
DEO OPTIMO MAX- • 

UNI ETTRINO, ’ fc}, : } . 

VIRGINI D EIP A R j£, ET S. LUC^E 

Orchodoxorum Medicorum Patrono. , 

QlLESTIO MEDICO-CHIRURGICA, 

*ZJJ 0 D LI B ETA RIIS BISPVTAT J0NIBVS 
mane difcutienda 3 in Scholis Medicorum 3 die Martis 
decima-oHavct Martii M, D C C. XXXII. 

M.MICHAELE-LUDOVICO reneaume de la garanne 

Regue Scientiarum Academic Socio, & Scholarum Profeflbre, 

Dodore Medico, Prxfide. QLuhvf<L 


An Mammarum Kctfx.hupa, vulgo Cancer, feSUone curandiim? 

I„ 

AMMiE Globulorum medietates,, Jeu hemifpharria duo, carnafa 
dint; in thoracis externa , anteriori & media parte pofita : utrin- 
que a fterni lateribus, fupra pe&orales mufculos qua verfus pu- 
bertatis tempus, protuberare incipiunt pnellis; rare enim vi-ris, nec 
nifi in valde obafis extuberant. Mamma qua quafi mater altera, 
difta videtur, ab omnibus fere glandulofe dicitur : non inficiabimur 
’quidein, modoj res ut fe habeqintelligatur. Componitur hac pars ex vaforum glo- 
^eribus, arteriarum prafertim extremis , aliifque tubulis , fuccum vel ve&nris,. 
V °1 a£tu vehentibus, lympham fcilicet 8c lac, ex arteriarum poris immediate fe- 
€r etum atque , fi volueris , in his glomeribus qnodammodo elaboratum & pra?pa~ 
~ atUni non feeds ac femen in teftibus quos glandulis earere, fed totos tubulo- 
efle f autopfia docet, Itaque mammarum fubftantia tubulo-vafculofa;, prates 



5 (cm) 















arterias, venas, la&iferos tuhulos Sc nervos, mukos etiam lymphaticos daftus 
admixtos habet: & quod admiratione dignum videtur, lymphatici illi dudus, in 
ladantibus fere evanefeunt. Nonnullos hi fefellere Anatomicos, qui illos pro 
chyliferis dudibus habuerunt, quibus chylum ad mammam deferri credebant: 
ex eo quod horum lymphaticorum propagines quxdam immediate dudui infe- 
runtur thoracico, in quem lympham ex thorace refluam deponunt ac refun- 
dunt. Lac enim, ut ipfi rede autumabant, fanguis non eft dealbatus, ut antiquis 
placuit, fed chylus ipfe a fanguine fecretus; nam plerumque aflumptorum quali- 
tates ac dotes , quin & fapores retinet. Prxterea fanguis chylo turgidus, infaluca- 
tis aliis colatoriis , per arterias thoracicas ad mammas defertur , Sc ftatim mam¬ 
ma a paftu turgefeunt. Propter nerveas fibras multiplies, quibus intertexta 'font 
tnammarum vafa, fenfu hxc pars exquifito donatur. Sanguinea Sc ladifera illius 
vafa varie implicita fe interfecant & multiplici anaftomofi cocunt. His vaiis Sc dudi- 
bus in quibus occafione data lac congeritur aflervaturque, immifeentur quafi pin- 
guedinis fafciculi, qui interjedi, illos quodammodo fulciunt. Infinitis arteriis per- 
fufa eft ha:c pars, quas mammarias vocant. Arterix mammarix interns a fubcla- 
viis , externx ab axillaribus prodeunt, qux fuis extremis appenfos habent folia- 
ceos facculos, qui ladis fecreti font receptacula, ex quibus ladiferi rivuli, feu du¬ 
dus adpapillam tendunt: exiles quidem in ortu, fed per anaftomofim coeuntes, 
in majores tubulos confluunt. Cum vero ad extremum pervenere, in fafciculum, 
Cum intertextis nerveis fibris, colleda hxc vafa corpus exiguum, vifu gratum, 
defenses exquifiti ,feupapillam conftituunt ipfam. Ibi verb tubuli ifti coardati&t 
anguftati, in foprema vel extrema papillx parte , definunt in ofcula extus inhian* 
tia,tam arda tamen & quafi in fpiram difpofitautlac cohibeatur : nifi vis aliqua ac- 
cedens illud foras prorumpere cogat. Papillam vocant partem illam, qux fopra 
mammae medium, gemmae inftar pofita, eminet, teres Sc cylindracea cujus fpon- 
gjofa cellulofaque fubftantia tenfionis remiflionifque capax eft, nam contadu 
Sf fudione erigitur cum quodam titillationis fenfu. Rubefcit invirginibus ; in lac- 
tantibu? lividain vetulis tandem nigraevadit. Circulus quidam papillx circum- 
feribitur a reliqua cute diftindus, iildem quibus papilla coloribus infignis, quem 
areolam vocant; at in mammis nimium turgidis fere inconfpicuae hunt turn pa- 
* pillatum areola ; intus quafi demerfx , in ipfa mamma abfconditx , umbilici 
fpeciem prxfeferunt ; foras autem.propclluntur fudione Sc variis artibus, in nu- 
tricum ufum inventis. 

