CONPVTATIO 

COMMENTICIAE 

OPINIONIS ROBER- 

TI BELLARMINI E SOCIE- 

TATE I V S V, 

I D E 

TRANSLATIONS IMPERII 

Romani a Grecis ad Gcrmanos,inftitutioneqi 
V 1 1 viriim Ele&oralium per pond- 
ficcm Romanum. 

| oAuftorC-j 

t&ld A TT H AE O 'DrESSERO* 




Francopvkti 

adMcenum, 



tAnno clo Id xoi. 



• » 



3d by Google 



AD MAG NIFICVM 

VIRVM, NOBILIT ATE, DOCTRI- 

NA, VlRTVTE, ET S API ENTl A ANTE- 

Uentem , dominum Chriftianum Diftelmcie- 
rum, illuftrifs. feptemviri, Marchionis Brande- 
burgici Cancellarium, dominum in Ra- 
desleben , & Malftorff, 
Prooemium. 

Srrs efl cert amen in Eccle- 
$ fa &Repub. Qhnfiiana depo- 
tefiate Imperatoris Romani, 
0>pontificis , *vtra fa licet fa- 
> periorfit, & pr&ferenda alteri. 
Gtfienim Chrifius difertedommatu inter dixit 
Qsdpojlolisjpfefyadeo &Apojloli C&faris Ro~ 
mantfabditos fefe profefsifunt- tamen inuenti 
fant inde ab anno Chnjii 1076. <vfque pontifi- 

sA 2 




4 P*-*FATIO. 

cestui contra iusfafque, imperii iusdignita- 
temtfcfibiarrogarunt. Qaput certaminis hum 
futt Gregorius ru. antedi ttus Hiltebrandus: 
qui vt dominariipfepoJjet,Henricum i r. Im- 
peratorem *vi,dolo & fraude omni oppugna- 
nit. Hie eft Tap a , quigUdium eripere Impe- 
ra tori primus, fibi% medicare corn tns eft. Hie 
eflfuriailla,quAtncendiumin or be Chrifttano 
txcitauit, id(fc non aqua,fedruina reftinguen- 
du efjc exifiimauit, & in Imperio Rudolpbum 
eijurrogauit. Hdtebrandi vejiigia perfect 
Junt cojequentesTapA y qmbus acerrimum cer- 
tumenfuit cum Imperatortbus de fiipremoin 
crbe Chrifiiano dominatu.Et vt id,quod ani* 
tnointenderantyperficere faalius pofjent jurv 
tenoniciy&fcholaflicA ^IbeologtA pr&fidiis, ta- 
quam armis fife munierunt* Hinc maiori co* 
tentione vtrinq-, pugnatum efl: Qanoniftis & 
fcholajticts plertfy omnibus pro pontificis an* 
Borime&potejlatedimicantibus. ddtinhis 
tamen i^lsnonnulliextiterunt^apudquospl^ 
<valuit religionis iufiitU cult us, quampon* 
tifcU tjrannidis met us. Hi ponttficem qfr 



P K. j€ F A T I O. | 

dem no aufifunt oppugnare>fedrepugnare ta- 
men iniufta & fuperba illtus dominations ni- 
hil dubitarunt. jn horum numero habetur in 
primis Cjmlelmus Occam, nationesAnglus, 
fir ip tor acutifsimus,qui nihil minis ,niha gra- 
tia pont/ficis territuifiylo perfidiam & impie- 
tat em Ioannis xxn. Tap a aduerfus Ludoui- 
cumlmperatoremperfecuttis eft. Jtaquenon 
minus quam Imperatoripfe d Tap a excomu- 
nicatus, cumin fugamjededijfet , ad Impera- 
torem conuerfus dtxit : 6 Imperatorju megla- 
dio defende a Tapainiuriis; ego te verbis & 
fcriptis defendam. Eodem z>clo ardensMar~ 
fdius Tatauinus librum fcripftt ad Impemto- 
f rem eundem , cui tttulum fecit, Defenforium 
pacis: in quo rationibus folidis, omnique exce- 
ption maioribus confirmauit , Papam efTe fub 
Imperatore. J\(ec defuerunt fequentibus Ata- 
tibus Theologi, & iurisconjulti, qui Impera- 
tor em imperare , Tapamimperatafacereiu- 
ftum ejfe demonjlrarunt : vt iam planum ma- 
nifeftumcfc toti Chriftiano orbifaftumejfevi- 
de at ur, nihil iuris,nihilpoteftatis intmperium 



zed by Google 



6 P R ^ F A T I o' 

pontifici Romano relittum effe. Ettamenpn- 
ter opinione nuper admodum exortus efffcri- 
ptor quidam,Robertus B e liar minus efocie fa- 
te Ieju,qui hoc deteflabile> & omnibus pits in- 
uifum cert amen 9 depontificia auttoritate®* 
poteftate renouat 7 imperiumque occidentisita 
pontifici adfcnbit , trtbuit, afsignat, addicit, 
qua ft in ipfius manu fit, cut vein illud trader e, 
*veleriperc^>. quod prof etto eH Tapam longe 
Jupra Imperatorem efferre c olio care \ Hoc 
comment o impio cum imperii minuatur ma- 
iefias^haud dv(tvU<poliv>i5v relinquendumejjij 
duxi: ne fcriptor ille infinitaadmaledicendum 
licentiamftbidatam ejfearbitraretur. Scrip ft 
igitur confutationem ne% amp lam , ne^gran- 
demfedliberam tamen> &'firmamentt robo- 
rifque^jy vtmihiquidemvidetur^aliquidha- 
bentenu. 

nAt cumin tantacopia patronorum im- 
perii qu&rerem, cui potifsimumeaminfcribe~ 
rem : tua amplitudo , Dijlelmeiere omnibus a- 
nimt £f fortune bonis ornatijsime , *vifa eH 
mhiinprimisidonea, cuiconfecrarirettifsirne 



id by Google 



P Jl JE F A -T t <£ f 

pofjet. Etfiemmcaufa bona patr acinic minus 
eget, eaque writ at is <vis eft, <vt contra homi- 
num ingenia,calliditatem,folertiam facile fe- 
ipfaper fe defendati tamenefcia quomodo plus 
roboris & virium habetid, quodmagnis &• 
fapientibus quibufqueprobatur. SedquiseH 
eruditorum tfmagnorum virorum omnium^ 
cuitu velprudcntia, r velrerum < vfucompam- 
ri nequeax ? .$A eft be at us vere eftpradicandus, 
*vel pater, cuifilius eH talis, qualis eflipfe, vel 
f litis , quipatrem dignitate, virtute felici- 
tate &qudt: quisautpatretuo , Lamperto Di- 
(ielrneiero beatior eH, qui tefilium h&redem ac 
Juccepremnontam bonorum & pradiorum, 
quammuneris amplipmipoft fereliquit, aut 
te, qut in eodem dignitatis graducollocatus % 
quo ipje permultos annosfuit ,pariratione fa- 
pientiam,fidem,induftriamcfc tuam nonfolum 
EleEtori Urandeburgico ,fedtoti etiam impe- 
rio R omano probasi Et cum pater tuusftudii 
hiftoriarum cultor & patronus fingularis atcfe 
eximius extiterit: no n fas efl detealiter /enti- 
re, quam eodem generefiudii te quo%delefta~ 



f P R A F A T I O . 

ri,perfrui 7 grpajci. Quod cumitafst, nondu* 
bitabo,te 9 tampropterpietatem in imp er turn, 
qm m tefumma efiquam propter hiftoriarum 
etiamfcientiam , qmtibicum patre amplify 
mo communis ettfcriptum hochiftoricu>qud 
tn fide client elacfctua pono^gratum accept urn- 
que ej]e habiturum. zTldordaxeft , *v el arte 
cumaculeo & malediito difertusHellarmh 
nut, verum conuitiis cert are cum eo non It bet. 
1* otero tamen ,Ji rejponfione inimica fortt U* 
cefiiuerit, & ipfe demceps or at tone magi* den- 
tat a vti. Vnum eft quod mirari vehementer 
foleo,Jefuitas 9 quifulcra & columina pontift* 
da fedis habentur, fundament a fuipatroctm 
firmiora excogitare aut prof err e non pofje. Hac 
enim, qm Hellarminus vjurpat, mmistemti 
O'imbecillafunt : qua 9 fiaquoiuredifceptan" 
dum ejfety celeritertanquamfiofculi decider tt> 
*velcerte tanquam falfa aut commentitiaf fi- 
bula conciderent . Qupdfi fulcra meliorate 
foltdiora nulla habetpontificiafedes omnium 
bonomm&rettefentientiunu iudicio cadat 
nece/Je eft. Seditaferiin mala caufafolet^ 



$0 



' P H M F A T I O. 9 

cumfirmamenti ac virittm nihil reli&umeB* 
ovcptt (plfjuLctiyL, vt Toeta incjuit.qmrantur. 
Hanc ponttjictam fophifiica pater tuns in ma- 
gna varietate negotiorum feptemviraltum* 
& imperialium fkpenumero expert hs eft i & 
tu in caups ad feptemviratum Urandepurgi- 
cum, Mqueadeo adimperiumtotumpertine- 
tibut quotidie experiris. §lupdreliquumett, 
te oro, vt infcriptionem hanc nulla temerita^te 
Jufceptamfcdabamore tffiudio internet) iu- 
fio ac debit o profe£tam->> in partemoptimam 
accipias : turn 9 <vt diuetiam rebus publicis & 
■priuatUi in inclita ditione Urandeburgica co- 
ftlio, re & opera projis^exanimo precor. 
Val^ Lipfa CaL vubris, 
anno JefaChnJii 

i S 9 J * 



\ 



10 



Matthavs T>% E SilRVS 





Confutatio. 

Vi admonent amice, inquitCi- 
cero.docendi flint; qui inirnicein- 
{edtantur,repellendi. Quorumal- 
tcrum fermonis eft , alterum con- 
tcntionis. Ego vero eummeeflc 
profkeor , qui difputatione placida 6c amicamagts 
quamaccrba, & inimica contentione deledetur. 
Nec hoftes c^o putare foleo eos, a quibus de verita- 
tediflfencio. 'Diflcnfit ixpe a Cacone fuo Cicero: 
dilTenfitfine acerbitate a CKMerello P. Afiicanus. 
Immb perfuafiim id mihifemper habui , poflecon- 
iunftos cflc amicitia , qui difiun&i font fententia. 
Quo animo fi tu quoq; es, Bellarmine,admonitio- 
nem meam amicam , in qua nulli aculeicontume- 
liarum infunt,fine offenfione accipies, & ficubiptf 
errorem me laplum deprehcnderis,in viam reuoca- ; 
bis. Hoc philofophicum , hoc Chriftianum , hoc 
Theologicumdeniq;efle maximeduco. Patiortc 
religionis tuxpatronum,cuftodem 1 & defenforem 
cfle ; fed ita tamc,nihil vt ample&ar aut approbem, 

011 



Digitized^ £^OgI| 



1>e Translations ImperitR. n 

nifi quod (an&um Dei verbum admittit aut docec 
Prohocenim acrius quam proanimaautvitaipfa 
propugnandum iudico. Difputare igitur (ivis, aut 
diflTentientes a te in religionis dodrina refellcre, 
x^U^araAo^otf75$^a$ vtidfiat,prouidebis. Hi- 
ftorica fi tra&are vis,fidem vt pr^ftes eniteris: vt in- 
tegre cafteque verfariin fufcepto officii munere vi- 
dearis. Male enim res (e habet,cum mens foibentis 
opprefla eft prarmio, lingua aftri&a niercede. Nee 
fieri poteft, vt animus veruprouideat, vbivelmc- 
tus,vel odium ,vel gratia officiunt; 

Intevero,Bellarrainc,video&£icultatcmad 
fcribendum effe , & vfiim in Thcologia ac hiftoria 
WvjJgarcm. Vnumcft quodinteprobarcmi- 
nus poflum. Dicamcnim ingenue, vttertingeniu 
Germanicum: & quod tude Germanis feribis, eos 
vtcorpore candidos, itaanimofinccroscfl-e.idrc 
fadloqvtibi declarare conabor . Quid vero eft>quod 
in tedefidero ? Libertas y cuiuspropriumcflrficfcri- 
iere,vtientis. Sentire quidem te non male multis 
rebus perfpiceremihi videor riedidquodfentis, li- 
berc eloqui»aut efferrc non audes, Re&e autem lo- 
quiycft kcundumbrarfcriptumfdiuim^Orbi loqui 
in dbiSfcrina Ecchnx iaotftoriai aiicera (eeunduni 
fr^lcriptasi Gkcronekgcs, npquid falftdicerc au- 
" B z 



12 MATTHiEVS DrESSBUVS.' 

deas,& nc qua fufpicio gratis fit,ne qua fimultatii 
Quid tu?in vtraq; do&rina Ecclefia: & hiftoriarum 
itatibicaues, vtncin offcnfionempomificisRo- 
mani cadas. Ex quo id tibi vfu venit , quod iis fblet 
accidere, qui adgratiamloquuntur. Quod fitam 
ad veritatem , quam ad gratiam fcribere velles , nz 
(criptor efles difertus & omni laudecumulatusdif 
putator.Nunc vcro ita addi&us &confecratus Ro- 
mano pontifici, quid, nifi quod ipfcprobat , fcribe- 
re potes> ncmpe diftrahitur animus tuus , & alibte 
Veritas a alio pontificis au&oritas trahit. Fitq;adeo, 
Vt quoties e vado & fcopulisemergere, &adveri- 
tatcm verbi diuini reuocare ratio nem inftituis,Ro- 
manus Apollo teretrahat, & ad gratiam loqui co- 
gat. Quod quid aliud eft,quam grati? habere addi- 
ftam fidem & religioncm? 

Sunt quidem ad fpeciemveritatis adumbrate 
dilputationes tux Theologica?,quas vidi, & acume 
prafe ferunt magnum. Sed accurate fi infpicias/u- 
nesfimt ex arena connexi: quia magis adEcclefiz 
pontificisenutum vol untatemque, quam ad diuini 
verbi normam omnia dirigis. Quod autem minus 
multiha£tenus,quod quidem Icia ego , tibifcfeop- 
pofiierunt, inde fa&umefle exiftimo, quod nihil 
tu , nifi quod antea totics confutatum eft , profca 



Kl by Goog 



Db Transxatione Imperii H. 13 

Nee profe&o res eft , quam quilquam eruditorum 
magno negotio dignam putet,ea cx puris fontibus 
Ifraelis diflbluere & labefa&are, qua: tkiexpontifi- 
cia: Ecclefiadacunishaufifti. Sed omiflis Tlieologi- 
cis , placet paucis diflerere tecumde traslatione im- 
perii Romani a Graxis ad Francos, &'con(equen- 
tes I mperatores, quam tu vni Papa: Romano acce- 
ptamrefers; ego vero a pontificibois Romanisalic- 
nam & abhorrentem efle arbitroc Ac tu quidem, 
neicio quomodo, dum pontificem tuuitrornare 
. vis , eiulque dignitatem & potentiamamplificare, 
omnem ei au&oritatem, quam ecdefiafticum mu- 
nus tribuerefolet,detrahis. VcrumirqiucLfbrteejft, 
quod teexcufet, fide&data ponrifiei excufetnecefle 
eft. Iuratusenimfacisquicquidfacis. Malum cer- 
te y fi etiam in malacaum operam & fidem addixifti 
pontifici. Pene adducinonpolfiim, vt credamex 
animo te loqui aut fcribere, cum Pontifici ius pote- 
ftatemque transfcrendi regna & imperia tribuis. 
NonhicThcologus, cuius modo aftri&a noneft 
mens & lingua mercede , tibi fidem habet , non iu- 
risconfiiltus , non hiftoricus; Hyperbole eft abhor- 
rensab omnilenfu&iudidd Idquod&rationi- 
bus cuidentibus, & teftimoniisilluftribus probatu- 
rummeclTeinhocfcriptopolliceor: led fine odio, 



■ 

14 MatthjEvs Dresservs 
fineq; acerbitateomni,fineconuitiis etiam &con- 
tumclia. Seponampaultfperpontificis au&orita- 
tem : nec plus tamen interim concedam Romano 
Imperator^quam amplitudo illius nominis fertat- 
que poftulat. Res cum re, ratio cum ratione^tefti- 
moniumcumteftimoniocertabit. 

Si vero miraris, aut quaeris Forte , cur ego hanc 
mihipotiflimum (epofiierim partem>in quaelabo- 
rcm : rationem cortfilii mei animo aequo cognoice. 
Tu, quo plus aequo tribuis Romano pontifiacb 
plus de Romanoimperio detrahis. At Romanum 
impexiunibrdinatio^ukiaeft. Quare.com mine- 









1 



ab eo ita pendere contendas^vt quemadmoduma- 
lim,Ecclefiaecau{aidexigente, pereum tranflatum 
efle a Gr^cis ad Germanos fiflgis; ita nunc etiam ob 
eandem caufam transferri per eundem a Germanis 
adaliam nationem poffit. Quaepoteftas pontificis, 
fi vera eft, fuperat omnem potentiam , quaein mu- 
do eft ; fin fifta , non eft ferenda tarn t urpis & dete- 
ftanda flue po ntifids arcogantia , fiue defetifbrura 
ciusiadulatio* Quidaiiud hoc eft^quam dedecorc, 
imcii^ignomirilaq; turpiffima notareimperium, 
f ^a£ut eius Impctatorem, & piincipes Eledorcs, # 



Dfi TRANSLAfrrON.E IjOEiKIl R. 1$ 

mricsque adeo illius ordirics ? An noil venii tibi in 
niencem , cum hanchyperbolen effuiideoas; quid 
Germani i quorum auris'& animusa turpi a(IentaU 
tioneabhorret. An hebetesadeb videntur, vt nihil 
attendant? adeb ftupidi, vt qua:uis pontificia com- 
menta arripiant,& pro verishabeat? Minime.Sunt 
inGermaniajion minus quam in Italia iamolim 
fuerunt & hpdiefunt, Tneo'Ibgi & luriscohfulti, 
qui pontificis impium faftum^xfecrantur, fupcr- 
bumq; eiusdominatumiiire omni oderunt. 

