- 

“ :ft>ir‘ 

dem  mebra  fuas  cxcrccnt  operatio- 


ftete  fit  fpiritus  naturalis,  quo  qui- 
ncs  naturales.hzc  aut  minime  fcn~  ^ 


rpl 

i hoc  dido  fuo 

Si  pattens  non  ceffauerit  tufit- 
re,  id  quidem  inadit  in  phthtfim . 

sputum  autcm  egredaes  fine  tufii  j iuntlfcd  eft  ^ opi. 

tt  difficult  at  tyfigmji  cat  Juper  per  nionc  f0ium  attingiG  hanc  autcm 
fetlamdi^ejlionemc[  ] opinionemfum alibi perferutatus. 

&£&££&&£&  V: *" 

xquatif.fi  quo  quinq;! 
neputre  ■ vniumur,  fei T - 

tufeptio  ^*urni^  coniundum 

P ’ boriofa  cgrcdiatur,  & fine  fixtore 
fni  odorc  norribili . 


amdigdtioncm, cftilludjiu  L d'Exho- 

n/cqucntcs  conditioner  re  ems~\fano Jit  corpus Jatmm . ejt  more  mfi 
cilicetqi  fitalbum , fpif-  out  em  burner fanus , cum  hepar  fa 
iiundum,&  fine  tufli  la-  num  fuerit.  ohumo* 

Sanitas  corporis  flat  in  fanitate  te  B' 
hcpatis.fanius.n. corporis  flat  p fa- 
nitatc  humoru,  cu  flexiftuc  fm  na- 
cdilponc.i 


I 


x8  6 


Rcmemoratio  fignorum  fum  - 
ptorum  ab  operatione 
Hcpatis. 

GEneratit  quatuor  humoru 
e ft  m hepate , ex  cum  au~ 
gmeto  augetur  humor  in  corpore. 

Gcncfatio  quatuor  humoru  eft 
in  hepate  :&  cum  augetur  eorum 
gcnciatiOjin  co  augentur  & humo- 
rcs  ipfi  in  corporc  toto . 

Omne  membrum  ratioe  ipput 


turalcdi  (pone,  tabs  autcm  famtas 
humorum  ex  fanitate  hcpatis  eft . . 

Et  aqua  quidem  deutbut  ciPu  iff 
ad  ipfiim:  mi  [century  cuihbet  hu  M 
mori  piper  eum  dominant  1. 

Aqu^quidein  potu  fumptatde- 
uehGt,&  penetrare  fitciut  cibu  fum 
ptu  ad  hepar,  & cu  humoribus  fu|v 
cumdominannbus  commifcetur. 
isttqua  etiam  mittuntur  abip 


auretur:  eft  nihilominus  impfo  fi  hepate  ad  eius  colatona:(f  ip-, 
tnemlro  propria  operatio.  f‘  nihilominus  cum  humoribus  co 

Intellexit  q>  omne  membrum  in  mtpentur. 
corporc  ratibc  hcpatis  augeatur:&  Hepar  quidc  feparat  aqulin  po 

q>  nihilominus  membra  nucricnna  tu  fumptaro,  poftqua  ad  ipfum  pee 

uenerit 


Digitized  by  Google 


P&rtis.jTra&ij.  256 

A uefietitab  hwfioribus:  & impellit  cho,aut  Taper dommififtigom,  rd  D 
cam  ad  renes,&  renesad  vefica . co-  ftper  dominjfi  humoris  phlecfma* 
mifccturmhilominus  cumhumo-  tici  , am  ftper  fluxfi  vrina:, l.^rcft 
ribus,idcftcummodicoexcis.  ftmcius  inuolumarium  ,in  tafi.n* 

alba&mdi- 
ipilationcs  hcpa« 


. , vihj  iUUUIUIIUlUV 

191  Et  ipfa  quidem  aqua  fert  Jecu  fluxu  egredicur  vrina 

q<t  ab  color es  eortun ,e  [nec non  ttia  omne  ©e^a : vel  oppilauoncs  ticpa- 

iUud,HHodtfi  necejfitnii  tndecla-  Proh*end* 

• 7 J c ■ , bus  diojdtioncm.nequc  no  reft  tunc 

manrfeffa  ration,  et  tgmfi  cat  tone  emS.  ] grolium  cx  vnna  ) Vlaffuas 

Hoc,qadr>eftnotum.naaqua  trare.ftdfblumftbolc&aquepro- 
m pom  ftmpta,& per  vrina  emifla,  pinquum  in  oolorc. 


fen  fccum  coJores  numorumT  cor- 


.porecxiftentium, &16  figmficatfu  . ^iim autan  nrtna mdeturmo  1)4 
i_  per  difpofitionem  & efle  t ipfius.  dicum  ettnna  , fignifrcat  quidem 


ta.l.coru 


ijrj.  ff  proculdttbto  qmcquid-dixt-  fuper  paruttatem  cholera : fib  cu 
mus  efi  mam fefiti  fitper  cums  >e-  w «/orc  tgneafigmficat fitper  ^ 

® ntatem  fenfus  etiamatteflatur „ multitndmem  cholera. 

Jitnt  emm  apud  nos  ex " \rma  fig-m ■ bloc  etiam  eft  per  ft  notu  : quo*  » 

fieationes  figmficantes  quoin  fit  n‘am  Clim  vona  exit  cum  pama  ci- 
procefiio  par  tent  ts.  irinhatc,  fignificat  quidem  quod 

Hoc  qddixitcftmanifcftumex 

eo  qd  profit.  qm  cu  vrina  cx  hu-  & Pcr  conli^etls  V>od*o  fit  mub- 
mo  rib  ut  fibi  commixns  focrit  tin-  vems*heP*«-  c“m  aut^ft 

<fta  Sc  cobra  ta,  habet  quidem  fuper  ?“ ‘IT  uhcfin™  Colore1t'n<^a* 
cofflf  neceflano attdbri.Et  in  film  ^ ^ muka  ch<>' 

ina,  qmipfaeft  fupfluicasdjweftio-  leramrubeam- 
nis  viis,quf  fitin  bepate,  lia&ct  qui  Et  color  quidem  clams  fltbru-  19* 

fupcti d' fpofitlon£  ito  romuir  ™ » xamen  <fi «»-  ■ 

totius  corporis  gencraJcm.  .«■  1 , , , J 

••  ° - • phor  cholera  rubea . $ 


C 


De  Vrina,d£  Primo  deco 
loribus. 


A 


Color  quidem  vrina:,  qui  darns 


; N-w.wi  TuuitfVjuuuiUft 

Lbtts  color  yr in  a efi  ex  fi-  dicitur , i.rubeuspurpureus , qui  g- 
gnts  fitper  multitndmem  comftiixrione^ cholett  citrin* 
- - <otingic,exiftitfubrubcoignco:  in 


:» - A r -r  ^ cotin^ 

tittatem  figmfic.itibus , out  fitper  uina&ignca. 
dominium  frtoeris ,ltel  burmfita  , 

•is  phlegmatic* , au  foerfimm  ^ ^ *!?  ^ *»* 

Hrm*%l.ppda,„m,LL.  T ?"",*■ tame 
Color  q uhk  a! bus fignificat  ftp  ta!u  tx  'fjfap™'  » 

multitudine  cibi  3c  polus,  aut  fuper  aHt  dpplteattone  ahemus  nngen - . 
dcilrudiouc  digefbonit  iu  Itoma-  ftst  ~>t  aUatht*  out  ex  colic  a. 1 [ ] 

Cotet 


Digitized  by  Google 


>y  Canticorum 

Color  valde  rubeujvrinx  figni- 
ficat  quidem  iupcr  mixtionem  lan 
cTuiniscum  ca,&domtniumipfius 

Tn  corporc  nift  tamen  illc, cuius  dt,  Rcmemoratj0  fubftatiae  vrinae. 
icomcderit  aliquid > quod  lie  ca  nn- 
xcrit,  vclfupcr  corpus  fuum  appli- 
cauerit : (icut  alcannam,&  limilia , 
aut  fortern  dolorc,ficut  colic? , paf- 
fus  fucrit . 

Si  AKtem  'ruleatur  nigra,pofi~ 


men  color  eius  exreaflunnpta  con-  K 
tigcric,  vtpotc  almuri,caffia  fiftula, 

&:  fimihbus . 


T Emmas  quidem  fubflan—  l99 
tia  in  unms  figmficat  fit- 


ter paruitatem  digejhoms. 

Tenuitas  quidem  fubftanti?  vri 
' :e- 


amern  TOt'-jfT-  * ^ 

quidem  fuper  fortern  algorem  .Ji  ^uoai£  dcbilitas  digdhonis  ex  de-. 
uero  tolls  appareat,pofiqnampra  bilitate  dcccxfbonis  contingit.de  na 
197  ceftit  ualde  rubeafigntficabit  fu-  iiiraautedecodionisdt,  quod  ha-  L 

*&?"*-*  tz:u  SESffipslK 
JZ&ZB!£&Stl£.  £w”“ 

hcabit  quidem  fuper  valdc  forte  al-  "on,hcare* 
gorem&  frigiditatf  • Et  Proc, 


itatf  compteffonls  , * ProcuUubio  effiatar  ntna  ,0. 

paticntis.  ft  vero apparcat  poll  vln-  tenuis  “ [per  corruption  abt , J fc £.ui ^ 
matamrubedine.ligmticabit  fuper  ^ oppiUtionem  hep  at  is, & dpo-  tietaii. 
]nflammationc,&  vllioncm  humo  pfema 

rum  paticntis.Etquxlibetnuidc  ex  Hxcautem  omnia, f cibi  comi- 
ambabus  vrimsilhs  ft^nincabit  lu  - .... 


“"““"V  -U  ptio  in  flomacho,oppilatio,&  apo- 

per  niorteeiuscuiusdr.&hoc,  qin  ^ ^ impcdilint  &rctiam  auferut 

1 ’ deco&irnem  cibi.  ciim  autem  uon 
dccoquitur  cibus,cgrcditur  vrina  al 


vltimata  frigiditas  nigrum  faci  t,  fi 
put  Si  vltimata  caliditas . 


M 


^ i-  dccoquiturci 

i9»  mica  autem  fuper  morbu  ex  ba  ^ & cruda  _ 

colore  urina  :mfi  tamen  fuerit  ta  yrina  autem  grofiities fignifi  joi 

1 hs  ex  ciio  ipfatn  tmgete ,puta  ole-^  f4f  ^per  J,gefitonem,  aut fuper 

ribus  ,cafia  fifiula,  O"  omni  re  ea  rnult,tuchnem  humoris  phlegma- 

breuiter  tmgcntejicut  almurt,  et  fiC[  fB  ctrpore  cxijlentis . 


fimihbus . 

• Vnna  quidem  fignificat  pealo- 

rem  fuum  fuper  fpccies  humotum 
in  corporc  exillennum,&  fuper  co- 
ntm  quantitatem  .exquibusqutde 
morbi  fiunt  .cum  igitur  morbicx 
eisgcncrentur,dccet  quod  Medicui 

iudicct  per  eolorem  vrin?  fuper  fpc 
cicm  morbi.leu  caulk  eius : mil  ta- 


rn  corpore  exifientis . 

Vrinx  grodincs  fignificat  foper 
vim  Si  fortitudinem  uigdliux,  aur 
fuper  grollmcm  matenx.  &primu 
quidem  attclbtur  fuper  fant- 
tatem : led  (ecundum  lit 
per  morbum  & 


xgritudi- 


nem. 


Rememorati# 


V* 


• it  hy-  . 
foftafi 


r : • 

JOl 


Partis  j.Tra&.ij,  157 

A Ronmiorario  e-£fxcis  hypofta  propter  cxceden  tern  quatitateme-  D 
- ticactriplicitcrvariaturcx 
colorc,!oco,&  fab* 
ftantia.}- 

CVm  bypoflafis  uidebitttr  al 
ba  i color  e,  firm ficabit  qui 
dem  fitper  faint  cm  tnfirmorum. 

Hypoftafis quidem  eft  fupcrflui  Ungetur,nea  uarietur ,ertt  ex  he- 
tasdigcllionishumoris,quemnatu  f 
radigerir.vndecumeftalba){ignifi  P‘  P'  . . ’ 

m natura  iam  fuperauit  humo-  , Sl  aPPan1uo  hypoftafis  rubex  p- 
1 ilium , & ems  /ccochonem  .a  Lon?eturvcl  P^ucatur  cum  lebre. 


uis.non  emm  accidie  nocumcntum 
fonguinicxfui  *qualitate,fu»quan  *a.l  quan 
turn  eft  fanguis.pto  tanto  retulerut  “ute- 
Medici , quod  hx  vrinx  fignificant 
fuper  falutcm  paticntis,&  morbi 
longitudincm. 

Et fi  tain  dtfjjofino  ipfita  pro- 


JOJ 


cat 

rem 


perfccit.  Eft.n.albcdo  lignum  lau-  fignifiabuptoculdubio  fuper  apo 

. ..  - /•  ••  n • 0 r ■ r-  lipma  n<»narK  ? nnr  rn  nf>(rm^v  (J|- 


„ dabile,&  fuper  digeftioucm  ligmfi 
cans.quomam  impol’ecft,quin  vc- 
1 fanguis  prins  dealbetur  q ve 
nutnantur.  Sc  ideo  cum  albe 


ftema  hepatis : hoc  tn  nelcio  ex  < 

(ftis  Gal.  vel  Hippo,  (i  verum  confic  E 
mefexperimento,  het  quidem  colo 
rem  veritatis,&probabilitatis. 

Et  fi fuerit  mgr  a pofi  mtenfam  J o 6 
rubedmem , O'  pet  cm  fundum  , 


normal 

ax  co  nutnantur. 
frit  hypo ftalis.figmflcatur  quidem 
humor  efficicns  morbum  iam  re 

emit  dccodioncm  bonarn  Sc  lauda  p0[}q,t,tnt  prtU6  apparucrit  tn 

qmumnat^^  to, figmfic  at  quidem  quod  tamper 

cuinis . & ob  hoc  (anies  etiam  alba  ucmt  pattens  ad  hoc,  quod  ammo, 
lauda tur  in  apoftemahbus , Sc  alia  feparetur  ab  to, o'  potifiime  cum 
ab  ca  vituperatur.  (UJ'U  utrttttts:neqj  eft Jj>es  de  eo  alt 

j#j  St  asttemaUrcme  apparent  audytea  potefi  et  qutequam  proji- 
cttrimu,hoc  erit  ex  acuminc  chole  cgrt , cum  fc  m3rj  propinaua  ex  e el 

rarubea.  . * ([uiolentid]ufhoms.  ^C.hem6 

C Cum  videbimus  hypoftafim ci-  si h ftafu  ind piat  nigrefccrc  p 

tnjiam  in  colorc , figmficab.c  pro-  ft  rubc([lncm  cum 

culdubio  fuper  acumen  choler?  a-  fue£t  dt?rcflain  fundo  vafis , 

nrnx : neque  non  etiam  quod. pfa  ' lt  in  f 

dominctur  plus  ceteris  humor,  bus  r 1 r rr  . _ r 


ipfi  naturx. 

4 Jhfc  . st  *pp*T‘*t  rubeauelut 
colorival  “ [ fanguu,fignificabit proculdu- 
fa*  maut tarn  digefiiomt  ip- 
malnu  di  fimfanguinul\ 


riori  parte  ci us,Sc  cum  hoc  aflit  vir- 
tutiscafus,  figmficabit  quidem  fu- 
per mortem  proximam  ex  violctia 
vftionis,ficut  diciL  Sc  talis  vrina  ap- 
paret  proculdubio  in  febribus  vren 
tibus  perniciofis. 

Et  ft  apparent  mgr  a pofi  ettu 


~ , .a  ' Hypoftafis  quidem  rubea  ficut  . ,SJ " rf. 

SlaiL  languis,(ignificat  (riper  dominium  fufie  dme, prater  quod  morbi  ma- 
languinis,  & malitiam  digclhonis,  tertafit  acuta , o'  potifiime  fi  cu 


)°7 


Coll.  Auer. 


KK  uli 


Can  ft  com  to 

c tali  fuCccdine  odfit  alt  quod figmi  Si  in  medio  trinrpendeat  tip 

lattdotnle.cr  radix morii  fuetit  quod parua vcnrohtaslea 

« melancholia, fitnificabit  qiude  lilonls  (mJ  r 

fuptr  merit  confitmptior.em , CT  Et  fcito  quod  fi prxeunte  citri- 

bocfecundum  plurimum.  nafoertt  alba  Jems, cr  conmnBx 

Si  hvpoftafis  incipi.it  nigrcfccre  O'  informs  deprefia.CT  tain  con- 
in  colore  noil  eiuj  fufeedinem, f ter  tmuo  apparcat  ,4Hod dtfeflte  mot 

epinmorbofucniacuturnaliquod  / r rr  , n “ 
icfucrirprincipium  morbi  excho-  "lJ,te9rfPLetiL 
lera  nigra , fignificabitquide  quod  Sipofthypoftafim  citnnamap- 
morbus  fitiam  confumptus:&ma-  P’’r«tlenis,alba,&coniun(flai  pat 
ximcficum  hoc  adit  aliquod  cx  fi-  »t>us,rcfidens  m (undo,  Sc  tabs  con 
gnislaudabilibus-qnorum  cofcque  t,nuo  app«et,i.  ^ non cffic.aiur a 
i ter  memoriam  faciemus.  & hoc  eft  tnn«.J*%  P°ft  alba hie- 

quod  dixit,cp  hoc  ell  fm  plurimum  nt  v»&,&poftconfcquenter  redcat 
totius  vrinx,  & non  continent  (bid  '^ratoad  albcdinem  .fcitoq,  tunc 

fccundum  hypoitafim  eius  ,am  [aent  d'geftioperfo^.&qood 

‘ morbus  tarn  peruenn  ad  ftatu  luu  » 

Si  app  .treat  mties  fopernatans  * 9>  incipit  dcclmarc.Eft  ergo  fcitd 
in  fi, person  parte  yafis,firmfica-  ^attsgihf  trescondmones  coniutw 
. ’/  - 1 , \ gantur.£albco,fenitas,&ipfiusde- 

bufuper  cruditatemjicetfit  tn  ea  *rcfl]0  in  ftjndo  vafis : qu?  q uidem 

ah  quid  digeflionis  ,qux  ex  yenttfi  fignifiean:  fuper  perfcdionem  dige 
tote  commifiente  fi  et  impeditur,  ftionis  laudabilis.  albedo eni  eft  fi- 


O'  inde  for fiim  eleuatur. 

Cum  nubesfupernatatin  rrina, 
fignificatquidem  fuper  cruditate,li 
cetfitinea  aliquantula  digeftio. 
j Caufaautcmeius,quarcficnatatT 
/iiperiori  parte  vafis,cft  vetofirasin 
elula  in  hypoftafi , qux  nequitdif 
folui : pro  tanto  proliibet  defeefum 
eiusad  fundum  vafis.  &ob hoc di- 
cit,q>fitincacruditas.hocautem  (I 

5num  apparet  in  vrina  a pnneipio , 
urn  incipit  digeftio  fieri. Cum  au- 
tem  hypoftafisalba  fticric,  fignifi- 
ca  t fuper  (ani  tatem. 


frnfi  laudabilis  deco&ionis:&  (lim- 
iter coniundio  parnu  m,&  ipfius  le 
nitasquatftum  ngnificant  fuper p- 
fc&am  ipfius  decodionem:  non  tn 
inquantum  eftfuperfluicas,(ed  qa 
non  remanfitin  ea  nifi  pars  terrea. 
de  natura  enim  partium  terrearum 
eft  q>pcrant  fundum . &in  fumma 
fuperfiuitas  cofta  &digefta  graui* 
eft , & leniseft  indigcfta.ficurpatec 
in  muchis,&  polypi*  a na(o  dc— 
feendennbus. 

Rememoratio  fubftantix. 

Cym 1 [ autem  apparet  hy- 

r ~ 


Et  fcito  quod  fi  yideatur  pende  V.  J po  flaps  non  connnuata , ] 
re  in  medio, quod  parudyentofitat  fignsficat  fuper  dciilitatem  >/r- 
e ftmtalibypofiafi.  tut  it. 

Si 


K 


!*• 


L 


M 


I** 

a hypod» 
Iti  inciprt 
apparere, 
&n  pfeti* 
rae.fjdefi 
nHappar* 
te. 


Digitized  by  Google 


Partis 

A Si  hypoftafis  vno  die  vd  duobus 
apparent, & con  (equcittcr  ceflec  ap- 
parere,&  itcrum  poll  apparent  itera 
to.Ggruficabn  q uidem  fuper  vir tu- 
ns debilitatem  ex  priuatione  opera 
: tionum  ipfius.rnde  apparitio  hypo 

ftafis  atteftacur  fuper potentiam  in 
opera  tiombus  fuis. 

. Si~»ero fuermt conttnt*  in  ea 
fimiha fragment*  hordeifignifi- 
cabtt  quidem fuper  rafter  am  yena 
rum.  fed ft  aftimilentur  furfuri,et 
k «um  b j- Jini\fcetBrttfignific<d>$t  fuper 

g ylcera  >r fcx.  [autem  Jirmlentur 
•*  ftjuamm*  me  tailor  urn  ,ftgniftca- 
t idfion«  bn  faptf  yfUonem  & ''Xjamina- 

tfr<  iad«  ” 'Z  L 

icm.  ttonem  contmentem.] 

in  omnibus  quidem  his  fpecicb* 
illaudabilisdf  hypoftaGs,in  quao- 
peratus  eft  calorex  traneustcuius  eft 
operario  contra  ria  operarioni , qua 
opcraturcaior  elementalis  & uatu- 
ralis.  EthypoftaGsquidcm  fimilis 
ftagmentis  nordei  fignificatquidc 
calor  cxtrancus  in  tantum  venas 
tflbluerit,q>eas  corroferif.hoc  etia 
ftgnificat  furfurta,  fi  fiicrit  fine  fuc- 
C tore,&  cum  febre.  led  fi  fberit  cum 
fotorc  & fine  febre,  fignificabit  vl- 
cera  veficx.  HypoffcaGs  fimilis  batti 
turisiSt  fquamis  metallorum  Ggmk 
ficatqujaem  fuper  violentiam  dip 
lblutionis,&rafiir^Tenarum. 

A*  5 St  font  es  apparent  in  yafe  ,fi~ 
gmftcalnt  fhper  apertiontm  apo- 
ftematis.  , ( 

Apoftcma  durum,  duftum  Ara* 
bice  dubaylet , eft  apoftema  intnn- 
fecum,diificilisd7gcftionis&  mata 
tattonis.  eft  enim  de  genere  apo- 
ftematum  exterioru  durorurn  feir- 


j.Tra&.ij.  1 5? 

rhoncorum  . & plurimum  cum  e-  D 
greditur  fanics  in  vriua,accidit  hoc 
ex  dubaylet  in  membris  cibi,&  vri- 
nalibus^Scc. 

siyero prolongctur egrejjm t~ 
tut  cum  [anguine  corrupto  fjigmjt 
cabit  fuper  apoftema  phlegmonic* 

Phlcgmone  fm  Medicos  eft  apo 
ftema,fupcr  quod  fanguis  dojrnina- 
tur.pro  rant®  patiens  hoc  apoftema, 
mingitfanguiucm  corruptum. 

Cu  out  cm  bypojlafu  petit  fun-,  j , f 
dum,  CT ftermatt  ftmdatur , eft 
ejuidem  ex  humor  eg  roffo,(f  cm-  R 
do.cr  [cum  eadem  [t  arena  mi - 
[a , fcito  ilium  cuim  eft, ejftcal~. 
culofum. 

Differentia  »ero  inter  banc  hr- 
poftafim  & vere  albam  fupra  <6- 
«am,potcft  quidem  haben  ex  fui 
figura  & fiibftantia.&  hoc,quoniS- 
lira  eft  vifeofa  in  fubftantia,n6  au- 
tem  fupra  dida.  figura  autepnnue 
hypoftafis  albx  eft  aauta,non  ante 
huiufmodi. 

Rememoratio  odoris. 
d Rtuatio qn)dcm[ftrtor*  $t6 

>17  conttngitex  priuatioeco  JMuIttt4 
[l tonic  xy  digejhonif  ,aut  ex  indt-  dovffot- 
gefh»ne,rone  etbt  tndigefttbdic.  uludo 

Priuatio  fbetoris  in  trina  contin 
gitduabusdc  caufis : quarum  vna 
eft iudigeftiotaha  eft, quia  natura 
rcidigdtibilis  grofla  eft  nonred- 
piens  digeftionerh. 

Omne tllud ,qucd  eft  ultimati  j if 
fir  tor  it, eft  ultimata  ecmtpttmt. 

Factor  quidem  vrinx  eft  comj- 
ptiois  magn;  fignu  cnftctisl  corjv: 

KK  if  cuu. 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


G eius,euitis  eft  vrina.  vnde  omne  vl- 
timati  fbetoris  fignificat  fuper  coi- 
rupuonem  vltimatam. 

J 1 8 st  out  e odor  etus  fit  extranet* , 
hombtlis,(ctto  ilium  cuius  efi,pa~ 
ttmorbumuefte a. 

Sifixtor  vrin^fucrit  horribilis, 
valdc  extraneus  fignificabitprocul 
dubio  vlcera  vcficx : dc  natura  enl 
horum  morborum  eft,q>  fitincis 
odor  malus  & extraneus.&  infuper 
malitia  huiusodoris  diuerfificatur 
in  general)  fm  malitiam  comiptio 
nisei  us.Pro  tato  inquit  fm  opinio- 
jj  qem  Galc.fi  odor  emsfuent  corru- 
ptus  & extraneus.&:c.intelligit  q>  fee 
tor  eius  non  fir  in  gradu  aliarum  re 
rum  corruptarum. 

319  I am  quidem  remit  genera  wrt 

rut  ftmpUcta : ex  dibits  ueromeis 
peter  it  quit  nti  in  tudtetts  compofi 
torttm  exits. 

Quaruor  funt  genera  vrinx  fim 
plicia,dc  quorum  quolibet  locutus 
cfl  in  particulan , vtpotc  de  fignis 
fumptis  a colore  vrimj , fubftantif, 
hypoflafis,  & odorc.vndc  inquit,ia 
rctuli  figna  fimplicia:cx  didis  vero 
I meis  porcrit  quis  vti  in  hoc  per  fc 
fupcr  figna  ex  eis  compofita-.i.cpex 
didis  fuis  poteritquis  fcircfupqd 
habeat  fignificare,cum  cru  t iudla  I 
vrina  plura  ex  didisgeneribus. 

Rememoratio  fignorum  fum' 

ptoruma  Fxcibm,*-£SC 

primo  a quanta 
tate/}> 

Jl#  T Nter Jam  atteftantur faces  fit 
per  fiomaehum,  CT  inter  dam 
fuper  Mtetttnajcr  tpfum  hep  or. 


Ffce  quidem  atteftantur  fupcr  K 
difpofitionem  ftomachi.inteflino- 
ium,&  ipfius  hcpatis.funt.n.l'uper- 
fluitatcs  ipforum  membrorum . 

Faces  quidem  minuuntur  ra- 
ttone  magna  tranfmut attorns  alt 
mentt , cum  conuertttur  in  mem- 
bris:mji  tlltus  cuius  expul/iua  fue  ' '' 
nt  deb  tits,  gr  attracltua  fonts jr a 
ttone  altcutm  nocumenti  conttngc 
tts  . (T  hoc  quidem  Jignific.it  re~ 
pletionem  corporis  pattens  ex  ma 
Us  humor tbus.  ^ 

Parua quidem  quantitas  fi^curn 
egredientium  fignificat  fuper  ma- 
gnam  tranfmutaaonem  cibi.cum 
.n.trafmutatio  cibiin  membnsau 

fccur  &magnificatur,tunc  quidem 
eces  minuuntur:  & hoc  quidem  li 
gnificatfiipcrfortitudinem  digefli 
ux,&  dcbilitatem  cxpulfiux,&  for* 
dtudincm  atrradionis  attradiux, 
radonc  alicuius  nocumenti  cidcm 
contiugcntis.vndchocaccidens  fi- 
gnificat,^  corpus  paticntis  fit  ple- 
num fupcrfluitatibuscalidis.quare 
cau  (a  eft,  cum  in  eo  fbrtificatur  at- 
tradiua:&hoc,  qm  cum  fupcrflui- 
tates  calidj  augentur  in  corpore,ne 
cefliunc  proculdubio  diflblutionc : 
dcindccontingitexceflus,  Sc  domi- 
nium virtutis  amadiux. 

St  autem filer intmagnxt  qua 
tit  ate , erit  quidem  Jigrtum  qtiod 
ctbus  non  prabeat  augmetum  cor- 
pori,aut  quod  at  trail  tua  Jit  tneo 
debtlts  CT  dtmtnuta,  & expulji- 
ua  fortts  rattone  altcutm  morbt , . 
y el  nocumenti. 


& 


Parris  j 

.’A  Si  vero  fijces  fuerint  maiorcs  de- 
bit© !m  ordinem  naturalem,figni- 
ficabunt  quidem  fuper  altcrum  cx 
duobus,!-  aur  q>  cibus  non  conuerti 
rur  in  corpus,ncut  elicit,  & q>  mebra 
ipfius  non  fulcipiant  iuuamcntum 
cxco,  ranonealicuis  maJiti$,  autq> 
attrachua  hepatis  dcbilis  Hi  & dmii 
num,&cxpulfiua  (tomachi  &;imc- 
funorum  fbrtis lit  & cxcedens . & 
hdc  ranoneahcuius  morbi  conrin- 
gcntis  mcmbris  pr^diSHs. 

11  i Si  .tutem  feces fuennt  .tlbx,e- 

rit  oppilatioh[hel  fcirrhojisf  me  a. 

j tibus  ijjhs  fellu.  Et  ifleritia  e] in- 
dent efi  ex  fignificantibus  fuper 
hoc  fenjibtliter.  Jitb  hoc  etium  ge- 
net e eff  hrma  citnnita«:nifi  cum 
corpus  humor e phlegmatuo , hel 
tttiilu  coplexibe frigida  mfnatur. 

Poflquam  ipfcperfecit  capitulu 
dcfigniscx  quantitate ffcum,ind- 
pit  nunc  loqui  defignisliimptisex 
qualitateearum.  Incipitautem  in 
hoc  a colore  earum,&  diet  t,q>  fi  fite 
rint  feces  albx,  fignificaAint  fuper 
vnu  ex  duobus,fq>  oppilatio  yffeir 
rhusfintgenitain  meattbus  cyftis 
jC  fcllis.  quod  quidem  confirmatur,(i 
t icleritia  fuper  patientem  apparcat , 
&vrinafitualdecitrina.  CumcnT 
meatus  cyfbs  Fcllis  funt  oppilati  vel , 
claufi, tunc  quidem  nequittranfire 
’ t:  adip(amcyitimfcIlis,protantorc- 
*a  gutgitattuncadhepar&venas,& 
natura  demum  impelliteam  ad  cu 
tim,3ccnntingit  inoeideritia.Cum 
enitn  puenit  cholera'ad  cyltim  fcl- 
lis.coriumpitur,vt  dictum  c(l , neq; 
mittitquicfcm  iplacyllisad  mtelb- 
fla  quod  cx  ca  confueuit  delegare 
ad  ipfepro  unto  egreditur  fex abi 


.Tra&.ij.  1 $ 9 

albi  colons.  & quia  f!  caulctur  cho  D 
lera  citrina  in  hepare,  egrediturqui 
dem  Cum  hisaccidcntib’vrinamul 
turn  in  citrinitatc  tinda,  & tnde  #- 
culdubto  ftgntficat  fuper  iderioa. 
Secundum  aurem,  fuper  quod  attc- 
llan  tur  f^ces  prxdida:,cft  dominiu 
humotisphlegmatici  in  corporc,vf 
malz  complexionis  frigidx  : quod 
quidem  contingitex  diminunonc^ 
vel  pnuanone  cholera:  rube? . hoc 
autem  ligntficat  fuper  corruptions 
& deftrudione  corporis.hoc.n.con 
tingitcx*corruptione  vniusex  qua  *a.l.dnio 
tuor  chips,  vel  humoribus  corpons  E 

St  hero  appareant  rube*  hel  3*4 
ignita,jignificant  fuper  excejfum 
O'  dominium  cholera  rubea. 

Cum  quidem  feces  in  ten  fa  rube 
dine  tingunf/ignificantquidem  fi* 
per  dominium  cholerq  ruhe^ex  co 
plexionc  eius, cuius  funt  generate, » 

Sed  fifimilentur  porro.authi 
r id  1 tens  in  colore , fgmfcabunt 
cjutdem  morbum  , O'  mall  turn 
magnam. 

St  feces  colorcntur  colore  ftmili 
colon  porri,aut  viridi  fris,  fignifica  F 
buntquidem  (it per  magnum  peri- 
culum  patictis& malitiam  morbi. 
talcs.n.f^ces  lignificat  fuper  cxccC 
fum  & dominium  vniusex  duab* 
fpcciebus  eholer? . de  quibus  qui- 
dem duabus  fpcciebus  cholcr$  dixe 
runt , q> ceteris (pccicbus  ctus  func 
dctcriorcs,  Si  q>  ugnfiicant  fuper  ve 
hementem  vltionem. 

Cum  autem  appareburtf  nigra  3*4 
in  colore,  hoc  cjutdem  eontinget  ex 
fortt  o'  antujua  frigiditate  cor- 
poris cum*  funt  .O'  ft  tales  appOr- 
KK  iij  tcaut 


“Canticoium 

G reant  in  morbo  dent* , figmfic a-  & qnandoque  contineit  hod rab'o-  t 
fatter  mortem  fitwram  in  ipfas  infiMrunu  ^ 
fropintjut.  SidifFeratnr  ettardeturerrefiit 

J2£gESBZ!&  rrf*7f,n  ,,lim  *rr,‘ 

tisabantiquo  gcneratam.Scob  boc  hoc  cfmdem  contingit  ex  dsjficul- 
hurnor  niger  dom  inatur  in  corpo-  fate  dtgefiitnis  ipj  arum, aut  dimt 
te  ipfius.& aitq->  cum  talcs  f;ccs  ap  mtlone  ^ debilitate  expul  find  , 
paicntm  wolcnu  & acuta  fgntud,  -■  M au(  >f>- 

nc,qjngnihcat  fup  propinqua.Hip  f o ’ 

po  crates  autem  inquit,q>  in  pnnci-  necejjario  constringent  tone. 
pio  morbi  cum  talcs  apparent, mot  Poflq  locutus  clt  dc  quantitate 

tun  Sc  malum  dcnunciant.  fxcum,&  qualitate,  incipit  nunc  lo 


, . , r quide  tern  pore  &horacxituscaru. 

Si  autem  faces  fuerint  dura, Ji  Vndelquit,  fi  difteraturegrellusfa! 


.1 


^ gmficabnnl fuper  firtitudinem  at  cum,&  tardinr  Iblito  cfficTatur,  ent 
,17  trail, na, aut  fiipcr  calorem  *)tren-  ""r3  <*»"«»»•«"'- 


<-f 


Ji8 


femftel  fuper  ctbum  fijpticum>et 
Confiriiliuum. 

Si  appatcant  £eccs  durx,  boc  qui 
dem  conti ngic  altera  cx  tribus  cau- 
(is,Cex  dominio  2c.  fortitudine  attra 
dhux  hcpatis,  aut  ex  fbrti  calorc  fx 
ces  indutantc  S;exiccante,aut  ex  ci 
bo,qui  habet  natura  fua  vetrera  co 
ftringerc&  conltipare,i.ex  cibo  du- 
ro.ando  & licco. 

Si  hero  ftertnt  faces  molles,  et 


quidemcaufahuius:  autquiaintc- 
ftiiia  cumdifficultatedigcrunteas, 
& hoc  ratione  alicuius  morbi  & no 
cumcntiexilientisincis,  vcl  rarioe 
gro(Iitieiabiearum:autquiadimi 
nuta  cilcxpulliua  ratione  cxccden- 
tis  frigid) tatiscxiftetis  in  niembns 
digelhonis  pro  tantoetiam  produ- 
ct tur  tempus  digelhonis  leu  egelho 
nis:aut  ratione  aliquotum  vetrem 
conftringfcntium  dc  ncccliitatc : Sc 
bxquidcmlumcauf;  colic;,  con- 
tingit  ctiam  ex  apoitcmate.oppila- 


hautda , non  erit  fort*  attraehua  oone.ventofiute,*  humore gtoflo  M 
■ ‘ ^ ' - . . a;..  Sc  vilcofo. 


tjt  cor  pore, aut  in  corporeent frigt 
die  as  mala  , aut  hoc  contingit  ex 
mold  alia  dt fit  fit  tone  corporis  ,hel 
ex  etbt  tjut  folmt  ltentrcm,crmol 
lifieatper  naturamfitatn. 

Tnbus  qaidem  caufis  apparent 
f;ces  molles  & liqaidx.  quia  aut  at 


St  autem  anus  debits  egredta  5 
tur , hoc  cjuidem  ent  ratione  abt 
non  conjlnchtu , fed  pit  ms  per  na- 
turam Juam  molhficantis(j'  \[o[ 

uentn:]ant  ratione  humornm  O' 
hnmiditatnm  odea,  firmer  im- 


tradhua bcpatis clt  debihs,aat  quia  pnlfarnm:  ">el  ratione meferatca 
cxcedcns  ftigiditas  domiiutur  fu-  rum  non  cr  attrahen 

t>er  membra  digelhonis,  aut  qma  - ° • 

paticns  oomcdircibum,  quide  na-  Hum : aut  ratione  noenmentomm 

tora  liia  laxai  & mollificat  ventre : m mtefiims  contingentiumjUpote 

apo- 


Partis  j. 

A apoflemdtU  uel  ulceris,/tur  corru- 
ptionis  dtgejltonn  , CF  dltarjvn 
JJecterum  morbtrum  etfdem  con- 
' ’ tingcntmm. 

Egrcfl'us  fcecu  citiusdebitocau- 
faeft  vnum  horum,qua:  retain, vel 
plura  vno.Nam  hoccftaut  ratione 
cibi  molhficatiui  3c  lenificatiui,pu- 
ta  malux  3c  (imiliumtaut  ex  multis 
humoribus  ad  easinfulistaut  ratio 
ec  debilis  3c  duninucx  attraclionis 
meatuum  (ugcntium.qux  Arabice 
mefcraicx  dicuntur  r & (ant  venr, 
quibushepar  attrah  i t (uccofi  ta  tem 
•8  cibiabmtcilinis,ratione  mal( com 
plcxioms frigid?,  vcl  oppilauonisi 
eis  exillctis:  aut  ratione  alicui’mor 
bi  contingeutisin  lpfifmct  intclli- 
nis,(iait  ratione  vice-rum  incisge- 
. neratorum.ipfa  nanq;  l^duntea  ra 
tionc  fluxus,&infulionis  con  tinge 
US  eis  ex  liomachoipto  taro  neque- 
unt  fxces  tempore  naturalt,  3c  aebi 
to  rctincre,quandiu  Econfueucrut, 
&obhoc  impclluntcascmusdebi 
to.Conangit  liocctiam  ex  multa  3c 
raagnahuiniditate  in  ei  cxiftenrc 
adco  cito  facicnte  cibumab  cis  In- 
i'i brican  , ne  imprimant  in  co  aliam 
C operationem  niamfvftam.  3c  hoc  cj 
idem  e(|  vna  ex  caulis  m6rbi  noti 
in  iubricitatc  inteftinot  um.htc  au- 
tem  accidentia conti  nguut  interdu 
< ■ ftomacho.  Conttngu  coam  hoc  ex 
fnahtia  complcxioms  line  mate- 
ria. 3c  hoc  innuix  cunt  dicit:3c  alia- 
rum  (pecicrum  motborum  cifdem 
coutingenti  tun. 

St  cgrtdiMur  ettm  fine,  firwfi 
M1  cubmt Juper  m.ignum  Sitefiute. 

i Hoc  dc  Cc  manifeilum  eft,  3c 
notum.  .«» 


Tractif.  160 

si  y ero  fuertnt  mtjlx  [<tntei,Ji  D 
gmficahunt  Juper  apoilemata  w 
trgunts  cibi  exijienthi. 

Organa  cibi  dicuntur  venrres,in 
quibus  coquuntur  3c  funt,  f.intefti- 
na,ftomachus,  8c  hepar. 

Sed ft  apparent  j anoint  cu  eis, 
r r i ‘‘  i P , b “coru 
Jignipcdhtt  qiudent  juper  ulcer  a,  uonem. 

<iy'{ctnefmum.'\ 

Proculdubio  (anguis  e^rediens 
cum  f^cibus  (ighar (up  yhrrainre- 
ftmorum,  & comprertionem  fortf, 
qut  tinelinus dr , li  dolor  affitinte-  *’ 
ftinorum,  3c  ventris.  nam  ii  (it  hoc  ^ ‘ 
ab(q ; dolorc , eri t hoc  proculdubio 
cx  apertionconhciorum  venarum. 

St  autemfunt  truth um  foetid*  j j ; 
Jigruficabunt  Juper  magnum  cor- 
rupt tonem.  st  yert  yelut  oleum  Jit 
pernor  at  ets  Jtgmjicabunt  Juper  U 
quefuhl tonem  pmguedints  corpo- 
ris,c[ermt  proculdubio  odortx  e 

rt  r onoris  a - 

acetojt  ex  humore  acetofoh]  i cctoii.tiic 

c i : ill  illud  cm 

Fcctor  f^cum  connngeus  eft  aut  ex  phlcg- 
cx  ratione  corruptionishumorum  p*teat*- 
corpons,autcx  malitia  digeftionis, 
oleogiirofitas earn  aut conringitm  . 
terdumex  dirtblutione  3C  liqucfa- 
(ftionc  (epi, 3c  adipisrenuin:&  inter 
dumex  Itquefaaione  pinguedinis 
tonus  (otporis . 3c  carum  acc-tolitat 
coo  migic  cx  melancholia. 

Rememoratio  fignorum  fum  > 

ptorum  aSudore.d-£& 

prime  a quan.  ‘ f 

....  . I 5 3 > 


s 


ydor  mult  ns  in  morhts^hu-  f '«sr,3r 

nudtsfucltoo,]  f[  j. , . 

KK  iiij  eft 


fup  hfiidi 
{ UtcuiA 


• .c  . Cintteorum* 

G "]efi  exaccidentihus  >/m  et  geftiuaeftdebitisrautquia  vEterpa  % 
naturom  ipforum  referentilmt , t,cnt,scrtj^us.& inrcrdum  cornu- 

*»/»<«-  e*™*«vr***>~*r 

Momentum.  si  apparent  fuJtrltaUe  Abut  3j* 

Sudor  quidem  multus  cftvnum  m morbts  fimfieabit fuper httma 

. r,m,UTT„,,ymfr . 

purgarionc&mundificationc  cor-  frlnMi  ,figntficdbitfi<per  cholera 
ports, ex  quo  C.  confequitur  panens  citrmam.Et  fi  mger, fuper  melon* 
luuamcntum : immo  proculdubio  chtltam.St  autem fit  rubem , erit 

figmficat fuper  vlm  & naturamip  moryM  tjrfi(Uguine.  Et  fmilitet 
forum,  i.q>fudorcontingueiom-  . /.  p r _ 

ni  die  morci, &(i  non  lam  dies  crid  pr*bet  nobis fignafiufiipore. 

C-vi  ' " Qmafiidor  eft  fupfloitas  terti$  _ 

i}6  Superfiuut  autem  in  1/Uimt  cu  digeffiohis  fadf  in  membmrideo  * 


lorem  humoris  dominaimsirieof*- 

ejtinprtptnquo.  porcMUS,cuiuseftfuperfinicas.&in 

Sudor  fupcrfluusm  vltunocum  [c||cxit rx dido fuo.  cum dixit:Er fi 
cafu  virtues  panentis,neq  uaq  eft  fi  miKrer  pt*bet  nobis  figna  fuo  fapo 
gnum  laudabue  euacuanonis:  cui*  rc . » fudor  eHam  fuo  fapore  fuper 
cauuelt  labor,  Sc  dcbiHtas  virtuns  naturam  humorurn  dominamiunt 
&hatur^,contingenscicEfarigario  arteftatur.Vnd<?fuadulced!ne/Icni 
ne,qui  pafta  eft  ex  violentia  & nu-  fiotr  fupcrdfominram  fanguinis’ Sc 
..1  linamorbi.  pro  unto  cum  apparc-  faaamariradinefupracholeram,& 


bit  alls  fudor, fignificabit  fug  rtior  fui  falfedidc  fuper  phlegma  falfum  . , 
I tificarioncm  natur{,&  virtuas.  &fuiacctofitatc  (up  acetofum  ,&  ^ 

y ' i* 

w 


fuJor  inmorbis  fii-  infipiduate ftperinfipidum , & 

' jr  fui  acerbitate  auftentate  fuper 
em  CT  Hauficnem  mcianchol,am 1 

fiitiem  humor  is , cr  j 

expulfiua,  (r  Porm-  SHdtr  >MiS  contmglt  J if 

, lilim  CrflHXWH  femfiut.  „ . 

Caufa  quidem  p^ri^j  fudorjs  in  Hoc  quidem  eftnorum:  manife 
snorbiscft,aut ciuiaporrjcuns funt  ftum.njtt^r^tjUs%nificctfup fub 
' clauli : aut  quia  humor  raeiens  mor  tilicatemhumorum , Sc grofl'us fuo  • ?. 
bumcftdinki!isdigeftiqnis,&dii|i  groffitidfo  corundcm.ncceile eft.h. 
cilisdiflblutionisrautquia  virtu*/*  vt  fuperfluitas  aflimilaura,  cuius 
pulfiua  eft  dcbilisiaut  quia  virt^di-  eft  fuperfluitas. 

. . Si 


Digitized  by  Google 


Partis  j.  Tra&ij.  2 6 1 

* St  autem  fierit  'miuerfalu  in  Signa  prognoftica  fupcr  illud.qd  D 

346  tote  corpore,efl  bonus. fid fi fit  Par  eft  futurum^iiudunrar  in  duas  fpc 

tiadJ*  CT  (becialisinuno  loco. , «es:quarum  vnaeft  fignorum  pro 
. ‘ , ^ * gnofticannum  morbum  futurum 

eft  malm, O'  luauaubihs.  gencrari  in  fano  : & fecunda  eft  fi- 

Si  fudor  aeddes  in  aliquo  ex  die  gnorum  prognolhcanrium  fupcr  il 
bus  morbi  fuerit  per  totum  corpus  Jud , quod  eft  fururum  patienn  cx 
vniuerfalis,crit  bonum  fignu  & lau  bono,vcI  cius  concrano. 


dabile.fi  vero  fit  (olum  in  vno  loco 
corporiSjcrir  mal  us.Nam  q>  fiat  vni 
uetulitcrper  totum  corpus,hoc  qui 
dem  eft  cx  dominio  natura:  fupcr 
bumorem  facientem  morbum , & 
difiblutione  &emiffioncipfiuspcr 
ludorcm.Quod  autem  fiat  folum  1 
B vno  membro,hoc  quidem  condn- 
git  ex  pugna  & violcnda  expellendi 
nocumenti  humoris  in  loco  illo. 

I41  Qui  etiam  contingit  tempore 
fiound  cum  circuit ibus  O'paro- 
xi finis  febrium, aut  in  die  critic*, 
efi  quidem  bonne  O'  laudabilif , 
eontrarii  autem  bom  toe  loginqua 
eft  o remota. 

S udor  accidens  tempore  laudabi 
licftille,qui  acdditTdie^pdca,aut 

2ui  contingit  vna  cum  circuitibus , 
: paroxifmis  febrium : hoc  eft  1u- 
^ dor, per  quern  febris  difioluitur,& 
K totaliter  eft  bonus  & Iaudabilis  : & 
COntrarius  illaudabilis,&  eft  ille , q 
accidit  in  die  non  cridca,nec  in  dr* 
cuidbus  febrium. 

Kememoratio  fignorum  Pro.* 
— — gnofticoruma-£gene' 

ralium.} 

Jtognojhcatio  diuidi  tur  t re 
frrmtem  o fignificantem 
morbum  futurum  gen  or  an  in fa - 
no, O'  infignificdtem,  quod  debet 
tontmgere patient i in  morbo  fie. 


1' 


Sign*  autem  refer entia  fiper  ^ 
agntudinem  futurum  fumuntur 
ex  ace  idem  ibm  fignificantilm  fi 
per  repletioncm,ucl  euucuationem 
cerebri, aut  reCidui  corporis. 

Signafignificatiafuper  morbos  £ 
futuios  fumuntur  ex  accidcntibusl 
corporcapparendbus  fupcr  multi- 
tudincm  numorum  in  co,aut  fupcr 
ipfbrum  diminutionem  fignifican 
tibus.&  hoc,qfn  morbi  accidun  rex 
his  duabus  fpeciebus,  Cex  augmen- 
to  & dimmutione  humorum  m cor 
poreexiftendum. 

Signif  cat  autem  fiper  reple- 
tionem  quits  jmultitudo  cibi,rari~ 
tas  balnei:0  exercitu:ex  his  nan 
que  accident thus  contingit  reple- 
tionis  agritude , O'  bis  contract a 
prognorticantfipeib[intcntionis']  F 

agritudines.  ntarrS 

Accidentia  fupcr  repletioncm  at  P|riln,f 
teftanda  funt  velut  quies,&  aflum- 
ptio  multi  cibi,&  ranis  introit’bal- 
nci,&  dimiuuriocxercirij. Hate  au- 
tem omnia  funt  caufx  effidentes 
morbos  dcrcplcrionc.  vocauit  tame 
ea  accidenda,  eo  q>  funt  Medico  <1- 
gna,&  funt  fecunaum  veritate  cau 
lx  conunux  repletionis  penes  vim* 
tern:  & ei  scon  tram  funt  cau- 
fx diminudoms  hu- 


morum. 


Signa 


by  Google 


Canticorum 


men  color  eius  ex  re  alTumpta  con-  C 
tiger  it,  vtpote  almuri,cal1ia  fillula, 
&linulibus  . 


Rememorario  fubftatiac  vrinae. 

Enmt.tA  ejuidem  [lib flan—  l99 


T 


JC  Color  valderubeusvrinte  figm- 
ficat  quidem  fuper  mixtionem  lan 
guinis  cum  ca,&  dominium  iplius 
in  corporc  nifi  tamenille, cuius  ell, 
comederit  aliquid , quod  lie  ca  tin- 
xerit,  vellupcr corpus fuum  appli- 
cauerit : ficur  alcannam,&  fimilia , 
aut  f'ortcm  dolorejicut  colic^ , paf 
iusfuerit. 

si  autem  'Videatur  nigra, pofl- 
tjua  tufa  fluent  fufca ,flgnijicabtt 
quidem  fuper  flortem  algor em  : Jt 
hero  tabs  ap par eat  ,pofi  attain  pra 

[[  f J / f V1IIUUW  UVklA.UUUO  WUUUUj'lUUV.  U« 

197  teflitualdernbeaflignflflcabit  flu-  mraautedecodHoniscll,  quod  ha- 
^ Per  flortem  humons  ujhoncm . beat  aquam  ingroflarc.  pro  t5to  tc- 
Si  nigredo  appareat  > vrina,  poll-  nuicas  fu|>“  'Pflus  cruditate, 
quam  pra’ccflit  fufca  pallida,  dgni-  * digcftioms  dcbilitatem  habebit 
ncabit  quidem  fuper  valdc forte  al-  ngnincare. 
gotem  & frigiditatc  complexionis  ”*  " 
paticntis.  ft  vero  appareat  poll  vlti- 
matam  rubcdme,lignificabit  fuper 
inflammation*:, & vllioncm  humo 
rum  patientis.Etqua:libetquidc  ex 

ambabus  vrmisiltis  (ignincabitlii  _ . . 

per  mortecius  cuius ef?.&  hoc,  qm  Pt'o.nftomacho.oppilano.&apo- 
vltimata  frigiditas nigrum  facit.fi-  “cm^>  'mpcdnmt  & etiam  auferut 
cut  & vlrimata  cal.duls . decodbenem  cibi.  cum  autem  non 

x9*.  ludica  autem  flip er  morbi*  ex  ^coqu.mjabus.egreduur  vrina  al  M 

color e anna  tmflitamen  fluent  t a autem  rroflities  flgnifi  ,01 

bsexciboipfamtmgcte.putaole-  (Jt  f digeflitnem , autfluper 
ribas ,cafl a fftuta  cr  omm  re  ea  Antons  phlerma- 

U**ut  t /»*•  t irtnc'Yit  * firut  .ilyvturt  « * CD 


them  unnis  fignificat  fu- 
per parmtatem  digefltoms. 

Tenuitas  quidem  fubHanti?vri 
na:  fignificat  luper  paruitate  dige- 
lbonis,&cius  dcbilitatem. &hoc, 
quonii  debilitas  digellionis  ex  de-. 
bilitate  dccodhoms  contingit.de  na 


Et  proculdubio  effiettar  unna  JOo 
tenuis  " [per  corrupt  tone  abi , ] Jj^otoan 
CT  oppilationem  hep  at  is, & apo-  tieurf . 
Sterna . 

Hxc autem  omnia, f cibi  corru- 


bretuter  tmgcnteflicut  almun,  et 
finubbus. 

* Vnna  quidem  fignificat  pcalo- 
rem  fuum  fuper  Ipeeies  liuinoium 
in  corpore  exillentium,&  fuper  eo- 
rum  quantitatem  .exquibusquidc 
morbi  fiunt . cum  igitur  morbi  ex 
eisgencrentur.decet  quod  Medicu* 
iudicct  per  colorem  vrinq  luper  Ipc 
cicm  morbi, leu  caula-  eius : mil  ta- 


tut  m corpore  exiflentts . 

Vrina:  grofiiries  fignificat  luper 
vim  & forn tudincm  digelliua:,  aut 
fuper groflitiem  matenx.  & primfl 
quidem  attcllatur  luper  lam- 
tatem : led  lecundum  fu 
per  morbum  & 
atgritudi- 
ncm. 


Rememorati* 


• dc 


Partis  j.Tra&.ij. 

A Rememoratio  c-fficcis  hypofta  propter  excedentem  quanta  tern  e-  D 
•hy'  ticae  tripliciter  variaturex  ius.nonenimaccidituocumeutum 

ColoreJIocoJ&  fub^  fanguinicx  fui  *qualitate,Cinquan  * a 

ftantia.}-  turn  eftfanguis.pto  canto  retulerut  ““ 

Jot  f^y-m  hypoLfs  nidebitural  Media,  quod  hat  vrin*  fignificant 

\^,b.u  colore,  fgmficabit  qui  longitudmcm. 


morbi 


dem  fnper  faint  em  mfirmorum. 

Hypoftafis  quidem  eft  fupcrflui 
tasdigeftionis  numons,quem  natu 
radigerit.vnde  cum  eft  alba,fignifi 
cat  q>  narara  iam  fuperauit humo- 
rem  ilium,  8c  eius  dccoctionem  ia 
perferir.  Eft.n.albcdo  fignum  lau- 
g dabile,&  fuper  digeftioucm  figmfi 


Et f tolls  dijjoftio  ipfuspro- 
lengetur ,ne/^  uarietur  ,er it  ex  he - J ° * 
pate  apojlemato. 

Si  apparitio  hypoftafis  rubea;  jp- 
Iongeturvcl  producatur  cum  febre, 
fignificabit  proculdubio  fuper  apo 


cans.quoniam  impoPeeft,quiu  ve- 
narum  fanguis  prins  dealbetur  q ve 
me  eo  nutnantur.  8c  ideo  cum  albe 
fcithypoftafis.figuiflcatur  quidem 
q>  humor  efficiens  morbum  iam  re 
cipitdecodioncmbonam  &lauda 
bilcm.hoc.n.  contingitciex  jppin- 
quitarc  nature  fu^  adnaturam  fan 
guims . & ob  hoc  fames euam  alba 


ftema  hcpatis : hoc  tn  nefcio  ex  l. 

<5Hs  Gal. vcl  Hippo,  (i  verum  confir  E 
mefcxperimento,  her  quidem  colo 
rcm  ventatis,&probabilitatis. 

Et  ffuerit  mgr  a pojl  m ten/dm  }o6 
rubedtnem , er  peteru  fundum , 
poftqu.tm  prim  apparuerit  in  al- 
Magnificat  quidem  quod  turn  per 
uemt  p aliens  ad  hoc,  quod  anima 
laudatur  in apoftemadbus , 8c  alia  feparetwr  ab  eo, cr  potifimc  cum 
ab ca  vit uperatur.  eafuuirtutis:nea  eft Jles  de  eo  all 

Si  mtm,  ,.U  am^fsrcs,  JLnfr.fi. 

LrJJtx< «, 

r<  rub  ex.  t 1 ^ fvehemJ 

C Cum  videbimus  hypoftafim  ci-  L ft)  . . r * 

trinam  in  colore,  fignTcabit  pro-  Jhypoftafis  *?«{”«  nigrcfcerc 
culdubio  fuper  acumen  choler?  ci-  p^g^mniWincm,*  c“m 

trinae : nequc  non  edam  quod  ipfa  ^encdeprefla.n  fundo 
dominctur  pluscCrcrishumonL  P°%uam  P™  appanut  mfupe- 

. /.  * * non  Daftprnit.Vriim  hnnliir  vtr 


ipfi  naturae. 

d rahiu  St  Hero  ‘*PP‘treitt  rulea  uelut 
colortval  d [ fanguis , fignificabit proculdu- 
po  bio  fuper  mahtiam  dijrefiionis  ip- 

• *"  Hypoftalis  quidem  rubea  ficut 


riori  parte cius,&  cum  hoc  aftit  vir- 
tuds  cafus,  fignificabit  quidem  fu- 
per mortem  proximam  ex  violeria 
vftionis,  ficut  dicit.  8c  talis  vrina  ap- 
paret  proculdubio  in  fcbnbus  vren 
dbus  perniciofis. 

Etfi  appare.it  nigra  pojl  eiu* 


crinido  quiacm  ruoea  ncut  r r j * J,  107 

fanguis,  fignificat  fuper  dominium  jnjccdincyprxter  quod  morbi  ma- 

fanguinis,  8c  mahtiam  digeftionis,  ttna fit  acuta , cr  potifimc f cu 


Coll.  Auer. 


XK 


tali 


Digitized  by  Google 


Canticoftim 


G tali  fufcdmt  adft  alujuodfgnii 
laudabile , (X  radix  morbi  fuefir 
ex  melancholia  f^nifcdbit  cjmde 
fuper  morbi  confiimptionem , (X 
hoc  fecundum  plttrimnm. 

Si  hypoftafis  incipiat  nigrefcerc 
in  colorc  noft  eius  fufccdinem,  ptcr 
q>  in  morbo  fuerit  acutum  aliquod 
& fuerit  principium  morbi  cx  cho- 
lera nigra,  fignificabitquidcquod 
morbus  fit  iam  confuraptus:&  ma- 
ximcficum  hoc  a/Tit aliquod  exfi- 
gms  laudabihbus,quorum  cofequc 
ter  mcmoriam  facicmus.  Sc  hoc  eft 
quod  dixit, q>  hoceft  fm  plurimum 
totiusvnna:,  &non  contingitfoiu 
fecundum  hypollaiim  eius. 

3°8  si  appareat  mibes  (iipernatans 
in  (iiperiori  parte  \afs , fgnijicd- 
bit  fiiper  cruditatem, licet Jit  in  ea 
ahtjmd  digejhoms  ,<ju*  ex  ~Ve»toJi 
fate  commifcente  fe  ei  impeditur, 
iX  ,r>de  fur fion  elenatur. 

Cum  nubcsfupernatarin  »rina, 
fignificatquidcm  fuper  cruditatc,li 
cet  fit  in  ca  aliquantula  digeftio.  , 
j Caufaautemeius,quaref?cnautT 
* /iiperiori  parte  vafis,cft  vctofitasin 
dufa  in  hypoftafi , cmx  nequit  dif- 
folui : pro  tanto  prohibet  defectum 
eius  ad  fundum  vaiis.&ob  hoc  di- 
cing? fitincacrudiras.hocautcm  (I 
num  apparet  in  vnna  a pnncipio , 
um  inci pit  digeftio  ficri.Cum  au- 
tem  hypoftafisalba  fiicrit , fignifi- 
cat  fupcr  fanitatcni. 

Et  fit  to  if  nod Jihideatur  pende 
re  in  medio,  quod  paruayentojita* 
eji  in  tali  hypofaji. 


Si  in  medio  *rin*  pendeat  no-1  K 
besjfcito  quod  parua  vcntofitas  lea  ' 

fit,&  etiam  q>  ip/a  fit  in  medio  digc 
ftionis  fux. 

Etfctto GHod fipraeunte atn-  J** 
na, fuerit  alb  a,, lews, (X  conwnEU 
(X  informs  depreJfa/X  tain  con~ 
tinuo  appareat ^uoddigeiho  mot 
In  Jit  nmpleta. 

Sipofthypoftafim  citnnam  ap- 
pareat lenis,alba,&  eoniunda  i par 
tibus,refidens  in  fundo,  Sc  talis  con 
tinuo  apparet,i.  q>  non  cfficiatur  d 
trina,  pollgpoftcitrinam  alba  file-  , 
nt  vifa,  & port  confrqucntcr  tcdeat  " 
icrato  ad  albedincm , feitoqj  tunc 
iam  fiicrit  digeftio  perfeda.&quod 
morbus  iam  peruenitad  ftatfi  fuu*. 

Sc  qjincipit  dcclinarc.Eft  ergo  fiatfi 
fatisqih;  rresconditiones  coniun- 
gantur.fialbeojlcnitas.  Sc  lpfius  de- 
preffio  in  fundo  vafis : qu$  quidem 
fignifican:  fuper  perfedionem  dige 
ftionis  laudabilis.  albedo  enl  cftii- 
onu  laudabilis  dccodionistfic  iimi- 
liter  coniundio  partium,&  ipfius  le 
nitasquatftum  fignificant  fuper p- 
fcdam  ipfius decodionem:  non  tn 
inquantum  eftfupcrfluitas,fed  ga  . 
non  tcmanfitincanifi  pars  terrea.  M 
dc  natura  enim  partium  tcrrearum 
eft  q>pctanr  fiindum . &in  fumma 
fupcrfluitas  coda  Sc  digefta  graui* 
eft , & lcniscft  indigcfta.ficut  patet 
in  muchis,  Sc  polypis  a nafo  dc-- 
fcendenubus.  r 

Rememoratio  fubftantix.  j 

Cym  a [ autem  apparet  hy-  fi»  ™p« 
poffafs  non  continuata , ] 
fignificat  fupcr  debilitatem  *Wr-  jWMjj* 

tut  It . re. 

Si 


Parris  j 

A Si  hypoftafis  vno  die  vd  duobus 
appareat,&  con  (ccjuentcr  ceflct  ap- 
parcre,&  iterum  poll  apparca  titer  a 
to,fignificabir  quidem  fiiper  rirtu- 
tis  debilitatem  ex  priuatione  opera 
; ■ ; tionum  ipftus.vnde  apparitio  hypo 
ft  a (is  atceftatur  ftipet  potentiam  in 
opera  uonibus  (iris. 

j 1 1 __  st  *Vf to  finer mt  content a in  ea 
Jim  ilia firaomentu  bordci,figmfi- 
cahit  quidem Jiiper  rajitram  yena 
rum.  fed fi  afiimilentur  Jurfiuri,et 
b com  b j- y/Wf ] fcetorc.figntfi cal  it  fuper 
g ylctra  yejica.  fi autem  Jimilentur 
" fijuammii  metallorum  ,fi?mfica- 

♦Triffadf  ^lt  ^ttionem  O' L [lamina- 

i cm.  tionem  conttnentem.'] 

in  omnibus  quidem  his  fpecieb* 
illaudabihseft  hypoftafis,in  quao- 
peratus  eft  caiorexttaneusrcuius  eft 
opera  tio  contraria  operarioni , qua 
operatur  cabr  elemcntaiis  & naru- 
ralis.  Ethypnftafisquidem  fimilis 
fragmenrishordei  fignificarquidc 
calor  exrranetis  in  tantum  renas 
diflbluerir,q>cas  corrofarifthoc  etiS 
fignificatfurfurea,  fi  fuent  fine  Rz~ 

C tore, & cum  firbre.  fed  fi  fberit  cum 
fb-tore  & fine  fcbre , fignificabit  rl- 
ceravefica:.  Hypoftafis  fimilis  batti 


.Tra&.ij.  \ p 

rhoncorum  . & plorimum  cum  e-  D 
greditur  fanies  in  vrina,accidit  hpc 
ex  dubaylct  iu  membris  cibi,&  vri- 
naUbus^Src.  : . 

siyero  prolongetw  egrefifm  e- 
ins  cum  fiangutne  corrupt  o,Jigntji 
cabit  fuper  apojlema  pblcgmomcu 

Phlegmonc  fm  Medicos  eft  apo 
ftcma,fuper  quod  fanguis  domina- 
tur.pro  ranto  patiens  hoc  apoftema, 
mingit  fanguiucm  corruptum,  , 

Cit  out  cm  bypojlafu  petit  fun-,  j , j 
dum,  CF fiermatt  Jimdatnr , eft 
quidem  ex  humor egrojfo,^  era-  £ 
do.  CT  fi  cum  eadem  fit  arena  mi - 
Jla , fcito  ilium  cuim  efi,ejfc  cal - 
culofum. 


rurisi&fquamis  metallorum  figni-' 
uioi 


Differentia  Tcro  inter  hanc  hy- 
po ftafim  & vere  albam  fiipra  di- 
ctam.poteft  quidem  haben  ex  fui 
fieura&  fubftantia.&hoc,quoniX- 
ifta  eft  viftofa  in  fubftantia,n6  au- 
rem  fupra  difta.  figura  autc primae 
hypoftafis  alba: eft  aeuta, non  ante 
huiufmodi. 

Rcmemoratio  odoris. 
d T}  JRtuatto  qmdem[firtorif  1t6 
r ,xf  contingjtex  priuatioeco  JMuItirt 

thorns  cr  digeJhoiw,aut  ex  mdi~  do  vf  for- 
^_rr r/_/>/  i titudo. 


gc Shone, rone  cibi  tndtgejhbiht. 
Priuatio  foetoris  in  vrina  contin 


ficat  quidem  fuper  violenriam  difi 
(blutionis,&  rafur^  Tenarum. 

> 1 ) St  fames  appareat  in  yafie  , fi-  git  duabus  dc  caufis : quarum  vnai 

gnificahit  fuper  apertionem  apo-  -A  — 

Jematis. 

Apoftema  durum,  ditftum  Ara* 
bice  dubavlet , eft  apoftema  intrin- 
ftcum,dtificilis  digeftionisdc  matu 

-i.  S3  _ 


eft iudigeftiotaha  eft, quia  natura 
' ’gcftil  " 


tatioms.eft  cnim  de  genere  apo* 
fteinatuin  exteriorfi  durorum  (cir* 


reidigeltibilis  grofla  eft  nonreri- 
piens  digeftionem, 

Omne  tllud , quod  eft  ultimati  jif 
firtorit,efi  ultimata  corrupt itntt.  ' 
Fcetor  quidem  vrimeft  corra- 
ptiois  magmj  fignu  exiftetisl  corpe 
£K  if  cius. 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

C eios,euii«eft  vrinJu  vndeomne  vl- 
tunari  foetoris  fignifieat  fupcr  cor- 
rupdonem  vldmatam. 
j 18  si  ante odor  euss fit  extr anew, 

. hombihsfcito  ilium  cum  efifa- 
tt  morbum  uefica. 
v Si  fcctor  vrin^fucrit  horribilis, 
valdecxtraneus  fignificabit  procul 
dubio  vlcera  veficx : de  natura  ent 
horum morborum  eft,<p  fitineis 
odormalus&  extrancus.4:  infiiper 
malidahuiusodoris  diucrfificatur 


F?ce  quidem  atteftantur  fupcr  K 
difpofitionem  ftomachi,imeftino- 
rum,&  ipfius  hepans.futn.n.fuper- 
fluiutcs  ipforum  membrorum. 


ax  « 


tr.' 


Faces  quidem  minuuntur  ra-  jt  j 
tune  magna  tranfmutatums  alt 
mentt , cum  conuertitur  m mem- 
bris.mji  ilhuscuius  expuljtua  fue 
rit  dcbiltfyO*  attraBiua  forties* 
tione  alicmus  nocurnenti  continue 

in generali fm malitiam  compno  « •?* 
nisei  us.  Pro  tato  inquit  f m opinio-  fletuncm  corporis  patiens  ex  ma 

j!  ncmGalc.fi odor eiusfuerit  corru-  lis humortbus.  £ 

pcus&extraneus.&c.intelligitcp fa:  Paruaquidem  qnantinsf^cum 

torciusnonfiringradualiarumrc  egredientium  fignificat  fupcr  ma- 
rum  comiptarum.  gnam  tranfmutationem  cibi.cum 

310  jam  quidem  retuli  genera  uri  .n.trafinutario  cibiinmcmbrisau 

na  fimplicia : ex  dichs  ueromets  getur  &raagmficarurtunc  qu.dem 
J . « . ......  r fecesmmuuntur:5chocquidcmii 

potent  quit utt  in  tudicns  compoji  gnigcat  fUpCr  forutudincm  digefti 

torum  extis.  uz,&  dcbihtatcm  cxpu!fiua:,&for- 

Quaruor  funtgenera  vrinz  Cm  dtudincm  atrraoionis  atuafhux, 
plicia,dc  quorum  quolibet  locurus  rationc  alicuius  nocurnenti  cidem 
eft  in  particulari , vtpotc  de  fignis  condugentis.  vndc  hoc  accidcns  fi- 
fumpos  a colore  vrin? , fubftana?,  gnificac,^  corpus  patientis  fit  ple- 
hypoftafis,  & odorc.xudc  inquit,ia  num  fupcrfiuitatious  calidis.quare 
rctuli  figna  fimplida:ex  di£hs  vero  caufa  eft,  cum  in  co  fcrttficatur  at- 
j meis  potent  quis  vd  in  hoc  per  fc  traftiua;&  hoc,  qm  cum  fupcrflui- 
1 fupcr  fiena  ex eis  compofua-.i.Qjex  rates  calid$  augentur  in  corporc,nc 
di&is  fins  potcritquis  fate  fup  qd  ccfEcant proculdubio  diflbluuonc : 
habca t fignificare,cnm eru  t iutfta  1 & indc conuugi t exce/lus, &. domi- 


vrinapluracxdidisgeneribus. 

Rcmemoratio  fignorum  rum' 
ptoruma  Fxcibus,«*£fi£ 
primo  a quanta 
tate.> 


jxo 


I 


ilium  virtutis  attiaiftiuz. 

Si  out em  fuerint magnal  qua 
titate , erit  quidem  fgnum  quod 
cibus  non  prabeat  augmetum  cor- 
pon,aut quodattraaiua  Jit  met 
debihs  cr  dimmuta,  cf  expulji- 


Nterdum  attejiantwr faces  ft  4 

per  flomachum,CF  inter dum  ua  fortis  rat  tone  alicmus  mtrbi , . 
jap  er  intellina,cr  tpfum  bepar.  liel  nocurnenti. 


Si 


Digitized  by  Google 


Parris  j 

.'A  Siverof?ces  fuerint  maiores  de- 
biro  Jm  ordincm  naturalem,figni- 
ficabunt  quidem  fupcr  altcrum  ex 
^ . • duobus,fautqjcibusnonconucrti 
tur  in  corpus,ficut  elicit,  & cp  mebra 
ipfiusnon  fiiftipiant  iuuaraentum 
exeo,  racioneaiicuismaliti$,autq> 
nttrai.hu a hepatis  dcbilis fit  & dimi 
iHita,&cxpumua  ftomachi  &,intc- 
ihnorum  fbrrisiit  & ^xccdeus . & 
hoc  ranone  ahcuius  raorbi  contin- 
gentis  mcmbris  pipdifrls. 

11 J Si  .mtem  facet  fuerint  alba,e- 
^ _____  nt  cppi!atiob[yel fctrrhojisji me  a 
j tibus  cjftis  fellis.  Et  liter  it  la  qui- 
dem  eft  ex  ftgmftcantibus  piper 
hoc  fenftbiliter.fub  hoc  c turn ge- 
tter e eft  hrin a citnnitastnif  cum 
corpus  humor e phlegmatics , ~\el 
mala  coplextoe frigtda  tnfinatur. 

Poftquam  lpleperfecit  capitulfi 
dc  figniscx  quantitate  f^cum,ind- 
pit  nuncloqui  defignisfumpriscx 
qualitateearum.  Incipitautemin 
hoc  a colore  carum,&  dicit,q?  fi  file 
rint  feces  al  bar,  fignificaSW  fupcr 
vnii  ex  duobus,fq>  oppifatio  vFftir 
rhusfintgenitarin  meatibus  cyftis 
JC  fellis.  quod  quidem  confirmatur,fi 
c-  idleritia  fuper  patientcmapparear, 
& vrina  fit  ualdecitrina.  CiimcnT 
meatus  cyftis  fellis  funt  oppilati  vel 
claufi, tunc  quidem  ncquit  tranfirc 
i-y.  ad  ipfam  cyltim  fellis,  pro  tantorc- 
gorgioitnincadhepar&snenjb', & 
natura  demum  impelliteam  ad  cu 
dm,&cnudngit  inde  idteritia.Cum 
enitn  puenit  cholera’ad  cyltim  fcl- 
lis.corrumpitur.vt  dictum  eft , ncq; 
mittitquicicm  iplacyftisad  mtcfti- 
ha  quod  ex  ea  confueuic  delegare 
ad  ipfepro  canto  cgrcdi  tur  fex  abi 


iTradt.ij.  159 

albi  colons.  & quia  fi  cauletur  cho  D 
lera  dtrina  in  hcpare,  cgrcditurqui 
dem  dum  hisaccidcntib,vrina  mul 
turn  in  citrinitatc  tinfta,  & mdc  p- 
culdubio  fignificat  fupcr  i&crioa . 
Secundum  autem,  fupcr  quodatte* 
ftantur  fijces  prxdi<ftar,eft  dominiu 
humorisphlegmatici  in  corpore.vf 
null  complcxionis  frigidx  : quod 
quidem  contingitcx  diminution^ 
vel pnuanonc cholcrx  rube?. hoc 
autem  fignificat  fuper  corruption^ 

& deftru&ione  corporis,  hoc.  n.  con 
tingitcx’corruptioncvniuscxqua  "a-l.dnio 
tuor  cFntisjVel  humoribus  corpons  E 

St  hero  appareant  rube*  ~\el  3*4 
igmtaftignifteant  fuper  excejfum 
O dominium  cholera  rubea. 