i r. 

A T nihil eft ex omni parte beatum. Si virgines pulchritudinis fox gratia Sc prx- 
ftantia beant mammx : fi matres utilitate fua felices reddunt cum illarum fee - 
cunditatem, ubertate ladis parvulos cibando, fiiftinent, unde etiam mammx ubera 
didx font. Malorum ipfis bene multorflm fons Sc origo fiunt quibus non compen- 
. fantujr,fed foperantur commoda a mammis produda atit expedata. Sxpius enim 
invirginibus xque ac aliis, menftrui fluxus tempore, mammae turgent Sc dolentj 
jmultoqne magis, fi non debita Sc convenient quantitate , vel nullo inodo elimi- 
netur. Puerperarum quandoque tument mamma: nondum fudionem expert* 
dolentque vehementer ; turn lac, nondum referatis oftiolis, profilire nequit, nil* 
abluta fugatur papilla , donee lac exeat, tunc enim evanefeit dolor. Adeo etiam 
quandoque tument nutricum mammx , quafi ladis copia oppreifx ; fi quacumq* 16 
de Causa .fudfi non fuerint vacuatx; Sc eo adiguntur, ad fedandum dolorem ut vel 
catellis mammas prxbeant, vel propria manu illas eny.ilgeant. Cum verb obi*' 
teratur papilla intro regrefla , quod fudioni impedimento eft, vel tubulo fogitur j 
vel applicat^ cucurbitula extrorfum revocatur. Verum in puerperis non ladanti- 
bus, fi aut dixtx ratio non habeatur , aut neceflatix non fiant naturales evacua¬ 
tions 5 aut artificiofs negligantur qux foppleant ladis evacuationem : turn lac , 