Quod fi Epifcopum efle patereris Papam tuum, 
minus id odiofom eflet , hoiieftius verb multo. Sed 
dum fupra imperatores cum efferSj'quibus ilihiliha- 
bethicorbisfanftius^ venerabilius, maius, augu- 
ftius,quis non iurednfblentiam>tanquamin{aniam 
quandam,orationis oderit ? An non putas Theok>- 
gos , quando audiunt Papx potentiam ita amplifi- 
cari, vt transferee imperium > quod ftimmum eftiia 
terris^poflit, c^uarrere, vndenam fit poteftas tanta? 
Ac fi dicas tu,a Deo,vel ex cxlo efle, teftimoniafla- 
gitent (capture , quorum fi nulla proferri poflunt-, 
vanitatem gloriationis impia:deteftentur, & odo- 
rintf Scriptur? didta fi qua tu forte allegas.ea detor- 
taefle, &avero inadulterinum (enfiimconuerfa, 
facile quiuis intelligiLlurisconfultideiure qu#rut, 

V , ' • ! .."il'lli'tj ' 



16 MATTHiVS D r e s s e r v s 

quo id,quod tu pontifici affingis,fiat . Hiftorici co- 
mentum rident . Non enim pro hiftoriis omnia ha- 
bendafunt,quae tu ex hiftoriarum monumentisrc- 
citas. Defideratur fides, requirituriudicium ,opu$ 
eft dexteritate. Nec omnis narratio y au t particula 
in hiftoriis pofita teftimonium eft ad confirman- 
•dum aliquid aut infirmandum {ads aptum. Sedvi- 
dendum, quo confilio, aut propofito quidque nar- 
retur , & ex temporum morning cuiusq; feculico- 
ditione naturaque iudicium faciendum eft. Sedid 
poft viderimus. 

Nunc rationem duntaxat fufcepti confilii fiue 
fcripti huius jrcddere debeo , qua: alia fere no eft,nifi 
pictas,quam patri#,qu? eft imperium hoc Germa- 
oicum , debere mc profiteor, Huius fane dignita- 
tem, libertatem, atquedecusalabeqa,quatntufl 
alpergis,vindicandam , &: ex faucibus potificis Ro- 
mani eripiendam omni ope atque contentionear- 

bitror. Acfifortelufiftiinargumentoa^' l^ 0- 
ris mei me pigebit : fin ferio fcripfifti , non fcrcda eft 
licentia. Et cum argumen turn totu fithiftoricuro, 
•nihil alkfnum a profeffione mea, fed officium poti- 
us Deo gratum, magiftratui vero meo debitum mc 
facere exiftimo, fi commentum abfurdum quod tu 
tibi defcndehdum propofuifti , ego labefatfandum 
mihifumam, 



Db Translations jMPEyRji R. ^7 

Non libcthiccommcmorarejquot, quantacfc 
incommoda & abfurda indcproucJiant, fi hypi 
theds tarn inconuenicns tibiconccdatur. Certe co- 
fufionem iuducit hprribilcm in imperiu hoc Gcr- 
n*amcum , quodDeus accuratis limitibus y ult efle 
diftin&umab Ecclefiafti^apoteftase. Verbumdi- 
uinum & naturam rerum euerti^dum Papam, qui 
fubie&us efTe debet, fupra eum, cui imperium eft 
commiffum,collocat, Maieftatem imperii minuir, 
dum eafli potificiitafubiicit , vt ab 50 transferriet- 
iam ad aliam nationem poflit. Principcs Ele&qrcs, 
cun&osa ue adeo imperii ordines dedccorat, duip 
quicquiapdteftatisilli in imperio hoc facro haber, 
id potifici accepturn refert. Potuiflem & ego com- 
mentumhoc ponrificium contemnere, quemad- 
modum aliirident & afperaantur^ifiuijBellarmi- 
ne, icriptor difetus habitu orationis^ quafi colo- 
re aliquo fucum, vt dicitur,facerc conareris.Fucum 
dico, verbp molli rem afperam nptans. Quid eft e- 
nimfticum faccj:c^ fi hqcflon^ft r cym fpecie qu*- 
dara afTimulatc v err tar is menteshommum in frau- 
demimpelluntur, vtfaUumpro veroarripiant, & 
iura dignitatemq; imperii omncm a Papa , taquaiji 
afontefacroauguftocjmanarecredan^ • 

Planiim facere vis, Papam Leonem III. trans- 

C 



ttilifle imperium Rom'anum a' Grxcis ad Francos. 
(Quo artihcio tandem id perfuadere conaris f Fuca- 
to prorfus & fallaci,no fincero 5c vero. Ante omnia 
enim doceredebuifti, doniirium imperii Romani 
fiiifle Papam.Id enim fi perfuafifles,facilius tibicic- 
dcrtmus , trahftttum efle ad Francos a potificeim- 
perium. r Quod quianfeque demoftrafti, nequevn- 
qiiam demonfttare potcs, falfam exftruis hypothe- 

• fin , eamqj nobis obtrudere conaris , vt ctiamfi nul- 
lafh rationem afferas , ipfa audkoritate frangamor. 

-Neque tamen , vt Geometry folenc, poftulafti, vt 
tibihaKrhypothefiscocederetur: quodfbrtaffeim- 

• petrafles; fed a pueris credulis, qui oculorum & au- 
rium falkciffimo fenfu iudicant -ea , qtiar animo& 

"ratidht poridcraridebent. Nempebblituses regu- 
lar iiiris communis , orhnibufqiie nbtic, qua? ncgat 
quehquam id transferee in aliumpofse, quodipfe 
nonhabet. Tranftulit ,inquis, Pdpa imperium ad 
Frahcosrdiftu id quidem facilimum eft: fed proba- 
repnus oportmt, dominumimpfern Romani ruu- 
k Papam, vel^oceftatem/aut iu$ trAttsfoendiife 
habuifse. Quod quia probarenopores, nemo Ger- 
rnanorum adeo demens eft,vt tranflatum efle a Pa- 
pa ad Francos imperium fibiperfuaderifinat. Sic 

enim ratiocinamur: Si Papa tranftuik imperiu Ro- 
manian 



\ 

Digitized by Google 



Ds Translations Imperii R. , ip 

manum a Grxcis ad Germanos, vel imperium Ro^- 
manum ipfe habuit,vel poteftatem transfe*endiab 
alioaccepit. Sed imperium Romanumnohabuit, 
neq; poteltatem transferedi ab alio accepic. Trans- 
ferrc igitur imperiuad Germanosquipotuit? Hie 
ridiculus efsem,fiquodiuris eftmanifeilijinmaio- 
ri propofitione^id confirmare legibus vellem. Quis 
enim ertquiignoret, autfaltemdubitet,quinneq5 
donare qui(quam poflit id quod fuum non eft j ne- 
que transferre in alium quodipfenonhabet? Quar 
re non eft quod laborem , quemadmodum id pro-, 
bem, aut quemadmodum me explicem dicendo. 

Alterum vero^fiue minor propofitio aperofior 
quidem eftaliquanto: fed ita planam faciam earn, 
vt ne tcnuiftimus quidem fcrupulus refidere videa<- 
tftir. Dico non habuifse pontincem imperium Ro- 
manum. Quidit^f A Grxcis tranllatum efle , ais, 
per ilium ad Francos. Greci ergo imperium trans- 
lations tempore tenuerunt. Quod fi domini im- 
perii fuer unt Graxi , velipfi tranftulerint ad Caro 7 
lum Magnum, vel vioccupauerit Carolusnecefie 
eft. Hie nulla: funt partes Romani pontificis ,,nifi 
forte fefuffuratum else imperium dicat, & adCa- 
rolum tranftulifse. Quod neq; dc Papa.dici fonde, 
neque de Carolo , eiufque fuccefsoribus in imperio 
rp C i 



lb Matthits Drejservj 

Romano prardicari honeftepoteft. Neque etiam 
donatumlibia Grxcis Imperatoribus cHcimperm 
dicet pontifex :.quia id neque tefte vllo probari po- 
teft^neque res & Veritas ipla concedunc. 

Quod Gracci,pul(is Italia^Bellifarii & Narfetis 
opcra > Gothis,occidentale imperium recuperarint, 
&curh orientali iterumconiunxerint, ipfefateris. 
&re£fcequide. Eft enim hiftoricum. lmmbTheo- 
doricum ipfum Gothorum regem , quoad im peri u 
occidentis tcnuit ,no Imperatorem, (ed fubiedum 
Impcratori fuiflfe re<5le cenfes.Eft enim luftoricum. 
Nechic vel Vrfpergenfis,vel Olai Magni, vel Nau- 
cleri, vel Platina: , vel aliorum teftimohio opus eft. 
Res aperta manifeftaque eft. Poft Gothos Longo- 
fcatdiexPannoniacffufi cum vxoribus & liberis I- 
taliam 6ccuparunt , & iti ea regnum Longobarck 
cum conftitueruntjanho Ghrifti j 6 8 .idque annos 
% o 6. teriuer&rtt. Sed imperium tariien occidenta- 
le adepti nonfunt. Id enim Graci Imperatores fibi 
hire omnivendicatwit, & per Exarchos fuos vfquc 
ad anriitfri Ghrifti 747. rcxerunt,ne£ poft occupa- 
tarn a Longobardis Rauennameocefferut, donee 
milfeadCaJblum Magnum legaris, Imperatorem 
& Auguftum ilium (alutarun t. Patet igitur impe- 
rium occidental penes Gi£c6sfuifle eo tempore, 
- quo 



Digitized by Google 



Db Translations Imperii R. u 

quo ad Carolum Maghttto tranflatum eft. Italic 
verb regnum in LongobardorUm pbteftatefuit v£ 
que adillud ipfum tempus , quo cap turn Dcfideriu 
Carolus Magnus regno & potentia omni exuit, 
) taliaq, tota expulit. Qux hie partes funt pontificis 
Romani ? Adeo nihil reliquum illi fecitfortuna, vt * 
ne Romx quidem,y bi confifterec^reperiret. Com- 
prehefus enim & inclufus in ar&am cuftodiam , vix 
inde ereptus ad Carolum Magnu , in Germaniam 
profiigercpotuit , acfquem querelam acerbiflima- 
rumprincipumRomanorum in feinioriarunide- 
tulit , & vt occidertti Reipubl. aliquid d|)is affettfct^ 
petiit. - -.v. i : ::: # Jvr 

Nota eft ex hiftoriis querela Leonis Pap2e,qu5 
tunc apud Carolum habuit. Inter caetera fatetur, Cc 
debuifle quidemadlmpcratoris fidem aiixilium^ 
tonfugerc:vcrum id propterea facere non potuifiei 

3uod ab eo plus detrimenti quam auxilii expe&an - 
urn fibi efleviderit. Qux faneconfeflioliquidb 
confirmat fubGrasco Imperatoretunc imperium 
occiden tis fuifle. Idque factum eft ante Caroli co- 
ronationem,antto Chrifti7 p z t Narraft etiam Vt- 
(pergenfis valde fufpedum fuifie Imperatoribus 
Grecis Caroli nomen,quafiqui imperium eis pr«- 
ripexc vellec Quod itidem oftendit eo ipfo tempo- 

• «J C j 



J 

*2 MATTHiEVS DrESSERVS 

re y quo translatio imperii fa&a eft > fub Grarcorum 
imperio illud fuifie. , : . \ ,y 4 

Quid? quod ne Roma quidem,ne dum Italia, 
aut occidentisimperium, per id temporis in ponti- 
ficis poteftate fuic.Dederat enim paulo ante trans- 
ktionem imperii , anno fcilicct Chriiti 7 7 4. Ha- 
drianus Papa Carolo Magno potcftatem cligendi 
pontificesjordinandkiue kdem Apoftolicam,tum 
infticuendi etiam Archiepifcopos &Epi£oposper 
omncs prouincias : idque confentiente vniuer/o 
ptpcerym conucntu. ?oft Hadrianum Leo ill 
cl^ues confdfionis fan&i Petri, & vexillum vrbis ad 
cundemmifit: tunc, vt Annoniushabet, rogauic, 
vt aliquem ex optimatibus fuis Romam micteret, 
quipopulum Romanumin fide & liibiedioneper 
tecxamentafirmare*. Ex quoiterum eluce^nullani 
particulam occidentals imperii psjiesponuficem 
Fuifse. Quod cum itafit, quonamodo fieri pot uit, 
vtisimperium ad Francos transferred 1 
, Si ne verbum q uidem adderem 3 planum tamcn 
fatisfadun^ eflet , f^lfea} else hypo thefin,vel potius 
hyperbplen tuatn , BeUaf mine > qu*poneificiRo* 
Biafeoknperii occidentals trsuiflatjonem ad Caro- 
km tribuit, Namii maxime fuppetiuiflet pontifici 
voiuntas,pmAino tapaenclefo^facul^. Quo- 
l J - modo 



De Transiatione Imperii R. -f2j 

modoenimisdonet, qui nonhabet ? Quopa&o 
transferatin alium imperium , <jui imperii nullam 
partem obtinet? Intelligis veroprotuaprudentia, 
quam fit iniuriofa appetitio alienorum. Ac fi Papa 
ubi arrogat, quod fuum neq; eft, neque cflc poteft, 
quid Papainiuftius crit?Si tu ci affingis tan tarn im* 
perii magnitudinem,videris quo padto crimen ma- 
ximifacinoriserTugias. Ego certiPapam tamfan- 
<5tum in culpa, & (uipicionetantse arrogantise, fu- 
pcrbia^auariti£,temeritatis,8dniuftiti£ non aufim 
ponere. Si quid eiufmodidepontificibus Romanis 
fcripferunt hiftorici , id paucorum pontificum libi- 
dini autcupiditatiexfecrandaeattribuendum cen- 
feo. Hadrianum verb & Leonem III. aliofq> non- 
nullos a culpa cximo. Quanta enim,qua:(b,vanitas 
eft, id aflcribere pontifici velle, quod non ineft? In- 
juria fit bonis & piis pontificibus, fi quivnquam 
fuer un t , qui certe fuere. Nec dubito , quin tantx 
adulationis vehementereos pudeat ta:deatq ; . Re- 
linquipoteftilliscoronatio, fed ita,vtneq; imperii 
ius, neq;cau(aaliquaineaponatur. Eftenimritus 
fiueceremoniatant^quareledionemlmperatoris 
non con tinet, fed teltatam facit , 6c in confpedtum 
producit. Sed hare pofterius. 

Nunc quod fundamentumhuiusqusltionis 



*4 MATTHAVS DlESSERVS 

eft, idfolideia&umvides; Quofi ttiquoquevfus 
efles, Bellarminc, rationcs tuas nuquam ad cos fco- 
pulos appulifles , vnde cmergerc non potcs. Hoc 
caput caufe eft , hie probationis fons. Qui alium 
quqrit,a fcopo aberret necefte elt.Quod fi deinceps 
etiam certare cum Germanis de tanta quxftione 
libuerit : primum omnium fundametum eiufmoJi 
ponas oportet, quod liquidb oftendat, pontificcm 
nabuifiein poteftate fiu imperium occidentis, feu 
dominum eius fuilse.Quoad illud non feceris,abe- 
ric a te fides. Nihil te iuuarepotcft Ecclefiaffica 
pontificis poteftas,nihil duo gladii,nihil coronatio, 
nihilluminare maius & minus, quibus tantopcre 
confiditis. Alienahsec fiint acaufa, nec tranflatione 
imperii per pontificem vnquam confirmabunr, 
quemadmoaum poft demoftraturus Turn, cum tm 
xftQuyifa. refellere aggrediar. Deinceps quonam 
modo imperium occidentis ad Carolum Magnum 
peruenerit,declarandumeisevidetur:vndeconfta- 
re poflitj iufte pon iniufte , legitime non illegitimc 
& initio fufcepium efse hoc imperium , & in pofte- 
rum etiam obtinerL Si enim a pontifice proncilce- 
retur, neque Carolus Magnus, neque fiicceflbrum 
eius vllus iure illud pofledifset. Etfilegitimapoi- 
feflio imperii non efiec, neque principes Ele&ores, 



Digitized by Googl 



De Translations Imperii R. 25 

ncquealiiordinesin imperio ius legitimumhabe- 
ren t.De quo abfurdo quotics cogito,venic in mert- 
tem orationis Alexii Patriarchs Conftantinopoli- 
tani , qua crimen iniuftce 6c violentae occupations 
Parriarchatus refutauic. Si vcrus, inquit,Patriarcha 
ego non Turn, necveripofsuntefleEpifcopi , quos 
annis iam \z. ordinaui : immb nec veri pclsunt efle 
lmperatores^juibus coronam impofui. Ad cudem 
ccrte modum nec ordines imperii pofsunt efle legi- 
timi, fi, vt tu vis,a pontifice ius dignitatemq; impe- 
rialem habent. Nimium hoc eft imperii maielW 
tcm minuerc,vel potius deftruere. 