Cum  quidem  feces  intenfa  rube 
dine  tingunf/ignificantquidem  fil 
per  dominium  cholcr^  rube^cx  c5 
plexione  eius,cui  us  funt  generate, 

Sed  fftmilentur porro.autYt 
ridi  arts  in  colore , figmficabunt 
quidem  morbum , O malitiam 
magnam. 

Si  feces  colorentur  colore  fimili 
colon  porri,autviridicris,  fignifica  F 
buntquidem  ftiper magnum  peri- 
culum  patietis& malitiam  morbi. 
talcs. n.f^ces  fignificat  fuper  exccC 
fum  & dominium  vniusex  duab* 
fpecicbus  cholerij . de  quibus  qui- 
dem duabus  fpecicbus  cholcr$  dixe 
runt , q>  c^tcns  Ipccicbus  eius  funt 
dctcriorcs,  & q?  ngnfiicant  fupcr  vc 
hementem  vftioncm. 

Cum  autem  apparebunt  nigra 
in  colore,  hoc  quidem  conttnget  ex 
forti  o'  anti  qua  frigiditate  cor- 
poris cuius  funt  :0  fi  tales  appar- 
KK  iij  remit 


' t ' i Canti corum 

C?  reant  in  mtrbo  acuto , Jignifica-  & qnandoque  contingit  hoe  ratio-  K 
iM'fifer  mr,«n  ,n  ** 

fropiMito.  si  differ  at  nr  et  tardetur  erref  i^t 

Crf^r*  r-»rf. 

tis  ab  antique*  generatam.&ob  hoc  hoc  tfiudem  contingit  exdifficul- 
huraor  niger  dominatur  in  corpo-  tote digejhomt  i pj arum, ant  dimi 
rc ipfius.*  ait  q> cum  tales  f^cesap  mntne  ^ J^tlnate  expMtta  , 

pocrates  autem  t nquit,q>  in  pn  na-  necejjario  constringentibm. 
pio  morbi  cum  talcs  apparent,  mor  Poftq  loeuruseltde  quantitate 
tern  & malum  denunciant  farcum,&  qualitatc,  incipit  nunc  lo 

. _ r • i r quide tempore* horacxitusearu.  — 

• *t  \ autem faces  fuertnt  dnra,Ji  Vn<ielquit,fidiftcraturegrcflusfii  £ 

, gnificabmt  fnper  fortitudmem  at  cum,*  tardior  folito  efficiatur,  cot 
3 7 tract, ua, ant  piper  calorem  V«i-  guidem  caufa  huius:  autquia  intc- 

m*jt*‘*»*»«**  teste 


fonJlnfliHim.  , 

, Si  apparcant  fxces dura^ hoc qui 
dem  contingit  altera  ex  tribus  cau- 
. (isjCei  domimo  * forntudiue  attra 
fliux  hepatis,  aut  ex  forti  catore  fa: 
ccs  indutante  &exiccante,aut  cit-ci 
bo,qui  habet  natura  fua  vetxem co 
ftriugerc  & conltipare.i.cx  cibo  du- 
ro,arido&ficco.  . , ■J,  ^ hpr. 

* Si  hart  faerim  facet  molUt,et 

lufHida , non  entfort * attraSind 
in  cor  pore, ant  in  corpore  entfrigi 
duM  mala  } ant  hoc  contingit  ex 
mail  aha  dept  fit  tone  corpora, Ttel 
ex  cibo  qui  folmt  yentrem,crmol 
hficat  per  naturamfuosn. 

Trtbus  qttidem  caufis  apparent 


cumcnti  cxiltennsin  eis , vel  ratiSe 
groffi  tieiabi  earumiaut  quia  dimi 
nuta  eit  expulfiua  rationc  exccden- 
tis  fiagidicatiscxi/ietis  in  membris 
digcltioni*  pro  canto  euam  ptodu- 
Cttur  tempos  digelboms  leu  egcilio 
ni$:aut  rationc  aliquorum  vetrem 
conlhingfcntium  de  necelfitate : & 
hx  qui  dem  funt  caul?  colic?,  con- 
dngit  ctiam  exapoilematc.oppila- 
oonc, ven  toll  rate, & huraoregtoilb 
fcvifcofo.  . ; 

Si  autem  cit ins  debit o egredia 
tar , hoc  qmdem  ent  rationectbi 
non  conftnch  m,  fed pitim  per  na- 
turamjaam  moHificantiscr^fol  *Jubrick 
ucntn:]aut  rat  tone  humor  urn  O' 
humiditatum  ad  eat  fmrttter  im- 


Jjces  mollcs  * hq  aidx.  q tna  aut  at 
l tradbuahepatudtdcbtlis, aut  quia  pulfaritm:  "tel  rationemeferaica- 
♦xeedens  fngidius  dominatur  fu-  rum  Mn  faentiqm,  CT  attrahen 
pet  membra  riigdtionis,  aut  quia  - ° ■ 

plncns  oomedit  cibum,  qui  de  na-  tium : ant  ratione  maim entorum 

tora  lua  laxat  & mollificat  venue : « wtejiims  contuigentiumjttpote 

apo- 


Partis  j.' 

A apoflematis  tiel  ulceris,aut  corru- 
ptioms  digcjlioms  , O'  alur^jn 
JJecierum  morborum  etfdem  con- 
• ' tingentium. 

Egrcfl'us  fctcfi  ciriusdebitocau- 
fa di  vnum  horum,  qua;  retulit.vel 
p lura  vno.Nam  hoc  eft  aut  rationc 
Cibi  mollificatiui  &lenificatiui,pu- 
tamaluxSdimiliumtaurex  mulns 
bumoribus  ad  eas  infulisiaut  ratio 
oedebilis  Sc  dununnx  attractions 
meatuum  lugenuum.qux  Arabicc 
mderaica:  dicuntur : & font  vena-, 
cjuibus  hepar  attrahit  fuccolita  tem 
■B  cft>iabintcftinis,rationemalycom 
plexioms  frigid^,  vel  oppilationisj 
CKexiftctis:  aut  rationc  alicui’nior 
Jbi  connngcutisin  lplifmet  intelli- 
nis,(iait  ratione  vlcerum  in  eisge- 
neratorum.ipfa  uanc]-,  Iqduntca  ra 
uonc  fluxus,&mfulionis  contingc 
ps  eis  ex  ftomacho:pix>  taro  neque- 
unt  fxccs  tempore  naturali,  & aebi 
to  rctincre,quandiu  C confiicuciut, 
&obhoc  impellunreas cuius debi 
to.Contingit  hocetiam  ex  mulca  Sc 
magnahumidiratc  in  eft  cxiftenrc 
adeocitofacience  cibumab  eislu- 
bricarj  ^ oe  imprimanc  in  co  aliam 
C operatioaem  mamieftam.  3c  hoc  g 
dem  eft  vna  ex  caulis  mdrbi  non 
in  iubricitate  inrcftinorum.hjc  au- 
tem  accidenria  conti  ugunt  interdu 
t ' ftomacho.  Conckigu  cn  am  hoc  ex 
pralitia  comp  Idioms  line  mate- 
ria. & hocinnuuaimdiciti&alia- 
rum  (pccierum  morborum  cifdem 
condngeariuna.  : -r:  r.tnp'.  1 

. Si  egrcdiMKr  cum  (i  fc  fiFufi 
cobnut fuper m.ignam Trite [it ate. 

* Hoc  de  ic  manifcftum  eft , Sc 
notum. 


l60 

St~)>ero  fuennt  mifio  faniet,Ji  0 
gmficobunt  Jitpcr  apoftemata  in  * * 1 
orgoms  abi  exifientuu 

Organa  cibi  dictintur  vciures,in 
qiii.bus  coquuntur  Sc  funt,  f.intefti- 
na,ftom.ichus,&  hepar. 

Scdji appareat ] unguis  cii  as,  * ^ ^ 
jignific  obit  qutdem  fuper  ulcer  a,  uonem. 
O'Jtutefntttm.'] 

Proculdubio  languis  e<*rcdiens 
ciimfqcibuslighatfuu  vlrxrainte- 
ftmorum,  & compreiuonem  fort#, 
quf  tinclinus  dr , li  dolor  adit  mte-  I 
ftinorum,  & ventris.  nam  It  (it  hoc  ^ r 
ab(q;doIoie,erit  hoc  proculdubio 
ex  apertione  orificiorum  venarum. 

Si  autemfitnt  tnttltum  foetid*  j j 5 
jtgmficabunt  fuper  ma.gn4.rn  cor- 
rupt lonem.  St  >tro  Trelut  oleum  Jit 
pernatot  eis  Jigmficabunt  (itper  It 
qucfaftionem  ptnguedinis  corpo- 
ru, o'  c[erunt  proculdubio  odoru  e en,nt 

* r 1 r odoris  a - 

acetoji  ex  humore  ocetojo.]  <•:  t cnofi.tuc 

'u.  ' .1  'i  . ill  illud  erit 

Fcetor  return  connngens  eft  aut  ex  phlcg- 
cx  rationc  corruptions  huraorum  p'«eacc- 
corpons,aut  ex  malitia  digdtionis,  •?fo‘ 
oleogiuoGtasearu  aut  comings  in 
rerdumex  didblunone  idiquefa” 

(ftione  fepi,&  adipisrcnum:&  inter 
dumex  Iiquefa«ione  pinguedmis 
tonus  (orporis . & carum  act-tolitaS 
otmangitex  melancholia. 

Rememoratio  fignorum  fum  > j . 
m ;j*OTumaSudore,d«f13<: 

a.y  -n 


« 

s 


fnJf.i 


titatc.}- 
y"dor multits  intmrbist[hu-  > 

mbfiSmJ '[ ; S'" 

KK  iiij  ell 


/ Google 


»..y*  Cdnticorum  r 


6 . ]f flexaccidentibmhtmet 

noturam  tp forum  referenttbus  , 
nequcefi  ficutille,ex  quo fit  iu- 

uamentum. 

Sudor  quidem  mu!  tus  eft  vnum 
ex  accidcdbus  fadis  m mot bis  hu- 
. midis , ucc  eft  (icut  fudor  fadus  in 
purganonc  & mundificationc  cor- 
poris,ex  quo  C confequitur  panens 
luuamcnrum : imino  proculdubio 
ligmficat  fuper  vim&  nacuramip 
forum,  i.  q>  fudor  contingit  ei  om- 
nidic  morbi,&(I  non  Turn  dies  end 
H ci,&  purgacionis. 

))6  Superfiuut  out  cm  m ultimo  at 

cdfu  hirtutu  potientis,  contingit 
proculdubio  ex  labore^T  debihta 
; r \ te  hirtutis,  o naturo,hnde  mors 
ejl  in  propmquo. 

Sudor  fupcrfluusin  vltimocum 
cafu  virtu  tisparientrs,nequaq  eft  fi 
gnum  laudabilccuacuationis:  cui* 
caufaeft  labor,  Sc  debi  litas  virtuds 
& natur?,contingens  ei  ex  farigado 
nc,qua  pafla  eft  ex  violentia  Sc  ma- 
...  liriamorbi.  protanrocumappare- 
i bit  tabs  fudor, fignificabit  fup  mor 

1 dficadoncm  natures:  virtu  tis. 

j j 7 Sed  porous  fudor  in  mor  bis, fu- 

per oppilationem  O claufionem 
cutis,  ogrofiitiem  humor  is , o' 
deb iht at em  expulfiuo,  O porus-r 
totem  digefhonis,  o > enrns  mol 
htiem  O'  fiuxum  jignificot. 

Caufa  quidem  p^rui  fudaris  in 
roorbis  eft,aut  cjuia,  porr;,cutis  funt 
daufiiaut  quia  numqr  facicns  mor 
bum  cftdifficilis  digeftionis,&  diffi 
cilis  diflolutionisiaut  quia  virtuxex 
pulfiua  eft  dcbilisiau  t quia  virijdi- 


geftiua  eft  debilisraut  quia  veter  pa  K 

bends  eft  lffus.&inrcrdum  coniG- 
gunrur  ocs  h?  ca?,aut  plurcs  ex  cis. 

si  apparent  fudor  It  aide  olbus  j j 9 
tn  morbtsfignificabit  fuper  humo 
rem  phlepmoticum.si  hero  ft  a - 
trinm  ,]tgnificabit  Juper  cholera 
citnnom.Et f mger, fuper  melon* 
chohom.si  outem  fit  rubeus , erit 
morbus  ex  [anguine . Tt  (imthter 
probet  nobis  figna fuo  fitpore. 

Quia  fudor  eft  fupfluitas  terti{  - 
digeftionis  fad?  in  membrisrideo  ** 
color  eiusfignificathlimorc  in  cot 
pore dominantem.* hoc ,qm  fuj> 
fluitas  confcquitiir  ex  necem  tare  ct> 
lorem  humoris  dominanrisincor*- 
porceiusjcuius  eft  fiiperfluitas.&  in 
tellexit  ex  dido  fuo, cum  dixit:Et  ft 
militcr  prarbet  nobis  figna  fiio  fapo 
re:  q> fudor  etiam fuo  fapore fuper 
naturam  humorum  dominantiuni 
atteftatur.V  nde  fua  dulcedi  ne  figni 
ficatfuper^lominnim  fanguinis,& 
fua  amarirudineivipra  choleram,& 
fui  falfedirie  fuper  phlcgma  falfum  1_ 
Stfuiacetofitatc  fup  acetofum,&  _ 
fuiinfiptdirareftperinfipidum,&  " 
fui  accrbitate  ylf  auftentatc  fuper 
mclancholiam. 

Sudor  fiibtilis  contingit  ex  full  jjf 
tilitatc  bumorurh  iCtgrojjut  ex 

arofitte  corundem. 

a J 1 • ■ . on  mi.  ji 

Hoc  quidem  eftintum:  manife 
ftum.n/m^tjlisfignificetfujj  fub 
ulitatemTfUmorum , & grofl'us  fup  , • : 
groffitidm  eorUndem.neccflc  eff.nl 

vt  fuperfluitas  aflumlcturei,  cuius 
eft  fuperfluitas. 

Si 


Partis  j.Tra&ij.  161 

^ gi  autem  fiierit^niuer fobs  in  Signaprognoftica  fuper  illud.qd  D 

34b  toto  corpore,eil  bonne. fed ft  fit  far  eft  fimirum^iuadannitin  duos  fpc 
ttctdarts  & facial*  mmo  loco,  gno(jIcantium  morbu°m  futu,Em 


J4» 


g 


34* 


efl  malm, O'  lUaudabilit. 

Si  fudor  accides  in  aliquo  ex  die 
busmoibi  fncrit  per  totum  corpus 
vniucrfalis,crit  bonum  fignu  Sc  lau 
dabile.fi  vero  fit  folum  in  vno  loco 
eorporis,erit  malus.Nam  tpfiat  rni 
uetlaJitcr  per  totum  corpus, hoc  qui 
demeft  exdominio  nature  fupcr 
humorcm  facicntcm  morbum , & 
tiifldlutione  &emiffioncipfiusper 
ludorem.Quod  autem  fiat  folum  X 
Yno  mcmbrojhocquidcm  contin- 
git  cr  pugna  & violentia  expellcndi 
nocumcnti  humorisin  loco  illo. 

Qui  ettam  contingit  tempore 
fuo  und  cum  circuit  ibi*  O'  paro- 
xijmit  febnum,aut  in  die  critic  a, 
ejhjiitdem  tonne  O'  lattdabilis , 
confront  autem  bonitae  loginqua 
eft  O'  remota. 

S udor  accidens  tempore  Iaudabi 
licftilje.qui  acciditT  dieyitica.aut 

2ui  contingit  vna  cum  circuitibus , 
: paroxifmis  fcbrium : hoc  eft  Tu- 
dor,per  quern  febris  difloIuitur,& 
totaiicer  eft  bonus  & laudabilis  : & 
contratiusillaudabilis,&eft  ille,q. 
accidit  in  die  non  criaca,ncc  in  cir- 
cuitibus febrium. 

Kememoratio  fignorum  Pro^ 
gnofticoruma-fgene^ 
ralium.}* 

Jtognojhcatio  diuiditurire 


P; 


generan  in  fano : & fccunda  eft  fi- 
gnorum prognofticantium  fuper  il 
Iud,quod  eit fiiruriim patienci  ex 
bono,  vcl  eius  contrano. 

Signa  autem  refer entta  fuper 
agnttidinem  futuram  fumuntwr 
ex  accident ibue  figmficantibm  Jit 
per  repletionem,nel  euaciiationem 
cerebri, dut  refidui  corporis. 

Signa  fignificatia  fuper  morbos  £ 
futures  fumunturex  accidentibusT 
corporc  a pparenti  bus  fuper  multi- 
tudinem  numorum  in  co.au  t fupec 
ipfbrumdiminutioncm  fignifican 
tibus.&  hoc,qm  morbiaccidunrcx 
hisduabus  fpeciebus,Ccx  augmen- 
to  Scdiminutionehumorum  m cor 
poreexiftentium. 

Stgnif  cat  autem  fiiper  reple- 
tioncm  quiet, multitudo  ctbt,rari~ 
tae  balneuo  exercitir.ex  his  nan 
que  accident ibue  contingit  reple- 
tionis  agritudo , O hit  contrarta 
prognostic  ant  Jupei^[intentioms~\  F 

agritudinet.  nCi'/vHa 

Accidentia  fuper  repletionem  at  nioonis. 
teftantia  funt  ▼elutquies,&afium- 
ptio  multi  cibi,&  rarus  introit’bal- 
nci,&  dimiuutio  excrcitij.Ha*c  au- 
tem omnia  funt  caufir  efficientes 
morbos  de  replctionc.  vocauit  tame 
ca  accidenaa,  eo  q>  funt  Medico  fi- 


ferentem  O fmficantem  Sna'&  funt  fecundum  veritarf  cau 

morbum fiiturum  generan  in  fa-  tem;&cis  Contram  dint  cau- 

no,o  tnfgmfcatem,  quod  debet 
contingerepatienti  in  morbo  fuo. 


[x  diminutions  hu- 
morum. 


Signa 


-oog' 


Cariticorum 


G Signa  repletionis , & primofe- 
cundum  uirtiuem. 

145  f Etmt  repletionis  dimdititr 
X tn  replettonem  penes  mrtu 
tent  anima , qua  fifuerit  refteElu 
immutdttx&r  digefhua,nequa- 
qu.tm  erit  appetitm  comededi  lau 
d.tbiliSfCritq,  eg* (ho  mollis  CX  li- 
quida,neq1  erit  digejlio  m nr  mo. 

In  hac  arte  notat  repIetionem.& 
diuiditur  primol  duas  fpecics.Qua 
rum  vna  eft , cum  humorcs  graucs 
H funt  Sc  multi,  refpcftu  tamcn  virtu 
tis  corporis:  vcrum  non  funt  multi 
& abfolute  cicedcntes  rcfp.ftu  fin: 
Sc  h;c  quidcm  repletio  uota  eft,qu; 
f.dicitur  repletio  penes  virtutcm.Se 
omdactiam  eft  uota,  qufdicit’  re- 
plctio  penes  cocauitates  organoru. 
nocautem  eft  cum  funt  humqres 
multi  per  le  S(  ab(blutc.Inc*rpic  au 
temprimoa  fpccic  replctiois  penes 
virtutem.  vndc  inquit,q>  genus  cius 
diuiditur  pnmo  penes  ammx  virtu 
tcs.nam  ex  eaeft  qu;damrclpcftu 
virtutis  immutauu;,fupcr  quam  re 
plctioncm  lignat  appctit’cibi  mal* 
j & illaudabilts,egeftio  mollis  Sc  lic^ 
da,&  priuatio  digeftionis  vrimj. 

H6  sigmficatur  autem  fiiper  re- 
pletion} refreclu  mrtutis  mottua , 
(xgrj.nita.tt  (X  lafione  mo  tits. 

Sigmficatur  autem  l;di  viri’mo 
tiua  {-m  locum:co  q>  l;datur  Sc  gra- 
uetur  facicps  ex  motu  locali. 

>47  Si  autem  fit  repletio  rejfethi 

pul  [anna  , erit  qmdem  patens 
deb  thus , (X  pigntia  pulfat  torus 
(IMS, 


Si  vero  repletio  fiieritpenes  virtu  K. 
tern  pullanuam,  ideft  vitalcra , ent 
pullus  debilis. 

Caufa  utro  debiht.it is  anima-  5 
rum  feu  potentiaru  eft  illud , quod 
nequeunt pan  exchymis-.nam  pa 
rum  exets  laditcX  graitat  exs , 
non  autem  ideo  quia  membror urn 
concamtates  ex  eis  repleantur. 

Hoc  acciditcx  hac  rcpletionc  vc 
narum.Scoftcndit  q>  ipla  l;fio  non 
accidatcx  rcpletionc  cocauitatum 
venarum,  fed  potiusex  debilitate  n 
virtutum,&:  malitiachymorum.vn 
dceftac  fi  diccret,hxc  Ipccicsreple 
tionis  ideo  accidit.quoniam  anim;  , } 
leu  pocenti;  debiles  fuerintex  chy- 
misuel  humoribusaggrauat; : vn- 
de  nequeunt  eos  tolcrarc.Nam  pro 

(>ter  fin  dcbilitatem  I^dmuur  in  dc 
adonedt  tolcrantia  eorunv.quancj 
minim;  concauttatesmembrorum 
ex  eis  repleantur.  * 


Signajepletionis  fecundum 
membra. 

ESt  autem  alia  repletio  a pra  3 4* 
ditla  penes  concamtates  or-  ^ 
ganorumfeum  nonpoterunt  tele- 
rare  id, ex  quo  membrorunt  conca 
uitates  replebuntur. 


Hxc  lecunda  (pccics  repletionis 
eftquidem  penes  cScaui rates  orga«- 
norum.vndecftac  fidiccrcftp,  ap,- 
guftenturabillis  humoribuss.  Et  a* 
uuia  notum  cft,q?  concauicatcs  pr; 
gift;  ccdcinc  (anguine  repleantur, 
jdc  > mquit:f  cum  non  potcrunt  pa 
ti  ex  eo, quo  roembrorum  concaua 
repleantur. 

Hoc 


Pattis  j.  Trad.ij.  * ^ % 

fjt  rJZT^rmCmmglttX  dulctainD 

repletion*  aut  Janguinis  pun  CT  fimms  ,<y  mdebitm  auodruftet 

choice*  out  humor,,  dulcta,  crftprtm  ea  non  cfmeie- 
p^mrf/fawffriwBrfsrtw  tint  nt . rndeftLc accidentiaftnt in 

f - A ^^^usiemnoba 
■ «&nguinc,raurcxfinguincmfi-  JJ  *£”'**»»"  ex  fangmne  ge- 
do&puro  ab  alijsbuorib’.autfan-  nfr-ouUf:jn* tputdem  de fafto  co- 
guinc  cu  Wominio  cholctg  rubc&  fefHtntcr ^ffitrcbunt* 
authomonsmelacholiciiautphleg  „ . 

inarici.&eft  quide  polltbilcq>om-  r H^ynim  omnia  actidedafont 
oesanim^  fortes  fint,  & a,  non  per-  ‘anSuinem  fignificantia . & 

- apiantreplerioncmiftam.  qiioadicit defocotu  n i . Ho 

sjgnadom^  «,  ertas^tis  * . 

is  dentfous  Taper  dominium  natura- 

««  humor , hue,  adfunt  fom  “s  fangumis  fignificantibus  aPpa- 
nuscr  dolor  capita  in  cxccffu,  cu  J^tin  vigjlia,j,ciu color  rubeus,& 

tumore  er  rubore  uenarum.  eBJ  ^ -fa”°?u  cGcuJu° » /Imilia  hi* 

' f?  L I ' J j - fcu  huic  (pecicil  Et  quedarn  ex  eis 

foftlnlc tfuodinde  cogitation mu  ridetur mfomnis: vtjotc fi fanguis 

tontur,cumgramtate caputs,  & in  femne^aut  ft  videatur ei,<p  come 
debilitate, w fattgatione  fenfuu.  iu.  tua£  aliquid  dulce.  Et  quedam 
. . . Jtepaitur  ettam  taftu  z[cakdus  rX'pfis  funi  fau(«  “altftudinem, 

liditas,  & PuLirum,cr  cumofcitatione.']  Et  efusddciurntfiautemfuerintncei- 
r^uitat.  \junt tnterdumgrauta latere, et  deiuiaaniraf  ,font  veluc  gaudmm 

n(  xmfangtunu  4 naribw,  cum  aly-  nale  . si  ..T?1. vcr 


i qfiqoe  cna^ejcHspu.  anntcouciu™  mho 

tetrfis,  & ettam  uenter  eft  laxm,  conueniens,  eft ficuc  ^tas tuucntu- 

Bunifcft*  non  tamen  multum  cum  deleft  a-  “s>&  adoJdcemi?.Tacuit  dc  muld- 
goimt  na-  t,en*,cr  fuauiute  uit*:lcrapf>a  *u^nteitcnfionem  Sf  folunoncrn 
^ r'hxntfimmalmtu.cr  ,.Z. 

ttret  tie  ctmuarietatecr  multitudmeco  a n u 1 tans.  Et  can  fa  quidem  acciden 

wrum.^t  cadet  ettam  pruritus  ik  lium  P°ft  fan  gtnnis  genera  tionan 

Unis  via  le co  phlebotomize ,cum  rubedme  Of  cancuif»<WMfin  eft  calor  lpfiusfan- 

£’£‘ud6  cult  tnfoltta.et  abo/lematibm,, aut  8U"',s1autcll‘shuiIllidltJi  • Vntl« 
^ wi  Jt*  cremph grana , calor (anguinis eft 

yartolti, out  put  lull'  corpora,  cr  caufa  dolori*  cap.us,  & eif hu.di  ta* 


Digitized  by 


Canticoruni 

G caura<omnifuperflui.Etprurit’qui  Hxc  omnia  fignadiuidunrur  in  C 

dcm  connngcns  in  loco  phlcboto- 
mix  fignificat  fupcr  dominium , Sc 
multitudincm  fanguinis,  in  co  qui 


tria  genera, quorum  quidcm  reme- 
morationcm  prxmifimus,  in  qux, 
fi  figna  dominium  fanguimsfignifi 


vfus  eft  phlcbotomia.  Et  caufa  oui  camia  diuiduntur:  hoc  eft  di£tum» 
de  apcrtionis  fanguinis  eft  cfusdul  q,  accidentia  dominium  choice  ru 
cium . & fapor dulcium  in  fbmno  bex  (ignificamia  fumuntura  tem- 
efi.quonia  anima  feu  potentia  ima 


pore  fbmni,aut  ex  parte  vigilix,vel 
ginatiua  fequitur  complexione  cor  agcncrantibuseam.  Ft  accidentia 
poris,impnmitq;  Sc  aflimilatquod  ex  dominio  cholera  rubex  contin- 

gentia  fequuntur  ipfius  complexio 
ncm,autcolorem,autfaporcm.  C5 
fcqucntia  autem  ipfius  complcxio- 
ncm  funt vclutcafus  appetitus : na 


dominatur  cholera  ct- 


rarionc  frigiditaas  viget  appetitus. 
vndecumcalcfitosflomachi.Tquo  L 
cxiflit  appctitus,cadit  quidcm  appe 
ntus.  Sequiturenam  infomnictaf,  ' ' 


cftdc  firi.Solutioctiam  quidcm  vc- 
triscondngitexacumine&  moirdi- 
catione ipfius.  Sc  ipfius  raordicatio 


ab  extra  fentit,&pcrcipit, 

Signa  cholerx. 

jtrtna  aut  crocea , apparel 
quidem  color  cut  is  citnnus  ,cu  de- 
bilitate jo'cafn  append*  cibt:oJ 

repetitive  in  quo  dominatur  oris  &cxiccatio  complcxionum  ipfiu*, 
amantudinem , CT  mordicatione  l^demcalida  eft  & ficca:  fTcut  cc 
ex  tpfa  cholera  rubea  in  Jlomacho 
continoentem:  acridity,  ei  uentrts 

folutio,cum  qua  eft  cholera  rubea,  contingi'c  raiionc  caloris.  Sc  ficcita- 

CT  mfommetM  cum profundstate  tur^uo’&  ira" 

r 1 • / dia.  Etamancudo quidcm  oris  lii* 

oculortim  ,CT  ficci too  oris  & in-  mjturex  Gporecius.Et  color  fiani-  . 

gua.  creius  wma  eft  in  colore  ual  ficat  £fiipcr  fubftan  dam  ipfi\ 

de citnna,acciditq,  et  fyncope,  O'  cum  egreduu r per  vomitum,vel  fc- 
, nfet  cults  emcupermiflione, O'  "flum  plusfolito.  Quxautemip- 
lfL**-*  tcaMtnJttuf.fi 

teiunrum^y  apparent  ei  infomno  ram,&  obuiatto  rerum  cafidarum 
conn  feat  tones  cum  fublilttate  pul  exteriorum  A'efiis  medicmarum  ca 
ftiijCr  calore corporis. Sunt  eti.tm  lidatum,Scmotus  vluroatus,vigiha 
exhisacadentiL  multa^frc  ^nunflanda.iraAangulba. 

qnens  balneatio  in  aqms  caltdis  , 

CT  fulphureis:  O'  mot  us  laborioft 

, & finnt  in  n gionibus  ,o  \uiihs  f^t.uero  cholera  rugra  tncorp a-  fS  S 

u<-  feptentrionahbns^O * freques  O'  re  domsnetur,ertt  quidem  fit  ur 

eontinuus  efus  acutorum, o'  met-  feus  color  corporis  cum  forts  o'!* 
xtmefifiat  tempore  aftiuo.  gi  meditanont,o'toguanonejo' 

ap- 


Signa  melancholix . 


a meridio 
ualih« 
fia $ iuuc 

IUU3, 


DigltizeeHs^C-ro 


Partisj.Tra&.ij. 


£<\3 


A appetitH  cUfiforti , &reptrtefw  git  ex  ipfiusfneiditate.  & tabs  qui-  D 


in  ere  fttpor  acetefus 

Scquimrqmdem  fords  medica- 
tio  poll  melancholia  m.  nam  de  na 
*ura  mclancholix  eft  off  ufcarc  ani 
mam,  V exterrrreex  caiibus  in  tan 
pore  contingentibus.  condngit  au- 
tem  appericus  form : quoniam  ra- 
dar,feu  prinripium  moms  appetit* 
cibi  eft  ex  humore , quem  infundit 
iplcn  ad  os  ftomachi . vndcex  rna 


dem  melancholia  macleboziat  no- 
minaca,  gcncrarur  ex  hoc  humore. 

Et  ")>rina  tjutdem  eft  alba  ,re- 
tuus,(j-‘  cruda;nec  eft  tn  egeflione 
dteottio. 

Ten u i tas ante  vrin^eftex  gro£ 
ttfe  cholera*  non  permittentccgre- 
di  ex  vnna  nifi  tcnuc&  fubtiictvc- 
rum  cius  albedo  ex  digeflionis  jm- 


«tu  Ui  uuniauiL  vnacCX  ma-  . — ^ un- 

gna mfufionc  huius  hfiork ad  hue  aa??nc  c?n*mgit.id<»criam  efte- 
locum  augeturappciimscibi:/ed  re  f£T°  Su°d  digeflff 

permit  in  ore  acetofires,qm cholc-  ,1  ? f°^u.m  CI  humoribus,calidu 


& ra  nigra  cftaccrofa. 
j 5 4 Eft  etiam  cum  malitia  ammo 

lar  (r 

tharnib  pHlfm  darns  fjt,£rt4rdxj.c[ 


vet  cum- 
but. 

c Et  ftdi 


3 


eft  & humidum:talem  enim  habet 

formam&namram.quoddiecftio  E 

operatur.  ° 

Et  cibtts  Jiccns  aridus , anxie-  i ? 6 
t<u >timor^[cot trims ft\ct  irijhtta.  d 

Hat  modem  cauf^choleram  ni 
gram  emciemes  funt,fcibi  fieri , & 


yiietur  etiam  <piod  inter  ft cia  j 5 7 
htr  m fomms:  apparent % tn  fomtu 
ems  omnia  turn  exterrentsa. 

Hxcautemconringuntextimo 
re  melancholiam  confoq  uen  te.  F 


utttij  co-  ......  . J ......  gram  emcientes  funt,(:cibi  fieri,  & 

1 itndio&  Malitia  aiuma: cum  forti  intoi-  acadentia|anima:talia,quxponit 
morphea  tu,i.cnmiugiterinlpidt  hominem  exprefle  in  toctn  ^ ‘ 
sigr^&t'  cu  facie  iracunda  Sc  teiiibili,accidit 
gp'haabfm  ^mdem  padend  ex  nigra  cholera . 
agtutide,  & hoc,  quoniam  cholerryiigta  eft 
* igullia  fanguim  contraria . yndc  quia  fan- 
guts  cx  fui  nature  la-tificat,de  necef 
jicareoportctqj  tnel5cholia  habcat 
C foam  & rrillitiam  excitare.  Galc.au 

tcmficaficrit  animam  defolari  ex  r 

humorc  nigro , ficut  defolamr  quis  lfnumtdutumnHS  j.g 

exacncbra  Sc  obfcuritate.Hoc  aute  e[pnbitationes  mertdionales  ,}cr  c r egioft 
diftum  eft  ficut  uuffa&canticum.  corporis  moots.  pttaiona 

& hoc  ideo, quoniam  fi  hoccfleqco  Acres  quidem  feneautis  neceffi  ^ 

geternr  dc  nccefhreteponercq,  fan  ret  dominium  huius  humoris,co 
guiscfletalbuSj&fplendidus.Duri-  quod  lit  affinis  complexion*  cius: 
ties veropulfusex ficcuatcciushu-  fcidem  facitautumnus , Sc habita - 
moris  connnmt.  Congregano  qm-  doapertaameridie.corpuse- 
dem  ku  coIlecUo  ftomacho  condn  dam  macrum  eft  confi 

gttex  ficcitate  cholcrx  nigrac.&ia 
oc  condngit  euam  in  (omnictas.  vc- 
rum  priuacio  ux,3c  futons  conno- » 


mile  genera  doni 
huius  humo 


ns. 


Sigua 


Digitized  by  Google 


Can  n corum 


G Signaphlegmacis. 

2 CTK  pi-  P / dominetiir  humor  phlegm  a 

^ncus  in  carport,  aggrauali- 

moubui . tur  caput  euufamm  rim  erit  lo- 

gus,Oi[fattgAitwr  iter  ndo 

it  faali ,]  cr  trit  tins  appcittus 

devtlrf,cum  rtplrtiont  penes'}  irtu 

b rijritia  tem,o  b[turlat:onem  feu  permi 
1 deibiila  n /v  i I 

n6c,  & i'o  Jtionem.cr  fopi/.t  laxitate.] 

piu  Ian-  Grauitas  quidcm  capitis,  & lon- 

confuctu  SIIS  ^mn’JS  ftuioc  huidirans  plilcg 
dmc.  matic\  continuum, 3c  (iinilitcrfati- 

H gntio.  3c  ob  hoc  hare  accidentia  co- 
mitautur  enam  dominium  & abtii- 
dantia  fanguiim.3tdiminutioqui- 
; , demappentusconringitrationchu 
miditatis:  narn  appeutus  viget  per 
frigiditarem  3c  ficciratem.Lxegrcf 
fuautem  huiushumorisadif'pofi- 
uone  naturaii  grauantur  virtu  tes, 
coiuiiigitq;  mdc  rcplcno  penes  vir 
tutcm.dc  fimilitcrbumidiras  ipfttis 
citcaufapemuznonis  3c  fatigatio- 
i nisin  adlioncitinerisifuppolito  ta- 
mencp  non contingatex priuado- 
neczeicitij. 

i6°  Ex  hu  etiam  ejl  Jluxut  faliu <t, 
* O'  I}nti,cr  tumor  y At  us, o'  co- 
lor pat  lent  is  alb  us,  o'  ent  in  pul- 
e groffi-  fu  eiwQ  [occult  at  to,]  o'  tarditas, 

tlu'  O'  >n  ynna  tttrlulenna, O' graft* 

ties, o'  crnditas. 

Cau/a  fluxus  fputi  ,& faliurceft 
mamfefla.vcrum  tumor  vult*  ideo 
rontingit  . quomam  cum  humor, 
phlrgmaticusdominatur  in  nutri- 
mento  rocmbrorum,repentur  I me 
bris  qupdam  difpofuioinchoario- 
nis  hydropis : Sc  runccontingit  tu- 
mor vultns,& pedum.  Etintclligo 


quidcm  per  tumorem  vuItus,nuno  K 

rem  palpebrarum, & carnis  Tub ocu 
liscxiftcnds . Tarditas  quidcm  Sc 
occultatiopulfusexfrigiditatecon 
tmgit . Indc  enam  contingit  vnn^ 
turbu]cnria,grolIities,&cruditas:& 
color  quidominarur  in  corpore,eft* 
albus,tu  ipis,&  fufcus,palidus.  '■ 

Nec  eft  in  to  Jitis  ,nifi  fitter  it, 
phlegma falfum , aut  putrefadho 
affuerif. 

In  eo  quidcm,T  cjuo  phlegma  do 
minarur,  minime  mis  accidit : nifi 
tn  iHtid  phlegm  a fuerit  falfum,  aut  ? 

putrefa<ftum,fcfficiensfebrem.  ^ 

Ex  his  etiam  accident  thus  funt  fit 
yfm  omnium  alarum  bunudoru, 

O'  frigtdorum,CrxtM  feneflutis, 

O'  tempus  hyemale , o'  prtuatt* 
cxercinj.O'  l Anti  ,4T  cxcedens 
quantities  cilt, O'  habit  at  to  humt 
da  ratione flummum,  o'  appan - 
tio  manum  in  fomnis yO'  querimt 
nia  ex  infulo  fittta&nn  pot  cut  id 
digeftionis  chylt. 

Hxc  quidemagunt&  eflficiunt 
humorem  phlegmaricum.fcib^fri  M 
gidus  Sc  humidus,  deltas  feneduos. 

Sc  tempus  hyemalc,  Sc  obmiflto  ex- 
erciti)  ddbalnei , 3c  augmentum  ci-’ 
bi,  3c  villa  humida  ex  multitudine1 
aquarum.lixcenim  omnia  habenr 
oonfoi  mica  tern  in  complczionectl 
humore  phlegmatico.  SomniQ  au- 
tem  aquarum,3c  marium,  3c  queri- 
moniaciinciibo,  3cilli  potentiadi  . 
gcftionischyliji.  cibiin  ftomacho,' 
nxc  quidcm  omnia  funt  accidetia 
humorem  phlcgmaticum  cofeque 
tia.  Incubus  quidcm  motb*  eft  firm 

Its 


Digitized  by  Google 


JLlis  epilepffat,  qui  ttmporc  forani 
eontitigitpro  tamo  eft  lignum  pro 
gnofticum  finur$epilep(ia:.  E tepl- 
Icpfia  quidem  eft  (pafmus,&  root* 
lllaudabilis  accns  ccrcbrO  & neruis 
cx  humore  pblcgmatico,  aut  vcnto 
fitate  phlegmatica. 

1^1  Cum  autem  dpparebuht  tem- 
pore ftnitatu  conttnuo  accidentia 
de  neccfiit ate  fuper , iduentu  *gn- 
tudmum  (ignificantia , eflo  folic  i- 
tHi  in  ablatione  eorundem. 

Hoc  quidem  prarceptum  eftvni 
uerfale  in  hac  artc:&  hoceft,q-cum 
• quis  vi  debit  aliquod  ex  accidentib*' 
morbomm  iam  (amsacctdt/fe.q-dc 
bet  operam  dare  circa  curam  eius. 
Hsc  autem  fpecies  fignorutn  figni 
ficantiUm  tempore  lam  tads  fup>cr 
ftitaras  aegritudineseft  ahaabilla 
fignorum,quar  fignificat  fu- 
per  dominium  quatuor  liumorum. 
3c  idco  Medici  feceru  n r dc  eis  tratfla 
turn  & capitulum  (pecialc.  Ex  illis 
autem  (ignis  funtifta,  continu’mo 
tus,&  ietftigatto  faciei,  quar  torturS 
fiituramoris  prognofticar#:&  vni- 
ucrlalis  tedfigado  rotius  corporis,  q 
futurum  (pafmum  nunciar.  Ferunt 
**  criamqj  fadgadofinccaufit  mani- 
fefta  cxtrin(eca,&  ca/us  appcdt’pro 
gnofticantfuturam  fcbris  genet  a- 
nonem.Sicctiam  ferunt  cpmuldtii 
do  furunculorum  feu  vlcerum  pro- 
gnofticat  apoftemata  futura  in  co- 
cauitatibus  mcmbiorum.  Et  dolor 


Partis  j.Tra&.ij. 

cera  vcfic^.Et  incubus  quidc  fi<»i\at  D 

flin  TitMirn  n./*  ^ • * 


grauauuus  in  infenore  parte  vetris 
, (tip  lapide , aut  fuper futura 

enadonc  apatfi  in  illis  locis.Et  do- 
lores  quidem  dextri  latetiSjfgnofti 
c5t  fuper  oppilatiocs  hqiatis,  & fup 
futura  gnationc  a [Saturn  in  codem, 
Etvftio  quidcYtin;  figiiat  fiij?  vl* 


(up  futura  epilepfiam.  Pofucrc  etia 
multa  alia  ab  lifts,  rctulerunt  fnb 
hoc  capitulo  in  libnsfuis.Poftq  pfc 
cit  (crmqncs  fuos  fup  figna  ypgno* 
ftica  fignanda  tempore  (am  tans  go 
ncratione  ?gritudinum  I future, in- 
cipit  nunc  hie referre  (igna  .penofti 
ca  tpe  morbi  figniheantis  fuper  fir* 
turam  falutem,aut  mortem. 

Reitiemoratio  fignorum  pro* 
gnofticorum  tepore  mor/ 
bi  contingent 
rium. 

EX  ft  gnu  prognostic'*  eft  f.  E 

gntficans  mortem  futuram.  J*f 

Et  ex  ns  eft,  quodfigmpeat  futu- 
ram  farutatem  fen  enafionem.es* 
d [ proprie  ex  hie  eft fcientta  pro-  dhrein 
gnoftica.-]  J£S£2 

S:gna,qua;  in  hoccapitcreperiu  dedaranf 
tur,diuidunfprimo  in  partes  duas; 
quarum  vna  eft  fignorum  fuper  fi» 
turam  gcuerarionem  fanuads  figni 
fican  ti  um.alia  autem  eft  (ignorfi  li 
gnificatium  (uper  mortem  futura, 

1 1 proculdubio  feienda  deiftisfi- 
gniseft  propiie  feienda  prognofti- 
pitionis:&  (tint  ilia, qua’  ponuntur  f 
in  hoc  capitulo, 

Ex  fcientta  iftorum  debit  Me  i6S 
diene, erfetet  quis  mortatur ,retra 
het^  inde  manm  fuas  a curd  etui: 
ficut  etiam  \idebtt  ex  fcientta  to  ' - 
rundem  quit  euadere  debeat , vr 
cur.triypro  tanto  notijicabit  Cfprt 
gnoftiedbit  ilfud. 

Etc  fignis  his  confequittif  Medi* 

Cus  feienda  perutilem  &iuuariui# 
NamMedicus  fcit  quidem  cxcil 

quiS 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

C quis  moriturm  fit  ?gritudTe  fua  cu  natto  appellatwr  , non  contingit  C 
vocabitur ad  curandum eumirndc  mtrs  * mr  cgnt,nna(  errtr  ynde- 
Agnificabit  lilud  amicis  (uis , & re- 

trahct  (e  a cura  ciufdcm. fleet  (act  *****  * f , , .f 

cxcifdemquis  euafuruslit  amor-  In  ^Ubct  morbo  falubnfunt 
bo  fuo:,p  unto  pr*diritcura&e-  quatuot  temporal*  . quohbct  tnfi 
uafioncm  cius  am.es  ipfius  paticn  pnmorum  ex  c.s,£.n  pnnc.p.o,aug 

tis,&  da.  operam  circa  cutam  ipAV  ™cnto>&  ft3™  connng.t  mors  & fi 
^ £ / • />•  a lusiverum  in  quarto  non  contingit 

Prtnctbtumhutus  fetentt*  eft  morSjnificxaLuocrr0rc  vndcS- 

de  tcmporibus  morboru,  qucCondneentc. 


3“ 


fcientid  de  temporibus  morooru,  qUCContingentc. 

O'  to  quod  apparet  in  ets  dedifto  principium  autem  eft,tnqut 
Jltune  morborum.  eft  ettam  Jcien  contingit  nocumentum  tn  opere- 
tta de  longit udine , O’  bremtate,  tiombus , O debihtxs  in  negoent 
fortitudme , o'  yiolentta,debih~  affiutit.  ^ 

W tate,feu  tranquilhtate  agritudi-  Tcmpus  autem  prfdpij  didi  eft 
Mim  , O'  ttiam  de  iu£cio  ems  illud,in  quo  infcrtur  nocumentum 

quod  debet  vcnerari  ex  criji  tn  te-  naruralibusoperanonibus:  tunc.n. 

" 6 . J dcb.litantur  omnes  opcranoncs  pa 

poribus  morbl.  den  tis.Stob  hoc  Medici  ferunt  q>  »n 

, . Hate  quidem  Agna  diuiduntur  hoc  tempore  nihil  digeftionis  appa 

diuifionc  prima  in  tria  genera  ipfo  Kbjt  jn  vrina. 

» rum, ex  quorum  vno  habetur  (cien  , - 

tia  de  temponbus  morborum, & eo  Et  htc  quidem  temples  durat,  f 

quod  apparet  in  eis  ex  fignis  lauda  donee  digettio  appareat  tn 1 [ hypo  butC 

'SS^SS^Sl 

breuitaiis  morbi, & acuitatis  & leui  P°fi  lp(B*»  apparet  O cognofcttwr 
tatis  cius . 8c  hoc  quidem  intellexit  augmentum  ex  longit  udtnc  paro~ 
per  fortitudinem  (eu  violcntiam,de  xyfmorum febnum.O'  operation!  )f 
I bilitatem  (cu  tranquillitatcm  mor-  » smAmtihut 

b! . Sed  ex  tcrao  habetur  (cien tia  e-  ^pm  ^tm  pndpij  durat. 
ius,quod  debetgeneran  cx  Jeae-  donccaf  * digeitio  in  fPuto,fi 
bus enfis laudabilis,(eu illaudabilis  , X?  . autinfetib* 


3<7 


in  tcmporibus  morbi. 

De  tcmporibus  morbi 


At  morbus  in  pedorc:  au  t in  feci b* 
A At  morbus  in  vcntrc:&  in  vrina,A 
At  morbus  vuiuerfafr  in  toto  corpo 
“ ;c(Ho  inchoatur, 
augetur  feu 


IN  quohbct  morbo  funt  dtmfa  re.Cum  autem  digeftio  i 

temporajn  quorum  ahquo  co  prolongatur  quidem » — , , . 

‘ „ r lit  « "V//  rjL  *magniAcatur  paroxifmus  febns, 
tmgstmors&'uitjyclJalm.O'  & J>US  addenda  :&  hoc  quidem  WUt* 

Jitnt  prtnctpium,augmentum,Jta~  cft  tcmpUS  aUgmcnti.Et  Gal.quide 
tiu.  in  quohbct potcjl  mors  connn  opjnatur  q>  cum  tcmpus  paroxifmi 
gere./n  quarto  autem, quod  deck  prolongatur,  & cius  uiitium  andd- 


Digitized  by  Google 


Partis  j 

A patur&  ipflus  accidentia , puta  ca- 
Ior,&  (Itis.& alia  ab  his  cx  acciden- 
tibusfebrium,(pecialibusaugcntur 
& fbrrificantur,(ignificatur  mor- 
bus fittuncabfq;  dubio  in  augmc- 
xoificutproculdubio  cum  miuuitur 
& remittitur  paroxifmus  in  tribus 
j>ratdi<Sis,morbuscxiftit  in  declina 
oone.Sic  enam  cxiftitin  Ham, cum 
pr^didta  quicfcunt,ncc  ampli9  mu- 
tantur  in  paroxifmo . veruntamen 
paroxifmus augetur  in  quibufdam 
cx  praidiclisj  Sc  minuitur  in  aiijs . 
Sunttamcn  diuifioncs  muidplices 
quamplurcs  diflinguentes,  quas  q- 
B dem  hoc  compendium  minime  be 
ne  tollerarct. 

j 7o  St  at Ht  1/ero  eft, cum  pofi b \di~ 

b pdifti*  Stum  negocium]perfeSta  dtgefho 
ipona  jnec pdr0xyfhn  morbo- 

rum  augebuntur,  o'  accidetia  in 
...  quantitate  a/fuabuntur. 

Tempus  flatus  efl  pofi  tempus 
»tigmcnti:&  efl , cum  iam  digeilio 
cflperfedla  &completa,necaugen 
tur  paroxifmi  fcbrium,5earum  ac 
tr,  cidenua  coafquantur.&eflac  fi  di- 
ccretut;,  cp  prolongatio  paroxifmi, 
C &hora  inenoationis  eius  funtex- 
dem,  & eius  accidentia  vmfbrmia, 

*•  dcxqualia. 

jy  j ^Accipit  etiam  morbus  dtmt- 

nuttonem , O'  fit  inter dum  crifis 
per fefla.V  rule  cum  hoc figmm  >* 
debitur,pregnojhcetur  fax  O' fi*- 
Im  patietis.nam  mors  mimme  ac- 
adit  in  decimal  tone,  mfi  errore fit 

c eftiU  Per  Pat,ente  rommlJf°  > aift  dere 

...y/1  " c [complexions  mala  o ^.ttuLi- 


.T  ratft.ij.  i G 5 

bills  , necnon  etiam  omni  extnnfi  D 
co  contrano  eidem  contingent e. 

Tempus  quidc  declinationis  efl, 
cum  mcipit  morbus  minui.f  in  Ion 
gitudineparoxifmorum,  aefi  dicc- 
rctur,q»  tunc  breuiores  fohto  cfficiS 
tur,&q>tcnipus  inchoationis  eoru 
fuboccupet,  &ip(orum  accidentia 
aJIeuientui  & mitigctur.In  hoc  au- 
tem  tempore  perncitur  interdum 
morbiconfumptio  deflruclio  g 
crifim,  & interdum  confumitur  in- 
fenfibili  diflolutioneabfquecrifi. 

V ndccu  m apparebunt  ligna,jpgnq 
flicetur  fuper  cuafionem  &libcra-  - 
tionem  panentis  a morte.  Conflat 
.n.q?  nullusmonturin  Jcclinatto- 
ne,nifi  ex  errore  contingentccx  fe- 
ipfb,autabaffiileiuibus,aut  ex  par 
tc  Medici , autex  malitia , & corru- 
ptione  aens , vel  in  fumma  ratione 
cxtrinfecorum  accidendum  nociuo 
rum, puta  ratione  timoris,  vel  triffa  . 
d$,aut  ratione  ahorum  ab  hisex  ac 
cidenubus,  & rebus  animalibu$,vcl 
corporalibus. 

Scientia  autem  nofir  a, per  qua 
cognofcimus  termimm  principy , 
confiert  qitidem  in  Jubtihando  ct- 
b»m,o  diatom  ,ficut  decet , o'  * 
m mediando  fubtilitatem  eius  m 
augment 0 . ivam  hoc  expedit  pa- 
llet t, donee  morbus  ad  flatum per 
uenerit.tunc  autem  decet  Medici 
ejfe folicttum  ad fubtiliandum  per 
fecte  diatom. 

Scientia  autem,  quam  habcmtis 
de  tempore  principij,  augmenti , & 
flatus, confer  nobis  ad  fciendu  ar- 
tem  (ubdliandi  digram  sgroium. 
Nam  cum  lcimus  morbum  efle  in 
Coll.Auer.  LL  pnn 


Digitized  by  Google 


Cattticorutti 

G principio  Sc  augmcnto , fubtiliabi-  /j>fe  eti.tm  mtrbw  eft  eitd  Ji~  JK 

mus  quidem  Hiartam  patientis : ica  gefilenK  ><r  yrnllHm  femporttm  J74 
tamcn,ncmdc  virtuspaticntisantc  ° . ‘ * 

ftatum  debiliretur  &cadat  appro-  ^ tern*, O' pericidoftu. 
pinquanre  vcro  ftatu,  ^ubtilIabim,,  **l(’  cdam  morbus  eft  citae  dige- 
quidem  dixtam  in  vltimo . Ferunt  “I0n,s  > & habet  quatuor  tempqra, 
i q»  Ga!.&  Hinp . abftraxeriit  “ perficiantut:  tri  ratione  vclocita- 
iubnliandi  diartam  e*  cogi-  niotut  & violently  accideni 

eius  eft  aufterus,  &picuIofus.  vnde 
patiens  moriturex  modico  errors 
cidem  counngentc. 

Cognofatwr  autem  ex bremta  jjf 
te  [hi  pr ina fry : pro  tanto  regatw 
diata  contitmcnti. 

Hicqnidem  morbus  eognofti£ 
ex  breuitate  /ui  principi j . hoe  aute  1 
eftiuprimis  dieDusfgrirudinis,  efi 
apparent  iigna  digeftionisin  fputo 
Rcmemorario  longitudinis.  dt  v<d  vrina.vndefiinquartadieappa 
breui  rati  s mors  rcat  pnndpium  digeftionis,vtpoiB 

b " nubes  fupci  vrinam,  fignifieab.t* 

ftatus  fit  m fcptima  futura. 

U7  Mnismorbu*  perficitur't  Non  emm  font  multnm  aggra 

v_^/  menfura.yudftfueritbre  Honda  tut«  yirtutesjicc  eft  aufe - 
M,dicitur  acHtm , o'  kic  ant  m-  rendu*  0'pr»hibendm  et  cibm  om 
tcrjieit  in  breui  tepore,aut per  cri  runo  a principio.-namforfttan  cade 
Jim  laudabilem  terminator.  ret  \irtu*eiut:nec  etiam  eft  debt- 

. OmmsquiHcm  mo, to  coofo-  ,""A“  M 

4 a t I A 1 1 Odd  h I*  I i /I  M H 0 U ••  I OH  ^ mj  a M Aj  A m mm  a 


aueem  < 

arrem  fubnliandi  diattam  ex  cogi- 
tationediftantif,aut  inftantix  tern 
poris  ftarus.Vndc  cum  inftabic  fta- 
tus morbi , valdefubnliecurdiartaT 
vlamo : cum  autein  valde diftabit, 
ingrofletun&cumerit  mcdiusTter 
propinquum  & diftatem,  medietur 
inter  (ubnlcm  primam  &grollam. 

HjP  tanto  fcienttaeorum,  qutbus  fta 
tus  tempos  cognoftitur , eft  magis 
neceflaria  ceteris  I hac  arte  tradi  tis. 


raitur,  Sc  deftruitur  in  aliqua  men-  P °tim  pruderu er  in  yuantttate  re - -) 
fura  temporis.ex  ca autem  Ioga  eft  ftciendns  fujficienti fecundum  ext 
& ex  ca  eft  breuis  . vnde  ex  morbis  gent  14m  [utl[itinern.~] 


a viadd. 


eft  quidam  leuis  motus,  & eft  ille  j 

3ucm  ipfc  vocat  morbum  acutum. 

c natura  autem  eius  propria  eft,  q> 
celeriter  Iterficiat,  aut  per  ctifim  de 
ftruatur  Sc  confumatur.&  hie  mor- 
bus feenndum  opinionem  Hippo- 
a.t.  ded-  cra.atdngit  vt  plunmum  * no- 
muqiut • num diemtexquoeft  maximeacu 
tus  illc,qui  terminator  per  crifim I 
die  quarta. 

• 1 „ 1 ... 


Non  inquit  debet  refici  patiens 
in  hoc  morbo  cibo  Ixfionem  Sc  gra  ' ” i 
uamen  virtuti  eius  referente.ncc  et 
eft  fubito  transferendus  a cibo  fuot 
hoc  eft  q»  non  debet  a omnino  Tub 
ripi  cibus  fuus : nam  caderet  virtu* 
eius,priufquam  morbus  ad  ftatum 
perueniret,  Sc  per  confequens  patie* 
moreretur.  Vnde  metiendus  eft  ci- 
bus eius  (ecundum  diftanuam  fta- 
tus 


1 


Digitized  by  Google 


Paitisj.Trad.ij. 

% ras  morbi,fieut Sc  menfuranffum-  ram  ante  fiatwn , tfUdm  quiderh  D 
ptu5ueragenus.«ccfluS.n  &mul-  txm<dltu  4caJentMm  txmtrm 
mudofumptuutngrauattpfum,  & 

diminutio  feu  dcf&us  ipforum  no  bt  c”olerU9  "ntingentium  pro- 
complentintendonem  lpfius  . Et  gnojticame.  , 

prioresquidemiuflerunt  parienri,  Si  videris in patiente  figna mali» 

cum  videbantmorbumeiusrermi- . gna  & au  flora,  quoru  relatione  fa- 
nari  in  die  quarta,  q>  dimitteret om  ciemus,&  accntia pcricu!ofa,vtpot* 

dolores  violentos  cum  cafuvirtuds 
& fignificadone  potential  morbi  e± 
mails  fignis,  Sc  corruptione  ratiois, 

5c  cum  Hoc  vidcas  q>  virtus  patient  - 
nequeatpaci  violenriam  morbiijp- 
gnoftica  futuram  mortem  eius,an- 
t«j  ad  ftarfii  perucnerit.cum  tamen 
entmorb’in  vltimo  fbrtitudinis  5c  R 
violcnoz , morietur  pa dens  in  tpe 
prfcipii.venim  fi  fiicncfub  hoc,mo 
riecurin  tpeaugmend.  Cognofcci 
autem  hoc  in  gencre  ex  accndbut 
malis  & perninofisjcuiufmodi  Tunc 
accnua  morborum  cx  cholera  ru- 
bea  gencratorum. 


ninocibum,dum  virtus  fords  eflet: 
alioquin  <p  fufficeret  ei  meliicratfi. 
Si  Umen  eflet  Tub  rali.nutriebanp- 
fum  pdfana  colata,  5c  fine  fzeibus. 
Si  eoam  virtus  eflet  fub  hac,  reficie 
banteum  pdfana  nou  colata,fed  cu 
totalitatcfua.  Cum  autem  opina- 
B banturmorbum  non  terminarid' 
tra  dreimum  quartum,  nutnebant 
ipfum  pdfana  abfq ; fzeibus  fuis.Si 
tn  virtus  eflet  fub  hac,  nutriebSt  eu 

£ifanacum  fxribus  fuis.  Quodfi 
b hacinucnirctur,cogebanturei 
dare  panem  ad  comedcdum.Et  co- 
jfuetudo  quidem  viuendiiuuitpofl 
in  hoc  negociorqm  holes  illius  tern 


..  ..  , , Exmorbis  etiam  ed  diuduras 

pons  non  fumcbantcibum  multu:  . J , 

& hoc,qm  cibus  eorum  fm  menfu  ttn*t9rU  > V1 

ram  legis  fumebatur, aut  faltem  Jcu  temporalis  appelidtotr:  <jui  qut 
menfurz  appropinquabwt.  Confuc  dem  mtmme  corpus  celcriter  con- 
nido  autem  moderna  eft  contraria  ^ ^/wl>  reJ  Mt  ne(at 

tc  sssss  ssits; 

ribus  modernorum  aliquantulum  grejfu  fangutnis ^tut macte.autpa 
aueeatur,&  pouflime  in  crapulofis,  titru  etiam  longo  tempore  curabt 
Sc  laborannbu*.  „ tur , o'  morbus  per  paulattnam 

St  autem  utdeas  difficult  ate,  dtffolutionem,0'  dtoefftonem  co- 
O'  mahttam ftgnorum , O'  peri-  fanetur 
CHUrum,cr  dolores  fortes, o'  J p0ftq  fecit  relarionc  de  morbil 

lent  os  cum  mala  dtfrofitione , o'  breuis  tpis  Sc  acuds,  refert  nfic  mot 
eafu  yirtutis,  O'  rations  dunum-  1)05  I&gi  cl?is- ™ Tquit,  <p  cx  morbi* 

nequeat  morbi  malttiam  tolera-  fum  dur5tes.h,  fucem  jpimme  im- 
rtfrogntfhea mortem  eius futu-  mutant  cito  corpora,  vel  difloluut, 

LL  i)  ficut 


*77 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


G fieutacutimotbifaciunttimmoq- 

dcmautinterficiuntiplum  cuma- 
croie,aut  cgreflii  (anguinis,aut  dif- 
lolutione  virtu  tis  paulatiua,aut  cua 
det,Sc  curabitur  quis  ab  eis  in  tpe  16 

fjopcrdiflolutioncm  humorupau 
atinam.pi  artcr  q>  pateat  i n co  crilis 
mantfefta.Et  hoc  quidem  dedit  m- 
telligi.cum  dixu:&  morbus  per  pau 
lannam  digcftionem , Sc  diliolutio 
□cm  confumirur. 

>79  Cognofcens  ant  cm  ipfum  exit 

uttate,  cr  facilitate  accident  turn 
fit* , tT  frigiditate  cmujlibet  ex 
U his  morbis. 

Cognolccs  quidem  mor  bos  iftos 
ex  taciiiutc  atcidentiumiplbrum, 
& uatura  corum:  quonia  hint  mor 
bi  frigidi. 

3 8o  Non  cibes  ifium  patientem  mo 

dteo  Clboj  quantum  cadercnt  yirtu 
tes  ems., 

' Docrt  quidem  q>  non  in  morbis 
longis,qui  non  diffoluuiuur  pereri 
fim>cibctur  patiens  paruo  cibo:  qm 
cadcrctvutuscius. 

jgj  inter  autem  morbos  tjlos [tint 
I ahj  medtj,  quorum  fcilicet  tempo- 
i ra  non font  ab  folate  breuia,  rue  lb 
ga^mde  abas  corum  in  fab t dila- 
te medietur.nec fit  multus,  neque 
paruus. 

Inter  morbos  quidem  brcuis  tc- 
poris,&  morbos  iongos&  chi  ont- 
ebsrationem  extiemorum  habetes 
liint  ahj  medij  in  longitudinc  Scbrc 
uitatci&idcirconon  reponuntut  in 
tempo  ic  longo  vel  breui,  led  potius 
Inatqualiaut  tempcrato.pro  tanto 
doect,  vt  cibus  in  llhs  lit  inter  par- 
uum  & magnum  mcdius. 

•J 


Decrifl  Scfjgnig  S 

cius.}-  b — 

SCito  quod  crifis  eftyeloxcr 
fubita  mutatio,  qua  fuo  tern 
pore  ex  difficult  ate feu  mahtia  at 
cidentium,  er  pugna  exifiente  in 
ter  hirtutem  er  morbum genera 
tar, ye  celeriter  ad  yitamyel  mor 
tern  peruematur. 

Cnfis  eft  mutatio  fao  teporrfu- 
biro  conti  ngens  patienti,  ac  ft  dice- 
re  tcphxc  mutatio  generaturex  dif 
ficultate  acridcntium  patienti  con- 
nngentium,3ccxpugna,qux  inter  I» 
virtutem  & morbum  cxiftit:<^ qui- 
dem mutatio  (ignificat  mortem  ce 
leriterin  morbo  futuram,  fi  fuerie 
illaudabilis,  aut  vitam,fi  fiierirlau- 
dabilis.  vnde  tranfmutatur  hoc  no- 
men ad  fignificandum  prarduftam 
immutationem  3c  die  cius  perqua- 
dam  fimilitudinem,ac  fi  in  ea  debe 
ret  fcrri  iudicium  feu  (ententia  fup 
vi&oriam  morbi,vel  virtutis. 

Sexfugtffeeies  mutationumi  *** 
morbu  conttn^entium . Nam  aut 
negocia  tardantur,aut  ettantur  in 
ea:  ynde  mterdum  conuertitur  in  ^ 
temporibus  br embus  corpus  ad  bo 
num  cr  uit  am. 

Sex  funt  fpecits  mutationum,  <“{ 
in  morbisgcnetaoir.Vnaexeismu 
ratio  cft,in  qua  tiSsfettur  corpus  in 
breui  tempore  adlaudabilcm  di- 
fpoiinonem  Sc  fanitatem,  ac  (i  dice 
retut  fubito.& hoc  quidem  intelle- 
xit,cum  dixitiin  tempotibus  breui- 
bus.  Vnde  hxc  eft  vna  ex  fpccicbus 
crifis,3c  ipfa  quidem  eft  Iaudabihor 
cxtcii*:inca  cuim  transform  cor- 
- put 


Digitized  by  Googl 


Paras  j.T  racV.ij.'  i6j 


A ptfs  fubito  a difpofitioneilliudabili 
ad  fanitatem  cum  euacuatione  fen 
jibili,puu  cum  fluxulangunns  na- 
rium,aut  fudorc,vcl  alijs  ab  lftis. 
3*4  Si  fuerit  laudabtle  quod  prace 

Jit  earn  ,prognofhcabts  fic  fuper 
ip fam,f.  fuper  crijim  fecur.tm,  O' 
laudabtlem. 

Si  prognoftica  laudabiha  prxce- 
dant  crilim , iudica  crifi  rr\  futuram 
erte  laudabilem:  & cum  hoc  ctii  fi- 

fnificabunr  in  quo  teporeaccidar, 
: fpeciem  cuacuationis,  qux  dcbct 
connngcrcinca. 

8 Esi  autem  alia  mutatio  ">elox 
3*5  aJ pradiila , ejua  quidcm  fignifi- 
cat  mtrttm.  in  hoc  quidcm  Select 
malitia  ejl  angujhti  procejfus  flit 
Jtcrnam  hac  crtfis  tfl  necans,0' 
fermciofa. 

Sccunda  ex  fpeciebus  crifiscft  vc 
lor Scfubtta  mutatio  ad  mortccu 
euacuatione  fcnftbili. In  hac  autem 
crifi  ell,ficut  ipfe  dicit.anguft*  pro- 
ccflus  Mcdici:quod  quidcm  dc  pro 
ceflu  curationisintelfcxit.  vnde  eft 
aefi diccrctqi non  inuenitur  cura- 
rionisingcmum  a Medico  Ethane 
^ quidccnfimprxcedut  figua  mala. 
Terth * ex  prxdittis  mat  attorn 
bus  ejl  mutatio  tarda , induces  ad 
Jifpofitionem  font  t at  is,  O'  curans 
m or  bum:  rum  tamen  cum  crifi, fed 
pot  ins  per  dijftluttonem  paulatini 
in  ea  contingent  cm. 

Tertiaquidem  fpecics  erlpecie- 
bus  trail fmutatioms  efttranfmuta 
no  tarda,  induceus  nihilommus  ad 
fimitatem  & curans:  non  tn  cum  e- 
uacuatiouc&fbrtibus  feu  violcntia 


accidcntibuSjfed  pci  diflolutionem  O 
occultam , & infcnfibilem . & ideo 
nondreitur  crilis. 

i iiiiirta  autem  fjectes  pradi-  }*7 
clarnmmutatiomtm  ejl  mutatio 
tarda  ducens  patientem  ad  intert 
tum-.nec jit  cum  euacuatione , fed 
pot  ins  cum  heflica  dijfoluente  cor 
pits  patientts. 

Quarta  quidcm  fpecics  pr^di&a 
rum  mutaaonum  eft  mutatio  tar- 
da, duccns  patientem  ad  mortem: 
ncceft  cum  euacuatione  3c  diflolu- 
tione  fubita  Sc  ford, fed  poti’eu  hc- 
dica.virtutcs  pariens  confumcnce.  ® 

Quinta  autem  ex  pr adiclis  ejl  ) 8 * 
lutcr  eas  media, cum  inducit  mor- 
tem,O'  main  lam  yltimatam. 

Quinta  quidcm  fpecics  hamm 
mutationum  eft  media  inter  fubito 
Sctardc  ducentcm  ad  mortem. & 
hoc , quoniam  in  hac  fpccie  fir  pri« 
mo  imperfe&a  crifis  fiibito,&  cofc- 
quenterdifloluuntur  patiends vtr- 
tutes  in  tempore  turn  lari  tudine  ha 
bente, donee  conti  neat  morseidc:& 
cftcompofitaficutdicitexilIa,qu£  — 
fubito  perducit  ad  mortem, &ex  du  K 
centeadcam  per  difloluuoncm  in 
in  fen fi  bile.  . 

Sexta  uero  perducit  ad  uitam 
in  medio  temporum. 

In  hac  quidcm  mutarionefexta 
fubito  conringente,  eftprimdcrifif 
impcrfcdta,&confcquentcr  deduci 
tur  pattens  pauiabm  ad  fmitat6.Se 
eft  nxc  quafi  compoftta  ex  fubito' 
transfereuteparientead  fanitatem. 

Sc  ex  transferente  ipfum  ad  ea  mo* 
tu,&  translatione  illaudabili. 

LL  iij  He 


\ 


Digitized  by  Google 


k 

r> 


* * r Canticorum 

8 Hd  dutem  ertfts  fin  inuicem  dcbent  fieri, (cade (pecie  enaeuatio  C 

dicuntur  confront  combo  fid.  ms,qu?  futura  eft  in  eri(i.& h^c  qui 

Hx  duac  cnfejf.  quinu  & feiu,  ^i^abeturei  (ignis  (igni- 

* componuntur,  vt diximus,ex  qua-  cflcfbturam,necn5 

nior przcedenabus . nam  quchbct  caarn.p&rnexcaufaipfius  morbu 
ex  eiscomponiturex  duab*  primis,  J ->e  (ignis  cnfiin  progno* 

bona , fcilicet  laudabilis  cx  duabus  lhcamibus. 

primis  laudabilibus,  & illaudabilis  Ontnts  dutem  crifi prognoflt-  3 >4 
cx  illaudabilibus.  catur  cx  yiolentia  accident  turn  , 

j?i  cnfi  quidem  laudabilis acci - qM dicimw. 

dlt  in  ftdtu  cum perfefta  digeftio  Intendit  q»  prognofticantia  cri- 

nc  O'  ytrtutis fortitudtne:  contra  ft*turatn  (unt  ligna,  quz  refcrc 

na yero etfuta illaudabihs  ft in  in hoc ’oco<  _ 

M augments.  Etfunt permtfttofenfm,  O' w }>| 

H Crifis  laudabilis  eft  ilia, qua:  acci  tedeEhu  , O'  dolor  aurntto  , O'  L 

du  in  morbis  poft  perfcdtam  dige-  Cdpttit. 

ftioncm  cum  fortirudine  virium  & Ex  (ignisautcm  fimiram  crifira 
▼mutum : & contraria  ei  eft  ilia,  ^ fignificantibus  eft  pcrmixao  ratio- 
accidnmaugmcto.  namacdditan  ms,&  diminuao  fenfus,  2c.  dolor  au 
tccomplementumdigeftionis.  rium,&  capiris.hmoi  afitcaufa  eft 

, Kcmemoratio  comm, qu*  motushumorumincapitc. 

oporcet fcirc ia  Et fluxus lachrynue, anguftta,  j9« 

• * [parua f amts,  feu cdfit  appeti-  * 

Jtia  oportet  far t in  cri  - tw^motw  laboriofif,o^>igtlid~ 

. rum  infiamia,0'  dolor  in  pettort 

jSi&ziSsiS:  -rr 

cit, tria  fuper  difponc  ipiius  crifis.  a fomno  cum  motu  , O'  rubedme  M 

* Sc  lent i am  yidelicet  de  progno  oculorum. 

9 9}  /heat tone  aw, o'  de  dielw  criti-  Eft  aurem  iUaudabilu excicatio 

■ - a (omno,cum  excitatur  quisalona 

no  fuo,vclut  homo  extenirus. 


1 


as  , O', faenttam  etiam  eiw  quod 
figrufi catur  per  figna  nobis  figmfi 
t anti  a, in  quam  crifi  [}>eciemtcr 
mtnctttr,  cum  perficitur  crifis  cu- 
tufhbct  morln 


Et  /render  e dentibw , O'  l*md 
tio  eorundem  in  fomno.  O'  torun- 
dem  percufio&'fortis  fruatio  na 

Vnum  quidem  exhis  tribuseft  fipatientu. 

(cienna,pcrquain  (cirur.cp (it crifis  Intcllexit quidem q> panes limet 

fiitura.  (ccundum  aucem  eft  feieda  &percutiatdcntcs(uos  ad  inuicem 
denatura  dicrum  cnticoru  fed  ter-  practer  q>,  coufucucrit  hoc  tempore 
tiura  dlfacaua  dc  (pcac  aifs,quj  Urnuus. 

- . . Et 


197 


v 


■ 


Partis  j.Tra£.ij;  i62 

A.'  Et  inter  Atm  infrnuabit  ah  quit  matrtce,  ant  in  omnibus  iiin&uru 
b cJud  ^\.C9mmOtiendo'\cum  ^fs  fa*M  *Ut  quibufdam  ,*ut  ex  as  mtm  , 


do  debitur^  inter  dam figere  ea.  net  ext  trim. 

Hoc  quidcm  efl*tf  fi  diceret  cpri  Quicquid  retulit  hiceftpleno- 

detur  vnum  ex  cis  cum  quodam  co  tum.caula  nanq;  horum  accidetiu 
rbm  fugere.  Sc  hate  q uidem  omnia  in  patientegcneratorum , cum  eft 
figna  (untlabons St  augultia: ex pu  ventura crins, eft morus humoram 
gna  naturae  cum  moibo.  pertotum  corpus  eius.tunc.n  natu 

t99  Et  yelocitas  qmdem  anhelt  - ra  exPellu  humores  abommb’me- 

tm , cr  defydenum  traher.di  *e-  bris’&m>tm  eos  max. me  ad  mem 
c i ci  _ bra  ordinaca,  ad  hoc  q>  lint  mearur 

remfrigidum  cum  angufha,  CT  deputati  ad  egreflum  iUius humo- 
heUcitM  pul  fits, cf frequent!*,  et  ris,vtpote  ad  ventrcm,ftomachumr. 