'Aquidne, in mammis grumefcit. Illud certum eft: non vacuata la&is aut fan* 
guinis, debito tempore, conveniens copia; non modo dolores, & tumorem fed 6c 
Hiflammationem ( quam mulierculx noftrates, idiomate vulgari, le foil, niincu- 
pant)brevi in abfcelFum celFuram , excitare folet; nifi methodice , adhibitis vena: 
ledtione aliifque indicatis auxiliis, cito curetur. A pilis papillae quandoque innafcen- 
tibus, non doient mamma:; Fed cum infantibus inter fugendum moleftiam pariant, 
roatris follicitx curas adaugent. A papilla: morFu,aut eryfipelate,aut alft quacumque 
Ca ufa nata ulcufcula, magis Funt timenda ; multo magis autem , ft a lue Vene- 
tea proficiFcantur : quod aliquoties obfervavimus, nihilominus dubii , an nu- 
tri cis peccato excitata fuilFent,an infans infedbus ab origine parentum labem nutrici 
communicalFet. Multa alia prxtereunda funt, ut ad magis timendos minufque 
c urabiles morbos deveniamus. Diverfus adhuc a recenfitis nonnunquam in puer- 
peris fit mammarum tumor, vel diaet^ errore, vel medicaminibus perperam ad~ 
torniftratis, aut tranFpiratione imminuta, aut lochiorum fuppreflione, quern etiam 
aliarum partium, aut totius corporis tumor alius ad eedematis naturam vergens 
f°mitatur aut fequitur, quandoque in inflammationem definens; illius non raro 
|Jifauftus evadit eventus,, fi prxfertim fpirituofis ac Fulphureis concitetiir rae- 
dicamentis. Multas autem non plebeias modo , fed & inter magnates illu- 
ftriilimas matronas fuftulit male curatus hie morbus quern non inepte om- 
nino vocant lait repandu. Alia bene multa fexus fequioris mala ab immodico 
turn menfium ,tum lochiorum fluxunata, vel etiam decolor &albidus fluxus qui- 
bus attenuato mifellarum corpore flaccidx etiam evadunt mamma:, prxtereunda 
lunt j ut oppofitam contrariamque omnino diathefim expendamus. A menfium 
a horumve fluxuum fupreffione, vel alia quavis caufa, fanguinis & lymphx quando- 
ftafes in mammis fiunt qux, modo fcrophulofas imitantur glandulas, modo 
111 tumores feirrhofos degenerant legitimofque aftiirgunt in feirrhos indolentes 
Sempc, ciim moleftia mediocri a pondere 6c mole, abfque difpendio dm duraturos. 
bl* funt fcilicet dux morborum fpecies , in quibus pruriens Chirurgi manus li- 
“enter gladium fine periculo ftringit , ut has mammas abfque neceflitate fecet; 
ftimirum putant plerique in his exercitati, hasfatis facile 6etuto ad cicattieem per- 
duci polFe : fed quod male ac perverse fit, illas fub earcinomatis nomine fecant. 
Return toto ccelo difFert mammae carcinoma, cancer vulgo didtum, ab his mor¬ 
tis, morbus valde vel omnino diverfus, qui a pun&ulo deurente incipiens, tumo- 
re m minimum ftatim efficit , dein paulatim tumor crefcit & tanquam cxcus 
°ccultufque ignis xgram adeo diris vexat doloribus, utvix illi requies ulla. Medi- 
Ca nientis omnibus exafperatur morbus, exceptis narcoticis dolorem parumper miti- 
gantibus. Turn occultus, ab Hippocrate 1 aliifque Medicinx antiftitibus *, dicitur 
bje tumor ; cum autem , ulcere aperto, foedc hiat, labris recurvis , & aquofam , 
^gram & teterrime olentem fundit faniem ; tunc ad fummum pervenit morbus : 
lta que fedlione nec dittos tumores mammx , nec carcinoma curari polFe affir- 
n ia v eris, fi earcinomatis curatio h 4 c methodo fieri nequit 6e nulla legitimi car- 
ei nomatis hac via curati obfervatio habetur nullumque exemplum afFerri po- 
t£ ft. Muflitant nonnulli de curatione per medicamenta interna, quod utinam 
v eritati confonum foret ! Quod fi mammx omnes qux fettx funt & fanatx , 
^arcinomate non erant obfellx , fed aliis tumoribus qui abfque periculo re- 
F'lqui potuiflent, affirmare poteris inde necelTario fequi, & omnino abftinendum. 
a feftione & illam eiFe in carcinomate lethalem , quin 6c lanienam hanc crude- 
ab artificis nunc infeitia, nunc avaritia proficifci. 

111 . 

ERUM , cuicumque cognita perfpettaque fuerit tumorum quos in hac 
parte fecare folent Ghirurgi, 6c ipfius earcinomatis natura turn, hujus 

A. ij, 


V 


I Hip.ap. 
1. 6 . aph. 
3». 

iuEtius 
tetrab. 4. 
Serm. 4.. 
cap. 43* 






curationem fe&ione fieri non pofle,turn illorum le&ionem inutilem efieipfi eon- 
ftabir. Qpoties enim mamma; carcinomate affe<ft*, fedfce funt; toties vel *grar 
paulo port periere , vel recrudefcente morbo novi tumores pullularunt ex re- 
nduis radicibus carcinomatis priori, malignitate non inferiores: quorum crucia- 
tu miferam per aliquod tempus traxere vitam, morte duriorem. 

—ingp obfervavimus in pia moniali cui cres magni tumores aliiquff 
lebtione fuccreverant. Sed , inquis , fe<ft* funt mammae, Sc mulieres 