Sedquonam modo adeptus eft impcrium 00 
cidentis Carolus Magnus :quove iureadhucillud 
retinent eius fucceflbres ? Modus acquifiti huius 
imperii non fuit alius, quam monarchix Afsyria?, 
Perfics, Gvxcx & Romans. Eftenimfatalisqus- 
dam Rerumpubl.fortuna, qua? no finit efle eafdem 
perpetuo, fed agcnte ad gentem transfert. De quo 
rato pluribus no dilputo, nein re manifcftacopiam 
inanem often tare vetle videar. Medium, tu inquis, 
efle oportuit, quo a Graxis ad Carolum transferee- 
turoccidentisimperium^ Profe&bid quoque me- 
dium aliud non fuit, quam hoc ipfum, quo alia im- 
peria multo ante conftituta fiierun t. Quo medio 

D 



t6 Matthavs Dresservs 

imperium primumNimrodipartum eft? vi Scar- 
mis adiun&um eft. Fuit enim Nimrodus venator 
robuftus coram domino , quod eft, homines, vt fe- 
ras beftias, in fuam ditionem poteftatemq; redegit, 
qui antea nonnifi domeftica paternaquc irnperia 
tulerant. Ex quo non fblum in admirationem tra- 
duxit homines, fedterrorem etiam tantum eis in- 
iecit , vt pro terreno quodam numinehaberetur. 
Eodem medio conftitucum etiam eft imperium fe- 
cundum Perficum , c[uod & ipfam in mundo /um- 
mum extitit, (cilice t a Cyro, qui Babylonem cepit, 
& bello perfecutus Aftyagem , regno euni exuit. 
Nec alio modo Alexander Magnus monarcha & 
Imperator Grxcorum fa&us eft, quam vi & armis. 
Necpriusmonarchia a Perfis ad Grcecos tranflata 
eft,quam Alexander, vi&o Dario vltimo Perfarum 
rege , Afiam fuo imperio ac poteftati fubiecifler. 
Quid de Romano imperio dicam ? An no & ipfiitn 
vi 6c beilishorrendisacquifitumeft* RidiculuseC 
(em, fi hare quae manifefta funt , ex rerum veterum 
monumentis demonftrare vellem .Quo igitur mo- 
do & medio irnperia mundi ante comparata font, 
eodem etiam partum eft imperium Caroli Magni 
in occidente. Ferro ceperat illud,iuxta Danielis va- 
tirinxum. JFerro igitur recuperari Hue reftitui, vt 

Crauzius 



De Translatioke Imperii R. tf 

Cranziusloquirur, etiam oportuit. At cpefue- 
runt opera in imperiohoc,qu$ gladio confecit Ca- 
rolus? qua: item gentes fanunquas ferrum diftrin- 
xit ? Dignum equidem eft conflderatione & admi- 
ratione confilium Dei in conftituenda & amplian- 
da monarchia quarta. Eft enim ea tota propter 
Chrifti regnupra:di£ta iam olim a Daniele, & dcin- 
ceps re eucntuq; ftabilita.. In eius cquidem exordio 
natus eft Meflias, &vniuerfumopusredemtionis 
noftr$ compleuit, Ecclefiam non folum inchoauit, 
fed longe etiam lateq; per verbi prcconium difle- 
minauit. Vt autem Ecclefia fme regnum Chrifti in 
oriete bonis initiis cepit,ita (enfim & paulatim me- 
ridiem peragrauit,&inoccidentem penetrauit.Sed 
cum. vellet Deus latius illudin (eptetrionem etiam 
diffundi,Carolum Magnum excitauit, cuius opera 
getes ad feptemtrionem multas ad Chrifti agnitio- 
nem atq; cultum conuerfe funt. Carfares enim o- 
rientis,longe nimis aberant,confederatq; iam p?ne 
omnis eorum ardor in dilatandis & tuendis tarn 
imperii quam regni Chriftifinibus. Qucmadmo- 
dum potifex ipfe Leo 1 1 1, in oratione fua ad Caro- 
lum Magnum conqueftus eft. Carolum igitur o- 
portuit ante omnia Weftualos & Saxones viferro- 
que fubigere, & ad Chriftum traducere : vt non Co- 

D 2> 



. Matthivs DRES5ERVS 

luiT.Occidcntisimpcriumaugerecur, fed adEcclc- 
fiam quoq; Chriftianam acceftio fierce. 

Hoc bellum difficile & diuturnum fuir, ncc 
dubiuni eft bonam partem occidetalis imperii per 
illud partam eflerquemadmodum cuentus nonica 
multo pod declarauit , cum tota moles imperii hu- 
ius ad Saxones tranflata eft. Repreffit item ac do- 
muitSdauosad Albim,& Salam, Hunnos & Aua- 
ros in Pannonia,Saracenos in Hifpania, Aquitanos 
in Gallia, quorum ducem Hunoldum nouis rebus 
ftudentem expulic. Hoc modo non tantum limi- 
tes imperii occidentis dilatauit,fed, quodlaudeetia 
dignillimum eft, Ecclefia: Chrifti fines propagauit, 
& aditum fibi ad imperiu ipfum comparauit. Non 
enim difficile fuit ex partium colle<£Hone totum fl- 
ue vniuerfum conftituere.Verum ad has partes im- 
perii occidentalis nihil quicquam commit Roma- 
nus pontifex,nihil ad Saxonicum , nihil ad Gallicu, 
nihil ad Pannonicum bellum opis tulit. Ad Italiam 
fubigendam forte profuit. Nihil quicquam. Immb 
vt in Italia harrere pofset ipfe, CaroU Magni benefi- 
cio & adminiculo aflfecutus eft. Vterque enim Pa- 
pa Hadrianus,& Leo 1 1 1, precibus mulris a Carolo 
contenderunt, vtfibi fubndioveniret: alioqui ne 
locum quidem fuum potuiflent tueri. Teftis eft 
Rhegino,&alii. Super- 



De Translatione Imperii' R. t& 

Supereft Italia: regnum,quodvtrumadimpe- 
rium Caroli Magni aliquid contulerit,nec ne,vide- 
bimus. Gallia: enim & Germanise domiims ia tuna 
crat Carolus : vnum dcerat ad imperium occiden- 
tis, Italia: regnum, &tituluscoronaq;imperialis. 
Quomodo autc potituseft Carolus Italia: regno? 
ferro. Primum enim Hadrianus Papalegarum mi- 
fit ad eum in Franciam , rogauirq;, vt (e vrbemq; ab 
infidiis& iniuriis DefideriiLongobardorum regis 
defenderet. Erat enim in eas anguftias addu&us, vt 
ne Rom^ quidem (atis tutus eflet: quippecuimi- 
natus eratDefiderius , (e cum exercitu Romamve- 
turum,&vrbemhoftiIiterobfeflurum. Huictantx 
neceffitati operam fe daturum pollicitus Carolus, 
ad Defiderium mifit , vt bona ablata reftitueret po- 
ilulans, velbellum,nifiidfaceret, minitans. Defi- 
derius nihil de (uo ftudioperfcucrantiaq^remittes, 
bcllum ie paci anteferre latis declarauit. Carolus 
itaquearmaineumexpediturus, Francosex omni 
parte paratos, nonquidem adfubleuandam Eccle- 
fiam , fedadeuertendum Longobardoruregnum, 
vt ait Sigonius,inuenit. Vbi ad Alpes cum exercitu 
acceflit, iterumlegatis ad Defiderium miflis , refti- 
tutionem eorum qua? per vim abftulerat,popo(cit. 
JSed cum ne fic quidem 3 quod sequum eflet , quic- 

D 3 



jo Matthavs Duesservs 
quam impetraret , bello cum perfecutus eft v(q; eo, 
quoad Papiamconfugeret, vt mcenibus illius (cfe 
tutaretur. Filiusvero cius Adalgifus belli paterni 
fbcius Veronam vrbem munitiflimam delegit,in 
qua Fraacorum impetum fuftineret. 

Quid turn? Papiam circumfidet Carolus. Sed 
cum diuturnior obieflio futura videretur, reli£to 
ibi Bernhardo Patruo , ipfc Veronam aggreditur 
oppugnandam. Adalgilus vero clam aufiigit in 
Graxiam, &ftatimvrbs inCaroli poteftatem ve- 
nit. Nec multo poftreliquaoppida transPadana 
eidem fefe dediderunr. Ad Papiam indereuerfus 
Carolus (acra Romana: Ecclens in fefto refiirre- 
ftionis domini , quod eo tempore inftabat , videre 
geftiit. Itaque Bernhardo, vt ante, fic tunc quoque 
obfidionem vrbis commifi t, ipfc vero Romam iter 
facere cepit. Quacunq; autem ingreffus eft,accJa- 
mationibus & gratulationibus laetis acceptus eft, 
liberatorq; acfaluator Italian falutatus. Romam vbi 
venit, ab vniuerfo clero au&or publics (alutisatcj 
libertatis renunciatus eft. Roma ad obfidionem 
Papke rediit, vbi ad deditionem inclinata omnia re- 
perit. Itaque fine mora Dcfiderium , vxorem eius 
& libcros cum regia cepit, Longobardiamveroin 
fidem fuam reccpit. Non multo pbft Defiderium 

cum 



De Translation! Imperii R. # 
cumconiuge & liberis Leodiumrelegauit, vbi ct- 
iamevitaexik. , : - 

Hie modus eft,quo Longobardicum rcgnum 
comparauit Carolus , & libcratoris , (eruatonfq; w 
niuerfe falutis & libertatis Italix,nomen titulumq; 
confecutus eft. Quid eft ferro,armis, & vidtoriar iu- 
re regnum fibi parare, fi hoc non eft ? Quis I tali am 
iuftius fibi vendicauit, quam Carolus ? qui hoftem 
cius furentcm audaria, peftem Romano imperio 
mohentem , vrbiferrum feruitutem^; minitantem 
vicit , fudit, eiecit, e medio fuftulit ; ipfi vero Italix 
tranquillitatem pads & ocii, libertatcmquerefti- 
tuit. 

Ac fi forte in corona aliquid fi turn eft mometi 
aut ponderis , etiam Modxcix ab Archiepifcopo 
Mediolanenfi corona ferrearedimitus eft. Tum,vt 
verus dominus & arbiter I tali^kgibus etiamRem- 
publ.firmauit. Adhax Romannconuentu,{enatus 
proccrumq; decreto munificentiflimohoneftatus 
eft,vt patricius Romanus efle^archiepifcopos, epi- 
(copoiq; inftitueret , pontificem eligeret , & fedem 
denique Apoftolicam ordinaret. Parum adhuc ab- 
ed a Carfarea maieftate Carolus. Et ha&enus qui- 
dem pontificis partes nulla? funt. Bello, & vi&oriae • 
iurcCarolus, quicquid habec /plendoris & ampli- 



ji, Matthavs Dresservs 

tudinis, affecutuseft,nccalii vlli quamproccribus 
ltaliae quicquam acceptum rcfert. Dcquo/ifortc 
quis dubitat,Rheginonem audiat,cuiusverbafunr: 
Carols Roma reuerjns %>enit Papiam , ipjamcjue etui- 
tat em armis cepit, injuper Dcjtderium regem cum mo- 
re fua &jilia 3 omnem thefaurum Palatii. Jbiejue ve- 
nientesomnes LongobardidecunBis cuntanlus It.. 
em fefubdidemnt domtnationi. aAdalgifus vero flint 
Defideriifugaelapfa mare intromit, & Conftantm- 
polim perrexit. Carolus fubiugata Italia & ordinate 
cuftodiamFrancoruminPapia dimittens, cummagno 
triumpho in Fraciam reuerjus efl. Patricii vero digni- 
tatem iam ante etiam Clodoueo Francorum rcgi 
anno Chrifti 5 o 7. Anaftafius Jmperator Conftan- 
tinopolitanus contulerat 3 cum, vi&is Gothis^u- 
nera ampliflima,cum aureo curru ad eum mifit, & 
Patricium Romanum appcllauit , vt Sigebertus 
fcribit. 

Tametfi autcm Rotgandus Longobardus con- 
tra fidem datam rebellare Carolo cepit:tamen non 
multo port pcrnas fiix defe&ionis ac rebellionis de- 
dit,cum ab eo captus ac decollatus fuit. Spolctano- 
rum vero dux Hiltebrandus munera magna ad Ca- 
rolum detulit , eiufquepoteftati lefe fubieci t i quod 
ipfiim etiam fa&itauic. Heregifus Beneuentano- 

ruia 



Digitized by Googl 



De Translatione Imperii R. # 

rum dux : quippe qui miflb filio fuo cum muneri- 
bus magnis,pacem petiuitjimperatale fa&uru pol- 
licens. Nullum ha&enus fignum , nullumq^argu- 
mentum coltata: aut tranflatse ad Carolum impe- 
rials dignitatis per pontificem. Sed forte Leo, qui 
Hadriano fucceffit,aliquidcontulit. Age, quid fe- 
cerit,hiftoria docebit. Statim, inquit Rhegino,Zfg4- 
tos ad Carolum mifit cum clauibus confefiionis fantti 
^Petriy & vexillo Rjomana vrbis. Bene, quod habuit 
Papa /ummum precium , id liberaliter Caroloim- 

!>ertiuit. Quidhabuit ? Claues S. Petri. Athse non 
iint imperium occidentis. Quid amplius ? VcxiL 
lum vrbis Rom&quod fiue a pontifice,confentien- 
tibusproceribus, fiue a Papa fblo milium eft , non 
fane dominatum aliquem aut im perium pontificis 
declarat , fed fubie&ionem potiusfignincat infra 
Carolum Italia: regem ac dominum : vt iam non 
Papa,/ed Carolus ius poteftatemq; Rom? vrbis ha- 
beat. E tfi maxime aliquid iuris aut imperii in vrbe 
Roma habuiflet Papa, hacipfa traditioneclauis &: 
vexilli, amififlet. Alioqui quid clauis&vexillum 
vrbis eft,nonintelligo. Idverofcio,iamanteetiam 
traditam eiTe Carolo principatus dignitatem in v- 
niuerfali Synodo, vt ait Sigebertus. Et infcholis 
pueri difcunt , clauibus gubernationem domefti- 

E 



54 Matthavs Dresservs 

cam fignificari. Nifi forte ob id neges claucs tunc 
£fle datas Carolo , quod multo poll: Papa Iuliusco- : 
tra Galium infeliciter du&o exercitu , clauem S. Pe- 
tri in Tybcrim proiecit, cumirainquiens, ejuianon 
valet ampins clauis Petri, valeatgladius S.Pauli. 

Verum hxc nihil ad imperii occidentis titulum 
dignitatemq-,. priuatafunt. Imperium vero Grid 
nunquam in Papamtranftulerunt,nequePapaab 
illis accepit. No igitur in alium is transferre potuit. 
Hoc tantum ex traditione clauis 5c vcxilli euinri- 
tur, non vrbis Romans poteftatem habuiflepon- 
tificem eo tempore , quo Imperatoroceidentisie- 
nunciatus eft Carolus, nedum imperii totius, vc 
transferre in Carolum poflfet. Quid am^lius? Cum 
Leo pontifex duriftime eflet traclatus a R^manis, 
ad Carolum venit opem petiturus. CaroluSin Ita- 
liam rcdeuntem pontificem non multo poll fubfe- 
cutus , Romam venit, & aduocata cocione populi, 
obie&a pontifici facinoris maximi crimina difcu- 
tere^t Rheginoait^ftuduit. Cum autemcau/avc- 
tilata,vtidemAudorfcribit,nequeador,nequete- 

ftis legitimus appareret , pontirex iurisiurandi re!i- 

gionefefe purgauit. Carolus autenx in Papajaduer- 

fanos fic animaduertit, vt quzeftione habi ta, /ecun- 

dum legem Romanam > Capitis eos damnaret. Sed 

inter- 



Digitized by Googl 



De Translatione Imperii R. 

intercedente pontifice, corporis poena in exiliurn 
mutataeft. Quis hicdominus Romse eft f Ponti- 
fcx,an Carolus ? Nonne is cjuiiudicium exercet , & 
cxequitur, pontificem reftituitjfontcs punit.pacem 
reddit, fidummamrcrumadminiftrat? Attamen 
Imperatoris titulum nondum fibivendicat autv- 
furpat Carolus. Quare ? nondum coronationem 
fcilicctapontificeaccepcrat. Hinc ergo vt ad coro- 
nationem tranfeamus, rescaufaq; poftulat. Hoce- 
nim ordine hiftoriam hanc perfecjuitur Sigonius, 
& quidam alii, contra Rheginonem & Vf fpergen- 
(em. Scd conftante rei veritate^in ordinis vlii faciles 
erimus. De corona a pontifice Leone impofita Ca- 
rolo vna voce omnes conlentiunt hiftorici 
» Sed prater ceteros hoc memorabile in primis 
habet Auentinus, jrenem orjentis imperatricem mi- 
fijje legationem iUuflrem ad Carolum Magnum in Ger- 
mantam y cjui Aquisgrani tuncfuerit 3 pacemejue cum to 
perpetuam fecijje : turn titulum etiam illi a mar it o 6* fi- 
lio ante tributum confrmajje , vt Caferius prafeclus 
vr bis Roma t & fieri Romani imperii gubernatorap - 
pellaretur. Romani vero & Leo pontifex mittebant ad 
eum , & Romam attrabebant. Quin pontifex etiaipji 
Ratifyonam vfque excurrens eodem ilium inuitabat. 
Quocircaanno Chrifti 800. tempore hiberno cum co- 

E x 



j£ Matthivs Presse rv$ 

pits magnis ille Italicum iter fufiepit,& locis cunflis tan- 
ti honor es ei habit i funt , *vt ft Deus ip/e in tends veni- 
retjnaioresvixtribuipoffent. Stcum mulier Conftan- 
tinopoli imperaret , quod inauditum ejje njidebatur y pu- 
tab ant Romani je poteflatem & ius habere eligendi 
Cajarem: quodimperium exipjisejjet nominaretur. 
Tenebatautem Carolus iam omnes prouincias , quad 
*urbem Romamj>ertinebant. Itaqueanno Chrifli 801. 
Leo Papa, fenarusgr populus Romanus lmferatorem 
ilium defignabant. Cumqyintemplo S.PjetrUumponti- 
Jice precaretur , Romani eleftionem hanc publicamit, 
acclamantes alt a voce,iuuenes & fenesftnatus & f>ofn- 
lu5 y ckrici & politici iC^ROLO ^Augufto >aDEO 
coronato , Maqno & pacificolmperatori Romanorum 
vita &xui&ori4. Hoc reiKmoniumlcriptoris Ger- 
man! fiparum forte te mouct , audi Qnuphrium, 
cuius verba funt ; Carolus tor onat us & cojecratusrex 
Francorum in villa Franci* Cariftaco a Stephano T<t- 
pa IL anno Chrifli 751. Imperator appellatus l{om* 
in Bajilica S. Petri, in V xticano , cleri,fenaw,populi<$ 
confenfu J & coronatus ibidem a Leone I IL anno domi- 
ni 8 o 1 ineunte y Calendis Ianuarii ^videlicet die natal* i 
domini. Marianus ctiam Scotus diferte ait : Carolns 1 
hoc tempore a Romanis ^uguflus appellatus efl. Si- I 

gebenus ad cundem modum j Romani^m 9 } 

omnim 



..1 

f Digitized by Google 



De Transxatione Imperii R. 37 

x>mnium conjenfu Carolo regiimperdtoriasLtudesaccU- 
mant ^unique per manum Leonis coronant. Nec pluri- 
bus opus eft in re tarn manifefta. Sed quorfum hare? 
Primum vtintelligatur,nonper coronationem Pa- 
pa: , fed per ele&ioncm fenatus populique Romani 
tranQatum efle imperium in Carolum. Id enim a- 
perte vna mente vnaq; voce teftantur hiftorici. Ac 
ii force non (aris apud tevalcntteftimonia, valeat 
ratio , quar eiufrnodi eft, vt fidem omniiure faciat. 
Coronari enim nemo poteft^ nifi prius fit defigna- 
tus & jeledus. Iamiiprobaueris,iuspoteftatemque 
eligendi Impcratorem occidentis penes potific em 
iuifle , fatebor eo tranflatum efle imperium ad 
Carolum. Sed reclamant hiftorici^refragatur ratio. 
Itaqjadduci nemolanuspoteft , vt tibi aflentiatur, 
Bellarmine,& credat a pontifice profedtam efle im- 
perii dignitatem, tributamq; Carolo. Deindeidet- 
iam ex teftimoniisrecitatis liquet, cundtorum or- 
dinum confenfu ele&um efle Carolum a cleri , fena- 
tus,populi. Vbififub clero etiam pontificem com- 
prehendi vis ; non repugno: ita tamen , vt quod d- 
mnium eftordinum, idvnipontifici neattribuas. 
Hxc ele&io Csefarem fecit Carolum * hxc in fede 
lmperatoria & Auguftacollocauit. Coronatio ve- 
xo 6c acclamatio ele&um Sc confirmatum decla*& 

E j 



3$ Matthjevs Drbsservs 

uit. Quid? quodMarianus Scotusnementionem 
quidem pontificis fecit : gucmadmodum nec ne- 
ceffe eft eius mentionem neri , nifi miniftrum qua 
ad coronandum Romani font vfi , nominatim re- 
cenferivelis? 

