Sexti Volu minis Pars I I. 

AR IS TOTE LI S 

LIBRI RELIQVI,. . 

ad Animalium cognitionem attinentes, 
qui vulgo Parua Naturalia 
nuncupantur. 

C V M 

AVERROIS IN EOSDEM 

PARAPHRASIBVS 

• - ' * 

Quorum titulos y mmerum f Ac ardmcm 
herfa pdgmd narrate 



VENETIIS A P V D IVNCTAS. 
M. D. L X I I. 


\ 


Digitized by Google 


tU SEXTI VOLVMINIS PARTE SECVNDA 

H AE C HABENTVR, 

* • » 

DeSenfu, & Senfilibus: 

DeMcmoria,& lleminilcentia. 

D t Somno & V igilia. 

DeSomntjs. ‘ ' ; V 

De Diuinatione per fomnum. 

De AnimaliumMotu. 

De Genera.animaliu hbri Qui n quc,Gaxa 1 nterprete. 
I^l.ongitudine&Breuitatevitaf^' - ^ , -.v 

De Iuuetute & Sened. V ita & Morte & Relpiratione. 
De Sanitate, & mor bo libri initium. 

Omnes qurtfem cbligentisfime caftigati , ac in Summas 
nonnulli, omaes vero in Capiraaiuifi . 
Paraphrafisin librum deSen{u,&Senfilibus. 

In librum de Memoria,&Rerninifcemia. 

In librum deSomno,& Vigilia,deSomnijs, deDiuina 
tione per fomnum. 

In libros Qutnque de Gcner.animalium, luisquibufq; 

in locis collocata,Mantinointcrprete. 

In librum de Longitudine,& Brcuitate vitc- 
Omnia ex optimiscxeplaribus, vt& alia eiusopera, ca- 
ftigata,acad maximum candoremrcda&a. 
Summarumitem ,&Capitum Index. 

' .V !. T w V. I <1 7 A . . 1 \ A V 

T f * •“ * 


Digitized by Google 



Volumcn cfe Animal. 



INDEX ' C A P I T V M, 
qu$ in lib.Paroorum Natura- 
lium contmentur. 

Capita libri de Scnfu , St 
Scnfilibus. 

V<e fortes town* eortiu- 
nes drattttfdt quibtts no 
turdis habet cofy derate, 
Qroq, mcdo fntgiilijen- 
fui anvndilnts infmt . 
C,af. t. f°. 4-B 

E cjinjbriji tx qua confirm materia opi- 

mcnei, turn diorunt , tarn vrro propria: 

{pm qua etiam corpora partt ipjh fui t 
ienflituta. Cxi. 4 -K 

Dt colons effentut, colorum generation^ , 
atq; mifitont. C a . ) . 

Df Capons effimia, faporum general ione, 
mifiione, acjpeacbus. Antiquorumq-, in 
ertpatio de finfibilibus. Ca.4. 7. D 

D< odorit ejjentia.ae eius Jpectebus , cr a 
quibm.cr quo mo do pereipiatur. Qdq} 
ammalia odore mi nimt nHiriantur,Ccn- 
tranonnnllos hythagertcot.Ca. 5 . 8 .G 
D ifficdtansfiltrtio.an quditatesfinfibi- 
les in infinitum diuidontmr.lLt quart fin 
’ fibihum fruit* font (ftcies . C a. 6. 1 0 . E 
VtruCenftb'.hn oiaprms mtdCu, qudsefus 
' official, an id: qua fimal: et quo code r*s 
a pluribusfimiripofin.Ca.7- tO.L 
Dtfficultatis examimil to, anebungat duo 
ftmul fintire in code, if mdimfimti tepo- 
re,c sr quo.Et quod oefinfibUe magwtu 
do eft, non indmifibile.CaJi. 1 1 . F 
Captta libri «c Memoria& 
Rctninifccntia . 

Q VanmirerutuCu nmnoria, preur 
iui itnima,pariis. C«i, 1 . 1 7 . H 

' Dubitalionilfilutio,quoreiab 
• fint is fiat manor ta. Qui imtmvres ee di 
eMur,aapftus memorise defio.e.x. I 8 .E 
Quid fit ipjumrtmimfci, nec tjft manor. i 
n,aut denouoaddifcere. Qjsomodoq’, u 


in quibus fiat rebus. Ca.f. 19.X 

Dijfcrrc & alia de caufa ipfim memora- 
ri abipjbremimjo. Kemimfientiamquf 
pajiionem ee cor pore, tm. hem qm magi*, 
mimuuememmriay deant. Ca.^.xo. C 
Capita libri dcSomno,StVjgi!ia. - 

Q V afint de Somno.iy V igihaconjfi 
derandu. Q mbits an im ant dm 1 in 
'/ml: emus partu anima fint pafiie- 
ttes : quidq j Jit diqua ex partt fommu • 
Cap.l. XJ.H 

Cuius finfiit paifw fit sonus ipfi.c.x.xspl 
V ropier quid mefi euumdibus fenmus,<y * 
in qua parte fiat corporis, par iter (y ft- 
giiia.Cap,), • XJ.C 

Qutbm fafhs.cy xmdc man eutniant fom 
nus,ac yigiba in ipfis ammdibus. Com-' 
plttaqi ipjuu Jommtraditur defirutio . 
Cap +. xj.lC 

Did'itaiioms fohtiio.quo pattofotr.ntu in 
frigidatio fit, cum cmf* mult* tu pro da 
centes Jim cabda.Cap.}. x6. [ 

Ucexpcrgifientia.CuP.6 , 17.8 

Capita libri cfc Sornnijj. * 

S Omnium non tjfi Jbttitntit fimpUd- 
ter.nce cptn.tntis.tttc intelligent, fid 
fintttntn vt maginantis. Cap. 1 .X7.D’ 
Vasfionirqu* fit a fmfibil bus m ip fit Jin 
forqt, end m iwjmnbns diqtm mo imr 
man ere. Stfapa end. ipjh age re quippUf. 
til i ifentiendo ftpe dcceptiorn’S cominge 
re.Cap.x. xS.A 

tAotuuqm fiunta finfibihbns,non tamtih 
mcdo my igilia. fid et in Jbmrro app are- 
re : mdt*ru*nq\ return, qua circa fom- 
mu acadur.r iditur cetufa. Ca. J . X f .ft 

CaptahbrideDiuiruirione ’ 
per lomoam. 

S O mniorum Dmmationis ranftmju- 
oi.tm tffi. S omnia ye rj alias caitfiu, 
alia Ji^uudiaeJJe accidentia, c. t . 3 0.9 
Som.ua non a hoofed aliunde mituCttr 
diqua eueman Jonmia.diqua yerc mi - 
turn . Cur etiam dtqui fint refit fom* 
A if mantes. 


Digitized by Google 



: Index in 


mantes, & ejui.lt qui Deri fine fomnto- 
fum inlerpretes.Cap. t. JI.B 

Capita libri dc Animalium Motu 

D E animalium Mot us cauja agenda 
ejje. Ue quod omne mouens ahem 
tnnifummoueat. Cap.s. 38.B 

hubitatio.cm nam cccls motor inmtatur , 
tie ipfum me neat. Df A tlante dicta fdm 
lofa ejji. Dssbiu thorn, fi darclur potetia 
tnoutns terra quicte major , c alum quo 
paflorio dijfulueretur. Cap. 1. ) S.M 

Qua first to, in quorum motu mot ore ah- 
em rti innit i net ejfe fit, qua yero non, c T 
aoiirmua,w inanimata. Etinalsis et mo 
tibus it to colt quid dicendh. Co. J . J 9 . 1 
Q uo patio aial per intrinfica prinapta,et 
principals caufiu moueatur.C.q.. 40 . 1 
Df caufii mot us iuanimali mfirumenta- 
erijs.Cap . f. 41.! 

Q«o paflo fiat mottos in animah : et quod 
fitprae fuum membrum , per quod mo- 
imagatur.Cap.6. . 41.K 

C omparaho atumahs 1 /hi ipfitts mohbsu 
ad ciustatem retit leoibstt inlhtutam.Ca 
putq. 41.1 

Df mottbus quanndam partisan in ipfo 
animah. turn inuoluntarijs,tum non >0- 
luntar'us.Qap. 8. 41. L 

Capita Prim i libri deGeneratio- 
ne Animalium. 

"X T Niuerjalts generations* partiho.Ca 
.V psst.x. fo.qj. H 

Vrincipium generations tjfi mare, cr fee 
minam.Cap.x. ... 45.D 

Genitalia membra non eadem omnibus ee 
animal ibsu. Cap. 3 , 45. L 

Qua ob com fans natura tefiiculos antma- 
hbus indtdst.qua it idem animaha a tins 
; C qua tar dsns coeant.ejr quod tour us, 
■ turn fi.uim it eaflratione ii>qjjet,impleue 
rit.Ca.q. 46 .D 

ammalia membrum ad coitum act* 


modatu obtineant, ty qua no. e. 5 4<.I 
Quam ob cast fan nonnulla animaha me- 
brogenitali careant.Ca. 6. 4 A . M 

Quomodofirpentes coeant. C4.7. 47. D 
Df fitu yterorum , aut Duluarum in qus- 
busq;animantibus.Cap.%. 48. E 

Df generations viuiparoru, O' tins inter 
cos differentia. C4.9. 48 . 1 

Degenerations cartilagineorum, eyyipe 
ra.Ca.to. 48.K 

Degenerations molhum ammantium Cm 
put. II. 48.L 

Quam ob cans \teros intus animaha h.t- 
beant , teftes ycre aha inttts,alia extra. 
Cap.il. 49.G 

M catus excremeti fieri, O' Inimidi in om 
nibus aiwnahbm ee diuerfos.c. 1 3 . 49. L 
Cruslacea.mollia.tefiaica, c 7 infitlaani 
maha, turn inter fi, turn cum fioigutneu 
in generations diflerre.Ca. 1 4. JO.F 
Df coins O’ general, one molhum anima- 
lium.Ca. 1 3. 50. H 

Deeoitu O' generations infeclorum. Cat. 

16. 51.A 

Qua animaha femen emit font, qua non : 
O' quorunda opinio, qui femen ex yna- 
quaque corporis parte prouemre affir- 
mant. Ca. 1 7. 5 x.F 

I mprobatio intoi.qus Stunt farm ex om 
nibus corporis parttbsupuemre, jimeniff 
ejfetxcrementum.Ca. 18. j x. D 

lAenfirua ejfe excrement, omniafifangui 
neaipfacmittcrt.Ca.iq. ) 8.D 

Cotra tos.quitredunt faeminat.yt marct 
femen genitals emitters, mrgumsto.qued 
pari fere yoluptateafficiani.c.xo. 5 9. E 
Capita Sccundi libri dc Genera* 
done Animalium. 

Q V id fit caufii yt principium genera 
iso ms cuius fi mourns pnmum,<y 
procr cans. Ca. 1 . 67. B 

Defiminis natura, O' quidfit,Cr ob qui 
caufiun non congtlnfiit. Ca. 1. 7 1. L 

V tnsm in Ins animakbui, qua femen in fee 


mvumt 


Digitized by Googl 



Vol timer) dc Animal. 

mind** mittmtjnfit aliqua confUtuendi mantiu, quemcdoq-, honull.t pLmtarum 

tones plus pars. Ca. j . 74.B generation! conttgua fint , deq ; ttfiator* 

< 2 jtd namfintgenerutianii c.tufc , tt quit- mcrememo.Cd.il. 104.I 

ddmodum partes quacpconflituanturin Capita Quart! Iibri dc Gencrationc 
dntmahbus.Ca.4. 77. D Animalium . • - 

Qucmodo foetus in ytero animantium <1 u A Naxagoram. Democritu, V.mptio 

geantur. Df eoitu diucrfiru animalium. aV clem,tzr normuBos atksnon rtffe 
Dt caufis Thrilitatts : cr defircundita- de marts csr formina genrratione fenfiffe: 

te yitiusqJixus.Cd. t . 87 . 1 alias autem bunts ret afiignandas e(fe 

Contra V-mpedoelts cr Democriti fnurm, caufiu.Cap.l. ItO.B 

tfui non rtflt finfcrut.quam ob cam mu htdicia,quibiu marls a fcemina generatio 
It fint flertles: alia autem er toes (ypro ntgencratioiifiematur.Ca. 1. 1 1 1, G 

priarcddunturcaufie.Cd. 6 . 88. K Caa, ob quss nati yelparenttbus,yel alijt 
Capita Terrij Iibri dc Gcnerationc fint out [miles, out dfiimiles.c.t 115. L 
Animalium. Qua* ob outfits monfiruofit animalia gt- 

D E generations animantium fitngui- t*rentnr:cr quart alijs ynifcr.ulijspaH 

neorum, cr ouiparorum:dtq; cuu eiftr.alijs multiplex fit part*. C.4.116.K. 

finbuentanets, ctterorum ouorum na~ Q uamobrem animalium alia fuperfettet, 
tier a , <y qua ob caufitm alia ynicolora alia non: et q fuprrfoetant interdu foetus 

funt,aliabicolora.Ca.l. 91. M tnutri.it, tmerdii non: o-atialibidmofa 

Df ortutorum, qua perfects oust fora* gt into genere fint, alia non Ca. 5.12.3.G 

tterantur.tsm auium.tum quadruptdu, Quart y'tuiparorum alia perfcflu , olid t- 
ouucruflainteflumparietiu.c.1. 9 J.F perfeflh animal pariunt. Ca.6. 1 14. F 
Df its aiurrumt bus, qua perftfhm ouum Quam ob cam mold inyteris muhcru gt- 
intrafie pariunt, foras out tin animal. nerttur.etquare potius imuluribus, qua 

Quamj; cbcampifcium ouamolha,fint in cetera animahbus. Ca. 7 . HJ.A 

contra quam auium.Ca. 3 . 97.L Qua animalia lac habtant,U’ qua ob cast 

Quam ob caufitm pifiiu oua foras fitfii- firm a natura datum fitt.Ca.%. 1 1 6 . L 
plant increment urn. C4.4. 98. F Quam ob caufitm partus animalibushrCA 

"Dtortu carttlagmeorumpificimn .eosqt, put rtrfis fiat. Cd.9. " litf.E 

qui pifices ontr.es ej]i firmtnas putant rio Df tempore ferenji »lm, et quart non ot 
rtfltfentirt.Ca.}. 98.K dial pofiiteffe diuturnisst.c.lo.lxS.U 

Contra eos, qui ceruos, (pibin ore coke. Capita Quinri Iibri dc Gcncratione 
mufitlam ore parere, hyertam duplex gt- Animalium . 

nitale habere, trochrm yero fie ipfism ini T-v E aifcchombns, quibsts animolmm 
re epinati fimt. Ca. $ . 99.I 1 / partes inter fie diftertmt, azendteh* 

Quart eartilaginei pifies marts feme jpar tffe.Viefimno, O” Vigtita in primage- , 

gere non yijuntur, ntc fotmtna fists con- iterations . Item de difcrmtnt oculorum 

crptus.Cd.7 . ICO.B inatnmant'.bus.Qa.l. 119. L 

Df part u mollium animantium , Csr ortu Df auditu, c~ olfaflu , totutrtj; rations , 
locufi.trum.Ca.t. 100.H Ca.l. m?.L 

Df rrtplici infifhrughaiiot.c. 9 . 1 0 1 .D Df pdorum in animantibus yarietasibus, 
Vfgenerat.ctcrtuapnrn.Ca.lo.lO}.h Cf qua ftce pdcrumfint.Ca.j. I 34-L 
Vtgeneratitne , & ortu ttfiatorumani- Qua ob coni btUs cane font. C. 4. 1 ) 8. B 

a *a 


Digitized by Google 



Index in 


, Q«4>n al eamfizm nomsuUa anusudia pi- 
, hs out ijs, qsso pilorum vice fungantur, 
immmentur.Ca.^. 138.! 

Decclonbus ammantium.Ca.6. 139. B 
Df voce animantium, Cr tins mutation. 

. C^.7. ^ I40.L 

Queu e dentes a natures confiituti fint , ey 
cur arum dee dant, denucf nqficantur , 

parrimuutemnea.Ca.8- I41.M 

. Capita Libride longitudinc & 
Brcuitace vita: . 

V. cjuo agendum fie. Item emimaliu , 
.dta tonga, alia bretiH efj'e vet a. 

< Cap, I. 144. H 

Qua rerum facile, diffiadterue fint corns 
pillules. Dubltatiamsq ; felutia, que pa- 
tio ignis corrumpitur, cum ibi contract is 
. ode fit non videatnr. Cj. 1. I45. A 

Ron ex multisets* viden pojjent.afjumc 
. decs effee cats fat longitude ms, cr breuitar 
Us vita, fid ex edits, qu.u verat efj'e cast 
fat confijttquoq-, exathfeime dcclaran- 
■ ■ tur.inanimaltbiss.fe. Cap.}. 14J.I 

Qua fint caufa longitudmts, <y brtusta- 
usvitainipfis plant is. Ca.4. I46.G 

Capita libri dc I u uen tu tc,& Scne&u 
ic, Vita Sc Morte,& Refpuationc. 

V I uentmrn omnium vnam, eandemq; 

manor 0 effet partem, qua viuut, ip 
fo vero effee plurts,c y diuerfeat : eamqfen 
, medio ejfee.Cap. I . fo. 149.B 

jCorinanimahbusprimo fieri, principiuq; 
effee feenfiuu.e,nutritiua,augmentatifsaq • 
virtutiiyac in to ipfeorum vttam confer ua 
.rLCap.i. 150.C 

Igncm d duabtts corrttmpi coups, natura- 
lemq ; etiam calorem: <y ideo calortm re 
frigeratione quadum conjeruars. C«.J. 

• IJO.I. 


V ctrrum dt refptraiione opuuones exitmt- 
nandat effe. Kefpirationis out cm variet a 
tern pulmonis tnjiqus differentiae . Ca- 
put. 4. IJI.G 

hi qstadam re damnato Dr mtcrito. Ana- 
xagora ac Diogeuis de pifeium refpira- 
ttoiu confntatur cpinsones. C. J. 1 5 t.K 
Democrat de refpiratiene opinio, ac ipfiut 
impugnatio. Cap. 6. I j i.G 

Ylotoms de rcfpiralione detretum.et ipfiut 
improbatio.Cap.7. I 5 3, A 

Sxejpiraticncm non alsmenti caufa fieri ci 
tra nonnullos. Cap. 8. j j j ,£ 

Em e do elude refpi rat tone fententia,et ip- 
fius redargurio. Cap. 9. 1 5 3 . G 

Cunchs ammabbus refrigerationem ne- 
ceffearutm effee adeorumfaluiem. Caput 
1°. 154.D 

Quo in loco, crper quae via* refrigera- 
tions dsner forum geuerum animahbus 
fiat.Cap.il. 154.H 

Quo patio aquatilia quadam animalia 
pulmonem Isibentia rtferigerentur, zr ci 
bumcapiant.Cap. 1 1. 1 j j.j. 

Quo patio fiat referigeratio in animahbus 
C" rtfpirantibus , iy non rejpiranidms , 
lncrepatio Empedocles de caufa duserjd - 
rumhabitationum ipfeorum animalisms. 
Df fitu cordis in ipfis animahbus . Ca- 
put. l J. 156.D 

Df caufis vita ac mortis, earumq; definitia 
ncs iuuentutis item,Jinetlutis,asq; vigo — 
ris.Cap.14, IJ7-H 

Defalt u,pulfis,ac refpiratione.cordi acci- 
duuibus.Cap.l J. l$8.P 

I K ilium hbrs dc Sanitate, ey Worb* . 

IJ9-D 


FINIS. 



Digitized by Google 



/. / 

A R I S T O T E L iV 

D E SENS V, 

ET SENSILIBVS, 

• • k . . < * # . . . . 

Cum Auerrois Cordubenfis J f 

Paraphrafi . 


€$jut paries arum e communes ilcanlttr , it quilus "Natieralis habet confyiercart ; 
Quo j; me Jo finguli JenJuimimoLlmS infmt. Cap. X. 


Voniam autc 
de anima fm 
Icipfam deter 
minatum eft 
pri*,&devir 
tutum qualb 
bet fm parte 
ipfius,confequens eft facereco- 
fydcrationem deanimalibus,et 
i' Vitim habcmibus oibus,qux 
funt proprix»& qug coes opera 
tioneseorum.Qux igiturdida 
funtdealafubtjdantur, derelb 
quisaut dicamus, &primude 
t C primis. V identur aut * maxima 

• m * xio ' c fiCcomunia, &C propria anima/ 
lium comunia die Si corporis 
&animx,pura fenfuSj&memo 
iia,&ira,& defyderiu,&omo 
appeti tus : 6i ad hxc voluptas , 
Adolor.etenim hxc fere infunt 
omnibus animalib 9 . Ad hgcaun 
, te,hgcquide omnium funt vita 

a participantium coia , hxc vero 

ammalium quibufda, Exiftunt 
autc horum maximc quatuoi 
coniugia numaoiola, velutvb 


gilia&fomnus, &iuucntus& E 
fenedus, &i expi ratio SC rcfpira 
vita ddmors.Dequibug 
confyderadu eft , quid eft vniv 
quodqj corum, QC quascaux 

fasaccidunt. NaturaJis a u tern NSliilde 
eft&defanitate, &infirmitatc 
pnma cognolcerc principia.nec Mtf pr ta 
.n.fanuatem , nec infirmitatcra cognofce 
poft fieri caren tibus vita; Qua/ j^ rma ‘ 
re fere Naturalium plurimi , &L 
Medicorum, qui magisPhilofo 
phice artem profequunt,illiq< 
dem finiunt ad ea, q dc Medici/' 
na,hi vero ex rjs, q de natura, in F 
cipiunt q deMedicina.Qdaute 
ola dida coia line aig et corpori, 
n5immamfeftueft,Oia.n.hxc 
qdccufenfu acrid unt,hgc vero 
g fenfum.Qufdaaut,hgc quide 
pasfiones huiusexiftut, hgc ve> 
ro habit 5 , hgc aut cuftodig 5dc$ 
fer uacioes , hgc vero corruption 
nes et pri uationes.Senfus afn,q> 
g corpus fit alx , manifeftu 6c g 
ioiic,ctabfcp ronc.Sed defenfu, 

6C ip Co fen tire tjd ik,& c|re acci 
A iii; ddu 



Digitized by Google 



Deft 
lu seal 


DeScnfu, 

€ ditaTalibuahfcpasfio,diftu eft nura Vero vnuqcf<p*nota tft. K 
priusin t)s qde Anima. Aialib 9 Quare a natiuitate prkiatorum **** ' 
aut.quaafaleft vnuqdcp, necef vtroqj fenfu prudenriores funt 
feeftineffefenfunKphoc.n.de- cfcimutis6<:furdi&.Dcvirtutc 
terminamus afal efle,et no afal. itaq? , quam habct fcnfuu vnui> di ‘ &r 
mm- Propricaucfm vnuqtfqj ta<ft» } quifcpdiflum eftprius. 

c&f. & guft us infequit ofa afalia ne- Defenfir^x^aconpmmatcria.cpi- 
ccflano,ta<ftusquide,p~' ,; ' ns *■ T 


UOICi. 


Epdnfta 

cam ! *)s, q de Anima: guftus vc 
roppalimentu.iucundum.n.di 
fccrnit ipe et moleftu circa efca, 
ita vt hoc quid? fugiar, illud at 
^ j profequat.6dofno faporcft*gu 
mi*, ftatiuj partis paffio.Senfus aut, 

H quipexteriora,gradientibusip 
fora inftmt.queadmodu odora 
tliSjaudituSjVifus of bus quid? 
habctibus caufa falutis mfunt , 
Vt prarfenticntia profequantur 
alimentu, mala aut &C corrupti- 
ua fugiant ♦ Habcntibus autc &C 
prudentia } eius, q3 boni gratia . 
snultas «ti. annun tian t d?ias , ex 
quibus cotemplabiliu aducnit 
prudential agibiliurtj. Horu 
autc ipforu ad nccdTaria quid? 
vi tx melior ? vifus dC f m fe , ad 
intdlecftu autfmaccidensaudi 
I tus. Multas. n.drias 6c omnimo 
lo* das vifus annuntiat potcria , qa 

wioMel ofacorporacoloreparticipant: 
ita vt 6d coia m axle p h unc fen- 
*tiant.Dico aut c6ia,figur5, ma- 
gnitude?, motu, quiet?, nume- 
ru. Auditusautfonitmdrias, 
paucisafit &i eas,q vocis.Sccun 
‘du veroaccides ad prudetiaau 
ditus plurimaconfert parte, fer 
ino.n.audibilis exiftens ca eft: di 
fciplinf, non f m fe , fed f m acci- 
dens.ex noibus.ii.c6ftat.uomi- 


I 


lo pK' 
mini. 


nionts turn alter um, turn i>m> pro- 
pria: et in qua etiatn corporis 
parte ipf.ifint conftilm 
to. Cap. l. 

N quibus autc rati funtffyi 
corporis fenfori)s,aliqui qui 
dequxrittfm clementa cor- 
pora : non potentesautad qua- 
tuor quinepexiftentes conduce 
re,hflttantdequinto. Faciune ^is 
autoesvifum ignis, quia pasfio ponen: 
niscuiufdam ignorant cam . cu !E ni ' 
.n.conftringii^et meuet oculus, 
vr ignis lucere.Hoc aut in tenc- 
bris natu eft accidere, aut palpe 
brisfupuelatis.fit.n,& tunc in 
tenebri s.Habet au tc dubi ta tio- Im P r0 ’ s 
n?hoc6£alia.Si.n.n6eftlater? ua 
fentiente , Gi videntem vifibilfc 
fjdda , necefle cri t fe videre ocu- 
lum.quare ergoquiefcenteillo, , 
hocn6acciditt'Caufaauthui , } M 
6C dubitationis , 6C putadt ign? 
vifum efle,hincfumcda.Lacuta 
.n.intenebrisnatafunt fulgere', 
no tn lucem facere. oculi auterrt 
vocatum nigrum , 6i media lj- 
ue apparet . Apparet autc hoc! Pro F tf 
cum mouecur oculus. quia acci 
dit quafi duo fieri vnti hocatit duo *[ 
ederitas facit motus , ita vc vi- 
deaturaliud efi*e videos &C vi-> 
ium.Quareetiam non fit, nifi ce 
leri ter.ct f tenebri s hoc accidaf, 

l^ae 


l tot VU- 


Digitized by Google 



EtSenhlibus 5 


A Jaeae.n.in tenebris narii eft ful- 
gcre,quemadmodu quorfidam 
pifcium capita, 6C fepia a tram e 
tum.& lcnte cum mouct ocul 9 , 
accidit vtvideatur fimul duo 8C 
vnum efl*e vidensfld vifum.lllo 
autmoipfefeipfum videtocu. 
VtTuvifio lus,qucadxnodu <3Cin refracftio* 
fa: extra ne.Qm,fi ignis ecr,vt dicit Env 
lu:t4du * pedodca, &. in Timjo fcriptum 
cft,& accidcrct viderc cxcuntc, 
riatop^o quemadmodumex laternajur 
mine , quart non &C in tenebris 
B videretvrilp vifus:' Dicereaut 
q> cxtinguatur in tenebris egre^ 
d iens,ficutTim:eus dicit, vanS 
el t omo. Quar.n.extincftio lumi 
niseftj'cxtinguitur.n.authumi 
do,aut frigido calidum,8£ ficcu 
qualiseffe videtur,qui incarbo 
nibus ignis , &C flam ma . quoru 
neutrtim inlumineapparetexi 
ftens.Si igiturineftquidem,fcd 
PB d ebi li rate latct nos , oporto 
batper die &C aquaexcingui iu* 
me,&inglaciemaxime fieri te 
nr bras,riama.n.& ignita corpo 
C rapatiuntur hoc. Niicaut nihil 
-ojp. pp6 ta j c accidinEmpedo.aut vr exi 
ftimare,aliqn quidc exeuntelu 
mine,ficutdicftum eftpriusvi- 
dere.aitenim. 

Vt, qn quis .pgreflum meditas 
prxparet Iucernam, 
Hyemalem per noeftem ignislu 
menardentis, 

Adaptans oium ventorumpro 
hibitriceslaternas: 

Hf vetorutn quidem fpiritum 
difpergunt flantium. 

Lumen autem extra difliiiens, 


quanrilmagis expan Aim fuerit O 
Illuflratpauimcntum indomL 
tisradqs. 

Sicquodinmembranis coercu 
turn antiquum lumen 
Subtilibusvelami nibus difllnt 
diturper circulat e pupillam, * 

H* autc aqux quidem profun- 
dum rcpcllunt circumfluetis, 
*LumenautextradilTilit,quan *igal» 
turn magis expanfum fuerit* 

Aliqn quidem fic videreair,aK 
qn aiit defluxtbusqs,qui ab qs, 
quae videntur. Democritus aut 
cpquideaquamefle dicit, bene ® 
dicit:q> autputat ipfum vidcre 
efle ipfam imaginem,non bene* 
Hoc.n.accidic,qmoculus lacuis 
eft.& eft, no illo,fed in vidente* 
paffio.n.rcfra<fho eft . Sedolno 
de apparetibus,& de refraefttoe 
nondumipflmanifeflum erat, 
vt vr.Incogruum aflt 8C no fuc 
currifle ipfi vedubi caret, quare 
folus ocul 9 videc,nullu aut alio*': 
rum, in quibus apparent fimii* Qtfoa^a 
lachra.Quod igitvifus eft aquf m ocuta 
Veruquidem,nontn accidit ip^ ^" cn,r * 
fum videre, f m q> aqua eft , fed * 
fm q> perfpicuum.quod QC aeri 
coe eft . Sed magis feruabilis eft 
aqua acre, & magis fufeeptibi*' 
lis, quare pupiila 6i ocul 9 aq ux 
funr.Ethoccftin ipfis operib* 
manifeftfi.vr.n. aqua quodde* 
fluitjCum corrumpumur oculn 
&C inolnonouiter lormaciscla> 
ritate exccdens,6e fplendorc.Ec 
album oculi in fangume pracd i» 
tis pingue,& crafl’um* quod 
propter hoc eft, vt permanea* 

hurai* 


by Google 



DcScnfu 


humidumineoncretile.Etideo 
corporis minime eft rigensocu 
Jus.nullus. n.vnqi, quod intra 
palpebraseft,riguit. Animaliu 
vcro exanguiu dune pellis funt 
oculi.dc hoc facie protetftione. 
Irra c ionabile vcro olno eft, ex^ 
<untequodam,vifum videre,et 
aut extedi vfcp ad aftra,auc qua 
datenus prodeuntem coniungi, 
ficutquida dicut.Ifto.n.melius 
eft in principio coiungi oculi . 
Se d 3C hoc ftult um. cjd.n.eft c6 
iungi lumelumini,vcl quo hoc 
pofieeflef’non.n.quodlibetcon 
** iungiturcuihbet.Etinteriuscx 
teriori ,quomodot'membrana 
•nan ter eft. Quod igitur fine lu 
mine impoft eft videre dictum 
eft in alfis.Sedfiue lumen, flue 
aer eft, quod eft inter revifam 
6d oculu,roorus,qui peripfum, 
lacit videre. EtrationabiiV,qd' 
an ten u s aq u® eft. aq ua .n . per- 
fpicuaeft. Videturautem ficut 
czterius nonfinclumine,itadd 
jnterius.Perfpicuu igitur opor* 
I tetefte,atcp necetfe eft aquam 
efle,quia non eft aer. non.nu vl 
timooculi anima, aut animg 
fenfonumeft,fedmanifeftu q> 
interius.Quare necclTario per.- 
fpicuueft,dd receptiuuluminis 
q3interiuSoculi.Ethocct t his 
dj accidunt manifeftum. iam.n. 
quibufdam vulneratis inbello 
iuxtatpa,ita vt abfeifti cflent 
meatus oculi,accidit fieri tene^ 
•bras, ficut lucerna cxti<fta.eo’q», 
quafi laternajqu®da, abfcilTum 
fuit pfpicuu, 6C vocata pupilla. 


Quare,fi quidem f hisaccidit, T 
ficut dicim us, manifeftum q»,fi 
oportet f m hunc modum attrv u, 
buere , di aftignare vnuquodcp riorib** 
fenforium vnielementoru.ocu P otuoo ‘ 
li quidem vifiuum aqux exifti^ , 
mandum',acris vcro fonorum 
fenfitiuum, ignis aut odoratu. 
Quod.n. a<ftu odoratus, hoc po 
tentia odoratiuum eft. fenfibile * 
•n.facitagere fenfum. quare nee 
cefle eft exiftere ipfum poten tia i 

prius.Odor vero fumofa euapo 
ratio eft.fumofa aut euapo ratio : 
abignc.Quapropterdd circa cc L 
rebrum loco odoratus propriu 
fenforium eft.potentia.n.calida 
frigidi materia eft. Etoculi giia 
tio eundem habet modum. a ce 
rebro.n.conftatoculus.cercbru 
autem frigidift"imum,& humi/ 
diftimum partium corporis eft. 
Tadtiuu aut terne.Guftatiuum 
vero fpes qdam taeftus eft.Etio 
iuxta cor fenforiucipforu,f.gu^ 
ftusddtacfius.cor.n.oppofitum 
eft cerebro, &C eft call diftimum cot. 
partium. Et defenfitiuisquide 
partibus corporis hoc modo fit M 
determinatum. 

De colon < e flint ia,colornm gent- 
rattoite, ,u<jne mijhone. 

Cap. J. 

D E fenfibilib 9 autns,i} fm 
vnuqdi}jfcnforiu,vtdi^ 
co colore, od fono,6dodo 
re,dcfapore,6c taeftu, vfir didtu e 
q adtio ipforu in ijs,q de Aia,AC 
quid ipm oparifmvnuquodqt 
fenforioruiquid aut oportcat di 
cere qtJlibet cor um, f . cjd color, 

quid 



Et Senfilibus 6 

;A quid fonus,quid odor, quid (a* etenim*aura tale e ft.^ed ibi qui 
por,fimilicer&de ta&u,confy de.qrh in idecerminato accidit, 
dcridu eft . &C primu de colore, no eude colore het accedem^ 
.Eftigicvnuqdcpdupliciter di' ,ppe,& procul,nec aer, nec ma> 
<ftum,hoc quide a<ftu , hoc aute re.In corporibus veto, nifi con' 
potentia. Quod igitadiu color tinensfaciat tranfmutatione.dc 
«ft& fonus,quo eft idem vela* term inata eft di apparenciaco' 
liudi)S,quifin a<ftG,fenfibus,vt loris.Mamfeftum igitur ,q>idc 
vifioni &C auditioni, didum eft 6t ibi &C hie fu feeptiuu colorii 
inij«,qux de Aia.cjd aut vnum eft.Perfpicuu ergo , fm q>ineft 
quodqj eoru exhs feciet fenfum corporibus , ineft aute plus aut 
&a<dum,nunc dicam s> .Quem^ minus, in omnibus colore facie 
admodii igitur didum eft de lu participate, Qm autem in extre 
mine l illis,q> fit color perfpicui mitatc color,huius vticp extre-' 

® fmaccns.qn.n. inert aliquid i- mitasaliqua eriu Quarecolor 
igneum in per fpicuo, p rxfen tia vticpcric,pfpicuiin corporede 
quidemillius lumen eft, priua^- terminato extremitas. Etipfo' 
tio veroecnebrx. Quod aut di' ru et perfpicuorum, putaaquf, 
cimus pfpicuu,non eft proprui dC fi quid aliud tale , 6C quibut- 
aerisveljaqux , necalicuiusfic cucpvr aliquiscolor.ppri^inef' 
didorum corporu , fed eft qda fe,fm extremitate fimili ter of' 
coie natural virt* , ^ feparata bus ineft.Eft ergo inefte in gfpi 
quide noacft,in his veto eft 6C cuo hoc, quod quide di in acre 
in alijscorporibus, in his quide fecit lumen,eft aut nS,fcd priua 
cnagifi,iniJlis vero minus. Que tu dTe. Quemadmodum igitur 
‘ admodum ergo & corporu ne- ibi hoc quide lumen,illud vero 
ceile eft aliquid vltimum efle, tenebrx,ita&: in corporibus in 
&huius.Luminis igitur natura nafcita)bu& nigrum. De alqs 
. c in f deter mina to gfpicuo eft.ip' autcoloribus , tarn diuidentea 
fiusaut.qdin corponb 9 , pfpi' quotmodis conti ngitfieri,dice 
cui vltimu q* quide erit vtique dum.Condngit.n.& fi fecus in 
aliquid, pala e.q> aut hoc fit CO' uice ponahtur albu & nigrum , 
Ior,cx accmibus manifcftu.Na ita q> vnuqdqj eoru fit iuifibilc 
color aut in extremitate,aut ex pp paruitate , qd'aut ex ambo' 
tremitas eft.V nde dC PythagO' bus vifibile fic fieri. hoc.n. neqp 
rici fupficie colore vocabat . eft albu potvidcri,neqj nigru.Qm 
•n.in corporis extremitate, fed autem needle eft habere quide 
no eft extremitas corporis . fed quendam colorem,neutrum au 
cade natura oportet exiftimare, tern horum pofifibile cft,necelle 
q exterius colorat 3C interius. eft miftum quedam efl*e,& fpe- 
Vnr aute acr,& aqua colorata* ciem quanda colons aliam. lift 

«g° 


D 

•Iplcndor 


E 

Definin'* 
color it 


Digitized by Google 



Dc Sen fa 


€ ergo fie exiftimareplurescokv 
res efle,cp album dC nigru.Mul/ 
tosafn,ppom6e.tria.n.ad duo, 
&triaadquatuor,-& fm alios 
nueroSjCft fecus inuice iacere . 
Alios aut oino fm nulla ppor/ 
tione,fcd fm exceftum quedam 
&L defectum incommenfurabi- 
le.Et eodem vtiqj mo hos habe 
reconfonantijs.in numeris.n.,p 
portionatiftimis colores, quern 
admodum ibi c6fonantias,eos 
effe,qui dcledtabiliffimi coloru 
vfdentur,veluci purpure 9 fl£pu 
J* niccus,& pauci quidam tales,p 
pterquam quidem caufam &C 
confonantiae paucar. qui autem 
n6 in numeris,alios colores. VF 
etiamoes colores in numerisef 
fc,hos quidem ordinatos , illos 
au t inord inacoa.&hos i pfos,qn 
non puri funt, quia non funt in 
numeris, tales fieri. Vnus igitur 
modus gnationiscolorum , hie 
*ahd pa eft.Vnusautcm,apparere*j>Iui 
sliuro, ccm. quemadmodum fterdum 
pidtorcs faciunt,a]teru colorem 
fuper alterum manifeftiorem fu 
j perponentes.quemadmodu qn 
inaqua,vel inaerevoluntali/ 
quid faccre apparere.& quead/ 
mod urn Sclfecundufe quidem 
albusvr,percaliginem vero dC 
fumum puniceusapparet. Mul 
ti autcfldficeruntcolores,eodc 
modoprius di<fto.,pporrio en! 
erit vtiqjqufdam eorum,quiin 
fuperficie,ad eos, qui in profun 
do. Quidam autem &omnino 
non funt in proportione. Dice/ 
re aut,ficut Antiqui,defluxionc 


efie colore, 6t videri pg talem C 
cam,incongruum . omnium. n. 
per tadium neceflc ipfis facere 
fenfum . Quare mox melius eft 
dicere , eo q> mouetur interme^ 
diurofenfusa fenfibili,fieri fetu 
fum,qp tadiu &i defluxionib®.In 
bisigit,qui fecus iuicc ponunf, 
necclTeeftficut magnitudinem 
accipcrc iuifibilemjita & tfSs in 
renfibile.vtlateant motuspue/ 
nicteSjdC vnus putetur efTe, pro 
pterea q> fimul appareat.Hicau 
te nulla necdlitas.fed qui i fupfi 
cie color !mobilisexns,& mot 9 
a fuppofito, non fimilem faciet 
motu.quapropter alius appare 
bit,& necalbus nec niger. Qua 
re,fi non cotingit vilS magnitu 
dinem efleinuifibilem, fed qui 
libet ab aliqua diftatia vifibile, 
&haecqnavti<perit colon! mi 
ftiot* Et illo et mo nihil'obftat, 
quinappareat quid! color cois 
cis,qui,pcul. Qjiod.n.no eft vb 
lamagnirudoinuifibihs, f fis q 
pofteriuSjCofyderadu eft.Si aut 
ertmitliocorporu,no folu fm t io. 
hunc modum,f m quern putant hi 
quidam,eoru , quj fecus inuice 
ponuntur,minimorum,imma/ 
nifeftorum aut nobis p fenfum, 
fed totalVo!quaque,ficutin eis, 
quae de miftione,didtum eft vlV 
dc ofbusdllo.n.mo mifeenf hf c 
folum,q ufcuntp contingit diui 
deread minima,quemadmodii 
homines,equos,aut femina.ho 
minum.n. ho minimum cft,C/ 
quorum vero equus. quare ho/ 
rum fecus inuice pofitionc,mul 
* Utudo 


Digitized by Google 



EtScnfilibus 7 

A titudo mifta eft fim ul Vtroruqi. Dtjaporn tffmtU, fnporum^rmra{ioHe t D 
hofem vero'vnum vni equo no tniJliont,Mjpmtbus . Amujuoru^ 

dicimus miftum efi'e.Quxcun- increpatio dtfinfibiUbm. 

qucveronondiuidunturadmi 4. 

nimum,horu noncontmgitmi _ Eodore vero,&rapore 
ltionem fieri fmhuncmodum, I |nuncdicendu.fer£n.ea- 
fcdcoq>miftafint omniquaqj, JL-'deeft pafTio.no in eifdc 
qua: quide 6d_ maxime mifceri auteft vtrunq, eorum. Manifc- Miiftfti* 
natafunc. Quo autem hoc fieri ftiusauteft nobis faporu gen 9 , f kporu 
. pofe eft in cis,qux demiftionc, ttodoris.Huiusautca.qmpef- R T” qui 
dictum eft prius.Sed quatnccef fimuhabemusaliorumanima- ram 
fiias eorum,qux mifcctur & co lium odoratum, dC i pforum fen 
loresn)ifceri,man!feftum eft.& fuum.qui in nobis . tadu vero 
hanccam efte principalem , cur certiflimum alioruni afaliu.gu- 
multi funt colores, fed non fug- ftus vero tadus quidam eft. A- 
natationcm, necfecusinuicem quxigiturnatura vultinfipida E 
pofitionem.non.n. procul qui- ejTe.Necefle aut eft vel in feipfa 
dem,prop< aut non vr vnus eo aqua habere gfia faporum ifen- 
rum,qux mifcetur color,fcd vn fibi lia ppparui tatem,fm quod 
decun cp.Multi aut erut colores, Empedocles didt: vel materiS - 
quoniammultiscontingitpro- talemindTevelutiomnifemina p op6 
portion.bus mifceri fibi tnuice rium faporum. & omnia quide Dcmoc . 
*a,q mifcent.odhi quidem 1 nu ex aqua fieri, alia autem ex alia 
metis, hi aut fm excefium Tolu . partevelnullamhabentc diffe- op6 
fidaliaeodem modo,quo quide rendam aqua fecietem caufam 
in fecusinuicem pofitiscolori- efte, acficalidunr&Sole dicat 
bus,aut fupernatantibus cotin- q uis.Horum autem , flcut Em, improba 
gndicere. Etde his quide qux pedoclesdidt.multum apertu tloEm P e - 
c mifcentur di in alijsdetermina-> mendacium:Videmusenim tra L 
rum eft . Quajvero de caufa fpe- fmutari a calore fapores.fi aufe- F 
des color um terminatx 6 i non rantur ea,qux circa fr udum ad 
mfinitx,& faporum, & fonoru, Solem,A: igniantur . tana non 
•i Ldice- poftenus ’confyderandum. eo q>ab aqua trahat tales fados 
*“ 0H ,d igitur fit color , & qua de efle,fcd in ipfo quod drca fru- 

caufa multi fintcolores,di dum tranfmutarnA: refudatei 

dumeft.De fono au- propter tempus aufteros e dul- 

tcm,& voce cibus,6t^maros,A:omnimodos 

< _ prius fieri:&T,cumdecoquunturt 01a 

in f)s,quf de ani- faporum gna,vtita dicam, tran 

fna>didum fmutsri.Sifr autem Adomni ft- In ’P. robl ; 

• miflarijmatcrianj cileaquairn IkDemo. 

pole 


Digitized by Google 



De Sen fu 


C pofiibife.fx eode.n. videm U3,fi 
cut ex efca facftos alios fapores . 
' Reftatigi?,eoq»patituraliquid 
aqua,trat'mutari . Quod igit no 
acalidifoluvirtute accipithac 
virtuteaqua, quadicim 9 fapo- 
re,manifeftu eft.fubtiliflfimu.n. 
oiumhumoruaquae,fi£ ipfoet 
olco.fed protcdif oleu plus qia- 
qua pg vifcofitate.aqua am fra 
gilis eft . quare 6C difticilius eft 
feruafleaquam I manu,cjfrolen. 
Qm aut calefces aqua no appa- 
rel craflari ipfa fola,manifeftue 
H qd’alia qufdam vtiqueerit ca. 
fapores. n.ocscrafiitudinem ha 
bent magisrcalidum aut eft con 
. caufa.Apparetafu fapores, qui 
fra JUnCt. cuncp quidem in his, quae circa 
fru<ftu8,hi exiftente9&in terra. 
'Nixiter Quare multi antiquoru *Phy- 
;netum fiologorum dicune ralem efle a- 
Si! ddim quam,perqualemcunlpterram 
rp&iier- tranfcat.Et hoc manifeftu eft in 
**■ falfisaquismaxime.faf.n. qda 
terra fpes eft . quare q pcinere 
colant,amaru ex fit cm , amarii 
faciuntfaporem.Sutquoq> fon 
I tesmulti, hi quidem amari,illi 
veroacidi,alh autofmodos ha- 
bent fapores alios. Ronabiliter 
. itaq? in terra nafcetitibus fit fa- 
porum gen 9 maximc.pati.n.na 
turn eft huidu,quemadmodil 
& alia, a cotrario.contrariu au t 
ficcum. Quare fliabignepatif 
quid.ficca.n.ignisnatura. Sed 
propriu ignis calidu eft, terra 
veroficcurficutdufKieftin fis 
Q de elemetis. Qua igitur ignis* 
&qua terra, nihil natum eft age* 


revel pari.necaliud quidquam: t 
quaautcm inert contrail etas in 
eis,hac omnia aguntfli patiun- 
fur. Quemadmodum ergoqui 
lauantinhumido colores 6dfa- 
pores, talcm faciunr fe habere a- 
quam,fic 8C natura ficcu dC ter- 
reum, dC per ficcum & terreum 
colans,& mouens calida, q uale 
quid humidum fecit. Et hoc eft Sjporfil 
fapor,fa<fta a diefto ficco patfiof 
humido,guftus,qui 9m poren- 
tiam,alteratiuaina<ftum.ducir 
.n.fenfitiuum ad hoc,potcda p, ^ 
exiften9.non.n.vtdi(cere,fedvt . 
fpcculari,eft fentire.Qpdd aute 
non cuiufcp fieri , fed nutritiui 
fapores aut paffiofunt ,aut pri- 
uatio,oportet fumereh»c,<p nec 
ficcum at fqjhumido,nec humi 
dumabftp ficco. alimentum.n. 
ipfis animahb 9 nullum eorum 
eft, fed miftum:necp ipfis platis, 
fed miftum.Etfunteiusqui of- 
ferrur cibi alalibus tagibtlia qui 
dem fcnlibilium,augmetiKn fa 
cienria 6C decremctum.Horirm 
,n.ca,f m q> calidu , aut frigidu 
id.quodoflfertur.hxc.n.faciunc > 

& augmentum 5<L decremenru, 

Nutrit aut, f m q* guftabile id , 
quod offertur.omnia.n.nutrifr OJanmrt 
turdulci,velfimpliciter,vel mi un f v r<lu! 
ftim .Oportetigitur de his de> « Cifrpft 
terminare in hs,quxde Genera 
tionedcCorruptione,nunc aut 
quantum needle, tetigifte ipfa. 
Calidum.n .augmctat,& ftruit cdotit g 
nutri men turn. &leue quidem pucu* 
attrahit,amarum autem Alfal- 
fum rclinquit ppgrauedinem. 

Quod 


jle 



Et Senfilibus $ 


A' QuSd ita% facit in exterioribus 
corporibus exterior calor,hoc, 
qui in natura, interims alalium 
& plantarum. quapropter nu- 
triunt dulci. Commifceturaiit 
alii fapores ad cibum code mo- 
do falfo& acido, pro condimcn 
'itmr, to.harc autem,propterea q> *re- 
trahunteoq, nimisnutritiuum 
fit dulce, &C fufjernatatiuum. 
Quemadmodum aute colores 
exalbi&nigri mifti5efunt,ita 
6i fapores ex dulci 6c amaro. Ht 
jl fecundum proportionem etia, 
eo q>magisvel minus vnufgf- 
queeft,fiue feciidum numeros 
quofdam miftionis&motuSjfi 
ue& indeterminate. Qui aute 
delecfiationem faciunt mifti hi i 
numerisfoium. Pinguisergo fa 
poripfiusdulciscft.amaru vc- 
ro dtfalfum fere idem funt.acris 
vero dC aufterus, &C acerbus , 6C 
acidus in medio. Fere.n.*qua- 
les faporum fpecies > & colorum 
funt.Scptem .n.vtrincpfpcs, ft 
quis ponar,ficut rationabile eft 
C huidum nigrum quid die. Kelt 
quitur.n.fiauum quidem albi 
efte, quemadmodum &L pingue 
eft duicis.Puniceu vero, & pur 
pureum, & viride,& ceruleum 
in medio albi 8C nigri. alii vero 
mifti ex his. Etquemadmodu 
nigrum priuatioeft aibiinpfpi 
cuo,ita amarum &failumdul- 
cisin nutrinuo humido.Quare 
&L cinis combuftorum amarus, 
Olum.exhalatum.n.eft exipfis 
^ C iuo potabile.Dtmocrit 9 aut,& plu- 
rinri Pby fiologorum,quicun<p 


dicuntdefenirbus,incongruifli D 
mum quid faciunt.oe.n. ftnfibi 
lia tangibilia faciunt. Er tn,fl „ 
hoc tali ter fe het, manifeftum 
eft q> &L alioru fenfuum vr.uf- 
quiftp tactusquida eft. hoc auc 
qjfitimpofe'.nondifficile eftdi 
feernere. Am pli us au t comm u- 
nibus fenfuum omnium vtunt 
uafi propriis.magnitudo.n 3C 
gura,&afperum,6£]xue, atn 
pliusautemacutu ddobtufum, 
quod in molibus,c6ia funt fen- 
fuum, & fi non ofum,faltem vi- 
fus&raiftus.Quare&dchisde E * 
cipiunfjdepropriisaut nondc - Ccm 
cipiuntur,vdut vifusde colore p r iafi fj 
&auditusdefonis,Quidam au cepdo.fj 
te propria ad ifta reducut,quc- cu “ cfic * 
admodum Democritus. NS al- 
bum quidem & nigru, hoc qui 
dem afperu dicit cue, hoc vero 
lxue.ad figurasaute reducit fa- 
pores.quam uis aut nullius, auc 
magis vifus eft coia cognofce- 
re.Si ergo guft 9 magis, minima 
igitur certiftimi ienfus eft difeer 
nere circa vnumquodcp genus. 
quareoportebatguftum,5Calia ® 
coia fentiremaxime^aliarum 
ct figuraru efte maxime iudica- 
tiuu. Amplius fenftbiliaquide 
ola habent cont^arietate. velut 
in colore, nigroalbu, in fapori> 
bus dulci amarum. Figuraauc 
figurxnon ptatur dlecotraria*' 
cui.ii.ex multagulis circufcribi 
liscotrariaeftc'Amplius&figir 
nscxiftentibustnfinitis,necelTc 
&C fapores die infinitos. quatn 
.nmb cam hie quidem faporft< 


Digitized by Google 



rDeSenfu 


C fcnfum (acict, flic vero nonfat 
cietcDefaporeigitur ,6d gufta- 
bili diftum eft. alix naq? paffio 
ncs faporuppriahabctcofyde- 
rationc f Phvfiologia de platis. 

De odom ejpnlid,ac eius/peciebut , C7*4 
f mbtu , o* tjuotwdo prretpiatur. 
Quvdq; am nidi id edort mi * 
nmt imtn.vttur con~ 
tra ncnnullos I’j 
. thagcricos . 

Cm 

E Odem vero mo oportet 
intelligere Adcirca odores. 
Quod.n.facitinhuido fic 
cQjhoc faci t in gne alio, i n acre, 
& i aqua fifr,coe aut de his nuc 
quidc dicimus ipfum gfpicuu. 
eft aut odorabile,no fm q> per- 
fpicufi.fed fm q> lauatiuu , vel 
Nfl fold i abfterfiuufapidxficcitatis.No 

rr o ,n *^ um * n acre > ^ & * n ac i ua 

dw.uo i odoratio eft.Manifeftum aut i n 
pifcibus,&: teftaceis.vidctur.n. 
odorari,necaereexntc in aqua 
(fupnatat.n.aer, cu Igcnitus fue 
rit)nec ipfi refpirant.Si quis cr- 
* go ponat aquam 6d acre vtraip 
humida,erit vticp,qux in humi 
do fapidi ficci natura , odor, &C 
odorabile,tale. Quodveroafa- 
pido eft pafllo , manifeftu eft g 
habentia Qi non habetia odore. 
Elba sflt Elementa.n.inodorabilia > velut 
inodow. ignis>aer,terra, aqua, quia ficca 
b ““* 6dhumidaeorufapidafunt J nifi 
quid miftum faciant. Propter 
qcf 6t mare het odore. hct.n. fa- 
pore, 6dficcitatc.Ec falmagisni 
troodorabile e.manifeftat aut, 
qd'ab co effluiqoku.nicruautc 


terrx eft magis . Ampliuslapis 
inodorabiiis.infipidus.n.Ligna 
aut odorabilia.fapida . n.6dho- 
rum aquofa minus. Ampli ? co- 
rum.qmetallafunt^uruinodo 
rabile.infipidu.n.AesaGt,6dfcr 
rn'odorabilia.qn vero exuftum 
efthumidum,inodorabilia*re- ^ 
crcmenta fiunt omnium.Arge- 
turn vero, & ftannumhisqui- 
dem magis odorabilia,his vero 
minus.aquofa.n. Videturauce 
quibufdam fumida euaporado 
elTe odor, communis exiftes ter 
rx&aeri. 6domnesdeferuntur ** 
ad hoc de odore . Quare 6d He- 
raclitus fic dixi t , qp , fi ola entia 
fumus,fiant,nares vticp difeer- 
nerent . Ad odorem automnea 
deferumur,hi quidem taquam 
euapora tionem , illi vero tanqt 
exhalationc,illi aut vtracp hfc. 

Eft aut vapor quidc humiditas 
qda.Fumida veroexhaIatio>fi- u ‘ 
cut di<ftu eft,cois eft aeri & ter- 
rx. Et confti tuitur ex ilia quidc 
aqua,ex hac vero, terrx quxda 
fpes.Sed neutrum horum vide- M 
tur. Vapor.n.aqux eft, fumida 0?“^ 
vero euaporado npn poteftin 
aqua fieri. odoratur autAdqux ium*!** 
in aqua,ficut ditfium eft prius . ul £* u *' 
Amplius exhalauo filV dicitur 
defluxionibus.fi igitnecilla be 
ne } nec ifta bene.Quod ergo co- 
dngitreciperehumidu 6d illd, 
qdinaere,dCillud,q3in aqua, 

6d pati aliquid a fapida ficci tate 
nonimmani fcftum.etenim aer 
humidus natura eft. Adbuc aut 
fifimilner in huidis faciat 6dm 

acre. 


Digitized by Google 



Edenfilibus, 


* ' H stetf,v«iut quod lauatur flccfi , 
manifeftu eft q? oportc propor* 
donates e/Te odores fjporibus. 
Atvero hoci quibufdaaccidit. 
Etenim acres, & dulces sutodo 
res,&auftcri,6f accrbi , &C pirn 
gucs.ftr amaris proportionates 
dicat vtiq? quis putridos.quarc 
ViMcti. qucadmoduillixgrepotabiles 
■evjrrx. putrida argr? fpirabilia sut. Ma 

nifeftG eft n 110 * 1 in 3£ i us * 

odores, & fapor,hocinaere& in aqua <v 
kporahe dor.F.t gg hoc frjgus, 6i gelario 
' iC g & fapores hebcrant, & odores 
J deknt.calidu.n.quod mouetdC 
genera t,deletinfrigidario&ge 
DeTpebus latjo, Spesautodorabilis dux 
•d 01 *** funr.non.n.ficutquida dicunt, 
no funt fpcs odorabilis, fed sut. 
determinandum aiit qflo funt, 
6C quo non funt . Hoc.n,eft fm 
fapores ordinaru,ipforum ficut 
dieflum eft,&fuauefi<: trifle ha.« 
bentfecundum accidens.quo^ 
niam enim nutridui pasfio fune 
appetentibusquide fuaues odo 
res eorum funt.-plenis au t,6£ nu 
C hil egentibus non fuaues neep 
. odores.&cibus habens odores 
nonfuauisneq}his. Quare ifti 
quide,ficutdiximus,fecundum 
accidcns habent fuaue dC trifle. 
£p quod dC oibus funt cocs atli 
malibus . Quidam autem odo> 
rum fm feipfos fuaues func,que 
admodum illi,qui florum.nihil 
enim magisvel minus ad cibii 
inuirant,nccconfcrunt ad defy 
derium quicq?. fed contrarium 
magis.Verum.n.eft,quod Euri 
pidem vituperas Strads dixit. 


Quandolens decoquitur, non A<u S luni 
infundasvnguentum. ” 

Qui autem nunc commifcet ad u 
podones tales virtutes, vim fa' ” 
cjutpcrvfum voluptati donee 
vriqpcxduobus fenfib’fiatfua 
ue,tanquam vnum , SC ab vno. 

Hoc igitur odorabde propriu odorabi- 
hominisefl.quiautfm fapores ' e 
ordinatuseftj&aliorumalaliii, 01it 
flcur divftum eft prius . Et illoru 
quidem,quiafm accidens ha* 
bentfuaue,d»uidunrurfpes fm 
fapores;iflius aut non iam.pro^ * 
prereaq>naturaipfius eftfmfe E 
ipfam fuauis,auttriftis . Caufa 
au tem,cur proprius fit hominis 
talis odor.efl Dp frig 9 quod cir _ „ 

, • j De eartu 

cacerebrum.Frigido.n,natura 
exi ften tc cerebro,(3u fanguine,q 
circa illud in anguftis venis exi 
fti tjfubrili 6C puro , de facili au t , 
infrigidabili(gg quod &C cibi 
euaporatiojinfrigidaia gg locu, 
fluxionu morbo6 facit hominis 
bus)adauxilium fanitatis facta 
eftiftafpeciesodcris.nullum.n. p 
aliudeflopusipiius , qua hoc* ■ 
hoc aut fecit manifefte*cibus.n* 
fuauis exiftcns,& ficcus, & ho* cibu* io» 
midusfxpemorbofus eft.Qai uu mot ' 
autc ab odore f m fripfum odo' t “ acl ‘ 
rifero fuauis, quocuncptehabe^ qu» odo 
ant,vrilis,vtita dicam. Temper “• 
eft.£tgghocfitpcr rcfpiratuv ‘ ,or * 
nem non oibus, fed hominibus 
6i fangtrine prxditoru, vt qua* 
drupedibus,fl£ participations 
magis naturam acris. Afcende- 
ubusnaqjodoribusad cercbrii 
gglcuitatemcaloris, quiinip' 

Pe Anim.cuco.Aucr, b fis 



DeSenfii 


^ f?s,fanius habent quf circa locu 
hunc.odorisnacp virtus calida 
natura eft. Vtitur aut natura re* 
fpiratione ad duo.vt ex propofi 
toquidem ,ad thoracis adiuta* 
riumtvt extra propfttum aucc, 
adodorem.refpirate.n. tanqua 
cxtranfitu, facit per naresmo^ 
tum.Proprium aut hominisna 
turx eft talis genus odoris,quia 
maximum &i humidisfimu cc< 


feftum.Quapropter vtiqpdubi ***•“* 
tabic aliquis quo fentiunt odo * 
rcm } fi fpirantibusquidem om-« 
nibus fit ipfum odorari vnico 
modo(hoc.n.vr in refpirantib* * 
accidere omnibus)illorum aute 
nullum refpirat, fentiunt tame, 
nifi aliquis pter quincp fenfus 
alius. Hoc aurem impofsibile. sohro* 
odorabilis enim olfactus. Ilia 
verohoc fentiunt. fed non eo* 


rebrum habet iter animalia vt 
pro magnitudine. propter hoc 
n.&.folus,vt ita dicam, fentita^ 
“ nimaliu homo, 6C gaudet floru 
&L taliuodoribus. comefuratus 
ti.eoru calor,& motus ad excef- 
fum ctustquxin loco frigidita' 
tis,8chunndi tads, eft, AJiisve»> 
ro,quxcuncp pulmouem habet 
per refpirationem alterius gene 
risodorisfenfum dedit natura, 
Vtnon duo fenforia faciac. fuffb 
citenimqm&vtrefpirandbus 
quemadmodutn horninibus v' 
trorumq; odorabilium , his alte 
rorum folu exiftit fenius. Qux 
vero non rcfpirant,q» quidc ha' 
* bent fenfum odorabilis.manife' 
Hum cft.Etenim pifces, &L infe* 
tflorum genus oe exquifitefeiv 
tium&procul,propter nutriti 
uam fpccieodoris,remotamuI 
turn a propria cfca. q uemad mo 
dum apes faciunt ad mel,& par 
uarum formicarti genus, quas 
vocantquidam fcnipas,& ma« 
chaos rinorum purpurx, & aliorum 
mulione* multa tafcumalalium acute fen 
tiuntefcam pp odorem.quo fen 
tiuct autemnonfimilitermani 


dem forte modo.fed refpiran# 
dbus quidem, fpiritus aufert 
fuperiacens velut coopcrculum 
quodda.quare no fentiunt,non ^ 
refpirantia.nS refpirandbusau 
tern ablatu eft hoc , quemadmo 
dum in oculis . quxdam.n. am' 
maliutr habent palpebras,quiV 
bus non reuelatis, non pollune 
videre :qufdam aut, qux habet 
duros oculos,non habent. qua* 
re no indigen t vllo , quod reue« 
ler,fed ftatim videt ex co , vnde 
pofsibile eftipfis videre. Simili 
tcrautem &L aliorum animaliu 
quodlibet non fgre fert eorum, 
qux Pm feipfa fcecida fum,odo/ 
rem,nifi quidaccidat corrupt* m 
uum cxiftens . ah his aut corrtb 
pitur fimiliter. Alqucmadmo- 
dum homines a carbonu fumo 

patiunturgrauedinem capitis f 
5ccorrumpunturfxpe,fic &a 
virtute fulfuris,bituminofor fir 
'qjvicorrupunruralia animalia 
& fugiunt pp pasfionem.ipfam 
autem Pm feipfam graucolcntii 
noncurant,quauis tnulta exter 
rx nafeentibus fottidos habcac 
odoresjiiifi quid couferat ad gu 


4 


Digitized by Google 



EtSenhlibtfs. to 


-A ftum , vd ad eduliunr iIJis. Vi, 
deturautem fenfus,quieft odo- 
randi , imparibu* exiftentibus 
fenfibus,&: numcro habcce mt/ 
dm impari, & ipfc med jus ec ta 
cftiuorum,vt raclua } 5£ guftus, 
& per alia fenfiriuori^vt vifus 
&C audicus . Quarc & odorabile 
nutri tiuorum eft pasflo quads, 
luxe aucem in eodem genere , 6C 
audibilisquoquedd vifibilis. 
Qiipcirca,&inaere & in aqua 
odoran cur. quarc odorabile eft 
coc aliquid horum amborum , 
B quod &tangibilt inert, &audi, 
bili.&perfpicuo. Quarc ratio 
nabilitcrasfimilataeft-, ficcita, 
min hutnido & fufili velut tiO 
cftura quardamefle, dC lotura. 
QuomodP igitur fpecies opor* 
tct dicere, 6C quo non oportet 
odorabili^intantumfitdivfru, 
>«!iapon () uo< j aucem quidam Pythago 
r ricorum dtcunt, no eft rattona' 
bile.nutriri naqj dicunt quxda 
improtn- animaliaodonbus.Primum.n. 
■ J - videmus, q> oportet cibum die 
copofkum.ercnim qua nutria 
c cur, non funtfimplicia.quarefid 
fuperfluitasfitcibi,autin ipfis, 
autextra/tcucin plantis. Am/ 
pliusvero, necp aqua vult ip* 
fa fola nutri re immifta exiftes. 
corporeum.n. aliquid oportet 
elTe,coftituendum.Adhuc mul- 
to minus rationabile aerem cor 
pulentum fieri . Adhatcauteq> 
omnibus eft afalibus locus rece 
pciuuscibi , a quo trahens acci- 
pitcorpus/odorabilis aut fenfo, 
rium tncapite,<3C cum fpimuo. 


/ 


faintrateuaporatrone.quaread D 
fpiratiuum vadet vticp locum. 
Quod igi turnS confer t ad nu- 
trime turn odorabile fmq? odo 
rabile,manifeftu.q> tamen ad fa 
nitatem,& ex fenfu , &C ex ditftis 
manifcftum. Quarc quod fapor 
in nutritiuo &L ad nutrieda,hoc 
eft ad fanirate odorabile, Secun 
dum vnuquodcp igitur (enter 
rium determinatu ut hoc me, 

Difficile. uisfolutio, an audi tares ftnfibi- 
lei in infinitum dimdantur.Et <fua 
re fenfibtlium finita funt fjx „ 

cut. Cap. 6. 

D VbitabitautealiqutSjfi 
omnecorpusin infinita 
. diuiditur,nuquid 5c paf 
Bone* fenfibiles,vt color ,& fa, 
por,& odor,& fonus , dC grauib 
ca8,A.' frigid urn, &calidum, &C 
leue,5d duru , & mollc . An im, 
posltbile. Atftiuumm. eft vnum 
quodqj ipforum fcnfus. in co.n, 
q> poiTunt mouerc illu, dnr ota. 
Qpareneceflariufenfum in in, 
fimtadiutdi,6coem magnitude 
ncce fenfibile.impofc.n.album * 
quidem vidcre,non quantu au, 
tcm.Si.n.non fic,c6tinget vticp 
die aliquod corpus nullum fia, 
bens colorem,necp grauitatem, 
necp tale aliqua alia pasfionem. 
quare nec fenfibile oino, hatc.n. 
fenfibiliafunt.Senfibile igitur 
eritcompoBtum no ex fenBbili 
bus.Sed ntfccffeeft.no.n. ex ma 
thcmaticis.Amplius quo diiu, 
dicabimushxc, aut cognofce, 
musr'an mtelftic'Scd non intelli, 
b ij gibi- 


Digitized by Google 



De Scn(u 


G glbilid.nee.n. intefligft intelllis 
quae exterius.no cum fenfu exi- 
ftetia.Sed,fi hare habet fic , vnr 
teftificari illis,qui indiuifibiles 
faciuntmagnitudines.fic.n.fol- 
utt vtiip fcrmo.Sed impofia. di 
<rtu eftautdehis fermonibus,q 
Sp« qua- demotu.Defolutione aut corn 
l.utu fen fitniil manifeftuerir Sdquareff 
j nine funt fpes coloris>& faporis 
uace. di fonorfl,0d aliorii fenfibilium. 
Quoru -n.funt vltima, nccefle fi 
ni ta cl qux jntus - cocraria au te 
vltima.oe aut fenfibile hetcon- 
’trarietate,velut I colore albu di 
H mgru,in fapore d ulce di amaru, 
&iniiis vticpoibus funt vlti- 
ina cotraria. Cotinuu igit in in 
fini ta di uidi t inxqualia, f xq ua 
lia vero fini ta.quod aQ t non f m 
fecStinuuinfimtasfpes. Quo- 
nia ergo pasfiones quide vt fpe 
ciesdicedu,cxiftitatcotmuitas 
arhis/umedu q»q3 potentia, 
8dquodacrtu,aliud ♦ Etpghoc 
decies millefima pars miin latet 
vifa,quauisvifusfuperuenerit. 
Et qui in diefi fonus latet, qua- 
uiscfitinuu exifteteaudiatom- 
I ne cantu, dirtatia.n.eius, quod 
ad vltimos latet-Silr aut di in a- 
liis fenfibilibus,q u{ parua ofno 
funt.potetia naqj vitibilia, a<rtu 
afit no,qn feparata fuerint. etc-' 
nim inert potetia pedalis bipc- 
daIi,a<Ttu iam diuifa. Separate 
auttantf exuperantix rSnabili 
• ter vticjj refoluentur in contine 

tia, velut minimus fapor mari 
infufus.Quinimmo , qm fenfus 
expperantia no § m feipfara fen-' 


fibilis,nee foparata (potential. if* 
inert in exquifitiore, exuperan- 
tia)nectm fenfibilefeparatum 
erit aertu fentire, fed tfi eri t fenfl- 
bile.nam Si potentia iam ert, di ' 
aertueritadueniens. Quod igit 
quxdam magnitudincs^paf' 

Hones latent & ppquacaufom, 

& qfiofenfibiles&quonon,di 
<rtumeft.Cuaut iam inexiften- 
tes He tantx funt,vt di acftu fen- 
Hbiies fint,fli no folti in toto,fed 
di feorfum , finiros necelTe die 
fm numeru di colores, SC fapox 
tesydi fonos. -l ! 

\ trim finfibilia omnia print medium 
qua fenfus official, an alt qua finuU 
, iy quomodo tudem ret a pirn 

ribuf fintiri pofstt , " • 

Cf- 7r 

D Vbitabitafitvticpaliqs, 
vtruperucniantvel fen- 
bilia,vel mot 9 ,qui a fen- 
(lbilibus,qualitercuncp fiatfen- 
fus } rii operant, ! medal primo. 
quemadmodu odor vr facere , 
di fonus , propinquus.n. prius 
fcntitodoretSC fonus porterius ^ 
icfhi peruenit.Ergo neitaSCvift 
bile&lumc, queadmodum SC 
Empedocles dicit puenire pri s Empedo- 
quoddSolelumenadmedium, du °P 1 *' 
quaad vifum,autad terramc'Vi 
debituraiitvtiqj hoc ronabili- 
teraccidere.motum.n.mouetur 
alicundealiquo.quare necelTe e 
quodda tempus eiTc, in quo mo 
ueturab alteroinalterii.tpsauc 
oe diuifibile.quare erat, qii non' 
du videbatur.fed adhuc iereba- 

nit 


byiioogie 



fitfenfilibus. • n 

H tur radius in medio. Et^fi ontne corpora hfC,fed pasfiCes, Si mo 9 
ftemerfo {imulaudit&audiuit,& ofno tusquida(no.n.vtiq* hoc acci^ 
in^pcdo- fen tit Si fenfit , 6i non eft gene* deret)nec fi necorpore. De lumi lumi ' 

tlis. ratioeorum, fedfuntabfqjhoc ne aut alia eftro. per id.n.quod 
q>fiant:tamenjhiiort)inUs,quc' eftciTealiquid,lumccft,fed n5 
admodum Si fonus,iam facto motus aliqUis.Oin0aucnecfifir 
i<ftu,nondum apudauditu.Ma- inalteracioriefehabct,&latio«» 
nifeftataurhoc&liccraru trat ne. Lationesnanqj ronabiliter 
figuratio , tantp facta latione in mediu prius attingunt « yr au tf 
medio.non.n.ditfcum Videntur fonus cuiufpia,quod fertureiTc 
audiuifte , quia tiansfiguratUf motus. Quaccunqj veroal reran 
aer delatus , Ergo ne fie &color tur no arhpfius fifr . cotingi t,n» 

Si lumcnCno cnim in eoq> quo' fimul totualterari , Si no dimi' 
dam modofehabent,hocquidc dium prius, velutaquam fimul £ 

B videtjhocverovidetureorum, oemgclari. Attameninterdum : 

" quxacqualiafunt.nihil.n.opor* quod dalefit aut gelatur, Contis 
tetalicubi vtrunqs efle. xquali' guum i cotiguo patitur: primu 
busenim fact is non differt vel autabipfoalterantc tranfmuta 
prope vel lohgeabinuicem effe. tur.& n5 nccelle eft fimul alte- 
Solano^} Andrea folium quide,&odo rari^fubito^Xfictaut ytiqs Si 
*”*" rem hocaccidereronabile.que-' ipfumguftarcquemadmodum vnu im ' 
admodum enim aer, Si aqua, odor, fi in humido dTemus,& 
€otinuaquidem,partibiles autc remodus adhuc,priufcp tange< 
amborum motus. Qgaproptcr remus^pfum fentiremus. Kor 
Si eft quidem vt idem audiat nabilitcraficquoru efttntermc 
primus Si extremus,&odoret, dium (cnforir.no fimul oportet 
eftautem Vtnon. Vidcturaut pati,nifi inlumine^p id, quod 
quibufdam eftedubitatio Si de didum eft . propter idem aute 
C hisJmposfibileenimdiCuntq^ fiCdeipfovidere.lmncnenimfa F 
dam alium alii idem audire,aut citipfum videre< 

Videre^ odorari.no enim pot viiffadtatis examinatio , an canting# 
fibile rife mulcos Si feorfum ejei due fimul femkrt intodem, crindmifi 
ftentes audi re,<St odorari. q uod bui tempore, v qmrnodo. E t quod 

enitn VnUtti feorfum ipfum a fe enmefinfibile magnitude efl.cr 
iplocftetiAnmouensprimuta, nonmdiufibile. Cap. 3. 
vc cintinabulum, vel thus, vel |[ ^ Static & alia quzdam du •*»'"»» ^ 
*gncm,idem Si Vnum numeto r“* bitatio talis circa fenfusy-' ^ “ u n J 
fentiuntoes-.id 3ut,quod iamp trum cocingac duo fimul fimul fen 
prifi,alteru numero fpe afu ide. (entire in code & indiuifibili te dte - 
quare fimul multi vidct,& odo pore, an no. Si itaqt Temper ma* 
rant,& audiunt . Sunt afic neqj ior motus minorcdepellat (Pro 

b iii ptcr 

\ 


Digitized by Google 



• DeScnfti 


t» pter quod dc^ata fub oculos no 
lentiunt,fifuerint vehementer I 
aliquid intenden tes, vd fimen* 
ccSjVel audientes multum fonu. 
Hoc itaqj fupponatur &C q> vnu 
quodcp magis c (entire {Implex 
exiftensquamiftu,vdut vinu 
intemperam qua temperatu,AC 
*nel,& colorem, di neten folam 
quain diapafon, quiaobfcurSt 
fe inuicc.hoc aut feci tint, ex qui 
bus vnum aliquid fit,) fi itacp 
tnaior minorem mom depellir, 
oeceflfeeft fi fimul fint,& ipfura 
JH minus fenfibilem dTe, qua fi fo' 
Iuseflet.aufert.n.aliquid minor 
qui mifcetur:fi quide ota (impli 
cia magis fenfibilia funt.Si ergo 
aequales fuerint,al teri exiftetes, 
neutriuserit fenfus. obfcurat.n. 
alter akerum , fimpliciter aute 
non eft fenfire. Quare aut null 9 
crit fenfus, aut alius ex vtrifep. 
quod quidem di fieri vr ex his, 
quz temperan€,in quocunqjmi 
fccant. Qmigkur ex quibufda 
quide fit aliquid, ex quibufda 
vero n6 fit,talia aut,qu* fub a-* 
l lie fenfu(c5mifcentur.n. quoru 
vltima contraria . no eft aute ex 
alho di acuto vnu fieri , nifi f m 
accident, fed non ficutex acuto 
dtgrauiconConantia) non ergo 
fen tire conti ngi t ipfa fimul. Ac* 
quales.n.cxiftcntes ipforu mo/ 
tuSjdelebunt feinuice, qth vnus 

ScJar6 non fi tex ^* s *fi vero i n *qiu- 
leSjfortiorfacrct fenfum.Przte, 
rea magis fimul duo fenriret v, 
ficpaia vno fenfu, quoru vnus 
fenfusjvelut acutu di graue, ma 


git .n. Omul motus vnius, ipfe X 
ipfius,qua duorfi,puta Vifus di 
audit 9 . V no aut fenfu fiPduo no 
e fen rire, nifi mifta fuerit.miftu' 
ra.n.vnum vultefle. vnius aute 
vnusfenfus eft. vnusauc fimul 
ipf?. Qiiare necefFario mifta fi' 
mul fen tit, quia vno fenfu fm a- 
tftum fentit. vnius. n.numero, 
quifm acftum vnus,fpecie aute, 
qui fm potentiam vnus.Etfi v* 
nus ergo fenfus , qui f m acftum, 
vnum ilia dicee, mifta ergo ne* 
cede ipfa dTe.Qfiergo non fue- 
rint mifta, duoerunt fenfus,qui ^ 
fm acftum. Sed fm vnam poten 
tiam,ddindiuifibilc tempus v* 
nam necefTe efle operationem. 
vnius.n.qui femel,vnus vfus, 
di motus.vnaauc potentia. no 
ergo contingit duo fimul fenti' 
re vno fenfu. At vero,fi ea , q uz 
fubcodem fenfu, fimul imposfi 
bile,fi funt duo,palam q>adhuc 
minus quxfm duos fenfus con 
tingit fimul fenfire, velut albu, 

&C dulce.Vr.n.quod quide vnu 
numero ata in nullo alio dicere, 
nil? ipfo fimul. quod aut fpe V' ^ 
nu,i ud icate fenfu,fld modo. Du 
coat hoc,q? forte albu di nigru 
aliud fpeexiftensidi iudicar,3d 
dulcet amaruide quide ipfe, 
abilloautaliuSjfed aiiter vtru- 
que cotrarioru. Eodem aut mo 
dofibiipfiscognara.vtficutgu wrm^ 
ftus dulce.ita vifus album, di fi 
cut ifte nigru J ta ilie amarum. 
Amplius, ficontrariorii motus Tmu [5 
corrarii, fimul aut contraria in 
code&iudiuifibili nococingtt 

da 



EtSenfilibus. 




CCtrwia 
t>6 fcnori 


*a.L fa t6 
S>bu& 


B 


C 

Amiquo- 
ru Kiycn 

fi* 


Rcprobi- 

oo. 


Mulld t£- 
fui eft in 

nafibtle. 


efle,fub fenfa autem vno con rra 
riafunt,velut dulce&amarum 
nonvtiqjcotinget fentire eafi' 
mul.Similiter autem palam eft, 
q> neep quae non contraria . hate 
enim albi funt, ilia vero, nigri . 
di in aliisfifr, velut faporum, hi 
quidem dukes, illi vero amari. 
Nee qua mifta funt fimul(rario 
res.n.funt oppofitorum , velut 
diapafonSd diapente) nifi vt v- 
tium fcntiantur.ficautvna pro 
portio extremoru fit , aliter aut 
non. erit.n. fimul hac quidem 
multi ad paucum, vel imparts 
ad parem,illa aut pauci ad muls 
turn, vel paris ad imparem.Si er 
go plusadhucdiftantabinuice, 
6£difFcrunc cognate quidem di 
<3a,i n alio aut genere, qp qua in 
cod cm gcnerc:dico aut vt dulce 
6i album voco cognata, genere 
au t alta,d ulce vero a nigro mul 
toampliusfpediifert quam ab 
albotadhuc vticp minus con rids 
get ipfa fimul fentire, quam quj 
genere eadem.quare,n non hac 
nec ilia. Quod aut dicunt quids 
eorum,qui circa confonantias , 
q> non fimul quidem pertingut 
fonijVnr autem , di latent , cum 
tempusinfenfibile fuerit, vtrii 
recfle dicitur,an nSc 1 Forte enim 
vtiqi dicet aliquis di nuc ex hoc 
pu tare fimul videre di audire, 
quia intermedia tempora later. 
An hoc non verum,necp contin 
git tpe efife infcnlibilc vUu, neqi 
latere, fed omne con tingit fentis 
re.Si.n.qn ipfe feipfura quis fen 
lit,vcl alium in cotinuo tempos 


re, non conringit tunc latere q> D 
eftteftautaliquodin continuo, 

&C tantum.quatum omninoins 
fenfibileeft: manifeftum eft q> 
tunc latebit vtiq*,fi eft, ipfe feip 
fum,dC fi vident,fli non fi fentit 
et fi fentit. Ampli* nec vticp erit 
nec tempus,nec res vlla,qua fen 
titjVclinquonon fic,quiainhu 
ius aliquo , vel quia iftius aliqd 
videt,uquideeftaliqua magni 
tudo di tempo ris,S£ rei, infcnfis 
bilisomnmoppparuitatem.Si * 
enim toram videt , di fentit toto 
eodem continuo tempore, non B 
eo q» in huius aliquo, auferatur 
quae B,inqua non fentiebat. er 
go in huius aliquo,vel huius ali 
quid, velut terram videt tot5, 
q» hoc ipfius, di in anno ambus 
lar,q> in hac parte ipfius. At ve" 
ro inc b nihil fentit. Ho ergo, q> 
in huius aliquo ipfius a b, fens 
tit.dicitur totum fentire, di tos 
tam . Hadem autem .ratio di in 
a c.femper enim in aliquo di ali 
quid,rotum aut non eft fentire, 

A C B y 

Omnia igitur fenfibilia funt,fed 
non vnr quara funt . Solis enim 
magnitudovr, di qd quatuor 
cubitorum alonginquo, fed no 
vr quantacp, fed aliqn indiuifis 
bilis.vr autem nonindiuifibis 
le. Dicta autem eft caufa in ante 
riorib* de hoc. Quod igitur nul 
lu eft tps infenfibile, mamfcftu 
cxhis.Depriusautem dieftadu solutio 
bitationec6fyderandu,vtrii co propra 
tingat fimul plura fen tire, an no 
k iiij con- 


Digitized by Google 



DcSeniu, - 


G c6tingat.fimuIautdico,in vqo 
& ir.diuifibilc tpe adinuicem . 
Primum igitur vtrum fie cotin 
gat,fimul quidem, altcro aut a' 
liimae fentire di fie indiuifibili 
vt ot exi Rente continuo . An q» 
prirnamquidcea,qUxFm vnu 
fenfum.vtdiCo vifum ,ficrita/ 
liofentiensaliucolorc, plurestjj 
partes liabcbit fpecic eafde.etc/ 
rim quae fen tit, in codcm gene/ 
ire funt.Si aut,&q» vt oculi duo 
. dicat tjuis nihil prohibere fic & 
inaia^forteexhis quid? vnu 
H quidfiq&vnaoperatioipfortl, 
ibi aut iiquidem vnu , quod ex 
ambobus,i!ludfentienserit« fi 
aut feparatim , non fifr fe habe/ 
bit.ArtipJius fenfus ipfi plures 
erun t,ficu t fi quis feientias differ 
rentes dicat.neep.n.operatio t* 
rit fine virtute,qux fm feipfam 
nee abfqj hac eri t fenfus. Si au te 
hate in vno,& iudiuifibili fentit 
manifeR um cR q» di alia.magis 
emmcotingebathxc flmulplu 
ra,quam gcncre altera. Siitaqj 
alia quidem dulce ,alia veroal/ 
I bum fentit aia parte , aut quod 
ex ifiis vnu aliquid eR, aut non 
vnu.Sed needle, vnu enim ali/ 
quidfenfitiuaeR pars. Cuius cr 
go illud vnius < nullum nanque 
ex i Ris vnum. Needle ergo vnu 
aliquid elTeanimx, quo omnia 
fenti qficut di<ftu eR pri us ,aliud 
autemgenus peraliud,Ergone 
#mq>iudiuifibilceRFm acRum 
vnum eR fenfitiuum dulcis di 
a!bi,qn vero diuifibile f’acRum 
fucrit fm actum , alterum i An 


quemadmodumin rebus ipfis K 
con ti ngi t, i ta & in anima: idem 
enim di vnum numero album 
di dulce eR , di alia multa. Si.tu 
non feparabiles past tones abin/ 
uicem,fede5 alterum vnicuiqj. 
Similiter ergo ponendum Aiin 
anima idem 6i vnum ce nurrte/ 
ro fenfitiuum omnium, ipfuiti 
efietamcn alterum di alterum, 
horum quidem genere,ilIorum 
vero fpccie,Quare di fentiet vti 
<p fimul eodem di vno, rationc 
autem non eodem . Qyod autc 
fenfibile oe magnitudo eR, SC 
noheRindiuilibiiefentire,ma- l j 
nifeRum, ER.n.vnde quidem 
nonVideatur,infinitadiRantia fewiiu 
Vnde autem vidctur.finita.fiml 
liter autem dcaudibde, di odo/ 
rabile,&qufcunqj non cangen 
tes homines fentiunt.ER itaque 
aliquid vltimum diftantix,vn/ 
de non videtur,Al primum } vn/ 
de vide tur. hoc itaqs needle in/ 
diuifibile eflc,vltra quod quide 
non contingit Jcntirc exiRens, 
citra aut needle fenfire. Siitaip ' 
aliquoderit indiuifibile lenfibi M 
le,ctim ponetur I vftimo,Vnde ‘ . 
eR vltimu qde no fenfibrle^pri/ 
mu aut fenfibilejfit’aceidet uifi/ 
bileee&inuifibile. hoc aut inf 
poft.De fenforiis igit, di fenfibi 
libusquohabentjftcoiter, di 
§m unumquodcp fenforium, di 
(Rum eR. Reliquorum aut 
primo con fy dc rad u 
de memotia di 

reminifee •^l.foa 

tia . . . % * no. 

Auerroir 


iized by Google 



£t fehfihbus. 


M 


De viml ti 
!i» sfiibi- 
tb'\dc g- 
lusica. i. 
■\ mites i 
i j!ib* txi 
It utes di- 
t.tiihclf 
f'.t fbrtitu 
d:cf, & re 
r '(loot . 
vitfeoppo 

,: to. 7 .ph. 
:o.c&. vitf 
t r.Zim- 

B 


?<p«prLi 
guitui.ct 
..etui <]• 

6 idigct 
iCdio.op 
UtilU viif 
i. de a fa. 

Vide 
6 tr.Zifti. 
De iftrit 
sifuu, dc 
■ jibus in 



op.i. 


Propter 
tuid irato 
t jmjap- 
Jiiet duo 


Amntii V&tfhrafu . 

IrtutesquidSfenhbiles, 
qu?da funt neceflarix 
incfleanimalis,&qiue 

dam funt pp meli>if:& 

omr.es iftxdiuerfantiir fecudfifor- 
titudinem, & rcniiflioufcm .Tael us 
autcm,& r gilftusfunt ntceflarij : au- 
ditus vero , & vifus, & olfadus funt 
propter melius, per guftum diilia* 
guitur cibhs conacniens i non con- 
henicnci:de per rtdum diftinguun* 
turea, qux corrunipunt totum cor 
pusex cxtrinfeco,& ea,qnx confer* 
uant corpus. Aiij rero fenfusnott 
font in nati d ifli oguere taliarde ideO 
non funt ncccllanj. Etomnesiiix 
virtutcscotiucniunt in hoc,q> adio 
earum non complctut nifiper in* 
ftrutrsentum , f & appropriatuf ta* 
dui,&gUftui hOC,q> nob indigent 
medio, alij atitcm indigent medid. 

1 NftrUfticntnm*ame vittutilvi- 
ftbiliseft oculuS.dt in iftoinftru- 
mentodominatur aqua, quaeeft ter 
fa diaphana. & fuit tale vein ro dc- 
feriban tur form* feniibilitnti, ficut 
in fpecblo . & ideo pats glaciilis c/t 
ualtle clara & alba . dc mamfeftu eft 
cpiitud inftrurtietum valdenertila 
numeftin cothprehcnfionCiftaru 
virtu turn . Iftudaufem iniirumdtu 
non agit.nili quado fuetif in fuacd 
plextone naturaii , nullo adueniete 
tutbante ipfufn. £t ideo iracuduS 
in hora irxhabens ealorem afeen* 
dcutern,rccipietindc corruption 
ful »ifiis:& forte videbit vnufn d 
proptef mottnn contingentem fpi- 
ritui apud iram.quoniam , quando 
pars recipiensformam mouetut , dc 
ueneritad fuum locum, ex alia par- 
te dcferibctur forma in feefidapar- 


cm 

duo 


fe: dcodhocnon abfeifeeft aprirna 
parte:defic vna foraapparcbitdux: 
ficut forma Solis cadent fuper aqua 
currentem apparebit .! u.r. Et,quia 
ifttfd niftriimcntum, fciiicct oculos 
non agit,niii quando futrir in tem- 
pera me to fux coplcxioms, ideo ac- 
cidit q>, quando fuerit infrigidatum 
arcbuscmmfecisiofrigidationeia 
tenfe,vt vifusdebihtetur.dt ideo ob- 
feuratur oculus in locis, inquibus 
eft multanix,auc multaaqua, & id 
apparent rip* maris turbidxpaucx 
Iucis.dc fimiliterlocaniuis. Quane 
do igitur calor oculi autfrigus fue- 
riht mtcufa plusqfccunduin hatu* 
ra.ftatim Vifus debihtabitur. dc ifta 
adioadionum oculi eft partis gra- 
dinofx aquo/xdccompicxio iltius 
partis eft caufaperfedx vifiouis. Ec 
propter luuccadfam fueruntpalpc- 
orx pod t± in bonis Oculis,f ad con- 
feruandacpmplexionccofum a re* 
busexttinfecii < ficut vagina gladij* 
ideo qtti maiotem d: groilinte bet 
palpcbramj niigisinfpicietig remo 
to: <$uia confer uant iliam partem a 
calorccxtrinfeco & a frigore. Et i6 
nuiitaanimalia infpidunta remo- 
to,plusouarrt homo, propter groifi j 
tiem palpebrarum . Initrumentum 
au tetri audiruseft acr impoihusau- 
ri:dcqilito magisaerifte fuerit fub 
tilior , & perfedioris quietis , tanco 
magisadioeiuscrit pcrfedior.de ii- 
militer initrumentum olfedus eft 
aerimpofitus nafo. inftrumenrum 
guftuseftlingua. tadusautem ca- 
ro. Et eft proprium omnibus inftru 
mentisfenfuum hoc,q>nihil habit 
in adu ex eis,q ux com p teheadunc, 
mil initrumentum tadus,qui com 
poniturex qualitatibus,quascom- 
prchcudit. dc ideo non comprehen- 

dit, 


E 


Qui grof- 
fiotf hht 
palpebra, 
nupU a re 
ir.otisifpi 
aunt. 


Eft ^>pri4 
Idris sc fu 
um«t> ni- 
hil hht »- 
chi ex hi^ 
a cOprehi 
ofit pier I 
itrni taft* 
vide. j. >i« 
AU c. it. 



Defenhi 

nisinftrumd'torum. A'caufainhoc E 
apparebit, quandodeclararafucru 
natura (enfimm.quibusappropria- 
tur media. Et proprium vifui inter 
iftostrescft hoc, tpcum medio indi 
get luce, non cnim videtin obfcu- 
ro. & cu in areacciderit fiimus aut 
vapor, quiprohibeit tranfitum lu- 
cis,debiutaturvifio. Etidco,ciim 
homo i rafcitur,& cxcitatur calor in 
ocu!o,ob(curatur vifiis propter va- 
porcm. Etluxnoneftinoculopcr 
naturam oculi , (ed inttat ipfiim ab 
extrinfcco, Sc, fi eflet de cius natura, 
tuncvidcrctinobfuro. &ideoac- 
ciditci, quiclauditoculos&pofta- L 
petit, vt non verevidcat,nifipofl> 
quam vifiis eius fuerit illuminatus. 

& accidie vifui, vtvideatrcm vifio- 
nc (pintuali m trinfccus : antequam 
videatipfamab extrinicco : Sc polt 
dcclarabimuscautam in hoc. &ifta 
uifio no acciditin maiori parte nifi 
inobfturo.&apudquictem. 3 ceft 

D Icamusigiturdemedijs,qui- proprium buic comprehenfioni cp 
iiora(i bus indigent ifti tres {enfus, & non fit bona nifi in temperata luce, 
* rn fu° feCt deconfcqucncibuscorum . Etme- non in inten(aluce,nequein pauca, 
dium, quo vtuntur ifti (enfus, eft Dcclaratum eftigitur.tp proprium 
autaerinanimalib’agrcftibus,aut eft tribus fcnfibus comprchcndcrc 
Tdi. i.de aquainanimalibusaquofis. Etma per medium, proprium eft vi- 
AU.114. nifcftumeftq? lftitrcs (enfus indi- lui habere preientiam corporis lu- 
t gentmedio.quontam,quando(cn- cidi,vcdtdumeftdolucido,&dia- 
(lbilepofitum fuerit fuperienfura, phaneitateinlibrodeanima. & ne- 
non comprehends turabeo:& fimi ceflarium ell v t rctcintrinfecusre- 
Jiter,quado inter cos &fenfibilia in tiiioculi illumineturabaqua, quas 
tetiacent corpora grofla ,* non apra eft incra oculum ,ficut aqua illumi- 
nfint media. & vniucr&literappa- mineturabaere. Virtuscnim (en- 
ter® medium necedatium eftiftis fibitis eft in orizonte iftiusretisin 
(enubusex hoc,q>,cum medium cor partccranci , non in parte aeris.& 
rumpetur, corrumpetur & adlio eo *deo ilia retia, (cilicet tunicz oculi 
xam.Sc ideo proprium eft medio vt confcruant virrutem alar , qux func 
(itdegcncrcinftrumentorum pro- media inter ilia&aertf. Etfignum 

£ riorum, (cilicet vt fit rccipiensfcn- ctus, q> neceflc eft vifui luce perue- 
bilia aliquo modorum rcccptio- nircadifta rcua, cftquia.quado co 

ungtc 


'G dit,f nifi resintenfaspropterfuiim 
tVide r .3 tfperatnentum. Sc propter hoequa- 
4ia - u • to magiscaro fuerit temperata, tan- 
to magis comprehendit qualitates 
fimplices, (cilicet calidum , frigidii, 
ficcum, Sc humidum 8 c ideo homo 
eft inter omnia animalia meltoris 
tadtus,& maxime manuSjfcilicet ca- 
ropalmx , &maximecaro indicia. 
Lingua veronullu habetfaporf in 
*&u. &ideo quando imbibitur a 
quibufdam homoribus,corrumpi- 
*ur guftus. & (imiliter eft de inftru- 
tnentisaliorum fcnfuum.&caufa in 
hoedaturinlibrode Anima. Eteft 
H proprium inftrumentis triumvir- 
tutum, (cilicet auditus,& vifus Sc ol- 
fadtus,qu6d attribuunturfimplici- 
bus:ocuiu$autemaqux, &auditus 
aeri,& olfadlus parti ignez fumo($. 
&ideo olfadlibiliafanatcerebrufti 
gidum propter caloremfumi. Di- 
oum eft igiturde proprijs inftru- 
mentis iftorum fenfuum. 

De medi- 
isquibtu. 




A tingithomini percosfiofupcrpalpe 
braltatim oblcurabitur oculus,5t 
cxtinguetur lux, qua; eft in oculo,li- 
eotextinguitur candela, 5c nihil rf- 
defeit.5t, quando declarabimusqfio 
fit coprehenlio ab iftts lenlibus , tfic 
dcdarabuntur iftar res. 


datdiBerfitatemeorutti.Colorigi- 9 
turalb’fitex admixrioneij»ntsc!a 
ri cum elemento.qood eft valdc dia 
phauum,fcilicct acre. 5c color niger 
fuel igncturbido, quiadmifce:ur 
cumefementomimme diaphanci- 
taris,f terra. 5c colores medi j in ter al 


E T,a\m declarata fuot propria i- bum & nigrum diuersa cur propter 
ftarunt virtutum in inftrnmen diuerfitatem iftorum duoru (ccun- 
nsade ^"'tis,5cmedi)S,dic«idum eftdelcnfi- dum magis & niinus,fci!icet corpo- 
lonbut, a "biUbus particular iter. Inlibro cnim ris lucidt 5e corporis diaphani . Sc i- 
f hi bus in de Animadidkum eftdeeis vniuer- deo color albus, 5c niger font eleme 
•putj- falirer.illicenim ditfumfuic q> fen- tacolorumlcilicetmcdiorum. Et; 
fibilia propria Tiiui funt colores, 5C quia hoc manifcltum eftdecolore: 
audituiloni, 5c olfadui odores , & & color in fupcrficie corporis termi 
guftuifipores, 5cta&ui tangibilia. nati.-necdTe eft »t color (it finis dia- 
® Remanetcrgonotificaanascorfi. phaniterminati/eeundu epeftdia- 
DicamHsergoqjelem^ta diuerfan- phanunt terminatum. Etperhoc 
tur fm multitudinem , 5c parititatf diltingiiitur color a luce. Lux enim 
diaphaneitatis,vet.gra.aer,&aqua.. eft petfe&io diaphani nontermina 
diaphanum autem eft ionium re- b: 5c color non fit in compolitoex 
cipere lucent, 5c perficiabilla.5c, cti vicinitate partium minimarudia- 
diaphanum receperit lucem,fiunt pbanarum.qux funtin eletnrntisji- 
«x hoccoloresdiuerfi fecudumfor cutquidam dieebant. Nibilenim 
titndinem 5c debilitate lucis, 5c pau^ fit ex elemenris lecundum vicinita- 
citatem & multitudinem diaphanc^tem, fed fccundum complciionem, 
itatis. Et hoc manifcltum eft ex co vt dictum eft in librodeGcncratio 


E 


loribusdiucrfisla&K, quando lux nej. Et,qnialux non apparctnifiin 
Solis adunatur cum nubibtis.illi.H. corporediaphano.opitiati funt Py- 
colorcs fiuntabalbedine hicispro- tagorics cp generatio lucis non eft 
pterdebilitatem lucis ex nigredine corporum luminolorum per fc.mfi 
C nubium.v«biera.colorcs,quifiint apud adunarionem lucis cum alio J 
in iride. Neceflecftigitur vtcolor cot pore, ftcut eft difpofttiodcigne. 
fiat ex adtnixtione corporis lucidi ignis n.non lucet,ni(i quando adu- 
cum diaphano. 5c, quia omnia com- nacurcum aliocorpore.Etdiftcrcn 4 n “ no 
polita Hunt ex quatuor elemenris: tia inter ignem 5c corpora ccdcftia 
5c diaphanum ex elementis eft aqua inhoccftmanifefta. Etexhoc,qdK turcu*. • 
5caer, 5clucidumeft(blusignis, 5c didumeftdeette»nacolorit,appa- corpore. 
hoc eft,quado fucrit miztus:5cideo ret cp acr ptimo rccipircolorf, dein 
neccfle eft rccolorcs lint compofm dcconduciteumad vifum.lecundu uc ' iu 
ex iftisduabus natu ris, fei licet natu- quod eft diaphanum lucidum. Et 
radiaphani^naturailluminoh: 5c lignum quod acr patitur icolore, 
cpdiucrfitasiftaruni duarum natu- 5ctecipiteum,efthoc,qu6dappa- 
xauun in quaaotacC'Sc qualitate fa- ret dc coiorabone ciufdem rei lecu- 

dam 


Digitized by Google 



Dc fen fa 


C dum illud, per quod tranfeuntnu- 
beslucidar. *crbi gratia o> quando 
nubes per tranfeuntper plan tasviri 
dcs multotiens ,coloratur parictcs 
per colorem illaru plantaru. Quod 
autem colotesfitint cxadmixtior.c 
ignis cu corporibus diaphanis, & 
lux non eft caufa tantumin indu- 
dionccolornm advifuin fedinef- 
(c corum, manifcflum eft. & dico c- 
tia,quoniam quemadmodum co- 
lor albuseft viliorluce , cG fit ex ca, 
uaetiam alij colores aibofunc vilio 
res& nigro, cum fiantexeis. Et, 
nli a°imd S u,a£olor « fi u nteialbo& nigro 
ab et top fecundum magis&minusAdiucr- 
inarxe. fantur in hocdiucrfitateinfinitale- 
H cundum matcriam.idcofuicncccf- 
fevt eoloresfint initniti in natura. 
quoniam quantuncunq,fueririnia 
ginata ratio intrinfeca in cisaliquc 
modummixtionis, extrahetnatu- 
ra-.licet ratio extrinfeca non poterit 
pronunciarehunc modum. Etideo 
arsin hac intendonc ficut d. Arifto. 
eft minor natura. Artifex cnim, qui 
poteft aflimiiare fc natura: fecund u 
fiium pofle.eft melior. Etideo ra- 
tio fpiritualis,perquS,& ex qua na- 
tutaagicquodagu, & extrahit qcF 
1 extrahit, uihilhabcr,qcP prohibeat 
naturam a comprehcfionceiusq*? 
dateiificuteft difpofitioin ratione 
fpirituali intrinfeca, perquamagit 
artifex. Animaenim beftialisexi- 
1 ftensinanimalibusnon impedita- 
diones natura- : fed gaudet , & deic- 
datur per illud,quod natura extra- 
hit dc co!oribus& fonts: quiafunt 
exiftentesmanima beftiahin potc 
tia.quia, cum natura extrahit cos Sc 
duett in adum , tunc anima beftia- 
hsgaudetper coprchenfioncm eo- 
rum. Rano autem fpirituaJisextrin 


feca, perquam agittrs,prohibetnr 
ab anima bcftiali. & ideo non com- 
prehedit artifex ex cisqux dat ci ra- 
tio fpiritualis, nifi pailioncs, & acci- 
dentia.quaracquirutcx rebus, qusy 
dat natura.& ideo res prioresin co- 
gnitioneapudartificem funtpofte 
noresin rile: cconucrfb difpofido- 
nt apud natuiam . Emiamactifer 
eft extrarem: natura autem eft in- 
tra. per hoc igitur differt ars a natu- 
ra. Etideo eolotes tinifturx,quos ra 
do extrinfeca poteft dicere,funtfmi • 

dtcolores autem , qui flint in ratio- 
ne intrinfeca, fete funt infimti . Et 
ideo cole res & nndurx muldfunt 
a natura, quosdndorcsnon pofsut 
inuenire Arsenim,quiaconfequi- L 
tur naturam , & proccdit a priori fc 
cundum nos, apud naturam autem 
poftcr^ri, ideo non comprehendit 
cx illis ordinibus,qui funt apud na- 
turam,nifi ordines, qui funt multu 
remod adinuicem , inter quosfunt 
muld ordinesapnd naturam. Dccia 
ratum eft igittlr q uarc cflc colotara 
in natura eft aliudabeoif in Arte. ■ 

D E fonts autem didum eft in li 
brode Anima. Deodoribus: 
aut£, &(aponbus deter minandurp busicapl- 
cfthic. Dicamusigicur q> mamfe- 
ftum eft qi null u elcmentorum ha- te 4. Nul- 
bet faporem & odorem : q> fapor 14 eftotu 

& odor funtadmixti fecundum h «°doi<, 
eft admixtam.&, quia formacuiul- *£ldl P i 
libetadmixd attnbuitur dominio aia.c6.s7 
alicuiusqualitatisquatuor,confvde 
randum eft cui qualitad attribuitur 
fapor in corporc faporofo. Dica- 
m us igi tur.q uia guftabilceft nntri- 
mentum animalium :8c nutriment 
eft fi mi lc animali'.Sc corpusanima- 
lisattribuitur dominio calidi & ha 
midnidco fapor attribuitur calidi ta 

ti 


Digitized by Google 





Etfcnfilibus. ij 

«5l»ottkKtiri.natnra enim humi mouerehanefubftantiaa rcguda- D 
dihiagiscouenit nature animalis,g bili.&ideoapparctqj homo melius"' 
natura: terrx. Etfignum.qi natura diftinguitdiffcreotiasfcnfibiliu ol-l 
humidi eft caufa faporis in mixro, i fa&us qexteraanimalia : &raincn 
tpguftabihum qujdain funt faporo multaanimalia fortiuscomprchet* 
la in potftia,& quatdam inatfu.Sa- duntodoresex remoto.Didlum eft 
• • porofaautc inadtu funthumidain igiturdcproprietatibusinfhumcn 
acratficca veto in adiu funt faporo- torum iftorumlcnfuum.Perficicn- ’ 
la in potdtia, &nofiuntfaporo(ain dmcftigiturfrrnioinqualitatcco- 
a«u, donee fiant humida in a&u, prch6fionis.de hoc. n.vniucrfaliter 
Y«bigra.fal.fal enim non eft fapo- didumfuitin lib.de Aniraa. 
rotom,donechumcfiat,&difloltja- TAIcamus igiturquodopmiones DefenfuA 
tur. Et,cum ita fit,faj>or neceflario xJ Antiquorum in comprehefio 
luuex mixtione partis ficcx cu par ncknfibihum funtquatuoc. Qua- T* 
tehumida,c]uandofiumdigc(ta ex ru vna ell opinio diccntium q> for- priaop io. 
2 calorealiquadigeftionCj&modifa mxfenfibilium funtinanima,& in pImmm*. 
porutn diuerfantur fm diuetfitate a<ftu,&<j>n6acquiruteasabextrin- E 
horum duorum in paucitate& mul feco:& q> form* extrinfccxfolumo 
. wadtne. Dulcedo ergo attiibuitur doexcitant.&faciuucmcmorariil 
calidttati & humidirati. A maritudo lud,quod tenet ex cis.& iftaeft opi- 
autem caliditati &ficcitati,autfrigi moPlatonis,autferc. Secundaaut 6eauul * 
diuti & ficcitatt in refpetftu humidi eft opinio dicentium qj non eftin 
tatisdukedjnis.& fiporcs, qui funt ammaaliquidfenfibiliu in adlu.fid 
itcriitosfifitexhisduabus naturis: acquiriteaabextrinfcco .dciftidi- 
ficu r colores fiunt ex albo &nigro, uidunturinduo.Quidam.n.dicunc 
kodori- T^\E odoribusaiitapparetq?ma- q>acquifido formaruextriofecaru 
ki,dqui /teria com fir fopor. quifitex cllacquifitiocorporalisnofpiritua 

admixtioncficcitatiscum humidi- lis,f tpefleearumin animaeritfm 
tate. Apparct.n.perindudbonem q> difpofitioncm.fmquamcxtraalam T 
omne habens odorem habet fapo- funt. Illi aiir, qui dicun tq>coprch£ Tam ’ 

V rem. Et,quiaodorcsfuntdcgenere fiorerucxtrinfecarum.&acquifitio p 
▼aporum fumoforum ,&perhunc carumcftacquifttiofpiritualis,funt 
modumdefcrtcosaer.idcoatrribu- bipartiri.Quidamenimdicucq>in 
unturficcitaii&calidjuti.quifitex comprehenflone caru non indigec 
ficcitate mixta cum humidnatc ha- medio.dicuutenira manimacom- 
bentc faporem , fm q> habet faporc. prehcndic fuum (enfibile exrnnfc- 
Et teftatur,q> natura odorabiliu eft cum^moucdofcadipfumj&fup- 
fu mofa,hoc q> m ulta n6 habet odo- po nendo fc illi,& i fti funt opi nan tes 
rem. cu appropinquaueritigni, vifionc cfle per radios cxcuntcsex 
habebunt odorem. perhuncmodG oculoadrcm vifam . Quidam autc Quaiu. 
habet homo proprium in compre- dicimtq?aaima recipitfuum fcnfl- 
hendedoodores per malaxationcs. bile mediantibusmedijs . primo n. 
Iftud.n.inflrumcntumperfuScali- rccipiuntcamcdia,&porteareddut 
diutcta , dc ficcitatcm mnatumeft iUudadfcafuracommunem : &in- 

dirferenter 


Digitized by Google 



Defenfu 

€ differenterftue medium fuerit in- fcnfibilia.anteqfentirtteaeitrfnft K* 
fir u met u , autcorpusextrinfecum. cus.& etiam, fi i«eflcc,tunc infhu- 
Diccmesailtq? animation indiget mentaeflentociofa,&fupcrflua. na 
medio, habet duas rocinationcs, vc turaautem nihil facie ociofe. Scr- Afa Wp?f 
narrauit Aritto.quarum vnaelt <p moautemdiccntiumq>formxfen- j^“ con f 
lixe, fi non recipercnt media & no fibiliumimprimunturinanimaim 6 . 

mouerfturadfcnfibilia, non indi- preflionc corporali defbuitur pet Mcus 6.8. 
lxa»in»- getenr mom forti apudfcfltite. Et noc.cpanima recipit formas contra 
pmionti ° *« un dacfl cp.fi formx fenfibilesve riorum infimu!.& hoc non tantum 
nirentadanimam'pcr medium, tuc inuenitiuinanima,fedinmedi|S.ap 
animanopoflctrccipeiccxform’s, paretenimepper eandem parteae- 
jiifIquamomaddituri!li. Dicentcs ris recipit videDStonuaria.Calbum 
Tcro radios cxcontesab oculo.ha- &nigrum.&bocctiam,quod*ide- 
bcntrationesfuffiiiemes. &fonior tur.cp roaximaeorporacoroprchen 
earn efl hxc,q> ponuntin afpc&u,f duntura vifuper pupillam *ii«et fit 

jj Q>caufevifionis&e»us,quodacci- itaparua.adcocpcomprchenditme 
oit in vifionc,funt linex radialcs re- dietatem fphxrx nmndi ,cft ligpiu, 

&xaut reflexx, autconuerfi. & hi cpnon cxiltunt colores in ea fm cx- 
quidem pon ih cpvifto fit per figu- tenfloncm corporalem, fedfpiritua L 
ram pyramidalcnt exeuntem abo- lem. Etideo df cpifli fenfus non Noudffl 
culoj&peruenicinemadrcm vwa. comprchcoduntinrcntioncsfenfibi ihter 
IftiigiturcxiUtmauerunrq>iflxfi- lium,nifiabftra&asi materia. non 
nex & figurx non pofluntdeferibi, cnim apprehenduntintemionf co- buci. 
nih in corporeexcuntcab oculo, Sc loris,nifi abfira&am a materia.& ft 
eftradius.Nosautcm dicimuscpti militcrolfa&us,&faporis,&aliotG. 
fus.&qd acciditei non fit complete Etcudeclaratueil hanc comprehc- 
uifi perhuiufmodi lineas& pyra- fioncmcficfpirituale.diccmusfen- 
midem.&iftudquidcmcfi verum. fusnegantibuscoinprcbendcre per 
fed dieimusep lfixmcnfurx nullu mediii <p intftiones,quasanimaco 
habent fubic&um,nifi medium dia prehendit fpiritualitcr.quxdam sut 
phanum . hoc eniin corpus innani vnincr{ales,CiniclIigibilia,&qux- 
eftreciperc formam ,&colorehoc dam particulars, filenfibilia. &ifti 
modo reccptionis. Modoautcdt- daomodtintentionu autcompre- 
cendu eft q> de impollibilibus cotin licndfitur ab anima mo mo modo 
gentibushuicopinionit&quoddi- rum fpirituafii ,aut3mbobus.fed, 
cit Arifto. faciendum eft poll. Mo- fi effenr vnomodo, mcinicntioncs 
do atttf dicamuscp,qui dicitcp for- vniuerfales, & pauicularcscflcntc- 
mx fen fibiliu font cxiftenrcsinani fdem.quodcftimpoffibilc.conipre 
main adln, &q?non indiget extrm hendiugiturintentionesvniuerfa- 
fecistenfibihbusnifiadrcmemora- lesvno modo, & particulars alio 
iionem,falfumeft.qm,fi»fh;form^ modo. vniucrfalcsauicm comprt 
eflentincaa&u , tfic non indigcrec hendir'eomprehenfionenon com- 
formiscxrrinfecis in fentiendo cas: municantc cum materia omnhao, 

Ac tunenou ncccflccflct, vt fentirct &ideonon indigent medio, parti* 

' cularcs 


Digitized by Google 



Etfenfilibus. 


t 6 


. atmf ex- 
it* a Tam 
tet ee cot 
rale pu 
iiau 
'.. uale pu 
il,8c i me 
c.omediu 
net fptia- 
k , & cOr- 
oalc. 