Hoc nuj 

minores a liTdtione fuccreverant. Sed, inquis 
quibus ablat* funt, convaluere. Quid mirum ? Non aegrotabant hoc morbi ge- 
nere ; deluf* fcilicec, Sc eloquenti mendacio perfuaf* ultro fe inutili fupplicio 
objecerunt ; animose quidem at non prudenter fedboris cultro fe crediderunt. Cui- 
cumque enim mulieri fedba fuerit mamma , Sc vulnus ad cicatricem perduxeric 
Chirurgus, fx huic *gr*, a tali laniena convalefcere datum fuit, hanc carcino- 
mate non obfellam fuiiTe concludito ; nec carcinomatis excifionem, extirpatio- 
nemve fadtam quis audeat dicere : fed potius glandularum fchrophulofarum, 
aut feirrhofarum fedtionem incaftilm peradtam fuilfe pronuntiet. Quid ergo 
portentofum ? hoc opus fcilicec , crudelitatem Sc Barbariem iftorum lucro 
inhiantium , detegit Sc prodit ; has enim glandulas mulieres ill* abfque 
hoc crudeli innutilique fupplicio diu fine incommodo Sc periculo perferre 
potuiifent , mammamque fervalfent. Hujus rei mult* extant obfervationes. 
feeminasnovi qu* ejus indolis tumores annos ultra triginta geftarunt: vidi& alias 
qu* iifdem affedt*, non tamen hoc morbo occubuerunt. Etiamfi autem omnibus 
corporis partibus fuboriatur carcinoma, maxime fuperioribus, circa faciem , la- 
bra , nares, palpebras, &c. Frequentius tamen mulierum mammas obfidet, Sc 
hoc nullam perfedtam curationem admittit fed tantftm prophyladticam , Sc pal- 
liativam. Quod ut melifts percipiatur, h*c refeire oportec. Varia tumoium ge¬ 
nera , ferro aut medicamentis caufticis , cathereticifve aufferre vel abfume- 
re tentant Chirurgi, Sc quandoque non fine aliquo *grotantium bono , fed pro¬ 
be nofeenda cujufvis tumoris natura & indoles, Sc quam unufquifque cura¬ 
tionem recipiat ; qu* conditiones, Sc qu* partes, illam impediant, aut permit- 
tant. Alii enim non fine pernicie, Sc magno cum periculo attinguntur ; alii fer¬ 
ro aut medicamentis feliciter cedunc quibufdam in partibus, & fanefeunt. Hujus 
generis funt lupi* minores , talpa fi non immobilis , feirrhi exteriores , Sc 
lcrophul* , aliique omnes extimi tumores peculiari tunica involuti, quam cy- 
ftim vocant: fed hi omnes quanta attentione, quanta conlideratione digni fine, 
(enfere Chirurgi, dum difeutiendum problema, fub h&c , led minus apta ver- 
borum ferie proponunt. Cur quidam tumores extirpari debeant , alii verb fint dun - 
taxat apericndi? & in hoc utroque op ere, quonam in cafu praflet Cauterium ferro , ex- 
quirunt. Quod quidem problema minds redtc exponitur. Quid enim iftud fibi 
vult cauterium in extirpatione ? Cauterii vis abfumens, fi ferro comparetur 
lentior efle deprehenditur, Sc illius ope tumor lublatus, vel evanefeens, iis qui 
verba redte intelligunt, non extirpatus dicitur fed confumptus. Revera quidem 
in magnis tumoribus extirpatio, non confumptio , tentanda videtur, fi aufferri 
debeant, nulla contraria indicatione exiftente. Gravillimus non eft dolor a re- 
fte eledtis , pneparatis, Sc applicatis caufticis fed continuus, qui febres, con- 
vulfiones, aliaque excitare poteft fymptomata, fi pr*fertim occurrant nerve*, 
aut tendinof* partes ; qu* fe&io non accerferet cujus dolor major quidem, fed 
momentaneus. In tumoribus autem quos aperire tantum inodo fas eft, inucibs 
videtur cauteriorum apparatus, vel potius , ut tollatur *quivocatio , cauftico- 
rum medicamentorum. Inprogrammateenim non fatis dilucidc, cauterium pr°- 
ponitur , cum apud Chirurgos, Medicofque , duplicem ideam h*c vox invol" 
vat; attualis fcilicet cauterii,hoceft,ignis; Sc potenrialis,hoc eft medicamentorum 
cathereticorum, deurentium nempc, Sc rodentium. Denique caufa cur aperiri. 