Errasigitur vehementer,miBellarmine, 6 co- 
ronationi tranflationem imperii aflcribis. Vehc- 
mentius vcro erras, fi earn ele&ioni anteponis. Eft 
cnimhxc confufio rerum , quam nemofanus pro- 
bauerit. Tu fi probas , mirari profe&o in mentem 
. venit. Eft enim adeo apcrtus error, vt vel caxus vi- 
deat. Vide enim quae abfurdafequantur, datoKoc 
iinconuenicnti maximo. Sic argumentaris : Papa 
coronam impoftut Carolo. Ergo imperium occi- 
dent is ad eu tranftulit,vel Imperatorem fecit. Deus 
bone quam multiplex eft fallaciain hoc Argumen- 
ts Eft , XL&fP**h>*> wo*w*»7*. Elucetin primis 
-fallacia ex non caufa , quafi ex caufa. Coronatio e- 
nim nequaquam caufa eft Imperatoris, fed fa&i, 
defignati, ele&i, creati , teftimonium publicum. 
Quod nifi concedis, inlaqueosteinduis, velcerte 
inlcitia* atque imperkix crimen ,fubis : quod perfo- 
na tua prorfus inaignum eft. Erat iam ante impofi- 
ta Carolo corppa rerrea Modaeciar ab Archiepifco- 
poMediol^fiHfc tu dices Archiepifcopum Me- 
*" diola- 



Db Translatione Imperii R. 39 

diolanenfem tratrftulifle regnum Longobardicum 
acl Carolum I Erat iam ante parcum a Carolo illud 
regnum belli iure. Coronatio vero ceremonia tan- 
turn fuit fiue ritus, cjuo fa&us rex declararetur. 

Quemadmodum nec dici potcft,cum primum 
idem CarolusaStephano I L Papa Francorumrex 
inun&us eft , per earn vn&ionem regnum Francis 
ad ilium efTe tranflatum. Quis adeo demens eft , vt 
liquorem ilium odoratiflimum coelitus demiflum 
olim Remigio,quo Francorum reges Remisinun-" 
gutur &facrantur,credat regnicollationem aut da- 
tionem effe } An non regis defignati , vcllegirirnc 
(uccedentis fignum po tius eft, vel publica ceremo* 
nia? Quid Roma* HorenteRepubl? Annonaliud 
erat facere,de(ignare, creare, aut deligere cofulem, 
& aliud renunciare } Quorum illud in£omitiis fie^ 
bat cen t uriatis , quibus cent uxiarim cqliigcbantur. 
{iiffragia;hoc vero ad populum,cui,tribus (uaftudia 
atquefuffragiaindicabant. Quid hodic fit? SigiC 
mundusPolonprumrex, a quo regnum tibivide^ 
tur habere ? ab Archiepifcopone Gne/nen(i* riuix 
coronam ei impofuit , an a regni ipfius proceribos?; 
In Dania anno Chrifti 1537. coronam impofuic 
Chriftiano 1 1 1. loannes Bugenhagius Witceberg-i 
cnfis Ecciefiaftes. Hunc tupropte^adiccs^gaumJ 



r 



46 Matthjevs Dresservs 
contulifle regi? In populo Ifraelitico Prophet? rcgcs 
inungebant. An itaimpii erimus,vt a Prophetis tri- 
butumcfleregnumdicamus regibus? Ncquepro- 
fedtoeft, quod exiftimem Prophets fimilem eft 
vclle Papam Romanum: quippequineque man- 
datum habuit a Deo coronandi Carolum , neq; et- 
iam opibus , potentia & amplitudine vlla ex pane 
Prophet* poteft compararu 

At non volo > inquies , coronationi pontificia: 
tantum tribuere > vt per earn tranflatum effeimpc- 
rium ad Carolum cotetidam. Quid vis aliuiquic/ 
habuit Papa, quod in Carolum conferret, praetei 



penifuerit nccefle eft. Atpontifexcerteimperium 
non fuit. Quomodo ergo dare aut conferee coro- 
nam potuit f Agnofcere tandem mihi videris erro- 
rem, quote implicas, dumidquodcaufanoneft, 
caufam facis. Coronatio enim Imperatorem non 
facit, fed fa&um declarat. Nec valet argumcntum 
inhocgenere, nifi aconfequenteadid^quodnecef 
fario anteceffit, Vt, coronatus eft Carolus Magnus 
apontifice. Ergo ante Imperatorcreatus eft. Audi 
modo Onuphrium, quern velut honorarium arfai' 
ttuminter te & menorepudiabis. Cumprimum^ 

quit> 



Digitized by Googl 



Db Translation]* Imperii R. a* 
quit, lmperator&oAuguftus femnciatus fuijfet, a 
Romano potifice vngebatur , aureocjue diademate cor<k~ 
nabatur> tanquam Romani imperii , immo tot ins or bis 
primario facer dote; more accept o ab Imperatoribus o- 
rientalibuSyCfui a Patriarchis Conflantinopolitanis } pri- 
m ar'us (jracanici imperii pontificibxs confecrati y aurea 
corona redimiebantur. 1 1 paulo poft ait : Br&t<p coro- 
natio ipfa perinde ac prAcipuumfignum legitimi impe- 
rii yjtcut unticjuts temportbus erat ignis prtlatio. Sed 
cur tantopere pontificiamcoronationcm vrgcas, 
pxnc come&ura profpicio. Is enim eft fcnfiis di/pu- 
tarionis tua:,non cflecjueiiquam Imperatorem,ni- 
fi coronam a pontifice acccpcrit,&confirmatus fit. 
Hoc fi ita fentis , quemadmodu reucra fentis: mul- 
turn profe&o dc dignitatc &maieftate imperii Ro- 
mani detrahis, & monarchiamRomanam inter- 
ruptam, mancam & mutilam reddis. Quot enim 
fan t J mperatores, qui coronam non accepere a po- 
tifice. Quos fi Imperatores fuifle negas,impius es, 
6c monarchiam Romanammutilas. Profer iura> 
deprome exempla. Ludouicus,inquis, Cunradus, 
& Hcnricus 3 quibus corona a pontifice tributa non 
eft, I mperatores Romani no fiierunt , niftforte de- 
fignatos dicerc velis. Quid audio ? An non hoc eft 
aUigare imperatoriaai maieftatem ad pontifical 
- F 



42 'MiTTHiEVS DUESSERVI 

Romanum , ita vc fine eiusconfirmationc aut co- 
ronatione ImperatorRomanus ellenequeat. At 
imperarunt hi tres ab annoChrifti 8 9 9. vfquead 
annum 9 3 6. quo Otho primus imperium adc- 
ptuseft. 

Tantoigitur tempore, tuaquidem opinionc, 
imperium non fuit imperium, monarchia non fuir 
monarchia,ele<5tus ab imperii ordinibus I mperator 
non fuit Imperator.Durum id eft nimis &impium 
in imperium a Deo conftitutum. 

At Chronici, inquis , & hiftorici non Impcra- 
toreSjfedregesvocanttales. Certe SigebertusLu- 
douicumjmperatoremnominat Romanum. Et 
addit : Ludouicus propter Tyrannorum in Italia info- 
lentiam, & multammalor urn ingruentiam non meruit 
imperialem benediflionem. Quid Cunradus,qui Lu- 
douico fucceflit/aciat in tanta perfidia? Papa enim 
Sergius Berengarium Italia: regem coronauerat, & 
Auguftum appellauerat , vt fcribit Onuphrius. Dc 
Henrico iUe ipfe fcribit j Gloriofim cfuidem ilium fuif 
fe in vincendis inimicis , fid tyrannos ex Italia eiicere 
non potuijje. Jdeoque nec imperialem beneditlionm 
confecutum effe. Quod modefte hie (crip tor imperii 
kmbenediftionem vocat, tu Bcllarmine, nontoluni 
imperialem coronam, fed etiam ^Augujli nomtn digni < 

tatem<{M 



Digitized by Google 



De Translatione Imperii R. 45 

tattmcjue appellas. Fateo? autem a nonnullk Chro- 
nologisregesappellari hoslmperatores, quosno- 
roinaui : & quide in decrecis ipfis , diftin&ione fex- 
agefima tenia. Sed quid de Cunrado Nauclerus 
fcribit? Oww/^ inquit, eleflioncregnutccepit. Quid? 
an non Romanorum rex & lmperator tibi eft , qui 
omnium ele&ioneregnumconfequitur ? Dicam 
ingenue quod res eft. Hiftorici pleriq; omnes, qui 
dehis Imperatoribus aliquid Jiteris confignarunt, 
Cub i ugo pon tificio fuer un t . I taque ad predcriptu m 
& nutum pontificis fefe totos conuertere* coadti 
funt, accuratequecauere,, ne quid contra Ecclefiac 
Romans voluntatem fiue audtoritatem fcribere 
vel muflare viderentur.Decet enim cocum domini 
(ui gulam habere, v t in verfu dicitur. Quia ergo po- 
tifexreges hofcetres, non Imperatores iudicauit, 
non fas fibi e(Te arbitrati funt hiftorici, ali ter eos ap- 

1)ellare. Parum autem difFert id,quod libero ore no 
oqueris, abeo quod auribus das, & affentationis 
caufadicis. 

Ne tamen de fama & exiftimatione hiftorico- 
rum aliquid detrahi a me videatur, malodicere,co- 
fuetudine Sctemporuiniuriafaftumcfle, vtquod 
pontifex vellet,idem etiam (criberent hiftorici.Per- 
fuafum enim hoc fuit cu&is,fan£ta efle omnia, quae 

F x 



*44 Matthats Dresservs 
poatifcx ftatuiffct. Ncctutumetiamfuitvnguem 
latumadecretisciusrccedere. Itacjue excufatima- 
. gis funt habendi viri optimi, qui ad gratiam ponti- 
ficis loqui autlcriberecoa&ifunt: quanquam inte- 
rim libertatem fummis votis exoptarunt. Quod fi 
tu alitcr lcribcrcs,non iam pontiheius eflcs, fed col- 
ledtam gratiam omncm eftundcres. Sed noil eft 
ob(curum,quid velis aut moliaris. Imperatorcs eflc 
ncgas omnes , qui a pontifice imperium non acce- 
perint. Quid aliud hoc eft, quam imperii nemos 
inciderc ? Si enim Impcrator non poteft eflc, uifi 
coronatus fit apotifice : duo incommoda maxima 
fequuntur. Primum, coronationem efle neruu im- 
perii,atque adeo fcux£po$illius omnein coro- 
nationefitumefle. Deinde ele£tion$mImperato- 
ris, qua: fie a proceribus imperii , nihil valcre abfquc 
pontifice,vcl certe^fi quid valeat,valere propter po- 
tificem. Hoc quam contumeliofum fit in imperiu, 
omnes fani intelligunt. 

At Caroli Magniquidem imperium nihilro- 
bqris aut firmamenti a pontifice habere iam ante 
demonftraui. Turpillima eft igitur adulatio, & in- 
dignavirodo&o, coronationi pontifici^ omncm 
dignitatem imperialcm aflcriberc, vt fine ilia Im- 
perator, quantumuis legitime elc&us, Imperator 



Digitized by Google 



De TRANSLATION! iMPEJUf R. ■ 45 

prorfiis efle nequeat. Apagc cum ifta corona ponri- 
ficia,quar Rudolpho Sueuorum Duci fatalis erat ad 
interitum.Hunc enim pontifcx Gregorius in Hcn- 
ricum Imperatoremincitarat, & aureamcoronatn 
nouo & ante ilium dicminaudito excmplo ad eum 
miferat: addita Epigraphe infolente & fuperba: 
Petra dedit Petro , Petra$ diadema Rudolpho. 
Hacinflammatus fcimpulfiis Rudolphus contra 
Imperatorem fuum,cui fidem ante obligarat,arma 
cepit, &inconfliftuad EliftrumMyfixdexteram 
amifit,nec multo poft vita cxpulfiis eft. Quanto re- 
<Stius fibi fcimperioconfuluiflet* -fl coronamhanc 
fatalemSdmpiamproieciflet, &conculcaflct. An 
tuexillimas, Bellarmine, Imperatorem nonfuiffc 
Rudolphum Habfpurgenfem^ui It alum adire re- 
cu(auit,& pontificis faciem no vidit, imperium ve- 
ro inaugurationc fblcmniacccpit ? Attraherequi- 
dem ill urn conabatur pontifcx Nicolaus , & cu ob- 
lequi nolletjtndigna pafruseft.Sedquidfaciatopti- 
mus Imperator? libidinem auaritiamquc pontificis 
perfpicieba^nefarios motus Italian nouerat. Stude- 
bat enim pontifex agnatosfuos Italian reges facere, 
iura imperii illis tribuebat, immunitates no paucas 
vedebat; turn minabatur ctiam/e Exarchatum oc- 
cupaturum efle. Maluit igitur ImperatorExarcha- 

F j 



4 6 Matthjevs Dresservs 
tu ccdcrc , & maeno ponrificiam gratiam emere, 
quam cum periculo Italiam adircNihilominus vc- 
ro Imperator (alutaris & vtilis Reipubl. extitit , lc- 
gitimeque impcrium adeptus eft, & adminiftrauit. 
Quod li tu negas, veritatem ipfam fciens prudenfcj; 
oppugnas. Nondumetiam forte ex animooptimi 
Imperatoris effluxerat id; quod Arnolpho Impera- 
tori accidit,qui cum Romam venilTet , corona qui- 
dem a pon tince accepit , fed accepto pharmaco ex- 
tin&us eft. 

Quid de Carolo 1 1 1 1, dicam? qui vt iniperia- 
lem coronam cofequeretur , Romam pedes ingief- 
fus eft, & a quodam fenatore oratione ad populum 
in Capitoli6habita,falsedelufiis.Sic enim dixit ille: 
€cce ]{ex tuns venit tibi manfaetitsfit fcribit Naucle- 
rus Generate. Plures font Imperatores^qui coro- 
nam pontificis neglexerunt, imperialem nihilomi- 
nus habuerunt. Ac fi verum fateri vis ,imperialem 
coronam fatis efle Imperatori non negabis. A t im- 
perialis corona imperii eft,non pontificis. Nifi igi- 
tur confundere vis imperium,& pontificem,dicere 
non audebisjtitulum, dignitatem^ audtoritatem 
Imperatoris a pontifice proficifci. Maximilian us I. 
coronatus eft Aquisgrani,& verus,omnique exce- 
ptione maior fuit Imperator , qui res magnas falu- 
• tarescf 



Digitized by Google 



De Translations Imperii R. 47 

caresq; im pcrio geffi t. Carolus V. ibidem corona- 
tus non minus Imperator Auguftus & ifolutaris fuit 
ante coronationem potificis, quam port acceptum 
ab eo , anno 30. diadema. Confecit bellum Galli- 
cum,capto rege Francifco adTicinum^expugnauit 
Romam,&ducatum Mediolanenfem recuperauit. 
Hos & alios Ci tu Imperatores fuifle negas , vide ne 
inviolandaRepubl.fraudcm inexpiabilem conci- 
pias. Scilicet honorem hunc pietatis caufo habue- 
runt aliquando Imperatores pontifici Romano, vt 
coronam fibi ab eo imponi paterentur: fed taquam 
a miniftro Ecclefise,non a domino imperii.Id enim 
iam ante legitima eledione procerum regni confe- 
cuti funt , nec a pontifice expe&arun t. Eft autem 
fiimma: inhumanitatis, nedicaimpietatis , id quod 
honoris caufa tribuitur, iure fieri exiftimare, & reli- 
gione pietateqj Imperatorum fic abuti velle , vt in- 
de ius poteftasque transfcrcndi imperium clicia- 
tur. 

Eft etiam ritus quidam Ecclefiafticus copulandi 
(ponfum & (ponfam per miniftrum in confpedu 
fcu facie Ecciefise. Sed tiine hinc efficies, copulatio- 
nis illam ceremoniam efte poteftatem collocandi 
inmatrimonium? Minime. Non enim facerdos 
copulans matrimonii audor eft , fed cotra&i toftU* 



48 M ATTII JEVS DrESSERVS 

NccaUudcftcopulatiotalis^uatcftimonium , feu 
cofec ratio folemnis in facie Ecclefise, cum pi a inuo- 
carionc Dei , vt ini turn coniugium bene rclicitcr^ 
euenire finat. Quid multis ? Sufficit teftimonium 
vnum Sigeberti & Vinccnri^quod tu quoque alle- 
gas. Romani, inquit Sigcbenus,4^ Imperatore Con- 
ftantinopolitano iam dm ammo defciuerant , nunc arte- 
pta occafione opportuna , quia mulicr excacato Impera- 
tore Conflantino filio fio,eis imperahat,vno omniu con- 
fenfu Carolo regiimperatorid$laudesacclamant> eumq; 
per man us Leonis Papa coronant , C ajar em & ^ugtt- 
ftum appellant. 