B 


oifio 
'.(> fiat cx- 
amittcn 
‘io.de quo 
c.cap.a. 


euJara veto coprchendit per res con 
ucniStes rebus pirticularibus, f pet 
media.&,fi hocnondlct,tuncinre- 
tioccs comprehend client vniuerla 
les non particulars. & die formar u 
in medijs eft medio modo inter fpi 
rituale & corpo rale, forme cni m ex 
traanimam hntcflecorporalcpuj- 
iu,& in anima (piriruate putu, & in 
medio mediu inter fpirituale & cor 
porale. Et dico media in hoc loco 
inftrumeta(enluum,&ca,qua:funt 
extra Icnliim . inftrumm igitur no 
indigetfenfibus, nil; quia comprc- 
bcnfio corum eft indiuiduahsevni- 
uctfalcsaut no indigent iftisinftru 
mentis . Mamfeftu eft igitur ex hoc 
lermone 91 propter hoc, q> ifta funt 
jna'a fpirituaiiaparricularia, idco 
comprehcfio eft per medium .& re 
Ac fit hoc . naturaenim no vaditdc 
oppolito ad op po!i turn niiipcrmc 
diunr.&impclbbilecft vt fpiritua- 
le acquiraturacorporali nil! j> me- 
dium & ideoquanto magic ifta me 
diafuerint lubuliora, tantomagis 
co mprehen/io eri t melior . Scrmo 
aut dicenus (p, fi anima comprehcn 
derit per medium, no reciperet nifi 
fccunduquantitatem corporis mc- 
di j ,f. 97, fi ell cc par u u m,reci pcrct ip- 
fum paruum,&, iimagnfi,magnu, 
•scrum eftin co mp rehen fionec or - 
porali, non fpiritualv Et Arifto.de- 
Uruic lermonem diccutium quod 
vjrtUs vifibilis extendi tur ab ocu- 
lo, donee perueniatad re vilamab 
oculo per rationes. quarfi, Vnacft, 
g> ftcundum hoc poflibilcdlct vide 
re in obfcuro,ficut clt luce, dicentcs 
autem radios extendi non indigent 
medio ncqi luce. Etetiam, li virtus 
cni m$,fcilicet fen fus com munis cx- 
tendetetur ad res vilas, tunc 00a in- 


digeret retibusocnli : nequecilctcj) D 
quido dcftruereturaliquod retc,q> 
ifta virtuscorrumpcretur, Etetii, 
fi anima extenderctur, donee occur 
reretlenfibili,tuccodcfti niodoco- 
prehf det omnia vifa propinqua , Sc 
remota.Et vniuerfalitcr dicentcs ra 
diosexirc ab oculo non poll'untfu- 
gerea duobus:autponere iftos ra- 
dioscflc corporalcs,aut non. Sed,fi 
corporates, contingcr vtvifiofirin 
tempore:& maxime quando res vi- 
ta fucrit remora, declaratu eftenim 
91 omne corpus motum mouetur 
in tern pore. &ctiam intclligunt cor 
pusexirea pupilla, deindedilatari E 
quoulque fuperponatur mcdicrati 
cali.quod eft impoflibile . & eriam 
anima vifibilis debet die ordinata 
in hoc corporc:& nullum corpus in &um 
animalidtfubicdu animxnifica- niti calor 
lor naturalis.&,fi calor naturalisfe- natutaiB ‘ 
parareturab oculo, ftatim infrigida 
retur,&anihilaretur.Et,fi illud, qcF 
exit ab oculo, fitlux non corpus,tuc 
nopofiemusdicerecb animaeftpo 
fitain ilialucc.fubieaum cnim ani- 
ma: eft fubftantia , non ?.ccidens.&, 
cti ala nonfuerit pofua in ilia luce 
led intraoculum,quomodo igitur 
comprchendit (enfibiha, cum non * 
tangit ca?omn!s.n.adio,& paftio fit 
pet contadum. & hie aut per me- 
dium aut fine medio , fi per mediu, 
needle eft priroo moueri medium 
per con tadum : Sc fic needle eft , G 
pofuerimusq? illud, qdK exjtabocu 
10, eft lux,diceie medium efle. Sc, fi 
non, non perueniretmotuslenfibi- 
lisad fensu.Et nulla dr lacflct inter 
hunclcrmonem,&fermone dicen- 
tem q> vifio completur per media 
& lucem.lux cnim apud nos non eft 
iplo oculo^ed ex cxtrinfcco.fcd hoc 

coc 


Digitized by 


GoogI 



De fenfu 


G »endicuntSc,fidicerentlioc,cSun- 
gerctcis vidcrcin obfeuro. Ei fecit 
coscrrarclioc,q> non videruntiftii 
fpiritum.pcrquemfit vifio,conue- 
nitntc lucircjuapropter opinari sut 
jpfum cffe luccni , crcd£do <j» lux eft 
corpus. Galen usautem intantuap- 
plicabatur errori, q> cxiftimauit ae- 
rem efTefentienrem . 

Qfio com ■p’T.cum declararumeftquomo- 
plienfi o K ij^do comprcbenditanima'fermo 
«fomub« nc v nincrlali, cofyderemus quomo 
(eni b’dc do ordinatur ifta comprehdio per 
«juo captt. medium ip mbusfennbus. Dica- 
*• & V, mus igitur q> aer mcdiantelucc red 
H pit prius formas rerum, demdered- 
direasretiexrrinfeco,&rcteextrin* 
fecum redditeas alijsmotibus.quo- 
ufq;motu$pcrueniatad vltitnure- 
tc, port quod eftfenfus cois-fkin me 
dioiftorum retifi cSprchcnditrete 
gradmofum forma rci i& eft quad 
Ipeculu mediu inter natur5aeris,& 
natnraaqux. dcideoredpit formas 
ex acre, quia eft quafi fpeculd :8c red 
ditcasaqux.quianaturaeiuseftco 
m unis inter has duas n as,& aqua, de 
uadi. Anft.q? eltpoft humore gti 
mofnm,e(h!la,quam vocat Gale. 

. vureu.& i fta pars eft poftrema par- 
j tiumoculu&pcrillamafpidtfens* 
communi$formam.&,cum fenfus 
communis redpitformam , reddic 
earn informant!: &eft virtusimagi 
nabiiis: & tunc recipiet earn infor- 
nians receptionemagisfbirituali:& 
tunc ilia forma crit in rertioordine. 
»of* h fit formx igitur habenttresordines: 
treordict quorum vnuscftcorporalisi&fecu 
duseft in fenfu communi, Sc eft fpi- 
ritualisucrtius autem eft in virtutc 
imagmatiua, &eft magisfpirnua- 
lis. Et, quia eft magisfpintualisij 
in fenfu communi , no indiget vir- 


tuilroaginariua in feciendoeS prx* ' 
fen tern pr^fcotia feqfibilis rei exrraj 
ecouerfo difpofi tioni in virtutc fen* 
fus. informant autem non afpicml- 
lam formam , 8c abftralm intentio* 
ncm eius, nifi poft maximam quie- 
tcm.&intuitioncm magnam.Etor 
dines iftius forma' jnifns virtutib* 
funr, ficut dicit Ariftot.quafi homo 
acciperct fpcculum babensduasfa- 
cics, &afpiccrctin alteram illarum 
duaru m fadcru m ,8c pofuei it fecun 
dam fadem in diredo aqux. connn 
girenim tunc vt formas afpicienris 
fignetur in fpcculo, deinde de fpecu 
culo fignabnur in aqua, fi igitur ali ^ 
quis infpexcrit fadem fpcculi, ftili- 
cct fadem, qux eft in diredo aqux, 
videbit illamcandcm formam de* 
feriptam fecundo deaqua in fpecu- 
lo.forma igitur afpicicntiscft (enfa 
ta,&fpccufu eft aer medius,& aqua 
eftoculus: & fecun da facies fpecu* 
li eft virtus fenfibilis, 8c homo com 
prehendenseam eft virtus imagina 
tiua . fi igicur infpiciens infpexeric 
in hoc fpcculo, amittetur forma a 
fpcculo & aqua, 8c remanebit infpi- 
ciens in fccunda fiidefpoculi imagi 
nando formam. Eritacftde vinu- M 
teiniaginatiuactim forma, qux eft Qliido i! 
infen/u com m uni. quoniam, quan 
do fenfatum abfentauerir fe, ffatim tun fecit 
abfen tabic fe forma cius a fenfu co- fora e»u»a 
muni, & remanebit virtus imagina 

tiuaimaginandoillam,declaratum " 11ancbic 
n , O t , r r - • Virtus ima 

elt ex hoc quod fenfus comumsvi- j, in j nl j a 

det formam medianteoculo, & ocu imagmaa 
lus medianteacre, &videtcamin doiUam. 
humorcaquofo,quieft i oculo, me 
diante grandinofo ex aqua, qux eft 
in oculo 8c acrc,qui cftcxtrinfecus, 

& humor aquofus eft ille.queGaL 
vocat viued.quomodoaut vifus fit 

per 



EtSenfilibus. v 17 

A pet media dedarattrai eft.Quomo dis faporis &odops : licet brutaco D 
do autem olfa&us fit mediate ae- knunkent ip hoc, propter enrporei- 
JC , Sc aqua dicendum eft. hoc emm tatem rftoru. & fimihefr eft de vi£ 
fit per ptaeparationcm caiftenteqn tut?-ta<ftus .'manus.enim hommis 
jnaereadrecipienduolfaZHIe.Ifta nfoprium haber in hoc , quod non 
enim clcmenta innata dunt redde- habet aliquod. Et ho mo cognofcit 
re fibi adinuicem fumos faftos ex per olfa&um fapoiem coiiuenicn- 
eis propter confimilitudincm, qua: tem & incouementem : & curatur 
eft inter ca.Tcrra autem reddh ae- per olfadibjha,ficut pcrguftabilia. 
ri vaporem humidum : & aer reci- olfaftibilia.n. cutatab Tfirmitatib* 
pitipfum propter coniun&ionem capnistquia caput eft frigiduiet hu 
cum humido : &acr reddit ipfum midur&ol&ftom eftin maiorf par 
igni propter coniundioncm , qua: te calidum & ficcum. Etauditus in 
inter ea in caiore.quomodo au- hommeeft via ad difciplinam.Di- 
tem aer reddit lonum didtim eft fciplmacnun no fit nili perioque- 
J inhb.de Anima. Propnctas autem lam : qua: non rcdditurnifi perau Ef 
comprchcfionis iftorum ftniuum ditum.fcd intelligercquid verba fi- 
in ani rnali bus non eft cadem . ho- gnificant non eft auditus , fed intel 
moenimcomprchcditdiftercntias ldlus.& quilibet fenfusiftorum in 
return, & intetioncs earu propnas , hominc eft via ad prima intcllcbla 
qu? funt in re fenfata,quafi medul exiftentia in iIlogenere,et pr^cipue 
Jam dc fiutftu : in animali autem auditus, & vifus.Etideo dicit Anftj 
brutocomprehendunteaqu? funt q> ilia, quae nOncarent his duobu* 
extra, q f’unrquafi cortices huftuu. lenfibus, firm maioris intelkctusi 
C Et ngnum eius eft, <p bruta non & melioris comprehcntionis.Ifta 
Hfic&pre- Tnouentur a fenfibilibus, ficutho- igiturcft fumma corum,quq dkta. 
k&ttdf ias mo mouetur . homo enim moue- fupt I hoc tra&atu breuiter, Quod 
mcduiU turapud caium, quod non faciunt autem dicitur in fine iftiustra&a- , 
afiiifhj. bruta. & fimilitcr mouetur homo a tus , in dando caufam dc fortitudi- 
*' bru» aUt tin<ftuns,& figunsmotu ,quo non nedc debilitate rcmcmoratioms,lo 

quail cor- xnouen: bruta . Sc fuiuhcer dc mo- quendum eft dc eo in.il.tradatu. 
n«j fru- : • , , 

Amok •;* 

I 

Ltbri dc Senfu , & Senfhbus finis ♦ 

Dc Anim.cu co. Auer, c Arift. 



Digitized by Google 



ARISTOT EX r S' 

D E M E M O R I A E T 1 

REMINISCEN TI A, 

• • < i 

, # 

Cum*Antrroh Cordubenfis Pardphrafi* 

Quorum rrrnm fa mtmvria : cuius arum* p orris . Cup. t, 

E memoria que quod confydcratur, cum 
autcm & ipfo eft confyderans dC intelligent, 
meminifte di led illud qutdem fentire dicit, t, 
cendum quid hoc autcm feire foIum.Ctim ve 
eft, et propter ro fine adibus feienriam &C fen 
quamcaufam fumhabet,ficut meminitcot, 
nt,ctciiianb quitrianguliquddduobusre> 
fnxpartiumhfcacciditpafTio, eftis jqualcs. hoc quidem quod 
SC ipfum reminifei . Non enim didicit.autfpecubt’fuit, illud 
jjdem funt niemoratiui et remi vero q> audiuit , aut vidit, aut 
tiifcitiui, fed frequenter magis aliquidtale.femperenim^cum 
memoratiui quidc,qui tardt: fecundum ipfum mcminiffca- 
magis reminifei ti ui autem,qui gi t,fic in anima dicit,q udd hoc 
velocesffcdociks. Prim urn igi prmsaudiuit,autfcnfir,autuv 
ttiitBcmo j ur accipiedum eftqualia funt tellexit. Eft igi tur memoria, nc Qoi<f 
”** | memorabilia . fxpc enim deeb quefcnfus,ne<pexiftimatio,fcd 

CioimtM pit hoc.Necp enim futurum c5 horum alicui* aut habitut, aut M 
tingit memi nifTe , fed eft opina pasfio, cum fadum fuerit tenok - 
bile&fperabile.eritautemvri pus. Ipflus autem nunc in ipfo pnefatk 
que SC feientia quaedam fpera- nunc non eftmemoria, ficut di renfrod*- 
tiua.quemadmodumquidam dumeft.eftenimprffentisqut 
*Diuinatiuam dicunt. Nccp prj dem fcnfus,futuri verofpes,fa^ memotte- 
fentis eft ? fed fenfus. hoc enim di autcm memoria. Vnde poll 
neque futurum, nequefadum tempus memoria omnis.Qua-' 
cognofcirnuSjfcdtantumprae^ requaccuncp tempus fern iunc, 
fens .Memoria autem fodi eft. hate fola animalia meminerut, 
Praefens autcm cuadeft,vt hoc & ifto, quo fentiunt . 
album cum aliquis videt , nub Quoniam autem de imagb 
lus vtique dicet meminilTc. ncs natione prius in qs/juf funede 

Anima, 



Digttizsd-by-4)OOgle 


EtReminifcefttii. f8 


A Anima,di^mm tft,& q> intclli^ 
x4e * it g CTC n g c fine phantafmate ( ao 
,0 * ciditenim eadem pasfio initeb 
ligendo , quae quidem &C in dee 
fcribendo.ibienim nulla vtene 
ees quantitate trianguli deters 
minata, tamen finitum fecun« 
dum qultiratem defcribimus, 
&i intelligens fimiliter etfl non 
intelligit quantum, ponit tame 
anteoculos qu&tum , intelligit 
autem non fecundum ^quan- 
tum .fiautem narura fitquan- 
_ torum,infinitorum autem, po* 
0 nit quidem quantum deteimie 
natum , intelligit autem fecunr 
dum q» quantum folfi. Propter 
quam igirurcaufam non conn 
git intelligerealiquid fine cone 
tin uo,necp fine tern pore, q non 
in tempore funt,alia ratio. Mae 
gnitudincm autem &L motil co 
gnofcere necefle eft, quo Qi tern 
pus . 6t phantafma communis 
fen fus pasfio eft . Quart manie 
feftu eft q> primo fenfitiuo hoe 
rum cognitiocft. memoria aue 
^ tern ea,qux eft intelligibilium, 
non fine phatafmate eft ) quarc 
UraioriA intellediui fm accidens vtique 
j? teifti- erit, per fe autem primifenfitie 
ui . V nde &C alqs quibufdam i ns 
10 tn telle- eft animalium,6£ nfifolum hoe 
minibus,&habentibus opinio 
t hoTfoio ncm > aut prudentia.Siautein-- 
ftd & qui- tellediuarum partiu efiet, non 
boidialiji vncp inert multisaliorumanie 
Uum iU malium, forte autem nullimor 
talium.Quoniam neqinficom 
nibus, propterea q> non omnia 
trmporiafcnfum habent. fcmg 


enim,cdm agit memoria , flcut 0 
dCp riusdiximus,q>vidithoc, 
autaudiuit.aut didicit,ftmul 
fendt quia prius . pruts autem, 

8t pofterius in tempore funu 
Cuius igitur eoru,quae animat, 
memoria fiqmanifeftum eft,<p 
cuius BC i magi natio eft.Et font 
memorabilia per fe quide, quo 
r um eft imaginatio, fecundum 
accidens au tem,qu*cunqi non 
fine imagination* 

* i • 

Dubitatieml falutie, cjttcmetb ret ai/rrr- 
til fiat mtmerta . Qw immtnuru A 
tff 't Scant ur , acipfius me- 
merit dtjuutio.C.l. 

: Dubttufe 

D Vbitabit autem vtique 
aliquis, quomodopaO 
fione quidem praefente, 
revero abfente,memi nit quod 
non praefens.Manifcftum.n.eft 
q» oportet intelligere talem ali^ 
quam fadam per fenfum in an! 
ma , &C in parte corporis haben 
te ipfam, velut piduram quan« 
dam,pasfionem,cuiusdicimus 
habitum efie memoria. fadus f 
enim motus imprimit velut* 
figuram quanda*fenfilis,ficut 
figillantesannulia.Vndeetalqs Qni nuie 
quidem,qui!motu multo,aut 
propter pa(fionem,aut propter 
atratem funt, non fit memoria t 
tanquam vtiqj in aquam fluen 
tern incidentc motu &C figillo. 
ali)s autem ,,ppterea q> frigida 
funt, ficuc antiquaaedificioru, 

&C propter duririem accipietia 
pasfionf, non ingigni t figura* 

C ij Qua- 


Digitized by Google 



De Memoria" 


G Quaproptcr Si valdc iuue## 

Seficj & ces , di fenes immemores funt . 
f« memcv Auut enim,illi quidem propter 
Motor, augmentum, hi vero propter 
decrcmentura.Srmiliter autcm 
fiimultu vcloces, 6C mulcum 
tardi,neutri videcurmemores. 
illienim humidiorcs fumqpop 
* Ccciort*. portunU'flt > hi vero * duriores. 
IJhs igitur non pranet phantaf# 
snainanima,hos vero non tan 
gir.Scd fiquidemtaleaccidens 
eft circa memoria,vtrum hanc 
meminit pasfionem,an illud, a 
® quo facta eft c 1 Si enitn hanc, ab 
fentiam nihil vrkp memineri# 
mus.Si vero illud, qilafenrien# 
‘ u tcs hanc,mcminerimus quod 
non fentimus,quodabfenst'Bt, 
ftelimileficut figuraautpiJhi 
rain nobis hui s ipfi 9 fenfus,pp 
quid vtiqj eri t memoria alteri 9 , 
fed non huiusipfiust’agens.n, 
memoria fpeculatur hancpaf# 
fione,<3C fen tit hanc-Quomodo 
igitur non pncfens meminit ? 
eritm.vdqj videre no prxfens, 
I etaudire.Aneft vtconungit,et 
Solutio, accidjt hoc . Vt.n.in tabula pi# 
tftum animal , di animal eftdd 
imago,&tde&vnuipfum eft 
ambo,efte ramen non idem am 
borum , di eft cofyderare 6i vt 
animal di vt imagine, fic&. q3 
in nobie phantafma oportet fu# 
fciperc ,6dipfum aliquidfm fe 
«fic,&alterius phantafma . in# 
quantum quidem f m feipfum, 
fpeculamftum aut phantafma 
-cft,inquatum veroalterius , vt 
imago di memorial e, Quar&& 


cum agit morns ipfius.fiauidc K 
inquantum fecudu fe eft,uc fen ■. 

tit anima ipfum, vt intelletftu 
aliquod aut phantafma videt 
addle . fi autem inquantum al# 
terius,<3C ficurlpitfura, vt ima 
gincm fpeculatur,^ qui no vi# 
dit Corifcum vt Corifcum, hie 
aliapasfiohuiusfpeculationis, 
et quando licut animal pitftum 
cofydcrat in anima . hoc quide 
fit licut intellectual folum , hoc 
aute vt ibi quia imago, memo/ 
riale. Et ob hoc aliquado nefei# 
mu3, fatftis nobis in anima hu# L 
iufmodi modbus abeo, quod 
prius fenfimus, fifecundufen# 
fadoneaccidit :<9d fi eft memo# 
ria,an non, dubitamusquado# 
que. Aliquando autem accidie 
intelligere,& remini fei q> aligd 
audiuimus prius, aut vidimus. 

Hoc autem contingit,cu fpccu 
Ianstanquamipfum,pirmuta# 
tur di confy derat tanqua alte# 
ri us. Fi t aute aliq uando di con# 
trarium,vt accidit Antipherd# 
tiOritae ,&ali)s > qui*edtaltn f 
padebantur . phatafmata enim f c q “ r 'J^ tr * 
dicebant,vt fatfta, di vt qui me AnuphcU 
minillent. Hoc autem fit,cii ali 
quis non imaginem tanqrima 
gincconfyderat. Meditadones 
autem memoria conferuant re memory. 
minifcedo.Hoc aute nihil aliud 
eft tj fpeculari ffpe vt imagine, 
ddnon vt fecundu fe. Quid igi# h . { '. n,orut 
tur eft memoria , di memimUe 
dictum eft, quod phantafmatis 
vt imaginis , cuius phantafma 
eft habitus, fiCcuius pardculx 

earn 


Digitized by Google 



Et Remini fcentia. 1 9 

■A tfarum qua in nobis, q>pri mi feaccidit QC memoriam fequi. D . 
fenfitiui,& quo tepus fentim 9 . N ecp itaqp hac fimplici ter,u an 
Quid fit ipfitm rtminifei,ntc tffe memo- teextiterint,iterum fiuntjfed 
*rari, aut d'nouo addsfiere . Quo- eft Vt,eft autem Vt DO.blS emm 

modaqu O’ in tjwbusfijt d i fcere, et inuenirc cotingit eu* 

rebus. Caf. j. demidem .Oportet igiturdife 

D Eipfo reminifci autreli ferre reminifci ab his, di inexi/ 
quumeftdicere.Primu ftentepluri pricipio,<$exquo 
igitur qufcuqp ! aggref/ addifcunt reminifci . Contin * 
foriisraciSibuBverafuntjOporx gunt autem reminifcenria,quo fut. 
eet ponere vt exiftetia. Non.n. niam aptus natura eft hie mo* 
eft memorif refumptio remini tus fieri poft hunc. fi enimex 
fcentia, neep acceptio .Cum.n. necesfitate , manifeftum eft cp 
primum addifei t, aut patitur , cum motus fuerit illo, hoc mo/ 

B non refumitmemoriam vllam uebitur.fi autem non ex necet’ & 


( nulla enim ante fada eft ) neep fitate,fed confuetudine, vt plu* 
ai principioaccipit.cum.n.fa-/ rimum mouebicur. Acciditau 
dusfuerit habitus, autpasfio, tern quofdam feme! confueuif* 
tucmemoriaeft.quare vnacu femagis,qp alios fxpemotos* 
pasfione,quaefit,noningignir. vnde quxdam feme! vidente* 
Adhuc autc, cu primufadta eft magis meminimus , quam alia 
in indiuiduo&vhimo,pasfio fxpe.Ciim igitreminifcimur, 
quidem ineftiapatientietfcla, mouemur fecundum quedam 
fi oportet vocare feientiam hi' primorunK>tuu,quoulqi vtiq* 
bi turn aut pasfionem. Nihil au moueamur, poft quern iilecon 
tern prohibet fm accidens me* fueuit. Vnde dC quod confcquc 
minifie quorundam ,quac fei* tereftvenamur,meditantesab 
mus.Meminifle ante fm fe non ipfo nunc, aut alio aliquo, &C i * 
C eft ante fa&um cempus.memi/ fimili,autcotrario,aut propin* i 
nitenimnunc quod vidir, aut quO.Propterhocfitremimfcfc' 
pafiiis fuitprius,non quod nuc tia.motus.n.horum, alioru qui 
patit,mcminitnunc. Amplius dem funti)dem,alioruro autem 
autem manifeftum eftqxnemi fimuI,aliorum autem parteha* 
ni/Te eft non nunc reminifeen* bcnc.quarereliquumparuum 
tern a principio fentien tern aut eft: quod motuum eft poft illu. 
patietem,fed cumrefumatqua Quxruntigiturfic.Etnoquf- 
prius habuit feientiam, aut fen/ rentes autemficreminifcutur,. 
fum, aut cuius habitum memo cu poft afterum motum ille fit* 
riamdiccbamus, hoc eft & rue vtplurimu autem alterisfadia 
reminifci eoru,quxditflafunt, motibas,qualesdiximus,fie* 
aliquid.ipfum autem meminif bat ille. Nihil aute oportet con 

c iij fyderare 


Digitized by Google 



£>c Memoria. 

<• fyderare quae procul funt quo^ £ quo meminit autuni , hoc 
snodomeminimus,fed qujpro rcnsanni tcmpus. Videturau' 
pe.Manifeftum enim q>i demo tem vniuerfaliter dC medium 
dusquomododicu,quod com principium omnium. Si enim 
fequenter non prjinquirens, ne non prius,cum in hoc venerit, 
que remmifeens .confuetudine rcmimfcetur } aut non iam, neep 
enim confequunturmotus, hie aliunde. vt fiqitis intellexerit, 
port hunc. Et cum igirurremu in quibus abcdefgh. Si 
siifci volueritjhoc faciet.quj ret enim non inE reminifcitur,in 
accipere principal raoius, poft h memoratus efthincenim ad 
quern illeerit.Vndecitisfime,et ambomotum eftecontingir,& 
optime fiunti principio remu inD&inF.Si vero non horum 
nifeennx . ficut enim fe habenc aliquod qufrit, in c veniens to 
res adinuicem in eo quod com minifcctur, fi d aut c inquirit. 

H fequenter,ficS£motus.Etfunt quemadmodum in o veniens ^ 
Qixcfiqi facile reminifcibilia,quxcunqt rcminifcctur^G aut f inquirit. 
neaJiqui ofdinationem habet aliquam , fi autem non,in A.et fic fern per. 
hnt funt ficut*Mathemata.qux autem Eiusautem,quodeftabeodem 
jiumfabT P rauc » ct difficulter.Et in hocre aliquandoquidemmeminiiTe* 
jiurna l * tninifei differt ab iterumaddp aliquando autem no, caufaeft, 

* Ms the— fcere.quia potcrit quodammos quia c5tingit ad plura mocum 
Pna inter P cr ^'P^ urn nioueri in id,q3 efle ab codem principio, vt ab 

icminifd. eft poft principium: cum vero ipfoEinF,aut mD. 

& iter ad- non , fed per alium , non adhuc 

diTttre. meminit.Sxpe autem iam qui^ ABCDEFGH 
dem non poteft reminifai, qujx 

sens autem poteft, &C inucnic. Si igitur non per antiquum 
Hoc autem fit multamouenti, mouetur,inconfuctiusmouet. 

I quoufque moueat huiufmodi tanquam enim natura iam con 
motu , quern confequitur res . fuetudo eft. V nde qux fxpe in-- j 0 * 
Meminifle.n.eftineilepotentia telligimu8,citorcminifcimur. & .idt-i. 
•nouentem.hoc autem ita vtex ficutcnim natura hoc poft hoc Me- ie, ‘ 4 ’ 
§pfOj& quibus habet motibus eft,fic&operatione.ipfumau 
■noueatur, (tout dictum eft. tem fxpe naturam facit.Qum 
Oportet autem acceptum effe mam autc licut hunt in qs, qux 
principium . Quapropter i lo^ funt natura, dC extra naturam f 
cis vidcnturrcmimfci aliquam eta fort una,adh jemagisinqs, 
do.Caufa autem eft, quia velo qux per confuetudinetn funt, 
citerabalioinaliudveniunt.vt quibus natura non fimiliterim 
a Jade in album, abalboautem eft. quaremouetur aliquando, 
in acrem,& ab hoc in humidu, &C illuc dC aluer, prgfer tn n ec cQ 

scuahitur 


Digitized by GoogI 



EtReminifcentia. i o 


# retrahitur illine iftuc aliqud.Et 
propter hoc, cum opus eft new 
men meminifTe, asfimilc quw 
dem,inil!ud autem folorciza# 
m us.Reminifc i igitur hoc accb 
dit modo . 

Maxime autem oportetaw 
gnofeere tempus,aut menfura, 
autinfinite. Eft autem aiiquid , 
quo iudicat maius& minus. ra 
fionabile autem, ficut 6C magni 
tudines. Intclligit aute magnas 
ftprocul, nonextedendoilluc 
cogitationem, ficut vifum du 
9 cunt quidam . etenim cum non 
tint , limili ter intelliget , fed ra^ 
done quadam mouebit.funt.n. 
In ip(a li miles figurae &C motus. 
Quo igitur differet, cum maio* 
res intclligit < An , quia illas 
intclligit, qux minores : omnia 
enim,qu{ intus funt,minora } et 
faJ.« proportionaliter * ct quf extra. 
Eft afu for tasfis ficut & form is 
Bportionale accipere,fcd i ipfo, 
fic&diftantijs. Sicut igitur, ft 
ipfam ab,be mouetur,facit ip 
dim a b : proportioale enim eft 
* ipfiiAC,&ipfaCB. Quid er* 
go magis c d , quam f g facitc 1 
An ficut a c ad a b fe habet, fic 
& h ad m fe habet.has igitur ft- 
saul mouctur. Si vero f o 
V elit intelligere, BU 
fimiliter intelli 
git. fed jp 

KMy 

, K I intelliget. hae.n, 
ft habent, ficut , 
ad , ' 

»A. . 


Ftgura, rerum <tc temper is prt- 
• pert tenes tnmemerin t O* ; 
remmifientid de- 

fcribens. 1 



< « i 

Cum igitur fimul rei fit mo/ 
tut 6C temporis, tunc memoria 
agit.fiauteputet,non facies pu 
tatmeminifTe.nihil.n.prohibet 
fall* aliquem,& videri*non me; 
morantem. agentem autem me 
moria non putare,fed latere du 
meminit,non eft. hoc enim erat 
ipfummeminiiTe.Sed,fiis,qui f 
rei, fiat fine eo , qui teporis, aut 
hie fine illo,non meminit . Qui 
veto eft temporis, duplex eft* 
all quando.n.mcnfura non mc< 
minit ipfum, vt q> tertia die , q» 
tn aliquando fecit, aliqn autem 
&menfura.Sed meminit, q^uis 
non menfura .confueuerunt.il* 
dicere quod meminerunt quu 
dem : quando tamen,ncfciunt, 
cum hoc ipfum quando non co 
gnofeunt quanta menfura. 

c iiij Q u6d 


Digitized by Google 



■# 

DcMcmoria 


G Quodigitur nofidem funt me 
moratiui &C rcminifcitiui , in 
prioribusdicftum eft . 

Dijfertt <y alia de caufx ipfum manor a 
ri ab ipfo rtminifi : Keminifen - 
tiamq; pafionem efecorpo 
ruan.lt e qm magu,mi 
nn/ut tnemerta 
y alt ant . 

Cap. 4. 

D Iffertautem ipfum me- 
morari ab ipfo remind 
fci non folum fm tern- 
pus, fed q> ipfo quidem memi- 
H niiTe & aliorum animaliu parti 
cipantmulta,ipfoautem remi 
nifei nullum, vt ita dicam, qux 
reminifdf cognofeuntur, animalium,nifi 
niilhfi. homo.Caufaaute,quiaipfum 
reminifei e vtfyllogifmus qui- 
da.q>enimpriusautvidit,aut 
. . . ^ audiuit.autaliquidhuiufmodi 
t6cma . pa/fus fait,* fyliogizat remini 
feens . Et eft vt inquifitio qux- 
dam. hocautem quibus &L ip. 
fumconfultatiuumineft,natu- 
ra folum accidit. etenim ipfum 
cofulrare fyllogifmus quidam 
I eft. Quod autecorporeu quid- 
dam ipfapasfio,& remini feen- 
tiainquifttioin tali phantafma 
te,fignum e turbari quofdam , 
cum non polfunt reminifei 
valde cohibentes cogitation?, 
&C non amplius conantes remi- 
nifei, nihil minus: di. maxime 
melancholieos. hosenim phan 
tafmata mouentmaxime. Cau 
fa autem eius,q> non in ipfis eft 
reminifei , quia ftcut iaculanti - 
bus non amplius in jpfis fiftcre 


eft,ficreminifcens,8ijnuefti- F 
gas corporeum aliquid mouet, 
in quo pasfio eft . Maxime aute 
turbantur , quibus humiditas 
fuerit exiftens circa locum fern 
fitiuum . non enim facile cell at 
mota,quouftp accedatqdquf- 
ritur, & rctfle procedat mocus. 
Vnde 6C i rae , & ti mores cu c5- 
moti fuerint, contramouenti- 
bus iteruna his , non fedantur , 
fed ad idem conrramouent. Et 
fimilis efthxc pasfio nomini- 
bus,& cantibus,& oraridibus, 
cumperosfitaliquodipforum L ' 
vehementer . ceflfantibus enim 
& nolcntibus fubitirerum ca> 
ncre, aut dicere. Sunt autefiC 
fuperioramaiora habentes, 8Z 
nanisfimiles minus memo rati 
ui,qpcotrarh: propterea q>gra- 
uitatem mulram habent in fen- 
fitiuo, dCquianeqsaprincipio 
motus polfunt immancre, fed 
diffoluuntur ,nequein remini- 
feendo facile reefte procedunt. 
Omnino autem iuuenes,et val- 
de fenes i mmcmorcs funt , pro- motu 
pter motum . hi enim in decre- M 
meto,illi vero in augmeto mul- 
tofunt .amplius autem pueri, 
&nanis fimilesfunt vfque ad 
longam attatem . De memoria 
igitur &C ipfo mcminilTe, quae 
utnatura ipforum,et qua earn, 
qua: funt anima?,meminerint 
animalia,& de ipfo reminifei 
quid fit,6d quomodo fiat, 

6C propter quam 
cau am, di- 
<ftti eft. 

Anerr* 


Digitized by Google 



&Remini(ccntia 


it 


A 

BedHai- 
terinemo 
tii Sc re- 
mcmora- 
tiontrn. 



Amttoh tarafhrafis. 

N fccundotradatu hui* 
rradat’incipu perfcruta 
n dc rcmcmoratione, & 
inquifi-'oe per rememo 
tationem;&dicit<pres comprehen 
fx,aut font comprehenfx in inftan 
n & in tempore prxfenri,v.g. eom- 
prchefibilia fenfus:aut fururffunt, 
& ifta: funt resexiftimabilesraut f- 
teritae.Et matitfeftG eft q> rememo- 
OuM ( re ratio eft in iftis. non enim vocamns 
Tr° fa ren^moranonem nifi ilHus, quod 
la qb*eft pratftiebaturin pr^terito.Rcmemo 
irnuora- ratio enim eft reuerfio in prxfenti 
H iittcntioniseomprehenfarin prxre- 
'w,8c r 4- nto.Inueftigatio aute per rememo- 
rationcm dtinqmlitioilhosinrcn 
tionis per voluntatem , & facere ea 
praefentaripoftabfentiam . & ideo 
vifum eft q> inueftigatio per reme- 
morationem eft propria nmoi.me 
moratio autem eft in omnibus ani 
mahbusimaginamibus,& exiftittia 
tur q> multa genera animalium no 
imaginantur,(iait verme^&haben 
tia conchas. Rememoratio aQr riif- 
fert a confcruationc.quia conferua 
doeftiIlius,<]uodfemperftiitT ani 
ma,poftt| fuit comprenenfum: me 
£ moratio afltfei*,qd fuit oblitS .& 
io rememoratio c coferuatio abfei- 
fa.-feruatio afire rememoratio coti 
nua.Ifta igif'virtus e vna I fubiedo 
icdu^fm modum. Rememoratio 
ieite cognitio eius,qi? fuit cognitu, 
fm q>fuitcognitum,poftquam co- 
gnitioeius fimahfcifa . inueftigarc 
autem per rememorarionem eft ac 

S uifitio cognitionis,&!aborare,& 
icere cogitatiua laboratfin rep fen 
tati6eilliuscogitatiois.&ifta adio 
eft vmusjcj dr rememoratiua. 


C Onfydercmusigimr quid eft D 

ifta virtus, & cuius ordinis eft Quid fit 
de virtutibusamma:. Etmanifellu >t 9 rcme 
eft q> eft de vittunbus comprehen- 
denribus res particulates idiuiduas. ^, ut j_ 

rememoratio.n. alicuiusnofit nifi b» afce.de 
pofl fenfum & imaginations eiu% ‘fko inc * 
fm q? fuit fenfatum & tmaginatu* P lte 
vfis.n.naturaquantitatis,quam in- 
telleduscomprehcndit,n6 comprtf 
henditur avtrtute rememoratiua. 
non. n.comprehendit nifi quantit* 
tern terminatam, quant pre(enftt,& 
imaginabatur.qfio autem rememo 
raturyPcdicendumeftpoft. Et,cfi 
manifeftueftde haevirrutem ifta 
virtus eft particularism <b indiget I * . _ 

fuaadionevtprxcedantillam duat 
virtu tes,f virtus fen fus,& virtus ima natiua Sc 
ginanoniSjCofyderemus in quo dtf- ruemotta 
ten ilia virtus a virtuteimaginado 
nis.apparct.n.licet non fint idcm,<p 
habcanr communications in adio 
ne.Dtcamusergo cp manifcftu eft 
qj, licet 01s rememoratio & inuefti- 
gatio per rememorationem non fie 
nifi ppimaginationcm, tfi intentiO 
rememorationis alia eft ab inteticH 
ne imagtnarionts, Seep adio iftarS 
duarum virtutum eft diuerfa. Adio 
.n.virtuns rememoratio 7 eft facere f 
pr^fentare poft eius abfrntiam inte 
tionem rei imaginatx.&iudicareip tis ‘ mem# 
ftmeflciliamintenrioncm,qaam mtim. 
ante ftm fi c, Ar imaginabatur. Sunt 
ig«mquatuor,imago,& intenrio il 
bus imaginis,& facere illam intcdO 
nrmefle prarfentem, Si ludicareea 
efle intcrionem illius imaginis,qu$ 
prius fentiebatur. Facere igitur ima 
gincm efle f fenrc ncceflc eft * vt fie 
alcerius virtutis a virtutc, qua cortt 
prcheditinrentionem.Etifta virttl# 
iauenitur duobus modis.St.n.com- 

pre- 



Dc Memoria 

C prehenfio eius foerit cStinua.diccf proprium.Et Arifto.dedarat<j> ifta K 
confcruans.fi diuiia,diccturreme- virtusrememoratiua eft alia a vir- 
mora tiua. 1 udicarc aut cp ifta inten tutc imaginaciua : Sc q> funt duo in 
do eft lftius imaginati eft in homi- definitioe& fubictfto per hoc, quia 
ne in imetle&u , quia iudicat in co qnq-, comprehcndimus in ten none 
fm affirmationcm & neganonem. forma: imagfabilis fine forma ima • 
it in aialibus rememoratiuis,eft fi- ginabili, & qnq; comprehcndimus 
mile aftioni : ifta. n.vircus eft in ho formam.abfq-, co q> fpoliemusinte 
mine per cognitionem,& ideo inue tionem fotmx.& ideo pofl'umus re 
ftigat per rememorationcm: 1 alijs tinere multa infimul,& non poflu* 
au t eft natura, & ideo rememorant mus imaginati ea. &iamdixim*q> Virt«coa 
alalia, fed non inueftigant per reme virtus conferuationis,& rememora 
rationem.Et ifta virtus in animali- tiomselt idem in fubie&o.&duo fi: raii 6 lse n 
bus n$ habet nomemSc eft ilia, qua cundum modum.Quod igicur vir- ea d* fub* 
Auic.vocat enftimanoncm . & per tus imaginaciua comprchendit dc i«ao,<hfii 

U banc virtutem fugit animal natura fubio<fto,eft illd.quod pitftor deferi- 
liter nocitfoa, licet nunquam fenfe bitin paricte.&illud, quod compre ^ 
nt ipfa. Sunt igitur tret aftioes mu hendit virtus rememora tiua, eft in* 
virtutum: quarum dux font fixxp tetio illius piiturx.de ideo quod cxi 
duas res fimplices,ex quib* compo- fti t in rcmcmoradua,magis eft fpi* 
nicur forma compofita ex ers, qua- rituale,qquodexiftit I virtu tc ima 
rum firerum vna eft imago rci,5c fc ginatiua.&r, quia aftio iftarum dua 
cunda intentio imaginis rei ; tenia rum virtutum in formis fenfibilib* 
aut eft vu tus componensbas duas eft altera duaxum aiftionum;autc5 
intennoes adinuiccm. in formis.n. politio,aut diuifio , qn iam reduxe* 
imaginabilib’ > eftaliquidquafi fob rintfomiam,quamiamfenfit,tunc 
jc<ftum,f.iincatio,& ngura: & aliud facie compofitioncm.S: hoc ent.ft- 
quafi forma, St eft intentio illius h- cut diiimus,qn vtraq , virtus fcccrit 
gurx.indiuiduuni.u.extra anirna, prxicntari vtraq; inteiuioncm fira 
quia eft compofitum , accidit ei vt plicem fibi propuam.Sc compofuc- u 
{ fit in apima rm hoc : & <f recepdo rit cas tertia virtus. diuifio autc eft ” 
duarum panium,cx quibuscoponi in defi ni done rei (cnfibilis,dum fuc 
iur,fit dual um virtutum diuerfaru rit fcnfibilis.Sc hoc erit, qn (enueas 
& corppofiuo earum fit tertie vir lenient pnmo rem extra alam,dei- 
tutis . Dcclaratum eft igitur ex hoc dc imaginauerit iraaginans,dcind6 
fermone hoc efte ties virtutes, virtu diftmxenc diihngucns intention^ 
tem fque facit prxlenran imagine illius form ^ a fuo defertpto, cui* eft 
rei:& virtutem, qux facit prxleuta- intenno,demde reciptt confcruans 
ri inten tioncra illius imaginis : & illud.quod diftinguens diftinxit . fi 
virtutem, qux coraponit illam mrc igitur amifcrit ipfum , tucrcduiftio ^ £ writ 
oonem cum fua imaginc.&i6 muc eius erit fm compofitione. Et, quia 
fhgatio pc; rememorationcm com ifta virtus eft diuerfarum adionu , rebra. 
plctuz per litas tr« virtutes^qn vn* idcoh?td»uerfa Ipcaio capjcc,#* 
qu$q> carum focitprxlcnun fuujjj quia fenuens (emit pnmo , dcindc 

ima* 



Digitized by Google 



&Reminiiccntia 




it |.»a- 
‘<nuL cdw 

)!( 10. 


AfmaginaturimaginSs,deindcdiftT- t- v Icamusigirorq? hoc eft per & 9 
suit dirtmgue»s,deinderecipit con ^ J cetcprz(etirari|incentiong il-Quohfine 
lcruins,nccefle eft vt imaginans fit liusrci.&.cQ virt’rememoratiua fe “ r e j 0 ^* 
in onzouce antcriort cerebri , dcTdc ccri 1 1 1 la in prxlen tari, i magi nans fa ctf.i? 
cogitans fit in mcdio,deIde memo cict prxfrntari formam ilttusrei.* 
xaos&confrruansin pofteriori cc- diftinguenscoraponetintcnrione, 
xcbn.EtLocnotumcrtfrnfui.cum quam diftinxit&diuifit.qm ex m- 
.n.complcxioantenons ccrcbri be- tentionibus, in quas forma diuidi^ 
dctur.ltatim Izderur imaginacio ii componi tur in ten no formzbgitur 
lius hominis,* rcmancc cogitatio, prx lentatur a rcmemoratiua. De- 
& rememorado fm fuum modum. frripdo igitur ei* pfrntarur ab ima 
&,cum medium fuerit lxfum,txde ginatiua: & cotnpofino intendonis 
xur cogitatio.*, cum poftenus me- cum defrnpttoc he a dtftiwftiua: 8c 
moria.Etidcomamfefti funtquiq-, per congregations tltarum trm Tit 
ordincs.quorum Primus eft corpa- tutum prxfrntarur rcsoblita apud 
9 lis magui cortims,* eft forma fend iauertigationera rememoradonis . — 
bilis extra animats. Secundusaute Si igiturfucrit difficile hoi.tuneco- 
ert efle iftius formz in frnfu coi , 8c duget pp debilitatem altcuius lfta- 
eft primus ordinum fpititualium. rum Tirtutum,pp quam debiliranf 
Terduscfteflcciusin yirtuteima- aliz.Enrta l$fio,queacciditqmbuf 
ginatiua, & eft magis fointualis. dam virtutum perquafriam, accidie 

Quartuseftin virtute airtindiua. in maiori parte fopertoriperffcrio 
Qfomuiaiucmcfteflccius in virtu rem.v.g. quiaimaginatiua i^ditur 
tc rcmemoratiua,* eft magisfpiri perlzhonem frnfus,& non ecouer 
Bialis.recipit.n.aieduliameius,qd r fo&fiftdiftindiualxdif'per Ixfio- ^ 
diftinguunt tres viruitcs acorticc. nem imaginadux, & non econucr- rpj 

Dcdaiatum eft igitur cuius efle eft b:Sc metnoradua ipiitur per ixfio riuulc, lm 
ifta virtus,* quam fubl tanuam ba nem diftin&iua^& non econucrfo. dlt > I? i»«> 
bet,*q> eft alia abimaginatiua,& illud.n.quod ertmagisipidtuale,!; " 
diftm<&ua^q>a<rtioeiusnon com diturpcriziioneraei ^quodertmi 
f, plcturmfi per communicadoncra nus fpintuaic,& non cconuctfo. Et p 
airtingueatis&iuformantis,aut in nos accidit apud congrcgationcm 
compofldone,aut in diuiiionc.&dc iftarum virtutum prxTcuudo rci,<$ 
claratu eft q> cofrruado cius eft co- iam frnucbatur,&eftobliu:frd * 
onuado efle intendonis frnfibilis 7 ctaam in quibufdam hoi bus pr^frn 
hac virtute fine ab(ciftone,&q>obli tanturapud congrcgationcm card 
uio eft axmflio cius vcldiuiiio.&m form? re rum frnnbtlium.quasnu- 
rememorado eft redutftioeius port quam frnfit, frd lolummodocum q, 1o iinj 
obliuionem,& q> inuertigado reme translate foci inr difooncs earum . ginari pof 
CDoranomscrtacquifliiocius, SicutnarrauitAnft.dequodam An luar^nu 
cftpropriumhomini.&idcocouiy dquo.ouiuainformabatrestran- ^ J'yj" 1 * 
dcrandumeftquomodo honiote- slatas ad ipfum per audi turn , quas 
mcinoratutiilud,quod icuiit,* ob nunq vidu:*,cu illz formz expert ]. 8c.ro. 
litusciL tncntabantur,tnucnicbantut fm ve . 


ram 


le 



1 


DcMemoria 


€ ram difpofirionem. & fm hunc mo !i rci ad rem . & io colenmio nebi- K 
dum pot imaginari clcphantc, qui liorcftremcmorauone. motus.n. 
nunqfcnfitipm.Et hoc accidie hoT xcjualis continuus nobilior eft ab- 
apud adunationem iftaruin trium fafodiucrlb.Virtusigirurreprt;fea 
Tirtutum .&adunado carum fitp tatiua ri’r prxfcntatinrcdonespar 
aTam ronabilem,f. perobedienria tium rci coferuandij fm counuatio 
carum ad ipfamtqucmadmodufe- ncm:& tunc compomt cat adinui- 

! >aratio carum eftperaiam fceftia- cediftingucns.&defcribiteasadin 
cm . & carum adunado eft valdc uieem imaginans. virtusafitreme* 
dtfficilis hoi : & quies alx beftialis moratiua pqfcntat partes reip mo 
eftinlepantdocearfi.Etioifta adu rumabferfum non condnuum. Et 
nauonon accidit nifi cogitanribus intenriones vl’cs nOn reraemoranf 
in folirarijs, cm abfeindunt a feoc- nifi fm imaginadoncs coniundas 
cupanria fenlus, tunc.n.rcuerritur cum cis.& loobliuio accidit in cis, 
fenfuscoisadadiuuadumiftasvir- ficutacciditin intenrionibusparri- 
H tutcs.&roqnqj adunanturi fifties culanbus. Etreraemoradoeftfor- X» 
virtutes in forano,& vnr mirabilia mxfacilisredudbonis.inueftigatio 
mundi.& criam in difponibus fimi au t rememoraduaeft fbrmaru difc 
libus fbmno. Et accidit, ficutd.Ari- ficilisredu&tonjs,l-orni$aut facilis 
fto.q>iftx virtutes non indigent fc redudionis funtillx, quxfuncapft 
adinuicem in luuamcnto ad pnjfcn virtutem imaginatiuam & faifum 
tandum illud,cjd debucrunt prxfen c8em mult^ corporalitatis,& modi 
tarerfed Ynaquxq; carum facit prx qj fpualiutis : & forma difficiiis re- 
fentari fuum propriuin fincadiuto duchonis eft mukx lpualitaus, Sc 
nofuioperisr&qnq.nonacciditni pauc$ corporalitatis. formx.n.mul 
fihocpcradiurorium.Etdfia inter txcorporeitadsmoranf', dumfen- 
motiik atx fnper partes rci, & face fuscois diftinguit fpfialitaremearu 
re illfjprdcntari fm rememorario-' a corporalitatc. & ficaccicfit ci vtil- 
ncm winter motnm aTxfupcr ptes la forma figatur in eo: & tnaximr , 

I rci,5. faccrc illam prxfcntari fm eo qn rccipit cam pauci corricis . quo 
fcruarionem,eft q? motus rememo- afit fir rememoratio,&inucftigatio M 
ratiux fuper partes icrum confcrua rememorariois, & in quo differunt 
darum eft motus continuus, & mo- a conferuatione deefaratumeft* 
tus cius fuper partes reru rememo- T\ Emanet igif'dnodicere. qao-Quore- 
randarum eftabfcifius,&fm tran- JX rum Vnumcft,quia rememo ™ emor ! 
slationem de rebus extraneis ad par ransdde<ftctur,& contriftetur, licet 
tes rerum rememorandarum.quod dekdabife&contriflabrlenon fint (uri cu h< 
.n rcmcmoratur,rernemoraturpcr inadu.Sccndumautcft,qoarequi fifimia 
fuum fimile.&inconfcruationeno dam holes fun t bamjrememoratio 
indigeturhoc motusautfqualisfu nis,&quida non:&quida bonded- cap ' 1 * 
per partes rci pqfentandx eft cofer fcruanonis,&qui<fani notr.Dicam* 
nano, & motus rememorationis fu igiturqj rememorans dde&afpcr 
perpartesrei rememorandx no eft icmemorarioncm rerum, qux non 
xquaJisiquianoncftmotusa fimi funtinadu:quiailla,<5induxcrunt 

ifm 


i 


Digitized by Google 



& Rcminifccnria 1 5 


A 'ioCiinxftA rememorandum,funtpr? te non rememordntur: quia formx D 
jfiuia in a£hi , & flint neceflanaJI- non figunturin humidc>,fcdreci|M- 
milcs rebus rememoradis.quia igit J untcuo: quia humor facile rccipit 
fife rci eft comprchenfum in aCtu formam.& idco mulrx iiccitatis cc 
ab eo»accidit rememorami delc&a rebrum eft paucx rcccpriois,& mul 
tioj&contriftatio apud illumtquod tx rememorationis:& multx humi 
accideret ei,friilares eflet in a«U:& dttatis eft velofts conferuatioois, & 
quafi habet fpem vt ilia res exeat I mult? obhuionis, & difficilis reme- 
addfi : Stcftquafi eflet apudanima morationis.&qui habet media co- 
poFe.qm,qn fimilc rei hierit.tunc plexionem habet bonam conferua 
era res quafi poFis vt fit.qm,qh am tionem,& bonam memoriam . Et 
xnafiierit rememorans aliquidper idco bonitas memori? attribuitur 
aliquodfenfibilcilli rei,Jftatim per- iuuenibusi&obhuio accidie puens, 
<ipictq>illud,q<1 lenfibilc eft dege- & {embus: pueris propter humidita 
nercillius,quo*ieratensinpoteua, tern naturalem : icfcnibus propter E 
B & q> eft pole vt exeat m a<ftu -• ficut humiditatemaccidcntalem. Etqui 
eft pole q> cxiuit in adfum hoefimi dam Arnes funt bonx mcmorix,qn 
lc,perquod fiiit cXcitatusfupcrilla iftacomplcxioaccidentalisnon fue 
rem:& tunc accidit rememorati de nt domi nans in eis . complexio ent 
trillitia aut de delc&atione , quafi naturalis feniseft ficcitas.& idco (c- 
accidcrctei,fi eflet in aclu. nex inuenuur rememorans, & non 


<Jui ft'ho r\ Onx autem rememoratioriis 
mines bo Jj homo eft tardi motus T anima, 
t™ 5 fi^turjenfibilia, qu? tranfic 
^vero n: runt per illa.&ille eft, cuius comple 
pc«&c& iio pofteriorcs cerebn eft rctinens 
;t ru au6is formam confiftentcm in ipfi>:& eft 
idle,! cuius hac parte dommarar fic 
citas magis q humiditas.Siccitas.n. 
q innata eft rccipere difficile : & cum 
f rocipit fbrmam, tunc innata eft red 
ncrc cam longo tempore: coonuer- 
lo de humido. & idco qui habet ce- 
rebrum taiis complcxionis, & funt 
bonx rememorationis.qui autc ha 
bent locum domiuatum humidita 


conferuasipuen autem cconucrfo: 
iuuenes autem habent vtrunque. 
•Ethomorememoratmultoties qtf 
{unfit in pueritia bona rememora- 
tione : quia in pueritia multum a- 
mat formas, & miratur multum in 
eis:quapropcer figitur in afpe<ftu ea 
ru:quaproptcr difficile amittiteac 


zihri de MemorU O' &emm~ 
feentufinu. 



Digitized by Google 



F 


A RISTOTELIS 

DE SOMNO.ET VIGILIA 3 


Q >/ finl Jt Scttma O’ Viglia confjierania. Qwi Imt xnimxnttbiu tnftnK 
cmitu par tit amtni fun pafiicnei^kul^Ht fit uliqtta 
t ex partt fiemnm. Cup. I. 

• » i 

E Somnoau nifeftum,q>circa idem an i mall* 
tem dL Vigi- vigiliaeft&fomnus. opponun 
liaconfydera tur.n.&viderurfomnusvigilif 
du eft, quid qufdam priuacio . na extrema 

iint.dLVirum femperfif in alffoACui naturals 4 

animf an cor bus circa idem fufeepeibile vidl 
poris ,ppria turfieri^eiufdempalTionesef 
fint,ancomtmmia.6di commu fe.dicoautem,vtfanitas3<: {gri 
nia, cuius particulx animat vel tudo,puIchritudo,& turpiwu 
cor poris A propter quam cau^ do,robur & imbecillitas, vifua 
fam tnfintanimalibus.& vtru fldcaecitas ) auditus& furdica** 

communicent omnia ambob* Ampliusautem exhismani 

ipfis,an aliaquide fomno, alia feftum.quo.n.vigilatetn cogno 

veroalterofolum, an aliaquide fcimus,hoc&eum,qui fomno 

neucro,alia verovtrifqt.Ad h{C premitur.fentientem cnim vigi 

autem,quid eft fomniu,& pro- lare putamus.Et vigilante om-* 

I pterquam caufam dormientes nem,auteo q>eorum,c}u 3 eeX'' M 
interdum quidem fomnianr,in trinfecus,aliquid fenrit, aut eo 
terdum autem non : vei accidie q> eorum, qui in ipfo, motuum 
quidem Temper dormientibus aliquem. Si ergo vigilare in nul 
fomniare,fednon mefninerut. loalio eftquatnin eo, quod eft 
ft:fi hoc fiat,propter quam cau fenfire, manifeftum eft, q> quo 
fcmfit.Etvtrum conringit fu- quidem fenriunt,hoc& vigilat 
tura praeuidere, an non contins vigilan tia.&dormiunt dormie 
gjr.&qualtter,fi contingit. A: tia. Qgoniam aut non animae 
vtrum agenda ab homine folfj, proprium eft fentire,necpcorpo cnmi el 
an ea, quorum Dxmoniumhas ris(cuius,n eftporentia, huius p6i*hui' 
bet caufam, fiCnaturafiunt, aut eftdCa<Ttus.qui verodiciturfen 
a cafj.Primum igitur hoc ma/ fus,vt a(ftio,motusquidam per 

cor* 



Cum Aucrrois Cordubcnfis Paraphrafi, 




De Sono & Vigilia 1 4 

‘ * «tpiraar*eft)manifeftum eft f?cict,&non ampliusfaeiethotf. 
q> nequc animsc paffio propria. Si igitur vigilare definitu eft eo 
neqiinanimatum corpus poTTi' q? folutusfirfenfus, cStrarioru 
bile eft fentire. Cum autem de* verohocquidem neceiTceftad 
terminatumfitpriusinaliis de efte^llud vero non, Vigilare aut 
f)s,quar dicuntur quail particu ei q3 eft dormire eontfariu eft, 
laeanim$,&demicritiuaquide, & neceflariu ol alteru ineflc,ne 
qu{ fepararur ab alns,aliaru Ve eeflariu vtiqjerit dormire.Si igi 
ro nulla fine hacex»ftente,ma' turhmSipaiTioeftfomn*, hoc 
nifcftum eftquatcunqiquidem aut eft impotentia pp excelTum 
Viuentiumaugmentodimimi' vigilandi, vigiladiautexceftirt 
rioneqi participant folunijqi in qncpabfgritudine,qfitp abfqi 
his non eft fomnus,neoi vigilia aegmudine fit, quare impotent 
velut plantis.non.n.hatent par tia,atq ue diflolutio fimiliter t* 
* ticulamfenfiriuam,necpfifepa' rit.necefle eft oe, quod vigilat , 
rabilis,neqs li n6 feparabilis.po condngere dormire. impoftibi* 
JihiKoff tcftate enim,AC i pfo efie fepanu le. n. fern per agere.Si mil i ter aut 
ffigitet! biliseft. Similiter autem, &i q» necp dormire Temper quic<$c5 
ut ft doe nihil eft, quod Temper vigilet, tingic.Sonus.n.paftiofenfuiux 
aut Temper dormiat, fed eiTdem particular eft,vt vinculu ACinv 
infun t animali um vtrfqj paftio mobilitas qujdS.Quare necefte 
neshae. neqienim fieftanimal eft omnedormiens habere fenfl 
habensfcnfum,hocc6tingitne tiuamparticulam.fcn(Ttiuuau> 
que dormire,neque vigilare. v* tern, quod poteft fen tire feriidti 
tracp enim paffio hate circa fen^ atftum. Agere autem fenfupro* 
fum primi fenfitiui. Non cotin/’ prie &i fimplici ter imposfibile 
git autem alterum horum Temp eft dormiem? ftmul.ideo ncceC* 
inefTeeidem, velutialiquod ge* TariQ eft fomnu oemexcitabile 
C nusanimalium Temper dormu elTe. Alia igitur peneofa Tomno 
re,vel Temper vigilare, Ampli* communicant, &C natabilia, AC 
quorumeunep eft aliquod opus volatilia,atqj pedeftria.Etenitn 
fecundum naturam,quando ex omnia pi feium genera, ACquas 
AninK eeflerjnttempus/inquStopof' mollium vifafunt dormire, AC 
jn?t d « funtaliquid facere,neceiTee de* aliaolaquxcunqj habent oau 
Id] ficeretvt oculos vidctes,A£quie los . etenim quae duros habent 
tborpri feere facientes hoc, fimiliter aar oculos, AC infe<fta,roanifeftum<£ 
temACmanum,ACaliudomne, dormiunt.breuis autem fomni 
cuius eft opus aliquod. Siiraqi funthuiuTmodiomnia.ideoque 
alicui us eft opus fen tire, AC hoc latebuntvtiquequaedamfxpe, 
vtique excedat tempus,quanto vtrum participant Tomno , vel 
crat potens fentire continue, de non « Tcft actor urn autem, To- 

cudfi 


O 


£ 


SAhidcfc- 

niu*. 


£ 


Tcfiam 

andouai 

ant. 


Digitized by Google 



De Somno 


G eundum fenfum quide nondu 
fadum eftmanifeftu fi dormi* 
unt,fi cui vero verifimilis dida 
ratio eft,eafuadebit. Quod igi' 
tur fom no coicat oia aiali a,ma' 
nifeftum ex his.eo.n. q»fenfum 
habeac , definitueftalaUenfus 
aut modo quide aliquoimmo- 
bilitate,6d velutvlculii foranfl 
cfl'e dicimus.folutionetn aut,rc 
miftionecp vigiha.PIantaru aiit 
nulls pofeeftcoicare neutra ha 
tu palTtonu.nafine fcnfu quide 
non exiftit necp fomnus,ne<]5 vi 
H gilia. quibusvcroineft fenfus, 
&triftari &gaudere,quib 9 ve- 
to hxc,fliconcupilcentia,plan' 
tis autem nihil horum ineft.Si* 


jaeou”* gnuaut,qm&opusfuum facie 
magisop* nutritiua particula in dormien- 
do,magis qudm in vigilado. n u 
do,q\vi- tnuntur autem ot augentur tuc 
g|laa49 magiSjtanquam nihil cgetia ad 
h*c fcnfu,- 

Guiw ftpfm pafio fitfommu ip ft. 
Cap. x* 

Q Vare aut dormiut <5d vi* 
gilant,&pg quale quen 
^-da fenfum , vel qua- 
JeSjfi pg plures,confyderandu, 
Qmveroqujda afaliumhabet 
fenfus ocs ,qua:dS vero non ha- 
*,*?* bent,vt*vifum,taduaut QC gu- 
' ftii oIahabcnr,nifi fiq> alajium 
imperfedum ♦ didu eft aut de 
).rleala t » hisinus,quf de Afarimpoflibi- 

j c a {j t finipliciter qualicufctf fen-- 
fu fen tire q>dormit alal:manife 
ftum cftcp oibusneceflariuin- 
f lie eandem paffionem in voca 
to fomno,nanr> , fi hoc qujdem, 


illo vero non,hoc dormiensftn K 
tiet.hoc autemimpofli bile eft. 
Qm auteni exiftit fecundum V- 
numquenep fenfum hoc quide 
altquid proprium,illud veroa- 
hquid commune, propriu qui* 
demvtvifui videre,audituiau 
tem audire &C alijs fecudum eil 
dem mod uni, eft autem q uaeda 
&C communis potentia fequens 
omnes, qua dC q> videt,& audit 
fen tit .(Non.n.vifu quide videt 
q> videt,& iudicat vtiip , dC po- 
teftdifcernereq>aliaquide dul 
cia funt ab albis , nec guftu,nec^ 
vifu.nec ambobus,fcd quadant" 
communi particula omniu fen" 
foriorum. nam eft quidem fen* 
fusvnu8,6d principalefenforiu 
vnum,elle autem fenfui generis 
cuiusiiber aliud, vt foni,3d colo 
ris.hfc auteni fimul tadiuo ma 
ximeineft.hoc enimfeparatab 
alqs fenforiis,alia vero ab hoc u 
feparabilia funt . didum eft au< 
tem deipfisinns,qua: de Ani? 
ma,fpeculationibus.)manifeftu 
igitureftff huiusfcnforqepaf- 
fiovigilia,5Cfomnus. Quaprox M 
peer dC omnibus ineftammali- 
bus . etenim tadus folus omni- 
bus. Nam fi eo q> oni nes pati un 
turaliquid fenfus, fieret ipfum 
dormire,inconuenicns diet quf 
bus neep necelTe , nccppolTibile 
e aliquo modo agere fimul, hos 
vacare fim ul,& i m mobiles exi 
ftcre.contrarium enim rationa 
biliusaccideret eis,non fimul 
quicfcere.Qucmadmodum au- 
tem nunc dicimus, rationabi li- 


ter 



' & Vigilia 1 5 

# ter ft habetSd tie his.nam, cum te vero omni, quod natueftmo 1> 


principal aliorumomniu fern 
foriorfi,& ad quod tcndunta^ 
lia, pad tur aliquid , compad nc 
ceffarium & rdiquaomnia.illo 
rum autem cumaJiquod impo 
tens eft,non neceftc eft hoc im- 
potens fieri, Manifeftum autem 
eft ex piuribus, q> no in ipfo fen 
fus ocio fos eile ,& non vd ipfis 
fomnus eft,neqj in no poffe fen 
tircNam &i manifefte in animf 
defedionibus tale quid accidie, 
impotendaenim fenfuu animx 
* defedio: Fiunt autem dlamens 
dx quxdam huiufmodi : Anv 
plius autem, quibusin coJlo ve 
ox apprehenduntur , infenfibi< 
lesfiunctScd quandoimpoteda 
vfus,nccp i quouisfenforio, ne. 
que per quamuis caufam , fed 
quemadmodumdidu eft nuc, 
in primo,quofcndromnia .cu 
emm hoc quidem impotes fue* 
r i t,neceffe eft dC fenforia omnia 
impotenua eiTe fendrc.cum Vfc- 
to iJlorum ahquod, non eft hoc 
_ neceftc , 

C 

Propter quid intfl anmudtbtu (omnuitO’ 
in qua par tr fiat ctrporu.parhtr cr 
vgdut. C ap.j. 

Cl fiaaJjs 'V^ Ropier quS vcrocaufam 
fen®** L/acciditdormire > 6<:cuiuf' 
modi paftio eft, dicendu. 
Quoniam autmodi plures funt 
caufarutna. 6Ccui us grada,&vn 
de principium motus, &i maten 
riam, &C radone caufam efte d u 
cimus .Primu igi tur, quonia na 
turadicimusgrada alicui 5 face 
f c^hoc au te bonu aliquod; quit 


ueri,non poteft autefemper dC 
continue mouencu deiedadon 
nc,neceffaria elTe atqj vdle:fom 
no quocp propter ip fam verita 
tccoaptant transladonem hac, 
tantj requies fit. quare propter 
falutc animaliu exiftit: vigilia . . 

vero finis, nam fenfire 6i fapere 1 

omnibus finis, quibus ineft alte 
rii eoru.opdma.n.hxc. fir.is ve 
roopdmu. Ampliusautenecef 
fariu eft vnicuicp animaliu incf 
fe fomnum.dico autc ex fuppon 
fitioncneceiTitatc.quoma,liani E 
mal erit habens fuam naturam, 
ex neceffitate indie quxdam ei 
oportet, &C his exiftendbus alia 
exiftere.Amplius autem 6C qua c| 

Ji motu, &C adione in corporib* fomni. 
fada,accidi t vigilare 8C dormi* 
re animaJibus poft hxc d iced u. 
Alfisigifaialibus, queadmodu 
ex5guib*exiftimadu cas ee pafr 
fiois vtl eafdc, vel .ppordoales* 
fanguine vero pdi ds q quidem 
holbus.quareex his oiaj pecula 
du.Quodigit fenfus principiu f 
fitabeadcparteaialibus,aqua . . 
quide&mot ? ,determinacu eft 
priusinalqs.ipfa vero eft triu 
determinatorum locorum, qui 
medius eftinter caput , &infe/ 
riorem ventrem. Sanguineigin ln . 

tur prxditis hoc eft, cj circa cor finguine 
pars, omnia enim prxditafann co i 4p !!? 
guinc cor habent,& principiu m 
mot us, & fenfus principalis hfc 
eft.Motusigitur,ddfpiritus pri 
cipiu , 8C olno qui refrigeration 
nis manifcftum quod eft hic.Et 
Dc Anim.cii co. Auer, d rc* 


Digitteed by Google 



BeSom ft o 

G *refpirationem autem,& humi Q*jb*> fiv:th. cr >nb nemXifint Ik 

hus.jc vigil:. i inipfis w.imjhbiM : 
Completaij; ipfttn femni 
traditvr dcjinint. 


riria tefpl * re f r *? cra, ' oncm > a ^ faJutC 
•a.I.tefri- eius,quieftinhac particulacas 
feiancu loris,natura tnbuir. Dicctur au 
tern dc ip/a poftca feparatim . 
Exangutbus vero,6d'infc(fris,di 
non fufcipientibus fpiricum in 
, proportionaii . connatus cnim 
fpiri tus Tinflans,& confidens vi 
detur.palam autem hoc in tori' 
pcnnibus,vt vcfpis , & apibus, 
&mufcis,66quaccuq; hutulmo 
di funt.Quoniam autem moue 
re quidem aliquid^utfacercfi 
H neroborc non eft polTibile , ro' 
bur autem facit fpiritus detent 
tio, refpirantibus quidem qux 
deforis,non refpirantibus vero 
r conruu qux+complantata,ideo & bom 
bumcdcre alaravidentur cum 
mouentur, attrittone fpiritus of 
fiendentis ad prxcintftum tori' 
pconium. Mouetur autem om/ 
nealiquo fenfu facto proprio, 
vefalienoin primo fenforio. Si 
vero eft fomnus,d£ vigilia pat 
fio partis huius,in quo quidem 


£ 


C.t/>,4. 

C Onfcquesautcad ca,q^ 
ditfta funt, aggredi quib* 
fa<fbs,& vnde principiu 
pa Atoms fit,vigi!andi di. dormi 
cndi.Palaautecft q>quonia ne 
celTariu eft animali , efi fenfum 
habet,tunc primo^nutrinyrntU 
fufciperefldaugmentum:nutri' 
men til autem eft omnibus vlti 
mu,fanguinc quidem prxditis Jn . 
fanguinis ipfanatura,cxangui' pd* tl f^ 
bus vero proportionate loc 9 ve s'»s e via 
ro fanguinis venar, harum aute ? Ucri 
principal corrpala autc quod d> sagmMvc 
citureftexdife(ftionibus:fbrin> lo aiwyt 
fecusquidcalimenti ingredient 
risinfufceptiualoca fiteuapora 
tio ad venas,ibi vero permuta-* 
turn in fanguinem vertitur,6C 
vaditadprincipiu.Diaueft ail 
te dehismifc,quxdca!imeto, 
nunc autc repetendu cftdeip' 


^ loco,&inquaparticula prima fishuiusgratia.vt pricipiamo' - 
ViS opp* fomnu*,fldvigilia,manifirftu. *>»« fr .#/*! Pt nuirl m»wn. 


Viacfitr. 
Zinu. 


4.7Gha. Mouentur autem quidam dum 
dormiunt,& facifit multa,qux 
vigilantium funt: non tamen 
abfque phantafmate, & aliquo 
fenfu. fomnium enimeft quo' 
t feafio dammodotfenfamentum. Di' 
cendum eft autem pofteadeip* 
fo. Cur vero fomniameminet 
runt expergefa<fti,vigilum vero 
a<fta non meminerut,in problC' 
maticis ditftum eft* 


tus fpecuiemur,dC quid patten' 
teparricuia fenfiriua,acciditvi 
gilia 66 fomnus.Non.n*eft /om' 
nus quxiibet impotentia tpliu9- 
fcnfitiiti,vcdi!fti1 eft.eteni amc- 
ria,& pfocarioaliquajfiCanimi 
defctftus facit hmoi fpotentiS. 
IS autfatfta fuitimaginatioqui 
bufdam,qui animi defetftu fbrti 
ter palTi funt.Hoc igit aliqua ha 
betdubitarione*Si.n.conringat 
dormire efi,q ato defecit,contm 
get vtiqjfomniucc dCipm phS 

uf- 


Digitized by Google 



&Vi^ilia z 6 


* rafmav Multa autefunf,qu$ dir 
cuntqui vehementcranimode 
feccrunr,&qui vififuntmortui 
eire.Dequilj 9 oIbus candem er- 
ic rationc cxiftimandii eft. Sed, 
Vt diximus,non eft fomn us imr 
pottiuiaquxhbet ipfiusfenfiti 
ui.fed ex cuaporatione circa ali 
snrntu pafliofit hxc. needle. n. 
quod cuaporar, aliquo vfqj imr 
pelii.dcinde conuerci&permu 
iari,ficur Euripum.calidu.n.cu 
iufip atalia ad fuperiora natum 
eftferri:cumautem in fuperior 
® ribaslocisfuem,triultO fimul 
iteru reiiertic.ferturqj dcorfum. 
Hr ideo maxi me fiut fomniacir 
bo.na repente tunc multa humi 
ditas.cxl corpulenra furfum ferr 
tur.Conftasigitur grauat, dC fa 
ck dormitare.cn vero dcorfum 
fiuxerit,& reucrtcndo repulerit 
caJorem,tunc fit fomn us, 8C ani 
maJdormir.Signuauchoru <3 C 
ft>mnifcra.oia.n.grauedine car 
*- pitisfacfiic, 6>C porabilia,&efcu 
lenta,vt papauer , madragoras, 
- vinfijlohu.Etquideorfum fcru 
^ tur,&dormitar.t,hoc videntur 
s^ n , t pati,& n6 poiTunt leuare caput 
„ 6C palpebras. Et poft cibos ma/ 
bdmauie ximetalisfomn^.multa.n.qux 

u oni! 5 * 3 c *b* s > eua P orat >°* Amplius au 
tc cx labori bus quibufda .na la-* 
bor quidem colliquati uu.collir 
quamentu vero fit qucmadmo 
dum nutrimentum incococtu, 
Co- nifi frigid um lit. Et morbi quir 
^ocifcri. jj am ,Jlud i(j ern faciunt, quiciV 
quea fuperfluitatecalida Qi hu 
oiida-vtacciditfcbriciunobu* 


& lethargicis. Ampliusautem B 
prima xtas. pueri enim dormir 
unt vehementer,eo q» nutrime 
turn furfum ferturomne.Signu 
autcm,q» magnicudo fupcriorii 
excedit ad inferiora in prima f- 
tate,eo q>ad h?c fiat augment 
turn. Propter hac vero caufam 
&epileptici fiunt. limileenim 
eft fomnus epilepfix.Et ideo’ac 
Ctdit multis principium huius 
pafftonis dormien tibus.6C«doi> 
mientes q uide capi unt uc, vigi- 
lantes vero non* Cu.n.multus 
fcrtur fpiritus furfum,defcende E 
do rurfum venas tumcfacit,qui •’ 
buscoar&atmeatum,quorefpi 
ratio fit. Ideo pueris non confer 
rut vina,necp nut^^cib , . diffcrt tritU>»iuu 
.n.mhilforfita ipfos bibcre,vd dU 
nutrices.led oportet bibere ar 
quofum,& modicu . fpiri tuofij 
.n.vinu.huiusautem magi$,nir 
grum. Ita vero fuperiora plena 
fun t alimento pueris, q> quinqi 
mcnfibus nccp vertunc collum, 
quemadmodu.n ebrps, furfum 
fertur humiditas multa. Ratior £ 
nabiieautemeft hanc paftione p 
cfte caufam, quare quiefcunt in •l-’-* • 
matricibusfoetus primum. Et 
omnino tamatores fomni funt, Qa* 
qui tenues, 6C occultas habent *^**“ r “ 
venas,& naniformes,& magna t 
capita habentes.Nahoru venap aiculo£i 
anguftfpta vt no facilediffiuat 
qux defcedi t,huiditas.Nanifor 
mib’verojmagnaip capita hnti 
bus furfum Ipetusmult*,<3£eui» r 
poratio fit.Manifeftas vero hiv 
tea venas no lomnolcnti „ppjef BM 

d J; ain- 


Digitized by Google 



DeSomno 


• amplitudine venarum, nifi aVu 
qua alii paffionem habuerint 
comrariam.Neque melancholi 
ci.infrigidatus.n.eft locus inte^ 
rior.quarc non fit ipfismultitu 
doeuaporationis.propterea &C 
<daces,duri exiftentes. tanqul 
enimnullo fruentia di/ponunt 
corpora eorum. Atra vero bilis 
cunaturaliterfitfrigida,££ tuu 
tritiuum locum frigidum facie, 
Qi alias particular, vbicuncp exi 
ftitpoteftatehuiufmodi cxcre- 
mentum. Quart maniftftu eft 
H exqSjquxditfiafuntjqjfomnuB 
eft quidam conuctuscaloris im 
Wo,6C naturalis*circumobfifte 
rr «4 tia, propter dieftacaufam. Ideo 
multusmotus dormientis.Vn- 
de &C deficit , &C infrigidatunflC 
propter frigiditatem concidut 
palpebrx.Et fuperiora quidem 
infrigidata,& exteriorarinterio 
ra vero,& inferiora calida,vt £J 
drea pedes,& quaeintrinfecus. 

Dubitationis foluti« , ejHC pdflo fomntu 
infrigidatio fit, atm eaufk mult € 

2 turn produtmtts fintcdlid*. 

Cdf. 5 . 

Pubil3, /-XVanquamvtiquedubi, 
IJ tabit aliquis , poft ci- 
bii fortiffimus fit torn/ 
rus,& eft tom niferum vinu , & 
aliahuiufmodi calidirateshabe 
tiateftautemnon rarionabile, 
fomnum quidem eflfeinfrigida 
tionem, caufasautedormiendi 
, fora calidas. V trum ergo hoc accidit 

quia quemadmodum vetcr, va 
cuus exiftens,calid us eft,reple-> 
no ycro ipfum infrigidatjppter 


motu,ficSCquiin capitemea- 
tus,& locainfrigidantur,cu fur 
fum fertur euaporatioc' An,que fo “* 
admodu hisqui perfunduntur 
calido,fubito horror fit,ita dC u 
bi,afcendente caliditate, qujco 
gregaturfrigiditasifrigidat, 8C 
quod fecundum naturam cahV 
dum facit Ianguefcere,& fecede 
red Ampliusautem multo inci/ 
dentenutrimento, quod calor 
fubleuat , queadmodu ignis,cil 
fuperponuntur Iigna, infrigida 
tur quoufqi concoquatur c'Fit ^ 
m.fomnus, queadmodu dictu 
eft, du corpuletu furfum fertur 
a caliditate per venas ad caput: 
cum vero amplius non poteft, 
fed multitudieexceditquod ele 
uattl eftjiteru repellitur,& deor 
fum fiuit.ideo cadut holes, futv 
trado calore,qui furfum fere/ 
bat.folu. n.animaliu redu.&in 
cidcns quidem defipientiam fa 
cit, poftmodum vero imagina/ 
tionem.Andidf quidem nunc j^J** 1 * 
folutiones conti ngentes quide 
funt vt fiat IfrigidatiOjVeru er\V n 
uero dominuseft locus, qui cir* 
ca cerebrum , quemadmodum 
didumeftinali)s.omniumenf, 
quae in corpore frigidiffimum. m 'uo;oi. 
nonhabedbusvero,quodpro/ at cot*« 
portionale. Quemadmodum i/ ‘“ nu 
giturhumidutn ,quod euapo<- 
rata Solis caliditate, cum vene/ 
ritad fupremumlocu, propter 
frigiditate ipfius infrigidatur, 

6i cum conftiteritjdeorfum 
tur fadu rurfus aqua, ficin eua 
cuadone calidi ad cerebrum ex 

CM- 




\ 


Digitized by Google 



&VigiIia ty 

l cremftitiaquidern cuaporatio abalimentigrauitare.Qjneigi#D 


in pituitam confifti t (ideo 8C dc 
ftillationes videcur ex capite fie 
ri)nutritiua vcroj&nonmorbo 
fa deorfum fcrtur confi ftens , QC 
refrigcraccalidum . Adinfrigi# 
dandum vero, 8C non facile fu# 
fcipiendum euaporationem co 
fert & tenuicas, &anguftia ve# 


tur caufa dormiendi didu eft, 
cpacorpuicto, quod furfum fer 
tur, per ingenitu calorccircum# 
obftftentia cGprchcnfim ad pri 
mu fenforium.dd quid eft fonie- 
nus,q>primi fenforij cfiprehen# 
fio, vt non pofTit age re, quod 
dem ex neceftitace fit . < non eof 


. 1 

« 

tipreftio 
sis d 


narum,qux circa cerebrum. In conungitammaiefte, nificoria 
frigidationis igitur haec eftcau gantqux ipfum pcrficiut.)pfO 
fa, quanquam cuaporatio exu# pter falutem aute , conferuaua* 
peretcaliditate. 

V>t txpergtfimia. Cap. 6. 

E X pergi fcuntur autem , eft 
concoda fueriq&cutcerit 
' itnpulfa caliditas in angu 
ftum m ulta ab eo , quod circun 
ftabat,<3c difcretusfueritcorpu 
lentior fanguie, atque purior. 

Eft aute tenuiflimus quide fan# 
guisfltpurilTunus,qui in capi# 
te.craffi litmus di turbidillim®, 
qui ininfcrioribuspartib^.Om 
nisverofanguinis principal, fi 
cut d i dum eft hie & i n alijs, eft 


requies. 

ARIST OTELIS 

DE SO MN IIS 

Cum ^funr , Paraphr* 

t 

Sommam run (JJe fintimtit fimphrittr, 
ntc cpirumtii ,W int till grtuu, fid 
fintuntH,*t imaginanth. 

Cap. i. 

Oft hxcautequgrt 
dueftde fomniis* 
oCprimocui earn, 

cor.Horum aute,quiincorde, qua* animx appa# 

vtriu fcp*thalami c6is, q ui m«/ reant, & vtrum in- 

^ dius.illorumautvterfjifufcipit tcllediuxptiatlxpaffioeft*hge 
cx vtracp vena, & ea quae voca an fenfitiux.hisenim foils card, 
*urmagna,& ea quae aorta, in 
medio vero fit fecredio.Sed dc# 
terminare quide de his, alqsfer 
monibuseftconueniSri*. Quia 
vero fitmaxle fanguis poft nu# 
trimenti oblatione indiferetus, 
fomn J fit,quoad ; fecernatur fan 
guis,quod quide puriflimum 
furfum , quod vero turbidifTi# 
mu deorfum. cum aute hocacci 
deri t,e xpergifcun tur, abfol uta 



qux in nobis funt,cognofrim* 
aliquid.Si-ita^vfusvifusvifio, 
&C audicus ipfum audire,&om 
nino fenfu9 ipfum fentire: com# 

munia autem funt fenfuum ve# 
luti figura,& motus.&magni# 
tudo,& alia huiufmodi,pro# 
pria vero veluti color, fonus,fa# 
por,impotemia autem funt out 
nia conniuenria,& dormienti* 
videre,Omiliter autem & in re# 
d iij liqui# 


Digitized by Google 


Dc Memoria 

C prehen fio cius fuerit c5tinua,diccf proprium.Et Arifto.declarat <j> ifta JC 
con<eruans.fidiuifit,diccturreme- virtus rememoratiua eft alia a vir- T 
moranua.Iudicarc auc cp ilia inten rate imaginatiua : de q> funt duo in 
tio eft iftius 1 magma ti eft in homi- definition & fubiedo per hoc, quia 
ne in intellc&u , quia iudicat in eo qhq; comprehcndimus in ten none 
fm affirm arioncm & negaaonem. forma imaglabilis fine forma ima 
dc in aialibus remcmoratiuis,eft fi- ginabili, &qnq; comprehcndimus 
mile adioni : ifta.n. virtus eft in ho formam.abiq-, eo q>fpoliemusime 
mine per cognitionem.dc ideo inue tionem fo t mz.& ideo poflumus re 
ftigat per rememorationcm: f alijs tinere multa infimul,& non poflu- 
au t eft natura,& ideo remcmoranc musitnaginariea. dciamdixim*q> Virt*coa 
alalia, led non inueftigant per reme virtus conferuationis,& rememora 
rationem.Et ifla virtus in animali- tionis eft idem in fubiedo, deduo fc 
bus no habet nomcnide eft ilia, qua cundum modum.Quod igitur vir- ead f fub- 
Auic.vocatcxiftimattonera . 6c per tus imaginatiua comprehcndit de ieapidif* 

H banc virtucem fugit animal natura fubicdo,eft illd.quod pidor deferi- 
liter nociutja, licet nunquam frnle bitin paricte.de illud, quod compre 
lit ipfa. Sunt igitur tree adi6es tnu hendit virtus rememoratiua, eft in- 
virturum: quarum dux funt fixx p tetio illius pidfurx.de ideo quod cxi 
duas res fimpliccs,cxquib* compo- ftit in remcmoratiua,magiscft fpi* 
nitur forma compofita ex eis, qua- ritualr, qquod exiitic Ivirtutcima 
rum firerum vna eft imago rei.de Ce ginatiua.de, quia adio iftarum dua 
eunda intentio imaginis roi : tertia rum virtutum in fbrmis (cnfibihb* 
aur eft vutus componcns has duas eft altera duarum adionum;autc6 
intentiocs adinuicem. in fbrmis.n. po(itio,aut diuifio , qn iam reduxe- 
imaginabilib’eft aliquid quart Tub tint formam.quam iam fcnrtt,tunc 
icdf umXlineatio,& nguia: dc aliud fitcit compofinoncm.de hoc cnt.fi- 
quafi fijrma^ccft inten tio illius n- cut diximus,qn vtraq, virtus fcccni 
gurx.indiuiduum.n.extra anima, prxfcntari vtraq; intertionem lira 
quia eft compofitum, accidit ei vt plicem fibi propiiam,dccompofu&- ^ 
j min anima fro hoc ;dcq>reccptio rit cas tertia virtus. diuifio autc eft ** 
duanim partium,ex quibuscoponi in dcfinitioncrei fenfibilis,dum fue 
tur.rt t dual urn virtutum dtuerfarii rit fcnfibilis.de hoc erit, qn ientiens 
de compofitio earum fit tertie vir fenferit primo rem extra aTam, del- 
turis . Dcclaratum eft igitur ex hoc de imaginauerit imaginans,dcirsde 
fermone hoc efle tres virtutes, virtu diftinxent diftmgucns intentions 
tem fque facit pixfcnrari imagine illius focm^ a fuo defenpm, cui* eft 
rciifie virtuiem,quxfa(it prxfenta- intentio,deindc recipu confcruant 
ri intentionera illius imaginis : dc illud.quoddiftinguensdiftinxit.fi 
virtutem, qux compoDit illam rote igitur amiferit ipfum , tuc redudio ^ g wrjt 
ooncm cum fija imaginc.duo inue cius erit ftncompofinoue.Et, quia 
fhgauo pet rememorationcm com ifta virtus eft diueriarum adionu , rebro. 
plctui per iftas UCS virfutes.qn vna ideohetdiuerfa lpcaiu capjrc,3f* 
qu^q; cajrura facitprxitntan fuum quia fenuens feu tit primo , dcinde 



Sc Reminifccntia 


12 , 


A imaginaturimaginJs, deindediftf- 
juit<‘ ” ‘ * 


in onzontc anterion ccre§ri , dcTdc 
cogirans fit in medio, delde memo 
tans & con/cruans in pofteriori ce- 
rebri. Et hoc notum eit fcnfui.cu ra 
.n.complexio an tenons cerebri Iz- 
detur.ftatim Izderur imaginatio il 
lius hominis,5c remanet cogitatio, 
Sc rcmcmorado fax fuura modum. 
&,cum medium fucrit lzfom,lzde 
xur cogitatio. 3c, cum poftcnus me* 
juoria .E t ideo manifefti funt quTq; 
ordincs.quorum Primus eft corpa- 
<B lis magui cordcis^c eft forma fend 
bilis extra aniatam. Secundus aute 
eft cfle illius fbrmz in (enfu coi, Sc 
«ft primus ordinum fpiritualium. 
Terri us eft cflc eius in virtutcima- 
ginadua , & eft magis fpintualis. 
Quartuscftin virtute diftindiua. 
Wf }.c Ta- Quknuxautemcftcflcciusin virtu 
o«ma. c& tcrcmcmaradua,5ccft magis fpiri 
** 1D ‘ tualis.recipir.n.medullamcius,qd r 
diftinguunt tres viituxcs acortice. 
Declaiatum eft igirur cuius cfle eft 
i/fa virtus,3c quam fubiUnuam ba 
bet, 5c q> eil alia ab imaginatiua , Sc 
dift«n«iua,&q> adio a us non com 
plcturnifl per commumcarioncra 
W di/Hngucoas&iDfcnaannSjaut in 
compolidone,aunn diuilione.&de 
claratu eft cp co feruario eius eil co- 
unuatio cflc intendonis feufibilisi 
bac virtu te fine abfciftone,5cq> obli 
uiocftamiflio eiusvcl diuilio , 5tq> 
rememoratio eft rcdu&io cius poll 
obJiuionem,5c q> inucftigado reme 
morauonts eft acquifitio eius ,8c 
eft proprium bomini.Sc idcoconly 
, derandumeftquomodo hornore- 
mcinoratur tllud,quod kniit,5c ob 
liras eft. 


D lcamusigirur q? hoc eft per fa 9 

cere przfen tan Jintenrione il- Quohftre 
liusrei.5c.cG vin’rememoratiua fe 
ceritiilam prxfencari.i magi nans fa cap. j. 
cict przlentari for mam illius rei.3c 
diftinguens componet intenrionc, 
quam diftinnt5cdiuifit.qrn ex in- 
tention! bus, m quas forma diuidi£ 
componitur intcndo formzdgitur 
pnfematur a reraetnorauua. De- 
(criptioigiturei* plentarurab imt 
ginadua: 5ccompoliao intendonis 
cum deftripdoc tit a diftindf iua: 8c 
per congregadone iftarum triu vir 
tutum prrfentatur resoblita apud 
inueftiga donem rememoradonis . - 
Si igitur fucrit difficile hoT,tunc co- 
tinget ppdebilitacem alicuiusifta- 
rum virtutum,pp' quam debiliranf 
aiiz.Et ifta l?fio,que accidit quibuf 
dam virturum per quaftiam, accidit 
in maiori parte fupenoriperffcrio 
rcra.v.g. quia imaginatiua Ifditur 
perlzhoncm fenfus,5c non ecoucr 
Qr.8c fife diftimftiua Izdifper Lzfio- 3f 
nem imaginatiuz, 5c non econuer- rpj 

fa: 3c metnorariua l^ditutpcrlxfio ritual*, I* 
nem diftinftiuzA non econucrfo. dlt 'f> ■?,' ■>« 
illud.n.quod eft magis fpiriraale,!? 
ditur per Iztionera ei^quod eft mi , ttUi*. 
nus fpiri tualc,& non econucrfo. Et E 
no a accidie apud congrcgationcm 
iftarum virtutum prztentatio rci,<$ 
iam len tiebatur, Sc eft obli tailed 5c 
euam ia quibufdam hotbus pr?len 
tancurapud congrecationcm earn 
form? rcrum fcnhbitium.quas nu- 
quatn lenfit, fed lolummodo cum q, 1o imi 
translate fueiintdifoonesearum . gituripof 
Sicut narrauit Anft.de quodam An 
tiquo , aunca informabat tes tran- 
slacas ad ipfum per auditum , quas 
nunq vidn:5c,cu illz formzexperi 
mentabantur,iaucnicbantur fm ve . 



DeMemoria 

€ ram difpofhionem. 8c fm hunc mo li rci ad rcm . & io cofetuatio nobi- C 
dum pot imaginari eiephantc, qui liorcftrcmcmorationc. motus.n. 
nunqfcnfit ipm. Et hoc accidit hoi arqualis concinuus nobilior cftab- 
apud adunationem iftarum trium fcifo duierfo.Virtus igitur repr?(cn 
virtutum . &adunatio carum fitp tatiua rfr prarfentat intedones par 
aiam ronabilem , f . per obedientii tmm ret cSferuand? fm cotmuatio 
carum ad ipfam:quemadmodu fo- nem: & tunc compomt eat adinui- 

1 >aratio earum eftperaiam fceftia- cc diftmgucns,& defenbiteas adia 
cm .& earum adunado eft valdc uicem imaginans. virtusautreme- 
diffinlis hof : & quiet aTx bcftialis moratiuapr?(cntat partes reip mo 
cftinfeparatioeearfi.Euoifta adu mm abferfum non continuum. Et 
natio non accidit nifi cogitanribus inecnrioncs vies ndn rememoran^ 
in folirarijs, qfi abfeindunt a fcoc- nilt fm imagmationcs cornu nefos 
ctipantia fcnl'us, tunc.n.rcuerrimr cumcis.& io obliuio accidie ineis, 
fenfuscoisadadiuuadum iftasvjr* ficutacciditin intentionibuspard- 
H tutes.&to qhq; adunanturift? tres culanbus. Etrememoratiocftfor- I* 
virrutes in fomno,3i vnr mirabilia ma: facilis rcdii<ftionis.inueftigatio 
mundi.& eriam in difponibus fimr au t rememorariuaeft formaru diA 
libus (omno. Et accidit, ficutd. An- ficilisredu<ftionis,form?aut facilis 
fto.qdfta: virtutes non indigent fc redu&ioms font lilx, qua: font apd 
adinuicem in luuamcntoad pr?fen virtutem imaginatiuam &fenfum 
tandumillud,qddcbueruntprxfen cocm mult? corporahtatis,& modi 
tare: fed vnaquxq; carum facit prx c?fpualiratis : & forma difficilis rc- 
fentari foum propnum fineadiuto duaioniseft multx fotlalitatis, & 
no fuioperist&qnq, non accidit ni pauc? corporalitatis. formx.n.raul 
fi hoc per adiutorium.Et dfia inter tx corporcitaris moranf, duro fen- 
mottik. alx fuper partes rci, & face fuscoisdiftinguit foilalita rcm earn 
re illfjprefcntari fm rememorario- a corpora!itatc.& fie accidit ci vtil- 
nem k inter motumaTx fuper ptes laformafigaturineo:&maximc, 

I rci, 4. facere illam prxfcntari fm c5 qnrecipiteam patter corricis.quo 
fcruarioncm,eftq? morns rememo- afit fit rememoratio,&inucftigatio M 
ratiux fuper partes tcrum confetuS rememorariois, 8c in quo difierunt 
datum eft motus contintnis,Sc mo- aconferuarioncdecfaratumeft- 
mscius fuper partes reru rememo- T} Emanct igifdno diccrc. qno- Quori>- 
randarum eft abfcifi'us,& fm tran- |\ rum Vnum elf, quia rememo memort 
slationcm de rebus extraneis ad par ransdc!c<ftetur,&contriftetur, licet & dHc**’ 
tes rerum rcmcmorandarum.quod dclevftabite&contriftabilenon fint tU r,cu h ? " 
.n rememoratur.rcmemoraturpcr inadu.Sccudumautcft.qtrarcqui hfintfa- 
fuum fimile.&inconferuationeno dam holes font bon? rememoratio J 4“' 

indigeturhoc motu$aut?qualisfo nis,&quida non •&. quidS bon? c6- eap *** 
per partes rei pr?fcntandx eft cofcr feraationis,&quidnm non.Dicam* 
uano,& motus rememorationis fu igitur cp rememorans defe&af per 
perpartesrei rememoranda: no eft rememorationem rerum, qux non 
xqualisiquianoncftmotusa fimi font in a&u:quia ilia, qinduxerunt 

ipm 


—Digitized by-Google 



&Reminifcentia 


A Ipft mad rememorandum, f in t pr? 
fcntia in atftu , & film neceflaria ji- 
milcs rebus remcmoradis.quia igif 
fife rei eft comprehenfum in actu 
abeo*acciditrcmemoranri delefta 
tio,&contriftatio apud illumtquod 
acadereteijftillarcs eflet in altU:& 
quaii habet fpem vt ilia res exeat T 
aftfi :& eft quafi eflet apudanima 
pofe.qm,qn fimile rei merit , tunc 
erit res quafi pofis vt fit.qm,qn am 
mafiierit rememorans aliquidper 
aliquod fcnfibile llli rci,]ftarim per- 
dpiettpillud, qd fenhbileeft dege- 
ncrc iliius,quod erat ens in potetia, 
B &q>cftpofevt exeat in a<ftu:ficut 
eft pole q> exiuit in atftum hoc fimi 
]e,per quod fiiit etcitatus fupcrilla 
rem:&tunc acciditrememoratide 
iriftitiaaut dc delaftauonc , quafi 
acciderctci.fi eflet m aclu. 

Qui ft'ho tv Onx autem rememoratioriis 
mines bo j|~) homo eft tardi motusT anima, 
£uius figuwr ienfibilia, <ju ? tranfie 
^vero ft: runt per llla.&ille eft, cuius comple 
{liter &co iio pdfleriorcs cerebri eft rctinens 
& rmam confiftentem in ipfo:& clt 
ki o!fica. iUc.teuiusbac parte dominaturfic 
citas magis <j humidira$.5iccita$,n. 
C innata eft reripere difficile :& cum 
t rocipit fotmam, tunc innata cilreu 
ncrc earn Iongo tempore: econucr- 
fo de humido. & ideo qui habet ce- 
rebrum talis complexionis, & funt 
bonx rcmcmorationis.qui autc ha 
bent locum domiuatum humidita 


15 


te non rememoranrar: quia formx D 
non figuntutin h u m i do, fed rcci pi - 
untcito : quia humor facile rccipic 
fbrmam.& ideo multx iiccuatis cc 
rebrum eft paucx reccptiois,& mul 
tx rememorationis:& multx hurni 
dttatis eft velocis conferuatioois, & 
mult? obliuionis, & difficilis reme- 
morationis.& qui habet media co- 
plexionem habet bonam conferua 
tionrm,&bonammcmoriatn. Et 
ideo bonitas memori? attribuitur 
iuucmbusi&obliuio a ccidit pueris, 

& (embus: pueris propter humidita 
tem naturalem : Sc (cnibus propter E 
humiditatemaccidentalem. Etqui 
dam fencs funt bonx memorix,qn 
iftacomplexioaccidentalisnon fue 
rit domiuaus in eis . complexio eni 
naturalis feniseft ficcitas.& ideo (e- 
ncx inuenuur rememorans, & non 
conferuastpueri autem cconuecfo: 
iuuenes autem habent vtrunque. 
■Ethomorcmemoracmultotics qd 
fen fit in pueritia bona rememora- 
tione : quia in pueritia multum a- 
mat formas, & miraturmultum in 
eis:quaproptet figitur in afpc&u ea 
ru:quaproptcr difficile amimtea* 


Ltiri de Memoria (T Xerntni- 
feenthtfims. 


Digitized by Google 



A RISTOTELlS ' 

DE SOMNO,ET VXGILIA -j 

Cum Aucirois Cordubenfis Paraphrafi. 

^ v 

Q*4 fint Jt Sottm « Cr Vigilia ccnfyderan&t. Quilmt /mimmnbui mfint! 
cmm partii amm* fmt pafiionts:qmd‘]nt fit jliyn-4 
* ex part! fomnm. C<tf>. t. 