s 


A 







*elextirparl debeat tumor, operatio non eft fed operand! occafio. Cxterum de his 
iatis:paucis problema folvetur;ad qureftionem enim noftram apprimefacit.Tumores 
^ui ferro facile cedunt & feliciter,funt fcirrhi, fcrophula:, & alii qui peculiari tunica 
donantur,quos non merito femper,lupias appellant: valde enim inter fe difcrepant. 
At maxime advertendum, cum ad cerram molem excrevere; nam moles quandoque 
contra indicat. Hi autem tumores vel lymphx infpiflats, vel ferofi laticis congeries 
hint, & periculo vacant, in parte declivi fimpliciter aperiendi j vel variam conti¬ 
nent materiam; adipem v. g. fanguinem, carnem informem. Plerumque hi tumo- 
f es membrani peculiari, ac propriS, feu cyfti, ut loquuntur, involvuntur, Hu- 
jus generis tumores fedione fimplici ft minores, vel cruciali, ft molem aliquam 
adepti fint, indigent; ab hxmorrhagiis cavendo. Sicillos certius, tutiufque quam 
caufticis vel mitioribus auferri pofle, nemo, nifi praxeos Chirurgicce expers, non 
alferuerinConeedi tantummodo poflunt cauftica opio mitigata,ut olim peritus Medi- 
c usD.Alliot,& hujus exemplo Chirurgus quidam extraneus,facere confueverat,in 
gtatiam fequioris fexus,quem inftrumentorum apparatus,& afpedus,aut momenta- 
nei doloris meditatio admodum perturbant, Atcurationis horumtumorum, omni® 
cardo vertitur in eo ut fcilicet five ferro, five caufticis, & fupuratione deleatur tu¬ 
mor , nihil cyftidis remaneat, antequam ad cicatricem vulnus perdudum fuerit. 
Aliter enim recrudefceret morbus, ut multoties obfervavimus , prxfertimque in 
tumore ranula dido , in quo cauterium aduale apprimc convenit, dexterc 8 C 
manu experta applicatum. I V. 

D IVERSE autem fe res habet in curatione carcinomatis mammarum; 

vel ut aiunt cancri qui, fi occultus, tefte Hippocrate , tota prophyladica 
c jfe debet curatio: fi veto apertus, palliatfva', confentientibus omnis xvi pracftantio- 
tibus pradicis : quidquid contra moliantur hodierni illi laniones , qui hunc 
tumorem vel ferro , ut plurimum , vel caufticis quandoque aggrediuntur. At- 
'loe, ut clarior evadat hxc dodrina, memineris Tagaultium, hujus Scholx decus, 
^ui Chirurgica tarn accurate, & eleganter tradavit, rede monere, Celfum 
oiftinxille cancrum a carcinomate. Cancer enim ut plurimum oritur, & ferpit 
*b his quae extrinfecus incidunt ; carcinoma vero, corrupta intends aliqua par¬ 
te nafcitur. Primum genus x«jc<n. 0 iV & peflimum vocat, forte quia cito paftu 
procedit : fed , quod nemo non mirabitur , addit non nifi *a«oii8;f tolli pofle. 
Reliqua hujus generis curationibus irritantur. Id etiam difcriminis Galeno in- 
Hotuifle verilfimile videtur , cum ait, Soli illi cancri, etiam cum ulcere confiften- 
tes, curationem recipiunt ejufmodi qua: uftione vel fedione fit , qui in extim* 
& fumma corporis parte haerent , quique laborantes adeo cruciant, ut ipfi ul- 
tto manum efflagitent,& fimul in talibus partibus confiftunt.quasrefecare & exurere 
u, ia cum radicibus poflts. Ultima perpendite verba , ex his videtur Pergameno , 
genuinam hujus tumoris naturam innotuifle. Cancer indiftindc fere ab omnibus 
®uthoribus , mammarum carcinoma nuncupatur ; tumor eft durus, inarqua- 
hs, rotundam xmulans figuram ; circa quern vafa omnis generis, fed praefer- 
tim vena: inflata:, quafi recurvantur, pallent , aut livent ; Sc cum aliquando 
Ca ncri didudos pedes referre quodam modo videantur , hinc cancri no- 
nien, vel ut aliis placet, quod difficillimc ab his partibus , quas obfederit, 
^vellatur,non fecus ac Cancer aquaticus,animal notum. Circa partis afFedx locum, 
111 dies aliqua quafi punda fentiuntur primo quidem ad ciceris formam, exi- 
pus tumor adeft, cum, vel fine dolore & calore : temporis tradu crefcit ad fa- 
h® vel nucis juglandis magnitudinem : tandem majorem in molem fe attollit, tunc- 
c l Ue doloribus acerbis cEgram torquet mileram , vehementi calore excruciat 8c 
adurit, quafi aqua ftygia affeda pars irroraretur ; unde cutis & caro lancinantur 
& exeduntur. Demum, cute exesa, ulcus fe prodit vifu horrendum, inrequale, la¬ 
bs fungosi carne tumidis, prsduris Sc inverfis, exquo non pus aut fanies , fed 


Hippo«j 
fed. 
aph. 5 *. 


L.r. c.if* 
Celf. l.f. 