Audis Romanorum ,nonpontificis, fiiiflcco- 
ronationem , Caroloq; per manus Leonis , hoc eft, 
per minifterium Papa: coronam elle impofitam. 
Quod autem per pontificem fecit populus,an non 
tibi videtur ipfemet fecifle ? Quod li pergis Papa: 
poteftatem vrgere atque tueri in trans terendoim- 



• 


r 


4 


£ 



dem Apoflolicam,quam tibi erit demonftrare, Pa- 
pas conceflum fuiise ius creandi aut confirmandi 
Imperatorem. Ius enim eligendi pontificem, or- 
dinandique fedem Apoftolicam , ad Carolum 
Magnum tranftulitHadrianus Papa, confentien- 

tepro- 



1 



Digitized by Googl 



De Translatione Imperii R. 4$ 

tcprocerumau&oritate , vt fupra demonftratum 
eft. 

Quid Vr/pergefis? Ordinatis^nquit, R^omana vr- 
bis, 6" Apojlolicis, totiufejue Italia non t ant urn publicis, 
fed etiam Ecclejiajlicis rebus , Imperator Roma egrefjus 
c&. I dem in Sigeberto legitur. Ex quo fane nianife- 
ftum eft,Carolum etiam Ecclefiaftica ordinandi & 
confticuendi poteftatem habuifie. Diftin&io 5 3. in 
decrccis^conceflamefie^ait, Othoniprimoperpe- 
tuam poteftatem ordinandi pontificemfummum 
fedis Apoftolicx. Henrico III. Clerus & Romani 
omnes iureiurando confirmarunt , fe nullum pon- 
tificem , nifi quern ipfe dediflet , fa&uros efle. Et(i 
autem de hoc iurc certatum eft varie inter Impera- 
tores & pontifices : tamenquicquidobtinuerunt 
pontificcs&adhuctenent, id Imperatorumcon- 
ce/Tu & beneficio tenent, qui id repeterefuoiure, 
inde a Carolo Magno^Othone, Henrico I V. & V. 
vfque adfepropagato,pdflunt. Ac fiierunt etiam 
fubie&i Imperatoribus pontifices vfque ad annum 
Chrifti 1076. Licet deincepsfraudeinexpiabiliim- 
perium inuaferint. Conftat enim Henricum I V. 
abrogaflepontificatumBenedi(9:oX. &in locum 
eius (ubftituifle Nicolaum 1 1. Henricus vero V. 
fecuperauk quidem ius poteftatemqueeonferendi 



j6 ..'Matth^vs Dressbrvs 
cpifcopatus, &abbatias , vel prselaturas pcratiauld 
& baculum : fed eripi fibi viciflim pafl'us eftab eo- 
<lcmPa£hali,quieonceflerat. 

fxuftractiam laboras^dumnontantuminun- 
geridi & coronandi , {ed confirmandi ctiam ius po- 
tificitribuis. Quis enimcofirmauitCarolumMar 
gnumfpopulus. Deo , inquit Sigonius , diisq; ritlm 
auxiliuminuocatisjmperatorius ille tituUsa populo co- 
firmatus eSl. Vidcs nec confirmandi potcftatem per 
nes pontificem per id temporis futile. Quid igitur 
reliftum eft pontifici? Electio? At,ea cle&orum efi 
iiueprincipum ac procerum. Confirmation hanc 
vcro populus Romanus olim fibi vcndicauit, nunc 
vcro VI 1 viri,fiue imperialesEle&ores fuanl eflecp- 
nrmant. Vnarelinquicur pontifici coronatio.. At 
ne hxc quidem neceffarib a Papa petitur. Petita eft 
fepius quidem, fed honoris & pietatiscaufa. Sarpe 
etiampretermifla & negle&apericuli Sdumtuum 
gratia. Res enim eft plena pcriculorum & infidia- 
rum,adire 1 taliam , qu# multos a coronapbntifiria 
detcrruit. Ludouicus V. non a pontifice, fed a Car- 
dinali Sccphano Columna , confentiente fenattv 
clericis , populoq; Romano , reclamantc vcro pon- 
tificc,inauguratus eft. Alii ab Archicpifcopis coro- 
naatur. Maximiliano qiudeoi primo ab Archicpi- 

w. Icopo 



Dicjitizod by vjOO 



De Translatiowe Imperii R. jr 

ftopo Colonienfi corona Caroli Magniiinpafitt 
■eft. Eodem modo aliietiacoronati funkaatcMax^ 
imilianum & poft, fecundum Caroli I V. bullam 
auream. Quos omnes veros , & imperiali decors 
cumulates Imperatores cfle exiftimo :ncc fas eftfe^ 
cus dc illis exiftimare. Coronatio vcro aiquo fiat 
parum refert,nec oper$ precium^cftin iaftoriis per- 
ionas nominare, qua^diademaimpoiuerint. 

Sumtus veropontrficum auaritia nimis auger, 
& cumulat,quos qui vitare poteft, reprehendi non 
• debet. Quod ILtam liceret Archiepilcopispallio 
Roman^rcre.quamlicctlm^atU^yacarc 
coronatione pontificia : profe&o tanti linum illud 
haud redimerent. Pontiftcis emm benedidhones 
nimistnagno prerio mercari oportet , cuius ma- 
gnitude* non immeritb aliquos deterrcc \ ne easpc* 
cant- ' ? :-r. ~ - '•..•'! 

FridericusBarbarofla, vt (cribitCranziuslib. 
tf. cap. iG. Saxonia:, anno Chrifti 1 1 55. compreffo 
& domiris Mediolanenfibus , Romam pcrgere ca* 
gitabataccipicndidradematiscau{a.QuocognitQ > 
. Komani obuiam eitnittcbantxjratores duos , pcti<=» 
turn ab iniufto clchcorum dominatu liberatione, 
fbrmarq; Reipubl. veteris reflitutionem a cum quin- 
que mifiibus librarum argen ti, Imperator poftula- 
; G 2, 



ft . 3A a t t h ^ t s Dresser v't 

tis tefblkis & intolerabilibus nonparumcommo- 
tus^refpondebat , imperii Romani maieftatem iam 
ohm ad Gcrmanos elfe traflatani , nec mercari pre- 
cio cam amplius neceflc effe. Adharc periniquum 
fibi vidcri , populum leges (iio principi f erre , pecu- 
niamcjabeoexigere. 

- Hadrianus verbpontifex ,quanquam placidc 
cumeoagebatlmperator, ea tamenerat fuperbia 
& inhumanitatc, vt duo fc vituperare in ed diceret: 
primum,quoddefcenderiti libidc equofiniftrum 
noil dextrum ftapedem tenuilTet :. fecundbquod 
nullum beneficiu adhuc in Romanam Ecclefnm 
contulifTet. Imperator optimus, tametfi excufabat 
(e pontifici &populo,tajne tumultus aduerfus eum 
fedari non potuit. Quid Carolo Caluo accidie? an 
non pecunia & muneribus a prxfule fedis Apofto- 
licac nomen Imperatoris cmerc coadus eft ? vt fcri- 
bitSigebertus, Otho-Frifingefis, & Rhegino. Nul- 
lum enim officium vnquam fuit tam (an&um, atqj 
folcmn^quod no pontificum quorundam Roma* 
norum auarjtia comminuerit& violarit. Nanat 
erianv Vrfpergenfis , Papam accepiffe immen&n 
pecuniam , vt Fridericum primum excommunica- 
ret. Quod fi pecunia emi coronam a pontifice o- 
portet : non video cur magnopere earn Imperato- 
i 0 res 



id by Google' 



De Translations Imperii R. ji 

res fibi requirendam ducant. Male enim res fe ha- 
bet, cum quod virtuteeflici debet, idtentaturpe- 
cunia. 

Sed enim gratiam tibi debet imperium , quod 
cum honorem ei habes,vt ele&ionem Imperatoris 
principibus illius tribuaSjConfirmationem vero po- 
tifici aflcribas. Sic enim confirmationem , vn&io- 
ncm & coronationem coniungis , vt ea ad pontifi- 
cemreferas, ele&ionem veroprincipibusele&ori- 
bus relinquas. Scilicet excum te adeb reddit amor 
pontificis,vt plus etiam ei,quam Veritas & dignitas 
imperii concedi tjargiaris. Quid enim? fuperiorne 
eftis, quieligit,anquiele£bumconfirmat? ItaPa- 
patfl tuumiterum effers fiipraomnem poteftatem 
Be maieftatem, quae in mundo eft , & numen ex e6 
facis, quod imperium in omnes, quos terrarum or- 
bis comple&itur, habeat. Quod qu^lb,quid aliud 
quam monftrum horrendum eft,a quoDeus & na- 
tura abhorrent ? Vanitas vanitatum eft 5 mi Bellar- 
mine. Oppofui iam ante pontificiar confirmationi 
exemplum Caroli Magni , qui non a pontifice, fed 
a populo confirmatus eft. Nunc decretum accipe 
VIIvirumimpeiialium,quodanno Chrifti 1338. ft* 
cerunt , vt fcribit Auentinus lib.8. Id tibi> nifi quid 
me fallit* cumulatiftime fatisfaciet. 



54 Matt HAY* - Dre>servs 

Sacrum I{omanum imperium, zxt.magiflratus fum- 
mus efl in mundo , & * nullo efl,nijiji Deo , nex uHius 
hominis in terra feudum efl. Nequelmperator fuperio- 
rcm habet in mundo, fed proximus efl Deo. Jmperium 
immediate habet a Deo , nec efl Jimilis iili in terris y ne- 
dum fuperior. Supremos enim eft, per quern Deus mun- 
do omnia wra>leges,or dines y & regna mundi dat homi- 
nibus. Quicunque ergo a feptem imperii principi- 
bus Ele&oribus Impcrator defignatur, is ltatim 
accipit plenam poteftatem, nec cogitur ad pon ti6r 
ccm mittere,nec indiget eius confirmarione. Papa? 
partes nulla: flint in hoc negotio. Coronatio ilttus 
tantum decus , & deferuit in eo tanqua minifter 
&fubditus fuo domino. Ex ele£Hone enim Cxfo 
Sc rex omnem poteftatem fua habet. Quod tam- 
ecfi veriffimum eft , ab omnibufquf do&is,hiftori- 
cis, & legum facrarum ciuiliumquc^critis vna me- 
te i vnaque voce comprobatur , turn iacris etiam li- 
terisconlonumeft: tamen inueniuntur nonnulli, 
qui fortune fuccefluelati, faftuquc &auaritiaim- 
pulfi aliter dicere audent , non fine ingentidetri- 
men to Chriftiant orbis.- vnde bella cardefq; nafcun- 
tur, principes Ele&ores cun&iq; ordines kedun tur, 
& iure fuo priuantur. 

Idem decretunvpaulo poft reperitum eft in 
) conuenm 



Db Translatione Imperii R. 55 

eonuencu Francofurdiano , prxfente Anglixregc, 
diferteque conclufam ftatutumcjue , Papam nihil - 
prorfus habere iuris autpoteftatisin Romanulm- 
peratorem,nec conuenire illi vllam partem iurisdi- 
dionisciuilis. 

In medio eft etiam Friderici I. Imperatoris gra- 
qiflimafententia. Qukuncjue, ait , nos imperialem 
corondm pro beneficio a domino Papa Jujcepijfe dixerit, 
diuinot conjlitutioni,^ do firing patrum contraries eft, 
& mendacii reus erit. Fa&uip eft hoc decrctum an- 
ro Chrifti r 15 7. Cranzius lib.? . Saxooiar. EleBus a 
principibus , a at a maiore aut faniore parte , adminipr ac- 
tionem habeat citra ajjenfum pontijicis. ■ \ 

. . Nam ea quot pr«terh*cintroducla font, necdiuu 
no iure/itc vlla patrum ordinationejed blanda quorun- 
dam affentatione , & Romanorum fyontaneaingeftione. 
ponttfcum prouenerunt. - ' 

Eleclus injinuetur Romano pontifici y c[uodjitprin- + 
ceps catho/icus,iuftus, imperio dignus >petaturque coro- 
naiio: qua {tiifiobfliteritmanifeftacaufa) Jinegaturyfit- 
matwt con jeer at io a cjuouu Catholico pontifce. Nam 
omncs dU jokmnitaies per Ecclejiam introduclafue- 
runf. 

Quis tmm Romaftus pontifexconfecrauit Cofiartr 
mopolitanos Imperatom i &• qujs ante Car ohm mnlr 

* 



56 Matthavs Dresservs 

tos Chrijlianos Qtfarcsl StanteConftantinumethnicot 
cjuis facrauit Imperatoresl Deinde ordinatum eft, quod 
Jmperator praftabit ponfifici Ecclefia defenfwnu, 
den ononis, ey humilitatis , non fidelitatis , homagiijtt 
' fubieclionis iur amentum: quia temporalis dommu Paju 
Imperatori nihil tribuit } immoEcclefia [unfit omniaik 
ab imperio* Gladius enim vtercjue mbilhaba commit- 
neicum alter animam, alter folum corpus conficiat. 
decreto fir mat urn efi,quod vacantia imperii admimpi 
tionem pontifex habeat , nulla fcriptura^ulla ratio Jci 
Jolavfurpatiointroduxit. Hare turn principalis in 
coecumimperii congregatisvifafuereinremChri- 
ftianam o Wer uanda. Poflem idem c tiam pluribus 
confirmare,fi necefle cflec Glofla equidem mani- 
fcftacftfupervcrbojmperatorem^diftind^j.c.le- 

gimus. Sxfolaeleclioneprincipum, 2it i t veruseftk- 
perator,antequam a Papa confitmetur. Verum fat fcio 
inhocvariariinteriurisconfiiltos, quorum aliiCae- 
faris iuSjau&oritatcmcf tutatifiin^alii ad Papardu- 
ftumfefc applicarunt. Oblatacfl: cnim optimisct- 
iam,ncc malefcntientibus viris tcmpeftas qusedam 
formidolofi remporis.quo non quid Chriftus,quid I 
A poftoli,q uid patrcs (andi docuiflen t/ed quid po- 
tircx fieri velle^aut iuberct, aufcultadum fuit. Ma- 
ncat ergo hoc , fixumqs fi t,ne$ vn&ionem > ncquc 

corona- 



De Translation Imperii R. 57 

coronationem neceflariam efle ad impcrialcm di- 
gnitatem aut maieftatem, multominus confirma* 
tionem ele£ti Imperatoris a pontifice pctendam. 
Exclufuspontifex ab imperiali cdnfirmationc,fc* 
motus,fcgregatus,reiedtus. In rem alienam inua- 
dit, fi partem vllam eledtionisautconfirmationis 
Imperatoris fibi arrogat. Gladium fiimit a Deo & 
magiftratu denegatum/i vUum ius aut ppteftatem 
in imperio fibi vendicat. Corruit ctiam omilis po* 
tciias pontificis exarhinandi , approbandi, rciiciedi 
Impcratorem ele&um , quam C. venerahilem , de 
fZf#io/if,eitribuit. % v 

Vides,BeIlarmine,nihii efle reli&um pontifici, 
quo fc iiadare atque oftentare poflic. Eft eiiirii ex 
faucibus eiutf erepta omnis poteltas conftituendi 
regendique imperium,tum eligendi&cofirmahdi 
lmperatorem, vt nulla ex parte is pontificis cofilib, 
fiueaudoritatejapprobatione^confirmatione^aut 
coronationeinchgeat. Vnafapcrefl: Apoftolicapo* 
tcftas,qua tu ita extollis,vt nihil poflic fupra.Quam 
autem Apoftolicam nominafti poteftatem^cadem 
mox Fxclefiafticam vocas, vt nihil difFerre Apollo- 
lica poteftas ab Ecclefiafticafumma & emin^ntifli- 
ma videatur. Definitionemaiktem huius poteftatjs 
aliam n6 ponis, riifi hanc: poteftas Ecdefiar f urnnii 



5* • *7M atthivs Dre sservs 

eminentiflima eft imperium non modo in pri* 
uatoshomiiies , fed etiam in reges , & Imperatores 
Chriftianos, vt exigent* caufa Chrifti & Ecclefia:, 
poffittos regnis & imperiis priuare, eaque regna & 
imperia ad alios transferre. Imperium quickoi tu 
non nominas: fed quid aliud eft pr^effc priuatis ho- 
minibus & regibus , Imperatoribulque, vt tu dicis, 
quam imperare hominibus omnium ordinumin 
orbe Chriftiano? 

i: . Noneft,miBellarmine,hominis{aniha:ccIc- 
finitio. Non enim fundament© nititur vHo diuini 
aut humani iuris. Et fi Papa caput Ecclefia:, vttu 
appeUas - tantam poceftatem in reges & Imperato- 
rcshabet, vtliceatei regna & imperium abaliis ad 
alios trahsferre : an non eodem modo poteftatem 
tabebuht inferiores miniftri Ecclefix in fuismini- 
fteriis inferionbus, vt liceat illis vel magiftratum 
abrogare, vel bona qusecunq; ab aliis ad alios trans- 
ferrer? . Quod enim in capite valet aduerfus capita, 
idetrtvalcbkin membris aduerfus membra. 
* i Quidquarfo in vlla parte politiar integrum in- 
ukdatumqj a miniftris Ecclefia? relinquetur ? Quis 
, paterfamilias fiiara domum, fundos, Iiberos,& alia 
quae poflidet,obtinefc>it? An non omnia ad arbitriu 
libidinemqueponttfieisj &;miniftrorum Ecclefix 
transferentur? Hoc 



►ogle 



De T r a*i* si AiT i o we Imperii Kl 5f 

• r *2 c Hoc quid eft aliud, quam rerum dortiinia tot 
lcre, & fundamenta ciwlis confociationis euertere* 
Quis audcbit diccrc, Hoc meu eft,fiitapotieftatem 
Ecclefiafticam dcfinicrb > An non dicendumcrif 
nobis omnibus ? Hoc ex eaparte meum elKquate*- 
nus perpotcftatem Ecclefiafticam licct,cuiconce£. 
fameft a me ad alium transferee, fiEccle/I^caula 

videbiturexigere. . , . ? 