9*  r Cl  rCkUlH  44  Cj  HUtlrrt  - mi/ wuiiuv 

tm , cr  defydenum  traher.di  ac-  Jris,&  m.trn  eos  max, me  ad  mem 
c i ci  _ braordinata,  ad  hoccbfint  meatus 

remfrigidum  cum  angufha,  CT  deputati  ad  egrefliim  iUius humo- 
y elicit  m pulfm.CT frequent!*,  et  ris,vtpotead  ventrcm,ftomachumr. 
tujiis  cum  mfufuneXX fimtu,  <7*  rencs>&  veficam.  ^ 

*garranfmatic.  Cum  erg°  > idebitur  augmen-  4dJ 

fn  tell  exit  hoc,cum  accidit  pa  tic-  turn  horum  acctdentium  in  die  cr i 
ti  tuifis  cum  fomtu  garganfmatu  I ttc*,erit proculdubio  bom  CT  Uu 

\ B^SSSSSSSr 

^ Et pulfatio  cordis  contmu*,cr  A"  **'»>, mt  qm 

frnco/e,  creonaturpat.es  Mo  ^ontr*riumm*nifeftum. 

fro frrgereXT  rettdtrt.  horura  ■«*»*;« 

Intdlexit  q?  patiens  conetur  a le-  ^ ^ 

1 auclabili bus abfafliords  fentnri* 
tus  turbatus,&  rccederc.  &iud,a,,  quoru  relaaonem  fcciet 

J|oi  Et  dolor  gutturtsermeri  cum  confcqueter,  St  cum  hoc  figna  dige 

xnouffi* : qu a fi per feuer merit,  ffionisprzcellerint in  vrinarprocul  F 

V contmget  et  fjneope  magna  , CT  ex  tal,  vioknria  a«,denoum  dubi-  * 

t pflfbo  Jortu  • tare , fed  potius  debet  patienti  & a- 

Ilacerib*.  Intellexi t per anguftiara  naufe*,  micisciuj  nrognofticarc,&  fighatc 

•c  coftu,  & uocumemum ftomachi eiufdc.  q»6nitaslibidebcataduciiirc.Sive 
Et e [pulfatio  in  lateribm  <J r f°  bof  conrigerit  in  die  mala  & it- 

tia&ocu-  J..C.  run,  tor /iambus  \iolentio  hne  dlgefhonc.contin- 

»<6,&  dorfi , cum  terjuntbm  violentis , g«  conuanumracTi  dicatur,o>  hoc 

dolotu,k  crfirtibm,cr  contmuo  dolor e fro  eft  lignum  raalitiz,&  mali. 

Iho  "do-  mMht  cum  querimom*  flomacht  De  diebus  Cri  ti  ci  s. 

lor  fre-  uel  hepatu ,]aut  dolor  "V entris,*ut  %^h[a  quidem  enfis  ,fr fit  4*4 

nnnnl*  circapeilinem^tut  ettam  in  rent-  V J eorum  reLuio  uerasfr,  quo 

fplenii  & bm,cr  hefie*,mt  dolor frrtis  cir-  mam  Luna  yariat  aihenem  19 

( ^\yirg*mf\uelmwrg*,mt  m morbu. 

0 U iiij  Ci 


hepatif. 
• aaux 


Digitized  by  Google 


r 


Canticorum 


6 Caufaquidem  cafuscrifisin Hie 
buslaudabilibus  computando  cos 
a principio  morbi  patietiscum  Lu- 
na , Ci  verum  eft  lllud  quod  ictulc- 
runt  fupci  hoc. quod  idco  dixit, qih 
non  eft  bonum.caufam  ucl  ronem 
aheuius  reddcrc,priufqua  bene  con 
405  ftctdcciusinucntionc. 

lam  quidem  cum  peragrat,  et 
abfandit  celenter  circulum  fun, 
eft  t juidem  can pt  celeru  mot m et 
mutiitioms.cr  fortificatur  qtude 
inter  dum  in  hoc,£r  inter  dum  de- 
^ bihtatur.  hoc  diitem  nottim  e(l  in 
arte  istftronomorum. 

Fuitquidcm  neccflarium,vtope 
rationcm  iftam  appropriarctLun^: 
quouiam  dies,  inquibus  mauife-fta 
tur burns  mutatio,funt  leptcnnaiij 
autquatcrnarij:&  non  repicur  qui- 
dem  aliud  ex  aftiis,  cuius  di/pofitio 
varietur,  Sc  mutetur  in  hoc  in  (eptc 
narijs, autquaternarijscx  fitu  feu 
jiofitioncaa  Solcm , pritcrq  Luna 
lpia.  cum  hoc.n.  quod  apparet,  qj 
ip(a  maturct  friwftus,&  fegetes  T jpr^ 
aiiftistemponbus  cius,autadliocft 
nota  in  manbus  &inaqui$,&  vni- 
I uerfalitenn  humidiratibusquibuf 
cunq;.vndcc6uenicnsfuitq>ab  ip- 
fa  diet  adho  mutationis  in  digcftjo 
nehumiditatis.  Cum  autemdidt: 
& fortificatur  quidem  ihrerdumin 
hoc,&  interdum  debilitatur.intclli- 
git  quidem  hoccfle  f m difiantia  Sc 
propinquiutem  fui  ad  Solcm  7 his 
rcuoJunonibuSj&etiam  fm  coniun 
ctioncm  aliorum  planctarum,cum 
ca  conueuicntium  aut  dftconucnii 
num:quosquidcm  donum  aftroru 
fortunas  & inforrunas  Yocat,icu  iu- 
uantes  &:  uoccntcs. 


« 


Nequaquam  eft  operatio  flu  K 
attioms  fcnflbilis  in  eim  tuuomen  4®* 
to  uel  nocttmentoftcut  quidem  eft 
ad  fenfumuifibiUs  etus  figura  ex 
eoanodmea  cxiftitde  claritate , 
uel  lurnine  Solis. 

Adtio  quidem  Lun^eft  ienfibilis 
cumapparcteiusfiguralunarisjcx  r 
co  quodadicnfiim  cxiftirincade 
lumine Solis. verum  ci*  adlio  iuua- 
mcnto&  nocumcnto  appropriata 
neouaquam  eft  icnfibilis.&cft  ac  (i 
vellet  diccrc  q>  hxc  tranfmutatio, 
in  ca  vifibilis  exiftir , atteftatur  (up  _ 
illud,  quodopinati  funt  (apientes  ** 
aftrorum  : quod  quidem  mimme 
ienfi  lulc  cftinca. 

EM  autem  quart 4 relucet  in 
quarto, Cteutt  medietas  / fepttma 

Intelligitq?  ipfius  quarta  relucet 
in  quaternis,  &eius  medietas  in  (b- 
ptenis.&eftac  fidteerecq,  hare  eft  V 
caufe,quarecrifii'inqdaeernis  &(e 
pteniscxiftit.hoctamen  minimere 
peritiir  lecundnm  hime  modum  in* 
omnib*  qiAtcmis,&  icptcnis,&  nu 
meratis  in  quolibet  ex  morbis  a pri 
cipioipfius:  cum  xgerpollit  incipe'  , 
re  pati  quolibet  diemenfislunaris.  M 
Vnde  caufa,quare  crifis  lie  fiat  ordi 
nate  in  quaternis  numeratis  a pri- 
mo  die , quo  ca-pit  pariens  xgrota- 
re,eft  quidem  ex  hoc,  quoniam  in 
quaternis  morborum  reperiturno- 
tabihs  diner  litas  impreifioniscum 
mono  ordinato.  na  quod  ibi  appa- 
rct  ex  hoc  eftordinatum , & deter- 
minate ficprocedit.protato  quidc 
congruit,qj  talis  impreflio  fit  in  eis 
abaliquo  ex  aftris.&  quia  Luna  de 
terminate  effint  imprelllonem  in 
quatcrnis&  leptenis,  congiuit qui- 
dem 


jUOqIc 


Partis  j.Tra&.ij.  169 


A dem  <p  ab  ip/a  procedunt  talcs  ini* 

£re/Iiones:nan  tnfimthuius  diucr 
c Ipre/Iioncs  abip(a,rationequar 
taru  mcnfis,  /cd  potius  rone  quarta 
rum  circulorum , cpioseff.cn  & de- 
fcnbit  in  motu  did um : quod  qui- 

a.l.p  mo  dcmnoiueft’inrcuelatioucdicru. 
dum  rcue 

lauonum  Et  modus  quidem  mimmcco 
* tingit  nijt  ex  dt^>eJitione,qua  debt 
litatur  opus  natura.qui  fi  cum  au 
xtho  producat ur , curabitur  ejm- 
dem  pattens,  CT'uita  prolongabt- 
tur.jed  fi  cum  detnmento,morit - 

B tur quidem,cr  uitapcrdetur,CrJ 

feparabitur. 

Morbus  non  eft  in  paticnte,nifi 
cum  Luna  fuerit  in  malo  loco  a prT 
cipio  natiuitatiseius.&  eft  ac  fi  dice 
ret  q?  talis  locus  eft  ille, quern  attin 
git  in  principio  aegntudinis  fu^.vn- 
de  fi  tunc  tpla  rransfera  tur  & eleucc 
a tali  loco  ad  locavtilia,&iuuariua 
' & cum  hoc  locus  fuerit,  in  quo  inci 

Iiit  generario  morbi  ipfi’parux  m* 
itii  ,£i  curabitur  q uidttn  paticns, 
& viuet.vcrum  fi  rransferrerur  tunc 
ad  loca  mala,ipfa  exiftente  a princi 
£ pio  in  loco  malo,  augeref  & fortifi- 
caretureiusmalitia.  HocaGtdog- 
maminimeeftde  arte  Mcdicinx, 
led  potius  ex  arte  Aftronomix:qU£ 
quidem  ars  debilis  cft,&  falfum  eft 
plurunum,quod  in  ea  cxiftit. 

40  > Crijcs  co  nt  ingun  t inter  dum , in 

/fuaternss  ,&r  iterdum  in  feptem. 
Et  idee  quidem  bona  funt  cr  lau- 
dab  lies, quibus  comunguntur  dge 
fho,CT  prognofheatio  attejidtes 
fuper  tpfat,  . \ - 

t . 


Criles  contingentesin  quaterms  D 

& /eptenis  in  principio  morbi  nuc- 
ratisfuntlaudabiles/cmper.cii  prx 
ccduntcasdies  indicariui,i.progno 
fticantcs  crifcs  confequcnter  futu- 
ras,m  quibus  iam  apparuit , Sc  fuic 
digeftio.  Et  Hippo. quidem  & GaL 
numerant  dies  quaternaries  velut 
mundicau/a.  Dicunt ergo,  q> dies 
quaxta  latidabilis  eft  & critica : dies 
etiam  /optima  eft  critica,in  qua  fm 
cos  terminarutfecundaqnarta.ipfi 
.1). dicunt  q>  dux  quartx  pumz  vni 
untur  in  die  quarraihoc  eft  die  turn 
cpipfiponuntdiem  quartam , fine  £ 
& terminum  quartx  primx,&  prin  1 
cipium  quarts  fecuncrx.  Et  die  vn- 
decima  termina^quarta  tertia,qua 
quidemquattam  minime coniun- 
ttim  numerant  cum  /ecuda. Quar- 
tam vero, quartam  fetunt  termina- 
lediemxiiij.h^cquidem  quanta  co 
iundbonem  habet  cum  tertia,  f.  cu 
die  xi.Sic etiam  coniugitur  quinta 
quarta,f  dies  xvij.cu  ca,  qua:  iplam 
pr^cedit,ficutpatct&  fm  Hippo.& 
Gale.  Quarta  fiexta,  i.dics  vigelima 
vniturprxeuntr  lpfiim  . fm  tamen 
Archigetic,hxc  quarta  eft  dies  xxi. 
necalicui  alijconiungitur.Hicrgo  p 
quatemarij  funt  dies  indicatiui , & 
critici.eftautem  deccnrius  ,cp  qua- 
ternarijex  cisdicantur&  fintindi 
catiui  feptennariorum,&  (p  lepten- 
nari j fint  critici.  hxc  quidem  eft  /c* 
ncs,&ordolaudabiliordierum  cri 
tidbrum : hoc  eft  , q?  cri (es  comple- 
te in  vltimo&  fmplurimum  la u- 
dabiliorcs  contingunt  in  ei/dem . 
Vcrum  gradus  lecundus  prxdicto- 
rum  dierura  f m eoseftdicrum  im- 
panu m,in  quibus  contingit  crifis a 
tertio  vfq;  ad  xix.puta  quinti,/epri- 
mi,«oni,vndccimi,dccimiterti;,de- 

umi 


) 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


cimifcptimL&deeiminoni.  Et  con  quaft  modum  auaternoru  ex^ppin  fr 
ftatquidemq>fm  cosindiebuspa  quitatefuiadeos.EteftpoPeq>pcr- 

turbationcm  & dubitauoncm,  qua 
dixit  cotingere  in  eilHem,  intcllipir 
naturam  mareriei  obuiantcm  or3i- 
m, quern  agut  & operand  aftra  T ciC 
de.iuflu  & volutatc  creatoris  coru: 


nbus  non  connngit  crifis,nec  mdi- 
catio  niii  raro.  Sc  fi  fuciit,  erit  mala 
&illaudabilis:mterquasquidc  (ex 
ta  erit  detenor, adeo  9 fm  cum  con 
tiariaturiepdmx . Scconftatquide 

(cpuma  eft  melior  inter  eas . Li-  cui*  nomc  (it  in  (ccula  bndidum 
cetautcm  cnfisfxpiusaccidati  fex  ln  non  habentibws^ero  di?e- 
ta,<p  non  fic  cont.ngit  in  all, s pan-  ftlonfm  . c3 

bus,cft  nihilominus  lllaudabilisSc  ■ ,*  ©.  i 

aultera, non  (ecura define bono.  tn&,r  ^u,dcm  dubium  m corurn 
Quod  autcm  ex  tali  a&ione&iprcC  accidentibus:  nec  contingit  crifis  * 
fionc  coungit  poftdicm  xx.accidit  his  ditbut/nji cum  continent  con - 
fecundum cosin fcntcnnarijsnonT  fainter  aliquod  falrum 
Hquaternarqs.EtGal.qmdcmuume  7inauiLcb  C?,HC,  .Ilaudab.l 
rauit  (eptennanos  a xx . v(q;  ad  xL 
cum  coniundione  Sc  feparatione, 
quemadmodum fecit  de  his,  qux 
(untinpnmovicenario.  Etlecudu 
eum  quidem  non  videtur,ncc  appa 
ret  crifis  fenlibilis  in  acuds poft  die 
xL  poftunt  autem  morbi  acun  cri- 
fim  (uam  difterre  vftjj  ad  diem  .xl. 
ratione  ftimulatiomsconringcnds 
eifdem.Sic  etiam  accidunt  criles  in 
chionicis  inquatuormenfibus,8c 
in  tempore  longion.  nam  (icut  cri- 

fa  accidunt  in  diebus  menfifi  acu-  Umumualde.cum  iliaudabili  o' 

► torum,  fic  cnampropornonalitcr  r r 

I connnguut  in  meufib5  anmT  cliro  ^petuofo  motu.cuiwfignxpatu-  M 
nicis:&  intetdum  accidunt  crifcs  in  la  fint  in  captte,crmanifefta}qua 
annisincifdcm.  ufque  ad omnes  fenfits  extendan- 

4°*  I*  altjs  quidem  al  tjhs  nequa-  tur,cum  rubore  O'pruritu  naji,e - 
quam  circmtut  O'  penodt  repe-  ut  prociddubio  crifis  cuts  per  Jht- 
nuntur  ratione  tnrbationis,oJ  d»  x„m  [anguims  nartum. 
bitattonis  ontmgentis  in  eifdem . Intentio  eius  in  hoc  loco  eft  re- 

Crifes  quide  contingentcs  in  pa-  ferre  figna.quibus  fumitur  fignum 
ribusdiebus,pnuantur  &carcntde  fupcrfuturam(]x:ciem  crifis  Future 
termmato  ordine,qucm  (cruant  p-  antequam  fit.vndecu  videns  mor- 
didx.&  hoc.qm  tm  Gal.  ciix  earn  bum  fanguincum.&c.fcitur  autem 
polluntcfle humoresqui  Cunt  ma-  hocexfignisrelauscx  prxeedenri- 
tcriamorbi.iexuant  oinilomin’ali-  bus. Cum  ergo  taJiscnt  morb*  vio- 

Icntu* 


Inquit,q>  cntici  illaudabiles  fut, 
quosnon  prxccflit  d igeftio, Sc iudi 
cado.pro  tanto  non  dicuntur  ab(o- 
lutc  critici.accnda  auc  in  cis  contin 
genua  funtdubia:  nam  crifimlcis 
contingcntcm  fublequituraliquid 
pcrnidofum,Sc  illaudabile. 

Rememoratio  a ^fignorum  fu/- 
per^fluxum  fanguinis. 


a qu*ft- 

crifrf* 

&*P 


CKm  mderis  morbum  fan-  +1 1 
gu/heum}auflerum,o'  mo 


Digits 


Google 


Partis  j.T ra&.ij. 


170 


A lefiBU  ft  anfleruj,  ft  accidentia  fup  exiftenrium,  nequag  tails  progno-  D 
ipfum  fignificanda  in  capite  f.  & rtkatioindifcretacm.hoc.n.verifi- 
quinque  fenfibua  cram  manifefta,  catur  ft  appam  vt  plurimum,ftnu 
enm  rubore,&  pruritu  nafi,  progno  xune  in  co  qui  folicus  eft  pad  aper- 
fticetur,&  prounus  lententia  abfcT-  tioacm  Tcnaxmn  in  ano  cxiftcouu, 
datux  q?  crifis  finura  fit  per  fluxum  feu  hxmorrhoidas. 
languinis  narium . 

...  St  Men  accidentia  ip fim  dear-  , *****?  ^rhus  ex  cholera  ru  4,+ 
m parte mfcnori appare- 

aot  turn  dolor  e continue  umliliu,  ”**'$«>>&’ doUr  cofiM  an 

cr  pracefent  relent*  menffrm-  **£* ****** V**<1*»»  ?** 

mm , nntmget  quidem  crifis  per  dtm  "If "***'»>  quontam  A 

fluxum  menjbuorum.  tuiget  crifis  emper fluxum  fim» 

S Siquidem  accnda  dominiu  fan-  ffStnst  narium. 
guinis  fignificanda  in  parte  inferio  & mor^u*  &*«*  cholera  rubea,  “ 
x is  corporis  apparucrint  cum  doio-  & a<*  firnm  puenerit,  ft 

re  vmbilici  ft  pc&inis,  ft  cu  hoc  pa  fueritcu  hocapoftcma  ftencdcum 
dens  fuerit  mulier.cui  meuftrua  ia  in  capite  padenris  cum  intenfione 
cficlufaerStftrctema.iudiccf’cdfi*  fid>fiue hoc condngat rone  ipfmf- 
«us  finura  per  fluru  menftruoru.  n»®t  apofteraads,  fiue  rarione  irbn* 

. . nequaquam  erit  mde  defperadum, 

413  Sedfipars  Juprema  corporis  in  quoniam  crifis  conunget  per  fluid 

column  fuerit, era  dolor e immn-  “nguinis  narium. 

ms  cum deUretamm  hyptchidrio  Signs  crifis  per  fluxum  ventris 
rum.cr pattern  querulofiu  fit  de  romi turn „ &C  vrinam , dC 

hepate,er  dolor  ufy  ad amm  ex-  fudorem,S£  k^dolox  . b ap 

rear.}- 


ttndatur,  nequaquam  qutdectm- 
C mitt etter  error  ,fi  progno flicctur 
crifis  ilia  finura  per  fluxum  fioth 
gums  hamorrhtidarum. 


VErum  fie  ins  accidetia June  £ 1 * 
mffomacho , CT'  cum  hoc 
prim  conqueflm  finer  it  puttens  de 


Hocctiampcrfteft  notun.di 

enim  pars  fuprema  corporis  immu  ualsda , erit  quidem  crifis  am  per 
nis  eft  a dolore,& cum  hoc  apparc-  Mom  Hum. 
ant  in  eo  accnda  dominium  laDgui  Si  quidem  chotcr;  rubea;  accidc* 

nis  fignificanda,  cum  doiorc  in  par  da  fint  in  ftomacho,  vtpotc  dolor 
dfcusinferiotibuscorponsexnte  hj  acutus,&padensconqueftus  fuerit 
pochondriorum  ft  hepads,qui  vfq-,  ante  de  hepate  fiio,cfi  anguftia  fto- 
ad  anum  cxt&ktur,  fi  enfis  tain  pa  machi,ftnau{ea  ford, ft  fubuerfioc, 
tiends  prognofticctur  fiitura  paper  tunc  quidem  contingii  crifis  cius  g 
doncmoiidciorum  venarum  I auo  vomitum , aiierit  autem  Galen  us , 

ex 


Digitized  by  Google 


Canticorurfi 

6 ex  fignis  Iiaius  crifis  cflc  txemorcm  <jdod  morons  fit  in  tdtam  dtBmi-  C 

labijinfenoris.  . ms, cum  apertione  tjmen  pororum 

41“  St  Hero  caput  tins  f Her  it  fine  r lc  , , . •, 

, , ' / J cut*  Jinefortt  dolor  c,  cry  irtufs,., 

dolor e : CT  cum  anqulha  uentris,  _ n.’.J.  -y-  9 ” 

/V  cT  ftcctrate , erit  auide  crifis  eiut 

CT  eminent  id  umbilici,  CT  prace  r r.  rj  J 

, ' for  fit. xn  enm  [udore. 

dcnte  uentris  cos  ftp. it  tone,  prcgno 


Cum  quidem  diminueturvrina,* 
prater  q’patienris  accidentia  finite 

!>orc  flatus  in  vldmo  acuitatis  &vio 
enriaf,  & erunt  poii  cutis  aperti , Sc 
cum  hoc  eft , <p  fuent  patienriscor-' 
pus  moIie,laxum,&  fpogiofum:  co 
tiuget  quidem  proculdubio  crifis 


fiicanda  quidem  erit  fntura  crifis 
f>er  fiixxum  uentris. 

Hocetiam  eft  manifcftum.nam 
fi  circunfcnpto  dolore capitis , aflit 
dolot  ventris,cum  cminentta  vmbi 
lici,&  pracedenti  conftipauoncvc-  ... 
tris,crifisquidemconringetperflu-  cuts  per  fudorem. 
xum  ventris.  Si  autem  continent  dolor  mem  J1® 

cguodfiy  enter  eim p deem  ha-  bn  >ri  tunflurarum  in  acutis,con  • 
hueritjCT  digefiionem  laudabile,  tinget  proculdubio  enjit  earn  per 
prefer  quod  morbus  eiusyiolentus  apoflemata. 
fit  CT  aufierns  , cum  alu/u.mtulo  ® pariens  quidem  pariattfr  dolo-' 

tamcn  Uore.cT  Mgibis,  circun-  "™>™"tin“et  crifis  rius  per  apofte 

fiytptu  accidentibus  fudoris,  mor-  jes  autem  morbi, quorum  ficiifis  ac 
bo  quidem  fie  molh  CT  lento  ext-  ciditperapoftcmata,  funt  dc  raro  ' : .* 
fiente,cum  dolor  thus  pefhws , erit  contingcntib’.Sc  hare  quidem  apo- 

f">«" f*  iSSSSS^SS» 

tnfis  hunts patientu  continget pa  jnguinibus,&in  iunduiis,necno  ft 
")irinam.  in  of  bus  locis  corporis . laudabilius 

Cum  quidem  non  inueniuntur  tnexhis  apoftematibus  eft  magis 
I in  ventrepatientisdolorcs,neccrit  diftansa mcmbrisprincipalibus.  M 


418 


morbus  v mien  tus,  erit  rn  mhilomi 
mis  cum  aliquantulo  labore  & vigi 
lijs, prater q> fudorem  patiatur,cu 
doloiibus  tame  mferiorispaitis  ve- 
ins , con  tinget  proculdubio  crifis  p 
vnnam.  Signanterautcm  dixit  ,qi 
non  patiatur  fudorem  mamtunc 
prouricfignificabif  declinatio  hu- 
midx  fuperfluitatisadrcncs,&ad 
▼cficam. 

Ferumfi  cum  pace  CT  quiet  e 

^ J el  1 - ‘ ..  00  ik 

praduta  ret  meat  ur  y rind, prater  bum 


Rememoratio  fignorum  pro  V 
gnofticoruma-^morralium  _____ 
. fumptorum  ex  ope«  a 
rationjbus.}-  > 

Vrere  Lttidabili  regimme  410 
ex  fignu  fitper  mortem,  e- 
uafionem.feu  quietem,CT pacem 
Jigmfic  antibus. 

Horror  lucis.finc  rn  fpeciali  mor 
bo  oculiSjftgnificarjpculdubio  mor 
magnum, & nocumcntum  in 
cere- 


Digitized  by  GoogI 


Partis 

A cerebro.&fiuxusquidemlachrym; 

figmficacliiper  mulcitudmem  ma- 
teria: ll  iusmorbi,  5c  debilitatem  ip 
fius  oculi  retentiuae  contingentem 
; xanonc  violently , Sc  magnicudims 
moibi.Idcm  etiam  eit  dc  magno,& 
fimiruborc. 

Dcfignis  mortis,&  primode  fi 
gnis  fumptis  exopera* 
w ' '•  tionibus. 

, Et  his  quidem  (itnt  horror  lu  - 

mms)criuch,<tr  fiuxue  lachry- 

U xm  cum  h [ruborc  motu  forti , & 
uerttgme. 

4*1  Ex  paruitas  oculi  m urn  late- 
re, CT  apertio  one  abfy  ofatatioe. 

Paruitas, leu  diminutio  oculi  fi- 
gnificat  fuper  Ipafmum  comingen 
tern  ex  morbo,  qui  contingit  cerc- 
bro,in  illo  filatere.in  quo  diminuif 
ocuius^aut  fuper  diminudoncm  hu 
miditatis  ipfius.  Apertio  veroorisli 
gnificat  fup  dcbilitatcm  virtutis  re- 
tentiuarin  infcriori  mandibula  cxi 
ikntisrquod  quidem  lignu  eftma- 
^ lam.Scillaudabilc. 

Et  cum  qua  meet  erdormit  re 
fupinue,  mantbut  <cr  pedibut  fius 
protenfis  cr  relaxatu. 

H$c  quidem  figna  funtillauda- 
bilia:  nam  fignificant  liipercafiim 
virtutis  ferenris,  5c  fubllinentis  cor- 
pus, nam  in  fomno  uaturali  dormic 
quisliiper  altcrum  laterum  fuoru, 
quod  quidem  ex  vigorc  virtuus fe- 
llas corpus  contingit:  vnde  mortu* 
non  flat  lie  fuper  latus  fu  um.Sic  re- 
laxatio  pedum,  5c  manuum  fignifi 
cat  lup  calum  virtutis.  in  lomno.u. 
natutali  contrahuntur,  potiusqua 
rdaxcntm  membra  pracdi&a. 


Ex  bis  etiam  eft  fiuldeatur  pa  ^ 
tiens  ieficcndereXtn  letto fiuo^cr  4Z  * 
manus  cr  pedes fiubs  detergere.  f* 

Hoc  q uidem  ideo  contingit . ni 
prxdidlus  delcenlusin  Ie&o  hgnifi- 
cat  fuper  dcbilitatem  virtutis  feren 
tis  vel  fubftinentiscorpus:hoc  aute 
defeenfu  mouetur  patiens  verfus  lo 
cum  pedum  fuoru.  £ t dcre&io  qui- 
dem manuum, 5c pedum  fignincac  *.  i i.i. 
luper  violentiam  * virtutis. “ ns. 


Necnon  mala  CT  illaudabtlis  4l+ 
tmaginatio  ,quayideatur fila  a pa 
niffuu  cue  Here.  E 

Cum  quidem  patientis  ccrebrfi 
ccrpetit  apofteman , imagmabicur 
aliquam  emmetiam  cfle  inpanni s 
fuis,quam  quidem  tunc  conabitur 
euclierc.  5cimaginatio  quidem  re- 
rum malarum,5c  borribiiium  figni 
ficat  permixtioncm  rationis,5cmor 
bi  violentiam. 

Ex  his  etiam  ejl  ultimata  gra 
uitM,aut  etmmanifefla  fufj>efio.  14  * 

Mam  fella  quidem  grauitasex- 
tremorum  fignifi cat  calu  m virtutis 
motiua: : led  fufpcnfio  leu  arreciio 
patientis  ad  illud  quod  vidct,figmfi  p 
cat  permixtioncm  intelle&us,5cvio 
lentiam  laborum. 

Et  etiam firtdere  dent  thus  pra 
ter filttum f&apponere maruu fit  *** 
per  caput, cr  pulutnar'. 

Frendcre quidem  dcntibusprx- 
terloiitum  fignificat  fuper  fpa fin u 
in  ccrebro. 

c slut  etiifi  imdginetur  quod 
uerfj/ertthonemgri  colons  cap  tat, 

C T nelit  cum  tnterficcrc. 

Hoc 


Digitized  by  Google 


Canticorurti 

M Hocedam  eft  malum,  qm  figni  Ex  frigiditate  quidefn  ftnidix  ft-  K 

ficat dominium dccxccflumcholc-  gnificatur  cordis  mgiditas.Inquie- 
rz  nigrz  magnx  aduftionis.  tudo  vcro  figmficat  illaudabilc  di* 

4»*  Nam  hoc  contingent t in  mor-  fpofitioncm  patienris. 

bo  acuto  , mors  quidem  appro-  **  his  fa*  noBurna,  4 J I 

piruptabtt . et fomnt4i  diurrms,  out  omnirmda 

Intellcxit,qudd  hoccontingente  priuattofomm. 
in  morbo  acuto,  mors  futuraiit  in  Hoc  quidem  totum  eft  malum, 
proximo.  cum  iitcontran&difponi  natural!. 

4x9  Ex  his  etiam  eft  ,fi  taeitm  ef-  Necrio fi diffojitio  xgrt  in fom  4; 4 

jic:  alter  uerbofa,o  mitis  facsfr-  no  ,0'  pojifomnum  dctcriorttw, 
cus,turgiofa.  O'  turn  dolore  efficiatur. 

Hoc  q uidcm  con  tingit  cx  viole-  Cum  fomnus  crit  tempore , qu* 

tia  raorbi  cogente  patientem  dimit  corpus cofucucrat  naturaliter  quie  ^ 

**  rere  confuerudinem  fuam.Cum  er-  fcere,&nihrlominus  morbus  augea 

fotacKUspcrnaruramcfficiturvcr  rur , (ignificabitur  quidem  mahtia 
ifluus,aut  ex  confuetudinc  pacifi-  paticnris  negoeij. 
cus  litigiofus,  eft  quidem  fignu  ma  si  ettam  Mcdtcus  ordinate  et 
lum,&  illaudabilc.  ftEle  operetta-, prater  fad appa- 

4 jo  is*utfi  conquer  aturdeexciB-  rf4/  operatioms  intent  am  , ait 
tate^r  faditate,  uel  caftt  turtle- 

tts,rattone ttiol entix morbi.  SiMcdicusordinate,&  ficutdc- 

Mors  huius  panemis  eft  vicina,  cet.miniftret  patrenti  medicinas  fa 

Juoniam  pnuatio  (enfiium  eftme-  as,prctcrquoa  inde  profperctur  re* 
iai 


4JJ 


mors.  dhficatiqbatientis,  crit  lignum  ma 

yel  ettam  ft  mdeatHr  patienti  lum,&  lllaudabile.boc  nanq;  figni- 
45  1 dum  dor  mi  t in flattt , fad  eadat  ficat,  q,  patiens  non  confequitur  io 


j nix  fa  er  caput  ems. 

Hoc  quidem  videtur  idco  contl- 
gere , quoniam  apparitio  huius  co- 
joristemporeftatus  morbi,  lignifi- 
cat  fiiper  morufica  tione  catons  na- 
turaiis,  & dominium  frigiditam  in 
eodem.ratione  humoris  exdngucn 
tis  calorem  natural  cm. non  tame  rc 
cordorq?  Hippocratcsalicubiretu- 
lerjt  lignum  illud. 


M 


uamentum  cxcura  Medici. 

Rememoratio  fignorum  Pro- 
gnofticorum  mortalium 
alTumptoruma  qua 
litate  corporis. 

X hit  ante  fat facies  mor-  4 * 6 


faciebus  conjimiles,  a - 
cum  plamcie 11  [feu  extenfionifri 
forum, ex  morbo  contingent! , O* 

. , t Et  anima  quidem  mqmeta,do  confiriftione  our  turn,  O'  ip  forum 
mina  magnx  frigiditatu , efr  res  frigiditate, O'  earum  muerfatio- 
m ala, cr  ittaudabilis.  . ne,o  oculorttm  profundi  tote. 


He 


Digitized  by  Google 


Pattis  j.  Tra&.ij.  171 

H*  quidem  facies  not?  flint  Me  mortificationem  virtutis  moriai,  D 

\sint  fifueritnafus  acutus  cu  4J* 
ohlujua  front  e.^ex  latere.labij  co 
traflo  Mtl  marcido .] 


m 


dicis  facies  f mortuorum  : quarum 
telle  Hippocratc,nafus  tenuis  eft  & 
acutus,  & oculi  profunciati,toempo 
ra  plana  & tenia,*  autes  inuerfie,* 
funt  in  colorc  fimiles  mortuo.  Qu? 
quidem  facies,li  circunfcnpta  vigi- 
liarum  inflantia,  3ceuacuati6e  ten 
fiblli  appareant  in  pnneipio  morbi 
neeellano  habebfit  malitiam  figni 
ficare.nam  figuific5tfubitfl  cafum 
virtu  tis,&  priuationem  feu  confum 
ptionem  humidi  radicalism  extin- 
Aiouem  caloris  naturaiis.  Sc  hoc  ra 
tione  violentix  morbi.  Non  tamen 
B fignificant  malitia  in  motbischro- 
mtis,ficut  faciunt  in  acutis.poflunt 
etemm  h*  facies  rationclongi  tern 
j>oris  morbi  amparerc.  agcns.n.debi 
ieefficit  tranfmutationc  magnam 
in  tempore  longo:  &cconnario  a- 
jens  forteefficitimmutationema 
cnam  in  tempore  breui.  Cum  ergo 
in  tempore  breui  videbimusff  pri 
'mis  diebus  morbi  hare  accidcntia.fi 

jgnifiabuntquidcm  morbi  malitia  . ^ 

& virtutis  debilitatcm.  tasextrcmitatum,(ignificabit  fupil 

4J7  Etutm  rubor,  Helmut  Jo  oculo  laudabilcm  malitiam.&  nigredo  cj 

-r  1 ■ dem  lingucfienincabit  fuper  donu 

rum^teorum  emmet^uel  prm  mum 

Ex  hts  ettam  eft  * [ umdts  ru~  * 
hor']ungMHm>£r  Hirer  in  corptre  f^ubedo 
enm  uejhjrio  mgredims.  & riridi  - 

Talcs  quidem  vngues  & macul?  tar‘ 
corporis  fimiles  vcfbgijs  vlcerfi  c6* 
tingunt  ratione  mornf ica tionis  na 
turalis  caloris  in  corporc,*  aduflio 
nis  humorum. Apparent autem  f- 
dicl?  maculx  fimiles  vefligijs  vlcc- 
rum , Sc  conrufionibus  in  illis  locis 
determinate  ex  debilitate  locorum 
prxdi&orum.  Interdum  autem  fi- 


trachl  vd 

Acumen  quidem  nafi  accidit  ex 
priuatione  fanguinis,*  humidita- 
tis  corporis  Nam  cum  accidit  aliad 
oorpori.rubet  pri  mo  nafus,  licet  fit 
ex  mem.bris  corporis  exterius  emi- 
nentibus,*  frigid?  naturx,diftanri 
bus  valde,ad  hoc  quod  poflit  ad  ea ' 
fanguis  attingcre.&obfiquitasqui 
dem  Sc  contra&io  labij  fignificant 
fuper  dominium  ariditaus , & con- 
fumptioncm  humidi,  firadicalis,  £ 

Frigiditas  quidem  extremeru  440 
pattentu  cum  > here ,C7*  ntpredi- 
ne  UngH*  e [Uonofa , crfimtlta 
cruciantia, funt  quidem  illaudabi  difpfoe 
Ua~]m  febre  "Vre»/e. 

Cum  quidem  vniantur  contra- 
ria  in  eodem.fignificabunt  fuper  ip 
fius  corruprionem.pro  canto, cumf 
febre  valae  vrentc  rcpcrictur  fngidt 


cipium  fufcedtms  tpfi\ 

Hxc  01a  fignant  dnium  &excef 
firm  humons  iu  cercbro. 

4 j 8 etiam  Ji  q Hteuermt : b £ 

fc  &oculi 

(let  c6ti-  -1  | n 

uneapti  T >«/ 

vmj  locu  Jitennt  infrigidnti: e £ nut  pnlpe- 

t & palpe  brarmn]tertur,u 
irir  ipfo-  Intellexiccpaut  oculus  quiefcat 
m acude  a motq  fuo  naturali,  aut<j>ceflcr,3c 
tollaturfcnfus  vifus,  aut'q?  corum 
naturaiis  calorcxringuarar,  dcinfri 


gidcnf.dchoc  quidem  totum  fignat  gnat  nigredo  extremorum  fug  cri- 

fim 


Digitized  by  Google 


Can  tic  orum 


G lim.per  qu5  euadir,  & liberator  pa- 
tiens.cadunttn  vngues.hocautco 
ringit,cum  apparethoc  acciis  poll 
morbi  digeftionem. 

441  Ex  his  ettam  efi  i£leritia,Ji an 
te  feptimam  diem  apparet  a*  mu 
tie  bypochond riorum. 

Jliaudabile  quidem  lignum  eft, 
fiidfwniaante  digeftionem  appa- 
rcat.Etpriorescxpevti  fucrutiplam 
elTcfine  digeftione,  li  ante  leptima 
diem  apparear.Polleriores  vero  opi 
- nati  lunt,rji  li  eueniat  ante  leptima 
• diem , in  regionibusm  calidis,  pot 
H nilnlominuselle  bonum  fignu  , & 

- laudabile.  Addiditetiatp  apparcat 
cum  macichypochodriorumiquo- 
niam  macies  illiusloci  lignificatex 
ccfliim,&  dominium  vftionis,  & lie 
citatisrenum. 

• • 443  Et  Ji  frigidit.is  Jitinmanife- 
flo  fupcrfcie  corporis  ,CTca 

jj  ~ lor  futrtty  * [ct* Jitjinterius.c T 
prafertim Jt  ' [adhuc  fittest  remit 
Jent  fiipra  membra  principals 
Hate  quidem  ligna  funt  illauda- 
bilia , quoniam  lignificant  q>intra 
corpus  lit  apoilema.atrtahens  ad  1c 
I ealorem  naturalem  Si  lauguinem , 
adco  cp  indc  mftigidetur  manifefte 
fupcrftcies  corporis.  Addiditeaam: 
& prxlernm  li  adhuc  reman  font 
fupra  membra  principals:  hoc  ell, 
li  calor  remauferit  adhuc  in  mani 
fefto  corporis  fuperillud,  quod  eft 
e diredo  membrorum  principaliu. 
nam  hoc  ligmficat  apoitema  clle  \ 
membrisillis. 

+♦4  E(  tumor  qmdem  unit  us , cum 

tumore  extrcmitatum  ante  duo  fe 
ftcnaria,ej}  qmdem  terribihs.  nd 


bums  patientis  materia  uelox  ejt,  t 
'[CT  cita:]unde  non  uidetur  quod 
ad  terminum  duorum feptenano  - 
rum  ualeat  peruenire. 

Tumor  quide  faciei,  &cxtrcmo- 
rum  in  acutis  febribus  ante  xiiii. di- 
em , lignatqjpadcns  non  perueniet 
ad  terminu  jpdifta:  diei.aut  cb  labef 
in  hydropemi&hydiops  quide  mor 
talis  eft  in  hoc  loco. 

K^iut  ft  qmefcat , CT  cejfet  fe-  44$ 
bru  abfque  crifiyOut  ft  eim.forttfi 
catio  p d am  augeatur  in  diebus  ^ 
paribus. 

Intellcxitq>  crir  lignum  illauda- 
bile.cum  cellabit  febris  acuta  fu bi- 
te line  crili:hoc.n.lignificac,q?  con 
fequenter  redibit,  Scparierem  inter 
ficict.nam  talis  quies  lignificatfati- 
gationem  nature,  Scimpotentiam 
ad  relirtendum  morbo.Lft  aute  ina 
lum,q>  febris  augcaturio  diebus  pa 
ribustaut  quia  non  accidetciilis  in 
talibus  fcbribus,  nili  in  diebus  pari 
bus.quot^quidem  malum  eft  &il- 
laudabile  taut  quia  febris  notha, 
qu?  hemitrit^us  diatur,augetur,  & 
rortificarur  in  diebus  paribus.&hfC  j£ 
q uidem  febi  is  pcriculofi  eft.  hoc  au 
tern  probabilius  vidccui  cllc  dc  in- 
ten  uoucipli  us.  . . 

Signa  ex  exeunribus  a con< 

E pore. 

X bis  qmdem  eft  fxxni-  444 
gra,ncl  mridis, factida,  pm  ^ 

gms,  rub ca,  cr  Jicut  aqua  a [ a,0 

~\butjrofa aL  a 
by  Ha  nanque  mala  funt , tr  il~ 
laudabiles . 

Ma- 


Digitized  by  Google 


Partis  j.Ti racft.ij.  * 7 $ 

A Malitia quidem egeftiSis  nigra:  ficatquidem  malum  .eftnanq.fi- D 

efoquomam  fignificat  dominium  gnum  illauciabilc  cafus  appctitus 
melancholia:: & manme.fi  talisap  cum  fluxu  fanguinis. 
pareat  a principio  morbi.  Et  viridis  Et  etum  cjrreffum  cho-  44? 

tern  corruptioncm  . Vnftuofa  vero  clione,(Xftimidattone. 
fignificat  fuper  diflolutione  adipis  InteUeiit  fm  opimonem  mca.tp 
rcnum  ex  fora  violentu  renum  ef-  cum  egreditur  (anguis  port  cxcede 
fcdam. Vcrum  rubca atteftatur  fup  tcm  cgrcfl'um  cholera:  rubcx , non 
dominium  cholcrz  rube®, qua:  val  ptxcedente  pun<fhone,&  morel i ca- 
de vntur.  Et  aquo/a  quidem  fignifi  nonc  ahqua  egrdium  fanguinis,  q> 
cat  fuper  priuationem  virtutis  im-  hoc  fignificat  egrdium  fanguinis 
mutatiux,&  digcftiu^.Spumofa  au  P°r fccdfiim,&  poll  talcm  confiim- 
tem  & butyrofa  fignificat  fuper  for  ptionem  cholerx  citrin^.  ^ £ 

H tern  calorem, aut  fuper  fortem  mo-  Et fipofi  extenuation?  (Xma  450 

turn  virtutis  inquieratx  & vexaue:  eerattonem  corporis  appareat,  (X 
quemadmodum  contingitm  fpu-  eJrrcdi*tur  fax  nirra, 

ma  mans  ratione  mulmudims  Hu-  «-■ c h L * •• 

fluationum  motuum  eius.  Et  alba  • * iatu^nl8cr' 

•r  debilitate  nmaP°‘*con‘utnPtloncin*<:m*" 


quidem  fignificat  fupei 
hepatis.  Hi 
dumefttnacutis. 


eerattonem  corporis  fui.&cria  mor 
oc  autem  totum  veren-  bi  ionguudinci£hoc  ouidem  eft  ft 

gnum  malum, 3c  illaudabile. 


447 


Necnon  etiam  ft  appareat  di-  » cum  confltpabitur  uenter  in  f furcric  T 

uer forum  colorum.hoc  nan a.  mor-  fibre  urente ,<x c [ uexabitur  ce-  cerebro  f- 

“m>hl enfimfuturam ] ft-  rebrum.]  _ S.  i l, 

pm  feat  * Intdlexit  fm  opimonem  meam  cerebru  c 

6 Siquidem  talii fitperviam crifis,  *cum  in  fcbre  vrente  conftipabifquKuw. 
C fignincabit  fuper  forritudinem  na-  veneer, figmficabuur  afeenfus  mor  * 
turz*qu^  fi  in  non  acutis  talisappa  ^la  caPut>fiuc  cerebrum. 

I'eat.fignificabit  quidem  fuper  mul  Sl  ftMm  uent9fitM  . . % 

Onidincm.&domuuum  humorUm  r ■ ° j Jn 

jn  corpore.  cum  fono  mucrecundo  prater  fell- 

m Et  fi  cum  cafu  appctitus  eve-  tHrf>er,t  ™<dum. 

♦48  a:  r*  l 1 • *V  InreIIexit,q>fi  quis  vereenndus 

ftto  ft  choleric  a,  cum  qua  erred,*  bomblzctj  & 3ljt  aUenribuspr*- 

turfrufinm  Janrmnis  cogelatum  ter  fblitum,q>  hoc  erit  malu  fignu. 
prtmo , (X  confcqHcnter  fiufium  Nam  fignificat  aut  fuper  corrup- 
carms  . tioncm  rationis,  aut  fuper  violen- 

Quandocum  cafu  appctitus  eft  t*am Colons.  . 4J1 

egefbo  cholerica,  & cum  ca  emedi-  Et  win*  f"dem  mgr  a, tenuis, 

tur  fanguis  & cainis  frultum,tigm-  <? pauca fignificat patientis  mte 
*-  ColLAuer.  MM  ritum 


Digitized  by  Coogle 


Cariticorum 


G titMntyefy  timendum  ut  plurtmu 
O'  pcriculofum,  cum  accidie pa- 
mijho  rattoms  ,omtede&us  cum 
tenuitate  uritu. 

Cum  vrinx  tenuitasiundcur  ni 
gredini,  fignificarquidem  fuper  do 
minium  fngiditatis , & extindtionc 
naruralis  ralons-Quod  autem  quis 
loquarurabfq-,  rationc  cBmvrin* 
tenuitate,  fignificat  afccnfum  cho- 
fcrx  rubex  ad  cerebrum, & ipfius  a- 
poftemationem. 

454  Ex  bis  ettam  June  uomitus,0‘ 

pj  fiuxus  **[  j cum  mgre 

d fanguis  dint , o'  foetor  ex  pulrefathone 
rurmra  contingent. 

Fiuxus  quidem  fanguinis  niger- 
rimianafo  fignificat  fuper  vfhonc 
fanguinisex  violenriafconsconrin 
genrem:&  vomiras  niger  luper  do- 
minium cholera:  vitae  (cu  melacho 
lir  in  corpore : Si  factor  fuper  Forte 
putrefacftioncm. 

^ 5 j Frequent  etiam  tufts  cum  mo 
eiphihifi  diet  ftutt  efifigmm  malum  O d 
UudMle ,c[  ] 

Cuminphthifi  minuirurfpucu 
* cum  frequetia  tuffis.fuffoc.if'paucs. 

4 5 6 sputum  etiam  diuaforum  co- 
*u!a«  & locum f [in plewrefi  cum  tuft  labo 
wifi  riofa  o'  difficdijjfigmficat  mor- 

tis propmquitatem. 

In  apoftemate  lateris  fi  exeat  fpu 
rum  diuerforum  colorum  cum  rfif- 
ficuliate  & tuffi  valida,erit  quidem 
mors  pariemis  proxima. 

^ j 7 Et  fudor  folius  capitis  ,ad  quern 

feu  ad  cuius  euacuationem  fubfe- 
sjuitur  quies^ ft  mains. 


Sudor  pfoprie  in  France,  & pfora  X 
capitis,eft  quidem  fignum  mortale 
nam  quidem  fignificat  foper  forte 
pugnam.Omnis.n.Fudor,qucm,n6 
Fubicquitur  allcuiario  panenris,efl 
ex  figms  mails, & illaudabiiibus. 

Rememoratio  fignorum  lau^ 
dabilium  Prognoftico-' 
rum* 

I fact  es  eorum  apparent  qua  45  S 
les  fuennt  tempore famtatu, 
eorum  quidem  cura  o cat  a eua 
fo  ent  mamfifla. 

Palam  quidem  eft  & manifcftu  l 
qjhx  facies  font  manifeftccontra- 
rix  faciebus  fimilibus  faciebus  mot 
tuorum.cum  igitur  facies  ill;  figni- 
ficec  fuper  mortc,  ideo  fignificabut 
ifta:  falutcm,&  parietiscuafionc. 

Ex  his  etiam  efl'rmformitas,  4jf 
O’  aqualitas  caloric  /trcunfiripta 
macie  hypochondriorum. 

Hoc  autem  ideo  contingit,  quo* 
niam  vmformitas  caloris  fuper  10- 
tum  corpus  fignificat  fuper  laudabi 
lem  difpofSionem  corporis  intrtn- 
fecamexpriuationcapoftematum. 
Addit  ramcn cum  vniforniitate,& 
xqualitatc  caloris  in  corporc,  qj  no 
focrinthypocondiia  macra.&  hoc 
ideo,qm  tails  eft  difpofitio  ludico- 
rum.&  eft  ac  fi  diccrct,q>  calor  icpe 
ritur  vniformis  per  totum  corpus 
corum  cum  macie  hypochondrio- 
rum  ipforum. 

Et  fipoft  feptimam  diem  ait  4 6a 
manifefta  o'  pa [eft a rattoana- 
tio  abfque  mahtia,  o "Vc£»r  mo- 
tus,o’Jcnfisnm  omnium }c one om* 
tame facilitate  O l tint  ate fin  cor 

poris, 


Digitized  by  Google 


Partis  ij.T ra<St.j.  274 

■*  petit,  CT folttm  decubitus  ,crfim  Et  Jicu  dpojfemate  c dpi  tit  dd-  t» 

m udutntut  m nolle  >t  plurtmum  Jit fternutatio , ex  (ignis  ertt fupcr 
nfin  Pnt fimno  diurne  cum  ~\igorex  [fd  Jamtatem  (ignite antibus. 

tientis'jpoftjonwum . Omms  etid  Hocquidem  eft  fipum  laudar 
fomnm  to  liens  dolor  em,CF  pertur  bile.cum in  ^atu  morbi  cougit . In 
» , • r - a • pricipio  verofignmeat  vtplunmu 

bdtitnem Jets permtjhonem  ratio-  Litur*  vexauonem.  * 

rus,CT  matrons  airitudmem,eH  . . . , 

Luddite.  6 f ; 

Hxcquidem  ft  gna  omnia  font  . , J etiamdb  auretn  morbis  bus.Sc 
coturaria  fignis  malis  it  lllaudabili  capitis  ,ej}  curattum  corporis. 
bus,  quorum  relarionem  pratmifi-  , . . 

mus  : & caufae  iftorum  etiam  funt  ® 1 hoc  l<,co  °°nMng>t,qin  ex  flu 

conrraria:  caufis  illorum.  pro  unto  *u  ^nguln|s  nar,un*i  vclaunudiP 
ff  non  oportet,nec  cftneceflcirerare  ‘°*u,turapo*reina. 
commentum  in  iftis.  Intellexit  au-  ^Anhehtm  mamfejhu  non  Jrt  E 
tern, cum  dixit  cocomitantc  quoq;  tj Hens, an ~\tar-  4S4 
Jeii irate  fui  corporis, q,  cum  pariens  efl  UHJabte:nec  eft  terendm  * 

tollcratbene  morbum  Kium.eftfi-  n r ■ „ •/* 

gnun,  bomtm,&laudabiIe,(icutim  finonfuent  inter cifm,fepar atm  : 

y poteittia  roilerandi  ipfum  eft  main  ant  orthopMroJm , cogent  erigere 

lignum, & illaudabile.  . pat  tent  em. 

4«.  C'r&nmV,iim,faun*'X 


non 


nam 


wbufdam  membris  compatienti  fignificatexceflumealorisi  corde. 
m fecum in pajhone.ynde Ji tunc  Ta rdus q uoq anheinus permixtio 


tHdferit  a permifhone  fontinua,e-  ncrn  fignificat  rationis.  Intcrcifus 

, ,j . / j vero  feparatusnenificatdiflolurio- 

U / u a 1 1 er  ncm  virtu  tis,  & durincm  orgam  an 

C ab  hoc  morbo.  heIitus,contingentcm  rarione  apo-  _ 

Cum  membra,quibus  compant"  flematisin  membris principalibus  * 
cerebrum , in  paflione  paciuntur/i-  cxiftcnris,autcxccflum  ficcitatisin 
cut  pedus  it diaphragma, circufcri  organis  anhelmis exiftetis . Vcruni 
pta  permixtione  coutinua  ratioms,  anhelirus  facictis  patientem  erigere 
ligmficatur,  q>  cerebrum  immune  fignificat  pulmonis  apoftema.  Ctf 
fit,&  liberum  ab  apoflcmare . Alia  ergoanheluusimmunis  fit  ab  hi* 
autem permixtio  lterpollata  fitpo-  omnibus,fignuracftlaudabile. 
tius  ratione  enmpaflionis  & colliga 

tit. non  autem  rarione  propria;  paf  Et Jimiliter  efl  Idtidab lie, cunt 

fionis  lpfiufmet  cerebri  connngen-  pulfm  eJhirtHofm  fortss\  fine  d» 
nsexapoflematcincodemaxiftcn  g„{J,A„ec  ell  anhelitmyres/icc 
te,ideit  quidem  conunua  peraux-  • 

tio  ratioms.  uipammatiHiu. 

MM  ii  Am 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


C Anguftia  quidcm  pullusfignifi- 
catlupcrdcbilitatem  virtutis.cu.n. 
non  polfitcxtcnderein  latum,  mul 
to  minus  in  profundum.Et  anheli- 
tus  quidcm  vrcs  figniHcat  fupcr  in- 
flammationem  coidis. 

466  ex  his  etiam  font  bonitas  ap- 

petitus.tr'  digeflionis . cum  aqua 
lit  ate , CF  Uudabili  [itbflantia  fa 
evrinr  & cum,Cr*[colorc  mcdiofln  atrini- 
tolore  title,  circunjcripta  mgredine  earii 

<iul11'  ufliua.Ct  uiriditate. 

pj  H?c  quidcm  omnia  Iciuntur ex 
co,  quod  pr^mifim’dc  fignis  malis. 

.Slut  exit  us  etiam  humoris  cii 
lumbrias  in  die  cnttca,  hoe  qmde 
efl  flgnum  uita.  hoc  emm  contin- 
gent e aufertur  morbus  , c um fou- 
nt ex  illohumore. 

Hocquidc  eft  fignu  laudabilc  ; 
quoniam  (ignificat  vim  & fbrtitu- 
dinem  virtutiscxpuliiu?  nacuralis. 
Cum  autem  dixit,q>  aufertur  mot- 
buSjhoccondngcntc,  &c.  intellcxit 
€b  c^rcfliis  lumbri  corum  in  die cri- 
• uca  iit  lignum  bonum  per  lc:&  pr^ 
1 fertira  cum  tucrit  morb’ex  illo  ha- 
morc  cgrcdicptc  cum  cis,  ac  ft  dicc- 
ret,q>  egreditur  cum  cis  humor, qui 
ell  caulaeftoftiua  morbi.  Nam  I ter 
dum  acciditin  cnfibuslaudabilib’ 
humor,  qui  eft  caufa  morbi, egre 
acur  in  enfi;  & accidit  in  terdum  I 
cnfibus  illaudabi  libus  q>  euacuccur 
humor , qui  nequaquam  eft  caula 
morbi.  Be  tabs  quidcm  cribs  auget. 
Be  magnificat  morbum  ncc  repent 
pauens  poft  ip(am,alleuiationem , 
did  port  us  aggrauationem:e  contra 
no  L cius,quod  accidit  ex  crifi  con- 


tin  gente  ab  euaeuadone  humoris  K 

proprii  morbi. 

Egrediete  cholera  rubea.aufer  +<• 
tur  furditas  .tolhtura  tndenocth- 
me  rum  in  morbo  cerebri. 

Gale.quidemexpofuit  hoc  inter 
dida  Hippo  inlib.Aphorifmorum 
vbi  dicit.q*  fi  fluxus  venrris  ex  cho- 
lera rubea  accidit  patienti  furdira- 
tem,tolktureiusfurditas.  EtGalc. 
quidemopinatuseft  hoccilc  verii, 
cum  talis  furditascontingitex  apo- 
ftemate  in  cercbro  conungcntc.  no 
.n.cft  caufa  eius  cholera  rubea  I no 
contingcntc  ex  apoftemate  cerebri.  £ 

& ob  hoc  inquit  hie  Bcnfenc,q>  con 
tingentc  furditatel  acuns,  aduenie 
tefluxu  vetris  de  cholera  rubea,  tol 
letur  furditas,&  morbus  capitis  dif- 
foluctur. 

Sanguis  etiam  hamorrhoidaru 
curat  morbum  fllems.  Hot  etiam 
efl  laudabilc  in  melancholia. 

Fluxus  Gmguinis  hxmorrhoida 
rum  curat  a morbo  fplenis,  $ mela 
cholia  : quoniam  fanguis  hxmor- 
rhoidarum*cft  niger,  & melancho- 
lia quiderp  eft  ipla  cholera  nigra.  ^ 

Et fluxus  tjuidem  aqua,cr  hu 
mons  phlegmatic 1 efl  cur  a morbi 
in  hydropc 

Intellexitquidemq»cum  accidit 
fluxus  aqu^citrinx  in  vrina  in  hy- 
dropc afcitica,&  humoris  phlegma 
uci  in  camola,q>  lit  cura  duaru  prx 
didarum  fpccicrum  hydropis. 

Egrejfus  tjuoep  cholera  citrma 
in  ophthalmia  feflinat  cura  eius. 

Intdlexitq>flux*cholcrx  rubcz 
curet  ophthalmiam  eelenter  ex  ea- 
dem  cholera  contingeutem. 

Ex 


Digitized  by  Google 


Parris  j 


4}*-  Ex  his  quidemfignit  eft,  sit  Hi 
A deas  tinnam  Jlmilem  in  colore  po± 
me  citrine , (tun  hypofiafi  album 
fund a rcjidcnte. 

Hoc  ctiam  eft  notu  m ex  eo , qcP 
diftum  fuit  in  capi  tulo  dc  vrina.  ta- 
bs nanque  color  ciuScft  naturalis, 
& tails  ctiam  hypoftafis  (imilitcr  eft 
naturalis, cum  (it alba,  & refides  in 
fundo  vails.  ___ 

47  J Et  ft  ctiam  uideas  fudortm  in- 

fir ml  aqnalem  m fibre  conunua. 

Iniellexitcp  fi  fudor  fit  xqualis, 
B ac  fi  diceret,q>  fit  squabs  per  totum 
corpus,<j>hocquidemeftbonum  fi 
‘ gnum  in  fcbre  continua.Harc  aute 
febriseftexfitnguine. 

474  Et  tumor  cm  exterius  apparen 
tern  in  fynanchia.  hoc  emm  bom, 
O'  Uudabile  efi. 

Hocqmdem  boiium  & laudabi 
Ic  eftjficut  dicit,  tumoreetiam  exte 
rius  in  fynanchia  apparente^ft  bo 
nuffl&laudabile  lignum.  In  qua 
veto  nihil  apparct  exterius  cu  viol? 
tia  accidcntium,  mortalis  eft : talis 
.n.cft  dctcrior  ex  fpecicbus  eius : Sc 
C prxlertim , fi  prxfuimagnitudine 
ex  ea apparente  interius  & exterius 
tidcatur.  E xtrinfec?  autem  feu  ex- 
terius funt  tres  fpeciesxx  quib’lau- 
dabihor  eft  ilia,  cuius  ipfe  fecit  hie 
mcntionetti. 

47  5 Tumor  qutdem  tefitculorum  in 

tufii  chromcdjcfi  cura  corporis. 

Intellexitcpcum  in  tufii  chroni- 
ca generatur  tumor  tefticulotu , n> 
fit  cura  cius:hoccft  cum  materiafa 
tienstuilim  transfertur,8c  dcltinaf 
ad  locum  prxditftum.  t 


tTra&ij.  175 

Et fimilittr  apoftema  pedis  in  47* 
morbts  pulmtnis.necnon  dpt  ft  emu  ^ 
generatum  in  iuntlura  cruris.  o 
in  mguinibm. 

lntcilexi  t q>  pet  diuerfionem  ma 
terix  ad  aliam  partem  fiat  curatio 
apoftematum  pulmonis.EtTtelligit 
fm  opinioncm  mca  per  apoftema 
pedis, podagram.  Et  apoftema  qui- 
dem  in  iunctura  cruris  ell  apofte- 
ma,quod  generatur  incarnecxiftc 
tein  radice  cruris. 

Et  puftula  nor  turn, ant  Ubiorii  477 
in  tertian  a efi  fignum falutis  pro-  E 
gnofheum. 

Hoc  intellexitin  tertiatta  fimpli 
ci  Sc  vcta:3c  eft  ilia, qua:  non  tranfic 
leptem  pcriodosjleu  circuitus. 

Et  > arises  quidem  tnnata funt  *7  * 
cura  alopccia.necnon  eius, quod  efi 
in  uentre,0  fflcne. 

Varices  fudt  morbi  in  tibijs acci  . . , 

dentes, cum  venx  in  eis  cxiftente* 
replcntur,&iflgrolfantur  in  tantfi , 
q>  egrediatur  manifefte  a fua  dilpo* 
fitione  naturali.humor  quoqj,  qnd 
tunc  replentur  venx  illx,mel5cno- 
licuseft.protantoex  euulfionc&  t 
rranslarionc  illius  humorisad  cat 
contingiccuratio  moibi  fplenis, Me 
ctiam  apoftrmatum  in  ventre  gene 
ratorum,quxdubayletdicuntur,i. 
•fcropulx.veiumqjhocfitcuraalo  “* 
peeix,  hoc  quidem  nequaqelb,e» 
q>  omnis  materia  ,cx  qua  ntalope- 
cia,fitmclancholica:  nec  ctiam  e* 
humorc  phlegmatico,  nam  alope- 
cia poteftex  omnibus  humoribus 
generari.  Hie  autem  canon  eftvn* 
ex  aphonfmis  Hippocra.&opinat* 
cftGalenusincxpofitionc  cius,q» 

MM  tij  po- 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


G pofuit  alopeciam  pro  Iepra.non  tn 
conftatapud  Gal.iUo  tcmporctncc 
eft  verification  ifto  tempore. 

47 9 jet  oxyregmta  tfiudetlieteria  1 
tejhm  cottngit  ex  retenttone  ctbt. 

Intellexit,cp  fl  prfcedentc  liente- 
ria,contingireru&uatio  acida,q>  fit 
bonfi  fignu, &laudabile.Hoc  naq; 
fignatinhoc  morbo  retentionem 
partis  cibi  in  ftomacho.&hocideo: 
cam  in  hoc  moibo  egreditur  cibus 
indigeftusa  ftomacho,&iuteftinis 
ronchumoris  lenitiui  ibidem  cxi- 
ftentts,aut  tone  vlcerum  exiftentiu 
incifdem.  Vii  cum  retineturcib*in 
ftomachojdoncc  accfcat,cft  fignu 
laudabile.quod  quidem  verumeft, 
velut  dicic  Gale,  (i  dc  nouo  connge 
rit,quxpriusnon  fucrit.  nam  hate 
eft  deaccidentibuspotentibuscon- 
tmgere  in  principio  morbu 

Et febre  contingent  e tn  fj>.tfmo 
uel  epileppapt  ear  urn  cur  a. 

Si  cui  accidit  fpafmus  ex  rcplctio 
nc , contmgat  feoris  confcquenter, 
erit  quidem  hacc  cura  ciusabiplb 
fpaftno:  quonia  febiisdtfioluit  hu- 
morcmfpafmumfacicntcmcu  co 
ttarictatecompicxionis  ciusad  co- 
I plexioneliuotis  facientis  fpafmu. 
fcbris.n.calida  eft3tficca,&uumor 
faejens  Ipaftnum  fhgidus  & humi 
dus.&  lie  ell  de  ipla  epilepfia. 

*81  ft  patientt  pngultum  contm- 
£,tt  fJcrnutatio.eji  cur  a eidem. 

Hie  fingulrus  eft  humoralis , feu 
ex  rcpletione.&  hoc  io.qin  fternuta 
tio  expcllit  humorem  ilium, qui  oft 
enufa  iingultus  a fubftaiida  ftoma 
chi:iuuatq;,leu  cxcitai  naturam  ad 
expulfionem  ipfius.Singultus.n.eft 
debilismntujuaturj;  im  expellcdo 


fuperfluitatem  nociuam  in  ftoma-  It  v 

cho  cxiitcm.  Singultus  vero , cuius 
caula  eft  ficcitas,non  rccipit  cuta. 

Rememoratio  canonum.quib* 
vtendum  eftiniudicio 
prognofticandi. 

Drcet  tpudem  ttt  cum  uolue  4 3 a 

rts  tudteare  fat  tent  c, quod 
_ ,'r  * _ a vel  c6- 

> taru  proportioned  J pimiooc 

Cum  ergo  voluens  iudieare  pec 
h$c  figna,  vtaris  proporrionc  iuridi  v 
ca.  neq;  facias  (ententiam  aliquam 
abfolute , priusq  (cias  fpecies  illoru 
fignorum.&difcrcntias  eorum  in  L 
fignificatione. 

Nam  exprnii  pint,  quern  "Wr  4*1 
tusker  a eft  CT'certa.  Et  ex  ets pint 
qua  per  alia  falftftcantur. 

Dicam  us  ergo  primevp  ex  fignis 
funtquardam  valdcvcra.Sf  life  qui 
dc  Ipfs fignoru cft,cuquibus  non 
apparent  alia  cis con.traria  in  corpo 
re.cx  hisquedam  fiiut,cum  quibus 
apparent  alia  eis  contraria  in  corpo 
rc.quarc  eft^dubiu  i prognofticado 
tuft  a autemftgntftcatto pim:- 
tur  inter  membra,  ex  ets  qua  ap-  M 
parent  tn  captte. 

Signa  quidem  iufte  fuper  morre 
fignincantia,  Si  eius  con  tratiu,  funt 
figna  in  capite  apparentia, quorum 
relationein  iam  fecimus. 

St  ergo'lnde.u  aliquam  ftgntfi  4*5 
eationeni  iufte  ftgntftc  ante  tn  cor - 
pore.es'altam  ftbi  contract  am  pc 
figniftcantem. 

Siautemvideasaliquod  lignum 
iufte  teftificans  luper  euafione  vel 
perdiuoncmalicuius,  & vidcascu 
co  aliquod  fignu  tn  ei  contranutn 

in 


Digitized  ttp€oo< 


Pattis  ij.Tra6t.i-  2.76 

dk  in  eorpore,  fupple,  noli  cue  proram  tius  efle  alijs:  quod  quidem  eflet  (i-  D 
pere  in  iudicium.  gnu  m apud  Medicum  euafionis  pa 

4**  Contingtt  etiam  tju'od  apparts  tientis,aut  eiusihoequidemeft  fo- 

fuper  contrarmm  corporis  non fint  ^um  dubium.non  ahud  abifto.pro 
J r a • jii*  canto  decctMcdicum  rune cocinua 

tuji  tejlimoma  debiUa.  recuram,quam  habebic.Sccofequi 

Contingit  autem  conuanctas  lc  tur  forfuan  incle  f 

& eodem  coi  pore, ica  q>  qu;dam  cz  . Cumergoerm  ^jmaa  tndt-  4»o 
eis  figmficcnc  bonu  ma  jf^J^l0^ibus  fius  ,Ht.Sed  indict  t 

lum,cumcrunc  rcltimoma debilia  pradotmnante, cum  erunt  cotittn- 
liiper  bonum  vcl  malum  fignantia  gent  fa  in  snnsjualiiatejua. 

9,  Omne Jignum  non  habens  con-  Hoc  ‘Pdcro  cA  no{um  • 

4*7  A r c . ct  r-  enimq,  cum  comrana  crunch,  & 
traruim  figmficat reftefuper  at-  noIi  lu<Jlcium  rL.forc.  Cum  veto  v-  K 

B rum  O' enajunem.  naei  (penebus  contraries  cqgctin- 

Intellcxitq»  oe  lignum  laudabi-  ferreiudiaum, ex  eogentc & domi- 
k,cum  quo  non  apparet  contrariu,  nantc  cudica. Docet  autem  hoc  efic 
inquantum  eft  ei  conrrarium.illud  quod  dicit  apud  Mcdicum  inpr^di  , 
quidem  & fibi  limilia  fignificantrc  cm  (ignis  habentibusgradus  8c  do 
ttc  luper  eualionem  eoium.  minium  in  fortitudine  Sc  debilitate 

4*t  Et  omne  Jignum prognoflicatio  hoccft  in  (ignfiicatione:ficfq>cum 

ms  pradtEhs  contranumjigmji-  grati?»  apparebit  aliquod 

cat  mortem  o' perdittonem. 

■*  Intellcxitquidemlbcundumopi 
jntoncm  raeam,q>  omnia  ligna  ma 
la  (ignis  boms  contrar^quoifi  co 
irartetas  tails  eft , cp  non  poflunt  v- 
niri  (imul  in  eodem  corporc , lunt 
O qdcfignaiufte  mortem  fignantia. 


lignum, cuius  (igniheatio  fuper  (a- 
nitatem  (it  m gradu  terno,&  appa- 
rebunt  ei  duo  (igna, quorum  (igni- 
ficatio  eft  (iiper  pcrditioncm  in  gra 
duprimo,  tunciudicare  habebicp 
(iguum,quod  eft  in  gradu  tertio.cfi 
verocrunt  pr^diefta (igna^qualiaT  P 
gradu , tunc  (crendum  erit  mdiciu 


Cum  autem  apparebunt tibi  Ji  fcefidum  numwum  ipterum:  ficut 

489  tna  contraria  O'  debiliajeauitmr  fecit  index  in  alterationeteftium,3c 
o . ,.r  ' J lt  ct  fc  demcnticntium : &iicue  raciunt 

quidem  td  hoc  dub  aim.  Vndt  sit 


tune, O'  prolong*  indicium. 

Cum  ergrt  colligentur  apud  te  (i 
gn^t  contraria  dcbibaiboc  eft,q>  vm 
an  tin  in eodem  corpore,  & q> (int 
acquaca  in  hgmficanone  fua , ita  q> 
non  polftcqmscogere  fuper  (ignin 
cation  cm , nee  rattone  mulntudi* 
nis,neqi  rattone  foramdiniseoru: 
poftei  coma  mute  ex  tl  Us  (ignis  for 


fapientes  aftrorum  in  virtutibus  a- 
ftrorum  contrariorum  ex  contra* 
rietate  Iocorum  ipforum. 

Et  in  hoc  explicit  prima  pars  Cand 
cotum  Auiccnnx,&  eft  pars  Thco* 
ricx  fetend^  Mcdicinz. 

' MM  iitj  Auiccn, 


CanticOrum 

C Hoeedam  eft  malum,  qm  figni  Ex  frigiditate  quideftl  anlrrtJe  11-  K 

ficat  dominium  Sc exccfliim  chole-  gnificatur  cordis fngiditas.Inquie- 
xx  nigrx  magrueaduftionis.  tudo  vcro  figmficat  illaudabilcdi- 

41*  Nam bocconttngente  m mor-  fpofirionem  patienris. 

bo  acnto  , mm  quidem  appro-  Ex  bis  funt  mgilta  noBurna,  41 J 
ffipMittif  ••  etjomnm  diurmu,  out  onmmoda 

Intcllcxir,quod  hoc  contingents  priuatio Jomm. 
in  morbo  acuto,  mors  futura  iit  in  Hoc  quidem  to  turn  eft  malum, 

proximo.  cum  fit  contranfi  difponi  naturali. 

4i  9 Ex  hu  etiam  eft  ,fi tacitus  ef-  Necrio fi difjofitio  agri  in Jim  4)4 

fa  at  nr  uerbofm,0'  mitis  pacifi-  no , O'  pofifomnum  deter toretw, 
cue  ,tiirgio fits.  O'  turn  dtlore  efficiatur. 

Hoc  quidem  contingit  ex  viol£-  Cum  (omnuscrit  tempore,  quo 

tia  morbi  cogcnte  patientem  dimit  corpus  cofucucrat naturaliter  quic  ^ 

**  tcreconfiictudinemfuam.Cumcr-  fccrc,&nihilominus  morbus  augea 

fo  taettus  per  naturam  efficitur  ver  tur , fignificabitur  quidem  malitia 
ifluus,aut  ex  confuctudine  pacifi-  paricntis  negoeij. 
cus  litigiofus,  eft  quidem  fignu  ma  si  ettam  Medicos  ordinate  et  4 j j 

lum.&illaudabilc.  reBe  operetur,  prater  qtiod  appa- 

430  istutfi  conqueraturdecacia-  operations  mtentum  t erit 

tate^rfurditate,  uel  cafu  utrtu-  mJum t . * 

tu,rattoneut»lentta  morbi.  SiMedicusordinate,&  ficutde- 

Mors  huius  paricntis  eft  vicina,  Cct,miniftrct  panenti  medicinas  fix 

Juoniam  priuatio  (enfirum  eft  me-  as,pr^  ter  quod  inde  proiperetur  re- 
ia  mors.  dhficaricy>atientis,  erit  fignum  ma 

Eel  ettam  fi  uideatur  patienti  lum,&  lllaudabilc.  hoc  nanq;  figni- 
45 1 dum  dormit  in fiatu , quod  cadat  fi«t, q>  patiens  non  confequitur  ia 

■ uamentum ex cura Medici.  «« 

imxfupercabut  enoe.  _ M 

Hoc  quidem  videtur  ideo  contT-  Rememoratio  fignorum  Pro* 

{►ere , quoniam  apparitio  huius  co-  gnofticorum  mortaliun* 

orisremporeftatus  morbi,  fignifi-  alVumptorum  a qua 

catfuper  morrificatione  calons  na-  It  rate  corporis.  j 

' turahs  & dominium  frigidttam in  ^ X his  aute  fimt factes 
oodcm.ranone  humons  extinguen  1^  ! , J ■. 

ris  ealorem  naturalem.non  tam£ re  J ^ tuorumfaciebus  confimiles , # __ 
cordorq>  Hippocratesalicubi  retu-  cum plamcie  J [feu  extenfionefie 
lerit  fignum  illud.  porum,ex  morbo  contingent e , O* 

4,  j,  Et  amma  quidem  inquieta,do  confiriBitne annum.  O' ipfarum 
mina  magna  frigidstatts  , efi  res  frigiditate, CT  earum  snuerfatio- 
*1014,0-  ilUudMis.  , senior  am  pr  of undit ate. 