• » , 

E Somnoau nifeftum,q>circaidefn anima!i» 
tern di Vigv vigiliaeft&fomnufcopponua 
liaconfydcra tur.n.&viderurfomnusvigtlif t> 
du eft, quid qufdam priuatio. na extrema 
fint.&v trum temper &i in alps, A: in naturals 
animf an cor bus circa idem fufceptibile vidl 
poris .ppria tur fieri,& eiufdem paflioncs cf 
fin t,an communia.&fi comm u te.dico autem, vt fanitas &C ggri 
nia,cuius particular animaevel tudo,pulcliritudo,5i turpituu 
ccrporisA propter quam cau- do,robu r fid i m bccill i tas , vifua 
fam infintanimalibus. & vtru &cxcitas,auditus£k: furditas. 
communicent omnia ambob 9 Ampliusautem 6i ex his man* 
ipfis,an alia quide fomno, alia feft um .quo, n. vigilatem cogno 
veroa!terofoIum,an alia quide fcimus,hoc&eum,qui fomno 
tieucro,alia veto vtrifq?. Ad hfc premitur.fentientemenim vigi 
autem,quideft fomniu,&pro/ lare putarnus.Etvigiianteom-' 

I pterquam caufam dormientes nem,auteo q> eorum , quae ex«- M 
interdum quidem fomnianc,in trinfecus,aliquid fenrit, aut co 
terdum au tern non : vel accidie q> eorum, qui in ipfo, motuum 
quidem Temper dormiemibus aliquem. Si ergo vigilare in nul 
(omniare, fednon mehninerut. loalio eft quam in eo, quod eft 
diC\ hoc fiat, propter quam cau fenfire ,manifeftum eft, q> quo 
fam fit.Ec vtrum contingit (u> quidem fcntiunt,hoc& vigilat 
tura pratuiderejan non contirv vigilantia,&dormiunt dormie 
git.&qualitcr,fi contingit. 6C tia. Qyoniam aut non animx 
Vtrum agenda abhominefolu, proprium eft fen tire, neqicorpo e g 

anea,quorumDxmoniumha^ ris(cuius.n.eftpotentia, huius pftithui* 
beccaufam,&naturafiunt,aue eftdtadhis.qui vcrodiciturfen <6c * a “‘ 
a eafu.Prirmun igirurhoc fus,Yta<flio,mocusquidam per 

cor' 



De Sono & Vigilia z 4 

' • eptpus af* eft ) manifeftum eft ffcieq&non amplius Faeiet hoc* 0 
q>nequeanimx pafiio propria, Siigiturvigilarcdefinituefteo 
neqjinanimatum corpus pofii- qifolutusfitfenfus, cStrariorii 
bile eft Tenure. Cum autem de* vero hocquidem necefie eftad 
terminatum fit prius in alrjs de cfiepllud vero non,Vigi!are aut 
fis,quae dicuntur quafi particu ei qd eft dormire eon trariu eft, 
lac animf,& denutritiuaquide, dC necefiariu ol alteru inefie,n« 
quj feparatur abaliis.aliaru ve ceffariu vticperit dormire.Si igi 
ro nulla fine hacexiftente,ma' turhmSipaifiioeft fomn^ ho« 
nifeftum eft quaecunqj quidem aut eft impotentia pp exceffunt 
Viuentium augmento diminu-* vigilandi, vigilidi aut excefiirt 
tionecp participant folum ,q» in qfiqj ab f gri t udine, qfitp abfqi 
his non eft fomnus,neot vigilia acgritudine fit, quare impotent 
vclutplantis.uon.n.habenrpar tia,atquedifiblutio fimilitere** 

^ ticulam fenfitiuam,necp fi Tcpa- rit. necelTe eft oe, quod vigiiat , E 
rabilis,ne<£ fi n5 feparabilis.po contingere dormire. impolTibi* 
V3>n<qJf teftate enim,& ipfo efie feparx* le.n.feraperagere.Similiter aut 
(jngilet, biliseft. Similiterautem,&q> neqs dormire Temper quieted 
*ut Cy dor nihil eft, quod Temper vigiler, tingit.Sonus,n.pa(Tiofenfitiuat 
mui * aut Temper dormiat, fed eiTdem particular eft, vt vinculu 6cim^ nui#. 

infun tanimalium vtrjqj pafiio mobilitas qufdS.Quare necelTe 
neshx. necpenim fieftanimal eft omnedormiens habere fenfi 


habenftfenfum,hoccotingitne tiuamparticulam.fenfitiuuau' 
que dormire, neque vigilare.v* tem,quod poteft Tentire fecfida 
tracp eilim pafiio hate circa Ten^ adum. Agere autem fenfu pro-* 
fum primi Tenfitiui. Non cotin* prie ddfimpliciter imposfibile 
git autem alterum horum Temp eft dormient?fimul.ideo nccef** 
inefleeidem, velutialiquod ge« fariu eft fomnu oem excitabill 
® nus animalium Temper dormi^ efie. Alia igitur pene ola fomno 
re,vel Temper vigilare.Ampli 9 communicant, &C narabilia , &C 
quorumeunq* eft aliquod opus volatilia,atcppedeftria,Etenini 
fecundum naturam,quandoex omnia pifeium genera, &C qua 
Vlnnti teflerint tempus,*in qu5to pof- mollium vifa Tunt dormire , dC 
';d e«ru, f U nt aliquid facere,necefle e de*- aliaofaquxcuncp habent ocu* 
4tcf' fed ficerervtoculosvideteSj&quie I 09 . etenim quxduros habent 
.titorpri TcerefacienteshoCjfimiHterau*- oculos,&infeda,manifefti»mcp 
iiitc'* tern & manum,&:aliud omne, dormiunt.breuis autem fomni 
cuius eft opus aliquod. Siiratp lunthuiuTmodiomnia.ideoque 
alicui us eft opus Tentire, fli hoc . latebuntvtiquequxdamfaepe, 


Vtiqueexcedattempus,quamo vtrum participant fomno, vei 
erat potens Tentire continue, dc non < Tcftaccorum autem, To 

cudS 



Teftawa 
an daunt 
ant 


le 



De Somno 


C eundum fcnfum quide nondu 
fturtum eftmanifertu fi dormi- 
unt,fi cui vero verifimilis di<fta 
ratio eft,ea fuadebit . Quod igu 
tur fomno coicat oia alalia, ma* 
nifeftum ex his.eo.n. q»fenfum 
Jiabeat , definitueftalaLfenfus 
afitmodo quide aliquoimmo* 
l>ilirate,A: velutvlculu foranu 
ciTedicimus.folutioneni aut, re 
tniflionecp vigilia.PIantaru aut 
nullSpoFecftcSicareneutra ha 
ru paifionu.na fine fenfu quide 
non exiftit necp fomnus,neq5 vi 
H gilia. quibusveroineft fenfus, 
Al triftari Algauderc,quib*vc-' 
ro ha:c,Al concupifcentia.plan-' 
Vuttitiua r ’ sautcm nihil horum ineft.Si-' 
jticuU gnuaut,qmACopusfuum facie 
r.ugisop’ nuiritiuaparticulain dormien-> 
dopnagis qudm in vigilado, mi 
do,<j i vj- triuntur autem 3C augentur tuc 
giUn<j<» magispanquam nihil egetia ad 
bate fenfu**, 

C,uiws fipftu pafiio fit fomntu ipfi. 

Cap. i. 

Q Vareautdormifit&vi' 
gilant,ACpg quale quen 
j^-da fcnfum , vel qua-' 
Jes,li pp plures,confyderandu, 
Qrh vero qufda alalium habet 
f fenfus OC8 , qu*d5 vero non ha- 

bentjVtVifumpa&fi aut 6dgu- 
ftu oia habent, nifi fi q> alalium 
imperfedhim . dictu eftaut de 
j.de aia t, his in hs,quf de Ala: impoffibi-' 
le aut fimplici ter qualicuijs fen-' 
fu fentire q>dormitalal:manife 
ftum eft q> oibus ncccftariu in-* 
<fte eandem paffionem in voca 
to fomno, nam , fi hoc quidem, 


illo vero non, hoc dormtensfen K 
tiet.hoc autem impoftibiieeft 
Qm autem exiftit fecundum v- 
numquenqi fcnfum hoc quide 
aliquid proprium,illud veroa- 
hquid commune, propriu qui' 
demvtvifui videre,audituiau 
tern audire * AC aJi)8 fecudum eil 
dem modum, eft autem quaeda 
& communis potentia fequens 
omnes, qua Alq> videt,AC audit 
fentic.(Non.n.vifu quide videt 
q> videt,6C i udicat vti'q* , dC po* 
teftdiicernerecp alia quide dul 
cia funt ab albis , ncc guftu,nec^L 
vifu.nec ambobusjed quadana’' 
communi particula omniu fen' 
forioruin. nam eft quidem fen- 
fusvnus,Al principal fenforiu 
vnum,elfe autem fenfui generis 
cuiuslibet aliud, vt foni,ACcolo 
ris.hfc autem ftmul tadtiuo ma 
xime ineft.hoc enim feparatab 
alrjs fenforhs,alia vero ab hoc U 
feparabilia funt . dieftum eft au* 
tern deiplism hs, qux de Ani* 
ma,fpeculationibus.)manifcftu 
igitur eft q> huiusfenforp e paf- 
fio vigiIia,Al fomnus. Quapra- M 
p ter AC omnibus inert animali- 
bus.etenim tachisfolusomni- 
bus.Nam fieoq> omnes patiun 
tur aliquid fenfus, fierce ipfum 
dormirepneonuenienseffet quf 
bus necp necefle , neqi poffibile 
e aliquo modo agere itmul, hos 
vacarefimuljAcimmobilcs exi 
ftere.contrarium enim rationa 
biliusaccideret eis,non fimul 
quicfcere.Qucmadmodum au- 
tem nunc dicimus, rationabi li- 
ter 


Digitized by Google 



; 


& Vigilia 1 j 

# ter ft habet&dehts.nam, cum te veroomni, Cfuod natueft mo D 


principal aliorumomniu fern 
foriorfi,A£ ad quod tendunta' 
lia,patituraliquid,compati nc 
ctflanum & reliqua omma.illo 
tumautem cumaliquod impo 
tens cft,non necefle eft hoc im- 
pocens fieri. Manifeftum aucem 
cftcxpluribus,q> no in ipfofen 
fus ocio fos clTe,& non vti iplis 
jfomnus eft,ncq 5 in nopoiTe fen 
d re: Nam & manifefte in anim( 
defedionibus tale quid accidie, 
impotenciaenim fcnfuii animx 
® defedio: Fiuntatitcm&amciv 
tix quxdam huiufmodi: Am- 
pliusautem,quibusincollo ve 
nx apprehend untur , infenfibi^ 
lesfiunr.Scd quandoimpotetia 
vfus,netp iquouisfenforio, ne« 
que perquamuis caufam , fed 
quern admodumdidu eftnuc, 
in primo,quo fendtomnia .cii 
cnim hoc quidem impotes fue* 
rit, needle eft &L fenforia omnia 
impotenda efle fentire.cum ve* 
ro illorum aliquod, non eft hoc 
_ necefic. 

C 

Propter quid intjl ammaUm fommu: O' 
m qua parte fiat corpcru,partter or 
yigUia. . Cap.]. 

Cl fin*lts T^Ropterqua vero caufam 
fonuu. L/acciditdormirc,&cuiuf' 
modi paftioeftjdicendu. 
Quoniam autmodi plures funt 
caufariuna 6Ccui us gratiaj&vn 
de principi um motus, QC mate^ 
riam, 6C radone caufam efte d u 
cimusJPrimu igi tur, quonia na 
tura dicim us grada alicui 9 face 
f c,hoc aute bonu aliquod; quie 


ueri,non potrft aute fern per 6C 
continue mouericu deledatio* 
ne ) necefTariaelle arqj vtile:fom 
no quoqt propter ipfam verica 
tecoaptant translationem hac, 
tanq requies fit. quare propter 
falutc animaliu exiftit: vigilia . 
vero finis.nam fentire 6t iapere 
omnibus finis,quibus ineft alte 
rii eoru.optima.n.hxc. finis vc 
roopdmu. Ampliusautcnecef 
fariu eft vnicuiqt animaliu in'ef 
fe fomnum.dicoauteex fuppos 
fidonenecefiicatc.quonia, Irani E 
mal cri t habens fuam naturam, 
ex nccciTi tate inefi'e q uxdam ei 
oportet, dC his exiftentibus alia 
exiftere.Ampliusau:emddqua ci tl - U | 
li motu, 6i adione in corporib 9 fomni. 
facta, accidi t vigilare Si dormi* 
reanimalibus poft hxcdicedu. 

Alps igi i alalibus, q ueadmodu 
exSguib’exiftimadu cas ee pafr 
fiois vtl eafdc, vel pportioales. 
fanguinc vero pd ids q quidem 
hoIbus.quare ex his ola/pecula 
du.Quodigit fenfus principal f 
fitabeadeparteaialibus,aqua . . 
quide& mot 9 , determinant eft 
priusinalijs.ipfa vero eft triu 
determinatorum locorum, qui 
medius eftinter caput, &infe/ 
riorem ventrem. Sanguine igi' ln . 
tur prxditis hoc eft, q area cor f*nguto« 
pars, omnia enim prxditafan^ 
guine cor habent.& principiu p 
motus, 8C fenfus principalis htc 
eft.Motusigitur,6Cfpiritus pri 
cipiu , 6C oino qui refrigerario* 
nis manifeftum quod eft hic.Et 
DcAnim.cfic6.Aucr. d rc- 


DigitiSe^by Google 



DeSomfio 


G f ixfpirationeniauteni,&humi 
d° ’refrigerationem ,ad falute 
•a.l.tefti. cius,qui eft in hac particulaca^ 
getantu loris,natura tnbuit. Diceturau 
tcm dc ipfa poftea feparatim . 
Exanguibus vero,<36 i n feifti s,<3l 
non fufcipienttbus fpiritum in 
, proportional 1 , connatus enim 
I * en * fpiritustinflans,6iconfidensvi 
dctur.paiam autem hoc in toti. 
pennibuSjVt vcfpis , & apibus, 
Si mu fcis,66quxcuip huiufmo 
difunt.Quoniam autem mouc 
requidem aliquid^utfacerefi 
H ne roborc non eft polTibilc , nv 
bur autem facit fpiritus detent 
tio, refpirantibus quidem quse 
dcforis,non refpirantibus vcro 
f eonaiu qu3efcomplantata,ideo di bom 
, bumcdere alatavidentur cum 
mouentur, attritione fpiritus of 
fendentis ad prxcintftum toti. 
peonium. Mouetur autem om/ 
nealiquo fenfu facfto proprio; 
Vcl*alicno in primo fcnforio. Si 
veroeft fomnus,<9d vigilia paf- 
fio partis hui us, in quo quidem 
t loco,&inquaparticula prima 
ViS opv fit fomnus,d£vigilia,manifrftu. 
4 .* G&a! Mouentur autem quidam dum 
•lalnt c i. dormiunt,& faciut multa ,quae 
“* vigilantium funt : non tamen 
abfque phantafmate, di aliquo 
».i fenfu. fomnium enim eft quo> 
♦ fenfio dammodotfenfamentum. Du 
cendum eft autem poftea de ip. 
fo. Curvero fomnia memine^ 
runt expergefatfiijVigilum vero 
acfta non meminerut^in problem 
maticis diiftum eft. 


Quibus fortius? vnje nomr neinat font 
nHi.ac vigilia in ip (is w.imohbat : 

Qompletaxp ipfnn fimni 
traiitur Jrjinitto. 

C Onfequesautcad ea,qu£ 
ditfta funt, aggrcdi quib* 
fa<ftts,& vnde principiCi 
paffionis fir,vigilandi Si dormi 
endi.Palaauteeft q>quonia ne 
celTariu cftanimali , cu fenfun* 
habct,tunc primo'nutrimcntft 
fufcipere di augmentummutri^ 
mentu autem eft omnibus vlti * 
mfijfanguine quidem prxditis , . 

fangumis ipfanatura > cxangui<' pdinTian 
bus vero proportionate loc s ve gms « viu 
rofanguinisvcnXjharum aute “ 5 f ?'!"* 
principiu cortpala autc quod d» saguib^ye 
citureftexdifetftionibus:forin^ «° al,< t* 
fecusquidealimenti ingredien. ^PP° tao ' 
risin fufceptiua loca fit euapora 
tio ad vcnas,ibi vero permute 
turn in fanguinem vertitur,3£ 
vadit ad principiu. Di«ftu eft ail 
te de fusings, quar dealimeto, 
nunc autc repetendii cftdeip* 
fishuiusgratia.vtpricipiamo^ - 
tusfpeculemur,&’. quid patietu 
tcparticula fenfitiua,acciditvi 
giiia &-fomnus.Non.n,eft fom * 
nusquaclibetimpotentiaipfius. ' * 
fenfitiuijVtditftueft.CTenlamc- • 1 ■* 
tia,& pfocatio aliqua,& animi 
defetftus facit hm5i fpotenti3. 

15 autfacfta fuitimaginatioqui 
bufdam,qui animi defedKi forri 
ter palTi fun t.Hoc igic aliqua ha 
bet dubitarione.Si.n.contingat 
dormire eu,q aio defecit,contiti 
get vtiqs fomniu ec di ipm plfa 

uf* 


Digitized by Google 



&Vigilia t6 


4 rafma. Muita autefun^qufdi- 
cuncqui vehementeranimode 
fccerunt,dequivififuutmortui 
effc.Dequil^oibus eandemcf- 
fr ratione extftivnandu eft. Sed, 
Vt dixi m us,non ?ft fomn us im- 
pocenciaquaelibet ipfiusfenfiti 
ui.fed ex cuaporatione circa ali 
snentu paiTio fit hare. necelTe.n. 
quod cuaporat,aliquo vfq? im- 
pelli/icinde conuertidepermu 
rari,fictir Euripum.calidu.n.cu 
iufcp alalia ad fuperiora natum 
eft ferrircum autem in luperio- 
® ribuslocisfucrit.mulcu fimul 
itenl reuertit.fcrturqj deorfum. 
Et ideo maxime fiu t fomm a d' 
bo.na repente tunc muita humi 
ditas.dC corpulenta furfum fer- 
tur.Conftas igitur grauat, &C fa 
ek dormitarc.cii vero deorfum 
fiuxent.de rcuertendo repulerit 
caJorem.tunc fit fomnus, de ani 
maldormit.Signuauthoru dC 
fom nifera.oia.n, grauedinc ca- 
+ pi tis facru t, dC potabilia.de efeu 

• knta.vt papauer , madragoras, 
- vinu.loiiu.Etqui deorfum feru 
^ tur.de dormitar.t.hoc videntur 
pati.de nd poiTunt leuare caput 
,, & palpebras. Et port cibos ma. 

kumaxie xime talis fomn 9 .muIta.n.qux 
uant' Ei acibis,euaporatio. Amplius au 
te ex Iabori bus quibufda.na la- 
bor quidem colliquatiuu.colli- 
quamentu vero fit : quemadmo 
dum nutrimentum incocotftu, 
M«rW fo- nifi frigid urn fit. Et morbi qui- 
ponfcri. dam illud idem faciunt, quicii- 
quea fuperfluicatecalida dt hu 
cnida-Ytacciditfebricitautibua 


delethargicis. Ampliusautem D 
prima xtas. pueri cnim dormi- 
unt vehementer.eo q> nutrime 
turn furfum ferturomne.Signii / 

autem, q» magnitudo fuperiora 
excedit ad inferiora in prima (* 
tate.eo q>ad hfc fiat augmen- 
turn. Propter haevero caufam 
deepilcptici Hunt, fimileenim 
eft fomnus epilepfix.Et ideo 'ac 
cidit muitis priucipium huius 
palfionis dormientibus.de dor> 
mientes quide capi untur, vigi- 
lantes vero non. Cu.n.multus 
fertur fpiritus furfum, defeende E 
do rurfum venas tumefacit.qui '* 
buscoar&atmeatum.quorefpi VJniJ 
ratio fit. Ideo pueris non confe- ri ^ n lc p ”* 
rut vina,necp nutrici b 9 . differt tncib’mu 
,n. nihil forfita ipfos bibere,vel uU 
nutrices. led oportet bibere a- 
quofum.de modicu . fpiri tuofi* 
.n.vinu.huius autem magis, ni- 
grum. Ita vero fuperiora plena 
funt alimento pueris, q> quinqt 
menfibus neep vertunt collum* 
quemadmodii.n ebrfis, furfum 
fertur humiditas muita. Ratio- 1 
nabile autem eft hanc palftone p 
efie caufam, quarequiefeunt in • 
matricibus foetus primum. Et 
omnino famatoresfomni funt, Oh 1 Cnt 
qui tenues, de occultas habent 
venas,de nani formes, demagna t ti.fom 
capita habentes.Na horu venap aisulofi 
anguftf.ita vt no facile diffluat 
qux defcedit.huiditas.Nanifor 
mib 9 vero,magnaqj capita hnt* 
bus furfum Ipetus mult 9 , dCeu^t * c ? 
poratio fit. Manifeftas vero hn- 
tesYcnasadlbmnolenti^pjef qgt aM 
d i; am- 


DeSomno 


• amplieudm?vmarum,niftali' motu,ficSfqui in capitemea-- £ 
qua alii pafTionem habuerint tus,<JUocainfrigidantur,cufur 
contrariam.Neque mclancholi fum fertur euaporatioc 1 An,quc “** 

ci.infrigidatus.n.eftlocusintC' admodu hisqui pcrfunduntur 
rior.quare non fit ipfis m ultitu calido,fubi to horror fit,ita 5Cu 
doeuaporationis.propterea dC bi,afcendemecalidirate,qu£co 
tdaces,duri exiftentes . tanqua gregat ur frigid itaslfrigidat, &C 
cnim nullo fruentia di/ponunr quod fecundum naturam cakV 
corpora eorum.Atra veto bilis dum facitlanguefcere ) & fecede 
cunaturaliterfitfrigida, 6 d nu/> reS Ampliusautemmultoincv 
fritiuum locum frigidum facit, dencenutrimento,quod calor 
6C alias particulas,vbicuncp txi fubleuat , qucadmodn ignis, c(i 
ftirporelfate huiufmodi excre* fuperponunturlign3,infrigida 
mcntum. Quaremanifieftueft tur quoufqtconcoquaturt’Fit ^ 

H extjSjquaEdicflafunt.qjfomnus <n.fomnus > queadmodu diclu 
5604 dlquidamconuctuscalorisinv eft,du corpuletu furfum fertur 
nrrr&tpt tto,& naruralis’circumobfifte acaliditateper venas ad caput: 
rr«<« tia,propterdi<fcacaufam. Ideo cumvero ampliusnonpoteft. 


multusmotus dormicntis.Vn^ 
de& deficit, &i infrigidatur:& 
propter frigiditatem concidut 
palpebrar.E t fuperiora quidem 
infrigidata,& exteriora:in terio 
ra vero,fld inferiora calida,vt q 
circa pedcs,& quae intrinfecus. 
Dubitatiamt folutio , quo paflo fomntu 
infirigiidtio fit, cum outfit mult * 

2 turn preiuctntcs fint edii*. 

Cap. 5. 

* >ubl4 * ✓"X Vanquam vtique dubi- 

Cl tabitaliquiSjtfpoftci^ 
bu fbrtiflimus fit fonv 
rus,8ieft [omniferum vinu,& 
alia huiufmodi calidirates habe 
tia:eftautem non rationabile, 
fomnum quidem efTeinfrigida 
rionem, caufasautedormiendi 
t.fbTa calidas.Vtrum ergo hoc accidit 
quia quemadmodum veter, va 
cuus exiftens,caliduseft > reple-' 
do ycro ipfum inff igidat^pptcr 


fed multitudic excedit quod ele 
uarii eft,iteru repcllitur,# deor 
fum fiuit.ideo cadut hoies/ub- 
tra&o calore,qui furfum fere-* 
bat.folu.n.animaliurc<flu.&in 
cidens quidem defipientiam fa 
cit, poftmodum vero imagina^ 
tionem. An di<ff{ quidem nunc 
folutiones conti ngentes quid? 
funtvtfiatifrigidatiOjVeruenf^ 14 
ucro dominuseft locus,qui cir* 
ca cerebrum , quemadmodum 
dieftum eft in aliis.omnium eni, 
qux in corpore frigidiflimum. 
nonhabctibusvero,quod pro* qi cotg* 
portionale. Quemadmodum u "* nu 
giturhumidum ,quod euapo^ 
rata Solis ealiditate, cum vene^ 
ritad fupremum locfl , propter 
frjgiditate ipfius infrigidatur, 

& cum conftiteritjdcorfum kt* 
tur faeftu rurfus aqua, lk in eua 
cuatione calidi ad cerebrum ex 

ere- 


\ 


Digitized by Google 



&Vigilia 2.7 

A eremEdtiaquideni euaporatio ab alimcnti grauitate.Quxigi 
in pituitam confiftit (ideo dC de 
ftillationes videtur ex capitc fie 


ri)nutritiua vero,&nonmorbo 
fa deorfum fertur confiftcns , d(. 
refrigerat calidum . Ad infrigi* 
dandum vero, dC non facile (u* 
fcipiendum euaporationem CO 
fert dC tenuitas, 8C anguftia ve* 
narum,qux circa cerebrum. In 
frigidarionis igiturhxc eftcau 
fa, quanquam euaporatio exu* 
perec caliditate. 

^ Df txfngtfcmtU. Caf.i. 

tx'^rcAia T7 Xpergircunturautem, cfi 
conco&a fuer»t,&euicerit 
impulfacaliditasinangu 
ftum mulca ab eo , quod circun 
ftabat,6i difcretusfueritcorpu 
lentior fanguis,atquepurior. 
Eft autc ten ui litmus quid* fan* 
guis& purilTimus,qui in capi* 
te.cratfi litmus dtcurbidilTim 9 , 
qui in infcrioribuspartib*,Om 
nis vero fanguinis principal, fi 
cut ditftum eft hie 8t in alfis, eft 


tti d 


turcaufa dormiendi didu eft, 
q>a corpuleto, quod furfum fer 
tur,per ingenitu calorecircum* 
obfiftentia edprehenfim ad pri 
mu fenforium.& quid dl fom* 
nus,q>priroi fenforii coprehen* 
fio, vt non pofiit agere, quod g 
dem ex neceifitate fit . ( non enf 
contingit animal efie, nifi coda 
gantqux ipfum pernciut.)pra 
pter falutcm autc , confer uat,n» 
requies. 

ARIST OTELIS 

DE SO MNIIS 
Cum *4uerr . Pardphr* 

Somnium non tffi ftntimtU fimpheitir, 
lucopirumlu ,'ntt inttUiventi4,fid 
JentmttU,yt imagjruaittu 
Qjf. 1, 

Oft hacc aute quf tf 
du elide fornnps, 
&primocui eartl, 
qux animx appa* 
reant, &C vmimin- 



cor.Horum aute,quiincorde, 

* vtriuf<p*rhalamic6i8>quime* I 

p dius.illorum aut vterijj fufeipit tclieCnux pttculx pafiio eftjh|C 
exvtracpvena,ddeaquxvoca anftnfitiux.hiscnimfoHsearu,’ 
turmagna,& eaquxaorta,in qux in nobis funt,cognofcim* 
medio vero fit fecre&io.Sed de* 
terminare quidc de his, alqsfer 
monibuseft conuenieti*. Quia 
vero fitmaxic fanguis poft nil* 
trimenti oblatione indiferetus, 
fc*nn J fit,quoad : fecernarur fan 
guis , quod quidc puriffimum 
furfum, quod vero turbidiffi* 
mu deorfum.cum aute hocacci 
derit,expergifcuntur | abfoluta 


aliquid.Sntatjsvfusvifusvifio, 
6C auditus ipfum audire, &om 
nino fenfus ipfum fenrire: coni** 
muniaautemfunt fenfuum ve* 
hiti figura,& motus,fi£ magni* 
tudo,& alia huiufmodi ,pro* 
pria vero veluti color, fonus, fa* 
por,impotentiaautem fun toot 
nia conniuentia,& dormientia 
videre,fimilirer autem & in re* 
A iij liqui* 


Digitized t 


yGoogl 


** : Dc Somhijs 

tFIiquir.manifeftuni eft q> n6 fen &obaudirevidentisverilrtialt K* 
timusaliquid infomnis.Nocr^ quid &C audiends, nequaqi til 
gofcnfu font mil fendmus. At id,quod arbitrator, ffomno an 
veroneqp opinione.Non.n.folu tcpofitu eft nihil videre, neque 
quodaduenitdicimus homine audire,neqioInofentire. Ergo 
efle velequum,fed &C albu vel nihil quide videre verum,ninil ' 
pulchrfnquoru opinio fine fen* aut pad fenfum non eft veru»n, 
fu nihil vriqjdicet,neqjvere,ne fed oonttngit&vifum pad ali' 
quefalfc.Infomnisaute accidie quid, QC alios fenfus. Singulum 
anima hoc facere.fimilitcr .n.q> .n.horn,vt vigilands Tpeti t qui 
homocft,&q»albuseft,quiad' dcquodamodo fenfum, non fic 
uenit, videmur videre. Ampli J autvtvigilands. Etqiiipqui' 
prarerfomniu altquid aliudin dc opinio dici t q> falfum+-£quc 
telligimus.Quemadmodu.n.in admoduinvigilantc J-qnqj vc 

H ^IgHaiido fendetes aliquid dc ro*dednctur,dCfequitur phan ]. 
«o,quod fendmus,fape etia co* talma. Quod igitur non eft opi 
gitam 9 aliquid,fic&infomnis, nanns , nccp intelligent!* paftio 
practer phantafmata, alia aliqn hfc,qua vocam^fomniare, ma- 
inteiligimuSjManifcftu autcrit nifeftu.ftd neq* fendends fim- 
stficui hoc,fi quis adhibeat men pliciter. viderc.n. vticpeflfet &C 
tern, & tenter meminifle,cu fur audirefimpliciter.fcdqualiter 
rexerit.la vero quidam &C vide oportet,fld P m quern modu,c5 
rut fomnia huiufmodi, velut q fyderandu.Ponaturergo quod s6n f 
videntur Pm memoraduu pra^ &C manifeftu eft, q> fenfidui paf toilai*- 
ceptumponerequapraponun fiotfiquidem&fomnus.non.n. ***• 
tur.accidiun . eisaliud quippia aln quide alicui animaliu inert 
prater fomniu ponere ante ocu fomnus,aln vero alicui fomnia' 
iosinlocophantafm* . Quare re,fed eidc.Quonia vero de ima • 

* manifeftum eft,qrne^ fomniu, ginationeinqs,quade Ala di' 
oc,quodin fomnisphantafma, dueft,& eft quide idefenfiriuo m 
&q>quodintelligimusopinkv imaginatiuu,elTe aut fenfitiuo , 
re opinamur.Pfila aut de his v- &C imaginatiuo aliud:eft autem 
niuerfis intantum, q» quo vigv imaginado,qui afenfu Pin arfcCi 
lantcsinagritudinibusdecipi' fit motus,fomnium vero phan 
mur,hocideinfomnofacitpak tafmaquoddav? die rnaquod 
fionem.& fanis quoq*& feiend in fomno phantafma fomniu di 
bus,tn pedalis Sol vrefie. Sed cimus,fiue fimpliciter, fiue quo 
fiue idem, fiuediuerfum imagd damodofe<ftu:manifeftueft q> 
fiaduuaix&renfiriuu,nihikv fenfitiui quidem eftfomniare, 
minus no ficabfq; videre dc fen huius autem quatemu i magi' 
lJxaliquid.pcrpcrS,n, videre naduutn. j 

, Paf- 


Digitized by Google 



Dc Somriijs ' 18 

%'tapu>h7,qiu'flt a fenfibihlni! inipfisfin hil videre, proptefadhacfuBfi O'* 


Jcrijs , etutmris abftntibHf akquo 
mo Jo imnutntre. Strife ria ft 
tfjka^ne quippiam. 
Etinfinticndo 

• " dtctptwnes conttnger* 

Cap. X. 

Q Vidauteftfomnium& 
quo fit , ex ijs , quae cir* 
cafomnuaccidunt, 
maxime vticpcognofcemus. Sc 
fibilia.n.fecundu tingulufenfos 
rium in nobisefficiunt fenfum. 
£&qux fitabeispaffio non fo< 


ftentemotu inoculisalumine. 

Et fi ad vnucolorem multo tpe 
afpiciamus,vtalbu,vel viride, 
ciuimodi videturad quodcuqt 
vifum pcmnutemus;Et,fiad So 
leprofpicientes,vel aliqclaJiud 
fplcndidum,conniuerimus.,ob.*- 
feruantibus videtur fecundil di • 
re<ftionem,qua acad i t vi fum vi 
dcreprimfi quidem huiufmo* 
dicolorcm,deinde permutatur. 
in puniccum, deindcin purpu- 
reum,quoufqj in nigrum verier 
ritcolorcm,etenanuent.Etillis E 


lihneft in fenforfis, dum fenfus quoqi,quiabijs,quae mouent, 
agunt,fcd duabierunt.fimi' permutantur, vdutaflumini- 
lis.n.paflioinhis,&in fis,qux bus,maximeautabi)s,qu 5 citif 
feruntur, videtur eiTe.etcnim in fime fluunt, vident quiefeentia 
his, quae feruntur,eo quod mo/ moueri. Fiuntautetamagnis 


uit non vlterius comangente, 
mouentur.naquod mouit,mcu> 
ifitaerc quendam: &L rurfus hie 
cum mouetur,aliu:ct hoc vti<jj 
modo,quoufcpquide fteterint, 
feciuntmotum ct in acre, ctin 
humidis. Similiter autoportet 
putare hoc et in alterationc . na 


fonis fur daft ri : Hunt et a validis 
odorib 9 difficile odorantes, et f 
fimilib^.Haecitaqj manifefte ac 
cidue hoc modo. Quod aut fen 
foria ci to, et modicas drias fen^ 
tiant,fignfleft, quod in fpeculis 
accidie, dequo vti'qt perfeinfb 


F 

ftens cofyderabi t quis,et dubi 
quod cakfa&u eft a calido,pr<v tabit.Simul aut ex ipfo manife" 
ximuca!efacit,etdiftribuitvfcp ftu,q» queadmodu vifuspatif, 
adprincipm. Quarectinquo fleet facitaliquid.Infpecuiis.n, 
eft i plum fentire, qin eft altera^ valdcnitidis,cfi meftruisadue* 


. i 


tio quaeda . qui f m a<ftu fenfus, 
necefie eft hoc accidere. 16 paf- 
fio ipfa eft no fblu infent ictibus 
fenforqs 3 fed etquiefcentibus,et 
in profundo,et fuperficictenus. 
Pala aut, cu continue lentimus 
aliquid. Transferentibuseteni 
fenfum fequitur pallio, v t dc So 
|c ad tenebras . accidit cnim ub 


nientib 9 mulicrib 9 ,infpiciutin 

fpeculu,fit fupficies fpeculi , vc 

nubes fanguinea. et fl quide no. 
uu fit fpecu!u,no facile c abftcr^ 
gere hmoi macularmfi vero vc 
tus,facije. Caufavero,vtdixiV csrfraio 

oiU6,qm non folu vifuspatitur niifpccu- 
aliqdab acre, fed ctfacitaliqd, 
ctmoucqqucmadmodulplen^ « ua 
d iiij ' dida 



DcSomniis 


® didamam vifus fpIcndidoru,& 
habctiu colore eft . Oculi igitur 
x racionabilirer,cu hunt mcltrua 
afficiutur,ficut fid alia pars quae 
liber corporis, etem natura exi^ 
ftunt pleni venaru . Ideo cu fiu t 
menftrua propter rurbacionetn 
Alfanguinea ebullition^ nobis 
quidequx in oculis differentia 
incerta eft,i neft aut.na cade na/ 
tura feminist menftruorum. 
Aer autc mouetur ab ipfis:& eu 
qui fupra fpecula eft, acre conti 
mm exiftente,qualequenda fa- 
^ cit,6d talem, velut ipfe pati tur. 
hie vero fpecuJi fuperficie.Qu£ 
3 j. t[ _ admodum.n. veftiuquxmaxi 
Swm6- memundxfuntciriflimeinqui 
flrattjc^d nantur.na puruexademoftrat 
** £C£U ‘ quicquid exceperit,fld prxferti 
tninimos motus . $s vero, eo q> 
planu fit,qualecunqj taefrii ma^ 
xime fen tit.Oportet vero inteb 
ligere,tanqj attricionem efle ae- 
ris ta<ftum ,8C tanqp exterfione 
&ab!utionc.proptermunditia 
vero manifeftus fit , qualifcuqj 
fit. Non exeundi veroceleriter 
1 exnouisfpcculiscaufaeft,q>pu 
«uYprru° ni fit & lene.ferpit.n.per huiuf- 
lu iduft* modi,&inprofundu } &inom 

Sffiaifut nes P artes * narnc ° £ I u ‘ < ** q»pu^ 
,) ni n f IUt rucft,inprofundum,eoaute q> 

lene,in omnes partes. In veteri^ 
bus vero*non immanet,quonia 
nonfimiliteringreditur macu- 
la,fedfuperficietenusmagis . 
Quod igitur Sdaparuisdiffere 
ti}sfitmotus,6dq» celcr&ipfe 
fenfus,& q> non folum patitur , 
fed d(. contra agit coloru fenfo' 


rift,manifeftfi ex his.AtteftStur C* 
autctis,quxdi(ffafunt, fifqux 
circa vina,ddqux circa vnguen 
ta eueniunt.t-{Na quod prxpa 
ratu eftoleu,cito accipitproxi^ oled.&w 
moruodores. Etvinahocipfu nil cito . ie 
patiuntur.}-non folu enim eo^ “[oXa 
ri5,qux immittuntur vel c6mi 
feentur/ed & corn , q ux prop* 
vafaponuntarveladnafcumta^ 
recipiuntodores. Ad ea vero, 
qux a principio confyderatio/ 
ne,ponatur vnum quide,quod 
extjsqux di<ftafunt pater, q> re 
cedentefenflbiliextrinfecus^m ,, 
manent fimulachra,qux fenfibi 
lia funr. Ad hxc autc,q> facile de HoIesia 
cipimurcircafenfu8,cuin paf- aliquoaf 
fionibusexiftimus : alii aut? in J^j 
alqs . vcluti trepidus in rimore, “pta/ar 
6C quiamatinamoreritavtvi^ «fcnfu»> 
deaturamodica fimilitudineil 
lequide hoftes videre,hicvero 
dile<ftum.Ethxcvti<£, quanto 
paflibiliorqui9fuerit,tatoa tni 
nori fimilitudine video tur.Eo.* 
dem veromodo&inira,6d in 
omnibus concupifcentijs facile 
decipiunturocs:& magis,qu<U 
to vtiqueinpaflionibusmagir 
fuerint. Ideo&fcbricitantibu* 
interduanimalia vide tur in pa 
rietibus,a modicafimilitudine 
lincaru copolitarii.Et hxc qui^ 
dem aliquando intenduntur rii 
pafiionibus fic , vt fi vehement 
ter non !aborent,no la teat cj> fa! 
fum.fi vero maior fit pafiio , dC 
moueantur ad ipfa. Caufa vero 
vthxcaccidat,hxc eft,quian£ 
per eande potentia iudicat qug * 

j>rin- 


Digitized by C 



Dc Somnijs 1 9 


A princeps eft,&in qua phantafn 
mata fiunt. Huius vero fignum 
eft, q>videtur quid? Sol peda- 
lis,contradicit aute ff pealiquid 
aliudimaginationi. Etpermu- 
tatione digi tom, vnu d uo vide 
tur,attamen non dicim 9 q> duo. 
ccrnorenim ta<ftu vifus. Si vc* 
ro eflet tacftus folus,iudicarem 9 
rroptet vnuduo. Cur autem fallimur, 

v twu”i cau ^ a > c l m non folit , cu fenfibilc 
'.3*moue mouetur, apparet quaelibet,fed 
<«. ctcu fenfus ipfe mouetur, fi eo- 

dc modo moueatur,qucadmon 
* du a fcr.fibili. dico autcm,velut 
terra videturnauigantibus mo 
ueri , du mouetur vifus ab alio. 

Mottu, tjui fiunt a finfdibm non tantum- 
modo m >igi!ia,Jtd etiam in Jbrrmo 
*ppjrtrc:multarum ■]; mum 
qua circa (omnia ac~ 
tidunt.rtdditur 
cau/a. 

Cap. 3. 

X his itaqj manifcfhim,q> 
non folfi in vigilandtyno 
tus,quiafenfilibus fiunt, 
^ fldquae extrin(ecus,&qux ex 
cor pore funt,fed etia quando fit 
palito hate, quae vocatur fomn 9 
&magis tunc apparent. Per die 
.n.repe!luntur,dum operantur 
fenfus et cogitatioj&euanefcfu. 
queadmodii iuxtamagnu igne 
minor,&dolores &voluptaces 
par uf fecus magnas.d u vero qe 
fcunt/upernatanc & parua.No 
die vero propter vacation? par 
hcularium fenfuum &C impoten 
tia agendi,eo q> ab atterioribus 
ad id,quod intrinfecuscft,fiat 


calorisrefluxu9,adprincipium D 
fenfus deferuntur , 6C fiunt mas 
nifefti,cu fedat turbatio. Opor- 
tet aute exiftimare, vt modicaa 
vertigines, quae in fluminib^fes 
runtur,fic morn vnuquencp fie 
ri con tinuerfaepe quid? fimiles , 
faepe vero dilTolutas I alias figu« 
ras propter repulfione. Ideo dC 
poft cibfij&omnino iuuenibus 
exiftentibuSjVeluti pueris,non 
fiunt fomnia.mul tus .n . motua 
eft propter earn, quae a ci bo eft, 
calidirate. Quare, queadmodu 
in huido, fi vehemeter moueat E 
quis,quandofp nullii apparet fi 
mulachru,quandoq}vero appa 
ret quid?, diftortu aut o!no,ita 
vt appareat alter i 9 modi qudm 
quale eft.q> fi quieuerit,puradd 
manifefta, fic<9? indormiecdo 
phancafmata flCrcliqui moms, 
qui proueniuntafenlibus inter 
duquidc cu vehementior fit, 
quididhiseftmot 9 , extermina 
tur oi nOjinterdu vero corurbas 
tx apparent vifioes&mofiruo sfiniamft 
f*, 6 C tdeteriora fomnia,velut f™** 
melancholias, 6 d febricitantib 9 f a |. n j 44 
&temulentis.oes.n.hmoi pat Ic$a 
fiones, cu fpirituof 3 tfint,multu 
faciunt motuni,& perturbation 
ne.Cu autem fedatur,&fcccrni 
tur fanguis in habetibus fangui 
nero,con(eruatus fenforum mo 
tus ab vnoquoqj fenfuum, ama 
ta facie fomnia, A a p par ere ali« 
quid,5?videri , propter eaquis 
dem, q uz a vifu deferuntur, vis 
dere,propter ea vero,q ab audi 
tu,audire.fimiluer autem &C ab 

alip 



Digitized by Google 



Dc Somnijs 


G 


H 


I 


alqs fenforns.flt eo.n.q> fde pro cdenfih,cft 3C verurft ch‘eere,ijrJ3-. 
grediturmotusadprincipiudC talc.qualeCorifcus.fednoneft 
vigiianter,putat videre, &au- Corifcus.cum an tern fentiebat, 
<hre,£x:fentire:et,qa vifus inter non dtcebat Corrfeum q prin- . 
du moucri vr, qui non mouet , ceps elt, Ocqux diiud teat, fed p 
Vt dicimus:& quia tadus duos hoc illu Corifcum veru. Quod 
motus annutiat,id,qd vnu eft, itatp d(. fentiedo dicit hoc, ft no 
<3uovr.oino.n.qdab vnoquo- omninodetinenturdlanguine,. 
quefenfu dicit ipfum prtcipiu, queadmodum fen tics, hoc mo- 
mfi ahuspftantior cotradicat. uetur a tnotibus,qui funti fen- 
Apparet igitur oino, putat aut forfis,et uidetur quidc fimiic ip 
no omnino,qdapparet:riifi qd fum eiVe,quod veru eft . SC tan- 
dt)udicat detmear, vei non mo ta fomni eft potctia,q> fecit hoc 
ueatur proprio motu . Quoad- latere. Quemadmodii igitur, fi 
modum vero dixim 9 q>alii pg quern lateatfuppofitus digitus !•> 
aliam pasfionc facile decipiun- oculo non folu apparebit fed et 

tur , ita dormiens propter fom- putabi tur elle duo, qd eft vnfi: 
ml, fid quia mouentur fenforia, fi vero non lateat , apparebi t q-, 

& alia accidentia circa fenfum. dem,non putabit autem fic 16C 
Quare modica habens fimilitu in fomnis,fi fcDtiat quidc quod 
dinc,videtur illud.cum.n.dor- dorm it , & pasfione, in qua eft 
mit defeendente plurimo fan- fenfus fenfitiui, apparet quidc, 
guinead principal, condcfcen- dick autem in feipfo,q»apparec 
dunr&L mouent,quiinfunt,mo quidem Corifcus, non*ft aute 

tus, hi quidc potentate, illi vero Corifcus . fxpe .n. dormiendo 
acfiu. Sic autem fe habent,vt in dicit aliquid in anima,q> fom- 
motu , hie quidc fupernatet ex nium eft qd apparct.fi vero la- 
ipfis motus.fi vero hie corrum teat dorroit,nihil coutradicit 
patur,hic.Adinuiccitacpfeha- imaginationi.Quod autem ve- ** 
bent,qucadmodum fi&franx, ra dicimus,6f quod funt mot 9 
afeendentes in aqua liquefada imaginary in fenforijs manife- 
fale.Itainfuntpoteftate. ccdete ftum,fiquisattendes tenet mo 
vero qdprohibebat,agunt.& minilTcquxpatimur&obdor 
folutrein exiguo reliquo fangui mifeentes , &L expergefacti . In- 
ne,quiinfenforiis,mouentium terdum.n.quxapparentfimu- 
hh; fimilit jdine . queadmodu lachra dormieuti, deprehendet 
qqsjr in nubibus , q fimilia funt expergefadus cfic motus I fen- 
nolbusdilcctauris, dtopermu forhs.qutbufdam.n. pucroru,, 
tantur.Horfuutc vniiqdqjcft, d.oinopcrfpicictibus,etGfint 
iicutdidueit,rcliqui{eius,qd tenebrx fimulachra apparent 
eftinadu ,feniiUs.£t abeuntc mulu,q mouentur, ita vtvelc 

> . . ' ' ' tut 


Digitized by (jOOglc 



DcSomnijs 30 


tftut frequ enter rimenfes.Hx hi* 
itacpvniuerfi* opCr.'tftco!Iigc^ 
re,q>eft fomrrium phanra/ma 
quidc aliquod,&infomno.na 
qua mo ditfta funt fimulachra 
non funt fomnia, neque liquid 
ahud fenfibus folutisvidetur. 
Neque quod in fomno apparct 
phantafma omne.NS primum 
quidc irfaliquibus accidit fen* 
tire aiiqub modo & fonos,Sd lu 
inen,& faporem,& ta<ftum,ia* 
guide ta men, &veluti precul . 
iam.n.in dormiendo refpicien* 
* tes,& mox cxcirati , quod debi 
liter videbant lumen Jucern* 
dormientes vt arbitrabantur, 
expergefaefti ftatim cognoue** 
turn q> lucernf erat.6£ gallina* 
ceorum iSCcanum debiliter au* 


derint.Caulam afit, quare non W 
fiat, * -{ fimile aliquid oportet p '°P'* r 
arbitrari,q> neqi ns, qui poft ci ?*n*t' 5 ji 
bfi dormitauerint, neep pueris toa vitt 
fit fomnium/y Quibufcunque ^ 
.n.hoc modo conftat natura,vt mure n* 
multaafcendat cuaporatio I fu nai,cri» 
periorem locum, quxeum ite* 
rum deorfum fertur cum fecit & t-oft «i. 
muititudinem motus, conue* 
nienteriftis nullu apparet ph5 
tafma. Procedente vero aetate, 
nihil inconueniens eftappare* 
re fomnia. pcrmutatiotic.n.ali* 
q ua fetfta vel p state vel p paf* j 
fionem, neceltarium acridiftc 
contrarietatem hanc « 

AR I S TO T EL I S 


dientes vocem,expergefa<fti co 
gnouerunt manifefte.Quidam 
vero &C refpondent cum inter* 
roganrur.contingit.n. ipfovi* 
gilaredC ipfodormirefimplici 
ter alteroin exiftente,&a!teru 
aliquo modo inefle: quoru neu 
ip trum fomnium dicendii. Nc<p 

S uaec unque in fomno quidem 
uftt verx notiones pter phan 
tafmata.Sed phantafma, quod 
eft, I motu fenforii, cum in dor 
miedo fuerit quatenus dormi t, 
hoc eft fomnium . 

. la veroquibufdam accidit, 
Vtnullu fomniu viderintin vi 
ta.rarum quidem hm5ieft,ac* 
cidir tn.Hthis quidem omni* 
no perfeutrauit , quibufdam 
vero &C accedete xtare accidit , 
cum prius n ulium fomuiu yi' 


DE DIVINATION! < 

PER SOMNVM', 

Cum xAuerr. Par dp hr a. 

Scmniomm Viuinaiionu cattjam dtAii 
tjjt, S omnia yrro alia caupu , aha * 
fig’ut, cliatjji atcidmlia. f 

C of. I. 

E Diuinatione ve* 
ro,qux in fomni* . . 

fit, & diemir acci* .V 
dere a fom nqs , ne* rf - . 
que cStempfiffefe 
c «le, neque fuafum efle. Nam qf 
ocs quidc vel plures cxiftima#- 
habere aliqfs lignificariowc font 
niajfftatfidqtan^ abexperie* 
tia diwtti.Bt q> de qbufda fit di> 
uinatio 1 65nijs,no c icrtdjbilct 

habet 


t 


Digitized by Google 


De diuinationc 


€ habet,n.aliqu5r6nf. Ideo &C de vigilando funt,motus. In dor- K; 
alnsfomnf|t,(imiJitcrvr»tpquis miendo aute, contrarium.eten! 
arbitrabitur . Nulla vero ratio- parui magni videntur dTe. Ma- 
nabile cam videre,fecundu qua nifcftum aute cx fts,qux in fom 
Aadiuioi vtiqifiat,hocnoncrederefacit. nisaccidunc.frequcter.arbitra- 
I’nuttanfNS Deuquide efie mitten tern, tun n.fulgura cad ere ac toicrua 
fcmaia. c q a ], a irrarionabilitate, & non fieri ,cu paruus fonus in aurib* 
optimis 6i prudemiffimis , fed fit,& melle,& dulcibus fapori- 
quibuslibet mittere inconueni- bus perfrui,minima pituita de- 
Colfinx • <n«.Ablatavcro,quxaDeo,di fluente.& ambuJare per ignem, 
Heicnli*. nulla aliaruconueniens efie vi- &calefieri vehementer.cu par- 


jonilij*- deturcaufa:qnquideeorii ,qui uuscalorcircaquafdam partes 
fecus Herculeas colfinas, &C qui fit. eft aute expergifeunturj, life 
u inBorifthene puidere aliquos, manifefta hoc modo fe habere* 
* Mr*r»' fupra noftrS videatur dTe *pru- QuarequoniS paruaotumprt 


t. 


Itwlhjftil dentil inuenire origine horu. cipia,manifeftu q> 6C xgritudi- 
**P toin - biccelTeigitur fomniavl’caufas nft&aliaru paffionu,quaeicor 
efie. vel ligna eoru,quacfiunt, poribus debent fieri, Manifeftii 
trtfiwr* aut taccidcntia, vel oia , vel ali- ergo', q> neceitariu life I fomnis 
?*r*c*i* quaeoru,vel vnn folu.Dico au efie euidenna magis, quam in 
tecaufamquide,vtLuna,defe- vigilando. At vero quxda qui- 


<SusSolis,6<:laborcfebris. Si- dc,qux in fomnis, phantafmata 
gnfi verodefedus,ftellafubin- caulaselleproprioru cuiufcpa- 
trareafperitateverolingux,fe- <fiuu,noneftirrationabilc.que- 
briendi.Accidensvero,aliquo admodu.n.debemesagere,dcii) 
ambulante deficere Sole, ncque a<ftibus exiftentes , autoperari , 
.n.fignu deficiendi hocell,necp retfia fomnia fjpe his cointue- 
|eaufa,nccpdcfe<fcusambu3andi: mur&agimusxaufa afuq>prf 
’ ideo accident ul niUlii neepfem- paratusexifiitmotusa diurnis 1 * 
per fit,ncq; vt plurimu. Sunt er inchoationibus; fie rurfus necef 


gofomnioru,hxcquidecaufx, fariuefteos,qui infomnofunt, 
iUaautefigna,veluteoru,qu* motus frequenter principiue^ 
circacorpus accidunt.Dicut.n. fe diurnorii acfluu, co q> pratpa- 
. 6C Medicoru elegantes , q> opor rata fit retro , & horu cogitatio 
tetvaldejntenderefomnfts.Co in phantafmaribus no<fturnis« 
ueniensaute fic exiftimare,& Sic ergo contingitfomnioru q- 
artificibus quidem,confydcra- dam figna 8C caufas efie. Pluri- 
tibus au tern aliquid &C philofo- ma vero accidentibus afiimila- 


phaxuibus .Naqui in die mot 9 , tunmaximeautem & tranfgre- 
nifi magni valdefuerint & for- dientia omnia, 8C quorum non 
tes, latent fecus maiores , qui in eft origo in nobis, fed de nauali 

bello 




perSomnum 31 

il belfo,fl£def)s,quxproculacci' hocaccidit, Quod autem ’non 
dunt, funt. De his enimeodem 
modofc habere verifimjlceft, 
vt quando alicui memorati de 
aIiquo,c6tigeri t hoc fadum ef- 
fe . Quid«n.prohibet 8C in fom* 
xi »8 itac'magis autem verifimiie 


eueniunt m ulta fomnior ii ,n i hil 
inconueniens. Necpenim eoru, 
quj in corporibus funt,fignorii 
fidodelliu, velutquae aquaru 
dC quae vefttoru.li.n. alius *vtr 
hementior ifto accident motus 


, mftahuiufmodiacciderc.Qucv 5 quo future fadiis eft, non fi til 
admodum igi tur meminilTe dc gnu.Et multa coful ta bcne,quf 
aliquo, netp (ignum,necp caufa fieri expediebat,diiToluta funt, 
accedendi ipfum, fic nec ibi cue propter alia prjlbntiora initia. 
niflcfomniu videnti,ncqj fignii otno.n.non oe fit, quod futuru 
neque caufa, fed cafus. Idcodd era^neqj idem, quod erit,&qd 
multa fomnioru non eueniunt. futurumeft.Veruntamen prin 
1 forruita.n.neqj femper,neq» fre cipiadicendum efie, a quibus 
quenter fiunt. non perfeda funt, dC figna naca 

tomiamn a Vto.fid ahunje nuttuCm fu " thxC ^quorum > t l U * n0f » 


t KOfwn 

r* 

bin* c&* 

foil* b&, 
fieri «- 
pediebxr, 
difloluta 
flTppilii 
plhiiorA 
tnitu. 

i 


O! 


tdiqua tmniant fomnia, al‘<jua ve- 
rt minimi: Cur etutm aliqui 
fun refit fomm antes, 

e rqu 

Mi f M >eri fintfomniorum interpret** 
Cap. 1. 

Mnino aute quoniam Qi 
jalioru animaliu fomniat 
quzda,a Deo vticp mif' 
£a non erunt fomnia , neep faefta 
£ funt huius gratia .datmonia ta^ 
. ** men.nat ura.n.d{monia,non di 

uina.Signu aute. valde cni m de 
generes homines puidetes funt, 
6C rede fomniantcs,tanq? Deo 
nonmittente. Sedquorucuntp 
quail loquax natura ell Si melS 
cholica,multimodas vilioesvi 
dent. £o vero q> fecund u plura 
&multifaria moueantur,aile- 
quunturllcut quidam tota con 
cendcntes,rapiunt.Nam quead 
Aiigjaiu modum di dicitur, Si multa ia» 
cias,alias a!iudiacics,£C in his 


fada funt.Dc his vero fomnflt, 
quf non huiufmodi habent prf 
cipia,qualiadicimus , fed remo 
tiones vei temporibus,vel loci* 
vclmagnitudinibus, vd horu 
quidem nihil, non tamen habes 
tibus in feiplts principia,qui vi 
dent fomnia, nil! pratuilio fiat 
ab accidente, tale vntyerit ma* 
gis , quam vt dicit Democritus 
iimulachra &C defluxiones cau^ 
fans. Que madmodum enim cu 
quismouitaquam vcl aerem, 
hocaliud mouit,&quicfcente 
illoaccidit huiufmodi motum 
prodire vfque ad aliquid ,iilo, 
quimouit,non prsrfcnte,ficni.» 
hil prohibet motum alique SC 
fenfum pertingeread aiasfonv 
niSte aquibusille Iimulachra 
fecit & defiuxiones.&quocun- 
que fuerint pertingentes,magis 
fenfibiles efie nodu, coquddq 
in die dcferumur,dilToluuntur. 

Sit' 


Dtmoeri 

r 


Digitized by Google 



* Dc diutnltione 

• roagis .n.fine turbatifie aer no* tu. ArtificiofisfirnasUitem eft 
tftis.eo q> filentiores ftnt no&es. iudex fomnioru^qui por iimili 
&(. incorpore facere fenfum pp tudinesinfpicere. re<fta.n.fonv» Gflim* m 
fomnum,ed q> dC paruos mot 9 , niaiudicarecuiufqi?.picoau* 
qui imrinfccus, fenriuc dormie tern fimilicudines , qm fimiKa 
tes magis quS vigilates. Hi ve^ accidunc phanrafmara eis, qug 
romotus phantafniatafaciuc, inaquisfunt,fimulachri$jficus 
cx quibus prxuiden t futura dc etpriusdixim 9 ibi vcra,fimi4 
hmoi.Et io accidit paftio h?c q tus fiat mot», no flunks fit una 
buslibct, dC no prudctisfiinis A go,& i imulachra v eri$, P rotnf 
dic.n.vtiqi fieret,& fapietibus, ptusvcro eric imagines iudica 
ft J)eus eikt mitcens.Sic aut vc re fufficienter , qui pot cico in* 
rifiroiJe quoslibet praeuidere . fpicereddfentiredisfipataet d« 
nacoeitatio horum non cftcu ftortafimulachroru q» funt ho 
H risaftafta/cd tanquadefertaet minis,veleqai,autcuiufcuncp« ** 
vacua omnibus.^ mota fecun Etibiitaqj aliqd fimile poteft 
diimouesducitur.Eccpquida, fomnium. motus. n.irnpedit re 
q U iin*excefiu mentis praeui^ <5tu fomniitm , Quji igitur eft 
dcc,cauiacft: quoniam propri) fomnus,& fomniu , &Qp 
motus non infeftant,fed lorn caufam vtruncp horum fittanv 
ge proifciunt . extraneos ergo plius aut 3C de ea , q ex fomnijs 
— flftdiuinationedkTturacft.*- •x.c.ti- 

- “ die 

D« c6i It 

t'alilim 3 

c tu dicidtl 


maxime fenriunt.Quofda aute 
retfte fomniantes elie.<5dfami/ 
liares defamiliaribus maxime 
prjuidere accidie, ed q> familia 
res maxime pro feinuicc folici/ 
ti funt.quemadmodu.n.pcul 
exiftentcs maximccognofcunt 
6C fenti unt, fic dC motus. cogni 
I torum.n. notiores funt motus. 
Melieho- Melancholic! autppvchemen 
licor6 i- tiam,qucadmoduiacictesemt 
nus,bene coietftant. dC propter 
permutatione cito hjrens ima; 
ginantur ipfi. Qucmadmodu 
.n.Philfgide poemata, dC furio 
fihfrenria umilidicuntetcogi 
tant,veluti Venere,& fic copu- 
•ld lantad*primum. Ampliusau 
tern ppvehemcntiam non ex^ 
pcllitur corn motus ab alio mo 


Aurrroit Varabraju. 



nugitia. 

none*. 


T>hit*gi- 

da. 


T.cfliam dixirrrus de Sftni <kfi 
hac vinutc,dicendfi eft ^ 
de fomno,& vigilia . Et w 
primovtruappropricn 
tural5,vclcon>ori > aucvtnqv,Stcui fit. 

E arn alx attnouuntur, Sc cui mem 
ro corporis :Sc vtru quodlibet cx 
aTalibus habet altera iftarum dua- .j, 
rtl vinutum,aut>cranq; . Somnui pdoiSnt 
.n. & vigilia dcfcribuni^ multismo 
dis.df.n.cp fomnuseft fen fus in po 
tentia non remm cxiftcntium. dor 
mics.n.vidctjouafi comedar, Sc po q£« t pJ 
tet,&fcntiatpocsquIq;(cnfijs. Vi teoae pr 
gilia aut c (enfus in aftu. Lt cx hoc 5'*| 
apparct m fomnus eft priuatio vigi |u.ia£ f, 
hx.quod.n.eftinpotctiacftpriua- Mtc.}. 

no 


itized by Google 



PcrSomnuna. 31 

X ti<3eias,quodeftin aftn.Etfcnfus, lftisadifcriuscoTponsXt.q'uiade- O 
qui eft in potcntia in fomno,qnq; clara turn eft in libro de Anima h*c 
cotingitvt exeat in atftu in fomnijs efle virtutc fenfibilem cocm omm 
terisprxnunciatiuis mirabiliu.S: fenfuum.qiixiudicatdiucrfitace, 
tuncfenfus,quieftin po'cntia,crit & multitudinefenfibiliurn.fcimus 
nobilior fcnlu, oui el! in atftu.fen- cp illud,quod receffit ab iftis inftru 
/us autem, quieft in potetia,fi file- menns,eft fenfus communistic q> 
rit fulfils, eft vilis : & (enfus in aiftu qniditns (ornni eft introitus iftius 
eft nobiiioreo.Et viderur, ficutdi- virtudsfcnfibiliscommunisin cor 
cic Arift.cp (enfus adhiahse corpo- pus’& tp vigilia eft motusifti* vir- 
ralis, Sc potctialiseflfpintualis.cor tumadfua inftrumenta extra cor 
poialis ante eft nobilior apudfen- pus. Etidcofomn* deft: ribitu rim, “>• s5ni 3 
riemcorporaie.fpirimalisvcroe no quodcftquiesmotus,& <b vigilia ^P* 10 - 
•"* biliorapdcoprehendes fpiriruale. cftcorinuatio motus. S:ifte(ermo 
fimplexautcm fpirituabs eftnobi tnagis demoftrat quiditatem fom 
B liorcorporali . Sc /enfus (piritualis ni.quam prxdidhis. Quoniam au- £ ' 
non folumodoinueniturl (omno, tem fomnus eftintroit® (cnfiis co- 
lder in vigiiia apud congrcgatio- munis ad interiuscorporismanife 
nc&adunationctrium nrtutum: ftum eft. Et fignum cius eft: quia 
ficut dixim® prius. Etex hisduab* vigilanri accioit fimilc, fcilicetqa 
de/criptionibusapparctq’ bar dux tranfeunt per ipfum /cn/ibilia , Ac 
vittutes funtcxdem in fubiefto, & non comprchenditea. & hoc eric, 
dux fm modi! Sc definition? : Sc q> cum cogitauent maxTcde aliquo. 
fubieeftfi earu? virtusftnfibihsco- tuncemm co^nofcunt inftrumen 
prehendens: & q> funt cocs anim^, ta animx (en?ibi!is,& inducunt co 
4c eorpori.a£lio.n.animx(cnfibilis munem (enfumadintenuscorpo- 
eft cois animx Sc corpori : quia no ris,& ad adiuuadum cogitatiuam . 
agit nifi periftra . Et apparet q> no virtusenim cogitadua viget apud 
debetattribui nifi virtuti fenfusefi quietem aliorum fcnfuum:&ideo 
munis cx hoc, quod dico. Impofli- comprchcndit homo in fomnofu- 
C bile cft-n.vtattnbuanf virtuti nu- tura, non in vigilia. & ifta virtus co • 
tririux.planrx.n.non habentfom- gitatitia iuuat prxfentandoillud, ? 
num,cu non habeantcomprehen- quod habetdc imagine illiusrei, 
fionem : ciim non arribuatut &coIat ip/am imaginatiua, vt lit 
animx non comprehenfiux, rema prxfens in virtutc cogitatiua.inten 
net vt atrribuatur animx compre- tiocnim,quxcomprchenditurper 
hcnfiux . Sc irrarionali.animal.n.ir cogitationcm eft fpintualis.& hoc 
rauonabiic dormit:& quia animal non accidit altcui ammalium , nifi- 
dormiens non caret in fom no a!i- homini, quia non habent in relic* 
quo dc inftru mentis (enfus,aut in- £tum,& tan turn comptehendunr. 
ftrumeus motus, & cum hocneqj dcfcriptioncs, & cortices rerum. Ee 
fentit,ncq; mouctur: fcimuscpcau fignum ei us eft, quia tranfeunt pet 
fain fbmno eft q> com prehendens nbritiuum , 3c non cadnnt,&pec 
fen ft Lilia rcceflit ab inftrumcnii* rule, &i.on quxrunt ipfum, 

Et 

/ 


Digitized by Google 



<5 

4-s6nidc 

fciipuo. 


H 


I 


f.sSoide- 

fenprio 


DcSomno 


Et <ft defcribWomn* fic,q» eft liga- 
mentum virtutum, 3c confirniatio 
carum:&q> vigilia cftdiflbiutio vir 
tatum, 8c clebnitasearum. in vigilia 
.n.quia lenfus vtuntur inftru metis, 
acciditci diflolui a fuisinftuimccis 
J?P fatigatione & dcbilitate.&, quia 
iomnuseft ablcondcns hanc virtu 
tem, acciditci vt fit iigamctum ifta 
ram virtu turn , quia acqummt per 
lpfum fortitudincm. 3c,quiaillafa 
tigauo accidit inftrumemis a pal- 
fiombusextnnlecis v.g a laborc, 3c 
ab all js, ideo habit introi tu m in de 
feripttoe fomni. £t,cu ifta eft deferi 
ptio fomni, oportet vt oe alal habes 
lorn ini, babcat vigilia. Debilitas.n. 
accidit aialibus nccefiatio: led non 
codcm m6.quatda.n.a!aliabntqul 
que fenfus:& ilia hnt fomnii 3c vi- 
giliara pfcde,8c l^titia,& triftiti5,3c 
appentum pfcctc.& qu^dam hnt al 
borcm lenuim: 3c ifta hnt lomnu , 
fed non in olbus virtutibVu no ha 
bean t vigilia i n eis.E t no eft dubiu 
<j> pfedus lbmuus,3c gaudium non 
inucniuturnifi in hntibus fenfum 
c6empfcdu,f.m aialibus hntibus 
qmnqi lenfus-.quia multa caret qui 
bufdam illoru lenfuum , 3c tii dot- 
m i u n t. v.g. c^cu s,8c lu rdus. 3c. n . hoc 
eft accntalc,non naturalc. 8c ifti no 
carem lenfu coi, led in ftrumentis,p 
qua; (cnfiis cois videt lenfibilia . Et 
quida defenpferunt lonuiu,q»eft ll 
lud,qd fit per debilitatem virtu turn 
fenfit>iIium.8cn6ois lomnusfitex 
debilitate virtutum lenfibilium.fit 
.n.maximcacogitatione inaliqua 
rc,qn lenfus c5is profundatur ad iu 
uandum cogi tationcm, 3c non p dc 
bill cate concingentemfimmo adio 
aus tunc cu all js virtutibus foraor 
eft, q in vigiha.Et fignii ciuj/j> vir- 


turrsfenfibilcscotrahunt'apd fom- K 
num inteiius,cll quia ho,qn cogita 
ueru in aliqua re dilficili , niaximc 
contingitci lbmnusuoq>quibul<ia 
hoibus accidit fimile moni,f ppde 
bilitatem virtutum extrinlccarum, 
3cpvfum virtutum cxtrinlecarum 
in comp re hen den do nobilia , 3: vi- 
deudo Ipiritualiaexiftcntia in mun & 
do,ficutangelos 3c codas, 3c alia. Sefus «®«* 
quia lenfus cois vno mo ell vnu5,Sc vn ^J n< ? £ 
alio mo eft multi.cll.n. vn* lenfus, pj” 
quia comprehendit ota lenfibilia Vide. :.J 
quioq;, 3c eft multi, quia her multa 
inftru men ra,f oculum, naics, 8c au- 
res: 3c iftud fenriens eftfubiedum L 
lomni,3cvigili;,3ccft vie multis vir 
tuubuslculii : mamfcftum eftigi- 
turep Ibirmus 3c vigilia continent 
multas virtu res virtutil animaliu. 

Ec ideo dicic Anfto.qi needle ell vt 
homo fit xqualis inter has duas vir 
tutes,3tnon dcclinet plusad vuam 
q ad aliam.quoniam , fi dcclinauc- 
nt magisad lorn num, q oportet, he 
betabitur anima,3c inftrumeta na- 
turalia,quibusagit.3c,fi dcclinaue- 
ritad vigiliam, corrumpcntur vir- 
tu tes,8cinftrumcnta naturaiia.ma- 
nifcftum eft igitur ex hoc cuius vir 
tutisanimx elfc lomnus,& vigilia. M 
Et, quia ilia virtusnccdlario habet Ue 
fubiedumpropriu. 3c llludcftmc- 
brum, in quo cit ifta virtustprxlcru ^ u ° 
tandum elide hocmembto quid 
fit. Dicamus igitur quod um dccla 
ratum eft (upcriusqubd lenfus co- 
rn unis ell in cordc:3c quod cercbru 
ell vnum lnftrumcntorum complc 
tium hanc adioncm lecundum te- 
peramemum cxillcns in eo.3c,cum 
ita fi t,3c lomnus eft introi tuscomu 
ms fenfus in interiuscorpons,mani 
fcftu eft q> puncipium iilius motus 

eft 


by Google 





& Vigilia. 33 

cftin vigiKadcorde,&finijeiusad cp> nopoteft rent re ad extrin(ecfi<fri D 

giditas vero innata eft mouere calo 
rcm naturalcm adfuam origincm, 
quiaeftcontrariaci.&,fi non, corn! 
per ecu r ftati m calor naturalis, cum 
hoc , q> frigiditasetiam conftringit 
corpus, itacpreuertiturin minorff 
quantitatem.& ideo dcmencum fri 
gidu eft minorisquantuatis g alia. 


cercbrmn.in fomno autcpnncipiu 
cius eft a ccrcbro, & (inis ad cor.&I 
rei veritatc principal eiusin vtroq; 
eft a cordc : ted cerebru eft c5 in to- 
mnoquoqsmodo magisgdn vigi- 
]ia.Jc vniucrtalitcr vtrunq; iltoif eft 
canfainhocctcdcorcft primacau- 
fa,& cercbrfi (ecOda.h^c igitur duo 


mcmbrac&es habcnthasduas*vir- Etteftatur,qjfrigiditas&humidr- 
tuccs. Quareigitur accidie hoeduo tas famine iomnuni, illud, quod 


bus bis tnembris, apparebit ex hoc, 
quod dico.cum. n. hunt poficum cp 
cautaolseius, quodaccidiromnia- 
uimaii,cftca!idum,aut frigidu.aut 
,- s .3 humidum,aut(iccum auc copoticu 
cxeis : 5c pofuerimusq> torn n us eft 
incroitus (enfuscoisaa membrum, 
. quodefttenfuu principiu,& fubie- 
drufenfus c5is eftcalidu naturalc: 
manifcitueftqifbmnusfitp recef- 
fum calidi naruraiis, Sc concradbo- 
neciusadiuu principittm, quod eft 
- cor.motus,n.non acciditcorpori,ni 
lift n q> eft motus in fubicdlo : Sc io 
▼ircutds non mouentur, nifi fm fufi 
fubierftum.&.cum hoc dedaratum 
. eft, epeomradio calidi naturalis ad 
in terius corporis acciditperfuu co 
trarium, quod eft ftigidum&hu- 
midu.quonadmodu expatio & mo 
tus ad extra acciditei percalorem& 
ficci tatem,necdle eft U non accidat 
cihocaccidensapud fomnu,nifi pp 
frieidum Sc humidu,quz domtnan 
tur in ccrcbro : Sc vigiliaaccidit pp 
calidu Sc ticcu , dominantiaincor- 
•eciiief-dc. Quoautaccidit^tbconcradlio 
fiaemrb* perfrigidum Achumidu declarable' 
cxhoc,quoddica.humiditas n.inna 
«upuc. acftoppilare vias calidi naturalist 
vcms,8c ncruis,«ptohibct Ipus! vc 
medoadfua inftrumenu ptoprta, 
. ficut nubes projubent Solcm , adeo 


acciditin mulciTudinefomni,quan 
do comcdit homo frigida Sc huim- 
da. & hocaccidensacciditfpuali na- 
tural! ex duobus : quorum vnu eft £ 
digeltio cibi in ccrcbro Sc cordc:(e- 
cu nd d aut ett fatigatio, q uz accidrt 
m inftfis tenfus calori naturali.cib* 
cnim quado alterac in tanguinc,cu- 
ius colamen tu fuerit ad cor , deinde 
ad vnumquodq; mf brum corporis 
fm conuenientia,ibit ad cerebru id, 
qtf conuenitci.Cparshumida, &fri 
gidar&qnmebrisadueneritnutri- 
mf turn, humefiun t, & in frigida tur 
magis g ante,& maxime menibrQ, 
quod naturalitereftfrigidum Sc hu 
midum, &ideoducibusquandoq; 
digeritur,calidum naturalc patitur 
ctiaacibo.&bumeHtj&infrigidat’ ^ 
£t.nutrimctu.n.Tno modo eft li mi- 
le, & alio modoeft ditli mile. Et fit ct 
in membris pcrdcco&ioncm vapo 
risgrolli, ex quibusturbatur fpirit’ 
animalisnaturalis,&graua(',& mo- 
uetur comrade adfuum principiu, 
quod eft cor,& tic fit tomnus nece£ 
lario . Sc, quia cerebrfi eftfrigiduin 
&humidum :&omncmembrfiIc- 
ditur in maiori parte pci clcmftti, 
quod in eo dominaturudeo tomn* 
in maiori parte fit a ccrcbro, cii hoc 
tft cp cor in ilia hora,finutrim£ti in- 
frigidaf calor ciusr&cuiufrigidabi- 
De Anim.cfi.Aucr. e cur. 



Dc Somniis. 

< tur.debllimbltor a<ftio eiusincere- tem.Somnusigf iutianSnltoraTlter 
bro inaliism£bns.Somnusigracci accidit propter trifmutationf calo 
(lit ncceflario propter debilitate ce- ris naturaiis in quantitate, de quali- 
rebri de cordis : de vtrunq-,illocueft tatc. In cibo.n.tranfmutatur per hu 
caufa in dcbili tate fui corporisilicct midum 8c frtgidG. in iatigarione au 
cerebr u in hoc fit fornor caufa pro- re trftfmutatur per diminutions hu 
ptercomplexioncm eins. Etcaufa midi defrigidi. QuareaGt accidie _ 
dcbilitatis corum eft digeftio cibi , hoc alali.eft pj> neceiTitatcm.hxc.n. foma " ^ 
dcideoaialdorimt ,dum cibus eftl corpora, qnia ncceflitate accidit eis quaca.}, 
digeftione:decxcitatur,qh digeftio iatigatio,& labor apud motu,& nu 
complebitur.runc.n.curaturcalor triutur, deidco indigent fomnopp 
naturalise! illsbumiditate.de vapo quictem.dcneceilicaiem nutrimea: 
ribus.de moueturin venis, Sc neruis cconucrfbcorporibuscocleftibus.il 
ad extra corpus: defic fit vigilia. Er la.n.quianoniatigantur, ncquenu 
contra&iocalorisnaturalisinhora triuntur.no indigent fomno.Quid 

H digeftionishabetaliamcaufam.ala igf fitfbmnus.decuiparuanimxarL 
enim, quia eft vna vnonio,dtmul- tribuitur,de cui mebro corporis , & 
taalio tnodo,ideo habetin iftis vir quomodo.de quaredeclaratum eft. 
tutibusoperationem percongrega T^Tpoftbocdcterminandum de 
Cionem corum. cum igitur ncccfla- J^natura fomniorum. Sc q> eft fui 
xiafueritfibi aliquaadio, reducer ghisdeedprehenfionibusdiuinis,^ 
inftra,qmbus vcicur inalnsadiont- ndacqrunf pacquifinonehois. Di 
busad iftam adton£, vt vigcatl ilia camus igf q> iftarum comprebefio* 
adione.de idco calor natu raJisapud num quxdam dtir (omnia . de qua:- 
digcftionc cibi reuerti tur ad aaio- dam diumationcs , & q ua: Jam pro* 
nem virtumnutritiue.de hoc critip phetix.Etquidam hoTesnegSt ilia, 
interiori parte corporis. Etiftaeft Adicunrcaaccidcrecafu. fednegae 
vna caufaru , pp quas fit (bmnus cf ea e negar fcnfata.de maxime negar 
fatiganbe.habec n.luascauias:qua- vera fonia.nullus.il ho c,qui no vi 
I rum vnaeftdegheiftius:qm,qnca dcrit fommuni, quod non cnuncia- 
lor naturaiis fucrit fparfus,& dimi- ueritci altquod futuru.de.cu ho ex* 
nutus p motu in loco.de morft com peri men taueric hoc roultotiens vi* 
prchcfionis,f (enfus, ftatim aia mo- debit <p hoc non accidit calo, led eP- 
uebit ipfumin profundum corpo- fentialiter. deillxalixc&prchcnfio* 
ri$,vtagatperillamin reliquiaspo- nes lica non fine vilx.tanicnjfunt 
ftremi nutrimenti:de fic augmentaf valdc h*mo(e.&,ca quae funt fa mo* 
fubftantiaeius, Sc acquiritaliquid faapud oes.au rsfitneccflariafm to 
«Iiud loco eius, quod eft difTolutum tum.autfm partem . impoflibie.n^ 

•beo. Cau(aaGt(ecudacft,q?,quan eftvtfamofum fitfalfum fin totu: fimofl. * 
domotosfparferitcalotemnatura- dcfermodciftisoibusidccft. defer- n&fex <e 
lc.tuc calor rcmittctur.de diminue- mo de quiditate fommi IlifHciec: tofair««^ 
tur.de aggrauabit'' proprer frigus:de quia cfl'e corum non dift’erunt, nifi 
ficcotmimurnd fuum principal vt fmmagisdeminus.(cdiantum diffe 
•xpcllatafe complexions accidcn- lutfmnumiuaproptci hoc.q-' vuj. 

gw* 



DeSomniis. 34 

41 roidicit. Dienftut.q>fomniafunt dit 91 in fomno videthomo q>fen- D 
«b Angdist&diuinanoesa Daemo* tiatperquinqjfcnfusabfqicoquod 
nibus:& prophenza Deo,autcum ibi fitaliquod sffibilccxtrinfccum, 
medicsaut fine medio.Jt ArifLnon hoc accidirper cootrarium morum 
fuitlocutusmli cantum defomniis. ci, quod eft in vigilia. In vigilia.n. 
Dicamus ergo <p fomnia f'untdun- fenfibilia cxtrinfcca mouent fen- 
busmodis,aut ucra.aut falfa . & eft fus: Jtfcnfuscommunismouetvir- 
confyderandum cui patci partium tutem imaginariuam. In fomno au 
. animz attributtur vtcrq-.iftoi# mo tem ,qn virnisimaginariuaimagi- 

doru : & qux eft caufa agens vtriiqj natafucrit intentionem , quam ac- ‘ 
iftorum modoru: & quarefunt fo- cepit ab extri nfcco, aut ex virtute re 
mma vera: & quomodo funt ,5c qu5 mcmoranua,reuertetur Sc mouebit 
do funt Sc quot modis: 8c propter fenfum commuuem, &fenfuscom 
quid funt propria fomno: &quare munis mouebit virtutem particula 
_ quidafomniant xcrain maionpac rem :5c lie accidit cphomocomprc- . 

* te,&quida n5,5t quids falfa:& qua bend et fenfibilia, licet non fine ex- E 
requidam in terpretantur in maio- trinfecus: quia intftioneseorfi funt 
QflaJVV ri parte, & quidam non . Dicam us ininftris(cnfuum,& indifferenter , 
quiadonrucnsfentitfcvidere,5cau fiucintcntioncs veniantabcxrrinfc 
rurfinuxi dire,& olfaccrc,5cguftarc,& tanger co.fiueabintriofcco. Etfimilchuic 
ima£»nan finealiquoextrinfcco fenfibili , ne- accidit habeti timorem , 5c infirmo 
<upihbn n inicium iftius mntus in propter intftionem imaginationis 

tUOanJ'. fomno fit finis ei us f vigilia. 5c, quia in iftisdifp<>ftcionibus.inotus.n.vir 
mocusin vigilia incipir a fenfibili- tutisimagmatiuz intenditurinfo- 
buscxtrinftcis,5c peruenitad virtu mno,quiacftfolutaaligam5to rir 
tc rememora tioms,qu$cft in quin- tutiscogitatiuz:5c propter debilita- 
te ordine , needle eft vt principium tern iftius virtutis,ficogitatiu; in in 
eflct abhac virtutc. fed quia virtus firnio & babeuti timorem accidit 
rememorarionis 5c cogitationis no eis talc accidcns. 

Q aguntm (bnino.iJeoaitnbmfima- f~\ Voniam autem fomnia, fine F 
ginatiuz . Ifla.n.virtuscft lemperl V^vera fiucfelfa, atuibuunf vir- De'ciufif 
motu in adtionc continual in tr£- tutiTnaginatiuzdeclaratum cfl.de f° mnio V 
Cuftioncdcvna imagine ad alii ima caufis vero iftorum duoru modo* 
ginem quadoq . igitur facit hoc de rum (bmniideclarandum eft.Dica- 
intcnrionibus,qux funt in remerao mus igitur q> fomnia vcraenunciic 
ratiua,5cquandoq;depaffionibus aliquidef!e,cuiusef{cbabeturapud 
quzfuntinfcnfucdii&quandoque nos naturaliter ante iftam cogni- 
occurritintcmioni,5c rccipit inren- tionem: 5ceftlhora cognition is in 
tionem illius rei,quam imaginatur maiori parte non ens . & ifta fide*, 
afuoprincipiocxtrflcco 3c poltdc- qua habemuspoftignorantiam,n5 
darabimus. Etmanifcftueftexhis acquirifcx cognitione pr^cedentc, 

©ibus q> fomnia debciuattribui vir ncq.poft cogmtionc:ficutetiam ac* 
tuti imaginatyir ,fiucfuerintfalla quiriturcognitio habit* expropo* 
iu vera . Quomodo autem acci- fatiouibui.Dcclaratum eft.n.in Po* 

/ « ij fia- 


Digitized by Google 



De Somhiis. 


C fterioribus q? cognitionemcredita 
& intcllcdam aatcccdunt naturali- 
ter duo modicogniuonis,f.ag£s,3c 
prxparans. Scdinanifeftumeftqj 
iliam cognitionem,quxacquirif in 
fomno,n6antecedit modusagens. 
Ttrum autem pr^cedat cam modus 
prxparans, habet dubi ca t ionera. Et, 
cum iftaccgnitioeft acquifitapoft 
ignorantiam : & eft acquifita polt- 
quam crat potfda, & fineahqua co 
gninone anteccdcn d: manifcftu eft 
cp cod cm modoacquimur,ficutpn 
mx propofidonesaeqairuntur. Sc, 
H cutnualir,neceflceft vtagfscasfit 
idem, & eiufdcm generis. & quia o- 
nme,quod exit dc potentia in a<ftu, 
haberagens, quod eft degenereil- 
liusrci , q uod exit de potetia in aft u, 
ncccilceft vrtaciensiftamcognido 
nc in lnielle&usina&u : &iftc dat 
, principia vfia in rebus ipeculatiuis: 
cuiuscfle dedaratti eft in lib.de Ani 
ma. hx.n.dux dationesfunteiuide 
gnis.icd cu difterunt: quia in cogni 
tionib* vmueriaiibusdat principia 
vniuerfalia fadeocia cognidone il- 
lius,quoderatignotu:hocaurin Co 
I mno dat cogninonem ret ignoex ft 
Difficul- ne medio. Etidco oritur hie ma- 
us,qwf fit gna pcrfcru ratio, & locusadm i ratio 
pm'tionM I u,s - q“» (5 hoc poteft dare, vtrii hoc 
lomno. pomoilecftei inommbusgencnb* 
aut tin in quibufdam.manifcftu eft 
cnimq;fomnianonfiintinrcb*rpc 
culatiuis, iedin rebus futuris. Sc vfr 
iftc modus datiomsiargx v aide eft 
uobiiis,&attribuiturprmcipiono- 
bilioii.fprincipio volutacis: immo 
ci t a re diuina , Sc ex pcrfeCta iolici- 
xudiDCcircahominem. <5cquiapro« 
phetiaintrathuc modum dattonis, 
artribuitur Deo & rebus diuims, C 
•ngrlis. Etidco dicu Socratiocina- 


dohominibus Athenarum, Okd- 1 
mines, ego non dico tp veftr* feien- 
da ilia diuina fit falfa: fed dico quod 
ego fum iciens idendam hums - 
nam. Rcucrtamur ergo 3c dicam* 
q>,cudacoriftiuscogniuouiseftin- Solat ‘°* 
celletft* liberates a materia: & eft de 
daracuinpnmaPhilofophia qjift? ‘ ^ 
inteiligeunz abftradix intelligunc 
naturas vniucrfaies,& non dant nifi 
fimileeius,q> habent , impollibiic c 
vc dent intendonem indiuidualcm 
omnino,cum non habent naturam 
comprehendendi iutenuoul patti- 
cularem : &illxformxvniuerlales L 
non rodiuiduantur nifi propter ma 
teriam. Et fi intelligent^ abftradx 
comprehendercnundiuiduum,tuc 
neceiiario eflen t matcriales: & tunc r 

do agetent nifi im con tad urn . Et * 
cum i nteliigentix uon intclligat in- 
tendones iudiuiduaies,quo igrdat idii.Me. 
intelljgcntia’agens iftara fotmam 4*- l1, 
indiuiduale tepori fidoco propria, ^ 

& vni modo holum , & vni indiuu 
duo modi.’uidcmus.n. <j»h6 noco- 
prchenditde iftisiniomno nifica, 
quxappropriiturfibi aut litis pro- 
pinquis, aut fuxciuirati. qo.n. hxc 
cftniduobuslocis.fiqfioacquirua' 
rurparncularianavn, Square hxc 
fun t propria parricularib* propriis 
hol.iermo.n. deiltis,quauisfit val- 
dcdifficilis, tn reclu dtperuenirad 
hoc, fm q> poftumus in natura nfa . 
Dicamusigmsr q>restadx, quxdi 
fiiQtindiuiduafubftantiaru,&qux rdduiii* 
dam indiuiduaaccidentium.Ii)diut 
duor u au t fubltarix q uxda fuut m- 
diuiduafubftantiaif limpliciu.i.par 
res ciinoif, & q uxda fun t indiuidua 
fubftantiarum copofitaif.& indiui- 
dua fubitautiaru copofitaif ,aucsut 
hntuaiasjlicut alalia Sc vcg^bilia, 

aut 


Digitized by Google 



T 3 e SomniR 55^ 

ft iMhtm^ficmrmnefaljdcfibi fimilia dcvolunfatio, non habetnatu rain- D 
Accidentifi vcrocjnaaaftntaccidtf telle(ftam,cum nohabeaccaufister- 
tiacxiftentia in indiuiduisfubftan- minaras.&ideo non eft pofevtho 
riarum fimpliciu,&qaxdn sutacci- fciarilbfutura.mfi modo accidcn- 
dftiaexntiain indiuiduiscopofito- tali.modusaurem fecundusaccide- 
rG,autin hntibusaias.autin caren- tium dcterminararu caularutnne- 
tibuscis,& uterq;iftoif modoif duo ccflariohct natura vlcm intellect^, 
nl,aut cti per naturd, ant per volun qux eft pnma caufa in efle corn . nc 
tat£.Ind(uiduaat!c(ubit3.ti^ olasut cclleeft.n. iilud, quodcfl'cntiahtee 
terminataif cauiaru agcruiu,cu nul Caz, habcatcascxiftcntcseftentiali- 
lu indiuiduu ibbftanuxinuematur ter,&,ciim illic fuerintcaufr cxiftc- 
4-dt. Gfta. cafu. Dcclaratu cft.n.in lib.de Gna- teseflentialiter,neccfle eft vt fint in- 
t.co. 5 J.&: ^ onC) & corruptione cpgnatio par- teile&xapudnaturS Ti'em.fiucfue- 
tium clementoru , &tranfmo ratio riot intellect a nobis, fiuenon . Sc 
g partitim corGadinuice eftordina- iftaiadiuiduafuturanbpofiuntfci 
ta , &conftruarapcr motuscorpoi# ri a nobisper argumcntationem,fi 
fupbrcccleftiG. & p hoc fuit pofe vt incis,qux veturafuntaremotoin E 
xqualitcr eflet gnatio&corruptio tem pore & loco: dtquiaillx caufar 
in parti bus coif, & veremanerents? funt non determinatiefleapud nos, 
per fhi roctim . & fihr dcclaratu fuit licet in Ce fint determinati efle. No* 
jltic tp corpora confimiliu parting caim noncoprehendimusiftascau 
fiunt in dementis, funtdetermina- las,nifi large, & inter ordincs, quo* 
ta in eflc,& funt detcrminataif riiru nos no coni prebend im us ex hoc , Sc 
pcrmotiucorporu fuperccdcftifi , qui sutdeccrminanapud naturarn 
& permomsefementoruyquxcuri imellectara,a qua qux tenet, recipii 
rut ordinabilitcr. Etdeclaratum eft natura (cnfibilis: & aqua moucturt 
ct in lib de ATalibus,& Vegetabili- ficut inftrumcntaraoucnturafoft 
bus qi indimdua aialium,& planta- artificij.funt.n. ordincs multiplied 
rum funt dctcrminatain efle 3ede- ferdinfiniti.de ideovifum eft nul 
£ terminnrarum caufarumtinghabi- lum indiuiduu fiteflentialitcr a na , 

* libusaQtperfemina&intelligentiS tura.nifi perftientiam antecedent^ ‘ 
agenremtinnogcnerabilibusvero qir. inftruraentum araficis, ficut di F 
j»er elemcnra Sc corpora ccelcftia Sc cit Arift non mouetur nifi ftn arti- 
intelligenriS agcntc.&, c5 iftaindi- ficcm.deciiautem,qux fii»n volu- 
oidua habeanf determinate efle, ne tane, ilia , qux funt cflentialiter de> 
ceflevtna eorfi fit inrclle&a apud terminataaptid nos,autlccundum 
forma abftra«5bm,cuiusproportio mores natu rales, a utfm mores pofi 
adillam eft ficut proportio formx tosalege,neccflccftetia vtfintde- 
artificijadartificiatnm.Indiuiduo- rerminataapudnaturam : licet fine 
rumautemaccidentium relaccidS* ignotaapud nos.& Aftronomi non 
risquxdam funtentiaacaufisnatu- ctantur adiudteandum res futuras, 
ralibus , dcquxdam a voluntaries Sc nifi quiaexiftimant feire de corpo- 
naturalibus. quod iginircxiftisfue ribusctclcftibuscaufaspropriasge- 
rit cafu, fin rtroq; genere naturali nerationi cuiuflibct indiuidut mo- 

e iif dorum 


Digitized by Google 



DcSomniis. 


G dor 5 fpeeierff. Hoe.n, pofTto oft eft 
inopinabilc vt intclligftia abftradla 
det alzimaginatiuz naruram vni- 
tjcrlaiem iftiusindiuidui fa&i,f.in- 
tellcdum fuzcaufz. & anima ima- 
ginatiua recipitipfum parriculare, 
Fm (pelt in materia: & tunc forte re 
cipiet indiuiduu rliusinteiledi.aut 
fuum fimile.&quemadmodumjlat 
perfccHoncsanimales vfcs,& mate- 
ria fcipiteaspaniculares,ita hie dat 
perfc&ioncm vftimam ammz ima 
ginatiuz »fcm,& imaginariua reci- 
pit earn particularem . declaratfi eft 
■j enimcpinteUigenuaagensdatpri- 
mas prifc&iones virttuum animz 
particulates, & panic. >lariti,nquinqs 
lenfus,& virtutisimaginariu^.dator 
enim vltimarum perfe&ionum in 
eiseft res fcnfibihs.inhacautcmco- 
prchenfioncfpiritualitcr.qux fitin 
fomno, ilia dat animz poltremam 
perfedt onem. Ltquemaimodum 
Medicuscnficiauttquodaccidiicor 
pori Socratis, & alzeius in aliquo 
«em pore term inato petduaspropo 
fi nones: quarfi vnaeft vniuerfalts 
intdligi bil is, Sc alia partial laris fen- 
fibilis.itaifta enunciatiocomponi- 
. turex vniucrfali, quoddaturabin- 
1 rdligentia.St ex mtentioneparticu- 
lari limih illi vniuerfali. Quarc ve- 
to homo non comptehcdu exiftis 
particulrib* nifi ll lud,quod eft pro 
prium fuo tcpott,& fuo loco, & cor 
pori, & fuis holbusablcj; ali|s parti- 
culanbuscdicaubuseisimlla naru 
xa vfi , hoc eft, quia neccfle eft vt 
homo habeas in hac comprehefto- 
nealterum duorum modorum ge- 
nerumcognitionis, quzantecedit 
hdem.f cognitio prxparans,Ccogni 
tioimaginationis imaginem infor- 
maos,& debet antecedcrc fidc:dc ho 


mo non poceftieqnirere iftam eo> t 
gmtionem aid in indiuiduis.quz 
um pr^fciuitj&maximcillamdiut 
dua,circaquzhabuitmagnam foU 
citudinem.de eisautem, quz funt i- 
gnoiaapud ipfum,non potdlacqui 
rere fcietuiam.ifta.n.fidcs,licet non 
eft necdlarium vt antecedat ea co- 
gnitio agcns,tame needle eft vt an- 
tecedat ea cognitio prxparans.Qua 
re vero virtus imaginatiuain maio 
ri parte non inducit veram intentio 
nem indiuidualem, quz cftfubillo 
vniuerfali, quod dat uuclledus, fed 
inducit intention* fimilem illi, ; hoc 
accidtt.quiaresfenfibiiishabe^duaj , 
formasLfpiritualem,&el) forma ft ** 
rrulis, & corporalem.&cft forma ret 
fcn(ibiIis,non forma (imilis : & for- 
ma iimihs eft magis Iimihs, q uia eft 
magispropinqua'naturz vmuerla- 
bej forma vetzret. &tdco anima 
iiiiaginatiuarecipictntciioncmin- 
rclkoam, fm q> plus poteft recipere 
cam infpuituaiitacet&quandoque 
recipit earn corporalem:& lie videt 
homo in fomno iplam formam, no 
fuum fimile. Quate vero ifta com- 
prchenfio eft propria fomni ,* quia 
anima eft vna in fubicdo,& muiu 
fm vittutes.Idco,quanJo vtetur ali M 
quo modo virtutum , dcbilitabuur 
in vfu alter i us modi virtutu.v.gra-I 
<p,q uando vtetur comprchcnfioue 
cxtrinfcta, dcbilitabuur in coin- 
prehenfione iutrinfcca : Sc quando 
do vtitur virtutibus mouetibus, de 
bilicancur virtutesedprehehliuz. Sc 
Alt, qn vtitur virtutibus intrriori- 
bus,dcbilitancur aliz.v.g.qm virt* 
imaginatiuadcbilitatur,quandoco 
gi uti ua vigo ratur.Sc cconucrfo , Sc 
qh anima ociacur fm aliquod ge- 
m»iftoittm,aut fmaltqua fpcciem, 

vigo- 



Dc Somniofu:Diuin. 3 C 


4ft vigorabitur alia fpecics : & forte nd 
cm comen caanimain odo virtutis, 
fcdm inftrumentoilliu* virtutis. & 
tAi fupra iftaadlio fimiltseft adhom eius, in 
loco ^ qua congrcgat ires virtue csinterio- 
t.de’aU. ; resad reprarfentandum idolum rri, 
fc.so. quznunq tranfiuir perfcnfum .& 
cum ita fit, accede eft vt a&io virtu 
turn imaginataru in fomno fitper- 
feda,& magis fpirituaiis.ala.n.in fb 
mno fedt oaari fenfus cxtrinfecos, 
& i nftr umeta eoru,& reuertebai? ad 
fenfum interiorc. ftfignum eius, 
cp virrutesinrcriorcsfuotpcrfoftio- 
risadionisapudquictcm virtucum 
£ exterioni,eftq>illi,quinmltumco- 
gitant.inrrantfu? virtutesfenfibiles 
latra corpus: ita<j>acdditeis(bnus 
magnus: & lpiietiam fponccfaciuc 
quideere fenfusextrinfecos, vt me- 
liuscogitcnt. Er propter hanccam 
ilit.qui uacifunt fine rifu, & fineau 
iiitu, $ut perfediores fm virrutesin 
tcrioret . ideo prophetia in difpone 
ftmiiiTCDitcpilepfiz.ifte.n.virtu- 
tes Hiccriorcs.tjuando mouebun tur 
ford ir.otu,c6trahcn(' virtutes cite 
riores.adeoq? forte accidct ex hoc 
fyncopts. Dedaratumcft igiturex 
C hoc,quare eft i ita com prehen tioin 
fomno,&nonm vigilia . & non elt 
remotum vtaliquis homocompre 
hendat in vigilia quod dormiendin 
fomno.lino tone vidcbic ipfam tor 
mam rd,nonfuum limilc: iicutdi- 
citurde Gaumar. 

C T propter quid verafunt fom- 
Joac JL. nia.Dicam usergo propter foh- 

dtudincm circa hommon . homo 
eni m quiaindiget coguitione, & co 
prehcnfionc in virrutccogitadua, 
qua feiret res futuras vtiles&nocc- 
tci, v t fit paratuscotra ilias,idco fuit 
(uftcntauiftamtus cuinkac enun 


dadonenobili,&comprehen(ione D 
fpirituali. &ideo didturquod eft 
vnaparsprophetiar. Ethocmani- 
fcftuin eft in fommo Pharaonis,de 
quointerrogauitloicph.lnterpr$- Qualis Hf 
tator aut eft ho, qui habetalam pa- 
racam naturahter addiftinguendu 
dmilitudines rerum, &fomnioru. 

& eft ilie, cui largi tur intelle&us in- 
teniionescorporalcs.cui aifimilan- 
tur in (omnio in tetiones fpualcs: & 
de nece ditate debet fcircfimilitudi- 
nes vfes otbusgentibus,&fimilitu- 
dinespropriasctiilibctgcnti,& cut- £ 
libetmodoholum. Gctes n.diuer- center di 
fantunn hoeduobusmodis. Quoif uetfiHcan 
vnuseft natura!itcr,Cfm virtutcsco 
ru,& fm entiacis propria in fuis re- 

f ;ionibus. Secundusautclt fm fimi 
ltudincm.&opinationes, fmquas 
nati funtfm leges fuas,& rccepcrunt 
fidtf iude a nati u irate, (ctlicct de pri- 
mo prindpio,& angclts , & refurre- 
dtionc. Etoportet interpretantem, 
ficutdtdt Arifto,vt temper fit cogi 
tans,&mundusnondeclinasadmo 
res brurar animat. & forte accidit ho ¥ 
mini vtvnum (omnium interpre- 
ter in aliofomnoificutaccidit Hcr- 
culi regi t iomnto, qi narrauit AriC ^ 
fomniauuautfomnium.qnodnul- 
lusfciuitinterpretarii&ciim dormi 
uit interpretatum fuirei, Sc remade 
folicitustn hoc,quou(q-,accidercnc 
llbrres. £t forte accidit hotnini vt 
vidcat (omnium, & poll hoc obiiui 
fcatu r,& deinde forte rememorabi- 
tur illud fomniu m vigilia. &quaa 
do rememorabitur,tecundu ilium 
modu m fenuet , quo tentiebatur i a 
prarterito. & iam ditimusquo . Et 
quidam hominesfunt verionsforn 
nn,quim quidam, propter diucrii- 
flute com m hac virtute imaginati 
« iiij ua: 


Digitized by Goo 



DeSomniis. 


G ua:&iftifunthabenrc$ complexion 
ncsmelancholicasfrigidas& ftccas. 
huniiditascnim coo pit vircutcs, & 
oppiJat xias fpirttuum, & fecit (om- 
nium (imiic ntorti , ita cp fere nihil 
imagiuatur dormicns.& humor me 
lanfttolicusconucnit fomnio, & a- 
fhom illiusTirtutis . quia cr.im ifte 
humored multi vaporis^fccitdtt 
ad caput, & fecit fomnu:& idencoa 
ucnic fbmnio. Etetiam conuenit 
huicxirtuti, quia ida virtus temper 
ellin motuin lorn no & vigilia, & 
temper transterturde vna imagine 
adaliam.&ideo malitia fuxattio- 
Jd nisedin vclocitate motus devnai- 
magine ad aliam,&in paucitateco- 
firmationis&quiecis:& bomtasfu^ 
aftiouiscdinconfirmado &in be- 
ne imaginando iliam rem, qua ima 
gtnauerat. Scidiadionicouenitco 
plexio frigida & ficca,frigidicas.n.fe 
cit tarditatem motus: &(icdtasfe- 
, citconfirmationem forma &ideo 
ida rirtus habet magnum domi * 
niumin melancholictsbta quod in 
xigvlia comprebcndunt quod alij 
Compre- comprehehdunt in fbmnio. Vtrum 
j'f'fonmo virtus, ftuecomprehefio fit 

»n quibus in tribus temporibus, eft confvdcrS 
iiit^ibus. dutn .q>autf oportetcnunciari cd 
I futuru tempus : ted non ed remotu 
vthoc cadatinprxtcrito&inprx- 
tenti, quando fuerit ignotum apud 
nos. in quo yero genere cn tium ca- 
dat ida enunciatio confydcrandum 
eftqingna return teitarum aittsut 
teientixfpeculacinx,aut arte; opera 
tmx , aut Tirturescogicatiux parti- 
culares.& ed manifedum qs ida c6- 
prehefio noedin maiori parte, nifi 
in rebusfuturis, cuius coprchenfio 
propriced a virtutibus cogiratiuis 
particularibus, quibus vtuncad co- 


E rehendenduytiteV®nocensin rfc* * k 
usfuturis.artcsautopcrauu.Teii- 
diniatu cd q> po/iintacquiri in fo- 
mnio: fclxaikfpeculatiux remotu 
edytacadat hocineis.bo.n. natn- 
ram habet ad comprebendendum 
ftTas fpcculatiuasper proprias pro- 
pofttioncs liabitas.Et,fi homo com 
prehedereteasfine propofitionib*, 
tunc illxpropofirioncs client octo- 
(x.& natura voluit hoc & rfV, ft alt- 
quod tntcllc&um de intelFis teien tia 
rum fpeculartuaru aequiraturhoc 
modo.erit accidenralitcr,& raro. Et 
fimilitcr impoflibilecdxt perifm 
batars fpeculatiua.nift aliqnispo- t ' A 
nathiceilealiquem modum bomi 
num.qui comprebcndunt teien ti as 
fpeculaciuasfincdifciplina.&ifti bo 
mines, ft funr^equtuocefunt homi- 
nes: immo magisridenturangeii* 
quam homincs.Scd hoc videtur im 
poflibilcex hoc.rp dico.cognitio.n. 
fpeculactua vnaeftin fe nodiuerfe: 
flue fuerit feira per diteiplinam.fiue 
ftnedifciplla.&,fi cct feita j> vtrfiq; , 
tone difciplma non cilctacccpta ne- 
ceflarioin definitionceius. &ftcfu 
mus inter duo, autvtdicamus quod 
idacognitioxquiuocediciturcum 
cognitione humana : autvtconcc- 
dninuscpcade resinuenitur per enu M 
fas dtuerfas . & fm boc refpedus rei 
ad (uas caufas, quibus cpndicuif no 
eritncccflatius. &omnehocedim 
poflibilc. Dicereautcmcppoflibilc 
cdvtimagincs rcrum fpcctilararu 
acquirancab aliquomodo homi-' 
nu hoemodo coprchenftonisim - 

E oflibilc eft . qniacquifitto carum 
oc modocdfuperriiiu.cfi taacqui 
rStur ab hole modo perfection. ni- 
fi aliquis dicat forte quod ifte mo* 
d u s cop re he lio ms ed propi us cis ,i a 


Digitized by Google 



De diuinatione per fomnum. 3 7 

A qiiibn*eftpof!jbile,vtaddifcatfcie MARCI ANTONII 

tiasfpeculattuas,fcd,fi itti funt^qui 
uocefunthomincs. Dc fomniis 
autcm ?cris,& proprerquid fuut,& 

Quxfmt quomododidtumeft. Decauiis 
th.r loin- Tcro fommorum faKorum dicen- 
foium. dum eft. Sofia fomnia vniuerfali- 
terfuntaduabuscaufis. Quarum 
vna eft ab adionc vimuisimagina- 
tiuxapud fomnum in pasfionibus 
remanentibus in fenfu communi 
dcfenfibilibusextrin(c£is,& ab a- 


Z I M A R A 

Solutions; contradi&ionum 
indidis Auerrois& 
Ariftotclis. 