Hocquam abfurdum & impium commentum 
fit, tibifortaflein mentem non venit , cum pofuifti 
definitionem Ecclefiafticae poteftatis tarn abhor- 
retem abomniiurediuino & humane Quae enirn 
tu (cripturc teftimonia alleeas , nihilfaciut ad rem> 
led genus interpretationis dkiinorum teftirrionio- 
rt^rn illiberaleprorfus, &ridiculuminducunt. id 
quod perfequi nolo, fed ftri&im tantum attingam. 

Chriftus dixit ad Pecrum : Tu <:SfP€tfUs^&c.* 
dabo tibklaues regni cdorum. ItemirPptrepafce 
oues meas. Aliateftimonia.ferenonbabes;.. Quid 
inde tu vis efficere > Ergo Papa eft caput Ecclefi^e: 
Papa eft omnium Ghriftianorujn pater & paftor: 
Papa prseeft non modo priuatishominibus ,ied et> 
iam regibus & Imperatoribus , vt exucr<eeos poffii 
regnis & imperiisjexigente caufa Eeclefise.Qua? eft 
hxc confequentia? Pecro dataciunt daues regni c^ 

* O I H 2*. 



■ 



GO . *M ATTHJBH " *J3 K ESSE R V t 

lorum ; Item, Petro comraiflacftcura pafcedi oucs 
Chrifti. Ergo Papa eft caput,vel fummus paftor Eo 
clcfiae , habet potcftatcm transfcrendi rcgna & im- 
peria. Tota argumcntatio ex tenebriserroris atquc 
infcitia manat , & ad adulationcm turpem inuenta 
atq; comparata eft. Qux cnim eft Papse ad Pctrum 
proportioautcomparatio? Petrus fuit Apoftolus. 
Ergo Papa eft Apoftolus. Quis Apoftolum fecit 
Papamlquam partem muneris Apoftoliciattingit 
aut exequitur pontifcx ? Quodfi Papapoteftarem 
transferendi regna & imperia aedeptam habet a 
Petro: docc Petro datam eue talem poteftatem,aut 
ab eo vfurpatam. Hoc nifi feceris, vana eft gloria- 
tio fcimpia. Quod cnim Petrus nonhabuit, quo- 
m odo id transferre ad fucceflbrem potuit ? Si eriam 
ckuesregrti^lotum poteftiatem concedunt trans- 
ferendi regna & imperia: transferre licebi t regna & 
imperia omnibus Ecclefia: miniftris.Nota eft enim 
tibi interpretatio Theophyladi^ui, Quamuis, ait, 
Petro foli di&um fit, dabo tibi, omnibus tamen A- 
poftolisconceffefunt claues, cum dixit dominus: 
Quorumcunq;remiferitis peccata, numero plurali 
fcilicet , non nngulari. Et quia omnibus miniftris 
Ecclefiaccommendata eft cura pafcendi oucs Chri- 
fti,dataq; poteftas remittendi peccata atq; retinedi: 
• IT V non 



►ogle 



D* TRANSLATION* ImpERXi R. 6l 

non video quamobrem non omnibus etiam fit 
conceflum illud ius, quod tu poritifici tribuis, vt 
poffint transfcrre rcgna & imperii Tumvtfidei 
profeffio toti Ecclcfix cum Petro communis eft,ita 
V^px nihil reli&um eft in verbis Chrifti, quodpe- 
culiare habeat. 

HxCy mi Bellarmine, adeo manifefta funt, vt 
pueri ctiam intelligantinfcholis. In quibus fi tufa- 
pientiam aliquam mfrificam ponis,valde erras.No 
cnim fieri poteft,vt ex hifce teftimoniis ftabilias aut 
probes tuas iilas hypothefes flue fentetias , vt vocas, 
Romanum pontincem cfle patrem & paftorem o- 
mnium Chriftianorum. Quoiure ? profermanda- 
tum^exhibc tabulas. ltem,Papam ita praefle regi- 
b us & Impcratoribus, vt imperiis exuere eos poflit, 
fi Ecclefiarcaufaexigat. Alia eft Ecclefiafticaepotc- 
ftatis fiue minifterii Euangelici definitio , qiiue to ta 
cx verbis Chrifti , quibus pontificii tantopere coa- 
fidunt,contexitur. Huius du^funt partes, vna or- 
dinis,alteraiurilcli<5lionis. Ordinis quidem poteftas 
mandatum eft docendi legem & Euangelium , ad- 
miniftrandique (acramenta. Hoc demum vere eft 
pafcere oues Chrifti, re&c docere Euangelium , 6c 
rite adminiftrare focramenta a Chrifto inftituta:iu- 
risdi&ionis vero poteftas efl mandatum ligandi & 

Hj 



02 MaTTHJJVS DRfcSSERVs' 

(bluendi , hoc eft , excommunicandi eos, quorum 
deU&amanifefta flint, & Ecclcfiam offendunt:ab- 
foluendivero&recipiendi in communionemEc- 
clefixomnesquipoenitentiamagunt. His duabus 
partibus vniuerfiim Petri,& omnium miniftrorum 
Ecclefia: officium comprehenditur. \ 

Hinc fi efficerc tu vis, Papam habere ius traro- 
ferendi regna & imperia , in Chriftum ipftim con- ) 
tumeliofus & iniuriofus es , qui Ecclefiam fuzmk 
poteftatem Ecclefiafticamaccutatis limitibusa^o- 
hticis impcriis fecreuitj cum dixit ; Rcgnummeura 
non eft de hoc mundo. I tern, Vos atitem no fic. tt 
Paulus ad Timot heum ait; Nemo mili tans Deofe- 
cularibus negatiisfe impiicet. Et apud Prophetam j 
inquitDcus : Relinquam in medio tui populu cgc- ] 
num , & pauperem. Nulla habec Eccleua Cbnfti 
prarfidia Humana, nullam potetiam politkam, ncc 
alia font ei arma, quamverbum & precatio* His 
dimicarunt Apoftoli, omnesq;adeoChriftianio- 
mnibus feculis. Qui vero humanam potenriam, 
aut ius transferendi regna fibr arrogat, is Apoftolo- 
Jrum difcipulus & fe&ator mrnime habendus eft. 

Quae tu allegas exempla de poteftate ponrifi- . 
cis in reges & Imperatores non iuris fun t fed fa<& ( 
Aliud vera eft quod iure fit , aliud quod corrupto { 
< quo. 



Digitized by Google 



De Translations Imperii R. ^ 

dam feculi more,aut tyrannidefit. Quodfietiiim 
ofculatifimtlmperatores pontificis pedes, autde r 
fcendenti de equoftapcdem tenuferunt, id tuiure 
vllofa&um efleexiftimabis? Inuiti r,epugnantes^s 
hQcfeceruntoptimilmperatores : hid forte fiiper- 
ftitione^ua: tottim mundum inundauerat, omni- 
umq; Chriftianqrum mentes occuparat, moti, pie 
f^indeq; id facere iudicarunt. 

Nihil etiamefikis, fi duos gladios Petri vrges. 
IuflTus enim eratis a Chrifto gladiurri fpiritualem 
comparare,cjuo perid temporis maximeopuserat, 
vtpote quo certamen accrrimum impendebac , no 
*rmis aut gladio,fed verbo &fpiritu decernendum. 
Nec vlla eft fyllaba in his Chrifti verbis,qu? ad duos 
gladios,hoc eft,imperiaduo, alteru Ecclefiafticum> 
alcerum politicum, accommodari aueat. No enim 
hie magiltratum inftituit Chriftus^ted ad certamen 
fidei& (piritusfuosbortatuseft. Gladiiveropoli- 
ticivfum paulo poll prohibuit Petro, cu ilium 
fitgladium in vaginam recondere. Etfimaxirxie 
gladius eflet fpiritualis alius , alius ciuilis.quid id ad 
tranflatione imperii Romani per pontificemf Non 
enim alius gladius ei debcretur cjuam fpiritualis^qui 
aciuili ita diftin&us eft,vt nihil in eum iuris habeac. 
Habet .crequipnem etiam Ecclefiaftica potdtas* 



£4 Matthjeys Dressbrvs 
fed non ftringcndi gladium,cjuem Deus foli politi- 
co magiftratui commifit. Claues regni carlorum 
datar funtEcclefiar, nontransferendiautdonandi 
regha , vt tu ingenti erroris opinione feribis. Acin 
exempla fi intueri vis , habes Chrithim ipfum , Pe- 
trum , Paulum, Apoftolos, qui ghtUu nullum pra- 
ter Spiritualem attingere voluerunt y fed politico 
magiliratui obcdicntes fucrunt. Quid vcro? film* 
perator impius fit, annonipomificecoercendus 
eft? Refpondco, caftigandus c\ t, fed verbo , non vi, 
aut regni alienatione. Theodofius Imperatoryooo 
homines per iram Theflalonicae trucidari iuflerat. 
Impium & intolerandum facinus • Sed quid fecit 
Ambrofius ? impcrio eum exuit , illudque ad alium 
tranftulit? Minime. Idenim fifeciffer.non epifeopi 
munere fundus eflet, fedgladium/umfifletaDco 
prohibitum. A communione eum arcet, obiurgar, 
& ad poenitentiam agendam adigit,quam vbi egit, 
rurfiiseum aWbluit. Hocverifuitepifeopi. Quan- 
do aut vbi legifti , Chriftum aut Apoftoloru vllum 
in cernsimperiaabalioad alium tranftulifte ? Qg- 
do hoc epifeopus Ecclefia: aufus eft. 
J r ' Quare faceflat definitio tua.Ecdefiaftica: po- 
teftatis,cju? neque in verbo Dei fundamentufri fe- 

bct,neque iure vllaconfirmari poteft: tumiapriw- 

cipcs 



Digitized by Google 



De Translation! 1m iitn K. M 

cipcs Eledtores etiam iniuriofa eft. Prampit enim, 
vel intcrcipit omncm coram potcftatcm cligendi 
& confirmandi Romanii Imperatorem, dum Pap? 
poteftatem transferendi imperium ad aliam perio- 
nam & genrem conccdit. Profe&o iurisiurandi rc- 
ligioneitaaftri&i fimt principes Ele&ores , vtnon 
nifi ex Germanica natione Imperatorem creare 
poflint. Iam fi Pap? ad aliam nationem transferre 
Jicet imperium,qua: principum in eligendo erit au- 
<3;oritas ? Aliis ergo laudibus ornes potificem tuum 
necefle eft, fi gratum ei facere cupis. Tali adulatio- 
ne magis eum defbrmas , & ex epifcopo feu paftore 
Ecclefue lupum & tyrannum horribilem & execra- 
dum facis.Quod fi neque Ecclefiae poteftate trans- 
ferre potuit Papa imperium occidentis a Gratis ad 
Carolum Magnum, apcrtum, manifeftumque eft, 
eum nullo modo tranftulifle. Quajeftigiturglo- 
riatio tua de tranflatione imperii ad Francos per 
pontificcm Romanum? Certum in primis eft , Pa* 
pam non fuifle dominum imperii. Donarc ergo 
quJpotuit ? Planum etiam nunc fa&um eft, non 
Ecclefiaftica aliqua poteftate iHum traftuliffa Quo 
pa&o igi tur tranftulit ? Cum autem ha&enus de- 
monftrauerim , iure belli acquifitum efle aCarolo 
occidentis imperium : oftendendum deinceps eft> 

I 



66 . M ATTHATS D RESSE RV$ 

quomodoGraecialicnatione imperii a k ad alium 
tulerint. 

Ac quoniam bcllum omne,quod legitime fu£ 
cipitur auc geritur, vel defenfio eft, vel poena, velre- 
cuperatio: qu<eri poteft, ad quodnam genus Caroli 
<bellum referendum fit, quooccidentisimperium 
pepcrit? Expediri quxftio facile poteft ex iis quae fu- 
pra de conulio Dei in conftituendis monarchiis di- 
&a fiint. Conftat enim, fatodari poteftates, vel 
principatum, vt Vefpafianus dixit, cum duos patri- 
cii generis conui&os in affe&atione imperii, vc de- 
fifterent, moneret. Interim vero nihilominus pati- 
tur Deus, armis , velut medio quopia , parari regna 
fiue monarchias, vt de Nimrodo,Cyro, Alexandro 
Magno, & lulio Carfare di&ura eft. Acita fit, vt; 
bellum eiufmodi quandoque poena fit , quandoq; 
recuperatio. Cyri quidem bcllu, quo monarchiam 
Perucam cqrifequebatur , abfque dubio poena erat, 
cum aliorum deli£torum,tum conuiciorum etiam, 
quae BeMazar rex Aflyriorum cum fuis optimatibus 
vero Deo Ifiaelis fecerat. Accedebat etia vindi&a: 
cupiditas Gobrix duci$ , cuius filium BeKazaf iniu- 
fte occiderat in venatione. Is enim ad Cyrum defe- 
cit , & cum Gabata primus vrbem & arcem Baby- 
loniorumingrefliiSjregemtrucidauit. ; 

\. Alexan- 



De Translations Imperii R. 6j 
Alexandri verb bellum,per quod monarchia a 
Perfis ad Grscos translataeft, fatalc aMque omn^ * 
dubio.non latrocinium,vt quidam piratainterprc- 
tatus eft,fuit. Idem del ulii C?faris bello cum Pom- 
peioexiftimandum eft. Id quod colloquium Pom- 
peii indicat,quod cum Oatippoinhortis ipfius ha* 
ouit , cu vidus ex pralio in ^Egyptum profugeret, 
& fe in caufa lufta vi&um efle, cotra qiiam fas effet, 
quereretur. Sicenimhuicgrauiflima: querela? eius 
re/pondit Philofbphus, fatales efle imperiorum pe- 
riodos , & iam conuertiRomanamRempubl.in 
monarchiam. Interim nihilominus Iulii bellum 
poena erat,quaDeus orbem terr? afEciebat: quern- 
ad mod um Alexandri Magni bellum contra Perfas 
vindi&a crat > qua in libertatem vindicare ciuitates 
Grecian ftudebat, vt eft apud Diodorum Siculum 
lib.17. Iulii verb bellum fine dubio poena fuit auari- 
tia?,fuperbi«e, luxuria?,libidinis & diflenfionum ri- 
uilium,quibus Romana Refpubiam diu confli&a- 
taerat. 

At Caroli Magni bellum , quo imperium Ro- 
manumadeptuseft, partim poena fuit, partimre- 
cuperatio. Poena quidem negligent Impcratorum 
Conftantinopolitanorum , qui & (edem imperii 
Romani ex occidentein orientem cum ingentiii- 

I x 



IS Maithjbvs Dresservs 

Jius incommodo & ia&ura traftulerant,.& Gothos 
per^.Longobardosveroperxo*. annos in Italia ' 
rcgnarc pam crant. Quo tempore bene Jongo occi- 
dehtis imperium tumultibus^ditionibus, & bellis 
inteftinis totum arfit , & incommoda plurima pat 
fum eft. Notse funt querelas paflim in hiftoriis de 
Conftantinopolkanis Imperatoribus,quod curam 
Ecclefix & politiajpxne omnem inoccidenteab- 
iecerint. Recuperatio vero fuit , quia per id repara- 
tumeft imperium Romanum, quod ante annos 
3*4.in Auguftulo ex/pirarat.Hanc recuperationem 
fine occupationem grauiter molefteque tulerunt 
Graeci Imperatorcs , atque adeo impedire conati 
font, vtnifidiuinitusfufcepta &comprobatafui£ 
fetjfine dubio proccdere aut ftare non potuiflet. Id 
hifto^d mulri cofirmant : fed fatis fit teftimonium 
vnumautalterum audifle. Auentinus ait; Carolum 
quidem vniuerfum imperium Roman urn expetiuijje,vt 
injlaurare iiud^atque in priflinum nit or em dignitatem- 
querejlituerepoffet: eoque nomine iegatosmijijfe Con- 
Jlantinopolim y petitumimperatricem Irenem viduarn in 
wot em. Qua quidem libeter einupjijfet, nifirepugnaf 
fentprwipes Gr4cia 9 quicdptamillam, infyeflamilws 
legatis CartUjmperio priunrmt, in infulam ahlega- 
runt. Inlocwn vero mm Impcmoremftccrunt Nice- 

phorum, 



Digitized by Google 



Dfi T*AKSJUlTip*l Imveku R. 6$ 

fhorum, (jnem volebant Francis imperium Romamm 
fervim & arm >a adimere, vt fcribit Nauclerus Ge- 
ncratione vicefimafeptima. Interim Conftantinus 
Imperatorfiue gloria Carolipero&s , fiucab Adal- 
gifo rogatus , ltaliam tumulabus qoibufdaminua- 
fit. Venerat cb nonparua Grxcor urn manus,ca?dis 
quam imperii cupkuor : fed occurrunt fiibius Grse- 
corum iniuriac,Hilprandus Spoletanus dux,& Gri- 
moaldusBenuentanusj fuitque pugnaGrccisfu- 
neftiflima. Anno autem Chrilli 803. cum Carolus 
Salilburgi effet, vencrunt ad cum Graxi Imperato- 
ris legati,Michael epifcopus,Petrus Abbas, & Cali- 
#us Cancellarius , pacemgue cum eo fempiternam 
fecerunt, hocpa&o, vtaeincepsinomnetempus 
Imperator Carolus, omnesque cius pofteriinim- 
perio Germanico nomcn titulumquc Romani & 
Latini Imperatoris in occidentc,vctcrisquc Romae 
gcrerent;Nicephorusvcro&pofteri C iusImpcu. 
tores nouae Romas in oncnte appeuarentur : & 
quod infra Ncapolim in Italia cft,ad Conftantino- 
politanum^cliquu ad Romanum imperium pcrti- 
nerct,vt Dalmatia, &c. 