He 


Digitized  by  Google 


'2  a 


Parris  j.Trad.ij.  2?1 

^ j-  quidcm  facies  not; funt  Me  roortificationem  virruris  motiox.  D 


dicis  facies  fimortuorum : qtiarum 
teffc  Hippocracc.nafiis  tenuis  eft  Sc 
acutu$,&  ocuh  profunda  tij&tcmpo 
ra  plana  St  ten  fa, & aures  inucrfx,& 
funt  in  eolorefimiles  mortuo.  Que 

C-.L.-r.-  r- 


Kstut  fifuerit nafits  aentut  cm  43* 
obliqudfronte  f[ex  IdtereJdbq  co  JJjJJjJ 
trdB o net  marcido .]  tradti  vel 

Acumen  guidem  nafi  accidit  ex 
priuatione  fanguinis,&  humidita- 

tic  rn  ri r KI.  M • j I • a 


■quidem  facies,!!  circunfcripta  vigi-  0 , 

liarum  inflantia,  Sc  euacuanSc  fen  ds  corporis  Nam  cum  acciditaliqd 
fibili  appareatu  in  principio  morbi  forp«ri,rubet  primo  nafus,  licet  fit 
flerefiario  habebfit  malitiam  figni  cx  membris  corporis  exterius  emi- 
fieare.nam  fignificSt  fubitfl  cafum  ncnt’dus,& frigid; naturx,diftanti 
virtu  tis,&  priuationem  feu  confum  bos  valAe.aA  b™-  — i — /r.-j  — > 

L : J • 


ptioncm  humidi  radicalism extin 
dioucm  calons  naturalis.  & hoc  ra 
tionc  violent!  ae  morbi.  Non  tamen 
f fignificant  malitia  in  motbischro- 
mcis,ficutfaciunt  in  acutis.poflunt 
etenim  hx  facies  rationclongi  tem 
poris  morbi  apparcre.  agens.n.debi 
leefficit  tranfmutationc  magnam 
in  tempore  longo:  & icontrario  a- 
gens  fortecfficuimmuranonema 
gnam  in  tempore  breui.  Cum  ergo 
in  tempore  breui  videbimus,fl  pri 
inisdiebus  morbi  fixcaccidentia.fi 
gnificabunt  quidem  morbi  malitia 
Sc  virtutis  debihtatem. 

Etiom  rubor , Helmut  Jo  ocitlo 
rum, out  eorum  emmet ta,uel prtn 
kg  (if  mm  fit fee  Jims  ipfor 


4J7 


bus  valde,ad  hoc  quodpoflitadca 
fanguis  attingere.&  obliquitasqui 
dem  Sc  contradlio  labij  fignificanc 
fuper  dominium  ariditatis,  Sc  con- 

fumptionem  humidi, f.radicalis,  jt 

Fngidit as  quidem  extremori  44.0 
pattentu  cum  ncere,w  ntgredi- 
ne  lingua  e [labor  10 ft , cr  fimtlta  „,^nia^ 
cruciantia,  funt  quidem  illaudabt  difprtn’e 
lid]m  febre  "\rente.  {*^ 

Cum  quidem  vniantur  contra- 
ria  in  eocfem.fignificabunt  fuper  ip 
fius  corruptioncm.pro  tanto,cumf 
febre  valde  vremc  reperietur  fngidi 
tas  cxtremitatum,fignificabit  fup  ii 
laudabilcm  ma!inam.&  nigredoq 
dem  lingu;  fignificabit  fuper  domt 
nium  vftionis  in  corpore. 


Hxcofa  fignantdnium  drexcef  Exbisettdn 
Aim  humons  in  cercbro.  borfoiguium,  i 

%^iut  elidm  ft  quieuermt : b [ cum  ueftgu  mgr  e dims. 

Tales  quidem  vngues  St  macul;  ,ar 


4J* 

b U oculi 

fet  cdti-  * , , - 

uueaptif  JHet Jl 

vnd  locu  forint infrigidati: c [out palpe- 


Ex  hts  ettdm  efi  f [ Hindis  ru-  * 

,Zr  Hirer  m corpore 

& viridt  - 


aptii 
locu 

t & palp*  brarum)t«rtMra. 
btis  tp Co-  Intcllexitqjaut  oculus  quicfcat 
4CC1  e a motij  fuo  natural  i,  atit  <p  ccflct.de 
tollatur  fenfus  vifus,  aut-5>  eorum 
naturalis  ca  lor  cxringuatur,  Sc  itifH 
gidenf.  <ichoc  quidem  to  turn  figntt 


corporis  fimiles  veftigus  vlcerfi  c6- 
tingunt  rationemortificationisna 
turalis  caloris  in  corpore, 3c  aduftio 
nis  humorum.Apparenrautem  p- 
dicl;  maculx  fimiles  vefligiis  vice- 
rum  , Sc  contufionibusinulislocis 
determinate  cx  debilitate  Jocorum 
prxdidorum.  Interdum  autem  fi- 
gnatnigredo  extremorum  fuo  cri- 

fim 


Digitized  by  Google 


MX 


Cantic 

G fim,perqu5euadir,5clibcraturpa- 
ticns.cadunttn  vngues.hocaGtco 
ringit.cum  apparethoc  acchs  port 
morbi  digcfboncm. 

44 1 ex  his  ettam  eft  icleritiafi an 

tt  feptimam  diem  applet  cm  ma 
tie  hypochondriorum. 

Ulaitdabilc  quidem  fignum  eft, 
li  i&eritia  ante  digeftionem  appa- 
teat.Et  priores  experti  fuerti  t ip(am 
erte  fine  digeftione,  fi  ante  Optima 
diem  apparear.Poftcriores  vero  opi 
nati  (unt,<p  fi  cueniat  ante  feptima 

• diem , in  regionibustn  calidis,  pot 

jj jiihilominuscfic bonum  fignu,& 

r landabile.  Addiditetiaq>  apparcat 
cum  maciehypochodriorumtquo- 
niam  macies  lllius  loci  figmficatex 
ccflum,&  dominium  vftionis,  & fic 
dtatisrenum. 

443  Et  fi  frigidity  fit  m manife- 

sto , crfnpcrficie  corporis , CT  ca 
“ ~ lir  faerit,  *['<Tfi*ji”tcrim.&^ 

prafertim ffi[ddhuc  fit~\cT  rem.i 
fent  fitpra  membra  principalis 
Hxc  quidem  ligna  funt  illauda- 
biiia , quoniam  fignificanttpintra 
corpus  fit  apoftema.  attrahens  ad  tc 
I caloicm  naturalcm  5c  (augutnem , 
adeo  q>  indc  liifrigidctur  manifeftc 
fuperncies corporis.  Addiditcttam: 
& pfzlerttm  li  adhuc  rcmanfcrit 
fupra  membra  prindpaiia:  hoc  eft, 
li  calor  remanferit  adhuc  in  mani 
fefto  corpons  fuper  illud,  quod  eft 
ediredo  membrorum  principality 
nanthoc  figutfkat  apoftema  ellef 
mcmbusilhs. 

Et  tumor  quidem  unities , cum 
tumor t extremitatum  ante  duo  fe 
ptenaria,efi  quidem  t err  Units,  na 


orum 

hunts  pat ientii  materia  ttelox  eft,  ^ 

'[CT  citagunde  non  mdetur  quod  4^^* 
ad  term  mum  duorum  fep  tenor  10  - 

rum  Malta t perutmre. 

Tumor  quide  faciei, 5c  eittemo- 
rum  in  acuus  febribus  ante  xiiii. di- 
em , fignatq?  patiens  non  petueniet 
ad  terminu  pdi<ftx  dici,aut  <j>  labet 
in  hydropcmiSchydrops  quioc  moi 
talis  eft  in  hoc  loco. 

t^ut  fi  quiefcat , cr  cejfet  fe-  445 
bru  abfque  crifi,aut  fi  eim,fbrtifi 
catio  palam  augeatur  in  diebus  ^ 
paribus. 

Intcllcxitq>  critfignum  illauda- 
bile.cum  ceflabit  febris  acuta  lubi- 
to  fine  crifi:hoc.n.fignificat,<p  con 
fcquentcr  redibit,  5c  parictcra  inter 
ficict.nam  talis  quies  fignificat  fati- 
gationcm  natuix,5cimporcntiam 
ad  refiftendum  tnorbo.Lft  aute  ma 
lum,q>  fcbns  augcaiuiio  diebus  pa 
ribus:aut  quia  non  accidetctifis  in 
talibus  fcbtibus,  mfi  in  diebus  pari 
bus,quoc^quidem  malum  eft  & il- 
laudabile  : aut  quia  febris  notha , 
qu$  hcmitnt^us  dicitur,augetur,  5c 
fortificatur  in  diebus  paribus.5chfc  M 
quidem  febiis  pcriculoft  cfl.  hoc  au 
tem  probabilius  vidcturcflcdem- 
tentioucipiius. 

Signa  ex  exeunribus  a cor-» 

pore. 

EX  his  quidem  eft  faxni - 44* 
grajtel  Hindu, feenda, pm  # 
guts ,riibca,  cr ficut  aqua  1 [ 1U0  fpuo- 

~]butyrofa,<^r  dl-  fl  vd 
ba.  Ha  nanque  mala funt , cr  il- 
laudabiles. 

Ma- 


Parris  j.Tra&ij.  *73 

'A  Militia  quidem  egeftifiis  nigra:  ficat  quidem  malum . eft  nanq,fi- D 
eft,quouiam  fignificat  dominium  gnum  illaudabilc  cafus  appetitus 
jnelanchoIiaciSc  maxime,fi  talisap  cum  fluxu  fanguinis. 
pareat  a principio  morbi.  Et  viridis  Et  etum  etrre(fnm  cho-  44? 

tern  corruptionem  . Vixftuofa  vero  cttoneyZT‘ fiimitlatione. 
fignificat  fuper  diffolutione  adipis  Intclleiit  fm  opimonem  mca,<p 
renum  ex  fbru  violcntia  renum  cf-  cum  egreditur  fanguis  poft  excede 
fwftam. Vcrum  rubea  atteftatur fup  ttm  egreflum  cholera:  rubes , non 
dominium  cholerx  rubes,qus  val  prxeedente  punftione,&  mordica- 
devntur. Etaquofc  quidem  fignifi  none aliqua egrefium  (anguinis, cp 
catfiiperpriuationcm  virtutis  im-  hoc  fignificat  egreflum  fanguinis 
mutatiux,&  digcftiu?.Spumo(a  au  (ece(Tum,&  poft  talcm  confum- 
" " ptionem  cholerx  citrinf,  p 

Etji pofi  extenuation?  Wma  45© 
ccrationem  corporis  appareat,  (j“ 
egrediatur  fox  nigra. 

Si  ftx  patienus  egrediamr  niger- 
rima  poft  confumptionem  Sc  cma- 
ccrationem  corporis  fui,&  eti5  mor 


tem  Sc  butyrofa  fignificat  fuper  for 
It  tem  caIorem,aut  (uper  fbrtem  mo- 
mmrirtutisinquietats  Sc  vexaez: 
quemadmodum  contingit  in  (pu- 
ma maris  ratione  mulntudims  flu- 
iftuationum  motuum  eius.  Et  alba 
quidem  fignificat  fuper  debilitate 
hepatis.  Hoc  autem  totum  veren- 
dumeftmacutis. 


447  N tenon  ettam  fi  appareat  di- 


bi  longitudincm, hoc  quidem  eft  ft 
gnum  malum.Scillaudabile. 

Et  cum  conftipalntur  uenter  m £ furcrit 


uerforum  colorum.hoc  nancy  mor-  fibre  urente ,0* c [ uexabitur  cc-  cerebro f 

icSufl  tcm'l  ant  enfimfuturam  ] ft-  rebrum.-]  _ 

gmficat . 9 Intcllent  fm  opinioncm  meam  cerebro  t 

Siquidem  tali*  fit  per  viam  crifi*,  9 cum  » fc^re  vrente  conftipabit' 

C figniheabit  fuper  fbrritudinem  na-  ^cnterjfignificabnur  afcenfos  mot 
tur*:qu?  fi  in  non  acutis  calls  appa  a“  “putft’uc  cerebrum. 


quicuru . 


rear, lignificabit  quidem  fuper  mul 
titudinem,&dominium  humortim 
in  corpore. 

Et  fi  cum  cafit  appetitus  ege- 


Si  ettam  egrediatur  uentofitas  451 
cum  fono  tnuerecundo  prater  foli- 
t urn, crit  malum. 

Intellexit.cpfi  quis  vereenndus 
bombizet,  & all js  audientibus  prse- 
- ^ „ terfolitunyphoceritmalCi  fignu. 

pTtmo , conjequenter  frufium  Nam  fignificat  aut  fuper  corrup- 

(arms  . tioncm  rationis , aut  fuper  violen- 

Quando  cum  cafu  appetitus  eft  t*am  dolotis.  , ... 

egeftio  cholcrica.  Sc  cum  ca  e<*rcdi-  Et  urtna  qxtJem  mgr  a, tenuis,  ’ 1 

cur  (anguis  Sc  cainis  fruftum,Tigm-  0* pauca fignificat patteMis  inte 

CollAucr.  MM  ritum 


^ fi  to  fir  choleric  a, cum  qua  egredta 
tur frufium  fanguinis  cogel  atom 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


® fitum,eftq  timendum  ut plunmu 
O penculofum,  cum  accidit  per- 
mijho  ratioms  ,crintelleftus  cum 
t emit  .it  e urin a. 

Cuitivrin*  tenuitasiungiturni 
grcdini,  fignificatquidcm  fuper  do 
minium  frigiditatis,  & extinctions 
naturalis  caloris.  Quod  aurcm  quis 
Ioquaturabfq;  rauone  cum  vrinac 
tenuitate,  fignificat  afccnfum  cho- 
lerx  rubex  ad  cerebrum, & ipfius  a- 
poftemationem. 

454  ex  his  ettitm  Jitnt  uomitus,o' 
fluxus  f,f  }tnm  nigre 

d fangufi  dine,  O'  feeter  ex  pulreftfttone 
naruun  contingent. 

Fluxus  quidem  fanguinis  niger- 
rimianafo  fignificat  taper  vftjonc 
fonguinisex  vWenriafcbnsconrm 
genrcm:&  vommis  niger  fuper  do- 
minium cholera  vltx  feu  mcUteho 
ltx  in corpore : & fix- cor  fuper  force 
putrefaSlionem. 

^ j j Frequent  etiam  tuft  is  cum  mo 

e f phthifi  duo ftuto  eft  fignum  malum  o'  il 
laudabile.e[  3 

Cumin phthifi  minuiturfputfi 
* cum  frequetia  tuflis.fuffocaf' paties. 

4 5 6 Sputum  enam  diuerjorum  co- 
luiu [e  & l°rum  f lm plenreft cum  tuftt  l.ibo 
m*  riofa  & dijftcil t,]ftgniftc. tt  mer- 

its propinauitatem. 

In  apoftemate  lateris  fi  exeat  fpu 
turn  dmerfbrum  colorum  cum  dif- 
ficui rate  Sc.  tuffi  valida,erit  quidem 
mors  patientis  proxima. 

^ j j Et  fudor  foliut  capitis, ad  quern 

feu  ad  cuius  euacuationem  fiibft- 
quitur  quiet, eft  malm. 


Sudor  propriein  fronte,  Sc  ptora  X 
capitis,eft  quidem  fignum  mortale 
nam  quidem  fignificat  fuper  forte 
pugnam.Omnis.n. fudor, quern  no 
fubfequitur  allcuiatio  paticmis,eft 
ex  figms  in  alis,  & illaudabilibus. 

Rcmemoratio  fignorum  lau^ 
dabilium  Prognoftico* 
rum. 

I facies  cor  urn  apparent  qua  45! 
let  fuertnt  tempore ftmitatu, 
eorum  quidem  cur  a o cert  a eua 
Jio  ent  mamfefta. 

Palam  quidem  cfl  & manifeftfi 
q;  hx  facies  font  manifcftc  contta- 
rix  facicbus  fimilibusfaciebus  mor 
tuorum.cum  lgitur  facicsil!^  figni- 
ficet  fuper  roortc,  idco  figmficabut 
ilia:  falu  tern, & patictis  cuafione. 

Ex  his  etiam  eft  "V mformitas , 459 
O'  aquahtas  caloris/ircunjcripta 
macie  hypochondrtorum. 

Hoc  autem  ideo  contingit,  quo- 
mam  vniformitas  caloris  foper  to- 
tum  corpus  fignificat  fuper  laudabi 
!em  difpoftlioncm  corporis  intnn- 
fecam  ex  priuationcapoftemattim. 
Addit  tamcn  cum  vn  i form  i rate  ^ 

xq  ualitatc  caloris  in  corpore,  q>  no 
fuerinthypocondtia  macra.&  hoc 
idco,qm  tabs  eft  difpofitio  hedheo- 
rum.&  eft  ac  fi  dicerct,q>  calor  repe 
ritur  vmformis  per  totum  corpus 
corum  cum  macic  hypochondno- 
rum  ipforum. 

Et  fipoft  feptimam  diem  erit  4 
mdntfefta  o'  per  ft  ft  a ratiocina- 
te abfque  maluia,  o "togar  mo- 
tus,o‘  jenfuum  omnium, concomi 
tame facilitate  O lem tale  Jut  cor 

poris, 


Digitized  by  Google 


Partis  ij.Tra&.j.  274 

* pons,  (? filth*)  Jecubitnt ,cr  fom  Etficu  apoftemate  capiri i ad-  D 

m aduentus  tnnoEle  V flurtmum  fit  ft  er not  alto , ex  ft  gnu  ertt  fiuper  *6x 
a rxfnt  fine  fimno  diurno  cum  'Mgore*  [pa  format  cm  ftgmfic  antibus. 

t tent ts]p oil fomnum . Omnts  end  Hoc  quidcm  eft  fignum  laud*- 

fomnsu  tollens  dolor em,CT  Pertur  blIe>cutn  in  <ktu  morbi  cou'git . Ia 

bationem  fin  permtftionem  ratio-  vcro  fignificat  vtplunmfi  .. 

J • J ...  „ naturat  tcxationcm. 

nt),cr  muttons  *grttHdtnem,efi 

laudabilis.  •*  Omms  ftuxw  fangtctmft'[ 

Hare  quidcm  figna  omnia  font  . _ 3 ettamab  aurctn  morbis  bus.Jc 
contraria  fignis  malis  & lllaudabili  capitis, eft  curatiuns  corporis. 
bus,  quorum  relarionem  prxmifi- 

mus : & caufsciftorum  ctiam  font  Et  hoc  ideo  oonnngit,qfi  ex  flu 
contraria:  caufisillorum.  pro  tanro  i fengumis  narium,  vel  aunu  dif- 
H nonoportet,nec  eft  necefle  iterate  “*ulturapO“cm*- 
commentum  in  iftis.  Intellexitau-  ufnkelttus  mantfieftw  non  fit  E 

tern, cum  dixit  cocomitante  quoq;  tjttens yOUt^  ~]tar-  4*4 

Imitate  fui  corpons,*  rum  panens  efi  UUtbtltstnec  eft  > er  endue  ° D°" 

tollcrat bene  morbum uium, cun-  r c r r 

gnum  bonum,&laudabile,ficatita  mterctfim,fiparatm  : 

potentia  toilcrandi  ipfum  eft  main  ****  ortbopnoeofim , cogent  trtgert 
fignum,&  lllaudabilc.  . patientem. 

nuibujdam  membrn  compattentt  fjanificatexceflumcalorisi  corde. 
Iwficum  in  pafitone.ynde  ft  tunc  Tardus  quoq-,  anhclitus  permixtio 
enaferit  aperrmftunefontinua,e-  fignificat  rationis.  Intcrcifus 

s uadetantdem panes  laudabtlitcr  v«o  rcparatusfigmflcatdiflblurio- 
' 7 ,r  ncm  virtutis,  & dumicm  organi  an 

• abmemorbo.  hcIitus,contingentcm  rntione  apo-  _ 

Cum  membra,quibus  compatif  ftematisin  mcmbrisprincipalibus  * 
cerebrum , in  paflione  patiuntur,fi-  cxi ften tis,au t excel! u m ficcitatisin 
cut  pectus  & diaphragma,circufcri  organisanhelirusexiftcds . Verura 
pta  pcrmixtionccontinuarationis,  anhclitus  facicus  patientem  erigere 
fignificatur,  <p  cerebrum  immune  fignificat  pulmonis  apoftema.  Cfi 
fit,3c  liberum  ab  apoflematc.  Alia  ergo  anhclitus  immunis  fit  ab  his 
autem  permixtio  I tcrpollata  fit  po-  omnibus,fignum  eft  laudabile. 
tius  ratione  compaflionis  & colhga 

tie, non  autem  rationc  propriar  paf  £/ Jimilitcr  cil laudabile, cunt  *6  f 

fionis  ipfiufmet  cerebri  counngcn-  pulfttu  eft^irtuoftu fir tu\  fine  an 

nsrx  tpoftematc in  eodem  w.itcn  gHf1,a,-)nec  eft  anbelttm yres/stt 
te,ideft  quidcm  conunua  pernux-  **  n 
uoratioms.  tnft  animating. 

MM  ii  Air 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


C Anguftiaqmdcmpullusfignifi- 
cat  fu per  debit itarem  virtutis.cu.n. 
non  poilitextendere  in  latum,  mul 
to  minus  in  profimdum.Et  anheli- 
tus  quidem  vrcs  fignificat  fupcr  in- 
fiammanoncm  cordis. 

46  6 ex  his  etiam  font  bomtas  ap- 
pet  it  us, IF  digeflionis,  cum  aqua 
lit  ate,  cr  laudabilifubflantia  fie 
e vrinx,«e  CHm^  {colore  medio]  in  citrini- 
tolore  *-  tate,circunficriptamgredine  earu 
ufliua,(T  uinaitate, 
jj  H^c  quidem  omnia  Iciuntur  ex 
eo,quod  pr^miiim’dc  fignis  ma!is. 

467  yyiHt  exit  us  etiam  humor  if  cu 

Itimbricis  m die  entice , hoe  qmde 
eflfignum  mu.  hoc  emm  contin- 
gent e aufertur  morbus  , cumfut- 
nt  ex  illo  humor  e. 

Hoc  quidc  eft  fignu  laudabile  ( 
uoniam  fignificat  vira  Sc  fbrritu- 
inem  virtutisexpulfiui;  naturalis. 
Cum  autem  dixit,q>  aufertur  raor- 
buSjhoccontingcnte,  Sic.  incelicxic 
egreflus  lumbneorum  in  diecri- 
• uca  fit  lignum  bonum  per  let#  jpr? 
1 fertim  cum  fiiair  morn*  cx  illo  nx- 
morc  cgiedicute  cum  cis,  ac  ft  dice- 
rct,q>  cgrcdittir  cum  cis  humor, qui 
eft  cauSicffeftjua  morbi.  Nam  I ter 
dumacdditiu  crifibuslaudabilib* 

S humor,  qui  eft  caula  moibi.egre 
atur  in  cnlis  & accidit  interdum  l 
crifibus  il  laudabi  lib  us  q>  euacuccur 
humor,  qui  nequaquam  eft  caula 
morbi.  Sc  tabs  quidem  crifes  auget, 
tc  magnificat  morbum  ncc  repent 
pauens  poftipfam,alleuianoncm, 
lift  potius  aggrauationcm:e  contra 
no  L cius,quod  acudrt  cx  crifi  con- 
ery  M 


tingente  ab  euacuatione  hn'moris  K 

proprii  morbi. 

Egrediete  cholera  rubea^nfier  44* 
tur  Jhrdttas , tolhturn  mde  nocu- 
me  turn  in  morbo  cerebri. 

Gale.quidemexpoluit  hoc  inter 
dida  Hippo  inlib.Aphorifmorum 
vbi  dicit,q>  fi  fluxus  ventrisex  cho- 
lera rubca  accidit  patienti  furdita- 
tcm,tolIctureius  furditas.  EtGale, 
quidem  optnatus  eft  hoc  efle  veru, 
cum  talis  iurditascontingitcx  apo- 
ftemate  in  ccrebro  connngentc.  no 
.n.cft  caula eius  cholera  rubca  ! no 
contingentccxapoftcmate  cerebri.  £ 

Sc  ob  hoc  inquit  hie  Benlcne,q?  con 
tingente  furditatet  acuns,  aduenie 
te  fluxu  vetris  de  cholera  rubca,  tol 
letur  furditas,&  morbus  capitis  dif- 
foluetur. 

Sanguis  etiam  hamorr holder u +(9 
curat  morbum fllems.  Hoc  etiam 
ejl  laudabile  in  melancholia. 

Fluxus  Cmguinis  hxmorrhoida 
rum  curat  a morbo  Iplenis,  Si  mela 
cbolia  tquoniam  fanguis  hxmor- 
rhoidarunfcft  niger,  & melancho- 
lia quiderp  eft  ipu  cholera  nigra.  ^ 

Et  fluxus  quidem  aqua,(X  hu  Q 

morn  phlegmatics  efl  cur  a morbi 
in  hjdrope. 

InteUcxit  quidem  q>  cum  accidit 
fluxus  aqu^citrinx  in  vrinam  hy- 
drope  afcirica,&  humoris  phlegm* 
tici  in  carnola,q>  lit  cura  duaru  prr 
di&arum  fpccierum  hydropis. 

Egrejfius  (juo%  cholera  citnna  ^ t 
in  ophthalmia  fefttnat  cure  eius. 

Intellexitq>flux*cholerx  rubex 
curet  oph  thalmiam  cclentei  cx  ea- 
dem  cholera  contingentcm. 

Ex 


Digitized  by  Google 


*-  Ex  his  quidemfignit  eft,  tit ui 

^ demur  mum  ftmtlem  in  colore  po^ 
mo  citnno , cum  bypoftaft  dlba  tn 
fundo  rejidente. 

Hoc  ctiam  eft  notti  m ex  eo , qcP 
dkftum  fuit  in  capitulo  dc  vrina.  ta- 
ils nanque  color  ciuseft  naturalis, 
fictalis  ctiam  hypoftafts  fimiliter  eft 
naturalis, cum  iitalba,&refidesin 
fundo  vails. 

47 1 Et  ft  etum  utdern  fudorem  in- 

ftrmt  aqnalem  tn febre  continue. 

Intellexitcp  fi  fudorfitarqualis, 
B ac  (1  diccret,qi  fit  qqualis  per  totum 
corpus,q>  hoc  quidem  eft  bonum  ft 
' gnum  in  febre  continua. Hare  aute 
rebris  eft  ex  {anguine. 

474  Et  tumor em  ex  terms  apparen 

tem  in fynanchta.  hoc  tnim  barm, 
O'  Idttddbtle  eft. 

Hocquidemboflum  Sclaudabi 
Ic  eft, (leu  t dicit,  tumoreetiam  exte 
riusin  fynanchia  apparcnce/rlt  bo 
nurtl&laudabile  lignum.  In  qua 
veto  nihil  apparet  exteaius  cu  violfi 
tia  accidcntium,  mortalis  eft : talis 
.n.eftdetcriorcx  fpcciebus  eius : & 
O pra’fertim , (1  ptx  fui  magnitudinc 
exea  apparente  mterius  or  cxrerius 
tideatur.  E xtrinlec^  autem  leu  ex- 
terius  funt  ties  fpecicsrex  quib’lau- 
dabilior  eft  ilia , cuius  ipfc  fecit  hie 
mentionertj. 

47  5 Tumor  qutdem  teji  tculorwn  tn 
tup  chromed, eft  curd  corporis. 

Intellect  q>  cum  in  tufti  chroni- 
ca generator tumor  terticuIonS,<j> 
lit  cura  eiusrhoc  eft  cum  materia  fa 
Cienstudlm  transfertur,&  deftmaf 
Ad  locum  prardidlum. 


;Tra&.tj.  175 

Et  jimiliter  opoftemd  pedis  in  47* 
morbtspulminis.nernon  dpoffemu  ^ 
generatum  tn  tuntiuru  cruris , O' 
m inguintbus. 

Intcllexit  q>  per  diuerllonem  ma 
tetiaradaharrt  partem  fiatcuratio 
apoftematurti  pulmonis.EtTtelligit 
fm  opiuionem  mca  per  apoftema 
pcdis,podagram.  Et  apoftema  qui- 
dem  in  iunclura  cruus  eft  apofte- 
ma, quod  generatur  incarnccxiftc 
tein  radice  cruris. 

Et  pu/luld  nor  turn, dut  lab  torn  47? 
in  tertidna  eft  ftgnum pint  is  pro-  £ 
gnoflicunt. 

Hoc  intellexitin  tertiarta  (ImpH 
ci  3c  vcfarSe  eft  ilia, quar  non  tranlu 
leprem  periodos,  feu  circuitus. 

Et  > dr ices  qutdem  inndtd funt  *7* 
ettrd  dlepectd.necnon  eius, quod  eft 
in  uentrCfO'  fplene. 

Varices  funt  morbi  in  tibifS  acd  . » 
dentes,  cum  venarineisexiftente# 
replcntur.&iflgroftanturilt  tantft * 
q>  egrediatur  nianifcfte  a fuadifpo* 
fltioncnaturali.humorquoq!,  qu<» 
tunc  replentur  venarillar,meIScno- 
licttseft.  protanroex  euu!fione&  f 
rranslatione  illius  humcnisad  eat 
contingitcuratio  morbi  fplcnis,  ft 
ctiam  apoftetnatum  in  ventre  gene 
ratorum , qux  dubaylet dicun tuf,i.  a-UflSda 
•fcropular.verum  q> hoc  (it  curaalo  *** 
peeix,  hoc  quidem  nequaq  eft,eo 
q>  om  nis  materia , ex  qua  hr  alope- 
cia, fit  melancholica : nec  ctiam  e* 
humorephlegmatico,  nam  alope- 
cia pot  eft  ex  omnibus  humoribu* 
gencrari.  Hie  autem  canon  eft  vn* 
ex  aphonftnis  Hippocra.Ar  opinat* 
eft  Galcnusin expolitione  cius, q* 

MM  tij  po- 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


<3  pofuit  alopeeiam  pro  lepra,  non  tn 
conftatapud  Gal.illo  tcmpore:nec 
cfl  verification  ifto  tempore. 

475  Et  oxyregmta  qiitde  t litter  la  ~t 

teJHm  cotmgit  ex  retentione  ctbi. 

Intellexitjcp  fi  pr^cedcntc  liente- 
ria,contingiteruCTuatio  acida,q>  fit 
borrfl/ignfi.&laudabile.Hoc  naq; 
fignatin  hoc  morbo  retentionem 
parns  cibt  in  ftomacho.&hocidco: 
cam  in  hoc  morbo  egreditur  cibus 
indigcftus  a ftomacho,&  iuteftinis 
r&nehumoris  lenitiui  ibidem  exi- 
ftentis,auttone  vlcerum  exiftentiu 
„ in  cifdem.  Vh  cum  rctinetur  cib’in 
■”  ftomacho, donee  accfcat,cftfignu 
laudabile.quod  quidem  verum  eft, 
velnt  dicit  Gale,  li  dc  nouo  conngc 
rir,qua:priusnon  fuerit.  nam  hare 
, eft  dcaccidentibuspotentibuscon- 
tingere  in  principio  morbi. 

4 Jo  Et  febre  contingente  in  ffafmo 
uel  epilepfiafit  eornm  cura. 

Si  cui  accidit  iuafmus  ex  replctio 
ne , contingat  Feons  confequenter, 
frit  quidem  hate  cura  eausabipfi) 
fpaftno:  quoma  febris  difloluit  hu- 
morem  fpafmum  facicntem  efi  co 
ttarictacccomplcxioni*  eiu*  ad  co- 
I plexionchuoti*  foeientis  fpafmu. 
febris.  n.calida  eft&ficca,&humor 
feciens  Ipafinum  fttgidus  &humi 
dm^t  fie  eft  dc  ipla  cpilepfia. 

4**  patientt  fingultum  contm- 
gat  fernuUtio.efi  i r nr  a eiiem. 

Hie  fingultuscft  humoralis,  feu 
cx  replcuone.&  hoc  io,qih  Itcrnuta 
do  expclltt  humorem  ilium,  qui  eft 
enufa  fingultus  a fubftanria  ftoma 
chi:iuuatq;,feu  excuat  naturam  ad 
expulfioncm  ipfius.Singultus.n.cft 
dcbilism»tuj  oatur*  iu  cxpelledo 


fuperfluitatem  nociuam  in  ftoma-  K v 
cho  cxiitcm.  Singultus  vero , cuius 
caufa  eft  fieri  tas,non  rccipit  cura. 

Rememoratio  canonum.quib* 
veendum  eftiniudicio 
prognofticandi. 

DEcet  quidem  ut cum uelue  48a 
ns  indicate  pattente,quod  ] 

y tarts  proper none; *[  ] puauooe 

Cum  ergo  volueris  iudicare  per 
h^c  figna,  vtaris  proporrione  iuridi 
ca.  ncq,  facias  fentenriam  aliquant 
abfolutc , priusq  feias  fpecies  illoru 
fignorum.&ciiffercnuas  corum  in  L 
fignificatione. 

Nam  ex  fonts  funt , quoru  yir  4*1 
tut  >er4  tfi  cr cert 4.  Et  ex  eis  funt 
qua  per  alia  falffcantur.  » 

Dream  us  ergo  pnmo,.j?  ex  fignis 
funt  qu.rdam  valdc  vet 3.8c  h^c  qui 
de  (pcs  fignoru  eft , cn  quibus  non 
apparent  alia  cisoontrariain  corpo 
re.ex  hisquedam  funt, cum  quibus 
apparent  al ia ets  con tr aria  in  corpo 
re.quarc  dLdubiu  T prognolticado 
tufa  autem  figmfic  at  io fum 4g4 
tur  inter  membra,  ex  eis  qua  ap-  M 
parent  in  cap’.te. 

Signa  quidem  iuftefuper  morre 
fignincanria, &eiuscontraiiu,funt 
figna  in  capite  apparentia, quorum 
rclationem  iam  fecimus. 

Si  ergo  > ideas  aliquam  fignifi  4*  J 
cationem  mfie  figntficante  in  eor~ 
pore,&"  alum fbi  centranam fie 
figmficantem. 

Si  autem  videasaliquod  lignum 
iuftcteftificans  fuper  euafione  vel 
perditionem  alicuius,  & vidcascu 
co  aliquod  fignum  cr  contranum 

in 


Digitized  by  Google 


Partis  ij.  T ra<fh  p * 7 

A In  corpote,  fupplc,  noli  tfic  prorutn  tius  eflc  ali  js:  quod  quidem  eftet  ft- 1> 
pete  in  iudicium.  • ^ gnum  apud  Medicum  eualionis  pa 

Contwgit  ettam  quod  appares  ucntis,aut  ciusihoc  quidem eft(o- 
Jttper  contrariim  corporis  non  [iitt  ^um  dubtuin,non  ahudabifto.pro 
mfitefimum 4 debilta.  “““  dccet  MedicUm  tl»nc  c6dnua 

Con  tingit  autem  contrarietas  ft 
gnorum , Sc  tcftimomoium  in  vno 
& codem  coipore,ita  q?  qu$dam  ex 
ds  lignilicenc  bonum,&  qu$da  ma 
Jum,cumcrunt  ceftimomadebilia 
fiipcr  bonum  vel  malum  figiiantia 


Omneftgnum  non  babcns  con- 
tr  curium  ftgmjicat  re  fie fupcr  a*~ 
M rum  cr  eut/ionem. 

Intel  lex  it  oe  lignum  laudabi- 
le,cum  quo  non  appaxet  contrariu, 
inquantum  eftei  contrarium,illud 


recuram,quam  habebit.Sccolequi 
tur  forfitan  indc  fpem. 

Cum  ergo  ermt  equal*  m di-  44° 
ftofttumbu,  fmSjiia.Sed  indie*  a 
predominance,  cum  ermt  cofum- 

gentta  tninequaluate fit*. 

Hoc  quidcro  eft  notum . inquit 
enimqi  cum  contraiiacrun^fta,  & 
noli  iudicium  rcfrrrc.  Cum  veto  v-  K 
naex  fpcciebus  contrarijs  coget  in- 
ferrciudtaom,cx  cogente&domb- 
nantc  ludica.Docet  autem  hoc  die 


4« 


eat  mortem  ex perditionem. 

* Imellcxitquidemfecundumopi 
nionem  meant,  q>  omnia  ftgna  ma 
la  fignis  bonis  contrar^quorfi  co 


■1  mr,  -r  - quod  dicit  apud  Medicum  in  predi 

quidem Sc hbi limiha figmfican t re  (ftislignishabentibusgradus  &do 
tit  fupcr  euaiioncm  cor  uni.  minium  in  fbrtitudine> &:  debilitate 

Et  omnefignum prognofheatio  hoccft in  fignfiicationeific fqeum 
ms  predsihs  contrarium,fivni{i-  escempii  gratia,  appatebit  aliquod 
• • ° lignum.cuiusfignihcatio  fupcr  (a- 

mtatem  lit  in  gvadu  terno,&  appa- 
rebunt  ei  duo  figna,quorum  fignt* 
ficatioeft  fitper  perditionem  in  gra 
tranetas  tabs  ell , q»  non  pofliint  v-  ft*  P"m°>  tunciudkare  habebttp 
niri  fimul  in  codem  conSorc , lunt  ^ <^du  temo.cfi 

C ' 

Cum  autem  apparebmt  ttbt  ji  leefidum  nuntejum  ipforum : licut 
gna  contraria  (X  debilta, pquitar 
quidem  ad  hoc  dubium.  vndc  ft  a 
tunc, & prolong*  indicium. 

Cum  ergrt  eofligentur  apud  te  fi 
gnfcontTariadebiUaihoccft,q>  vnt 
anturin  eodem  corpore,  & q»  lint 
sequata  in  ligmfkatione  fua , ita  q> 
non  pollit  qmscogerc  fupcr  lignin 
eauoncm , nec  ratione  multitudi- 
nis,neqi  ratione  foratudinis  eoru: 
fe&ct  enun  mum  ex  ftbsfignis  for 


4 


facit  i udex  in  alteratione  teftium,3t 
fedementicnaumi&licut  feciunt 
lapientes  aftrorum  in  virtutibus  a- 
ftrorum  contrariorum  ex  contra- 
rietatc  locorum  iplbrum.  t 

Etin  hoc  explicit  prima  pars  Canti 
coium  Auicennx,&  eft  pars  Thco* 
ricxlcicnti^  Medicinx. 

MM  iiij  Auicen. 


Digitized  by  VjC 


Canricorum  " 

A V 1 c E N N AE 

C A N T I COR  VM  dem  dixiinhis,quxfuntprxmifla*  ' - 

q>bccparsdiuiditurinid,quod  m* 
r nuahtcr  cxcrcctar,3f  in  iilud,  quod 

BY  BST  pa  as  p R a c t i c ae  fit  medicims  Sc  cibis.  Et  h$c  lecudi 

pars  in  duasfpcriesdiuiditur.Qua* 
Cnm  t^4nrr.  Commen.  rum  pnmam  (anitatis  conferuati- 

_ t\  f »am  appcllauit : in  quaf.  docerur, 

♦Tracftatus  pnmus.  De  confer.  quaIittpr^clb^&Jt?ljsJlb„sfanl. 

uationcm  amtatis . ta*  confcnietur.Erfccudam  egritu- 

•RemcmoraUo  paruum  Pra.  diniscurariuamnnquafcilicctcrfM 
Ctici.  ditur  qualiter  tollatur  xgritudo , & 

^ r • quibuslgenijsreducaturftnitascfl 

O^tquam  eiimaiu  nwdiCHni.»ipfcanteni  inchoabit,?e 


m parte  Theories  lur  dixit, a (anitatis confrruatiua.jp  £ 

median a quod  fe~  tan  to  mquit  iplc  Bcchuic  a>  pars  co 

AUJ,..,a;,  feruatiua  fanitatis  cum  cibis  & me 
- rtatim  audtHtJhSj  dicinJscftpnmaparspradicx. 

ethscjecundumqtiod  inmeame-  j r ‘ % 

te  praordmaner.vn  ,mc iptam  qm-  £t  ConferHOtma  qntdemftmta 

dem  nunc  in  prathca  ipfim . Tam  '*  diaturjeamdnm  nenutem  de  * 
ant  cm  remit  in  pnnapio  hunts  It-  habente  O'abftUtttt 

. bri  i!lndh[propter']qi4od ejl necef-  necnon  «**"*'  e0>CHm  I"*44 

* ptrtumt[tUud,CMm  reUtunem fa  ‘ft  hmno  qtude  funt 

d reftrre.  tWm]J[  ]»*  hoe  capitm*  ftcudumoperationerndna^eaet. 

lo.Operatiois  antem  prafftae  fnnt  ^nA  cft  ‘f  f]  > CU,H*  del  tut  toper* 
duo  modi:  quorum  ynm  natural i*  miflaejlper  totamfnamfubftan 
I ter  exercetnr : alter  > tro  media-  temponbm  fm,  £ 

nif,cr  connenienti  re?, mine  in  a ftcM  ‘»f‘ne  Romaic feente,  CTpar 
bn.F.fi  antem  non  modicum , quod  ‘fHjffHS  f.  del  ditto  ei  per 

per  illudreoimen  exercetnr.  Hoc  miJla.iF  in  eo  tn  quo  appa 

antem  re?, men  in  du  is  partes  di-  ret  aliquodfignumpratendens  mt 
uiditur:ejiiariini\na conferuatiua  tn " UVm  in 

[anitatis  diciturtO'altera  aprttn  diquemmorbwn. 
dims  enrattua . & hoc  permit  am  cjpI£  hui*capitufi  d;uidilur  in  duaj 
e * hnit  meamc  [in perfcchone Median*  partcs.  Qtiaruni  primacft,inqoa 
medic iz.  contmetnr.  [ conlyderatur  coiiferuatio  (anitatu 

Pofrquam  iam  perfreiintentio-  perfrftx  3t  abfolutx:  Secundarero 
atm  mea  in  parte  huius  artisTheo  eft,in  qua  fit-  (pcarfatw  de  confers 

uatione 


Partis  i j 

A tUtioflfc  fanitatis  imperfafte  . Et 
h.-ccquidem  diuiditurin  duasptes. 
tjuarum  primacfttin  quaconfyde 
tatur  conleruano  lam  tails  lmpcife 
£he  in  to  to  corporc,&  m omm  tent 
pbrciquod  intcllcxit,  cum  dixitiin 
to  cuius  debilitas  permixta  eft  pec 
totam  fubftatttiam  fuam,&  in  om- 
nibus temporibus  (bis.  3c  talis  eft  fa 
hitas  fcnum , conualefccntium , Sc 
puerontm,  Sc  ctiam  eius  qui  pa  tat* 
eftlabi  inaliquatn  argritudine.qua 
hsfrtiUc , in  cuius  corporcapparct 
ahrjurxi  cx  fignis  fignincan  tibus  fu 
per  lapiiim,  & cafum  cius  in  aliqui 
B xgritudinem.& talis  veto  eft  illc,q 
non  ex  caufa  extrin(cca,(cd  ex  hu- 
moreconquctitut  de  dolote,&labo 
tt.Seatnda  v«o  eft>in  qua  confyde 
ratuf  conlcruano  fanitaas  imperfe 
dat  eius,  qui  fuit$gerinqUibufd5 
Wt  membris  fuis  & non  in  alijs:  aut 
in  quodam  cx  quatuor  anrti  tempo 
tibus, Sc  non  in  alijsi  Vel  in  aliqua  q- 
tate,&  non  in  alijs  > Et  h^enuidem 
funt,  quorum  tclationem  fadhirus 
eft  mhoccapitulo. 

j isfli*  eft  in  eo  ,inifilo  apparet 
morbus  in  aliqua  ex  parttbus  folu 
C fui  corporis,  put  a in  cute  etus , out 
carneptel  oft  thus  eiHs.lt  ftcttt  ettet 
£ eft  in  habente  ftomachum  dtbtle 
ia-  frigidnm * [ arrum  naturahterf] 
r*  futix  non  etuwi  lH  babente  Ufionem  ab 
a feu  in  ytert,%  [&]rnatrtce  ftcttt  tn  ha- 
*pa  belt  fextnm  digt tum,ant  ^[tnme 

temgibbuml] 

HiqUidem  funt  de  fpccie  eoru, 
quorum  quxda  mebra  funt  xgra , 
ecquxdam  fana.Ex  hisetiam  funt, 
quotum  membra  iunt  $gra  curia 


f n5fr 

txteouB 


.Trad.f.  177 

litia  coniingente  eisin  matrice.  Ex  D 
his  funt,  quorum  membra  funt  ta* 
lia  a re  extrinfeca,cum  debilitate  tft 
in  membris  illius  naturaft  exnte,  ' 

Et  in  et , in  quo  apparet  m dll • 4 
qua  <ttate,<(T  m alt  quo  ex  tern  pa- 
ribus Mm  & non  m alqs.sicut  bn 
mtdus  tn  complexitne  eft  dcbtlit 
inpueritta , er  poftquant  an  flu* 
fuerit,eft fanus  & fortis.  it  ft  cent 
per  complcxionem  deftmetur  yiri 
bus  in  ant  umno, prater  quod  tn  >e 
re  debits  efficiatur. 

Infirmiquidem  penes $tate  fiittt  S 
velut  ille,cuiuscompiexiocft  vaide 
humidatcuiquandiuexiftitin  puo* 
ritia.accidunt  morbiex  humidita* 
teiied  cum  ad  ^tatem  fenedutis  pet 
uenerit,(ahuSefficihir.Vcmm  zgri 
tudines  penes  quatuor  temporaan 
ni  funt,  ficut  habens  complexions 
ficcam,qui  in  autumtlOquidem  x- 
grotat, 3c  in  hyeme  (anus  exillit. 

Regimen  corporis  fani  perfc<3e 
&C  primo  quantum  ad  aerem 
eius  in  generali., 

GOnfetnatio  quidem  fan  it  a-  S 
tis  eft  quoddam genus gene  ® 
rale, duos  comprebedens  ft  octet  ex 
operationibm  Median* . Ex  qui- 
bus  eft yna,y team  tntendetur  ad 
confiruationem  complexions  ah - 
Cuius, quod  ordinetur  et  cibus , & 
dixta  ftmilts.  Sed  cum  tntendetur 
tranjlatio  corporis  tius  a fu  a com - 
pie  X tone a£  ]ftat  buttift  1 

modi, to  quodcontrarietur  comple 
Xtont antedifl*.  ytrumrerimen 

lam 


Digitized  by  GoogI 


Can  ti  corum 


G foil  fimphctter  db  folate  eft, 

qu'od  attendatur  ad  etnferuandu 
Spftuo  Uudabilem  diftofittenem. 

H^futuduffpecies  confcruatio 
nislanitatisin  generali:  quarum  v- 
na  eft  confcruatio  lanitaris  pcrfcd^ 
& alia  eft  confcruatio  fannatisimp 
fcdx  Sc  insqualis.  In  hac  autem  co 
plexione  in^uali  cxercetur  op’du- 
piicicer:  vno  modo  ad  confcruandu 
UDitatc  in  dilpolitione  in  qua  eft, 
tegendo  ilium  cuius  eft,  & eft  cofcr 
uatio  cum  (ibi  fimilibusilicut  exe- 
pli  gratia,  fl  intendaruradconfcrua 
H lionem  liabentiscomplcxioncm  ca 
lidam,  eric  quidem  confcruatio ei* 
cum  calidis.  Sc  hoc  idem  mtelligit, 
cum  dicit;  vt  cum  intendetur  ad  co 
feruationem  complexions  alicui% 
&c.Scdcumintcnderetur  traslatio 
cius  a complexiooc  fua,  & redudio 
ipfius  ad  temperiem  Sc  mediu,  hoc 
quidem  fierce  cum  contrari)s:  puta 
cumfngidiscomplcxioccahda  cxi 
ftcnte,&  cum  calidis  incomplexio 
ne  frieida.&  hoc  eft  quod  dicit:Sed 
cum  intendetur  translatio  corporis 
cius  a fua  complex  lone , fiat  huiufc 
modi.&c.Corpus  vero  tempera  turn 
I Sc  equate  in  complexione  confcrua 
tur cum  temperatis . quod  quidem 
jntellexit,cum  dixit'.Vcrum  regimf 
fani  fimphcitcr.&ci.cumregimine 
abfbluto.  tale  autem  abfolutum  tc- 
peratum  eft  Sc  equalc . Et  quod  di- 
xit,f  cum  volumus  confcruare  com 
plexionem  egrcdientem  ab  ^quali- 
tate.docetqjregamuscam  cum  ftbi 
fimihbus.  Eft  quidem  didum  Gal. 
feu  quod  fcquitur  ex  didis  cius . & 
hoc  camen  didum  eft  dnbifi,&  me 
irito,  fccundum  opmioncm  meam. 
& hoc  idco,  q&  ii  habeas  coraplc- 


xioncm  calida  rcgaturcGcalidisJa  t 
betur  quidem  in  morbos  calidos,  fi 
cut  patet,&  eft  teftis  ipfc  fcnfus . Si 
igiturfic eft, cofcruatio  quidem  ha 
betis  edplexione  calidam  in  fanita* 
tefuaeritcum  calidis  i com plexio- 
uc.min’ch  calidis  q fit  ipfum. 

Et  moretwr  feu  facial  fefiden - ^ 
turn  fuam  in  aliqua  ex  ciuitati - 
tius  quart i climat is , qua  f.  perfe- 
£lum  atrem  haleant  O'  yapore \ 
b [o'  habeat  fpeculam  yerfiu  ere 
mum,  CT  fyluam,  o'  infjuciat  e- 
tiamjyefjiu partem  tnentalem , L ‘ 
quia  ipfa  eft fttb  till  or.  £51*  Jf 

Decet  quidem  vt  habes  complc' 
xionem  fqualem  detemperatam  ha 
bitet  in  quarto  climate.  Addiditm-  iu,6e 
hilominus  q>  ciuitas,quam  inhabi* 
tabit,debea  telle  pcrfcdiaerisin  bo 
nitate.&  hoc,  quoniam  regiones  di 
fiances  a man  iunt  calid?  Sc  ficcq. 
natura  enim  niaris  fignificat  ratio 
nehumiditatis  xqualitatcm  ciuita 
tis  calid^  v|j|  frigid? . Intelligit  au- 
tem, cum  dixit,cphabcat  perfedhm 
aercm,q>  lit  immunis  a corruptiSe. 
Addiditetiam,  q>  habeat  fpcculam  M 
verfus  eremum,&c. & hoc  fupplc  te 
pore  hyemali  Sc  frigido.Quod  aute 
quartum  clima  minime  temperaru 
Ac  wualefir.patetex  vnioneft  con 
iundionefyluarum  lneifdcm.Hoc 
autem iam afleruit  etiam  Gale. Sc  * 

hoc, quoniam  complexio^qualis  Sc  * 

temperata,  qu^cll  lignum  equals 
& temperati  chmatis.non  reperitur 
in  quarto  climate , mil  raro  value. 

Et  addidit  q>lit  orientalistquoniam 
pars  illa,fit  acr  cius  eft  fuhuhor,  lb- 
cut  dixit.  , 

Tjft 


Digiti  Z0dtey  4jQQ^1 


£ * 


Partis  ij.Tra&.j.  17g 

Tempore  yero  ajhuo  declinet  Hoc  ct  eft  totum  per  ft  norf! , & D 
ad  monies, fit^habitationis  loem  man*fcftum:quarenon expono. 
ape rtm  a parte  feptentrionalt.  Regimen  cotneftionis  vel  cibi 

Hoc  etia  m no  turn  eft:  & hocra-  - , ingencrali. 
tione  ftigiditatis  mcmtium , & ftp-  I Ebeat  ante  adminxs  qw-  1 1 

*“}  , , . Xj^tcomederefemeliter 

s In  fuel  thus  habit  et , O'  diem,rjrnoftem  ,cr  adpU  his  ■ 

wejeat  tnfuperioribuo  loos, cr ft  medium  autem  inter  hoc  eft,/!  co 
*k  . in  die  Hero  defeendat  ad  medatur  ter  in  duoim  diebiu. 
ptfer tores.  Magis  gde  tpatus  modVomedcdi 

eda  " ‘ 


lad ed 


. i C . „ »p.i«*1Uou  comeaeai 

nertihcium  quoq;  domoru  Tub-  e, vt  cjs  comcdat  ter  T duob*dieb*.5e 
terrenarum  in  quarto  climate  figni  boc.qm  cjda  opinati  fiit,cj)  ad’dige 
neat  lpfum  fortjs cfle,&  magnf  cali  ftiois  pficirt  tertia  digcftioc T *dece 
B . ctitls  Pro  tato  in  hac  terra  noftra,  odo  horis.^tato cu  fiat trina come  1 
*'  arracenorum  in  infula  Hifpanij  ftio_I  duob,dicb*,pficif‘dig6  in  me  “ 
qu? in  hacdiceftin  qulto  climate,  brls  ifto  tpe,vP/ppe.&:  hoc'qm  fta- 
non  hunt  bmufmodi fbueat,  ftu ca  cifi  ’dcceodo  norarfierititerduat 
uern^fubterrane^  • comeftiaes:&ficdig6pficieCtuc,yP*  fa£<lca' 

f Caneat  ttiam  o'  tutet  pannes  jPF  l,M  • eonftat  autep  laudabilior 
laneos & de  bombyce,  c T conde-  mocl*reficiedi  fft.cn  reficiefqs  tain 
fcend.it  ad fatties  Itneos  Frfetf a digcltione  cibi  f afliimpd. 

Hoc quidem  totum  fttuctur  te-  , ^relon^tnr  ettam  tempmfre  , f 
poic  arfti  uo,rationc  cahditatis  pani  feclitnis , [yt  fiat  cibi  bona  dire-  c nuftiat 
lanci  2c.  bombjcini,&  etiam  rone  dlto.Fiant  etiam Parua bttectua  l‘oni* 

,«  z<lualltatls»&tempcriegpfiV:imi.  Ht  bene  direr antur.  A 

Ft  at  nr  etiam  aromatias frigi  Tcmpus  cjuoq;  mafticationis  eft  1,s  «ntri- 

dis,ficut  ex  oleo  rofaceo.  prol6g5du,doneecibusinorebcne  tio“,t  * 

C Prxdidoquidem  tempore  eft  v-  cotcratur.Suntetia  bucccllatparux  nona  ^ 
tendum  aromaticis  frigidi*,  puta  ®ed* . na  hariuuaraddigeftione.  p 

ol”  't 

n , , , r , re  m pot ens^er it  apiidte  digefho  tl„ 

„ Pf° temocHlosfuosapidiie. - ms  difficihs.  ZJ  d£m 

re,fumo,yapore  turbido  o'  conn  MdrtpW  eft,cpfit  bucella  paru*  ™ ,?b£ 

pto,CT a radio  S oils  kora  mendui  qti  taus,g  fi  prx-  magnitudfe  fua  eet  mitufe  o 
CT firuoris ,necnon  abocctirfitfor  d’ffici'^cotnrifiis  & fradioit a dc-  mettio  ip 
tis  cahditatis : nec  etiam  at  tent  e tib’n5  °* ta,c  cft  difficili*idigeftioi« 
tnfficiet fgHras  exiles,  cr  fault  e[^f  ttendatnr  etiam  ut  omne  r“  afnu 

ter  tntricatas,  nec  liter  am  mmn~  prater  natur  am , O'  iUaudabile  Jm,"- 
(am, o'  fatiltm.  enretur  enm  contrano  tun  conue-  *hcet  c“ 

. contrano 

menu  coplaid. 


Et<jno- 

«ippc- 

tic’jcly'de 


Digitized  by  Google 


G nienti  fecundum  complexionem , 
O malitiam ] ipftu. 

Attendaturin  afliimptioneeius, 
quod  dcbct  rcmouerc  Sc  cxpcllcre 
nocumentum  omniumcoruni,qu? 
volucnscxcibismalisafl’umpusad 
malitiam  corum, & ad  contrarium 
ipfius  maiitia; . Vndcfi  fuentcibus 
groflus,  rectificeturcum  fubtilib’: 
& li  inflatiuus,  cum  diflolucntibus 


ventofitatcm:  &fifrigidus,cum  ca- 
lcfacientibus. 


Canticorum 

Omnit  nantjue  confuetudo  fttbi 
tojO  fine gradattone  Mitt  a , no-  * 
fW,cr  ojfendit  ilium, cum  eff.  ' 
I'r^cipit  hie  nC  confucttido  fiibi- 
to  aufcratunSc  hoc.quoniam  cofutf 
tudo  iam  eA  conuerla  in  difpofidd 
nem  naruralcm. 

Dc  ordineciborum,&jrc<ftifka 
tionc  corum.  . v 
St  autem  humidum,0  l**  *9 


E 


Incum jlypttct praponedu , 


la. 


Sunt  autem  ejuamplures  topic  Eili^  ftpor  Aidas  acctofo  b[>me»  b 
1 6 xiones  maquales^cum  malitia  a dus.\  Et fccum  cum  humtdo  rcElj  fcauha 
H bi  reflificahlcs.' ] fit  and um . Et  frigidum  cum  call-  *" 

iqnjb’ce  inter(ium  reperiuntur  qu^dam  do, O'  e contrarto  cyUod  fitimtd- 
w^',' & il  coplexiones  lilaudabiles  & inxcjua  m c r deftrdatto  ole  a?  mo  ft, "tel  e-  h atoft** 

Undibi-  Ics,quibus  ribi  mab  & lilaudabiles  im  td  eft  maLdifeSlteM rat, 

Xmm  conpruunt.  Vndc  non  decet a>  talcs  #w*7,  J & . dints  ,aat 

cibihabcntibus  huiufmodi  coplc-  ne  pm?  He  dims  , } addatuf  Jal  tts,  ||**r*^ 
xiones  prohibeantur, cum  conucni  out  aptjmd aeutum.  nam  hac  no-  auofi«. 
ant cis rationc  fimilitudmis  inter  v-  uant  ad  fubtiltandum. 
trofq-,exiAentis.  ^ Qu6dpr$ponaturhufnidumli- 

*7  ytatnr  ergo  eis  homo  fecund*  qujdum  Ilyptico^A  canon  &pr^cc 

yfum  O' confitetudincm  fud,nec  ptuminregiminc  &ordinccibl.  & 

runt  appetittu , nec  deletlato  ah  hoc eA,qu#niam  ad  confeiuationc 
J .ft-..  faitifatiscxiguurtp  mcnluretnrci- 


omittendi. 

Confuctudo  autem  naturx  a(Ti  - 
I milatct:&  eff  ac  fi  dicerct  q>  confiic 
tudo  ncceflariofitobfcruanda,  qua 
uis  etiam  eflcrptaua  Scil'audabilis. 
Diciur.i  autem  eiu  since  funt  appe- 
titusnec  dcle&atio.&c.efi  vnum  dc 
priccptis  huius arris  pef  fe.  vnde  in 
telligitcpattendcndumeA  incibis, 
vt  cum  hoc  quod  erunt  bom  Sc  lau- 
dabiles  in  (e,requiritur  etiam  (pap 
petantur.  E t idco  dixerun  t cp  duorfi 
ciborum  iile , qui  minoris  eA  iuua- 
meuti,magis  tn  deloflabilis,melior 
eA  minus  aeleiAabiliJ,  & fi  fit  maio* 
risiuuamenu. 


bus  in  quahtate, quantitate, tempo 
re,Jc  oidine : & cp  cibus  fit  laudabi-  M 
Iis,&Iaudabilitcr  mini ffratus cum 
prldidis  quatuor  conditionibus. 
Quod  vero  addidit  huic,eA  fumptfi 
a conrrario-ita  fop  vnum  contrarift 
cu  m fibi  cotrario  ad  temperiem  re- 
ducatur.notum  ciiim  eA,  <p  nociuti 
&illaudabilecAcum  fibi  contrario 
rtsAificandum.vndeeA.ac  fi  dicere- 
tur  <p  ex  hoc  ficcum  cum  humido 
roAificctur.Sc  frigidum  cum  calido 
Sc  4 conuerf o:Sc  pingue  yn« 
ftuofum  cum  CsiCof. 

Sc  acuto. 

Ho* 


ftt 


Parris  ij.Tra&j.  Zj9 

f Hora  rrfrfhoms.  Etpfcibus  recentlbus , her  do,  if 

M oft  extremum  quoqtie  eft  O' agno  mediocru  utatu  ,cr  pul-  D 
jf  refedhofactenda,^  ipfum  ^ gaUmacets  ,ct  galltnu  , carnt- 
poftquam  exiuerit  fax  ab  to.  !>**  qtu%  \columlarum  ,c T to- a pHici 

Hoc ideo  eft,qiioniam  excrcitiu  torn/cum.]  & fxaculi 

port  digeflionem  feftu  expellit  fu-  Hacquidem  camcs  funt  laudabi  DOtuia- 
perfluitates  a corporeAcaforcm  de  I«  apud  eos,de  quaru  bouitatc con 

Eurat naturalcm : vndccxcrcinum  coidati  funt,  prjctcrjjde  carnibu* 
idtrni  poft cibum  efficitipfum  a-  agni.efl nihilominuspoffibiic vt a- 
fidunijipfumq;  fecit  venire  ad  me-  gni  regionum  cahdarum  & ficcaru 
bra  indigeiium.  jjnt  raagis  temperati  agnis  regionfi 

Eft  Mitem  quxrendus  locus  tra  jngidarum  Sc  humidarum:ficut  m 
quids* <CT frmdm,  CT  a yento  t-  . mea rcSlone “nungir.  cuculla 

9 IcntatHS  adtudabilem  refetlio-  '*  turmccs  nonfunt,n  hac  110 


t?,3t  coturnices  non  funt  in  hac  no  r 
r • , - ftrainfuia Andaluftar.  * 

turn faciendum,  necno  etiam  tern  Smt  etiam  ex  confer enttbus 

Pus  cr  horafngida.ynde  decet  tuncfercula ex coriandro^r aore 
kommem  ejfe  attentum  tn  hoc  re  ftacompoftta ,CTe  [Tatabeo  %r 

, . cenbas.l  * £ll^ft 

Hocqmdem  prxeeptum  eft,  vt  Htcquid«n  frrcula  cum  com-  dulcia,T- 

«lro,&  aceto,  Sc  vua  acerba  compofi 


eligantur.ftcmpus  frigidum,&  io- 
ta rtigida  tempore  a:muo , cum  qs 
voluericcomedereJc  hoc,quoniam 
calor  exttaneus  calorem  naturalcm 
debilitar,(icut  Sc  Sol  ignem,  cum  fi 
bi  exponitunqui  tn  acctftdifA  con 
fbrtarur  cum  ad  vmbram  ponitur. 

, Regimen  cibiinqualitatc 
& quantitate. 


Ml,  Sc  at 

mofiii 


.c  cut  t cha 

a , funt  apud  cos  tempore  zltiuo  bana’a  ta 
Iaudabilia. 

Regimen  potus  aquae. 

Si  quit  ergo  IreUt  a morbts  r- 
uadere,dtuidat  regimen  fit- 
um  in  trta, quorum  ynum  tnbua-  ¥ 
tur  antmx^aliudcibotCralmd 


■ T pm,  ptUaM. 

1 "*>  "”"?*•  Cm  ,4  TO|„„i,  ffirimdiw 

ejta  tunc  ad  fiibtiliter  nutnentia  cuitare,diuidat  regimcnTuu  T ttia, 
dahnandum .yndeyitandx funt  quorum  vnum  ai^tribuatAaliud 
tunc  cumesgrolfe^r  ytedum  eft  ctboAaliudpotui.hoc,  qd'diritde 

sss'irrUs:l“' 


Hocquidem  fitrarionedcbilita 
dscaliditatis  naturalis  contingen- 
ts corporibus  ex  dominio  calidi  ex 
aaaci  fuper  corpora  ttfporc  (ftiuo . 


Et  p arum  qmdem  aqua  frigi - 
da  fatiat , fjr  fitim  fidat : ad  hoc 
tamtn  no fujfictret  multu  tepid a. 

Hoc 


Digitized  by  Google 


ttnticorum 


i 


G Hoc  quidem  prxcrptum  inducit 
ad  vtendum  aqua  frigida  : qm  pa- 
iu  ex  ea  fitim  kdat , cjuod  minime 
fecit  multum  ex  tepula.Et  licet  hoc 
fit  verum  in  dimaribuscalidis.co- 

fruit  nihilominus  vfus  aqux  tepi- 
x in  regionibus  frigidis : & pcipue 
tempore  hycmali.  Sc  pro  tanto  Gr\* 
cuimcnt  valdcpotum  aquxfrigi- 
dx  in  regione  fua  rationc  confuctu 
dinisipforum. 

*7  Non  til  autem  aqua  Pot  ns  fri 
umuf0'  gidanimiian 1 [ ] 

frequentddus  ,eo  quodneruts  oh  fit. 
^ Ex  hoc  diclo  videtur,  qp  conccflc 
ritmterdum  potumaqux  frigidx 
minimumiquod  quidem  (t  vnej  fe- 
at, fecit  tempore  ^fliuo  calido. 

18  Non  eft  etiam  ojjeredus  potus 

.tan*  mins  mji pmgui,Jangutneo, 
mult x carms. 

Hoc  quidem  notum  eft.  nam  fi 
macerextenuatus,  habcnsmodicfi 
fanguincm,bibataquam  muis,  no 
eft  Iccunu  quin  accidatci  tudeftu 
por,  & dormitauo  membroru.  Re- 
iuliLn.Gal.q>  acciditcurdam  patic 
j ti  poft  potum  aqux  niuis,  adco  ma 
gnum  nocumcntum  in  gutture  fun 
q>  nilnldcglutircpotuit,  & tandem 
mortuus  eft  inde. 

1 9 £/?  etiam  uitandm  potus  aqua 

f^YihUT  mmenfd/ufi*  [rationc  adbaren- 
PalJio>  m //Xjtr  tardi  defcenfws  buccella.  ] 
nbriefe^  Cauendum  quidem  cft.nc  bibaf 
ditex  n:c  in  menfa  aqua,  nifi  ad  procurandu 
*1.  tranfitum  bucellx , cum  defeenf  us 
eiustardatur. 

j0  Non  ejl  etiam  fumenda  aqua 
cum  cibo,nec  in  egreffn  a balnto. 


Caufa  quidem  huiusefttquonil  K 
cum  fumitur  aqua  fuper  cibum,pri 
ufquam  ftomachus  calefecerit  ip- 
fum,infrigidat  ipfum,&  incmdaL 
Eft  etiam  caufa, quarc  (upernatet  d 
bus  fumptus  in  ftomacho,  St  quarc 
d am  non  adhxreat , & vniatur  ei- 
dcm,quod  conterat  ipfum,ficutexi 

Stur.adio  nanque  ftomachi  fupcc 
mptum  cibum  fit  contercndo,  & 
coqucndo  fimul.  vude  ficutcum  in 
fundi  tux  fimul,&inmagnaquand 
tace aqua  inol!a,  propter  quodtar- 
datur  cibi  decodio  in  eadern,  fic  q- 
dem  contingit  inde  ipfi  in  ftoma- 
cho. Aqua  autem  fumpta  fuper  bal  £ 
ncum  nocctvaldc  rationc  contra- 
nctatis  exiftentis  tunc  in  membns: 
contrarium.n.forrificatur  rue  in  oc 
curfu  fuicontrari;,vtinquiut.&;ob 
hoc  non  eft  fccurum  quin  infrigi- 
def  infrigidatione  mcurabili  hepar 
bibentifum  mediate  poft  egrellum 
coru  a balneo. vnde  eft  ac  (1  diccret, 
q,  inde  con  dngerct  eis  hydrops. 

Nec  etiam  pojl  forte  excrcitii  * 1 
CT  coiturmboc  emm  eft  malum  et 
illaudabile. 

Ca  huius  di«fti  eft  ditfta  in  afTiim 
ptioeeiuspoft  balneum,  atrfi  mai*  M 
eft  nocumcntum  potus  ciusincoi- 
tutco  qi  debilis  fit  ca  lor  naturalis  in 
corpeci9,qui  vfus  eftcoitu,  & calor 
innaturalis  au&us,&  fortificatus . 

St  tamen  quis  ex  mod  tea  tole-  * 1 
randi  potetia  fiti  Orgeat  Hr,fumat 
ex  ea  par  urn  tan  turn, f.  quo  deck - 
fiat  :o  cr  irr.pnlfio  cibi  ad  infer  me 
ftomachi  compleatur,  qua  terms  1- 
bidtm  digeratur.fumat  tamen  ex 
aquss  ill.tm,qua Jittm fedet,C7'fit 

den 


J by-GcHJjfl 


Parris  ij 

A tiH-.akt  ex  Vino, quod,  <cr  quanta 
ton?nutt,cr  fujpciar. 

Hoc  quidcm.  cuius  relationem 
fecit  hic,de  vino  cftveium.poftq  de 
fccnditcibusaboreftcmachiadc- 
iusiufcrius.fadfundum. 

1 j Et fifiunpta  aqua  ad  fat  let  ate 

• aut  ~^tno  fuffic  tenet , acad.it  fttu, 

Itittntur potus  eorumquomam  ta 
lis fitis  eft  mendofa. 

Hoc  qu  idem  eft pr^ ceptu.vt  ex- 
peliatur  litis  mendola.na  fi  (umpta 
aqua.vcl  vino  ad  iacietatcm.gcncre 
jj  tur  ntisin  eodem  , fitisquidem  ilia 
crit  mendofii . ptotantodocct,  vt 
tuc  tolls  tur  omnispotus,donec  cc  f- 
fec  fitis  ilia. 

Regimen  vini. 


34  "TV  T On  eft  curadum  deajfum 
1 V|  ptiont  multi  Vint:  debet 
fujficere  modicum  cum  eft  in  'vfu: 
tiec  eft  continuandus  omm  die  po~ 
tm  'itmtnec  eft  btbendum  in  ieiu- 
niotnec  etiam  poll Jumj>tionem  ci 
bi Jubtilis  >r / acutr.eJLj*  omm  te- 
pore  ~\it*jiiftfemcl  m mefe,ebrie 
C tas^itanda, 

Harcquidem  pr$ceprafa(ftar  po 
tu  vim  funt  apud  Medicos  manifc- 
ftarex  quibuseft  vnum.pebibatur 
cxeo  multum:neq;etia  omnidic, 
fedfblum  vno  die, & alio  non:&f- 
cipue  repore  calido , vt  inquit  Dio- 
fcorides.&cum  hocetiartt  cogruit 
vt  die  qua  bibetur  aqua, fir  aqua  Co 
h:&  q>  potus  vini  fit  vinfi  lympha- 
turn. poms  aut  vininociu’ eftimc- 
iunio.eo  q>  vinfi  het  potetia  pcutic- 
di  nemos,  Sc  nocedi  cifiie.  vitafaut 
fup  cibu  lubtik'.qm  conucrtif  tunc 


.Trad.j.  . 2g0 

cu  CO  in  cholerS:  8e  fiFrcominoit  fi  D 
fiimafcuciboacuto.  Candfieatio 
aut&xhibitioebrietatis  eft^pcul- 
dubio  fine  refiftentia&cotradidho 
ne.Afcenfus  autebrieratis  lemel  in 
mc/eeftcrroncus:qm  licet  vinfi  tc- 
fte  Gal. fit  ex  magis  conuenieiibua 
calori  naturali , & fit  rcft>e&u  eiusl 

tradu , in  quo  oleum  eft  ad  lumen 
■ ignf : tn  ficut  multu  & luperfluil 
oleum  extinguit  lumen,  fic£t  mul« 
tfi  vinfi  extingit  calorc  natural*.  a 
tato  & h ipfum  fit  ex  magis  coucni 
enub’calori  natural! , ipm  nihilo- 
min  eft  ex  nocctibus  mamscalorl 
aiali.&fenfibili,  &orgamseius,fice  % 
rcbro,&  neruis.&ob  hoc  aqua  mel 
liscft  vtilior  vinoeis,  qui  naturaft 
habent  neruos  debiles.Priores  autfi 
non  conceficrunt ipfum  iuuenibus 
ratione  fortis  calons  iplbiumrcon- 
ccfierunt  tamen  parum  ex  eo  (cni- 
bus,&  decrepids. 

*[Et  bib  at  Innum  aromaticu  ; 
adtuncla  ftbi  acetojitate  mahgra 
nati,aut  fiicco  cotoneorum,ct  c u- 
c urn  ms, i He  cut  accidtt  ex potn  Its 
m dolor  capititjfhper  calefaflto  et 
ebrietas,2bibataipjHm  cum  aqua 
mnlum. 