Super Libris de Senfu O' SenJiU - 
de Somrn O' 
ytgilta. 


diombusiftius virtutisin inteutio 
nibusdepofirisin viuutc rememo- 
B ratiua.&cogitauuadeillisreb* fen 
fibilibus.motusenim iftius virtu- 
tis,fcilicct imaginatiux femper eft 
in tbcfauroiftiusvirtutisjfcilicetco 

? ritatiux,& rememorauux, & thc- 
aurotenfus cois. Caaucemtecun 
daeftdefyderium naturaleanimx. 
Anima enim brutalis , c]n defydera- 
uciitaliquidef aut ndcc,innata c 
faccrefimilnudine formxillius rci 
defyder a tx i n i lia di f pone defydera 
ta, & pntare ldolnm illius rei. & id 
g. defyderac nmlieres,rr coirc. & ha 
bensmim,videtur bibercaquatn. 

C Et in hocgcncrcfuntfbmii>a,qu; 
fignificam apud Medicos dominiu 
humorum in corpore.vcrbi gratia 
quod vidcrcigncm fignificac do- 
minium cholerx: & (omniarea- 
quamfignificat dominium phleg- 
matis. Et differentia intet if tas 
falfisformas , & veras in fbmnio eft 
quod anima miratur a fomniis ve- 
ils, &excitaturquafi timid a abil- 
lo fbmnio, & admirata dc ilia fpiri- 
tualitatc fubtili . Dcquiditatcigi- 
turfomniorum verorum,&falfo- 
rum,&decaufis accidcmium fuo- 
rum dictum eft. 

FINIS, 


Cribit Cfimen. fuper eft. 
libri de fenfo Be fend q> 
virtutes diuerfificantur 
adinoicemftn fbrtinidi 
nem Be rctniffioncm. V i 
eft oppofitum huius.7. 
ph.cb. 10, ad fincm tom. 
Soluitur.non rations fui (|quia in indiuiii- 
bili crnfirtuntjdiuetfiras virtatuni eft, fed 
eft merito difpofinonum Be merito fui in 
finimenti,fiturpatet i.de a nimit.co.fi f. 
vbi didtur.fi fenex accipiat oculum iuue- 
ns.vidcbu viiqs tit iuurnis. 

Conrradiffceftin lib.de fbm.Scvig. Arf- 
fto.ca p. (.in fine ibi, Mou entur autcm qtii 
dam dum dormiunt,& faemnt mulca,quq 
vigilantium funt.dicit <$> illi, qui exetcenc 
opera vigilantium, facium hxc non abfq; 
phltafman: Be I'cnfu aliquo. (omnium n. 
eftquodammodo fenfamcnrum.Dicendd 
eft autcm poftca de ipds fomnia n.memi 
nerunt cxpcrgefacti, aftus vero vigilix n6 
memiaetunt.vbi videtu r Anfodicere lllos 
fomniarr, dum exerccnt opera vigilantni 
& quando expergifcuntur.oene memort- 
tur fomnij,fed non aduum.quot cxercue 
runeSed huius oppofitum exprefiode tilis 
legitnufin.f.de genera animaliumcap.i. 
vbi rrddir caulani,quare infantes ndrant 
in fomno.Inquit cnim q, accidie dormie 
tibus animahbus in fomno fenfu$,n6 mo 
do eo,quo fomnia uocatur.ietl etiam ptx- 
tet fomniaivtijs.quidotmientes rcfurgiit 
Be quidem pletaq; agnnt fine inlommo. 
fum enim.qui dormicntes lefurgSt Sc am- 
bulent,vi dentes eo modo, quo qui vigiftc. 
ijsenini.quifcnfus accidentium coruin- 
git, quanquam non vigilantibus , tamen 
non vtf omnium .vbi exprcflecolligitur, 
Ufot 1 qui dum donsiunc, ciercent opera 
Tigilum, 



Super liK 
defenfuSt 
fend. 

E 

Solutio. 

( 


In librOda 
fom.&vi- 
gda. 4 


P 


Solatia . 


by Google 



M. A.Z. Con. Sol. 


G viz.i’um.Ron fomniare, fed fcnfu ahquoa- 
Solado. P' rar ’- Nilieflet <}, duplex eft fomraum : 
quoddam , quod htimiginaiione Sc me- 
moi ia, 8c illiqiuhttiufmodi fomnum pa- 
tiuiirur.meniorantur cxpergefadr. qmod- 
dam vero fit cum imaginauone fed non 
memona.Sc ideo tales etpcrgcfadi n6me 
motanturaduum.quos in fomno exercue 
runt Sc dc uli loquitur PhilofopbusmU- 
bro dc foinno Sc vtg. Sed lfta folutio non 
iatufacit.quia Anft. dicit iftos bene tecor- 
dan fomnu,fetl non adust quod non eflet 
Alia folo ^ ‘^ u< ^ dsmnium fine memoria fierw . 

Ideoaliterdic<-ndum{eft,tnp!iceni effen- 
furri. videlicet in adu,& life eft in vigilanti 
but. eft etiam fenfus fccundus.qui nobis 
fonmiamibus connngit.imaginatioenim 
eorum.qux mlonmu vocantur, fenfus qui 
darn ell tcrtius veio eft medius inter illos, 
8c eft ille.quics-ntmptdortnifubiu exer 
H centihus opera vigilantium, qui apettu o- 
culis fatiunt multa opera vigilantium , 8c 
tamm dcrmiunt . quod illo experiment© 
comprobatur,qtuacum expogifcuntur.m 
teriogau.de talibiu non recordantur. Am 
pUur autem.quu tales exponunt fc plerun 
cuernaximupericults,quodnon 6 cerent 
ii vigilarent . accedunt cnim plerunqi ad 
loca inimicorum 8c vetberant illos: St pie 
runq; verberant columnai.imaginante. fe 
vabeiare inimic os . 8c ideo ifti operantur 


l phanrafmate.fed non eft vent m fomnli. f 
Cairiaautcm.propterquam ifti non rccot 
damur aduv.icd bene recordantur fom- 
nij.ideft phantafixd da eft ab Ariftote in 
problcniatibus.Ec ideo non opottet dice- 
re talem imagmationem fieri , nulla con- 
currentc adione mcnionx , vt dicit loan. 
Granimxtbi.fgd melius eft di^linguctc all 
tet.de fomnto vero, videlicet quod n6 c6- 
tingit me dormienti , in quo fenfus exte- 
riores funt ligati.8c hoc potelt contingere 
ex imaginatione coniunda memorix 8c 
fcienti-t.quando coniungitnr prime mo- 
do ifti expergefadi recbtdanrui fomtiij: fi 
vero non,n(T Aliud veto eft (omnium itn- 
proprie,quod contmgit hommi , m quo 
fenfusextcrioresquoliinmodo funt liga- 
ti,8t quodammodofoluti. Nam iftit , in- 
quantum oculis patentihus exercent ope- 
ra vigilantium, 8c fpimusA nerui defetui- 
entts virtuti motiux funt ibluo ftc.inqua- 
turn verodh n6 pernrmnt fe uideie nec 
audtre.ficfuntligati 8c iftud redtus dci. 
tnrimaginari.uamfomni.ire. 8c de ifto 
Arid dicit, q, eft quodammodo fomnui x 
iplum pbantafina uuinturemm iftiquo- 
damniodophantafnunhus pro rebus, fi- 
cut rerbei antes eoldnasexiltimani fevet- 
berare ininucosdicei per accident contin- 
gere poflit.vt etiam itutnicot vcrbetent,6- 
cut imaguuncur. fed h oc accidie. 


Dt Stmnt O' ytgilu, de s*miuu,de Dttaruuione 
fer Jomnum finu. 


Digitized by Google 



rA R I S T O T E L I 5 S 

; DE ANIMALIVM MOTV. 

• * 

Jk ammalium mohts emfa agmitm tfli.lim f i tci emu mciefuf 
• giitwjwvfum mental. C of. I, 

E motu an te hic,q> fposfibile fit moueri <nui' 
animaliu qu$ lo quiefcente. Primutn quidcm 
cutp circa v- in anima!ibus.oportet.n.fi mo/ 
numquodqp ueaturaliqua particularu,quie g 
genus ipforu feerc aliquam . Ht propter ho2j*\ 
funt , &;qux dC flexus animalibusinfunr. tsb 
diffemix,& quamenim ccntro vtunturflo 
quatcaufx fingulorumaccidcn xibus.Etfir coca parkin qua eft 
/ tium,qux infunt ipfis, confydc flexus,& vna,& dux; 3C re<fta, 
raJum eft de omnibus in alps* et flexa,qux permuraf porenria 
Omnino autem de communi ca &C Hexum . Cu aute flo 

eius,quod e mourn motu quo- <fticur,& mouetur, hoc quidena 
cump(nam hxc quidcm anima %num moujtur, illud aute ma 
C Hum volatione mouemur , hxc net in flexibGs. quemadmodi 
autem natatione,hxcautegre& Vti%fidiametri,qu* quidcm 
fu,hxc autem fm alios modos 
tales)confyderandum eft nunc* 

Quod igitur principium alioru 
snotuum eft, quod ipfum feip' 

. fummoueqhuius autem,quod 
immobile eft:&q> quod eft pri ® 

mum mouens , nccciTarium fit 
' immobile effe, determinant eft 
prius:quando6dde motu fem" 

S iterno vtt um fit,aut non fit, SC 
fit,quis fit . Oporrct aute hoc 
nonfolumrationevniuerfaliac ADmancat,qux autem BfflO' 
cipere,fed in fi ngularibus &C se- ucatu^Sd fiat a c.Sed hie quid* 
fibilibur.j>pterqux fiCvniucr^ videturfmomnem modumia 
fales quxrimus rationcs , 6l ea, diuilibileefte centrum. etenim 
inquibusputam 5 oportereada moucri,vt aiunt , fingunt in ip* 
pure i p ias*iVUuu left um ,n* 6Ciu fis « non emm mouetur Mathc^ 




Digitized by Google 



' - DcAnimalium 

€ maticorum aliquid. ea autem , bile.fln autem, non naouebitur. K 
rquxin flrxibusfunt,adu&po (Yeftimonium autem huius eft* 
tentia fiunt>aliqn quidem vnu, id, quod dubitatur.cur nauigiu, 
aliqn autem plura. Veruntame extra {iqujspcllat,conto string 
principium, inquantum princi gensmajum,autaliquamaliam 
piun^quiefcit.motaparticula, «partemmouet facile. Si autem 
qux fubeft : veluti brachio mo/ ipfo quisexiftensnauigiojhoc 
tocubitus: toto aute membra tentetagere, nSvtiqjmouebit:? 
humerus. & tibia quide ip "urn neqjfiTityus,neq} Boreas fpi# 
genu: toto autem crurecoxen^ rentintroexnauigioififuerita' 
dix.Quddigitvnumquodqj& liquis flans ex nauigio, quern pi i 
in feipfo oporteat habere aliqd iftores pingunt . ex feipfo eniin v 
^uiefcens, vnde principium eft datum emittentem pingunt.Si ' 4 
eius,quod mouctur,&adquod ue.n.rcmide fpiritum proqciat 

H cum innititur totum integrum quis,fiue vehementerfic,vtvf' < t 
f mouebitur,iSf'fm partes, mani' turn faciat maxima , fiuealiud L 
' feftum eft.vcrum omnis, qux aliquid fitquod proiiciatur,au« < 

^ inipfoquieseft,infufficienseft } pellatur,necelTeeftprimuqui' \ 

' nifi aliquid fit extra dmpliciter dem ad quiefcentem aliqua ip' . 
quielcens,& immobile . Dignii 
autem eft mfiftentcs confydera 
re deeo,quod didum eft. habet 
enim contempladonem non fo# 
lum ad animalia pertinentem ,' 
fedetiamad vniuerfi motum , 

&lationem. Queroadmodum 


dusparticulam innifum pellet 
re,deinde rurfus hanc particula J 
autipfam,aut cuius eft pars ad 
extrinfecti aliquid innifum ma ? 


nere . Nauigium autem pellens 


1 


•cam ipfe I nauigio exiftit,& na# 

_ uigio innititur, ronabiliter non \ 

enim dC in ipfo oportet aliquid J, mouct nauigium : quia necefla# 
immobile efle , ft debet moueri, \ rium eft id,cui innititur, mane' * 

_ ficadhucmagis extra animal o# re.accidit autem ipfi idem efleM 
1 porteteflealiquidimmobile:ad quod mouetur, & ad quodfr 11 

quod innifum mouetur quod nititur.extra autem pellens, aut 
mouetur.Si enim cedet fempcr: ,‘trahens mouet.nulla enim pars ) 
vtputamuribus,qui in terra, iterraeftipfiusnauigq. 
aut in arena progrediu n tur : no l^ M , g>cuinam cirlimetorinn ; !uturt , 
procedet. netp cri t greffus , nifi cum jpp um D f .\tla»te itflofa 


terra maneat.necperit volatio, 
aut natatio,nid aer, aut mare re 
Ciftat.Neceftcaut hoc eftc alteru 
abeo,quod mouetur , Qt totum 
& toro,& partem nullam cffe ei s 
quod mouetur,quod fit immo# 


bulofa tj]i. D ubium tt 'um.fi d,tretur pi 
tentia motum terra quiett motor , cae- 
lum quo patio, non diJJ'oluerttur . 

Cap. t, 

D Vbitare aut poflet aliquis, 
nunquid fi quid mouet to# 
turn 






Digitized by Google 



Motu. i 9 


'A cumcotIum,efff ctiam inrimobi 
lc oporteat,& hoc nulJam ec coe 
li particulam,neqjinccelo.Siue 
enim ipfum cti moueatur mo- 
„ net ipfurr^neceflc c aliquod im- 
mobile tangen6 mouere, & hoc 
, iwIIamefTcipfiuBmouentispar 
ticulam: Hue confeftim immo 7 
bile eft quod mouet,fil¥ nulla e- 
ric eius,quod mouetur partial- 
la.Et hoc re<fte dicunt dicentes, 
cpcirculolatxfphxrx nulla oi- 

* no manet particula . aut.n.tota 
A ncceftariumeratmanere,autdi 

uelli ipfiuscontinuitatem . Sed 
qm polos putant quandam vir 
cutcm habere,qui nulla habent 
magnitudinem, (edfum extre- 
ma 8C pun<fta,non bene, cu hoc 
cnim q> nulla fubftantia eft alt- 
cuiuscahu, &C moueri fm vnu 
mo turn a duobus imposflbile 
rft.polos autem duos faciunt. 
Quodfigitur aliquid fe habeat 
& ad totam natura fic,quemad 
modu terra ad ani malia , di. mo 
,£ taper ipfa,extalibus vtiqj quis 
dubitabit. Qui verofabuiofe 

* Adantem faciunt in terra tene- 
re pedes, vnr vtitpex cogi tatio- 
ne dixiile fabulam,q> hie velu tt 
diameter exiftat,& vertat ccelu 
circa p>olos:hoc an taccidit r6nc 
quia terra manet. Sed h|c dice 
jibus necelTariu eft dicere ipfatn 
nulla elle parte totiu6. Adhxc 
oportet robur xquari mouetis, 
& id quod eft manenus. Eft.n. 
multitudoroboris&potentix, 
fm qua manetjCjd manet : que- 

q admodumecfmqusm mouct, 


quod mouet . & eft quxda pro- © 
portio ex neces/itatc,qucadmo 
dumcontrariorum motuu ,fic 
&quietum:&xqualesquiden»"; 
impasfibilesabinuicem, vinciJ 1 
tur aut f m exceflum . Qiiapro- 
peer Hue Atlas, fiue aliquid tale 
alterufit, quod mouetaiiquid 
eorum,quxintus, nihil magi 9 
reluiftari oportet quictem , qua 
terra manct:autmouebitur ter- 
ra a medio,atcp ex ipfius loco . 
Sicur.n.pcllens pellit. He quod 
pe!liturpelliJ,&fifV#m robur: 
mouetaut quiefeens primum: 
quaremaius&amplius robur, * 
aut fimilc, QC xquale quieti. fiftr 
autem&eiusquidequod mo- 
uetur,non mouentisaut. TantS 
ergo oportet elTe virtute terrx 
in quicfccndo,quantam tile to- 
turn ccelu habet,&: mouens ip- 
fum.Si aut hoc fpoib.impoFeeft 
&i ccelum moueri ab aliqup tali 
corum, quxintus, Eft autem 
quxdam dubitatiocirca motus 
partiumcceli,qua vt exiftente 
propriam dieftis confyderabit 
vtiqjaliquis.Si cnim quis exce _ 
dat virtute motus terrx quie- 
ten), palam q> mouebit i plain l 
mcdio.dC robur ctiam, a q uo ip 
fa potentia eft,q» non infinitum 
nt,manifeftum eft.neqi.n. terra 
infinita,nequegrauitas ipfius. 
Qm autem imposflbile dicitur) 
multipliciter:noneniml]lVdici 7 
m js efte imposflbile vocem vi^ 
fam etTcd nobis, A; eos,qui func L 
in Luna:hoc quidem.n.ex nccef ( 
ficatepllud aute aptum videri, 

non 


Digitized by Google 



'll 


i 


DcAnimalium 


•lenvidebittirefle. Calum am 
tern Icorruptibilc ee d^indiffb' 
lubileputamusquidcm ex nc* 
eesfitarc, accidit autem fecuir 
dum hanc rationenr,non ex ne^ 
cesfitate.aptum enim erit,& co 
tin^ct efle motum maiorem, &C 
co, a quo quiefcit terra, 6i eo,a 
quo moujntur ignis, &C quod 
furfumcorpus. fi igiturmotus 
cxcedentesfinr,dilToluctur hfc 
ab inuicem. Si autem non func 
quidem,contingunt autem efle 
(infinitum eniin non contingit 
propterra quia corpus non con 
tingit infinitum efle) continget 
vtiqj diflolutum efle calum . 
Quid enim prohibet hoc acci' 
dilTr c'fiquidem non imposfibi 
le eft: non imposfibile autem, ni 
ft oppofitum neceflarium eft . 
Jed dehacdubitatione alter e* 
litfermo. 

Quufmt ea, in quorum motu motorrm 
die h» rei mniti ntctjje fit, <ju* urr» 
uon,cr anrmatu , mant~ 
mat a. E tin aliit ttii 
mettbui a loculi 
. quid diet 

dum. 

Cap. J. 

V Trum autem oportet im 
mobile efle aliquid , 6C 
quiefeent extra id, quod 
Mouetur, nulla exiftena illius, 
quod mouetur,pars,an nont'.Et 
boc,vtru & in vniuerfo fic exv 
ftere neceflarium fit < Fortafle 
enim videbi cur vritp inconue* 
tiien* efle , fi principium motus 
intus fii,Quapr»pter videbi tur 


vriq* his fieexiftimanribua bc> ® 
ne dieftum fuifle ab Homero. 
Sednon vtitp trahetia decalo 
in terra m 

Iouem fuprzmum omnium:n< 
que fi valdelaboretia 
Omnes apprehendere Dij, om* 
nes*$ Dear, 

Omnino enim immobile £ nul- 
lo contingit moueri. 
Vndefoluirur & dubitatio diu\ 
di<?ta,vtrum contingat,autnon 
contingatdiflolui cali conftitu ) 
tionem.fi fit ex immobili prim 1 
cipioortum. Inanimalibus am * 
tern non folum fic immobile o* 
portet exiftere,fed &L i ipfis.qug 
mouentur fecundum locii, qu5t 
cuncp mouentipfa feipfa. Opor 
tetenim ipforum hoc quidem 
moueri, illud autem quiefeere, 
ad quod innifum quod moue/ 
tur mouebi tur.vt fi qua mouet 
parti um .innitirur enim altera 
vt ad manentem alteram . De 
inanimatis autem .quacunque 
mouentur, dubitarc vtiqi pof< ' 
fetaliquis,vtru omnia habenr 
in feipfis q uideens ddmoues ‘ 
& ad extrinfecorum aliquod in 
niti necefle eft & hg c. An impof 
fibilrvt ignem aut terram , aue 
inanimatorii aliquod, fed a qui- 
bus mouentur primis.oia enim 
ab alio mouentur inanimata : 
principium autem omniu, quae 
ita mouentur, ipfa feipfa moue* 
tia.de talibu9 autem in de Ani* 
malibus didhim eft . ralia enim 
omnia necefle di in feipfis habe 
re quiefeensf, dC extra , ad quod 

inni- 




Digitized by Google 



IVlotu. v 40 

< innitantur.fiautcmaliquideft his,quxdeip(afunt determina D 
fupcrius,&primum mouens, ta.Quoniam autem inanimata 
immanifeftum.de aliuseftfer^ omniamouentur ab altero,dc 
mode huiufeemodi principio. coquidcm,quodprimo moue* 
Animalia autem , quxeunque tur,atq? lemper mouetur , quo 
mouentur omnia ad exteriora, modomouctur,&qualiter ip^ 
innifamouentur&refpirantia. fummoucc primum moucns » 
&expirantia. nihil enimdiffert determinatumeftpriusin his, 
magnum proficcre poudus, auc quae dc prima Philojophia:rcli* 
paruum: quod quidem faciunt quum autem eft confydcrarc a 
fpuen tes,& tusfientes , &i infpi<» quo modo anima mouet corp*, 
ranccs>&expirantes. Vtriiau' dc quid fit principiu motus in 
tern in mouentc feipfum fecum animali . Aliorum cnim prater 
dum locum folum oporteat aln vniuerfi motum,animata caufa 

® quid manere.an 8C in alterante motus funt,quxcuncp non mo* : 
ipfoafeipfo dC augmentantec' uentur i fe inuicem , propter id E 
Degenerationcautem ca,qux quod femutuooffendunt. Qua 
a principio, St corruptione alia propter 6C terminum habent o' 
ratio.Si enim cft,quem quidem mnesipforummotus:etcnimS£ 
dicimus,primus motus, genera qui animatorum. Omnia enim 
tionis 6c corruption^ hie caufa animalia &C mouent,Sd mouen* 
vticp fuerit , 6C aliorum motuu tur alicuius gratia.quare hoc ip 
fortaiTe omnium. Quemadmo* its cuiusiibet motus finis, quod 
dumautemin vniuerfo,S£ ina* eft cuius gratia. Videmus au' 1 
nimalimotusprimusifte,cum tern mouere animal cogitatio^ 
complctus fuerit: quare dC aug* nem,* 8C imaginationem, dC ele 
rocnrationis,G quidem fiatipfe &ionem,Si voluntatem/Sdap* Btiffcm. 

^ fibi ipli caufa,& alterarionis. Si petitum . Hac autem omnia 
vero non,non eft necefle.Primf ducuntur in intelle<ftum, 6i ap* s 
autem augmentacionesSt alrc* petitum:etenim imaginatio 6C f 
rationesabaliofiunt,&peral" fenfus,eundem intellciftui locu 
tera:generationis autem 6c cor habent. iudicatiuaenim omnia 
ruptionis nequaqua posfibile funt:difTerunt autem fecund um 
eft quippiS ipfum ftbi caufam dif!eremias,qux in alqsdiifbe 
effe. praexiftere enim oporter funt. Voluntas enim , 6i ira, dC 
mouensci quod moucrur,St ge concupifcetia omnia appetitus 
neras ei quod generator: ipfum funt.Eiecfrio autem communis' 
autem feipfo pri us nullum eft. eft cogiratiois &C appetitus. qua.' 
Deanimaigitur (iuemoucatur re&eligibile.Non omneaute* 
fiue non,&,ii mouetur, quomo occogitabile eligibile eft,fed id, - 
do mouctur,prius diftum eft in quod eft opcrabilium finis . id* 

sites 


Digitized by Google 



Dc Ahimalium 

‘ ® circo tale eft bono ru, quod mo- tem non mouetur. Videtutau- C 
net. fed non omne bonum eft. in tem fimi liter accidere, vt Si his 
quantum enim gratia huius a- qui de immobiltbus cogitant, 
liud,& inquantum eft finisalro fyllogizant. Sedibiquidefpe-’ 
rfi.quaealteriusgratia exiftunt, culatio finis eft(critn enim duas 
'hicmouet.Oportct autem po- • propoficionesintellexerit,con- 
•nere 6C apparens bonum boni* cIufionemintelicxit > & compo- 
locum habere, &iucundum:ap« fuit)hicautem ex duabus pro*, 
parensenim eft bonum. Quarej pofitiombusconclufio,qux fit, ) 
manifeftumeft, quoniaeftqui- operatioert. Veluti cuminteb 
dem quatenus fimiliter moue' lexit q> omni homini fit ambu- 

• tur quod femper mouetur i fem landum:ipfe autem q> fit homo: 
permouente, &animalium v- ambulatconfeftim.bi autem q» 

• nUmquodcp, eft autem vtaliier, nulli homini nunc ambulandir 
H idcircodt hare femper mouen- fittipfeautc quod fit homo: fta- 

tur.Motus autem animaliu ha- timquiefcit. Ethxcamboope- L 
bet finem.fempiternum autem ratur, nifi altquid ^phibeat ,aut 
bonum,fld vere&primobonu, cogat.Faciedummihi bonum , 
&nonaliquando quidem, ali' domus autem bonum: domum 
quando autem non, diuinius& facitftatim, Tegumento indi- 
honorabilius eft, qua vt fi t pri 9 . geo: veftimen turn eft tegument 
Primum igitur non morn mo/ tum:veftimento indigeo . Quo 
uet.appetitus autem 8C appeti- indtgeo faciendumtveftimento 
bile cum mouetur moUet.vlri' iiidigco:veftimetuinfaciendu . 
mu veroeoru,quaemouemur, &conclufio,qux eft, veftimen- 
nonnecefleeftmouere aliquid. turn faciendum .operatio eft. 

Operaturautem aprincipio. ft 
Qmc paflv aiu mol per mtrmf'c* pr.nc*- veftimemum erit, necelTe eft ef- 
I . fu. cr fnnafalts caujas mo**- hoc; fi autcm hoc>hoc: & hoc M 

tur. «f. 4 . operator ftacim.Qudd igitur a- 

M Anifeftum aute ex his peratio fit conckifio raanifciki ’ 
etiam.qudd rationabili eft.Propofitionet autem fadiuf 
terlatiovltimafatftoru per duasfpeciesfiunt, fiCperbo 
eft in his,qux fiunt.mouetur.n. num, 6 d per posfibile. Quemad 
6C procedi t animal appetitu , modum autem interrogantiu 
aut eledione: alterato aliquo, fe quidam fic alteram propofido* 
cundum fenfum aut imagina - 1 nem,eam,quf ell mamfefta,nec 
tioncm. Quomodo autem intel cogitatio infiltens aliquid con' 
ligens,quandoqj quidem opera fyderat. vt fi ambularc eft bo- 
■ tur,quandoqj autem non opera num homini, quod ipfe fit ho- 
»ur: 6 £mouttur,quandocpau< mononitnmoratur, Quap ro- 
pier 


Digitized by Google 



Motu. - a . i 


A fjter & quxcunqt alia non ratio 
cinantes operam ur , ccleri ter o- 
peramur.nam,cum operatur, 
aut fenfu ad id,cuius gratia, aut 
imaginat ione,au t i n telle<ftu,q3 
appetitftadm facie, pro interro 
gadonc enim,aut intelletftionc, 
aut apperitunt actio. Bibendfi 
snihi concupifccntia dicit:hoc 
autemeffe potabilefenfus dixit 
aut imaginatio, aut intellects: 
«nox bibit. Sicigitur ad motu 
di ad operationcm animalia lm 
pellunrur,exiftente vltima qui 
® dem caufa ipfius moueri appeti 
tu.hoc autem facfloaut perfen- 
fum,aut perimaginationem,& 
intelle<fHonem.appetentium au 
tern agere,illaquidcm per con- 
cupifcentiam aut iram: hzc au- 
tem percle<ftionem aut volun- 
tatem,hzc quidem faciunt , ilia 
autem agunt. 

Dr Ctutfu motus m Jtnimali injbrumntu- 
riis. Cup. J. 

t C Vemadmodum autem 

*‘ VT ^ V-/ fp^ntanea mouentur, 
paruo motu fadlo, 
9 cum foluuntur , atqj feinuicem 
*P*~ pcllut v?rtebrz.Etcurrus,que 
f\<u. quiineoin(idct,mouetinredu 
foot* di rurfus circulariter mouetur, 
propterea quod inzquales ha- 
bet rotas:minor enim quail cen 
trum fit,flcut in cylindris: fic di 
animalia mouentur . habent. n« 
inftrumenta huiufmodi,<3£ ner- 
uorum naturam,& osfium.hjc 
emm vtligna di ferruin .nerui 
autem, vt vertebrx , quibusfo- 


lutis,& rclaxatismouentur.Ve-S> 
rum in Ipontancis, &curribus 
non eft aJtcratio.quoniam,ii fie 
rent minorcs interiores rots, 6i 
rurfus maiores, di circulo idem 
moucretur . In animali au te po- 
teft idem & mai us, di minus fie 
ri,& figurz permutari,cum au- 
gentur particulz propter caljdii 
tatem ,di rurfus contrahuntur 
propter frigiditatem,<5(: alreran 
tur. Alterant autem imaginado 
nes ,6£ fenfus,OL intellecftiones, 
fenfusenim ftatim l'unt altera- E 
dones quxdam :imaginatio ve' r 
ro di imelledio rerum habent 
virtutem. Aliquoenimmodq 
forma intelleda calidi aut frigi- 
di,aut iucundi aut terribilis, ta- 
bs, quidem eft,qualis quidem 
&rcrum vnaquzqi. Quapro- 
pter di horrent, di timent intel- 
iigentes folum : hzc autem omr 
nia pasfiones,& alteratioes gut, 
dum autem alterantur in corpo 
re,hzc quidem maiora illaautc 
minora fiunt.Quod autem par* * 
uapcrmutario,quxfuin prin- 
cipio, magnas di multas facial * 
differentias procul , non imma- 
nifeftum: vt temone paululu^qd 
tranfpofito.multaprorz fit traf 
pofitio. Amplius autem fecun- 
dum caliditatem, aut frigidita- 
tem,autfmaliam talem pasfio 
nem.cum enim fit alteratio cir 
cacor,& fi in ipfo fccudum mi 
gnitudine,i fenfibili parte, mul- 
tamfacit corporis differentiam 
ruboribus,& palloribus, di hoc 
roribus, di tremoribus,& horn 
De Anira.cu c 6 . A uer. f co- 


Digitized by Google 



DeAnimalium 

<» cStrarfJs.Principiu'm jgifjVtdi tespasfionesapteparanttappe* ® 
dii eft, motus in agibili 'quod p titus autem pasfiones: appctirii 
fequendu,& fugiendum. Ex ne autem imaginario : haec autem 
cesfitate ail t con fequuntur in td fit,aut per intelledione, aut per 
Iedionem,& imagination?, h<v fenfum.Simulautc&citOjquia 


rum caliditas,fld frigiditas. mo/ 
1eftum.n.fugiendu,iucundum 
aucperfequendil. verum valde 
latetin paruis hoc eueniens.Sflt 
aut? molefta 6C iucunda omnia 
fer?cum frigiditatealiqua, aut 
caliditate.Hoc autem palam ex 
pasfionibus . audaciae enim , 8C 
ti mores, &C concubitus, 6: alia 


fadiuum 8C pasfiuum adinuice 
eorum funt,quac fm naturam. 

Qho paflo fiat motus in animaliscr ejuoJ 
fit pracipnum membrum, per <juci 
motus agatur. Cap. 6. 

M Ouensautc animal pri/ 
mum necefle eft efle in 
aliquo principio . Flex* 


H corporalia molefta, iucunda: vero,q>fithui us quidem prin- 
’ bsec quidem fecundum partem cipium, huius aut? finis, didra 


cum caliditate , aut frigiditate 
funr.illa vero in vniuerfo corpo 
re.Memoria: vero,& fpes,rancp 
ftmulachrisvtetestalibus,qua- 
doqp quidem minus, quandocp 
veromagiSjCaufiipforu funt. 
Quare rationabiliter iam con.- 
llrudafuntquaeintus, dC quae 
circa principia inftrumentaliu 
partiu,cum permutantur exco 
cretishumida , 6C ex humidis 
concreta:& mollia &. dura ex fe 


eft. Quapropter 6C eft quidem 
vtvno,eftautvt duobusnatu-* 
ramvriipfa.cum enim moue> 
tur hinc, necefle eft hoc quidem 
extremorum fignorum quiefee 
re, hoc autem moueri. Quod.n. 
ad quiefeens oportet inniti ip< 
fum mouens,didumeft prius. 
Mouetur igiturd: no mouetex 
tremumbrachij.eiusaur?, qui 
eftincubito,flexus,hbcquid? : 
moueturinipfototomoto ,q3 


I inuicem. His aut? accidentibus mouetur, hoc aut? mouet . Ne- ** 
inhuncmodiij&adhucpasfibi cefleautealiquideflc ddimmo' 


ii &C adiuo talem natura haben 
ftibus,qualem faepediximus: cu 
S acciderit,vt fit hoc quidem adi 
1 tium,hoc aut pasfiuum , nihilqs 


bilequod quidem dicimuspo- 
ten tia q uid cm vnu efle fign um, 
adu autem fieri duo.vt fi afal cf 
fet brachium, hie alicubi animj 
)deficiat eorum, quaetn vtriufcp, mouensprincipiumeflet. Qm 
rationefunttconfeftim hoequi-: autcontingit&ad manumah/ 
(demfacit illud autem patitur.' quodinanimaroruni fiefehabe 
Tropter hoc aut? fimul,vt ira di re,vt fi moueat baculum man®, 
cam,intclligit, q>ambulandum manifeftum q>in extremorum 
& ambulat:nifi altera quid inis neutto anima erit: neqt in extre 
pediat .inrtrumcntarias.n.par' mo eius,quod mouetur, neep m 

alter# 


Digitized by Google 



Mow. 4 1 

•lteroprincipio. Etenim lignu at necesfltate propter fiatc fiat D 
habet SC principium , & fine ad motus in animalibus. Mediam 
manu.quare propter hoc fi non aute corporis partem ,potenna 
« ’ in baculo principium mouens, quidevna,a<ftu vero needle eft 

\<tp- quodeftabanima,ineft,neqiin fieri plures. Etenim fimul mor 
n»r tnanu,$imiliter.n.fe habet &C ex uentur membra i principio : & 

tremummanusadbrachialejdC alteroquiefcente,alterum mev 
hzcparsac cubitum .differunt uetur.Dicoaurem vtin ABcip 
enim nihil quae adnata font, ab fum Bmouetur,mouet aute A. 
his,quznonfunt adnata. fit.n. At vero oportet eriam aliquid 
vtauferibilispars,baculus.Ner quiefcere,fi debeat hoc quidem 
cefie ergo innullo elTe principio moueri,hoc autmoucre. vnum 
quodfitakeriusfinis:neq?fiqd ergopotentiaexiftens ipAim a, 

B alterum magis extra ilium eilet adhiduo erit.quare necefie eft • 
vt extrerm baculi in manu prin non pundtum, fed magnitude E 
cipium effet , hui us aute in bra/ nem quandam eiTe. 
chiali.fi enim ne<p in manu, eja 

fuperiusadhuc principium eft, B 5 A C 

deque hie . Adhuc enim cubito ' 

manente,moueturtotumcoriti At verocontingitc fimul cunt 
nuum^quod eft deorfum. Qm b moueri:quare necefie eft am/ 
aute fimiliter fe habetafiniftris bo p'rincipia eorum , quz funt 
&adextris,£ccontraria fimul inA.motamouere.Oportetigi- 
mouentur,vtnonfitin quiefee tur aliquid efle przter hzcaltt 
do dexcrum,moueri finiftrum , rum mouens , SC non motum . 
necpineoquodhoc,illud :fenv Innituntur.n.extrema 6dprin* 
per aute in Aiperiori ad ambo cipia } quxfuntin a, eorum, qu* 
eft principiu, necefie eft in me/ mouenturadinuice: vduti fi ali 
? dioefie principium animx mo quiterga contra ni rentes moue * 
uentis.amboruenim extremo/ ant crura. fed mouens ambone 
rum medium vltimu eft. Simi' cefiecftefievnu.hocauteftanl 
liter aut fe habet ad motu6hoc, ma,alterum quidem exiftens I 
6C ad eos,qui a furfum , SC deor. magnitudine tali, in hac aurem 
fum:vtea,q funt&capiteiis, Q exiftens.Secundu rationem igi 
sii t a fpina,! hentib^fpina.Et ro tur dicentem caufam motus, eft 
nabifr hocaccidct.etenim fenfi appctitusmediu,quod motum 
tiuu hicefiedicimustvt cu alter mouet.inanimatis aute corpot 
ratur, propter fenfum locus,qui ribu* oportet efle corpus tale . 
circa principium t 6C permute Quod igiturmouetur quidem, 
tur, hzrentes permutentur SC nonnatumaut mouere,poteft 
et ten fz,& contract partes , vc pari ab al tcra virtu te.moufs ati 

£ ij tern 


Digitized by Google 



De Ammah'um 


. C tmt ncceflariu eft habere quan- 
dam virrute,&robur. Omnia 
autem aialia videntur Be habe- 
re fpiri turn connatu,6d ab illo 
roburaccipere.quacigitur con* 
feruatio fitconnati fpiritus,di- 
diumeftinaliis.Hoc autem ad 
principiuaialefimilitcrfe habe 
revidetur,vcluti inflexibus fi* 
gnu,quod mouct Be mouetur, 
ad immobile Qijia vero princi 
piu his quidem in corde, his au 
tern in proportional! eft,propte 
rea&fpiritusconnatus hie v'v 
w deturee.Vtruvero fpiritus ide 
fit Temper ,aut fiat femper alter, 
fit fermo ali us. idem, eft&dea- 
liispartibus.Videturautefeha 
bens percomodc ad id,quod eft 
tnotiuu,& robur prjbere.Nam 
opera motuu pulfio Be tradio 
fun square oportet inftrumen- 
tu 8i augeri pofle, Be contrahi. 
Talisauteeftfpiritusnatura.cte 
Him fine violentia contrada Be 
tra<ftiua,&pulfiua eft propter 
candecam:&habet &graui ta- 
le ad ignea,& leuitate ad cotra 
J ria.Oportetautqd debet moue 
re,non alteratione tale cite . do< 
itiinantur.n.feinuicem fecundft 
cxcelTum naturaliacorpora: le 
ue quide deorfum & grauiori de 
ui<ftu,graueautfurfum a leuio- 
ri . Qijaigit parte mota anima 
jnouctditftueftj&gpqpcam. 

Comparand animal is in fmbfius moti- 
lus ad cuatattm rtfle UgbHS mjit- 
tutam. Cap. 7 . 

E Xiftimandum aut conftare 
animal queadmodum ciui- 


tatem benelegibus inftitutam. % 

In ciuitate.n.cdm femcl confti- 
teritordo, nihil opus eft fepara- 
to Monarchy* >queoporteat ad- ’Priodpe 
efte fingulis.quat fiunt:fcdciuis 
vnufquiTqj facit quae fua sut, vt 
ordinatu eft ; fitqj hoc poft hoc 
per confuetudine. In animalib 9 
autc hoc idem propter natura 
Gt,3C quia natum vnuquodqi 
ficconftitutoru faccre fuum o- 
pus. Quart non oportet in vno- 
quoqjelTc anima: fed in quoda 
principio corporis eziftente , ar 
ha quidem viuere, quia adnata L 
funt,facere aute opus propriu 
propter natura. Quo modoigi' 
turmoueantur volunrariismo 
tibus animalia, Be propter qua* 
caufas dictum eft. 

Dtmotihnsqiiarimlm parti urn in iefi 
ammali,tum in nolnntanit,tnmni 
tnuclun tarns. Cap. J. 

M Oucn tur aute & altqrib 
bus in uoluntariis quae" 
dam parcium: plurimis 
aut non voluntahis . Dico aute 1 
inuoluntarios quidem , vt eum M 
quicordis,&eum,qui puden-? 
di.multotiensenim cum appa' 
ruerit aliquid.non tamen iufler j 
ritinteUe<ftu8,mouenrur. Non 
voluntaries autem , vt fomnil , i 
&L vigiiiam , Be refpirationem , 1 
BC quicunqj alii tales funt,nulli* i 
enim horum fimpliciter domi- ] 
nacft,nec imaginatio, nec appe/ 
titus.Sedquoniam needle eft al » 

terari animalia naturali altera' 
done, altcratis autem partibus 

has 


Digitized by Google 



FZ* 


Motu. 4 3 

A hxequidemaugeri.harcautem &5principio, quodmouetur, D 

t diminui,vtiammoueantur,& &permutatur, quoniammub 

urio^b* tranfmutentur* pcrmutationcs ta,potcnnaeft: ipfius quidem 

b principium ad b : ipfius autc 
cade: quod autem amborum 
eft,adambo.ab ipfoautcBad 

u ra cus di. intrinfccus , occurrunt, , v . ^ 

funt,}>& praeter rationem fa<5ti 
motus di<ftarum parcium , alte- 
ratione occurrence fiunc.Inteiie 
cffioenimA: imaginario, vtdi' 

<ftum eft prius,fa<f£iua pasfionu 
aflerunt:fpecies enim fatfriuo- 
ru afferunc. Maximeaut partiu 
hf faci unr manifefterqm v craqj 
B parcium vt animal feparacum ] . , 

eft.Huius autem caufa eft, quia. C.quod vero ab ipfoBad AVe- * 
habent humidicacem vitalcm,' nit vt ad principium :ab a aute 
cor quidem, manileltuni pro~ ad c,vtd principio . Practerea 
pter quamcaufam:principia.n. quandotp quidem eadem inteP 
habec fenfuum. pars autem ge< ligencibus fit motus prxeer nu 
nitalis,quia tale eft lignum: etc- tionem in partibus,quando<g ^ 
nim exit ex ipfa , velut animal autem no.Caufe autem eft,t)uo 
quoddam/eminis virtus.Mo- nil aliquandoineftpasfiua ma ' 
tus autem & principio a parti' teria:quandocp autem non tan- y 
c bus,&partibusa principio ra* ta,autnontalis.Departibusigi 
tionabilirer accidunt. Oportct tur vniufcuiufcpanjmalium ) & 
enim intelligereipfumAprinci- deanima:practereade fenfu,& 
pium.motusigitur fm vnum/ memorial fomno,ddcommu' 
quodcp elementorum deferipto ni motu dixim 5 caufas. reliquu 
rum ad principium perueniut: autc cftde gen cratione dicer e. 

Be * Ammaltum Motu fms » 

f iij Arifto- 



femuict lemuicem lequi natx.v^auixau 
faj nauf. tem motuum naturalest -{cali* 
ditasfld frieiditas,quaeextrinfe 


Digitized by Google 



- A R I S TO T E L I S 

DE GENERATIONE ANIMALIVM. 

LIBER PRIMVS. 

Theodoro Gaza intcrpretc, 

'l 

Cum Auerrois Cordubenfis Paraph rafi. 

■> 

htcob Mantino Hifpano Hcbrdto, Medico tnterprete, 

,, \ niutrfdii ftntrMienii partHt*. Cap. I. 

Vm de caeto ration? pertinent, dilTeramus, L 
risaialiupar* dequibus nihil adhuc definitu 
tibus,tu funv efbatqp etiam de caufa mouenx 
matim,tufin tequaenamfit.Seddeea ipfa c5 
gulatim fcor- confyderarcidem quodammo' 
fumdeppriis doeit,at<pdegcneratione cuiuf 
generiscuiuP queagerc. quaobre noftra hxc 
qdcdi&uiafir, quemadmodu, difputarioinidem ca coniccit, 
Aquadecaufa vnuquodqpcet; cu& partes, quae ad generation 
eamcaufam dico, cuius gratia nem acconiodamur vltimasdi , 

Cini fia quippiamfit.ponimus.n.caufa' fpofuiiTet.&generationis prinn 
S uauwr. ru genera quatuornumcro.pri ciptum abrjsproximum collon 
mu,cuius gratia vtfinem,fecib caiTet.Animalium alia p*r coi- 
X dum,fubftantix rationem,qux turn fceminxdd mans gignunn , no n 
quafi vmi quoddam fer^ exifti tur,(.in quibus generibas fexus in oi am- 
manda funt.tertio vero , quar* vterqj eftmon cnim in omnib*- 
turnip materia, & id vndeprin fedinpraeditisfanguine,paucis Iin . 
cipiu motus.Sed,cum deexten quibufdam excepns , alterum 
risdi<fhimi5flt(ratioenim,& mas, alterum feemina perfcdlu 
id.-cuius gratia, vt finis, ide eft. euadit-exanguium vero qufda 
tnatcria vero animalib* partes marem dC fgmina haben t , vt fo 
funt totis dis(imi!ares,disnmila bolem eiufdc generis procreent 
rfbus fimilares,q sip ea, quae de* alia procreant q ui dem , fed non 
mentacorporuappeilantur)ro fui generis prolcm/. quae no ex 
fiat vt de par ubu s,qux ad geuc couu auunakum prodcunt, fed 

ex 



■ Digitized by'Googlt 


Liber Piimur 


<A at terra putri, aut excrement is. 
quod aut i vniuerfum dixeri m, 
corum , quae locum mutare Co* 
lent,aut nando,aut volSdo , aut 
gradiedo, videlicet proutquod 
que aftu fuo corpore eft, nonul 
la toto genere fuo fexu vtruncp 
ottinerrt, non modo fanguine 
pnxdita,verumetiam exanguia 
quaeda.nam eorii quocp aliis to 
to genere kx 9 vtcrqj eft, vt mol 
libus,vtcruftatis:aliis maxima 
parte, vtgeneri infcrftoru.fcoru 
B aut ipforu, quae excoitu cogna* 
toriianimaliu gignuntur, ipfa 
quoqpfibicognara progenera t. 
Acveroqux non ex coitu,fed 
Qittre $ putri materia oriuntur,ea gene 
mi odua r » nt< ] u idcni,fcd genus dmer» 
tur genus fum quodqi prodfit, neemas e, 
diuerfum netp foemina.ralia funt nonnub 
KGlcICQt ' la in genere infc&orum* Quod 
iuftaeuenitratione.na ft excm^ 
tueorum,quae non ex animalb 
busorta funt, animalia oriren' 
tur,hsec ft eiuldem generis cent, 
C primu quocp ortum pa rent urn 
tale dTeoportet. quod re&cita 
cenfemu8,quando ficeuenire in 
caetcris animalibus patet. fed, ft 
'disfimiliaquidem/ed qux coin 
re inter fe polTent, gignerentur, 
rurfusexijs alia quxda natura 
procrearetur, Aiahaex ea , idqj 
NIm jnfi- ™ infinitu procederet. At natu' 
mmm n ra infinitu vitare folct. infinitu 
*“*» enim fine caret.nat ura aut fern' 
per fine quxrit.Qux autenon 
grcsfiliafuntjVt teltatu anima' 
bum genus , dC qux faxis adlix- 
veatia viuunqquooia natura ft' 


4 4 

miUplanrisconftant,hincvtin E) 
illis,ficinfismas derit Oil feemi 
na:fed fimilitudine proportion piLaiis. * 
ne'qj nomen fexus accipiunt. ha 
bentenim parum eiufmodidifi' 
ferentix.quodaetenim in ftir' 
pium genere funt code in gene' 
rearbores,quae fruftu ferant,6C 
quxipfxquidcnon ferant, fed 
ferentesadiuuantilias ad matu 
randumjvtinter ficum & capri 
fieri eucnit . generationis etiam 
ratio eadem in ftirpibus quoqj 
eft, cum abac femine prodeaut, g 
ali* fponte naturx.oriuntur.n. 
aputrefcentevel humo,velpar 
tealiqua plant*. Sut enim qux 
ipfa per fe nunquam feorfutn 
confiftant/ed in alijs,arboribus 
dicOjfoleant generari ,vt vifcfu 
Sed de ftirpibus fine plantis ft* 
orfum opere per fe ipfis dicato 
agendum eft. 

Voniam Ariftotelcsin x V I JU 
fuperiotibus libris tra 
dauitde vtilitacc me- 
brorum vmu(cuiu% J 

f enerisaiiitnaliumiam di&oruro,- 
ritaperfccitredderc caufitm fina- 
lcro,&fbrmalem cuiushbct mem- 
bri,cuin hxdu* cauCc fine cxdcm 
fubiefto, licet difierant rarione : na 
iuuamcncum mcmbrieft,Ytexco 
fequatur bonum,& finis: ideo expli 
cabimus bic rcliquas duas caufas. 
nam caufie,quashonhnes feire de- 
fy derat, fu ntq uat uor,C fiuis,fo r ma» 
materia, &efncicns, >n prjccedenti- 
busautem traClauirdcduabus:ntic 
vcrointendit rcddeic caufam effi- 
tieotctn , &mauua!em gencraiio- 
i hi) nis 





Dc Genera. Anima. 


G nisantrtialium, &quomodogene- 
remur ex ip(is. Et,quia dc mebris fu 

E trerat decterarc vnlitatcm mcm- 
rorum gcneratiois,q»r inter cau- 
fascfficicntcs cius conumcrantnr, 
ideoprtmofacithoc, mox rcuerti- 
turad inquirendum id, quodinten 
derat.Nosautcm incipiamus iuxta 
feric iplius,& dicamusq? of animal 
fanguineum gignitur ex mare,& 
fcrminaeiufdcm Ipeciei.Similirer 
€t omnia mollia.ditfta Malacia in- 
ter genera cianguiu:&quac nuncu 
pantur Cru flats. Scd inlciftoru qu? 
damex mare,&f<xminageneranf: 
quardam vero non ex coitu,fed ex 
materia putnda. Etquandoq;iIlud 
genus,poftqua fuerit eenitii,gignit 
etiam,fcd non eandc Ipeciem . ncq; 
mas.ncq; Tormina produciturexbu 
infmodi generationc.Sc fi produce- 
xetf'.adhuc non gencrarct luam fpe- 
cicm:dcfincret tandem ciusgnatio 
neq; gencrarct libiliPc in fpecievl- 
lo paao.Qjrod i ulla euenit ronc.f! 
q> animal ortum ex putredine non 
poslitlibi fiFein fpecie progenera- 
re.quia,fi itaforer,tunc fius gene- 
ra tioefleta natura,noa putredine: 
• qmquodgeneraturexortocx pro 
pagine eft idem fpecie. quarenun- 
quam gencrabit line mare, & foemi 
na.Namfpcsidcocft vna,quiaciu$ 
v forma eft vna, & ems ma quoq-, v- 
na:neq; pot reperiri vna forma nili 
in vna tatum materia, nili pofletda 
ri tran fmigratio ilia diida in Arabi 
eo Altanfach.Ni proportio alicui* 
xei ad fuas quatuor caufas eft pro- 
portio necertariajdeoq; definirio- 
nesconftantex mated is,& for mis. 
ncq;cidem rei poflunt inefle dux 
defanitiones diuerfie: difierfit naq; 
entiaiuxta variaseorun definitio 


ncs.ledjfi vna, & eadem fpecte*po£ K 
let habere duas materias diuerlW, 
tunc vna,5t eadem fp<5s poflethabe 
re duasdiuerfasdefininoncs:qdto« 
tu eft quidc falfum.Sc vanum.Etfi- 
cu t n5 pot dan vn u & idem fa<ftum 
abarte,& a natura, vtimaginatisut 
Archymiftx:ciim caulx artiste na- 
turxlint diuerlx: licet caulk entiu . 
naturalium non podunt edediuer 
fe,5cconucnircinfpecie, & forma. 
Sufpicari ramen contingit dariali- 
quamfpecicmgenerataex hisdua 
bus rebus limul, fex propagtne,3c 
ex putredine: vtfertur de modbus 
genitis in ftercore. Et huiufmodi 
error euenit propter nimiam fimili L 
tudinem lenlir apparentem inter re 
genitam ex propagation^ ex pn~ 
tredinc in quibuldam harum fpe- 
cierum.fenfustamen ncquitiudict 
re id, in quo fpecicscft vna, vel plu- 
resin oibuslocis. & hoc tot uni non 
latetafluetiihisrebus.Similiterct,£i 
daturahquidartificiale valdelimi- 
le naturali.tanta poterit cfle fimili- 
tudo,q>exilhmabi£' ipfum efle id£ 
fpccic.&,fi ars Archymixhabetec, 
hoccft.quod potefl fieri in ea.Et,li 
vna, & eadem fpccics , inquantum 
eft vna, po (let fieri ex propagauone 
& non propagationcetiam.tuncna M 
turaagerctqdociofum rouia mas, 

& foemina huiusfpeciei efient quid 
fuperfluum, vclcafu,& fortunaeue 
mens.manifeftum tamen eft, q> ge 
ncratio,qux fit ex mare & fermina, 
ineft per le generation* necedanx: 
nam non potcfl dari aliqua fpfsi 
cafu,&fortuna.Et propteteanopo 
tell aliquis diccrc,cp fiat Ipecics aii- 
aua ex propagarione vt in plurib*, 
led cx 116 jppagarione vtin paucio- 
rib’irja vtl li.^oftcrioiudcm fait, 

illud, 


Digitized by Google 



‘ Liber Primus. 4 5 


A ilImJ,quo<leftperfc,habetinfeqd 
fcmpiternuro,& ncceflai ium. fcd,Ji 
res uafe habere t,tuc non pofl'ctco- 
poni aliqua propofitio per fe ncccf- 
Uria.&ita tollcrerur tota natura.ga 
id quod eft nrccflariupcrfe, habet 
e lie propter proportion^ rei ad fuas 
cau(as.&> fi jporuo rei cfletad ( jos 
cautas fempicernastamum.tonctol 
leretur natura ncceflarii , fed bene 
datur aliquid per fe fempiternu co- 
gens aliquid efle futurum, antequa 
lit, data caufa ciui efticienti, atque 
material) .& in accidemibus rei etia, 
vtcalorinxftate, (edillud afbrtu- 
n na contingit: ideoq; nulla dacut fpe 
® cicsa fortuitu cafu , led habebit el - 
fc neccflariuro,Ycl {empuernum. 
Proportio tamen vniufcniulqvfpe- 
ciei ad fuasquattuor caulas ell pro- 
portio necellaria. CuiusdicVipo- 
fitio fundatur fuper hoc , quod na- 
turaeligitmaterias, Sc refellitcon- 
eingens. nam, fires non haberent 
proprias matcrias, pellet quodhbet 
ex quolibet gencrari, & qualiter ac 
cidcrit.ct qualiteicunquc accidct : 
uia (cquuntur ilia: dux rationcs 
e necellitatc . quo declarato vide- 
tur oerteefle verum id, quoddi- 
aumcftifcilicctquodortumexpu 
^ trediue gencrct prxrer fuam fpe - 
ciem:vt manifdirapparct inplu- 
ribusgenertbus infeaoru :&quod 
talisgcncratiodelmat. nam,fi illud 
genitum generaret diuctfum fpe- 
cie, & hoc aliud quoquc.resin infi- 
nicum proccderct, &fpccies client 
inhnitx, quod cli falfuni . Sedtc- 
ftatum nullum gignitur ex marc, 
, &fctmina: quoniam eorum 
natura eft fimi hs p Un- 
til ex putredine 
procrcatis. 


Vruidpimm *ewraticnii tffe martm , & D 

fieminam. Cap. 1. 

N Vnc de animaliu gfiatio 
nc diflerendum eft, pro 
uteuiep ratio coin petit, 
deduceda cx i)S , quee didca iam 
funt-Generationis.n.principia, 
vtretulimus,illa potifnmu quis 
ftgtuerir , marem & foeminam . 
marem, vtquod motus &C gna/ 
tionis originetn teneanfocmina, 
vt quod materix.quam rein ita 
elTc potislimum crcdes,fi quem 
admodum yndetyfemen genU £ 
tale fiat , intellexeris , Ex hoc,n. 
quae natura oriuntur,cofiftunc. 
id autem quemadmodii ex ma/ 
reaefoemina prodeat, ncquag 
latere oportet . quod .n. ea pars 
de foeinina mare'q? fecernitur,6£ 
in qs attp ex flsharc fecrctio fit,!' 
deo mas 8C foeinina prinetpium 
conferunt generarionis. Marem 
nanqj id animal dicimus , quod Alma ma 
inaliogignit:Fceminam,quod tet - teUu *' 
in feipfo.quaobrcm in vniuerfo 
quotp natura terra:, quafi fcemU g 
nam matrem'q? -ftatufit : coelum 
autjfld Solem,& reliqua generis 
eiufdc nole genitoris patris'qjap 
pci lane. Masaut&foeminaio Mari* «e 
terfe differunt ranone, cp focub 
tas vtriufqj diuerfa eftrfenfu aut 
parcibus quibufdam dilcrepat. 
ra tionis difcrime itaexultat,vc 
mas fit quod in altcro gnare po 
teftjVtdidtii eft: feemina, quod 
in feipfo, 6C ex quo fit quod g&* 
neratur,contentum in eo, quod . 
gcnerat.Sed,cu facilitate^ mo 
. nerc 


Digitized by Google 



Dc Gcner. Anim. 


G nercquodamhxe diftinguant, 
adomncaiitofficij funtftionem 
inftrumento opus fit,mftrumen 
taqj facultatibus ptes corporis 
accom oden tu r,ad procreationc 
quocg 6c coitum partes aliquas 
icfie accommodatas necelTe eft, 
eas'q? inter fe diuerfas, quibus 
Imas a fcemina di Herat, nam etfi 
detotoalalimasaut fcemina di 
cit,tn non quauis fui parte pote 
tia'qj idc mas,autfceminaeft,fed 
jj certaquadavirtutefiuepotctia 
& parte: ficut&vim cemendi 
r gradicndi'q? obtinet, vt fenfu pa 
Vtriufque tet. Partes vcro eiufmodi funt 
fcxminx/vteri,^ vulux: mans, 
reftes,fl£ coles, in oibus fanguinc 
prxdttis. eorfi.n.alns teftes, altis 
meatus eiufmodi quidam funt. 
ingenerect cxangui difcrimen 
maris dC faeminx e, quibus hxc 
I fexus contrarictas data cft.DifFe 
runt forma inter fe partes ad coi 
turn delegatxinfanguineo ge* 
nere.fed inteiligendum lie eft,Vt 
principio vel exiguo imutato, 
multa ex qs,q a principio funt, 
Imutari foleant.patet hoc in exe 
dhs,quibus parte geni tali tantu 
corrupta , tota fere forma vfquc 
eo comutatur,vt aut fotmina ee 
Videantur,aut parii abfint,tanij 
non qualibctfui corporis parte, 
aut potenria,a!al fit fcemina, aut 
mas.conftat igr principiii quod 
dam cllemarem acfcemina.ira' 
qucmcritofit,vtmultacornrnu 
'tentur-, cii animal , qua fcemina 
aut mas eft,imuratur,quali prin 
cipium dunoucatur. 


H is fie prxhabi tis dicfdum eft, 4 1 t &. 

q> quicquidgcncratur exeius K, 
marc, & fcemina , videtur q>mas& 
fcemina fine ncccflana generationi , 
cius.ipfumcjigcnerariex commit* 
tionc fcmiois. Vtrumautcm vnum 
femen ipforum fit n mouens,aliud 
verovt materia, velqualitcr tesfe 
habcatin hoc, po fieri us critfcrutan 
dum.Sed quod hie apparet,efi q> na 
turamariseftdiuerfa a natura fat- 
minx ex coru definitiooe.&cifcn- 
fu:definicionequidem,quiadcft'ui- 
tio mariscft,inaliudgigncrc,foemi 
nx vcro in fc:ex fenfu q uoq „cu co- 
rum membta fenfu difcrepent.Dif- L 
fertintautem membra ipforum ob 
diuerfam adioncm ,qux parata fuit 
ipfis. hxc tame membra licet diffc- 
rant figura,&pot£tia, neccflceft vt 
fit inter eoruadtioncsquxda xqui- 
ta$:dequoinucftigabim*poft hoc, 

& fpcculabimur deiuuamcto vniuf 
cuiufqi mebri mauu, & fccuiinaru. 

Genitalia membra non eadem omniUks 
ejjeanimalibus Cap. J. . 

Eftes,& vteri , aut vulux 
non pari ratione in omni 
busfangineprxditisala^ m 
libusfunt.Iam.n.vtprimum dc , 
teftibus dicam , alia omninotc- 
ftibuscarentin eogenere,vtpiz ^ 
fces,vt ferpetes, mcatus'qj tm ge faenu4, 
mmos femini genitaii prxfcri^ 
ptos obtinent : alia hnt quidem 
teftes, fed intfis lumbis adhxren 
tcs,qua rents continentur, mea/ 
tus'q? ab eorum veroep foras tea 
dfu,vt in qs, qux teftibus caret, 
qui in idem coniungantur, quo 
modo in illis coftitutum eft . ita 
aues omues habeu t, &C quad nu 



Digitized by Google 



Vttri hi 


.Liber primus. ' 46 

A pedes, quxoua pat-jut, inter eas (}uttmobe4M(km tutura nflta*L>f am~ B. 

nutlibm indidit : qut item anttnaUa 
mint , Cr <J<« tar dim coeaitt : q. 
quod taurtu, eu ftatim d C4- 
ffratio/u - 

flearru. 

Cap. 4 . 

D E differentia inftrumen 
corum genitaliu, qua: in 
maribus font, qui , qua* 
ob caufasllntcofydercqaccipiat 
primu neceffe e,cuiufna rei gra/ 
tia teffciu conib cutto habcatur. 
Ergo,fi natura rc quameunq* fa 
cit, aut quia neeeffaria eft, aut * 
quia melius ita eft, hoc ct menu 
bruobeoru alterutruee debet. 
fed nS neceffarium id die adge 
nerationem patct.oIbus.n,quae 


quae aerc accipiunt, pulmoncqj 
obcinent. his enim omnibus te 
lies lumbis incus adhxrent,mea 
tusqjgemini abhis limilitcr at> 
queierpentibus tendunt: vt la/ 
ccrto, telludini,atque omnibus 
coruceinteiftis. Qttxautem ani 
mal gignunt, omnia ceftes in ad 
uerfo habent, fed nonnulla iiu 
tus vkima conditosaluo,vt del/ 
phinus : nec mearus,fed penem 
pertendenteni habct,vtboues. 
alia foris gcrunt, quorum alia 
* pendenteSjVt homines: alia an/ 
nexosadfedem fcsliies, vtfoes. 
fed dehis diiigcnrius diftimffu 
dftinlibris,quosd< Hiftoriaa/ 
ti ot- nimalium lcripiimus.Vten onv 


£wLd°di mum bipartiti funt,vt teftes ge/ gnan t adi undcum dTet^fi necesli 


to- mini omnibus maribushaben/ 
turdcdali)9iuxtageicak,vtmu 
lieribus , 5C omnibus , qux aial 
non folum foras/ed etiam intra 
fcgcnerant,& pifcibus,qui oua 
aedunttalqsiuxta feptum tranf/ 
uerfura fiuecimftf^vt ambus o/ 
C mnibus,6£pifcibus,qui animal 


tatis r6 haberecur,nucveronec 
lerpentibus teftes font, neq; pi/ 
fc»bus,vifi funt.n.coirc,plenosfc 
feminis genitalis hrefuosmea/ 
tus . reftat igr vt meliori* cui uf/ 
piam nocar gratia teftes habean 
tur. Scd.n.maximx ani mal i am 
parti mun us nullum ferealiud V 


panunt. Cruftatis et vuluxbifi eft, nifi quod plantarum feinen 
dxfunt, atipctmollibus.qux fru<ftus.vtijn ronecibi vora/ 


tnnn oua eorum vocantur , pro 
Vulua habent membranas, qui/ 
bus conti nen tur. Sed hoc maxi/ 
me indiferetu eft in polypis , vt 
fimplex elTe videatur . cuius rei 


ciora auidiora'qj fun^quibus in 
teftinumredtu, fic ea qua: td.lt/ ; 
buscarent, mearustu tm habet, 
aut non carent , fed incus habet, 

01 a propefiora ederiora'qrad ve 
caufa eft forma corporis,qux Cu nere funr.Atvero q cafuora efle propttio - 
milisvndivpeiblnfe<faset,qui/ conuertit, ijs vtincibi vfuinte/ mi- 

busaliquidmagnitudinis,bifv ftinoopliseftn5re<fto,ficmca/ rcia ^“ 
datsutrminoribus icertar,ppter tus illi reuolucionc anfraflus'qs 
corpon s exig ui catc.partes.quas hnt,ne !ibidovehemcs,crcbratn 
cspUcajadas propofm,ittfchnt t atetur, Teftes aut ad hac rc emo 

liu 


Digitized by Google 



Dc Gcncr. Anim. 


€ lita natura eft.motu.n. excreme 
ti geniralis ftabiliorem facial in 
viuiparis,vtequis, cxterisige# 
iu modi,attp ethoIbus,cu rcpli 
cationcferucnt. Sedqucadmo# 
dum ft habcat petedu cx alaliu 
Hiftorijs eft . nullam.n. partem 
meatuu teftes compler , fed adie 
<fti pendent,eo mo, quo podera 
textricestelisannciftunt. his.n. 
detra<fris . meatus intro fe rerra# 
hut.quo fit,neexeiftaposfintge 
neraremamniliita retraherent, 
poftentgiiare. &ia taurusqui# 
H da , cfi ftati in a caltranone mh f- 
fet,impleuit,qm nondu retrac'd 
client meatus. Auium vero,6d 
quadruped ft ouiparorum teftes 
excremenru recipiuntgenitale. 
itaqj tardiusiisq pifeibusfeme 
prodit. patet hoc in auium gne, 
cu tepore coitus teftes multo ha 
beat grandiores,Qcerto tepore 
coeat.at vbi id tempus prartene 
tit,adeo exiguos hnt, vt incertu 
fere an habeSit fit,cu tn eo tc po# 
re,quo cocunt, gerant praegran# 
des.cderius itaq* eacoeunt,qux 
1 teftes intrafe continent :qirae.n. 
extra habent, nonprius femen 
emittunt,q retrahant teftes. 
Quatminudu mtmbrum ad coitumac- 
comme datum obtintant, or qua 
ncn. Cap. 5. 

I Nftrumentum etaccSmoda 
turn ad coiru quadrupedes 
obtinct.habere.n.i d pofsut. 
Aues,fli quae pedibus vacat,hre 
ncqueunt. qm alteris crura fub 
media aluo poiita funt, alteris 
nulla funt crura, natura autpe# 


nis hinc pendet, &C firtmi hue te 
net.SC quideobea rceuenit,vtf 
coeundo crura contendant.nam 
&C inftrum hoc neruo conftat,& 
crurum natura neruofa eft. itaq* 
cum habere id nequeant, teftes 
quotp aut non habcre,aut no eo 
loco habere needle eft. idcm.n. 
fitus penis dC teftium dtin hs,q 
habent vtruncp . quinetiam ea, 
quorum teftes funt extra, cii pea 
n is per motum caldcit, feme ge 
nitale proinde collegium emit# 
tuntmon paratoiam femincctv 
tre<ftant,vt pifees. Omnibus . 
animal gencrant, teftes ante ha# 
bentur,vcl intus,vel exrra,pnr# ^ 
terqua herinaceo.hic.n.v nus lu 
bis adhxrentes continet, ob ean 
dem,qua aues,caufam . coiriLn* 
herinaceorum cclenter fieri ne# 
ccfTe eft,cu non more q uad rupe 
dum fuperueniant tergis/ed ere 
<fti coniungantur propter acu# 
leos.caufa , quaobrem teftes ha/ 
bent quae membrum hoc obri/ 
nent,& cur alia i n tus,alia extra, 
declaration iam eft. 

Qw,ob obcaufam nomiulla animalia me* ^ 
brogmitali cartant. Cap. 6. 

Q Varautem carenteomf 
bro,non quia meliusfit 
^ carere:ideocaret:fed 
tantum quianccefiarium, vtdi 
<ftum cft:qm celeriter peragatur 
eorum coitus needle eft: qua/ 
lis natura pifcium 6C ferpentum 
eft.pifces.n.incurreces attingu t, 
abfoluuinurty ocysfime . na vt i ° C T < ^ B |* 
hoIum,<5deiufmodi olum gne 
femcgcnitaicfpurctentocmitti Cot*. 

neerfle 


Digitized by Googl 



Liber Primus 


A necfeflfc dMic in pifeibus, mari 
non in branches accepto,emitti 
tur .facile aut pereut, nili id asli- 
due faciSt.itacp n5 ijs feme tarif- 
per cScoquendum eft,cu coeut, 
Vtpedeftribus flCviui paris : fed 
tempeftatis tempore iam coco* 
<ftum cCtinet vniuerfum, ita, vt 
»e dum cotingum ,c6ficiat, fed 
cSccxftum paratumey emittant. 
quamobrem teftibus carctpnea 
tus'qj fimplices redcos'qj habent: 
qualis particula qusedam circa 
teftes quad ru pedum eft. replica 
tionis.ru meatus pars altera fans 
*guineaeft, qua recipit materia 
feminis:altera exanguis,qua fa- 
<ftu iam feme train . itacp cu ge- 
’ nitura ed deuenit > celeriter ea 
quoqjabfoluutur. At pifeibus 
tabs totus meatus eft, qualis in 
hole: cactcris'qj eiufmodi alal u 
bus pars replication^ altera eft. 
Serpetes coplexu mutuo coeut. 
caret teftibus dCpene, vrditftu 
. iieft.pene, quia cruribus caret: 
teftibus, propter fui coropris 16- 
gitudine.meatusmo pifeiu hnt. 
quod.n.eorii natura porretftain 
C longum eft , fi pratterea in teftes 
protrah eretur,refrigeraretur ge 
. nitura propter moram logioris 
fi» nuio- itineris . quod i)s quocp accidie 
m retnm quibus penis lmodicuseft.funt 
mfoecim- cnim infoecundioresqs, quibus 
mediocris, propterea quodfev 
me frigidum tnlircudum eft.ree 
frigeracuraut quodlogeadmo 
dum fertur . fed quam ob cau- 
fam afalium alia hnt teftes , alia 
non habet, declaratum iam eft* 


47 


Quomojo ferpmtn t$tmt . 9 

Cy. 7 . 

C Oeunt ferpentes com pi e- 
xu mutuo,propter ineptS 
fui corporis fofam ad ap- 
plicandu.cu.n. exigua quadam 
lui parte conifrg5tur,nequeutp 
nimia prolixitate adaptari.cuig 
membris , quibus amplecftatur, 
careant, .ptjsagiiitate corporis 
vtuntur , coplexuqj m utuo fefe 
obuoluentes expediunt venere. 
vndefit,vtlentius abfolui q pi- 
fees videantur, non folum mea- 
tuum prolixi rate, fed etii ea ip- 
fa, qua vtuntur folerria. 

M Embraautem in mariburexi 
ftetiafuntqoxTeftes, Be Co- 
les nuncupantur: fedferminaru m£ 
bra Matrices, fiue vuluxappellatur. 
Etincipiamushicaiuuamcnto me 
brorum mari uni, Be dicatmu q> ms 
tium quidam habent duos teftes:a- 
liquiTero nullum habent, tnineft 
cis meatus , per quem tranfmimttir 
fterma, vtingeuenbus pifeiumfle 
lerpentum.Ethabentiu teftes qux- 
dacos intra corpus gerunt, Ttgen* * 
auium , Be animalium quadrupeJ5 
ouiparorum.Ethabenua intra fete 
fteslumbisadhxrent,quibusgemi- 
niinfunt meatus pro leminisexitu: * 
Ttauiu genus,& quadrupedum oui 
parorum. Sed nonnulla teftesobtt- 
net inTltimoalui.Ttdelphinut.alis 
foris gerunt: quorum aliqua eosp£ 
dentes habent in Tltimoalui,Tth6* „ 
alia vero ano annexos, Tt fues.& tH 
ter teftes hint gratia ali cuius officij 
lem i nis.quo gcncrat. Ratio a utem, 
quarc ipfifint primiin huiulmodi 
officio iu mafeulis , C. ad gcncratio- 
ncra,cft, quia cum iaddutar sb ali* 

quo* 


zed by Google 


► W 



V DcGcncr.Amm. 

C quo.muwiurei’inafculina forma, lutio, libido ee!emereiniw»f,ctw* 1C 
& debilimtur vox,&: non barbefdt: qucdeficcret.Cuiuscuidcntiaappa 
tandem efficitordus complcxiQ fi- ret ex tarditate defyderij ad venera 
miiisc&plexioni roulierum . & nul- in animalthabenti (dies, dnuiufqi 
lu animal caftra turn general : quit tardatur cgrdbo fpetmans ex eot 


fueritnarratum q> quids raurusfta 
timpoftcaftrariontf ftrmeliaimjr, 
it cam impleuu: quonia meatus tc- 
ftmm huiustauri remoti nondum 
fuer&t,neq;fursurerra&i aut mura 
ti mutatione.qua difficile po (let fc- 
mcn per costranfire . Et,quia teftes, 
vt apparct,funt gratia fcminis>quc- 
admodum vbera propter lac, ideo 
H contemplarioportetquopadorefe 
rS tur ad hoc offici um, & qux fit hu 
iufmbdi adio. quicquid.n. natura 
agit,ucl ad earn refertur , id vel ne- 
ceflarifi eft, fine quo impoffibile eft 
eflc.quemadmodum dicimus ini- 


plus etiam durat tempuscoitus.Sed 
animalia.quxreftibuscarent.econ 
ucrfofcbabcnt, videlicet <p fumed 
leriora ad vcncrem.vcloriufq; fpcf 
maex eisdeftendit, it rempus coitus 
breuilfimum eft: vt pifces,&ferpetr 
tcs,qui ^ pri mum fc coniungunr,ex 
crcmenmm genitaleemittum. Sic 
etiam qux teftes intus habcnt,libidi . 
nofiora funt,q qux extra, cau fa au- 
tem , quarc fiat intus in quibufdam 
animal<bus,cft frigiditascomplexio - 
nis.Er,cum ita fuerit, teftes igifoon 
funt gratia geniulis fcminis,quem- 
admodummam; ladisgraua.lac 
porelanguinecfleabfquc venis: vel enim fine mammis impoflibileeft 
mdioris norx gratia id operatur. fieri, fed bcneeftpoffibiledari gent 
Purat autem Arift.teftesno die nc- taleexcrcmentfi in molds alalibus 
ccflariosgenerationifpermatis.in- abfqt teftibus. Artamcn,fi dicamus 

3 u an turn fperma eft.Cuius rei eui- ipfosaliquid agere in fpermatis di- 
enriam oftendit exco q> q P^ ura geftionem, tahsequidem adio exit 
animaliafemen genitalc obtinent, meliorisnotxgratiamon tamen ne 
ctim tncareant tdiibus:vtferp#tes, ceflaria ad generationefeminirge- j. 

& pifces.vjfi.n. funt pifeium meatus mralis inquantum tale.neq-.inqui- 
pleni femincgcnitali.qii coeunt. Si tumdtfcmen animalium teftes ha 
ergo ita eft, ftt|uiturm animal tc- bentium.vtapparcccuiddcr dcau 
ftcshabens > illosideoobtinet,quu roprxdido. 
melius ita eft. cuiuseuidens roc id, Galenus omen cxiftimat teftes 

qmarrauimusdcillotauro. Deda- efTeneccflariosadgnationcmfper- Caleci o- 
xato igr q> teftes funt dignitatis gra- matis,queadmodum funtneceffa- n “ 
tia 1 , fpeculcmur devtilitate ipforu, riamebra principalia adcfle virtu- cafiure, 
quSaffcruntfcminigcnita!i,&dica turn principalium inciscxiftcnriu: &«uritn 
musqt Arift.dicitiuuamentum te- vt cor efle neceflariu mad virtutem f >u 8 ,uua 
Ilium efle ad hoc vt femen genitalc vitalem.&ccrcbrfi adfcnfam St mo 
non egrediatur propter tortuofita- tum.exiftimatenim ipfchanc virtu 
tes venarum, qux funt meatuscxcre tem efle propriam huic membrodp 
menu genitalis, veluuiuuamentu fumqiefle vnumex membrisprin- 
multx reiaolu tionis inteftinorum. cipalibus. Sed.fi ita cfict, vt ipfc mu 
Nam,finondlcthuiuftnodireuo- gtnatur ,fequcrcf neccflario ^uoi- 


Digitized by Google 



Liber Primus. " 48 


<d libetatal glgntriaam obtincre hoc 
membrum, ficut eft needle o£ ani- 
mal hahere cor & cerebrum. Ratio 
autem ipfius in hoc dt,q>, cum inci- 
diturab co talc me brum, non gene 
yat ampli us . Sed hxc non eft ro , cu 

E oflibile fit id effe quidem accidcns 
uicantmalihabcntiteftes.At Arifi 
putat huius caufam cfl'e, quia cu tc- 
ftcsfecantur,contrahunf venf fcmi 
nalcs intus,&anguftiores fiut,&cor 
r fipif" Idecoplcxio caru, q erat mea 
tusfpcrmatis. cuius rei euidenria de 
ditpid.quod narratfi fuitdctauro 
an allegaro.Scdqj teftes non finene 
B ccflarij ad gnationf feroinis,inqu5- 
tumeft alaltnm lemf, boepatetex 
< . co,<pnonullaaialiutc(libuscarent. 
Vtrumaute non fint necdlarij ad 
gnationcleminisaialium, inquatu 
hntteftes,indiget fpcculationc. NS 
£ teftimonium ab Arift. de illo tau 
io relatu , fuerit verfi, ipfi non funt 
neceflarii led, fi non fuerit verifica- 
tom,res eftdubia.Neq,ddedusge 
nerarioms pp teftiu inctfionem,co- 
ruq, abftractioneeftpotillima ro, 
<j> fint necdlarij adgnationc fper- 
matis in hntibus teftes, pp id, quod 
diximus. Hxc tadeclt ventas, q fu- 
C ftltari drt inhocquxfito, Etalaliu 
1 quxdateftesintusgcruttquianoha 
bet nam mebrao$ circuctis teftes ex 
tra.fi. n. extra client fine mebrana I- 
frigidarc£fem£,& corrfiperetur . & 
mebran^nacarcnt ppalceru duoift 
▼el pp duriti€,f cutis vtl pifcib’taut 
pp mollititf, nt in auibus. Serpcntcs 
▼ero teftibuscarent pp corporis 16- 
gitudine.na, fi teftes obrincrenr, re- 
frigeraretur geniturain eiusexitu, 
efi conueniatlongitudo corporis cu 
reuolutionc teftium: obquam can- 
lam infaxundiorc* funt qui pcocta 


Imodicu bntiis,qui mediocre D 
d5 tnaialiapene carle , quia natura 
huiusmlbri vacant,^ eft, fi neruo- 
la , & cartilaginea : quaproptcr alal 
cruribusvacans penequoq; caret, cil 
cruriu natura ncruoCtfit.Cruraafic 
auiu no tenet hunefitum.m quo oft 
hoegenitale mcbtum.quia carutn 
crura fub aluo fitafunt,&ideo cru- 
ra hntpenem. Iam ergo Iocuti fu- 
mus dc iuuamentotcftiu animalis 
teftes habenris. cur etiam quibufili 
ini'umanimalibus, aliquibus vero 
nont&quadecaulaquxdam tntus, 
non nulla vero extra eos habcant. 

De fuu Hltrorum aut utduarum m qui- . 
buff, aitmumtibus, Cap. 8. • B 

D Evreris aut vuluisque^ 
admodum fc habeSc am 
biges.magnaeft.n. eiu* 
partisdiucrfitas.ua neip viuipa 
ra omnia haben t fimili fitu. fed, 
cu hojes,omne'qj genus terreftre 
infra ad genitale habeant, carti- 
laginea fupra continent iuxta fc 
pcu.necp ouipara libi coueniut^ 
fed pifees infra, vt holes 8C qua-- 
drupedes viuipara: hab?t: aues 
6C quadrupedes ouiparx fupra. 
attamcn ipfi quocp fitus contra' 
rq no funt a rone remoti.Iam.n. * 
qua: oua pariut , diuerfe pariut. 
ctenimalia imperfeeftaemittut fe£u. 
oua,vt pifces.foris.n. pifeiu oua 
perficiunrur BC augentur. cuius 
rci caufa eft, q> magna foecundi> 
tas cftjid'qtmunus eorum,vt ftir 
pium elbquod fi infra fefeetum 
perficeret, pauciora neceilario 
ederenn nunc vero BC tot con ti^ 
nent/vtvuluavnum elfe ouum 
is paruis quidc pifdculis videa autocib*. 


Digitized by Google 



De Gcncr. Anim. 

G ttrr.funt.n.hi foedidisfimi, vt in pariuncoua,quia rtatlirafrigida Ir 


ceteris quexp turn p!5ris:tu afali 
bus euenit, quoru natura his p* 
portionetur.in ns.n.magnitudi^ 
nisincremctu vertiturin femi' 
liiscopia.Aues 8C quadrupedes 
ouiparx oua edut perfefta.quae 
Vt set uat i posfint,duro ia coftct 
putamineoportet:lunt.n.quan' 
ixaouo- diuincrefcuntmolliora.teftaau 
*d tefUci tern efficitur, calore excerno eua 


r * i f — 

sut,non qacalida,vtqdavoIut. 

Dfgtntratione moliium antmantmm. 

Cap. II. 

C Veemolli fteifta gnant <v 
ua.q>.n.caloris exui sut,vl 
timu ficcar natura eorum 
no p6t.quiaigrfrigidasfit,mol 
le gnant : quia moll e, non extra. 
periret.n. ( ppter fua moli tie . Cu 
aut ex ouo alal gignit,eodc,quo 

• •! _ J f * ' 


cem crnci cur, caiorc calci i — - — 

porate humorem.itacp calidum ui ambus mode parte plunma 
e(TeIocu,in quo id fiat,neceire e. gnatur.defcendutouam imu, ef 
^ talis aut locus fepti trafueriieft: ficiunrur'qj alalia infra ad gem- . 

H quippe qui cibum concoqucdo taletquoiniisfit,qmriarmnde * 
perficiat. Quod fi oua continen ipnmoortuaIalgnant.qu 5 olv 
in vulua necelTe cft.vulua corn, * vulua quocp com dishmihs vM 


ill T U1UH / 

quae oua acdunt perfefta , fita ec 
ad feptu needle eft: eorii aut,q 
imperfc<fta,infra.ica.n.in pronv 
ptu erit. dC fua vero natura vub 
ua propenfior ad fitu inferior? „ 
§ ad luperiorem eft: nifi quid a^ 
liud opus natura: impedit, infra 
eftn.exitus eius officium. 

D* generation/ mMiparorum.cr tins inter 
tot Sjfermtia. Cap. 9 


turn viuiparis,tum ouipariseft, 
qm vtriufqj confortiu gnis hnt. 
na &C fupra ad feptu,& ifra por^ 
reefta genus oe cartilagineu hct. 
fed ta de eacjde cseteris vuluae 
aut vteri gnibus,queadmodu fe 
habeat, per Hiftorias, diiTccflicv 
ncs'qj alalium indagadum perei 
pied um'qj eft.i tacp hoc genus 6C 
fupra cotinetvuiuam, quia oufr 

/ ei » rt. 


Unnmtia. y. —r -- _ 

T w- T luipara etiarn inter fedif parum perfeeftorum ouoru efti 
\/ ferunt.alia.n.nonmodo 6C infra, quia viuiparu eft, atep M 


foras, verumetiainrra fe 
alal gnat,vt holes, vt equi,vt ca 
ties, denicp ola qux pilis tegun' 
tur:& inter aquatilia delphini, 
balenx, &C reliqua caetari) gnis. 

Degeneration/ carlilagtneorum, (jr 
tup/ra. Cap. I O. 

C Artilaginea vero, &C vi pc 
rat, cu intra fe oua gnent, 
mox alal fbras pariu t, per 
fe fill gnant ouum . ita.n'.exouo 

• r r> ti — ... I 


1 A 

parriccps vtriufp euadit. At ve 
ro ea,qux protinus alal genera t, 
ola infra habent.nullo.n.nato' 
rx opere impediuntur, nec pap 
turn geminant.Ad hxc fieri non 
poteft vtanimalia iuxta feprii 
gignantur.fcetum enun pond us 
QL motum habere nccefle eft . is 
autem locus,cum vitalisfit, hxc ^ 
pati non poteft. difficultatem ct 
pariendi ita accidere needle eft; diuu£». 


tC‘tU gnant ouum . lta.n.exouo paricnui 

imperfedlo nullu.non extra hac propter ddationc logiorc : nani 


Digitized by Google 



Liber Primus. 4 9 

BC. nunc mulieres, fl in partu vel duos finis. Sedin plu ribus alal i urn D 


vulux funtbifidx, ppdiuifionecor 
poriscotf in dextru & finiftrfi.1 no- 
nullis cn multiplicaf’ diuifio in pin- 
raduobas, ob multitudine fcctuu. 


ofcit5do,vel aliq ua eiufmodi ca 
retrahuntjdiflficilius pariut.inax 
res etiam vtetviut vuluae fursu 

adiun(S*ftragulantnccnon va ru „ r „,„m toarx 

lidiorcs die 03, qtix an.ma con f oUoui c / mj 

tmeant,necefTeeft.quarnobrem jndigetexficcatecius humi- 

omnes eae camofae funt . Qiiae dfi.oportctcrgoqj locus, vbiouum 


autem ad feptum iungunrur,in 
membrana conftanr. turn etia 
ijs ipfo animalibus, quaegemi-- 
nant partum, planum hoc idem 
fit:ouaji.fupra, atqj ad latus co- 
tinent,animalia vero parte info* 


gnatur,fitcalidus 6c quia ouQ loco 
indiget latiori . Sedalalintrafcge- 
neras fi tu inferiore b re, plus couenic 
vtccleriu'segrediadEtquiahmoin /, 
tus eft labor, & leuis jp foetu, 6c idco 
fi tuaf'in extremo alui . na feptu fee- £ 


» ra vulux geruntaSed qua ob cau tC icoarftarer.fi vulua, I qua exiftit, • 
famfitucltrario vuluasnonuh efleunloco vuluxauis. Aialvero, 


la animalia hnt,&omo q uaolv 
re alijs infra,al^s fupra ad feptu 
continentur,di<ftum iam eft. 

De matricc,fiue vulua. 

X R, A Nimaliumfcemina vulua ha 
bet : led variatur figura & lo- 
co . Nam biiariam diuiditur vt te- 
ftes : 6c hoc in viuiparis vnum , aut 
duogignennbus. quodcunq;.n.plu 
raduobusgnat,tuncnumcru$ par- 


ouuemittensimperfcdu, quod ex- 
tra perficitur, vt ferpen tes 8c pifees, 
8cquodiotrafcouumgerit, 6cegre 
difalal vt terpen tes,8c extera alia, in 
uenies vulua co^ media inter hxc 
duo loca. Cuius rcica eft, quia ouu 
8c alal fif gnat . quare naeiusvulux 
teperitur cois inter naturam vulux 
generantis alal tantum, 6c naturam 
vuluxgcnerantisouu tm. Sed qux 
ouu gn an t imperfedfi , quod ex tra 


tium eiuseft iuxta numcrum feettu. perficitur, ob frigidS matricis natu 
C 8c mamx pifrium, 8c auium.eorurj; ra no roboratur,adeo cp pcrficiatur * 


vulu; apparent bifidx, fimili ter etil 
vulux molliu didorum Malacia,in 
magnis etiam intedorum apparent 


eiusgnatio intraipfum:& ob multi 
tudin£ouorumibiexiftentiutn:q<f 
in pilabusperfpicuueft.cuiasquo- 


bifidx vnlux:in paruis vero noita quecaufacft remotiotepna vulua. 
manifcftccctnitur,obnimiamexi- Eodemft modoinuemes vuluam 
guitar c. Animal aut nominatfi plu- in gnantibus extra ouu durxteft^.L 
npedatum cxiftimatur vnam habc <p non inuenitur vnlna iuxta feptu 
re vuuluam indiftin&am. Vulux trafuerfum.Difcrcpantiaautem lor 
quoa;differuntloco . Nam in ani- corum prouenitexdiuerfitate-fcE- 
malibus,quxintratealal gcncrant, tuu . ficet&dilcrimen figurxeaufa 
fituantur extra in inferior! parte v£ eftdiuerfitamfertuumin qualitatc 
iris, vt vulux mulicru 6c delphino- &numrro. Iam ergo dedaratu eft 
ru:ftdaucsfupraruxta(cptu.&quo exhodermonc.quarediffcracinter 
rudam vulux mcdixfimtiatcnftos fe animalium vulux, & carum loca. 

. 7 Dc Anim.cu.Aucr. g Qjiatn 


Digitized by Goc 



Dc Gcner.Anim. 


C Quam ob caufam uteres intus ammnlia 
habeant, lefies urro alia intus, 
aba extra. Cap. it. 

C Vrautem vteros autvul' 
uas omnia intus habeat, 
teftes alia extra, alia itus, 
caufa eft,q> cu vtero contineatur 
quod gignitur , idip cuftodiam, 
operimentum,& cococftionc de 
iyderet,hincvteri autvuluaccv 
mniu itus funtdocus.n. exterior 
corporis 6C frigidus eft, S>C often 
tar wflo fi 0n i expolitus. Teftes alns int 9 
•Uu extra extra , ppterea q> ns quocp 

H operimctodC velamineopuse, 
turn vt feruetur, tu vt femen ge* 
nirale perficere posfint.haud. n, 
fieri pot vtfrigetes &C gelidi pof 
fint retraln,anp emittere genitu 
ta.quaobrc quibus teftes in pro 
patulo suthntopimetu cuteu, 
Sereram. < l u0< ^ Scr°tti vocar. Sed quibus 
natura cutis prxfuaduritiaob' 
ftat,ne mol I is, cu tea, 6C ad cople 
<ftedu habilisfit, vtiisqautpri 
fcea cute, aut corticc tegiitur, qs 
intus habeant needle cft.qua,p^ 
I pterddphini,&qcumpcetari} 
gnishnt teftespntus cotinct: at- 
op et oui pane quad ru pedes cot' 
ticati gnis.cu tis e t auit'i d ui a eft, 
vt magnitudini debit® inhabit 
Jisfitadcoprehendendu. Cam 
his oibus defignari neceffe eft it« 
ra cu ns,quas antea diximus,ex 
i)s,q per inirii,& re venerea acci 
duntuhxc eade ca e,vt 6C elepha 
tus ac herinaceus teftes habeant 
Itusxutis .n. i)s quocp inepta ad 
habeda particula , £5l operiat. Si-- 
te. tusctvceroruc6trariuswi)6,q 


aial intra ft gnant, ad ea,i}oi** C 

edutarep cteius opiparignisin 
Wl vteru infra hnc, ad ea, q fu> 
pra ad feptii. v. g, pifeibus ad a< 
ues, quadruped esip oui paras,at 
cp ctqsjtj mo vtrocp gnant, vt 
oua intra fe pariat, aial edat i lu< 
ccm. qux.n. intra ft 3C foris aial 
nant,vterii hiitin aluo: vthS, 
os,canis,6C reliquagniseiuf’ 
dc.nS ad foetus tu falutc,tu incre 
mentu, expeditnihil poderisin 
fidere vteris. 

Meatus excretnenti fieri , Cf humiJi in 
omnibus animabbus eJJ'e diuer- 
fos. Cap. tj. 

M Eatus et diuerfus fis o fa 
bus eft,quo excremetu 
ficcu,& quo humidurn 
exit.quaobrc oia id genus,ta foe 
minxq mares,genitalehnt,quo 
excremenrii liccu,& quo humft 
du fecernatur,quo'<p maribus ge 
nitura, fccminis partus emittat* 
parte priore fupcriore'qj meatus 
is cotinct.Qufaut pamlequidc 
oua, fed imperfe<fta,ut pi fees oui 
pari, i)S no fub aluo, fed lubis 
dhxrensvuluaconnctur.nec.n. 
increment oui lmpedimctoctt; 
qminchoarii prodiensouu fb/ 
ris perficit.3£ meatus ideexcre> 
metariusalimeti fieri, 6C intus 
eftoibus,q genitali caret: ouipa 
risctijs,q hntvelica,vt teftudu 
nibus. Gnationis.n.ca,no cxcre 
meti cmittendi, duplex meatus 
eft : fed quia ftminis natura hiu> 
mida eft,ideo meatus idem cois 
cu excremeto humidi alimenti 
habet ur.coftat hoc ita elTe eo 

cum 



Liber Prim us. 


A cfigenitale feme ota alalia ferat, 
txcrcmctu tri humidii illud no 
©la reddunt. fed, cu &C mans fe- 
rn inales meatus, & feeminae vte 
ru firmari,nec oberrar oportcat, 
f dip aut in parte priore corporis 
jut in poftenoread pronacffici 
pecefle fit, id circo viuiparis pro 
pterfcctum vterus t parte prio- 
re pofitus eft , ouiparis ad Jubos 
6C prona . Qttat aut atal ediir in 
■ Juce,cu intra fe oua gnarint^s fi 
rus vterep, qrh vtruncp referum 
B gen us:& cade ril viuipara,tuo- 
uipara funt. partem.n.vuluxfu 
periore,in qua ouagignunt,fub 
fepto ad lubos & prona hnt, in- 
fertoremad aluurhac.n. ia pro- 
creantaial. Meatus idcqsquoq* 
fieri alimen ti , &C coitus eft. nulli 
tnim ex rjs genital© pedet vtan 
tea diifKi eft.meatus ctgenitales 
marifi,tumeorfi,quorit prop'rij 
fun t,tu vero com, qui relies ha- 
bctjfimili mo a ftp Vulux ouipa 
n rrthabent.oibus .n.ad prona 
£ A fpinxlocii adhxrct.no.n.va- 
garijfed fcabilcs elle oportet. ta- 
bs au t locus poftenor efhis.n. e. 
qui continent)* prabeat, & fta- 
bilitatcm.Quibus itaqp teftes in 
tusconrinentur,r]s prorinus cti 
meatibus firmatur . nec fecusifc 
♦ft, q uibus extra rii eodem deue 
nifir,f.in loci') genitalis coilp ex- 
cipi unt mcatu.fim ilis &C delph i 
no meatu modus eft, fed teftes 
fubaluoocculti. Sedqucnafitu 
partes ad gnarioneaccomoda- 
ta e,&C quas ob caufas tenueritm 
htfgenertbus, dictum iam eft. 


5 ® 

S Edquiobcam valuas ofsinrui D 
alalia habcat, teftes vero alia In- xrtt. 
tus,a!iae*tra,idgnationiscaufadrc 
apparenefl id cu(todi3,& cocoriio- 
ncdefydcret.Locus.n.exrcriorcor-» ’ 
poris & firigidus,5c pffen fionib* er- 

S ofitujcft.ob qu3 caufamaliqna te 
esintushnttquia hoc mfbrfi pro- 
te^Honeoperimetoq} , & cocoatoa 
indiget:& afal hns frigida copiriio 
ne.qtr no pot extcriusfc tucri . Et 
obhaccandccam £Icph&res,& Eri 
naccus& Teftudo teftes intus but, 
cu hare cu ti m inepta habeant operi- 
mento.Similiter pi fees, Sc aucs, Sc 
fquamis tegutur. Scdaialcotrario Er 
modofebnsteftescxtracbtTnet. Ex 
hocigr declaratfi cftiuuametfi fitui 
vuluar intus, &teftiu vtroq;modo. 
Quareautmeatus,quogenitaIcex- 
crementu egredif , coicatcu meatu, 
quo egrediturexcrcmfcu hnmidS 
in hnnbusmeatu propnuemilTio- 
nr excremeti hurrlidt, uelcii meatu, 
ex quo egrediturhumidam & fie- 
ri) excrcmemeotura fimul.vcinani , 
malib’ hntib* vnfi meatu jpduob* 
cxcrcmfus,ca c qa.lcmc gem tale ex 
crcm.'tfi quodda eft. vno igf meatu 
emittcrc excrcmfta aptius eft. F 
Cr*flMM,mollia,uftacea, tsrinfefljam- 
malm, turn inttrfi,tum cum Jangm j 

mis mgcmrtuitm dijftrrt. 

Cap, I 

C eteris, qu* fanguinevx- 
canc,animalibus no idem 
membrorum ad gftarioe 
nem pertinentium modus :f«J 
turn inter feipfa, turn etiS cu fan 
guineis disfident.Sunthxc r du 
qua genera quatuor numerotv- 
num cruftarii,fm moUe,tertium 
infc&um,quartu teftatum. An 
g ii quarts ‘ 


itized by Google 



DcGencr. Anim. 


€ quart! gfncrievlla cocant, inccr 
turn eft: plurima ramcn non coi 
reapertum eft.quemadmodum 
Crulhto- confiftat, pofteadiccmus.CruC' 
coitus, tjta cocut modo corum, quae in 
auerfum mingunt,cum alterum 
fupinum, altcru pronum appli/ 
cauerint caudas. etenim nepar/ 
tefupina fupcrucniant,pronam 
impediut caudae prat fuarii pin/ 
naru prolixa appcndice : hnt in 
hoegenere mares tenues genita 
les meatus :fceminx vuluas me/ 
.. brancas ad inteftinufilTas,hinc 
H atqt indc,in quibus gigni t ouu . 

Pc coitu crgrnrratient molUumantma- 
lium. Cap. 1 J . 

M Olliaore coeunt,renixu 
complex mutuo bra 
chioriLfic.n.c6iungi ne 
cefTe eft,qm nacura exirii exerts 
snenti in hos infletftedoadduxe 
tit^vt an tea ditftu eft,cu de parti 
bus ageremus. hre foeminas oes 
in hoegnemebm vulualcaper 
tu eft.Cotinct.n.oim primo Idi 
fcretu,mox diferetii in plura, dC 
pariunt ofa imperfecta mo oui/ 
pa rorii pi feiu. meatus ille inte/ 
I ridridemexcrementi flCvulux 
eft , turn in qs , tu et in cruftatis. 
eft.n. qua femen genitale p mea 
tu emirtatridip parte corporis fu 
pina,qua putamen diftat,fx ma 
feillabitur, fariunt,quaobrcea 
parte mas cufcemina copulat. 
r& fi mas, : fiue femen, fiuc mem/ 
* bru,autaliquavirtute4iuevim 
aliam mittat, admoucri ad mea 
r 0 hpi coi turn vulualc necefi*eeft.Crinis 
tus . ucro infertio mans polypi per fi 


ftulam,qua pifeatorescrinecoi/ 
re polyposaiunt, coplexus gra/ 
tia fit, non quafi inftrumen turn 
id fit vtilead generatione: eten£ 
extra meatum corpus'qs eft. In/ 
terdum tergis quoqj molliaav 
pulitur: fed generationifne gr» 
tia,analiacaufa,nondum explo 
ratum habetur. 

Degcncratione animalium 
exanguium. 

P Oft§crgolocuti fumusdeiuua 
meto generations animalium _ 
(anguineorum.ioquemur nunc de ^ 
ani malibus (anguine caretibus.Mf- 
braafit generations in hoc generc 
reperta no diflerunt inter (c, ramcn 
nonfunt xqualiaillis,quae anima 
liu funt fanguineoru. Nos afitia di- 
ximus alibi quatuorefle genera ani 
maliu (anguine caretium . Primu,f. 
di&um cruftatu ,(ecundum,f.mol- 
Ie,tertium,f in(e<ftum ,quartum tc- 
ltatum. omnia h^c genera non funt 
fimul vi (a coire : nonullorum tamf 
cuidcnter apparet coitus : in aliqui- 
bus vero dubiuseft. Cruftatoru ge- 
nus coit,eo modo, quo alal minges 
in auer(um.aliter.n.cauda impcai- 
ret coi turn, quorum marcs meatum M, 
habit ten uem plenum fpermate.fcc 
min* vero vumasobtinenr, panni- 
cuIospropcTccftina,bifidat:ubiouu 
gignitur. Genus autmolliu.appclla 
cum Malaria, coniungiftputuain- 
uolutionein feeminis vero tale mc- 
bru efle vulua manifcftu e(t,in qua 
ouu primo continctur indifcrciu, 
dcindeleparatur , & diftinguitur in 
pluraoua,quoruoTumouQeft im- 
perfcAum, vt pi(ciii,qui oua pari (it 
linperfeda.ac meatuscxcremcti (e- 
minalis, & vulua: huius generis , St 

cru- 


Digitiz 



Liber Prmius. / "* 51 


A era ftitorum exiftir in eodem loco: 
fed m£brum, quo copulaf'dubiu c. 

Vttaitu (y gtnerationc infedorwn. 

Cap. 1 6. 

Y'Nfedtorualiqua coeunt, atep 
I exanimalibuseiufdem gnis 
jkoriurur.mS corn-, quibus eft 
fanguisivtlocuftacjcicadac, pha/ 
langia , vefpae, formicse: aJiqua 
coeunt quide 8C generic, fed no 
fui generis animad/ed vermicur 
los cm , neep ex animalibus pro 
ereantur, fed ex pucrefcencehux 
mido aut ficco : vc pulices , m u- 
£ fcae,fcarabei.qda nec ex animal 1 
9 busnafcucur,ne<pcocuc:vccalp 
ces3Cvermiculi, dCplura eiuP 
modi gna.in cer eavero,q coacu r, 
faminae maxima ex partemaio 
* res maribus funn nec meacus vi 
li feminaJes in maribus ec vrir. 
nullum, parce plurima dixerim, 
membrum fotmin* a mare infe 
riqfed mari a feeminafurfum de 
parte inferiore: quod confpedu 
in pluribus eftnec de fuperuetu 
ambigi tur.fed contract mas fee 
minae inferac,vifum in paucis e. 
C neep adhucita exploracu habet, 
vegenere poffimus diftinguere. 
In onipa- Hocide fere in pifeibus quocp 
rogfie foe ouiparis maxima ex parce,& in 
minima- quadrupedibus ouiparis eft^vt 
tO>uj. ma foeminaemaiores fincmaribus: 
qm id comodum eft ad vterum 
magnaouorum copia extume/ 
fcence. feeminis in eo gne mem/ 
brii,quod provuluahabec,fifsu 
iuxta inccftinu , vc cacreris pofu 
tueft,in quo facusgriacur.pa/ 
tec hoc t locuftis,ac reliquis,quo 


ru magnicudoaIiquafit,&nata B 
ra coicu recipiat. maxima enint 
pars gnis infedti perexigua eft, 
i nftra genera cioni accomodata, 
de quibus non ancea diilerui^ 
mus,ita fehne. Similarium par-* 
tiu femen genitale,# iac reliqui 
musje quibus nunc opportune 
dicemus &C primum de femme, 
poft in fequentibus de lade, 

I Nfe&oru veroquxda gnantfibi 
(imilia in fpecieralia vero fimilia 

f ne.C quxex putredinegenetStur. 

c 1 nter genera, q ux fic coeunt, fe- 
minxfunt maiorcsmaribus,neque gi 
vllus meatus feminaiisapparet i ma 
maribus,neq; mfbru,quod in foemi 
ni Iminatumo fccmla hui* ipei me 
brii obtinet,qd inferic in marcm,in 
parteinfcriori.qdcofpe&u eft I pin 
ribasfpebuscorum:pauca.n.furit, d 
alio mo ic iiabeSt. Et forming piftiu 
ouiparorum maxima ex parte ma- 
iores cxiftuo t maribus , & quadra- 
pcdorumquoqjouiparorum. ^ res 
itafehabuit ob conueaientiam ad 
impregnationem. Vuluxqjftrmi- 
naru hums generis funtaccomoda- P 
t£ figure huiusalalis,q ,ppinqu£exi 
ilunt inteftinis : vtin exteris regies 
alalib*. Concept* €t apparetin earff 
Tulua.&hocpatetIlocuftis;&IoI- 
bus his alalib’ (atismagms.-lcd Text 
guis no tnanifcftatur hoc ob mmiS 
parui tatc . Hxc igf eft fumma iuua 
mftimcbroifcouenifrifi gnarioni. 

ammal ta femen emittant,qua non; 

07 * qoonnda opinio, qm femen tx 
ynaqnaq; corporit parte pro 
uenire affirmant . 

Cap. 17 . 

r Erne alia aperte emi ttunt, ut 
ea,qusc sue nacura fanguinea 
g iij alia 




De Gcncr. Anim. 


e 


alia, ideft infers, & mollia.emit id ne procreetur ) accidit.Tertiu, t 
tant ncc ncjincercum eft. itaque fimilitudo parencum.fimiles.n, 
confyderandu hoc eft, vtru m.v gignuntur , vt toto corpore tori, 
resocs femen emittant,annon fie parriculatim fingulis parti/ 
ocs :&C ft no ocs , cur alt) emittar, bus.q* fi caufa eft, vt totum flmi 
alii non. Turn ct, vtru ftemin* lefit,quod ex tali toto femen ge/ 
femen aliquod conferant ad pro nitaleprodierit,partibusquoq* 
creationem,an non. &C fi non fe^ caufa fimilitudinis erit,quod ex 
me,vtrum nec aliud quicquam vnaquaque parte aliquid vene 
adhibeant : an quamnis non fe^ rit.Quartum,quod ro elle vr,vt 
me, rri aliquid conferat.Adhacc, queadmodum toti us aliquid e, 
quidnam coducat ea, quae feme ex quo primu generetur, fic par 
emitrunt fuofemine ad genera- risquocp cuiufcp fit feme aliqcf 
rione,quxrendum eft: a tip o!no propriu. fide ct ilia faciunt huic 
quxnaturafitfeminis,6Ceom, opinioni verifimilc . non folum 
4 meftrua vocanr. f. It)s afalib’, enim rebus naturae infitis, dC na 
qidhumorisgen 5 emittut.Ola riuisliberi fimiles parctibusjv 
ex feminegigni, femen aut i pm deunt,fed et aduentitias a tip ex- 
jaficifci a gnantibus vr. Quaob temas pfentan t.ia. n. efi parctes 
re eiufde ftudi) eftquaeftio,vtrii cicatrices haberet,filqquida par 
ambo,mas6£fotminaemittant, teeadefui corporisidc habue- 
an alter trh :6c vtru ex toto cor- riit:5C Chalcedone,cu pater bra 
pore fcemitur,an no ex toto . na chioeflct compun<flo, filius idc 
fi non ex toto, necex am bob us retulit.confufa tri nota, mimts'qs 


I 


quidem parentibus prodire pro 
babile eft . quapropter primum 
dehoc, quemadmodum fe ha- 
! beat,inquirendum eft . Sunt,n. 
qui dicant id ex toto corpore ,p- 

Viram ex Qmbus aut argumentis 

toto cor- , ° 

pore feme probent, vt femen ex vnaquaqj 

eieanaf. corporis parte fcccmatur, qua/ 
tuorfere numero funt.Primum, 
vehemetia voluptaris.magis.n. 
ftrauc eft. quod idc ampiioris fit 
affe<ftus:amplius aute eft , quod 
oibustnembriSjC] quod paucis 
accidat.Secundum,quod exma 
cismanca procreentur.femen.n. 
ab ea,qux deeft parte, proficifci 
Began t,vndc aut non accefierit, 


explanata. his fcrS rfinibus qui- 
da potisfimum crcdiderunt fe/ 
men a toto corpore proficifci . 