■ Hxc pax & tranfc&io a Leone pomifice obfi- 
gnata eft. ^Per hac tempora , inquit Cranzius, libr. j. 
Saxonis , reflituitur occidental? imperium , &cefit 



Jo Matth^vs Dresservs 

orientate noamplius dici regnum Romanorum y fei Gr* 
corum. Atquoiure? Ante oftenfam eft, iurc belli, 
feu vi&oriae tranflationcm talem efle fa&am : nunc 
demonftratum ctiam eft, compofitioncfeu tranfo- 
ftionelmperatorum orientis & occidenti$trait(la- 
tionem confirmatam efle. Stjienim , vt inqyit Sigc- 
bercus , Romani iam din ammo ab Imperator e Cojla- 
tinopolitanodefeceranti tame ins imperii Romani omne 
fibi vendicarunt orientis Imperatores y vfyue adihi 
tempus , quo titulo & pojjefiione eiiis cefSit CaroloNh 
cephorus, orientis Imperator. Quocirca iurc bono 
tranflatio imperii a Graecis ad Carolum Magnum 
& fucceflbres eius in hoc officii munerc fa#a eft, 
bello fcilicet iufto , populi Romani voluntatefum- 
ma,& Impcratorum orientis confenfa & approba- 
rione,accedcnte vero ponrificis coronatione,quafi 

3uadam promulgation miniftri , non domini, vt 
iferte feribit Cranzius libr. i. Metropolis* Percgit 
tum>m<yiit y 'volente populo y cut ins ac fas ejfe videbam 
de Imperator e creando , pontifex ficrum in eo miniflc- 
rium. Quod cum itant, conridunt tuse rationes, 
Bellarmine, quibus negas Romanum imperhim 
iurc belli i Francis acquifitum efle, vctau£torefe- 
natu populoq; ad eos delatum , vel a Grcco Impc- 

morc ad Carolum Magnum efle deuolutu. Qs°& 

vcro 



Digitized by Google 



Db Translation Imperii R. 71 
verb cenfes , non fine medio , nec fine iurc aliquo 
iticceffionis hereditaria: id fadum efle , facile tibi 
iargior. Sedperqux mediaf perpotificemais. Ego 
verb per bcllum,populi Romani cofcnfum,& cum 
Ixnperatoribus orienus tranfadionem. 

De Othonc I. valde miror commentum tuum> 

3uo audoritatepotificis imperium Romanum ad 
lum tranfifle fingis. An non latisfacit tibi quod 
Wkikindus ait? Omnis populus Francorum atq; Saxo- 
num iam olim dejignatiregem a patre filium tins Otho- 
nem elegit fthi in principem. Et mox; Summus pontifex 
JMaguntiaca fed is Hildeberwjnaugurans iUumjiAc- 
^peyincjuitygUdmrny cfuoeiicies omnes Chrifti aduerja* 
rios , and or it ate diuina tibi tradita omm potejlate im- 
perii Francornm. Quid hie deeft O thoni ad impe- 
rium,ante pontificis Romani coronationem?Vidc 
ctiamquomodo tuum iudicium cum Rheginonis 
teftinionio eonfentiat. Henricus, inquit Rhegino, 
rexy pr<ecipuus pack fe Hat or , jlrenuusquepaganorum 
infecutory poft plures for titer grviriliteraflds *vi£lo- 
rias> dilat at is que vndique fui regni termini* , Vh Na- 
nus Mil diemfutm claufit extremii t cui jilius funs Otho $ 
cofenjuprimortim regniyfuccefforeligitur. Quidfquod 
idem audor Othonem iam acclamatione totius 
Romani populi, & dcri, Imperatorem & Augu-. 



f% Matth^vs D r e s s e r v s 

ftum appellatunynodo regem > modo Imperato- 
rem nominac. Quid eft igitur,quod in re feria,ma- 
gnique momcnti tarn (alfe ludatur > Quod fi ante 
Othonem ncgas , Impcratorcm fuifle Hcnricum 
Aucupem,& alios qui cum anteceflerunt: vbi, ob- 
(ecro te/uit impcrium? Inuidia eft h?c indigna ver- 
bis aut refutationevberiori. Fingis forte anteO- 
thonem I. apud Papam fuifle imperium : qui fi im- 
periumhabuitjmperatorfuit, donee in Othonem 
illudconferret. 

Sic laruas facis eos, quos Deus & magiftratusk- 
gitimus Imperator es fecit,creauit,confirmauit,im- 
peratoriaque audoritate > maieftate :) &: felicitate de- 
coraui^dc armauit. Neque vero fads hab*s Imp 
ratores itapontificifobiicere, vt abipfoau&orita- 
tem imperialem accipere cogantur, fed VHviros 
ctiam principes fic ad pedes eius abiicis , vtindeius 
eligendi Impcratorem habere dicas. Quod vtin- 
dignum eft Germanise principibus , fic a re & veri- 
tatcalienum. Etfi enimnonnulliinueniuntur,qui 
i Gregorio V. vela Gregorio X. VII viros inffitu- 
toseflefcribant : tamen id in aliam partem accipi 
non debet , quam tunc tulerunt tempora, hoc eft, 
fob Gregorio V. vel X. conftitutionem de fcptem 
dcaoribuspromulgatamcfle.Nccidmirum. to 

euro 



Digitized by Googl 



Dfi Translation* Impbrii R. yt 
rfimenim locum res addu&aerat, vtadpontificis 
Romaniarbitrium , nutum , atquenomen omnes 
Chriftiani (efefingerent & accommodarent.. Iraq; 
fadtum eft, vt quicquid mettiorabileinorbe Chri- 
ftiano gereretur aut neret , id omne ad pontificem 
au&orem referretur. Nec exitfrium aut prcdican- 
dum quicquam habitum eft, nifi a fede & au&ori- 
tate A poftolica profedtum effet. Quod fiue religio- 
nis/iue fuperftitionis caufa fa&um eft , fa&um cer- 
teconftat. 

» Et quidem fic voluit Paipa a (e pendere omnia 
Ecclefiaftica & politica : vt qui coiltra qudmipfe 
voluit aufus eft,fiue fubditus^ hue Imperator is fee* 
lit , dirum excommunicationis fulmedFugerfc non 
jtotuerit. Vt ergo Imperatorum , fic etiam Elcdto- 
runi dignitatem fibi aceeptatrt ferri voluit & qui-* 
eft nque feriberidi partes'eia At re fibi fiimfit; eurn ad 
ifenipus oportuit ftilum iactoMtnodarc. Quemad- 
rtioaum ne nunc quidem vllusin ; regno poriuficio 
aliter fcribere audet,quani curiae Romanse mbsfertf 
autcon&etudp. ■*» > K c 

* S In promtu eft huiiis lifeae feritentia: ratio.PoK- 
tica res eft principum Ele&orum coftitutio, & qui- 
dem neruus poktiri orchitis in imperioGermanicoJ 
Ato^idPapa:cum pokHcybrdin&? Ecdfefiafticus 



74 . Matthavs Dresservs* 
eft ilie , afecularibus negotiis femotus , vt vacare di- j 
uin£C militiac, & cukx Ecclefialticx, fecundumS. 
Pauli praeceptum, po01t. Quis ergo crcdat euadeo 
fui muneris & condicionis oblitum eflc,vt in politi- 
co iuiperioEle&ores ordinare vnquam in animum 
fuum induxerit ? An non hoc eflec aliena inuadere, 
falcem in meffem aliam porrigere , aliis ius atcj, ho- 
norem prxripere 2 Scio potifices &: Cardinalesbel* 
lageflifle. Sed quo fucceflu ? Infeliciprofedo,& 
poenitendo magis quam celebrando. Leo Nonus 
peUum fecit Norrtian^ fed vidiis : niagno- prcrio 
captus eft,& vix,accepta clade ingenti^imiffusyM 
narrat Schafnaburgenfis. Iiilius H.^rpodoinGal- 
los> modoin Venetosafrnaexpediuit, rnodocum 
Veneris contra Gallupi fefe coniunxic Sed quid 
profecit? Sefe & Remppbl.tam dira bellaftdi & im- 
perandi cupiditate perdicurji iuit. ; Julianas Cardi- 
rtalis in bello Huffitico prineipibus Germanic non 
folum au&or ad fufcipiendu expeditionem nouam 
contra Huflitas ertitit , fed ipfe etiam exerritum 
40000. equitum^fed pauciorum aliqliatb peditum 
prxceflit,fpeq^ & animo inflows Bpiemiam ingref 
£us eftjhaereticorum villas inceridit , & oppidadW- 
pjait. Sed fimul achoftes aduentare cognouit, ab- 
k&apugnandi cupiditate in fugam fcedam fefecch 

* ' 4 ucrcit, 



Digitized 6y Googl 



De Translatione Imperii R. f$ 

uertit,antequamhoftem vllumvidifTet. Ita rebus 
communibus detrimenti plurimumattulitjanno 
Chrifti 1431. An non eiufdemfuafu , pacerupta, 
Chriftiani cladcmi/erabilema Turcis ad Varnam, 
anno Chrifti, i444.acceperunt? In qua rex & Iulia- 
nus ipfe occubuerunt. 

Quid Tomorarus Colloccnfis archiepifcopus 
inbcllo Vngarico contra Turcas effecit ? Annon 
deteftabili audacia & temeritate fuaregetti Ludo- 
uicum & regnum Vngariaeperdidit ? Quid Hip- 
polytus Cardinalisin belloCaroli V. contra Soly- 
mannum Turcam,anno Chrifti 1 5 3 i> Ah nonpe. 
cuniam omncm pio ftudio a Clement e Papa ex de- 
cimis facerdotum colle&am ad debellandum Tur- 
cas, per luxuriam temere effudit atque confumfit* 
turn patriae etiam damni mulcum dedit ? Minus r©- 
prehendendus eft Capiftranus monachus, qui nori 
vt dux, fed vt concionator in obfidione Belgradi 
magna voce Chriftianos ad pugnandum cumTur- 
cis hortatus eft. lnfeliciterenim plerunquefucce- 
dit , quicquid extrl. m e tas. profeflionis fufcipitun 
nec bene ponitur opera, qua: in re non miridata 
inlumitur. Itaquenon incommode quidamThco- 
logus dixit^n miles efler,nolle in acie collocari cu 
clerico , aut fkri ordinis homine. Fieri enim non 



70 .SfMATXHiSVS Presse^vs 

pofle, vt fcjicitcr dimicet in acic, qui ordinat* eft ad 
lijcra peragenda in templo. Quod li ergo pontifex 
jusririftituer>di Ele&oresfibi vendicat, re&eobiici 
poteft illi id , quod Leontius,cpifcopus in My fia ad 
lftrum,Imperatori Coftantio oppofuit, cum, quid 
in lynodo agi vcllet,poftularet: Mir or te> inquiens, 
turn ad alia brdinatnsfa } alia tamen aggredi. 
i Non obfcurum cft,quid Bcrnhardus ad Euge« 
nium Papam fcripferit : Habent, inquit, hac infirm* 
gptetrena indices^ reges , principes terra. Quidvos 
alienos fines itwaditis f Difce tibi Jarculo opuseffi , non 
fceptro>vt opus Prophet* facias* 

. Nonigiturverislaudibus, rpcoquidenviudi- 
cio,ponuficem ornant, quicunque politicam infti- 
tution&m^VIIviruminimperio eiattribuunt. Nec 
agnofcitpontiiex^uiApoftolicum modo fefe pro- 
fitetur >> laudcm a perfbna fua adeo alienam. Tan- 
turn , Cicerone audore, cuique tribuere debemus, 
quantum is,cui tribuimus, poffit agnofcere & fufti- 
ncre. Politica igitur cum fit hare inititutio^quonam 
modo earn pontifexfuftinebit? 

Hanc rationem,quia fimdam ends folidis niti- 
tur,contemnere, Bellarmine, non potes. Funda- 
menta autem quae fint , non ignoras. Primum eft 

Chriftipreceptum; Reges gentiumdominantun vos 

autem 



Di Taansxatione ImperiiR. 77 

*f m em non fic. Secundum Pauli eft ; tortus cjuisque in 
qua vocationevocatj&cfuit, inea maneat. Debet enim 
vtacUficiorumfundament^ma,licnegoriorum 
. caufi efle iuftae, fecudum ocatqrem A tticum. Hxc 
ratio equidem me inducit , vt credam pontificem 
nonefleau&oremcoftitutionis ele&orum Vllvi- 
rum inimperio,neque velle eum, vt fedt pontificia: 
.ilia a(Tcribatur;ne quid contra Dei verbum,ne quid 
contra decorum t vt Cicero vocat , in le admittcre 
videatur. Eius enim eftimperium ordinare.qui im- 
perii dominus eft. .. 

Ncc minus certc ha:cijiftitutio pon ti ficis ridi- 
cula eflet > quam ftiit donatio Nicepnori Imperato- 
ris Conftantinopolitani , qui Jielmgutum CaroU 
Magni legatu pefcrontatus eft de Saxonibus, quare 
cos Carolus tarn pQtcns nqndumdqmuilTeti iWi- 
for., inquiens , gentem tarn akieflam ah eo yincinon 
fojfe. Ego ft contra earn wnirem y aliter traflarem. Sed 
age, Ca/ar ego fumydtqi fwteflatem habeo efferendiho*- 
minem, & in fummo dignitatis gradu collocancji. Quo-: 
circaiibiSaxonesc&nQ terramque eorum omnem 3 ac vt 
SaxonUduxJiswid. Helmgutuscfomum retferfus 
narrauk Carolo remomnem , & donatumfibi eflc 
a Nicephoro Saxoniae ducatum dixit. Cardlus,^^r- 
ridiculum^wx^ 



78 Matthavs Dkisserts* 

f^i? a Niccphoro fubligaculum. Parum ccrte abeft, 
quin eodem modo principes Germanise etia com- 
mentum pontificisdeconftitutione feptemvirattfs 
ridcant, 6c illud vulgatum de tuo,Largitor puer^to- 
nuncient. 

v Rationibus exempla addam ex rerum veterum 
monumentis, qua: liquidb demonftrabunt, a prin- 
cipibus imperii, omnibus temporibusinde vfquea 
Carolo Magno, Imperatores eflele&os. Primum 
cnim in Chronico quodam Saxonico legitur , Ca- 
rolum Magnum quatuor Ele&ores inllituifle, tres 
fcilicet Archicpifcopos, Moguntinum, Colonien- 
(ero,Treuercfem; quartum vero, Maiqrem domus, 
fiueComitem fieri palatii ad Rhenum. Idqueob 
cam caufam fadfcum efle ait idem Chronic6nri#$- 
cauit prudentijlimus lmperator y tametfi hereditaria 
fuccefiio filtorum & poflerorum fuorum m imperio Ro- 
mano futura ejjet: tamen , fiplures ejfent,, qui jimulim- 
periumexpeterenty facile dtfiidiuqi magnum excitari 
fofle. Optimum igitur ejfe ratus efl,principum Elcclo* 
rumiudicio eleclionem committi. Quin in iureSaxo^ 
num fiduciario euam lex Caroline tranflationee- 
ledtionis Imperatoris ad (blosGermanos,reperitur. 





1 







f 



HIS 



►ogle 



Da Translations Imperii* R. 7* 

•tus eft: inertia: atque negligent feiptoriim tribui 
.poteft ; de qua negligcntia querela: funt no iniuftse 
plerorumq; eruditorum. 

De Arnulpho conftat, quod non tarn iure he- 
reditario , quam principum luffiagiis adimperium 
eueitus fit. Defilio vero 6c fuccefibre eius Ludoui- 
co, cum nihil mandatum fit Uteris , dubitari poteft, 
.vtruro iure hereditario tantum,an vero principum 
.aliqua ele&ione irpperium obcinueric Poft eius 
jBiortem quatuor ele&orcs conuenerunt,&ifl conr 
illium adbibitis Saxonibjus , peciuerun/c & vt fibia4 
obtinendum jmperium adiumemo effenfcQuibu* 
refpondemnt Saxones , per. fibi mirum video itos 
flbi folis eledtiorym Imperatoris vendicare. Eoque 
rem adduxerunt x y t duo principes e Saxbnibusele- 
ftioni adhiberentur.. Ynde aliquamo poft adda* 
mum Saxonicam & Brandeburgicam ele&pralis 
dignirasdeuenit. Hi;ergQ.it^tjSv^riarantMot^ 
in eleftione i ippejfaiss^Kiiadeiatainen C uryradum 
Fr^ncix ducem4e(ignaruat. Cunradum fecutus 
# Hsprkus 4 weeps,qui anno QbAfti 9 % Qlfsi&fr 
ri& infrequenticpftuentu printipu Francotti^,Tu4 
ringix, Saxortia^,Sueiii«,Bauari^5f alianjni' nation 
num f 1 mperatpr dde&us eft. ©tho,Henrici filias^ 
quamuis^^a^^ defig^tus eflerap##^& 



6o .M'ATTHiEVS DrESSERVS 

ab omnibus ordinibus imperii Francorum atque 
Saxonum Imperator eledtus eft. Hlkisbuius Otho 
1 1, anno Chrifti 5? 6 1. Wormacise , confenfii & fiif- 
fragatione regni proceram , totiusqae populi, Im- 
perator creatus eft. Similiter Otho 1 1 1, a prinripi- 
bus & epifcopis anno 5^84. Imperator ele£tus & co- 
ronatus eft. Hie cum filio herede deftitueretinyvF- 
deret^ Romanos & Italosomni ope &opere eniri, 
vt Imperium a Germanis ad fe , vel fi id minus po£ 
fent,ad aliam nationem transferrent,confilium cct- 
pit, vt,compreffis & pacaris ItalfSjfectindufn Caro- 
li Magni coriftitutionem , foli Germani imperium 
retinerent , & e fuis prinqpibus ius jtoteftatemqufc 
perpefuamdefignandi Imperatoi^mhaberet. An- 
te omnia igitur Romam profe&us turbas omne* 
fcdauit, mortup toahne Papa,Brunonem Ger- 
manum ,qui Gregoiiitf quihttis fuitdi&us, in fede 
po tificia collocauit. fflde cum \5x digreflus in Ger- 
maniam eflet , CfefeenriuscotifijlRomanus Gre- 
gorium pontificem fede mouit, & alium (iibftituir, 
tumvrbemetiampr^fidlisap commeatu aduerlus 
Impcxatoremmii|iiuitiGregiorius profugus ad Im- 
peratorem veility vim & contumelies Crefcentii 
conqufercm.Imp^ tan- 

tarn rereto, Romam redit , vrbem oifcumfide t, & 

paucis 



De Translations Imperii R- Sr 
paucis dieb us expugnat, Crefcentium capit, & poe- 
na, quam meatus erat,afficit, Gregorium veroin 
iede Papaii reponit.H$cperfidiacrebriq; turn ulcus, 
defe&iones , & rcbelliones Romanorum mouerut 
Imperatorem,vt quod ante (apieter cogitaratj turn 
perticiendum arbitraretur. Itaqueexclufis Italis,ad 
{bios Germanos poteftatem eligendi Imperatons 
tranftulit. Rationeshuius fadti fui compluresha- 
buit. prim urn, nealiisatquealiisinlocisdeinceps 
:Ca?farescrearentur : tumvtdiffenfioomnis^cjuse 
ante fipius inter Francos & Germanos extkerat, 
tolleretur : poftremo, ne Itali contra Grscos & Sa- 
racenos patrocinio deftituerentur. 