Hfcn.pceptadata  funteis.qui 
Sc  vini  potib*  incurrut  dolorc  capi- 
tisforte , & quib’aecidit  ebrietase* 
code:  h^c.n.nocumeta  cotingfit  $- 
prieexootu  vini  jp  tatopxpcdit  ma 
gis,cui  nxc  accidut.q)  minuatqnta 
tecius*autdimittat  prorfus  ipium. 
Et  vinum  quid*  aromaticu  eft  me- 
lius ex  vmis  apd  Medicos. vinum  tn 
albfi  eft  melius ci,cui  acciditex  po- 
tu  vini  dolor  capitu,uccnon  et  (up* 

ca!<- 


33  ... 

a Et  ill* 
ojjacd, 
die  cbtie- 
tas,  vFacr 
efiria  fifit 
epilepfi.r. 
Be  calc£t. 

y 

ftio  « « 
«M  a Hu  in 
ptesturbi 
bat  viml 
aroma  ti . 
cd.Etpoft 
dbil  in  ftf 
ciida  mi- 
fa,  grana- 
ta  a eiofll 
Btcoto* 
nea,  Sc  cn 
cumctca 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

G calefaftioteftenim  propinquiuscx  ia. efficnunexringuiturqi inde calor  K 
eis  naturae  aqux.  cius,(icutextinguitur  ignis  cincrib* 

J 6 Et  dandum  eft  in  potu  ei , qui  multum  coopcrtus.  Cum  autem  cx 

l/i  corpore  Juo  exiftenttum,  Curium  ]or  ejus  infiigidatur,  ftcut  infrtgida 
purum  O'  citnnum : nam  fortius  tur  calor  ignis  ex  fupcrfluo  motu. 

ex  eu  cofruit  eis  ambitus.  expedit  »-  r * . 

*>  r,r  - - Prolorationero  omnt coprmt  t « 

etum , ut  cum  falfis  coniupatur.  . • £,  rt 

■ A el, cuius  cibtis  eft  indifrtjtHs : nec- 

Ex  magis quidem confctennbu*  mn^ef-{m^UMt^Mnrtti 
conqueicnn  cx vcntofitatcmaigc-  • f r n-  ■%  c nau»«* 

Itionefuaexiftente  eftvmum  pu-  punns  digeftnnem.]  tiuam  & 

tum,&  ex  eis  citrinum,  cum  fit  ca-  Somnusquidcm  eftexconfcren  weulc 
lidiuscxets,  expedit  ctiam  vt cum  rib* ad digcrendum  cibum.prodeft 
|]  fallis  mngatur:  & hoc,quoniam  vc  eriam  corruprioi  cius  in  ftomacho  . 
tolitatcs  contingum,&  gcncrantur  contmgenti:  eo  q>  raftificet  V eorri 
ex  duninutione  & paruicate  calidi  gat  corruptum  T eo  cx  marcorc  fen 
radtcalis,3c  clcmenuris.  , mufciditatc  ex  icerata  decoftione, 

3 7 Tempore  autem  afttuofumcn-  a/ ec  eft  famous  pr  alongandus  49 

dam  eft  yinum  albu  O aquofum,  tn  ietunio,oJ  tempore  famis . N i 
b Sc  bibat  co  quod  Jit  jubtilitati,  O fimpli-  repletur  caput  fnmo , O'  Tapon- 
ifo"  cam  c,tatt propinquius , h[cui  addan-  bus, a firabusyo'  fiiperfimtati - 
aqua.  Et  tur  acetopto'fiiper  comedantur  bus  eleuatss. 

ftyptica.  Somnusquidem  fuperflbu?  ftp 

cctofa.  Sc  Hoc  quidem  eft  notum.Intclle-  femcfa&wfum.gatcaput  otione 
in  fecuda  ,jt  autem  fubtilitatem  &(impli  fjcum.&fupcrfluiwtum  aliitum  111 
n,“fa. f.  ciutcm  eius  calorcm  tcropcratum.  corpore  cxiftcntiutft.l^arain  foiu* 
poftcibd  • a/ \T‘  no.vtdidhtmeft.fitreuocatiocaio-. 

Keg,menSomn.,&Vu  ris,fcllfual1sadintenora,qu4teuu£  M 

cnofa.  giliae.  iuuctur.  calor  nauualis  in  digcftioc, 

38  TyTOfl  proton? e tur  Jamnus , & jndc eft.cp  cum  non  fitibi  cibus, 

I 1 VI  quomam  obeft  anima.nec  q,  agat  in  humoribus  corporis,  &:  gc 
7tiamy>?dix,  quomam  inde  debs  nerctcx  cis  fumum  feu  vaporf  cor 

tZM , r . * ss”™.1"1' 

ii 

&fi  (omnus  fitanim?  neccflan’ad  poft  cibum,  uel  comejhonemdor  j Eitq*, 
calcfaaendum,&  ammaagat  3c  o-  m,endum  accumbendo  , donee  ad 
peratur  tempore  vigiharu  : cum  ta-  [gcum  J,»eftionis  perutnerit  Cl  - 
men  prolongatur  lomnus  fuperca,  Afr*tus 
Ictcfcit  quidem  vita  eius,&  tenebro  bus  ajjumptus.  ^ 


Pattis  ij.Tra&j. 


i8r 


JH  CoOTuitnuidem,  vtcumaliquis  uanda/te coUloatwr  quod timet  nr 
immediate dormierit  poft  cbum  fa- ■ ^ human^ 

<£  commcftioncm,®  dormiataccu  Jp  : „ nnmmnom. 

bendo.capite  fere&o , donee cibus  Cam  C!“eturcoIIc<ft,o  fuP«-flui 

ad inferiora corporis dcfccuderit.&  ^ura*n  mcmbnseade- 

hpc,vt  repletio  capitis  a fumis  & va  ™'“'^fius,em  qui<k-m  conuem 
ponbusminuatur . nam  fbmnoim  s*  vtexerciteturmcmbrumi!!ud  / 
mediate  port  commertionem  fadto  «*««no  fpectali,&  connemeo 

rcpletur  caput  fumis  & vaporib’.E  t muetunnexpulW 

‘ ob  hoc  i u fli  t,&  dixit  in  priori  Medi  m uPerflu*t*tum,  & duninu- 

cina,q>  port  comeltioncm  debet  ho  UOnc  8C.Trat,®n,ls  caru” ,n  eo^c* 
moaliquantulumincederc.&deam  . [yelclamando^ftuolue 

bulare.&  in  fumma  tempore  dige-  rifftonec  apparent  yelox^^cita  b fle  hid* 
ftionis  congruit  ibmnus  & vigiCa:  expiratu.']  do 

ouomamfomnusiuuat&roefiorat  Terminus  quidern 
I digeitionem,&  vigjiu  minuit replc  eoseftcomtnuniter,q,domineturi  E 
uoncm  capitisex  vaponbus  tucco  co  quo  exertitaf'auhelitus.&expira 
tingercm.Et  ob  hoc  ct  iuflit,vt  ho-  tio  vdox,3m>  corpus  !ci piat  fudare. 
modormiatpoft  comeftionem  fc-  Macer  autem  CT  extenuatm  „ 


. ..  a c . frequca 
excranj  apd  ahhdii* 


4* 


na*  refcdbouis  cit  :cm  pus  totum  vi 
giliatum , Sc  tempos  i 
tempus  totum  ibmni. 

Regimen  motus  exerci  ti) 

6C  quietis. 


• > 


ronnamrquomam  tempus  matun-  , . . _ 

na*  refcdbouis  cit  tempus  totum  vi-  *****  debet  exercitartjte  ipfim  dif- 
giliatum , Sc  tempos  tetotinum  eft  filtttio  ampltut  aufeatw. 

Hoc  quidern  dictum  eft  Hippo. 

Cep  non  dccct  q>  calida  corpora  ve- 
Iut  cholerica  exerci  tentur. 

Ny'erum  debet  exercitari  pin-  , 
On  eft  exercitatidum  exer  wit  O’ multa  adtpx  & 4xuria:  ^ 
am  mapno,(f~fortt,  nee  eft  tamen  accingendut  .Jihabue- 
eft  font  am  qHiefccdum,quod  emit  ntuentrem  magnum. 

«G  tatur  omne  exercitium ; imm*  eft  Docct  q>  nimis  pioguis  exercised  _ 

a (roati.  *[h»(  yitandum.]  vltra  exerci  tium  t pa  turn,  qua  ten  us  * 

Caufe  quidern  huiuseft,quonia  ex  pingucdineeiusmoueatut&dtf 
jexcedens  Sc  forte  exerci  tiu  m virtutc  foluatun  qm  augmeu  turn  p ingot- 
corporisdiiloluit:  & priuano exerci  dims corponsfu per  aaturalem  di» 
lij&quiesomnimooa  iuperfluita-  frolitioocm  corporis  eft verendum. 

4. A res  in  corporc  colligit,&calorcm  na  docetq,  vt  it  magnus  fuent  venter 
turalcm  ex  tinguit.  Exerciuum  autc  au*  > q>  zona  fuper  ventrem  ipiiua 
jequale>&  temperatu  m & tupcrrtm  poficacingatur. 
rates expeilit,  Sc  ealorem  dotard  & Tempore  hero  aftiuo  eft  name  ^ 
natural  fi>nificat,&  augmenut.  endum  exerci  tium:  cum  tunc  dif- 

41'  Sat  ergo  tdtter  membra  exer  filuatur  , ex Jabtdietur  homo  per 
4Uanda,cr  per  extremum  adiu-  Jitdorem. 

ColLAucr.  NN  Ixer- 


Digitized  by  Google 


G 


4» 


d &;  3eo 

c.d  coue- 
r.itdeltf- 
n6.h»,  rf 
pilfifiib* 

J.IX. 


H 


49 


1 


Canticorum 

Fxer  citium  in  acftatc  dcbct  cflc  Tempore  quidem  hyemali  net!  K 

minus, q in  hycmc:coq>  tempore  dum  eft  m regimine  corporum  te- 
$ftiuo  minuatur, &difloluatur  cor  peratorum  contrarijs omnibus  eis, 
pushommis  continue  per  fudorc.  qux  rctulimus:  quarccum  calcfa*- 

tom  quidem  retail  in  capituhs  aioe  rciiftatur  frigiditati  ipfi’acrts. 
theme a regimen  etui,  tutus  cor-  V ne  C7"  autumns  tnce-  S 1 
pus  indiget  euacuationc  fuperflui,  dendum  ejl  inter  aflat em  , O* 
out  relent  tone  contrary. d [ addens  by  tmem. 
huic  nuodmihi plxcuit.-]  vfre  & autumno  funt  corpora  re 

lam  quidem  rclatum  eft  in  alia  Scnda  rJf?]m,n.c  rnedl0ftcr  calld‘- 
partehorum  Canucorum  quisex  tatcm  & fngtd.  tatcm, &. met  regr- 
humoiibus  debeat cuacuari,*  quis  mma  eon, m congrua tempore  hye 

retinen:& quo  ctia  tempore  debcat  mah&xlb.Q0,  _ . 

hoc  fieri,*  in  quo  corpore.  Et  intcl  Congrmtqt  regimen  exficcatt - 5 x 
lige  q>  fecit  rememorationem  horu  uiim  in  here,  & humeilatiuum  H 
fupra,vbi  tradidi:  doctrinam  dc  re  autumno.  "\nde  fuoicnda  eft  exit - 
bus  necdlarijs:  hie  tamen  diet  Ioc*  .■  • 1 0 

magisidoneusad  hoc . & intell."*  ^ tn  eodem- 
cum  dixic,addens  huic , quod  mihi 
piacuit,  q>  facit  ibi  metionem  de  co 
ueniend  rcgimincaccidcntium  ani 
mz  in  conletuatione  ianitatis. 

Congrtut  tftudem  >/*»  ommu 


Vcre  quidem  congruit  regimen 
exiccatiuumiintcndit  nihiiomiims 
q>  min’  fit  vtendum  eo , o tempore 

adu 

mine  humoftatiuoiuaimmoreltqr 


hyemali.  Eftetiam  vtendum  regi- 
mine  humciftatiuoinautunorcftqi 
_ . ...  vitandaexiccatioiaco,coq>eiusc6 

quorum  pramtji relationem feern  plexio  fit  ficca. 

dum  qualt  tat  cm  diclam  in  tempo  eII  autem  htendum  regimine  jj 

re  ajltuo  ,{uperealefitto  'iuueni,er  (onuement^fempore  ajhuo , cr  in 
tiuitatibus  meridional  thus.  fine  >e ris,(y  in  prmcipio  autuni. 

Vfus quidem  tegiminis  relati  in  Corpora  quidem  funtregendaT  __ 
regimine conuenicnti  corporib’  fine  veris,*in  principio  autumni  re  ** 

qualtbus temperatis  tempore  xfti-  gunincin xftatcconuenicnti,autei‘ . 
uo, cuius  qualitas  oftenfa  eft  ante , ^ppinquo.natura  nano;  xftatis  do- 
ebgruit  quidem  fupcrcalcfado  fen  minatur  fupra  prxdiwa  tempora* 
eomplcxionem,  Sc  fi  non  fit  in  xfta  cum  vmantur  fibi. 
te.Siceciam  faciendum  eft  in  locis,  ... 

& ciunatibusmeridionalibus,r6ne  * rerum  m principle  yens,cri»  J* 
exccfliis  caliditatis  carom.  jine  autumni  debet  regimen  to  for 

Et  tempore  quids  hyemali  ejl  m,tn  rtgtmini  fpremis.  yteh 

utendum  contrary s eis  qua  remit-  eft  t'fnc.  Cl.  / „ 

musty t obuictur,  t?  rejijlatur Jri 
giditati  ipjius. 


Complciio  quidem  prinerpij  ve 
ris  firoilaturcomplenoni  finis  hyc-  „ 
mis  ratione  coniua&roni  s & vniois 


rnioc 


Digitized  by  Google 


A 


55 


c iter  age 
tes 


B 


5* 

f irinerj- 
do  j>  terra 
flue  plo- 
ca  <4eicn* 
< v run  da 
frpe  plu- 
tt  KUO,  4c 

C 


nc  3c  termino  ipfius.pro  unto  co- 
pruit,vt  regantur  corpora  in  prxdi- 
«is  horisrcgiminc  hyanis. 

Regtmen  autem  tin*, cuius  re~ 
Uttt  ditto.  ejt,cingruit  habitonti- 
tuffCr  refidentiam  fotientihus  m 
ciHitatihm , caftris . rerum 


agentes 

bent  propriutn  Sc  fpccialc  regimf: 
eui’ipfc  metione  facict  cSfequctcr. 


Parris  i j.T ra£hj.  181 

tnius  ex  eis,f  autumni  cum  prihei-  fubiuxir/j  volens  p mare  nauigarc  D 
10  hyemis,3c  alterius,  C veris  cum  detcolligercaqua  multa.  hoc.n.io 

dixit, q?  timedu  eft,  neintrans  marc 
morefplusrj  vcllct.lgnoroafir,  cur 
dixit  cp^ppinada  funt  cibaria  huida 
volenti  mare  ingredi.cum  nauiga- 
tes  fintin  vltimo  htiiditatis.nifi  for 
fan  hoe  dixit,  Scintellexcrit  ad  mi- 
nuendum  potum  aqux.  vnde  non 
vrefle  ex  opatione  Mcdicinq.Eft  et 
t[mereoteret']  font  regedi  regimi  pofecpintellcxirex  hoc  mollificatio 
,icrnfiu.m„  nem  vetris 3c  naturx  facieda.vn  ex 

Quofrelatum  eftde  conueuien  hoc  addidit,  3c  eft  molhficddanatu 
rirepTiriinecogruicquidem  «s,qui  racmscu  molhficanuis  medicum 

,n  cuuutibus&caftris  habiunt,  du  OHauis  auJ  f'dt  "*«•*  _ 

refident in eis.Vcru iter  agentesha  vomitus choferx, q, euacuef pfeccf  E 

fum.eft  mhilommus  cSuemea*  ci, 
ft  per  vomitu  purgaretl  3c  hoc , qm 
humor cholencus eft p vomitfi  cx- 
Regimen  iter  agemiurt^Sd  pdleci’.Qd  veto  iullitdebetcslgre- 
primo  nauigane  di  mare , ponerc  fccu  fuccos  accto- 

tium.  ' fbsvomitu  abfeindetes  Sc  ftyprioox 

I'  St  f utdem  y it  undo  nauiga  co  forties, e de  canonib’  hui*  arris. 

^ no per  mare  m hyeme  Et*  [ £t  odyitandum  defeedonno,  J7 

cr  for det  ,proporet  Jih  inmdot 
~]yolensna  yejies. 

wore  del’ el  djfumeif  t?  collide-  Probabile  quidc  eft  hoc  peeptu 

reaouom  mult  Am, & mdto  ya-  prodcrtegnalitercu.Hbet  iter  aged, 

_ or  fine  iter  agat  per  mare, ft  ueptetra, 
fo  murid o, cut  prof  or  undo  (jr  *ff*  cum  rrequeat  ingredi  balneum.  f 
refuUfimteiliartahMiudA.ren-  ...  • J 

cuUym.mnf.jinmafcnrU-™^ 
„/W  mjLU-  C"««4,cr  mtrfi,  m.l'W  * w 

d <r dr«u,  fame*  r *xMr  ■' 

„ , _ r ttum, appendotur  yettibm  cuts,]  ca arre  » 

ntr  7 ^ 

Q uod  hie  dicit,f  q>  non  eft  nau»-  . 1 

gandum  per  mare  tpehycmali,  ue-  " . «c*ppi,r> 

quaq  elide  arte  mcdicinalufed  po-  Hocingcniumeftlaudabileiter  taimcr„ 
tun  ex  artcconfiiiaria.  3c  HIV  quod  agcntibui  pediculos  liabctibus : na  fte*. 

NN  q “ 


ar- 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

6 argentum  viuum  necat  pcdiculos . rultum  fuum  ora!e,(eu  peplum  fti-  K 
vnde  quod  de  hoc  di&um  eft,  de  fe  gram,  & intueatur  res  nigras. 
cftmanifeftum.  Et  eiws  extrema  pratepantur  a 64. 

ict  & regmintfrigsrtt.]  Je  tnuoluantur  pedes  eim  multis  no.&pe- 

BUB  eakientHT,  de  pedes 


fliHcet'ip-..  lilt 

liuscorp*  rctk]c,  

an  liter  ficut  regimen, quod  re  _ , 

ferret  dc  eo  m tempore  fiigido,5cin  ..  Extrema  quidem  eius  a ftigore  ^ ’"-uo_,j 

JQm  J«  (»  -..J 


incjpat. 


locisfrigidis. 


c • . ^ e>  uanc 

luntprotegendaAwapue  pedes:  mu|tis 

n,-;,..,,  r r i n _ a,  . quod net, ft  multipft  coopcriantur,  opcorijs  , 

C iteragi  *'cg,men  {ditftorumt&pruno  priusq  caJcietfbtulares.ficcdacoo 

_ cum>fngore.  peaend?funtmanus.  {«* 

L ^ cauendum  ne  otmei  ynde  ficefifante  doUre  extre-  StoSf 
„ JL,*1  I ‘juomam  per - morlim  mn  recup„tnt  (i»fumfa  cJfmenc* 

d ni,,qm  detm.  ratsme  dgoru  , cr  tong-  to  ea  efe  dtffoluU,(r  mortificata  L 

cx  hoccd  1 ‘r 

feniibifa  . . ....  *Jr‘g°rc.pro  Utt  tut  iHPiter  Cunt  6S 

cogduio  Inre!lex,rq,obmat  nix  ahem,  q>  , cr edefactenda ciole* 

tic  , Sea  pofletmde  conffelaaocontuiEcre.  < J : 


ti  j gterri 
&,pprie  i 

6o 

H 


n?7*a  ^ 

morte.  & per  confequens  mors.  dejmape  colefiotto^  confctjHcn- 

terfafciandu.^1  g &<£&• 


a o 

mouc.  & per  coniequens  mors. 

^ ‘ £f  reficiatur  yfy  ad  fiaturit, 
tem,ne  mertaturfame, 


- 

\ , Iter  agens  per  ficcum  & terram 

debet  rehei  ad  Cuuritatcra,  ne  con- 
tingareiaccns  mortalcexfamc.  & 

kft/*  eim  CseHe  II«  1/]n  in 


Sice/Iantedolore  extremoru , at 
pedum, non  fcntiant,  ftito  <j>  frigu* 
ram  mornficauit,  & di/lbluit  ea  16- 
necorruptionis  corum.  pro  tato  dif 
iolutis  tunc  cooperimentis  iplbru. 


hoc.qm frigiditaseft fords valde’in  tUnc  coopenraentis  ipforu, 

ficeodo aSioncm  fond,  & imuu-  j“««nau.al<dW?d*&Mlka 
tioDdiQcoijionbtisbmelicoriim. 


Etfi fitertt  utfrsgtdatHtjHgre- 
« ipiedJ  dsatw  balneum , CT  e [ yntatur 


fipoflunrtrepcrirL  U 

Etfi  mac  pedes fiuermt  nigri , 


fuatttr  vawemn  i l rn*at ur  juzrtm  mgrt  % 

cum  habentibus}corpora  pmguta,  *****  ltuids,fcarsficentur:i y fi fite - 
carnofit.  nt  m tu  t>utreda}mundetnr:0~  fi 

Oportct  quidem  vt  infrigidatus  dtqutd  dtjftlutum finer  it,  abfc'ida 
ponatur  in  balneo:3rqi  hntes  corpa  fur  tUud  ab  eit 
pinguia  &fuauia  cuMrfecum.  Sl  pedes,  ndc'deaigrantur.fcarifi 

J 


r\  r • ~ Jr  aiawr  aD  eis. « it  wmm  as  putre 

Juperfactem  erne  peplum  nigrum.  faftio,mudificrfabeis.&  fial.quid 

Cum  offendit  gelu  cx  fui  violen-  excarneearu,autaliudabeofuenc 
da  oculos  iter  agencis,  ponat  fuper  morrificatum,abfdndatui  ab  eis. 

Qoi 


Digitized  by  Google 


Partis  lj.Tra&.j.  283 

A 1 5>«i  uero  inde  Uftitudinem  tn-  cietnr  fecurus  ab  apoflerrtate , f.  ^ 

*7  currerir,curetHr cwncleo.cr’fcr-  perphlebotomiam. 

net  regimen  & diatam  fultile:.  Phlcbotomia  quidem  eft  vtilis 

fricentura  & extendantur  ipftns  & neceflaria  volenti  i ter  agerc : q tn 

membra  tn  balneo , <r  reamefcat  dc  »*«»  motus  ^.Scn'rare|c^°' 

■ V LJ  L rcm,&dcnaturacalidicil  caldace 


n j t tic  naiuia  cuuui  tit  tdiudtc 

confequenter  aliquibw  diebm . rc  njmis  (anguincm . Eft  etiam  dc 

Inungendum  eft  corpus  iter  a-  nature  calons,cui  obuiat  iterages, 
jrciuis  in  balneo  cum  o!co  fubtili  % ^acerc cocxtcrius.  pro  tato 
cumacriditei  Iaflitudoex  violeda  ^ ftnguiseiusiam  fuentcal lid  ,ao- 
laboris:  eftq;  fricadum  corpus  eius  ?cbltur amplnts  cuts calefaOto , & 
cum  codem.  Nam  fricarionecorpo  tunc  venar.pftusanguftabunrur ,ft- 
risdifioluuntur  fuperfi  m tares  illau  cut an^uftaiuur  vires cx  muftobu! 

.* dabilesex eisnociui.quas  immodc  l'cnte.Cumautem  ficanguftanrar 
b ratus  labor  efficit  tn  codem.De  na-  ven?  non  po/Tmt ipfotn  tol  £ 

tura.n.immoderatt  laboris  eft  cpdif  »^,cofbt  <p  infondetur  fangms 
foluat  humiditarcscx  membrisfi-  ifleadabquodei  membns,  genera 
miles  in  nature  foucoplcxionefoa  bttq.ineoapoftctna.  veruntamen 
laniei.Scob  hoc  font  caufa  dolons,  Fort  n»nuuonem  fangutn.s m tali 
quern  percipit  vexatus  & feflus . dif  Per pblcbotonuam , calefit  reddufi 
foluunturautem  hmoi  humid.ta-  »n  vents ahquantulum/ednequaa 
tesab  xquali  temperata  fncatione  fcanguftantur  venacexeo.  Etob 
feifta  in  lie  feflo  & vexato  . Pmht-  hocqu.dem  mtnuunt  hom.nesa- 
buitaurem  ib,  conrequcnterlabo-  "imaliafic faneu.nemfinc vens St 
rem  ad  tdlendam  caufan.  lafotudi  m prm«pio*l&W.ad  hoc  tame  >p 
ncm  cfficienrem.hac.n.eft  caufa  laf  , a expenenoa  font  cdo<ftt . led 

firadinismcceft  modft  idoneus  ad  9a,'boc  roborauitrone . vn  minn- 
; curandumnocumcntutn,thfi  per  DOCft>nhabetemultum  fanguine 
C ablationcm  eius.  inaiftatispnnopiofecicnda.  F 


Aiwuwitiid.uvv  itiuuua  luuiivuj  au  . n • ■ t •*  i r ' * 

curandumnocumentum,mfi  per  aoe?,”*>abctemultum  (anguine 
C ablationcm  eius.  inaiftattsprinciptofoctcnda.  F 

>>  — T*.  Regimen  iter  agemistv{  pnr  fio 

cum  tempore cahdoA'ftc  iKr.edncatitrab  eodem  [crftcft  /“W 
. , . . co>:/  "L  tjsmaliti(iaUeuiabitHr,dur  t»Ue-  muem  Q 

**  T Terarens  tempore  ttftuoer  ** >'H  iggrefrtm  inner*  . 

I cMdoftc  eft  regendtu,  ftpro  conuemennbuoextingHtb: 

hi  be at ur  ei  ne  aggredurur  iter fu  ^usuerendnmeft^ecalereip  b H- 

umhvra  attm  erfernor*  m me-  ‘ xponattir.]  lidiuuc 

ridie:  eftq  prime  mtnuendm ,ne  fu  Sidominetur  ineocliolcra  ma-» 

pereoleftat  ex  Uore  itinens . pro  gni  a“ls  & v'oI,cmix>  ^uacurf 
1 J , - . • > per  eduatoncm  cholera  rubee  vice 

V efiueni  {?**  extrah^»r  fag™  ab  " « phlebotom.a,&  cum  foccis  infHgi- 
and.  v{magna]qHanutate.  & Jic  ejft-  dantibusrputafocco  vuijacerbaico 


Digitized  by  Coogle 


Canticorum 


G toneoru , & m a Jorum  granatorum 
acetofbrum  calor  corporis  ei’antc 
cgrcflum  itiucrisextinguatur. 

7°  Et fiat  comedat  ahquantu- 

lum  ex  herb#  ftiguLs&fimul  et 
femel  faturetur  aqna,CT  qweftat 
cum  f>oterit,nee  traftatur forttter 
Je*  fad«  Ty*?  not  emu , CT  more  tar  in  lo- 
th* ubrt,  tit  >mbrofis,~]tCrwtet  ft  it  dimit- 
& tat  clamorem  O’  ftrmonem,  ntc - 

narej.Sc  in 

os  roopc-  non  etiam  belium  cr  turf  tnm, nee 

ucrt  PUl  morttMr  m l°ce  mmu  tdido,^1  fu 
H mat  m potu  fyrupum  ex  ftucoltua 
acerb  a turn  fiocco  portulaca 
aqua. 

Hoc  quidem  totum  eft  de  fe  ma 
nifeftum . nam  hoc  prxeeptumeft 
ad  viundum  ca  qua;  calcforiunt,  & 
ad  vtendum  eo , quod  frigiditatem 
miniftrat.Et  voluit  q?  faturetur  po 
tu  aqu?  fimul  (emchlic.n . midgat 
firim  amplius. 

t Et fifitiat  in  d [ meridie ,]  te- 

d hora  ve  neat  in  ore  fuo  ptlulam  > nam  ad 
1^?"  quant  it  atom  lupimfa&am  ex  tro 
I chifias  camphor  a.  Et  ft  timeatnc 
facies alteretur a (ole , & nigre- 
feat  eiut  cut  is  jbjfoluatftu  hque- 
fitcut  reflor  eutt  oleum  cum  cera 
e alba  *[  ] fimul  iHn£U,praferttm 

in  m idler  thus. 

Quod  hie dicit,C  q>  teneat  quis  I 
ore  f uo  trochifcum  ex  camphora , 
dixit  quidem  eo  q?  ipfa  abfeindat  fi 
tim,&  mfiigidet  complexionem . 
Quod  ctiamprxccpit,fq? oleum  & 
cera  excendantur  fuper  vultum,  ne 
immute^&altercrur  a folc:cft  qur- 
dem  pceptu  dc  ft  notum . attamen 


cera  Iiquefir,&  diflbluitacalore  fa  K 
lisippea  melius  eft  vteiusfit  liniuo 
feu  inundio  abfqjcera.Et  dixmprg 
fertim  in  mulicriousrqm  aftio  3c  i- 
mutatio  fobs  in  fade  earu  c forcior 
ro  ne  dccods  Sc  pafli  bill  tads  tpfaru. . 
Regimen  infancis,dum  adhuc 
eftinvtcro. 

Cyflodtatur  t all ter~t fans  in  7% 
utero , ne  continual  cor  port 
eiut  ahquod  nocumentum. 

Intellexitquidc  oportere  n ma- 
ter caueat  iibi , uc  percutiatur  veter 
eius  corrumpeietur  n unde  aliqcFcx  f, 
membris  infantis. 

Et  eligatur  nutnx , qua  ciba-  7 j 
bit  cr  pot  obit  earn,  >/ fit  boni  me 
trimenti  apud  eum. 

Nutrix,  quxribabit,&  potabit 
puerum,  eligatur  bom  nutnmenu. 

Sc  habcnslac  bonx  complexionts; 
ii  intclligatur  dc  nu  trice  la&ante  ip 
fund . Si  vero  intclligatur  dc  nutrice 
nonladante  lpfum,  intclicxitqui- 
d^qidctefle  inftrudta  in  regimme 
pucrorum.On  nutriendo  & balnea, 
do  cos,&  alia  faciendo  ex  eis,quib*  ^ 
indigent  talcs  infantes  due  pueri. 

Talas  eft  etiam  appmenda  inte  74 
tit  fuper fiomaebum  prxgnantis, 
ne  cotingat  corruptio  in  aefyderqt 
feu  appetitibus  eiu*. 

Quoni.i  accidit  magna  fubmer- 
fio  ftomacht  prxgnantib*,Schocm 
principioitnprxgnationis  carfi,ac- 
dditq;  cis  innaturahsappedtus : 16 
inquit  q>  ponendaeft  intcnof'upex 
earum  ftomachum.pto  tanto  mini 
ftranda  funtcis  q ux  conforta  t earn 
ftomachos:  & qu;  auferuntillauda 
biles  appetitus  earum. 

Re* 


Digitized  by  GoogI 


ft 


Partis  ij.Tra&j.  284 

^ Atflif.cetur  etia  fangnis  tint  tur  uentri  tint , ] ut  fie  nerut  tint  D 
f esquo  f ]>cr  p [ip-  O'  mufeuh  moUifcentur,  ne par- 

ifi*  gnaf  fins  ] Juperfluttates  educantwr : tut  eitts  labonofns  efficiatur. 

& nuoit.  h mfant ei fiipcrftuitdtihtu  of-  Vtendum  eft  cfficicntibus  partQ 

fendantur.~\y  erum  (i fanruis  exci  Valera  aPProP*n<]uame  tepore  par 
\ . - ■ ■ ° • tus:&  hoc  fricando  in  balneo  ilia  ip 

tareturine^rnimmetamenmi-  flus>&  locamembrisimprxgnatio 

motor  :jed nice predict*  euocuo-  nis confinia^  propinqua,  quaten* 
tionis  infiigidetur fangmsfeu  eim  mollificatis  ncruis,& ligamcntis  St 


ferttor  extinguotur. 
Intellexit  quidem 


offeracur  in  potu  quocT  languinem 


rxgnanu 


mu  fcnlis  cius,  partus  ipuusalleuietj 
& facilis  efficiatur. 

yndeutatur  otto  in  (this  tint: 

O'  firheat  hrodiu  feu  ins  pingut . 

Hocquidem  ideo  dixit, qm  pin-  I 
guia  leniunt,  & per  confcqucns  par  E 
turn  facilcm  cfficiunt. 

Et  protegatur  a clamor c,ftltu,  79 


humor 


cius  redd  ficet.&clarificcr,  feu  quod 
B cducat  iiipcrfluitates&corruptione 
ipfius.quatenus ex  materia  munda 
nurriatur.non  xfi  minuatur,  quiscc 
excitare^feu  in  quantitate augercT: 

fedpropiiicnturcifaiieuineminfn  . . _ ^ „ 

gidatia  loco  cius.  hoc  autemficiuf  . >fHgn4>CF  pfreufittne,  Of 
iitfieri,  dmenscpperphlcbotomil  m lagcne>Cr  Htolentta]eim  ojfe  m v;0ifn 
prxgnans  habcat  abordre.  ratur  ti  decocho  daSlylornm  , o'  cia,ecditK 

7*  - St  eti4m'[phle?md]  k [1/1  ed]  fr,fSr*ci> 

excite f ur, minime  tdmen  euacue-  *SnJqu,dcm-f apetcuffio 

r ■ , 1 ne  extnnleca  protegeda:  eo  o>  abor 

turfecefiims:  utatur  nihilomtmts  fumabindefepiuspatiatur.&cum 
tunc  conuem enter  fioktiliantihus.  crit  partus  difficilis&  vioIentus,de- 

tur  ei  in  potu  deco&io  da&ylorum 
dtftrnigrxci. 


Siexcitetur  aliquishumorT prx 
C gnante, minime  tamen  ci  critpnar- 
maciaofferenda:  erit  nihilomiuus 
Ttcndum  in  ca  co  quod  ipftun  fub- 
dliet  & ft i ndar,  & bretiitereo  quod 
ipftim  adlaudabilem  difpofuionc 
reducat,  timendum.n.  eft , ne  abor- 
fum  ex  pharmacia  patiatur. 

Regimen  tempore 
partus.  ' 

77  y m autem  tnflahit  tern - 

V jpm  partus, utendum  eji  par 
turn  facilem  ejficietihus.Hndefrt- 
1 pt « eir  centur  in  halneo  ex  emm  parted* 
a xfiw£4  tit*  ilia  ipfius,0'\qHod  comtwgi 


Expedit  etiam  ut  in  parttt  ha-  ? 
heatur  ohjietnx  dtfcreta.qua  or-  80 
tunfcrtpia  omm  pufillanimitate 
trahat  for  titer  pedem  etna , O' 
n[imprimat~]Hentrem  tins,  caute  n eftpri- 
tamen  o'  dtferete , port  quant ft-  mat 
hito  earn  furgere fecerit. 

Cogruit  quide  vt  in  hoc  cafu  ob 
ft-trix  peritahabcatur:<|  Ctrahat  pe 
dcseiusviolentcr,  &faciat  vt  conic 
quenter  furgat , & fubito  erigaf : & 
cu  furrcxcric,prcmat,&conltringat 
cu  vitta  & fibi  ftmilibus  vetre  cius. 

NN  iiij  F.t 


Digitized  by  Google 


' y Canticorum  1 

C Fiji  float  ah  M fdnguu  mnl-  Hoc  per  fe  notum, f epetafta  ntx 

* 1 tin, offer antur  in potu  trochifci  ex  tr*x  debet  efle  mcdiocris  artatis , vt 

karahe.fi -yero  rationt  alien*  id'r'&n: 

■ , i.  r , «•  Debet  cnc  etram  xq  ualis  feu  tc 

impedimett  non  egredutur  ah  eo  p^ complexions  ,aurpropKpi$ 

fanguis  in  conuementt  quant  it  a-  ci:&  debet  habere  corpus  pingue  Sc 
te,  fumat  in  Potu  trochifios  Je  knu.Per  hocaur.qdMixitrappropt 
fnyrrha ' 1 quansxqualitati.&c.potuitinrelli- 

Quod  hicdicit  ,eft  dc  le  notum, 

f.g>  exceden  te  d a xu  fangui  n «,T  hoc  <»«.&«  add, dnconfcqucntcn 

S5!3!»KS$S  »*** 

.*>.  debet  egredi,  miniftrentur  in  potu  color  fit  alb*,nec  fit  nimis  (ubti- 
trochilci  dc  mvrrha.  funtetiam  mi  le/itc runus grofium,  O' fit  fapor 
H niftrandi  trochtfci  dc  myrrha  ad  al  elusd,*las  c[ fine  horrorc  aliauoJ 
Iemandum  partum.  fitacomuntlum  m PartibJ 

.fatlr.  ® ytatur  fimugtjs  dijjblutts  ntnfiwimi dr 

cotu  JTd  tx  mjrrhafotram,  fautna  J[ 

•-  ']  fidpfmreto'co  vx  ; 

locyntbido faElts ,fi  ftcmdina  non  Hoc quidem  eft  notum  dc  gne, 
egrediatur.  &modola&is, notum. n.ipeleoum 

Ha’cquidcm  omniaprocurant  lac  debet  efle  mediocre  inter  fubri- 
defeenfum  & esreflum  fecundinar:  !e  & groffum,  albi  coloris , & dulcis 


7t.)  ?<:» 


3. 

Hoc  quidem  eft  notum  dc  ghe, 
&modola&is, notum. n.cpelettum 


procuratur  etiam  egreflus  Sc  defee-  fa  pons , fimihum  & non  diuerfaru 
fusfecundinx  cum  ftemutatorijs.  partium. 

Dra£itfccudinapaniculus,quovo-  * „ , , ■»'  * 

luitur  fetus  in  vtero  materno.  Congrmt  autem  >r  dulabut  ( 

Eletftio  nutricis.  ^pinguibw^opfinbrnrecen- \ 

stereo nutnx  clieendame  tib* cum oleo  ] mitrutur.  J 


*3  TT*  St  ergo  nutnx  eltgendame 

■ J^diecr* atatis  o'  carnofafiZ  £l  (Ieccti  6i  orainetor  cibus'  j 

tamen  laxa cornu , per  complexu  eiustalis,quihabeat  fjnguinemgc  t 

nem  fuam  approptncjuans  atjudlt  ncrarc.qualis  ell  dulcis , & vncluo- 

b pingub  tati.CT  tempenei  h[altlO'  ere-  fu,s>&  pinguis  temperate : vndc  in- 

tcfijU  ftAsnrttArit  fcllexitex  dlflofuotum  oleo  pm-. 

tl i\corporis,CT magnarum  mam  g^okaginofr . decctq;  vt  nutria 

rmUarwn  babeni  caput  mundum  attenta  fit  in  exercitio , & bonitatc 


Et  dccct,  quod  ordinetur  cibus 


O' famm,0J  oculos  ,tmmunis  ab 
omni  nocumeto  intrinfeco,0'quod 
fit  fiana  brouter  m membris , o' 
imfluns  fius. 


digeftionis : hoc  nanque  eft 
nccefTarium  in  hoc  ca- 

pitu!o,& omni- 
bus a- 
lijs. 

Ro» 


Digitized  by  Google 


8 6 


Parris  ij.  Trad.  j.  z8$ 

A Regimen  proprium  infantis,  Dccet  nutricem  attetafn  cflc  de  IT 
cam  exit  abvtero.  efle& di(pofitioneitifantis,nenali 

VNfatur  er?o  w liniatur  quidaliudlardat  ipfum,aut  ftrifta 

donee  mamfefle  wduretur  cutis  e-  num  £ extenfum  m opaco.  q>  (i  to 
g balneet  [ culefiat ] C7"  ab  burnt  di  nealicuiusnociuilardatur  in  fbm- 

<•***  >yuuuietw:cr  medio-  nictate , papauer  in  cibis  & ferculit 
h nec  ei  e cnltgatnrafafcieturJl  «us  tn.fccatur. 

‘ L *J  ' Ktiliui  tamen  effet  multum , ^ 


1 1 lbuedd 
In  muled 


cl'  nau  - J.  ntdgis%necejfarmr»jie  aliens  m- 

fo  ‘ ‘ 


fc.'tiui  fa- 
il. m:  m 
tuui 


Cumligabirar  Sc fa/ciabiturip-  fanttum darctur  altqmd ad  come 
fe  in&ns,  vngatur pr.ns oleis ftypti-  dendum,excepteUle fob, donee 

n ditatis,ad  mundificandum  ipfiim  a haif*er,t  denies  fuos.  >•  . £ 

fbrdibus,&  ligatura  eius  ftnngatur  Nam  cumdatureis  ahuj  ctbus, 

temperate.Et  Gale.quidem  iuflit  q,  rtum«dhuc  laaantur.quemadmo- 
puer  natusfuperafpergaturfalctri  dum  faciunt  nunc  holes  remonis 
to.  Nou  tamen  permutarur  multu  nra:  in  regimine  fuo.hoc  quiire  ext 
• fuoerc  lac , quoniam  cormmpctur  « morboru  in cis : adeo  cp  cua 
in  ile  ipfius  dtgeftto.  conungit  indc  mors  ftequenter. 

S7  Nee  eft  etum  ei  logo  tempore  Et  cum  fitrget  a fomno&exci  90 

prohibendim  lac, quoniam  piper-  talnturf[necepitetur]  ad  uiden-  j^u”er 
eJefieret  mde.  dum  lucem:  miter  etum  quod  m 

Puet  eft  laiftandus  mediocriter*  fbieiat  aflra  in  ccelo.lndeat  etsam 
temperate, noautem  egeeftiue,  qra  die  colores  Darios  CT  dsnerfis , *«[££ 


comimpeturindeiac  aflumptum 
non  eft  ctiam  paruum  lac  dadmn, 
q quoniam  fupcrcalcfieret,  & confu- 
meretur  indc. 


quatemosfin  hoc  excitetur.] 


Hoc  quidem  prqceptum  eft  ad 
excttandum,&  cxercitandum  vi* 
12  Suntq  tolenda  (T  "Sit  and  a om  fum,necnon  etiam  &confonandfi 

nia  ipfnm  ad  tram  excitantu,  & ipftim  ex  ipfius  excintanone,&hoc 
itjdfimmimfeiiMu.fiaim 

Heist  quisfomnum  prouocare  ,po-  &in  opcrationc  eft  attentum . pro 
i plan*  Sc  tiatwr firatus  cm'  [ cap  ax,  & U-  tan  to  cum  excitabitur  a fomno,co- 
mollii  tm  fat  hi  in  loco  opaco:cr  impona  gment  ei  magis  loca  luce  & clarita- 

tione Jorum  feu  1/tgiharum  inf  an  „ cccIum,&  aftra  cius  infpiciat : & 
tut  contmgertt  ei  alt  quod  noett-  quod  videat  1 die  colores  plurimos, 
men  turn . . & diuerftw. 

Et 


eidere . 

F 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

® m [f t Uquatur Jemper  alte  qui  apofiemati  u ariel a feu  exitur d el 

l<Vh  cm^j (tut  ?*<**»£  habebit  accef-  dem  contingently  ] 

ipm  fint  fum  ad ipfHin , cum  uoluent  qua  cum  attrachone. 

ip  fum  infbuere  O'  ajfucfeere]  ad  Non  quidcm  decet  ininucrc , ac 

ucnt&tb*  Uquendum.  pharmacare  pucium , ctii  fi  occur- 

Hoc  etia  prfccpmm  eft  ad  exei-  r3t  cxigcrntla  cx  "atura  ™rb<>  do- 
tandum  organum  auditus  ipfius,&  n««anfiueritineo*tas  puennx  : 
difponendum  ipfum  ad  loquendu.  ?.uod  co^.g«anno  xmj.aut  xv. 
& hoc,  quoniam  de  natura  pucro-  ^urnautc  dixit:  nec  refiftatur  apo- 
rumeft.q,  quern  fermonem  audiue  ftcman  Var!o[?  fcu  «ltur*  cldcm 
rint aflimilam : ficut  et.am facit a-  connnK“<a|n attradione:.?no- 

roproculdubio  cjmd  intcllcxu  per 
hoc,qd  dint  cum  attraftionc.Nam 
fi  per  attra&ioncm  i n teller  it,q>non 
procurctur  tradus&diuerfio  mate 


uis , cum  recepitdodnnam  fermo- 
nis  hominis. 

Et  ponatur  mel  in  ore  elm , li- 


■ fa  c*i 


w niendo  O fricando  ex  eo palatu  , fix  ad  partem  aliam,5coppo(itS  me 
?in?iu*i,cr  luieu.tm  etm,  O ad  bf°  aP°ftemofo  per  phlcbotomia 

ru>0[  jliqutnti*.  prjma 

cantificarionegcnerali , qua 
Hocquidemtotum  eft  adhoc  de  phlcbotomia  fecerat.  Si  verom- 
▼t  fit  facilior  ortus  dcntium,&ad  iu  tcllcxit  per  hoc , nc  fuperponantur 
uandum  cum  ad  loquendum.  roembtis  prxdiiftis  medicinal  attm 

„ « « fiT,^ , ^i^iasssar 

quatemu  tpfm  naji  oppilatioes  a-  cam  eontingunt  eis  apoftemata  Sc 
pertantur  O' mundentwr.  hoc . n . variola:  didbaquidetn  Arabicc  alze 

r edit  fi  cat  o'  clarificat  uocem  Iu-  * ,mmo  ^r^lai1  boc  eft  vtihus 

r.mOu  r maq,s  eonfcruandum  in  puens 

i e ettamjenjut  emt,crcH  - m ^ultis,  ratione  fupflux hurai- 

1 hoc dilatat pettus  , O'  anhehtum  ditatis complexioms  ipforum. 
bonum  facit.  n- 

Quia  iuflerat  leniti  os  & palatu  -£g''T  conualefcenmini . 
ipfius,  prxeipit  nunc  q>  in  eo  fter-  I Ketetnualefcentesab  agrt 
nutatio  prouocettir  &aitq>  fternu-  1 j tudine Jam  exijiant,  corum 
tatio  prodeft  lenfibus,&  hoc , eo  q>  tamen  corpora  non  funt fortia.fed 
arebi-um  mundificat  cx  hocet  co-  UUtaJlcM funt^debdes  immu 
fertvoci,&  anhehtum  mundiheat,  , , 

co  tp  meatus  cios  muadificel.  “ m’rl"  . 

»4  E,m«fU'h.<.m,S,o-eb* r “‘J’H 

f , r , Hanotneorumcorporibui.l 

maciam,  donee  ad  atatemadole-  q,loddixit  dcconualcfcentib’a 
Jcentia  peruentrit ; nec  refit  at ur  m0rbis  eft  pa  fc  notu . & hoc , qm 


t 

o feu  nS 
hat  diucr 
lio  ad  co 
trarium 


L 


M 


9S 

a dom* 
aniiquatf 
apti  cads 
re,iqb*re 
maferut 
aiz  debi* 
lei, & cor- 
j>a  ipfoni 
linguleflf 
pmuu. 


Digitized  by  Google 


Pattis  ij 

A Jpforfi  corpora  flint  debilia,&parui 
iauguinis : & uircuccsquide  fcquu- 
turdtlpofuioncm  ip  forum  corporu 
quorum  (unc. 

96  St  out  cm  manes  O' extenua- 

te corporum  tpforum  fluent  longi 
temp*rtf,oJ  ebronua/educantur 
paalatimad  confuetudinem  pro- 
pnam/iec  fiat  hoc  fubtto  O'  fie  Hi 
nanter.fi uero  emaceratt  fluerint , 
O'  exttnuati  in  tempore  breui, 

B bC  ] reducantur  celenter 

b cd  mul  adfolita : eil  nibilomtnm  grada- 
93  c * tim fubuLiandus, donee  euafiocor 
porn  tpforum  fit  mamfefia.  . , 

Hoequidcm  pnreeptum  eft  dc 
roodo,quaIiter  reducanturconualc 
feenterad lolita.  vndc  inquit,  qjfi 
macies  corpqrum  iplorum  fucrit 
longi  remporis,&c.3c  eft,  ac  fi  dicc- 
iet,q>  fi  paffus  eft  morbum  chroni- 
cum,cft  paulatim  Sc  gradanm  redu 
cendus  ad  cibum  lolitqm:cftq;  per 
longum  tempus  in  hoc  augmento 
gradatim  incedendum, donee  redic 
C rit  ad  confuetudinem  lohtam.  Qui 
vero  breui  teporis  {patio  partus ell, 
fit  translatio  cius  maior,3c  I breuio 
ri  tempore:  itaq>reducaturciti*ad 
lolita , § conua’efcens  ex  chronica 
jraffione.&infummafit  temp*  ci* 
in reducedo ipfum adfolita  /anita 
Karqualead  motlim  fadum  tepo- 
te  morbi.Sun  t tamcn  neCeflari  j gra 
dusinredudione  conualefcftisab 
rgritudincad  lolitam  faniratcm,fi 
11c  merit  morb*  chronicus,fiue  acu 
tus.&  hoc  intdlexit,  cum  dixit : eft 
nihiIominu*gradatim,&c. 


(.  Tra£hj.  186 

Deturergo  eiparum  txcibo,  f> 
tfut  tamen  laudabtlis  fit  uirtutu , 97 
O'  chjmt. 

Sit  ergo  cibus  conulafcctis T fgri 
tudinc  I parua  qti  tatc  fumpt*:  fitq  •, 
virtutislaudabilis.&boni  cliymi,cu 
iufmodi  flint  viteiii  ouoru.  Sc  teftes 
gaIloni.il  f.  n.opo  q>  ttn  podui  lan- 
guinisgnet'ei  eis,quantu  ipfa  fuut. 

Et  fit  tn  tjuiete  o’  tramjuiUi- 
t ate,  to  quod  e or  urn  membra  tent  ** 
rafint  o'  mollia , reShficentw $ 

eorum  amma  bonoc[confirtio]o' 
laudabtL  fede.o'mtntfirentur  eos  E 
or  om  at  tea, O'  omnes  floret  Lauda  f 
bihs  odor  is  ,0^  [gaudeant  O'  La  <,u.'o°  ° 
tcntur,o~  tpfos  exbilaranttbus  re  ftr*n?ei* 
Ihficentw,  [o'  uitent  meditate  IfnficSn* 
nem,o'  triflitiam.O'tngredian-  f„oren? 
tur  tinat  in  balneo:  nec  tamen  tbi  nec,  fortf 
dm  e [ fedeant : o'  ungantur  ibi  ££c1tio, 
membra  eorum  oleis  comementt-  nctP  ^1C* 
but  .non  tamen  cum  forti  firicatio ~ mfter!  n* 
nt.nam  hac  eff tciunt  tn  ett  adore  }fta  6ci“' 
tnndturalem.  J t dcrc  dfbi 

Hoequidcm  totumeftperfe  no 
tum.coniprehcnditurquidem  hoc  ~ 
totum  in  tnbusprxceptis  feu  cano 
nibiisynbus.  Quorum  primus  eft,  mfbra  ip 
ne  fbrtiter  exercitentur,  fitq.inten-  lb*dolei< 
tio eorum  potius  ad  quictemqad 
motum.Secunduscft,  vteorum  ani  inu8al 
ma:  leu  virtu  tcsfaluen  tur,  Sc  cofbr 
tentur  cum  omm  co,quod  erit  pol- 
fibile  per  auditum,&  odora  tu . Ter- 
aus  cft,vt  eorum  corpora  redificcn 
tur  cum  oleis  lrnitiuis,&  pci  mgref 
fum  balnciinpiIlis,Teltinis,aqua 
tcpidaplenis. 

Re- 


Digitized  by  Google 


Canricoriim 

Regimen  fenum.  quidem  calidas  hulc  contranerttn^ 


99  “T  T ires  O'^irtutts  fenum  re 
trocedunt  omm  die&etia 
mtnuuntur. 

Quicquidcftin  (cnibus,exiftit 
in  diminutione&confumptionc.& 
ob  hoc  dixerunt,  q>  Cenex  fit  homo 
corruptus,hoc  eft  q>  fit  in  via  conu 


& eft  mediana  humoris  prph&i  in 
lenibus.hoc  autem  veru  eft  vt  pluri 
mum.  Vidimus  nihilominus  quam 

E lures  ex  (embus,  T quibus  fuit  mot 
us  ex  citrina  cholera  gencratus. 

Nee  prohibeutur  eis  tot  Alter  I0* 
phIebotomia,  f um  l/Ji  fuertt  eaf 


ptionis:&  iuuenis  eft  homo,  qui  ge  immo  mmuatur  etiam  in  hoe  cape 
neratur.hoc  eft  in  via  gcneratiois.  fxaaenarius corpulent™  fuerit 
100  Vnde  detur  eu  fortu  abut  in  ^ ^ a„„t/uc  abuU 

pttrua quantitatefumptuo.  cjiu  f.  ^ ^ 

non  dfgrauet  membra  tpforum.  ^ yM  prohlbedtHrtamen  tlommno 

H in  regMnine (^um'fimibTur^  fMtbotomuex  eephAica,  erfe  L 


pto  pofitom  cibisconualeftentium  erit  eius  regimen  bene  ordmatu. 
ab  ^gritudine : &cftq>  fitcibusillo 
ru  ilJc,qui  in  parua  quantitate  fum 
ptus  nutriat  muItum.&hoc,quonii 
commune  eft  vtrilq;  neceflitas  mul 
ti  nutrimenri  cum  debilitate  virtu- 
Et  fuper  hoc  ingeniauerunt  fe 


tis 


duobusingcnijs:quotum  vnum  eft 
g,  fit  cibus  corum  ille,cx  quo  parua 
quantitas  multum  nutriattSc  (cefi- 


Minimequidem  eftminutio  (an1 
guinis  prohibenda  in  xtate  firnili 
ci,quivfus  eft  ea  in  adoleftcntia  & 
iuuentutc  fua : immo  eft  bis  in  an- 
no minuendusetiam  lexagenarius, 
fi  vfusfucrit,&  fi  fuent  (angmneus: 
eftq,  minuendus  vcre&autumno. 
non  tamcn  minuaturde  ccphalica. 


ia  j o,,  " quod  idco  iuflit.quomam  lenu  ca- 

Jum  eft,vt  comedantparumAhoc  1.  f ^ fri  ida>Eft  autc- 

plunbus  vKibus.  vnde  melius  eft  * Y ^ ^ d mfr 

ftnes  comedanr  ter  inter  diem  &no  ,!  { exagenariisbis^inannomimia  v 
I fkT  *fi.cct,amfaciant  Pucnl*  tur,& potifii mein autuiuno.&  hoc  M 

eft,ficutdicercrurq>  cibum,quem  f ,,,  

confueuerunt/umerc  vna  vice  vel 


fiqdcxagenarius  bis  in  anno  minua 

, „ tur,&poti(Iimcinauturono.&  hoc  I “ 

eft, ficutdicercrurq,  c, bum, quem  fam phIebotomia  Ii0ncx.g,f 

confueuerunt/umerc  vna  vice  vel  ^ poreadconfetuationcfanr 
duabusjfumant  tnbus  vicbus.  tatis>nc/ctiani  ert  tunc  facieda . vii 

lot  Et Ji CHACUtintw , neejHtUjuam  inillo  cxeisfacicndacftphlcboto- 

r/iij/rrj  educator:  fed potiuo  dimit  mia  con/cruationem  fanitatis. 

> rA-  ' . i „ cui /olinfuntcontingcrc  morbi  ex 

tatur,cumjit  m eorum  corpora  fangume  )U  fine  vcr£&  in  prkipi(> 

median a.  zftatis.  Et  in  fumma  mimme  con- 

Hoc  quidem  eft  noram. nam  efi  gruit,vt  fic  vtantur  phIebotomia 
fuper  complexionem  fenum  frigidi  Dibentes  aquam , ficut  bibentes vi- 
tas dommetur,timcndum  quoq;  & num'.nec  habitantesin  climate  call 
opinandum  eft  cp  fuper  iplum  nu-  do.ficut  habitantes  in  frigido,&  tc- 
■morfrigidus  dominctur,  & humor  pcrato.Regioncs  cnim,  qux  funt in 


Partis  ij 

A climatibusTpatis.fufltmagisconue 
nicntcs  cx  cis  ad  hoc,vt  ha bita  tores 
earum  vtantur  phlcbotomia.  Talta 
autcm  climata  June  ilia,  in  quibus 
vercftiongiuscx  quatuoranm  te> 
l-Qata  poribus.ex  quo  patet,q>*  quartum 
c'lima  miniifte  (it temperatum : co 
quod  autumnusinco  ptoducaf.qd 
v uidetn  eft  fignum,cp  ci*  habitant) 
dechnct  ab  atquali  tatc,3c  rparoento 
- licut  inquit  Gaienus. 

toj  Cltm  tUMn  perueneritad  fe- 
ptuagefimum  annum  , minuatur 
fevtcl  in  anno, nee fecundetur  m to 
etiam  m corpulentis.nec  etiam  eft 
ex  tunc  de  mtdiana  mmuendus, 
tyfi fieri t corpus  eiuttjuafiplt- 
nS . ynde  cum  procejferit  in  at  ate 
stmplms  cjut^  anms,  mmuatur  bis 
de  bafilica  m duobm  anms. 

' Inquit.vt  minuatur  feme!  in  an- 
no illc,qui ad (cpruagefimum  an* 
numpcruenerit,de  bafilica  tamcn, 
non  dc  media  na,eo  q>  colligantiam 
habeat  cumccrebro:ipfa.n.compo 
aitur  cx  cephalica,qua:*  ft  fuperior 
in  bracbio,&  cx  bafilica  quae  eft  in- 
_ fcnor  in  eodem.  Praecepi  t ergo , vt 
* ftptuagenarius  minuatur  feme!  in 
auno  etiam  vfq;  quo  confequatur 
icptuagdimumquintum  annum . 
hoc  tamcn  totum  eft  contra  ratio- 
ncm,&  tranfgrdfio  prjccpd  fenran 
di  in  arte  dc  piilcbotomia.Ego  nihi 
lominusconcederem  ci,(i  morbo  ci 
dc  contingenti  diet  neceflaria:  veru 
in  rcgimincconleruandifannatem 
corn  prohibco  eis  iplam  abfolute. 
J04  Poft  bac  autem  atatem  eft  eis 
omtnno  phlebotomta  prohtbenda. 
mm  obeft  multum femoribue,  o* 


■*Tra£t.j.  187 

decrepit  is.  n ec  etiam  Junl  eorum  D 
apoftemata * [mitiganda;]nec  eft 
etiam  attr afho  in  apojfematibus  end!?0"1* 
eorum fortifeanda. 

Hoc  totum  eftratioedebifitabs 
corporum  ip&rum.Eft  etiam  vere- 
da  fortis  attraclio  in  apoftemarib* 
ipforumiqm  augcrcntur  mde  i'tm, 

Q>  ducetft  membra  apoftemola  ad 
morcificadonein : & pro  tanto  non 
eftmmuendus  quispoft  annji  fc~ 

ptuagcfimumquintum. 

Sunt  nth  do  minus  mundiftcan-  ioj 
di  cum ficat tone  cr fudore,  den- 
tur % «»  b [fugues  f ficus per  m- I . 
teruaUa^cr  mundificetur  etiam  pti&b  c 
cum  cibis  molhficantibus.Deftru- 
£ho autcm  eorum  cum  medicinu  ***" 
eft  emnino  prohtbenda. 

In  corporibus  autcm  fenumau- 
gentur  (uperfluitatesratione  debi- 
ts digeftionis  lpftrum.  pro  tS to  eft 
cis  necdlana  cuacuatio  eius,  quod 
cx  cis  in  tertia  digeftione  exiftit^efi 
magna  fticatione,  & balnco  tempe 
rato.Docct  etiam  <j>  venter  eorum 
mollificetur.continuandoefum  d 
borum  mollificandum.ficut  dixit:  » 
no  tamcn  cum  medicmisfblutiuis, 
coq>  non  beneferant  & transferee 
eas. Gaienus  autcm  iuffit , vt  in  hoe 
cafu  fumautur  ficus  pingues  inie- 
iuno.Iudit  tame  vt  vfus  earum  mi- 
nuatur: eo  q?  oppilationcs  facia  t.  3c 
hocintcllexit,  cum  dixit,  denturqt 
cis  pingues  per  interualla.  Aut  for- 
litan  intel!cxit,q>  demur  eisin 
potu  pinguia,perhuiuP 
modi  ficus  pin- 
gw*. 


c cetpil 
«eutri.T. 
«j3  ! vno 
jr  fhio  e 
ianu.lct 
«lio  116  . 
io( 


Canticorum  . . * 

, • • .,r„ni(M  cius,&noniniJijs.Vn4einqiiiv®  » 

G Hcgitnen«{ «u9,cuiusfd  curahuiMMumcndaercuraipfb- 

«P>  eft  diminuta  in  aliquo  ex  ratm'  rummctmorbnru  :ncc  eft  driain 

bris.&lin  non  aliisj-aiit  in  hoc,ficut  rdcrcmusconfcquetcr  ia 

aliquo  tetnpoi e,oC  cutis ipforummct  morborum. 

non  in  a i Regimen  eius,  in  quo  apparent 

8ngnJfu;ur,morb,. 

temDtre  determinate, cm  ■ • . 


es'.iVuf 


C / empire  determinate,  CM 

rtti 

ratmerlnm. 


imp" determinate,*  m dicuim  »» 

,«*»  «»  p d ** 

" L. /L/xmiim nirfiab- 


rotmerbtm.  ‘'T,  '<4  l*dri*fcL  SirfTS. 

Si  quis  aliquo  tempo  repatiatur  /«^er  mar  bum  pit  arum,  [fre  folioM 
determ  s n ato,c  u re  tu  r - pnufquS  per-  bcatur  attente  aduentM6]em,que 
ucniat  ad  illud  tempus:&  Hoc  tadiu  CCCMltd  eft  can  fa  in  cerpore^ 

donee  liberctur  ab  Sgntudinc  fua  U • (Mtt  aufcraturjriupju*  *• 

• JJ  lo  tempore.  . J.,70*jur  iam  autem  retuli  qutd 

107  £/  ntretur  cum  "»‘raruem'  \ccldens  appares  in  c «w 

* ro»f»enr«r  illo  ttmfm , & / Jutniuittmen 

CT  commuta  tempos  pro  tepert.  pore,  CT  7 & euran^ 

iCurari debet qui  patitur  aliquo 

tempore  cum  contrario  cius,  quod  eft  de  eo.faciende  ceJjarecM, 

generatur  in  illo  tempo  retquali  di-  ^ fflW  fX  retulimMS  tn 

Tat  <p  cum  quis  feurabitur  fic  tern-  J ^ 
poie  praxedente  motbum,erit  qui-  *r  J 

dem  lecurus,q?  non  gcnerctur  mor  _ . ^ rftuierat  regimen  ehls,qui 
busin  to  illo  tempore.  vndedt,ach  pati^r  in  vno  tempore  & non  in  a- 
dixiflet,<ption,cft  dria  inter  ambas  |1Q  salliusdui  patitur  in  vno  ex  md 
curas , njii  q>  faciat  tpe  pratccdentc  puis>&  non  jn  alio.incapit  nuc 
morbum  illud  idem,  quod  cnamra  ce<nmen  (ani,  Inquoappa-  ^ 

ceret tcmpoie  morbi . hoc  quidem  #j> ■ jj  f,gnls  prognofticis  fup 

J intellex»,cum  dixit, & cominuu  re  juturam  m0rbi  gencrarioneni.Pro 
pus  pro  tempore.  iamo  ,nciuit ; prohibcatur  attente 

„ si  erve  alt  nuts  pattatnr  in  all  aduentus  cius,&c.ac  ft  diceret  toha 

,0S  jsassssrsr^s 

Crreetpiatnr  enra  eim  ex bis  qua  ^ (] ; [u?clim  apParetI  cor- 

coliigam  in  curis  morborum , do-  fam } fignificant  fuper  morbu 

pec hberetwr^r mantlet wr ab </-  futanuntproPter quodimn o^rtet 
J ca  iterate  in  hoc  loco.Oftcrenaau- 

^^feceratmentionemdecu-  ^^bSSSSSSi  - 

ra  eius,qui  patitur  in  aliquo  tempo  mPmorborum.hoc  au 


Digitized  by  Google 


Parris  ij 

A tibuj.it  ob  hoc  vtendum  in  ablatio 
necuiuslibet  cauf\-,  cuius  apparent 
propria  ftgna  in  corpore,  his  qu$  rc 
reremus  in  parte  cuiationis  horum 
Canticoruni. 

c Henira  Tr^atus  found  iis*-£Pracfticae 
cpntucii - Deredmftione  fanitatisin 

nwn.  fgris  cum  cibis,d£ 

. medicinis.^- 

OfhjHam f [ergo  ferua- 
ui  content  a Jubgenere] 
cofer nations  famtatis, 
nunc  inetptam  loijm  de 
fi  cur  a ipfius  morbi,  cr  hoc  quidem 
eji  umtm  ex  genertbus pratlua . 
Hoc  autem  jit  obuuwdo  ei  cum 
Jut  contrary  ;ut  fi  fiurit  mor  - 
but  ex  caliditate,cnretur  cum  fii- 
gtditate,cr  e conuerfi : cr fifue- 
rit  ex  humtdttate  ,curetwr  cum fic 
estate, cr'e  conuerfi. 

Poftquam  Iocuri  fumusde  regi- 
mine,Sc  conferuatioe  fanitatis,  nuc 
quidem  loquimurfupir  igenio  cu- 
rationis  morbi . Di£la  autem  I hoc 
capitulofiibvno  genere  comprehc 
C dunrur:quodcft,vtobuierurc6tra- 
riocumfuocontrario.  Vnde  dixit, 
qj  canon  in  hoc capitulo  eft,  q>  ince 
aatur  in  hoc  genere, ficut  iufltt  Hip 
j>ocratcs,curando  ft  vunm  contra- 
rium  cum  fuo  contrariorita  cpfi  foe 
lit  morbus  ex  ealiditate,  curctur  cu 
fxigiditatc  contratia,  & e conuerfo: 

& h ex  humiditate,cum  ftccitate, it 

e conuerfo. 


Tra&.j.  i 8 8 

nem  ex  oppilationt  fiat  apertio, 

]donec  eim  malitia filer it  re- 
Elificat  a.cr  lent  to*  corporis  ntet- 
ua  exafjeretur,  cr  fimslster  ajje 
rttas  lent  at ur. 

Quia  vnum  contrarium  eft  cn- 
ra  a 1 tertus  contrari  i,fu  i t q uidem  nc 
ccflariumq,  fitcuta  repfetionisefi 
euacuatione,5tcura  oppi  lationts  eft 
apenione,ite  con  ucrfo  :3c  cura  aug 
menti  cum  diminutionc:  & cura  a- 
fpentameum  lenitatc,  & e conuer- 
Ic^tt  fumma  quidem  in  hoccapit. 
cft,quomam  oportet  q j numa’co- 
trariorum, qua;  font  velut  radtccsl 
curationc,  fit  fecundum  numerum 


D 

a & diraf 

mufqcF  t 
micro  id 
ditil  t,i c 
oppilctur 
qd*4  apex 
turn 


t Curetur  ergo  cerebri  repletio 
cum  enacHatione,crfic  fiat  de  me 
brst  alf s;cr  m patient  e obturatit 


.....vuu.iuhi  uurnerum 

ipccicrum  morborum , caufaruxn, 
& accidentium.Iam  autem  font  no 
t?  lpecies,  qu^  cotinetur  fob  iftisex 
c)bis,compicxione,& operadone.de 
hxc  quidem  font  velut  radix  in  in- 
geniocuratioms. 

Rememoratio  fpecierum  rat/ 
dicinarum, 

Hlc  quidem  factam  memo  * 
nem  medic marum  htsmo- 
res  educentium  per  feeejfum. 

Quia  vnafpecies  morborum  ap  F 
propriatorum  membris  ftmiliu  par 
ttum eft  morbus  cum  materia,  auc 
ft  ne  materia;  Sc  q u ia  cura  morborfi 
cum  materia  fit  cti  cuacuationc  bu 
moris  peccantis,  quij  fit  cum  medi- 
cinis  cduftiuis  altcranribus,  ft  con- 
ttatijs  eiuKille  vero^ui  eft  fine  ma 
tena,curatur  fblum  cum  altera ti5e 
mala;  complexiois  xgritudinem  fa 
citntis:foit  quidem  neceflitatc  coa- 
(ftuSjVt  in  hac  operatioe  referret  me 
dicinashocfttcicnte^dccdam  medi 


Clou 


Digitized  by  Google 


* * Canticorum 

G cinas  eutantes  morfeos  officiates,  i . ma,ufque  ad  unum  kirdt . hatet  K 

/T"  J ./I  rill  m — * " * 


I ClIlU  vUWiilta  immA/auu4v«**w,  . . 

efficien  tcs,quod  eft  contrarium  ci*. 
Incuepitautcm  in  hoc  a mcdtcims 
edu&iuis.vndeinquit:  Hicquidcm 
faciam  menoonem  mcdicinaru.hu 
morcm  educendum. 

4 , ruder#****  itLamfiper 
domtnatur  dujua  complexu , (T 
habentem  potenttam  edueendt  4- 
UtjHem  humor tm , £T  habentem 
ytm  aperittuam,  *ut  mtlUficdti- 


etiam  potenttam  fuper  alios  humo 
res . emus  qutdem  reSltficatto  Jit 
cum  cotoneifjne  Udat  Jhmachu  , 
CT  hepar. 

H$c  quidem  raedicina  eft  ex  for 
tioribus  &nouonbus  cholcramru 
beam  educcnubus.&  cum  hoc  q>  e- 
ducit  choleram  rubeam , valei  eoi 
.r-f  nr,  . dominium  (uper  alios  humorcs.  8c 

him  aperittuam,  aut  molujicdtt - ac  (t  diceret » q>  fi  poncretur  ah- 

uam,cr  habentem  potenttam  to-  quancuium  ex  hac  medicina  cum 

virtus  illius  cdu&iui.Et  dofis  ci’cft, 
ficut  dicic  a tertio  vnius  darhan,  vf- 
que  ad  darhan  fcmis.Eius  autem  rc 
ctificatio  communis  & notaeftcu 


«t»'^  ■'  ^claudendt, d [ O' 

b & aperittuam  oppdattoms , O'  attra 

d.,S'-  cltnam  ] e [ CT  exiccatutam,aut 
durJdiA  (anatiuam  carms  general tuam, 

apettum , -y irtuttbus  fecundts,i T terti/s .J  • ce  {J.cjt  b,c  mentioncm.funt  peru 

t^aurahe  Refertcx  his  medicinis illa,qux  -fi.- u™- r-afu  nam  franeunt &rc 
fiemalx  complcxioni  dominatur, 

t - 1 - _ _ r. . C f Ci  .4  a i tltrA 


di  IlClUdi*  U/Ul^l^UUUt  I 

a aut  ab  douccalterctipfam  :&fidcnatura 
fter(illi'fua  non  educataliquem  hiimorem 
cjtm5.V  font  huius  mediemx  notx  in  pn- 
qi’het  vir.  mis  virtutibus . Ex  hiscriamrcfcrt 

uite  gnan  jnoJbficantes,apcticntes,vrcna-s,& 

i'  *SSf- . putrcfacicntes,claudenres,  oppilar- 
C 'j  tcs,exiccatucs,&facicntes  nafcicar 
didi,  & nem.h?  autem,  & his  fimiles  not* 
hii  Cmi-  font  in  virtutibus  fecundis.  Si  autc 

1«  Aim  f habentes  operationem  in  toto  cot- 
“1*2  Porc  habcant , & fpccialcm  in  vno 
& q hnt  & determinate  membro , dicuntur 
tmii  ab- habere  virtutestertias.  , , 
iq,  fcciid) 

Remcmoratio  folutiuarum 
cholera. 


ipfe  fecit  hie  mentioncm.funt  pert 
tiha  in  hoc  cafo.nam  ftangunt  &rc 
mittunt  malitiam.quam  i pfa  infoc 
ret  fto  macho, & hcpatiiSc  etiam  tol 
lunt  & remittunt  catorcm,  & Tflam 
mationemjpfius.  Laudabiiius  au- 
tem eft,  q?aliquantulum  raftifice/ 
ex  omrnbus  latcribus  fois,i.in  virttt 
tibuseiusprimisSc  ccrti|S.itaq?flon 
intendaturexeafopafluus  nuxus, 
ficut  habetur  ex  dido  (uo.Et  nenu 
far  focit  idem  . nam  ipfunft  fiangit 
& uemittit  calorem  &ficatatcm  ip 

fius:&  fuaaromaocitate  realm  no 

cumcnto  ftomachi,  5t  hepans . Et 
maihche  etiam  eft  laudabilis  ho- 
iulmodi  radooe. 

Detur  autem  ex  aloe* [fils <■  6 
dam]  unum , Cf  Ji  fisertt  necejfe  ‘ ^ 

or  I . ; fir  cant 


1 Duett  autem  fort  iter  chole-  aum j unum  j>  j--’ -j /*  g rtf 

Y*  ram  rubeam  fcammonta.cu  ^dupliceturpUm  tlM]cumfte  out 
imdoftsejla  tertia  mm  drach - tttlmh^conuententibu*\- Ji«e 


Para's  ij.Tra&j.  289 

A tar  mult  tun  ex  it,  rettificetur  cu  Myrobalani  guidem  citrini  font  D 

hdelho.pumrm,  (y  trapacantho.  ^ct>iUorcs  alocrfout  nih  Joann*  dc 

Iaudabiliorib’mediciais  ftomachi. 
Hare  quidem  mcdicina  laudabi  radoneftypdcitatisipfbrum.  Dofis 
Iioi*cft inter omnes  medicinas  cho  quidem eorum  eftadrach  . 5.  vfq; 
leram  rubcam  cduccntesa  ftomr-  ad  drac.vnam.Et  pod  ipfbsdl  me- 
cho:&  hoc,  q in  cum  hocqicducit  duIlacafixfiftulx.cuiafTociantur 


port  ip/am  tamarindi. viols  autem 
in  hoc  cstetis  font  dcbiltorcs. 

Rememorario  foJucntium 
phlegma. 

DEntwr ad hoc dome .tj .ex 
pulp^  colocynthidis  mun- 


& euacuat  cam  abiude, conform  et 
ipfum  foa  ftypricitate,&:  ipfum  ab- 
ftergit  fuaamaritudine , & erpellit 
&caucithumorem  infta  fobftan- 
i_  tiam,&tunicaseiusimbtbitum.Eftr 
autem  multum  melius  fi  cum  fpe- 
ciebus  conuenientibus  mifoeatur: 

„ &prxfrrdm  fi  humor  cholericus  , * , n.  _ . 