C. 18. 

& 1. 6. c# 


Tagavltios 
Inti. Chi- 
rurg. 1. 1 . 
C. I). 










5 

ferofa illuvies, feu mephitis teterrima peftilentiffimaque exit, odore intole- 
rabili, non xgrx modo , fed & aftantibus , naufeam movente. Tenuis eft 
hare illuvies , colore nigra , vel fulva, quantitate copiofa. An craflum 
Sulphur, ab acido corrofivo concretum , non feeds ac olea a fpiritu corro¬ 
fivo denfata, faliave fixa, aut melancholicus humor, vel alia quxvis caufa, car¬ 
cinoma pariant ? difquirant nugatores Phyfici. Dici quidem poflet ex prxee- 
clenti mammarum deferiptione , feirrhofos fcrophulolofque tumores , a lym- 
phx fpiffioris vitio proficifci j Carcinomata vero a fanguine, lympham etiam in- 
ficiente, quafi in aquam ftygiam, degener evafilfet; non fecus ac in Scorbuticis 
quandoque evenit, quorum olfa a fucco rodente, quafi dilfoluta, mollefcunt. 
Nam fi antecedentes hujus morbi caufas expendas , hx funt fubfiftentes men- 
fes, triftitia diuturna continuufque mxror , animi abje&io , feu Melancho¬ 
lia , quandoque additis cafii, vel iftu, vel compreflio fa&a, ab ilia indu- 
menti fpecie nimium firma dur&que , in thoracis modum conftru&H quam Gal- 
lice , un corps , nuncupant, qua olim mulieres fere omnes utebantur; hodie ve¬ 
ro puellulis refervatur. Nam Sc matres Sc prove&ioris xtatis Virgines hoc torment! 
genere, veftimenti laxioris beneficio, fe prudenter liberarunt. At ex his anteceden- 
tibus, procatar&icifque caufis , in corrofivum, Sc coagulantem humorem, eva- 
dere pofle fanguinem, fatis ipfa rei natura evincit, non fecus ac caufx continen- 
tis meditatio : nam ut ex obfervatione habetur, carcinomatis moles , qux non- 
nunquam immenfa eft, fe&ioni anatomicx fubjetta , omnis generis vafa vari£ 
implicita oftendit, fed cavitate deftituta, Sc quafi folidata. Hujus morbi effentia 
confiftere videtur in deleta vaforum tubulorumque cavitate unde qux cava fue- 
re, folida quodam modo fiunt. Diceres in his vafis alba fubftantili turgidis Sc 
tefertis fibrofam fanguinis portionem coaluifle. Oppleta hxc vafa feu filamenta 
albida, corporis novi fpecies quxdam funt, qux (emel nata ad inftar radicum 
propagantur, Sc divifiones naturales , ramiikationefque pene infinitas aut 
lequuntur aut imitantur , Plantarum reptantium , vel lerpentium more , adeo 
ut quafi his ineflet faculras quxdam vegetativa , ex minori furculo, aut 
ramo amputatis, iterum alii vegetent &: renafeantur carcinoma novum brevi 
prodituri, & multiplicaturi. Prxterea fucco acri & rodente imbuitur hxc mafi- 
fa vehementiflimis corrofivis comparando. Si poffibile eflet in mammarum 
l, 14. excifione, vero ac legitimo carcinomate obfelTarum, ut fupra laudatus fapien- 
Mcth.The- ter notavit Galenus, omnes morbi radices abfeindere , ferroque perfequi, lubenS 
rap. c.p. profedo concederem, fru&um aliquem ex hoc opere fperari pofle. Sed morbi ip- 
fius natura fpem omnem refpuit, & continuo renata poll; breve tempus ab ope¬ 
re , vulnere etiam quafi cicatrifato, Sc ut creditum eft, fanato , carcinomata a tu- 
berculis minimis incipientia ab omnibus obfervata funt. Cujus rei fxpe nume- 
ro teftes oculati fuimus.Quis ergo his perpenfis non intelligit, non modo carci- 
nomati debellando impar efle Chirurgicum opus, fed femper periculofum Sc 
plerumque lethale; fi prxfertim excifivis tentetur forcipibus, quarum ufum re- 
novavit Aquapendentis in hoc unico punfto fimius! Harum enim compreffione 
irritatus Sc expreiTus morbificus humor intro refluus vitium altius profondius 
que invehit; nec prxterea mali radices hac artepoftis penitus perfequi. Quid plu- 
ra ? innoxii tumores , aliquando folo ponderis incommodo molefti ac ingrati, a 
fe&ione irritati, carcinomatis naturam induerunt, recrudefcentefque perniciem 
attulere, ut evenit civi cuidam in tumoris feulupix majoris ad broncocelem acce- 
dentis fe&ione, a famofo chirurgo perada : quod mireris,.xn alios immites, in 

proprii domo fuos non fecant. 