P Oftfaoc autemincipiamustra- xvslu 
date de genera tione & eius cau M 
(a.&inueftigare virtute, qua fane 
reddituraptum generation! :3c vtru 
taiisconucmentu, & potentia in fc- 
minc maris exilian conueniat cu 
virture.quzeilin (eminc fccminco, 
velfitdiucifaabea.Etquoniam hu 
ius rei contcplaiio debet efleeflen * 
tialiSjdc cuius rationed! certificate 
prius nam fauinis mari^&focmi- 
ii», ideo dedarauit Arift.pnusbui’ 
rei p-ricrucationem oer iuueftiga- 
tiontm, quid (itquiJditasfeminis, 

6c notificacioncm fubitaua^cu: s . ex 



• Liber Primus * j i 

k hoc ehitn potent haberi verificatio prinatum,& deficient. Terrium ar- D’ 
operationisipfius. &,quia Antiqut gumentumfumitur exninwafuaui 
putabant femen habere virtutfgi- tatceucnientiin cmiflionefponna- 
gniciuam.&procreatiuam.cdcjuia tis. Si enim non dek<3arenturoin- 
** snicmbris corporis pro- nia mf bra, cjuarccr^o tata eft dele- 

ficifcitur.idco Arifto manifeftauit dbmo.fed hocacciditmebris, obe- 
prrns dcftru&ionem huiusopinio- grcffione(cminisexcis.HaEcigf sue 
nis : port hoc vero dcclarauitqut- teftimonia, quibus Antiqui probac 
ditatem ferainis: dcinde manifeftat femen ex omnibus membrisdecidi. 


quidiitoperarioeiusin mare A: fee 
mina.Hatcigiturtriafunt,quxin- 

«juirit in hoc I.bro, habita ia juerita 
inucftisacionc.dcquarcmcntionf 
faciem ,deciarado,& abbreuiado pp 
tiribus, Si vt cp.sanguftia expofcit. 
Dicamusergo Prtorcs dixiflefc 


Imfrobuiio in tes.cjui dicmt femen tx om 
mbits corporis part tins proueisirc, 
Jcmenq; tffc txcremeiuuto. 

Cap. 1 8 . 


Ed cu fcrucamur 5C diligen 

& — tiusrem difcutimus, co era 

mcnproucmreaboJbusmebriscor ' potius cfievidetur.necfu* g‘ 
poris : quod tribus probat teftirao- pradidcaquatuor tllafolueredif 
niis.Primumeftcxfimilitudine.& ficileeft.A' . 


pous ;quoatnousproDatteitirao- F r< *uiccaquacuor tlialolueredu 
nijs.Primum eft ex fimilitudine ,8c ticileeft&. quatdam alia fequu* 

& eft cfficaci us. dicut. n.ipfi,fi femen tur Iposlibilia ex eaipfa opinio* 
gen.uk non decidatur a toto cor- n c. Pnmil .gF/mnUcudonullu 

fuH;fmr„° a n«? US r US memht '?> Idiciu afferent feme geniralcoc. 

•oto corporc, vel'fiagu'hs^ m^mbris? ^ 

im mo q uod forti us eft , nonfolum V^&vnguib’Apilis.&mo 
tberi (imiianrur parentibus in mJ- llm,Ies .pereant^ex quibus ni 

brisnaturalibus, verum ctin nona hd proueniaunonulla ecnondu 
wralibus, tandem in maiori parte re hnt , cu gnan^vt canos aut bar* 
iumaccidentalium,hcut in cicatri- bajvlaionbus itc fuis plerucp fi» 
ce,de qua narrauit Arifto.qucndam miles funt,ex quibus nihil fecef* 

C trem habui/leeam in vno mem- finreddit.rnpoftpluragna (imi* 
o.quam filius etiam tulit i n eodff. li tudo:vt in Helide,Q cu Aethio 

S?r^ u T d ‘ 'k Ct ” 1 a fiI, ° meo P c concubuerat , non filiam for* * 
maion\ quihabebat veft.g.umin ma Aethiopis peperit, fed natus s J ,raili,u ‘ 
mamrmsfifis, quod fign um habc- tvf?i;„„ r A„i, , v doptolu 

batcnamauusfuusex matrein ma- . - Aethiops. Infbrpu & ^wge- 

ma, verum in eo erat paruum, nep, buS C . C cadc ra£l ° hoc . 



___ *|; 

hoc (pci corporibus mancis man- tur«atpleraf<jt partes aut illae no 
cum procteatur, fcilicet q> caret eo hnt, aut quilip abfclder pot, aut 
nrfbro,quo pater mu tilatur . quod poftgcnitas habent.quinetiaex 
quidem non eucnitjuifi quia femen fruefubus nihil fecedit, &cii ij 
egtcdicnsa tali mcmbio dtnatura quotf forma cade proueniunt s' 

g iiij Ad 



DcGcncr.Anim. 


G Ad hxC,VtrfI ex vnaquaqs 

milarib* 6 ^ P arte tantum prodit, ver.g. 
im , an «t came,ofle, neruo : an et ex disn-» 
ot duGmi milaribuSjVt facie dCmanu.na 
^ ex dlis tantum,fimiles aute pa 
«Ul rentibus funt, parciu potius dif- 
fimilarium forma, vt faciei ,ma> 
*tuu,pcdum,quidnaobftet,nciI 
I* quoque fimiles fint fecefTu ex 
totot'Sed aliacaufa, quando nec 
inipfisquidem fimilitudopro 
ptereafir,quiaextotocorpor fe 
«nen genitalefeceflerit.Sed,fi ex 
disflmilaribus tantum, ergo no 
U ex to to &C parribus omnibus.at 
ex fimilaribus magis cdueniat: 
eut.n,priores,d£ disfimilares ex 
fimilaribus coftat.dC vt facie ac 
tnanibus fimiles procreantur,fic 
& carne &C vnguibus. At vero fi 
«x vtrifcp, quifhS mod us fit j^na 
tionisc'conftant.n.parces diflimi 
lares ex fimilaribus < itacp quod 
ex qs fecedit,ex illis quocp fecef 
ferit, atqi ex ipfa compofitione, 
peri de quafi a nole feripto quip 
piam profici r catur,fii toto vel i 
quauis fyllaba,pficifcitur.quod 
I fi a fyllabis,ab dementis copofi 
tionefp.pdierit. itaepfiex igne, 
6C reliquisciufmodi carnes ofsa 
ue conftant,ex elemenris podus 
fuerit. na ex copofi tione quo nS 
pa&oposfintf Atquifineealv 
mile efle nihil poteri t. q> fi quid 
earn poftea created caufa fimili' 
tudinis fuerit, non feceslio ex to- 
to.Itcill partes diftraeft* in femi 
ne fint, quo na paefto viuatded fi 
conifidse paruu quodda alal fue 
rit.Genitales ctpartes quonam 


pa<fto cofiftand fion.n JTmlk eft K 
q uod a mare &C foemina fecedit, 
Ite,’fi vtriuftp femen aequeex to 
to venit,duo alalia generabunt, 
vtruncp.n.omnia habebit. qua> 
obre Empedocles maximefllita 
dicendum eft)confentaneahuic 
rarioni feripfifle vr hoc quiden* 
loco,nam,fi alibi diuerfa, no be/ 
ne. dicit.n. maris ac feeminse qfl 
fymbolu efle, tot um vero a nett* 
tro proficifci.Sed difeerpta geriit 
mas ipfe SC foemina membra . ,t 
Cur .n. foemina non ex feipfa 
generet, fi quidem femen ex to> , 
to fecedit, ddconceptaculum ob> 
rinetefed vt vr , aut non ex toto . 
fecedit, aut ita,ut ille ait , non ex 
vtroq> cade fecedut.quapropter 
alterum alterius coi turn defydo 
rat. Sed imposfibiieillud quoqi 
occurrit . nec.n. maiora poflunt 
diftraefta feruari,animata'qj efle, 
quomodo Empedocles general 
amore,cumdicit. 

Multa'qj ponuntur capita abfqi 
fua ceruice.mox.n. coale fee re co 
agmencarifp ait. quod fieri non 
pofleaperruumeft,quandonec M 
alavita'qjol vacua feruari pof- 
fent, ncqj velud plura alalia coa 
lefcereinvnum.de ns,qui ex to- 
to fccedere aiunt , accidit, vt eo> 
de modo , quo ille, dicantma vt 
turn amore in terrace i}s in cor-* 
pore agi t.non.n.fieri pot, ut par 
tes ediungant , comeando'q? to* 
dedeueniat. Tumctiam quo* 
na paefto dirimantur fuperiora, 
inferiora.dextra^iniftra, priora, 
pofteriorac* hxc.n.o!a carent ra> 

tione. 



Liber Primus. 55 

A honc.Tt«n ) cupaftiixm aliac fa* vnumquodqr.ntmc vero & ca- O 
****** dif cultate,alix afifcctib 9 diftingua- ro ,& os,&C quxuis alia pars, q cl 
wZu? ' wr,videlicetdisfimilares e 6 q> didtur,id poftmodu magi s eft, 
efficerealiquid posfint,vt Ifgua Seminis autem partem aliquS 
vtman 9 :Gmilaresdurida,moU did net uum die, autosjonge 
lina,& reliqs eiufmodi aflreftio plus eft,qua vt nofter fenfus af- 
nibus(no.n. vtcucp fe habet, fan fequi posfit. Ad hzc , fi foemina 
guis eft aut caro ) coftat ob earn & mas diiFerut inter fe vteri ro. 
refieri no poiTe,vt quod fccefle ne,vt Empedocles ait:Funditur 
ritjVniuocu fit cu partibus cor. i puris mas,fcemina frigore mi. 
porisiv.g.vt fanguis a fanguine xto.mutari videraus tarn virot 
caro i carne prouemat . Atfiex quam mulieres, vtquemadmo 
B diuerfoquoda fanguis fiat, non duraexinfcecundisfoecudi ,fic g 
eacafimilitudinisfuerit,quod exhabilibusfoeminj procrean. 

,• ex ofbus partibus decefleritrvt dacad maris procreationc pro. • 
aiunt,qui ita opinantur.fatis eft penfi euadant, quafi non fit can 
n.ex vna tin feccdcre, qnquide fa in feccdendo ex toto , nec ne, 
no fanguis ex fanguine gignit, fed immoderatione, immodera 
cur.n.non omnia vcl ex vno gi. tioncuc eius, q3 ex muliere vi. 
gnanturc'hzc.n.fnlaeadem cite ro fecedat,autob aliqua eiuf. 
vr,atq> ilia Anaxagorz, vt nul. modi caufam.fi hoc inquam ita 
lumfimilarcgignatunnifiqdl'* efleponamu8,conftat non pro. 

]c c5e id de oibus afiferi t,h i vero ptcrea efte fermina, quia ex quo 
genera tioni tm animalium tri. dam feceiTerit. itatp nec partem 
buunt.Ad haec, quonam padto quidem,quam propriam habet 
C jfta augeantur , cu ex toto fccef. mas, a u t tee mina/eceftii cofifte. p 
ferintf Anaxagoras enim probe re ,fi quidem femeidem 8C mas 
ait, carne* ex alimeto carni acce cffici poteft & foemina , tanquS 
dere.fed fjs,qui cade non dicut, non alterutra pars in femine fit. 

€>(. tn feccdcre ex toto pronudat Quid igitur referat de haejparte 
quona padlo alio accedente ma. ita dicatur,an de czteris < nam, 
gisquicquaefficiet,fi quodac. fi femen ab vtero non prouenit, 
cdTeric,mancatc'Atfimutariq3 eadem czteris quocp partibus 
acceflentp6t,cur noia indeab r5 feruanda eft Ite nonnulla ala 
initio femen fit tale, vtgigni ex liaoriunturexnulIis,vrleiufde 
co posfit fanguis &C caro, non ip vel diuerfi generis animalibus: 
fum fit fanguis dicarof Nec ve. vt m ufez, dC genera papilionu, 
rodicipoteft temperatioe poft exquibusgignutur quide ani" 
augeri,perinde vt vinumaqua malia,fed no fimilis naturae, fed 
adiedta.ua enim prindpio ma- genus quoddam vermiculi.pa. 
xime fyncerum mcracumtp cct tetigit n5 fcminc, q3 c* cudtis 

pat- 



DcGcne.Anim. 

G partitas feceflerit, generari quf fed hi firmlcaiunt, vt five] i cal K 
cuncp di uerfi generis funt: nam ceis proficifci dicSt.filiuscnim , 
fimihaeiTc nt.nquidem fimilitu qui pacri limilis eft , fimili. fere 
doindicioeffet,q>ex cun&isfe* cultu corporis vtitur.Caaute, 
cefl'erit.quxda.n.animalia vno vevoluptas rei vencrex vche* 
coitupluragenerat:plantasve* mendorfit,non quodextotofe 
loommnomotu eodem omne cefferit,eft, fed quia prurigo ve 
srnnufi frueftu afftrre certum eft hemens accidit. quamobrem fi 
quod fieri non pdflet,fi ex cun* quis frequenter ca re vtitur, mi 
<ftis partibus femen feccrneret . nus afficitur voluptate. Ite vo* 
fingulas.n.efingulisvelcoidb* luptas veneris in finecoituspo* 
vel fccesiibus fieri fecretioes ne risfimu cft:at fi ex toto fecerne* 
v cefleeft.nec vero fieri pot, vt in retur,n(miimul,fcd finguhspd 
vterodiuidatuniam .n. tanqua bus,alijsprius, alhspoftexulta 
M 5plantanouella,autaialinuper ret.Ca vero quamobrem exma 
edito,non feminc feparare t . Ite cis manca proueniunt,cade eft, 
qux auulfione feruntur, femen &C cur fill) fimiles parendbus.p* 
arteru nt.ergo 6i. prius qua auul deunt/ed non manca cc ex maa 
fafereremur,exeadefui magni* cis gignuntur , vtdcdisftmiles 
«udine frucftificaffe, non ex tota fuis parentibustquoru cam po* 
planta deftrieftum femen tuliiTe ftea confydcrabunus.cadem.n. 
cernl eft . Olum vero maximu qo cft.Iie,fi femen non a focmi* 
argument urn in genereinfctfto* naemittitur, eadem rone profe 
rum animaduertimus fads, qcf <fto,nec ex toto fecedere probari 
ctfi non omnium,tn plurimoru poteft.6d,fi non ex toto fecedic 
feemina per coitum pardculam nihil roni repugnaqfi a feemina 
quandam fuam inferit in marc, quoq; non fcccdere,fed alio quo 
6C quidemcoitum itaaguntiqcJ dammodocaulam generadonis 
Iufcaonl antca didum eft. Subie<fta.n.in prxftari a feemina ftatuemus. “ 
couu*. ftipcra indere vifuntur, quaquS quadcrevt diiTeramus proxi* 
non omnia,fed plurima ex rjs,q mu eft,cu femen Don excuntftis 
explorata habemus . itaqj in i)s fecerni partibus apertum iafit. 
ctiam maribus,qui femen emit Initium vero turn eiusipfius.p* 
tunt 5 nonca generadonis eft,q3 pofiti,tum etiam fequends to* 
ex toto fecellerit,fed alio quoda dus difputadonis, vt primu de 
niodo.dequopoftca videbim 9 , feminequidna fit,accipiamus* 
nam,n caufa eflet fecefius,vt pu i ta n.&C cfficia ipfa, & qux offi- 
tant,non cx cuntfds fecedere par ci)saccidut facilius cofyderare 
tibusccnfendumeftet,fedaba* poterimus.Tale autfuanatura 
'gente 5 creatriceqj tamum virtu fcmccercquiric,vtexeoprimo natuii. 
: «e,vdutifabro, non a materia, .odaut ea,quae fmnatura confti 

tuuntur 


ized by Google 



r 


Liber Prim us 54 


•A tuuntur! non quod ex iIlo.v.g. 
hominealiquid fit, quod agat. 
fit enim aliquid ex hoc,quia fe- 
ta AuJ mcneiuseft. Scdrii multi far li 
ci 1 U 0 he aliud cx alio fiat: alio enim mo' 

* do, cu ex die ixxftem fieri diet' 
mus,aut ex puero virum , quo- 
nia hoc poft hoc : alio cu ex xre 
ftatuara,autex Iignolecflum,& 
quxcuncp ex materia fieri d ici- 
*1 us, vc ex aliquo,quod infit,6£ 
forineturjtotuin fit:alio cum ex 
muficoimmuficum,autex fano 
xgrum,flC omnino contrarium 

B ex con trario: prxterea , vt Epi' 
charm us facit fuam ex aggera- 
ttonem,cx calumnqs inalcdicfia 
cxmaledidispugtia.qux om- 
aiaeoreferuntur, vnde princi- 
piummotus. quale id quocp, 
quod modo diximus eft. pars 
rnimquxdam totius difeordif 
calumnia efttfed aliquorum ex' 
tra,quod mouerit,eft.vt ars ex- 
tra fuum opus eft , &C lucerna ex 
tra domusincendiu. Cam itacp 
totmodisaliud ex alio fiat, fe' 
C meninalterodeduobushisefl'e 
apertum eft . aut enim exeovt 
materia,aut vt ex pnmo , quod 
mouerit,eftquod gignitur.non 
enim vt hoc poft hoc,quomo- 
do ex Panathcnacis nauigatio, 
steep vc ex contrario contrariti. 
gigmturenimeotranum exco 
trano,quod corrumpitur:& a- 
ltud quippia fuL rjci oportet, ex 
quo primotmmanente fit. I gif 
Lvtro nadeduob tf iiiisc5fticue- 

• in du lit femejCofyderadu etb.vrru 

■«. vt materia dC patiens , an vt for 


ma8£age«,anemvtrucp.vna t* 
enimcuqsfortafledcclarabitur 
& quona paefto cx contrarqs ge 
neratio fit oibus i)s,qux ex femi 
neoriuntur.nam eaquocp gene 
ratio,quae ex cotrarqs fit , naru- 
ralis eft.alia.n.ex cotrarqs oriu- 
tur,maredico<3cffmina:ali3 ex 
vno tm,vt plan tg omnes, dC ani 
malium nonnulla,in quibus n5 
diftin<ftus,feorl unity confti tut 9 
eftfexusmaris&foeminx. Ge- Cenituta 
nitura igitur id vocatur,quod a 
generante prouenics ca eft,qux 
primaobtinearprincipium ge- g* 
nerationis: videlicet in i)s , qux 
coire natura volute. Semen aute 
eft,quodcx ambobus coeunti- 
bus tllisortginc trahit, quale fe- 
men plantaruotum eft,& aia' 
lium nonnullortijtn quibus fe' 
xus diftimftus non eft. velut id, 
quod ex marc acfgmina primu 
mifcetur, quad concept us, pmi- 
fcuus quida,auc aial.hxc.n.iam 
habent quod ex ambobus requi 
ritur. Semen &fru<ftu8 inter fe K . nimi ‘ s 
dificrunt, prioris poftcrioristy dd'cmne. 
rone.fruvftus.n. quod cx alio eft _ 
fcmcn,ex quo aliud. na alias am * 
bo klefunt. Natura ante prima 
eius,quod femcn vocat, quxna 
fit exponeda ia ti us e.Qupdcu q» 
in corporeacctpimus, aut parte 
ciTefm natura, vcldisfimilarem 
vcl fimilare needle eft : aut prx 
ter naturam , vt vel p3pulam , 
vel excrcrnentum, vel colliqua' 
mentum,vci ahmentum.Excre 
mentum appdlo reliquias ali- su ^ u c <£ * 
mctiiColliquamctUjquodexin quid. 

ctemcnto 


Digitized by Google 



DeGene-Amm. 


• eremcntofecerniturrefoludone 
prseter na turam . Scd nullam id 
efle partem vci fimilare vel dif- 
fimilarem apertu eft.nihibn.cx 
co,quamuis fimilari confti tuit, 
vt ex neruo , aut came . quonia 
it qu carterx omncs partes fepsu 
rat; fint,ipfum feparatu no eft. 
Nec vero prfter natura eft, neqj 
naturae oblzfzvidum, cum in 
v oibusinfit,&naturaexeoinip 
. fooriatur.alimetu plane res ad* 

uetitiaeft.itaquut colliquame 
turn, aut excrementu efle necef' 
H feeft.Vetcresquidem authores 
opinari vnrid eflecolliquamen 
tum.qd.n.ex toto feccdere pro' 
pter motus calore dicunt, vim 
habetcolliquamenti .colliqua^ 
menta autpra: ter naturam funt 
necquicquafm naturam oriri 
poteft ex iis,quae praeter natura 
funt.excrcmentuigitur efle ne. 
eefleeft.Atoe excrementu, aut 
alimenti inutiliseft, aut vtilis. 
Sent? «x- Inutile dico,i quo nihil praeter 
vulupa'- rca naturae fuppcditct,fed quo 
a efle ill plusabfumitur,eomagis naru' 
foam- ra vitiaturrvtile contra . Sed.n. 
* non talc excrementum idee co 
ftat,eoq>i)s,qui.vel aetate, vel 
snorbo pesfime fc habet , genus 
hocexcrementiplurimu inert, 
/emenmimme. autenim nullu 
om ni no,au t non prolificum,gf> 
jnurilisaemorbidi excrementi 
permiftionem.ergo vtilis excre 
nrenti parsaliqua fern en eft, vd 
lisfimum autem,quod vlrimu e 
& ex quo iam vnumquodqj gu 
gniturmembrum.eft cnim tu 


pri us, turn pofterius. Primi igit K 
alimenti excrementum pituita 
eft,& ft quid aliud ciufmodi e« 
pituita enim alimenti vtilis cx» pi < 
cremetum eft.cuius rei indiciu, ^ 
q> permiftum cum cibo puroa- 
lere poteft, & labore abfumitur. 
Vltimu autem paruumadmo* 
dumex plurimo relinquirur alt 
mento.fed intelligendu perexi- 
guo augeri quotidie animalia 
&C plantasuia nifi itaeflet, addi> 
donepluriseadem vel minima 
modii excederent magnitude 
nis.Igiturcontraquam Veteres 
purarunt,dicendumeft.cum.n. ** 
illi q uod ex toto fccedat , feraen 
efle fatean tur, nos q3 ad totum 
fuapte natura faciat, femcn efle 
fatebimur:cumqj illi colliquas 
men turn dicant, nos excrement 
turn potius ee ftatuim us . qd.n. 
vltim um accedat , &C excrcmen 
turn vltimi fit, id limile efle pro 
babjliuseft.perinde vt Pitfiori* 
busfxpenumeroaliquid andri 
celi,idcftpurpurisfi remanet,fi' 
mileeius,quodconfumpferint. 
tabefees autem quodq»,&collb " 
quefeens corrumpitur, 6C dege- 
nerat. Argumentum non colli' 
quamentu,fed excrementu po<« 
tiusce,illud eft, q> alalia magni 
incrementi minus faecunda,par 
ua fcecudisfima funt. plus-n.col 
liquamendefleinmagnis nccef 
fe cftjfed minusexcrcmeti.quip 
pectim in corpus magnum CO' 
pia abfumitur alimendiitacp pa 
rum fit excremed .Itc locus fm 
naturam nullus coliiquamento 

dams 



Liber Primus f'j 

A datus eft,fed ftuit quocunq? faci poris defideriu, priuscp aliquid 
liusferri poteft: at naturalibus excrement! remaneat. quinque ' 

excrementis omnibus locus prf nio nanqj fcr£ corpus in hotnuJ 
fcriptuseft:v.g.alimetificci ex' nequidemdimidium capere vi «»'* «*- ' 
crementisaluus, humidi vefica deturomnismagnicudinis,qu£ p * f “ cu, *_ 
vtilisventriculusrcminalisvte reliquotototpe compare?. Mul dm^d^ 
rus,genitalemamx,in eaenim tisaut&animalibus,& plantis nild ‘ l5 »* 
locale colIigunt,at<pconfiuunt, euenit differentia in ijs ipOs,tu 
T eftimonium etiam faci unt ea, gcneri cum genere , turn etia in ^uemuo . 
quxeucniunt ,vtfemen ,quod eodem genere confortibus fpe^ 


lruamcn* 
vL 


diximus , id fit : quae ideo acci' 
dunt,quiatalis excrementi na' 
tura eft.diflo!utio enim 6C im* 
B becillitas manifefta confequif, 
Vtn ( ere “ vbi vclminimuidfeccflerit,vt 
Irabeuili- quaficorpuseo fine priuetur , <j 
tat&aUqfi demumab alimento afferatur, 
ea efle p auc j veroquidam,8<:breui te* 
pore per aetatem Ieuantur,cum 
idfecedit: videlicet vbicopia fu 
pcrarit.quo alimentum primu, 
fi,vbi modum excefleriqemitti 
Cur,meIiuscorpori ccdit. leuar 
ctiam,cu fecualia t rah it excre* 
menta.no enim folum feme elf 
c quod exit, fed etiam alix permit 
C ftxfacultatescumeo fecedunt, 
qux infalubresfunt.Jquamobre 
sionnullisimprolealiquadoeft, 
quod emittitur, quia parum fe' 
minis habetded enim plurimis 
&magna ex parte ita acciditvt 
Venere exo!uant,dcbili tenturqj 
ob cam, qua diximus caufam. 
Semine ca Ad hxc,femen necin primagta 
te,ne<$ in fenedute,necp in mor 
bis clbcarent hoc xgri, propter 
imbecillitatcm: enes,quia non 
iatiseorum natura poteft con' 
coqueretpueri, pp increment!!* 
abfumitur.n.totualimctui cor 


ciei inter fe,vthomini cum ho* 
mine,& viticum vitc. Alia.ru 
multu feminised unt, ali a paru, 
alia nihil omninoadqj non prx 
imbeciliirate,fed contra nonnul _ 
liseuenit.abfumitur.n,incorp* * 
vthominumnonnullis,qui vbi 
per habitum corporis bond car 
nuleti,autpinguiores euaferint 
minus femen emittut,minus*p 
rem ven cream expet unt. Si mi* 
lis&vitibusaffetftio incidir,q 
nimia alimenti copia luxuriat, 
hircire tan tifper dicun tur.jnS Hifdre 
&C hirer pinguefeentes minus fe* 
minis habent.quamobrem eos 
folentanre extenuare . 8C vites 
hircire abea ipfa hircorum affe* 
dionedixerunt.Viri etiam, mu 
lieresqp pingues minus fcecun* 
dxeftqqudm non pingues vi* V 
demur, quoniam in vegeriorw 
bus cxcrementum concodum 
trafitinpingue:nam&pingue^ 
doexcrementu eftbonitatefub „^ nie n 
ftancixfalubre.funtqux nullu turn, 
afterant femen, vr falix,vt popu 
lus.Itaqialixquoqt ei 9 afte<ftio 
nis cauix reddi poflunt.natnfiC 
per imbecillitate non cocoqufit 
&C per virium bonitatem abfu* 

munt, 



DcGcnc. Anima. 


G munt,vt ditftum eft.Simili mo* 
:.!wU a dofjcundisfimaquoqjj&.ferti' 
<r.ia*!° Jisfmia fun t, alia propter vires, 

' alia propter imbccilitatem.mul 
turn enim attpinutileexcremc' 
turn permifcctur, vt vel morbi 
nonnulliscontrahantur t cu no 
bene purgatio cesfit, & aln eua' 
dunr,altj obeunt mortem. tabe. 
fcunt enim eo modo,quo per X' 
rinzproftuuiummam id quota 
vitium iam aliquibus accidiiie 
certum eft. Item meatuside ex- 
cremcati &C fcminis eft:quibus> 
H *5 excremctum amborum tarn 
ficci,quam humidi alimcnti, qe 
quo humidi, code fcminis quo' 
que fecretio azitur. humidi. n. 
excrcmentu eft. nancp omnium 
alimentum humidu potius eft. 
At vero q uibus hoc deeft , qs ea 
parte,quacibi ficd fedimctum 
tend it, femen quocpfecernitur. 
Addoetiam q>coIliquatio,& ta 
bes Temper morbofa eft ; excre^ 
cnenti emisfio Temper vtilis eft; 
I fcminis fecesfio in ancipiti ver* 
farur,quontam aliquid alimem 
ci inutilisaftumi t.at fi colliqua^ 
tioelTet, Temper noceret. quod 
non Tacit . Seme igi tur ex creme 
cum eftc alimenti vtilisatcp vlti 
tni.liueomnia femen cmittunt, 
flue non.in qs tamen.quz emit' 
tun t,i ta effe apertum iam eft. 

A V I Jt. TPTeautem Arift.obiicit illis prac- 
X miflisconclufionis ronibus qui- 
buT3am,opponitq;conclufionibus, 
> t dcbet fieri in obie&ione demon- 
ftratiua, videlicet q> nonfufficit ci 
Tea tm contradiftio:poft hoe vero 

"I 


ipfeinueftigabit hunts dfth.Eqqffi C 
duzfuerutledzponennu Tciticfe* 
ccdcreex to to cor pore : quarfi Vna 
afleritin fcminc prodire mebraia 
adu.funt tame Tenfu occulta, i.o> ex 
quolibctmembrogcneratur aliud 
fiPc.Secfidafofta tenet femen c€ flu 
xum,& (pomamolum mebrorum 
ob morfi,qucmadmodO accidie mt 
bris humidis vehementer (c mouc- 
tibu5,quz (pumS emittunt, &h*e 
fuitopinio Hipp.Arift. vcriTq-, hit 
opinionibus contradict!,* plora di 
<ftaaffert:quorum ahqua codudut 
deftrti&ione prim* opionis,qu^d& 
vero alia indifferentet contra am* 
h?sopiniones, Dixit.n. ficaufafimi L 
litudiimeflctcxituslcminisgenita- 
lisex omnibus membris, impoPccf 
let vt cadrretfimilitudo inter pare 
tes*Iibciosin mcbr>s,ex quibusl- 
poPisfegrcslio leminis,Ticutex »n- 
guibus,& pilistmanifeftfi.n. eft im- 
poPcfotecx pilispilos, Sccx vngoi- 
ousvngues feccdcrc.led TiPirado rC 
peritur in his rebus: egreflio igitor 
femtnisexoTbnsmlbns non eftei 
fimilitudinis.ttefimihtudoinelt o- 
perationibus, vt asfimtlari in voce 
&motu:fcdn6poflumusdicerefe» M 
men ex hraai rebus jfdirc. Sccfa ro 
cftq>,ficxitusfcminisabolbus me 
brisefletrii Timilitudinis,noctfec fj 
militudo inter filios , & coru auos, 
cu no proficifcafhocfcme ab auo, 
cxquogigntfnatus:fedextat fimi- 
litudo inter filios & anosrigit’leceP- 
fusfeminisex oTfcjus mfbns n6 eft 
ca fimilitudtniiq? aut fimilitudo in 
Teq uaf 1 parre patns vt frequenter,ne 
mo ncgat.narrat.n. Artft. qu5dam 
muliercmcum z£thiopecocubui£ 
fe,& peperifle filiS alba , deinde ear 
dcfiliacoccpic,* peperit itthiopc. 

Tcrda 


Digitized by Google 



' Liber 

A TefrfaY5.fi egreffus feminis exoT- 
busmebriscetcageniti,non pofict 
gigni cx muuliro in vno m£bro ali 
quishiis hmoi mebru pcrfcAfi: fed 
lain fuotq plure c6pcrti,qui pcrfc- 
Aii procrcant,cu tn ipfi (in t m u tila 
tiiproficifci igit" (emcn cx olbus me 
bris no e(t«a naci.Qd clariusin (tic 
pibusapparerct.N3, fi (erne (ccedc- 
rct ex oibus particulis ftirpis,n6 pof 
letgnariftirps.hiis muitos ramos 
cx nmi pauciotcs, nccerteqieAgra 
nu corticatu prouenitcex cortici- 
bus,fi (emcn ex olbus jpficifccretur 
g partibui. in plantis.ii. & arboribus 
res eod£ modo debet (e habere. Sc 
hxcobicAiocftcoisvtrifq-, opinio 
nibus. Quarts ro taliseft.fi efletcS 
fimilitudimscgrcflusfeminisex ol 
buimvbris,vel ergoexmebris jpdi 
retorganicis^utci fimilaribus, vcl 
ex olbus his.5ed,fi(etnen proficifce 
rcturex mfLris (implicibus, non ef 
(ct limilitudo in mfbris organicis: 
manifeitu tn eft fimilicudinem in- 
ert 'c mebrisofHcialibustigitur fimi- 
lirudononcucnitex egreflu (cmi- 
nisamebris (implicibus. fct,fi dica- 
£ musfi-men prodireex mebriscom 
pofitis,ergo(ccedet cx (implicibus, 
ex quibuscopofita fuerunt. Et,(i ex 
(implicibus igitur Sc de rebus, cx g- 
bus con (lan t, videlicet cx dementis 
quare prodiret femcn ex aqua, & ex 
ignc.5i vcroconccdamus proueni- 
re cx copofitis/ed non ex fimplirib* 
igitur neq; ip(a (imilitudo repenre 
tut in membris (implicibus. Si etia 
ex toco comport to egrediatur , non 
eritibigcneratio:& rtc genitum e- 
ri t,a n tequam fit. Quinta ratio eft, 
g,(ifcmcvenia»cx omni membro 
(lbi (imili , & ex mare, ficuti ex foe- 
anna proucoiat , icqucrctur igitur 


Primus 5 6 

duo tantnm (emper eflegenita,non-D 
plura neq; pauciora. Et.ficonceda- 
mus vnu tantfi die, ergo fimilccrit 
olbus illis.totfiq; hocelf falfum :itn 
mocompcrtumeftex vno (emine 
plura genua cuenirc. Scxta ro eft 
hxc.fi ipfit membra (ecedcrent (epa 
ratim,vel ergo eruntconiunAa, vet 
non coniunAa.fi coniuAa , quo n& 
paAo pot prodire alal paruu ex ma 
gno aiali.fi vero no coniunAa, qua 
liter ergo poterit reperiri in cis’ope 
ratio membrorum :ipfa. n.babent 
vitamexcoq>funtpars ipfius ani- 
malis.Na,(i n6 viuerent, client me 8 
bra zquiuoceiqux, fi tm noic coica 
rent, porter generari aiiquod xqui- 
uocum:& rtc quodlibet ex quolibet 
vtcunqs,&nonex (anguine fanguis 
neq j ex carne carojcdola cent idf. 
neq sent ex necesfitate generations 
membrum (cccdcre cx omni mem 
bro:necpofluntgnari membra ip- 
(aexiftcntialcparata loco &feccdat 
exeisaliquod vnu continuum con 
lunAfi in vno loco. Srptima ro eft. 

(i (emcn ex omnibus (ctedcrct me* 
bris,& ex farmina vt ex mare, f?mi 
nageneraretde (e,f. fine maftulo : 
qd eft falfum. OAauar6cft,q>, fi (e ^ 
certiofcminisex olbus mebris diet , 
ca fimilitudinis,& gencrationis,nul 
lum animal portet generate aliud 
nofimile ei in fpecic. Nam.fi egref- 
fiofctr.tniscx cunAis membris eet 
caula nati,omne inqui animal gene 
rarer animal vtipfum in fpcric,&(i 
bi fifc:(cd reperta funt alalia oriri 
vtroqi mododgifiiocftneceflariu, 
q>(cccflus (eminisex cunAis mebric 
ntca gcnici.Nonar6cft,<p,ficutda 
tur plants germinansex vno ramo 
rum, ex quo fit arbor multorum ra 
morum,6c fruAuum , quod tn non 

euenir 


Digitized by Google 



Dc Gener. Anim. 


C eueniteo,q? fcmen fecernarar ex cu 
dis partibushuiusplantaMcd ille ra 
mus plantatus eft potenria omnes 

K rtesarboris,fimili modo res (c* ha 
tinfemine.Siigitur caufa foetus 
cfletexitusfcminisex cundis mem 
briSjtion inueniretur aliqua arbor 
generariex aliquo ramorum. Ded 
ma ratio eft id, quod manifcfteap- 
paret in piuribus infcdorum gene- 
ribus,quorfi formina infcrit in ma* 
rcm mcmbrum organicu . infcrio- 
raenim in fupera intromittere rof- 
brum rifuntur.Si ergo ita cft,patet 
non efle neceflarium iu omniaTali, 
J| vteius mas habeas fperma.ipfum! 
faeminaemitt*t,ncq;ideflc ex ne- 
ccfTi rate generationis , longe min us 
eritneceffarium fcmen ex totocor 
porefcctrni.Etquiponunt camge 
nerarioniseflcfcceflionem fcminis 
ex toto corporc.non poflunt pone- 
re q ualiter a ugcaf" foetus, cu augmc 
turn fit generatio fm partes, 4c par- 
tus fitgencratioftn totum . Nam , 
ficaro carni fuperueniat,non auoc 
bitur carom omnibus eiuspartib*. 
& ficut illud,quod oritur non eft ca 
roin adu,fcd in potentia , fic etiam 
fcmen genital e, ex quo generatur f$ 
j tus,noneftgenituminadu,fcdne- 
1 ceflecftmixtionff,4ccontcmperatu 
ramprxcedere ipfi gcnerationi,& 
augmentations Neq.tftcamafcu- 
lini fex’.vcl foemimni egrcflio fcmi 
nisex oTbusmembris. videmus. n. 
idem fcmen eiufdem hominisgene 
xarcqnq;marcm,quandoq; fbemi- 
namtad quam rem iam etia concur 
rit aliqua caufa ex ztatibus,4c diner 
fa complex lone, Cmaris & fir minar. 
Declaratfl igif eft ex hoc fcrraonc, 
tf fccefl'us fern inis ex of mcmbro gc 
oeratiuo non eft caufa geniti , nety 


ci fimilitudinjs ,fed potius deb*t re C 
ferri caufa generationis,& fimilitu- 
dmisad ipfum mouentem generan 
tern, non ad matertS, in qua eft for 
ma. & boc,quia mem bra funt ficut 
materiaad formamineaexiftente, 
quae quidem eft caufa, quamebrfx 
eft membrum.i.qua agit adionem 
fibi propriam,& patitur paffionesft 
bi fpprias.qui ergo imaginitur call 
fam fimilirudinis efle generation^ 
membrorfl ex feinuicem, eft veluti 
fi dicant filium fimilari parcd.quia 
induiteiusindumentum, re! fi mile 
vcfh ipfius. Id vero , quod arguunt 
de vehementiadeledationis,n6eft L 
argumentum , nam ca vehemcntis 
ddedationiseftfcnfatio exquificiG 
lima membri veneret , &eximiaer 
citatio ex palpatione,4c ticillatione. 

Etfumatim fcqucretur,fi caufa de 
ledationis efTet feceflus fern inis ex 
cundis membris,quod deledatio 
inefTet ambobusaequaliter , & code 
tempore, & non alteri an tealterum 
Vnumquoqjcx eorum argumftis 
eft, qrprocreantur ex nianco,vel 
muti!ata,& nianca.H;cnon eft ra- 
tio pro eis: nam tales homines iam . 
habere vifuntur liberos immacula- 
tos, 4c perfcdos.4c tandem, vtAnft. M 
dicit,aanturin aliquibus caufis ha 
rum rerfi dubiacota nobis 4c ipfis. 
pofluntn.ponereiftascaufas,quas 
ipfi in rationesadducut, prxter hoc 
tpconcedamushanceflecaufam ha 
rum rerum.qu^habentefle, na res 
pofteriore$,quandoex eis no fcqui 
tnrde neceflicate aliquod prius, no 
poflunt poni vt ratio ( fine fignum) 
ad efle prioris. Ertum ipfc Ariftot. 
manifcftcoftcderit (cceflum fcrai- 
nis ex cundis niembris non c£ cam 
generationis, cu tame fit per fenom 

geuera- 



Liber Primus. 57 


A generation? exlemineprouenire, 
ldcirco dccreuit priusconfj'derare, 
& fcrutan quotmodis dicai" alupi 
ex aliquo fieri, vt dcclarcnt'modi , 
qbusdr generation? fieri exlcmi- 
nc maris & fceminx. Dicamus igtf 
aliquid cx aliquo fieri multifaria . 
jVno m6,vtfipnificat pofib : quead- 
xnodii dicimus cx node die fieri,!, 
port node ent dies.Sccudo, fi dicar' 
comrariu cx contrano fieri: vt fi di 
camus color? album cx nigra fieri. 
TeniOjVt fi dicamus cx xrc ficn co 
cha,3c cx lignis IcCbu :& tade id, qd 
generator cx materia, quod eftin 
. B adu cx eo,qcf eft in potentia-Quar 
toper Avel Ab :vt cum dicimus le 
dum fieri a carpentano,& tandem 
adionc ab agente . Mani&ftc autc 
dicimus feetu gigni ex leraine vno 
hoiu duorum raodoru vltimor urn 
exillisquatuor, Yelvtroq; mo, vi- 
delicet vt vcrificatur de materia, vf 
de agentc. na no verificafde co,qd 
figmficat poft,neq, de co,qd figni- 
ficat ex contrario : quia comrariu 
non agir fuum contrarm , neq* iu- 
fum rccipit.Ec,fi de fcmic id ita de- 
ciaratu fit, puemtuoslcrutari vtrfi 
mas le habet vt ageus, ibemina ve* 
C ro vt panes , vcl res oppofito mo le 
ha beat: aut quod li bet lllorutn ha* 
beat vtruq„fiq> le habeat vtpgens, 
& vt materia, queadmodu repenf 
ingranisplatarum. Circa qd pnus 
confiydcrenius natura lemims ma- 
ns 3c fixmmx. nam habita natura 
corfi,oftendetur propria adio vm- 
ulcuiulq; iplorum.Et dicamus ma 
nifeftum fore lemen ex marc fecc- 
dcns,autex membris efle limp lici- 
bus,I membris lunilari bus.au i die 
excrcmentum corporis. Item, fi eft 
exaementu corporis, vel emnatu- 


ralc, vel prxter naturam . Itcrum,fi 0 
narurale vel naturx Tutile, quo n6 
vtatur ipla natura: vcl vtile ipfi na- 
turx . Excrcmcnta vero inutilia na 
turxfum cxcrementa primi nutri- 
ment!, vtflcgma,&du<£ colerx.Ex- 
crcmerom verovnlc naturx eft cx- 
crcmcntu vltimi nutrimena,fi lan 
gumis:licuradeps, & pinguedo re- 
nalis,3c rchqua, de cuius cxcrcmcn 
ti proprietate eft vtfiatparum ex 
multo.cu fiat ex (anguie ficur fpn- 
macx lade, cum tn maniirftu fit 
nonellc ex membris fimiiaribus: 
quia no firm pars mebrtinftrumfi- 
talis,vf caro,& ncruus, qui eft pars E ' 
mebri orgamci. Ncq, ectcxcreme 1 
turn prater natura:qih impollibile 
eft aliquid fan natura elle cx rebus 
prxter naturam.Et hinc apparetq? 
noncftcoliiquamentfi membroif 
eucnies eis cx neceflitatecaloris co 
lequentis motfi. quonia excremen 
turn fic reccdcns ex corporibus eft 
prxter nararam: innaturale autem 
exaementu non habet ccrtum lo- 
cum in corpore,ncqj tranfitum.lc 
men tn, & cunda cxcrementa cor- 
pon naturalia locu ct viam notam , 
habent iu corpe.locus.n.Iadisfunt p 
mamq, 3c lemims genitahs teftes , 

3c meatus coniunduseis, 3c cxcrc* 
menti humidi vcfica , fieri vero al- 
uus. Quod autem lemen gcnitale 
fit excrcmentum, 3c non colliqua- 
mentum teftnnonio habetunquia 
animal magni lncicmcnci obclum 
minus defemineobtinet,minusq; 
f^cundumeft: paruum vero mul- 
ti leminis,atq; fecundirtimum exi- 
ftit.quod tamen fi lemen diet col- 
liquamentum mcmbroru,resccon 
uerlo 1c babcrct, videlicet quod ma 
gnuin 3c pinguccflct multo lerr.i- 
Dc Awm. cu Auer, h ne 


Digitized by Google 



DeGener.Anim. 


C nc pracditu, parufi veto 8c extenua- 
tu paucu participant femen . & tn 
rcsoppoftco modo fehabet. nain 
animal] magno paucu cxiiht,cum 
abfumatur in ci us corpus: multum 
vcroiuaiumaliparuo. Excremcta 
quoq;,q ex corponbus liquefcunt 
irmtu, vcl aliqua alia rcextnnfcca, 
nullum afterunt iuuamemu natu- 
rx,ncq; eis vtirur vllo pado.immo 
hmoi cxcrcmenta corrumpuntur , 
quaprimu a corpore exeunt, citoqj 
euanefeum: & non cgrediuntur a 
corpore.nifiqa font diuerfa ab cius 
natura. Neq? femen genitale eft ex 
exaementis, qux non opitulantur 
H nature vt eft pi ruita,& alia. Hcc.n. 
cxcrcmenta in xgrous exuperat, i. 
ob a'gritudinis caufam : quando.f 
.unus humor alios fuperat, corrum 
pitur,& genera tur indc argritudo,(i 
uccx malacomplcxione,autpueri 
tia,aut fencdutc.h^c autem foper- 
0uita$,f. femen eft pauca:de qua tn 
jn incolumioribus corporibus plus 
reperuur,qin xgrotis.<j> fi in ttgro- 
tisrepcriatur.id malum eft, mmlcp 
opitulatioms aftertobid,q<icuco 
admifeetur de malo excremento . 
Hinc eft,q?ahqui homines no pro* 
I lificant vno tcporc,qui tamcn alio 
tempoic gignut.Et hmoi mala cx- 
ctementa font fuperfluitates pnmi 
nutrimcmijicur phlegma, See. Et, 
cG de (cminc declaratu fuerit no ee 
ahquidex rebus paulo antcenarra 
tis, rclinquiturex omnibus hisip* 
Turn nihil aliudcrtc cjexcrcmentu 
vltimi nummcnti, quod eft omnia 
membra in potentta,quod pot efle 
vtilc naturx. Argumentfi vero ofte 
denvp fitcxcrcmcntum vltimi nu 
trimcnti membrorum , qd eft ian- 
gms,eft quia corpora animalium , 


dum augentur 8c erefcunr.minimc K 
obtinenthuiufmodiexcrcmctum: 

S bus tame accedemibus ad pet* 
um mercraentum videnrurha 
bere feme. 8c hoc, q uia abfumicur 
talc exetementum mem btorum in 
hmoi a&um , quod prius in mem* 
bris rcmanlerat obcoru incrcmen 
turn. Apparet ergo ex natura fern*- 
nis contrarium ei, qda prioribns 
exiftimatum fint. putabant. 11 .ipfi 
femen efle quidcolhquatumcxol 
busmembns. Nos autem dnimus 
femen efle quid ad omnia aptum 
fuaptena, i.qjincftei potentia vt 
exeofiattotum : quemadmodum L 
dicimus carpentarium haberepo- 
tentia ad cocinam for mam ledi fa 
cicda,& pidore ad pulchra figura. 
Quod afit femen fit excrementum 
vtileuatur? eoqs vutf. teftimonifi 
eft q>,cu ex corporc exit, exoluituo, 

Sc dcbilitatur. cuius rei ca eft, quia 
in eo patum aggregafex nutnme- 
to multo. verurath accidit quieset 
hmoi excremeu exitu n&nuilis ho 
minu,f.cahdts, & hu midis luueni- 
bus.cgieflio n.fi minis pot efle eis 
medela . Signu vero ondens ipfom 
efle excrementu fangumis eft q>,q 
re venerea vltramodfl vtun^emit* M 
tunt (anguine . Dilcrcpat th? femen 
in afalibus ppformam fpcciflcam 
coplcxionis.in indiuiduoquoque 
diner t iuxta forma coplex ionis in* 
diuiduahs,& rone xtatis, Sc fanita* 
tis,atq; ^gritudims. Difc repatio au 
tc cucniens rone fpccicru, videlicet 
rone forma: copiexionalis redueif’ 
ad diuerfitatc corporis eorum , fin 
magnitudine & paruitate : & dfia 
cord inexuperatiacalom,&bumi 
diutisineis. difcrcpantia veroindi 
uiduorumexxcanbus proueniens 

eft 


Digitized by Google 



' ' Liber 

■fi cft<p pueri fcminecarenttfimilieer 
& fcnes. cuius rei caufa eft , quia ca 
materia iu prima auate conucrti- 
tur in incrementum,iii qua no co- 
coquitur concodione naiuriah:pri 
uatio autem conco&iois eft caufa 
nc fcnes femen obtinean t: & ft ha- 
ben t,eft paucum, & improlificum. 
Dmerfitasquoq; eucmens ratione 
morbi eft, quia fanguisminuituri 
aegro, cuius adhuc fi*mint ad mi Ice - 
tur mala excremenca : vndeeuenix 
aegrosparum prolificare. minuifq; 
in animali pinguiori: cum taleex- 
cremcn turn in pinguedinctn abfu- 

.B matur. Omne«id,quod animali- 
bus accidcrc dixira us, pla tis quoq , 
euenirefblct. quare,li virisnon pu 
tatur, minus de fructu ferrevidetur, 
quia materia confumitur in multi 
tudinem ramoium, ob quam cau- 
lam plurcs arborum fruchi vacant, 
vt falix . & reliqua: mulicresquoq; 
mnltumpinguinrcs minusfircun 
dxexiftunr. Hircietiam exuperan 
ter pinguclcentes minus rem vene 
ream expeuh . quaobrem paftores 
faciuntcos extenuare. Verc autem 
eft (imilitudo inter parentes & li be 
ros : quia excremcntum fimilatur 

C rci,cuiuscftexcrcmentum:&idco 
funt omnia membra in potentia. 
Tntelligo per potentiam, earn, qux 
in agcnte,& illam,quacin patiente, 
licet nondum fit dedarqju, ex qua 
duarfi uirturum femen proueniat . 
quarc neccfleeft virtu tern agetem 
efle in vno ipforum, fin femine in 
nli , ud in fominco, ucl in ucrifq,: 
cum no deturmembrum aliquod 
inanimatum . Ex hocigiturfermo 
nepatet femen humanumefleex- 
crcmentum ultimi nuuimend , 


Primus. * 58 

Mtnflruatjji rxcremtnt * , orrtniaj; fan- D 

guuita raipfa emiltere. Cap. 1 9 . 

Oft hare cuiufnam alime 
I** ti fit excremcntum, &de 

menftruisdiflerendueft: 

Hunt. n. in nonnullis viuiparic 
menftrua. na his declaratis ag* 
turn eri t, 8i vtru fig mina femen 
emi ttat,vt mas, fiat qj vnum ac 
ambobus femimbus miftumt 
an nullum feme a fgmina fecer* 
nac . &L fi nullum , vtrum aliud 
quippia noconferat fgminaad 
generationc, fed locum tatunv 
mopbeattan aliquid coferat, E' 
idqt quonam pado,& quomo 
do.Sed.n.fanguine efle vltimu 
alimetum in fanguinario genes Seme **: 
reaialtum,proportionaleauce viumi aU 
in cxangui,didumanteacft. mend. 
Verum,cii femcquoqjcxcreme 
turn fit alime ti ,eiusq}vltimi, 
aut fanguis,proportionaleue e, 
autexqsaliquid.fedcuexfaiv 
guine cocododigeftoqjmodo 
quoda pars quxqj gignatur/tv 
men autc cocodum diuerfum 
a fanguine fecernarfna incorv 
codumaut per vimemiflum a |P 
videlicet cu vltra modu quis 
re venerea vtit,cruentum ia ali 
qbus prodi}t)c6ftat feme ce ex 
cremetu alimeti fanguinei, qd 
ultimuin membra digeritur.ee 
quidc vim magna ob ea re obft 
net. fangutnis.n.fynceriyfalu*' 
brisep fecesfio refolucrepoteft. 
Vrcpfilflfimilesparetibusfint, 
ratio exigit.fimile eft ,n. quod i&ifiru. 
ad partes acceflcrit,ei,q3 rema 
net. irac^ feme man 9 aur faciei, 
h i; aut 


Digitized by Google 



’ De Gcncr. Animalium 

G aut totius animalis eft manus eade.n.f rate maribus genitura X 
indefinita, aut facies, aut afal fieri incipit,& fecerni,fccminis 
totum indefinite. & quale qci- , autc menftrua er upunr. vox et 
cuncpillorS eft a&u, tale feme muatur,&mamm* intume* 
potentia eft, aut corpulctia fua, fcunt.necn5 defincce jtate afcxv 
■aut fac ultate fiue virtu tc, qua f letur maribus generandi facul- 
feipfoconrineat.Id.n.nondum tas : fgminismenftruorum con 
ex hs,qux expofuimus, pater, fluuium.Ad hjc , indicium ilia 
Vtru feminis corp 9 caufa fit ge^ faciunt, vt excrementu fit hate 
sierationi8,an habi turn alique, fecretio fgminarum , quod non 
& principium motus genitale marifc*,non proflu uium tna> 
obtineat.neqj.n.manus,neque ribus fanguinis,non varices, 
alkid qduis membru, fine anv no tale quid mulierib 9 magna 
ma, aut alia facultatc eft man 9 , ex parte accidere fofet , quan> 
autquodlibetmembrii,fedxq diu menftrua profluunt. fi L 
uocc tant “* Conftatetiam colli qd tale accidit,deteriores fiunt 
tu_ quationequotpfeminaria,vbi purgatioes, quafi hate materia 
acciditexcrcmcnrum cfle. qd meftrua confumpta in ea fue- 
vitiumeuenjtjCum refoluitur rit. minus etia venofxfunt fa 
in q3 acceflcrit : quo cum pro^ minx,qp mares: 6C lautiores If* 
tinusdecidit,quod teeftotfi ope uiorestp funt,qm excrementu, 
ris modo illitum fuerit. idc.n. q3 ed tendat, confluere in men 
vltimum excrementum cu pri ftrua folet. Hanceandc cam ee 
mo excremenro eft . atep de his putadu ,& vt corpora minora 
adhuemodumdifleruiflefatis fintffminarum cjpmariu,in vi Minor* 
fit. Sedjriiinfirinioris pluses^ uiparo gcnere.f hoc.n. vno me 
crementi,minusfp cocotftu fie- ftrua profluunc,& of um aper^ mlnum. 
ri, idqj copiam crueti humoris tisfime in muliere.plurimu na* M 

I efle necefle fininfirmius autem que mcnftrui excrementi mu* 
fm nature eft, quod minus ca^ lieremittit:exquofit,vteuide 
1orisadipifcitur,taIecBfbtmina tisfime palleat , dC obfeurjores 
fit,vr antea ditftum cit: hinc fe* habeat venas dC corpore plane 
ererione quoqj ilia fanguinea ad mare deficiat.Sed cum men 
fbrminz excremetu cc necefle ftrua fintqd fgminis fiat,gindc 
e.talisaute eie<ftioeeoru,qux vtmaribus genitura, nec fieri 
menftrua appellantur.Meftrua posfit,vt dujfimul fecretionca 
sgitur excrementu clTe, Qi pro* feminales aganf,io feme a fgmi 

' portionc,vt maribus genitura, na n5 cofern ad generarionem 
fic feeminis menftrua prouenb apertu eft.na fi feme ellct,men^ 
reapertueft. Keifteauteitadi ftrua no eentmucioillud deed 
ci indicat ca,q in ipfiseuemut. quia hgc funt. Sed meftrua efTe 

excrc* 


Digitized by Google 



Liber Primus. 59 


A exCTementUjVtfeme^explica/ 
turn ia e . T eftimonio aut eode 
accipi poflfunt aliquaexijs, q 
inms fe animalibus accidut.pingua.ru 
aa hie minus feminis hntcjpmacilen^ 
ta,vt antra duftu c , cuius rei ca 
eft, q»& pinguedo excremetu, 
vr fcmen,& fanguis concotftus 
eft-.quanqi r d code mo, quo fe* 
mc.itacj? rdneoptima fit, vt cu 
materia fuperuacua cofumpta 
in pingucdinefit,dericiatgeni 
tura. Generis «t exanguis mob 
B !ia 6c cruftata optima funt,cu 
Vtcro geru nt.q>.n,fanguine ca^ 
ren t , nec pi nguedo in fis confix 
fii t, h 1 nc propor tionale ping ue 
dims fecemic in feminale cxcrc 
mentu. Indicioauteft non tale 
femenai^mina emitti, quale si 
mare , nec amboru miftura ge/ 
nerari,vtaliqui vo!unt,qd fa, 
penumero fpminaecocipiantfi 
ne ea, q p coitufit , voluptate . 
rurfusqt cu eaipfa voluptate, 
parity concurfu profufioi s vtrt 
ufcp nihilo magis concipit,nifi 
C menftruoru humor fitmodice 
!> ido- teperatus. Quamobre nec nuU 
^Idum lisofnovicibus menftruoru fj 
suioa. mina genera trneqjcu effluunt, 
magna ex parte, fed 3 purgatio 
ne.vis.n.q t mans geni tura c6/ 
nnet , aut caret alimen to &ma 
teria , ex qua inftituat afal : aut 
nimiacopia femen cu hum ore 
cluit.fed vbi cffluxerlt fatis,qd 
remanet.confiftit.Quar autera 
nullis menftruoru vicibus con 
cipiunt,aur in terra du agitant, 
et effluunt, nS poft earii alteris 


caufaeft,q> tmhumoris conti/ D 
nent, quatu prolificis remanet 
si purgatione,quanqpnoitafu* 
perat,vt effl uere posfi t: alteris ^ 
q3 a purgatione os vt*ri com/ 
primat. Cum igiturmuku qua 
de effl uxit, fed adhuceffiuit, til 
non tin vt femen elabat, riicca 
cipiunt. Nec vero abfurdu got 
qua , fi si conceptu item effluut 
menftrua : na vel poft aliqusuu* 
diu prodeunt, quanqr parcel 
nec femptfed id morbid urn eft. 
quamobre paucis,& raro accw 
dit. quf autem magna ex parte E. ! 
fiunt , ea maxime fm naturam 
funt . A fjmina igitur conferri 
ad generation? materiam,quse 
in menftruoru conftitutionem 
fit : menftrua aut? ipfa effeex/ 
crcmcntum,apertum iam eft « 

Contra toi.tpu crejunt faminai.'ot mj 
res,Jemengtninle eniitttrt, argu- 
ment o, quod pari fere yolu- 
ptatt afpciantur . 

Cap. 10. 

Z . t 

Q Vodaut femen confer/ _ 
ri affminaper coitum * 
nonnuJli extftimat, 
propterea qd interdu fimili vo 
luptateafficiat,vt mas,fimul<p 
aliqd humoris fecernar, id non 
humor fcminalis eft, fed loci p- 
prius. vteriai.excrcrio eft,quae 
alr)seuenit,aln8 no. Euenit(qd 
plurimu dixerim ) s CJ nitidae 
ffminarescp funnno euenit qs, 
quxfufc*,aup viragines. Co/ 
pia vero,quibus euenit,n5 pro 
lieminis emisfione interdu eft. 

h iij fed 


Digitized by Google 



De Gener.Anim. 


<6 fed mu1toeXcedit.tum ercibo. 
turn diuerfa ratio plunmti fa. 
cit,vt plus minusue ei us humo 
risexccrnatur: vt quxdaacris 
faporis augent plane cernendi 
snodum : Voluptas aut , qux p 
Coitum fenntur,no fold fcmine 
cxeute accidi t,fed ct fpiritu,ex 
quo confiltente femen emictit, 
qdpatet turn in adolefcetulit, 
quinondum emittere queunt, 
propecp (tate funtitum in viris 
genitur x experd bus. voluptas 
•n.i)8 omnibus fcalpendo otci- 
H tat } 6C quorii deprauata eft ge. 
neratio : aluus intcrd um foiuit, 
ppea qd excremerii eo fecedit, 
quod concoqui anp effici feme 
non posfit. forma ft Itmilis mu 
liens QC adolefcetuli ell, &tmi/ 
lier quafi mas inftminis eft. im 
poteria.n.quadam fjminaeft, 
eo q> femen ex vl timo ali men to 
cocoqucre nequeat. qd alimen 
cu aut fanguis e , aut fanguinis 
proportioale in tjs , q (anguine 
caret, gp naturae fngiditatem . 

I Vt igitur in aluo profluuiii acri 
. e^inna ^it cruditate,fic in venis cu ex. 
ms caufc tera profluuia fangui nis,cu me 
.ddaat. ftruaveniunttnaeaquocp fan. 
guinis profluuium funt . fed il. 
la morbo citantur, hoc natural 
k eft. i tacp generatione ex eo ra 
done optima fieri apertum eft. 
Suntm. menftrua femen no pu 
rfi , fed indigens confedionis: 
quoinfrudutl generatione ad. 
hucimperfeda inert quidcali. 
snentum , fed confedionem ad 
puritate dcfyderat, quamobre 


vt menftrua genitur* admifta * 
generant, lie alimentu in frudi 
bus gignendis milium alimen. 
tolinceroalit.Indicioetiameft jemeifi* 
femen non emittia fpnina,q> 
copier coitu ffrainis voluptas 
contredatione loci eiufdem at. 
que maribus veniat,tn humor 
ilk non haccmittitur.Item no 
omnibus ff minis id excernit, 
fed fangui neis tin. ijsep no om. 
nibus, fed quibus vterus no ad 
feptum trafuerfum eft,nec par. 
tusexouo.Ad fixers, qux n5 ^ 
fangui ne, fed proportioale fan. 
guinis habent,n5 eraittitur ilk 
humor. vt.n.in alqs fanguis,flc 
in his alia inert mifcella . Caufa 
aute ne aut his , aut fupradidis 
saguineis fiat purgatio, ficci ta# 
corporis eft, qux parum cxcre. 
menti relinquit, quantumque 
fatisdutaxatad generationem 
lit, non vt etiam aliquid foras 
mittatur. Atveroqui viuipa. 
rafunt fineoui partione,vtho> 
mo,& quadruped um, qux fuf 
fragines intus fledunt(hxc.n. ^ 
omnia animal procreat line o. 
uo)qs omnibus ea purgatio fit, 
nil! quid lxfum per generation 
nem lit, vt mula . tamen nullia 
tam purganones redundanr,cp 
homini . fed quemadmodum 
cuique animali hxc euenianc 
in libns de Hiftorqs Animas 
burn feriptum eft . Plurima ex- 
omnibus animalibus purga.. 
do mulieribus fit. maribus etia 
plurimum cmitdtur feminism 
magoituduus rauone.c ui us rei 

caufa 


f i liber Primus. : r 60 


M caufa eft cnnftirutio corporis 
qusrhumida&calidaeft . pin* 
rimu.n.excremenn fieri in eiuf 
modi cor pore neceflfeeft. caret 
< r parti bus fi s,- in q uas verti tur 
excrement ii incxcerisanima- 
bbus.non.n.piloru copia gerfit 
per corpus, no osfium, au t cor> 
nuu,aut dentiu excreriones. In 
diciu feme efi'e in menftruis, q» 
6mul,vt an tedixi , maribus fe- 
me fieri incipi t,dC fgminis men 
ilrua innocefcunteade aerate, ta 
quam fimul ea locadiftendant, 
fi qua vtrunqjrecipiat excreme 
tum.cumtp tps diftendendi in- 
flat,loca in tumefeunt £ fpiritu. 
. qd man urn teftes aperdus oftc 

dunt,quanquam ddmampfed 
fgm inarum mammae potius in 
Imamef- dicam.cu.n.binodigi to extol- 
c<tcs pud luntur, tuncplurimisindpiut 
mmfoua.Igiturinquibusvi. 
meftruo— ta pracditisfexusmarisacf(mi 
idiot, txx diftin<flu8 non eft , in fis fe- 
menvduri conceptusiameft. 
Coceptu appello pnmaexma 
- rcac fjmina mifturam.quaob- 
L rem ex uno feminc vnu gignit 
corpus : v.g.ex vno tritici gra- 
no vnus fundus, vtex vno ouo 
vnum animal .geminu.n.ouu 
duocftoua, Atinquibusgenc 
ribus mas 3C fjmi na diftingui- 
tur,in fis piura alalia ex eodem 
femine gigni pnt , quad natura 
differat . Seme in plantarum &C 
animaliu genere indicium eft, 
q> vno initu piura gignunt in 
j)s,quae piura qt vnu pnt gene- 
tarctquo argumento conftat et 


non omni ex parte corporis ge- 1> 
nituram prouenire.netp.n.di- 
ftuvfta ftanm inde ex eade par 
te fecerneren tur , neep poftcjp fi- 
mul ad uterumdeuenifientjibi 
diftinguerentur. fed euenit por 
roqcf ex retfra ra none eft, Vt cti 
mas formS SC principifi motusi 
prxbear, % mina corp 9 atepwaf 
teria (quemadmodum in latftis 
cocrctione corpus lac ipfum e, 
fuccus aut coagulu principiu 
fpilTandi cogendupobtinerjlic 
q3 a mare in ffmirtadiftingui- >• iton* 
tur intelligi debeat .cur in plu- B 
rapauciorauepartiatur,autfin 
gulareinftituat, alia ratio e. fed 
quia no difltrat forma qct diui 
dit , fi mo fe habeat modice ad 
materiam,vt neqjminusfir,vt 
concoquere denfareqjnequeat, 
neepamplius, vtexiccarepot 
fit, fit ob earn rem vt piura ge- 
nerentur.cxtcrum ex eo, quod 
primum conftituit,ex vno iam 
vnum tantum procreatur . Sed 
genitura a ff mina non conferri 
adgenerandum , tamcaliquid 
conferri, idcpeflcmeftruorum F 
conftitutioncm, aut proportio 
nale in genere exangui , rum ex 
fupradi<ftis,rum etiam rati one, 
vniuerfaliq; indagatione con- 
flat. efle enim quod generet, et 
ex quo generet,necefle eft. idqi 
quamuis vnum, forma quide 
differre , dC rationis diuerfitare 
oporter. at vero in fis,quz difti 
<ftas eas potentias obtinen t,cor 
pusetiam & naruram diuer— 
faraefie aecntis& patientis. - 
b iiii Quod 



Dc Gcncr. Animalium 

C Quod fi mas vt moues &C ages, gignitur,fed vt ex eo f qtrod mo 1C 
ff mina, qua ffmina, vt patiens, uerit,ecforma,vtcpa medicina 
fcquitur vt ad maris genitura qui fanatuseft.Facftact ration* 
ffmina non genituram, fed ma confentiunt. hinc.n. mares no- 
ten a conferac.qd &c fieri ita vi- nuiii per coi turn nec membrii 
detar. natura.n. menftruorutn qui dc vllum in ffmina indere 
pro prima materia eft.atquede vifuntur,fed contra ffmina hi 
his ita docuiife fans fit. Apertu mare, vt \ quibufda infers fit, 

•, Vna cumins eft, de quo dillcren quod.n.ini)s,quxinduntcffici 

dudeincepsfit,qucadmodum tur femine in ffmina,idcinma 
f.ad generation^ masconferat , reipfo vapor virrusqj efficit, fig 
& quonam paefto femen maris mina admouete fua particull , 

™ ar “ caufa eius,qd gignitur,fit:vtra 3 feminis capax c.vfi fit,vt ge- 
jatdi Z vt infitu,dd protinus inde pars nus id animaliu diu coeat, abfo 
H corporis gignendi miftum cii lutumqjbreui generct. coiutfta^ - 
»Wi<r. (5 materia ffminx : an feme nihil igitmanet ,quoufrpcoftitult,- 
coecu corpore habeat, fed mo- perindevt genitura conftituit: 
tus,viscp in eo corenta fit, quae fed abiucfta cito edunt coceptn, 
communicet.haec eft.n.q agar. qra et impcrfc<ftum,qd pariut, PlrT , 1fj 
quodautconfiftat, 6 dformam efttquippeq vermicuiuofaid aord i pt; 
yecipiat,reliquuexcrementiff- gen us progeneret. Maximo fa- f ' au »- 
minf c. Atqtvrroneficcffetftis neindicioeft, qdauibus&pi- ' 
quoqtprobarividct.nl cum in feib® ouipariseuenit, feme nee 
vniuerfum alo completftimur, ol ex parte corporis venire, ne- 
uonitaeffici vnum ex panente que taleqdemitti i mare,q3 
agenteep videtur, vtquod agit! infitinco,qd genitu efb fed vir 
ineo,q3efficitur,infit:necom" tute tantum contents in geni- 
ninoexeo,q&mouet,&quod' turaviuificari,vt modo dixi- u 
. mouetur,quicqulconftitui.at musdeinfetftis, quorum ffrni- M 
ffmina quide,qua ffmina , pa- na tranfigit in marem, Nam fi- 
tienseft:mas,qua mas, ages. 6C ueaccidit vtauis hypenemia, 
vndemouedi pricipiuc.itiqt i.fubucr.tanea ouaferat ,fi po- 
ll extrema utriufqt fumant,qud ftea coit, nondum mutatoouo 
alteriiagens& moues, altcrum exluteoin album, ffeundaex 
patiens &C qd mouearur fit , no fubuentirijs redduntur: fiue c5 
ex ijs vnu q3 gignit eft , fed ita cepta ex coitu , fi adhuc luteis , 
vtexfabro&iigno le<ftus,aut cum alio mare *coniecic,fimi- *e*km, 
ex cera& forma globus eft. Pa leeius, vtquocum pofteacoi- 
tet igit nihil fecemid maris fe- uit, prouenitomne genus pul- 
mine ee necefic: neqt fi qd acce lorum.quaproprer nonnulli ex 
dit,idcirco ex co vt infito ee qd ijs, qui vt gallinx generofx ,p- 
•* crccntur 


1 


ign 



Liber Primus ' * , 61 

& creenttlroperam danr,ira muta quod creatur.acprotin*parrim D 
tis admiflarfis faciunt , taquam haberi paratam materia necefx 
non mifeeatur , conftitutioncty fe eft, ex qua primus conceptus 
fubeat femen,ne^$ omm ex par confiftattpartim fubinde acce* 
tc venerit.ex am'x>bus.u.venif dere,qua nutriatur 5C crefcatJ- 
. fet.itaqj bis partes eafJemhabc taqj partum in feemina con tine 
reared fua facultate femen max ri needle eft.r.am 6i faber ad eft 
; rismateriamcontentam infee- ligno,& figulus limo.denique 
thina,& cibumquahtatequax oi6a<ftio,& motto vltimaiuxx 
dam aificiat dd.n » efficere pot, ta materiam eft,vt fdificatio in 
vbt fecund um praeuenerit tepe ifoquaeaedificantur. Hincetia 
£aciendo,6C concoquendo. cib 9 quemadmodum mas con ferae 
enim ab ouo abfumitur , quanx ad generationem acceperis. nec 
diucrefdt.Hocidemingenerax enim mas ofs femen emittit,«3d 
B rionequoque ouiparorum pix quibusemiftitur manbusnulx 1" 
U* afpfa fcium euenit.vbi enim feemina la pars foetus hoc eft,ficut nec a 
femM ma ouaediderit, masfemen afperx fabro quicqp feceditadlignoru ’ 
lu’redSf quatcunqj attigi t,«foecunx materiam,necp pars Vila artis fa 
te *' daefficiuntur.quxnon attigit, brilisl eo,quodefficitur,eft,fed 
remanent infoecunda ,quaffn6 forma 6C fpecies ab illo per mo« 
ad quantitatem mas conferat, turn in materia exiftit.atfjjafa, 
fed ad quail catena . Patetigitur in qua forma &fcientia eft, mo 
ex fis,nec omni expartefemen uet manus,autaliudmembru, 
fecedere , neqj foeminam ita , vt niotu cert* qualitatis vel diuer 
marem coferre ad generation^ fo,aquibus efficiturdiuerfum, 
fed marem principium motus, vel eodcm,a quibusidem.ma- 
feeminam materiam prarftare. nusautem inftrumenta'qtmate 
_ hac.n.caufa,necperfcipfaf{mi riam mouent. Ita naturae t max 
C na generatrprincipium enim,et ris femen emittentisvtitureofe f 
id quod moueat,difcernatqj, de mine,quafi inftro , &C adiu habe 
fyderat.SednonnulliSjVtauib 9 temotumrvtin opibusartium 
aliquatenusnatura gignere po inftramouent.inillis.n. quodS 
teft.Auesenimconnituuntqui modomotio arris eft. Quae igit 
demoua,fed imperfecfta,qux femen emit runt, hoc mo ad gna 
fubuentanea vocanrur,& ortus rionc conferut: q aut non emitx 
eius,quodgeneratur ,in foemfa tunt,fed feemina parti cutam fui 
agitur.ncc in marem femeemit quadainferitin marem,hxc fix 
•it aut mas, aut feemina, fed^amx mile facere vnr, quafi quis max 
bo in foeminam conferut, quod teria ad opifice aflerat . nam ob 
fuum vtrique fitiquoniamf foe imbecillitate eoru mariu nihil 
mina materia eft,ex qua coftat g aliud natura efficere pot : fed 


Digitized by Google 



De Gfktionc Aialmm 

C vix affidenteipfa motus valet, res dies c 3 ftituif:moX vbi earn R 
&C fimilis fingenti,no» tabrican emiferunt parte,ahfoluunt.Pra 
tieft,quippequx, nop aliud at fecloaJalia tanqj plants dtuifx 
ringens/edipfa fuis mebris re effe vhr,pcrfde quafiiilasquo> 
condat inftitucndam.Scx 9 igif que,poftq femcn attulere,difiol 
tnarisaefocminx diftindhisin uas&feparesinfcxuminlitum 
genere olum alalium grefliliu marisacfceminx.Acqjhxconi 
eft.& quan^diuerfafunt alalia nia rede ita a natura condi ta riantarl 
mas 8 i foemma , tn fpecit idem funt.plamaru.n. fubftantix no oftm. 
fiint:v.g.ho vtruntp.At in plan aliud munus,nulla a<fcio,nifigc 
tis facilitates iftoe mifcentur,nec neratio feminis eft. quod cu ma 
mas a foemma feparat.quaobrc ris ac foeminx coitu efficiatur, 
ex feipfee prognant,nec genitu mifeuitea natura, indiferetuqj 
ram emittunt,fed conceptu,qd fexum mans &C foeminx planta ^ 

** firmen vocatur,afferunt . idque ru generi tribuit. Sed de his alp 

Empedo.bn retulit fuo carnrn. bi difputatum a nobis eft. At a* A r*Uan 
vc Tr°- Ddndeetiamouiparo genus ar nimalismunusnon folugnare, 
a boreum tulitortu.ouum.n.con quod coe olum viuentium eft, 
c«ptuseft,d£ afalex parte eius fed etiam cognitionis alicuius 
n ff» creatunreliquum alimenrii eft. particeps vnuquod'qj eft,aliud 
«»»a «/«? alalis feminis etaliqua ex parte maioris,aliud mioris, aliud mu 
ime^a Confiftit,quod oritunreliquum nimx.fenfum etenim habet.fen 
fie.sic"t alimentu germini radiciq* prp fusautcognitio quxdaeftxui 9 
ou ih cant 012 eft. Hoc idem quodamodo fiuenobilis,flue ignobilis nota goj- a 
uc*pnm$ int)s quoepeuenit a!alibus,qu^ plurimu referet ad hois ne prip 
aliuat. fexudiftinguuntur.cum.n. vni den tiam,an ad genus inammu, 
untur &C genera t,infeparata red cofyderetur. na ad prudenbam 
dunt vtplantx.idtt natura eo^ nihil effe videbit, tacru guftuqi 
* mnitttur,vtvnunat,quod cu tm adipifci:&ad fenfus vacuita ^ 
coeunt,& coni ungun tur, cofpi tern fummu id efie putabitur. 
citur vnum effici aial ex ambip Charum enim cefueris compa- 
bus .atcpea,qux femcn no emit tern eius elfe cognitionis, nec 
turn, diu complexa funguntur emortuum expertemcp elTentig 
venere, dum conceptum confti omnis lacere. fenlu autem ani-* 
taant:vtinfcita,quxfolentcop maliadifferuntabns,qux tan- 
re. alia tandiuexigunt,donecp- turn viuunt.fedcum viuat etii 
tern aduentitiam quadam mi t- quod animal eft , necelTe lit , cu 
tant,q concept u conftituat (pa- fungi viuentis munere opus eft 
tio tpis logiore,qi infanguineo tunc coeunt&mifcetur,& qua 
gne agatur.hxc.n. parte quada ft plantx efficiuntur,vt dnfturq 
d i ci cohxrettgem tura intra plu eft,Cftcrum genus animalium 

tefta 


Digitized by Goog 



Liber Primus 6 1 


A teftaintcdlum, quoniam inter 
animalia dC plan tas ambiguum 
eft,vt in ambobu8 confti tutum 
generibus,munere neutri 9 fun-' 
gitur.na vtplanta fexu mans, 
&foeminae carer, neci alteroge 
nerat:vtafitaial, nuilu ex fe fru 
<Ttu aftert modo plants, fed con 
iiftunt , dC generarttur ex terre^ 
na QC humida quad a concretion 
ncfcd de corn gcneratione pon 
fieadiflereinus. 

S Crutemur modo de quiditatcfe 
minis fceintnci,vtru lit languis 
B mcnftrua]is,vd Ipcrma proflues ho 
ra coitus, vcl vtruriq;. Mcnftruum 
autem die excte men turn inconco- 
dumci cxcremcntis fanguinis ap- 
te patct. & accidit ill ud ipfo mulieri 
busob ffigiduatera complex ionis 
caru.&eiupcrantiam humiditads 
in eis,quibus euenit ex gnauoe lan 
guinis incarum mcmbris,vt in cis 
xemaneatexcremcntum non plenc 
codu, quod natura expcllitparoxif 
mis.& id frequcuus euenit hora di- 
minudonis Lunae, aut hora egeftio 
nis,qucmadmodu expcllit rehqua 
excrementa. Sc hoc, quia ptopordo 
- hums fanguinis ad digdhoncm , ^ 
fitin vcniSjdl ptopordo flux’ alui 
ad digeflionem fadam in fto ma- 
cho, eueuiend sex multo cibo.qua- 
obrem non accidit feeminis proflu- 
oium fanguinis ex naribus, vcl ex 
ano,quandiu mcnftruafluunt fra 
naturamtncqucdoloresfciadci, Sc 
reliqu$fimilesacgritudines.Ad h^c 
quia molliorcs funt leuioresq;, mi- 
ii us edam pi lolx q viri , io in mari- 
busteniit hm&i cxcremcntum in 
partes t encftnores,in fixraiuis vero 
cum fanguine mcnftruali egrcdiC 


ob quod corpora fixminarfi fjrnce- D 
riorafuntcorporibus maiiu olum 
afalium viuipaiorumiquia egrdfio 
fanguinis meftruahs his ghi Bus ta- 
tumdata cft,quscuidcntior eft in 
mulieri busob multum fanguincm 
ineis gem turn propter calidiutem 
complexionisearum.refpcdu alio- 
rum auimalium.Ncq, menflruum 
tributum fuit mulienbus, podus q 
man bus, quia lintipfiscalidiores, 
vt nonnulii Andquorum lmagina- 
d fucrunt . nam aperte pater cx di- 
fpoiiaonc faeminarum excellus fri 
giditads Sc humiditads in cis, quod 
perfpicuum eft ex earum figura , Sc £ 
difpoliuoncjoperadonibusqi natu- 
raiibus,atq; animalibus.Iicet hoc ct 
ex difpofiuone hmoi exert-meu ap 
parcar ipfum cfle fanguincm inco- 
codum. & id cx colore, & fiibftan- 
da perfuaderi poteft . Ex didis igi£ 
dcclaratur fanguincm menftruo- 
fumefle cxcremcntum quoqs vlri- 
mi nutnmend,quod eft f languish 
cur gemtura : tamen meftruum eft 
cxcremcntum inconcodum , geni- 
tura vero excrementum pcrfcdifli- 
mae concodioms.& ppea accidit ex 
cxituipfius cotrariu eius,q<1 ex fan- 
guuie menftruo euenit, videlicet q> F 
cuenire fblet dcbilitas,& laxitas cor 
porisexgcnitur^ exitu,ex mefttuis 
vero jpuenit mulienbus robur & vi 
gor.quat res ita fc habet, quia gciu- 
turaeil vcluri butyrum mobiboris 
nutrimenn vltimi mcbroruraicui* 
maior pordo eft fpintus naturahs, 
qui eft luftrm primu alx,& ci’com 
plexio.ipfam aOt ee ex natura buty 
tiondi^tu incaplus exuperetpats 
aerca,&ignca. fed languis meutu* 
dill at a natura gcnituis I priuauoc 
cocodrois cius,pauciutcqi fpuitus 



Dc Gnatione Aialium 


C ineorcperti.Dectarataigiturquidi 
tate huiusexcrcmenti, videlicet (an 
guinis menfttuijdico ipfum efle c6 
gruum gnationi, vtexeiusdifpofi- 
tione apparet vna enm femine ma- 
ris.Cuius indicatio eft id, quod com 
' muncaccidit vtriq-, horum cxcre- 
memorum inuieem Eadem.n.atta 
te maribus genitura , firm inis vero 
menfttua prorumpGt,quod eft tem 
pusadolcai . Etante§appare5th?c 
duo cxcrcmenta in cis,accidit vtrif- 

S ue mutatio vocis,nime(cuntq-, te- 
es marium, Sc inamae fbeminaru. 
Sc nafus,oriunturq; pili in cis,Sc cx- 
H tera cucniunt acciitia , qua: accidc- 
re (blent in aduentu huius artatis. 
Gnado quoque deficit in fix-minis, 
qn menitruadeficiunt,(icutdefinit 
tn maribus, definentegeninira.cui* 
rei cfEcacifli nu ratio eft retetio (an 
guinis menftrui ab inirio coceptio- 
nis v(q ; ad partum.St tandem appa 
ret non fieri coceptionem, nifi qua 
do menfttua habentdifpofitionem 
congruam fibi in quantitate^’ qua 
litaterquod ex accnnbus, quae mu- 
lienbusaccidunt,patct:cui (entetix 
nemoopponit. Dc (anguine igitur 
rocnftruo id dcclaratum lit, f ipfum 
I conuenire (permari maris,Sc vfr ha 
here potennam ad generationcm. 
tamiatft p. Icamusautem, m Ariftoteles 
An.&Ca. U “edit ex hoc (equup non ha 
A femme bet pqtcntiam ad genera tionem ip 
fRuIieru , (um (perma muhebre,quod probat 
an K a beat rone, Sc (cnfii. Gale . vero opinatur 
pOiamad ’P ,um babere vittutemad genera 
gfianoni nonemrqui rbnibus quoq, id pro- 
bare niritur.Nos autem di (curiam* 
■vtriufq-, rones,vt noftri moriseft, Sc 
dicamus Ariftotclcm fuudaflero- 
ncseiusjoftendentes (perma muhe 
bre non efie congraum gnationi fu 


per duaspropofieioes.quaram Vn*' 
eft,q> (anguis menftru us habet vir- 
tutem generatiuamiSecunda cp im 
poflibilc eft dare duas res, habentes 
candcm potentiam fpccic, videlicet 
vel pafiiuam, vel aftiuaro.ad gene- 
rationem vnius rci.Primam autem 
proponem Gal.concedit, Scomnes 
Phyficiifccundam veto cogun f ac- 
ceptarc.nam,fi una Sc eade res ha- 
berctplures potentias,fiuea&iuam 
fiuc pafiiuam.hpberetct pluresma 
terias,& plura efficieria, neque una 
forma habebit unum propriu fub- 
iedum.nos autem iam fecimusme 
tionem de fa Hi rati bus (cquennbus J, 
ex hoc di<3o in fermone tie Genera 
none animalium.Quod aut una 8c 
eade res habcatduas materias, aut 
duo agentia,ita <j> (it materia $ qui 
bufdam partibuseius, Sc materia^p 
alqs partibusjvel agens alicuius rei, 

& agens alicuius alterius, ut ponit 
Gale, qui aflem uenas, Sc neruos fie 
ri ex fpermate muliebri,teliqua ue- 
ro membra ex (anguine menftrua- 
li,uidc-tur quoq, fallum .quia did 
aliquid unum & idem habeteplu- 
res pntentias , dupfl: confyderarur : 
unoquidem modo, ut tales potetiat 
dicantut dc una, Sc eadem re (ccnn- j^f 
du permutationem , uidelicct <j> u- 
naquxq; harum potenamm (it po- 
tenna ad totam hanc rem.uel fcc6~ 
do modo.ut quxlibet harum pote- 
riaru fit potenria ad propriam parti 
culam huius rei. Sc hoc eft,quod pu 
tat Gale . dc fpermare femineo , Sc 
menftniis, 8 c degenitura maris. E 4 
fi ita eft, loquitur eppropofirio, qui 
fecit Ariftot.qua negat (perma mu- 
hebre habere potentiam generati- 
uam,ur coplccti hosduos modos. 
Failitas autem primi modi dcclara 

ta 



'Liber Primus 3 

A taeft.fi^fintplures potenbzriuA q> dixit Arifto.in priori pto Sccundi 
dem rei indifferenter,uidelicrt cp u- iibri dc Parrib* aialiun.Si ergo cot 
na Sc cade res habcat diuerfas mate pus ammalium diet ©inpofitum 
rias,uel plura agenda, quam propo ex firngnine menftruo.% (permate 
fiaoncm Galen us con cedi t ebam: muliebri.utinam ego fcitf quo ifto 
putatn.ipfe 9 (icut fpts ha bent fua rumduorum modorum co mpona 
propriam formam, fie euam Sc ma- cur.Na nullus poteft ponere ipfirm 
ccrum propriam, & lieu t forma eft componi ex his eo pacto , <juo con- 
una,ica& materia una.idcodicitip ftant membra organicaex'fimplid 
non conuenit fieri afinum ex equo. bus.ncq-, Galenus ponit ipfcm co- 
&infummahzceftunaexpropo- poniexhispermodum mixiioms, 
fitioibus foppofins a profcflbre hu- &contempcraturf. cuius rei impofi 
ius focdz,quia eft per fc manifcfta, tatem in futurum declarabim*,qua 
ficut fupponit natura,& multa alia do dicetur necefianum efle gigai 
per fc nota-Sccundusauttm modus corpus animalis ex (anguine, Sc fp- 

B uidclkct a partes eiufdem rei habe mateobdiuerfam membrorum u- 
ant diuerfas materias,uel ageba di milarium naturam. Dixit.dc ideo 
ftlda,ur fere ecimpofis,(icut prim 9 naturaftconuemeiniuseft, ut ncr- 
modus.cum enim impolc fit unam ui,& demum membra phlcgmari- 
formam habere partrs, quarum <5- ca,& uifeofa fintex (permate, Sc re- 
dam fiutinuna materia, alixucro hqua membra ex (anguine. Exei* 
in alia materia, multo minus habe igitur uetbis apparet membra fimi 
bit pluraageba. Subieftum autem laria no fieri ex (permate fermineo 
forma, exempli gratia corpus ala- Sc raa(culino,& ex (anguine per ui$ 
lis , quod eft fubie&um ammz , ur mixrioms,& contemweraturz.relin 
ctiarn 9 cius partes non poflint ha- auirar igitur non efle nifi per mo- 
haberc materias diuerfas, quamuis dum compofitionis, uidelicet 9 ge- 
ptes fui corpons,qu$ funt ficut fub- nerentur ex (permate muliebri ali- 
iedtum propioquum eius.reperian- qua membra per fe, Sc ex uirilicua 
tur in diuerfis modis : ueluti difere- aliqua membra per (e, Sc ex (angui 

C panna membrorum fimilanum in ncaliqua alia membra per (c,& po 
(e dun be Sc Ienitate,albedinc atquc ftea componatur corpus ex his : qd 
nigredinc,&reliqui$ different! js in eft falfum in naturah compofinoe. 
eisrepcrus.Nam,non poteft dari a- benetamcn poteft exiftiman in ar 
liquod unum corpus ex plunb* ma nficiali compofibone.nam non da 
terijs,nifi unoduorum modorum, turaliquodmcmbrumaTaliumni- 
f.uel compofibone, ficut eft compo fi animatnm,). habens uitam : ueq*, 
fitio membrorum organicorum ex ita fc habet, nifi fitaliquapais cor- 
fimpheibus, Sc compofibo corporis poris. Cumq, ita fuerit, impofeerit 
Hctotocxmcmbnsorganicis: aut membra (imilaria in generauone 
mixtione& contempcratura , ficut pr^cedere tpe membra organica.ex 
compofibo membrorum fimpliciu quibuscomponuntur :neq; ertirdi- 
ex clemetis. nam non datur hie ter (tindla loco ab cis. Nam,h ita efiet, 
bus modus compofiu6is.& hoc eft daremur lnauimata cougreg.iri,ex 


E 



by Google 



' • . • Liber Primus ' ■ . r \ 6 4 

H tisvirilis. Iam ergo paretcx his di- iam poftulaui mulieres,quibusad- IX 
dis verificariopropofinonis,quam hibebam fidem,vtnarraflcntrmhi 
pofuit Ariftotc.ad declarandum q> veritatcm,Se id mihi dixerunr.de ali 
fpcrma mulicbrc non habcat potc- qua: mulicrum oblc&antur coitu 
tiam ad gtneradonem:vrdelicctdfi cum ficcitate ipfa , & prxlcrtim ni- 
<iicit,q> impofeeft,vt fine dux res, grx.de hoc, quia humiditas vtfre- 
habcant candem vinutcra fperma qucntrr rcpcrta eft in albis non pi- 
ticani,& gencrcmur fimul nam, fi lofis.fed in ficciscomplexione ilia 
cftfperma,noneft menftruumtde eftpauca. Item,quia hxchuidicas 
£ cit menflruum , non eft fpcrma . comperta eft in hrminis animaliu 
hoc habeturex vi verborum eius. fanguineorum,& maximehabend 
Lt, mii intenderemus breuitaci de- bus vuluam Tub fepto ob ficcitate 
clararem’hociuxta virtute fermo- fominarura huius generis anima- 
nis ipfius Arifto.ipfeq, conatur pro lis,& propter calidiutcm fuam . na 
viribusdcftrucrc huiufmodi feme- complexiocscorporum calidoium 
•B rinm.ommbusq; modispoilibilib* ficcorum confumunt cxcrcmenrii B 
dici.dc contradicere huicopinioni , egrediens a corpotc. quare non exit 
1'iJl pa eft fuppofitiocorruprillima.Laude ex ipfis.de ficxic,illudcritparu. Et 
CaTi u 3 musq; Deum , qui ieparauit bunc hxc eft caufa, ob quam no apparet 
virum abalijsin perfcdionc,appro fiinguis menftruusin firm m is ali- 
Mcte.vlti. priauitq; ei vlcimam dignitate nu- cuius fpecici animali um, quemad- 
u- Mcu. manam,quam noomms homo po modum apparet in mulieribus, ob 
tcft,ui quacunq-, xtateattingeic . corporis earum humiditatcm &. ca 
JEr,cum fanguis fit materia comu- rundem lenitatemiquia excremen* 
nis omnibus menibris pro augme- turn conucrdtur ad membra terrea 
to dc nummento, eft lginir euidcn- ficut pilos.de cornua, per.nas,atque 
tiffima indicado, »p lpiccft materia fquamas.i ixc.n.funt , qui bus Ari- 
coramunisgcncradoui corum. fel- ftotelcs probat femen mulicbrc n5 
fu m emm eft natura nu trimenu vj habere potennam ad generarionc, 
timi membrorum eflcdiucrfam a ncq;pcrviamroixtioniscum geni E 
ii* natura matenx . ex qua gencratur. tura mads de (anguine, ncc co mo, 

^ & hoc cft,quia nulla indl diiferen quem putat Gal. lied huiufmodi ex 
da inter augmentum & generatio- cremcntnm apud ipfum eft ex nc- 
ncm,nifi q? augmentum eft gnario cdTitate loci, videlicet ex natura firi. 
in paru bus. & procreatio eftgiiatio Mulicr.n.penes ijjm,qn cmittit ilia 
vmuerfalis . humiditate,3e amcitur dcletftarioe 

.. • Res autem apparemes,auib ? Ari I ciusexitu.cft vdur puer ,ppinqu* 

-lit* ftote. probat fperma muliebre non xtati fpmatizatiois.qui m no /pma 
habere potennam ad generatione, tizat.& idobTrigiditatem fux com 
firm q> ipfe dicit mulieres concipcre plexionisdcdebilitatemcalons ci*. 
abfq;cmifIionc (permatts,& nulla Nequeemm habet virtutem conco 
confequutur dcle&adoncmT hoc. quendi huiuftnodi fpcrma ex vld- 
ie vulgus puut,quando fic iropre- mo nurrimemo , quod eft fanguis: 
gnantur parcrcmafculos. ego veto ficut het iam proucdTxtatcpotcda 
v ad 


Digitized by Google 



De Gnatione ATalium 


G ad hocquateindigergenitura ma- 
ns in gnanone . cxpelfit tamen hu- 
iufmodi excremcntum ipfa ob mo 
tum , & rinliationcm ibi cxitlente. 
Intcditq; iplc datum efle huiufmo- 
di excremcntum mulicnbus vtap- 
parec cum hoc q> lit ex nccetlirate 
matcri$,idetiamdlevt appctat re 
vencream tantum.qux quidem vo 
luptasquicfcit in eiusexitu. Ncque 
dele&ado, quam habethoraegref- 
fionishuius humiditatis,edargu- 
mentum,q>habcatpot£tiam arfge 
ncrarionem.Pucro cni accidit quo* 
que deledado in fomnoiefi tamen 
H eius fperma non habeat vim ad gc- 
neranoncm. Multaquoq; piguedo 
in animahbus pinguedme prxdius 
obeli languini mendruo,i.q? mino 
ratur in mulicnbus pmguionbus, 
quemadmodum maribus pinguio- 
ribus parum inc/t de Icmine. Hinc 
edq> ammalialanguine carentia,! 
quibus non gencratur pingucdo,vt 
mollium tedatorum gha , fun t fe- 
cund iflima, cum nonhabeantpin- 
gucdinem.Resiginir, quibus Arid, 
probat lemen muhebre non habe- 
re potentiam gignitiuam, videntur 
anipledi veritatero huius fermois. 

I veritas autem rauonum fa molar ft 
lenfu percipitur. 

RonesCa. Rationed autem Galeni, quibus 

ijuo. U proba: fperma muheris habere vir 
tutem gignitiuam, fortiores& ma- 
gis apparentes, flint dux . Qua rum 
vnadl,qMpferepcrijtin anatomia 
membrortim fpermadcorfi muhe- 
ris flmileei,quod reperitur in vito , 
incerqux nulla cadit dilcrepanua , 
mfiq>m mulieicfununtra corpus. 
v Nam vuluaed ad iniiar tedium, & 
membri vhilis. colium enim mam 
cis ell vtpaaus in nufculo:& mem 


brana tedium cosambienscd vein XL 
d ventriculi mamas: exiduntq, te- 
desm fubdautin vulux vice celfau, 
qui in. inbus infunt extra . Didtq> 
cum lint eadem forma, eric & coru 
aclio eadem Specie, nn, (iaiiqua di- 
ucrfltas dicatur cflc i ter aduni ma- 
ns & femnix, ilia ent in paucitatc. 

Sc multi tudine,& demum in quan • 
titatend quail tate. Dixit,fl fperma 
muhebre nihil operarctur I genera 
done, tunc tedium creario cUet fru- 
dr a. Hxc i nquam ell fbrtior la do, 
qua probat lemen femineum alt- 
quid facete in generatione. Quod 
quidem Auiccuna fatetur, dicitq; L 
hac cflc opiuioncm Arid.& q? hoc, 
quod nos nacrauimus de eius opi- 
monc,colligi pot ex ctus verbis pri- 
mo intuitu,non tamen q> tabs fit e- 
ius opinio ccrte. Nos vero iam certi 
ficauimus demondrauonesab Ari 
do. facias in hoc , neq; habcm’nos 
intromittercin verbis Auicen. hie . 

Rauo autem Galeni circa hoc nul 
la cd.nam.qim nos concedamus ei 
hxc membra cflc eadem hgura, q- 
uis diderant loco, Sc ficu,non ^pptc- 
rca concedcmus eorum opcratioes 
cflc cafdcm . mani felhim. n.ed q> a- 
ftiovulu; noned aclio mebranz M 
tedium, neq; pccnis opauo ed aclio 
colli matneis . res aur operauonib* 
dilbnguuntur.non figura.Concedi 
muse], tcllcs eflceofdcm figuia, no 
tn Icq uitur eadem habere adlionc , 
adco q> tcncarour dicere q>,fi lemen 
femineum non conueniret genera 
doni,edetfrudraca natura. Fatetur 
.n. ipfemet Galenus mammas mu- 
heris fuiilc gratia ladis, vir: vero 
lion proptcrlac,(cdalteriusiuuame 
d gratia, iudicatcigitur nunc quid 
jphibeat.ne tcllcs muiictis,atq, ma 

ns 


Digitized by Google 



rr.w Tiber Prinius 6? 


A riseodem modofchabeant,vtma- do mhildficiat,nifi rcccptio form? D ! 
hue, videlicet q> non fit cade adiio aJatauuateria.n. I fe tota rewtl to. 
mar is & fiemin^.fitq-, corum opera Sccuda vera rauo,qua affert Ga 

do in mare ad generandum fcmen lenuscitca hoc,cft fumpta ex limi- 
mmptura gnauot, &infcrminaad litudine. Dicit.n.ipfecp quadoque 
Srrahcndum humiditatem aptam natus fimilatur patri, nouunq vero 
extrahi pro dclctfauoneadcoitura matri.&,cum fimilnudo fiteadem, 
neceflana, vt iu hoc fpecies confer- cko limilitudo fit ex vna & cadcm 
uctur.Farerur.o.ipfc quoq,Galen\ calua coi ipfis : qu? quidem caufa 
q, oculus talpx habet ocs tunicas vcl eft fanguis,vel fperma . fanguis 
oculo requifitas,prxtcr arancam te tamen non reperitur vtriquc.fed foe. 
lam.quafitvifus. Sicrgo resitafe minx tantumirelinauiturigitur q» 
habet, non eft inconuemens , q> ea- fit fperma,quod inelt eis inuicem . 
dc fit proporrio tcib'l mulicris ad Dixitq;.ncceflc quide eft q> , huius 
eos,qui viri,qui eft oculi muris ter- caufa lit c6i$,cum fimilitudo fuqd 
j$ i X ad oculti a mm alis vifiui . Et, fi comraune.fi.n. fimilaii cflct caufa E 1 
hoc eft pole, tunc id,quod certifica- ^pria , reperiretur fimilnudo ex ca 
uit Galenusde figuns horum me- propria tantum . exempli gratia, fi 
hrorum in mulicre: no contradicct nuius caufa eflet fanguis menftru* 
illi, quod declaratu foit per (ermo- fimilitudo indict tantum mulieri. 
ncmncceflaim.cxhoc.n.nonveri- &,fi caufa cfict obfemen mans,ita 
ficaturq? ieme muliebre habeata- q» ftmen muliebre nihil in hocope 
tftione in onadonc.Poteft tn venfi- iatur , tunc fimilitudo ex man cue- 
care Gal. ?uani opinioncm,cpa<ftio niet. Hx funtergo eius rones. Et 
mans & focminxm gnadone fint nosdrfcudemus haspropofidones, 
ciuldc lpccki,diffcrant tn in pauci- vt noftn mods cft.Et dicamus q> fi 
tate& muldtudme : vt appatetxx pofido,fuperquamfundauitdemo 
ouisfubuentaneis.fcit.n.galUnadc ilranoncm,f. q> quando vna & ca- 
lc huiufmodi ouum in figura perfc dem res ineft auab’, oportet (p hoc 
dU,abfoi mans fomine, ficuu idem fiet propter caulam commune his 
c pantcoitu maris: difterunt tn,auia duabus,cft propofino asquiuoca.in - 
ex fubucntiuo nongigrutur pull us, tclligiturcnimdupliciter, vno qde F 
cx ouo vero coitus pullus general, modo , q> hxq/vna res reperiatur in 
Et hxc rado militat contra tpfum vnaquaque hatum duarum rerum 
non proco.Non.n.eft impcrfeiftius in vno & eodem modo cauforum, 
ouum fubuenudum ,ouo coitus in videlicet cade Ipecic ipfaium qua- 
jnultitudine&paucitatcrieddhaef tuorcaufarum.exempli gtatiafea- 
lenriali.qux e forma animata , qua nu quod fit a Socrate car pe ratio , & 
pullus dt pullus:& ideo no procrca a Platone carpctario . fiutigiturab 
' turex co pullus. Et ex ouo fubuenta cade caufa, videlicet ab arte fi<ftiua 
nco accipit Ariftotelcs manifcftum Icarnni . & hre propofiuo eft • era 
argumcntum, cp mas prxftat fdrtui nccefiana. & quia erat validifiima 
ip lam formam,&ftrmina materia in metcGalcm, putaui; it (am ellc 
Yt dictum eft.cum in ouo iubuenu vniuerfale veram . Secuudo mo in- 

De Amm.Cum Auer, i tel- 


igii 



De Gnatione ATalium 


C telligitur ex ipfe, q>hxc eadem res 
fiat cx his duabus rebus, duob’mo- 
dis fpecie diucrfis ipfarum quatuor 
caufarum . exempli gratia cal ecus, 
qui fit a Socratc calccolario,& a Pla 
tone coriario. Scq ui tur.n.id non fi- 
duci ex his communi quadam cau 
fa eadem fpecie in ipfis reperta : cu 
ca, qua calceus extat a Socratc cal- 
ccolario, fit an calceolaria , fecicns 
calceum:&caufa,quafita Platone 
coriario, fit ars coriaria,qu; prxftat 
calceo materiam . Ethic modus x- 
quiuocadonis circacflerci non co- 
git cau fam eflecandem fpecie in $- 
» quiuocis:immo cogit non efleean- 
dem fpecie, led bene crit eadem gne 
f.inquan turn eft caufe tantum. Vi- 
detur autem Ariftotelem no pofuif 
le gcncrarionem fieri ex mare & fir 
mina vno,&codcm modo. led mas 
apud ipfum cftdatorfbrmx, vtde- 
clarabitur ex di&is noftristfixmina 
vero prxftat materiam . Et filV cre- 
dit fimilitudinem eisinefie, q> fma 
feulis femper prxftat formam fimi 
litudinariam , firmina veto mate- 
ham.& hoc, quia firmina apud ip 
fum,quando prxftat materiam pro 
ptam fbrmx nmili mari,adhibet ci 
I mas illam formam : &quandodat 
materiam conucnientcm formx fi 
mili ipfi,tunc mas induat in earn il 
lam formam : & tunc natus produ- 
cetur fimilis matri . &ego afteram 
radonem dc hoc I futurum Ex his 
igitur patet veritas opinionis Arift. 
q, femen muliebre non eft aptu ge- 
nerationiiimmo conuenienna,qua 
Qnopa- habet,ineftfanguini menftruotm. 
do fiat Et^di manifcftaucTit fperma no 
gfiauo cx generare ex eo,qiab omnibus mc- 
iLTflc ™ bris egrcdia^ vt Priorcs opinati fue 
minx. runt ,"oftcnderitq-, naturam maris, 


Sc naturam menftnii muliebris, ip- K 
fumq; efle femen muliens tantum, 
incipitoftendere modum,quo con- 
gruitgenerationcm fienex femine 
maris & firminx, quando mifcen^ . 
in vulua. Dicamus ergo q> , cum er 
natura fanguinis mcnftruihabeaf 
ipfum eflc femen ftrmineum , atq; 
inconco&um, fueritquoq; manifo* 
finer nature feminis mans ipfum 
cflccxcremcntum cococfionis fan- 
guinis A: paucu: cuius partes abele 
inentari fpiritu multiplies tur. Con 
uenitergo n femen marisprxftct 
fanguint menftruaii, quanao cu ip 
fbadmifcctur,fubftandam &for-L 
ma.& hoc concoquendo ipfum , Sc 
fecernendo ab ipfo cxcre meta, qux 
nonfiintapta conuerdin materia 
membrorum-quem coagulat, red- 
ditq, ipfum corpulentum atq.fta- 
bilemtquemadmodum fecit coagu 
lu,quando in ladle ponitur,qd qui- 
dem ipfum congelat, fegregatq: ab 
ipfo pattern aquofem . Et id, quod 
acciaitde femine maris cu (angui- 
ne ftrminx,eft fimilc coitui palm* 
da&yli mans cum firmina. Qui.n. 
hoc refpidt, cognofcct certe q> vna 
caru palmarfi eft mas,qui tribuir fij 
minx fbrm5 tm. cuius rci cerntudo ^ 
ex duftis Ariftotchs colligi poreft, fi 
confydercmur vll fpecuiatione. Na 
oe,q>gnatur, hetcaufem efficient?, 

& material? Si ergo hmoi genus fe 
res femen, non haberet mafirulum, 
ncq; firmina , vt accidit in planris, 
&innonullisanimaIium,tunc cau 
fa cfficiens,& materialiseflenr inui 
cem conitindx infcminc,feparare 
turtamen nomine &dcfinidone. 
Sed,fi hoc genus haberet marem,& 
firminam, fequerctur q> ifte poten- 
dx eflent feparatx.nam quando ne 

ccfTa- 



Liber Primus C6 

A ceflario gnaturaliquod ensex dua- rum potentiarnm diuidatur nara- D 
bus rcbus,non fumcit vna ad cflcc- rafr.bene tri poflunc vtrxq-, fepara- 
iusabfq;alia:eftq; necefleharum n naturaliter& per fc: quod totunt 
duarumrcnimeflecaufamagentc, eft manifeftumafluetis figurare 6- 
aliam vero materialc. Naturaigif dicataeflcnrialia , & pondera re ro- 
feercuit in gne.in q uo darur mas,& ncm rerum accidetalium. Dicit au- 
ftrmina id,quod aggregauit in gne tem Anftotcles,q? ex fcnfibilib’po- 
priuato marc & ftrmina: non q> fir- reft haberi teftimoniCi huiusreide 
greget in co id,quod non eft fepara darat? per firrmones.Dc qua re tria 
rum a narura: (icut bene fequir hoc affert teftimonia. Quorum primfi 
penes cum,qui ponit ipfa commu- eft,<p in pturibus iufaftorum griib* 
mean in vna potentia.cum(j; fuerit vifuntur mares per coitum nullum 
neceflarium potetiam agetc efle in membrum in fceminam immitte- 
vno ipforum.&patfttc in alio, firq- re pro feminis emiftionerfed contra 
turcpimpoPc eft, vtadhis mans, & ftrmina in marem . nonnunquam 
B firm in a: linndem fpeae in gnatio- quoq; genus id alalium nihil fecit, S 
nercum hoc etiam q> mas eft fermi per coniun&ione ipfimim inuicc : 
nx contrarius,indigetq ; alterum al imo coniunguntur mas & ftrmina 
tcro in gnatione : lequicur ergo cp diuq; utraq-, coniunfta palpitando 
principiumatftusfitdeneccflitatcl inuicemmanec abfq; apparitione 
marc : cum vidcacur ipfumcflevt illiusrei.hoceft vnumex teftimo- 
mouens Sc agens, fceminam vero vt nijs,quibus puuuit feme maris n5 
paticns.Vidctur quoq; efle neccfla- efle parte firms, videlicet quia non 
rium,q>qux habenr femcn fengui- oes mares emittuntgenimram. Se- 
neum,pr;ftant materia, cu fit nccef cundum teftimonium eft id , quod 
ferium matenam efle propinquam accidu auibus, oua fubuetanea fere 
grunoni . videlicet virimum nutri- abus . Gallina-n.parit huiufmodi 
metum coe olbus mebris:& , cum ouum ufciftum,in quo tn non gna- 
vlamumalimetumcdefitfenguis, turpullus. fi tri coniungarar alius 
fcquiturcpipfeeft materia . Si ago mas cum ipfa ftrmina, adco <p pfi- 
C ita eft , opprret fceminam exhibere ciatur figura oui in vulua, antequi F 
matenam, & po ten turn reapienrc. egrediarar,gnabiturex eo pul I us. & 
ficut agens quoq; in artificialib’cft ficoitu mans cum ftrmina procree 
mouens, Sc paricns,quod mouetur. tur ouum in vulua, & poft ali’mas 
vidcmrquoq; ipfum mare efle mo cum ea coca t, an te^ ouum egredia- 
uentchora coitus, fceminam vero tur,fietproculdubioexeopullusfi- 
motam.mas igiturdat formam,f^- mills (ecundo man in fui colore.SC 
mina vero matenS.mas.n.non pot babetes pitiam de gallis hunc fad- 
dare matenam membrorum , cum unt adum,quando quxrunt fimili 
hoctp ftrmina prarftet materia, vt tudinem. hare igitui eft ratio, q?ma* 
pofuitGaienus : nifi eflet vna haru prxftatfbrmamouo.Tcrtiumtefti 
po ten tiarum diuifa, videlicet agens omnium eft id , quod ex quibufdi 
& paticns.nos autem iam declaraui gnibus pifeium apparet , in quibut 
mus <p impoPe cft,vt vna illaru dua ftrminx oua ferunt de fe , & pfafto 

i ij ouo 


Digitized by Google 



>A 


Dc Gnatione Aialium 


Q ouos,mas trahir ft ad illaoua, po- 
ftca proijdt fttnen fupcr ip(a,& vbi 
tcriguftmcn in iiIisouis,fient inde 
piices.Et hxc eft ratio decifiua,olte 
dens quod ftmen mans eft prom- 
piiun tainum fua qualitatead ge- 
nerat>onem,&non quantitatc.vtdi 
citGale. Etesodicomhocnon Co- 
lusa apparet in ammalibus, verum 
etuun in pLntis.qui.n. videritcom 
politiorem palmx dadlyloru, feiet 
tprami palmx mafculinx prxftanc 
raminx c.iiorem,quo perndtur co 
coclio dadtylorum . masquoq; fie* 
eft huiunnodi generis. Hx lgirur 
H (uotres,quibus Arifto, probat feme 
mans efl? conueniens geueraaoni, 
qualiraretantum, non quanritate. 
Et diiii lieut faber lignarius non di 
dtur cllc pan lignt &fti,(icetia ft- 
men mans non eft pars foetus . Scd 
mas penes ipfum eft vcluti faber, & 
ftmen dus vcinftrumentum arris, 
fangoisq; mulieris rt materia, qua 
iw,(i aliquod animal ft mine caret, 
id ob Hus defedhimeucnit.eft.n.ue 
luu wber.qui opera tur in quitntfda 
partibuseiusablcj* inftrumenris. 
Du$q, pocenrix, fcibcctadriua , & 
pa/Ttua, funt mixtx boracoiundho 
I nisanimalium in ftipfis, vtaccidit 
plantis.& tdeo fa-tus ex his ortuseft 
idem, & poll comundhonem ftpa- 
xanturtpiantarum vero mas, & hr- 
mina nullo modo ftparantur.Sont 
tamcn hx dux potenrix in anima- 
hbus ftparatx,adco q> marem obri 
nent,& fteminam:quiaid nobiiius, 
&prxftanuus eft, cum quodlibet 
animal alicumscognitioms (it par- 
»ccps,quod commune eft eis.Aliud 
tamcn maions cogni tionis altcrius 
Videtur denominari. SeufusenJeft 
quxdam cogniuo return fcnfudi- 


uerfarum:adeo<j>darara!iqua(pe- K 
cies non habens nifi ftnfum tael*, 
&guftus,animal veropcrfc&u on 
nesobtinet fen(us.fcc,cum quodli- 
bet animal cognirionc participet, 
planta vero cognirionc carear,mira 
igicureft difiertfna inter animal 3c 
plantas qua differentia in animali 
compcrta defyderat habere partem 
in hoc ftculo,i.efle percptuum,&vc 
(it mobile, non quieftens vcluti ca- 
daucr,gignatq; animal. Adtusigif 
huiusanitnalisfitpermotum.q> (t 
itaeft, cumex(uinatuta (itpencra 
re fibi fimile,fanima! , conuemen- 
riusigitureft vthabcartalem adtu, L 
ex eo cj> eft animal mobile, non ex 
eo cp quieftens, vtplantx.& ob hac 
rem fuit mas ftparatus a form in a, 
vtproueniatex ipfis huiufmodia- 
dtus ordinatus moiu & defydeno. 
bocenim eftfibi nobiiius , ex eoq> 
eft animal. Ideoq„cum genus ani- 
maiium teftatorum (itnaturalicer 
medium inter animalia & plantas , 
ideo non habcrid,f marem & focmi 
oam , quod habcc animal perfctbe 

S nerationis : nullumquc in ft fru- 
im afla t, lieu t plan tx, fed genera 
tur ex quadam humidicatt.in qua 
creftit. Dcdaracum igttureftcx 
hoc tradlatu marem , & fatminata 
efle principalia in gcncrario- 
nc:Scquo padto lint pan 
dpalia.&hic eft ii 
rushuiusti- 
bn. 