* vergat ad  grofficiem  aliquara.  Lau  rectijicata  bacuio,GP fimt  g 

dabtlior  autem  compofitio  ipfius  Uter  fiat  cum  cucwnere  amaro  , 
cum  fpecicbus  eft,  quant  retulit  Ga  quod efi  ei  fimtle  in  hoc  operatto- 
k.fub  auftoritate  prioru:&  eft  hie-  „ ^ethficato  am  ponder e (in  ex 

tificauit:  in  qua  eft  magis  tj  medic-  cenHementt  ^ "oe- 

tas  aloes  ex  fpcciebus,&  minus  qua  Colocynthis  quidem  eft  fortior 

duo  tertia ipfius.Sfit  aucem  fox  fpc-  ex  medicinis  phlegma  cduceutib*: 

. cics  nots  in  hoc,Cmaftiche,  anna-  infort  tamen  nncfmum:&  idco  re- 


(flificatur  cum  bdeilio  & tragacan- 
tho.Dofiseiusdanic.ij.&danicqui 
demeftpondus  drach.granorum . 
Quidam  medici  ratiocmaci  font  q> 
non  debet  multum  teri,&  plures 

r , font  huiusopinionis:  & quidam  o-, 

® Eft  autem  retftificatioipfi’jficutdi-  pinantur  q?  dcbcat  bene  ccri. Ratio  j 
dt, cum  gummi  arabico,&  tragaca  dicentium , q?  non  debeat  multum 
tho.&bdellio.ipfum  tamen  eft  fblu  teri.cft  qih  tunc,vt  dicflt.eft  minor 


momum,fpica  nardi.  Sc  cafia  ligm, 
carpobalfamuro.&xylobalfamum. 
Verum  moderni  ponunt  dc  fpecie- 
bus  quantum  dc  aloeSSt  hoc  intelle 
»t,cum  dixit: & ft  foerit  needle, du- 
plicetur  pondus  illud  cum  fpecieb*. 


tiuum:eft  tamen  nihtlominus  ipfi* 
corrediuum , quomam.  infcrt  fre- 
quenter mordicadonem  in  uitefti- 
nis,&  dncfmum. 

7 Et  (x  mjrobalams  citrmis  of- 
fer atar  in  potto  tone,  i . O"  tantun- 
dem  offer atur  de  molts  .fit  etiam 
fiat  de  medulla  cafiafifiula , zy 
t4nwwdts,QJ  non  ampltm. 


ardor  Sc  moleftia,quam  infort  in  in 
teftinis,co  q>  inuoluatur  Sc  profon- 
detur  minus  in  inteftinis . Sed  ratio 
opinannum  q ■>  dcbcat  bene  tcri , eft 
quoniam  tunc  eft  minus  nocumea 
turn  ipfius, vtaiunt : Sc  hoc  racione 
paruitacis  pardumeius.  tudusauc 
eft  in  hoc  inniu  cxpcriedx,q  tom. 

Detur  autem  me . f,  ex  fide  m 9 
tro  CZ fale,nam  expellunt  phleg- 
Coli.Aoer.  OO  ma 


Digitized  by  Googl 


< '•  , //  Cahticorum 

C ma.fed dentur  tx  tvrbith*[darha  ex  cent  our  ea.hae  tgtbtr  txtrdfmt 

&d?a  S- J •«*"*  ‘iatttr  m fotH  > ftn4nti(r  m atJuam  c,trt»am- 

I potu i de  drcottime  fequalt.ii.\  , Verendum  quidcm  & pcrieulo- 

Tuibit  quidcm  eft  medicina  bo  fumcftoftcrreomnesiftas.fcuali* 

,UX“t,,•  na&laudabilis:  cuius  ad.oScpro-  quascxasm  hvdroPe,& Pr?femm 
prietas  eft  educcrc  phlegma  a fto-  “ ^cnt  dc  caufa  cahda:&  ex  eis  ma 
macho . cligatur  tamcn  fincerum, 
non  ex  cotruprionc  ipfius  caucrno- 
fum,&  perforatum.Sc  recti  ficadum 
cftcu  zmgibcrc  3c  maftiche.Sequa 
li  fm  Medicos  eft  pondus.  1.  darha 
Medicorum  antiquorum.  - 


10  Et  dentur  ad  minus  ex  agarico 

b tod?  hlddrba.r.(7'<fuatuor  ex  gram.'] 
ii . Sc  fifr  Agaricum  eft  vaide  laudabile: 
det  exgra  fceq;  lndigetre^hficatione,  quanta 
nuniL  adaliquamproprictatemciusillau 
dabilem . cdncit  aut£  humorei  grof 
fos.Sc  in  fumma  eft  ftcurior  omni- 
bus ah jsmedteinis.  Cuius  dofis  eft 
per  (e  ab  mo darhan  vfq;  ad  duos : 
fed  in  decodtiombus  ponunturda- 
rlian  tres.  Et  ipfum  quidcm  curat 
aquas defeendentes  adoculum  fui 
proprietatc  in  principio  defeenfus 
carum,eftq;meiiorSc  Iccunor.q 
fit  turbit.Granum  aurem  eft  medi- 
cina 


11  1UV.1U  Us.  V.UU1U  UllUil.lA  L A.  US  1U« 

giseuphorbium.&centaurea  quide 
videtur  laudabilioc  inter  cas. 

Rememoratio  foluentium 
melancholiam, 

DEtur  ergo  in  potu  ex  fene,  t% 
polypodio,ep 


. tpithymo,myro 

b atoms  tndis , & etiam  ex  fumo 
terra, W buglofa fecundum  qua-  1> 
tit  at  cm  quatn  ex  ea  e due  ere  mte- 
dens.ynde Ji  aqualiter  c r t'cperd 
te  earn  ~*elu  educere,da 
ex  UMfl  darhan  quin^.ipfe  to 

men  ell  fainter pertculofus , CT  Ptiu  ad  .p 
JW  '•  fam  edu- 

ucrendui.\  , cedi. 

Fortiorex  his  mediciniscft  lazu 
Ius:8c  poft  ipfum  cpithymust&poft 
ipfum  polypodium  : Sc  poft  rpfum 
myrobalamftrdi,& Kebuli.  Sene  ail 


e 
icon 


irbit.Granum  autem  eft  medi-  tcmg£  fumus  terr^  cducunt  hutno- 
cina  fortis  potenti? , infcrensanwu-  rn suiuftos.Ego  non  repono  buglof 
I ftiam  magnam:  necdcccr  Medicfi  fam  intcrcduccutes  melancholia  : M 
vti  talibus  mcdicinis.cumpotcftfc  ^ico  mhilominus  qMpfa  eft  cx  reft 

ftentibus  ci.  Et  vt  fit  ad  vnum  dice- 
re  , ncquaquam  eft  rectum  vt  dofi* 
omnium  Ivprum  per  fe  fumptorum 
fit  ^qualis.  vndc  cx  polypodio  eft  fu 
mendum  in  potua.v.  darhan  vfq; 
ad  vnc.  5 .fed  111  dccoftionibus  pona 

tur  ex  co  unc.i.&ponaturexepithy 

pondus  ~ynms  name  euvntroij  non  in  decoflionibus  a 
r ■ . J /dr  J.,U  lhan  vfq-,  ad  vnc  j.  fed  cx  myroba- 

anttqui , tantundem  ex  [ tithy-  |an;t  p0natur  ab  vneijs.  j. 


curas  inuenire. 

Rememoratio  educentium 
aquamcitrinam. 

11  T T ^Ae  quidem  medicina  e- 
'j[  ducunt  atjuam  citrinam , 
* mae  J.p»ndus.if. dame  c [lauretla, j CT 
pondus  yrnus  dame  euphtrbif  non 

d febri 


tmui , tantundem  ex  L w«7“  i^s  ponatur 
* mallo]rettificdto,JicHt  rettifiram  yique  ad 

e drach.i)  }t  fidm'  [dorba.i.]  * vna 


vneijs.  J. 
vneiam 

ynarn. 


Re- 


Partis  ij.Tra$.j.  290 

A Rememoratio  compofi tionis  malitia  cotnplexionh  illius  mbrbf,  0 
mcdicinarum.  fed  eric  citra  cam  diminura,autau- 

tsfdix  autem  yendica  ef  ftavltracam.  Si  ergo  fberi  cauda 

K jkpf&fw*.  aasssffiasas; 

JhtrctMT Temper  ymea  & ftm-  cam  jnhocdebilitct&rcmittct,qul 
'flex  medicina  in  omm  morbo,do-  uis  confortet earn  in alio.Quando- 
mc  eins operatto pander etur  :fmt  cjuc  etiam  coponuntur  diucrf?me 

nihilomtnm neccffaria  comm  ci-  dicin?fimulcxhoc,quon,an.mc- 
_ ^ _ dicinafpccialis,3c  propria  in  cura 

fojit  to  propter  illud  quod  nuc  die  it.  morbi  crj  t hort»bilis,5uaporis  illant 


Radix  erridica  effet,cp  vteremur 
medicinis  fimplicibus,  quaru  m ope 
rationesiam  funt  experts  & appro- 
bate in  cura  euiuslibet  morbi : nifi 
® cogt retar  Medicos  componere  eas, 
ppea,qt«ercferam  conlcqucntcr. 

14  Scilicet,  propter  m orlorum  co 
fojittonem  adtnutcem,CT' propter 
medtetnarunt  ada^uattonem , & 
dulcorattonem  malt  faports  & a- 
man  ipfarum , ad  tnu.tndnm 
earum  tr  an  ft  turn  tfi  fuertt  dtfftct- 
lis  & tar  dm , cr  reftificandum 
•g  difftctlem glutnton*tpfdritf  [yen 

must  ad  trls  flUentnm. 

Wins  fo*  ' . , , , 

Inncm.  Caufeqmdcm, propter  quas  nut 

C ncccflc  component  medicinasTbac 
artCjfuntcompofitio  morborum’di 
uerforum  & contrariorum  ad  inui- 


dabilis : & tuncerit  mifeenda  com 
alta,qu£ipfam  dulcoret . & ob  hoc 
foenint  compofi tij  medicine  vt  plu 
rimum  cum  melle  ;&  hoc  etiam  co 
fen  ad  confcruatiooera  ipfarum . £ 
Cum  etiam  vult  aliquiscpmedicma 
penctict  & tranfeat  ad  aiiquodex 
membris  corporis  duftancibtu  a vi- 
feeribus  & ftomacho,ciic  rmfeendat 
cum  medicina  fbcciali  alia,df  iuuet 
cam  ad  tranfeudum  ad  membrum 
illud.Erit  autem  interdum  vitt’me 
dicing  facicntis  fic  aliam  tranflre 
contratia  virtuti  principalis  feu  pel 
cipalitcr  inrentead  curarioncm . & 
ob  hoc  mifeetur  lepus  m arm  us  I ett 
ravlccrum  vc(ic£:  quoniam  de  na- 
tura  huius  medicine  eft,  q>  tranfeat 
eeleriter  ad  veficam,&q>  vlceretea. 

Et  medicine  habentespotetiamea 
randi  predicSum  morbu  in  hoc  me 
biOj&quibusvtimurin  curaipfius,  F 


cem.&pphocfuitneccffeCompone  tardequidem  ptinguntSc  veniunt 
re  mcdicinam  et  fimplicibus  & fpe  ad  hoc  membrum, Cvcficam . nant 
cialibus euiuslibet  ex  morbis  illls,  n3  jnicmut  ad  ea  nifi  pof f digefho- , 
exquibus  componitur  eompofit*:  neearfi  fa&a  in  pi  unbus ex  incm- 
ficut  exempli  gratia,fum  febres  c6-  bris  nutririuis.&ob  hoc  addifcu  cis 
pofita:  ex  humotibus calidis  & frigi  qd  fcftinat  tran (itu  infarum  ad  me 
dis.  Interdum  etiam  eft  neccfleco-  brflillud.$icctfacicdum  eft  in  me 
ponerc duas  fimpliccs  medicmastSc  dicinisvlcctumpulmonis.na  ihoc 

cafu  mifeenda  funfeu  confb’idati- 
uis  Sc  conltri&iuis,qus  vlceta  mun 
di£cct,abfbrgat,&  leuiittalias  non 
OO  ij  con- 


roc,  quoniam  medicina  fimplex, 
cuius  cxigcntia  erit  in  cura  alicuius 
fnorbi,uon  eft  in  eodem  gtadu  c4 


Digitized  by  Google 

3 y O 


. Canticorum 

G confcqueretur  pulmo»lcerarusm-  re:ficutcumeftneceffeomnes  teesK 
uamcinum  cx  prardiclis  mcdicinis.  humores  cducerc.f  melancholiam, 
jion.n.perueniutadipfum  ni(i  pnft  choleram,&  phlegma.vndc  diccm* 
digeftionemearum  in  cordc,hepa-  qiofficiuminhuius  opcrationeeft 
tc,&  ftomacho.Cum  enam  medici  xt  dc  qualibet  medicina  quemlibcc 
na eft difScilisglutitioms, crit  alia  ex  prxdiiftis  humorcm  cducentcfii 
medicina  cum  ea  milcenda,quxdi  matur  dolls  camplcca  :nifi  habeaf 
fponat&  preparet earn  ad  laciliier  medicina  propria,  & fit  compoGta 
gluticndum.Sunttamen  multoplu  proportionabilitcrexnumcro  com 
ics  caufx  compofitionis  medicina-  pouemium.  Si  ergo  petfe&x  doles 
mm,(jftntifta:,quasf.nonrctulit  1 carum  fuerittres,  fumauir  tertium 
hoc  loco.  Componunturautcm  vt  totius:&fi  dua^dimidium.vndccu 
plurimum  mcdicinx  rauonecotra  quis  volucrit exempli gartia cduce- 
*a.Lmor-  uetans moiborum, caularutn,& ac  rccliolciam,phjcgma,&melancbo 
*,a  eideminm  admuicem  cum  ’mem-  liam,accipiatdotemcopleta  Team- 
bro . & eft  ac  fi  diceret  q>  in  eodem  momx.pulp?  colocyntlndis,&  lapi-  * 

” membra cbgrcganfmorb*,  caula,  dri lazuli rcaificatorum,  ficdeccter  v.rturem 
&acc!dens:i|uacinterdum  omnia  £ rcprcflorumi&dabitconleoucnter  primi,8c 
gmficabunt  fupcrcotrariatnddpo  ex  torn  tenium.hxc.n.cnt  aorisco  1,Fr  vira* 
litioncm/cu  naturam  iplius.  pleta  illius  totius. 

Qujcdofis  debet  dari  ex  b[  v ,.u.  . & "Jin, 

medicim'S.  median? 

, Vm  ergo  f uerts  attentat  in 
<j,  foimi  - \_jcompofinoneJolHttua,  [po  , j qb«  fluut 

« t."S  ne  ordmem,et  mtmerum  mjrtmjkmach, 

»t  ft  erra,  tar  am  in  t ompofittone.^ccipe  er  '-[berberttjg fax ferri/nyrobala 
cQ^ipilfu  £*  CMrnProfrr,is  dofilmt , CF  deter  J acacia, cor all,,^  embhcijii-  licut  calc 

M qd  vu  minjto  numero  medicinxs  folutt- 


1J 

a accipe 
dofitn  v- 


ld  c]d  vi 

***  “*  ’ ^ not,  ficut  ^olueris  retlificatat,cr 

ftaifirit,  diuide  confequent  er  cert  is  portio- 

$£*  nibmdofes  earnm:  detttr  in  po 

lord  cum  tu  ex  ea  fecundtim  numerum  com 
bona  c6-  - * 


turn  armenicum  d[wei  terra,]  c T ^1aio*&^ 

C[rumexficu  arms.] . firiguUti a 

& delicca 

Myrtus  quidc  eft  compofitacx  *>o,fichd* 
fublUmia  ftyptica  Sc  amara:  llvpti  hic^apie 

. ca tameneftmaioi^amaia.&hoc  m’addu- 

pntati6e , ponentium  ipfam,0"  fie fiat, cum  d^q,  frigiditasin  ea  amplius  domi  cere  mtdi 
ueinde  di  fic  component  ur  ,quod  to  turn  com - necur  q caliditas.eft  cnam  maior  c-  ana^'J,‘~ 
pofitum prop, netur.cr fic  eompo-  iusficcKasmipliuifr.mditasmapr?  c 

7; ot'r  r ' . dictiduo  iaporcs  attcltanturfupcr  ci,  feoda 

lift  (Lt'in  fitaferuentur  necefiit  mpor  jpfius  ftccitacemi&ideoiplam  pone  1**™.  “T* 

c6p6mb»  opportmo.  musfrigidam  in  pnncipio  fecund! 

& pmilh  Meccflitasquidemcomponendi  giadus,&  ficcamiu  tertio . Eftautc  ^ 

dicUrOCb  diuerfas  medicinal  Ibluuuas eft cu  medicina  ventns conftndiua pun*  'c 
luuuaiu  eft  ucccfle  iiumotes  diuai'os  educe  extern  ftypticis . Sc  hoc  , qm  n u 11a  gi.i_rab*. 

uittus 


Di 


Partis 

A xtfttisfolutiuainifceturcumea:  cu 
tuscontrarium  contwgit  in  pluri- 
tnisaliorum  ftypticorum.  Dcfii- 
Itiach  autcm  aflerit  Galc.g>  exicccr 
valde.vnde  cftpofIibilcq?ciuscxic 
cario  fit  in  tertio, autetiam  in  pnn* 
cipio  c|uaiti,ciusau.tc  frigiditaseft 
• - fbrfita  in  tcrdo.Saporcsautem  ber- 
% bcris,&  mirobalanotum  funtcom- 
pofiti  ex  ftyptico  & amaroreft  tame 
maior  ftypticiis  q amarus.&  ideo 
comm  frigiditas  eftin  pnmo.ficci- 
tas  vero  in  fecundo.In  rumice,&em 
blicis  eft  ftvpticitas  fbrns.  & ideo  xi 
detur  cp  fngiditas  eorufn  fit  in  feed 
B do.ficcitas  m tertio.  Acacia  eft  fiigi 
da  & ficca:  cm*  virrus  eft  fimilis  vir 
tuti  fumach . Et  corallas  frigid*  eft 
& ficcus. fngiditas  tamen  ipfius  eift 
dcbilior  & minor  ftccitate ipfiu$.& 
confimiiesfunt  bolus  armenus , Sc 
tena  figillata. 

f cottar  Et ' C cnppaghmdiumfruigm 

tcrior  gia  draconu  ,et  galha  mu{cbat4,~]  CT 
ftis&fan  balaifjhatum frodtt  THtfid,  O'  a- 
guu  dia-  nelidtid  indtca,coridd/itm Jicenm, 
cucMmec  pltWtdgmeJjaC 

fcgallu^  .n.flypricd fimt  in  all  tone fita . 

& ilthara  Percuppara  qiiidem  efandinm 
thit,  intellexitcoopertorium  feu  velame 
oiafutco  glandium,&  eft  cortex  fubtilis  exi- 
- Sens  infra  glandcm:  cuius  virt’pri- 
dum  mafrigida  eft  & ficca, dcfecunda  eft 
Alia  l fa,  conftnaiua  vlccrum.  Gallia  ctiam 
bimati  - ftjgida  &ficca,&  fui  po 

***'  tentia  ftringens  venrrcm,&  abfein- 
dcnsfliycum  humorum,qui  effun- 
> duntura  corpore.  Spodium  autcm 
eft  maioris  frigiditatis  prediiftis  ora 
nibus,ac  fi  cflet  frigidum  in  tertio: 
& ficeftdcauellana  indira.Eft  au 
tem  conuenicns  tnixtio  balauftij 


[j.Tra&.j.  z 91 

cum  fpodio  in  fluxu  ex  cholera  et*  ® 

trina, ficut dixit.  Coriandrum aut£ 
eft  jequalc& tcmperatum.autTpri 
mo  gradu  frigidum.  fapor. n.ei*  eft 
compofituscx  infipido&amaro. 

Sed  folium  eft  calidum  & ficcum.fi 
mile  eft  in  natura  fua  fpicjteius  ta- 
men caliditas  no  eft  magna.&  idco 
dixit, q>  mixtum  cum  plataginccft 
ftypticum.&  hoc,c]uoniam  planta- 
go  quaelibet  eft  tota  frigida  & ficca 
in  pnmo:cuius  virtus  fecuda  eft  car 
nis  tegcneratiua:&  terria.quoniam 
fiftitfuixum  fanguinisin  corpora 
& in  matrice  maxime. 

• : .'  i ''  . 

Et  galU,h[lapathinm,yibes , ^ 
berberu  sit  frigida, et  eoflriitiua  h A-herha 
Hxmedionxfuntfrigidar&fic  $drace- 
cac.gall^  tamen  func  fortions  fieri- 
tans  ratioe  fortis  ftypticitatis  earu.  fcgrana- 
Ecdeproprictate  quidem  nbcs,&  taacctoia 
bctbcnsySt  Japathi  j ef f, vt  fifterc  fa- 
cunt  motum  cbolerx  rubes- 

Defimplicibus  mediciniscalc^ 

* • facicmjbu8,'-{pr*tertp  j 

cducant.} 

Cite  quod ealefueientes  rrtedi 
etna 5 fecundum mod  mule-  f 
runt  cr  expertam  eft,  pint  condy 
fr,thui, piper ,cxrdamcfttHm,crf>i 

per  longttm. 

» H^omnes  medicirta?  funt  ealid$  - 
& ficca:. Fcnint  autcm cp condyfi  fit 
calidum  & ficcura  m quarto.&  pi- 
per cuam  longumeft  quale  pipe* 
nigrum, nifi  quia  eft ritraipfum.Et 
videtur  q>  cardamomumaffimjle- 
tur  a in  calore. 

Et (hartamum ,menta,fchaf- 
nanthwn , cr  ttnnamtmwn , cr 
OO  iij  paP 


G 

K oru ha- 
le* 


H 

1 fceha  Sc 
vmca.Sc 
origanu, 
tc  Vla4& 


11 


m bado- 
ard 


* j. 


Canti : 

k0»4jp  montana.  l.JlafhifugrU 
CT  caff  arts. 

Et  caitam«m,i.  femcn  croci  hor 
tulaniefl  calidurn  in  fecundo  gra- 
du . Et  ferunt  cp  menu  fit  calida  in 
tertio . Et  de  fcncenantho  inquiunt 
tj>fitin  ptimo  gradu  calidicatis.  Sc 
iecundo  ficcitatis.Sctpcinnamomu 
fif  calidum,&  ficcu  in  tcrrio.&fic  et 
dc  ca p parib* ret t u 1 er u t . E ft  a ii  t cap- 
ttaris  medicina,qu<j  manifcflc  con- 
fet  fpleni.Sc  meta  et  manifcflc  co- 
fenori  fiotnachi.Etpnfl^  montan^ 
leu  flap  hifagria  eft  calida  8c  ficca. 

Et  \ctntomca}')irnca,o~  mt- 
lijja ,]  J}jrax,cr  umbra. 

Centomca  eft  calida  ,*Sc  ficca  in 
tertio  giadu,  & vrtica  in  fecundo . 
Ex  ambra  quidem  cofortatcercbru 
mani trite.  Et  ftyrax  eft  in  fine  focu 
di/St  in  principio  terti  j gradus. 

Et  lignum  aloes,ucerm,melde 
tum^ufiuta,cr’7l»gd>erl'‘ 

Lignum  aloes, 3c  acorus  funt  ca- 
lida & ficca  in  tcrtio:&  mcllilorum, 
& cu'fcuta  in  ptimo : & zingiber  in 
tertio. Confcrtautem  lignum  aloes 
manifefte  ftomacho,&acorus  hr  pa 
tir&cu/cuta  ponitur  vice  abfinthi;, 
cum  ncquitabfinthium  inueniri. 
Et  zingiber  eft  de  conterendbus  ad 
confortandumdigcfbonem  in  feni 
bus,&  fiigidis  per  naturam. 

Et  gent  ianag'  [bafUicon^fao 
niajacca.cr  rbeubarburum. 

H$c  quidem  omnia, f genuana, 
lacca,&  rheubarbaium  funt  calida 
1c  ficca  in  terrio  gradu.  Etlacca  qui 
dem,&  rheubarbarum  fimtexfpe- 
cial  iter  confortanu  bus  hepar.Etge 
dana  quidem  fubuliac  fbru  ter  ,3:  m 
ddit , Sc  al  tcrat  liumoies  illaudabi- 


orum 

fes&  pcrnitiofos.&ob  hoefuit  vna  fi 
ex  quatuor  medidnis  diateflaro.  Ec 
de  proprietate  quidem  p^oni;  efl,q» 
curet  pueros  ab  epilcpfia  fufpefa  ad 
collumeorum,ficut  rctulit  Gale.  <j» 
tn  fit  rofa  canina/icut  dixit, eft  du- 
bium  apud  nos,cum  non  fit  ita. 

Et  folium  JtaudanHm,cr  buca  * ♦ 
laurij?'  ametsfl'  j “ 

Bacc?,3c  ameoscalida  funt  in  ter 
do, Sc  laudanum  in  fecundo , & fo- 
lium in  ptimo. 

Et  anethum,cr'  catafutU,0'  rj 
°{alcannajrubta,(^J  myrrha ] ° bUtt' 

Alcanna, 3c  myrrha, Scxubia  funt  £*  ** 
calida  m tertio.  fed  ancthum  eft  ca  a|c|rai it 
lidum  in  primotcuius  virtus  fccuda  tun  mjt- 
eflmacuranua.  - rh-i.&m- 

Prafiuftrafmum,1  £ acorns,']  ^c0‘hl 
Cranifum.  '/  / ' iagap<- 

Sagapeuum, Sc anifum  funt  cali-  

da  in  tcrdo.praffium  autem  cflca-  a "~ 
lidum  in  fincfecundi,aut  in  princi 
pio  rerdj. 

, Etcarut>cjminwnh[cr’femen 
aftj  camfcflris.]  • & fcmea 

H^oes  funt  calid$  Sc  ficc?  in  ter  ^ 
uordequarum  natura,  Sc  proprieta 
teeflexpcllereventofitates. 

Et  fricajaftlli  > merit  l g 

reia,0' darfaan.’]  c 

Spica, Sc  capillus  veneris  funt  cali  darU 
da  in  priroo.  nabetautem  (pica  pro 
pnetatem  manifeftam  conforradi 
hcpat.fatuteia  autc 3c  darfaan  funt  j 
in  tertio  gradu. 

Et  cajia  Ugnea,gaLmga,  cheli  if 
domaxT  ajj<trtim,ftx  ,hyffofui, 

O'  alchitran,f)rtthrum,<& ' b al- 

burnum. 

HS 


Digitized  t 


3gle 


'# 


Partis  i j.T  racft.f.  1 9 z 

H? omncs fonrin  terrio, «ccPto  mtUe feH  humtdum.^r  ex ftypnci 
balfamo:ipfum.n,eftinfccudo:cu-  ^ ‘ j - J Jr  . 

— ; 11 tateauuUm  iccitat  copnolcetur. 


30 

d Scaniu 
den 

e fucha  - 
ha  & f.xni 
culut  Sc 


? 


ius  quidcm  iuuamctum  eft  m vrnc  tate  Jicc,tUi  rognojcetur, 
nis  nccancibus  manifeftum . vnde  ex  Imitate  "V/ro  humiditM. 
eft  vnumexfundamenns  intheria  Proculdubioomnefrigidum  vel 
ca  magna  manifofti*.  calidum  ficcum  eft,  vel  humidum : 

Et  matorano/[_  ..  Siccitas  quidcm  ex  ftypticitate  co* 

papituer  ruheum ,<y'[ exhcer-  1"°^™ : & hum,ditas cx knit*« 

£J“Sr“  •.*,».««,,  cr  <h*  ■ *f,ul  „,a 

; Maiotana  eft  i»  tertio.  St  (1c  nil  h [ 

eft  defloribus  papaucris  rubei.&cac  . J \Namimmut*ti»cr  alterX- 

licerta  eft!  pnmo  aut  fecundo:&fce  tl°  /«*  tnteueiht  CT  rat  tone  percc 

niculum  eft  in  fccundo . & chain?-  pta  eft  m primogradu.  * 

milla  q uidem,&  calamus  aroman-  Apud  McdicbTcltomnium  era- 

eus  fum  ex  fpccicbus  aromaricis ca  duum  diocrlttas  nota , cum  dicunt 


JJ 

h & iata 
lis  diuerii 
turcfccat' 


f granu 

viruie 
g nafih 


5‘ 


VIUIU 

fius,&  ficcicas  non  eft  magna.de  ip-  diucrlitas hm  tarn  apua  eos  aeter- 
fe  quidcm  eft  cx  fpeciebus  theriac?  minata.  Vnde  qu?  ex  mediants  im 
inanimtis.  nos  aute  non  habemus  primunt  in  corporc  immutationc , 
ipfum  in  hac  region  c.  non  len  fu  fed  mtellc&u , & rationc 

Et  mgeua,(tjja  faetida,  [/ere-  percepubilem,  calcfaciendo  ipfum. 
Lintbina,]cr fidphur, ammonia-  mfngidando,exiccando,  aut  humc 
am,finapu£l  ■ ]crallwm,  ^do/unt  quidcm  median?  qu? 

L 1 in  U • J dicuntuicgadiab  ?qualitate,Sc  tc- 

(hbeix  coflmtt.  pcneadpnmum  gradum  in?quait 

Sulphurquidem  eft  calidum , & camiquod  Galcnus  mnuit,  cum  di- 
ftccum  in quaitogradu. &fic eft et  ci^mprima  diuerfitas  non  pcrcipi- 
afla  fatida , autforfita  eft  in  princi  turlenfu. 
pioeius.  ni^clla  autem  eft m tertio  Qmne  ^ immuUtl0 

graducaliditaus.& fie  elide  lyna-  r r • • r , 
pe.ammoniacum  eft  in  fine  ftcudi,  J*nJu percipiturftne  Inolenna,  ha 
aucin  principio  tertij , & non  eft  in  bet  mamfejiam  Jirntficationcm  , 
quaito.& allium  eft  infra  tertium.  eptod  Jit  tngradu  fecundo.1  [ om - 
& fimiliter  e de  cofto,&  dc cubebis.  Wf  autem,  chihs  imrrtHUUo  fenfn 
Do&ina,qU*  ficcdm  ab  humi  perapnur  cum  UfmeSedmn  de 

nlirium  Oe aut, cuius Imutatio non  folo 

OMne  Autem  trimAu**  ’tcIlc<^U,  (cd£t  ftnfu  pcipifTui  fora 
. , y JftidMm,  t udine,  no  tii  mebru , quod  immu- 

c ai tdum  ent  ftecum , tel  tat  cottupcdo,cft  I lecudo  gradu:& 

OO  in;  ficlo- 


E 

■>  t\J 


F 


i Et  of, 
qd*  vche- 
metuet  i~ 
niucat,  fj 
cortuptio 
ei*f  login 
qua,  &n& 
ctorrupcs 
ilU.cum 
quo  puu- 
iccuu. 


Digitized  by  Google 


Canticomm 


C ficlongeturmultom  a tempcramc 
to,cft  in  tcrtio. 

3 J omnc  out  cm,  quod  fit  Inolen- 

tia,yjhone,aut fiupefaflione  ,feu 
narcotitationc  cerrumptt  quod  im 
mutat , cximr  a tempcric  >/^  ad 
quartumgradiim. 

Intellcxit  quidem  qi  omnc  corru 
pens  mcmbrum , cui  fuperponitur, 
ita q>  vrat  ipflirn,fi  fucm calidu  au t 
ipfum  ftupefacut , li  fuerit  frigidu, 
cfl  quidem  calidum , autfrigidum 
in  quarto  gradu. 

H Ronemoratiovirtutumfecuiv 
darum  medicinarum  fimpli 
cium,5c  primo  medicinae 
k nutuia  -{attracciuae.}- 

cito  quod  in  omni  mat  nr  at  i- 
\^uo  eft  ^ifeofttas  cum  calore 
mcdiocri,oJ  tempcrato&r proper 
tionali  cum  calore  membri,in  quo 
maturatio  intendttur : cuiufmodi 
Junt  adipcSypix  , o' gummi  pint, 
CT  oleum  atm  err  a Jimulmifta, 
et  oleum 1 [ cum  cera  bene  mtftum , 
I cr  agitatunt^CT frumentum  in 
oleococlum. 

millu  cu  Sciendum, tpnatura  medicinaru 
co  qtfca-  apoftemata  maturantium  eft  q>  ha 
leaat  be.int  calore  m temperatum,&  vim 
oppilandi  poro$cutis:&q>  calor  ea- 
rum  ^qualisfit&proportionalisca 
lori  membri,in  quo  eft  humor , ad 
cuius  matutarionem  intenditur : Sc. 
funtficutadipcs,pix,&gummi  pi- 
ni  arboris,&  cera, cum  mifeenf  h?c 
omnia  cum  oleo.  Exhisctiameft 
oleum  cum  calida  agitarum,&  fru 
men  turn  cum  oleo  cotftum.  Eft  au- 


tem  intentio  Galen!  ,qj  mattir.itio  K 
fiat  ex  calore  narurali.  vnde  (i  calor 
nattiralis  infrigidetur  aliquantulfi 
ratione  humoris  in  membro  exifte 
tis,crit  quidem  nccefle  vt  fit  media 
na  maturatiua , cum  intenditur  ip* 
fius  humoris  maturatio,  quseredu-  ' 
cit  ipfum  mcmbrum  ad  uium  calo 
rem  natuialem . q>  li  fic  cft,oportct 
quidem  qunedicina  maturatiua  co 
plexioni  calorisnaturalisfimiletur. 
Etob  hoc  ex  maturantibus  eft  pro 
certo  farina  in  oleo  coda.fotdus  ta 
men  co  eft  frumentum  decodhmi 
in  eodem  Etob  hoc  ctiam  variant*  _ 
maturatiua  in  puctis , & fenibus,& 
m rufticishabitantibusin  caiiris,& 
in  villis,&  in  ciui tatibus,&  in  quofi 
bet  ex  membrislccundum  diucrfi- 
jatem  complcxionum  (iiarum. 


Omnis  mediuna  mollificatiua  yf 
eft  fortiorii  calorif,qttam  fit  mem 
brum, in  quo  moHifreatio  intendi- 
tur.non  tamen  eft  tant£  ^trtutis 


Cr’pitenti£,rr  [quodfuidtJfoluti$  m -f  eato 
ne,cr  fubtiliatune  mamfefletm 
in  corpore  nocnmenrum^cutufmo  foluatur 
dt  Junt galbanum, bdellium,  am- 
mom  arum, jlyr ax, o’  medulla  ti-  M 
bia  ceruina. 


Medici  nr  quidem  mollificatiu^ 
ftmr,cum  quibus  inrendunt  Medici 
diflblucrcduritiem  cxchronicisa- 
poftemanbtis  in  corporc  generata: 
aut  ctiam  cx  illis,qu£  a principio  ex 
grollishumoribus  geuerantur.  Et 
quia  ititentio  in  medicinis  liiseft, 
vtcum  cis  diiloluatur  quod  eft  in 
aliquo  membro  inui  Icarum, aut  co 
gelatumrfuit  quidem  neceflatium,  >. 
vr  calor  carum  fit  maior  calore  cor 

porb 


Parris  ij.Tra&f.  a 9 3 


a porisillios:  & fic  ctiam  eft  dc  ficci- 
- tatetarummon  tameri  mu!tu:quia 

fi  calor  drum  cflet  valde  magnus, 
fubcile  quidem  cx  prxdichs  humo- 
nbus  ex  apoftematibus  difloluerct 
& refblucrcut,  groflum  quoq;  corG 
compingcrent,  & fchirrhofum  effi- 
ccrcnt.vndc  imanio  in  his  medici- 
nisdl,q>  difloiuant  quod  eft inui- 
fcatum  & congelatum  in  membra 
prxtcr  q>  fubtilc  difloluan: , confu- 
xncnt,Sc  rcfoluant.  Et  hoc  quidem 
intellcxit  cum  dixit:  mollincaciua 
eft  fbrtioris  calorisq  fit  membrum 
*'  in  quo  mollificatio  intenditur . NS 

B cius  viitus,  & poicntia debctefll*  Jp- 

aua  compfexioui  membri , ta.r 
ifToIucndo  fubtiliusex  humo- 
rc,cuius  mollificatio  intenditui,no 
putriflcctcum.  Dc  huiufmodi  nte- 
dicinis  inquit  Gale.  qjearum  calidi 
tas  & iicci  tas  ex  tendatur  a prlcipio 
fccundi  gradus  viqjad  finemciu£ 
dcm:&  flint,  dear  dicu, gal  banum, 
bdellium,  ammoniacu.ftyrax,  me- 
dulla tibi?  ceruihx.Qasdam  tamS 
exiftisfunt  forciorcs  qiubuGfa  ex 
eis  .mam  ammoniacirproculdubio 
-eft  fortius  bdclito  ia.calqxc. 

3*  *lndur  antes  q^mmctfsfjn* 

_ 9 frigid*  font  Stent  folatrumJUnti- 

ck-  <jdi  fri  go  yjUorHm,cr Jinnies  his.] 
gidc&hu  Medicinx quidem  membrum T- 
rSt«m£U  durantes frigidqfunt , & ipfum  feu 
bru  ft'fi-  partes  eiusvnientcs  & congregan- 
cut  foil-  tes.Et  quia earum  operatio  eft  con 
nd.&lcn  traria  operationi  molhfic5mim,de 
ugoaqux  cet quidem, vt earum  complexio  co 
b ilia ' fi  F^xioni  raollificantium  opponaG 
ne cal icU,  crunt  ergo  ftigidx  & humiax  in  Ic 
fiue  fiigi-  cundogradu. 
d*  Gt  Omnn  median*  oppilatiua  eft 
59  h[cahditate,  cr  Jicatate  exptha 


U manifest dj]ntn  e£  ]mordi-  D 

cans  memhrwn  cui  roiungitur,  et  e 
cum  hoc  terreflris  ejf,aut  itifcofa. . 

De  datura  quidem  medicinarft 
oppilantium  clt,vt  non  calefadac  t, 
nec  incidant  membrum , cui  obui- 
ant.qmhiecduo  habent  membrft 
moraicare:&  omne  mordicans  her 
apcrire.& quia  cum  hoc  ncceflecft 
qi  inuifeentur  aut  adhxreant  mem 
bcisipfisji.  pojjs&  fbramihib*  cu- 
tis ,fuit  quidem  neceftarium  q>htt 
iufmodi  mcdiciilxfit^tterreftrestft 
cut  coralli,  cornu  ccruimutt,eapreo 
linum,&  fimileshis:  nut  vifcouc,d-  E 
cutgummi,&  fimilesb«,'  ' . . 

Ejl  .tut  cm  no  turn  , quod  ontrus  4® 
median*  oppil attorns  apentiua , 
inajiua  efl,esr  fubtiUatmaxuim 
fapor  eft  ftlfus  >e/  am. true:  chihT 
modi  font*  f cep*  marina,  [cr1  nr  die™ 
dixlilq saaixfgprtuwchayjal  nt  &amyg 
trttm  , ] cappans } O"  f [ fob*  ^ am* 
lupina .J  enareifd 

Medicinx  vero  oppilationum  ge 
neratarum  in  meatibus  membrorfi  * upi 
apefitiux,inci(iu? quidem  film,  & 
fubtiliatiuxifuntq;  amatae  Si  falfx  p 
aut  acutx,vel  cx  his  compofit?.  hie 
ergo  eft  modus, &difpofitio  harum 
medicinaru.Ponit  adt  cxepla  mul- 
taruminhocgencrcexiftcncium.  ^ 

Et  flypticum  quidem  poteji  ej 
fe  aperttuturnyfed nullo  modo  apt 
rut  ext  emu  appheatum : nibilo- 
minus  m potu  ajfumptum  oppiU- 
tionem  aperiet  in  membns  exi- 
ftentem. 

Mcdicina  quidem  aperitma,ama 
ra,&ftyptica  mmimcapenr,exteh* 

cor- 


* ' * Catiticorum 

Ci  eorpori  applicata.  aperir  tamen  me  diftcatiua  eft  habent  calorem  mi- 
braintcnqraiatiftcladtudinismca  [{^  C(tm  mrofittit .Icmuftnodi 
tuum  ipforum  membroru  : immo  r r ,, 

flypdcitas  iuuat  ralcm  apeririuam , fi*  alha,ccp*,cr  fella. 
vtcfficacius  exerceat  opciarioncm  Medicinxqux  aperiunt  orificiii 
fuam  in  mcmbro.  Et  Galc.quidem  Venarum  , fum  quidem  medicinai 
deditcxcroplumlhuius  medicinis  <rroflij  fubftantix.valdc  fortes, 
abfinrhinm.ipfc.n.  intcllexit  qiip-  ° • 

fum  fit  in  vlrimo  dcoppiiauum  op  Quicifiiid  confert  ad  obturan - 
pilationcs  hcpatis : nee  tamen  apit  dtim  gr  etnftrmgendum  meatus, 
poros  cuns,  cum  fuperpo.ihur  cxtc  ^ ~ a p(uum  ^ morJlc^ 
rius  eorpori,  rationc  ityimcuatisip  jj  j 

fius , & conftu&ionis  leu  ltri&urx  tione  priuatum. 

pororum  cuus  corporis.  Intellcxit  q>  h?  medicin^  funtco 

4f  Medicma  quidem  mundtfic a-  trari^  his,qux  venas  aperiunt , liy- 

titu  CT  abfterfiua  eft  mmons fib  price  f.  & carcntes  mordicarione  & 

g SrCcut  fjba.^i  fortius  tamen  eu  ejt  dul- 

'dX;  re  ctificiit  mel,tt  dukes  amygdala.  Omnis  medicma^ftiua  eft  ma 
Medians  quidem  abftergcntes  gm  & firtis  calorif,(y^rlttmat* 
. funt  mediemx  fubriles,minus  in  tj  groftittei. 

lint  mcdicinx  apitiux . & hoc , qm  Medicinq  quidem  vrftes  funt  vl- 
mcdicinq  ad  hoc  perucmunt,q>  mu  Qmau  caloris,&  groffidci. 
dificent & abllergant  fordidem  fup  omrus  medicma  piurcfafliuf 

• . ium  debilisefl,  Sc  paruus:&  funt  (i-  Us  fubflanti*. 

cut  fabx,mcl,&  amygdalx  dulces : Medici  n$  quidem  putrefa&iux 

verum  amygdalx  amarx aperiunt.  funtabundauds  caliduads,&fubd 
1 hsfubltanux,&conofiux.. 

41  in  omm  auidem  rarificatiuo , • .• 

h — ‘ crr.fillnml'xMuJnre- 

1 rafeni,  /r«x  funt  & deficcatiua. 

& fcmicu  cum  facmcult.  ] J J J 

lura  Mcdicinx  ranficantes, & reloluc  . Medicin?  diminuentes  carnem 

.tes  habent cabrcm  tepcracum,  leu  mnaturaliter audbmSt  generatant 
in  principio  fccundi  gtadus : ficut  m vlcenbus,funtdebihorcs  media 
chamzmilla.ac  aneihum.  nls  nons  putre&a.uis,&  carne  cor- 

..  ...  - rodemibus  in  vlceribus.  verum  rae- 

44  ommsqiudem  medicma  onji-  dicing  figillariax  vlccrum  funt 


n 

k e feat 
vlccraii  - 
uafcuvuJ 
neratiua, 
opans  cu 
giolTicadi 
ne  iftif.flc 
caluticacs 
forii 

4S 


47 

I iugfluf 

M 

4«  ‘ 


7 j ^ ujtni^  u”iuauux  \ 

ciorum  Venarum  aperitiua/fmii  dicing  cxiccadux. 


me 


Ms- 


Digitized  by  Google 


A 

4* 

m q f.  at 
(rahitve- 
nend,  & 
£«iu  - 


B 

5® 


C 


a aut  red 

itendo,  Sc 
c6irinan 


virtuti  p- 
necami 


• bctahar 


E 


Parris  ij.Tra&j.  1 9 v 

f y-  1 1 1 1 f /mm  .»|  . A'  / 'i*  — - PC  l^tUHTfrequi  'titer  eis,  incur  D 

humorem  feu  humiditate  rtt  mde  mcurn  entum  1 
aliquant, eft  belabor,™  [ _ . J 

1 medictna  laxattu*  Ceu  u . >n»lterit  in  hoc  loco  p 

edudiui  J be^ar.lapide^prio  noie  fic  nola- 

■ ocm  medic.nS  theriacale , & 

Median*  attnhcntes  a rota  fub  buic  fimilc  lapidi.Dicim*cnro  o,hc 
itanna  funt  ficut lapis,oui  appella-  median*  liberantes,  feu  cuadere  fa 
*ur  bezahariqu?  f.  attiahit  media-  cientes  a venenisex  medianis  neci 
jusneeames exequcccscx  venena : t»b’,  facifit  hoc  aut  r6ne  qualitarit 
“ "cut  median*  Uxauu*  feu  edu  primarfl  ipfarum,  »t  caliditatis.fri- 
^iu*:quarum  <Ju*libet  cducitaf}-  giditaas/cacans,&  humiditatis:  cf 
cuidcx  humonbusvel  humiditau-  qmdcqualitatcspdidtraum  media 
buscarum.  . , nan.m  cSurrrtft  ad  fe,  & trafmmac 

atha  Mn.  XS*« 

attrobentis  rat  tone  qualitatu  no-  medianis  necnnb’fiigidi^&tcon- 
tafitacalore  tpftus natural*  O'  uerforautet  rone  qua?i  tatfi, feu  Yir- 
fubtihtate fubftantu , cutkfmodi  ^“daru.  H?  igif  medicine io 

funt  ammoniac  urn, bdellium:  aut  c6?CT}unt 

ajutrefacunteftcut  m egeflioni-  evaluates  fuas.EiTisVm^amJ 
buc,Cr ifercoribw.  Iunt,<Siaducbocextotafui  fubia. 

Median*  quidem attrahftesno  bocettex fui jppricutc.xneftacfi 
a tota fiii  fubftamiajcd  a caiiditate  dicerct  q?  h<j  mcdicin^ obtiiar  medi 
luut  medic!*  calid?  & fubdles.qua  cin«  necarib*  ex  rota  fui  fubflatiai 
nim  funt  du*  fpecie*  natn  ex  eis  boc ergo itrllcxit (m  opimonc  rod 

luntquxdara,  quarum  calornata-  dixit:autexfirinaturajppria.Ex 

talis  di  fubtiliatiuus  , cuiufmodi  eisetefifpes  tcma.&eftillarume- 
funt  bdellium, & ammoniacum:  & dicinaru,q  p fcccflum , vcl  vomitfi 
ex  eis  funt,quaram  calor  eftputre-  mcdicina  necante,vcl  venenu  extra  _ 
fitdbuus, ficut  fermentum,  Si  fierco  ducuoficutdixerutdeammoniaco  * 
ta,fcu  egeltiones.  & ali;s  ab  co  in  morfu  canis  rabidi. 

„<y  L _ Quod  aut  dixitjhaseducerep  mo- 

B eiahar autem  cofert  cum  Ju  dfi  q ualitatis  nccatis/abricatu  c,f } 
ferat , aut  ratione  quoin  at  is  con-  J “ibivf/oper  illd,qdi'  dixir  Gale. 
per  terms,  o'  immut  antis  ^tut  ex  r?  . lclna:  ^cicntc*  cnadere , Sc 

confers  educendo  [ permoduqua  nof?:&elUc  (i  dicetctq,  fint  media 
Iftatif  necantu  a yeneno.[y’Jm  au  ^ntcr  cofPa  nra,&  venenofasmedi- 
tem  harum  °r  Ino  ell  co  <?na?-5  “t  ergo  hj  medicl^  fm  hoc 

iwwtw  /Impart  fitutatv ; L% 


p medic* 
ignorker 
tat 


cor- 


Digitized  by  Google 


Canticorum 

G eorporibus  fanorn  ra,<j!  feciant  f cis  Incellexicautem  fpedem  prim  am , 5, 
quod  fa  cercnt  medicin?  nccantcs,  cum  dixit:caltda  eft.  & fecunda  cfi 
& vencnofie.  confcrunt tameu  mhi  fubiunxit:& apcnciua,&  incifiua,Sc 
lonunuscorporibu$,inquibusmc-  moilificauua  .vndeeftac  lidiccret  - 
dicine  nccantcs  prardid^iam  funt  <j>  fccunda  abfcindit  caufas  cius. 

R— 'j»  y*rtutum  tcni, 

ter  cis,  incumt  indc  uocumcntum.  . ru.®  pwicmarum 

plicium,  , j „ .j 

U ^Hxcmcd,cinacoltdoefttet  -| oft  relot  lonem  am  Jem  pr4  <, 
, Medid*  xperttmo^  imij!uo,0  moLifi-  yj  Mclorum  reperietur  relotio 
mi  dolo-  cotiHO.]  ex  e.i  etum  eft  qux  flu-  ttrturum  uirtutum  fitper  bn  4U< 
Sfii*  confer opium , et  „„n„?u„ti(r genet  anturjex  qut 

oua.iciH-  extern  narcotic x.  ef  commmutio  lapidn  in  rent  : 

au,molli-  Medicinarum  quidem  dolorem  but : (jux  cjmdem  fit  ex  ornrn  e*  I» 
feotiiia.  curantiu m , 2i  (edantium  du$  funt  ^uod dijfolmt Jnctdit , fitbrihat ,et 

ftccies.Ouarumvnaeftilla,qutcf  l,0Mcat  A™  t amen  color  emnli 
ncittn  roernbi:o,&operaturoontra  . . J r ci  r f 

riumcius,ouod  cftcu dolor  inco-  ”*****  momfeflnm  ; emufmodt 
dcm,ac  fi  diceietur  cpdcledat  1pm  funtrodtx  aftoragi,  O'  radix  <*- 
membrum,&  placet eidem:  & talcs  rntidim * , O'  yitrum  yffum , O' 

kc &m*H**M*t~- 

*uam  habctcumcorporc.  & huius  Poft  rclationcm  didlaium  ope- 
quidem  fpeciei  funt  afl'ungisc  gaflo  rauuarum  mcdiauarum, referenda 
rum,gallinarutn.&ananim.  Sccun  funt  litcopcjanoncs  tcitrarum  vir- 
da  autem  fpeciescfl  ilia , qu^  ledat  tutumearundem.Exhis  autemvir 
& remouet  dolorcm,collcndo & ab  tutibus  funt  mcdidnae<<|U^fiiicea« 
j femdendo  cauiameius.  & hocqoi-  lore  manifefto  calculum  minuunt, 
dem  facit,altcrandocaufam  dolor?  Scearumeftcalor  in  primo  gradu: 
efficicmem.& he  quidem  medicinf  ficut  a&aragus, radix  arundinis,ri*  ** 
funtincidentes, & (ubtiliamcs,St  a-  num  v(lum,& pafl^  monean?,idcft 
pciienres.Tertia  quidem  ipodcs  ell  ftafifegria. 
jlla  ,quc  dolorem  fed  at  & tollit,ftu-  - et Jtmiles  iftisjbabmtes  f.oli- 
oefaciendo,  & narcotixandomcm-  cxliditotcm  O'  hnmidiU- 

bi  um,l  quo  cl  t dolor,  vnde  hare  me  ‘ - ■ .1  n'. 

dicina  ledat  dolorem  per  accident,  temfoccunt  egrednjuidef  mpe- 

& cjuandoc;;  auget  caulam  cius . Sc  Store  per  ferextum. 
interdum  efhdt,3e  caufat  mortifica  Ex  his  etiam  medidnis  funt  a!!e 
tioncm  membnpaticntis,ficutfa-  uiantes  fereatu  a pcclort:&  he  funt 
«itopium.Etobhoccantificauit,&  paruat caliditatis  &humiditatis:cu 
probibuitGa.vfumriusnifimtcm  iufmodi funt  amvgdal^  dulccs,  & 
pore  magnx  & vrgetis  ncccffitatiE,  bury  rum  cu  zuccharo,&ei$  birdies. 

Qu« 


auh*- 


14 


Digitized  by  Google 


« tuc  ei*  cr*”a™erit  catiditatei 

«Mdoc  tjfuodr[forttm']exucet.e \ i - j j mi  caput  par-  '“fc,ul 

f-WlKX  WMjrUjunlaJ'crt!.^  ?£?“ 

ftrua^su 1 4 na  mcdiciaru,^  cfficifit  bftwra,optata}cr fumma per  tra  ni“* * 
facile  facatQ:  funt  t n calidiores  eis,  iettorium,cr  fine  fricatJia  Hr  & 

^SOsg^sST 

operatiombusmcdicinartl  fecilem  Jectlones- J le,8cfuac, 

f?  fceatu  faciendum.  Etob  hoc  inqt  ' &detifti- 

Ga.^uocatesmcftruafuntd  Kne  . P"**"  intenrionem  ciusfuiffc  E , 
jf  uocatiu  lac : firnt  tn  fomorcs  eis.  ,n  hoc«pi  , efcrrcmodosmcdica- 
f&oe  a-  £/  qiudem  omnts  prouocat  ln,nuin>5u,‘3us  vtunturMedici  I cu  vngu£u, 

tutd  ilt«  yrinam:*  [acuta  tame  Cum  in  />«/■  nS  ?"roru’&  Praftica , 8c  eoru  noTa  & pd"*- 
*+onim.  - L came  June m h»c  ^pna.  vnmurafitmcdicaminibus  f“,,8alca 
cntiores^maguctnaenuntet.-]  vtt*uc interi*  sue  excerias.Et  inte-  S*L*  * 
Incellein gde  a h?  ocs  median?  rius.autmimftranf’  a ptc  fuprori  p eu.&  di- 
Lcoimnunaz  lapidu & calculi, &i>  osiaurabmfenori.Cp  via  exouael 
uocatiuz  meftruoifi,  & iuuates  ad  grcdifTupfluitas  (icea.-au tp  ilia  ex  tp'(lJln*. 
i«eandum,prouocam  vrinam:  acu  egnrfiffupflnita,  liquida . ’fir  fp&^x 

**  tamen  funtmhoc <*rtiores.  allumptis  aut p os  <fdS  dm  dedua-  d«o a.oi 

C dicinarum,  ia.nJSTk  ,2  ”£££££  2S£ 

I.«  Pajtquam  ergo  retultyires  cr  potiocs,  & tfda  f : 

rum,mapiam mne reftrre  modes  os  fumpas.CinusaurvfuS  con<mm 
medic  ammum , cr  antidotomm.  In  egrellu  vrinz.df  imeftio  ftu’ftil-  ^ 

refer  am  ergo  omnes  modes  ear  am  ia.no  P 0'rjn  g*  • Qood  autimpomY 

extam  quidJ.Scdfiisfc.nrlicu.lmM 
muSe  ;fP"c*to-EtfHntyelHtZ[  lohdujdrfuppofitoriu.vl’tc'ta.C^ur  • 

curatione  decor ationes i]ptlul*,jjruf>i,  h[lo-  , nt£x  coto  filato,  & ponunf  m 

h hoc>l,mm'nta>"rata,ablmones,  ' „ pcXflcai bus^Ptu ndiV*nr 

* - i CSSSWsKffl 


Digitized  by  Google 


Cantlcoriim 


iunt  mcdicaminu  noia  ,q  in  ten  us  J ir  r Jr* 

afTumun£EorG  aiit,q  exteri*  appli-  *>n  adfit  enm  to  dliquodexjign* 
can^da dnrinu<ftioncs,&qd5 fri-  feper repletionem corpora jtgmji- . 
canones,ablutiones,  deco<ftucs,bal  edntibus. 

nea,ccrata,&eniplaftra,iufufioncs,  Malitia  autemcomplexionisfi- 
faccc!Ianoncs,&  Ipongi Si  finapif-  nc  matcrja  cognofeif Sc  difccmituc  • 
mus  faiftus  cum  pulueribus . Sc  q<?  ab  dla.quq  eft  cum  materia,  Cif.nS 
spouitur  inoculis:  df  collyrifi:  apparcat  in  corpc aliquod  ex  (ignis 
■oalc ■ c - — . i. a;ll«  Ar  •<-  •«  5;.t: 


ex  cis. r, 

magna  leones  feu  tmchifci : & ftilla 
iorium,ex  quo  mundificatur  os,  dr 
abftcrfiuum, St  dcniifriciu.  Ethic 
quidem  funt  cfiia  St  vulgaribus  no 
ta,&  multo  fortius  fapientibus . Ex 
~ biseoam  omnibus akerft  duotum 
intendi£f altetatio  fofa  cum  cotra 
rio,cum  crit  mala  coplcxio  line  ma 
tcria:autre(ftificatio  Sc  tmmutatio 
conuenicnshumorisargrirudine  fa 
cicntis , Sc  cxpulfio  ipfius  a coipore. 

• D* *arg  » -£ Kem emora tio  reefti ficaticv 
ins  corruption is,<9c  fignifi 
1 cationis  ipfius. 


figuificantibus  lllud , quod  tettuli* 
mus  in  his,qux  price  lie 


59 


.quipraceflerunt. 

. Si  out  an  cent  ingot  nocumen- 
turn  ex  operattone  in  curd  morbi , 
trit  quidem  medic dmen  jimtle,f.  £ 
morbo  tn  complexione,&'  recipiet 
iuudmentum  ex  eo,  (food  cotrarU 
turcdufx  effuienti  corruptiorrcm, 

d[CT morbrnn.’]  *'  4 _ 

Cam  dubitamus  de  fpccie  mal{ 
coplexionis  peccantis,  ignorates  an 
fit  frigida  vel  calida , fumemus  tftc 
fignatiocs  fup  hoc,vtcndo  medici- 

OMnts  morbao , quefumue  ^ contrarijs  in  cura  cius . Si  ergo 
reldturhcxifht  ~\muerfd  ex  opauonf  accidat padeti  in  pnn- 

in  dh quo  ex  membra  cm . ££ uiji  cum  C{Mnpi,.xjonc  illias  mcdicinx  • • 

. ^ fuertt  faer»dterid?[erit  quidem  fibi  niiuiftnu^coihbitq; nobis  tuc  M 
cum  complexion 1 Jud  contrdno  e-  9 cura  eius  fiat  cum  co,  qd  pptraria 

cu  c6ucr-  'ruv  t W turillicompIcxioni.Siccaam  Um 

fioe.fcu  p ***  ‘ ’J  L principio  operauoriis  lie  rtdincec  >, 

wuua6c  -J  „ . . . operation  pawns  corequaf  mde  i 

deal ina  Omnismorbus,fiucfuentin cor  noftiisadiuuamc/ciem* 

cuatione . pore  toto  pcncranlsfiue  in  vno  cx  id£  medlclna  ilia  cotrariefrllt 
ledjjcede  rncmbriscius,aiitp!uribus,&  went  morbo:&iofict  cura  eius  eft  iIU. 
i euratifie  CT  mOrbismcrfibrorum  confimilifi  . r -r  c ■ 6 % 

CU  grada  & hQC  matena,  crit  quidem  eius  cu  pottfl  etidin  fitmt  jigmjtcduo 

,i0M  ‘ ra  cum  contrario  ilbus  malq  com-  mgrf,um  tx fenfu tdftuo,0* 

plexionis  fine  matcria.  dcbilitdte  operdtionum. 

60  Dtjcernitur  dutem  morbus  re-  Sumif’quidc  figfiado  fup  natatf 

pleti  corpora  d morbo  prxdiflofu  morbi  cx  ipfomet  cx  fpcae 


1 


u 


Partis  ij.  Tfad.j.  1 9 6 

A JeQ  m5  ddbilitaris&  corruption  o-  q>renes,aiitgracilia  inreflina  patia  D 
pcrauois  fumiffignatio  fupcr  mor-  tur.Sed  fi  fuerit  vtrunq;  in  am  bob* 
bfi  patientis.&intcrdu  (ignaturin-  latcribus , fignificatur die paffio  in 
de  fuperfpecicm,Cipfius  morbi.  velamine.feu  in  panniculo  defcedc 

Et  etia  ex  eo  qttcd  apparel  ex  te  a pc<ftore:&  pr^cipuc,fi  fuerit  do- 

t iHaudabiMtu'l  ]/«•«»  lorFun Sitiuus- 

W " AmfiecustrmJufaxrtX  sumiturenam  fan, feat,  ofr 

tx  eo  quod  uidetHT  defuperfimt*-  fer  ^ fX  complexio 

l^exeunubm.  « eorpnis ,<?  tpfim  color e 

' *££ SftSfJSK 

eo,qcFcft  illaudabile,&  cnrruptum  tonttituttombm ,cr  ipfius propria 

f m difponem  membri  patienris.Su  habit  at  tone , cr  ctnitatibiu  tins , 

B *">$*  fignatio  ex  fgcftimb*  & tx  t0  qMdpracefiit  de  rerimi 
- ^ alijsfapflunanb  a corpc xcunb9.  aepr0prLxhH  enimfit  lutmZ* 

64  Si  ergo  pat  tent  is  ynna  fuerit  tumfuper  cogntttonem,0'prxco - 

fine  bypofiafi&refidentijs  &rpul  gmtionem  morbi. 
fits  maquahs .nequaqua  exreple-  „ _ „ . 

f onetur  potius  fob  genere  morbi  naturali,  & cx  colore  corporis  patic 
mamtnt'u  & confitmptiut.  tis,necnon  ex  conftituriomb’anni. 

Ex  fignantibus  morbfi  dc  mala  & quatuor  temporu  anni,&  habita 
complexione  fine  materia  funt  pul  rioncipfius,i.cx  domo,qu2  inhabi- 
ts egredietes  ab  ^qualirate:  prxter  ciuitatibuscius,&cx  ipfius  re 

q>in  vnua  appareacatitua  hvpofta  fimine.hfc.n.nolata  hncin  corpo- 
fis&refideria . cti  crgoapparcbunt  nbus  humorcs  fpeciales,&  libi  nmi 
1 hee,ncquaq  erir  morb’dc  gnc  mor  ksgnarc.  Aetate.n,  iuucntutiseius, 

•;C  boru  rcplcnonaliftfcd  poti’de  giie  exempli  gratia,  comnlcxioecalida,  ^ 
morboru  fine  materia,  cii  qua  no  c tpc  ^uiuo,&liabemib*officia  corpo 
corpus  plenu,  fed  potius inanitum.  ns  calefaci&nia,  colligif’quidem  in 
* r 1 1 r • / ; n.  corponbus cholera  rubca.ficctiam 

<J  • . Vfidolorfit malt  quo loco  far  Conung.texc.b>scal.dis,  & parua 

ctalitcr fignificabit Juper pafitone  quantitate  aflumptis,  & labore , Sc 
ill  ins  loci.  *r‘  c xeremo  fiupcrfluo,£:  immoderato. 

Sumiturquidcm  fignatio  ex  do-  |am  auttm  egrerfi  fumus  ab  eo  qcP 
lore  alicuius  niembri  fiuper  morbG  intcnd.mus  in  hoc  loco. Per  hoc  au 
ipfius.  vbi  eft.n. dolor  in  corporc,ibi  tcm.quoddixitrcx  his.n.firiuuame 
eft  morbus. Cum. n.excmpli  gratia  nim,&c.intellcxir  q cx  relatioc pa- 
eft  dolor  fiibftomacho  a parte  dex  Mentis  de  accidcntibus  fibicontin- 
tra, fignificatur  q>  hepar  firmcbrfl  gentibusafiumitur  figmficatio  fup 
$grura,Si  fit  in  ili  js  Tentiis,figna:ur  naturara  morbi. 

’ AO 


Digitized  by  Google 


gnu  figni 


.jcitib* 
trala  c6- 
plcxione 
c.ilida,  ' 
3 cut  a 

fiui 


Canricorum 

G f-TRememoratio  morborum  fi  n*ea^quagcn«turftf»ri<1fta,K 
fi  cnificantium  fupramorbos  ex  fcihcct  cot.t.nua  .cgrcd.f'multum 
figni  gmncat“,um  7 • a natura,contingit  tunc  lebns  vres. 

u?  mala  complex  tone  ca'  • ® nMnr,irvn3 


- i'.ir:nnr  m r a natura,contingit  l 

mala  complexion  CTUS  aQt  afilidtio  conringtt  vna  die, 

>»  c*-  t J r & alia  die  non.Eil  qdi  vcra.cui*  pa-  • 

idi?!:  ergo  corpw  patiatur  Ac  caa  IoxjfmJKjpducifduodeciin  hous,8c 

ma  ip  dilate, ladctur  quide  ab  om-  a<j  pius  \n  frptc  periodis  tetminatl 

'•  „ AZAidoJT  taBu  calidum  repe-  tit  aut  hai  Q oimn  cura , iicut  ram, 
f7  ttt  tai  t **  cu  frhndis & huinidis,fm  dmum  & 

rietur ferity  eim  > rnu  i nbca,  O'  bQd|n5  fupradjaorfi,  vt  fm  dfiia 


J (ICIUtUMUVIUl.  IIBiM.VMl.-di  ptl* 

Itarum  indantia,  cum  motu  inor-  fans  hordci  menfurata  fin  d.fUtia 

***+«*"  * 2£3ES23SS£," 

H colore  c I tr  1)10,0"  habitat  tone  me-  funt  cx  ca!or5  cxtinguentib*.  t 

nibonali  ciuitatif,0J  atate  iuue-  Qportetet  vt  mollinccf’  natuia  in 

- r nth  PT  ~\(T difcurfu com  his febribus.Etcx fortius inlrigida- 

| SCx^  at-  > , efFinunt  Pro  t onto  tibuscflfuccuscucumeris  &cucuc 

qtu caatrtm ejjiciunt.  Prow  &exacbiliusinfrigididb*eft 

curetur cum  infrigidantibmfcbn  iuj^6aa  cX  aqua & x„ccharo . Sc 

. oti  e.ri  'KmtcmjO'  h [»*»”'  tabor e imcr  h?c  funl  muita  media  Opor- 

wdttrfk-  mf(rt  curat  tlu!:~]0'fit  t«m  entt  tet  aut  Medici!  cf  attctu  fup  gradu 

1g£  *-*«. 

s*-""'  Dc  Jjgllis  malj  complexionis 

c txmdU  mqtvim 

I -ST* iiiqrnt,  cum  ladif  Jfn^uUfdMtar.eifxKjmd  M 
vfu  medicaminu  caltdoru,& ell  ta-  t„A^iAantia  oberut  el,  O omnia  ** 
ftu  calid’,  vrina  eras  rubea,  & pub  proderunt  eidem . eim  etia 

5£3t^«ss^ 

w <f  cholera  rubea  multiplicand  cr  color  eimjignantcr  albm  repe 

cut  itas  fimilis,regime,ciuitas,&tc  rlettir>pidfmqt  tar  dm , nccpatie- 

pus:em  guide  decretfi  «rtfi  tMr  fitim , nec  yigdurum  mjlan- 

*5^  ««<&  JLiUft£«+t  i 

ft^s^urn^Mtoxifmosoasaffligit  nan tamtn inAt meleftartlur.crji » aipto 
c6tinue:aut  vna  die  interpollat , Si  (lfm  colorc  albo  adjit  laxit.ee  , O* 
alia  die  affligit-Ell  autem  continua  (erptris,atas  fenettutis  * 


Diq 


id  by  Google 


Parris  ij.Tiad.ij.'  1 97 

A feptentnonalu ,(?  tempm  aunt  dniscaiidis.  Etjp  tatocuratioes  fe-  D 

hyems yjiu  fuerjt in pratert-  briu  putridarii  pficiuntex  coponc  • ’ 

to  tnfrijridantibm , erit  quidem  ft-  „ari1  duatfi. ^ * 
„■£  ft’  r rt  , J gcmaturautfic  Medic*, q>  altera  < 
gnificatto  certafuper  tiro. Pro  tan  — J*  -v 

to,Ji  medic ct  ur  cr  cure  (nr  in  alt- 

4juo,curcrnr  cum  calefacientibm , 


4T  brouter  intend  at  ur  in  cur  a e- 
itu  fee  nudum  cur  am,  qua  curat  nr 
Jfrafmtu. 

H$c  quidem  fignantfupdnium 
h unions  phlcgmarici;&  funt,qm  i- 
ftc  panes  l^difa  fiipore,&  conlequi 
B turacalidoiuuamccu . Sc  fentif'ei* 
corp’adu  frigidiitqd  quidem  cil  ve 
rii,nifi  huius  huorcolledusfucrit, 


eisdncrur  in  cSpofita  fm  maiorc 
potetiaalreriuscx  f>di<£Vis  duobus. 
Dccet  ailt  magisattetu  crtcMcdicu 
ui  cuia  ca$  febris  phlegmatic^- 
cura  ipfius  febris  in  fe.&  fie  ctcon- 
"ruicin  cura quartan^.  Veru  in  Fe 
Brecotrnua  det  efie  mrentio  contra 
nataefi  dicerefq? maior ell  inteno 
neceflaria  inter  natura  febris  fbr- 
mafr,&  pfernm  in  principio  ipfius, 
donee appareat,&manifeAefipfiuj 
digeftio.EtftlV dccet qi in  frbre  acre  E.- 

dime  it*  /2  m if.  J:  * . i 


ff  s 
c r.ti 


dtnis,&  heifica  fit  Medicus  magis 

attentus  cj  in  f diiftis  trib* . Et  Gale,  De  febte 

&p  litre  Fact  us  & febre  gnet . & tabs  quidem  vf  diccre  q>  febris  <mata  c*  Finguims 
quidc  febns  ucquaq  eA  morb’fim-  fkiigulcputrefedo  fit  de  gne  febris 
plat, fed  copofitus  cu  apate  magno  choferic?:3t^babili*tn  eftmeu  pu 
vjrceru&jnteflinorum.Aliaautii-  rrefit  fanguis.gncnfinde tres Abies 
gna  funtiam  intellc<Aacxhis,q  di-  pumd?&c6tmu?.Qincx  putrefa- 
cta funtin  capitulo,in  quo Fada  cA  dofanguie&egrcflUcuisab  ?qua 
relano  de  figms  donnnij  humoris  litatc  fua.ita  f.q,  augeanf*  fbmfi- 
phlcgmauci.  Sunt  auc  Febns  phire-  ccmTcalorSc  ficcitasipfi’  roncaug- 

defe- 


phlegmatici.  Sunt  aut  Febris  phleg- 
matic^ du^fpft:  Quarfi  vna  cA  in- 
tcrpollata,  Sc  hctpar^nfmQ  fuu  ol 
. die-EraliaeA  continua.cui’niate- 
C ria  cA  intra  venas.  & h;c  quid?  fe- 
; bnscAlongi  tpis,  cuius  parorifm* 
attingittfs  dcce  odo  horaru.Etfc- 

Krir  »»  . 1.  a I . ..  .A  J?  f 


meti  choler^  fug  ipm.gnaf'indc  .v 
bris  de  cholera  ci  trina.'Si  veto  auge 
ant  & foruficent'  ciusfrigiduas,& 
huidiras  roneaugmeri  phiegmatis 
ineo,gnafIdelebns  phleginatica. 

_0..  Et  (i  ipfi’Frigiditas  & fieri  tas  in  ten-  * 

bns ct mdacholica eft qdaTterpol-  danF lone mclachoiiij  au&finco- 
lata,& qda  codnua : & paroxifmus  dc,cotingir  quidc  mdcfebns  meia 
quartan?  cAdc  quarto  in  quartu.  choIica.Fcbnsaut.q  fm  ventatfex 
^ fanguTe gna^eA Febns c6tiaua,q fy 

nochadrtq  fm  Gal.eA  media  inter 
febrfipuuida&cphenx-ra.vndccft 
ac  fi  dicctef'qj  fit  febns  gnata  in  fpi 
rinbus, cuius  tri  canfacit  oppilatio, 

& raagnitudo  fangumis.  Et  lermo 
quidem  febrium  exiguprolo^atio 
nem  niinimcconuciuentehuicco- 
pcndio,&  bremanp  limus  auis. 