V. 

M ULTUM mihi arridet Celfi fententia , qui Anthracem , cil'm 

dum comparat, ait carcinoma non idem periculum afferre, nifi imprudent# 









fcurantis agitetur. Quidam caufticis medicamentis hoc morbi genus aggrediun- 
tut, arfenico praefertim fublimato, quod, authore Theodorico, un&die cancrum 
efthiomenem, lupum ve occidit, narrante Guidone a Cauliaco. Carcinoma ferro 
aduirerunt quidam, quidam fcalpello exciderunt j nec ulli unquam, hxc Chirm¬ 
s' 21 profuit; fed adufta protinus irritata funt, & excreverunt, dum xgros e medio 
tollerent : excifa etiam port cicatricem indudam, tamen reverterunt , 8 c caufam 
Mortis attulerunt. Plerique autem nullam vim adhibendo , quH tollere id mali ten- 
®averint ,fed imponendo levia medicamenta, qua: quad blandirentur, fecerunt ne 
Hon itgri ad ultimam fenedutem pervenirent. Barbaram hanc probent Chirurgiam 
& tueantur nonnulli; nos cum Hip. Gal. Celfo, Guid. a Caul.Tagaultio, aliilque 
fanioris dodrime & pradicx Magiftris mitiores haec tormenta non inutilia modo 
cenfemus, ut pote damnofa fed 8 c periculo plena rejicimus. Nec novi funt curationis 
mfaufti eventus,tefte divino fene. Exemplum etiam infigneafFert A.Parxus 1 . 6 . c 3 o. 
In virgine annos 45. nata vidiego carcinomaulceratum, cum oinomelite primo cu- 
*atum, dein cum Arcxi ballamo, prxcipitato rubro parumper infperfo, paulatim ita 
c onfumptum,ut ad cicatricem perdudum fit. Tota domus,ipfaque xgra,jam fanatic- 
His fpe exultabant. Chirurgus vero experimentis edodus, una mecum decrevit hoc 
tnalorum delinimentum xgrx reliuqui debere. Clam parentibus prognodm pa- 
tum fauftam inftiutimus : pedetentim enatis exiguis tuberculis, recruduit morbus; 
& anno proxime fequente prognofis evafit vera. Semel ferro attingendam die 
niammam decrevi. Erat matrona eufarca, fatis luccofa & temperamento fangui- 
Heo , in cujus mamma tres duri tumores, indolentes tamen, aderant. In fpatio au¬ 
tem fere triangulari inter iftos tumores fluduatio manifefta percipiebatur 8 c 
livida cutis corruptionem minabatur. Mamma in loco declivi adaperta magnam 
fanguinis, prills efFufi, copiam emifit. Tumoribus impofita funtcataplafmataemol- 
hentia: Yulnere, ut par erat, carato, tertia dieobfervavimus, tumores irritatosex- 
candefcere, &carcinomatisnaturaminduere. Inito confilio , prxfentibus Chirurgo 
ordinario & extraordinario, ablatis abciffifque tumoribus, tandem vulnus ad cicatri- 
cem legirimam perdudum eft , 8 c omnino convaluit atgra, ita ut per urbem am- 
bularet. Nefcio quo Confilio, ad reparandam fuccoli habitus gratiam, diarrx lade® 
indulfit. At quarto poft menfe, quail fufFocata, periit. Difficile autem eft difcernere 
cancros illos cacoetheas, qui curationem recipiunt. Id neminem polfe, vult idem 
Celfus, nifi tempore & experimento : Ideoque ubi primum id vitium notatum eft, 
iniponi jubet medicamenta adurentia ; 8 c , ft malum levatur minuunturque illius in¬ 
dicia , curationem procedere polfe, & ad uftionem, 8 c ad fcalpellum affirmat. Sed 
cxperienti^ compertum habemus Galeni regulam, legitimam ac tutiorem elle, 
Quam in hoc cafu fequi quemque oportet. Leves enim cancri,cuti extimx hasren- 
tes, labiis E. g. palpebris 8 cc. fcalpello, aut caufticis opio mitigatis, multoties cef- 
fere. Prxterea, ut jam innuimus , faepe fxpiiis pro carcinomate fedi funt fcirrhofi. 
fcrophulolique tumores quos abfque periculo 8 c dolore geftare ad provediorem 
nfque xtatem xgrx potuilfent. Hoc nomine fedores elati fuperbc gloriantur a fe 
cancros fuilfe extirpatos. Hos autem tumores in mammis (qui temere fecantur) 
tuto incidi polfe 8 c ad cicatricem perduci non negant faniores pradici: ft cura¬ 
tes omnes in mammis tumores hac Chirurgia, hujus generis fuilfe, non carcino¬ 
mata dixero, fidem facile obtinebo. Ut autem id clarius elucefcat, perpende Chi- 
ru rgix methodum , qua tumores hujus illius-ve fpeciei audader aggrediuntur. 
Eft ille receptus, vulgarifque mammarum fecandi modus, quo didos auferunt 
tumores , & carcinomata nulla arte fanabilia debellari predicant, licet 
alio prxftantiorique modo operationem deferibat Francifcus 1 Arcxus , cujus 
textum integrum tranlcribit Sennertus. 1 Opus fufeipinnt, ft prxfertim fupra 
mufculum pedoralem mobilia fint, aut appendices ad axillas excurrentes non 
habeant. Aigiain fedili collocatur, Brachio retro abdudo, & extenfo > ut fupra 