Etfi autem non defimt mihi teftimonia Ghro- 
nicorum Germanicoru, quae feptem Elcftores eos, 
sjuiadhucfimt, inftitutos ab Othonelll.dicant: 
Jiihil tamenin renonfatis explorata affirmareair- 
deo, fed paulatim & ipfe credo, dignitatem Ele&o- 
Talem ad VII viros , flue principes feptem, & ad cer- 
tas familias deuolutam efle. Scribit enim Cranzius 
'■cx his fatniliis feptem principes tledores , anna 
Chrifti nop, in conuentu Wutfcepurgenfi fuifle, 
Odoacrum Boiemia? regem , tres Archiepifcopos, 
Sigefridum Moguntinum,Dithericum Golonien- 
femJoannemTreuerenfem^HenriaimPalatinTini 

L 



St, M a t t H MVS Dresse RVS 

Rheni, Bernhardum Saxonix duccm, Albercum t 
Brandeburgicum. Suntqueexdem familixpoftea 
ctiaminaurea bulla CaroliQuartipofitx. Sed pa- 
rum refert , ante conuentum ilium hi feptem prin- 
cipcs Imperatorem elegerint, an turn dcmum mos 
iftc ceperit. Fieri enim pot uit,vtvniuerfi ordines ad 
cle&ionem conuenerin t , ficut hodie fit, & feptem 
tantum dcledi Imperatorem inde ab Othonevfq; 
1 1 1, defignarint. llludpotius fpe&andum,quod in 
^jujEftione eft, vtrum pontifex aliquis Ele&orum 
ordinem inftituerit,nec nef Ante Othonem profe- 
^9:o nulla fit in hiftoriis mentio pontificis in ele&io- 
ne Imperatorum , a Carolo Magno vfque.Othonc 
vero III. imperante 3 aliqui putant Gregorium V. 
feptemviratuminftituifle,quod tamen hiftoria? Ve- 
ritas minime concedit. Alii malunt referre hanc 
conftitutionem ad au&orem Gregorium decimu, 
qui anno Chrifti 117 1. pontificatum adeptuseft. 
Iam Gregorius V. merito excufatus habetur, vrpo- 
te qui pulfus fedepotificia ad Imperatorem Otho- 
nem confugit exul & cliens. Etfi autem ab eo refti- 
tutus priftinam dignitatem recuperauit: tamen in 
turbis Romanis vix ftetit. Etconfentaneum eft; fi 
non alia re,pudore tamen ilium prohibitum cfle,nc 
fe patrono fuo , & Imperatori anteponerer , hono- 

remque 



Db Translatione Imperii R.' t* 

remque illi debitum prarriperet , & Ele&orcs prin~ 
cipesordinaret. Et certe , fi amauit Grcgorius , vt 
cicbui t 3 Im peratorem , a quo tot beneficia accepe- 
rat; nihil ei in imperiali maieftate pranreptumafe 
voluit. b>i vcro odit, quodquidem Ditiimarusfcri- 
bit,ingratusquefuit , & nefaria in eum molitus eft; 
profedo lmperator paflus no eft ab illo quidquam 
in imperioordinariautconftitui. Quorum vrrum- 
vis Ci concefleris , non fa&am a Gregorio conftitu- 
tionem talemreperies. Sunt tamen 3 quifa£tam ab 

goriolcribunt. '.]]]> 
Quodautem in Sigeberti fupplemento legi- 
tur, mortuo Henrico Imperatore , annoChrifti 
1 1 1 j. Moguntia? conueniffe legatos Apoftolica: fe- 
dis,archicpifcopos > epifcopos a & optimates imperii, 
communiq; aflenfu elegifle Lotharium Saxoneuv 
nihil facit pro potifice > quafi eius partes aliquarfue- 
rint in eledione Imperatoris. Solent enimadelle. 
fcpiusin comitiis legati pontificiu verumnonvt 
eiedores/edvtfpeftatoresddquodOthoFrifinge- 
fys decl arat apertius > cum ait i TraBumqjje Lotha- 
rifm <td regnum fuh prafcntiafedis ^ppftolicalegatL 
De geftis vero Friderici Barbarolfe diferteidcm ait: 
s^wmm Mogunti* ^nhiefjifcofus punftis (rind- 

L z 



*4- Matthavs Dresseuvs 

fibus^ui aderantyperfuaJityVt Lothariumregem face- 
rent. 

- Nulla: igitur in Hoc a6tu partes pontificis f ue- 
re,nequevdint vlla^ftatus imperii permittit. Nihil 
neceflc eft plurium Imperatonim hiftoriapercur- 
rere,quippe qua: abunde dcclarat,a principibus im- 
perii ele&os efle Imperatores^uotcjuot Othonem 
III. fecutifiint, nonconfultopontifice. Quando- 
cunque autem pontifcx fuas partes interpofuit, & 
vel Imperatorem creari iuflit,vcl ipfemet, mifla co- 
tona, confirmauit , ab officio recellit, & imperium 
diflenfionibus,turbis & ncfariis bellis implicuit. - 
; ' Gregorio decimo multo minus aflcribi Ele&o- 
rum inlfttutio poteft. Ac mirorquidin mcntem 
Venerit his, quicomenti huius audfcores extiterunt. 
Gerte ad confirmandam rem tantam & rationibus 
grauioribus vri decet, & teffimoniis hiftoriaru non 
cbntemnendis. Pontificisiquidem elc&ionem in- 
ftituerepotuitNicolausfecundus^thabet c. inno- 
w/«f,(/(/?.2j.faIuotamendebitohonore & reueren- 
ria regis Henricr. fmperatoris verb ele&ionem noii 
potuit inftituere. Plus apud me valet affeueratio 
Cranzii,qui ait , anno Chrifti 1 1 o % principes Ele- 
&ores feptem in conuentu Wurcepurgico fiiifle, 
quam aliorum, qui anno Chrifti 1271. quo Grego- 

rius 



Ri TranVlAti6ne Imperii R. ^5 
Tius decimus Papa fa£his eft, ele&ores ordinatos e£ 
(ecomminifcuntur; Quo fane magismirari con- 
-uenit audaciam pontificum eoram^qunus^lecbo- 
nis Imperatorum,vel arro.garLmtfibi,vel eledosab 
imperii proceribus Imperatores ihdignis modis in- 
{edtati font & exagitartmt. Bonifacius V 1 i I. Al- 
beutum primum > cum Romam petitum coronam 
imperialem veniflTet ^fopcibiflimcTcpulit : £go,in- 
^uiznSiCrtprfem&fontifex ; nccnbjtpiemea auElor 
r it ate eleftio Irnperatoris rata efl. Pius 1 1 . Dicherico 
liepurgio Moguntina: (edis prarfuli archiepifcopa- 
tumabrogauit, eumquecxcommunicauit, quod 
p:dmittercn61ui(ftt 3 fe proiuri foo^qupdmore^rii 
lHttitdqueiiiaipnimhTO EletSfoi 
res conuocare.mficonfolto priusik iffentkntcpS- 
tihce. c - . ' ' 




ctiam dedirjifetfeftusflle Aqtiis^i-ainf coronaretur. 
Sed nihil ritts conants apud inui&os Germanise 
principesValuir. Fcrdinandus Impcrator legatiim 
foum Gutzmanmmi Romam nii£rat , vtd^fofce- 
pbimperiiadmiliiftrationccertibrem 
tificem,& fimuHndicaret,Velfc ipfomprimo quoq* 
tempore, fiferatoccafio, diademaimperialeab eo 

L } 



S£ Matthiys Dresservj- 

petere. Cui refpondit Pius V. neque Caroloimpe- 
rium tradere vlli licuiffe , nifi fedipontificix^ncquc 
Ferdinando fine eiufdem confenfu accipere. Mox 
.Cardinalibus fiiis , iurisque peritis partes refpodenj- 
di dedit de quseftionibus compluribus,quarum pri- 
ma fuit: An non legatus Ferdinandi explicare pon- 
tificidebeatcaufas tranflati a Caroload Ferdinan- 
dum imperii? Secunda, an legitima fit traditio im- 
perii fine confenfu Papa: 6c fedis Apoftolicae ? Terr, 
^ia, an non mala educatio filii ipfius regis Boiemir, 
qui ad manifeftam harrefin inclinet,item permifS© 
colloquii Wormacienfis abfq; confenfu Papa:, turn 
alianegle&a, qux in iureiurando de Ecplcii&Cfc 

*h?\icx defepfiorie > ^u^m^m^Qn^c^ 
prehenduritur, obftet, quo rnyy|simpcrialis digni- 
tatis capax fit Ferdinatidus ? Quarta > quid de prin r 
cipibus Ele&oribus facicndum,qui,ab Eoc}efijL Ro- 
mana defecerint? Longum effet rec^fer^yquid de 
fingulis qu^ftioriibms refpondcrint, Cardinales & 
iurisperiti> Sed hoc in pri^iis ^ttanimadiiertedum, 
quod exiftimarunt,omnia quaeFrancofurtiin ele- 
dione Ferdinandi a£ta effent, irrita efle r propterea 
quod fine AppftcJiae. fcdis audorkate fufcepta & 
gefta eflent,& quidem ab iis pcrfonis,qua: obnarre- 
tjcamptauitatemgratiam & facultatem eledora- 

fan 



Digitized by Google 



D e Than s l a t i o n e I m p e r j i R. : ly 
lcm omnem airiififlent. Rffliqua non libcc ahingc- 
re. Suhtenimindignapontifice Romano. Legacils 
inccrea Romsedetentus, audiri fe & dimittifere in* 
dies pofhilauit. Sed impctrarc nihil triummefium 
inreruallo potuit. Tandem refponfum eft, pontifi- 
ccm de re tota deliberationem grauiorem mfcipere 
vclle^ dimiflus legatus. 

Habes, Beilarmine, rcfutationem fcripti tui, 
neque acerbam neq; contumeliofam, fed placidam 
aclenem, adveritatemtamen, SccandoremGeir- 
manicum accommodatam. In qua in primis de- 
monftrafle mihi vidcor , pontificem non habuifle 
imperium occidentis,& iccirco neque donare, neq; 
- transferee ad vllum potuiffc. Fuit enim Gjcaxoxum 
lmperatorum viqueadtempusillud , quo Carolus 
Magnus primum bello, populique Romani fuffra- 
gatione, denique Imperatoris Conftantinopolita- 
niconj[enfu& aaditione Imperator occidentisia- 
&us eft. Tumtd etiam planum a me fadum eCe Vt- 
. bicror, iiutlttm ius poteftatemque ynquam h^buit 
fe poatificem creandi aut defignandi vllum Impe r 
racorem: quod neque fas hoc fit didu,neque hifto r 
riarum teftimoniis comprobari poflit. Tiandcnvf 
tionibus 6c e^mplifc fatis confirmatumefle cxifti- 



s • 

S3 Matthavs Dresser vs 

mo, ele&ores ncquaquam a pontificc inftitutos ef- 
fe a necp quidquam ab eo acccpifle , quod vel aucto- 
ritatem tanti muncris llabiliat , vel amplitudinem 
augcac : fi quid vero fibi ex feptcmvirat u dccerpere 
Papa velicaut arrogarc,contra ius fasq^ id fieri. 

De indufhia vero vitaui tarn exempjorum c;o- 
piam , quam orationis vbertatem. Qixid enim nc- 
celTe eft in fingulis partibus omnium hiftoricorum 
teftimonia proferre, cumvhumaut alteruexpro- 
batiflimis fatis effe poflirintelligenti ? Nec libuitin 
difputationem iurisjconfiiltorum veterum ingrcdi, 
Imperat6rne,an potifexfuperior fit : cum in medio 
fit praxeptum Chrifti , quo dominatum abrogat 
Apoftolis 6c Ecclefiafticis: turn in promcu etiamfit 
exempliim Chrifli &Petri; quorum vtcrque Impe- 
ratoris^di&o fe fubifccit. Ex quo Orofius ait: Chri- 
fius filius Dei.hdmo natus i Ktmmocenfmftttim ajjcri- 
ptHsefl^tcfue it a, Cafarem Gsduguftutn iominum orb'u 
terrArumfonauiti <&€[ui auflormfflinemfecerat, bo- 
Mihem fainter homne$>ddfcrM 

H^bc pm&fto eiitfmodilcmt, vtnullafophifti- 
^iabe£t£t:ati , quantum uis dratlies ingenii nemos 
trontendas , omi^mquefcribenAfacuKatemaclhi- 
fceas^poffiAt. ^ j . . 

Neque verodefuiffet Faculty vdiemeatiusin* 

uehcndi 



Digitized by GoogI 



De Translatione Imperii R. *9 
uehendi in commcnta de pontificum iure pote- 
fhteq; imperandi Ca^/aribus &principibus.Potui£ 
fern quoque eorundem pontincumconatusnefa- 

riosmulcoscommemorare, quibus & potentiam 
fuam iniuftam exaggerarc ftuduerunt, & imperii 
aucloritatelibertatemq;labefacT:are & imminuere. 
Scdcumpatcantea, inpromtuq; fint seque tibiae 
mihi, & Iabore&verborum mukitudincfuperfe- 
dendum efleiudicaui. 

Tu acriori & vchemcntiori quadam incica- 
tioneinflammatusmcdaciaftatim appellas omnia, 
qua: non fatis probabilia tibi efle videntur. fed me- 
mineris velim, tibi etiam excidifie multaintuo 
fcripto^use parum roboris ac firmamentihabeant. 
Eafimendaciaego appellem,an noniracundior& 
inciuilior multb , quam moderatio Philofbphica 
fuadet,tibi videar? Malui igitur falfa^quam menda- 
cia nominare ea, quae tu adgratiam potificis magis 
quam ad veritatem fcribis. Etfi enim in faMo men- 
dacium in eft, vt Cicero ait; no omnis tamen Iapfu^ 
ex falfa opinione & errore , mendacium dicenaum 
eft; alioqui quot Philofbphorum mendacia numc- 
rabimus? Sic in difputatione etiam fieri poteft, vt. 
aliquis per crrorem id tanquamverum defendat, 
quod falfum tamen efle deprehenditur. E t no turn 

M 



9o Matth^vs Dresservs 
eftilludCiccronis; Naturanos nofter deleSlat error* 
Quafanc equiorcs effcdcbemus aliorumcenfores, 
hccftatim mendatii appellareea, qux ad nocen- 
dum comparata non fiirit. Cuiufinodi tua effe ar- 
bitror, quxproftabiliendapontificis Romaniau- 
ftoritate, &potcftatefumma interrisaccumulas. 
Tametfi enim a Veritate procul abdint ; tamcnfi 
difputandi caufa , aut declamitandi abs te Icripta 
Tunc, Sallulhi verecundiamimitadam efleputabo, \ 
quideSifennafcribit, eum optimequidem &dili- 
gentiffimeperfecutum eflehiftoriam Syllar, fed pa- 
rum Kbero ore lociitu. Nec eft quod in contrariam. 
partem rapias hanc meam de modeltia in fcribedo ' 
admonitionem , quafi mendacii patronus fim, aut 
resfuisnominibus appellari nolim. Dehistantum 
loquor, tpx dubitationis aliquid habere pofTunt.' 
Dequibusqui icribicea, qux &rrationibus proba- 
bilibus,& teftimoniis non malis nituntur, <pi\oh%of, 
vcl opiniojks > forte iuftius , quam mendax voca- 
bitur. 

Mendacia equidem ego odi,veritatem autem 
ranquani matrem omnis boni ofculor Cui te quo- 
que non minus quam Mufis & Gratiis (acrificare^fi 
mccum difceptare vis,opto. Vera autem fcribere 
nonpoteris , nifi , excuflbpontificisiugo,libere in- 

• 1 genueque 



De Translatione Imperii RJ 9* 

.genueque id quod res eft pfofitearis. Et vero quid 
eft , quod potificis caufafalfiim teftimonium dicas* 
Quod quantum fit peccatum,extcipfonofti. ' ' ' 
Quod fi magis te delc&atNeoptolemiinge- 
nium apertum,quam Vlyflea ars ad fallcdum com- 
parata; non commutes, vteloquentiaadfalutem 
hominibus data vel ad excufandum, vel ad tuedum 
pontificias fraudes impias abufas efle videaris. Pro- . 
fe&o qux pro pontifice tu fcribis , pontificio ftilo, 
non tuo (cribis : quemadmodum Demades , cum 
decretum alienum a patriae libertat£ fecilset , no fe, 
fed haftam Alexandri id fecifie dixit. 

Quid turpius.quid fcedius 3 quam dicerc? mihi 
wro facet cjuiccjuidfacit Tapa. Vel cum rcgiis iudi- 
cibus apud Hero.cjptum profiteri > 'nullamje inuenirc 
legem , qua fimtjratremducerefororem : quandamta- 
- men inuenire legem , qua liceatregi facer e quicquidli- 
beat. Quantohoneftius eft id , quod vir fortis ait 
apudHomerum? fe magis quam portas inferorum 0- 
diffeeum, quialiud ore promt urn habeat > graliudpe- 
clore claujum teneat. Odiofa eft omnino 3 & inuifa 
Deo ac hominibus fbphiftica, qurefucata (pecie, &c 
neicio quo fimulationis artificio faha pro veris ven- 
ditat. Qua qui vtuntur, quid aliud, quamfalfum 
teftimonium dicunt ? Quamobremde pontifice 

M x 



oi Matt. Dress. De Transl. Imp. R. 

Romano fcribere fi vis, vera fcribito, hoc eft , verbo 
Dei fanfto c6fentanea , & cum re ipfa congruenria. 
Sienim ea tribuispontifici, aux verbum Dei, & 
profeffio optimis nominibus denegant: an non gc- 
nosorationisimpium, turn illiberaleeriamin Ecr 
clefiam & Rempubl.inducis ? A quoquidemvitio 
tantum te abefle cupio, vt optcm te quod ani- 
mo fends , id cum omnibus bonis 
vultupromtum habere, 
& lingua. 



F i 



N I S. 