Coll.  Auer.  PP  Ue 


1.11UV  v| naiiu  iu 

Curahuius  febns ficaliaruetputri 
daru eA duplex. Quaru  vna eu,  cu 
intedi^ad  cura  febris  formalr  cum 
infrigidannb’  &humedanab9:fbr 
ma.n.  cuiushbet  febris calida  cA  Sc 
ficca.Scdcuraca^  efficientisipfam 
fit  p aptione  oppil.itionu,  incifionc 
humorum,  decorum  cuacuatione: 
qtf  quidc  nequit  fieri  nifi  cum  raedi 


4 

tot 


Cinticortlirt^''^ 

G Deffgnise* malacomplatione  rctur c6plexit»  in  fc,& fbrmaft cutfi  it' 
hfiicU  c-fcalida  &>fteca.  fuo  corrario.fimt  «m  <Ax  abfande 

' . T T/  quidem  duo  morbi  rid prt  dar.cura  n^j  ipliusformalrdtinu 

<9  1 , .1  1 1"*4*  J tihs,ntfi  pnuscaqei  aufcranf.  Ca^ 

| | uatur  altero  ex  auobut.  veto  cfficicces  malitii  illius  copFo-*> 

•ynde fifuerit  mtrbmficcus  ,ytde-  njs  mamfeli*  funt. vndc  exfph  gfa 
bii  patient  tm  fucw»:£r  fifntnt  nequa^potcxiccan  copfo  panetis 

uLdus  yidebtspatihem  Lxu,  Hydropcm  carnofam.mfi  pnus  edu 
tmmiaus,T  r . cafabeoaquacunna.vcruntamcn 

e tfmol-  (X j ffongtofunt  L J’  fi  flicnt  mala  copfo  fine  materia, at 

t*®  Duo  quide  morbi  fimt  lpalcs  & tendaf'folum adcuraeiuscum con 

::  „i,4,nri  A-  friuidiratKneoue  • ./- I O. — 


XJUrJ  cjviav.*-  * 

-pprij  caliditau  Sc  frigid!  tati,neque  trario:ficut  coniingit  in  beilica. 
pmianf'altero  £ diitoru  duoru.  Cu  d r <japjtu morboru  de  reple<  d De 
ergo  coiungef  vm  excis  Cental*  >ne>&  c5d5nes  Gj  obferuad* 


* tione,&  codones  q obferuad* 


<m  ex  rf 


bus  cui- 
ciutiori* 


met  mebris  radicahb’.Exeplu  vero 
ftiyidiutis  cil  ficcitatce  fcbris  con 


••  eie.ficcitace  Sc  ariditate  corporis. tea  — ' ,77  ’ • -> 

M fialtcricxillis  vmafhuiditas,fiimc  __  de  ph!ebotomia.> 

tur  quide  fignatio  fupipmcxlaxi-  f^Kmergoent  morbu.  — clM 
- cate  Sc  mollitie  ipfius.  Exeplu  auc  ca  V j pUtione,nequaquam  curd-  7 1 
* liditaus cu ficcicate e hcdica,!  q ua  mc ptr euxeuattonem. 

falor Inaturalis  vni£&  coiuginpfu  ^-um  qu;dc  cric  morb’dc  repie- 

uonc,non  curabii  nui  j>  euacuatio- 
nc.Sic  tn,qn  aucebuffanguisin  qti 
tate,critcum  phlcbotomia  euacuS 
— I — ; -? — v.  , , . j ,r  - < dusifcd  cu  corrumpif’in  qnaliratei 

iiydrop%cui  ca  ccaIiditas.Y eru  exe  cum  pharmacia,  leu  cu  mcdicinii 
pfu frigidnatis  cu  humidirate e byr  c£jucqiui?jpfe  t„  intellexit  bic  p e*- 
drops,cuius ca  efl frigiditas  Sunt.n.  Uacuationenf  m|am  phlebotomiS. 
tres  Ipcs hydropis,f.carm)Mfitcx  efu(kjtiZ'  fat  decent  oi  l? 

phlc2mate:&vtennaaquofa:&tyn>  ^ ^ 

paniw,q  ex  ventofnacc  gnaiur . Et  ftruadd^M  ft  no ^ [fojhntjerud^  M 

1 qfiq; fiuntex duabuscaufislunul , riireguletur tame tjndtitM&mc  a fccn'f; 

f.cxcaliditate,&fngidittte.  j:  « foretur [tcunditexigetw  eortm.  ] 

fjunttdantergo  exicceturfub  Qj^ru  primu  c$t [Uudabilu  di~  fam  nu- 
tiUiftlfiitffiitrit  cunt  call  dilute,  Ijxijitio^dccidetui.  Etjecltditm 
Hue  cumJrtgtditdteiCX  fccu  cu  ft  Jintrnorbi  derepletione.Et  tertiu,  ratio 
bt  contr,trio rcchficetur.  (X  W om  dt(ts  aiHUCtute'yfq,  ad fenepnt?> 
tubus  fatprtus  atiferendd  c atife  £t  <jMrtu,co  fatitd°  euacuddt.  El 
efficients , ft  fiat  ret} a cnratio.  qnintu,cofiffetia  yirtutts.  Et  fex- 

Cum  apparebit  humidiutis  din'd  ~iens,uel  autum.  Et fipti 

in  aliquojcuretur  cu m ficciratc  fub  ittHi  atKinbabirat , 4- 

liditati,fiuc  ftigTditati.Pnus  tn  q cu  quoits  fit  in  mmbiiS,(X  temper‘d 

.1  . u - * « • iUS# 


/ 


Partis  ij.Tra6b.ij.  *<>8 

A THS.oftdHum ,(tmtliter  repus  prx  &w<t>mirtiiciwfEtftfptima,RiVc8  0 
fens  Et  Ttom,  quod patient  is  topic  gra,t  ad  hoc  V&  rcSio- & Iocus  «" 
jt/» ft  calida  cr  humida.  Et  deci- 
mum,  let  corpus  Lon*  habit udimt 
bene  tamo  [ism. 

In  oT  euacuatiSe  Facicda  &maxt 
me  fanguim  j /tint  dece  ebdones  ob 
ieruadx.Vnde  ft  no  pned£s  decEco 
gregari  in  a!kjuo,&  p cofcquens  ob 
fcruari,decetquide  vtquatiwiscua- 
cuariois  facicnda  minuatnr  fm  illd 
qd  ex  pdidFiscodonibus  minuetur. 

; na  inrerdum  (jda  ex  hiscodonibus 
, tollcnt&impcdicnteuacuationcf? 

B ciedn,ficutxtasfenecbutis& decrc-  __  _ 

piras.Primaex  his  c6d&mb*eft,vt  poris'rolueris  ipfitm  trahere  ab  in 
di Fpo^accn ml  morbi  attendaCnam  de,trahe ipfum  c[per  euacuatione  c ex  rrf- 

ab  spfo  mcbrOfdut  per  dttra&ione 
ipfius  Coin  ad  aha  mebra  cotrana  if***  *«* 
j me  eis  acjmpolletid.&'jtertU  fte{  f , d,utTf, 
eius  at trail u ad  membrum  ha- 
bens  colhgantiam  cum  membro  tatf.kqi. 
paliente-]  crfcfat attrattiori 
hentofis  poftts  fuper  mammxl * mebn«  d 


peratu*,&  egrediens  ab  xqualttaie, 

& temperiecomranus.Ottaua,c6*  Dehcirc* 
plexio calida conuenit in  phleboto 
mia  facienda,  Sc  nigida  Sc  hcca  con  lex.p0Luf 
traria,&exiftens  inter  has  eft  me 
diocris.Nona,  ptngucdo,&  habitu- 
do  corporis  debet  actendi  inter  con* 
di  tiones  antedidas. 

Dc  fpccicbuscuacuatjonis  ficn 
dac,(?t  modis,  . . '■> 


c 


Vm  rone  tins  quadgenera- 
tit  e tn  aliquo  ex  mebris  cor  g* 


interdu  ijdaexeis  prohibebunr,  & 
auFerentphlcbotohlia  facienda , fi- 

ciltdcbilitas  itomachs,  ant  fyncope 
frequens  & c6tinua,rone  raritatis, 
& relaxatioistotms  corporis, Sc  fub- 
tilitatjs  fpuum  rpfius'pala.n.cft.Sc- 
, cunda, morbus  dc  repfcnoe.quia  ca 
morbi  de  repletione  ncccrtitat  eua- 
cuationf : alix  vero  gb  ifta  portent 
necefficareaugmcrum  veldiminu- 
tionem  cuacuatiois  Facitfndx.Tcr- 
tia  vero  elf  rempiis,  a iuuctute  vfcj, 
C ad  fenedlutc,&  eft  xtas  fccunda , Sc 
tertia.Quarta  eft  cofuetudo . no.n. 
eft  rniiniendqsinall’uctus,  nirt  vrge 


las  tn  conftrithone  tnenfrHoriim  ™“mciti 
matricis.  • . , , — _ 

> Intellcxit  quiderp  vt  cum  Voluf-  g ; 
rirquiscuacuarefanguiucm  ratio; 
necius,quod  eritgencrauirriTn  ali- 


renccc(Titatr:tuc.n.cft minor qritas  quoex  mem bris corporis, tpeuhcui 
fangumisextralicnda..  Quinta  eft  Wr  a membro  magis  propin^ubei 


difpo  virrutis.hoc  .n . proliibct  fro; 
quenter  & toilit  euacuatione:  cuius 
tfi  exigentid  fighat  natura  & ddpo 
morbi.^rantoin  hocca/uopoitet 
<p  minuaturquantitas  cuacuatiois 
cius,  quod  naturamorbj  iudicat  c- 
uacuadum.Scxtaeft  tempusanni. 
Siam  autumnusquidemcftincouc 
ueniens  in  faciendo  ph!cbotomi5 , 


dem,cum  intendmir  ad  euatuaoof 
ncm  iprtus.vertim  cir  idtendirufft 
lum  dtucrfio  S:  atrraftio  fangtjinii 
ad  cotrarium  ip(ius,ad  quod  infiin-  1 * 
dirur,rtne  ipfiuscuaaiatione  hat  if 
bus  diuerfio  ad  partem  cxiftemcna 
a direfto  membri , cuius  euacuatiA 
in  tendiru  r,au  t col  la  teralem  cidcnf, 
authabentem  edoehientiam  cum 
PP  i;  me* 


* .j?  Canticorum f 

C membro  Infirmo.  Et  fic  feciunt  Ga.qujdefaeiebat  phlebotomfi  * 
Medici  in  fuperfluo  fluxu  fangui-  dnio  lauguinis  apparete  I corpc , & 
nismcftruoru.cu  ponut  vetofesfu  ffcnimcfi  apatc.  Cuaut  dun  talc 
per  rnamillas  mulieris,matn$.n.col  eeminucdu  lftiscoditionibusfchja 
fiean<*cu  matricc  mediatib’ qbuf-  ns,intellexnphoc,c6diti6esineua 
divijsfeu  venislter ipfesexfuib*3c  cuati6cfcnudax,quaru relanonem 
ad  vtraiq;  pucnictib’.mamillxcua  nriusfccutautforfitan  intellcxitp 
cotratiaiifl  firo  marrici.  Sic  et  feci-  hxc  fignadnium  f?  jguims  in  cor- 
untlfluxu  fengninisnariu,  ponen  pore  (ignatia.Et  cu  duir:  noautin 
tes  vetofas fup  hepar.cu  e flux’a na  alijs liuorib9:  intellcxit  minutionc 
re  dcxtra:&  fup  £plcne,cu  eft  a narc  efle  folu  fecieda  in  morbis  fengui- 
fmiftra.Interdfi  et  coiugit  Mcdicus  ncis,n5  aut  T morbisalioru  huoru. 
euacuadonc&attradiionefiFadco  Hat  ergo  phlebotomia  in  hit,  77 
trariu  partisan  qua  eft  morb’fticut  mtellexit  in  hoe  tta&Atn,  (T  f 


pfccatiuo 

fir  q>  inccdafin  his  rebus,  1 . in  ipfe  «aPa,e 
phlebotomia  poftintcntionc  Gale.  ^,^1, 
inehoetur  ergo  a phlebotomia  7% 
m omni phlegmon* , habito  tefh- 
momo  eerto  fuper  ipfo.  j eaunhu 


H fiscorpe rcplctoexnte, phlcbotomi  1 1 u.in3,Sr* 

amaptecontrana.  veni  cu  ceflabit  JeJecit  earn.  ..  pate  pul 

flux  us  materia:,  & rc&ificatio  ipfi9,  Inhoccanonecarificauit,3cfua- 
minuatur  fi  poi’c  tucric  pars,  in  qua 
eft  apoftema  fine  mora. 

74  ram  tptide  pramifimnt  figna 
repletion ,et  medicinal  eduihnai. 

Ipfcquideia  pofuit  figna  reple-  — , , , , 

lione  fignanna,&  notma  mcdicina  pQftq  coftabit  teftimoni js patu-  *C*PI*U" 

ruhuorcseuacuatiu  (cueducentiu.  lis  & manifeftis  apagnatu  in  pa* 

* — faagai-  SMSSS2gS£? 

ne>p«  phlebotomiam.  flem  v^atur  phlegmonicum.  jj*  %“» 

I ^yilemu  ifutdem  aperiebat  fiat  ergo,  fine fit  in  e [capite]  19 

75  Ij  yenam,  CT fanguinem  mi  interim  uel  exterim,  necno  etiam 

nuebat , cum  erat  chymm  auclm,  ,n  tali  faElo  in  luntfurn.  fiat  et  in  tIS>  & (Mi 
& magnificatm.  ^ apofiematefac7o  fib  auribu^,  (T  *ifcno 


magnify  . Ujsvj,  c,„ai  c;  , — b’itenino 

.Gal.quidc  minuebatfanguinem  ophthalmia oculorn,Cri  apofiema  ri,&an<, 
pa aptione ten?, cu quatuor huo-  ^ /•  f [wm; ,g,„gm.arHm  J JJJ: 

ZZggZSSS""  TfcLu.cr£$'»‘'‘-  5J.- 

nl  Fiat  i?itnr  mmutto  fan? turns  bm  mteflimrum,  crurium,^  ^,n«nSi 

tncorporiapparentibmfignn, & fileW' tefiieulorum,renumyet 

potifhme  cum  ap'fiemate  Jena-  ^efica/tecnon  in  apoRematema- 
tif  conditiombm  t i lit:  no  autem  in  trtcis&^mbdtci.cr  mjfari.cr 
dhjs  humoribm.  . ah/sfieciebmnbedims.}  ^6^ 


f Paimij.T/a&.ij.  199 

A , Hoequidetotfi  tftdefeittanifc  cipioexiAl«»Cdupatiete$adhtl*iH  ft 
ftu.veru  phlebotomia  amplius  eft  bit  fanici'expellut  p ol poftg  ane£ 
ncceflanai  a^arib’mtenorib%qcx  eowtjis^logabi^minimc  mmuad 
. tenorib\Aificu  eflentmagna  a|>a-  dff  minutio  fit  fold  in  eis  rone  attra  ' 
ta  ltla.Ecfcbris quide  cocomitatur  dhoisacdiucrfiois.vnecurapaccn* 

' **  ' " ? a.  6abfciilio  earn  cuacuatiSis  • 


«G  euacuarioc.  o»s  It  a&io,  e hui* 
talib*  a m plPncccrtaria  . fpei  in  hacartc,  Tdigetgdf  magna 
& hat  quide  phlegmon*  fiutTcapi  c6fydcnui6e,&  fpeculati5e,nec  det 
tc,diaphragmate,5cft6acho,&hepa  hen  nifi  magna  vrgetc  uccertitacc. 


te,&  iu<fhins,&rft  ihotb’pannicu 
lis  pc&ori9,puimoHe,renib\  vefica. 


Etfialinpafione  intefiinoru:  8» 


mrice,&  inteftims.  A6ata  tcto  fhb  CHm  tamt*  confiabit  it  nttitia  if 
aurib’fada  funt  dc  gne  apatu,^  A-  fintmjr*  [cum  trit  tn  tit  cornu  bu^,  qK. 


rabice  caozan  dhr:&  fic  funt  ilia  m 


angmentum  innaturuU.] 

pKTebotomia  SS  °r'f  l 

/aria  &,nflinaeafi/vlr,rnn,m<;,  ftmOr«Va^a,CcX quo fi.cotatqu*  & 


vfi  vc  taro 
naicaf,  vf> 


B Tguinib*enata,3cafcellis,iii  quibns 

S|  uide  phlebotomia  cpr^alijs  necef 

aria.&  mflana  c a^vlccrofum  fu  forris EtVnqtrcfrrf 


& I ei*v!- 


per  totu  caput  Si  facie, cu  turner  rat 
dc  fil’.Sc  decollatio  dr  apa  meri.&  Cy 
nanch.’x  funt  apata  gutcuiis,&  vuu 
lar.Et  cu  dixit:&  alijs  fpebus  rubedi 
nisiintellcxitocs  alias  coliectiones, 
& apoltcmaca  fanguinea. 

Fiat  it  in  ~\lctribut  cafttif  ,CT 


fafcc!&  e^u[crumtO'  a [rubigme  aurium 


m faracioc  , • r ’ 

vlccnbus  JCOblofiL^  _ ^ 

-uiuuu.  Phlebotomia  nequaq  curat  hare  Cu7fut^fiabu  humida  ~!pof!-  * 
vtcera  fm  intenone  pnm5:  & hoc , h-Jr  J - rrr-  r I 

omvIceraaSan^rhnm,; (1  quafueritmtu  CT matufeHuji-  ?. 


bit  de  notim  ipforir.eo  q>  colica  pFi  nl(’c  f 
bus  dc  caufis  cotingat,nec  e facieda  Iu£* 
phlebotomia  pterq  in  apofa  folu. 

Etcfi  dixitt&cumcrit  in  eiscarnis 
augmemumiintcllige  f m opinione 
mcam  v leer  a calida.&  hoc,  q/h  cat 
nisaugmentum  fit  in  eis  ex  mulri- 
tudine  fanguinis,aut  alteri’huoiis. 

Ejl  et  factida T\yarioLi]ybi-  s ? 

- J - - - * • - - ■*  hot^nr 

both  tt< 

i .win  tin  Hutuunc  uiuiia:  ix  noc  < _ r ci-  r « .11  i 

^ qm  vlcera  gnanfex  (inguine  malj  1“  f"??  n>tn,  & 
c &illaudabilis  qualitatis.  nihilomi-  tut  in r [yanoUjerts  O'OCHloru,  ^ 
oustii  eil  phlebotomia  facieda,  qh  (y ficut S [tn hariuU  in hjtmho,*  ob«Uten» 
fc  cum  maluia.qualitKis eft  fang Jrus  rencrato.  i - >•  ^ 

cxcedemisquan  titans.  PerranolasqdcTtellexit^Sgta- 

jr,-  Ejt  tt  facieda  i [l/olatilibus,]  nula,  cum  quibuseft  forris  dolor  & 

■fc  sbubti  O^nccribnt pulmonis ,vroris tumor  mebri:  per humklam fcabie 
«,,^viceri  c[rafuru , CT  txcoriatumbns.  ] intdlcxir  fanguincam. 

Vlcera  quidc  volatilia  ex  chole-  Eft  ergo  facieda  in  reflttioe'ie 

ra  fiuc  rubea<yp  tan  to  euaciiatio  fa-  naru,zT  efreffu  ftnpuinu  ab  eis,  *4 

copolita.Phlebotomiaetcin  vlccri  w [ _ ynanateaditi 

bus  pulmonis  facieda,  du  tn  in  pnn  bus  ,£r  gingiuts , cretin  egredti  ^ngu.r.o 

PP  iij  te 


bus. 
clvariolit 


Cantkiorum 


G te  ab  dunlins,'  [o  ab  ore  main-  M'S*!  his duob*  magii q debeat  fj  K 
^>3  CT  i»  hamorrhoiUus  am , ^tucc&peatl  eis  phfebotomia. 

&b  ' «■$’  ^ ,nf'ucu  mtnflruornm , o m Cop f tit  et  in  epilepfia,et  tn ft - ty 

tv.-,ub«&  Vlfinte  rubicund*.]  btl.yngue&toorosiecnbetmc* 

i his  q x-  In  hisqdcoib’fit  phlcbotomia,  Ju,o  ablatiohe  appetites. 
i;tedmnt  ttfiatattcaClio  adpteoppofua .vfi  • , 

t mini-  ^xc  cura  * fimilis  cfi  fimib.hoc  aut  Scbcl  eft  qu?da  textura  renaru 

uocUaid  c,ac  (i  diceictcura  cuacuatioms  cu 
cuacuatioc.  tails  at  cura  eft  paccns: 
qin  cura  p ft  fit  cu  morbi  cotrario. 


innaturaiiiuu  taper  coniun&iuara. 
oculi  facia:  tad  mofum  eftquodda. 
apoftema  vlccrofiim  & factum  i fk 
aclc  inhisquidc  fit  phlcbotomia 
per  (etverum  in  cpilepfiafit  phlebo 
tomia  per  accides:  Sc.  fie  etiam  fit  iu 
cafuappctitus.hic  tn  non faciam  a- 

jj  r i - liam  mentioncm.  * 

^Bttemmiaqdecfigrmtfdolo  88 

secapiris.cu  fit  ex  (anguine. &lic  €t  fionlbns  am,et  [feats, ancharu,] 
couenitin  vertigine.&dolorederis,  Jchtatica,0 dtl*rc fomachi.  as  iter  *- 

q vtpKmu  f ex  calorc, licet  interdfi  Phlebotomiaquidemcft  facien  n&Cctefti 

in de materia frigida . Alopecia  ve-  daindolorcftomachirationcapo-  cul°* 
roftu  catascapilloru  cotigitexpra  ftematiscontingente. 


, «>  Fiat  et  in  dolor e capitis,  "\ertl 
fine, O'  factors  ons.necnon  in  do- 
lore  dent  mm , o'  cajii  capiliorum 


uo  (anguine  Scillaudabili.  a)  i 
cuacuacio  cu  mcdicmislaudal 


Sic  et  in  dolor  e hep  at  is  pugm-  8* 
iambus  cuts. 


unto 

£ i hoecafu:ni(i tn adeet^smP  m>Z f . . 
dtudo. Ignoro  c t,qualr  phleboto.a  euam  phlcbotomia, fi  dolor 

habeat  locum  I ftnrorc  on*  ad  iuua  fitm  hepatecumapoftemate  aut 
mctu:nifi ex alialtetifie  hoefuent 

pofitu.vt ft  dicerefcoucnirc  ronet-  0X000  cum funtoppiIaoonesTco. 
plctiois -bumoru  infia  corpus  exn-  *Decurasegritudinum faugui-* 


1 uum,ex  qua  contingtt  factor  oris. 
Et  et  m mebri 1 [ diJfolutuie,]et 

VtJEL  S’™*'11  egref“> >«*  'xpnlfione, 

O'  dolor e artunm , O rheumate. 
InoIb*quoqipcu(fi6ib’&  cotu 


ncaruni,  per  alia  a phh> 
botomia. 


M 


intedatur  ergo  cu  regimine,et  99 
cura  horn  morboru,ficut i cura.et 

*.  vr,  reqimmt  fynochi  cu  edufhoc  cho- 

fi6ib  cogruit  phlcbotomia, co q>  cx  . . „ » , . - _ 

cis  giian t’afata.Et  p rgreltii  fpma-  ^erx  tebcd,poJt  phlebotomu . O n alien** 
tisttcllexitci’mftitudiiie.dicitergo  ~)/fu abort* ifrtgid*titi30"‘ifuga]  non* 
phlcbotomia  ec  ncceflaria  cu  auge  calefacietiu,0  ‘ptod J anguine  au 
tutihoc.n.Itellcxit  fm  opone  mca.  o magnificat lOWod  eis  af 

Ycrul  dolorcartuu,&caurrho((eu  o.  i r J j n 1 - L 

Kumatc)  phlebotoia  coucnit  p ac-  fmur  declmet  *d Jlyptiatate,0 
efiy,  vn  £ a c fi  dicercf' <p . cu  saguis  c prop^cntur  eis  acetofa°[_  ] o tannt 

la 


Digitized  by  Google 


Partis  i j 

fk  • ‘Incuraquoq?  tnorboru  ex(an-i 
guinecotingcntiu  c ^pcedendum.fi 
cut  iu  cura  (ynochi.Synochus  aut  e 
- fcbris-cotinua  nota ex  (anguine  gc 
nerata:in  cuius  cura  e a phlcbotoia 
xnchoadu.&  cSfcquerer  ab  euacua- 
ti8e  cholera:  rubez . Eftq;  feruor  5c 
calor  (anguinis  extinguendus  cum 
cibis  conuenicntib*  (implicibus,  & 
thedicinis.q  ualia  (unt  aceto(a,ficut 
acetofitaspomi  dni,  & tamarindi, 
■>  &liKa  his.Eft  ecvit5dum,illd  qcf  au 
get  (anguinis  otitatc,  ficut  oescar- 
nes.qticadmodum  oc  ca  lefacics.Et 
• Gal.ouidecxtrahebatlanguineml 
rr  l B hacfcbre,cfl  erar  fanguisimunisa 
•-  putrefadlifie, donee cotingebatinde 
iyncopc.Ha.-c  tri  cura  no  e artificia 
]is:qm  vt  plurunu  putrefadio  eft  ci 
coiuncla:co  epehofh  rubeafit  vbiq-, 
Sc  vFrcu  eo  coiun<fta.5cob  hocetia 
ioqt  ipfe  Gale.  q<1  q minuifex  iftis 
pa(fionibus,5cc.ac  n diccret  tp  inter 
dum  accidit  (anitas  iftis  patientib”, 
poftq  aflellauerfit  femcl,  aut  bisex 
cholera.  Etob  hoc  luflit  hie  (apiens 
f m op  inionem  meagi,q>  in  haefe- 
» * brccnolcracducatnr. 


.Tratt.ij.  300 
Demorbis4-^ex  cholera  citrina  tf 

conti  ngentibus.J. 


Orbi  qui  ex  cholera 


ru~ 


beageneratur,  fat Jin* 
ulcer  a i lubricitate  itejhneru  cott 
gctia,cr  permijho  r'onis,  fuffoca- 
tio  matrices,  tertiana  , [cheat tea * 
l?  fuxus  faguinu  per  fecejfumc 

Vlceraquide  in  IenitateTtcftino 
rucStigenua  fuut  vlccra  i ftoachq 
giiata:vn  ex  nocumeto  eis  ex  cibis 
niatocxpellutcibu  a ftoacholdige 
(Ifi  ah  tps  debitum.  vn  hate  eft  vna 
ex  fpeb*  carum  morbt  nori.Clubrt-  l 

citans &lenitatisIccftinoru.&hxc  ^ 
quide  vlccra  fuiitqhq,  ex  materia 
calida  &.acuta.Corigit  nihilomm* 
lenitasintcftinoru  intcrducx  mFd 
tudinelanguimsT  ftoacho:  lubrifi- 
canf'.n.tucex  ml’utudine  huiditatis 
cibi  ab  eo,debilitafq;indc  virt’rcte 
ti  ua,  & p co  (eq  ues  egredit*  cibus  idi 
geft*.&  hoc  quide  eft  fortior  5c  ma 
•or  ca  huius  morbi.Permixtioautc 
ronis  dcvaniloquiu  co  uugu  t ex  apa 
ti  b’cerebi  i,&diaph  ragma  ti  s:  neend 
ft  in  ftatu  fcbrifi  acutarum.Et  quia 
hmoi  apata  fiut  vt  pPimum  ex  cho 


» choice! 

cis 

9t 


£ Sumatur  out figna  Jiiperhanc 

$l  f * fane Jignific  ant  ia,  ex  capitulo  lera  ciuina,io  pofui't  ea’fub  hoc  ghe 
fanguims  domimu Jigmjicdtium . morboif.Veif  fuffbeatio  5 f fyncopc  t 
Et  in fumma decimate  admfrigi-  cotingens  muIierib*,adeo  vt 

tUtionem,cr  exiccationem  ejt  <t- 
£ltu  Medici  expedite  crigemoji. 

Signafuphosmorbos  (ignantia 
(but  fumeda  ex  (ignis  dniu  langui- 
sh fignantib’, quorum  in  relatione 
.£cira”.5cqal  fiima  languis  cahd’c 
& huid’.5c  cura  fi  t cotrarij  cu  cotta 
> { *io,fuit  ode  neccflariu  q>  medic”  j>- 
eedat  i cura  & regiminc  hui’morbi 
cum  m&igidauD*  5c  cxiccanubus. 


vidcanf'cc  moitua,  cotingitex  (per 
matis  corruptioe,  5c  putrefaftioe  in 
caruin  fnricib”.  vh  tale  (pma  ncccf 
(itat  fup  (e  cholerj  rubez  dhium.5c 
ob  hoccrpofuitmorbfi  iftfi  in  hoc 
giie.Eflet  tn  couenicntius  vt  appro 
priaret  ipm  frigiditatirco  qjvfis  opa 
uonu  ablatio  higiditati  appropne- 
tur.ficut  malitiaopationum  ,5cea- 
rum  magnaintendoinfortitudioe 
appropnatux  cabditab. 

PP  iiij  De 


Digitized  by  Google 


<-  ' Canticomm 

C f)e  ttrtitna  imt  fetimtu  men  rirtnis  a cutis , Sed  a^a  dilatans  fe  irt  ft 

'fi  c4kr  *x««n''“  Et farm  cr  acutus  dolor  amH  9 S 

per  totum  eorfm  differ  jus,  mtens  ^ mtdtitude  pMrark 

oper.:tt3mbus  fiat;  ^ Addidicinhocdolote  eonditio- 

I chaxqoid£febris  cvnaexeis,  naft  fofticudineiqm  dolor  ferns,  <5c 
^ Tub  c,<  rcponfif.na  qd.i  ex  eisfidt  yjolcnttit,nort  connngit  nifi  ex  cho 
in  fpiritib%$dit  in  huorib%&  <]  u x-  fcra  rtibs.-a.Et  ft  ft  vr  cfledc  muluttt 


da  in  mebris  radical: './’.Qua:  nut 
fpiritib^dtrr  ephen ■ cr.c  , b no  tran- 
leurttdictertia.Qna;  auttiimtT  nu 
tnoribus,  font  putridx  no  tat,  q qui- 
demT  cholerKas,phIegmaticas,me 
I5cho!icns}&  (anguincas  diuidunfl 
**  Quae  veto  fiunun  membris radica 
hb*  hint  hecticar  notx.15  aut  prx- 
jnifirifta  rememoratione.dcficit  ni 


dine  fcabici  palpcbrai-uim 

Et  hirer  a, cr  apojlmata  tout  9g 
Hurts, CT  dolor  pungitmus  et  mor 
dicattum  in  etfdem ,cr fijfttra  di- 
git ovum, cr  panaritium  hnguiu, 

CT  maada  apparent  et  in  eorpare  L 
letibm  Jtmiles,  cr  morbus  cum  c$ 


hilomin’I  bis  dticispfcda  relatio  tr innate  dentium,  cr  hejtco  do* 
frbtiu  & apatu,tn  fuiflet  coucnicns  [0r form. 

pofuiflet fup hoc caplm  fpa !e .Sc  p0[0r qaidem fortts iun&uram 

noa  fbeftta  poncm’%  hoc,ft  nobis  ch^lcr?  f fiat.  j.  r fonts  do- 

liajcmcapftn  breue  i finchom  c5-  ]or  vc(ica;  fi™at£*a  jpfjus cx  cho. 
Bcoru.Etfchiaticaquidebencficex  jcra  ci[tjna  gnatum  . Et  fiftcitrini- 
alio  humorc,qua  ex  cholera,  vt  plu  tas  dentium , fignificat  cholera: do 
rimu  tn  fi  t ex  ea.  Flux  aut  fangut-  mlnjum  ,3C  eius  exccflum. 

rj£&S3&SS!5&  „ 

pate.fcicdncj,  ex  co  i duplex:  vn%C  gnuw&r  \apojltma  extent  m . 

. qexviboe  fanguinis  c5tingit:alius  extremitate  eculi , ] CT  cstrimtat  M 
. vno,quicotingitex  hcpatisdebiH 

ringfte  cx  vfticmc Cf  ^ngSger:  ■ Fluxujquidem  fiingnmeuscott- 
led  I cotTgctc  ex  debilitate  hepatis  g»untetdum  ex  acununetpfiusfan  e bothof 


»,b'd>"™  mpm*  *cKmm.  „ rompltri«,e  cor 

94  Et  tH^lf  V dolor  capitis , CT  vncje  pjoeates  hunc  morbfi 

fc  ibuian  apejlemaf[qHod ftcunau  Lotties'  funr Valde  cholctici.  Verura  nefcio 
uu  i eor-  in  carport  dtfjrergitur.')  quaftafa  exns  mextremitateocu- 


Qu^dam  ftecies  dolotis  capitis  lorum  approptkrtar  choler^. 

mm+fUMg* " 

cx  cholerij  rube^  fluxib%  Sc  reufna-  (T  oppllationts  hepotujr  apofte 


mt 


Digitized  by  Google 


A 

t etc oria- 

Mo 


K 

99 

t »utiho 
litica  raf- 
fiO  ' 


Partis 

ntd  mdtrieif^T  plettre/is^le* 

ablatio  appetitut. 
Apoftcrttafaquide  matncis  fiut 
Yt  plurimum  ex  cholera : fift  Ap ata 
diaphragmatic  u<K,qm  matrix  e 
neruo(a:talia  au  t corpa  neruofa , 8c 
plniculofa  n5  pot  iiuox  pefictrarc, 
liifi  fubtihs  fucri t & calid* : tails  afi  t 
eft  cholera.  Ablatio  appeti  tus  cotia 

tit  cx  cholera  rubea . na  frielditate 
: ficcitatc  nget  appctituS.  vri  eft  ac 
fi  dicerctur  vigere  ex  eo  quod  dele- 
gatur  a fplene  adosftomachi.ex 
ft  u more  l'ftigido  3c  ficco. 

Et  yertigo,  CT  fijfura  labtoru, 
cr  doin'  y»4  8 C C7"  fonts  flux* 
yentrtt.] 

Qujcdam  quidem  vertigo  eft , if 
fit  ex  cholera, Ad5  vero  n&  n t ex  ca. 
Et  lie  eft  de  dolors  vuE.Fortis  tame 
fiuxus  ventrn  dnftu*  Arabice  aboei 
da  non  fit  nifi  ex  cholera. 

1 0 ° Et  ylcm  quod  dilatatur, r^du 

belet,W  tumor  exijlens  in  ano. 

Vlcus,quod  dilata^fitfpculdubio 
ex  cholera:  fed  du  ba^et,i.  apata  in  - 
tmi Teca fiuntex Ptofla  materia, Sc 
C corrupta.3c£ro(lftiesanififvtpluri 
mu  ab  alio  q cx  cholera:  & efi  £t  fit 
exca^t  ex  cholera  grofla. 

lot  pruritus , (T  T utnoU , out 

formitd,cr  try  ftp  el *f, CT  pulmo- 
* nit  y leer 4. 

Scabies  at  ficca,  cu  qua  e magn* 

Iifurit*  & fortis,c6tingit  yde  ex  cho 
cra:&  ficete  de  variol.i.e  mhilomi 
nus  poFe  q>  cu  ea  fu&driet'fanguis. 
Vent  formica  fit  vt  pPimu  ex  cnoFa 
& fifV  cotlgit  T eryfipclate.Ex  vlceri 
bus  It  pulmAisfiGt  ifdi  ex  choIa,ct 
qda  ex  alto  hiiotc  infufb  ad  ipfiim. 


ij.Tra6b.ij.  301 

in  cur  a quide  ktrZ  tntrbomm  B 

tfl  ficwti  cur  a febr  is  tertian*  pro  101 
cedendum.  Edncatur  ergo  cholera 
dbfy  pblcbotomia  attendatur 
ad  mfrigidationem  ip[crum,Jicut 
in  merltu  fangutneu.yerum  mor - 
It  cholerict  jfeciahter  humeclen- 

tnr:nii pradiflt  arnbo  morbi*[ynt  a — 

ttocantuf,&-  ^coniiemunt  in  cahdt 
t ate, net  non  et  eo, quod  per  b 

earn  ir/fertur  pattenttbm  rtocume 
tutti.fumantur  mtem  ftgna  fitper 
bos  morbos  JigmficdntU  excapi-  g 
tulo  Jtgnorum  domtnmm  cholera 
fgntpcantium. 

* t’rocedaff  oT  cura  horG  morbo- 
nl  fm  merhodn  cur.-c  firbtis  tertia« 
n^hocc  I eiseduca£’cholera,f>terq> 
fiatphlcbotomia:&attcndatquaft 
IfrigidetJ  ficutl  morbis  fanguineis. 

Eft  th  fpectale  in  ifti?,&  no  I alijs,q» 
htimeaanf.  n5  hi  tnorbi  aflbcian^ 
cu  fanguineis  in  caliditate . ficcitas 
th  i lftiscjfpri^ficut  hfiiditas  1 6n 
guincis.Maiot  et  dcbef'infngidatio 
m lftis  q in  fanguineis . Sign  a aute 
fiip  cam  horu  morborG  liqn.tntia 
funt  ex  fignis  dominium  clioier^fi  " 
gnificantibus  all umenda: quorum 
quidem  rciatio  iam  przcemc. 

De  morbis  ex  humore 
phlegmatico. 

OMms  quidem morbut  ex  *0f 
humore  phlegmatico  ge~ 
neratus  efi  ficut  apofiema  turns- 
dum,(T  Lxitm,paraljJu,<?reU 
xatio, dolor  capituc[de  frigid*,  tt 

tpilepjia.'}  ..  &o  i6w 

Morbi 


Digitized  by  Google 


Canricorum 


•G  -•  Morbi  quidc,  quorum  cSfhuor 
/ phlegmatic*, funt  ficut  ajiata  humi 

da  &Uxa,&  paralyfis,frelaxatio  al 
teri*ex  corpis  cum  priuatione 
fcnfus  & mot^pfi’-Pcr  epilepfii  vc 
so  itellexit  morbum  caducu.fea  op 
pilatiour,«  q panes  cadit  ad  toil. 

1 04 ' Et  pcut  fcabies  magna&grof 

i^nn»a!  (*>cr\,t,/!HS  coflipati9,crreten 

fespicoi  tio,£7‘ turn  ores  colli  ,i.glar.didx, 
1- totuU?  O^fjuamo  capitis, cr  oblimo,tt 
furfur  dolor  annum  e [de ffi"ida,0  bo- 
e'tng«,&  r at, & macula]  f [alba  (eu  mor- 

W phta,]o  apoplextdftujhs  g [pc- 
Ufcn I*.  e*,Cr  tort, ira  oris. 
tula  Palaquidecftcpphlegma  com 

i nifi  hov  morbov  g5  • Apoplcxia.n. 

t Uuida  c|>  rnorb’,1  quo  fit  fubito  fenfus  Sc 
mot’priuatio  irr  toto  corpe:^  quidc 
«tut  nuuij  curatnr,  aut  in  paralyfim 
trasfcr^&terminaf’.Sed  tortura  oris 
-•eft  mollirics  &relaxario  vm’ex  dua 
bus  partib*  faciei, & fpafmus  feu  ttf- 
fio  aitcrius:^  quidem  duab*  de  rau 
fiscxiflit,fi  humiditatc  relaxate,  Sc 
'fpafmo.&cum  cotmgk  exfpafmo, 
tunc  eft  fpafmata  pars  fgra:&  cum 
1 contingit  ex  relaxatione,  tunc  pars 
xgra  eft  rclaxata. 

Et  ficut  elephantia  pedu.cafus 
appttitus,0  pedictili , O tumor 
dm, O'  anchor  am,  O'  uejua  oculo 
rum, o'  tp  forum  dilotatio,  o’  ft* 
ter  a fee  liar  urn. 

• Morb’,qui  elcpIiStia  dr,e  tumor 
- pedu  & tibi;  [iter  natura, qui  ex  hu 
tnorc,  feu  ex  materia  illuc  1 fit  fa  gna 
tur.^iiafautvtpFimu  ex  huore  me 
lacfiolico:gna£’ct  interdu  ci  huore 
phlegmauco.Intcrdum  afit  giiaC’ca 


fusappetit*,  ficut  dixitex  humore  K 
phlegmatico,ficut  ex  huore  chon- 
co.Etpaqua  quidc  oculoif  itclligit 
defeenfum  aquxadipfbsoculos.de 
ipforum  quidem  dilatatioeftexten 
no  fbraminis  vux  in  eifdcm,cx  qua 
vifus  dcbilita^dc  hxc  quidem  dila- 
tatiocum  cotingitex  relaxari6e,eF 
ficit’ex  humore  phlegmatico:  inter 
rium  etiara  contingit  cx  ficcitate. 

Et  ex pajhombus  uentns, ficut  Iot 
lubnatM  mtefimoru,  o ueirmes. 

- Lubricitas  quidem  iteftinorum 
gnafYx  humore  phlegmatico  1 fto 
macho  exnte.autin intcftinis,aut  ^ 
ambob’fiF,  ficut  ctia  giiafex  vlccri- 
bus  menrbrorum  prxdidorum. 

hJV trmes  et  cx  huore phlegma  IC7 
ticogencraturf]  Et  difficult  os  par  h — “ 
tus,o  fetadmo  retetio  in  eodem. 

Nequeo  bene  imaginan  quaft 
hfior  phlegmatic*  fit  ca  difficultatis 
ptusncq;  reteqoisfecundin^inifi  tn 
p humore  phiegmaticu  magna  pin 
gucdinchcllexcrit.  cu.n.  muljcrcft 
multu  pingujjScoardanf'&angufti 
tur  meat’  mricis  ipfius,&  i ndc  prtfs 
difficilis  cfficif.No’ctifi  efler  multfi  , 
abfonum  roni,q>  virtuscxpulfiua  ^ ‘ 
debilitaref  ex  dnio  humoris  phleg- 
matici.  Veruntamcn  humor  phleg 
maticus  eitns  in  mficc  eft  ponus  ca 
aborfus,qca  rctentionis  fiitus. 

Et  dolor  rtm.O  ftbns  ejuoti-  1 o* 
diona,o  frigiditas  jflems,0  he 
patu  , o tgrcjfiu  feM  emmentia 
ubilia,opapo  cu  egejhocfanict. 

Per  fcbrcm  quidem  quotidian* 
intdligit  febicm  de  humore  phleg 
maticogenerata,&o!  dieaftiigen- 
tcm.Et  intdligit  pet  fr  :gidrurc  fple 

nit 


Digitized  by  Google 


Part#  jj*Tra&ip  302, 

4 nis  & hcpani,q>iifc  m£bra  duo  fuc  de  non  faperdl einifi  *<5io  caloris  B 
t . . nntti  humorc  phlcgmatico  infri-  lolius  & ablblute  & hoc , quonum 
gidata.  Dolor  etia  renum  interdutn  iam  eftinhac  fpccie  hydropis  for- 
" liumorc  phlcgmatico  ghatur  Et  ma  caloris  natural  is  in  cantutn  de- 
itelligirp  cminentia  vmbilic 


ex  i 

intdligirp  cminentia  vnibilici  rup  ftru&a.cp eftedus calor  abfolutusp 
luram  ipftus.hxcautem  ruptura  c6  uenent ad hoc.tp non agat mfi ope 
tinginattoe inteftinorum : humor  racajons.inquantumeft  cabrto- 
tn  phlegmaticus  eca  huiuspagtio  lum.&ob  hocetfpccicsh^c  hydro- 

pis  non  redpit  cu  ram. 


E 19 


ncm  &dilatatione  illoru  meatuiL 

Et  p cgcftioncm  (anici  mteliigitege  , 

ltioncm  kumoris  phiegmatici.  i Precededu  e t cur  a huius  j t ^ 

1D  • Et  dtler  annum , O'  nirrcdo  *<"*"&** 

itcvJi  ‘[rtr^rH,crVr*r cutis]  Lnfi  H't* emut* ;[« 
O'dit  ipjius  fnfcedo,cr  mlrbi 

B hydrojticus  Jtcut  yteriHa,carnoJa,  “P'™  hum-  E 


m phiegmatici figmjicanttbus. 
Eftfy  ytedu  in  euacuatione  borum 
morboru  to}qmd  ret  ohm  us  in  cu~ 


t7"  tympanites. 

Hydropis,ficut  dicit,trcs  funt  fpe 
pes,baquofo,T  qua  colligttur  aqua  . 

fub  vcJaminc  & paniculo  in  ventre  ra>Per  eiiacuatur phlegm* 

exntciq  quidem  cx  fono  &gurgula  ticus  burner. eJI<l  cofequcnter  "Vf? 
rioc  cngnolct£q  audit1, cum  hiucin  dutnhts  corportbus  ,bu  qua  car* 

* moucCv t plurimum  ca  huius  hy  Ucfacmt  (T  cxiccant,  cr  « 

, dropis clhmpotcntia  attraaioisa-  ' , / , ' 

quofitatisarcnibusiauttaliseftdi-  bo  calido  & \ubtili:(y  infummt 
fpo  fidi&z  aquo(ttans.cp  renes  refu  curentur  caltfacMtibus  mtus 
tant  ipfom,eoq>  (it  inffaturalis.  Et  exterius  ,ficut fit  usparalyfi cum 
carnofa  ,in  qua  quidem  fpccie  hy-  fMu 
dropis  non  nc  pcrfeCte  tranlmuta-  1 J ^ 

q turcjbus,q>ipfismembnsaifimile- 
tur,fed  mutatur  & conuertitun  hu 
morem  phlegtnaticu  & aquofum: 

& idco  tument  membra,  & relaxan 
lurJdcircoeuam  haxfpccics  hydro 
pis  eft  foci  iioris  curationis  erteris. 

Jk  hoc.quomam  humor  pblceraa- 
jacus  eft  leminutriraentum.  Tertia 
veroeft  vcntofa,que  tympanites  di  tibuseria  quod  reliquum  eftex  ma 
citur:  cuius caufo eft  deprauano  & Iitia illius  coplcaiois matcriz , cum 
deftriuftio caloris  naturalis,adco  q>  non  fufficiunt  przdidli  medicinf 
non’mmutetcibumadhoc,  vt  lit  in  ipfiusconueifione&crauftnuta 
^imilismcmbronutnto,  fcdfolum  tione  : ob  hoc  quidem  lullit  ipfc, 
ad  Ycntoiiutcmdcfumoiitatcm.Tn  ut  in  cura  morborum  cx  humore 

phlcg- 


3 C7”  Jimihbus  edit-  p 
t Unit . ' 1 8cdeo« 

Quoniam  curarpccieimal;  co-  a'4li>lli 
plexionis  materialis  pficitur  cx  duo 
busiquorum  vnumcll  alterario.i: 
immutario  illius  mate  rue  cum  me 
diemis  cam  ad  fc  coucrtentibus  efi 
fuis  quali  tatibus  primis:&  reftifica 


by  Google 


> Canticorum 

C phleematico  generatorum  pr<jdi  - ' £t  dolor  "yen  trie, O'  cancer, O'  ^ 
fla  duo  obfciucntur . vndc  inquit:  tnorphea&F  dolor  capitis, (^yin  1 1 * 
Ptocedendu ^ *® cu»  hmasl Jo,  l Jumini{dntl4L 


&c.Et  poftq  j>di&9  huorcdu<ft,fue 
ritcu  mcdicinaJppna,Tmutc*C&  al- 
tcrefconfcqucter refiduu  lpfius  cu 
mcdicinis  & cibis  calcfeciecibtis  & 
exiccaub’.Sc  hoc,qin  coplcxio  huo 
ns  phlegmatici  frigida  cft&hmda: 
qcrm  fumma  faciedit  eftintus,& 
ex  rra.Induxit  aut  ad  hoc,  cxcplfi  in 
parnlyii,&in  mcdicinis  habcnb’ex 


Dolor  quidc  vetris  coprefliu*,i. 
tinc(mus,ghatur  ex  vctofitacib’me 
lachohcis,&etalijsabeis.Tumorer 
cxhs  Tub  hypochondrias  eft  vt  pluri 
mum  mclanchoIicus.Cacer  vero  8c 
morphea  hunt  ex  mclficholia.  Do* 
lor  ct capitis interdum  filer  melai* 
cholia.  Et  fifrvigiiurum  inftantia 


fui  natu’ra  humorc  phlegmat.cum  contingit  rationc  licdutis  ipfius. 


educeiCjCuiulmodi  funtpillula:  no 
tas  Medicis,l!  fcetidar,&  alix  mcdici 
U nx  compofitx  in  Iibrisnd  humore 
phlegmaticum  rducendum. 

De  morbi*  ex  melancholia 
generaris. 

A inti  morbus  *x  cholera 
mgrageneratus  in  corpo- 


in 


o 


Et  apojiema  durum,  O'  lepra,  11 1 
O"  quod  ex  cibt  in  corponbm  cor-  ^ 
rumpitur,cr  tnflis fleca , O' flit- 
ms  durittcs  ,0J'Ycntofit.tf. 

Intelligitq>  cibus,qui  corrupirut 
ad  acctoiiratcm  forcem,  fic  corrum 
parurex  melancholia.  Ccrtum  autc 
eft  &notum,q>apoftema  durum  fit 


”4 


rt,es} (icut'\crrtiC4)0'fcbrts  ejnar  ex  ca:  5c  fplcnis  etiam  fimiliter  dun 

tanaJtamorrhoides,eptlepJiaJtolji  ues,&  ventofitas.  ^ 

pm, o’  fbafmm.  ® melancholic*  paflte  in  c*pi 

* ..  , , . teajr  re  tent  u yrinainca. 

Omncs  morbi,  qm  ex  cholera  m J^rffittfi^4ndaiieho. 

pagenerantunncorpprc.runtft-  fitcau£rctcnrio  Jvdn?>raH6e 

h,quos  nunc  rcfenm’cf. verruca.fc-  vecracc  melachoUcC exatb inmea 
bnsquartana.hi  cm  ambo morbi  , 

1 non  nifi  ex  cholera  nigra  gnantur.  nI‘  . . , M 

1 Verum cpilepfia  fit tS  ex  pnlcgma-  Et  paflio  colic* , alopecia  , O'  „5 
te,q  ex  cholera  nigra.  Apoftcma  ft  rtiorjm  cams  rabtdi. 
innalbgcncratum,quod  nomine  Interdum cStingit  colica  pafiio 

slabs  pfures  pedes  habenris  noTa-  ex  oppilatione  mclancholicamin 
tur,fpolypus,gencratur  ex  cholera  teftinis  fa£la,ficut  c6tlgit ex  phlcg- 
xiigra.Spalmus  vero  fit  vel  ex  humi  mare, 5c  etiam  ex  Yentolitate,&apo 
ditate  nhIegmaaca,Ycl  ex  inanitio-  ftemate.alopccia.n.cotingitex  qua 
ne  ex  ficcitate . quoniam  quemad-  tuor  humonbus. 
modum  Gale,  inquit, ficut  chord*  £ _ i t - x 1 6 

hisduabuscaufisadco  tenduntur,  [Jicm,}(T lac  codgnlatum  # 

& fpafinantur,  donee  rumputur.fic  ttl  corpore  & algor  hepatts. 
etiam  &nerui  fimiliter  tumpuntur  Reor  ipfum  mtellexifTc  q>Iac  cot 

ex  fpafino.  guletur  in  corporc  rone  melancho 

U*, 


Digitized  by  Google 


4 

«*7 


B 

fcl.n5  fg 
■ ~ xi8 


X 

* 


liz,8cq>  etiam  infiigidetu  r hcpar  in 
rcrdumcxeadcm. 

Et  canmtu  appetitm,  o'  rim* 
latu  feu  ruptur  a in  anchu  fafla, 
€T  lapit fattns  in  rentb*t,o'  yep 
ca,Cr  tumor  an  char  urn  dolorofm 
®r  tumor  in  duobut  later  thus,  feu 
hypochondrqs  fattut:  necno  etiam 
tumor  m capite,auribut,palpebru 
€7*  pedibue  gtneratm . 

Intcllcxiuj  lapis  renum&velic? 
interdum  ex  cholera  nigragnetur. 
Tumor  autemcotingit  vtplurimfi 
cx  eadem:qm  * lean  per  fit  qx  humo 
re  gro/Io  & vcntofb. 

Proeedatur  in  hoc  ffecie  mor- 
borum  ficundum  quod proceditur 
in  curajOregimine  lepra.accipta 
tUTfiJigna  jupev  ipfamex  capita 
lojtgnorum  dominium  melancho- 
lia figmficatium  . Euaaieturergo 
(um  epithymo  yd  poljpodio ,0"cu 
qlqs  qua  retult . Si  autem  ytatur 
quit  calefacientibm  o'humeElan 
tibus,  profterabuntur  ipjhoo  opera 
meifdem.  ■ > 

In  hoc  cap.  inquit,licut  inpr?ce 
dentibus,  q>  fumantur  lignaliipra 
dnium  melancholy  fignanda  ex  fi 
gnisiam  pofiris  inter  lignadnium 
cholcr?  mgr?  lignanna.  Iccdaturq; 
in  curahorum  omnium  fm  curam 
Icpr&cuacuandoprimo  humorem 
ilium, & confequcnteraltcrando  & 
immutando  quod  remain  ex  eocu 
medicinisipfum  ad  le  conucrtenti- 
bus.calidis  f.& humidis,co  q>  huor 
fitfrigidus&ficcur. 


Partjs  ij.Tra6t.iij. 


303 

Tradhuustertiusb^Pradic*}-  D 

3Cc(l manualis  ogatioc^quae  b ■ 

in  tresdiuidirur  partes.  c - 

|21Sn|-  ojlqudu  perfect  prim*  1 

IS  re&imt  watioisdcipia 

due  in  operative  manna 
1 1 1;  ex  qua  facia  prim « regime  » tie 
ms  magms  o'paruis : o'  fecudi 
faaam  in  carne.  cr  ternu  in  ojfe. 

Poltq  ia  p fecit  opa  pradica:  cum 
cibis  & medidnis,  Icipir  ex  nunc  lo 
auideopcmanualuqdin  pres  ires 
diuidif.quodda.n.fitin  venis,&q<f 
dam  in  carne.aliud  in  ofle. 

Exgenere  yenarumfunt  qua-  £ 
dam, qua*  apertmm , cr  quadam 
quas  ligamiu,o-A[_m  parte  fandi  d 
m*o,cr  fequejbamusj  „ toto  f, 

Ven?n  pullanlcsfunt,^  minuCt*  cara“* 

& apiunf  led  quas  Iigam7,&T  ptefc 
queftram9,  sut  pulfatilcsiqm  cu  mi 
nuuf'&lddutjn  colblida^acciditq;  . 
morb'Ide,q  mf  (angtiinis  appellaf. 

eJI  autem  mediana  aperienda  ? 
in  omm  morbo  capitis  O’peflorifj 
ficut  in  apoflemate  ipjim. 

Mediana  e apicda  I morbis  capi- 
tis Srpedoris,  lieu  t in  apatibus  in 
ipfis  genera tis.&  hoc, quoniam  h?c  F M 
venahabet  colligantiam  cu  venu  Vl.hcpt- 
capitis  Sc  cum  vena  *cordis,  ***■ 

Et  c ephalica flip  trior  aperieda  * 
eft  in  font  dolore  capitts,o~fuxu 
fangmnis  nanum. 

Vena  fupior.df  cephalica  applica<  1 
&e  vena  capitis,  minueda  e fpaFr 
in  ford  dolore  capitis  atq;  morbo. 

Et'  [iferiorfimedicatioe  nocume  j ^ 
tor*  fettori  et  pulmoi  cotuigittu.  * 

In- 


ba . 


G Inferior  quidc  vena  dr  bafilica,&  Harem  veng  fottiunf  ferkfol  * 
*a.Lhcjtt  eft  vcnafcorjiis,  cui*  du^funtlpes.  vtilitcr, ficut patet'eTperiwettrO , 8t 

quarfi  vnaappropinquata(cel!$:&  u.i  foilitati^inucnt^&forceipf^  ^ ( 
t illa,quahicltellcxit.&idcircoapc  habenr  colligatiam cu  iplolpUme* 
rifin  oJpailionepctfori  cotingctc,  £i  yenafrontis  eft  dperieda  m * 

& tori  ei  q<1  eidem  fuppomtur.  paftioriiLut  tculi,  CT  in  cotinuo  do  ‘Et  ,'a 
6 Etftduutn^almerinaarabi  i lore  capitis,  etd  [tinea : 

wrnrljnru  fh)ptA  ft  hctJeittf*  • 1 


f di^  tnalitta[morboru  ftlets  ,et  hepatts.  1 > aperiaturet  ] pi”a?o.£ 

ffbut.  Hequidcm  vena- ambefunt dll?  • p0ftcriori e [ ’ 'leaf/-  n>«,cum 

batthca:  infuriates  : qua:  ctia  vena:  i T.I.  , ,L  . viriesbo- 

n r.  Urnt  in  rnttnun  flnlorc  CAultlS  ik.iririv. 


ter  rurci 
exits  qnq; 


CO 

cef 


bahhea:  lntcriores  : qua:  ctia  vena:  < . ^fP  . vines bo- 

corporis  nominamur,&  criQunt  fu  ft'™  ™ Minut  dolorc  edpltis  £ thor  I po- 
pe r bafilican)  alccllaiem . J & [Et  exifes  inter  notes  , 

fj  Et  in  abfentia  baflica  debet  meatu*  naftratioe poftuUtfeuita-  nx 
funis  brachn  .iperin . rtolo  fariet].  Et  ext  l iens  fib  l/nr  j,  “”us 

H Hoc quidem Ht rationecolligan  „ Ufii»h  [ j (ynanchl.t.  f’fiefcdto 

tia’  hums  vena-, qua: funis  brachij  6 jn hisquideoTbusintcdimusex-  nna 
dicitur,cuiu  ipfabafilica.  _ trahcrtaligd  Ctnguiniscx lorisma  g * — 

8 Veno  quo.},  tiporum  font  mco  g|S  proptnquis  parti  patientkqd  mi 
tinuo  dolorc  tpforum  aperiendo . mine  facicndu  c,  nifi  cii  morbus  an 
Hocfitideo,  qiheuaciiarioexlo  uquati&poftcjconftat  q>  no  mfuo 
o propinquiori  mebro patienu ne  dantur  hurnores  adlocu  patients, 
eflitatur  ex  morbiantiquitatc.  , Et  aperiatuE  Itcna  1 [ cornua  J * J 
a . rt  ■ l • itirhotbis  intedinorum  fub>mbt-  pli^ 

J r ••  lico  cxisientiunt.Et ftphenor  [ext  K in  an 

crania, cr  antiquoylcere  capitis . „ .*  ..  ...  , 1 • L i ribas  m 

1 1 ftens  irittbifiin  morbo  crumim.  J motboco 

Hoc  eriam  fit  rarionc  affinitatis  Saphena  quide  e vena  Jp'pinqua  latum. 

& colhganri* . cauilli d parte homiuis  inuinfec*. 

, o Sed  quo  font  in*  [ am  tain*  g(  mi  no. u nr fthiatica  i (chiati  \* 

1 octdoru  ext  remit  at  ibtu,]  inmtr-  ca:et  ~tena  pedis  i arcidctibiisettis. 
b’ ocido"-  bisb[  eortim ] aperiantnr.  Sdiiatjcacftin  tnotbo ipfius ape 

iflangulij  Intellexit  quoq;  hoccfic  facien-  ricda,Litrdolore  fclnanc<;,cum  *Or 
b’lpioru  <Jum in an tiquis  & chronicis pafTio  riquatiir,&conftat«j,hu(noresuo 
oculonl‘  nibus  eorum : & hoc,  quia  tunc  in-  jnftmdannir  amplius:  & cum  mte 

tendimus  locum  magis  propinqufi  duntureiusaccidcotia.i.dolor.ape-  \ 

eis  in  euacuationc  facienda . natur  pedis  vena . 

Ii  Et  mimtatMr  txiflens  in  fupre-  V ena  rjn'%  pnlfatilet  (tint  rdt ^ i $ 

mu  capitis  in  'Vlrcribns,C?'  apoffe  lore  capitis  incidenda,et  fe^ueftra 
mattbne  feu  puff  tilts  in  Juperficie  da.  Et  in  dolor  e oculi,  cum  etia  ti- 
c • guide*!  & cute gener atis.V ena  autec  [ col  mtttris  ex  yioletta  morbi , exflu- 
fnnt  pci-  pinf  -,  m i^ra  ^tmenda . xu,  ty  defeenju  aqua  ad  oculum . 

’*•  J J Hoc 


io 


Digitized  by  Google 


Parris  ij,  Tra&ii  j.  304 

* Wtoc  quidem  fit,quoniam  quida  ficrct . Cum  igitur eeiierabuur  ta-  D 

* * ^°*°£caP'tlscft>tulus  catena  cxi-  lequidin  venispu!fantibus,turctur 

1 tit  i fra  vena? pjifa  tiles  : vude  quia  lie, quod  fcilicet  incidatur  tota  ve* 
nos  non  poflumus  ess  aperire,  ficut  na  in  loco  turnons,  aut  pars.in  qua 
non  pulia tiles , incifiimus  eas  Sc  fc-  eft  apeiw  fluere  pel mittaf,  Sc cau- 
queftranius  omnino,  Sc  ficligamus  tcrizetur.  incidatur  tamcn  vnum 
£as  primo cum  fi!o  de  ferico , am—  extremum  ab  alio , poftquam  li®a- 
bas  eius  extremi rates  & latera,&  cS  ta  focrlt  ipfius  extrema,  autfiatei*’ 
t'  lequenterinctdimus,  Sc diuidimus  abftifio cum igne . 
earn  omnino . Et  fecundum  hoc  vi 
detur  quod  materia,  qux  defeendit 
Sc  argredirur  ex  ea,  fit  aliqua  portio 
aq uofi tatis  polity  Sc  cxiftcntis  in  ve 
napulfaoli. 


*Parsfecunda  manualis.Dc 
operartoe  in  carne  cum 
fcarincatione,  aut 
ventofia. 


B 

ex 


Ciietia  generabitur  aboftema  p 

dptrttie ipjim,ftn auod fiuat  • * 

fanguis  ex  itfm  forfeit jcide-  c,tnda!fnrforfcatio,incifio}cr  recant  la 
mm  ,et  feejuejirabimui  ea^elcati  CfUtt1f^tt0‘.S-  fun rex  t"!^utA' 

tmUbmm  tbfam-.ant  dams  ma  '£*. lPc<aumhff  1"*d*>'*  qmbm  m • & cx 
luerit^minuatur,  aut  otno  ablcida  t ] quib^’ilf 

tur,et  fijiutur fluxtu jkngmms  ab  [CMm  W<r-/"0  f} 

ta  cu  Ug.it  ur a yd content : detde  h°CM  corp^potientM-^f 
* • • • ■ cer4,oj0lyarioU.2 


cure  tar  ciimedscinn , -ambus  W- 
nera  enrantur,  donee (anitatt fue- 
nt  reshtnttis.  • * 


rtip-r 
eas  vCioii 
&fum  c*t 

Intellexit  q>  in  quibufdam  fcari-  ftu,t  ,in" 

ficatis  fiipcrponimus  vento  fas  port  gu*j 

corum  fcarincarionera  : vnde  fluit  n 


Diuidaruretiam,  Sc  fequcftrcmr  tone  fanguis  membri  fcarificati  in 
C wenapulfarilisinapoftemateipfius  vcrrtofis.hocautemfitideo.vtma-  p 
Fado  ex  idhi  ratione alicuius  iei  ca  lus  fanguis  exiftens  comiptus  pro-  •: 
detis foper  ipfum.  oeneratur  enim  pc  cutem  fotporisextrahatur . Pro 
inde  apoftema  ex  fanguine , Sc  tur  tanto  inquit,  Sc  hoc,  fupple eft  fa- 
met  membrum,I  quo  eft  vena  pul-  ciendum  incorporibuspatienuum 
fitrihsaperta.cumnoncxiueritfan  vlccra,  Sc  variolas  : quoniam  ma* 
jgttisa  fuperficie  ipfius . & hoc  eft  teriahorum  morborum  cofiftum 
quod  intellexit,  cum  dixit:  Cum  cute  corporis.  • • 

. etiagenerabiturapoftema  exaper-  • . . 

none  ipfius.  Sc  eft  acfidiceretqilod  Pontmus  autemyentofu  fine  It 

fi  fiioerponeretur  ei  mcdicina  con-  fiarfcatttne  m to , <jut  intends- 
fbhdariua , tumefeetet  amplius  mS  mas  filmn  tmljionem,  CT  dnter- 

. ^l^„^UgCrCtUripfiuSsapoftc*'  fiontm  materia. 

■ ma,  donee  coirumpcrctur  Sc  putre-  J Qnq- 


o * both  * 


Digitized  by  Google 


Canticorum 


C Qfiq ; ponfdf  font  v?toff  fine  fca 
rificaoone,ficutcum  int6dim’aura 
here  6c  diuercere  (anguine  ab  vna 
pane  corporis  ad  aha.  & fieponunf 
ventof?  tub  maims,  cum  eft  fuper- 
fluusflmus  menftruorum  in  mu- 
licribus:8C  fuper  hepar,6c  fpleneml 
fluxtj  (anguinis  narmm  fuperfluo. 

J9  Etinterdum  contungtmm  exe 
a afflopa  ")t4ai*s;Cr  truer  Hum  cm  coto  a[ 

3 >rcte  ad  eenfumeditm 
illius  loci  yentoJitates,&‘ad  refit 
Jicandum  membrerum  main  tom 

H cum  caliditate, 

Intellexitcp  mterdum  fuappofi 
do  ve  tof?  (ine  fcarificati6c  efi  igne, 
no  tn  rone  fudi&istfod  fit appontio 
hm’vctoifad  confumendumven* 
tofitates  fortes  doiotes  in  ftoacho, 
& in  inteftinis  gnantes,5c  ct  ad  calc 
facienda  mebra  inftigidata. 

’'DC  operationc  incifionis 
carnis. 

*•  Quod  (ctndttur  eft Jicttt  clam, 

& altdlar, 

Intellexitper  altazar  fra  opinio- 
nc  mca  apata  in  palpcbris  p muei- 
| fionem  palpebrarum  patienna . 

ax  Et  tmne  quod  fuperfimt  C?  P* 

trefit  in  extremitatibus,/icut  be- 
b iddit*  sbetanafi,crdigttmh[fuperfium 
»rrup«u»  out  mfepardbiliter  coniunflMfO' 
cfiiu^ad  coniunHio  palpebrarum.] 

har4tc8c  ' InteUeiit  hocfaciedue(Te,cu  na- 
PalP'b^a  fcifinfans  cu  aliquorum  borum  ac 
fi-paf,  fed  cntium.Et  intellexit  per  besbeia  na 
idh’frfa  ficamem  enaram  iimilem  reptili 
plurium  pedum, i.poiypo, aut  por- 
cellino.6choc  eft  vcrmn.cum  no  eft 
i.l.mjra  *magis  cancerofa. 


Erlrua  eminent , drprxfrutiu  t 

claudem  canalem  utrga. 

Vuaquidcm  emmet  tationeva- 
riolarum  &puftularum  peedentifi. 

& prfputium  claudit  virga  rone  vl 
ccnsmuod  in  eo  natum  hut,  aut  qa 
puerile  natusfoit. 

El  care  tnMcere  irmaturaltter 
aucla,cr  putrcfacU.zr  "V lew  ex  ' 
confujione  putre factum. 

Abfciflio  quidem  buiuscum  fer 
ro  cogruit  ampliusqipfmscxttrpa 
tiocum  mediants putrefadiuts . & 

3nr  cu  medicinf  putrefadiuf  corro 
unr  carnem  mats  6£  iilaudabilein,  L 
lfduntfie  corrumpunt  eriS  aliquan 
tulum  ex  carnc  fana,6c  (ic  remanet 
coritiptio.necctm  cuiatur  vlcus  tali 
modo  perfedc  & omnino. 

Ejl  etum  abfeindendum  quad 
irmaturaltter  augetur  in  lingua, 
quad  cadit  in  auribns. 

Intellexit  nodus  tn  lingua  gna 
tusabfcindatur,&pars  aunum  po- 
fterior  abfeindatur  ad  extrahenau, 
quod  cecidifin  cu. 

Eftettam  earo  male  da  fuper  xf 
yitrum  in  membra pro  ^ 
fundatum  ,frtnam,  aut  fe flue  am 
c[  ]>r  iride pradteia  ex  cvTfrp0* 

trahantur.  Mamma  ettam  homt- 
num  abfetndantur  mterdum , cr 
y or  ices  tn  tibrjs  apparent  es. 

Ablcindunfquide  mamillf  ho^ 
minw.cu  mnmillis  mulicrii  fimila- 
tur.  Varices  aut  font  tjdavenfval-  a h;«»r 
dc  groflf  I tibijs  apparetes,plenf  hu  rhciio^ 
morib’groflis  A:  melacliolicis:&  ac  ‘Ia  Fjj?j 
adutvtplurimu  valde  laboratib*. 

El*  [booijf»r,i&-  noatjftr.]  ii 

Bo- 


Digitized  by  Goog( 


Partis  ij. 

'h  Boaiflar  eft  caro  innaturalitcr  au 
<fta  inoreani:  fialnoiflarfuntfiftu 
lq  apoftcmolx  cum  labijs  & tunicts 
duns,qux  fine  incifionc&euul  (to- 
ne prxdi<ftaru  pcllicularu  minime 
curanCDecctaitt  9 cam  abfcifio  fi 
atvtplurimu  cu  ferro:  qm  medici- 
ne no  funtpotctesThoc,autaug£t 
& magnificat  raebri  nocumctum. 

. *7  Et  quod  fuerit  tom  denigratu 

* *“  1 ex  pinguedine c [ ] autpu- 

trt fail  urn  ex  earne . 

Per  pinguedine  i ntellexit  zirbfi 
Inteftina  velatc.  & hoc,  quia  Tterdii 
B egrcdit  zirbus,&  denigratur.fi  quis 
merit  negliges  in  repofitioe  ipfius . 
it  Et  et  oe  tllitd  quo  elogatur  >#/*- 
la,et  oe  q$  augetur  fuper  glgiuas. 

In  extremitate  quide  vuulx  con- 
dngunt  interdu  apoftcmata  chro- 
nica,quib’ipia  relaxa^nec  curatf  ab 
cis  abfa;  incifioe.  Et  T terd  u et  gene- 
rantur  fiftulx  in  gingiuis , <} et  non 
curantur  nifi  cum  incifione . 

4«Mtdca!  ^bfcindatwr  etiam  caro  "Ve- 
n*A[  madan,  ] tfr  omne  quod  no 
b'u  awres  c [audit  ebturat . 

C Vcua,qua  madan  dicit,cmorb* 
quida,qui  in  regioibuscaljdisgene 
raCinrcrdu.n.  nafciftn  tibia  qu^dS 
vena  magna,  cuiusextiemitas  egre 
dit'foras , nec  ceflat  fic  cgredi  a cor- 

fiorc  & augeri.  Et  Medici  quide  Tuo 
uuntipfam,&  ligantcu  pliiboaut 
alia  re  graui, donee  cefletcius  pulln 
Jatio,&  confuma^Sc  cadat.  Et  Gal. 
quidem  refat  fe  cam nunq  vidifle. 

, j®  Et  omne  quod c [ exsRit  fuper 

fugvulua,  if*™,*?  yelat  ipfum ; J et  quod 
«i  qdaddj  denigratur  m nobis  ex  praputso  : 
gues  & iquod  claudtt  anum^cr  t»J- 


Tractiij.  30J 

fia,cr  fatcra,er'  tuff  or,  et  no  ha 
bens  fexum  mam fejtu,  cr  ruptu- 
ra  ] ymbihci. 

TulTea  eft  apoftema  durum  Scd 
latcra  eft  inucrlino  palpebrarum, 
& tuffar  clt  vnguis.  Et  ruptura  vm- 
bilici  c6cigit  ex  1 teftinis,  aut  zirbo . 

Et  y abuts  , quod  cotmgit  ex  ot 
eo  qnodfcsnditur,  ymucrfdhter  cn 
ra  cnfutura,et  oe  membntm  "W- 
ntratum  confoltdando  tpfum . 

Intellexit  9011a  vulnens  maoni 
cotingctis  ex  abfcifioe  cuiufcuq;  e 
fumra.  fic  ctcuraf'vuln9  magnu  cu 
conlolidatiuis,  donee  con(o  hdetur. 

Ars  ca  uteri}  facicdi  in  earne. 

OAtne  corpus  cauteri^atur 
ad JiSlendu  hamorrhagid 
fangutnis  a yena  pulfatsli : out  S 
[ apertione  ] yena  magna  fatiga 
tt  Modicum  in  Jiflendo  fuxum 
fang  ruinss  abea. 

Cautcrio  quide  vtimur  ad  fiften 
dufluxu  fanguinisa  venis pulfatili 
bus,aut  abafijsvenismagnis.cum 
non  cellar  per  vfum  memcinarum. 

Fit  etiam  in  corponbus  humi- 
dis  ad  extccandwn  ea:  cr  in  car - 
mbits  laxis  ad  tndurandum  eat ; 
CF  ad  cale faciendum  corporator 
frigidata:necnon  ad  tollendum  hit 
midi  tales  egredtentes  a natter  a , 
Vtimur  ctcol  mebrishumidisad 
exiccadu  ca:&  fic  fit  cau  term  inca- 
pitc  rone  ftillicidij  a ccrcbro  cotin- 
getis:  Sc  ad  indurandu  mebra  laxat 
& PI?  hoc  vtimur  eo  in  rupruns . 3c 
fii’r  vtimur  eo  ad  calelaciendu  m 6- 
bru  pta  natuta  infrigidatu:indeet 
ablcindimus  hu  midi  rates  nociuas . 
Coll. Auer.  Arj 


D 

f‘  in  ana, 
& raord, 
& alfe-- 
thar.vcl  al 
teiar.  Sc 
vngula  o- 
culi.echet 
maphrcK- 
din,  8c  c- 
rnmenua. 


E 


Ji 

g’feAide. 


F 

II 


^Digitized  by  Google 


Canticorum 


Ars  per  fora  tioni  s . 

34  ’’IT  T Timur  qmdo^  perforatio- 
nt  ad  extrahendu  humidi 
tatem  nociH4,JicHt  faniemrfudjic 
extrahimw  ab  apofemate,  et  fan 
guine  alicubi  corrupt!* , £T  aqu.i 
ab  qcaIo  >elgrandinem,  (?  aqua 
a capttc  > CT  nodum . 

I xtraftio  quideaqiur  aboculo 
eft  dc  gencre  perforationis.grado  et 
debcc  perfbrari . Intellqfit  autem  p 
aqua  capitis  humidicates,  q genera 
turin  tumcis  capitis  pueroru  in . 

J5  Et  f cut  in  hydrope  ,cr  hernia 

W aquofa,cr  carnofa . 

Hydrops,  in  qua  dixit  fieri  pfora 
tione,e  vtcrina.  Herni?  ft  sfit  plurcs 
fpesrex  qb’ carnofa, & aquofa  pfbra 
ridnt,  n6atneftinalis,autzirbofa. 

hCParsterdamanualis  in  osH' 
duiocatio  bus,  cuius principium  debe* 
auiofle.  eflein  confolidationibusfta^ 
dturarum  ipforum . ] 

j 6 /'""X  yicquid  ft  per  operation 
1 / ncm  in  ojfe,  eji  Jicut  in fra 
^^^**clura , aut  dislocatione 
j tpfriu.Curabimui  autem  quancu- 
qtte  fraSluram  cum  conflidatio- 
ne  ipfus.CT  reduttione  ipftm  fra- 
fhtrx  tojfe,  donee  inde  ad  proprui 
fitum  reducatur,o "*  ablatune  cu~ 
iufcunq}  pungentu  cr  mordicatis 
ipfum , cr  ligatura  manu  faEla , 
qua  nefy  labor em,  neqs  molejham 
tnferatj  f non  mmit  forti,  out  debt 
li.inchoetur  aut  fafeiatio  a medio 
ip  fine, et forttfcctur  jlnftura  fu~ 


per  amplim.et  ligetur , CT  (itper-  R 
addon  tur  puluiUi,cr  defuper  ha- 
fella  comunElim . 