Celf. 1 . f . 
C.IJ. 


L i. de 
Cur. Vuln, 
c. 3. 

L. 4. Par, 
3. fed. 1. 
c. 7. 











? 

pe&oralem mufculum melius emineat tumor. Cruciatim fuper ipfam mammara 
tegumenta incidunt. Turn digitis , aut fcalpello, adipe copiofo fuffultx, & vitiatx 
glanduke feparamur. Ubi verb totum.quod vitiatum eft, a fe prorfus excifum fuifte 
exiftimant, fie ut nulla radix fuper-fit, ( quod nec ifta, nec alia quavis methodo 
pofiibile videtur) turn tegumentorum angulos refecant. Opere pera&o fanguinem 
fluere finunt, quern non ftatim aut igne, aut vitriolicis, aut aliis aftringentibus, 
ut mos fuit olim , fiftunt, fed vel compreflione, vel vaforum ligatura , mox vul- 
nus aliorum vulnerum more curaturi. Crudelioc adhuc olim extitit hxc Chirur- 
gia. Nam acu filum ducente,in medio &c circa papillam, duplici i&u cruciatim 
mammam transfodiebant; arreptoque & circa finiftram manum circumdu&o filo, 
firmiter prehendebat Chirurgus ad le tumorem trahendo ■> turn Novacula circu- 
lariter totam mammam fecabat. Quomodo igitur vegetantis alba: materix,qua vafa 
opplentur, radices altius repentes, fic eradicari poterant, ut ait Galenus ? Patet hu- 
jus rei difficultas, nulla arte fuperanda. Quicumque hoc, vel alio modo fanata affir- 
mat carcinomata, hunc vel ignarum, vel fucum facientem, credite. Ideo cum in 
legitimo carcinomate, vulnus fanatum clamitant & ad cicatricem perdu&um cre- 
dunt, fere ftatim recrudefcit morbus aegrafque de medio tollit. Quod quidem non 
femel in mulieribus, prxfertim nobilibus, obfervatum eft, quibus Me de causa , 
quam ocyflime fieri poteft, fi peregrine funt, folum mutare caute fuadet,fam» 
lax confulens Chirurgus ,antequam reerudefcat morbus* 

Non ergo Mammamm ku^kiwi**, vulgo Cancer, feBione curandum. 

DOMINI DOCTORES DISPUTATURI. 

M. Michael Peaget. M. Claudius-AnmiusRmrd. M. Camillas Falconet, Regia 

utriufqut Aula Equeftrit 
Medicos ordinarius. 

M. Nicolaus Le Telliet. M. Francifcus Bailly. M. Hyacinthus - Theodoras 

Baron, Faculiatis Decanus. 

M. Petrus Afforty. M. Andreas de Laleu , Phar- M. Joanncs-Frand feus Couthicr» 

macice Profefor. Chirurgia Pro/ejfor. 

Froponebat Parifiis ACHILLES FRANCISCUS FONTAINE, 
£laromontanus in Bellovaco , Baccalaureus Medicus, 

A. R. S.H. 1732, a fexta ad meridiem. 


Quui.au, UniYCifitaiy Cf faculcaw Median* Typography 173*, 