LausDeo. 


Arid. 


Digitized by Google 



: Liber Sccundus 67 


ARISTOTELIS 

DE GENER ATIONE 
ANIMALI VM 

mil SECVNDYi 

Cum sAncrr . Paraphr ♦ 

Quid fit can fa, vt principium gtnrratio- 
nis cmutj; mourns primum,crfrp 
arrant. CaP.l. 

Arem,acfcemin5 
die principia ge- 
nerauoms,& qux 
nam corum eflcrv 
tix vis arcp ratio 
efl*ee,di<ftum iam eft. Sed quam 
obrem gignatur , 6C fit alrerum 
mas,altcru foemina, vt nccellsy 
riOj&quonam pnmo mouete, 
» dc quali materia id efbciatur, 
procedendo explicare conabi- 
mur.At vcro quod ad melforis 
ratio non 1 , &i caufam cuius gra- 
tia perrineqcoditus principium 
ducitur. Cum.n.reru aJixfim 
Tempttcrnx, fummccp diuinx , 
alix quxpoffint didlc,di non 
i . cite: puichruautdiuinuip illud 
caufa Temper fua natura melkv 
risconditionisin rebus comity 
f;en tibus fit: q uod vero Tempi - 
rernum non eft,id 8i. dle,& par 
ckrcpstumdetcrioris condirio- 
nts,tfimelioriseflcpoflrit: cuq» 
anima fit corpore meUor.aia- 
tumcpinanimatoprxftet.ppter 
animam:& cfle, quam non eire, 
& viuere,qudm non viuetemjt 
onadAis fiusfis enicuur his dc caufi^vr 
tLaUti gcncratjoficanimalium. .Cum 


.n.rratura ei us generis Tempi fer D 
na eifenon pomt,quo modo fie 
ri poteft,eo Tempi temura, quod 
gignitur,eft.numero igitur non 
potdt. fobftanria.n. rerum ; fin 
gulanbus cft.qux fi talia client; 
Tempi terna efient. Tpecie verb 
poceftricaq? genus homunifetn 
perj&beftiarfl.&plantaru eft. 
Sed,cum principium fi tear bus 
mas acqs foemina , fit vt genera- 
tion^ gratia fit mas dc foemina 
in rerun) natura.Cumcp Tirana 
tuea melior,m agi fqp di utnacau 
fa fit e^qtixprimamouet^ctuX 
ratio ineft,&l form a qp materia: 
cum«p melius etiam fit Te parari 
adetertori quod meii’eft, ideo 
inquibuTcun'tp fieri poteft, 8C 
quoad eius fieri poteft} mass ff 
mmafeparatur. melius, n^tna- 
gisep diuimtm eft principtumo 
*us, quod per generation* mas 
obo net, teem ina.n, materia efts 
fed coir, & tugitur ad generatio 
nis officium mas cum foemina: 
id.n.coe ambobus eft. Qua igi- 
tu r rationc Texu mans ac faemi- r 
nx participant,viuut.quamob* 
rem plant* quotjt vicar partici 
pesfunt. qua autem fen fus ad- 
eft, genus afalium eft. Quorum 
incefttlibus feri omnibus mas t 
foemina feparacur,obeas, quas 
modo reddidimus > caufas:e(y 
rumqt alia,vc ditftum eft,Temen 
emit tun t, alia non emirtunt.cu 
coeunt.cuiusrei caufa «ft,q>3 
nobiliora font . cade foa natura 
magnir udine ubipoftulant.q? 
non nili caiore aiali fieri pore ft, 
i iij Quod . 



Digitized by Google 


DcGnationc Aialium 


G <Juot!.n. maius eft, id a faculty 
te ampliore moueri necelTe eft. 
rnouere autem calor poteft.qua 
obrem in vniuerfum propedi' 
:xerim,maiora, quae fanguinem 
* liabent,quam ca , quae non ha* 
bcnvdC incedcntia quam ftabi' 
lia,maiora,qux femm genitale 
propter ealorem ac magnitude 
aicm emittunt.de mare di. feemi 
naquamobcaulam finr,di&u 
jam eft. Animalium vero alia £ 
tfeuint partum,fbrasq» mittunt 
<ibi fimile tvt ea quae animal t* 
H dunt in lucem:alia nondum ex' 
planatum,fuamcp formam ade 
ptum pariunr. quorum fangui- 
»fia iter ncaouum pariunt,exaguia ver 
ou'a&ra mcm.Inter ouum 8C verme hoc 
men. intereft.ouum eft cuius ex par' 
teaialgignitur, rdiquumcib 9 
<ci,quod gi g n 1 1 u r,eft: ver m is ex, 
quo toto aial gigmtur. Eorum 
autem, qua perfeeftum fibi fimi 
le edunt in lucem,atq» viuipara 
fun t, alia ftatim intrafe aial gv 
-gnunt,vt homo,equus,bos , &C 
jotmarinisdelphin 9 , & reliqua 
' generis eiufdem:aliavbi pnmu 
intrafe ouum genuerint , mox 
animal edunt foras:vt quae car' 
Oud pfc- tilagineaappellantur.Ouiparo 
gl4> p * rit ‘ rum alia ouum edunt perfetftu, 
vt aues,& quae quadru pedes o< 
uum pariutjVt lacertx,& teftu- 
diftes:aut qux pedibus carent, 
Vt ferpe turn pars plurima . oua 
.n. eorum poftqj prodierut, nul 
lum infuper capiunt increment 
tum:aliaimperfe<5tum edut, vt 
pifccB,cruftata dC mollta nomi' 


ne.nancp eorum oua editaauge K 
tur . Omnia qu* aut animal pa 
riunt,aut ouum, fanguinem ha 
bent.dC quae fanguinem habet, 
autafal pariunt, autouum ,nifi 
omnino improla fint . Exaguiu 
infcdtavermiculum pariut,qug 
aut ex coitu generantur , aut ip> 
fa coeunt. Sunt.n.nonnulla infe 
<fta,quxfpontenatura gignan* 
tur:fed fexum maris ac feeminf 
habeant,coniun<ftaqj procreet 
aliquid.quod tamen generant , 
imperfeftum eft. caufam antea 
rcddidi.Magnapermutatioge/ £, 
neribuseuenit. necenf bipedes 
omnesvel animal pariunt,vel 
ouum.aues.n. ouum, homo ani 
mal parit. neque quadrupedes 
omnes, autouum pariunt, aut 
animal. equus,n.& bos , dC alix 
plurimae animal pariunt: lacer' 
tx,crocodili, &i alix complurea 
ouum.nec veroin habendispe 
dibus, necne, ratio partus conti 
netur . nam expedum alix aial 
pariunt,vtviperx& cartilagi- 
neatalix ouum , vt pifeium gC' 
nus,accxterxferpentes .pedes M 
habentiu multx 6C ouu , &C aial 
pariunt : vt quadrupedes, quas 
mo enumerauimus.necnon in' 
tra fe pariunt, tu pedata , vt ho, 
rii expeda,vt balenx, delphini. 
ficigitur diuidi nonpoteft,nec 
difcriminiseiuscam hctinftru 
mentu vllu inceftui delegatum* 
Sed.n.ea pariunt aial , q natura 
perfediorefunt,& pricipiufyn 
cerius obtinent.nullu.n.intra fc 
gigni t aial , mil quod acre reci' 

pit 


\ 


Digitized by G 



Liber Secundus r 68 

A pi t & fpirtt . perfediora au tem dcm ouum,fed imperfcdUjCrtj 
funt,q natura calidiora &hub fta et dunufcula opertu ,.pptcr 
iiihlii diora,nec terrcna conftan t . Ca^ natura terrcna fui generis , vt<p 
qfuu. loris vcronaturalis ro pulmcv imperfedum exies poftit ferua^ 
nedeferibitur fanguiniscompo h tutelaopcrimenti teftacei.Pb 
te.quae.n.pulmonehabentob fccsitacp^umfquamati ftnt,& 
Cahjiora nocalidiora funt fjs,quae no ha genus crit fta turn, vt terrcna c5 
*** bent. & inter eafuperant,qux ftitutum natura, oua putaminc 

nonfungofum } aut retorridu, durioregenerant.Sed mollium 
6C parum fanguiniscontinente gen 9 ,vc ipfum natura corporis 
habent pulmonem, fed fangub len ta eft,fic oua,q ug i m per feda 
polentu &C molle.vtqj animal edere folet,tuerur di feruat.plux 
res perfeda, vermis autem dCo* rimum.n. lentorisfuacumfoe^ 

? uum imperfeda efttfic perfedu tura emittut.Infcda omnia ver 
nafei folcta perfcdiore.Quxau miculum pariunt,eadenupom B 
® te calidiora quide funt propter niafanguinecarent.vndefit,vt 
pulmonem , fed natura conftat quae extra vermiculum pariut, 
ficciore:aut quae frigidiora qui fanguine vacenttquanqua exan 
dem,fed humidiora funt,eoru guia non omnia vermen pariat. 
altera ouu edunt perfedfi, al tc- commutanc .n. intra fe vices in 
ra intra f t,dC ouu,& animal pa^ feda,6d quae ouum pariunt inv 
riunt.Nam & aues,<M cortice in perfedura : vt pifees fquamati, 
teda calorc fuo perficiunt, fed &cruftaia,5f mollia.horum.n, 
praeficcitate ouu pariunt. caVtb oua verme imitantur :quippe 
laginea cummin 9 pscalida,ma quaefbrisincrementiiredpiant 
gishumidafint, vtrocpparticb illoru vermiculi tempore proce 
pat.quippequae 6C ouu& afal denteinfpeciem oui tranfeunt. 
intra fe pari uncouu, quia frigi/ quod queadmodu fiat , poftca F 
£ da funt : animal , quia huraida. explicabimus.Nunc priusintcl 
** humor.n. viuificus eft ; ficcitas ligendum quam bene, mirocp 
longea vitaremota eft. fed, cu deinceps ordine natura reddit 
non penna,non cortice.no fqua gnatione.perfediora.n.calid io* 
ma tegantur , quae indicia funt raqs alalia prole reddunt perfo 
naturae ficcae atep terrenae,idcir da qualitateina quantitate nub 
co molle generant ouu.vt.n.ip^ lu oino aial pfede progenerat . 
fisjfic eorum outs nulla fatis ins ola.n.pofteaqp nata funt , inert' 
fidet ficcitas, aupobeamreio' menturecipiut,&gnantquoqj 
trafe pariunt oua.na,fi ouu fo eaipfa alalia intra fcftatim.caes 
ras prodirct,facile periret, cares tera ab rjs proxima loco fecudo 
putamfe quod protegat durio^ conftituta , non ftatim perteda 
tcdngidaficcioraqj pariut qub intra fcgnant.cfi,n . priusintra 

i liij ft 



Dc GnationeAialium 


6 feouum pepererint,mox ani^ 
mal cdunt in lucem . Alia non 
perfedum animal gcncrant, fed 
ouum,idqj perfcdum.quxau 
tern qs frigidiora conftant na^ 
tura , generant quidem ouum, 
fed non perfedum , veru quod 
fbris perficiaturtvt genus pu 
feium, fquamata,& cruftata, 
6i mollia. Quin turn genus, 
quod frigidiflimu eft, ne ou um 
quideex fefeparerepoteft. fed 
hxc affedio fbris euenitei,vt 
didum eft.Infcda.n.primo ver 
H miculu pariunt,qui addito tem 
pore fpeciem accipitoui. Aure^ 
lia.n.appellata oui obtinet facul 
tare,iu ex eo aial nafcicur,tertia 
mu tatione finem recipiens gna 
tionis.funt igitur q uae non (emi 
negenirali procreentur,vt an< t 
tea didum eft. Sanguinea tame 
olafemiiie procreantur. videlb . 
cetea,quxper coitumoriurur, 
emilTaa mare in fbeminamges 
nituratqua ingefta aJalia confti 
tuuntur ,fuamcpformamreci> 

. piunt,autimraipfa alalia, qux 
* folentafalgnare,autin ouo,aut 
DubitatG > n ^ cm ' ne i^ eiufmodialia fecre 
sua r6ne tione . De quibus qo longe du- 
pnatio a bia oritur, quonam pado ex fe^ 
iemtefiai m j ne generetur aut planra , aut 
alal.quod.n. gignitur, & ex alt" 
quo,&ab aliquo,&aliquidgi 
gni necefTe eft . ex quo gignitur 
materia eft, quam nonnuHa<& 
cum habent prim a accepta ex 
feemina :v.g.ea,quac non forma 
aialis nafeuntur , fed vcrmiculi, 
aut oui : quxda diu cx focmina 


capiunt,qmlad£nf,rfed qua fc 
non mo foras,verumetiani ini* 
forma afalia gignantur.talis id, 
ex quo orititur,materia eft. Sed 
hoc loco non ex quo oriantur dj 
rim*, fed a quo partes corporis 
gnentur.aut.n.extrifecusaliqd, 
autin geniturafli femineinfita 
agit : idqi aut pars aliqua afar, 
aut afa,aut habens afam eft. fed 
abaliquoextrinfecusagente ef 
fici quxcp, aut vifeera , aut alia 
mebra, remotfi a rone vf . fieri 
.n.non poteft, vt moueat quod 
non tangit,6d quicquam ab eo, 
quod non moueat , afiiciatur.t^ 
gitur in ipfo conceptual quid 
iam inert, quod aut pars eius fit 
aut feorfumconrineatur.Sed 2* 
liudquicqpefteabiundu, irra> 
tionabileeft. erenim gna to iam 
aiali,corrupatur ne illud,an ma 
neatc’AtnihilinefTevr,qd non 
totius pars fit, autplatar.autaia 
lis.Quinetia.corrupi,poftqp vet 
ocs,vel aliquot partes effecit,ab 
furdum eft.quid.n. cfficiat rel u 
q uas rii5 fiiliud, pofteaqi effece 
ratcor,interijt,corafitipm par M 
te alia efficir,ei ufde ronis eft, vt 
vel ofa intereant , vd omnia fer 
uentur.ergoferuari nece/Te eft. 
psigitureius eft id, quod proti 
nus in femine inert, fed fi nihil 
aif eft ,quod no aliqua in partt 
fi t corporis,vt alat a q uoqt psa» 
liqua protinus fit , confequitur, 
Sed extent quona padoeffici2> 
turt’Aut.n . fimulomnes partes 
generantunv .g. cor,pulmo, ic- 
cur,oculus,& reliqua omnia: 

aut 


Digitized by Google 



Liber Secundus. ' 69 


A atitofdine defceps, vt i his car- 
minibus, q ad Orphcu author* 
rcferuntur.Similiter.n.vtretis 
implexum ,coftitui animal ibi 
fcribitur.Sed.n.non fimul onv 
nia effici vcl fcnfu percipi pot, 
cum partes alixiam ineiTe,alif 
nondum addle cernantur . nec 
dici poteft eas prf fuaexiguita 
te latere, pulmo.n.qui amplio- 
ris qj cor magnitudi nis eft, po- 
fterior corde in primoortuco- 
fpicitur.Scdcualiud pri 9 ,aliud 
pofteri us fiat, vtru alterum effi 
B ciatalteru, &fi pg proximo , 
jurtiu'at an potius hoc poft hoc fiatcVer 
t-ra effi-- bi caufa , non cor ia ortum e ffi- 
cut alters cit iecur,id'q?aliud quippiam , 
fed hoc poft hoc:ut poftcjfi puer 
- fa<ftus eft, vir effici t ur.no a pue 
to agente vir efficit . Cuius rei 
ro ilia eft,q>ab eoqd adhl eft,id 
qd potentia cft.efnciatur, tu in 
natur;,tu in artis operib^.i cacp 
fpecicm &C formam die inillo 
oportcbittv.g.in corde forma 
iecinoris. quanqp alias quoip il 
la opinio abfurda&cdmetitia 
C cft.Quinetiavtinfemineproti 
nus pars aliqua aiali s,aut plat{ 
facfta cotincar, fiue q cftcras efc- 
ficere posfit , fiue quae non pot- 
fit,imposfibileeft,qn ex femi- 
ue 6t genituraoia gcnerantur . 
abeo.n.qui femen fecerit, crea- 
te id proculdubioeft:fiquide 
protinus ineft. Atvero femen 
pri s fiat oportet , idcp officium 
generantis eft. nulla igitur pars 
codira inefle poteft. ergo quod 
agif, nulla i fc habet partem , as 


ne extra quid?: alttfrutrumau- 1> 
te fit,nccdle eft. Hate igitur fob Solutio * 
uere conandu eft. fortaffe enitn 
aliquid ex ijs,qux diximus.no 
fimplex e, vt ab extero nihil e£» 
ci poiTe.nam 6C eft vt posfit, SC 
eft vt non posfit. fed femen , an 
id, a quo femen, dicamus.nihi- 
lo refert : f.qua motu,quc illud 
mouebar,femen in feipfum co- 
tinct.Ficri aut poteft,vt hoc ab 
hoc moueat,& hoc ab hoc.fi cep 
perindc quafi admirabilia ilia 
fpotina . partes.n.hntvim mo * 
quoda.ctcu quiefcut.quarum 
prima vbi extrinfecus aliquid 
mouerit , ftatim proxima adtu 
efficitur.vt igitur in fpontinia 
illis quodamodo illud mouet, 
qdnihil nuc tangit,fed ante te- 
tigit:ficid iquo femen, autqc! 
feme effeci t, mouer , cu alt q uid 
tetigerit,quanq no adhuctan-> 
git.&motus,quiincft,quoda 
cfficit mo , vt xdificatio cedes* 

Igitur aliquid ee qd efficiat,fcd 
non ita,vt hoc quicqul, nec p- 
fediu inelTe primu agens, aper^ ^ 
tu iam eft.qucmadmodu vnu- 
quod tp fiat , accipiedu hinc eft 
hoc initio. Omnia ejeuntpaut 
natu ra, aut arte effici untur , ab 
co qd adtu eft, fin t ex eo , quod 
potentia tale eft. Semen igitur 
taleeft.motumcp habet.etprin 
cipium tale, vtmotu padiops 
exiftatqufcp,eademip fuanb 
mata, no eft.n.facies , nifi atam 
habeat.netp caro : fed corrupts 
xquiuocedicetur facies, aut ca 
ro, perindc quafi lapidca, au t ft 

gnea 


Digitized by Google 



DcGener. Animalium 


G gncafatftafit.fimul autem par* 
StaiiUra, tes fimi!ares,& inftrumetalea , 
lares pta' fiue officiates cffictunt. & que- 
fifhcrL admodu no fecurim,non aliud 
inftrumetu dixcrimus facftum 
efleab ignefolo: ficnon pedc, 
nS manum , eodemcp modo ne 
carnem quidem.nameiusquo 
que aliquod officium eft. dura 
igitur,mollia , lenta, rigida , dC 
quicunq? alfi affecftus partibus 
infunt animatis,dcaliditate, fri 
gidicateuc cffici pofiunt. At ra* 
tio, qua iam caro,aut os eft,no 
poteft : fed d motu proficifcen* 
te cffici tur ab eo, quod gen ui t , 
quod<padueftid,quod poten 
tia eft id,ex quo gigniturtquo- 
modo in fis quoqj agi tur, q ar* 
teefficiutur. ferrum.n, durum, 
aut molle cffici tur calorc vel fri 
gore.at vero enfis d motu iftru* 
men torum,qui artis obdnet ra 
tionem.Ars.n.principium,for 
macp ei 9 quod efficit eft, fed in 
alio.Motus autem naturae in ip 
fo eft, ab altera profedus nat u* 
. ra,qux adu obtinet formated 
1 habeat ne femen animam ,nec 
ne, ratio eadeattp de partibus 
reddenda eft . nec.n.amma vlla 
cfle poteft in alio,nifi in eo cui 9 
eft, neq; pars vlla ee poteft , qcf 
particeps alae non eft,nifi fqui* 
uoce vt mortui oculus. femen 
igitur 6C habere animam, &ef* 
fe potentia palameft.Propius 
autem & remotius idem d feip 
fo potentia efie poteft : vt Geo* 
metra dormiens remotius qua 
Vigilans eft , ifque remotius,q» 


qui iam conteplatur.Sed enim K 
huius nulla pars caufa eft gene* 
rationis, fed quod primum ex* 
trinfecus moui t,id caufa eft.ni* 
hiLn.feipfum generat,fed poft* 
quam generarum eft,feipfum 
iam auget quamobrem non ft* 
mul omnes partes generantur, 
fed vna primum : eamque pri* Partem . 
mu oriri necclTe cft,quz princi principal 
pium augendi contineat . fiue • iu 8' a ‘ c4 
enim pianta,fiue animal eft, fcj mTg P cne- 
olbus incft quod vim habeat ran need' 
vcgetandijfiue nutriendi.id au fe * 
tem eft,quod tale alterum gene . 
ret quale ipfum e. hoc enim cu* 
iufque perfedi,tum ammalis, 
turn ftirpis fecudum naturam 
offici um eft. necesfi tati s autem 
ratio eft, q> cum aliquid ortum 
eft, augeri idem necefle eft . Ge 
nerat lgi tur q> eftvni uocum,ue 
homo homihe, fed per feipfutn 
augetur . ergo ipfum , cum ali* 
quid fit, auget. quod , ft vn um 
quid, idque primum fit,idpri* 
mum generari neccfle eft. itacp 
ft cor primum in nonnullisori 
turanimalibus,autcordispro ^ 
pordonale in ijs, quae corde ca* 
rent, ex corde principium illud 
eft in i)s,quae cor habent : Caere* 
risexproportionali. Expofui 
iam ad ea,quz ante quzreban* 
tur,quid caufa fit, vt prin 
opium generation 
cuiufq? moues 
primum, 

6C 

procreans. 

Cum 


Digitized by Google 




||Vm ipft Arifto.iam no- 
tificafiet mare,& farmi- 
nam cflc in generatioe 
principals, dedarauc- 


litcj; modu,quo ipfa foncprincipa- 
lia,primo incipit hie ofteudere cau 


Liber Sccundus. 70 

num perpetufi, vtpoteftex fui na- D 
tura. Et hoc, quia cum im port! bile 
fit id perpetuariin indiuidno, curat 
vc perpetuetur in fpecie . Hate aute 
pcrpctuantui in fpecic obcam fibi 
inexiftentem : nam id nobilius ell 


lain^bcjuavirtusmarisj&ftrmi- a vt perpenftcurobcaufamextrm 
n$ fit diuerfa in 4 plutibusanima- tei 


|ium : qd neq ; plantis, ncq; > Hi am 
mahu genen acciderc folet.& veru 
id ex neccfTkate accidcrit,au t ex no 
bilitate:c(i quicquid nature tribui- 
tur.aut hac,aut ilia necellariocue- 
niat.Dicamuscrgoqjcntiti mobi- 
liu duo dantur genera, vnfi fempi- 
9 term motus,in|'enitum atq; mcor- 
rupubLlein mdiuiduo: <b funt vide 
Jhcct nobiliora entia mobilia , quae 
ncceflaria funt fm idiuiduu,icfunt 


cam.cju^ autem perpetuantur in 
ipecie obcaulas in eis repertas funt 
genera organorum ferentifi feme 
ex plantis,& animalibus. Scd, edm 
animal fit nobilius planta , nobili- 
ate adipifatur tali oflicio.f genera 
tionc, in qua fcparaturcS mouens 
a mobih,cum caula mouens fit no 
biliot m ota. bon u autem eft diftin 1 
guerc nobile ab ignobili : idrirco 
animalibus infuntmas&f^mina, 
Cquia harduz potential funt ftpa- 


ca.’leftia corpora: aliud vero genus raez. Hoc autem fit in eis,qu$ pot 
reru,qu?qnq;mouenturqnq;qe- funt habere marem & fbeminam . 
fcut,qnq; funt.qilq; veto no funt: perfcdius emm genus animalium 
& h$c ex fui natura pin partiripare atq; nobilius marem defeeminam 
efie perfe&ioris coaitioms atq; im obtinct,i.2rcir»bile,cum fit pr^ftaa 
jwrfcdioris . Primi aut generis na- tius ftabifi, ficut Gmgumefi eft no- 
tura nobilion m6, quo fit poffibile bihusexar.gui.Etob hanccandem 
iehabet.&ideo hoe genus entium caufamquida mares lemen irnmit 
eft caufit ftcundi generis fm nobi- turn in ftrminam,ahqui vero non. 
!uat£.& notum eft, q> hocgenus,C animal enim nobilius robuftiuse 
pocens efie &priuari,fic fc habet natura,calidiusatq;maius:&ma- 
* habere efie eft quid fibi nobilius g gnitudo corporis, acmulcitudoea- 
priuari,animaq; eius pftantior cor ions eft ca exit’ ftmiuis.cx hoc igi 
porc,vita quoq; ipfi’ dignior mor- 


®e.quarc primG genus entium mo- 
bihum adiu uat tale pattern, &de 
ca cura habet . iplam quoq; extra- 
hit depnua tionc ad ce : quam ctia 
transfers de efie priuato vita ad e fi- 
le vit(,& de ec vita;, ad efie ammx, 
donee definat in alique fine, de cu- 
ius natura eft reripcrc pfeetilbmu 
eildSc ficut iuuat cam , donee mu- 


hoc igi 

turpatctcaufa,ob quam dafimas , 
&fermmainanimali feriteftme. 
Et,quia animaliu genera tio , & lp- 
marizatto mulafana eft, id Icruta- 
tan incendimus , huiulq; rei cam . 
Dicam us ergo animaliu gencrario 
nc quinq; diuerfis modis reperiri I 
animahbus'.quoru Primus eft am- 
malium gigneau fibi fitmliafigu- 
ra, & fimihtudine intra ft & exrra. 


tet iplaradccfic impcrfofto ad pfe Secundus ycto eft animalium j qu$ 
dum, fic et cuxat Yt icmancat per- ouum genuennt antra ft,mox ani- 
mal 


Dc Gener.Animalium 


6 maleduntfbras.&hoccumouum 
intra corpus erumpitur animalis: 
&ciHpecics nominata cartilagi— 
nea.Ternuscft mod* animalis, qS 
ini* ouum generar, & egreditur ex 
das corpoieouupcrfcnu veaues. 
Quartus vero modus eft illiusani- 
xnalis , quod in eiuscorporc ounm 
imperfcilum general : perf citurq, 
extra, vt pikes non habetes pinnu- 
Jas & fquamas,& reliqua.Q^uincus 
autem modus eft lllorum,^ vermi 
culum extra pariut:& funt anima- 
lia,qux non gignunr, led (pore na 
turaegignuntur . Magna tn cuenit 
H dria inter oaum & vermen. puilus 
.n.ex aliqua particula oui procrea- 
tur.nu tntur tn ex aiia extra iplam. 
ex verm i culo mo general alal ex- 
tra ipfiim habensngura vermicu- 
li.cuiusdiuetfitarisgcnera lionised 
non complethtur diflcrcujs appa- 
rentibus, quarreueriunfin antma- 
libus,!.hisfpeciebus,Noii.n.pofl’u- 
musdiccretpanimalviufi partens 
intu (e & extra, (it quadrupcs.nam 
multaquadrupedum ouu pariunt, 
vt lacerta: & ctocodtlus. bipedes tn 
aliquaenpenutur gene rare animal 
intra (e,cxtraq;,vt homo: ex qua- 
I drupedibus ct vtequus & mulus. 

• Aliqua vero.qu^ pedes non habtft, 
ficur (pecies ferpetu. aliqua, duos 
babctjvt vipcra.Similirerq; de oui- 
paris no pollum us dicer* ip(ae£bi 
peda ,ncq-, quadrupeda (iue oxpe- 
aa.Nam ouiparorii aliqua bipeda, 
vt aucs: aliqua alia quadrupeda , 
vtcrocodtli : nonnulla vero expe- 
da,vt (erpcntes.cum igitur n6 pofi 
litmus complofti has difcrepantias 
his difterenti)S,non (untergo caula 
ipfi us dtuerlitatis.Sed h ui us rei alia 
caula eft, videlicet quia quito ant- 


mal natura perfe<3iuseft,eafidi*qs i 
ac humidi*, intra (eauimal gigmt 
pcrfcCtu m qualitate : quatitate vc 
ro lmperfeCtum. Neq uaqua cnim 
poteft animal geperarc ftitum pfe 
dtum vtroq; niodo (imift . ob quS 
caufam quodcunq; animal gigne* 
inrra (e animal , pulmonem ha bet 
habentem magnum (anguinem . 
hmoi.n pulmn debcf animal) rax 
gni cotoris & humiditatis . Quod 
autem cotrahuiufmodi naturatn 
(c habet, videlicet frigidam & ficc£ 
habeas complcxioncm, (itquc (an 
guineum, ouum parit impcrfc&tl: 
cum talisgradusiitimpfcdhorgra I* 
du animalium (anguineorum. cu- 
ius rri caula ell , quia tertea portio 
remotiflimaefta vita. hinceft,(p 
ouum huiusanimahsinprincipio 
rei durfi exiftit : quare pcrfici pot 
ex terms, contra auium oua : qu; (i 
product (icut funtinprincipiorei, 
n >npo(Ienttutari extra, & mulco 
min* pcrfici ob eorum moHiciens 
in prlcipio crcatiois.In quo.n.ani- - 
mail vnaduarum qualitatu nobi- 
lium eft fuperSs, alia vero deficits, 
vcluti ficalorcxcettcrerhumidita- 
tem,vel humiditas caliditate , eius 
generatioent media inter duo ex- M 
trema. Sivero humiditas excedat! 
eo, cuius cahdiras (it prartercalidj- 
rate animalis pcrftdh, i.q? no fupe- 
ratincoficutin animaliperfafto, 
ouum gignit intra (c, animald; ex- 
tra. In quo vero calidiras Sc (tccitas 
{uperat ouum perfcdlum gencrat . 

Sed cum humiditas fit paifibilior, 
qipfa fieri tas,ideo animalis gene- 
ratio, in quo humiditas efi altqua- 
li calore (uperat, perfeftior eft qu£ 
eius, inquoexcellitcalorcumfic- 
citate . cuius ratio eft : quia calidi- 

tas 


Digitized by Google 



Liber Secundus. 71 


A taseftqualitasafliua,humidu ve- 
ro 3c ficcum pasfiua : humiditasq; 
fecilionspallibiIitatis,ficcuas vero 
diffialioris. & debile agens,qu?o- 
do agit I materiam pa/libihorcm , 
vidctureflcmaius, & manifeihus, 

3 “ fi agcrct ages fortius in materia 
iffialis paffibilitads.Exhiscrgo 
tribus ipecicbus fanguineorum no 
bilior elf, qua; exccdit I duabus no 
bilibusqualitatibusjf.qua: animal 
gignit intus Sc extra, ad quod gen’ 
Zcquitur aiiud genuqdignicate Ife- 
rius & nobilicate,quod ouu gignit, 
animalq, egreditur: in quoquide 
B humidu tmcxcellit. poll quod fe- 
quicur impexfaftius, f iouum gene- 
xans pcrfcclum,quod ficci rate <St ca 
lidiute cxccdit. Ex genciaribus ve- 
ro ounm imperfect um.aliq uod eft 
fanguineu.vt piftis : aiiud exague. 
Et 16 reperitur diucvfitas inter ona 
hmoi fpeciei . exeis.n. aliqcf itabet 
coiunaione corticis infra duos de- 
left us , Iter oua aTalis fanguineiivt 
eft ouu moIliu,diftorum malacia. 
ex ijs tri aliquod eft ^ppinquius na 
turj oui. Generans vero vermiculu 
fanguine vacat, 3c cft,£ animal infe 
C ftum.vndcfit vtmultxfpcciesho 
• rfianimaliumgenerentcxfe,£ob 
earu impcrfeftione,&propinquira 
tem naturae earu ad naturas corpo 
xum fimplicium. Iam ergo patetex 
diftiscaufa diuirfitatis generatio- 
ns ammalium.Et quia oftenderat 
Arif genicura maris,& fanguinem 
xuenftruu efle pnneipalia in genc- 
rationc: fanguincmq; meftruum 
eevelud materia, genituram veto 
matis,vt dans fbima . Et quia ages 
cuiuftunq; generati concordat cu 
ipfo gencrato nomine, 3c defini tto- 
nc,f. vmuoca,io aHiimit mo feruta 


n de vere gcncrabili, & de crearore D 
mebroru fetus. Dixit.Intendimus DuHid.a 
moinquirerc quid fit kf,a quo fas- 
tus gignitur,qd quid€ eft efticiens. 

Sc generans : non id ex quo fit,vide 
licet caufa materia Its. Dicamus er- 
go q> id, quod gignit mebra.caque 
procreat,eft alterum duorum . aut 
.n.eft quid animatum ex tnnfecus: 
vet eft quid in femme infitum , qtf 
eft et pars animati, i. q> fit in femi- 
ne aliquod membroru actu, quod 
quidem procreet carters membra . 

Qjii tamen ponuntgignitiuum ip 
fiusanimalis efleanunatuextrin- 
fecus , fine ponatur cfficiens mem- ® 
brorum extrinfecorum, fiueintrin 
fecoru,manifefte errant q uauis fit 
abfurdi’ ponerc ipfum gignere me 
bra iteriora,cum impofiinile fit <jc 
qua extrinfecum mouercaliquid, 
qtf non tangat.& fi non eft ibi tan 
ges,neq •, ibi fiet et alterauo . neceA 
fe.n. eft hmoi potentia inefle ferni 
ni.vcl alicui rci feparat^ . quarc vcl 
hmoi res ranger ferum, donee pet 
ficiatur fetus generatio: aut corrfi 
petur ante perteftionc gencrauoit 
cius . Sed manifefte patet non dad 
hie aliquod extrinfecum ammatu 7 
tangens cmbiyonc, donee pcrficiaf 
cius generado in viuiparo , ncq; in 
ouiparo. E t,fi i ta eft, non reliuqui- 
tur mfi vna trium rcru:vel cp hmoi 
extrinfecum, ipfo.cxiftcn tc fepata- 
to, efficiat vnum membrii , llpoft 
aiiud, & fic quoufq; pcrficiatur cm 
bryo : aut llludextrifecu facial om 
nia mcbraiunuJ: aut talc extrinfe- 
cum gencret vnum membrum , Sc 
illud membrum mox gencret rdi- 

2 ua membra. Piima au tem res eft 
ilfa.Sccunda vero, flvt facial om- 
nia membra fimul e impoflibiUs : 

. ▼* 


Digitized by Google 



Dc Gencr. Animalium 

vt fc nfu Sc ratione haberi potefhra tiquorum dixerunt,iam patueranr j 
none quidem , auia vf conuenicns quamplurim^ faifi cates euenientes 
in rebus naturalibus res fc habere, ex tali opinione: videturq, fem£ e£ 
vt in ardficialibus, videlicet q? pars membrum genitum abeo,aquoe 
partem fcquatur in gcncradoc, fie femen. Si ergo mani fcfte apparet f 
ctdebeteueiu generadone rerum feminevnum membra animatum 

in adu,aut plura vno, hmoi mem- 
bra eflet ex eo q? eft habens fem£ , 
i.quia eft pars ipfius. pars aure non 
zquatur tod definid&e, Sc nomine 


naturalium.fenfu vero, quia mem 
bra embryonis in prlcipio fuq crea 
tionis non confpiciuntur gencrari 
fimul , immo vnu przcederealiud 


vifuntur : guod patet fpcculand in in membris organids . Si ergo im- 
eo.Neq, pot quifpia dicere cunda poflibile eft ipfum genera ~ ' 


membra fimul gencrari, aliqua th 
fua prz exigui wee latere in princi- 
ple crcarionis,maiora vero confpi- 
H ci.Idcunoneficverfi patet,cumul- 
ta videantur mebra magna appare 
re port pauca in lpfa genera tionc . 
pufmo.n.qui eft amplioris magni- 
tudes, q fit cor,poftcrior cordc 
cernitnr in gcncratione . Neq; pnt 
ct apparcre lpfa mebra I gnadone 
vnu poft aliud,adeo q> vnu jpcrect 
aliud : led quia vnum oriaturpoft 
aliud,ficut nox poft diem , Sc fcne- 
dus polt iuuentute . Non.n.gigntf 
qd poten tia,ncq-, produci tur ab co 
qd adu abfolutc , fiue arte fiuc na- 
tura,fed ab eo,qnod eft in adu. qd 
.n.gencrararabaliquo Sc quod ip 
J fu m generat, funt ide fpecic vcl ge- 
nere. Et,fi pouamus gencrans c^te 
ra membraefle vnu membru,exe- 
pli gratia cor, icquif ipfum habere 
adu formam mebroru: eritq; cor, 
Sc lecur, atq ■, ccrcbru fimul . qd eft 
falfum.Et hac eadem dedaradone 
oftenditur non pofiedan in femi- 
nealiqd membrum animatfi crcas 
rcliqua membra. Si inefletquoque 
femini membra creans cztera m€ 
bra, tunc fcctus non generaref a fe- 
minc . Similiter fi membra omnia 
fccedcrent ex fcmine,vt plurcs An- 


generas efie id, 
quod przbet femen , quod eft ani- 
matum ex trinfecum , neq, pot die 
in femine membrum adu anima- 
matum creans rcliqua membra,Sc L 
tn necefle eft ipfum efle alterii illo 
rum duorum . Soluere igitur debe- Solatia, 
mushocdubium.qd fic ipfum fol- 
ucre conueniqdeclarado C q»id, qd 
dicitur condidonaliter Sc cum hy- 
pothefi, aflumf hicabfolute. N5, 
efidi imusipfumexmnfccfi agere 
Sc non agere, fi hoc abfolutc fuma 
tur, fcq uentur ex eojpriorcs falfita- 
tcs. vt fi dicamus ipfum fbetum ge- 
nerari propter ipfum extiinfccum 
tm,(cquenturilliprioreserrorcs. Si 
aute dicamus ipfum gencrari me- 
dianre fcmine,& cum femme, nul- 
ls ex przdidis falfis fequetur. Sed, M 
fi tribuamus et adu ipfi femini ab 
fblutc,prztcrhocq> tribuamus ip- 
fum eiaem propter cxtrinfecu : er- 
go dabitur in femine membra in 
adu, fequentuiq; cztera: falfitates 
przdidzxumq, fuppofuerimusfe 
men agere id vcl virtutc acquifita 
a da tore feminis,cum habcat con- 
dirione gencratiui, videlicet vt fit 
ipfum Sc genitum ab ipfo einfdem 
lpcciei, vt nomo generat homine , 
vcl eiufdcm generis ficut equusSc 
afinus,ex quib’ gencratur multus: 



Liber Secundus ' 72, 


X nSpph^fequifqiinfitipfifemini 
mcmbrum in a&u,a quo gencren- 
tur membrarquia da tor fcminis £- 
flat femini, pnmo virtutcm quara 
habet, adeo q> fongitur femen bac 
virtu tc officio ipfius femiiuficatis, 
quod quids iam eft feparatfi , defi- 
liitq-, efle . Et hoc eft me rebus ad- 
xnirabilibus , in quibusdat moues, 
quod mouec aiiqd, mox qefcn.rc 
jnanetq, fm qd de fe mouet 1 , & mo 
uethmoi motu,que acqfiuit a pri- 
mo. Sic ct in na . nam cu id,a quo 
femen effidtur , pr^ftauerit virtutc 
natural? femini, qua mouct mate- 
B riff ad perfection?, & procreation? , 
quaquicfeentcrcmanct feme mo- 
uens, ea virtutc , ob cam re non eft 
necefle vt primu mouenstangatid 
qd mouetur ab ipfo vfq; in fmc ge 
nerationis, fed tin in pnneipio rei , 
primu tangit tm,deindc reltatfm, 
tangens materia vfej} in fine gene- 
rationis.cz quo dr exteru efle ages, 
uod cgit, tn poti’appellari d?t,vt 
fde xdificatoretpxdificauit do- 
mum. Quod aut ipfum animatti 
extrinfecum fitgigninuu, qualiter 
cuoq; fiicrit illud,lemeq-, fe habeat 
ad ipfum Ycluti infirm, qux eft fb- 
q iudo , quam dedimus ad precedes 
dubium apparet ex omnibus, q ge 
nerantur ab ip(a arte ex rebus arti- 
ficiahbus. Re$.n.artificialisfitper 
infirm : qd quidem eft m potenna 
agens ipfius artis,qux eft adu for- 
ma rei bnfte : natura autem fimila 
tur arti : fequitur igi tur q> in gene 
rarione naturali,femen habet vim 
inftrumenn. Sc a quo femcn habet 
vim ipfiusmct aras. Proptcrea did 
mus,qj efi femen fit animatum,ha 
bet virtutem,qua mouct matcriS , 
donee ftrtus,qui gignitur, fiat ani- 


raatus adu.Nam, d\m imposfibi- D 
le fet fort urn inanimatum habere 
fanguinem.neq; camcm , tandem 
membrii officialc,neq; fimilarerni 
fi dicatur mebru ^quiuooe ratione 
figure tm, vt didtur id de lapideo, 
vel ligno Ewfto inftar membroru . 

& vt fie ipfum feme procreabit me 
bra,caq; formidabit, f illud quod 
mouetur,habenscfle ab ammato , 
Sicutcnim non pofliimusdicerefe 
curim fiucenfem fieri abignetan 
tum,abfq, hocq>arsfaciatipfa, fic 
ct minime poflumus affirmare ali 
quod membrii inftrumentale , vel 
fimilare, ficut eft manus velcaro, £ 
gcncrari a calido vel frigido tantu, 
itavt calor fit primu agens ipforu. 
Caliditas.n. &frigiditaspfcagut: 

Sc inquatum calida 8c frigida lunr, 
efficifit dilfercntias in fimilaribus 
compertas, ficut eft durirics & mol 
lities,& fimilia his. ex complcxioe 
•fro Sc mixuoe, ex qua refultat por 
no carnis,pornoq-, oflisqllud no fit 
ex adioe caliditatis vel frigiditatis: 
fed quia fe habet ad id,qd eft in na 
tura , veluti forma artificials ad re 
fadam:& eft id, a quo generatur fe 
men . Et , ficut calor reddit ferrum 
molle & durum per ipfam arte, for F 
ma tame enfis & fecuris fit ex mo- 
tu inftrumenti,quod mouetur fm 
menfuram fclx ipfius artifids,fic 
etiam figuram membroru , & co- 
mm forma ex feminc gencranrur 
ratioe virtu tis, quam acquifiuit ab 
co, a q uo femen . nam,q ucmad mo- 
dum principium motusalicuiusar 
tis particu laris fit per formam arti 
ficiaicm, fic etiam principium mo- 
rns Sc generationis alicuius particu 
laris nature fit per rem , in qua eft 
in a&u forma huius rd generate . 

His 


Digitized by Google 



Dc Gener.Animalium 


G His igitur fic flantibus, quxri pot 
vtrum in ftmineipfi us foetus detur 
anima,vcl nc . quod quidc quxfiru 
poteflqu?ri de mcmbnsqu^ gene 
rantur.Et dicamusipfom animam 
file vna coem cuilibet mebro.neq; 
dati mrmbcu abfq-, anima,aifi ap- 
pciletur membru atquiuoce,vt no- 
men oculi , quod dr de oculo mor- 
fJt,& viui . Patetetdeft quodhbet 
inembru habere animam agente 
potentia, &q>huius potentix alia 
propinqua.aha vero remora, viden 
tur.n. potential remotx (c habere , 
veluti fi dicamus geometram dor- 
JI mieitrem cfiegcoinetratn,cx eo q> 
habet potentiam ad geometriam : 
icmotiorera th ab ip(o achi q po- 
tenria geometry vigiiantis, qui n6 
exercet geomctria : perfc&a th po- 
tentta meftgeometrx , qh exercet 
geomcmam. Et cu de ft quoq; no- 
cu fuerit ncccfleeflcquodliberge- 
mtum habere pnncipium augme- 
ti Sc nutrimenti, hue fit ouum,(iuc 
animal, maniftflum ergocilqdh- 
bet feme prolificum obuncre virtu 
te nutrihuam, & augmentatiuam. 
Nam.ciimcius onus perficiaf pro 
pterrem communicacem cum eo 
I in nomine, velconuenicnaa.augc 
tur & nutritur per ftipfum . na res 
gc ncratur a communicate cum ea 
nominevSc definitione.& idco dici- 
mus hommera gencrarc homine , 

E :r fcipfiun.Et li ira cftftquitur q> 
oc pcincipium ell ilia vii tus, qua 
diximus cite pnncipium augmen- 
ti fic nutritioms ipfius Reuis cxifte- 
tem in pnrao membro,a quo gene 
raturt & llltid fiue fit cor, hue aiiqd 
propoitionatum cordi-&ipomma 
membra non fimul procreantur; 
oflacnuo, 6c nenii, cuordxq, ipU ? 


manus non procreantur ante ma- 1£ 
num, imo apparent omnia ipfa fi- 
mul procreati. Et idco needle eft 
memorfi primo onu ft habere ve- 
luti perftdlu in Ibacreanonc, ideft 
quaii animal per ftipfum,quodcft 
omnia membra in potenna . & ita 
ft habet cor,veI quod flat vice cor- 
dis animalis.Ex did is igitur patet, 
quid fit procreans in quolibet ani- 
inali : & quid primum mouens in 
rocreatione . & per hoc foiuitur 
ubium , quod fim moturn circa 
hoc. Pofl hoc Arifloteles ferurabi- 
tur diligenter dubiu m difficilhmu 
dc ftmine. quo peifccto rcuertetut L 
ad quffitumprxdidlum. nosautc 
ftqucmur cius ordincm . 

De fcminif n.xtura, er quid fit , (y quant 
eb ctwfum non congelafitt . 

Cop. x. 

D E feminisnatura dubi* 
taueritquifpia. feme.rw 
prodit de alali craffum 
&album > moxrefrigcratu > hue 
midumad aquf fpeciem reddi 
tur colore et accipit aquae. Abe 
furdum igit id putaueris. aqua 
.n.non craffefcit calore : id aute 
intrinfecus e lococalido profit M 
eifeitur craffum , refrigeratuip 
humefei t. Atqui omnia aquofa 
concre fount frigore. femen vee 
ro pofitum in gelu lubdiuo no 
concrefcit, fed humefeit ,quafi 
a contrario craffum coftiterit. 
Sed neqi i calore cralfari r5 .px 
babilis ell, q.n. plus terraecone 
tinent,ea confiftunt , craffantqt 
per coetioncm,vt lac. igi tur re^ 
frige rani folidefeere debuit . at 
nihilo folidius fit , fed torn moe 

do 


Digitized by Google 



Liber Secundus. 73 

do aq liqucfcit.hocigitur du^ nancpcaHJusetincongelabilis B 


bium eft. namfi aqua cft,cum 
aqua non videat poffe a calore 
craffari, hoc tn ex corpore cali - 
docrafsu&calidii exit.Sed fi 
exterracoftat,autlimiftu ter- 
rg et aq e,n5 totu refolu j in hu^ 
more & aqua debuit. An n ora 
nia,quae accidunqdiximus.no 
folum.n. quod ex aqua &i terra 
humidu conftatcralTatur,fcd 
et qd ex aqua AC fpiritu. vt fpu 
ma crasfior albaque exiftit : 6C 
quo ampullae pauciores incer^ 


eft. fed qm 3 frigorc is quoq? co 
fift it di defatur, hinc oleu craf- 
fius redditur.His decaufisfe^ 
men quotp exit quidcintrinfex 
cus fpilTum dC album calore in^ 
teriore , multum fpiritus calidi 
continens: fed egrelTum,vbi ca 
lor euanui t, & aer refrigeratur, 
humidu nigriicpeuadic. rema^ 
net. n.aqua,et liquid paruu ter 
renae portionis continetur, vt 
in pituita, lie in femine cu licce 
feit. Semen igitur coeeftfpiri^ 


t ® tiorescpfunqeoctalbior&rigi tus& aqug: fpiritus aut aer ca E 
dior * iaftus confpicitur : quod lidus eft.quaobrem natura hu^ 


difeernat & calore ,efficiatur<p 
fpiritus . Galena et aqug mifta 
auroleo^amplu ex paruocrigit 
ideft vena faftum , & fpiffum ex liquido, 

SSbjS . C a albG « ™g ro *« ufa f P» 

ritus immifcetur,qui faftum ef 


Galena > 


Tenipe - 
net olei. 


idemloleoquocpfiticrafiefcit midueft,qmexaquaconftat. 
,n.miftum cum fpiritu. Quam Ctefias Cnidius plane metitur 
obrem crasfiusredditur q>albe ea,qde femine elcphati feribiq 
lei t, cum humor in eocontctus ait.n.ufq? adeo durari ilccifces, 

vt cle&ro, i. fuccino fimile eff u 
ciatur : qd nunquam fit.magis 
.n.alterumalterofcmen ee ter^ Semen fc- 
renum necefieeft. & praecipue 
talc eoru eft, quorii in corpore 
mulcu materiae terrena: habef . 
licit, & albcdinedilucideagit, craffumaut,albumcpeft J fpiri<' 
vtinfpuma &niue:na &nix{ tusmiftione.femc.n.omnium F 
C fpumaeft. aqua ctipfa permit I albueft.Hcrodorus.n.veranS Herodod 
fta cum oleo , craffa albaqj red--* feribit, cu nigra efTe Aethiopu iac P iU0 - 
ditur.pcor.cuflfum.n.attritQqt genitura dicar, qualinecefle fit 
includit fpiritus. dCipfum oleu omnia nigra effe eoru,quibus 
quoqjmulcu fpiritus continet. nigra eft cutis, atqui dentes eo* 
pingue.n.nec terrg efqnccp aq, ru albos cite cernere porui t . ca 
fed fpiritus.ex quo fit,vt p fum vtalbum litfemen,q>genitura 
maaqug fluitetiaerm.cotentus fpuma eft : fpumaaut alba eft, 

6C maxime qug ex paucisfimia 
partibus coftet,«3d tarn paruis, 
v t cemi ampullae neq uean t.qtl 
in oleo quocp& aqua eucnit , 
cutnifcentur dCconcumincur, 

De Anun. cu Auer, k vt 


in eo veluti 1 vafe effert , p fum 
macpfuftinet,<3d cam leuitatis 
praebet . q uinetia frigorc dC ge^ 
lu crairefcit oleu,no cogelafcit. 
calor.ndaci t cc gelu cogat , aer 


.oogle 



DeGcner. Anim. 


£ Vt ante diximus.Nec vero htv 
mines Antiquos latuifle vide' 
turnatura feminiseflefpumcv 
efft/i-n fam. Deam.n. qux'rei venere® 

'tlc^dbCu! P rxe ^ » a t> ca ipfa facultate n<v 
' minarunt.Caufapropofhacqo 
nisexplicata iam eft.Congela^ 
feere autem femennopoiTeob 
earn rem npertum iameftiaer 
enim incongelabilis eft ♦ 

A * • T'xlcamus ergo femcn apparcre 
1 y craflum. & album corpulen- 
tu m,cu ex lpfo animali exit, & q ua 
primum rerrigeratur extra ,humi- 
H du rcddituraquofum,a quo lique- 
fcit crafiities,& ilia cprpule tia.Quo 
igitur pado a calore craflefcit , cu 
aquex partes non foleant ita fc ha 
bere ’ congelantur.n.a fiigido,a ca 
lido vero liqucfcunc. 3c id,qtf a call 
do ingroflatur, a ftigidocogclatur: 
ingroflatur autea calido id, in quo 
fuperat pars terrta: 8c ideo congela 
tur a frigido, vt thru, 3c cupru, 8c c^ 
tcra alia . deniq; a calido ingrofla- 
tur terreu , vt lac, genitura vero eft 
qd aquofum,no terreu : aquofum 
vero a calido diflipaf’. Adqd Anft 
I refpondet, q> non craflantur a cali- 
do res, in quarum coplcxionc fujpe- 
rat aqua 3c terra tin , Imo poflimt 
ingroflari a calido res,in quibus ex 
ceait aqua ficaer.Cuius ratio ex bu 
tyro aflumi p6t,qd quidem crafla- 
tur ob miftione partis acrc$ cu co I 
motu.idq; He oleo apparct, q> cum 
in aqua agitatur, ingroflatur, 8c de- 
albaf. fed vt apparct ex natura bu- 
tyric olei, excedit in eis portio ac- 
tea.ideoqj fuper aquam natSt. Di- 
ca mils ergo res acreas , ^ a fua pro- 
prietatc ingroflantur, a calido cfle 
aibas.hinc e qh admifcctur pur- 


gamentum argend cum ©leo,& a- C 
qua,&caiefiat, efficiturcx hoc cor 
pusmaius,qpriuseran grofliusqi, 
cum rii priusec fubtile : & album , 
poftqua fiicrat nigruiCuius rei cau 
fa eft miftio partis acree,cx qua au 
gc£3c albcfcit, 3c clarificatur, vt ac- 
cidit butyro 3c niui : nix.n. fpuma 

3 uxdam eft . Hac igitur ca oleum 
ealbatur,fi aquas admifee^ 3c agi- 
tatur.aer.n. ingreditureius panes: 
rctineturq; ibi, donee fuperentei us 
naturam ampulla: albx afeenderes 
fupcripfum.craflefcit.n.oleu a call 
do,(icut a ftigido.cuius ca redditur 
Quarto Meteororii.Si ergo ica eft, L 
lemen exit a corpore craflii m 3c al 
bfi,ob exccflum pards aerex in co, 
qua: quidem cahdaexiftit 3c humi 
oa . quod fi corpus dccideritextra, 
difpcrgitur fpiritus calidus , 3c por- 
tio ilia aereaabco,remanctq; por- 
no aquofa, 3c redditur humidius 3c 
colore nigrum. nihil. n. in co rcma- 
net,mfi aqua , Sc parum depordoc 
terrea. quod igitur fuperat in natu 
ra fpermads eft aqua:3c aer.Quarc 
menmmtur nonulli Andquoium 
poncnrcsfcmcn elephati ua ficceP 
cere extra, donee efficiat (unilc am 
bro : ctfi non negemus femen ani- M 
malium eflefuperabundantia par- 
tis terrenx corum in paucitate , 3c 
muldtudine:3c iuxta muldtudine, 

8c paucitarc inefle hanc parte in co 
vFr: 3c id quoq; cuenirc ob exccfsfi 
terreitaris in corporibus eorum.fe- 
men.n.cxcrcmeotum eft: excreme 
turn autem fimilanir rei, cuiuseft 
cxcremcntu.Quarc errant, qui p ti- 
tan tet genitura Aechyopum e€ Di- 
gram, pp nigrcdinc coloris ipfbru : 
ac fi detes corum albos cllc no cer- 
ncrcuc. Caulk veto albcdinis femi- 

nis 



Liber Secundus.’ 


74 


<r 


A nis (puma eft.ipfa. n.alba exiftit,& qp ftirpes, 8t aliquandiu prolifT X> 
maxime qua: ex paruis par tibus co ca funt. ergo anima in fis habe^ 
ftat, &cxampuilis occuitis. qdin rcvegetalem palarne. fedqua* 
oleo quoq; Si aqua euenit, cum mi obrem ea primu haberi necefle 
Icentur, & c 6 cutiuntur.Et,quia no q alibi deAnimadiP 


latuii Anriquos id de narura femi- 
nis,ideovi('um fiiit quibufdam ip- 
forum, q> planeta Veneris pr^eft rei 
Ycncre? :adeoq> vocabant ipfum 
dominum coitus ( fiuc Dei rei ve- 
nerea:) £ extern luminaribus.eaq; 
Dominant fpumofam.Caufam igi 
eunamexplicauimus, obquam (e 
men non congelatur a frigido.craf 
(efcitunacahdo: &quareingro£ 
B fetur a cahdo,cum in co non excel- 
latpottioterrea. 

Xtrum in hn anbrudibus , <jrv* femmin 
fxminam miitunt, in fit uhquacvn 
fhluendi cenceptm part. 

‘ HP- J- 

S Equitur, vt & dubiremus 
&C dicamus,fi in rjs 3 quf fe- 
, men emittutin fgminam j 
liulla pars conftituendi conce^ 
ptus,fitquodfubierit,quonam 
vertatur corpulentia ei us,qua^ 
do i pfum facultate , quam in fe 
£ Continet,agit.Definicduigitur 
prius eft, vtrum quod in ffmi-- 
naconftituirur, accipiat alicjd 
ab eo,quod fubieriqan nihil ac 
cipiat. Atqsena deanima,qua 
animal dicitur (eft aute animal 
parte anim( fenfuali) vtru/n in 
fcmine&cdceptu ineft,anno, 
et vnde.cCccptum.n.inanima^ 
turn ec nemo ftatuerit vita om 
nibusmodis priuatum :quip^ 
pecumnihilominusfemina,6d 
conceptus animalium viuant. 


feruimus,apertum eft. Senfua^ 
lem ct,qua animal eft, tempore 
procedcte recipi ,& rationale , 
qua ho , certu eft.non.n. fimul 
6i animal fit & ho ,necanimaf 
&cquus.eadccp incseterisaia^ 
libii8 ro eft.fims.n.pofteacon' 
tingit . propriu au t eft fini» ctt» 
iufqj genera tiois . quamobrem 
dementeet,quonatempore,et E 
quo,& vnde ea recipiant , qux 
principiu id participant,plurie 
mu dubiratur .Sedenitendum 
pro viribus,et quoad fieri pot, 
accepifleopergepreciu cft.Ani^ 
ma igitur vegetalem in femini- ai ft aitu 
bus,c6ceptibus,f.nondu fepa^ y*«P ,u 
ratis haberi potentia ftatuendu r { l ^} e ' ‘ 
eft, non atftu, priufqpeo modo, Cr*c° n<4 
quoconceptus, qui iam fepara 

. - r . ’ rr~ ■ ■ neclOLX 

tur,cibu trahant,od officio erne 

animgfungantur. principio.n. 
hate omnia vitam ftirpis viue-Z 
re videtur. de aia quoqi fenfua^ f 
li pari mo dicendum eft,atcp et 
de intelletftuali.omnes.n.pote^ 
tia prius haberi,qp a&u,necefle 
eft, fed aut omnescontingere’, 
cu ante non fuerint^ieceftc eft, 
aut ocs,cu ante fuerint, aut par 
tim cii ante no fuerint, partita 
cu ante fuerlt:et cotingere aut I 
materia nofubcuntesfemcma 
'ris, aut co quidc inde vcnictes, 
fed in mare autoesextrinfecu* 
cotingere,au t nulla, aut parriro 
k ij cxuin- 


Digilized by Google 



De Gencr. Animalium 

€ extrinfeeus, partim non cxtrin animalibus contcntu neeigne K 
fecus . Cxterum oCs ante ee im ee , necp ab igneorigine d ucer, 
posftbile ratioibushisefl'eoftc^ apertuexhiseft.Corp 9 autge 
ditur.Quoru.n. pr incipiorum ] niturx, in quo fcmen animalis 
acftio eft corporalis h{C fine cor principq contcntu vna proue# 
pore ineiTe no pofle ccrrii eft.v.' nit, partim feparabile a corpo/ 
g.ambularefinepedibus. icacp re,inquibus diuinapars com/ 
extrinfeeus ea venire imposfi/ prehenditur, qualis eft q men* 
bile eft.nec.n.ipfa per fe accede apellatur: partim infeparabb 
r e poflunt,cu ffeparabilia fint , le.hoc inqua geniturae feme dif 
necp cu corpore.femen.n.excre foluit,verfumcp in fpiritu eua/ 

Mb diui- mcntu alimenri mutati eft. Re/ nefcit,cu natura humidaaquo/ 

*u. ftatigiturvt mens fola cxtrin./ famcphabeat.quaobrcanfem/ 

fecus accedat,eacpfola diuina peridfbrascxcar,quxrendum 
^ fit.nihil.n.cueiusacftioe cornu no eft, necp an pars vlla fit for* £ 
nicatadiocorgalis.Sed.n.oms mx coftitutxtquo necdefuc/ 
nisanimx flue virtus,fiuep<v co,ii4 lac cogitqri tale quidco 
centia corpus aliud participare uenit . nam is quocp mutat , dC 
vr,id<p magis diuinu , cp ea , nulla pars confti tutx magni tu 

clemenra appellatur.veru pro/ dinis e. De anima queadmodu 
ut nobili rate ignobilitateueani conceptus &i genitura habeant 
inf inter fedifferunt,ita&na» ea,8£ queadmodu no habeat, 
viuluca tura eius corporis differ t.Ineft defini turn ia eft . potetia. n. ha/ 
luiae k ' * n *’ n f cm > neo > um j quod facie bent,a<ftu non hnt.Scmen aute 
1 ’ vt foecunda fint femina, videlb cumexcremetufit,eodecpmo 
cetquod calor vocatur.idcpnS ueat motu,quoaugcturcorp 9 , 
ignis, nontalisfecultas aliqua digeftionevlrimi aliment!, vbi 
I e,fedfpiritus,quiinfeminefpu vteru fubi)t,conftituit&mo/ 
mofocp corpore continet,et na/ uet excremetum foeminf eode ** 
tura,'qux in eo fpiritu eft , pro/ motu,quo ipfum mouetur . na 
portionerefpondenselemento illud quocp excrementum eft , 
itcllarum * quamobrem ignis habetcpocs £tespotentia,a<fhi 
nullum animal general , neque nulla, habet.n.cas partes poten 
conftitui quicquam denfis , tia,quibusdiftertfoemmaarna 
vel humidis,vel flccis videtur. re.na v r t ex lxlis interdu Jxfa.in 
at vero Solis calor ddanimaliu, terdu non Ixfa gignunt,ficex 
non modoquifemine confine/ feemina partim fcemina,ali£s 
rur/verumetia liquid excreme nonff mina,frd masgencrat.ff Fermi m 
< ific,quanquadiucrfum ana/ mina.n.quafi maslxfuseft. Et jf* 
tura, tame id quocp principiu menftruafemenfunt,quanqu5 * 
habet vitalc . egterum calorcin no puru, Ynum,n»iliud no ha/ 

bent, 


Digitized by Google 



Liber Secundus. • 7$ 


4 bent,origineni &prmcipium 
«■ animx.quamobrequibusanP 
malibus oua fubuetitiagignu' 
tur, partes quidem vtrorumqj 
obtinet ouum iuftitutum:fed 
principio caret, q uapp anima» 
tu non eft.id.n. & maris femine 
affertur,quod principal vbi ff 
minx excrementum receperit, 
coceptus fit. humidis vcrocor 
pulenti^s, cu incalefcunt obdu^ 
citur,vt I pulte, refrigerata cru 
ftula. Corpora afit omnia coh$ 
rent,& continetur lentore, que 
3 in dies iamqjadautfiis corporis 
bus natura accipit nerui, par 
tes animalium continct,in alqs 
neruo,in alijs eo,q 3 neruo pro>- 
portionetur. cutis et formf eiuf 
cfem eft,& vena,et mebrana,et 
oeeiufmodi gen 9 .difleruthxc 
•n.Iter fe maioris minoris'qj ro^ 
pe, 6 C oino cxceffu defe&uue, 

Vtrum fperma fit animatum . 

am. /^iVm iam Arift. pertraftauerit 
V^de narura ftminis, reuerrif ad 
id,qd prills crat inueftigaturus, vi- 
C dclicetvtrii in femine ipfiusconcc 
peus fit anima , ve 1 ne : & fi habcat 
anima, vtrum oriatut in co, vcl ex- 
trinfecus accedat, tiquam res fepa- 
rata,qux no continetur in ipfb.Pa 
tetaurc nemine poflcdiccre feme 
embryonis non habere anima : fit 
.n.ex femine ipfius foetus animal, 
& ex granofttrps.Quandiu.n.fe- 
men non habet adtfi nutritionis et 
augmentations, adhuc habet am- 
nia m nutriti&is: orta.n.fuitimp- 
fo anima nutritiu$in a&u.in h.au 
tern dc Anima ta dedaratu fuic ,9 


primum produdtum in eonceptu D>. 
eft ipfa virtus nuttitiua,mox reful- 
tatT eo irirtus fenfitiua vitalis, pod 
modum vero rationalis : non 9 fi- 
mul homo fiat Sc animal: imo dif- 
ferentia hominis,quxcft ipfa pro- 
pria jifedio ei us, producitur in ani 
mail De intcllcdu th inter exteras 
potetia$animx,vtru fit produdtus, 
vel defbris accedat, dubiu maxima 
habet. Sed de his virtutibus produ- 
dtis id,qd eft dc ft mani feilu , con- 
ftntaneit eft hie pertradtare : & di- 
mittamustd,qd tenet dubium , ad 
dcclaranduinlib.de Anima.Etdi- E 
camusq?,cum fuppofucrimusiftas 
animasnon fubirc feme maris, ita 
vt ftrncn fit animatum per cas : ft 
me.n.vt apparctex fui difponc vi-. 
detur efle cxcrementu alimenti, & 
non quid animatu: patet denrccP 
fiutcipfas omnes ingredi genitu 
cxtrmfecus,& non efle genitas: eel 
oes genitas : auc aliquas genitas , 
autaliquas non genitas. Quod ta- 
mcn manifcftcapparet ex hisdiui 
fionibuseft,9qu?dam harum po- 
tenriarum non poflunt efle fepara 
tx: Sc funt videlicet ilix, dequaxu 
ratione eft, vt non perficiaut opus ? 
fuum,nifi p organa corporexnam 
non pot aliquid ambulare finepe- 
dibus,neq; videre fine oculo. quod 
clari’ patet dc virtutc nutritiua, cu 
impofiibilis fit digdtioabfa; ven- 
tre. De mtelledu tn dubiu eft,cum 
eiusoperario nonvideaturcomu- 
nicare cu organo corporeo . Etcu 
id oftefum fuerit,fupponamus hie 
veluri per fe notu,9 01s anima mt 
terialis com unicans alicui corpori 
copofito,oTsnobilior eflquatuor 
elcmcnris,quamuis cx ipfis conftcc 
illud corpus: & quemadmodura 
k iij difte- 


/ 


Digitized by Google 



Dc Gcner. Anirnalium 


6'dideruntanitrtx inter ft nobibtate 
&ignobibtate,ficetiam hxcnatu- 
ra,quxanimamrccipit.Etn6 pofi' 
litmus vllo padto dicerc anima in- 
efieftmmi: ncq.etpoflumusdice 
re ipfum nullam habere animam: 
led bene poflum* dicerc ipfum ha- 
bere potentiS animatam. Intelligo 
ante per potcntiS animatam illam 
vmutem, quaftmcn cffirit figura, 
Acprocreationcm. namdicimusft 
men non habere virtatem nutrui- 
nam adu, quia non habctaiimen- 
cum aftu.Neq, ignem tin eflcdice 
repoilumus, ueq;abij>neorigine 
H ducerc^tdecIaratArift.&ficctqd 
igm proportionaru. Ex ignc.n.ap- 
tum eft,non gigm animal ( neq-, ta- 
dem vllumanimatu: eius.n. natu- 
rae non eft pr^ftare figuram, & for 
mam alicut rci: aim ex cius ddpo- 
£tioncapparcatipium nonce for- 
mamalicuius corporis, niii inquan 
hi corrumpit iilud corpus, non ex 
parte, quaconftarc ipfum facit , & 
dat efie ei.q» fi iu res ie habet, ftq- 
rurq?eius naturx no ell conftrua- 
Xeentiajoge minus prxftarceisfi- 

f ura,& form5 . Calor vero anima- 
um, & calor, qui ad Solem rclatas 
I cft,apcrte mdentur conftirucre cor 
poraanitnata,eaq; generare : Sc in 
corporibus , in quibus apparet hu- 
iulmodi calor, fortadc ent feme in 
animali prolifko.aut aliqd ahud 
«xcremcntum naturalein animali 
infcecundo. Ex his igitur modisap 
paret id, qd dicit Anfto.f femmi 
aneft virtuscfficicnspiincipiu vitp 
«jux nec eft ignis,nec ab igne orid’ : 
neq, eft fufficicns hmdi virtus effi 
cere anunatu tn.abfq; Sole , Sc cor- 
pora bus caleftibus . caulx nanque 
taiuutx impodibdccftquuucau- 


cantur ad prindpinm aeterau. Ne-' ^ 
que podumus dicerc iplam ec fub- 
ftautiam feparati , cum cius acho 
Hat cum i nltrumento vi tab . appa- 
ret. n. opus fiibftantix ftpararx ric- 
ri ex ft,non per aliud . qd aute agit 
organo,ei u s opera tio eft per a! 1 u d . 
Hanccquidem virtutem appellat Virijapl 
Galen, informatiuam . & non eft noncso* 
anima mitritiua.ut imaginatus eft 
Auic.ncc eft ctTtelle&us ftparatus, hacatc* 
vt apparet ex verbis Abubacharin 
bb. fuodc Anima. ftd eft virrusad 
animam relatatquam Arift.intcn- 
dit,dum dixit in demeans eft m 
fit* quxda virtus animata.&ficut % 
inter ft ammx difftrunt nobibtate 
&ignobilitatc, itaoportetet hanc 
virtute animata diftcrrc nobibtate 
&ignobilitate.Prfcipiu vero, Sc vie 
tus cxiftens iu fubftantia ftminis 
dans animam gencransq; ipfam,i£ 
cxiftimatur aquibulHahommib* 

<j> fit virtus ftparata: cum iplum ft 
men non habcat animam. Ite non 
videtuf anima efficerc animam fi- 
bi fimiicm, queadmodu calor calo 
rem cfficit libi fimiicm. Hoc eft,qd * 

putat Abubachar benalzaig: qua 
opinione imaginacur fuide iplrus 
Anftot. in hoc ftrmonc:& dixit, q> 
hoc intendic,cum dicit, id appdla- 
ri sntellc&us. Sed hmoi ienteba fi- 
nularur ilii,qux ponitidcam.vide- 
bcet qj,fi daretur hie forma ftpara- 
ta producens formam in materia , 
pofiet fieri aliquid ex nihilo , for— 
maq; non indigerct fubiedo, nift 
co modo,quo corpus indigctloco: 
quia gcncrano eft tplius com pofid 
ex materia, & forma : q<f quidem 
iam dcdarauit Anfto.in.vij.Mcca- 
phyfices. Sc h$c res generans eft ip- 
lum uaftnuunsmatcriam,iD qua 

eft 


Digitized by Google 



Liber Secundus ' ! 7 6 

$L eft fbrmain potentia, donee ponat non contra, hxc enimeft conditio D 
ipfam in adu.Si vero quifpiam vc* ipfius prioiitatis naturx, vt dictum 
lit dicere , cp tranfmutans materia eft . Rcfponfio veto quxftti , cuius 
non eft dator forma;, dicemus « q> dubium prxeeffit in principio hu- 
formacfl finis tranfmutanois ma msnadatus, vidcrur hominibus 


terix,qu$efteadcm tranfmutado; 
Sc dator pnncipij tran (mutation is 
eft dator finis ipfius form$.Si tame 
veil tad hue aliquisdicere,q> fortaf- 
Itille fin is, otic dat tranfmutas ma 
teriam, eft forma complextonalis, 
led mtelledusagenscft datorfor- 
mxanimatx, dicemus eiq>, fi pofi- 
let dan forma complexional is per 
Ic exiftens.qfi rccipit animam, no- 
B men eius dicerctur vniuocc. fed res 
.* nonitafehabet.nomen.n.carnis, 
quod dicitur de came habente ani 
matamvirtutera ^quiuocc dicitur. 
Sed fi dicatur , quona pado calor 
animat us in lemine exiftensani- 
xnam producit, cum iam fuerit de- 
daratum q> ex coditionibus agen- 
tis eft vt fit vniuocum ! Dicemus 
non eft ex condiuonibus forma; 
agen tis,vt fit m materia, q fit eiuf- 
dem fpecici cum materia, in quatn 
agit forma, exempli gratia , forma 
ages ipfius Iedi repentur in anima 
artifins, qux differt a matena for- 
yr< mx ledi , qux eft lignum : hxc.n, 
virt* animaa eit fimilis arti,& c6- 
tineturingenere nature cotleftis; 
Sc id quoaipfam genet at, eft dc nc 
cefTuatcquid fcparatum ( fiueim- 
snaterialc) cum vidcatur agere in 
aliud abft]; inftrumento corporc®. 
iam autem fuit dedaratum in lib. 
dc Anima , q> huiufmodi res appel 
laturintclledus. Viderurtame nic 
dan aims motor foparatus prxter 
motoeem, qui hr in li. Phyfi. isq; ll 
lu prxeedere narura. ablato.n.noc 
Bio tore , aufertur bums adio : fed 


difficilhma : adco quod Galen, ar- 
gumentatur contra Anil, circa id, 
quod dixit femen non cfic partem 
conceptus. Lhdtenim ipfe q>, fi no 
diet pars.fixtus,exiret a vulua ; fed 
vulua ipfum appetit , illudque ren- 
net . Narrauit etiam de ijla mul ie- 
re , qux abortum fedt ex prxeepto 
Hippocratis,quiiusfitipfam falca- 
re port coagulationem, pauds die- 
bus poft impregnationem ; ex qua ET 
cccidit fperma, quod iam inuolu- 
tumcrat quada membranacxdr- 
cuentibus ftxrum. Auicena vero co 
cedit q>cft pars foetus, veruntamfi 
eft pars formx,non matetix . iraa- 

g natur.n. ipfum die proprium ca 
rem naturalem, vel q> tranfmuta 
tur ad proprium calorem natura- 
lem cx pauca tranfmutatione. Ari- 
fto. vero putat quod ilia pars, que 
eft in fcminc prompto ad hoc vt fi- 
at foetus,cft pars aerea tan turn :& q» 
ifte fpiritus ingreditur fanguinem 
menftruum , cum quo admifeetur 
admiftione gcnerauteineoebulli- f 
tioncm,& concodione,tumoreq; , 
&ampullas,inpnndpio autefux 
vcficarionis,Sc tumefadionis appa- 
rent ampullx, cx quibus lecermtuc 
cor.Per hanc autem virtutem,vtip 
fe putat fit formauo membrorum, 
corumqifigura,atquedifcterio: 6c 
datur vnicuiq; membra forma fua 
complexionahs fibi propna . fedp- 
fcda iam generatioe feparatur hu- 
iufmodi pars aerea cx firm , & cor- 
rumpirur, cum tranfmutetur in ae 
rem exiftentem in concauo mem* 
k iiij broru, 



Dc Gcncr. Aniimfium 


C broru,& mcaii bus membranaru 
circucntiu latum. pars veto aquea, 
nam materia non excuCitura lirp- 
fluitatejqu^extat in finegcncratio 
nis ex vulua.Sed habebitur necclE- 
tashuius opinions, &nus veritas 
per notitiam propofitionu ab Ari- 
fto.drclaratarum dc fcmincgenica 
li. Nam.vt ex lupcrioribus didis ap 
parct.lcmen ell i nilru mentu m, ta- 
Jcautcm vtorganum treshabetjp- 
pricrarcs,quarum dux funtcomu- 
nes rebus uaturalrbus,& arcifiriali- 
bus. 1’rima eft q> inftrumentu non 
eft pars rei fail;, fiue fit materia, fi- 
ll ue forma: neque eft pars matcrix. 
Secunda vero cft,cp organum fepa- 
xatur poftconftituti pcrfcilioncm. 
Teicia,qux eft propria rebus natu- 
ialibus,cftq> inftrumentum tangit 
omnes partes rei confoilx intus. Sc 
extracodem modo : arte vero tan- 
tum exteriora unguntur aborga- 
no . Si ergo oblcruaucris has res d- 
fcntialcs rnhxrentes lpfi inllrume- 
to,vt taleeft,apparebitq»(emcneft 
organum virtutisinformariux per 

f irtem aercam ipfius. Nam,fi cflet 
umiditas admifta cumlanguine 
menftruo,tuc fcqueretur dc nceelG 
| tate vt pars ipfius rergeneratx diet 
paismaterixeius,vclformx. Eti6 
imaginatus fuit Auic;cna,q> fit pars 
formx ipfius fcctus.ipfius.n.concc- 
ptus,qui gencratur,diuidrturT ma- 
ceriam,& formam. Sc ft ita cflet,n5 
poflet leparari . q> fi fic res le habe- 
ict,indigerct motore mouente, do- 
nee milcerctur cum fanguine men 
ftiua!r,& cotemperarctur in eo: qif 
quidem mouens de necefli rare eft 
ranges, ncceflarium igitur ent dari 
hie corpus, vel inftrumentum ante 
iplitm. excmplum tamcn ab Arift. 


3 ua babebat,tranfinutatur,8c egre C 
iturdi fuperfluitaribusmaterix. 
datfi decoaguio Sciaile fecit erra- 
re Auicen. Pars vero aerea bene pot 
admilccri cumcorponbus fungo- 
fis,pcnctrareq; in ca : cu mouea'rur 
hmoi motu per le,non ab aiio cor- 
porc mouenteipfum , led a virtute 
informariua tantu. Humidii quo- 
que impolc eft , qn admrfcetur , 
remaneatin feipfo: immo tranfc 
mutatur vel ad l'ubftanriS corporis 
mifti , aut ad aliud corpus , prxtet 
vnumqdqrmiftum.H; igiturpro* 
prictatesotgano inhxrcrrs, inqui- 
tum organum eft, reperiutur quo- i. 
queparriaere;ipfiuslcniinis:qua- L 
re non oportet rpfum dleinftfm; 
nifi per hanc partem duntaxat. Ne 
que nomen fipiritusdicfhim de par- 
te aerea, & dc Ipiritu in cordeexift€ 
re dici tur vniuoce. Nam.fi i ca dletv 
tunc Ipiritus leminalis diet pars ip 
fius animalis, & no fepararemr. cr, 
fiita resfehaberetjtunclpirims ip 1 - 
fius animalis repaired linecorde, 
&t5dem abfq, membrisalaliuml 
quo dato,daretur animal fincorgst 
no,fj merefimplex. neq; vna,& ea 
de forma habrretvnum.&idc fub- 
ieilum, led duo fubiefla dillinila: M 
quoru altcrum diet cor, altcru hu- 
midu feminale,inquocxillitpars 
aerea . Scd dici mus bac pane aerea 
admilccri cu h moi humido , ex eo 
qd genera fab eo: (cparaturqjabip 
lo eo mo, quo leparanf ptes acre* 
a reb* humidis><] (ecrefio fit.qfi co 
tangit fanguine menftruu. Sc ibi le 
paraturab hmoi humido, Scacce- 
tratur in ipfum , quoulq; facial ip- 
fum adipilci forma, & figuratmox 
fecernif ab iplb conccptu per vi£ re 
foiutionis inlcnfibilis,quapumurtr 

per- 


Digitized by Google 



jf pctfiriturvnumquodque mebrum 
ipfius, non vt Galenas tmagina- 
tur quod cfletneccflarium genera 
ri dotoresin mamcea tali rclolutio 
ne . dolores enim prouemuntare- 
bus praetcr natural ibus.Et hqc cade 
parsaerea eft, qua: gignitin ipfis 
cranis , & in atumaUbus generaus 
ci putrcdinc.Pnuatio autem huius 
partis acre?, & primi humidi in vul 
uis repcrti,efl caufa vt nonulla me- 


Liber Secundus 


77 

Q utnam fint pentr alien* caufk , O’ 1 
.^ufTruubncdnni partes rjuaque 
conjhtuantur in anitna- 
Itbus. Cap. 4. 

A Nimalia vero , quorum 
natura imperfeeftior eft , 
concepcum ,cum perfe* 
ctusiam eft,fed nodum animal 
perfcclum,forasmittunt.quod 
quas ob caufas ita fiat,ante dixi 
uis reperu,eii cau*» : mus , p er f C( ^ uin autem eftani* 

bra.quando mc ^ n ”l“°"Sn6* mal,cum conceptus ia aut mas, 

aut foemina eft, fcilicctin quib* 
“rtatS ftxus hate differentia habetur. 


VM - • 
hare membra 

B nam fi ita cflet , non vidcretur all 
quod membrum reftaurari in ah* 
quoanimali.inalio vero non: & in 
aliqua a'tate reftaurari, in aha vero 
non . Dicitur enim quod, fi oculi 


Suntenim qux nec marem, ne* C[ 
que foeminam gencrcnt,videli* 
cetqux&ipfa non ex foemina 
mare%& coitu animalium pro 
creatur.fed decorum generatio 


Jion. UlCllUr Cllllii VJUUU) uv/vuu tfcaiur«nuutl.uiuiii 

puliorum hirundmum eiumpan- n e pofteadicemus. Quae autem 
tur.mox reuertuntur . ofla vero fe- an j ma l j n t ra fe generat , fetlieet 
num aut non reftaurari, aut dirfici- naturac pcrfetfbe animalia } quos 
le recuperari.Id autem, quod Gale- u p an j ma [ pariat, forasty emit 
nus afle rit, fcih ect quod gemtura t gerunt intrafeinnexu q3 
mans ell pars fetus , co qiua appa- » « A forasani 

Sr&T^^r,Sf.p.riu„ t> c U J n , a r e pn U , 

eft manifefte folium : cum inftru- ouumg«nuennc,eorum nonul 
mentum non poflit feparari a re fic lis ouum 1am perfect urn abfol* 

C datoto tempore totius generatio- uiturjVteorum, qux for as pa* s 
nis.iamenim narrauit Anftorcles^ riunt ouum , atep ita animal ex 
fcvidiflc fimilcil!i,quod vidit Hip ouointrafeeminam nafcitur,a*- 
pocratcsdeilla mulierc,qux lalta- lqscumalimcntum inouocoij 
uit Ex hoc igitur fermonc declara- tentum abfumptum iam eft, re 
um fuitqux nam fit pars cfficicns pl ctur ab Vtero &C perficitur:at* 
x iplo^fcmine, & quo pado poteft quc 0 j 3 eam rem ouurn vtero 

nonabiungitur .hxc cartilagi* 
neorum pifeium differentia eft, 
dequib^poft feorfum perfedif 
fcrcmus.Nunc a primis incipie* 
dum eft.prima autem funt,qug 
perfeda . eiufmodi autem funt, 

qux 


turn I 

cx i| # 1 1 * 

dici ipfam feparari poit generatio- 
nem , & quod ipfa non eft 
pars ipfius,ndco quod fa 
teamin' ipfam ef- 
fe mix— 
tam. 


e 


t 

1 


Digitized by Google 



De Gnatioric Aialium 


G quae animal generant.eorumcp 
primum homo eft, Dcceflioigi 
turfeminis omnium nohaliter 
qj cacterom cxcrementoru fieri 
folet.fertur.n.vnumquodcp fu/ 
um in locum, no vim fpiritu in 
fereme,non alia ei ufmodi caufa 
cogente, vtquidam a teftibus 
trahi modo cucurbitarum me' 
dicinaiium per vim fpiritus opi 
nantur,quafi fieri poflit,vc nifi 
vis inferatur, alio tendat excre/ 
mentum alimenti auc humidi, 
autficci,quoniam rerento fpiri/ 
H tu ita vniuerfoexcernatur. At 
id coe olum eft.q u* mouere vo 
luimus.vircs .n . retento fpiritu 
augen tur . nam &C fine ea vi ex/ 
crementa per fomnum exeunt, 
fi meatus laxi plenicpexcremen 
ti funt.fimile ab ns dicitur, vt fi 
quis plantarum fcmina dixerit 
quotannis a fpiritu fecerni eo, 
vbi fruftum afferre folent . Sed • 
♦n.caufa eius rei, vt dixim 9 ,eft, 
q> excrementis partes capaces 
defcriptae a natura habeturom 
nibus , turn inutilibus illis ficco 
^ &humido,tu fanguini quae ve 
naevocantur.Faeminaeitaqj ve 
nisduabus,maiore,atque aorta 
fiflis fupernevenarummultitu 
dotenuiumin vterum definit, 
quibusalimento expletis,natu/ 
taqtprx fuafrigidicatc faculta/ 
tis concoquendi indiga trasfun 
ditur in vterum, propter vena/ 
rum tenuitatem,cu prae fuaarv 
guftia ncqueant exupferantiam 
conti acre. Itaqsaffectushic vo 
luti marifcx,aut alia.pfufio fan' 


guiniseuenit. Catterumcftrua K 
nullo circuitu ccrto defcribunc. 
tendunt tamen moueri decrefce 
te menfe.idqj ratione refta,funt 
.n.corpora animalium frigidio 
ra,cumcucnit,vtcontinens aer 
talis efFiciatur. menfium autem 
coitus frigidifunt propter Lung 
defeftum.iamcp fit, vt fines me 
fium,qp media, lint frigid iores. 
igitur poftquam excrementum 
mutatum in fanguinem eft, me 
ftrua moueri tendunt eo,quem 
modo dixi,circuitu.at, fi conco 
<ftum non eft, paulatim aiiquid L 
fubinde fecernitur. quaobrcm 
quae alba vocantur , paruis,ad- 
huc& puellis proueniunt. $er/ 
uat corpora itegra vtercp excre 
mctorum hie feceffus,cum mo 
dice fit,vtpote cum ab cxcrem? 
tis vindicentur. quxeaufar cor* 
poribus funt,vt xgrotent. Sed, 
fi vel non fit , vel immodice fit, 
damnum euenit, aut enim mor 
bi onuntur, aut corpus cmarce 
feit & exten uat ur .quamobrem 
&C ea alba cum freq ueter mo uc/ M 
tur,&fuperant,incrementu au > 
ferunt puellarum. Fit igitur ne* 
cefiario excrementu hoc ob eas, 
quas diximus,caufas. Cu enim 
natura concoquere ncqueat,ex 
crementum fiat neceffe eft, noh 
folum alimenti inutiiis , fed etii 
in venis,6C per tcnuiifimas ve> 
nas exundando fuperet. fed me/ 
lioris not* , finis qt gratia natu/ 
raco abutitur in hunc locum, f. 
generatiois caufa, vt quale erat 
futuruna , tale alter um oriatur • 

iara 


Digitized by Google 



Liber Secundus 7*8 

& hm mini tale potentia eft, qua ria .n. corporis alicuiusanima 9 
k eft corpus , cui us fecrctio eft . eft.& ideo q ux non vnigena co 
Foeminis igitur omnibusexcre eunt(quod ea faciunt , quorum 
mencum fiat nccefie eft.fed fan/ 1 tempus par, dC vteri geftatio p 
guineisamplius,earum<pmm xima , &C corporis magnitudo 
licnbusplunmum, verum efte nSmulto difcrepans)hxcpri' 
ris quocp aliquid coiligi in vuP mos partus fimiles fibi cdtit c5 
uanum locum necelTc eft . cau* muni generis vtriufque fpecic • 
famquamobremfanguieisanv qualesex vulpe <3£ cane genera 
plius, eoruephomini plurimu, tur,autexgdice 3C gallinaceo, 
ante expofui.Sed cur f foeminis fed tempore procedente diuern 
omnibus excrementum hocim exdiuerfisprouenientes, demil 
cft,«nmaribusnonomnib* in- forma forming inftituti cuadut. 
eftc'quxdam enim non emittut quomodofeminaperegrina ad 

* geniruram,fed,vcqux emittut poftremiipro terraenaturared ® 
tnotu fuxgcniturx creat,quod duntur. hxcenim materiScor- 
Inftituitur ex materia contenta pusep feminibus prxftac.quam 
in foemina,iicea motu fuo inter obrem pars feeminarum ea,qug 
no in ea parte contento. vnde fe femen recipit,non meatus, traie 
men fecernitur,idem faciunt,& dusep quidam eft, fed vter 9 am 
conftituunt, pars ea locus fepti plior. mares, qui femen emittut - 
tranfuerfi eft in omnibus id ha meatus ad id emittendu habent 


bentibus.principium enim na- exangues.excrementum autem 
curx cor,proportionaleveeft. quoduis fimul QC fuo i loco eft, 
Caufainquam,curomnib 9 ma &C excrementum cfficitur: nec 
ribus non fit excrementum go prius vllum.nifi vis magna co- 
ker, ma* nitale^umomnib^foeminislit, git,<3d contra naturadiuertitur. 
quod animal corpus eft anima- fed quaobcam excrementaala 
£ turn, ad quod inftituendum foe liu genitalia fccernunt, declare ' 
mina femper materiam prf bet, tu ia eft. Cu aut femen de marc 
mas vimcreandi,hanc eorum accelTitinfoeminae vteru, parte 
Vtricp facilitate tribuim 9 : idep puriftima excrement! cSftituiu 
eft , quo altcrum mas , alterum Plurimu. n. in menftruit quocp 
foemina fit . itaqj corpus 6C ma/ humons inutilis continetur, vc 


gnitudinem prxberi a foemina 
nccefie eft . a mari nihil tale no 
ccfiario defyderatur. nec enim 
inftrumentaintis,quxefFiciun 
cur,indTe : neq» ipfum eflficiens 
neccfte eft. corpus igitur ex foe- 1 
mina eft, afomacx mar c,fubf» 


I mans genitura quod humidif 
limum eft, turn eadeemiffione, 
turn in diuerfis.prior.n.emiifio 
minus fcecundacjp poftcrior eft. 
minus.n . calor animalisconri- 
net gg cruditatem . at vero q 3 
coccodum eft , craftum S>C coo 

pu- 


Digitized by Google 



Dc Gnatione Aialium 

fl pulentiuseft. Quibusaute vel let. femcn eriam marismdi*ita K 


i mulicribus vel eseterorum anis 
malium foeminis nihil foras £/ 
mitritur,qm nonmultumex* 
cremcnti inuti!iscontinetur,i)S 
tantundem,quodcolligitur,in 
vterocftjquantum r^s, qua: fcv 
rasemittunt,remanct,quod ma 
ris facultas confticuit , aut in (e* 
mine decedentc contenta, aut 
marefubeume particula faemb 
rjr,qux proportione refpodcat 
vuluis: vtmquibufdam ifetftis 
fieri cernitur.Humorcm autem 
H quia foeminis cum voluptatee* 
mittitur, nihil ad conceptu con 
ferre dictum eft ante, fed potiffi 
mu inde videri poteft, q? vt ma 
ribus,fic& foeminis accidat no 
<ftu per quietem, quod pollutio 
nem appellant.verum hoc nub 
lum indicium eft. nani & adole 
feendbus idem euenit , qui 6di 
emiiTuri aliquandofunt.tatncn . 
nondum cmi ttut.& fis, qui vel 
emittunt,vel emiflfuri funt , in* 
fcecundum.Res fe habct,vt fine 
j maris emififioncconcipiimpob 
fibile fi t,atcp ctia fine menftruo 
rum excremento, quod autre* 
d undans effluat foras, aut intus 
fatis fit. At fine ea voluptatae , cj 
foeminis per coitum euenircfo* 
lct,concipitur,fi locus turget,<3£ 
vuluadefeenditpropius. verii 
tamen magna ex parte fic zccu 
dif.vtcum profuuone feeminx 
agatur,quoniam os vteri feco* 
primat.cum profunditur.f qua 
quidem profufione voluptas 6C 
mari&faeminx contingere fo* 


dirigitur.di iuuatur. Profufio 
autem non intus fit, vt quidam 
volut.os. n. vteri anguftum eft: 
fed ante, quo feeminamittit va 
porem ilium nonullarunirecre 
mentum . eodemenim mas etiS 
mittitquodfuderit.de aut ibis 
de manct feme em ifiTum.au t ins 
tro ab vtero trahitur , fi calidus 
eft,& modice temperatus. cui* 
rei indi dum.cp locus, qui modo 
madebar.reficcatus mox fentia 
tur.Animalibus etiam.quoru 
prxcordijs vulua iungitur, vt L 
auibus.fid pifeibus, qui animal 
pariunt.nefcmcilluc trahatur* 
fed profufumdeueniatipfumis 
poflibile eft. Trahit genituram 
hie locus fuocalore. menftruo* 
ru etiam decefiio , 6C confluuiu 
fomitem in ea parte caloris pas 
rar.itaqj vt vafanoniliita.calis 
dodilutahumore, aquaminfe 
trahunt oreinuerfo,ita attrahis 
tur.Necaudiendi funt qui pars 
tibus accommodads ad coitum 
ofFicialibusid fieri opinantur. 
nullo cm patfto fic fieri poteft. ^ 
Contra ctiam eucnitfis.qui fes 
me a m uliere q uoqj emitri amt* 
accidit.n.vt poftep foras emifes 
runt,retrahant intro, fiquidem 
quodemiiTum c mifeeri debet 
cum maris genitura.quod ica 
fieri fuperuacaneum eft.at vero 
natura nullam rem fuperuacas 
neam facit. Cum autem excres 
mentu foeminx in vtero conftis 
tcri t a maris genitura.qux fimi 
le faci t,v t ladis coagulum .coas 


Digitized by Google 



Liber Secundus 79 

® p”>Iu.n .lac eft continenscalore cunqs ad abfolucndu afal perti' D 
V l'talem ,qui partes iimilesdu-' nent,difpon5tur.na,(icxtrmfex 
citeode,vrvnitatcp conftituit: cusaliqfi aderit, dC poftineffe 
6Cgenituraitafehabet ad men incipiet,non foliidubitaueris, 
ftruorum naturS . eade.n.natu- 8C q uona tpe acced at q uxfieris 
raladis&meftruoru eft.itaqj fed etcu pars quxuisdiftingui- 
coadis ia partibus corpulcntus tur,id primum fubftare nccciTe 
huorexcernitur,obducunturqj eft,exquod£ incrementum,3d 
circu parte reficcefcente terrena motusexteris partibus contin^ 
mebranx,tii necefiario,tii et ali gat.Quaobre qui ita,vt Demo/- 
cuiusgratia. nam Sdcalefcentis critus, aiunt exteriora primum 
frigefeentisve rei extrema ficce alalis difcerni,tu interiora, qua 
fcerenecefie eft,& animal no in fi lapideu autligneu atal cCdat, 

R h umido , fed feorfum contineri n6 rede dicut . res.n.talis nullfi 
oportet.Vocanturca,quib 9 ob- principium her. atafalia oiaha E 
btanx.*>- uolutuseftfoetus,parti mebra^ bent,atcpintra fccontinct.qua^ 
r« fecun- nse> alix fecundx , q ux maioris propter cor primudiftindti in 
ptima a- minorisve ratione differut.hfc olbusinfpicicur atalihus,qux 
*u data- parimo inolbustaouiparis^ fanguinchabct.id.n.principiti 
Viuiparishabenturfed.n.cuco eft& fimilariu 8C diiTimilariu 
ceptu8inftitutuseft,facitfimile partiu.i3.n.principiuidacceptf 
fis, quae feruntur. principal. n. fe alalis, conftitutilp foetus decet 
primum femina quoqj intrafe cualimetudefyderat . quod.n, 
cfitinent.quodpotentiaprimo iaaialeft,augetur.alimentuaut 
contentum,vbi fecretti mox eft vltimu alalis fanguis eft,aut q3 
germ e mi trie 6C radice, qua alv fanguini proportionetur , q uo^ 
tnentu alTumitur.incremcru.n. ru vafa dC conceptacula venx 
C def/deratur.fic in Coceptu quo funt . quaobre venaru quoque 
damodo ,cum partes corporis principal cor eft. pater hoc ex 
cespotentiainfint, principium Hiftori)s6£ difiedionibus ala* 
tnaxime proptu hr. quaobrem liuin. Sed,cfi porctiaquidculal 
cor primum adu fecernitur,q3 lit, fed impcrfedti,a!iunde acci' 
nonmo fenfuita fieri c6ftat,ve piatalimemunecefTecft. quam 
ruetiSrone.Cu.n.quodgignit obre vtero,&parcnte, vtterra 
dcambobusabiunduia eft,fe^ plantavtitur adcibu haurien>> 
ipfum gererc,gubernare, &C di^ du,donec pficiatur,^ ia fit afal 
* fpenfare debet , perinde quafi fi potciia grcflile.quocirca ex cor 
liusa! patre emancipate, feor^ de primii venasillasdu^-? natu 
fumcpcollocatus.itatpprtcipiii radefcripfit,dequibusvenu!x 
■ haberioportet,aquoctpoftorx dependent in vteru,exquibua, 
do mebioru defcribacur,& qug qui vmbilicus vocatur , c6ftat. 