Cura  quide  fradura:  cuiusiibett 
offibus  fafbe  fit  cu  cofolidatioc  ip- 
fius,  q ficeft  ncurada.  Reducantut 

!>artes  vnius  duani  exrremitatu  of- 
vs  fradi  i ptes  alterius  fm  forma  Sc  ■■ 
conditioncipfiusfradtunj.taiitci  <$>  . 

indc  redeatosad  figura  propria.  Et 
fi  aliqua  particula  vni’extremitad* 
fraftur^  n6  quptt  ingredi  in  extre- 
me rate  alia, auferaf  in  inftrumento 
radcntc.Tollafctqdcapi  potent  & 
aftnngi  manu,ex  eo  ep  fra  git  & mo  L 
leftat patiente.Dcindcfiat  ligaturx  . 
coueniftrs  (up  loefl  fradhirar.incho 
ando  ligatura  fafcic  a medio  fra  cl  u 
rx  verfus  duo  latera  prius  ditfta,  no 
autinchoadoprius  afoperion  pte 
mebri,&  deftedendo  poll  & appro- 
pinquadoad  locu  frachirxv  notutn 
eft.n.  qd  hie  modus  ligandi  tollit, 

& jphioet  infufione  materiv,&  hu- 
morfi  ad  locii  fraftur^.DocetaSt<j» 
ligatura  non  fit^dco  violcnta,  qi  c6 

Eri  mat  & latdar  os  :ncq ! adeo  debi- 
s & laxa,cp  infundamfhumores  ad 
locu  pr^diafi.  PoftSt  ligatura  funt 
fupcrponedathaftcll^aacofcruada  ^ 
rechtudinf  ambaru  extremitaruin 
offisftafti.  Confolidaioresaut  met 
rpisponut  ftatim  haftellasT  princt- 
piotmcliustn  eftdifferreappofitio- 
ne  iplarum,  donee  degeiieratione 
apoftematis  in  loco  pratdido  fee  u- 
ref : deinde  ft  pertiganda:  font  fbr- 
titerhaftell^aiijsinuoluuonibus . 

Subtiliabimiff  quoq}  dixta  eiu^  Jf 
a prmcipio , cr  in  fine  tngrojfabi- 
nuu  ed,quatem*s  bene  rejlauretur 

Vtiq; 


Digitized  by  Google 


Paras  ij.Tra&.iij.  $ 06 

A Vtiq ; diarta,  Ollus  os  eft  fradu,a  iundurfuEtprioresquidehabebSt.  D 

principio  fubtilianda  erit,eo  q>  apo-  infirm  ad  hoc  determinate , pci  qd 
ftematis  gcneratio  timeatur : eft  tn  perficiebant  operation^  imentam 
cofcqucnter in»rofIanda,qrh ofla,  moderate, Sc finedifficultate. 
eo  q>  iiint  terreftria,  dbis  terreftrib*  „ , 

proculdubio  nutriuntur.  Pojtquam  autem  reduflu  fue-  4° 

t J*  Eft  autem  cauendum  d prtnei-  ritficjtgetur  flrtfte,  wfietfic*-  ^to7pc, 

apofiema  cahdum  genere-  Iqnanto  t empire  die  emus. et  yta-  ^PP1*^ 
fiindicur.  tw , diner tendo,et  a[ attrahedo  ad  rnrfi}pttcis  medictms, cr  come  “^medi- 
hibcafffu  ^cum/rahlura,quod  mfunditur}  dot  pattens  ethos  acetofos , donee 
*“»•  ex  fangutue  tote  pojfe,}'[prohihe-  fiterit  fecunt  ah  apofiemate  , nee  tps.quo  fa 

dofiuxum  ] etMS  cum  ommfrtgt-  timeatur  de coUetttone  fangutms. 
do  competent , cr  prohthendo,  do  \continuetur  autem  cur  a ifia  ad  aut  diaii 
E nee  cur  at  us  fuertt , motum  patten  mmus  per  menfem  hnum, &tn-  £°* 
tt.  Cura  entm  etus  fine  Longa  quit  ter  dam  amp  It  ns  per  dece  dies . J 
te  non  perfiettur . lam  ergo  perfect  cur  am  otum 

Hoc,quod  dixit,  ftp  prrfcruetur  mtrhorum : ty  ex  nunc  alfctnda 
os,  ne  fiat  j eo  apoftema  cu  vfu  me  fermonem  meum,ex  quo  tom  per* 

« q>  panensdebet  vitare  motu, do*  Poftg  membiu  redudum  fuerit 
nec  generatum  fuerit  qd  locum  fra  ad  jiroprias  lunduras,  perminatur, 
dur?  replea  t,&  reftaurct.Quod  aut  ficq;  ad  tempus  pr^fimendu . & do* 
iicgenerarur  in  loco  ftadur? , licet  nec  conftet  Sc  fecurus  fit  de  genera- 
fufimile  oftijiiou  tri  eft  os :&eft  il-  none  apoftematis,qd  fit  fpano  trill 
lud.qd  vocSt  Media  poru  farcoidc.  dieru  vcl  circiter,  fuperponatur  mc- 
.9  Cura  autem  dislocations  efl  dicinat  ftypticx:cum  hoc  n.euadet 

C cum  eo,  quod  trahtt  ipfum  os  dtslo  * g««*tbne apoftemans. Sc  quie- 
-r  j i _ Icatfcu  in  traquilhtatcmaneatme  * 
catum, donee  tpfum  ad  locum  pro  brum  parie„s  Jdminuspermefem 

prtum  redtre  faciat . vnum : Sc  interdu  eft  nccefleqj  mo 

Cura  quide  dislocations  odium  retur  fie  ampliuj  per  meiem  Sc  pet 
eft,  ntjuodlibctcx  duobus  mebris  dece  dies.  £ t in  hoc  terruiuatur  Ici- 
Yerfus  duo  cotraria  latera  amahat’,  mo  noftcr  fupcrcxpofitiSc  horum 
& paulopoft  ooifi  paru  pertradus  canticorum  fufficicntc  fecundum  * 
xclaxetur,  donee  vnu  ex  ets  infra  al-  intentionis  noftrx  exigentiam  in 
*crumingtediatur,f iuudura  infra  cifdem. 


Cmicerum  *Amccrm  atm  Commento  ^uerrois finis* 


QSUi  Auerrois 


Digitized  by  Coogle 


AYE  R R O I S 

TRACTATVS  DE  THERIACA 


Hie  trafta 
t cuatur 
ah  ipto 
A.uat.7. 
tol.ap.1. 


NVNC  PIUWVM  IN  LVCEM  EDIT  Vi 

Cur  invent*  fit  tberieuetcoMpcfitio.O' yds  tint  >Jm.  Cap.  I. 

Nquit  mngnusMe  hoc  mo  facilior  e & medico,  & jfu- 
dicu;  AmrehAucr.  rao.VriIitasaut,qui»  cxhocaifcqtf 
Poftq dee  gi  .1;  egc  medic*, e:  qm  poftq  id  habuciit,o5 
ro,ciica,  quida  de  op 3 inqrcrc de  ca  pticularis ?griru- 
amicis  mcis, cuius  dmis:  tolltfcrgoacfaborcquauitas 
amore  tcncor , me  magna : qm  gegd  coicquifex  iccji 
togauit,  vt  ctus  d litis  fatisfacere  via  tudlc  curati6is,&  cuiuslibct  fui  ope 
cxperimdi,&rSnisde ifta  media-  ns,nacftnifiexcogniri6ccax.  Et 


CA^viUUvu  9 wa»  twiujMv  mu  nivvnv*  uw  mu  wa  vu-iuovi  vao,  . a—  1 

**  na^ qua  media  dixerut? loco  fuo,  hocquidefvnfi  exmagrus  funda- L 
CJ  dicta  c Thcriaca:  & de  eo,q>  dixe-  metis  T medida.  Etq>  ifta  fit  ex  nu 
rut  de  opera tioib’  eius.Et  dicam, gnis  vulitaub*  inuctis  in  thcriaca, 
pri*  excitauit  vclleamiquorfi,  coirercft  pfenotu.Sed  vcilicas,  q ex 
vt  coponcrct  thcriaca.fim , vt  fana-  coponc  tneriac?,pucnit  quo  ad  me 
nmf  p ea accnaa  maia , <\ accidu t a dicu,& infirmu,c»  qro  fi  medic*  co- 
potu  vencnofiuu  medicinaru,  quo-  guoftirpticularis?gritudiniscarn, 
cuq-,  I?danfab iliis,  & abfq;  potti.Jc  no  tneft  apud  eil  parata  median* 
ift?  medicine  font, if  fumunt'  exani  .ppriaiingulam  lili  tgc,quoauxilia 
malibus,&'  platis:  <5  ft  fpecialitercx-  Kaif egroi&cu^plongaf  terminus? 
pcncria  pfeda  not<j  fuerin t tpc,quo  lueniedo  ifta,  motier  interim  eger . 

Icd5tv&:  foerlt Imediate  not?  fpccia  ergo  h?c  funt  iuuamcta  theriace  fi- 
]iter,fic St  (pecialiter  1 curatioc  ifta-  mul,de  quib*  nfillus dubitat.  Et po-  Dubiw* 
rt'.accidit tniterdu nobis,vtn6cet  fteaCjra (I operatio mcdtdn?,<j[  edi 
nobis  nota,<!J  exoib*  iliis cct,  q cor-  da  thcriaca,e  cfficax  in  qualibet  ex 
p*!grefta  fucrit:&  fi  nobis  nota  cet,  medicinis  vcnenofis,  fidefl  quanta  M 

I cotingittn,  vt  nocetapud  nos  me-  tcmedic1c/ppri?illi  vcneno,anvir 
dtcina  particulars  nota  oppoiiu  ll  tusei*  fit  ?qualis,  an  fortior,  an  do- 
ji medicin?  venenot?.ob  hanc  ergo  bilior  ca,  & hoc  quide  Idigct  ftudio 
«Sm  vifum e iliis,  qui  anriquos fecu  fubuli,  jptundo  multu.  Etrcs,  q ad 
« fimt,vtcoponeret  medicame  vnu  hoc  nos  c6mouct,c,qm  poi’ec,^  ali 
exmedianislimplirib*:vtphocop  qu?ex  medicinis  jppri}s,5:  Ipcciali- 
poneref*  ex  qualibet  ipfaru  cuilibet  busalicui?gritudini,cx  qb’cSpofi 
ex  veneni$:& vt  cxifto  opponere-  ueft  theriaca,pmutenf'ababquib* 
tur  cuilibet  vcncno,fiue  fit  nobis  (a  alijsabipfistquarcdebilitataut  vir 
*6  priculantcr.  Hue  no : & apod  nos  tus  medicinaru  ,qcrat  fpccialis  illi 
fit  medidna  nobis  nota  particularis  xgritudini , et  no  curct  p haccam. 
t iliu  ’ 


ccar 

oppofitailli,autu6.Etiiludqdc,qd  Ampliusid,qdex  medicinis  iingu 
Jatauit vcilccorum,cft>qm curano  lanb’ jpprijs igredrf thcriaca, dtp: 


modica. 


Digitized  by  Google 


A tnodica.  Et  ppea  dixcrat  qda  medi- 
co rii,q>fi  tu  pones!  hoc  medicamt- 
tic  quatitatc  modica>mcdicT5Jf  pri? 
huic  accnti  no  cofcrt  fui  quatitate, 
win’  cofcrt  thcriaca,  fi  de  ea  admi- 
ni  ftrcf  modica  qua  n us,  c copofi- 
tacx  cotratijs  dcbilitStibusvirtutc 

i ac- 
dcrit 


Trad.  Dc  Thcriaca.  307 

calcfa(fho>s,q  (it  ignis  T fph;ra  fua:  O 


(icutl  ferro  ignito.  Veru  res  Thcrii 
cje,^  fice,noc(cita  nifi  viacxpime 
o,n  p via  ronis.Et  pol’e  e,  cp  fit  n?cf 
aliqua  cx  medicinis  fingularib*  the 
riacf.fter  q>  fit  T oib*enru.i.q»  ahqd 
fitforti*  ci*  virt*,q  virt*  medicinal^, 
cx  quib*  virt’c  copofica.Et  p hoc  di 
ca,fiue  fit  ita,  fiuc  no, no  e dubifi,q» 


medicinq  xipri^  ilii  accnti:  n3  fi  ac 
cipias  cx  illisqualibet  p (c,n  ^pdcri 
cx  fui  paucitate , quo  ergo  proderit  thcriaca  jpdeft  cotra  venenfi : 6c  vi 
thcriaca.  ex  cotrarijselt  copofita?  et,q>fitpotu$fm  mcfurS  jppria, vel 

r'~i“ l • 1:1  congruS.  fpci  veneni : &q>et  fit  fak 

efiura  foititudinis,&<1bilitatis  ei*: 


Dicimusctgocx  hoc,q>inqualibet 
qudtitate  ex  minimis  ptib’theriac^ 
iuemesoes  (pes  virtutu  medicinaru 
fiugularifi,t{  ipfi*  fummS  igrcdiuf. 

B Cq>m  qualibet  pteci*,  iucnies,r.g. 
virtutcopij&euforbij, 3c  aliaru  me 
dicinarfi,exqb*£  ipfa  copofirio,  fi- 
cut  c inuftu  I qualibet  pte  pomi  ca- 
lor,  fapor,&  odor : ficut  (unt  inucta 
quatuor  elemetalquolibct  copofi- 
locxeis:  qm  ce  clemetorfl  lftoru, 
qn  fiintl  via  mixti6is,&  ipforu  vir- 
tu tes  I his,<j  sutc6pofitacxeis,vnr 
cc  dcbiliorcs  virtttrib*ipfbru  extra 
miit!onc,tuc,fi  res  thcriac$  fch  j,fi 
cut  £ didtfi.vf  q?  oqj  mcdicin^ex  q- 
b’ipfa  coponir.fint  I qualibet  parte 
ci*,  & q>  debiiiores  fin  1 1 ea  qlibet  ip 
foru,q  extra  ca:&credereFex  hoc,cp 

C virt’  thciiacf  cet  debiliorT  qualibet 
cx  ^gritudinib’fimphcibus  virtutc 
medicine  fingularis  ^pprif  illi  $gri- 
Solutio.  tudmi.  Sed  hoccredibilce  falfum  : 
qin  e mauifeftu,  & dcclaratu  medi- 
cis,  & thcriaca  curat  fortes  egritudi 
ncs,Sc  dc  experimeto  thcriacc  e res , 
q 116  verifienf  de  alijscopofitis,  nifi 
p'arfi  3c  rnro.Quod  StTueniaf  I c5- 
pofitio  virt*  maior  virtutcfingula- 
rijdcclarabif . Inuenit’.n.qi  general 
cx  terra  8c aqua  res  du rior,3c  gratii- 
orquolibcr  illorfiiScciflud plubu: 
Sc  iccru  luenies i igneigne foruoris 


6c  iflc  ode  mcfur$  no  sue  not?  p vii 
rois,( } finificrpimeto.3ctaqde  hoc 
faipferfit  antiq  I Iibris  fuis.  Nuc5t  E 
dica  \ hoc,qd  c c redibile, 3c  roni  j>pl 
quu:&  prTaca.jipquSTuctafuit  the 
naca,  hmvtcurarenf'pipsanocu- 
meta  venettoru,  font  I aTalib*,  fi- 
cm  in  laccrto,3c  cane  rabido , 6c  re- 
nenoru.q  fueta  font  I plans : (ed  no 
cofcrt  ci,qd  dicut  abrnys.i.napello. 

Sed  iuuametu  ci*,qd  c i ^gritudini 
b’  jpculdubio  cofert  writudinibu* 
genetans  ex  humorib’corrupctib* 
coplexionf, Sc  forma  corporis,  ficuc 
malitix  humoru,ex  quib*  fitl^pnt, 

& maiiti^coplexiois  ,q  adarquat'ex 
parafcfi:3ccofcrtapoplcxi;maiori,  f 
Cc  epi!epfi^,8c  vetofitati  generate  in 
corporc  holsex  fopfluitatib’nam 
^gtedictibus,no  oT  ch  vetofitati,  (cd 
illi  tm,q  6,  ficut  ilia, ex  qua  general 
dolor  colic*,  & dolor  ffomachi  vio- 
let*: &qn  lff^^gritudines  faifesut 
ex  melacholiacxihteTfine  mahei- 
ci,Sc  flegmatc,qd  multu  clogaturi 
flegmate  nanirali:(ed  vgritudinib*, 

^ fade  sue  ex  flegmate  8c  mclicho- 
lia  nocxintib*  multu  extra  renatu 
ral6,fi  efifert  thcnaca,vFno,ad  hoc 
inquired^  ftudm  e neceflartu  duru 

multu.  Ethocquidc  dicimusppea, 

* 


Digitized  by  Google 


Tm  6tatus 


(2  quiatocordatofsin  theriaca,  quia 
no  cofcrt  $gritudinib*generanscx 
langule,&  cholera.  Reftat  ergo  cer- 
tificate,q<!  duftG  e,fi  thcriaca  cofcrt 
^gritudimb’,^  gencranf  ex  flegma 
te  & melacholia  cgredietibus  termi 
nu  naiurale  exita.f.  multo , & nru 
curenfa  theriaca,  fi cut  curat ea  qh- 
bttex  medidms  ficcis,vel  non. 
VirZ  theriaca  coferat  corpcnbus  fanit.  et 

Iejoidinhoc  Knerroufentiat. Ca.t. 

Nprincipio  tn  eius,  cjcf  di&uri  fa 
m ,hicevidcdu:vtrfi  theriaca  cd 
fcrat  corpib*  lams  ad  lam  cate  cofer 
uada,ita  vtno  fiaticis  argritudines 
H ali^.vel  no  coferat,  mfi  tm  ad  p (cr- 
ua  none  corps  ab  $gntudinib*  naa- 
gnis:  & vtru  gnalitei  £ (cruet  corp* 
ab  xgritudimb*,  q gencranf  ab  nu 
morib*  duob*faftis,(iue  lint  fortes, 
iiue  lint  debiles : fiuea  venenis,&  (i 
no  c6fert  gnaliter  ad  hoc,fbrtafle  fi 
cofcrt  qbuffla  ^gritudinib*,  <!{  ii  sGt 
raagm:»rii  fortaflen  cofcrt.  Etdi- 
ca  q?  iuuameca  thenac^  in  coferua- 
tioefanicntisTgiedit  ftudiu  difficile 
ad  Itclligitnos.n.  fuenim*  oes  medi 
cos,&  no  Col  u Gal.T mo  ocs  ahos  ab 
iofb,q  dicaccp  ad  hoc,qd  di<ftu  e,co 
fert,  & a>  nobiliores  ex  nobilioribus 
1 (iii  rpisnoTesvtcbanf.se  (ingulisdie 
b’:& qda  ex  cis  vtebanfex  ea  bis  in 
die:& lfte  q vtebafcae6tinue,j>t  ca 
fecuri*  btbere,qiileq  no  bibit  ea  ni 
fi  ter  vFqter  fine  nocumeto  .Sc  hoc 
quidc  feripfit  Gal.i  li.fuo,  que  fecit 
oe  theriaca.  Et  d.  Aboali,q>  theriaca 
cofortat  arotas^ecalore  n am  rale, 
& datci  muintudinc  virtutu  illaru, 
pquascuranturoesxgriruduies,  & 
dat  fanitare  oi bus  mebris . Radix 
tn  vcrboruGal.elhismutu  cdtra- 
ria,&e,q>  median?^  coferih  vene- 
niSjfunc  medi^  Iter  median  as, & ve 


nena,&  hoedixitfli.  (oo.v.de  Sim.  JT 
mediriaifi.n.nummctu  e,qd  ccWet- 
uat  famtatc  pfcda , & mcdicina  fa- 
nitate  lapCun  : venena  vero  funt,  6 
auferut  lanitate,  & mcdicinxdomi 
nates  in  theriaca  funt  mediclx  Iter 
medicinas,&  venena;&  oe  cdpofitu 
dec]  mar  I virture  fua  verfuslat’me- . 
didnaru  vincetiul  copofitioeeius: , 
vr  ergo  cptheiiaca  fit  media  Iter  me 
dicinas,&  venena,  & fi  e media , eft 
fortior  medicims , & debihor  vene- 
nis.  ergo  non  coferuabit  fanitare, q 
coferuat  medieix,  nec  curabit  xgri 
tudines,quas  ipfx  curat,  qm  eft  for 
tior  olbus  eis.  et  fi  coferuat  fanitate  L 
aliqua,crit  (anitasillius,  quiparat* 
cftcaderei  xgntudineshumoru  fi- 
miliu  vencms,&  fi  itcru  curabit,  n5 . 
curabit  nifi  ilia,  <5  ex  illis  e.  E t mani 
feftfi  eft,  q>  fpcs  minitnaru  egrirudi 
nG  in  hole  n6  funt,nifi  pauc^.Itc  di 
cim*,q>c6feruat  fanitate  eorG.qui  ri 
niet.ne  cadat  in  egritudines  fimiles 
iftis.Et  dicGt  quida,q>  illu,qui  c6ti- 
nuat  vfiim  thenac?,no  op  j timere, 
vtoperefm  co  virt*  median^  vene- 
nofc,hcut  dicit  G^l.dc  illis  regibus, 
qui  copofucrut  mytridatG,  & cofer 
uafeu  ea  coplexio  eius  radicc  natu 
rali.  Et  hoc  quideeft,q(f  no  credit":  M 
qm  cG  medicia  venenofa  fit  cotra- 
riacorpon,  hoiesneuadutabipfa, 

Sno  operefin  ipfum.nifi  poftqfa- 
Geft  fifcveneno.qmidqdinaiio. 
no  agit,c  tale,  quale  id  aiculdubio , 
&eilimilc:  3crcsqina!iaagit,6ei 
cotraria,  & id  quide  declaratu  e I li- 
bris  Antiquoru,  Sc  Iter  cos  no  eft  di 
uerfitas,&  fi  corp*  hoTs,in  quo,dixe 
runt,no  operaf  vencnu.fifeeft  vene 
nesflevenenue  cotranu  corpori  hu 
mano,tunc  ell  manifcftu,<}>  corpus . 
hols  lUius  j?  vfum  theriac;  fadu  eft 
diuerfutn 


Dy 


Google 


DeTheriaca.  308 

fk  diuerfum  a enrpore  aliorum  homi  gimine  fanitatis,St  no  vterenfea co  & 
n u,8c  id,  qcf  eft  diuerfum  a corpore  rinue.  Sc  quia  nd  confenftrunt  mi- 
humano  non  eft  ho, Sc  illc, cuius  co  hi,danificaucrunt  eos  multu : quia 
pPo  eft  diuerfa  a cop  Pone  alioru  ho  cotinuarc  vfum  theriacx  no  c mot 
rninu,  no  eft  pofe,  vt  remaneat  ho,  tu  debitu  I coferuauoe  £amtatis,cu 
Scfi  rcmancbiqno remanebit, yn I iuscopPo,eft ficut  copfo,  fi  repta eft 
toe  pauco  trafe&o  redeat  eius  com-  vtplurimum  hoTbus:&  Ci  fie  eft,nec  v 

pi’o  ad  copPonem  ilIoru,qui  hnt  hu  fit  melion copPoni.q  cofiderar  me- 
Pubium.  mores  venenofos . Si  vero  dicat ali-  dici,q  raro  repit,  vt dicunt:fed  fuper 
quis,q?  corp’hols  nS  patiC*  ab  opera  ea  rememoratus  fum,  vt  fit  eis  ftate 
tioe  vcnenoforfi,vt  at>  cis  offenda£  ra  podcris , qdcunq;  ex  corpibus  ab 
ncc  cx  hoc  dicedii  e fiPc  ec  venenis , ^qualitate  Iapfis  fucrit:  fic  et  no  in- 
fed  hoc  eft,  quia  c5pPo  illi*  eft ! vlti  uenimus  copPone , in  qua  generenf 
mo  cotraria  mcdicinaru  venenofa-  argritudines liPes venenis,  nifi  paru, 
ru,&  eft  fortior  venenis  in  tin  q>  i ip  & fi  fic  cft,totu  qd  didum  eft.opor- 
® Co n5 operaf, & vlcet ho  venenum  tetq>no  vtafaliquistheriacainco-  E; 
+***>'  jftudita,cp  h vincifab  ipfb.  Ad  hoc  feruarioc  fanitaus,q  eft  repta  T plu- 
dicim9  fi  liceft,vrq>corp9hominis  ribus  hoTum,  Sc  maxTe  I illis,  qur  in 
redeat! hocfiPe medicimsvincctib*  eisfunnuuencs.ifta.n.fanitas,^ Pin 
vcnena,&  cct  hoc  corpus  mcdiii  in-  plurimu  eft  repta  in  hoIb*,dignu  fi- 
ler mcdicinas,Sc  venena.&vr  q>  u5  q>dicafnaruralis,quia  resnaliseftt 
remaneat  eius  copfo  iterminonali  eafm  maiore  victoria  .fanitas.n.q 
Sc  iile  qui  pmutaf  a termino  natu-  eftIfinepfe<fti5is,noeftinueca,nift 
rali  eapmutatioe,  qua  dixim9  poPe  paru,  fic  Sc  xgritudo  (\  cftT  fine  ma 
eft, vt  corrumpaf,  Sc  hxc  corruptio  Jici?  no  c repta  nifi  paru, Sc  h$c  funt 
jpculdubio  e xgritudo, Sc  fi  reperia-  dux  extremitates  q fibi  inuice  con 
tux , eius  copfo  vt  redeat  Pm  modu,  trarianffic  id  qd  eft  inter  eas,eft  me 
qucdiximu$,fiPeefici,qdquidadi-  dium,qdeft  inucrum  fm plunmu . 
cunc,cp  lueniunf'quida.q  hierut  v(i  Sc  fi  fic:  eft  hxc, Sc  ilia  fpccies  fanita 
veneno  tm,qd  couertebafeisin  nu-  tis,ad  cuius  coferuatione  fact?  funt 
C tnmetum, Sc  h?c c res,  egredif  via  mcdiclx,q  ab ^gritudine  fiitura  de-  ? 
nature Etdccofuetudinequidear-  fendunt.  Scad  cuiusct  xgntudmis 
tis  median^  n6  eft,  v t res  exerceaf I curatione  fectx  funt  memci  nx,qu? 
coxporib9  nalibus,  q egrediunC'  via  curat  xgritudines,q  fm  plurimu  re 
aaturale . Etcorpa,quib9  no  cofcrt  pcriuntin  ijs  tpibus : qui  medicine 
fm  plurimu  fani tads  v firs  theriacq,  quibuscuramus  iftasxgntudines, 
led  egrotare  fecit  ifta,  no  iuuanf  et  funt  gna  aha  mcdicinaru  a medrei 
p ilia  I curatioe  xgritudmum,  Sc  fi  nis,quib9curanf  venena. Medicine 
Sgricudinesct  ift$debilcsctnt,8ccx  vero  cu  quib9  curam9  venena,  fum 
huraorib9 fiTib9  venenis.  Ethoce,  medi? Iter mediernas Sc  venena:  Sc 
qddiximusnosJhacre.Etegoqui-  radixe  vtno  vtafmedic’in curano 
dc  1a  prxeepi  foeijs  meis  famolis  in  ne  fgritudinu  medidnis,cu  quibus 
»rte  mcdicinx,  qui  curabat  filios  re  curanf  venena.  h^c.n.  gen  era  medi- 
gu,Ttjphibcicnt  eis  vtr  thcriaca  I re  cituru  funt  in  nofc  Sc  nix  diuetfa . 

iijj  Quibus 


Digitized  by  Google 


Trachtus 


6 Qmbtu  4grit»£mhiU  ccnfrrat  tberinc/t, 
(y  tjuitnu  non.  Cap.  ). 

SEd.qra  ?gritudines,q  exeunt  na 
tura  aliartl  ^gntudinum, fun t fi 
miles  venenis : Sc  (imilanf  ft  medi- 
cin?,q  curat  venena  fiia  opera  tioe, 
operi  medicinarfi.ff  curat  iff  as  ?gri 
tudines.tdeoq;theriaca  eft  c6po  lira 
ex  duab*  Ipf bus  mcdici  naru,  Sc  ge- 
neral in  ea  copl’o  media  inter  medi 
etnas,  funt  medi?Ttcr  mcdicinas, 
SC  venena . &pphoce  pofe  vt  cu  ret 
aliquas  exxgrirudimb’alijsabijs, 
3 fimilJfvenenis.Et  id , qff  mi  hi  vr 
I hoc,e,q>  medicine,  <[  curat  ?gritu- 
H dines geuetatasab  humorib’^adiu- 
uat  mcdicinas,  curat  venena,  fed 
t>6  i c8uerfo,nili  ?gritudincs  limilc 
tur  vencms:illas,n.adiuuat.vrid  qd 
eft  mm*cis,paru,3f  mch’Teo  qd  dt 
xim9,f,  vt  jppinent’  median?  cu  rii- 
*es  {gtiruduics  ?gritudinibus  tin,& 
cutitesvcnena  venenis  tm.Sed,qm 
thcriaca  cftcopofitacx  duab’  Ipc- 
bus,  16  refultat  nfc  mcdicina  aggre 
gatacx  ^gritudinibus  & venenis,  fj 
no  oTbus  ?gritudinib*  gnalirer,  led 
tm  illis  duabus  Ipf  bus,(  ,£didis,vel 
illis,  (unt cis  .prim?.  led,  quia  di- 
ftinguere  has  diias  fpesxgrirudinu 
f eftqnq;  difficile  medico,  16  ncccflc 
eft  vt  bn  (puideat  in  dado  thcriaca 
incura  fgriiudinfi . Etppealubti- 
lirft  medici  in  meluraiioc  pot*  the 
riac^in  ?gritudimb*,  plus ^ in alijs 
medianis  copolitis.  qm  in  thcriaca 
(unt  medicine  curates  venena . & fi 
vtumfeisi  cgntudinibus,neceflariu 
eft,vt  hoc  fiat  cu  cautela  magna.  & 
id  in  9gritudinib*  fit  minor  pot’ei* 
potu  cotra  venena,  Scdiuerlificatur 
potio  theriacx  in  venenis  fin  forti- 
tudine  veneni  &ciusdcbi!itatf  .Et 
fimili:udo,q  eft  inter  mcdicinas, if 


cutit  venena, & illas,  ff  curSt  ?grittj  K 
dines  q uas  iA  diximus,  6,<p  of  s ope* 
rati5es,q  uas  efficiu  t medide  I ?gri- 
tudinibus,  funt  eatdf  cu  cis  quas  c& 
plft  mcdicin?propn?  venenis,  i.ett- 
r5tes  venena.qfn  ficut  qdS  ex  medi 
cinisproptijs^gritudinu  fiinr,<}cu- 
rSt  ?gntu  dines  fuis  qualitatib*,i.  ca 
lido,  ffigido,  ficco  ,&  humido , qm 
?gritudles  fifit  ab  tills,  Sc  e vtdlibct 
curcf  fuo  cotrario.i.  calido,  Sc  frigi— 
do,&  e cfiuerlb  ; lift  ft  funt  ex  me- 
dicinis  vencnoloru,  q opanfex  luis 
ualitatib*  [idi«3is.&  (icfuntcxme 
irinis  xgritudinu  qdS  <]  curdt  pri- 
mis  luis  virtutib’ettertijs  ficut di£  L 
lblucdo,apericdo,  lemedo,  & facie* 
do  totu  id  q<1  purgat  mebru  ab  ha- 
niorib* , & atrahit  eos  a corpore.i.i 
mfbris  nurritiois,&  mot’  Sc  fenfus. 

Sc  mfbris  virturii  extimatiu?  poten 
tif  aTx.  lift  funtex  medicims  vene- 
nolbnl  fjd5  medicinaru,<J  id  Pacific 
luisvirtutib*  lccudis,5:  tertijs.  Atn- 
pl  ius  ficut  fun  t ex  mcdicinis  qda , 
curat  eas  p id,qif  lequifin  copofida 
mixtioeqhtatu.4. &qd  vocatGal. 
tota  fpecicifii'rd  funtex  mcdicinis 
vencnoloru,  id  facifita  tota  fpecie 
caru,  ft  venenu  fit  operas  a tota  Ipe* 
cie,  Sc  hxc.n.vcncna  funt  deteriora  M 
oib*  ali|S,ficut  sgtitudincs,  q a tota 
foecic  caru  funt  mortifer?  vcl  pelfi- 
ferc,funt  detcrioresoi bus  alijs,!  tin, 
q>  no  Tucnif  T eis  cura  nili  accidetec 
<p  luenirenf  medicl^.q  cascurareti 
tota  fpe . Sc  fi  totu  hoc  f ficut  didfi 
c:  q»  thcriaca  1 1c  »nit  duas  Ipfs  me* 
dicinarfl  liP,vf  mihiqicurctvcncnt 
curatioe  p(cda,&  curet  ft  egritudi- 
nes  fimilcs  venenis.  led  1 tgritudmi 
b*,q nsuthmoipl*  nocct,q  ,plit,fi 
cut  noeft  medic!?  fortes  jppinat?  ?- 
gritudi  nib’debilibus: & ficut  ft  no- 

cent 


DeTheriaca.  30? 

A tft  medicT?  curates  Tcoferuatibc  fa  totu  gen’  hoctfed  gen*  ^gritudinfi,  0 
ni  tans:  fed  mcdicT? coletuStes  1 cu-  q fiOt cx  huraonb , Sc  q ex  venenil 
ratioe  xgritudtnfi  no  Tprimut  cffe-  & genus  medicinarfl»&  opponc  cu* 
<2u,dequo  fit  curada,  & ill?  medi-  iuslibct  fpei  lllorfi,  Sc  ce  theriac$,  & 
tins  funtcib*,Sc  medicina  Graul.Et  ci’coponeex  duab*  fpeb’medidna 
ego  quide  IceJicxi  de  anriquis  medi  ifi,5t  ppquS  cam  Tueta  et fuita  pri* 
cis,qj  ipfi  no curaba*,nifi  cu  cibisq  inordio ei’c6p6,5c  q fit  ei*  coponis 
eratdbiScmcdida.  St  hoc  erat,qa  ri,poFecritci  vt  fdafqfi  ho  vicf  ea, 
hoksilli’  tpis-phibebantp  leges  St  &:  qn  n vcef’.Et  ego  narrabo  tibi  vbi  v 
dectetacoiG  abvfumaloru  nutri*  6 lid  tfiurica  St  vbin.  St  dicSctilldg 
metotfi  5c  malis  cogitati6ib\8c  co-  q> dlxerfit  holes  & qd  cxpcu  c d ea $ 
gebanfexerduri a magiflris exerci  & <J>  vcnficatfi  c defla  ci’I  hac  re,Sf 
no  couenietc  coplexioi  cuiufq;  illo  ei*  opanSib*  I corporib*  liumanis , 
rSi&fmhoc  vrmihiqithcriaran  Etdica^cofijetiuio medicorfiedi- 
crateisneccfl3uia,nili  c6tra  venena  uiderc?gritudinei  fimplice & c6po  dinibus 

B & fi  forte  crat  cis  necdlaria  ad  eua-  fit3,&  irexu  diuidut  fimpl.ee  f mall  E 
cuitionexgritudinu  n fume  bat  de  coplcxione,q  c cu  ma,& ilia  cj  efi-  fimpliai.- 
ea.nift  modicu.qm  Gal.  & port  cu,  ne  mart  copleXioe  It  mala  fine  ml 
St  multi  exantiqs  dicii  t,cj>  piunnix  no  vuinqthcriaca,fiuci!lafitcalida 
{gritudinu,  q currut  tpe  nfo^ut  no  fiue  ficca, et  cu  fucrit  ffine  violetix 
nell^ ficut pleurcfisjCt apoftema me  fu^ficutefebriscthica/iue^gritu- 
broru  principals, vt  cordis»hepatis,  dofitvFis,fiuc  ^ppriat  mcbro.i  ma- 
cerebn,3c  ftmiliu  cis.flc  fteriftas sue  la  c6plcxioe  cu  m3  vtunfea,qn  foe 
muli$ex$gritudinib’cxeutib*nim  ntexfiegmateet  mciacolicacxinti 
aliaru  exitu  multo,  St q itcrficiu t fu  b*I  fine  rnaliriei, Sc  n vtunfea T ?gti 
bico,ScfiH>tSeitajft$,quivri<’  illo  tudinib’fanguineis»neccolcricis:ut 
tpe  theriaca  vcl  peepit  al’s,  needle  c fiqn  colera  fucrit-  cues  termmu  na 
▼t  fit fapiesl  fine  6j»cri?pfc(%,jxi  turale:  Sc  I ipfacmultucaucelaite* 
pue  cu  volucrit  vtieai  curatioc egri  rS  neccilana,fcd  fi  cu  ea  fit  fc.n  vril 
tudinS^FfcSfcruarioefanitatispri  turcaparuvclmultu.fi  vcroiicfe. 

C cularis  fm  eu,  q parat’  e labi  T egri-  5c  foent  cholera  crugmofa  vF praffi  f 
tadmeshumoru  fimiliu  venenis.  Sc  oa,exob*  fir  vomit”  5c  flux’ucntris 
hoc  quide  dixi,  ficut  Ttelligcrc  pate-  folds.  Inaliaatctopj,  utfitcaute* 
risq>gcn*idc mediciaru curat 9gii-  la  maior,alia  minor, Sc  cqfacu  cbo 
radioes  aliquas  5c pfcruatcorp*  ab  lera fitcalidan e licitu  uti cal  pec- 
eisifcd  mclr  c vt dicam’,q?  cgritudi  cato  ei*.  Scd  qfii  h$c  fpes  cholera:  n 
ne  curltes.sfit  fortiorcs  medidnis,q  rccipit  digcftionc  nec  altcrationem 
abiliis^Fcrulr.Opj  etq>fintmedi-  mcdicims  eicotranjs  Sc  theriacaia 
co  medicTf;  feit?  5c  fortitudlc  & debi  ualefcit  fupcl , Sccius  fubftdtiS  tie* 
litatc  fm  gradu  morboru  fgritudi-  rtruit  Sc  extrahit  5c  io  uf  ut  in  ea  c5 
nis,ad^pararisutlabi,ficutctopj  frrat fide^5cotdinena^  Sc euacua* 
fare  medicfi  medidnas,  cu  ab*  cu-  n6is.Sc  c I hoc  ut  medic’afpiciat  ad 
rat  fm  gradu  timoris^gritudinis  in  duo  mala  Sc  qd  fotti*  c curet  Sc  fof- 
forti  tudinc  Sc  debilitate,  cu  fciucric  a’ d*  c piculu  dcucnicdi  ad  mortS 

fubiti. 


Tra&atus 


G fubita.In  fluXu  St  diatumo  c5  to  ab 
humorib9frigidis,&  humidis  vf  mi 
hi,q>  cdueniat  t hcriaca  ,&fitc5ue- 
niens  ad  Cura:&ia  dixerunt  rncdici 
9>  theriaca  cutat flux’  vetris  diutut 
nos,quoru  ca  ignora£  Sc  vr  mi  hi  q> 
hoc  dixcrut,  qra  ficut  T theriaca  sue 
cx  medicinis  venenorG,  quorum  ca 
ignorat’.fic  et  I ea  funt  ex  medicinis 
Sgritudinfi,^  fimilanf'venems.Ego 
tn  fluxu  vidi  diuturnu,o  eratex  cho 
Jera  Sc  melatholia  aduftis&  f cepe- 
rut  paneti  vti  theriaca,&  roortu*  e. 
& pphoclaudabileeapd  me  vt  no 
vtat" aliqs  I fluxib9 thenaca.nifi  ’ eis 
H a sut  de  marerijs  frigidis:  Sc  mebr  is 
1 : ; dis,fi  at  fuerit  d huorib’aduftis 
<fo  1 i tare  excGcib9,h  v tu  t'ca^ifi  exi  ■ 
t’cec  p aduftione  fimilc  venenis . fi 
>Vo  fuerit  aduftio  pauca , theriaca 
aduftione  augcbit,th  I fluxib*  & vo 
mi  tib’,qb9  timeifaduetus  morris  fu 
bi  ta  nec,ficu  t in  illis , T q bus  pp  ma- 
gna  comeftionem  aerial  t,dicu  nt,qi 
multu  co fen  I hoc . Sc  ed  dixerGt  q> 
cofcrcl  fluxu  diuturno.no  dixerut, 
fi  fluxus  fit  ex  humorib*  calidis  aut 
frigidis : & hoc  fiedidu  ee  no  J>t& 
vtunt'theriaca  i fluxu  fanguinis  na 
riu,  Sc  I coftrigedo  fluxu  fanguinis 
I p and  Sc  meftruorfl , qh  fupfluunt . 
qih  theriaca  .C.  noua  qnq;  confcrt 
mul  cu . na  p ea  ingroflaffanguis  pp 
id  qd  c in  ea  de  opio,  & co  fort  at  vu 
turecotinerefanguinef  venisppid 
qd  e i ea  dc  medicinis  ftvpricis.  qm 
c onsu  nobis,&  nunifeftu,q>  saguis 
nalirerc  T eis:&  Gal  dabateS  ills,  q 
fpuebat  ex  pulmone  pp  folutione 
cotinuitatis  accfuc  ex  vTceratibc  re 
ru  acutaru  defeendetiu  a cetebrotSc 
eius  q de  iuuameta  I hac  qgri  tudine 
funcmulta,  & cu  ilia  qnq,  fodat  de 
tollu  tuflim  illi,  q bet  ca  pp  opium, 


qd  e T ea,&  deficca  t ruin*  pp  medi*  A 
cinasdeficcariuas  humiditatisacch 
talis,q  elca:&  ^uocatsbnu:  &ma 
xle  qh  c rcccs  & * alopbarlo  ,qa  fm 
<p  mihi  vf,  no  e mdi’fangumi  cxe- 
unti  a pulmone, & cofertctalijs  me 
brisa  pulmoc,  qm  ccfHcaci9!  cog e 
lari&e  fanguinis  augedo  fomnu , 8c- 
fedarioe  tu  fTis:&  i teru  cotfgi  t,q>  the 
riaca  cdueniat  mor(ib*atafiG,cx  q- 
bus  caufirfflux*  fanguinis:  (iPr  ergo 
(pdeflin  eofbbdatioevulnerfi  pul- 
monis.&  didu  antiquoiu  cftq>  the 
riaca  cofert  T pricipio  hcdic$&  co- 
fen vulneri  pulmonis  I pricipio, & I 
fine,  & cofert  et  oTb*  ^grituainibus  L 
neruoru,  q cgntudines  neruoru  sut 
ex  mebns  frigidis , Sc  curat  apople- 
xia,5e  paraly  fim,  Sc  curat  tortura  fit 
cici  Sc  fpafmu,&  tremore  qh  sut  ex 
ma, ^ no  eft  calida.  Et  qa  dixerunt 
quida  medicoru  q>  conuenit  alicui 
ex  fjpcb*  fpafmi.f.ei  u 6 ex  ca!ore,vr 
mini  q>  fi  acciderit  no  eft , nifi  p via. 
acchtis,h  pfe.fiqaf  neruisfiatfgri- 
tudo  :& dixerunt  q>  confcrt  veneni* 
mcdicinarum  corrofiuarum , fuper 
quas  tps  e lploneatG.&  vf  mihi  q>  fi 
ne  e jpdeftqaipfaiuciditdc  frangit 
mam  illi9  veneni,  qd  e in  fine  ilbus 
maliciei,&  qnq,  exhccat vulncra,q  M 
accnt  port  tenetmo.Caue  ne  des  ea, 
qn  sG  t ex  cholcra,&q>  fine  anriqua, 

3 th  qh  sGcautiqua  vtimur  T eis  me- 
icinis  forrib*  ad  mudificarionc  vl- 
cerisi  tin  qi  qnq;  intromittunf’tro  . 
eifei  dcarlcnico.  Sc  hfc  vlceracofu 
mu  t cara£,qh  fiGt  in  mebris  maxi- 
me,  3 velocirerfumGt  putrefadio- 
ne,&qh  funtT  mebris  calidis  & hu 
midis, & qh  funt  in  locis  vcl  mebris 
expulfioiRficutl  teftibus  velvefica. 

Sc  dare  theriacS  in  pricipio  lgpraed 
▼aide  vri|e:&  hoc  i mamfcftum.  Sc 


DeTheriaca.  310 


A ctinxgritudinibus  inficietibuscu- 
te,&finb*illis.Etdixerut,vtho  vu 
turf  prlcipio  hydiopifis : & hoc  ice 
dir  via  r6ms,fi  cu  ca  no  fit  febris,  & 
no  fit  ex  ca  calida:  fed  dixeru  tcpin 
haca’gritudinc  det  cu  aceto.  & hoc 
cjde  eft  accii  talc,  qm  acetu  i^dit  he- 
par.fcd  mifcer'ipsu,qm  vr , q>  acetu 
acuatficdtate,&  diureticitatc : me- 
Ji*  tn  e,vt  hoc  fiat  I hydropi fi,  q e ca 
fplems:  vcl  pole e vt  acetu  deft  dun 
tie  hepatis,fi  c pp  hydropifim,  poft- 
^jpfeccntiic  q>  hydropifim  aimi- 
nuat,vl‘def'pp  aggregations  medi- 
cinaru,  moJhtiuaru , & diiloluuua- 
3 ru,q  funtf  thenacaad  difloluendu 
duricie:  & acetu  cofert  f hoc  multu 
admixtu  mcdicinis  mollificatiuis . 
& pof’e  e hoc  fit  venficatu  p cxpc- 
rietia,qm  ro  no  trafgrcdif’hoc,  nec 
hoc  det  Imutari  a fblutioe,  qm  vti- 
Ie,fquatu  vult  ro.  auce  ro  vacodo 
nec  vidcaC'idppcxpcrifitia:  ift;qd£ 
funt  pi  ures  ex  xgritudinib’  cu  ml , 
I qb’  fm  plurimu  cofert  theriaca,^ 
c ex  melacholia  et  phlcgmate,&  ex 
illiscx  eo  q>  e copohti^ex  eis , Sc  vtu 
tur  ca  f dolorib  ,quoru  eft  ca  vc  to- 
fitas  n am  egrediens,ficut  ventofitas 
choler; . Caue  tn  ne  des  thcnaca  in 
C ;grit  udine  cholcrica,  cui9  ca  eft  fan 
guis.  vel  cholera,  vFapoftcma,&  vfr 
no  defl  aliquo  dolorc,  y general ex 
afatibus,quia  apata,  hut  cu  dolo 
icfm  plurimu  suede gncapatuca- 
lidoru.  Scuaea  in  doiore  ftomachi, 
renu,&  veiic;,fi  cu  co  no  d apa.ncc 
expected poll  lpfum.  Etdixerutqui 
da.vtder  thetiacain  doiore  latent: 
no  dcf,nifi  do'or  fuent  ^logat9  pp 
humor:  v£tofum, vFfi  no  e fc.&  dcf 
fpotu  I difficultate  fort9,  vel  partus, 
ficut  narrauerunt  mcdici.  3c  hoc  rix 
idiget  cautela,  qih  fro  plurimu  Iter 


ficitcmbrione,&qn  morif‘part9,fit  D 
difficultas  parifdi.fmaior . Sc  pole 
eft,q>  no  cofcrat  in  difficultate  par- 
tus, mfi  difficultas  partus  fit  ex  aiffi 
cultate  vittutis  cxpulfiu;,vcl  ,ppter 
mortecmbnonis,&quia  thcnaca 
expcllit  fanguine  menftruu,  expel - 
litembrione.In  ;gritudioibusautfi  De  agrit* 
copofitis,  fi  funt  licutapoftcniata,  drn>t«* 

& Fcbtes  duaru  fpcru,  dixit  Gale.  q>  c P®  °** 
confcrt,fi  fe.fucritquartana, 3c  poll 
apparitione  digeftiois:  fed  an  dige- 
ftionc  facitcrelccrc  fcbrc:  3c  ca  hu- 
iuseft,  qm  hu mores  poft  corfi  dijge 
ftionfi  ad  expulfione  moucntur  fm 
motu  naturx.qin  na  immutat  in  il  E 
lo  tpe  humotes  corruptos , & fi  def 
in  prmcipio,  mouenf  motione  vio- 
lenta,8c  corrupunGk  expandunf  p 
corpus, & crefcirma  fcbns;& ca  hu 
ius  eft,q  m digef  Ho  naturalis  moue 
tur  in  tpe  determinate  fcito.Etiam 
narrauit  Gal.  cp  ifi  accidie*  Audio* 
philofbpho , fuper  que  couenerunt  ‘ 
rnedici  rocinan.vt  darct’ei  theriaca 
in  prindpio  fu;  febris,  cuius  ca  erat 
melancho!ia,ct  crefccbat  cius  fi;.  ex 
ea,3c  coucnerut,  q>  confert  firbribus 
diuturniSjin  quoru  paroxyfmorum 
prlcipio  agit  frig*,  8c  cofert  febrib* 
fi  iucipiuc  cu  rremore  fbrti:  fed  fm  E 
f<a:moncGal.irapedit  digeftionem, 
qm  fbrtitudo  tremoris  & fngoris  h 
accidit  fm  plurimu , mfi  antedige- 
ftionc.  nifi  inrelligam*,  cp  digeftio, 
qua  nominauitGal.  fittm  digeftio 
I fe.raelacholi?  ,qm  ille  humor  n6 
digeritur,nifi  in  tempore  longo:  & 
ppea  ilia  feb.prolongatur.  febres  an 
tc  phlegmatic;  fm  plurimum  funt 
minus  longar.q  melancholic;.  Sc  re 
cipiut  citiusdigefHone.  &ettheria 
ca  in  hisxgritudinibus  no  pouit  ti- 
moic  dc  mortc  xgri,&  uiolcua  illo- 

rS 


Tradxatus 


G rG  acchti{?,q<h  mcdicT?irt?funtfi- 
milcs  uenenis.Inapoftematib*  aut, 

& maxi*  calidis  no  daf  maxic  fi  cu 
cis  eft  fi-bris,  fed  I apoftematib9  du- 
ns jpdeft.fi  deff  potu . fifrqii  funtl 

firicipalib’  mcbris.&cade  e ro  I me 
acholia,^  generata  c ex  humorib* 
grosfis.  Ltmcdici  coucniut,vt  defl 
potu  5 qualibet^gritudiecu  recouc 
mete,  ficut  peeperur  T dolorc  lateiis 
cu  deco&ioe  nfliar,  ctT  dolore  renu 
cu  drco£Vi6e  gran*.  & T hoc  eft  ne- 
celiana  puifin,  fi  def  cu  deccxftione 
gratia-, /c!  non.  In  anno  veto  cuius 
aetc  toms  cahdus,  dari  .phibetjqm 
H tnneealida  multaacciduntapata. 
Qttanu'Jo  tltcriaatcorptu  iuuet,0‘  cjuo- 
. wodonen.  Cap.  4. 

ET  dici  urrnc  mod(i,fm  qne  po 
rut'  nuctheriacacurareiftas£- 
gruudincs.&gnalitcrquocuratcas 
qlibetex  medicinis  alijslanno  ta- 
li. Etnodixerutmedici  camfufii- 
ciete:illudafitqd  Tueniti  hocdnftu 
ex  pricipijs  nalib*,e,q?  totu  que,  qd 
fperam’de  medicinis  T earu  opatioi 
bus  cx  virtucib’  pti  mis  8c  fccudis  Sc 
ternjs,&  gnahtcrl  hoc,qd  diclu  eft, 
tota  fpcs  c pp  opera  tione  caloris  in- 
natiexintisl  corpore : & totu  hocc 
I ex  f cepto  dei,  8c  hacvirt’q  digerit 
&expe]!it  humorescorporiseftex 
calore  nali,fed  attribuif  medicinis, 
cjih  median^-  mu  tan  fad  calore  na 
turale.ficu  t mutanrtjgna  ad  igne,q 
reddif!  h is  duob’  fortior,  ficut  mc- 
dici?.&  hqc  virt*  fi  h cet  cx  pricipio 
nali,&  ex  calore  na!i,no  cSferet  il- 
ia medicla,  led  medicla  c,  dat  hSc 
xinutecalori  nali:  ficut inuenimus 
Ipes  ei’,  qd  cobuftibile  e q>.fimutaf 
ad  opera  ignis.& hoc  quiae  manife 
ftu  eft  opificibus,  qui  opanfeu  vna 
cobuftibih  Ipecie . Et  Ihoccnauit. 


Auic.qui  dixit  q?  theriaca  dat  cafoH  £ 
nahgcncialitate  virtutu.q  funtl  ip 
fa,&  cofitruat  lanitatc  corpis,  & aa- 
iuuat  et  caloris  nalis  virtute  T cura- 
tiocfgritudinu,  ficut  ipfumiuuatT 
curanoe  vtmenoru  pp  generalitate 
virtutu,^  funtT  ipfa.ctnoe,vt  Aui- 
ce.vf.qm  virtuscalorisjcu  quocon- 
leruat  (anitas corporis, iuuaf  I hoc 
tm  p vliim  bonoru  ciboru  cx  his,  $ 
comedunf.Sc  res  q p ipfum  adiuuat 
I curatioc  Qjritudinu,^  accidut,sut 
median* , q adiuuatJquatG  eft  ci* 
virtu.Sjppria  cotra  ilia  £gritudine,ct 
resq  ipsu  adiuuat  cotra  vcnena,sfic 
medicin;  funt  did?cotiarij  vene  L 
nis.  Theriaca  at,  v t di  xim*,qa  adiu 
uat  calore  naturale,qui  operafi  vc- 
ncno,adiuuatct  1 opatioc  $gritudi- 
nu,<5  fiintfimiles  vencnis,&jjphac 
cade  cam  oolcruat  lanitatc  ct,q  eft 
jppinquavtmutef'  ad  aegritudme* 
coaanaSj&I  hoc  et  affimilat'ealori 
nali,qih  Tquatil  ip(a  fenfibilis  eft,«5c 
ad  oculu  c res  vna,&  fi  ca  cofideres, 
Tucnicsl  ea  opatioes  pluresr  Sc  fiPrl 
ce  cafris  na!iS(f]in  cu  ipsu  Ilpexcris, 
Tuenicsipsu  vnu,  0 cfi  ci’  cpatiSes 
pfidcrauei  is,  1 ucnics  ipfas  pi  ures,  Sc 
theriaca  ydec  I fine  iuuamcu,  o- 
pafi  rcb’diftiiftis&ilterniinatis  t M 
& tpibus.Et  poftqia  deueniinus  ad 
hue  locu,  h remanct  aliqd  de  eo  qd 
Ioq  volum9,dcquo  nu!l'1eoru,quos 
nominauim’  pter  no^locut’  e.Fir- 
maui  tn  hoc  diiftu  meu  ex  duftis  an 
tiquoruj&hoclbloqsmeref  laude, 

& honotCjA;  no  fbl  ii  ipfi.qui  ia  prj- 
fuerutjVcructiacx  hoib*,qui  futuri 
sut,  nccremafithicloq  nifi  Tqti ra- 
te,& mefura  pot’ci’.ifte  tn  mefur; 
feiunf  p roncm,  fed  verificanf’cxpi- 
mentOjficu:  accidit  I operatioe  the- 
riac^,&  opcraaoc  aliaru  medicina- 

rum 


Digi 


tized  by  vjOOQIC 


DeThcriaca.  311 


A HI  nobi!iu,&  numerabiliu.  qm  iliac 
pri’func  copofit$  prone:  Sc  pp  hoc 
ocs  funt  verificat^  p expimctu.&  pp 
hoc  o»s  mcdicina,q  c copofita  p ro- 
ne, nifi  pri  us  q defialicui,  v t venifi  cc( 
pexperietia,  eft  dubia  Sediminuta. 
& pp  hoc  res  mcdicinaiu,  quas  me- 
dia datuii  funt  alicui  nobili.cxpia- 
turpn’Ialiquo  ntllico  hnci  cbple- 
xionccflfrene.filucftic,  Sc  poft  det  ll 
li  ca:quia  cu  cerrificat’fucrit  medi- 
c*  p ronc,q> e bona  Sc  vtilis : & poft 
hoc  approbata  fuerit  expcnmcto,q> 
Tirt*  cius  c c6tra  re, ad  qua  intendit 
•i.dirigens  ad  fincm,  quem  quxrir, 
B runcquidepotvtica,  vbivolucrit. 
DtQu&itatethtriacttxbibfd*.  C4.J. 
¥ Iiud5t,qcfcocgitantiquosIqui- 
rcrequatitatc  pot9  thenac^,cft  id 
qd  cocgiteos  vt  poderaret,  Sc  mefu- 
raret  mcdicinas  I quatitate,&  quali 
tate,&  dicut,  medicina  e in  hoc  gra 
du.&daf’i  hocpodere.cu  potatfqm 
ipfi  Iciut  q>  op },  nc  virtus  medicina 
ru  fitforuor  ^gritudie,  led  n vt  ope 
reft  oorporeopatione  fimilc  medi- 
cinx  tnagn  $ Sc  fonis  virtutis.i. facie 
tis  corpora  egredi  tetminu  natura- 
le,qm  li  lie  cent  illacurata,  curaren 
turalia:  Scpphoc  opj  vtdiuerfifice 
C turquatitas  I medicina  fm  diuerfi- 
tatc  virmris  patifrtis,  & coplexionc , 
Sc  regione,  Sc  9 rate,  & pticuIS  pa  tie - 
te,  fi^gritudo  c pticularis . Sc  quato 
medicina  eft  fortior,  tatoei*  opera- 
tiocs  in  corpc  font  fbruores,qm  01s 
medicina  c cotrana  corpori, led  c6- 
fert  ipfi  inquatu  cotrariaf’  ^gritudi- 
ni,<[  e in  iplb : & pp  hoc  op  3 ,vt  vir- 
tus  median;  fit  fortior  reritudine, 
led  no  multii : qm  liipernuitas  for- 
te faciet  egritudine  noua  ilia  remo 
ta,  & quiavmcdicinx  no  cofcru  t vft 
no  tpcxgritudinis,  io  impoi’c  eft  Tt 


c&  (cruet  lanitatc  pfofta , coferuant  D 
tn  fanitatc  laplam.  Sc  io  medida  di 
ucrfificafin  hoc  fm  ;ftimanone  fu 
mri  lap!9, Sc  fm  (pcs  ;gritudinu  an- 
tiquas,ad  quas  paratu  e labi.Sc  lie  c 
mamfeftu  ia  qd  dixim9,q>  thenaca 
cofcrt  fanitati,  q para  ta  e lab  1 1 fgri 
tudines  magnas,vcl  ad  ;gritudtnes, 
d vadu  r, Sc  redeut,  Sc  ifta  eft  faunas 
aectepitoru,quoru  virt9  c debilis.SC 
io  plus  cofcrt  decrepitis,q  ali|s hoT- 
b9,  qin  abeis  no  rcccdit  dcbilitas,Se 
poll  dcrepitos  cofcrt  magis  leuib*. 

Iu  ucnes  au  t no  op  3 ,vt  vtanf  then* 
ca,nec  paru,  nee  multu  nifi  cis  acci- 
dent vgri tudines, quas  ia  dixim\5c  E 
city  a medicina, Iquatu  medicina, 
e cotraria  corpori  humano.fi  fano. 

Et  op 3 ,qui  ca  vtifqi afpi ciat  I quad 
rate  ci9,  Sc  maxJe  cu  medicina e foe 
tior,  Sc  quia  virtus  thcriac;  c cotra- 
ria corpori  humano  I fine  conane- 
tatis,op3  Tt  fit  quatitas,  datur  dc 
thenaca  minor  alijs  mediants.  Sc 
op3,q>  fitei9  quatitas  foita.  In  medi 
cinis  aute  <J  purgant , op  3 vt  inqui- 
rat  p rone, Sc  alpiciat  quati  rate,  qua 
datl  qualibet;gritudfe,vtpoft  hoc 
verificef  pexpenetia : Scopj,  vc  fit 
feita  quatitas  medicin;,qexpcrifi:ct 
pol’e  vt  diuerfificati  fine  medici  i ali  F 
quib9  caru  diuerfitate  mfta.  Nfic  at 
narrabo  qd  Gal.  dixie  1 hoc  fm  De- 
mocritu.  Inquit  Democritus,  da  in 
potu  de  thenaca  illi.qui  timet,  nei 
luo  potu  ponaf  vcncnu,Sc  il!i,  cuius 
cibus  eft  venenu,  Sc  ma  x i me  qn  vo 
muert  t,  torn,  qd  de  ifto  comcait.  Sc 
da  iftis  ter  vel  quatcr.S:  r\  facias,  do 
nec  teftimonia  fint  vera,  qj  venenfi 
fumpferit,  Sc  dcfilli  que  memordit 
atal.poft  cuius  morfum  inuadit  e4 
fitket  defimorfb  a cancrabido,qm 
morfius  illoru  eft  morfus  malus,  & 

detur 


Digitized  by  Google 


Tra&atus 

G dct'morfoabaTalibus  marinislifici  dccaportaf’deterra’Morchij  vPdtf  X 
bus vcucnu,&cilli,qucpu»gitaliqd  Scanonia,vel He Tibads. qra  theria 
ex  aialibus  paruis  ficut  velp? , & li-  ca  qh  dat" cu  eo>  prohibet defeefum 
cut  alal  qd  eft  didu  rutella,&  id  m-  iftoru  humorfi,&  fiedabisin  potu 
terfidt.&  pofe eft,vt  fit aranea  filue  de  ea  efi  mb’  coadic ei*,  & fuut  qui 
ftris,vcl  aranea,  et  fit  mefura,^  dat*  curatcfi  cadoloresauriu  ftmcs,qn 
albendatoru  cu  pSdcrc.  x v.  vn.vini  mifeent  cu  ea  modiefi  vim  dulcis, 
lymphati  & no  lufficiat  cu  vna  vice  97  portal dc  Morchio.&  meli*  i hac 
adattrahfdu  malii  morfiim,lmofi  atgritudinecvtfumaf'modiculan? 

•vis timore abijeer opj  tSmultotifs  & infundadana  in ipla,  &diftille£ 
fumere.vt  thenaca  vincatdolorcs.a  1 buciniu  auris.&  hoc  e illud  qd  ge- 
quibusdubitafcorpuspericlitari  p-  neraliterdixitGai.fupDemocntuT 
pctuo,&  deFin  fcbrc,dj  inuadit  vna  illis.i  quib*  dat  hie  medicJa,&  quS 
die&dimirritaliarJcrremori.&ma  tudaedcca,  &iu  quo comilcet . & 
ximecu  $gri  tudo  eft  di  dolore, &i  hoc,qdcftdidu,incedic  via  ^pfun- 

H qua  dubitaucris  apoftema  futurui  da.i.no  manifefta.  antiquimntin  L 
aliquo  mebioru  abundandu  mul-  IquirebatmedicinaSjpfunde.&hoc 
tfi,  vel  in  mcbris  principalibus,  vei I qm  loqucbanf' cu  hoi  ti“  qui  fciebit 
matricc,velqneftinflatiointcftino  medicinas  pfcdc,&ille qui  legent 
ru^didaecnolica,Tquacotinua^  qd  dixi,&qdfumdidnrus,&itcftt 
dolor  in  renib’, vel  veiica,&  fi  dolor  get  bn  vt  feiat  nam  theriacx,&  ope 
eft  pp^gritudineqdicla  f a faugui  xatioes  ei9,&  quo  fuxu  ei”  opera  do- 
ne,& lapis  j vefica:  & def  multodfs  nes,&  cu  quo  opcratpotcrit  declara 
illi,qui  nnt  apoftema  hcpatisfui.Et  re  res  iftasdcclaraooe  vera,  v.g.di- 
illiqui  hetfiuxu  saguinisexhibcaf  dufuuinfebribus,qinuaduntvna 
noua  thenaca  multodfs,  vndcciiq ; die  & I terpola  tisal  ia,&  tremore  ma 
fit, vel  fi  fit  ex  pulmone,&  hnti  1 ve-  xime,(cd  fi  funt  cu  dolore,  no  p t in 
Itc  fuo  dolore  & torfiooc.qm  cu  da  tclligi  in  febrfo*  fimplicibus,q  iua- 
tur  ei  andqua  ftadm  ceflat  torfio  & dut  vna  dic,&  in  terpola  us  aha,  nifi 
dolor.  Etcouenicseft  vt  illi  dct,qui  deftbnb’indeficicob*  diuturuisde 
I nodigcritcibu  fuu  intih.qjci’appc  materia  fngida,&  p didu  fuu  $gri-  M 
ntusdiminui£&illi,in  cuiusftoma  tudinib’,qhut  cu  dolore, oportet  vt 
cho  acccfli  t cibu,&  nautgatibus,  dc  Ttclligaf dolor  fortis,  3c  alia  acciitia 
quoif  cofuetudine  e,vt  bibit  aquas  fortia,q  aflimilan£'vcnenis,&nidi- 
malas, &dcfcis  podus  duorum  vel  do  fuo qd  dr q> apoftema futurum 
triir  denanor  u cu  duabus  corillis,  vP  adhuc  fit  in  mebns  prkipahbus,  vt 
quatuoraif  calidq:&h$cm£furae  in  ma  trice,  no  op } intelligi  apofte- 
inftrm  vicreu  paruu,&  bibat  ei  an-  ma  cahdu.&  hoc  eft  corn  qd  Gal.di 
tccqna&cibu,&defi  potu ilii  qui  cit fup Democritu  vbida£\Sr  quitfi 
habet  dolorf  T vefica  cii  vino  dulci  dafex  ea.  3c  lucmcs  ex  did  is  fins  da 
& rfperato,&iIli  qui  fpuiesaguinf,  ri cotra  venena  podus  duoru  dena- 
&iln  ad  cuius  pedus  defcfdit  reu-  rioru,&  podus  maius , hoc  e alben- 
ma . & fic  dabis  in  potu  cu  ca  aquS  daca,alitcr  albcslecasilcd  hoc  mtel- 
decodionis  pulegij  & melius  eft  9 ligi£  ex  didis  Gale,  licet  no  bene  fit 

dccla- 


Digitized  by  Google 


< 


Tra£h  De  Thcnaca.  3 1 1 


A dectarat5.&  vididealiquibusami- 
quorfi,qui  declinJtee  theriacq  & lo 
cuti  funt  decaq>  maiorquatitas  po 
tus  ci*  eft  <1  uS  ti  tas  al  bfdaca,  & mi- 
ll us,qd  deea  fumtfequitu  xgyptia 
cafaba.  Author  rh  illi*  libri,  qui  dr 
almathi,  dcclaratioe  fufficieri  dicit, 
vt  dec'  1 poru  qua  ti  tas  albcdaca  illi , 
ui  niorfus  c a lacerto,cu  dra.iti  j. 
ecoctiois  mirrh?  rcl  met9,&  e c6- 
munior  & coucmerior  Sc  peipit  da- 
ri  hnti  canintt  appctitfi,  cu.iijj.dra. 
▼ini-,  & io  hydropili  trib*  dieb’ , cu 
ace  to  lymphato,  & hnti  lapide  I rc- 
nib9,cu  acjuaapi|,&  hnriapoftcma 
B durfi in  hcpatc  vcl T fplenc,cu oxy- 
mellc  lquilliticor&cu  fimplici  tri- 
b’dieb’I  colica:&ponitIgradu  fu- 
pcriori  pod9  albcdaca.  i.pod*.  4.gra 
noru  hordeij&ponitlgradu.i.poft 
ipfum  p6d‘J,qc1  dixit  metheala,&  jS 
ccpit  vt  ei’  podus  def  illi , q uc  cams 
rabid*  mbmordit , cu  p6derc  vnius 
denaiij  de  pTguedine  picis,def  & illi 
q fumpfitcuphorbifi  T potu,&  opiu 
&ijs  fimiliaex  medicinisvcncnofis, 
& ponit  gradu  ten;  u podus damch 
vfq;  ad  obolu  Sc  pcejut  ills,  que  mo 
mordit  fcorpioT  porn  dari  cu  vino, 
& hriri  inflnrione  ftomachi,  & inte- 
C ftinoru,$t  hnti  trcmorc,  ficut  in  &- 
brib*.  Et  pcepit  dan  quanta  te  uni’ 
fafeoli,  autlupiniunacu  uino&a- 
qua,  & ' mcfaat  tremclcit,&  et  ide- 
ntic q ccx  gencre  hepatis  & ct  fplc 
nis,&  difficultati  pajt’-cu  dta.i.oxy 
mellis  fquillitici,  & pcepit  T potu  da 
ri  pod9  uni9  damch  cu  aqua  uel  fuc 
co  maloru  ilh,qui  patifiharii.qn  ac 
cidi  t cx  pcccato  phlegmatis , uel  ah 
accidit  uerrigo,def  quatitas  uni*  m 
pini  cu  aqua  fatyri^,  & hnti  paraly- 
lim  uel  tortura  defcfl  dccodliocra- 
<iicu,&  cotta  l^prS  efi  dccoffcSc 


tf &c6traalbarasdef cG  aqua.v.ra  D 
djeu,  vcl  cu  aqua  mellis,  & pci  pit  vt 
def!  potu  cotra  venena  magna,qn 
vi(a  jucrTtaccntiamagnatetribilia 
& manifefta,  qritas  met  heal  i.  verfi 
h?c  c qtitas  multa;  & i6  mch9  eft  vt 
def  in  potu  n6  tota  ifta  quStitas  fi£ 
fed  dtuidaftn  vicibus  multis.&  hoc 
eft , qd  dicit  author  hie  de  pot9  eias 

3u5ttcatc,&  dr  O)  reprobaf  i quibuf 
a&cu  pcipicdaril  morlu  canhra 
bidi  mecheala,ett  apoftematehepa 
tis  Sc  fplenis,&  cotra  appetitu  cani- 
nfiquititatf  albcdaca.  Et  Auic.  po- 
nit quStitare  maiore  potusei’thc- 
riac<j  fords  pbd’methealasfiue  me  E 
theahi,&dcditT  potu  pltirib\gritu 
dinib9  qultitat£  lupinoru  efi  medi- 
cinis  q (pfunt^gritudinib* . &datl 
poru  quStitate  vni9  fabe  illi,  q padf 
defeftu  vocis,&Tijsdifcordatpluri- 
mi  alij,  ficut  ali*  alter  afleri  t.  & hxc 
qritas  qua  dicut  n cofertotb*  hoib* 
trn.fy  op } vt  rcliquaf  ^fti  marioi  me 
dici,qa  theriaca  diuerftficabifT  qti- 
tate  pot*  ci9  fm  fordtudine,&  debi- 
litate ffirmi,&  debihtatc,  & fot  titu- 
dine  vencni,&  fm  forritudine,&  de 
bllitate  theriacc  T etace  fua,&  fm  c5 
pfexione  Ifirmi,3c  tegionc,&  tpa  an  1 
ni ,3c  fm  aire  corruptu  I fufca  & qua 
litatc.qxh  ifti  aeri  conuenit  folu,  & 
maxTecuaggrcgaf  aliqua  cx  (peb* 
qualiratu  vcnenofitru.Sc  fm  locum 
morlur^q  accidit  T corpcopjdiuerfi 
ficar  qtitatepot9,  qin  oTa  mfbra,vf 
Iocah  sut^qualia.*  h$c  qdc  mani- 
folla  sflt  illi.g  vidi  t alabor.  & meli* 
qd  ft  fieri  I bac  re,e,  vt  ftiaf  vl’e  pti- 
cularis  ci*,  quo  Idiges.  Sc  illis  quib’e 
meli9  vt  eis  def  thcnaca.sfl  t dcctcpi 
ti,quor<3  virt*e  valde  debilis,&  poll 
hossut  lenesjled  iuttenes  fi  vtaufca 
multu  ncc  paru  nifi  magnis  cafib*, 

& 


Digitized  by  Google 


Tra&.  De  Thcriaca. 

6 & nifi  apud  magnam  neccdiutcm,  non  mutantur,  nee  (cparantnr  ab  K 
Sc  lllc  cui  prsecipinxr  potus  cius , bi-  ca  (pacio  viginti  annorutn,&  eft  in 
bat  earn  vino  co&o,  cut*  tertia  pars  virtutc  fua.il.annis,  Sc  minuitope- 
pcrdeco&ioncm  diminutaeft:  hoc  ranoucm  fuam  vfauead  xl.annu , 
eft , propterea  q>  vinu  crudum  pro-  Sc  non  poteft  proncere  ncccomple 
hibefeis.f.Saraccnis  ex toto,  & hare  rc  opentiones  fuas.&  mutatur  ^tai 
neceflitas  introduxit  cum  ad  hoc,et  thcriaca:  fccundum  medicinas , ex 
probauit  (e  multum T hoc . Scdego  quibus  eft  connpofita , quoniam  ft 
|uc  abbrcuiaui,  qd  n5  eft  proficuu,  bona  fuerit,  tenet  fuam  vmutetn  be 

nc,&fi  fun t malx  minus  feruanc 
Qutna.ct quoin  tlyriaaf  bona fit.Ca.  cam.  Etoportet  vtmcl , quod  cum 

ipfa  perficitur  fit  bonum , Sc  vas  et 

NVnc  autem  dico,  q>  thcriaca  <!J  vbi  recondita  fuerit,&  regio.vbi  fe« 
eft  quatuor  annoruro.no  ha-  tfta  fuent.  Nunc  autem  quicfcat  po 
bet  virtutem  thcriacc , quae  eft  in  ftulatio,  Sc  fufficiat  fatisfe&io  fc- 
H fummo  bonitatis, ied  eius  operatio  cundum  tempus . Laus  fit  Deo  L 
eft  operatio  aliarum  mediemarum  qui  me  comprchcndi  pofic  largitui 
fortium:  JcpoflibiIceftq>tonferat,  eft.  Amen.  v 

qua:  eft  vniusanm : quoniam  fug 
jplam  iamtranfiucrunt  quatuor  tc 

pora ; Sc  poflibileeft  vtcofcrat  qu$  ^iuorois  TrdftdtUS  dc 
eft  fex  menfium  apud  magnam  ne  G 

edTiwtem , Sc  thcnacae  operation?*  * tWMca  Jims  « 


REGISTRVM, 

4»ABCDEFGHIKI,MNOPQj.STVXYZ, 
AA  BB  CC  DD  EE  IF  GG  HH  II  KK  LL 
MM  NN  OO  PP  Q^Qj_ 

Qmej  funt  Quaternions  * 


Digitized  by  Google 