Vm* 


Digitized by Google 



De Gnationc Aialium 

• Vmbilicus .n. vena in altfs firm laris feorfum creetur.V.g.oflap X 
plex,ina!t>s multiplexed. qua fe,& nerui, fid earnest quisea 
venam putamen cuticularc am caufamapprobet . Sed quonia 
bit, quod Vmbilicus vocatur, excrementum feeminse potetia 
quoniam venarii imbecillitas talc eft, quale nacura animal eft, 
tutelam ,operimentum'qjdeiy> partestp potentia infunt, adht 
derec. Venteautequafi radices nulla ineft,ideo pars quaecp ext 
contingfitad vcerum,perquas ftir. Quoniam etiam agens &C 
alimentum haurit fcecus.eius e- patiens , cum fe inutcem tetige* 
nim rei gratia animal in vtero runt,quendam in modumalte* 
matiet,non,vt Democritus ait, rum agens, alterum patiens eft « 
vt membra formenturfm mt/ modumhunc itainteJligi void 
brum parentis. apertum hocin vtconditionibus, ficubi,quanx 
ouipariscft.tiam illainouisdix dodcfcribatur. ita.n.continuo 

H ftinguutur feparataavuluapa .'alterum agit,alterfi paritur.ma 
rentis.Seddubitaueris,cumpri ) teriam igitur foemina praebet, 
mum cor oriaturfanguineprae ^principium motionis mas. 8C 
dirum/anguisautem fitalimiv quemadmodum quae ab arte e£ 
tum.quod extrifecus venit,vm fici untur , per inftrumenta effi' 
denam primum alimctum fubx ciuntur,fed veriusdixerim per 
ierit. An id verum non dicitur, motum eorum,qui artis opatio 
alimentumomnecfleexcrifec*: eft:arsautem forma corn, quae 
led protinusvtin plantarum fe efficiuntur,eft in alio: fic a facul 
minibusineft aliquid tale pri* tate ftue virtute animat vegetal 
mum , quod lacfteum vocatur, li6agitur,vtqu{in animalibus 
iicinanimalium materia exert ipfis 3t plantis pofteaexalime 
mentum conftitutionis alimen tojvis cadem efficit increment 
turn eft. Incremetum igitur foe tu,vtendoca!iditate &C frigidis 
^ tuipervmbilicumcontingiteo tate, quad inftrumentis(motus M 
dem,quo plantis, modo per rax .n.m ijs confiftic,& ratione ali* 
dices, atque etiam animalibus quavnumquodtpefiicitur)fic 
ipfis, vbi abfoluta iam funt ,ex etia principioconftituit id ,q3 
to,quodcontinetur , alimento naturaeftrcitur.eade.n.materia 
idem accedi t. de quib* poft fuo eft, ex qua auget,& ex qua coiv 
locodicendum eft. Diftimftio ftituitur primu. Itacp facultas 
juttem parti um non,vt quida quotpagcseadc,qpnnc«pioe g 
opinantur , proptcrea fit, quia fed maior.q>fi hgc vegetafisala 
.fimilefuaptenaturaad fimilefe eft, cade qgnet quocp eft.idqt 
ratur.nam prxter alias multas, natura cuiufqj eft infita,& f pls^ 
quas ratio ifta habet,difRcultax ris,6c in aiaIibusoIb 9 .caeteraeax 
res accidet,vtquaeuis pars fimi nimaepcesalqs infunt, alqsdcx 


Digitized byGtOOgle 



Liber Secunc! us 80 

A funtaTalibuS.fed cu in plantaru bus qfj plantis intft. Sed car par O 
gne nulJo difcemiculo fex 9 mas tcs 3C alal non efficiatt'Quia fen 
diftinguatur a feemina, in afali- fualem aiam habere ea oportet, 
bus,quancp non olbus, di ftlgui non.n.alaliu partes ita func , vt 
_ 6 a tuf,& mas ob earn rem defy de plantaru. quaobremarisfocie' 
aftunu ratfoemina. Atqui qfieritquT^ tate opus eft. mas.n. a feemina 
mari dc- fpia,quadcca feemina defyde- feparatus inns eft. &quide fic 
<)dcice m marem , nec ex feipfa ghet : vfueuenit.fubuetanea.n.illafoe 
qhquidem aiam heteande , cundaredduntur,fimascoiuit 
materia excrement forming eft. tpequoda, fed decorum caufa 
caufe illud eft,q>aial fenfu diffe poft. Si quod a u tern genus eft, 
rata planta.nec fieri poteft,vt quod feemina iit,& mas diftin- 
•vel facies, vcl manus, vel caro, (fturn non habeat , id ex feipfb 
vel alia pars fit , nifi anima fen- afal gfiare poteft.Quod &fi no 
B fualisinfit,auta«fiu,autpotcria: dum fide dignaexplora turn ha E 
&autaliquatenusautfimplici- bemus,tamenfacitvtingenere 
tcr.erit.n.vtmortuus,aut pars pifciumdubitetur.eorumcm, 
mortui.q>fimaseftefficiensta quosrubros,fiuerubellioes vo 
lis afar.impoflibile eft vt foemi- cat, mas nullus adhuc vifus eft, 
na ex feipfa afal gnet,vbi mas a fed feemina omnes foetu plerue 
foemma feparatur.eo.n.quod di reperiuntur.verum de his non' 
ximus, masdcfinitur,qua mas dumcompertumhabcmus,q3 
eftratione. Quscftionem vero fidem faciat fatis. quod autem 
propofitam ratione noncarere nec mas,neqj feemina fit, in ge- 
patet in auibus,qux oua fubue- nere quoque pifeiurn eft,vt an- 
tanca pariunt,cum feemina aii- guilla,6dgen 9 mugilum quod-' 
quatenuspoftit generare.quod daminfluuiislutulentis.At ve 
&ipfum recipit quf ftione,quo ro in quib s fexus maris & fftnif 
^ nam modo oua eor um dicutur diftidtus hr,fieri no pot vt foe - B 
viuere.Nec enim ira vt oua foe- mina ipfa g fegnet gfedte.ita.n* 
cftda pofiunt.fic.n.acftu anima- mas fruftra ect, quaobre in Ha 
turn ex ns efficeretur. neep ita fc mas femg gficit giiationem.hic 
habent ifta vt lignum,aur lapis .n.fenfualem dat aiam, autg fe, 
quippeque,comiptioneaIiqua autpgenitura.Scd eugtesoea 
pereantjVtquivitamquodam potetiai materia ifinr,cu prind 
modo ante participarent. Con- piu motioisaffuit,gindevt m 
ftatigitur hare aliquam habere fpotinisillisifiiraculis,q<l fubi- 
potentia aTam.fed quarifta vlti de fequir,excitat,& qd nonulli 
mam prorfushabeantafam ne- Naturalesauthoresexponervo 
celTe eft,quf vegetabilis eft. hjc lut,cfi dicat fimile ferri ad fimi 
,n, seque in omnibus tatn alah- lerdiccdu partes moueri no mu 

untes 


Digitized by Google 



I- 


Dc Gnatione Alalium 


< tames locu,fedmancces,6<:alte- 
rafcetes mollirie,duritie,colore, 
&reliquis jjtiii fimilariu dr ns 
fa<ffaeiaa<ftu,quxante erat po- 
miS qFgi tetia.Fitautprimopriripium , 
gnifviti- quod in fanguineognecoreft: 
rt obju V ' in Cacter ‘ 8 .pportionalc, vt fepi 9 
di<fhl eft. idqj effici primu non 
mo fenfu pcipitur,fed et q3 per 
obitu vita hie vlrimo deficit, e- 
ueni c nanqj in olbus, vt q3 vlti 
mu fit, id primu deficiat : &i qd 
primu.id vltimu , quail natura 
dccurnone reduce agat, &t a cal 
H ceadcarceregjVn proruir,rede- 
at.cft . n . gnatio ex non ente in 
ens - ccrruptio cotra ex ente t.no 
cns.Gignunt poft principiu,vt 
didu cft,interiora, prius q ? extc 
riora/ed priusmaioraqi mi no 
ra vifuntur,qpuisn6nulia prius 
non oriantur. primu fupiora p- 
cordfis formant, cadecp magm- 
tudine prxftant.nainfcriora<3£ 
minora lunt & minus difereta, 
idep in oibus, quf parte fupiore 
inferioreqidiftinguuntur,cxce 
ptisinfeftis. Qux.n.ex fis ver- 
* miculisnafcunt, parte inferiore 
ampliuscrefcunt,fupiore'iain- 
deaprimoortuminora funt. 
Grefliiiu mollibus folis nullum 
diferimen eft fuperioris 6C infe- 
riori s.Quod au t de parte fupio 
re diximus priufcp inferiore co- 
ftitui,idein plantaruetgneeue 
nit,femina»n.phusmittunt ra- 
dice $ ramos.Dirtinguunt afa- 
liu partes fpiritu,fed no aut pa- 
rentis, aut fuo,vt quida Naturae 
interpretesvoluere,hoc.nJ gne 


auiu & pifeifi, &t itifedforu pala K 
fir,qug parti m feiuntfta a parcte 
nafeutur ex ouo,i quo formant, 

6C explanant:partim non fpirac 
omnino,& tamen aut ouo , aut 
vermiculo enafeunt : alia quacp 
fpi rant ,6c! in vtero capifit expia 
natione,tn no prius fpirare inci 
pifit,cp pulmo perficiat. Articvi 
lat &hic,&ocspriores partes, 
antequam animal fpirct. Item 
quadrupedum,qux multifida 
funt, vc canis,leo,lupus,vulpcs, 
lupus ceruarius,omnia cxcos 
generant:poft palpebrx dehi- L 
feunt. Itaqueconfiat inexteris 
quoque omnibus , vrquantita- 
tem, ficqualitatcm potentia an 
te fubftatem effici , adtu poft ab 
eifdcm caufis , a quibus diftin- 
guitur quantitas,& duo ex vno 
effici. fpirirum vero inefle necef 
fe eft,quomam humidus, & ca^ 
lidus cft,cum alterum agat,alte 
rum patiatur. Iam Antiquoru 
nonnulli naturae interpretum, 
qug poftquam efficcrecur pars, 
tentarutquidem cxponcre, fed 
parum vfu periti earum ,qux M 
accidunt rerum. parcium enim 
alix prioresalfis funt: quod in 
exterisetiam rebus. Prius aute 
multiplex iam eft. id enim cui s Cui , c - ■ 
Caufa,&quod cius caufa , diffc- a3 ti’ J 
runr.A: alterum generatione,al 
terum eftentia prius eft. Quin , .J 
dequodeiuscaufa duplicenire * 
cipir different lam.aut enim eft 
vnde motusaut quo vtatur id, 
cuius caufa . v.g. genitale &L in- 
ftrumeniale rei generate. ho- 

mm 


— Digitized by 


le 



Liber Sccundus 


8*i 


A rum enim al return , ideft gene- 
ransfiC agens prxefte oportet , 
Vtquoddoceat priufqua quod 
difcat.fed tibias port cum , qui 
tibnsdifcat. fruitra enim ade- 
runttibif fjs,qui vti nefciantti 
biis.Cum i tacp rria hxc finr 3 pri 
mum finis,quem eilcid dicim 9 , 
cuiuscaufa-.feeundum ,quode- 
iuscaufa/cilicet principiumgc 
neras 6C mouc8.efficies.n.‘di ge- 
ncrans,quataliafunt,adid per- 
tinent,quod effici tur, &C genera 
tuntertium vtile, 6C quo finis 

* Vtatur:primum earn partem ha 
bereneccftecft . in qua princi' 
pium motuscontinetur.hxc.n4 
protinus pars finis prima ddpo 
nsfima eft. turn poft earn totam 
&finem .tertium vero &i vlti- 
mum partes iis accomodatas in 
ftrumentales ad vfus nonullos. 
Ita<$ fi quid tale eft,q uod in ani 
m alibus lneft'c needle (it , quod 

* tori us naturae principium difi- 
cem|contineat , id effici primfi 
necefle eft. qua enim mouespri 
mum oriri,au£ pars finis eft cu 

C totooriridebet.Itaqjinftrume' 
tali urn parti um,qux fua natura 
genitales funt , eas Temper cite 
prioresoportebit.al terms enim 
caula funt tSquam principium. 
at vero qu{ tales ex iis, quf alte-' 
riusgratiaconftant,non funt, 
eas efte pofteriores edgrui t.qua 
obrem vtrae nam partes priorcs 
lint, quxalteri us caufa, an cui 9 
caufa ipfx fint,diftingui non fa- 
cile poteft. inciditemm vt pa r- 
tea mouemes pnores lint gcnc- 


ratione quam finis: mouentes D 
autemab inftrumentaiibus di- 
ftingui non facile eft. Atqui ea 
ipfa via rationed, quid poft q«i 
fiat,quxrcndum eft. finis enim 
quorundam pofterior eft , q uo» 
rundam prior . quamobrem ea 
pars,qux principium continet, 
prima cxiftit:mox tota Tuperior 
moles.quapropter caput, & cv 
cull foetus maximi inter initia 
apparent, inferiora ab vmbili* 
co,crura dico,exiguacemutur. 
partis enim fuperioris gratia in 
ferior eft.Et neep pars finis , ne" ® 
que genitalis eft ci us. neccesfita 
tern etiam,cur ita fit , non bene 
reddut,qui quod Temper ita fit 
dicunt,idcp principium in his 
exiftimant,vt Democritus Afcv} 
deritanusopinatur,qudd {caul 
piterni , 6C infiniti principium 1 
nullum eft. caufa au tern, cur ita, 
principium eft, dC infinitu,q9 
fempiternum eft. I tacp interro-i 
garedc eiuTmodi rebus cur iaJ 
eft,qu(rerc,inquit, principium) 
infiniti. Atq ea ipfa ratione,qua 
ccnfcant non efte quxrendum, 
nulliusrei Tempi ternx demon- f 
ftratio elfe poterit.dC tamen efte 
complurium videtur, quarum 
alix Temper fiunt, alix Temper 
funt . nam 3C triangula figura 
duobus retfiia (quale Temper ha 
bet,6d diametrum incommen* 
Turabilem eiTe cum cofta Tempi* 
ternumeft.atramen caufa eoru 
aliqua dC demonftrario eft. Igi' 
tur non omnium rerum princi* 
pium quxrendum eife recce di' 
Dc Anim.cGcd.Aucr. 1 citur 


t 


IS. 



DcGene.Anim. 

M citurtat Veram,quac femper aut refoluatur.Sed quae tffrttia acb C 
fun t, aut fiunt, nullum princi' modumoriunrur,parumhumo 
piumeflequaerendum non be' ris caloris^ adepta, haec dum re 
neafleritur.ied ea diitaxatprin frigefeunt, humore cum calore 
cipianon recipiuntexamcciuP euaporante duram terrenamqj 
modi, quae rerum fempitema' formam capiunt,vtvngues,cor 
rum funt. principles cnim alia nua,Vngulsc, roftra j a uamobre 
cognitio, non demonftratioeft. igne haec molliunt.Sed humore 
principium vero in rebus inv nonnullaliquefcunt, vt ouorir 
mobilibus quidita^ eft. Inre" putamina. Nerui &. ofla calore 
► busautem, quae fiunt, 1 am plu' interibre conficiuntficcefccnte 

ra habencur principia , fed m<v humore.quamobrem ofla refol 
do diuerfo:nec omnia modoeo' ui ab igne non poflunt: quo re-> 
dem,quorum principiorum V' ftaindiflblubilisefluquafi.n.in ^ 
H num numero eft , vndc motus ♦ fbrnace ex coda a calore gnatio ^ 
quamobrem omnia, quae fan' nis ita conftat.hic aut calor nec 
guinem habenc , animalia cor exqualibetcamc,autos facit, 
primum posfident,vt inter ini' neqj quolibet modo aut tepore, 
tia noftrae difpurationis didum fed ex materia apta &L vt apte, 

• f^bincaeteris primum gignitur, &cuapteefficipot.necp,n. qcF 
' * quod proportionale fit cordis . effici pot,efficietdmouente,qcF 
^ | venae ex corde tendut diducftac adu careat.necp quod adu ob' 

; modo riuorum , qui in parieti' rinet,efficereex quolibet pote' 
busproficifcctesabeodemfoiv ritilcut nec Faber area, nifi ex 1* 

»ee pinguntur. partes enim con' gftofacere pot,necp area cffici * 
■iundaeijs funt,vtpote quae ex ex lignispoteft fine fuo artifice. 

•'i}s coagmententur, atque con ft- Ineft hie calor in excremento fe 
ftant.Ortus fimiliarium frigO' minali,tanta talcm'qi habesmo ^ 
1 re,caloreveagitunconfiftunt,co tionem&acftionc, quanta m<v -* 
quunturiy alia frigido,alia cali' dice ad quamuis corporis par-' 
v do.quarum rerum differentias tern accommodetur. Quod il 
alibi expofuimue, ante fcilicet, vel deficit,vel excedit rem quae 
quae humore,ignefy refolubiles, fit,autdeteriorem efficit,autla> 
quae humore irrefolubiles, igne fam,&mancam,fimilitcrvtin 
4y'illiquabiles fint.per venas lgi ijsagitur,qu*forisigne coquii 
tur dC meatulos quofqs alimen' turad cibum , aut ad alium v> 
turn refudans, quemadmodum fum. fed in tjs motum calori* 
aqua per crudiufculam fut&n, nosmoderamur,in illis natura 
furis^TMfi * ncarncrn autcarnis proportio gignetis accommodat. In rj sail 
nale eonuertitur frigore confi' tem.quacfponte oriunturcaufx 
ftens,ex quo fit, vt caro ab igne eft motus temporis, 3C calor.fri' 


*tf£- 


Digilized by Google 



Liber Sccundus 8 1 

111 gus priuatio caloris eft . vat his n.vbi lineis primu dtfcripferit D 
ambobus natura vim h abends animatem , mox vano lllinitco 
busnecefiario, vtalterum hoc, lore,ac perficic.Cu itacp princi/f 
alterum lllud faciat-fcd in s, q pium fcnfuum,cotius'q}aialism j 
alicuius gratia gignuntur, accb corde contincatur , hoc ob cam 
dit vtalterum frigcfaciac,altcrii rem primum gignitur,moxob ' 
<»!efaciat,atqmaparsqu3cq»q/ eius calorem frigiditas fupra,v/ | 
litate certa efficiat,vt caro mob bi defi mint venae refpodens co» ; 
lis partimneceflaridtalisexidc dis calori conftituit cerebrum* 
fa<fta,partim alicuius gratia.ner itacp caput a corde continuo ge 
uusliceus&du<fhlis,osficcam neratur,& magnitudinc caete/ 

SC fragile, cutis came ficcefcente rispraeftat.principio.n.cerebrS E 
efficitunquo in polentis cruftu multum 6C humidu eftSed red 

B la,quam verulam vocant.nec fo pit dubitationem quod oculis ° c 
lum propter extremum genera animaliumcuenit.principio.n, eoru feu 
tio cius euenit, fed etiam quod maximi vifuntur^inpedeftri ^^ 1C ’ 
lentitudo refideat,cum euapora SC in natatili,& in volatili gene 
ri non posfit. verum in cacteris re.vltimi verd omnium partiu 
ienrum id f qualidum eft . itaq? perficiuntur.interim enim con/ 
fit vt extrema exanguium afa^ lidun t.Caufa autem eft , q> ocu/ 

Jiur.i teftacruftaveconftent.at lorum fen fori um poll turn qub 
in fanguineogencre letum hoc dem eft,vtc*teralenforiaapud 
pinguius eft.de quidem qua: na meatum. led cu fenforium tarn 
tura non rerrena admodu funt, gendi guftadi'q? protinuslit auc 
eorumpingue fub cutis operb corpus, aut aliquid proprium 

^ mento colligitur, quafi cutis ex corporis animalium, olfaciendi * 
eiufmodi leneirateconhftat.pin veroaudiendi'qj meatus contin 
gue.n.habet aliquid lencitaris. gantaerem externum 'pleni fpi . 

, led hate omnia,vtdiximu8, par ritusnatiui,orti( 5 j a cordeten/ 
timneceflarid,partim nonne/ dant,acdefinantad venuiasce' 
eeftarid,fed alicuius gratia effiri rebro adiunctas, oculus folus p 
alferendum eft .Primum igitur priu corpus prae catteris habee 
moles fuperior per ghanonem fenforr)S,quod humidu dC frigb 
diftinguitur : interior tempore dll eft : nec ante contentu eo in 
proced entered pit increments loco potentia vt extent partes, 
in languineogenere. omnia ve' tumdeindeadtu exiftens,feda 
* ro lineamentis primum deferb cerebri humore feccmit pars pu 
buntur, deindr colores rccipifie, riftuna per meatus, qui ab ocu/ 
&iTK>llitiem.fi£duritiem ) qualt lisipfistcdcread mebranacere 
pkftoribus officio fungatur na/ bri vifuntur.cuius rei argumen 
tura,cum condit& creat.pitftor rum, q> nec alia pars humida dC 
‘ * 1 ij frigi* 


Digitized by Google 



! 


DeGener.Amm. 


C ftigida eftin capi te prxter cere- 
^rimij&oculus ftigidus atque 
humidus eft. itacp necelTario lo- 
cus hie magnitudinem primu 
capit,poftconOdit.n«t&incere 
bro codcm euenit roodojVt pri- 
mum prfhumidum,multumcp 

fit.mox humore efflato conco- 
corpora! magis, fubfidet/ 
que &(. cerebrum &C magni tudo 
oculorum.Principioigitur ca^ 
put prxgrande propter cerebru 
oculi grandes propter humore 
jj in iptfscontentum apparent, vl 
timi vero perficiuntur , quonia 
Ccrefcritf cerebrum quoqivix coniiftat « 
icro enimafrigiditatc humidi- 
tatc'qj vendicatur in omnibus 
quidcm,fed praecipuc in homi' 
ne.namSdfinciput inter oftavl 
datum confirmatur.iam enim 
cum partusin lucem venit,mol 
lehocinfantisos eft. Caufavt 
hoc maxime hominibus acci" 
dat,quoniam cerebrum humi- 
disfimum QC maximum omniu 
animalium homines habeant* 
1 cuius rd caufa eft , quod calore 
ctiam cordis purisfimum obti^ 
net, quod temperamentumin-* 
telle&us plan^iignificat . homo 
cnim omnium animalium pru' ] 


lis pars eft.fed com nature nihil t 
fuper uacan eum, nihil fr uftra fa 
cere foleat,conftat ncc pqus,ne- 
quepoftcrius, qua vfus cxigat, 
ab eacffici quicquam . He enim 
quod fadum eft , ft uftra aut fu* 
peruacaneum fuericicaqtpalpe 
bras Omul di diftingui, &i pofte 
moueri needle eft* Scro igitur 
oculi animalium perficiuntur 
propter copiam humoris con' 
coquendi incercbro. Vltimi au- 
tcm,q> moucndi facultas niOin 
creuerit,nequeatmouereeas {>- 
tes.qux ta remotae i prinetpio 
refrigeratac <5 funt. Declarer hoc 
idem palpebrx fua natura.cum 
enim vel quantalibet grauicatc 
caput tentatur, aut ex fomnoj, 
aut tern ulentia,au t alia eiufino' 
di caufa, pal pebras attollcrc do 
poflumus,quanqu3 leui pondc 
reaggrauentur. fed deocuhs H 
didum eft, quemadmodu oria- 
tur,&quamob caufam vltimi 
articulentur,dd abfoluantur.Cf 
terarum partium vnaquxquc 
ex alimento gignitur. nobilisfl- 
maquxque,&pocisfimi pruu 
cipii particepsex concodo f/n M 
cerisfimo,primo'<p alimento: re 
liqux necdlarix,ac illarum gra 


dentisfimuseft*Pueri ctiam Ion tia inftituendx,ex deteriore, dC 


go tempore nequeunt contine- reliquiis,excremencts<jj. Perm- Natura 
re caput.prfpodtre cerebri. ncc de enim natura acqt paterfami- 
fccus partes, quas mquere opor lias prudens nihil admittere fo' 
tet.principium enim mouendi let,ex quofacerc aliquid como/ u*. 
ferofuperioribusdominaturdC di posfit. difpenfatur autem in 
ad poftremum fjs,quorum mo/ curarei familiaris,ica vt cibus 
tusnoniungiturcu priucipio, optimutdeturliberis, deterior 
Vt cruribus;. Palpcbra ctiam ta* feruis„vilisfimus focus animat 

litas 


Digitized by Google 



Liber Secundus. 

A!ib«.Vtlgiturincremento iam augermttrr,anlmalia quocp,inD 
additomens aduena fecit hate, quibusos,autosfis proportion ] 
f\c in ortu ipfo natura a maten nale eft,augerenrur,quandiu vi 
ria fyncerisfima carnem Caetero uerent.magnitudinis animaliu 
rum fenforiorum corpora confi mefe& terminus his deferibi* ' 
cit,in excrementisoffa,neruos, tur.fed quam &b Caufanrl non 
piIos,vngues, vngulas , & rdin Temper capiant incrementum , 
qua generis eiufdemconftituit. poftea declarandum eft. Piliau DepOort 
quamobre hare vltima efffeiun tern 8C corum cognata o la, qua' augmbo. 
tur,cu iam fuppetit excrement diu infunt, tandiu augemur 
cum naturae . Oflaigitur in prin magis cum corpora aut aegn>* 
ma partium conftitutione gi/ tant,autfcnefcunt,atquedecren 
gnuntur ex feminali excremen- fcunt,quoniam plus excremen_ 
toxumqt animal augetur ,haec ti tantifper remanet, efi minus 

B incrementum ex alimento CZ" in partes prxeipuas confuman 
piunt naturali,quo partes prinn tur propter fenium,aut morbfl* 
cipales augentur. eius tamen ip nam vbi id quotp ob aetatem de 
fiusalimetifunt > & reliquiae flecerit,piliquo<jjdeficiunt.atof 
excrementa. fnenimin quouis facontra.decrefcuntenim cum 
primum&fecundum.alimen' corpore &i membris . defetftis ct 
tiq? ratio duplex eft , altera nun pili augetur, fed nafei nequent. 
tnendi, altera augendi.nutriens De dentibus dubitaueris.funt cetfentul 
efqquod efle prxbeat & toti &i enim eiufdem nature, cuius of* 
partibusaugcns,quod acccsfio Targignuntur'qjexofltbuSjVtvn mem*, 
nem ad magnitudinem fecit.de guea, pili , cornua ftmiliaex 
quibus poftea difterendum lan cute. quo fit vt ipfa colorem pa' 

C tiuseft. Neruietiameomodo, riter cum cute immutent. alba F 
quooflainftituuntur ,di exto' ; enim & nigra, fidvariomododi 
dem,videlicet ex feminali excre ; uerfa pro colore cutis reddun> 
mentofidnutritiuo.Sed vngues tur.at dentes nihil talerecipiue* 
piii,cornua,roftraauium,6:cal offtbusenim annumerentur in 
caria,& ft quid eiufmodi aliud ijsanimalibus, qux offa habent 
eft.ex cibo gignuntur aduentin &dentC9, Accrefcunt foii om« 
no& autftiuo, quem tumi fetn nium oftium tota vita, quod pa 
snina,tu deforis fibiacquirunt. tetinqsdentibus ) qui mutuum 
Quamobrem ofTa quodam re* tatftum declinant . caufa incren / 
nuscapiuntincrementu’m.omn ; menti eft, quoad pertinet ad id < 
nibus enim animalibus exirus cut us gratia, vt fungi officio pof 
snagnitudiniseft.itaqjoTTaquo llnt.breui enim tempore ami* j 
que certo augendi termino den tu confumerentur , nifi fubinde / 
fcribuntur.nam, 0 hxc Temper rcpararentur,quando vclnunc 
‘ • t ii| Icoc- 



I 


Dc Genera. Ani ma. 

€ ftnefeentibuS nomtullis edaeix intercefleri t . fed quam ob cau- *K 


bus den tenon magno praeditis 
admodum perteruntur.plus.n. 
/ in dies aditnitur q uam addi tur. 
Quamobrembeneid quoq» ad 
rem quae accidit , emolica natu^ 


fam dentes a! ii decidant,alii no, 
poll cxplicabimus . Quod aute 
eiufmodi partes excrementoco 
ftituuntur,ea caufa homo in ob 
fepto,&nudifsimoornnium a- 


ra eft.q m ppe quae in fenetftute nimaliucorporeed.de vngues 
vitaque cxitum defectum dens minimos pro magnitudine ha^ 


tium proferat > QC pro vitae fpa^ 
tio praeferipferit mod um.Sed^i 
decies milies , aut decies centies 
annis vita feruar*tur,& pragra 
des primos oriri oporteret, & ff 
‘ piusrenafci.quamuisenimaflv 
** duereciperentincrementum.ta codtum. Quemadmodum par. 
men detriti plulquam accrefeex tea q ua<p confti tuan tur,<3e q ug 


bet.minim um nanqj in eo eft xc 
cremcntum terrenum . cum.n. 
excrcmcntumquodqj fit, quod 
inconaxftum remaneat , turn 
quod terrenum in corporibus 
eft,omnium maximeeft incon- l 


rent,inutilcsdemum adcibum 
conficiendum euaderent. Sed 
cuiufnam gratia capianr incr e- 
tnentum,di<ftum iam eft . Acci* 
dit autem vt netp eandem natu 
ratn,quam carera olTa, dentes 
habeant.caetcraenim in prima 
confti tutione omnia gignutur, 
nap eft quod poft oriatun at de 
tes poft enafeuntur . quamobre 


nam caufa generationis fit,de» 
claratura iam eft. 


E T, quia hoc fuitabipfo Arifto- 
telededaratu.rcucrururad de- 
clarandumqualitcrgenerctur fee- 
tus,&ciusmembrain quolibetprr 
cedentium generum 5c incccpita 
nobiiiori.f a (anguineo,& a praella- 
nori languineorum ,f a viuiparo, 
q uod in era ft animal genet at. 5c in- 
cum deciderinc , denuo poffun^ coepit ftrmoncm area hoc, (crutan 
eriri.tangunt cnim ofla, non co > do canfam generationis excremcn hf 
I tinuantur.exco tamengignun* J torum mans,&ftrminx in corpori 
tur alimento, quod inollaadmi | busammalium,caufafqi exitus ip- 
niftratur.quapropter eandem, | forum. Dicamus ergo q> iafuit de- 
quamofia,habent naturam,ae daratom duo excrements .C excre- 


tunc, cum ilia iam fuum numt' 
rum receperunc . Sed cum cate- 
: raammaiiadentibus, aut den* 
tium proportional!) prgdica ena 
.fcantur.nifi quid prater natura 
• accidit(perfe<ftiora enim, quam 
homo generatione abfoluu tur) 
ihomodentibuscarens venitin 
Juccin,mii quid prater natura 


mentum ftmincum,5c menftruum 
proficifci ad locuni fibi propnum 
ex parte motus virtutum naturalifi 
quern habentin eorum corporibus 
5c extrahunt excrementum ab ip* 
/is Infun t cm m corporibus qiuedl- 
▼mutes parti ales animxnutntiux, 
pluresexifientes.ex quibusquxdi 
eft vinusattradiua cibi, alia vero 
cxpulftoa cxcrcmcnu ipfrns alimc- 


Digitized by Google 



Liber Secundus 


(ft ti,non proporrionati nutrito, ftuc 
quantitate, flue qualitate,vel vtro- 

2 ueiftorum.aliquaaliareietiuaip 
us aliracti, donee pcrficiatur cius 
<oncodio,& limiletur alito.alia ve 
xo cftdifcreciuaexcrcmcnri ab ipfb 
aUmcnto.Hisqificflantibus,fequi- 
tur q> hie duo cxcremcnia cxpellu 
tor ex corporea virtutecxpulfiua, 
& attrahuur materia ipfiusad qua- 
liratem propriam a virtutcattradi 
ua.Ncq;resfe habcc, vt imaginati 
lunt priorcs,fcilicet quod h?e cxcre 
mentamoueatur m corporibus ad 
iflaloca,obeorum naturam grauc, 
® &lcucm:aut propter corum quali- 
racctn primamdoeft ealiditatem, fri 
giditatcm.humiditatem, St ficcica- 
*em primastadco q> (iccius,exempli 
gratia trahat humidius,lxucq; fur- 
lum moueatur,graue vcrodcorsu. 
liuiufinodi enim opinioncm iam 
defir mini us petfede in prxtcritis. 
' Idenim.quodaccidithisduobuscx 
crcmcntis ex buiufmodi moubus a 
virtutcnutritiua.quam diximus, 
cflfimileilli, quod euenit exteris 
excrcmetisex buiufmodi re : v tell 
cxcrcmentum primx digeflionis, 
• quod eft cxcrcmentum numidi Sc 
x* ucci.&huiuftnodivirtutessut cau- 
fa inotus materiel planurum feten 
ti um gran urn, &fcmen.Scd debc- 
musfcire,q> vnaquxq; harum vir- 
tutum partialium vtitut quatuor 
qualiutibus,velutiiailrumento,!& 
xc fibi conueni enti pro fua propria 
operationc^dco q> virtus attradi- 
va,excmpii gratia, attrahit calidi ta 
tc&ficcitatc,digcfliua vero dige- 
xitcaliditate&humiduatc, Caufa 
autem.ob quam hxeduo cxcremf- 
ta cxpclluntur a corporibus ;tate 
|»uba;uus,cx co quod fuot cxcrc- 


84 


mentum vltimi a!imenti,quod cfl D 
£mgui$,quia membra q<im augen 
tur non exccJitcxcrcmetum ab ip~ 
fb fanguioc,qui gencrarur in cotpo 
rc.cumfupro incrcmenro mebro- 
rumcrefccntium.Seudeliilentciu- 
cremenco natura lpfum cornier tic 
ad membra fpermauea : St cxpelli£, 
illud cxcrcmentum ab vltimo ali- t 
mcnco ad teftes iu vim, in fuemma, 
vero ad vuluam & eius venas, pec, 
duasvcnas.i.pcr vctiam maguam,: 
atq;aortam:quiaiflxdu£ venxra-j 
mihcancur in muicas vcnasadvul-, 
uam definentes. Quodquidemcx- 
crementum ad v return proficifcif, E 
mulicrum ob duascaufas : vua cJt ’ 
neccilitatis, alia vero nobilioris no 
tx gratia. Neccflitatis autem caufa 
cfl, quia in fueminis ob fngidam, 
earum complexioncm , impoten-, 
tiamq; virtutisdigefliux earum ge, 
neran tur excrcmenta m ulta in fau- 
guincipfarum.ideftfanguis no be- 
ne concodus : qui non ell aptus vt 
fiat pars mebri: St cu ex huiufmodi 
cxcrcmeto fit tabs aggrcgatio,qua 
venx moieflenCquibus natura one 
ratur,mouctur virtusexpulfiua. Sc 
mitcit ipfum ad vterum perillam 
viam,&meatum, quern diximui. F 
Hiuccfl,q> menflrua mulicru funt 
inordinaratidq; eis accidit, v t pluri- 
mu Lunadecrcfcentc.corpora n.ea 
horafngidiora.&huniidiora red- 
dun tur, ob frigiditarem huius tem- 
pons, St bumidiratem : tepuseniin 
coniundionis luminarium diucr- 
fumefla tempore oppofitionisco- 
rumtquia coniundionis tempus fri 
gidumcxtflitjfimilaturq; tpi bye- 
mis : oppofitionts vero tps ell cali- 
dum > umile;flan.Cumq, huiufmo 
dicxcrcmctuinnaturaliccregredif, 

1 iiij mem* 


Digitized by Google 



Dc Gene.Anhu. 


G membra mnlierrsab^gritudinibus 
prx!eruant,cuftodiunturq ; a Ixfio- 
nibus.fi rcrooppofitomodoresfe 
habcbir,morbi orientur in eis.Reci 
netur aurcm huiufmodi cxcrcmen 
itlm plufouam conuenit,autegrcdi 
turoodercvftumconco&ionis.narn 
qtjandonciftitgroftiusjquam de- 
bet retinc£':fi vero tcnuius ptofluit, 
&obpriuationem concottioms c- 
greditur excrementum menftruale 
▼tplurimum apuellis paucum ,& al 
bumtquarepofeeft vt impediatur 
corpora earfi augeri naturali aug- 
nen to. hxc igi tu r eft cau fa pp neccf 
•j firatem eueniens . Caufa autf nobi- 
” lions nourcft,fgratiagencrationis 
foetus. nam , fi hxc non fluerent ftd 
▼terum.non fierctibi genetatio.qn 
mini narura poteft vti aliqua re, 
qua cogitur extrahere propter nc- 
cesfitatem ad vtilitatem quandam , 
cam ctiam extrahit pro vulitateil- 
Ia:neq-,inhoceftdiminuta.&,quia 
boc excrementum eft materia foe- 
tus, ideoneccflc eft Tt ipfum obti - 
neatquxhbet mulierfcccudatquia 
anima non poteftefle finecorporc. 
Sed.quiamas ptxbet'formam tin, 
non oportetomnem marem efle v 
j dudiuum feministimmo nonnulli 
1 marium formam prxftatpcrfc. Et 
uia mas eft dator formx,idco acci 
it qua plurimis fpccierum anima- 
lium, quorum marcs, fi cum feemi- 
nisaltetius fpccici propinqux foe- 
minis fpccierum corum in vtcri ge- 
fhtione & magnitudinc corporis fi 
gura,arq, forma, coeant, generant, 
& partus fimilesfibiedunt commu 
nicantes in fimiliradine vtriufque 
generis.mox tamen proccdentc tf- 
j pore.iteratoq; panu illorfi, demfl 
tedduntur ipfi nati fimiles veris pa- 


trib’tquia ipfa fimilitudo proculdu 5 v 
bio prouenita datote formx . nam 
quamuisaccidatipfi formx muta- 
tio aliqua Frnhiatertam aliquo te- 
porc,attamf duratetpein talidifpo 
fttione, fimilitudo rcait ad datorerti 
formxicuiusrei fimile accidie aft* 
cut cidcm grano,fi feminatnr in di* 
tterfis terris.Loctiti igitur fumus d< 
caufa, obquim fccedunta corpori- 
bushxc exetemenra prolific*. Sed 
generator firtusex duobusfemini- 
busmodo.quonarrabo: videlicet q* 
quando genitura a mare fetedit par 
collum marricis, Stcaditin onficifi 
matricir,Jc femen, Sc vulua font con l 
tern perata, tunc vulua a tr rah it ex fc 
mine partem conferentcm genera*- 
tioni, excrcmcntumq; inutile dimit 
tit:&hoc vet virtutc attradioa m 
vilo exiftcnte.vel calore matri cis, fi 
cutattrahit vas calefa&um in acre 
aquamabcxtrinfeco, aut propter 
vtrumq-, horum fimul. vulua cnitn 
calidaexiftit,ppid,quod remanet 
ex menftruis veluti vascalcfechim. 

In animaltbus veto viuiparis habf- 
tibus vulua prope feptfi tranfuerso, 
vt eft genus volucris & pifeiu, feme 
illico proficifcitur ad vulua, &quS , 
primufueritibi,inrurgitcotra(a*.i- M 
guine mcnftruu, ipfomq; coagulat 
eo mo, quo diximu$,& diftiguit ab 
ipfo mam ptopta vnicuiq; mebro- 
r u fimilariu.quare acciditei pp ca- 
lorific cbullitionem, vt fecernai' btt 
miditascircOdasipm fotiiq humi- 
ditate refrigerata port attracHorw 
faifta apud'principiu calefaftionis, 
cfficiunf mebranx,^ qdc mfbran^, 
vt dedaratfi fuit fermone vfi , font 
dcgnecorporu fimilariOalatorfi.q 
a calorc coftJt, &: a frigido cogelan 
tart&hmoi mfbranx font eiufdcm , 

fpccici 


Digitized by Google 



Liber Secundus. • 8 j 


A ftepeij diflemnt tamf multitudi ne, 
& pauci tare: fun tq;eiu idem fpeciei 
in animalibus viuiparis,& ouiparis. 
Et,cfi conceprasia c6ft tutus eft,ac- 
ciditcifimiie, vtingrani«,qu*fcru 
tur.oriuntur.n.germina,& radices 
exiplis.pari modo in conccptu acci 
di t . primo.n.fecetnitur prim u mf- 
brura,quod eft veluti radix plantz: 
quod quidem membrum eft princi 

f iium venarum , & fanguinis , & eft 
pfum dor. (nox lecernit poftipfum 
fnembra fm ordinem : qui quidem 
•dus eft com unis plantz,& ani ina- 
1 k eo quia virtusprimacrcatiua in*- 
B formatiua, quzeft informatiua in 
poteatiacfHcitur tunc informatiua 
in adu , quia inuenitur materia ad 
hoc prompta: non q> membra egre 
dtcntiaabeain(cminc,adu fintdif 
lemmata m eo,vt Antiqui funt ima 
ginati; putantenim ipia in femine 
feorfum diferegata exire,mox fitni 
le ad fuum (imilc deferri ,cum quo 
coniungiitur,adeoq>exhac re om- 
nia fiunt membra : exempli gratia 
exeunt partes ollium.quz polteacd 
iunguntur.ex quibus lit os , & Cede 
TXteris membris fimilanbus . cuius 
quidem didi deftrudio iam decla- 
ratafuit. Quzrunttamen aliqui, 
** cur virtusadiua, Sc pafl'rua geneta- 
tionisfintdiftindzinanimalirrum 
iam appareant in foeminisaliquaru 
auium hx duxvirtutes mdiftindx 
vfque ad cerrum terminum declinS 
tem ad pcrfcdioncm generations. 
Acidinouis fubuctaneis inuenitur. 
huiufmodi.n.ouaegrediunturcum 
per fed a figure abfoj femme maris. 
virtus igitur informatiua horfi eft 
in fatmiuadc necefliratecG ipfa ma 
teria.Quareergo non dicimusadfi 
faeminzcflccx genere operations 


mfius maris? quid quoqjprohibuit D 

fueminarn non generate ex fc? Ec 
nosdicamusq* virtusadiua,* paffi 
uaduplinter reperiturin animali- 
bus,f vclfcparata in omnibusopera 
tionibus fins, autdiftinda in vlrjma 
perfedioncadus: vtacciditinoui* 
fubuenrancis,quxcum careantvlti 
ma perfedionc, v irtus eft ftparata i 
foemma,exiftesin mare , & ideo nS 
recipiunt formam pulii, qua; eft vi- 
ta, virtusautem creatiua oui ineft 
ftrminx, aquanequaquam ftpara- 
tur. Vtrumautcmfitpoflibilere- 
perire hasduasvirtutesmiftasin o- 
mnib’ operationibusfuisin aliquo S 
genere animalium, vt teperiuntut 
in plantis,dubitationem nabet.de 
qua re veritas haberi conringit pet 
teftimonia. Ariftotelcs vero dicit 
nondum idfidedigna exploratfi ha 
buifl'e. Veruntamen in genere pi- 
fcium, in quo focminz reperiuntur 
plen;ouis, mas vero adhuc nulluj 
vifuseftjipfe Arift. dicit q> de hisge 
nenbusnon habetur ratio ipfiusge 
ncratioms,neq-, experimentumco- 
pertum eft, quod fide faciat . & ego 
puto ciufmodi fpeciem cfle , quatn 
appcllamus Salabam.i.anguillam. 

Quod autem nos determmamus, j 
eft (p vbimas,&ftminafuntdili:in- 
di, nequaqpoteft ftmina gencrare 
deft.natura.n.nullam rem fuperua 
cuam facit . Etifteeft ftrmo aptior 
citcapredida, Scd reuertamur vn- ©g priori* 
dedigrdftfumus,&dicamus,q>Pb)r uieorga 
(iciomnesfunt Concordes circa or- nic ? ru ^ 
dincm membrorum organicorum 
inprioritatc, & pofterioritate ge- 
nerationis:funt tamen diferepantet 
inter ftquod ipforum pr^ccdat. 

Nam Arift.putauitcorpriraoftcer 
ni: & membra interior# priusij ex- 
teriors: 


Digitized by Google 



DcGener. Anim. 


G teriora: & membra fa per ioris par- 
tis, qua: fuucfuprafeptum,priul<jiia 
infenora. quodquidem iatusappa- 
xet.priusin magnisanimalibus,ex- 
ceptisgeneranubus vermiculos,& 
xnollibusanimaltbus. in plantarum 
(juoqjgencrepars fuperior prius fe 
term turinfcriori.quod in femmib* 
perfpicuum eft, qu$ quidc extra get 
jninant ablqj hoc q> feran tur, vt ce- 
pe^ fimilia.& maior pars membro 
xu poflerioruarticulant pod genc- 
rauonctn multis animaltuviuipa- 
xoru,vteflcanis,lupus,vuIpis,&lco: 
quoif catuiic^ci nalcumur, & po(tq 

H exeunt ex tra,pa!pcbrx dchifcunt,& 
ipG vidct.quod quidehabef proin- 
dicioq? ipfa vulua non habeat virtu 
tern figurandi,& fbrmandi vlio pa- 
&o,cu humoi membra oriancur,& 
perficiatur extra vulua. Scdquitc- 
ncntprincipia membroif aialiQ c€ 
tria, videlicet cor, hepar, &ccrebru, 
putant ilia membra (imul crean:de 
quare vnufquifq;afiertfuum tdb- 
momu. Sed id, quod dici potcfl,eft 
hoc, videlicet q> in ipfiscaufisaliqcF 
dr pri us tpe, al iqd vero per fe & defi 
nitione.priusautem tfpore eft mo- 
uens,& materia, nam iflx duxeau- 
1 fxfuntpriorestemporcipfa forma, 
& fine: prius vero definit ione,& per 
leeft aaus,& finis. Membra tadem 
cu ad fein uiccm refcruntur,repcriu 
tur denique generattm tres fpecics. 

• Nam aliquod ipforum eft mouens 
altcrum,non motum abalio : &efl 
ipfumprimum mouensincorpore. 
Aliud vero eft motum abalio me- 
bro, mouens etiam membrualiud: 
& funt videlicet ilia membra, quoif 
proportio ad prtmu membrumelt 
proportio inftrumenu ad artifice, 
Public adubicinem. Sunt&alu, 


quxabalijs mouenturnon mouen- K 
tiaaliud me brum: quorum propor 
tioad membra mouentia mota eft 
proportio difeentis muficamadip- 
fam nbiam.Et ficut docens mufica, 
qui eft mouens prtmu, eft prior ip- 
fa fiflula:& ipfa tibia eft prior difci- 
pulo, vt dilcipuluseft ,quia inftru- 
memum mufica: moucturadocen 
te,&mouetdifcentem, &di(cesmo 
uetur,& non mopetific etiam opor- 
tctq>dctur primum mouens in m£- 
bris pratcedcntibns tempore, poft^f 
fequantur mebra mota &mouctia, 
mot mebra mota till. Et,cum iam 
ex anatomiaapparueric, q>corprx- t 
flat cuntftis membriscalorcm natu- 
ralcm,quiquidcmcflinflrumentu, 
quooperatur vnumquodq-, mem- 
brum fuam actionem naturalcm,& 
fuam paflionem, vt cerebrum, &ic- 
cur,& extera membra:ccrebrum.n. 

& hepar cum hoc,q>acquirtitacor- 
deinflrumcntum ,quo operancur, 
prxflant etiam alijs mlbrisaliquid 
dc client ia inftitutionis fibi ,ppnx: 
fcqutf ergo q? proportio cordis ad 
hepar,& cerebru crit proportio do- 
cemis muficam ad fiflulam, & pro- 
portio tpfius,& cerebri dc hepatisad 
membra ,qutbustribuunt, eft pro- M 
portiotibixaddi(ccntem.Sequitur 
igitur,q»corcfl prius tempo re ipfo 
hepatc,& cerebro. beparq; ,& cere- 
brum funt etiam priora tfporecx* 
teris mebris inferioribus i pfis dtgnt 
rate. & ideopars fuperior eft prior 
iufertore.natnin partefupcriorisut, 
cor, & cerebrum. Efltyidfimileei 
quod pi&ores faciunt. defer! bunt 
enim tpfi priuslineamenta figurx, 
deindeimplcntlineasillascoiorib% 
duiwfturis . Sic etiam acciditia 
ftxius formatiouc , in quaucccile 


)igitized by Google 



Liber Secundus.' _ 8 6 


¥ eft Ttpritfs generator membra, qux 
funtradicescorporis, qoam mtm- 
bra, qux zdificantur luper h uiufmo 
dt radices : quoru proportio ad pri- 
jna mebraeft proportio tindtur$,&: 
eolorum ad tineas figurx. & propte 
tea fberunt membra i ntenora in ge 
eeratione priora eiterioribus. Ex 
quibuspacettibi q> cored priusex* 
«erismembns,cu fit omnia mdbra 
in potenua: quia ipfe indigent ip(o 
io adlioneiplorum , ipfum veroeft 
agens per (e. quod quidem oftendi- 
eunquiaeft mcmbrum,quod infri- 
gidatur in vlcima bora mords:& eft 
‘ aecellc vt vitimum mebrum,quod 
® corrumpiturd natura,(tt primum 
membrum quod generatur. Cor 
igiturhabetde ncGcflitaccpriorita- 
tcrn ingcneratkmc.eftenim princi 
pium.ad tria , videlicet prinapium 
. calorisnaturalis, prinapium vena- 
tu , tcruo dt principal m fanguinis: 
nox cercbru, & hepar fequuneur ip 
ium in gcncrationc cerebrum enim 
inferuir ci insefu,& motu, hepar vc- 
roinnuiriuone. Cor ergo apparec 
fcnfu, primum creatutn : poft quod 
cercbru: quod m principio fux crca 
. , uonismaiusquantitatc apparetex- 
* ' terismembris, feruata videlicet pro 
pornonc interipfa a principio crea- 
tionis ad pcrfcdtionem iplam cuiui 
tei caufa eft, quia cerebrum eft frigi 
dum,& humidum: 3c idco non po- 
tcftitacitoaugcrijGcutalia raebra 
calida. 3c , quia corpus h um idum et 
facile rdoluitur & difgregacur,ideo 
emolita fuicnaturamumre o /lib us 
ipfum. Etobhauccaufam ocuh in 
principio fuzcreanonismaximivi 
iintur, 3c port tempusconcidumAc 
xn inuuntur.& corum forma rcdlifi- 
*atiix,atpcrfidtur figuiaipforum : 


quia frigidum quoqoe , Ithumidfi- D 
non recipit vltimam perfedlioncm, 
q ux eft lpfa figu raiqiua liq uacu r,ni 
fi poftlongum tempus.de ideo ap- 
parent cerebrum , & oculi ea fui na- 
turagrandiora in principio, imper- 
fcdiaq; figura: 8c poll longum cem- 
pusredhncatur eorum figura, per- 
nciturq; forma ip(orum,& fungus 
tur officio fibi innato. Hinccftcp 
oculialiquorum animahum perfi- 
ciunturextravuluam, vtdiximus. 
Etobeandem rationem fit, quod 
os capitis foetus in principio eft mol 
ic humidum ,& (equentextatedu- 
rclcit, & fonificacur . hoc autem eft g 
propriumhomini:quia multumia 
cocxccllitcalidum 3c humidum, pa 
fum vero terrena pars . & ideo ho- 
mo animalium omnium prudentif 
fimusexiftit. Datur & alia caufa tar 
ditatisfigurx membrorum, videli- 
cet quia membrorum,quibusvtif 
feet us extra v ulua, formatio 8c figu- 
ra det tarda r i :3c ob hoc It eft oculo 
ru perfc&iofera, quiacxcrcct fuam 
operation^ extra vuluam.accidit m 
palpebns, ob di/ficilf paffibilitatc & 
vfum ip(aru,vt no apetian^neq; ea. 
ru figura perficia^nifipoftlonguia 
tfpus. Quod aut materia palpcbra- I 
rum fitgrauis,frigida,&humida^p 
paretexeo, quuaccidir hominiin 
lorn no, 8c quiccc grauitas palpcbra- 
ru,&claufiooculoif,8cdifliculiasm 
aperiedo cos . quod quidc accmeft 
propriu oculis inter cetera fenfbria* 
obcxcellf tfhiimiduatceov . ftnfua 
auttadtus, & olfadtus , Sc exteti fen- 
fus cxerceiwur in fine, ideo tardanf 
tm. Tardaturaut figura membro- 
ruin gcncrationc proculdubio ob 
duascaufas:quarum vnacftfcraexi 
genua vfuscorum, cu 1c Uabcat vc- 


Digitized by Google 



DcGcncr.Anim. . 

v •» 

luciTltiBia pcrfc^io ,quzquid£cft tit ad membra ignobilia.Prinw.*. g 
propter nobilitarem,n6 propter ne- trahit ad vnumquodq; membrum 
ceffitatcm : iccu da caufa eft propter ex roatena fibi conuenienti debit! 
difficilem ipforum paffibiluaicm . portioncm in quantitate, flcquaiica- 
Caufa autempnoritatiscorum, eft te.’intelligopcrquanntatem magni 
eppofita his duabus,fcilicct propter tudinem ininorcm .qpoiUtrecpe- 
■ n -- ! - re forma ilhusniembri: quamate- 

ria artrafla procreat memoru, 8t fa- 
citeiusfiguram,& parte fpiritaaiit 
feminecxiftence operatur virtusia 
formatiuaomnes Ipecies formaru, 
quzfuntpropriz membrisorgam- 
cis,videlicetgenusquantitaus,d<nti 
men , & figure . nam hac porttooe 
aerea tantum poteft formate figa- 
ram membrorum cxmnfeeus: & f« X, 
cere concauitate* eorum intrinfe- 


neceflitatem gcncranonispofterio- 
iis,& Yradfitcumbocfaciluaspafli- 
bilitati.sidcft <j> fint propter neccfli- 
tatcm:&obfaeilem pafTibilitaif eo- 
rum. lam ergo locuti fumusde cau- 
fis,ob quasfuerutcreata aliqua m£ 
bra an alia.diximusq-.qualia fint ta- 
lia membra.& hoe fcilicct de omni- 
busmebrisorganicis. fimilaria.n. 

** m£bracuorganicisgnantur,cfi fint 
parseor(i,neq;abcisfepar5tur, nifi 
_ - . in mortuil. Debemusquocj; feireep cus:ficutfacit vitrearius figuram t* 

Bernern- initiuoperationis srirtutis informa tri,inflandoipfum . Adgcneratio- 
btorii fi - tiu; q informat cu calore feminali ncm veto mebrorum limilarium 
1 aereo.e dilcrerio materiz conuenitf 
dsipfi fubftatiz mebroru organico 
rfi : mox dilcrerio matenz aptc mi 
euiqi mebroru m fimilarium ,quz 
funt parteshuiusmembrnorganici. 
ipla n priusdiftinguit materia cor- 
dis:pouea veto focernitab ea mem- 
bra cordis fimilaria.qn 5 font partes 
cordis:deniq; pnmo difcinguitma- 

tetiam nobilem pro membro nobi 

J li,& ignobilem proignobili. Eft.n. gidumcongelatipla. quia, cum fpar 
▼eluti cuftos,& artifex : qui nihil o- gitur calor.dans ftabilitatem, aufer 
mittit e* rebus poflibilib* fieri, ouin turabcisrefiduu humiditans , quae 
casfaciat,easq;ad adlom extrahat. eratincis,&congeIantur,&indur€ 
Creatctcnim ienforia, 8c cetera me- tur.& quanto tcrreitas eft maior,«c 
bra nobilia ex materia nobilidenu caliditasconcoquenseftmaior.cali- 
data a parte terrea orocrcat quoque ditas difficile difloluitillam rf, poft 
yngues,& vcnasjcalcaria, pilos,& of quam congelauit earn ipfa frigidi- 

tas,vttcfta.fed, fi minus deterreita* 


fufticit extenfio caloris tantfi , &fri- 
giditaris. nam aliqua eorum confi- 
ftunt calido , Sccongelarur frigido: 
aliqua vero alia calido congelanrur, 
huiufmodiautem resiam declaraui 
mus in Quarto Meteororum. Venf 
autem, & ofia ,8c nerui , 8c vngnes, 
mcmbranzq ; ,&rciiquahuiufmo- 
di gcncrisfortificatur,&ingroflan- 
tur a calido. calor.n .igroflatea,&fii 


M 


fa ex materia immunda. Quod qui 
demofficium ctiam facit nutritiua 
in nutriendo corpusanimalium.xi- 
dclicetoi mittitfanguinem fynceif, 
atq ; nobilem ad cor,dt ad alia mem 
bra nobiha : cxcicmcnta rero mit- 


re, & minus de concotlione ibi fue- 
rint.tuncmolhutur huiufmodi res 
a calore , poftquam eas congelauit 
frigiditas.Et,quiacorporafimpIici* 
inter fediflerunt per nxeduo, ideo 

diucr- 


Digitized by Google 



Liber Secundus. 87 


A diuerfifieantur etiam in hoc videli- 
cec <$ exeisaliqua diflbluuntur,a!i- 
qua uero molliuntur , aliqua alia 
neq-, molltficantur neque refbtuun- 
tur.Caro autem con flat, & ingrofla 
«ur calore, do Ilea congclatut a frigi 
do . humtattas tamcn excedit in ca. 
it ideo non cfl dura . Sc eft pr i mum 
membrum, quod gencratur ex m£- 
hris fimilaribus. verun tamcn ipfa gc 
Herat u r cx minori conco&ione,qua 
gcncrcn t ur venx,3t membranx , Sc 
Dcnii,& breuioti tfpore. Cutis quo 
queconfiftita calorc, congelaturq; 
a frigido: & hoc propter tcnacitatc, 
A &miftionemineaexiftcntem.qua 
xenon potefldiflolui Sc difgregari 
•b ea pars aq uea ipfl* a parte terrea. 
&cum frigidicascxtetiorobuiatei, 
congclatur: queadmodum tit in iu- 
xe|pingui calido, quando exponi tur 
•eti frtgido. Etomnia membra ani 
malium recipiunt vcgctationcm,& 
augmentu perquantttatem termi- 
naram.qux eft ipfa raagnttudo data 
illigenerianimalium , vt funtofla, 
& h is ft m ilia ex mfbris, q uorfi pro- 
portio ad corpuseft proportio fun- 
damenti ad parietem. Dentes umf, 
& vnguei habenthoeproprium in- 
C ter cetera ofla, videlicet q?continuo 
augenturtfimilitcr Sc pili.Caufa au- 
iem,quate dcntescontinuo crefcut, 
efhquiacontctuntur mafticatione. 

non crcfccrent afliduc, corrum 
perentur ante finem vitx.it ideo re 
generantur , Sc materia ipforum eft 
prompta huic intentioni.in oflibus 
*ero hoc eft impose. St fi cfl’ct pofli- 
bile{,(cfretfruflra , quia non haberct 
jpf'um animal menfuram termina- 
tam naturaiem.Et hxceadceflcau- 
fa con tin ui ortus vnguium. Conti- 
nuum veto augmeutum pilorti cue 


nit cx neeeffitate raaterix, prxter pi D 
los fuperei li oru m. &,q uia den tes i n- 
cifiuicontinuo augentur.raateriaqj 
corporis ani malis c ad idapta.idco 
mutaturcomplexio dentiuminfe- 
nibus valde,propter mutation; c5- 
plex ionis eoru mtadeo q uod vel no 
pofTunt nutriri, vcl cadunt. denique 
natura non potcfl congregarc lu- 
per Anita tern remanentem cx eorfi 
materia in corpore, & ex ea genera- 
re nouos dentes . idemq; facade pi- 
lis,&[ana. Differentia vero,quxin- 
ter naturam offium,& naturam de- 
tiumincidit, eft q> ofla fuerut prill* 
creataintra matricem, &dentesex- 
tra.flf ideo non eft Ionginqnum,q> X 
oriantu r in fene dentes ficci. ofla ve 
ro non enafeunturextra quando rff 
puntur.neqi fanatunnifi forte oria- 
tur infra ipfa aliquid fimile offi,qd r 
non eft os , quod vocatur Rosboth, 
obeandemcaufam,obquam mult a 
alia membra non fanantur extrinfe 
cus,ncq; continuatur. Cniusrei cau 
fa nihil aIiudcfl,qconucnicntia m* 
tridsad generationcm horum orga 
norum, apmudoq-,organigcncraa 
ttsipfa. Nam quod prxdominatuc 
innacurahorum tnembrorum eft 
portio terrea, vt in oflibus, & venin 
quxquidem indigent cximia con- I 
coftionc,& temperamento ingenti, 
donee vniatur humiditascum licet 
tatein eisperfedavmonc.quxdtf- 
cile feparatur.& id propter nimiam 
mi flioncm,& tern peratu ram : cui us 
efficient operatur per longam deco 
dioncm,& concociionem. Et ideo, 
quido natura voluirgnareiflamS 
bra extra corpus, au t ea refanare, n5 
corroboratur calor circa huinfmo- 
dt dccodionem , Sc cotemperaturiu 
quemadmodum fuu roboratusfa- 

pra 


Digit 


3gk 



, i DeGcncr.AnimI V 

C praipfam calorgignitiuus, Argcni- dentata omnia , 6! dentatorunt ® 


tusintuspropterduotvnum videli- 
cet eft dcbilitas calorisin corporib* 
exiltcnrisrcfpeCtu calorisgeneratt- 
ui : lecundum vero eft frigiduas lo- 
ci txtri iifcci .q uarc accidit cis,q> vcl 
frigid 1 tavn occa r i p (is, & cogclcc ea, 
•mcquam pcrficiatur eorum figu- 
re, viaceiditipli Rosbothruclcp fri 
giditai obfit generation! , ct prohi- 
beatipfam omnino: prarfertim q> vi 
detur fanguis, qui ad vuluam fluit, 
babcreproprietatcm additainhu- 
miditatc.H^ccrgo cit caufa genera 
tionis aliquornm membrorumex 
tra,aliquorum vero non, & non vt 
Galcnusputat.fq: membra, qua: no 
gcncrantur extra, fiintquae exfper- 
rnate procrcantur. Ex hocigiturtra 
•datu apparet, quo nam modo gene 
tantu r mem bra (i m ilana, & 01 gam 
ca^cortuscuiuflibet foetus. 

C \Morr,ado ftetu* in utcro animanmm an 
jtantnr . Df cot tniintr forum iouma- 
lium .Decanfis Tier tit tat ts ; 

(y dtfxeunduate utr* 
nfqueftxus. 

Cap. 5 . 

A Vgentur foetus, qui for- 
ma at alis nafcuntur,per 
vmbilici annexum,vtan 
tediximus. Cuenimvisquoqj 
nutricdiinanimalibuslfit,vm- 
. bilicum ftatim quail radicem a- 
guntin vterum.vmbilicum ve- 
nae contentaeinputaniinecom- 
plent. pluresin maioribus ani- 
xn alibus, vt bouc,caeceristu gene 
riseiufdctbinae in mediocribus, 
fingulx in minimis hoc fartgui- 
neumhauriuntalimentum.vte 
rus.n.exituseftvenarum mulra 
Turn. Alalia igitur non vtrinqs 


vtrincp, quorum vterus venam 
non fingulare habet pertinent 
tern grSdcm, fed pro vna p lures 
frequentes conrinet, hzec in vte« 
rohntqusc acetabula appellate 
tur,in ^ vmbilicus deuenit atqi 
adlurret.Tcduntur.n.venaevm 
biheares vndiqj latcrum , fifife'qj 
fparguntur vfquequaq? per vte 
rum,dC q ua definut, haec ilia acc 
tabula exiftut curuamine fuo co 
.funtfta cu vtero, cauo aut ad fee- 
turn conuerfa . Secundae vero 8C 
membranae inter fcetumdCvte- ^ 
rum poll tar funt, Acetabula, foe- 
tu accrelcente proficifcentef]? ad 
exiuim:minorafubinde reddu- 
tur,demu^obliterantur, cti per 
fetftus iam eft.in ca.n.veluti ma- 
mas reponit d naturafaetui ali- 
mentu fanguineum, quod dum 
colligifj&paulatim ex multi* 
confiftit,quafi puftula &C inflam 
matio corpus acetabulorum exi 
ftit. itacp quandiu foetus fitmi- 
nor,necmultumcibi aflumere j| 
posfit,confpicua maiorafp funt: 
fed aucfkiiam foetu confidut 6C 
exo!efcunt.Minuta fid vtrinque 
den rata animalia magna ex par 
teacetabulis vteri carent.tendic 
vmbilicus in qs in venam fingu 
larem,quae per vterum maiufoi 
lafercur.cuqtei ufmodi anima- 
lia alia vnum, alia plura panat, 
quo vnu , etide pi ura h aben tur. 
Sed hare, fid difletftionu cxeplis, 
fiCHiftoriaru cSmetarqsffpicie 
da explorandaty funr.haerent.n, 

(SC continentur alaliaex vmbi- 

lico. 


Digitized by Google 



Liber Secundus." 


88 


Iico, qui exvenadependet per 
sequilibrium dire<ftum ad vena 
quail aquaeduiftum fluente . fees 
tusmembranis &C fccundisolv 
uolutuscontinetur. Qui infant 
tesali in vtero aiuntfugctcsca^ 
runculam quandam,no rc<fte di 
cunt.idem.n. &C carteris animali 
fcgis cueniret, quod tamen nuC- 
quavidemus. Atqui facile per 
diilec'tiones videtur , li ciTet.oes 
etiam foetus, turn volucres turn 
aquatiles, dL pedeftres pari mo/ 
do mebranar tenues ambiunt,fe 
® parates ab vtero Si humoribus 
admisfis . fed nec in fis iplis tale 

g uicquam incite videmus.necp 
eri poteft, vt per eoru aliquod 
alunentu hauriat.«lam quae ouo 
nafeuntur, omnia incrcmentum 
forisrecipere abiun<ftaab vtero 
apertu eft.itacp non re&eaiunt, 
qui itadicunt,vt Democritus. 
Coeunt an imalia generis eiufde 
fecundum naturam , fed ea etia, 
quprum genus diuerfum qui' 
dem, fed natura non multum di 
flat, it modo par magnitude? fit, 
C &c tempora xquent grauidita^ 
tis.raroid fit,fed tamen fieri 6i i 
canibus,& in vulpibus,& in lu 
pis certum eft. canes etiam Indi 
ci ex bellua quads fimili , 6C a/ 
tie generantur.nec no in auibus 
falacioribus idem fieri vifum c, 
vt perdicibus,& gallinis.Quinx 
etiam aduncorfi accipkrcs fpc- 
eie diuerfi coirc putantur . ide'q* 
in nonnullis alqs auibus euenir 
afaduerfum eft:In marinis nihil 
adh ue exploratum habem us di 


gnu mempratu.quitn rhinoba^ D 
ti appellantur, gigni creduntex 
fquatinadf raia. Adhaec,quc 
de Africa in prouerbio eft, fen. v 
per aliquid noui Africa afferre i ‘f . 
propterea dicicur,q> diuerfa erialfcrt A&i - 
genera coeant.namob aquae peL**- 
nuriam terrae illius, vel alienige 
na libidine copulantur, cu in lo- 
ca paucisfima rigua congregen^ 
tur. fed cu caetera fic orta , rurfus 
ipfa inter fe coeant, generareijs 
posfint . genus vnum mulorum 
fterile eft , qui ppe q uod neqj fe-* 
cum, neep cum alqs iumftum ge £ 
neret.Quaeftioigiturinvnmer-' De cauff* 
fum, q ua ob eaufam ftcrilis , aut 
mas aut feemina lit: funt.n.fterl' 
les 6C mulieres &C viri . atqj etia 
in caeterorum animalium gne. 
yt equoru , vt ouium, funt qux 
nullam fad ant prolem .fed mu> 
lorum genus torn fterile eft,Cau 
fae vero fterilitatis in caeteris ant 
malibus plures funt. na&La pru 
mo ortu naturaelocis ad coitum 
cSmodis oblaclis, fteriles&mu' 
lieres &C vi ri redd untur, vr alte^ 
rac no pubefcat,alten non barbe * 
feat fed fpadones qui da iint.aLns 
in procdTuxtatiside acciditaf* 
feeftus, aut propter corporis nil* 
tricatione pleniore . mulieribua 
enim pinguioribus faeftis viris 
corpore melius habito excreme 
tufeminale in corpus abfumit, 
itacp lit vtillis menftrua delint, 
hisgenituraautex morbo, viris 
humidu frigidu'qj emittif feme: 
mulieribus purgatioes vician^ 
plenx'qj excreme toru morbi fico 


CUM 


Digitized by( 



De Gener. Anim. 

G rureddun?.Mu!dscttuviris,tu naturxhinceft.itaqjfit,vtrft<v I 
mulierib® hoc ideacciditmaJu, tusagenitali ad pc<ft*deueniac. 
oblaclis parubus, 6C locis accom h inc odores per fpirationem fen 
modacis ad venerem. quae vitia fum efficiunt. hominibus lgitur 
partimcurabiliafunt,partimin cacterisqs generibus,vtantere* 
curabiJia . fed maxime fteriles tulimus,parcicuIatimhacclariio 
tunc pcrfeucrantjdi pnmona-' obuenit. 
turar ortu talcs conftiterunc. gi . Contra EmptlUtUt ^ Demccriti fmtm 
gnuntur .n. 6C muhercs vi ragi - ^ cb 

nes,3Cvin foeminarcsral tens me canfam mui, fm Jin, Us: du*m 

ftrua defunt , altcns femen exile ton cr tvmmunrs.crpm 

ttperien • fngidum'qj eft . Qua m obremra 7 prut reddumur 

;H° n e mfta experi meto in aquas eauft. 

triuiq, fe-lprobatur fcecunditas feminis.i Cap. 6. 

iM. quod enimtenue acfrtgiducftJ 4 Tgenusmulorumeocum L 
^ citodiffufum perfumma inna^ fterileeft. cuiusrci caufa 

tacquod facundum eft, in imil > X Vnon beneab Empedocle 
defcendit.calidum enimquod &democrito redditur.obfcure 
conccxftum cft.conaxftum ao* Empedocles, planiusDemocrb 
tern eft,quod fpifium craflum'qj tus feribi t.fed neuter bene . affo 
eft. Mulicrum probatio fuffituV runui. demonftrationem acque 
vt odores fubeuntes vterum ef> de oxbus , q uae practer fuam co* 
ferantur ad locum fpirandi, 6 £ gnationem coeant, Democri- 
affictantalitum. atqueetiam ib tus meatus mulorum corruptot 
JitUjVt colores oculis impofiti fa in vteris dicit, quoniam non ex 
>*■» liuam perficiantoris . nam nifi cognatis principium eorum co* 
•oloreai, hxcitafunt, meatus corporis g fiftiufedidcflaipsetiamanima 
quos excremen turn dccedit,con libus accidac,tamen nihilomin* 
fufos,obfeptos,& obcaccatos efle poflunt generare . anp fi id cau» ^ 
I fignificatur. fedesenim oculoriP fx efTet ftcrili tans, cactera quoqt 
maxime omnium locorum capi t fterilia ede debereqq uae ita coe» 
dsfeminalis eft. quod patetcu unt. Empedocles mifturam fe- 
folaipfa per coitum venereum minum caufatur , quae den fa cX 
manifefte immutetur,<9C vfu im molli vtraqj genitura confiltar. 
modico rei vcnercacoculi aper/ caua.n.&denfacoaptari vicib 
*e langueant & fubfedeant.caU' fim, fieri qi ex fjs durum ex mob 
faeftq>natura genitura: fimilis libus, vt li xsftannomifceatur. 

' cerebroeft. aquofacnim mate^ Sed nec in ftanno &C are caufam 
riaeiuseft,calor'qs aduentitius. rcdle asfignattdixi dehisinpro 
purgationes autem feminalesd b!ematts,nc'q* principia ex reb* 
ftp to veniunt . prindpiu emm vllo modo cognids accipit.caua 

eniot 


Digitized by Google 



Liber Sccundus. 8 9 


A enlm & folida coaptata virifV 
fim.quonamodo fact an t m iftio 
nem,aut vini 6C aquae, autalius 
Cuiufpiat’hoc.n.fupra hominis 
captum dicitur.na qucmadmo 
dum caua vini 8t aquar debeSc 
accipi , prxter fenfum omnino 
eft. Item eft ica fit,vt & equi ex 
equis gignantur , &C afini ex aft* 
nis,3£ mulus ex equo& afino, 
alterutro mare, aut fbemina, cur 
ex his tarn den fum confiftat , vt 
fterile fit,quod .pdieritr'ex cquo 
aute fccmina &C mare , aut afino 
® fbemina mare fterile no pro* 
ucniatc' Atqui mollc & maris c- 
qui dC foeminx feme eftxoitau' 
tern equus rii afino , rum mare, 
turn foemina pro differentia fui 
fcxus : idco'q? gigni ex fis fterile 
ait,quiavnum ex ambobus fc- 
minibus moliibus conficiatur. 
ergo&qcf exequomareacfoc^ 
mtna gignitur , fterile die debo 
bit. nam, ft alteru mifceretur ftv 
lum , liceret dicere alterum cam 
C effefterilitatis,vtdisfimilegeni 
turx afini . nuc vero quafi illius 
femini, tali dC cognati mifcctur. 
Ad hare demonftratio xque de 
ambobus, tam mare <j foemina 
rede affertur.fed intereft>q> mas 
feptennis duntaxatgenerat, vt 
aiunt/ceminaimprolis omnino 
eft:idque propterea,quia perdu 
cereadfinem quodconceperic. 
nequeat . nam concept ile quidc 
iam mulam conftat.Sed fortafle 
Verifimilior rjs demonftratio la- 
ia d« gicaillavidebitur.Logicaappel 
Srauo lo^quia quo Vniuerikiior, core/ 


motiordprdpriis principles eft. D* 

Si ex mareac fbemina fpeieiuk 
de prolis fpci eiufdc gigni folet, 
aut mas,aut fbemina, vt ex cane 
mare dC fbemina canis , aut mas 
autfaemina:ex diueriis et fpecie 
busdiuerfum fpecie proueniat 
neccfle eft. ver.g.fi canis d tucrsiT 
eft a leone, ex cane mare , &C leo^’ 
nefbemtnadiuerfum proueniet, 

3C ex leone mare dC canefoemk 
nadiuersu. Cii itatp mulus mas 
8C foemina fine fpei differctia gi 
gnaturexequo&afino,qdiuer E r 
fa fpcfuntjimposfibikeftvt alk 
quid ex mulisgignatur . nec .n. 
diuerfum fpe prouenirc pot, qn‘ 
ex mareac fccmina fpeciei eiuP 
de ide fpe gnatur. neep ide , hoc 
eft mulus . gignitur.n. mulus ex 
equo& afino, quaediuerfa fisc 
funt.ex di ueri is aut fpeci e di uer 
fum ala! gigni pofitfx eft . Sed.n, 
haecro admodii vniuerfalis ina 
nis'qj eft.roncs.n.qux non ex p> 
prfis duefit pricipiis,inanes sut, 

& rent die vnr,cu loge aberret. g 
sut profecto geometricac rones, . 
quae ex principles geometricis 
afferuntur,idem<p in cacteris eft 
ineelligendum.Videnturtamen * 
eiuftnodi rariones,quamuis ina 
nes,aliquid cflc. nam 6C inane ft 
uevacuu iliud aliquid die vr, 
cu tn nihil oino fit, Nec verum 
eft, quod concluditur . mu’lta.n, 
ex fis,qux no cade fpe progene/ 
ran tjfccti fora prodeunt , vt ante 
expofui.hoc igitur modo nec de 
ceteris rebus,neqj de naturalib* 
indagandumeft.Scdcxfis,qux muloru . 

Dc Anim.cu. Auer. m m 


Digitized by Google 



DcGener. Anim. 


G in generCjtum equorii, tu afino 
rum infunq'confydcrado poet us 
accepens caufam* Primum.n. 
vtriicp eorum fitigularcm parit 
inter cognata alalia plura nume 
ro.tu feeminx non Temper conci 
perc poflunt.Sd quidem cqui in 
tetpofito tempore admittunrur, 
qm ferre continue nequeant.fed 
cqua meftruofa no eft : imo mix 
nimu inter quadrupedes emitte 
re folet.afina conccptus income 
nens cfLgenitura vtiq* i nicdam 
jj emingit.quaobrem verberibus 
ea feeftantes cogun t ne id faciat. 
Ad hxc frigidum aial afinus eft. 
quaobre loci6 frigidis gigni no 
p6t,vtpotcfuanatura impatics 
frigoris, velut apud Scythas , &C 
' corum finitimos.nec vero apud 
G alios, qui fupra Hifpaniam co 
lunt, genus id animalis dt . nam 
ea quocp prouincia frigida eft. 
Iiinc admiftarios et no vt equx, 
fic afinx xqui noctio admouent: 
fed xftiuo folfti tio. vt tepore cax 
lidopulli nalcatur.eodem enim 
I tempore parit, quo coierit. A iv 
num vterum fert 3C afina, : & ccj. 
Cuigiturnaturafit frigiduanix 
mal,vt dieftum eft, femen quocp 
gen i tale ei us frigid urn eflfc neccf 
fc eft. cuius rei indicium , q> ft ex 
quusfuperuenerit afinam,qua 
ini eric afinus, non peruertet afix 
«ii ini tum.Ted, ft aftnus fuperuex 
licrit cquam, qua equus inicrit, 
peruertct,propter feminis fui fri 
gtdicatem.Cuigiturimer feipfa 
iunguntur, feruatur femen prox 
peer alter! us calorc.calidiuseft 


enim, quod ab equo fecemitur. K 
na afini & C materia genitura fri/ 
gida eftequi calidior eft . cu aux 
tern miftum vel calidum cu frix 
gido,vel frigidum cum calido 
eft, euenit ut conceptus ex i) s fer 
uctur, eaque vicisfim ex feipfa 
feedida fint. At uero q uod ex i)S 
prodiit,n6 infuperfoecundutn, 
fed infoecundum ad perfeeftam 
foetificationcm eft. Omninodi 
vtrunq? aptum , propefumipfic 
ad fterilitatc ( funt.n. in afino tu 
ea qux diximus,tum ct,vt mfi a 
primadecium mutationegenex I* 
rareindpiat,nufquam poftgex 
neret-, fed Iterilis olno perduret) 
ita in exiguo contineturgencra. 
di uis corporis afinini.faciilimcx 
ip labitur ad fterilitatem. Equus 
ctfimili modo idoncuseftad fte 
rilitaccm , catoqj deeft vt fterilis 
fit,quanto:utquod exipfis pro 
dierit femen frigidus jreddatur. 
quod tunc cfficitur , cu afini ex/ 
crcmetomifcetur.Afinus quocp 
pan! deeft, quin fui generis inix » 
tu fterile gencret.i racp di acceiTc M 
ri t q uod prxter natura di, fi anx 
te uix unum partu nature legix 
timuni poterat gencrare , ia qtf 
peregrinum exqsprodnt ftcrix 
lius,nihil deerit, ut fterile fit, fed 
necclTario fterile erit. Euenit et 
ut corpora mulorum magnaef' 
fidantur,qm menftruorum dex 
ceftiis ad corporis incremctum 
uertatur. Cumqj partus eorum 
annuusfit,non modoconcipiat, 
fedetiaenutriat mula opus eft, 
quod fieri non poteftfinemcnx 
/ ftruit 


Digitized by Google 



Liber Seeuncfus. 90 


k ftniis.muJis autem moiftrua de 
funt,fed quantum inutile eft, cu 
excremento vdicx abigitur.vrv 
de fitJie muli genitale feeminsu 
rum, Ted ipfum excremctum ol> 
fociant.reliquum in corporis in 
crementum &C magnitudjnem 
oertitur. Iraq; cocipere quidem 
aliquando mula pSt: quod nife 
<ftum eft,fed enutrireatcp in fine 
perducere non pot.mas genera' 
re interdum pot, qm SC calidio/ 
ris naturae qua foemina mas eft. 
Si nihil corporis percoitum cev 
fert ad generarionem.qd'autem 
B fecit, Ginnus eft: quod midus 
oblaefus eft. nam ex equo 6C aft* 
Boginni proueniunt,cumcon' 
ceptus in vteroaegrotauit. eft.n. 
ginnus idem quod Merachcx' 
rum in porcis .qtf. n . ibi laefum 
deprauatumtp in uteroeftmeta 
\ clicerum uccatur,quafi aporcel' 
lum dixeris . id'qs cuilibet porco 
acridcre poteft.Pygmeorum et, 
id eft nanorum, pomilionum, &C 
pulillorum genetatio fimiiis eft: 
C nam eorum quocp membra GC 
‘ magnitudin cs uitiant in utero 
(X. funtueluri aporcella,& gIni’ 
hatftenusde muloru fterilitate^ 

Quomodo fetus in vteroanima- 
lium augeatur . Cotta Annquos 
decaula ftcrilitatismuli.ac t 
dc caufa fterilitaris in 
vniuerfum. 

E Ius veronuttitio fitpcrvmbi- 
licum.namanima nutritiua il- 
licomittitex vmbilico fetus vena* 
ad orificia venarum in matriccexi- 
ftcntitmi,coniuDgitquc cat ci ipfi* 


veluti arbor ,qtw mrttit radices ad D 
terra, aqua hauritalimentu.Et bu- 
iuftnodi ven*,quq deferutnrab vm 
bilico,fentploresin maioribusafa- 
libus,vtboue,c*tctilq;gniseiurd5. 
in tncdiocribus vero bin? rirr.in mi 
nimisautfingulxtm. Et inter ma- 
tticcm,& fetum clt £ecunda,& me- 
branxinuoiueutcsfetum.&illisve 
ni.'nutrituremUyotqnarn venarS 
fpecics funt dux, ipulfa tiles , & non 
puMatiles. Etvcrceiusalimentfific, 
in vulua per hunclocum.nacu em- 
bryo fit imperfcftus,immo eft pars 
animalis,neceflceft vtciusalimen- 
tufitcxcare.cuiusipftcftpars.Aii- • 
quitnputantfetumnutriricxqua E 
dam fuperfluitateibi generata.qtF 
quidem di&u fenfui opponitur , cu 
tatusperaootomiam pcrfpiciatur 
in vuluaanimalis inuolutusmfbra 
nistenuiflimis,eum inuoluentibus: 
neq; in his mebranis apparetaliqd 
aptum nutrire ipfum: cctounturtn 
infra illas membranas excrement* 
gcuerationis, autfupcrfluitatc*nu- 
trimenti , iam ergo locuri film us dc 
nutrimeto fetuj in matrice. Quod 
adc reftat hie ex hoc traftatu ell red 
dcrccaufam ,quarc muloru gen us > 
cftfterilc,cu mulusvideatur habe- 
re quid fibi proprium , no euemens F 
alijsanimalibusgcneratisexanima 
libusconfimilibusin genere. na ant 
mal,genitu exanitnafibusfimilibus 
in genere], & non in fpecie, generic 
cxcepto mulo.Antiqut vcrodicunt 
cau (am ftc tili tatis muli e(Tc,q uia ge 
neraturex animali fimilicigcnete, 
non fpcac. Democritus.n.aicito>, 
cum mulusgencretur ex animalib*] 
diflimilibus (pccie,habct meatu vul 
uxipfius anguftum, ineptum flu- 
xui (perraaus. Empedocles vero di 
m ii at 


Digitized by Google 





Dc Gcner.Anim. 


G cic<J>,eu illaanimalia/rntdifTimilia 
fpccic,ideo grnitura marts, & farmi- 
nac ell humtdarneq; poflunt mtfce- 
ri,& contcperari . At, fi eflct id cau- 
fa, cxtcra quoq; fimilia giie habcrft 
hoc nos tamen ia inuentmus multa 
animalia generataex ammalibusfi- 
mibbus gencre, quxipfa quoq; alia 
gencrat. Et,fi caufa oropinqua fieri 
liratis mulorum eflct ftri&ura mea- 
tus fpcrmatis,td quoq; acciderct cu- 
disaialibus gnatis cx a! alt bus fiinili 
busgnc.Si vero caufa eflct prohibi 
tio ad mi ftionis duoif feminu « , ex 
eo quia eftgenitfi ex alia fpe,fcque- 
H rctur idetinoiafali gcnito ah alia 
fpecic. Cu hocttidiftu Empedoclis 
ellfalfifTimuiCU ipfabumiditasduo 
rum feminum nop impediateaad- 
tnifceri. videmus.n.resbumidasex 
fuina admifceri, adcoq> fitcx ets 
aliud corpus: econtra res non humi 
das . diftu ergo ipfiuseft fatfum ex 
eo,quod fcnfu patet,C q> fit vcbcmf 
tia bumiditatis caufa prtuationis 
miflionfi. Si vero mulus eflct flcri- 
Jis, propter molliciem duorum femi 
num,Lfemini$maris& fceminx,& 
rnum corum non eflct durius alio , 
1 vtpotcll imaginari hocdefemine 
equi,&afmi,nongnareturexcquo, 
& cqua,ctim corum fcm£ eflct fimi 
1c in bumidita te, quia Turn eiufdcm 
fpeciei. cuius crroris caufa eft, quia 

K ofuernnt fuam fpeculationem in 
oc circa res vniuerfales,& non cir- 
ca respropriasfpcciei determinatx. 
Nosautcdcbemus contemplari de 
cts,non inquantum mulus fitgeni- 
tusafiroiliin gencre, (edmquanru 
generaturdfimili ingcnere, quod 
•flequus&afinus, videlicet q> fpc- 
culeraurcaufam flcrilitatisprimo, 
foflea coutemplan accidentia pro- 


pria afini , &equi, et quibus poffu - t 
m us habere caufam propria muli. 

Sterilnas autem in fummarepc- Cixftri 
rif in indiuiduis animalium gignid 
uoru, non in rota fpecic. reperiturqj 
in ipfis iingularibus duplicitcr, ride 
licet q> eft ilcriic, itaquod non poc 
rcddignatiuu.qutaeftcx fua Inara 
crcationc ltcrile:uclflcrilc, qd pot 
euaderefoecundum per medicami- 
na. Ecinfumma cius caufa vdefl 
priuatio fcminisabfolutc, vcl inepti 
tudofeminisad conceprionem,fiue 
in quantirate.ftuein qunlitacciua fi 
ue propter vcrunq;.Priuanoqibdc 
efl l fictttrepcriunturmnUercs,qua- L 
rummenltrua omninoauferutur, 
vcl q> non habcntmcnflruuex fua 
innata crcationc, fiuccxxgr itudine 
aliqua.vclaliquo accidcnte. Priua- 
tio veroapcitudintsfcminis inqua- 
1 irate clt vt fi fit fanguis men fhualis 
fngidusnon rccipicnsdccodiond, 
vclcalidior non recipienscoagula- 
tionem, vclcxcedcnsin ficcicateaut 
humidttate. & hoc 5t vcl a fua crea- 
tionc,autabaliquaa’gruudine. Si- 
militer ctiam q> fit femen virile no 
facicnsdigeflioncm naturalem,qui 
debetagerein fanguinf menflruu. ■ 
fmc propter cxccfTum vniusquat- 
tuorqualitatu inco, aut plurium. 
Priuatur autem conueuicnd quan- 
titate, fi fanguis menflruu$,vei fper- 
ma viri (int paucioraqoportet.aut 
maiorisquanutatis. nam vnaqu^q; 
virtus a<5liuaaut pafliua requirinn 
operationc fibi propria habereper 
fequanritacem tcrminatam,& qua- 
litatem terminatam. Dixit. Signa 
autem indteantia hoc funt.quiage- 
nitura viri,fi in aqua ponitur,&pcr 
fumma iunaiat.infcecundacft . q> fi 
ipfum femcn ad imum defcendic, 
fcccua- 


Digitized by Google 



Liter SccUndtfs ' ’ 


^ fceeuiiduracft.Mulieresid qtioque 
ptobant illhu coloru circa oculos, 
qui fi ad os pcnetrent.ftili uamq ; im 
mownt,foecundzfuor. namidapcr 
tioncmmcatns ftuninalisoftendit. 
taiis.n.locus vidctur communicari 
ci.cumpcrcoitnm vcncrcu nianifc 
fteimmucecur bora coitus. Ethinc 
«ftq> vfuimmodicorei venerea: Ir 
dicur cerebrum fcpiflime. caufaeft 
quia (ubftaotia vittmi nutrimenti 
eius eft fimi its fubftanriz geniturz, 
quia eft frigidx naturz. lzdi tur aur 
pcreatradionc partis acrczcalidz. 

Quamobcaufam veremuli ■ 
fincftcdles. . . > 

® t*^ T poftq funt iam declarer; cau- 
r, (z ftcri(uaosablalute,deciare- 
musid, quod proprinmeft mulo, 
ex eo quod generator excquo,& aft 
no. Et dicam wq> ex aftni accidenti 
bus oftendi tur frigidicas complcxio 
nisgeniturz eius. Hinc eft q> nogi- 
gnit in tcrrisfiigidis, ncq;admiiTa- 
rifeumcoirc factum in autumno, 
aucm vere, fed in initio xftacis.hoc 
enim tempore pari t.nam nonpofi- 
fet pulius educari, nifi tcmporccali- 
do. fcqtHtur ergo q» eius feme eft fri 
gidu de nece (Crate, cquus vcro,q uia 
; habctcomplexionemcalidam.vide 
C turq>eiusgenituracftcalida&pau 
ca . ftrminz quoq ; (emen eft paucii 
& calidui&idcocqua paru eft men 
ftruo(a:quarc n6 egrcditur ab ea fu 
perffuitasnifi pauca,reipe&u alioru 
quadrupedum.Gcnitura vero aftni 
frigida eft & multa, videlicet (emen 
marisSc materia ftrminx . oftendi C 
autem frigiditasfcminisafini.quia, 
ft equacx cquoconccpcrit, dcinde 
aftnus (uperueneru iiiam equam, 
per uertet. quod quidem non fiet, fi 
after cquuicam inierit.Ec^uxn cite 


fumfit femen aftni eflefrigidu jde-'U 
claracumq'.ftieritetiamfcmen fcqill 
die calidu m,de neceffitate igif*mu* 

Ins* non gigniturex hisduobusfc* *Fone le- 
minibu$rarioneconuenicntix,& tc P***? 
peramenn repetu inter miftionem gnitlK> b 
frigidi cum cahdo , ita q> vnum eo- 
rum temperetaliud. £t,quiaconue 
nientia , qnzeftinter (emen mari* 
&fccminxin animali forcundoeft 
duplex, videlicet aurcouenietiana- 
turalis,quxcftconucnicmiacxiftes 
inter duo (emina ratione (imilitudi 
nis tantum,vt in ammali ftbi ftmili 
in fpccic gigniriuo : autconuenien- 
tianonnaturalis, vtettconuenien- 
ua cxiftcns inter duo (emina , pro- g 

f »ter aliquod accidrns, quod (it vide 
icctinduobusanimalibus difteren 
nbusfpecic:& huiufmodi conucniff 
da non natural] saut eft propinqua 
naturali : & hoc repetitur in an i mi - 
libusdiflcrenribus differentia occul 
tanon manifcfta: ficutconucniftia, 
quzeft inter (emeu cams, & (emen 
lycifci.parum enim differtacancfti 
cutdiffertahquoddomefticuafyl- 
ucftri in eadem fpccic, quorum fi- 
miiitudo eft propinquiftimaiaut r<* 
mota,ftcut conuenientia, qua dixi- 
muspauloantc cxiftcntcm inter fe- 
men aftni , &equi , cam complcxio 
cuiuflibctiftorum fit cdtrariisfima j 
libi inuicc : & idco differentia alalis 
in ipfiseft manifeftediuerfa a diffe- 
rentia cqui, nam vnum iftorum eft 
hinnibi]c,aliud vero rudibile : Et, 
quia ip(a generatio non naturalis 
trucatur, tdeo oportet ip&m gene- 
rationcm non naturalem v no duo- 
rum modorum (c habere, f velqjge 
neret,vcl n6.&,(igeneret,vclqjeiux 
generatio finiatur, vel q> reuertatur 
ad ftmilitudinc primi parent iinam . 

• m itj ft 



De Gener.Anim. 


C fi non dcfineret , vel non reuertere- 
curadfimilirudinem primigenito- 
ris,iuenircnfinfinita genera. Quod 
ft ad primi gemtoris limiiitudincm 
conuerticur , tunc eius partus eft re* 
morusparumaaaturili.&idfit j>- 
prer propinquam difforenriam ma- 
xis Be feeminx , Be ob propinqua na- 
turamduorum feminum. Sivcro 
non rcHcrtitur.feddefinit, poftqge 
nucrrtphrscj vnum,tunctalh par- 
tus eft remotus a naturaii, plusq pri 
mus. SiTcro definit gcnerario in 
principio aheuias generis ex eoge- 
niti , talisenatioeu moitu remota 
H anali- Etiftacftghatioequi &afi- 
ai, Yt apparet ex nl feminis ipforfi, 
quia,qn ipfigignunt muiu,cftgna 
•io lnnaturaliflima , ex eo q> appa- 
ret de contrarietatc exiftenti inter 
Jcmcambov&quiadifticilis eltge 
aeratio ex ipfis,adoo q>,fi fcmen ali- 
ni eflet paif ftigidius § det cfle, nul- 
le paifto gnarer . Et haec gnacio non 
potreuertiadfimilitudtncm primi 
gnantis, quia non reperituriiqua 
naruradifterensinter ip6 remotior 
onaturaafifuabequo. quodquide 
nt,propterea quia cuiuflibct gnano 
nis n6 naturaiisoperatio fitexeo q> 
t non fcruat naturara fuam.fiue q> re 
uertatur ad (tm ilicudinem primi ge 
nerantis.vtpau!o antcdiximus,fiuc 
qjexpellaf'a tia primi, donee deccu 
k(, vel q> in principio ghationis fi- 
niaf.A’ hate sat oppofitifliroa a gna- 
tione naturali.Si ergo ex duobusge 
ncratu r coceptuscoceptienc oppofi 
tiflima naturaii, ncccflariogenitu 
ex hoc eft fteriienatura. Etna ft ha 
betmulurquianodaf'in giiatione 
n6 naturali foetus remotior a na- 
li giiatione, q ipfc. Et, quia materia 
temirus taulic iaepta gnationi>idco 


naturaca YerritT magniradlnceor- ( 
pons eius. Et hac de cX no egreditut 
in rnna ipfbif aliquid huiuscxcre* 
nrfti,qo£admodum in vrinis foetni 
naif aliaif ; beftiaif.& tdeo muli no oi 
facint vrinas forminaru fuaru,qu<* 
admodu olfaciutequi,& alia alalia. 
Mula vcropotconcipcre, fed rare, 
neq; pot fertu educare, neq; nutrif , 
donee in tuef prodeat,5c per ficiatur 
eius forma, mul'thpotgnaf qhq;: 
quia masin olghchabet ftmfcali- 
dius q foemina. & quicquid prodit, 
eftir.dusobiefus,quianatura!ismu 
luseft exequa&afino .ficquicquid 
prouenit ex hoemuioeft vcluriqd L 
eodngit I rna 3c cade fpe, Yt fit Pyg 
mxus maliquo aiali cubitimcfura. 

▼t porcK ft accidie, ftcideo Yocafco 
de nomine grzcc. i. Mechachccru, 
quafi aporccllum.Ex hocigitur era 
«atu habecurcauia priuattonis ge- 
nerations muli.& hie explicit liber. 

ARIST OTELI S 

DE GEN ERATION E 
ANIMALIVM 

LIBER III. 

Cum ^Auerr. Pttrdpkra. ^ 

D» ftntrationt anrmantium ptnfnmeern • 
it tuipjnrmmsdtcjuc otus fuimctaneu, 

(y catrroru o merit nature: c T <}*i 
eb caujam alia yoke Iota 
fwit.dtabkolora. 

Cap. I. 

E m uloru fterili tate 
dtvflii iam c(t,atq; ct 
dc ns, qua aiai dC fo 
ras o^ftrafe pariii t. . 
In saguinco afu oui, 
paro gcaerc partim iutuiu gna* • 

uo, 



Liber Tcrtius. - r 92, 

A tio,vtinpedeftribuseft,idemip funt.cuigrflfpfnam natural Q 
deoibusaliquid accipi pot: par feminis excremctogignatur, nc 
tim d?ia>rii inter ipfa^u ad pede quit natufa large vtrocp verfus 
ftria exiftmOriunt oia coitu ma ,pfundere.Hxc eade caufa eft,& 
re in foemina emittete feme geni vt aues vneae nec falaces fine nec 
tale . fed aues ouu edur perfeiftii multiparx/ed graues volacestp, 
crufta inteeftu dura . nin morbo quarii corpus gradiufculum, vc 
Icdat.atip oia auifi oua bicolora coluba & fimiles: aut graucs no 
funt.pifau cartilaginei,V£ fxpi 9 volaces,quaru corpus grade, vc 
dixi , cu intra fc oua pepererint, gallina,coitu f nperenr 6C parru. 
aialexcludut, ouo i aiiu vteri lo grauibus.n.no volacibus,vtgal 
ciiexalio traslato.moUehoco- liniSjperdicib^&reliquisid ge 
utuneft,& vmcokir.vnusexijs nus mulru eius excrementi at. 
alal no pant , qui rana vocatur, quapropter mares corii falaces 
B cui us caufam poft exponam. cat su t, dc foe minx multu materia: E 
teri pifces,qui oua pariur,ouum fuggcriit,6d qutdc pariut ex his 
Vnicolor edunt , quod imper^ aliae coplura.alix fxpe, coplura 
fe<ftu eft . quippe quod extra ca- gallina,gdix,ftruthio Libicusdg 
piat incrcmentu eade ca, qua 6C pe aiit colubarni genus, fed non 
qcF mtus perficit.De vteris,qua multa (Jppeq» mediulit irera- 
inter fe differentia difcrepent,&; ducugen 9 &C graue . volax.n.vt 
quas ob caufas ita fit, declaratu aducu e,corpuletu vt grauedta-. 
eft ante. Viuiparorum.n.alia fu- q» qrh volax eft.excremctn'qj ed 
pra,iaxtacin<ftu vteru cotinet : traht,pauca pant, fed ffpecorpo 
aliainfra.iuxtagenitale. fupra ns magnit udine, &C vetris calor 
cartilaginea lint : infra q alal 6C 3C facuitate concoquedi maxi a, 
intra fc,3iforasgnant,vt homo, atep crq>cibum facile fibiacqui 
c equus,3dreliquagniseiufdem. racaduca.n.difticulteridfariut. 

** ouiparoruct alia infra, vtpifees, Parux cr aues falaces pfoecunde * 
qui oua pariuntalia fupra, vta^ ip sut, quo interdu plane mma- * 
ues.Confiftunt vel fponte coce- res funtfertiliores. quod. n. mere 
ptus in auium genere,quos fulv meto corporis deeft, in excreme 
u entaneos, &C zephyrios a Fauo tu feminale exfidat q uaobre gal 
nioquidam appellant, qui pro- linx Hadrianx multa admodii 
fccfto in ij s Hunt auibus, qux n5 pariut.fit.n.,ppter corporis exi- 
Volaces fum,vt vneae, fed multi- guitatc, vt alimem ad portions 
parx,qmexcremccoipfx abun- lumptitet . vulgares ct gallinx 
dant.vndsinalasdf pennasid foecud i ores su t generofis.cor po , 
verm,corpusqj exiguii, It ecu &C ra.n.alteris humidiora,alteris 
«alidii habet . deceffus aut men- grad i ora di ficciora.aius genero 
(fcrueru , di gemtura excrcme tu l'us i eiuftnodi corjjib 9 pod 9 co- 
rn iiii fiftic 



DeGener. Anim. 

6 jfiftit.quin 8t tenuiras ac fbecilli €t idc euen i t,vt legum i n ibus,Vt % 
tas cruriu facit,vt corum natura frumetis , &C reiiquis huiufcemo 
SC faIacior(it,& foecundior.quo di.cibu.n.omne in feme confu- 
modo fidhominibuscuenitali-' munt. quippe cu genus id fertt> 
mentum.n.q> crura fubirer,in fe leadmodum fit, Necno galiina- 
minale excremetunt trasfertur . rii n5nulix,cu adco valde pepif 
quodqcf.n.inde natura adtmit, set,vt c t bis die pepererit, mox 
hie adflei t. na vneiigues aues pe a tanro partu interiere : Hyperi- 
de funt firmtore,& crurectasfio nx.n.ideft cffcetar,£<l aues,6dpla 
Te,caufavicftus.itaqueolbushis txfiunt.quod vitiumnimiaex- 
de caufis nc'qs falaces funt, neep cremeti fecesfio eft, vt exliauftae 
prxfaecundx.Tinunculus pouf- eftcetxtpdicantur, quxitaaffv 
fimfi in eo gfie fcecundisfimus ciutur.Hxc cadcm aflfectiocau> 

jj eft,qui folus fcreaduncarum, SC fxlexnxcteft,vrfterilefcat.pri' L‘ 
bibit. humor autem SC natiuus, mum.n.quinq? aut fex parit c.v 
SC aduentitius feminalis cu calo tulos, tit anno fecundo quatuor, 
re indito eft. fed ne ipfe quidem mox trcs,deinde pari modo per 
multaadmodum parit,verudi annosfingulos minus vno, po- 
plurimu quatuor . Cucuius pa- ftremo nullum, cii tC excrement 
rfigenerat,quanqua aduneftus turn oeconfumptum iam fit, 8C 
non eft, quia naturae frigidx eft: xtate defineitte feme vna defece 
quod ipfius pauorc uidicatur.fe rit. Quibulna ambus fubuenta- 
minale aute animal ealiduee SC nei partus cofiftat , SC Oj pfaecO- 
humidum oportet. pauidam ef- dx , parii ve fcecudx , quasfy ob 
fe hanc auc apertu eft, cti aboi^ cas,di<fat i5eft. Fiutfubuctanea cm fi» t 
bus auibus fugerur,6d in alients oua, utanrerulimus,qmrnate- 
pariat nidis.Colubarium genus ria feminalis in faemma eft, nec 
bina magna ex parte parere fi> meftruom d ecesfio ficaui b us,uC ^ 

. let.nec.n.vnipam elbcum nulla viuiparis saguinc pdiris.i its .n. 

1 auis pariat vnum,cxceprocucu ofbus fitaliis magis.alris minus, 
lo,qui SC ipfe duo interdum pa^ alps gtfi re indicet , Pifcibus et, 
rit . necmulca parit:fed fxpe bi' vtauibus,mcftrua nulla pdeitf. 
na aut tema cu plurimu , fed bi^ quSobre qs quoq? coceptus cofl 
na magna ex parce.funt.n.hi nu ftit fine coitu,vt auibus, fed mi/ 
nteri infer vnii SC multa.Cibfi f nus aperte.frigidior.n.natura pi 
femceonuerti in fis-, qtrcc abude feifi eft. Decesfio igr meftruoru, 
foetificant, pluribus declarator qux viuiparis fit, eadeconfiftic 
euentis^ Arborum.n.multa^cti in auibus per debitaexcremeti 
admodum copiofe rulerint.exax tepora. dt,quia locus fepto pro- 
refeunt fru<ftificatione,nificor- pinquu9caliduse,magnitudine 
pori aiimetu remafenuAnnui# iuxta perfidut, fed ad gnanone 

impet- 


Digilized by Google 



Liber Terrills. 93 


A |mpeffe<9a,tum haeqtum ilia pi 
feium funt, nil! feme marts accc 
dat.cmus rei cam ante expofui. 
Vojacibusfubucntanca nongi' 
gnunf.f.eadcca,quamulta nee 
abfts iplisgnantur.vngunguu 
bus.n.parum excrementi ineft, 
ft: marem defyderant ad excre^ 
menti commotionem . gignunt 
fubueutanea oua pi ura numero 
quam qux Fcccfida funt,fed mi' 
nora,ob vnam eandemtjj cam » 
q>cntmimperfc&*funt, minus 
g augenru r:q> min us augent pirn 
ra numero exiftunt. minus etia 
fuauia ftinc,qrh minus coeexfta. 
conccxfni enim in quouis gene* 
redulciuse.fcdoua auium,aut 
pifemm non perfici ad genera' 
tienclinemare fatis explorarii 
habemus.An in pifeibus quocp 
fiat Conccptus fine mare,non av 
que apertu eft. fed potisiimu in 
fiuuiatiJi genererubelhoibusid 
accidere vifum cft.crenim non» 
nulli ftatim habere oua vhr, vt 
de his in Hiftorps fenpfimus. 
g Olnoin auiu gcnere,ncca quiy 
' dem oua,quxpercoitu oriunt, 
pht magna ex parte augeri, nifi 
coi tus au is co ti n uet.cu i us rei c2 
eft q>vtinmulienbuscoitu ma 
ris detrahitur menfiu excremev 
tfl ( trahit enim hum Orem vte' 
rus tepefadus, et meatus aperiu 
tur)ficin ambus euenit,du pau^ 
latim menftruum excrementu 
accedit,quod foras decedercno 
poteft,qm parum eft, &C fuper' 
nead cimflum continetur,fed in 
vtcrum ipfum collabitur , Hoc 


enim ouum augerur,(Tcut feetua D 
viuiparorum.eo q> per vmbilie 
cum afHuituiam cu feme! aucx 
coierun t,omn ia fere oua femper 
habere perfeuerat,fed parua acb 
modum.quamobremde fubue 
taneis diccre non folct ori ri fpc 
te,fed reliquias ec prargresfi coi 
tus: quod falfum eft . fatis enint 
eonfpe&um eft in noueila , tun* 
gallina,tuanferegigni fine coi* 
tu.tum etiam perd ices form inae, 
dfquaenddumcoierinqft: quae 
coierinqquaruin vfus in aucu' 
pqs,cum olfaciunt marem, vcv E 
cemfpdusaudiunt, altera? im# 
plentur,altene ftatim pariunt* 
Cuius affetftionisca eft cadem, 
quae in homincet quadrupede. 
nam,fi forte eorum corpora ao 
cenfa libidine turgent ad coitu, 
alia cum primum viderur,aiia 
cum leuiter tetigerunt,femen e* 
mittunt.eft hoc auiu genus fua 
natura libidinofum,vt letii eg c* 
atmotu,cum turger,citoq? fecet 
nat,vtin qs,quae non coicrint, 
fubuentaneaconfiftant:in ijs, 
coierinqoua breui augeantur, f 
& perficiancur.Aues ex fis,quae 
ouum pariunt foras , pcrfbftum 
hoccdunqpifces imperfectum, 
quod extra red pit increment^, 
Vtante diximus.caufa eft,q>gC' 
nuspifeium fcrcundum admo* 
dum eft.Iraq; fieri no poteft Vt 
multaintusfinem recipiattqua 
propter fbras deponuc.id'qs agi/ 
turdto,q»vterus eorum pifciti, 
qui ouum pariunt, foras iuxta 
geni talc pofit us e&Sunt auium 

oua 


Digitized by Google 



DcGencfAnima. 


c 

IV colop 
diucrlita- 
«cin oois 
icj'crca, 

Quo pa- 
Cta gnat' 
& nutrif 
aialin ip* 
foouo. 


H 


•tO.Gr*. 
& lu.(ir. 
leguntca. 
Wo. 


ouabicolora,pilciunr vrticolcv 
ra omnium. colons caufam vi/ 
dens ex facilitate partis cadidx 
atep lurcx.lecerniturenim a fan 
guine,q> eo veni t. nullum enim 
exague animal ouum generat. 
fanguinem autem materiam ee 
corporum, di&um iam fxpius 
eftPars igitur eius , qua»-calida 
eft,propius ad formam in mem 
bris inftitticdis accedit. qux au 
tern terrofior eft, corporis infti/ 
tutionem prxbet, &C remotior 
eft.quamobrem in bicolonbus 
ouis animal initium fux gene/ 
ration is acandidofumituniau 
enim afalein candidoeit.cibu a 
luteocapit. Calidioribus itacp 
ai alibus feorfum ifta habentur 
diftimfta,ex quo principium or 
tus 6C ex q uo ali men turn, atq ue 
alterum candidum alterumlu/ 
teum eft:& plus candidi fynce/ 
ri'qj Temper eft,q ua I utei , 6C ter/ 
r eni .At minus calidis&humi/ 
diori bus con tra,plu6 lutei , id<® 
humidiusefbquod in paluftri/ 
bus accidie auibus. cum m.illx 
fua natura h umidiores fine turn 
frigidioresterrenis auibus con/ 
ftanutacp oua carum multum 
eiug,quod vitcllum vocatur,ha 
bent,mmus4jjlutcum.qrh cadi/ 
dum minus ab eo feparet. Quae 
iam fua natura frigida inter oui 
parafunt,ea louge humidiora 
conflant:q uale genus pifeiu eft. 
neccandidu habent diltinctu, 
quia exiguu hoc eft, 6C frigidae , 
terrenx'qrquaiitacis copiaimpe 
dit,quaobrc oia pifeiu oua vni/ 


colora funt,atcp ad lutea cadida, C- 
adcadida lutea ee dixeris.Auni 
vel fubuctaneaoua colorem eu 
duplicem obrinenc. habet.n.ex 
quovtrunqtlitjdd vnde princi/ 
piu,& vnde ribus. fed hxc imp 
fcctafunt,dC maris indiga.fiunc 
n.fbecunda,fi quo tpe ineuntur 
amare.Necverofexus c5. eolev 
ris duplicis eft, vt Candida & ma 
re,luteum a fcemina fit, fed am/ 
bo a fcemina proficifcuntur.ve/ 
rum alterum frigid um, alterum 
calidu eft.in quibus multil calo . 
ris eft,diftinguuntur: in quibus 
parum,diftingui non polTunt. 
&ob earn rem conceptus corn 
funt vnicolores,vt dieftum eft.fe 
men ant mans conftituit tantu: 
ideo primuexiguus,albus'qjc5 
ceptus auium cernicunmox tpe 
procedente luteus totus, cum ia 
plus fanguinis admifeetur : pcv 
ftremo fecedcnte calore pars ca/ 
dida cirai infiftic, quali humo 
re xque feruente quoquo uer> 
fus.candida.n.parsoui fuanatu 
rahumidaeft, caloreqj atalem i 
intra fe continenquamobre cir/ M 
cu ipfa difeernitur lutea , dC ter/ 
renamtusmanet. Sbfi plura o* 
ua coniefta in padnam, auc tale 
aliquod vas coquis igne,ita, ne 
motus caloris cicatior fit, q uam 
ouorum diftimftio, idem in vnr 
uerfis ouis, quod in fingulis eue 
nie,vt lutea ernufta in medio co 
ftituant, Candida circiterambi 
ant.Scdquam ob caufam alia 
vnicolora,alia bicolora funt cv 
ua,dici:um iam cft» 

Cum 



. Liber Tertius. 94 

Vmin luperinribuslt* torporo:vtgenasedubaru,eflqai ® 
bris Ariftotdes narra- dem medium tali re, inter hasduas 
uerit madfigcncratio- fpes.f.in mukttudme ouorum , aut 
n»animalis,quod m- pauckate.Paruxauraucs funtma- 
cra tc animal pant, Inc espheat mo- gislaiacesacq; fcecundx.minoreset 
dum,quo pant animal oiuparura. galiinxftrcnndior«funt. Diftcrut 
Nam deammali,quodintra leant- autauesnumcro ouoru,&tpe. Mi 
malparitj&deouipanspoteit com aliquxprolificanttcporibusquibuf 
niumtervclproprietraifUrifimHt- dam determinatis.&ialesaut mul* 
tcreriamlermodcfpeciebns ouipa taoua,autpaucafcrunr.quxdavc- 
rorumauteft vniuedaiis,autpro- ro pro maiori parte temporu proli 
pnus micuiq; fpccieteorum.Sed ii ficaut,vtgallina.Ouu autc in fum- 
dedarauim us res communes gcae- nueftexcrernctu menftruofum in 
canoni animal mm genitoram «x focmina.vtiam alias diximus.qul- 
• xnare,6cfcemina,8c respropriasaoi uisnuiliauiumgeneriaccidaecmif E 
mak^pood inter fit animal pam: m- fio menftcuorii,quernadmoduc6- 1 
ctpiacniuiumc tradare de animali nogn ant mail fanguineo viuiparo: 
bus,qux«uum-odnntpericdum,C o tiibus oibux id euenire fold , & ii 
4cauibus,&depcdottribus,ni ide airferat mukitudinc, atpaocirate, 

<11 Iccmo eorum . Et dicamus tj» Siceccalidiorcsaues&humidiore* 
oua omnium auium, Ac omnium plus abundant fcroinc&ouis.&: i6 
pedeftnum fiue ouadrupedu fust urnaigenusekgrSdioris corporit 
oicolora,idcft habent colorem al- na animal calidu it humidu magni 
bum,& citri mi m. album quidd to- corporis plot hdede cacrcmento. 
saturalbume, & citrinum vocatur Auesvero vacx funt inforcundio- 
vitellus.quodquidcm album fem- res pp duascaufas: prima pp excel^ 
per circuit d at < i tri n uro :& la o c i n oi Turn iiocitatistn ipu$ : fccunda vero 
ouslpocicbus ouorum perfe&oru. cftvquiafupftui tas fui corporisabfit 
<£ Pilcisvero,qui ouu babetimperfe- mitm multitudtnd peonx, & ma- 
dlutn , i pfum obn net votcolonau. gnitudinc roftri,& vnguiu.natura f 
Similiter eteftgenus pifciu, quit n- n.non pot conuertcrc vnuexcremd 
tra leoua parimu, & animal cxdu- tfi induoloca&e duas operationes. 
i dunttquodqui dem accidie, fiouu Coluba veroelkquafi media inter 

cxvno Ytctilocoinaliu transfexaf. ikasduasres,f.ficcitatemcoplexio- 
£t htin ambus ouu,abfq;coieu,qd nis,& mulrieudincm pennx:&idco 
fubuentaneum appeliatur.hmoi au elt media inter genus mukiparum 
tc ouutn liiiinck nuibus, qux in ul- & pauooruouoru.na.cfi fit volax , 
tiparx funt,graues non voiaces, vt fimilaturvncis:&quiagroffior,fi- 
gatlina,&ei (imiliajhocn.gcnuso- milaturgrandioribus.£t,quiaaue* 
wamuluplicat,&coitum. Aucsau- quoqjadVicx fuatpauci alimcti, efi 
tem voiaces St vnex fuut paucoru n6poirmtipfumacq.rerc,nifi cu di£ 
ouorum, & pauci coitus. Genurve ficulute.Snopaucioiapanut oua, 
xo medium inter hasduasfpeaes,q datur tauten ouxdaut Ipccicshom 
ituu voiaces, & babcotcs Icuiutcm aduacoxum ptxfcccunda, ficuu da- 
- » tua 





DeGcne. Anim. 


< ear in alii*n& rapacibuslpccies,qux 
parueft'fb:cunda,(cdh$cduo funt 
vtinpluribus.Auesaut, quxpauca 
pariunt,& non funtaduncx/uut fri 
gidznaturx:&idco magispauidar. 
Auesautcm parux fuot ialaciorcs, 
&fcccundiorcs, quia materia coucr 
liturincxcremcncum feminak, pp 
exiguitatem corporis. Habetquoqj 
huiufmodi auium genus crura mi- 
nora tenuioraq; tenujtas.n. cruriu, 
atq; debthtas mulcum general cx- 
cremcniumtcum non remancatin 
hismembris.idquoqt accidcre rr 
hominibus.Cq»,quicrurahabetfub 
H nlialibidinofiorefthabentibuscru 
ragrofllora. Inmultiparisauteaui 
bus,&falacioribus maior por tio nu 
trimentiipfarutn trasfertur in hoc 
cxcremcntum:& idco.cxtcnuantur 
■&exficcantur,citoq; corrumptitur 
&pcrcut.quod eft fans mamfcftu. 
▼tin fru&iferis arboribus,qux abu 
dc fcrunt.cuenirc (olet : qux quide 
dtocxarcfcunr,&inrereunt. Hince 
qpaliqua vegccabilia, vt legumina, 
& fru mciitum,fcmei tantum ferut, 
& ficcantur poftea,quia nutrimen* 
tumcorporiseorum cofumitur in 
jcmen.EtidcogaIlinx,qu;abunde 
] fcctificant,citopcrcunt.funt enim 
q uxdam,q ux quoridie pariunr,ali- 
qux verobisindie. Ethxccftcaufa 
obquam Lexna proccdit fterilefcc- 
do.primo u.partu quinq;, aur fex 
pantcatuIos,mox quatuor ,dcindc 
tres,pofteaduos,poftrcmo vnum. 
quod quide eft neccflariu, quia mi 
teriaconfumiturprx multitudinc, 
uam inprincipioparit.Etob ean* 
cm c5m aliqua arbor inucterafcit, 
vt oliua: q uia eft auara in fhnfti fi— 
cando . non enim ttansferti^fru- 
ftusnifi excrement u fuj corporis. 


quarc vel ipfi aflidue fert paaeos K 
fru&us,vel fere al terms an nis. Cau- 
fa autem ouorum fubuentancora 
eft multitudo cxcremcnti . Adde et 
q> virtusinformatiua in f^imnahu 
iusfpcciei eft perueniensad gradu* 
adqucm non peruenitin ahis fpe* 
ciebusanimalium. veruntamcn no 
attingitadhoc,q>ouum rccipiatvi 
tam.nam ft ita non forct , tunc mas 
huiusfpccici diet fruftra.Oua quo 
quefubactaueafuntminora,& mi» 
nusfuauia.ppinconcodtionem co- 
rum,& tarda m generationcm.& id 
qn mascoit quotidiecu fizmina.ac , 
cclcratgcncrationem ouoru :qnia r 
(emenmatistrabitad fc matenam u 
abiptafcrmina.quodquidem pifei 
busquoq;accidit. quibufdam enim 
ipforumincftouum abfque coitu. 
Aliquietiamimaginatiiuottp oua 
fubucntancafunt reliquix prxccdtf 
tis coi tus:q uod falfu m cft,v t Ari fto 
tclesdicit.qa inultx gallinx pari ut, 
cum tn nullusgallus inueniatur in 
toto illo loco .quod manifelte pa- 
tct.Perdicumquoq; fueminahabet 
fibiproprium,£q>cum odorc toa- 
risolfacuiplb fupra ipfam in acre , 
exiftcnti.vci eiusvocem audit, im- 

f deturouis.cuius rcicauia eft, quia ^ 
ufheitei paruusmotus,cumadcoi M 
turn turgeat prxhbidine. & quara- 
primum audit marcm.auteiusodo 
rem pcrcipit,(cmcn emittit : vt aliit 
fa-minislibidinofiscuenircfoietf ^ 
cu primum a marc tanguntur,fper 
macmittut. Iam ergo dtxinmcau- 
latn,quarealiquxaues Hint multi* 
parx,alixreropaucapariunt oua: 
&camgenerationisouorn fubuen 
tanooru:&deouo,quodf vulua aa 
gctur,veluti foetus, ex qua alimcn- 
tumaccipitjrtipfcfoctuscuam. ' 

Quam 





Liber Terrius. 

iuamobcanfamoaaalia vnicolo inexcclIupartisterTexfuper ipfis, D 

cu ambo congelenfa frigido, & h« 
me&entur acalido.Et ro oltendens 
naturam vitellieflcfrigida,eft, qa 
cuiuscorrumpitur extra qua ij>m 
album. Animaiquoq; aijucuftigi- 
dxcomplcxionishabct plus dc vi- 
tcllo in fuo ouo, qua de candido in 
rcfpciftu adoua auium calidarthEc 
fi Medici dicut vitcllu erte calidio- qyop*- 
r£albuminc,illudefl refpcrtucor- ftouitciii 
alia parscalida, quxelt albumen. ya potishumani,& nofm feipfum. Et 
cum pars acrca Jfeminalis ad mi fee- ideodiftum coru non eft cotrariu ^ nv , *i* 
tut cuercremfto fixmineo,& mo- dldtisin hocIoco.coccdunt.n.Mcdi la oui a 1 - 

cirepirialiquasrescalidiores altis, bumined' 
aim tn fint fngidioresin relatione 


ra,altabicolorafint. 

S Vnt autem ouabicolora, ppdi- 
aerfam naturam eoru,calidique 
virtutemxuiusnaturacft fegrega- 
tc naturas hetetogeneas. Na ,cum 
operatur,&agiun excrement! cxi- 
ftens in matnce,feccrnit ab co par- 
temteiream ex pauca terreftreitate 
ponendo pattern terream in medio 
videlicet vitclluni, fuperabitq-, if>m 


uct ipfum,accidit tunc ouo id, quod 
B acciditelementisex motu miuerfi, 
£q> grauc fubmergitur , & leue 


a adcorpushuraanamtvtvinumno effltra 

cudat fuperipfum extra. Cuius rei luum.&vetiis.nouum.n.calidiuseft „„ jp lu 
inditium cft,q? fi pluraoua fintco labfbluteipfb antiquo . calidius eft Philoio- 
ictlain patcllam.ibiq-.agucturfor- Atiamiquu refpcdu corporis huma P*>«. 
riagitatione&c6quallentnr,mox jni.Auesatit frigidx natura minus 
coquantur v fq; ad pcmpafim,inuc- / fegregant iftosduoscolores,& vtri 
nicsex omnibus luteum in medio, \ quefubam.Etidcoouapifciu pri- 
Acandidumcirciteripfumluteum ' uanturalbumtncoino, flinty, Tni- 

colora.cuius rei caeft, quia pauca 


ambit,acficflcntvnum ouum.na 
albumen, fi ebulierit.circiter ambit 
exteriu$.&eiusconglutinatioeftac 
cidenseuentensex multacotepct'a- 
tura,&cbullirione,n6ex frigidita- 
te& humiditaretvt aliqtii funt opi- 
C nati.Quodautcandidu fit calidius 


lutcotoefteuidentiHima : eo quia 

f iulluscx candido ptoercatur, & ex 
uteonutritur.Mox alia rone often 
ditur vitelium cfl’e terreu rquia non 
congelatur a calido, humetftatur tn 
ab ipfo.i.calido gallinx, quando ac 
cubat fiiper ipfum . & ideo vitellus 


caliditasnohet vimsegregandi na- 
turasdiuerfas.neqiinucmes ouum 
album, nifi in animali fanguineo. 
&hocoftendit albumen ce calidi*. 
Iam ergo diximuscanfam,obqui 
aliquaoua funt vnicolora, aliqua 
autem bicolora. * 

D cortu eorum,qu* ptrftBisouisfoTasgt 
ncranturytum iunum,tum ejuadruptdu 

o unm crush inteflupantntiZ. Cu. t. 

S Ecerni tur in ouo principifi 
genitalc marts ea parte >dj 
ouumvttro adterct 

quodouidem indicat Urn, n6 tc- P r0l ", de d.sfm.ile.qd’ b, color e: 
cipereconfiftentiam Acfigura:&c6 nec plane rotiidu,fed altera par 
gclatur a frigido, & ideo hume&a- teacunu8,qm parte eadifterre 
turn calido. Ariftot. autem aflimi- oportet,inqua principal illud 
latoaturamiuteinatur; fangumis counet.quaobrc d units ea ipfa 

parte 


Digitized by Google 



Dc Gene.Anim. 

C parte eft ouum,qu5m inferior*, inchoaris oufs pafet,n*n> % 

principium cnim opcriendum 


cuftodi end um'q? efbexit et para 
oui acuta poit.quod.n. adharret 
id ex ire poftca ccnuenit. adhav 
ret ail: ea parte, qua pnncipul 
continetur. &C principal ipfum 
In parte acuta elLIde in planta* 
rum etiam feminibus modus c. 
principal enim feminis adliav 
ret aut ramo,aut putamini , aut 
pulpae,vtl leguminc patct.qua 
emm biualuis fabarum ftrues > 
dC cacterorum id genus coniun* 
gitur,hac principium feminis 
^opTao adharret.Scd qurrres dclcremc* 
ouonjfiat toouorum,quonamodo exvre 
^^ aata rovcniat.aialia.n.pervnibilicu 
capiunt cibum:oua aut quos’eii 


(SO. 


auismadefocta^utaliaca inaU 
gefeens cierit,cru«u9 adhuccet 
nitur conceptual abcs'tp fibi an 
nexam appendiculam vmbili* 
carem 5 qineouoampbas mere-* 
feenteobtedit larius,attp mrnui 
rur ) perfcv f tcrfj 5 mucro exim com 
plet.mehrana interior fub hoc 
vmbilicocft,q vitelktro albu* 
menijjab eodifterminet. vbi ia. 
ad confumationc ventu ell ouu 
abfo) uitur cotunfdl vmbilicus 
rone non infuper apparctxxtre 
mum mini vlumumeius eft« 
Patfus ouorii cotra arep aialiu 
euenit.anima).n.verflwnin ea* 
put,fuum'qt principiu nalcit . at 
ouum quad in pedes couerfum 


nonmodovemuu ipfa per fere exit.cuius rci caquod diximus 
cipian t incremctum. At fi quid cft,q> ouum ca parte,qua princi’ 


eft,quo adhacrent,id quona tra* 
feat,perfe<flo iam ouo c'nihil.n. 
tale exit cum ouo,vtvmbilicus 
cnaiaii.quodcnim circireram 
bit, tel ra perfctfto iam ouo effici 
tur.redeigitur hoc ira quxrit. 

. Sed latet primo membranam 
mollemidefle } quod poftremo 
teftaefficif. perfetftoenim ouo. 


pium continetur > adhxret.Gna Cn*ti«,ar 
tioauium ex ouoitaeuenit>vt 
incubame,& concoqueutc aue, o U £ 
aial ex parte oui fccematur : au- paaoiu. 
gear ex rel iqua parte dC coficiat 
natura.n.liniul dc materiam aia 
Jisiouoreponit,6dfatiscibiad M 
incremenrum . Cum .n.auis in* - 
tra fc perficerc nequeat , cibum 


durum acrigidu euadit ira mo* vna paritin ouo.nam ns, for* 
dice,vt exeat adhuc molle. dolo ma animahs nafcuntur,cibus in 


rem.n.mouerernifi itaexiret.e* 
greflum ftatim refrigeration dp 
ratur,euaporato h umore quam 
primum,qui exiguus ineft,reli* 
iftatp portione terrena . Huius 
itaqi membranac parricula qua 
d5 vmbilicaris parte acuta prin 
cipio continetur, tedirijt paruis 
adhuc veluti fiftula.q> in ciofti* 


alia corporis parte para£,quod 
lac vocaf,videlicct in mammis. 
Atauibushocideinouo natu* 
ra c6ftituit,fed contra,q? homi* 
nes putantjAi Alcmion Croto* 
niatesait.n5.n. album e oui lae 
eft,fed vitellu.hoc.n.pullis jp d* 
boeft.illi albutne,p ciboeecxi 
ftimant,pp colons affinitaton* 

Oritur 


Digitized by Google 



Liber Tertitfs 9 6 

A OritarpuIIusincubantcaue,vt t Perfici t alal in olio celeri us die D 
dictum eft. fed, fi aut tps fit bene bus tepidis, tpe entm iuuat. tTem P° s 
tempera tu,autlocus,m quo oua concoifcio eft calor quidam. ter- ^ fn o- 
manent,tepidus,concoquuntur ra enim fuo caJoreconcoquit.SC uo celcri* 
6- auium oua , SC quadrupedu quae incubant,hoc idem facility 
ouiparorum fine parentis incu- adhibent.n.fuum calorem . De- 
bitu.haecm. omnia in terra pa- prauancureriam oua,d£fiunt, 
riunt,concoquuncii 5 ouatepore quaevrinaappellant,tpepotius 
terrac.nam fi quae quadrupedes calido.idqj rone. vt.n. vina cpi- 
ouipare frequentantes fouent q bus calidis coaccfcuntfoece fab" 
acdiderintoua,cuftodix gratia uerfa:hoc enim caufx eft, vtde- 
potiusid faciuc.Gignunt vero praucntunficoua pereunt vite! 
eodem modo oua quadrupedu, io corrupto.id enim in vrrifque' 
quo auium. crufta.n. dura into- terrena portioeft. quSobrem 6C E 
B cta,fld bicolora funt, Si iuxta ci- vinum obturbatur face permit ; 

<ftum confiftunt,vt auium :& re fta,5C ouu viteilodifFufo.Muld 
liqua eadem turn intus,tum ex" paris igitur hoc accidit mcrito, 
traeueniuntJtacp omnium cau cu non facile omnibus calor co- 
fae eadem cofydcratione cotine ueniens reddi posfit,fed alqS de- 
tur.fed quadrupedu oua vt vali ficiat,alrjs fuperet, 6C quafl pu- 
diora tpe concoquunt,aum im- trefaciendo obturbet.VncftguK 
becilliora funt.at cp ob earn rem bus etiam,q uamuis parum foe- 
parentem dcfyderant.Tum etia cundis,nihilominus tn ide eue- 
natura attendere vr, vt fenfum nit.farpe.n.vel alterum ex duo 
wo'em^ 1 prouidum,curam'cpdiligencem bus vrinum fit,fed tertium fem 
C ergaprolcm parentes habcant. per fere. cu. n. calida fua natura 
fed in genere detcriorc hoc facie, fintfaciunt, vtquafi femeatfu- F 
quoufep pariannin aiqs quibuf- pra modo humor ouorii . Ia,n. Lntci' & 
C dam ctiam, donee perficut.pru- naturam quocp contrana luteii “ 
den tionbus vero p! us curx ma- cC candidu habent . Luteu na'cp h«m 
datur,vteria enutriant . poftre- geluduratur&coit,calorecoo uarutn. 
mot)8,quxprudentia iam ma- trahumefcit.quapp,cum velin 
xime prxdita funt,confuetudo, terra,vel per incubitum conco 
* Antiqu* am or,&. chari tas in prolem etia quitur,humefcit:atcp ita procv- 
hV^quS adultam feruatur,vthomini,6C boafalibusnafcentibuseft.nec 
ebrem fix quadrupedu nonnullis . auibus vero,cum ignic aJlaturip , dure' 
minx,qu( cura donee pariat, SC enutriSLt.* fcit.qm naturae terrenx e,Vt cat- 
quaobre &C ab incubitu laborer ra . ideotp cum plus iufto calc- 
in dttai* in^ple enutricnda.d partu vero fcut,nifiexrecrementohumido 
h* «cco! detenus afficiunt,quafi priuatx fint,fanicfcut, redduntip vtina. 
otm. aliquo fibi natiuo gefumine . Atcandadumgelu non concre- 
te 


Digitized by 



Dc Gcncr. Anim. 


6 ffcit,fed magis humefcit.caufam 
ante reddidi.ignitum fblidefcit. 
quamobrem cii ad ghacionem 
animalium concoquitur.crafle/ 
fcit.exhoc.n.confiftitanimal.lu 
teum aut pro cibo eft, 6C mem/ 
brisfubindcinftituendis mere/ 
mentum hinc adminiftrat. quo 
circa luteumfiC candidu mem' 
branisinrer fe diftinguunt,qua 
fi naturam habcantdiuerfam. 
Sed quemadmodu hxc inter fe 
habeit, tu initio gencrationis, 
turn conftftctibus atalibus, atcp‘ 
H ctiademebranis,& vmbiltcis 
diligen rius ex i)s,qux per Hillo 
riam fcripjimus, confyderandu 
annoranduq? eft. Ad id autem, 
quod imprxfenriaru traftamus 
tm aperuilfe fatis eft . Principio 
. cordeconftitutOjflivenamaio/ 
Uu'tUio. ' reabeodiftincta, vmbilid duo 
deVena eadem pertendiit: alter 
adifnembranam,quxluteu con 
tinetralter ad membranam , cui 
lecundarum fpecies eft,qua afal 
obuolutum continetur ,quxcir 
ca teftx membranam eft.AItero 
j igitur vmbilico cibum ex luteo 
aflumit.efficiturluteum cepio- 
ftus,quippeq» ealefeens reddat 
humidius.cibu.n. qm corpulen 
tuseft, hum id urn ef Te oportet 
qualis plantx fuppeditatur. vi' 
uunt aut principio &C qux in O/ 
uis,& quee \ animalibus gignu/ 
tur vita plantx.adhxrcdo.n. ca 
piuntprimfi &C incremcntu &C 
alimentfi.Alter vmbilicus ad fe 
CUndastcdit.ita.n.in us, quae 0 / 
uo nafeumur aimnalibus,puiiu 


vti lureoexiftimandUjVtfoctus R 
viuiparusfua parente vcit, qua 
diu intra parentem continetur. 
Cum enim non intra parentem 
nutriant,quxouo proueniunt, 
partem eius accipiut aliquam, 
habentq? fecum in cihaMcbra* 
na veto exteriore nouiffima fan 
guinolenta hxc perinde, vrilla 
vterOjVtuntur.fimul aute 3C lu# 
teum &C fecundas tefta oui com 
piectiturvteri proportione, per 
inde quafi quid vnu ohduiftu 
amplecratfoetum, parentem^ 
toram.quoditaeft,qm feetum L 
ellein vtero,6dcum parentene 
ceiTe eft.Ita'q? in viuiparis vie- 
rusin parenteeft:in ouiparis i 
diuerfofit,quafi dixeris parent 
rem efle in vterolutefi . cft.n.cu 
bus,qui a parente prxftar.caufa 
eft,quod foetus nutricationS in 
tra parentem eft. Crefcentibus 
vmbilicus primS confidet, qui 
fecundis adiungit. hac.n. pulltl 
excludi conuenit, reliquulutei, 

&C vmbilicus ad luteum pertu 
nens poll: cohabit, cibft .n. heat 
ftatijn oportet, quod exclufum 
eft.nec.n.a parente nutritur , 8C 
perfeipfumftatim capcrc cibu 
non pot.quapropterluteu fubit 
cii vmbi!ico,& caro adnafei tur. 
Talis ortus eoruni eft,qux ex <v 
uis perfectis forts generan tur, tft 
inauibuSjtum in quadrupedi- 
bus.qux ouum crufta intetftum 
dura pariunt. Sed hxc euideru 
tiora in 3U(ftoribusfuntanima' 
libus.nam in minoribus obfcU' 
ra prx fua exiguirate habenc. 

Ouum 


Digitized by Google 



r> 


m 

Liber Tertius 1 ' * 97 


O Vum rno,q(F bicoloreft, her 
vnam extreraitatem non rotu 
dam, fed eft altera parte acutum & 
durum, Sc eius albumen eft maius. 
& ideoin pulloprmcipiu primi me 
bri,f.cnrdis eft in ea parte. Qu? qde 
ext remit as duriufcula exiftit, vt cu~ 
ftodiatur primum membrumqux 
pars acuta ipfiustmi couenicter ad- 
hxret vtero, & pofteiior exit in par'- 
tu.Et obhanccaufam fitus pulliio 
ouopropc cxitum eiusab vtero fit 
contrario modo exitus feetus alio- 
xum animaliumiqux quidem vt in 

I duribus egrcdmnturin caput.pul- 
i vero fituatio in ouo eft, vt ouum 
cxit.Cqiegrcditur poftpcdes.& me- 
rito figura iftaprimi membn,i.cor 
dis fm t in acuta cxtremitateouiiqa 
principium dcrefle in loco calido, 
& acuties ctiam det cfTe in loco call 
do.quia e figura jfpna igni. Quod 
autem prTcipium hat femper a par 
tc acutiori oftenditur,cum ea parte 
ftmina plantarum, Sc legumina ha 
bcant principium origims,& motfl 
* augmemi.Neq-, augetur ouum per 
fecru m \ v tcro deft, ftparato ab eo, 
vtaliqui flint opinaci, propter tefta 
ambicmem ipfum ouum , perfc&a 
C iam eius figura. Nam perfcfto ipfo 
ouo,illico appatet telhx,cum union 
con videatur vllo paefto coniundu 
vtero. propter quod flint opinad ip- 
furacrcfccrc ftparatum ab vtero. 
quod ramen eft contra id, quod opj 
nantur,cum ftnfu pateatouum a ft 
fumere nutrimentum a vulua, qua 
do ei adhxret fleuri firtus. Nam , it 
auiscicccrit ouum impcrft&um up 
aliquara caulam,autremexrrinft- 
cam,manifcftc apparebinn ouo qd 
fimilcvenx vmbilicari,quxauge<i 
& adhxret vtero , Sc hoc tendit ver- 
■ i • 


fus partem acutam ouirStquandiu D 
augetur ouum creftit et is mcat’:Sc 
qn ouum eft proplquum perfc<ftio- 
ni,incipithmdi meatus eongregari 
in corpore,& exiccari donee detrun 
cetur.&nullum remanet veftigium 
eiusitSe tuncegreditur ouum cu fiia 
crufta.Eft autem ctufta fupra ouu, 
flcontincm ipfum , in vtero mollis 
propter calorem. & cum extra mit* 
titur,ingtoflatur, Sc induratur.fl.n : 
exiretdurum,noceret. Ouum ante 
auium habet hoc,fi q> pullus no ge 
neraturcxcoextrinftcus, nifi auis 
fuper ipfum accubat, calcfaciatque 
ipfumiprarftrtim matrcs,qux cum E- 
fuper ipfis ftdent, creatur pullus ex 
poruone albuminisipfiusoui,Scca 
pitaugmentum Sc nutrimentuex 
alia parte, videlicet ex vitello. Sc id 
ccrte fit, quia, cum auis intra ft ne^ 
qucatpcrnccrc animal , Sc extra oria, 
tur in ouo,natura repofui t nutr me 
turn cum co.Animali vero, quod in 
tra ft parit animal, & nafcitur.natu 
raaliud excreme turn extrinftcum 
parauitjVidehcetlac . Aliqui tamen 
Antiquorum cxiftimat pullum nu- 
niri ex albumfe, Sc q> eft vcluti lac: 

& id opinati funt,propter colons af 
finitat€,ftdrndeaf eisper ftnfum. F 
Onmraut pullus in ouo cxcalcfa* 
iftionc marru tpc congruo & loco ; 
Ouu vero alaliu quadrupeds eft ca 
lidum pp tempus Sc locii conuenic- 
tcnr.& CJ folet acubarc flip oua,noa 
vtcalcfi5toua idfaciut,ftd vtcufto 
dianf.Hocaut ouum gnaturin vte 
ropropcftptum.velutiouum auid. 

& eius ; cnifta eft dura, ftd calefit de 
ft, quia eft calidius ouo auium . Sc 
idco.fi non calcfir,ab auc corrumpi 
tur, Sc altera tur, Sc non gnat.Pu!lus 
prxtcrca cclerius exit tempore ca- 
Dc Auim.Cum Auer, n lido 


gitized by Google 



13c Gfiatione ATalium 


4 lido 5 frigido . Vehemens tn calor 
multa corrumpit oua. acdditn.vi- 
tdlo id, quod vino accidcre folct,q<f 
acefcit pp calotem. Ouis tame mul 
dparoru hoc plus accidit,cumcalo 
rem habeant debilem. natura.n.ne 
quaquam poteft ommb’ouismul- 
tum prxftare calorc,vt prxfl.it pau 
cioribus: fed alijs inert calot dcnct- 
ens,aliquibus vero fufficicns. Sc io, 
quando oorrtimpuntur,ingroflatur 
totum ill ud,& fxces agitantur,6cn6 
temanctiila diftcrentia,oux cratio 
ter duas partes eius ante difcrcdonc 
duovum colorum . Quandoqjetia 
H id accidicouisdebiltbusipfarum a- 
tiium,vtaduncarum. Quodautem 
fenfu apparet de procrcationc pulli 
/ inouo,cft vtdicam.Primum,quod 
in ouogeneratur.eft cor, 3c vena 
snagnaortaabeo.Dequa vena jp- 
tenduntur duo ramiiquorom vnus 
ad membranam proficifcicur fimi- 
lem fecundis, qux pulluin circum- 
tioluunt: alter vero ad membrana, 
qux luteum continet,quo puiTnu- 
tnmentum ex luteo accipit, Sc eft ft 
bi vcluti vmbilicus. hocautem tern 
pore luteum eft valdcbumidum jp 
ptercaliditatem,quam obtmuit.Et 
| hoc merito eft , quia hunnditas eft 
conueniens nutnmento . Aflimilaf 
cnim plant* in hoc, fcilicct cp capn 
cutrimentum cx ea partc,qu$ eft ft 
bi annexa : quemadmodum capit 
planta alimecum ex ea parte teux, 
qux eft ei propinquior. Luteum igi 
tur I ouo eft veluti mater, a qua we 
tus capit fuurn alimen tum.du m in 
vuluaexiftit.nam,cum pullusnon 
fjcneretur in vtero , ideo natura po- 
fuit in'ouo nutrimentum conucni- 
ens.SicergOjpcrcatur pulluscxouo 
pcxfcdo.Lex ouo auiu , Si aialium 


J uadrupedu:cuitis,f oui crufta exi 1C 
it dura.duritics.n.cruftx cftjppria 
huic fpcciei ouoru.& hxc, qux nar 
rauimusqiint euidentiora inafali- 
bus magnorum ouorii, vt funt oua 
gallinacea in muinribus vero funt 
obfeuriora. Iam ergo locuti firm us 
dc modo,quogeneranturanimalia 
ex ouo pfctto , loquamur mo do de 
ouispifeium. 

Dr ijs animantihus, qur per ft Hum omtm 
mtra ft pjriHtufar.it autem animal. 
Quamij; ob c.tufim pifiium 
oua mJliuftu, contra 

qu.im tutium . - 

Cttp.f. *• 

G Enuseriam pifeitiouipa 
rum eft, cuius ca.qux in* 
fra continent vteru , tm^ 
perfetftum pariuntouum,caufa 
qua ante reddidimus.Qux ant 
cartilaginea nuncupantur, per^ 
fe&uintra feouupariunr,mox 
a!al foras edunr, vno excepto, 
qu5 ran5 vocant.hxc.n.vna fo 
rasouum perfeeftum parir.cau' 
fa natura corporis eft . caput.n. 
longe grandi us reliq uo cor pore 
habeqidcpaculeatum, valdcqj M 
afperum.quamobrc neepoftea 
fuoscatulos ftrafe rccipit,necp 
principio alal parit.capitis.n, 
magnitudo&afpcritas vradi^ 
turn, He exitumimpedit.£t cQ 
cartilagineoru ouu cute molli 
operiaf : q>.n. frigidiora $ aue* 
fint,nequeunt partem circundS 
te indurarcrideo ouu vnu rana* 
ru folidu, durum eft,vt fori# fer 
uetur.cxteroru humida funt na 
tura, ftmollia. operiuntur enl 

in tat 


Digitized by GoogI 



Liber Tcrtilis 98 


JL intuscorpore fu* parent is.Or^ 
tus ex ouo ide ranis , quae extra 
pcrficiuntur,& ijs,quxintus. 
fed eoru arqt auiu ortus partim 
{tmiMSjparrim diucrlus eft. pri- 
mum .n.altero caret vmbilico, 
quiad fecundas pcrtinct,qux 
fubtefta ambientepofitx funt. 
cuius rei caufaeft, q» teftam ilia 
circundantenonhabcnt,cu ni« 
hilo his vtilis efle poiTit. parens 
enimipfaintegitdd feruar. Te- 
fta i n ouis cckndi s tu tela eft co- 


rete tale eft/ed etiam altera ob/ D 
iedta, Alimctumvero ex vtero 
meattbus trahere quibufda eo 
ipfo principio facile eft . apertfl 
hoc eft in tis ouis, quae no abfo!" 
uuntur. nam in nonnullis carti- 
lagineis ouum non abfoluitur 
vtero , fed inhxrens deiced it ad 
animalis generationcm,tn qui-» 
bus animal perfedtum habetfu 
um vmbilicu ex vtero, confum 
pto iam ouo . conftat igitur vd 
ante meatus oui eodem tedere. 


tradetrimenta, qux defbris ve* fit hoc in muftelorum generelf 
® niant. Tumgcncratiofysquoqi uicognomine,vtdidlumeft.Or 
ex oui parte extrema eft, fed n5 tus pifeium his rebus, & his dc 
qua vtero adhxrent.aues.n . ex cauiisdiffertab auium. extent 
cacumineoriuntur, qua ouum eodem vcniummodo.alterum 
ad hf rct.c aufa eft,q> auium ouu .n.v mbilicum habent fimiliter 
feparaturab vtero. Ateorum, vtauesadlutcum,ficpifces ad 
quancp non omnium, tnplurb totum ouum. non eft .n. huius 
tnorum ouum perfedtum vtero pars altera lutea,altera Candida, 
adhxret.Cuqtaial extremoim fed totum eft vnicolor,atcpex 
nafeitur , ouum confumitur to- ec^aluntur , confumpcoip pari 
tuni,quoin auibuSjCXterisqi, modofubfidct,& carocircum 
quorum omniuabfoluitur, de- adnafcitur.Talis eorum genera 
mumcp vtero vmbilicus iaper tioeft,quxintrafeouumperfc- 
, fedtorum adhfret.fimilis mod* dtum, fores animal pariunt. 

^ eorumetiam eft,quoruouavte ob camfum pifeium onaforM fufe't 

roabfoluuntur. nonnullis, n.eo fiun t mcrannuum. Op. 4 . 

rum ouum perabfoluitur,cum Aeteri pifcesmaxici par 

€n» Ailk- pcrfedKi eft.Quxres igitur, cur l. te foras pariut oua ,jciestp 
tanc auiu ita different auium dC pifeium imperfedU, prxtcrqfi ra^ 

•e pifeia generationcs . caufa eft q» auiu na,cuius caufam iareddidim*, 
jnaaoa. oua i uteum a can dido fepararti eorueqqui imperfcdHi pariunt 
continent, pifeiti vnicolora funt ouum,caufa declarata eft. Ort* 
mifeen turqj in ffs ifta vfq uequa vero eorum quocp ouo proueni 
que,& confunduntur . i tacp ni* ens,eodc agi tur modo,quo ear- 
ful prohiber, quo minus ecCtra tilagineorum,quaEintrafepari 
rio principium habeant genita unt.fed incremcntu celere,atqi 
k.non folum.n.partefuiadhae- ex j>uis:<3£ vltjmu oui duri’eft. 


F 





Digitized by Google 



De Gnationc ATalium 


G Incremcntum oui fimik vermi 
bus eft.animalia enim,qux ver 
mem panunr,primoexiguum 
cdunt,quod per feaugetur fine 
vllo annexu. caufa fimilis,vt in 
farina tuba eta humore.fi t enim 
mafia ex parua magna, parte fo 
lidiore humefeente, humida fpi 
ralci tc,quod in animalibus Da- 
tura caloris animalis facir,i maf 
facalor permifti humoris. Au- 
genrurigituroua necdTario ea 
caufathabent enim cxcrementu 
maiiale,fed rei melioris gratia . 

H quoniam fieri non poteft,vt to 
turn fuum inctemencum recipi 
ant,proptcr fummam eorum a- 
ntmalium fcecund? ratem . hinc 
enim &C parua ad modu excer- 
nuntur,<3£ ccleriter augentur : 
parua , quod Yterusanguftior 
fic,quam vt tantam ouorum co 
piam pofiit capere ccleriter, ne 
dum pergeneracionem mor^in 
augendo procrahirur^genus pe 
rear, quando vel nunc magna 
pars edici partus interior, q uam 
obrem genus pifeium prafoecu 
* dum eft.rependitur enim,&co 
penfatur a natura interims m ul 
titudine. Suntquorum vterus 
dehifcat > 6idifrupatur > vt qu* 
Acus vocatur, prx magnitude 
ne ouorum. hxc enim pro mul- 
tismaiufculos habet coceptus. 
quod enim natura numero ade 
mcrat,id magnitudihi addidit. 

Oua pifeium foris augcri , 

&. quam ob caufam 
dictum iam 
eft. 


Drortu eartiUgineprom pifeium twry, K 
qui fife turnout tffe fanunu pit - 
tout, non rtfle Jintire. 

Of. J. 

S Ed ouum eosetiam pifees 
parere indicium eft,q> viui 
pariquocp pifees, vtcarti- 
lagincijprimum oua inter fe pa 
riunt. Totum.n.pifcium genus 
ouiparum die certum eft . fine 
tauten nullum recipit ouum eo 
rum pifeium^ui fexu mans dC 
feeminx diftinguuntur,& per 
coitum generant,nifi masfuu 
femen afpergat. Sfitqui omnes L 
pilccs feeminas efi'c opinentur, 
cxceptiscartilagmeis/ed norc- 
tfte.pu tarn enim cos, qui mares 
habit* ! unt, difierre a fuis form* 
ms modo plan tarum,in quibus 
altera fru<fbncet,alt era non, vt 
oIea,& oleafccr,ficus& capri fi- 
cus.iic pifees differre inter fe vo 
lunr,prxter cartilagineos.de ns 
enim non ambigunt,quanq fi- 
milis ratio partium fcminaliu 
inmaribusomnibus,tum card 
laginei,tum ouipari generis 
8C femen genitalc vtriuftp fuo M 
tpe emitti vr.vuluas ct iccniing 
hnt.Atqui no mo ouiparos,fed 
etcxtcrosvuluas habere opor-> 
terct,cpuis di uerfas, vt mulzha 
bent in gne veteriuoru,G genus 
totum fexufeemineo diet, nec 
nififterilitate nonullorudiflide 
ret.nuc vero partim coceptacu 
Jahfufcminis genitalis, partim 
vuluas.atqj in olbus, excepto 
rubro & hia tula, hoc difcrimen 
eft, vt aut conccp tacula femini s 

pro- 


Digitized by Googl 



Liber Tcrtius ‘ *> 9 


A .pliffci habeant,aut vtduas.Dif/ 
ficultasautcm ,qua itaopinari 
' mouentur/eluiiacilepoteftjcu 
re,quf accidit, audw. nullum. n* 
ex qs,qux coeut,ram multa pa 
rere polTeaiunt,idcp rede. Q.n, 
ex fegnant perfedum, vel alal , 
ve] ouu,hxc non i ta pariut m ul 
> ta,vcpifces > quiouapariunt.nS 
innumera quxdaeorumultitu 
do ouoru eft.fed illud no videt, 
qidiuerfa pifcium ouaab auiu 
fint .aues.n. & quadrupedu oui 
parx,&fiquacartilaginea enu 
® merandafuntin hoegne, perfc 
dum gnantouG,& quod editu 
non rtcipiatincremetum. at pi 
fcesimpcifeda pariuntoua,^ 
fbris incremental iuftu reripiat. 
eodemqj mo mollia dC cruftata, 
quxquidc&coire plane cernCi 
tur,qm corn coitusdiuturnior 
eft.alrerum cteorum maremef 
fe,aircrum vuluam habere ccr* 
turn eft.abfurdum prjrerea eft, 
nifi in oibus gnibusvis hxc ha 
beatur,quo in viuiparisreft,alte 
rummas.alterumfcemina.Cau 
c fa veroignoranti* corum, qui 
itacenfent, cp differentix > qux 
mulweacvarixin afaliumcoi' 
tu,gnatk»ncf}i funr, nonoespa^ 
teant, fed paucarum quarudam 
intuint idem in omnibus efieo/ 
porterearbitrentur.qtiamobre 
&C qui conceptus fieri aiunt ca^ 
ptu feminis genitalis, q> ! feemi 
nis pifeibus deuoretur,rem , de 
qua verba faciunt, non tenent. 
Tpe.n.eodcm mares femen ge- 
tiitale,f£minxoua habenti cC 


quo fgmina propius ad partum D 
accedit,eo copiofius ,6£ humi* 
dius redditur femen genitale in 
mar t.dC vt increment um {emu 
nisin mare, oui infxmina eode 
temporeeueniqficemiJTio. nec 
enim ffmTf vniuerfum,fed pan 
latim pariunt : neep mares feme 
fuum vniuerfum emittunt.At> 
quehxc omnia rarione ira vfu 
eueniunt.vt.n.in auium genere 
funt, qux iinecoituouaconci' 
piant,quanqp pauca dC raro,fed 
P coitu magna ex parte implen 
tur,fic in pifeibus euenit, fed mi E 
n us. Aeq ue tn vtroqj in gneinr 
foecundafunt , qux iponte con/ 
ftiter unt, nifi mas fuum afperfe 
rit feme, videlicet in quib*mas 
quoq? eft . Auibus igi tur,qrh 
ua perfeda exeunt, id fiat , cum 
incus adhucfunt,neceftc eft. at 
pifeibus, qmimperfeda omnia 
ouaeduntur, quanqpnonintus 
per coirum conftitit ouum , til 
fi extra afperfum e, feruari pot : 
atepin hunc vfum confumitur 
femen mariu genitale.quapro/ 
pter vna cu ouis fijminaru fubfi 
det,aripminuicur.afpergunt.n. F 
mares fequendo in tfs, cj fubide 
eduntur , ouis. ergo in pifcibu9 
quocp fexus diferimen marisac 
fjjmin? eft,omnes'q? coeunr,niff 
fexus alicui generi fit indifere* 
rusi&finemarisgenitura nihil 
exps poteftgnari.Facit.n.celeri 
tascoitus pifcium, vt eiysopi-/ 
nionisauthores decipiantur.tS 
ta. n.cel. i irate re veneream per 
agun t ,v t etiam | ii fca tores com/’ 
n ir ) plures 


■* 


by Google 



Dc Gnatione ATalium 


<5 plureslateant . nemo.n . corum 
aliquid tale cognitionis gratia 
©bferuat.veruntamc coitus vi- 
luseft.eodem.n.modo, quo del 
phini,pifces etiam cocun t , am/ 
mouedofupina perlapfum,qut 
bus impedimcto cauda. fed del- 
phinorum abiutfcio diuturmor 
cfttpifcium vero huiufccmodi 
celerrima eft . Iraq; cum ea non 
cernanr, caput fiue voratu femi 
jiis,&ouorum,quem exploratfl 
habent , mouentur vel pifcato- 
res,vt ftultam illam &C vulgare 
H rationcm decoceptionepifciu 
affcrant.quam 3C labulator He 
rodot* fcribit,quafi feminis de- 
uoratupifcesimpleantur. Nec 
Vident id fieri non pofle.meac* 
•n.qui per ot intro tendit, in ve 
Criculum fcrtur, non in vulua, 
quodqr ventriculum fubierit a- 
lirnentum id effici necefie eft.cS 
coquitur.n . V ulux aut€ plenx 
ouorum ccrnuntur ,qux vnde 
qu*fofubierintf 
Contra eos.epd coruos O' tbinorc coin, 

| mnflelam aulem ore par err, hyenam 
duplex genit ale Lahore , tro~ 
clmmrero fcipfom ini 
rr op'truui font. 

Cap 6. 

S lmilis error in genera tione 
quoqj auiumeuenic . Sunt 
enim qui coruos } &ibin o- 
re coire opinetur:inter quadra- 
pedes etiam inuftelam ore pare 
re. Hate enim SC Anaxagoras, 
&alijquidam nacuralesautho- 
res feribunt fimpliciter value, 
&. inconfydcra:e,qui in auiu ge 


nereratiocinatione illafalfunr, % 
q» raro coruorum coitus cerna- 
tur. roltrorum coniumflio faepe 
numero,quxomnibus id gen* 
auibus folita eft. quod in mone 
dulis,quasmanfuesa!imus,pla 
num eft.genus etiam columbi- 
nu hoc idefacit, vertl hxc , qro 
coire quocp vifuntur,ea fama 
car ucr unt. Corui num gen us li- 
bidinofum non eft, quippe 
parum foecundum fit . coire tn 
id quoque vifum eft.fed.n.non 
eogitaife,quemadmodu femen 
ad vuluam deueniatper ventri 4 
culum,qut Temper quod inge - 
ftum eft,concoquat,vt patet i n 
cibo perficiendo, abfurdum of- 
no eft.vuluas ant id quoq; auiu 
genus, df oua habere cernit iux 
tafeptu. Muftela etmoextera- 
ru quadrupedu vulua habere 
certu eft.ex qua quonam paefto 
fftus ad os deueniat ''fed quia 
muftela paruosadmodil parit, 
vt&cxter^ fidipedes,de quib* 
poitea dicemus,S£ fxpecatuloa 
fuosorefufeeptostransfert, fe- 
ci t vt ita opi narentur. QuinetiajM 
de trocho,& hyxna ftulte,ma- 
gno <5 errore narratur. hyenam 
.n.coplurcs aiunt, trochii Hero 
dot us Heracleotafcribit duplex 
genitale habere, marisac fxmt- 
nx,& trochu feipfum inirc.hyf 
nsiinirc&iniriannisalicrnis. 

Sed vifa eft hyxna mas, A. alte- 
ra fgminafui diferimine genua 
lis.locis.n.n6nullis penuria hu- 
i us confpccftus no eft.veru hyae 
ox cam mares q< fgminx habet 


Digitized by Googl 



Liber Terri us 


100 


A fub cauda lineS quSdS fimilege 
nitaliffminino.quxquidc no# 
taqjuiscoisfu, tn inmarib 9 po 
tiuscernuur ,quia maresepff# 
min* inagiscapiuncur. Itaque 
quirem parurn diligenter con# 
fyderant,in hanc aberrant opi# 
nionem.fed de his fatis. 

Q*4rf cartilapmei ptfcti rrutrts femtn 
fpargrre nen ytjionur.ntc 
nd fuos conceptm . 

* Cy. 7- 

D E pifeium generatione 
quaeres, qua ob caufam 
carcilagineorum,ncc ff # 
tninf fuosc6ceprus,neqj marcs 
fuum femen fpargere vifuntur, 
cum generis non viuipari <3dff# 
minx oua,& mares femen fpar# 
gere foleanc. Caufa vero eft , q> 
genus cartilagineum femine mi 
nimeabundat. vuluas etiam ig# 
minx ad feptumpofitas conti# 
nenr.xquc.n,mares a maribus, 
fJdfgminx a fgminis differunt. 
funt.n.cariilaginei min 9 copio# 
(I geni tura. At vero mas ouipa# 
fi rignis,vtfgminaouaprx mul# 
titudie reponit, fic ipfe fpargit. 
plus.n.feminishet,qpfatiscoitu 
fir.tedicenim naturapotius ab 
fumcre femen id ad augeda oua 
repoftta,qpadpnmam conftitu 
tionem.nam vtOC suite m5 
diximus,oua auium incus perfi 
ciuntur, pifeium extra. funilis 
•n.quodammodo generatio,at# 
quein vermipans eft,quanqp 
impcrfediorccdunt concepcu, 
quae vermepanuflt, fed verify 


tarn auium cp pifeium ouis per 9 
fedionem masadhibet. verum 
auium incus, cum intus per rtcia 
turrpifeium extra, cum hxcim# 
perfects edantur . nam alias ide 
vtrifque connngit. Auium igi# 
tur fubuenranea ffcunda reddu 
cur, dC q ux cocepca maris diuer 
ft cnitufunt,naturam in cum, 
qui port coierit, mutant, pro# 
pria eciam,qux incremcnto ca# 
rent,cum coitus intermifius eft 
ce!eritcraccrefcunt,cum repeti 
tur coitus : nontamcn t^uouis 
tern pore, fed fi pri us, quam al# E 
bumcnfecerniincipiat. Ac pi# 
feium ouis nihil tale prf feriptft 
eft. fed vt feruentur,quampri> 
mum mares afpergunt. cui 9 rei 
caufa eft,q>hxc bicolora non 
func.hinc.n.tempus his tale fta 
cum non eft . At in auium gene 
re ratione fic euenir . cum enini 
luteum 6i candidum diftinda 
inter fefunt,prlcipium iam ha# 
betur, quod proficifcicura ma# 
re.iftuc.n.mas confert. Subucn 
tanea igitur recipiunt genera*# 
tionem, quoad fieri poteft.per# * 
fici nanque ad animalis vfque 
ffcunditatem impoftibilc eft, 
fenfibusenim opus eft. At vege 
talcmanimxvirtutem obcinet 
6C ffminx,<5£ omnia, qux vi## 
uunt , vt ftepius didum eft. 
quamobrem hoc ouum vt pl5#« 
tx conceptus perfeeftuseft, vt 
animalis imperfedus . Quod 
fi masineorumgcneredeeifet, 
idem fane fierct , quod in pi #> 
feium gencrcjfi talc genusinijs 
a iiij eft. 





Digitized by Google 



Dc Gnatione ATalium 


C eft, quod fine mare progencret. 

Dixide his ante nondumex- 
ploratum habcri fatis. nunc ve 
roinoraniauium genere,alte- 
rum mas,altcrum fccmina eft. 
itaque fit,vtqua plantaeft, per 
ficiat,quddnon mutetur acoi- 
tu:qua non planta, non perfici- 
at,nccaliudquicquam proue- 
niat ex eo,quod genuit . ncqj e- 
nim vc plantx fimplici ter, neqj 
vtanimalispercoitum prouen 
tuseft. . Quae autem oua coitu 
concepta,difcreta iam funtin al 
H buminis portione , hxc pro eo, 
qui primumcoiuerit, mareeua 
dunt.iam.n. vtrunqs principiu 
obtinent. 

Dr partu molhium animantium, 

CT ortu locuflitrum. 

Cap. 8. 

M Ollium etiam partus fi 
mills eftjVtS epix,cxce 
rorumcp id genus, attp 
etiam cruftacorum , vt locuftx, 
&reliquorum generiseiufdem. 
p'ariuntenim ea quocp pcrcoi- 
* tum.&quidemfxpe mascon- 
. iuntftuscumffminavifuseft. 
Quamobrem hinc etiam hifto- 
rice ncquaquam dicerc illi vide 
• tur , quipiices omnes fpninas 
eileautumant,nec percoitum 
parere . hxcenim oriri percoi- 
tum arbitran, ilia non ,mirum 
eft.au tfi hxcita parere illos la- 
tuit, indicium imperitix eft. 
Diutiushxc,quam extera co- 
cunt mftre infecftorum.ratione, 
funt enim exanguia , &L ob cam 


rem frigida natura.Sepns , & !o • 
liginibusouagemina apparet. 
quoniamvulua earumita arti- 
culate eft,vt bifida cernacur.At 
polyporum ouum fimplexeft. 
caufa eft forma eorum vteri, 
quxfpecie rotunda congloba- 
ta'qjeft.fiflio enim eiusiam re- 
pleriincertaeft.Locuftarum e- 
tiam vulua bifurciseft.conce** 
ptum hjc quoque omnia im- 
perfaftum eadem de caufa e— 
d unt. Locuftacci generi s ff mi- 
nx apudfepartum exponunt. 
quamobrem ampliores ipfae, £ 
quam mares habcc tabcllas,vc 
oua feruentur.mollia foris repo 
nunt . Ffminis huius generis 
mares afpergunt , quomodo o- 
uis mares i genere pi feiumrred- 
duturq; oua eorum glutino co- 
hxrentiaad fpeciem vux. At 
locuftaceis tale quid fieri ncc vi 
fum eft,nequeratione cxigitur. 
conceptusenim eorum fub ff- 
minacontinetur,&crufta inte 
dhiseft. Incrementum ram eo- 
rum, qulm moilium oua foris 
recipiuntjficutpifcium. Adhx M 
ret ouo Sxpia nafeens, parte fut 
priore.haccnim tantum poteft 
adhf rere,cum hxc vna partem 
pofteriorem &L priorem eodem 
habcat.quxnam litus difpofi- 
tiofiteiuscum oritur petendii 
ex Hiftorfis eft.De ortu extero- 
rumanimalium.tumpcde- 
ftrium,tum volatiiium, 
turn etiam natati- 
. liumdixi- 


inus. 


De 


Digitized by Google 



tv> 


■’ Liber Tertius. • 10 


Deotmpifcium. 

P ifeium autem, vt diximus, du- 
plex eft fpccirs . Sunt.n,q ouu 
gcrut impeefv-dum, qd exterius j>fi 
citur. cuius rci caufa eft,quia hmoi 
genus pifeium cl l multi parum , & 
tale ouum non poteft perfici in v te 
ro *ob facilem eius cxitu ab co . eft 
.n. locus vuiu? inferior , & e pnruu 
ouum. Sccuncia autem fpccics eft, 
quxpcrfofta oua parit ltrafe, mox 
animal forasedit.nam qn ouu de- 
dinatad partem inferior^ vulux, 
pcrficitur pullns. Et ficrepcritur in 
omnibus geneiibus cartilaginco- 
B rum,cxcepto vno, quod Rana nun 
cupatur . nxc.n.forasouum perfe- 
dum parit. caufa eft natura corpo 
ris eius. caput n.grandiushabet, re 
liquo eorporead duplum : llludq; 
▼aide afperum exiftit. quamobre 
nequaquam habebitiuxta magni 
, tudincm capitis latirudinem loci , 
tanto maeis q> exeat abco, pj> eius 
magnitudinem, Sc eius afpcricatf . 
Eft quoq; ouum hui* animalis du 
rum,potcns feruari foris . exteroru 
vero hui* generis oua font mollia, 
qu^ non poflimt fonts feruari, fi ex 
vtero decedant oua.Ortus aute pul 
C li, qui cx ouo hmoi fit, videlicet q> 
egreditur animal, & ex ouo^fedo , 

. elf idem fpccie, diuerfostn paucis 
different js. omnia.n.vtero adlix- 
rcnt,habentq; vmbilicum, quo nu 
tiitur pullus. Scd non eft colore di- 
uerfum id,ex quo nutritur, & id, ex 
quo generatur, quod ell oppofitfi . 
i in ouo perfedo. cuius rei caufa eft 
paucitas caloriseius. Neque habet 
vmbiheum produ£tum,ad fecudas 
defincntem,qux fob mebrana ob- 
uolucntc ouum pofitx font. Cuius 
rei caufa eft, quia hoc ouum no ha 


bet tcftam,quia oon poteft die vti D 
lisci, cum non cadat extra vterfi . 
vterus igitur f'up'plet vices ipfi* cor- 
ticis. T il genera tio pulli huius fpe- 
cici ouorum fit ex parte extrema 
oui, qua: vtero nonadharrcc. Sed 
auesexcacumine ouioriuntur,ea 
f paue,qua vtero adhxrenr,q vide 
licet eft acuta pars oui, qux.vtdixi 
m us, caufa eft, quia hmSi ouu non 
fepara t ur ab vtero , fed auium ouft 
feparatur ab co . necefle.rucft cali- 
diorem eflc locum generationis , 
conferuat ipfum a frigidnate ob- 
uiante. His ergo dirferentijs difcre- 
pantoua auium,3c oua huius fpe- E 
cici pifeium. De proprietatc autem 
fccundx fpeciei pi feium , qux ouu 
parit imperfcdum,ob cam , quam 
narrauimus,eft cp augetur foris de 
fc,crcfcitq, ccleritcr.habct.n.incrr- 
mcn turn fimilc vcrmib*,quos ani- 
malia pariunt,& * cartilaeinea.Ca 
pitautem incremcntum forisrquia J 

natura caloris animari in hoc ouo 
exiftentis eft fimilis naturx fcrme- 
ti: quod q uidem de fc augetur fine 
vlloanncxu alicuius rei excrlfocx. 
poceft.n.vna&eadem materia red 
pereparuum augmentum, aut ma 
gnum.iuxta cxcefl'um, & apparen- 
uam naturx elemend proprij ilLi 
quanritad. mucata.n. aliqua read V 
partes acreas, & prope naturam ae- 
ris,augcf eius corp*,& fi na$ acf , & 
tcrr^piquior fiierit,habcbit corp* 
cxiguii .qti ii alibi dclacatu fuit.Hu 
ius autem meremed dux font cau- 
ff. vna quidem ex ncceflitatc mate 
nx: nam cum tara mulutudine no 
poteft pcrfici incremcntum in vte^ 
ro.alia eft melioris rei grada , v t.C 
cuftodiaf a Iefiombus & corruptio- 
nibus velociter cueniendbusfibi 

E' 


Digitized by Google 



De Gcner. Animalium 


G Etout pifcifi funt multa, cuftodix 
gratia.natura.n. propter id,qd con- 
tingir eis de corrupuoae extra, ftiit 
folcrs in multi plicado ipfa, fic acce* 
lerareeorum incrcmcnti,vt fic fpc 
cies perdurcttaliter autc fpccies cor 
rumpcrctur.Sunt tn quxda genera 
pi fcium, quorum vcerusdchifcuific 
difrumpitur antequa emutat.oua 
prx multitudine ouorum, vt qua: 
Acus vocatur.natura etiam pr^ftat 
multitudinem vice magnitudtuis 
corpqris eius. Et hxc eft caufa , ob 
quam augetur hoc ouum cm dune 
neceflitasq; id cogit-Nullam tame 
H perfectionc rccipit ouum hor<5 gc- 
nerum,qux fexu mans fic foeminx 
diftinguntur,nifi mas fuper ouum 
He extendat, fuumq; (erne afpergac 
fup ipfum. Sc huiulmodt ouum eft 
fimile fubucntanco,anteq mas ^pij 
ciac fuum femcn Cup ipfum, a quo, 
finon generatur ptfcis. hinceft q> fc 
men maris hums generis e multu. 
(fieri die j Dicitaikcm Anft.q»funtaliqui 

m on pi. homines, quiputantomnespilces 
luesec fa- c flcfceminas,exceptogcncrecarti- 
miou. JagincorQ, quod intralc ouum pa- 

nt, fit animal in lucem edit. Putant 
cnim mares aliocum gene rum pi* 
j fcium differrea fuis £r minis, mo- 
do planurum, in quibus altera fra 
Altera eft,alicra no, vt olea fic dea- 
der^ ficus, Sc capnficus. lucrum 
autduAiaJ hmoi opinionc,qa pu 
tabant foreimpolGbilcmultosgc- 
nerari conceptusex vno coitu : qd 
quidem eft cironcum. Nam mam 
fcftum eft q> omni generi pifeium, 
ineft raas,ficfbemina. video tur.n.in 
fcemuia vuluae diftinAx , exceptis 
duobusgcaeribus habentibus pro- 
num ui, men in Uugua grxca,fd- 
cet excepto rubro,3c biatula. Pau 


catamen eft fimilitudo inter ona It 
pifeium, &auium : difFerunt enim 
pi fcium oua ab ouis a in a, fic a qua- 
drupcdcanimali.Duit, 3c ca igno- 
rant^ coni tn, Sc errons circa hmoi 
resfuiqquiahabucruut minimam 
cognitioncm circa modos ditciimi 
ms mans, fic firminx, coitusq; illo- 
rum fic diuerfitatis ipforum i mul- 
ticudinc fic pauritate, celeritatefic 
tarditatc,atq, tern pore, fic ideo fue- 
xut imaginad quod aliqua genera 
non cocunt. 

Aliqui etiam eorumfuntopina Corno*»» 
n,quod corui ore coeunt. Alij vero r . e& 
pucant dcuoratufeminisimplcn. L , 
qd quidc eft falfum,ci id, quod ad " ani 
vcntriculu proficifcitur, no in vul- &u Iplai, 
ua feratur. credit aut id de quibut 
da coruis,quia raro cocunt, fic funt 
de gencre ic viciffim ofculan tc. Pa 
tarunt quoq; muftclla neq; marc, 
neqi fijiqinam habere, quia paruos 
admodum pariccatulos, quos eras* 
fert dc loco ad loci : fic io ell occul- 
tuseius conccptus. Sedccrtumcft 
foeminam iplarum vulua habere 
mo exterarum fbeminarum.Non- 
nulli ct antiquorum puunt Hye- 
ni habere genitale ma(cuhnum,ct 
foemininu,(eipfamq;inifvno ano, M 
alio vero inin. Dc hyena tn 16 c6d 
git cos errarc : qa het fub cauda li- 
uea fimile gennali firminco mdif- 
fcrfter, ta I mare.ql fijmina .1 ms 
ribus tii podus inuerfam : q fuit d 
eotu crioris in hoc.Et lllcvir.q hoc 
opinaf dc hyena , debet opman dc 
quada alus^e noul lingua grxca 
fcipsa imrc.Dicit.n. hmoi gen’no 
ti apud lingua Grxci hfc vtruqi 
fcxi,fmafcuiinum, St f^mininu.u 
trochuiqd eotu eft falfum, fic erro- 
ncu valde.ci na niiul agar fruftra, 

Cartila- 


Digitized by Google 



Liber Terri us. 101 


A CamlagineG xero genus parum 
lOecaru]* abundat (eminc&ouis : Sc ianon 
t' 0 ***’ xr eiusgenitura nifi raio. Et I fum 
ma eft dubiu apud Anftoc. de illis 
duobusgcneribus pifeiu prxdictis, 
vtiuhabeantmare &fecmina, v-I 
nc : cum no fit impofTibile dari ali 
qua fprcic alaliu nabeiitc vtranq; 
potentiara fimul,vt in platis: cuius 
posfibiiitatisindidu ha bet* cx outs 
iubuentaneis, in quibus virt’nutri 
liuaeftex firmina.dcficit tn vtrtus 
xitalis.verumtn nequamia p6t ha- 
beri ventashuiusrci nifi eximia in 
quifitionc . Oua aute fubuentanca 
E fimilantut partunanimalibus,par 
dm plands. animaiibus quide , qa 
tnarc indigent : planus uero ,quia 
no indiget marepro uirtute nutri- 
dua. qd eft oppontu in animali,qd 
intra le animal pant . Hate igiC* eft 
tes,^ deouispifcium habetur funt 
tn ahqui pi fees, q fponte generauf. 
Cemolii- Mollcucro nominatu genus lo- 
&**• cuftaruouaemittitpcrcoitfi.Eias 
.n. mares iameuftrminis coiumfti 
uifunf.it quia hoc aTal eft exague, 
ideo frigid ti natura . Spes xero no- 
minata Loligo parit biuaoua. Po- 
lyporft uero genus,unum un.caufa 
cltfigura corporis coru, qua: Iph 5- 
^ cxfimiliseft.& omnia hare genera 
oua edut imperfcda,m oua pifeiu. 
Secundud genus horu exanguiu 
oua pant imperfeda,&: mas, & foe 
minaTeisno latct. mafqj ipfbrum 
facit.ut mas piftiii, qui oua imper- 
feftacditjuidelicet (pad oua fcpro 
fterniqfupcr ^ femen afpergit, ad- 
bfrct,atq, couuoluic circa id, quod 
contigit : qcf in raollibus no ell ui- 
fum . mates tn ipfbm foliciti funt 
de ouis,eaq-, tin cuftodiutOua uc- 
tohuius geuciis Tub foemuta onu- 


tur.qur eft difrifTimarcuris.Ia ergo D 
dixint* deolbus cdccpribusaniriia 
tiumouiparorum, Uanguineoru , 
utauium turn pedeftnu, turn nata 
tiliujdcoriuq-, exanguiu, utlocu- 
ftarum,& molliu,quia funt ouipa- 
ra. Reftatigiturauimalium crufta 
torum, atquc teftaccorum, Sc esan 
guium dcortu dtllcrcrc . 

Dr Iripltti infifUrurngm *, . 

Cap. 9. 

E infedis, atcpcruftr.ri* 
hoc Iocodicedu eft via 
SL ratione, qua cjpim- . R 
at primu de infedis . Hare par*' 
tim coitu, parttm fpoteoriri <Ji 
tftum iaeft . item vermlculuea 
parere, 6 C quam ob caufatu i u 
pan unt. genus hoc.n.otnnr to 
re vermiculumquodattiK.odo 
parere videtur. conceptue.n.q{ 
imperfedior cft,ta!iscft. Inc;* 
bus autem vel qc, q penedum 
pari unt ouQ, coccpcus print uc 
indifcretus adhucrecipitircrc 
mctutqualis natura ct vermis 
eft. mox alia conccptil fuii quo F 
perfedo edu t,alia imjjfedo^il • 
extra petficiatur,vtfxpedepi 
feibus didu eft. Qua: vero frra 
fe pari unt alal , q % quod ammo* 
do poft primu concepts] ouitor 
me quiddam efffeitur. hutnor 
cnim in membrana tenui con* 
tinetur , perinde qua!: out tefta 
detraxeris. quamobre depra* 
uationcs conccptu uni, q uf per 
id temporisaccidutjfluxus vo 
cant.hed infeda 6 i vernien ge* 
ncraot, quj vim obtiaent gene 

randi 



Digitized by Google 



DeGener.Anim. 

C randi,&quf non per coiru, fed non capiunr, fed motir ccfTanr, K 
fponte nature oriuntur, ex tali quxper idtepus aurelixano- 
origine confiftun r . nam &C eru nullis vocantur.V efpar um etia 


cas genus efle vermis cefendu 
eft,& ff turn araneorum,quam 
quam propter figurf orbicular 
tam fpeciem fimilia ouo, txl eo-> 
rum nonulla, turn aliacomplu 
ra primordia efie videatur.Vc> 
rumno figura,nec moll i tie, aut 
duritie ouum definiedum eft. 
funr.n.conceptusnonullorum 
duri, quamuisouo diuerfi , fed 
q> totum mutetur,necex parte 
ei 5 animal gignatur, id vermis 
** eft.Omneautem'hocvermicU' 
l*g er.uSjVbi fua magnitudinis 
fincm receperit, quafi ouum e f 
ficitur.indurefcit.n.putame eo 
rum,& rantifperimmota red-- 
duncur. a3 in vcrmiculis apu , 
6- vefparfi, atep ct in erucis ap- 
turn eft . Cuius rei caufa eft , cp 
natura prx fua imperfeeftione , 
quafi maturans antequam t<v 
pcftiuum fit, ouum pariar,tan 
quam hie vermis ad incremcn 
turn oui mollis adhuc pergat. 
* Hoc eodem mo in exteris quo^ 
queeueritomnibus,quxnon 
coitu oriuntur, vel in lanis, vel 
alqs h uiufcemodi,atcp etiam in 
aquis.omnia.n.poft vermis na 
turam motu ceflant,& putami 
tie obarefdit.mox rupto puta^ 
mineexit,ve!uti ex ouo animal 
tertia perfetftum genera tione, 
idqt pennatum magna ex par* 
te.Kationeillud creuenit,q3iu 
re multi admirentur . Erucf.n. 
cum primocapiantdbu, mox 


vcrmiculis, etapum idem acci- 
dit.poftdeindequx nymph® 
appellantur, proueniunt , qu® 
nihil huiufeemodi habeant.O* 
uorum.n. natura adepta (upm 
finem,noinfuperaccrefcit, fed 
ante augetur 6c alitur, donee d! 
ftinguatur,&: fia? ouum perfo 
tftum. Vermium aut alfi hoc in 
tra fc habent , vnde excrement 
turn ipfis nutriedisacccdar,vt 
vermes apum,6Cv^fparu:aln ** 
deforis capiunt,vteruc*,6cc® 
terorum nonnulli vermifi. Sed 
quamobrem triplicemgefiera* 
tionem hxc fortiantur,6£qua 
decaufacx motisimmotared^ 
dantur,explicatum ia eft. Oriu 
tur corum alia percoitum mo* 
reauiumdd viuiparorum,et pi - * 
feium partis plurimx'-aliafpo* 
te modo nonnullaru plantaru* 

De triplici infoftoru gcnciatione . 

I Ncipiamusprimodgencreinle AVElt * 
ftorfi.exquibusaliqd coitu on- ^ 
tur,a!iud verolponte.quod autem 
coitu id vcrtniculutn parir, & mul- 
tx fpccies,qux fponteoriutura ret 
mibusgcncrantur»& vermis fpon- 
teoritur.Scd ille vcrmis,ex quo ta- 
lis fpeaes oritur/iuc cx coitu , fiue 
fponrr,fimiIarur vermi , non tame 
vertni viuo,quia non mouetur.Eft 
enim ouum.cuius figura eft vrtmi 
cularis, & crelcit fbris veluti ouum 
imperfedhim : & quando augetut 
haret figura oui, nifi q> crufta non 
eft dura: & ideo eft in ptfeipio ouu 
lmpcrfcdum, 


Digitized by Google 



Liber Tcrdus.* 103 

A itnperfe«ftuin,inox perficitur, dein- ex vno, vt ex qs, qui regesac d u D 
dc fit puIlus.Hui’igitur generis tri- ecs vocatur 3 aut ex fucisj& api^ 


habcnt,quonutriantur.excremcn- cj tens lint animahbus commu 
tumcciam alimenti exteriusprotj- niora.Nam,finon ipf^pariunt,^ 
cult. Horum verogencrumaliqua fed aliudeportantffturam,ori.' 
fpontcoriuntur,alia veroper coitu, ri apes oportet etiam fine Vila 
quemadmodum in planns h x dux C ga apfl, fcilicet eo loco , dequo 
& res repenuntur. femen portetur. cur.n. traslato £ 

Ve generation* , cr orut afum. femincoriatur, manente fuo lo-* 
Cap. 10 . co non orianturc” prorfus oriril 

A Putn generatio magna nihilominusconuenit,fiuefp5 
recipit ambiguitatem et tcin floribus femen id nafeitur, 
quaftioneni .cum .n.in fiueab aliquo editur animali: 
gepere pifeium talisqufdam fit quanquam non apes , fed illud 
generatio nonnullorum,vt fine animal gignioportebit,quod fe 
coitu generenr, hoc idem inapi men generet.Ad hate mel porta 
bifs etiam euenire videtur,quo ri ab apibus rationiseft : cibus 
adfenfus ration apparcs admo eft enim . at fftum alienigenam 
neat .aut cnim aliunde portare deferre abfurdecredideris . n5, 
fgtum casneccftee, vtquidam cuiusrei gratia quarto c'qnoms 
volunt, eumqj vel fponte nafee nis labor, qui prolis ca fufeipif , 
c Km, vel ab aliquo animali edi^ in ca,quae propria efle videtur, * 
turn: aut ipfas gencrareraut par prole verfatur. Necveroape* 1 
tim portare, partim generare . ff minasefle,fucos mares ro pa^ 
nam id quoqp aliqui dicunt, fa* ti tur.arma.n.ad pugnam, viref ' 
cor u imp fftum tfh portari opb que exerccndas nulli laminar a i 
nanturJcem generare eas aut p natura tribuuntur.funtautera' 
co;tum,autfine coitu :6dpcoi< fuci inermes: carent.n.aculeo* 
turn generare,autfingula gene-' apes omnes aculeo armantur* 
raperfe^utquodlibetvnucar' - Nec contradici ratione probo 
terrain aliud cum alio iuntftfl. bili poteft apes ec mares, fuco* 
V.g.apes ex apibus coeuntibu# ffminas . mas.n.nullus folet in 
inter fegigni/ucosex fucis, re^ prole elaborare. quod apes fa-* 
gesexregib s ;aut«etcraoinnia duntomnino, cumfgtus fuco 

rum 


pk'i cit ipccicsgcneranois,i.in prin 
cipio efl vermis, poftca ouum,poft- 
icmo animal : quod fit in habenti- 
bus debiliorem naturam huius ani 
malis.Et cx his vermibus aliqui ca- 
piunt nutrimeium primo de fons , 
jn fine vero minime id recipiun t,rc 

VnanPrd; alii vcm innis 


bus.funt.n.qui fucos m^resee, 
apes fjminas arbjtretur.aln cox 
tra,apes mares cite , fucos fjmi' 
nas opinantur.Qux omnia im-> 
posfibilia funtratiocinanti,par 
tim ex i)s,quf apibus priuatim 
eueniant, partim cx ns , quaecu 


Digitized by Google 



Dc Gcner.Animalium 

C rum gigni videatur,etiam cum quo mas diftimftus floneft . qU It 
nullus eft fucus,apum autc non n in furis id euenire videtur, or 
gigni fine regibus. &quidem. tuscpeoruexiftitfinecoitu,ianj 
obeam rem fftum fucorum ta et apibus Si regibus eandem fer 
turn portari aliqui putant.Con uari rarione needle eft, vt fine 
ftat no per coitum gigni vel ex coitu procreenrur.Cxrrrurn , fi 
alcerutro generefecumcoeiite, fineregtb’grgni fetus apumvb 
vd ex apibus etfucis. portari ct derctur, ape's ct fine coitu ex fe 
fftum fucorum tm cum impof. generari necelTc dTet.fcd > cu hoc 
fibile fit obea, quae mododixi. negent,qui ineorwm animaliii 
mus,tum ratioafpcrnatur,utin curavcrfanr,relinquitvtrege# 
genere roto earum talis affeeftio &fe generentSi apes. Iraq* cu 
no eueniat . Quinetiarn fieri no fingulari qua dam peculiariqqe 
poteft, vt ipfxapes partim ma> natura genus fit apti,ort 9 quoq» 

** res, partim ffmincfint.inomni earum pecuIiarismeritoelTc p. 
bus.n.gcncribusmas affmina cipitur.nam vt apes fine coitu 
differt.generarentetiamfcipff. generenr, minus propriumeft, 
at nullus earum ccrniturfftus, cuidem vel in alps eueniat ani. 
nili duces asfint,vtaiunt. Com- 1 malibus, ne idem procreent ge. 
muncautem argumentum tarn nus,propriumeft.rubri.n.gene 
ad agendam vicisfim generatio ratrubros,ct hiatulf hiatulas.cS 
nrm,quam fuci efficianr,& fiue e,q>ipfae generantur,non vt mu 
feorfum,fiuepromifcucagidici fcx,&reliqua id genus animat 
tur ,q> nullum eorumcoire vn. lia,fcd ex diuerfo, tamen cogna 
quam vifum eft.at ffpenumero togencre prodeunr. ex duribus 
eueniretjVtcoituscerneretur, fi .n.oriumur. quaobrem propor 
alterum mas,alterumffminai tioquodammodoineorumge. 
ifceftcr.Reliquum eft,vt, fi per ncrationeferuatur.duces.n.ma* 

* coitum oriStur,regescoeuntes gnirudinefucis.aculeoapib^fi. ** 
inter fegenerent.at fuci oriri vb miles funt.Apesigit aculeo regi 
funf,etcunullifuntduces,quO' busasfimilantur: fuci magnitu 
rum fftunecportare,neq?pare* dine.aliquid.n.difcriminisinee 
re apes fuo coitu poflunr. Relin i neceiTee, nifi fpgen^exquouia 
quituritaque,vtqd in pifeibus. ide gigni neceflefit.qd impoflb 
euenire videmus , apes fine cob | fibile eft.i ta.n.genus totum du. 
tu fucos gencret, 6i fipminf fint, ccs eflenr. Apes ita<B viribus,flC 
qua geucrant rone: fed habeanOpariendi facultatc limilesducb 
intrafcVf plancae fexum marisf busifuntfucimagnitudinepnu 
ddffminx.quamobremrjsda^Mantur :qudd fi aculeum quo-* 
turaeftinftrumentuadpugna. >, quehaberent, duces vriqueeb 
nec fpn:r>e appclhmdum eft , in Tent . Sed nunc idipfum ex pro. 

pofita 


Digitized by Google 



LfberTertlus. io 


% pol?taqufftionereftat,fidfohi# 
turn iam eft. quae. n.fuperius di 
a funt,totam hanc foluunt q# 
ftionem . duces enim rdem fi# 
miles funtgenerivrrique.qua 
enim aculeum gerunt, apibus i 
qua magni tudi ne prxftant,fu# 
cisasfimilantur.fed ducesetiS 
ipfoscx aliquo gigni neceflee. 
itaque cum nec ex apibus,neqt 
ex fuciscreemur,ipfosfeeriam 
gcnerare necefle eft.Cellulf eo# 
rum nouisfimaeconftruumur, 
nec mulrf numero, itaque rue# 
® nit vt duces gcncict fidfeipfos, 
etaliud genus, quodapum eft. 
apesaliud generem, ideftfu^ 
coSjipli vero fuci non iniuper 
generenc/ed hoc ipu priucrur. 
cum enim ftmpcr quod feettn# 
dumnaturr.m cfqoidincm ha# 
^eat, ideo fucos ea quoqt tacu!# 
tate priuari vtaliud generent , 
needle eft. Etquid.-tnttahcfS 


Recfteetiam reges intusmanct B 
immunes omni negocio necef# 
fario, quail nati ad fobolis pro-' 
creationem. magnitudineitem 
pracftanqquafi ad prolem gene 
randam corpus eorum firinfti 
ftutu.conucnit fid fucos ociofos 
inertefque efte,cum nulla ha# 
beat arm a, quibus de cibo pof# 
fint dimicarccutp pigritia tar# 
ditateque corporis degenerenc 
a pes, medium inter reges fid fu 
cos tcnet.ita enim vtiles ad ne# 
gocia, offfeiofarep operariae effe 
poiTunt , vttp fid filios alant , & E 
pa rentes. quin fid fequi fuos re* 
ges, vt faciunt , confen taneu m, 
eft rationi,qua generationem 
apum i regibus proficifci fta## 
tuimus.nam fi, tale quid eflet, 
ratione carerent ea, qua; agun# 
turhiearumimperio.atqueet 
i egibus cocedcre nihil Iaboris 
fufeipere, vtparentibus : fucos 


'C 


euenirc v idcmus.ipfi.n.gcncvi ' vero caftigare vt filios . iuftiut 
kur, nihil vero aliud generanr, ci)irnfilqcaftigantur,fidquom 
fed in tcrt.ario numero finegc# j negocium nullum eft.Apesau# 
ncratio recip*t.arqjadcobcne\ temmultas dducib*ipfispau# 
inftitutum eft a natura , vt fan cis generari fimile videtur leo# 
perhaLCgeneraferuenr, fid nub; nugeneracioitquicumprimu 
him deficiat, quinquam non quincp numero genuer!t,mox 
omnia gcnerent.Kationeillucl paurioretgenerat,poftremoqi 
etiam cucnit,vtannis profpe#' vnum, turn deinde nullum. nS 
riscopiamellis proueniat/t fu fid apum duces primum multi# 
corum: imbri bus vero crebris\ tudinem gener5t, mox fefe pau 


fftus omnino fuperet .humor cos> atque illarum ff turn mi no 
enim facit plus excremeti I cor rem . fuum vero au&orem . q> 
poribusducumranni vero tern enim eorum numero natura 
peries facit hocideminapib*. ademerat,idmagnitudini ad# 
cu enim corporefint minore, didit.Generatio apum ira fe ha 
ctmpcriem magis defyderant » here videtur, turn ratione, turn 


ctiam 



Digitized by Google 



DcGener. Animal ium 


G edamf)S,quxinearumgenere timdisfimiliscxteriseft.idque K 
cucnirc vifuntur. non tamen fa euenit radone. quippe cum ani 
tis adhucexplorata qeueniat, maliumcoroparadone planus, 
habemus. cpfi quando fadsco-^ plancarum animalibus asiimi- 
gnita habebuntur, tunc fenfui«j 1entur,ita,vtfeminegigniquo# 
magis erir,q uim radoni credc# ' damodo velut animalia videa# 
dum.Radoniedamfidesadhu) tur: vtalio modonon fcmine, 
bendaeft tfiquxdemonftrant.j ct turn fpotc, turn ex feraut alia 
conueniunt cumi)s,quxfenfu< fponte^Haexfcoriri .Sed quo* A r a iij lc 
percipiuntur, rebus. Apes fine' niam naturam proportione pla pliuiuol 
coitu generate argumeto illud tis refpondentem hoegenus ha e! ' menm 
ctiamcft,q>iftusexiguusadmo beat, hinc tefta intedtum ,aut ac cor'd m 
dum incellulisfauicernirur,cu nullnin terra gigni tur, aut par- ipfisgeae- 
infe<fta,qu® per coitum oriunf, uum: quale genuslimacum eft, £ tl0 ‘ 

H coeantdiu,pariatbreui,magni dc fi quid eiufmodialiud fit, fed ^ 
ntifTvcfr tudinead fpeciem vermis. Q3 rarum.atin mari ,fimilicp hu- 
paru gene ad gcnerationem cognatoru r>s more multa 6C varia gtgnucur . 
rauooc- ammaliumpcrdner, vtcrabro- Genus plantarum contra, mari 
num.vcfparumcp, fimilisquo- loeisep huiufeemodi parum,5C 
dammodo ratio eft : fed defuit nullum fer£ . in terra autem hf c 
hislocuples naturx dotado me omniaoriueur.habentcnim na 
mo.nihilenim,vtapum genus, turam proportionalem arqjdi# 
habentdiuinitatis. generat qp- fiundtam.Scd quanto vitalius 
pe matrices vocatae,primofque humidum qpficcum , & aqua 
fauoa conffngunt . generadone quam terra eft, tanto natura te# 
verocoeundo inter fe fungunr . ftatorum, c£ plantaru viuacior 
vifus eft cnim fxpe eorum coi- eft.nam alias eo quidc fpedlant, 
tus.fed quotnam differctijs hxc vt ficut plant® ad terram, fic te M 
1 genera aut inter fedisfideat, aut ftata ad humorem fehabeant, 
cum apibus , petendum eft ex qfi plantf oftrea tertena , oftrea 
fis, qu® per Hiftorias explicaui plant® aquatilcs fint . Hinc eda 
rnus.Atquede generadone infc fit, vtmuldformiora fint, qu® 
tftorum omnium dictum ia eft . in humore gignuntur, quam q 

in terra, humor.n.naturam ha# 


D egenerutione,ey ortu tt^iaiorum ani- 
rrhvninm,<]ncmodof, nomtviU t>lanta- 
rum gcnrranvM conit*ua jwt.atq; ttfla 
i 4 *"»■*»* • C<f. II. 

plans fin p Equiiur vtde teftads dific 

A&iUro O ramuS * C ' cncratio < orum 
<ta quoquepardm fimiiis,par 


bet ad effingendumaftorman# 
dumquehabiliorem,quam ter 
ra.nec muito minus corpulent 
eam,quxpodsfimum in mari 
habentur.humor enim potulen 
tu6dulcisquidem,alumnufque 
eft . fed turn minus corpulc tus , 


turn 


i 

Digitized by Google 



JLibei 1 Terrills. ' i o $ 

31 turn frigTduseft.quaniobrem nerationes plantartim accepif- D 
qux fanguinecarent,necnatU' feboe loco congruit.oriuntur P1 »“ri5g« 
ra calida funt, ea nafei I lacu no enim earu alif feminef,ali auul £7?°° ** 
polVunt.minus eti falfisaquis, fionc. nonnullx etiam fobole, TdUtonl 
quxfintpotulentiores,gignun vt expf . Hoc igitur tertio mo/ j"“ 8en * 
tur,vttcftata,vtmollia,vtcru' domituligignuntur.quippe<j ““ ' 
(lata . hxcenim omnia languid minorcs fubindc luxta princi* 
nc vacat,et natura frigida funt. pi uni adnafcuncur. Buccina 3C 
fed ftagnismarinis,etiuxta am purpurx, <5c quae fauare dicun< 
niumoftiagignifolene.qu$rut tur, quafi a fcminali natura hu 
•n.vna teporem & alimen turn, mores quofdii muCofos emit * 
mare autem humidum,mulu>\ turn. fefnen vero nullum ee eo* 
quecorpulentius aqua potulen{ rum putandum eft, fed quo du 
taeft, arqueetia fua natura ca^ ximus modo, plantis aslimiliU ’ 

JP lidum eftjVtparticepsomniuf tur . quamobrem largaeorum - 
parti urn fit, videlicet humoris, Vcopia prouentt,cum primu co* ‘ 

■eris, terrx . itaque omnia adL ' ftiterit aliquid . hare.n. oia vel 
pifcuntur,quf fingulis his locis ! fponte vt oriantur,euenit.itaq* 
gignuntur.plantas.n.terrxim ‘ ratione tunc magis, cum origo 
eolasquifpiam eeftatuerit, aq praecefleritjConfiftunt. aliquid 
aquatile animaliu genus , aeris .n. excremcn ti fingulis profici- 
pedeftre.fj qdmagis>mir.usue, fei credendum merito eft ab eo 


& remoo us,aut propiusres co 
ftet,magnamiraqj differentia 
xndewr exiftit.QuarriigenusnohisIo 
i^nit fim- cigquacrendumeftjquanquam 
* * aliquid. ccexigitordine ignis. 

f C id.n.quarcum corpus enumo 
S ^ 4v/ratur. veru ignis Temper forma 
L 0 f non propriam habere videtur, 
led i alio corpore.aut enim aer, 
aut fumus,aut terra eilcvrqa 
ignitum e . fed enim genus hoc ' 
apud Luna quxrendu eft. hxc 
cnimquartam iilam diftatiam 
adipifei vide? . fed de his alias. 
Natura teftati generis confiftit 
partim fpote,partim aliqua ab 
ipfts cmilfa facultate: quanqua 
ffpenumero ea quocp fpontina 
oruuuur eonlbtutionc. Sed go 


prfci pio , cui fobolcs qu(cpad« 
nafeitur. Sed, cum (imilem ha«i 
beam facul tatem cibus , exerts 
men turn® cibi,fauantium Tub 
ftantiam limilem eflcconftitu- 
tioni primxcofentancumeft* 
quapropter excremeto hoegi*’ 
gni probabile eft. Qux autem 1 
vel fobolem nullam procreat,. 
vel non fauat, corum omnium 
ortus fpontinus eft.Omnia vo Quop*a* 
ro,quxhocmoconfiftunt,aut fiant <! «* 
in terra,aut in aqua cum putre 
dine gigni vifuntur,& imbre h 
admilfo. cu enim dulcein prin 
cipium conftituendum feccrni 
tur, quod fupereft talc accipit 
iormam. nihil autem gignitur 
putrefcens,fed concoiftuin. po* 

Dc Anim .cu Auer, o credo 


by Google 



DeGener. Anim. 


€ tredo veto & putridum excre » 
mentum rci concotfta eft.mhil 
enim cx toto efficitur , quomo* 
do neque in ije, quj ab arte con 
duntur.nam nifiiraeffet,faccre 
non requirctur.fed quantu inu 
tile eft,id auta natura, autabat^, 
te detrahitur. Generan tur aute ( 
interra humoreqj anitnalia , dC ) 
plants, quoniam humor in ter ; 
ra,fpiritusin humore.calor ani 
tnalis in vniuerfo inert, ita vt \ 
quodamodo plena fint animae j 
Ar? qoo- omnia. Quamobrem confiftut 
°** celeriter,cum calorillecompre- 
’ jj henfusfiueexceptuseft.copre.' 
h?dituraut,fldhumoribuscor^ 
poreis incalefccrib 9 efficlt velut 
bulla fpumofa. fed differ ctia no 
bilioris ignobiliorisvc generis 
cortitucdi incoprehefionepri' 
cipii aialiseft. hut 9 afurci caus 
fam di loca hnt , 6C corp 9 q uod 
caprehedit.In mariuero multu 
port ion is terrenaeft. quocirca 
cx tali cocretionc natura tertati 
generis orit, ita vt pars terrena 
circiter durefcat, cogaturcp eo* 
de mo quo offa,& cornua(funt 
I n. h{cilliquabilia igne) corpus 
intus cotineat,qd vita obtinet. 
vnumex his gen 9 cochlearum 
coire perfpeertu eft. fed an ortus 
earn percoitum fit,ntc ne,nom 
... , dum exploratu fatis habet. Sed 
pridpiiun enim quxret quifpiam recta, 
nulc.ci quidnainhis(it,qd fecundum 
?e*du-*' materiale principiu confiftat: 
namin fceminisexcrementum 
quoddam animalishoceft,qd 
principium genuale a niarc.jv 


fccfKi mouens potent* tt!e,qua K 
le id eft,dequo venit,aTal efficit 
At in his, quidnam hocelTe di" 
cendum fit,d£vnde >Sdquod 
principium genitale fecundum 
marem < Ponendum tgitur in So!utl °* 
animalibusgenerantibus calo* 
rem in animali contentum , fen- 
cer nendo ex cibo i ngefto, 6C c5 
coquendofacereexcrementum 
quod conceptus principium fit 
nec fecusin plantis, nifi quod 
in i)8, & quibufdam animal ib 9 
nichilomaris principium defy 
derarur.habentenim hocintra £ 
fe mirtum, at plurimorum ani' 
malium excrementumillo prin 
cipiofeget. alimentum autem 
alps aqua, aliis terra, alps quod 
ex i}s conftet . Itatp quod calor 
in animalibus contentus ex ali* 
men to efficit, hoc tem ports ca^ 
lor in acre am biente contentus, 
ex mari aut terra concernit con 
coquensatqueconftituit.quod L 
autem comprehendttur,exce> 
ptum in fpiritu animali, id con 
ceptufacit, moutmqnniponit. > 
Coftitutio igitur plan taru qua M 
fpote oriuntur, fimilis eft.qua* 
dam. n. ex parte contrahitur, 3C 
alterum etus partis pHctpiii ge* 
ni calc, al tern aliment fit primft 
i)s, qua orifnur. Atvcro alalia 
quadam verme nafeutur , turn 
exanguia,qua non ab alalibu* 
gignuntur, turn etfanguinea* 
vt mugilu gen 9 quodda,5if alio 
rumfluuitilium pifciu.adhac 
anguiilarum genus. hacenim 
omnia quamuis naturam parti 

fan- 


Digitized by Google 



Liber Terrius. 106 


A fangttineam habeanr, tame fan 
guinea funt,fl£ cor obrinent.qCl 
principium fanguinarium cor* 
poris eft.Quaeautlteftina terrf 
vocatur, vermis hnt natura , in 
quibus corpus anguillarucon- 
ii ft it. quamobrem dc prima ho 
mini) at<p quadrup«du genera- 
tion, fi quando primum terri- 
m'ectu oriebant , vr aliqui dicut, 
hoium do temere exiftimauerisalrero 
< i u *- deduobusismooriri.aut.n.ex 
i mad- vermeconftituto primum, aut 
Go. exouo.quippecnmautintrafe 
B habeSt cibu ad feremetu neccf- 
fe fit, qui quid! concept us ver- 
mis eftraut aliunde accipe,idcp 
autex parete,autex parte con- 
cept*.itaqj fi alteru fieri non po 
teft,vt afnuat ex terra, quo cete 
ris animahb 9 cxparcte rclinq- 
tur neceflario,vt«t parte conce 
ptusaccipiatur.talem aurgene 
rationem etVe ex ouoautverme 
fatemur.ergo fi initiu vllum ge 
nerationis omnium afaliu fuit, 
alterutrude his fuilTe pbabile 
effe apertum eft. fed min 9 ratio 
C niseft.vtexouo prodierint.nul 
lius enim generationcm anima 
lem talem videmus, fed altera 
turn fanguineorum , quae dixi- 
must turn exanguium, qualia 
funtinfedorum nonnulla,6c ca 
quae tefta operiuntur, de quib 9 
agitur .nonenim ex parte ali- 
qua oriuntur,vt ea,quae ouo 
ftawrfl nalcuntur.Incrementumetiam 
etnttu. fimiliter , vt vermes, capefi'unt. 
vermes enimaugentur in par- 
tem fuperiorem, qua princi- 


pium cotinetur.alimentum.n. » 
fuperius abinferioribus mini- 
ftrarur. arty id quidem commit 
ne cii fls,quf ex ouo proueniut* 
habetur.fed ilia tota materia ab 
fumunt.in ijs ver6 , quae ex ver 
me gignuntur, cu excoftitutio 
ne in parte inferioretcontenta 
pars fuperiorcreuerit,moxex 
reliquo alimento inferior ardcu 
latur. cuius rei caufa eft, quod 
cib 9 pofteaquo<p in parte fepto 
fubieda conficitur omnibus.in 
cremencum autc hoc modo fie- 
ri vermium apertum in apibus E 
Cf terifqt fimilibuseft.principio 
enim partem iferiorem magna, 
fuperiorc habent minorUdem 
augefeendi modus in teftatis ee 
eft.quod &i ipfum conftat in ge 
nere rurbinato,fciiicet anfradi- 
buseius, qui fubinde accrcfcen 
tes pluresefficiunturin partem 
priori, quod caput vocatur. di 
xifere quemadmod urn genera 
do , tu eorum , turn csterorum 
fponte orienuum agitur.Omnc 
autem genus teftatum : fponte , 
inftitui apertum hinc eft, quod 
nauigqs putrefeente fsce fpu- * 
mofaadnafcuntur,&locis mul 
tis , vbi nihil tale aderat ante , 
poft, perinopiam humorisfa- 
efto cceno, oftrefpuenerunt. vt 
apud l\hoduminfulam,cftclaf- 
fis applicuiffet,& fidilia pieda 
elTent in mare, tem pore poftcce 
no obdudo,teftis oftrej in ijs re 
periebantur. Nihil autem par- 
tis genitalis emitri abfis argu- 
ments eft , quod edm Chi} cjd£ 
o ij cx 


Digitized by Google 



Dc Gcrier. Anirnalium 


«G cxPyrrhaLesbi inful at oftreas 
viuas portaiTent,&in loca q* 
dam maris reciproci ceftus &C 
Into fimilia dimiliiTcnt , plureg 
nihilo fuere tern pons fpacio, 
quanquam incrementocorpox 
Onaiteft, risplurimu profecerunt . Quae 
neis nihil autem oua appellatur , nihil ad 
ad «otu ge genera tionem confer untied in 
cuicuc. dicio funt n utnea tionjs mcliox 
ris , quale in fanguineis pingue 
eft.quamobrc fapore per id tex 
pus pratftanr, ciboqj laudatur: 
argumento, cjj& pinnae &buc 
V cina,&purpuraecontinctquix 
dem Temper ouum illud voeax 
lam , fed alias maius , alias mix 
nus. funt etiam qug non femp, 
fed vereid habeant .moxenim 
tempore procedete minuitur, 
dcmumque totum aboIetur,vt 
pecflines,mituIi,oftref.tempus 
hocenim prodeft eoru corpon 
bus . ali)s nihil tale aperte vex 
nitjVtcallis . Sed lingula eoru , 
er q uibufnam oriantur locis pe 
tere ex Hiftoria debes. 

I De generarione apum. 

A Pumautem genetadonisco 
gniriomagna conn net am- 
kiguitatem, & inquifirione diffid- 
Jem,vtrum coitu ona tur, autex fe- 
mme, abfq* mare Sc fcemina more 
plantation, qua- abfqj mare Sc fee- 
jnina gencrau tur:& qi v i rtus mans 
& firming (it mixta in femme illo, 
vt ingenerenonullorum pifeium 
ridetur,Nam,cum ipfx- apes videa 
tur habere femen, quod pratparct , 
cx quo foetus cuam augentur, non 


potcfl dici femen fpOnte fieri. See* X 
nullo animali. Si autem dicere veli 
mus ipfum efle femen alicuius ani 
mails, tunc neccfleerit vtfit femen 
altcriusanimalis abapibus: vein 
fitfemen apum. Et,fi aicimusipsff 
fiiiflc femen apfi : vcl ergo fict coi- 
tu, vel fine coiru. Et, quia fpes apfi, 
quacincellulisfaui reperi fitut, funt 
tics, vna qua: mcllificat , quae Apet 
appellantur : alia vero Regcsapuf 
terriam appellant Fucos, feu mares 
apum : vcl ergo neccflario in vna- 
quaqi haru mum fpecierum apfi 
coitu gcneiandum inuem tur feme 
maiis & feemina: : vcl qu^libctca- L 
rum feminat dc fc : vel vna harum 
fpecierum erit mas,& alia fbemina. 

Sc tertiagenerabirurexhismo gc- 
nitorum ex ftbi fimili in gencre,no 
fpede : & fic gcncratio fada cx fi— 
mili ingenac erit duplex . Siaute 
gcncratio fietfinecoitu,alteru duO 
rum neceflarium cfl cuam : vcl q» 
vnumquodq, horfi generet defei 
vcl q> ipfa triagcncretur cx vno gc- 
nerc ipforum . Nam dicere q> duo 
ipforu gencrenturcx vnafpccic, & 
ilia vna fpccics generatur de fe, aut 
q> aliqua corum coitu oriatur, aba 
vero fpontc, eft valdc remotuma ^ 
rationc : quia videturq* huiufmo- 
di fpccics poffinteflc c^dem fpccic, 
cum carum operado fiteadem fpe 
cie: fdlicet q? intenditur ab eis ide 
finis, qui eftfua cuftodia.Diffcrunt 
tame fpccieeo modo, quo differ ut 
fpccics hominum : in quibus font' 
reg es,& merca tores, Sc cultores ter- 
ra: : qui omnes fc adiuu.it ad cufto 
diam . Et,cum huiufmodi diuilio- 
ncs de api b us fin t poffi bi les ,cofen- 
tancum eft contcplari dceisvtpof 
fumusperpropondones, quas cir- 
ca 


\ 


Digitized by Google 



r Liber Terriusi ' " 107 


A fa hoc habemns,qax licet pr^ftent 
opinionem fortcm,& non Icientia, 
▼fus tamcn naturalis , ftatutumqi 
humanum cogunt ingentem face 
re ferutarionem de rebus, qu$ pof- 
funt habere cxcellcntem contem- 
plationem : fiuc iliud fiat ratione 
ipfiusreiin fe,vcl iuxca pollc illius, 

S [ui eas contemplatur&cxcellcntc 
nctiam eius. &,fi idquodattinget 
de hoc,non ent demonftratio, (pe- 
rabitfaltecpvcnier, quiaddathuic 
ccntcmpiationi,innouetq;in caex 
ft, fiuc ratione,fiue per fenfum , ita 
tbftatuat demoftrationcm veram 
B ncilloquxfito. Scfihoc fueritim- 
- poflibilc, finis ergo feientix hunia 
nx circa hocncgocium ctit huius 
generis vcrificanonis. Propofitio- 
num vero,qu$fpcculari (funt in 

hocquxfito , ahqux funtfumptx 
ex accidetibus proprijsipfisapiD* : 
aliqux veroex accidennbuscomu 
nibusipfis, &a!ijsanimalibus. Di- 
camus ergo q> impofiibilc eft feme 
apum fieri percent urn ahorum ani 
roalium,quod apes portent ad fiias 
ce!lulas,& difponat ipfiim , ex quo 
fetus oriantur . & id tribus dc cau- 
fis.Prima,quiabcneporcrut ex ip- 
C fo apes fieri, quamuis non portent 
• ipfumapes, neq;adiuucntipfum. 
& hoc in co loco , in quo primo eft 
femen : fiuc fuerit ex femine ani- 
ma]iu,fiucex ft. Sccunda ratio eft, 
quia non videmus aliquod animal 
laborare , 8c ft immiftcre 8c miftre 
ri aticuius fetus, qui non eft fuus. 
f\ igitur ftmen non eft (bum , quo 
nam pado ergo ft immiftent m ip 
film , donee fetus ex ipfo edantur? 
Tertia eft, quia quod animalia fc- 
runt ell niurimentum, femen autc 
non eft nutrimentum . Iftar ergo 


funt ratifies fuffirientes, quibus po O 
teftargui contra ponente apes poc 
tare ftmen, a quo geneiatur fetus. 

Scd contra cum, qui dicit ipfas ha- 
bere mares & femmas: 8c quod fe 
minx funt lpfir apes, & qux ma- 
res appcllantur(fiue fuci ) funt fpe 
cics,qux hoeproprio nomine ap- 
pellants tveleconucrfo quod ra- 
ci font feminist apes funt mares* 
poteft opponi per fufficientia tefti 
moma. Contra arbitrament quids 
apes cc feminas,& fucos marcs re- 
de axguitur,q>arma non tribuun 
tur feminis a natura,& mares iner 
mes faciat. apes emm aculeum op- E " 
tincnt,fuci veronon.Opponif'quo 
que efitra fecundum didum .quia 
mtllusmasfoletin prole ebborare 
8c in educative, & femina nihil fa- 
ciat , 8c ycta maneat, vt apparct do 
fucis. Ratio autem euidentiffima 
oftendens fucos non gigni fponter 
ya afpergunt fuQ ftmen in ccllula, 
abfo; hoequod ibi fit illafpccies. 

& ideo putarunt ahqui homines,q» 
ftmen nuius fpccici eft ferens apes 
tatum. &iam diximushoccflcira 
poffibilc. Si autem dicamusquod 
Tnaqu^q} harum trium fpecicrum 
habet marem Sc femina ,cflct coir X 
rra id, quod a natura videtur . foies 
emm natura marem a femina di- 
ftTguere difcrimine,ftnfu appateti. 

It, fi bis modis fupi adidis argumS 
taconcludunt contra illadida, ft 
apes ergo coitu generarent, nihil 
aliud reftat.nifi q> reges fint mares. 

Be apes fennnx , Sc Fuci fint fetus 
imperfedi euenientes in finegene- 
ranonis,quado materia finitur. 8c 
ideo funt futilcs, neque aculeo ar- 
mantur. Ariftot. tamen putat no» 
dari teftimonium ab ijs, qui in eo- 
o itj rum 



Dc Gencr. AhiiriaKum 


6 rum curavcrfanf’.Sccella.tp cocant 
& , fi coitu gencrarent id cernercf'. 
Quod fi hanc concedam us opinio- 
ncm, fequiturcp apes oriuntur fine 
mare Sc f^mina, vt plantx ex logc- 
nerantur, videlicet omnes illetrcs 
fpes.Et,fidicamu$ ipfasexfeoriri, 
icq ueren tur neccflano illxdiuifio- 
ncs, quas prxpofinmus,fciliccc, vcl 
q> vnumquodq; lllorum mum ge 
nerum gencret feipfum, vcl quod 
vnfi gencret ilia tria aut duo ex ip- 
fis, Sc tertiem gencrerorcx fi\ Et, fi 
dicarur vnuquodq.horu generare 
feipfum, {equercfilludincoucnks 
H preoidu, fcilicctqj fuci educaret.Sc 
generarer rellquasduas lpedcs.fci- 
musenim educationem fieri gra- 
tia generanonis. reperiuntur tame 
fuci licet no reperiatui huiufmodi 
fpecies in cellufa . V ideturaute vc- 
nfimileapud Anflotcle vnam ge- 
nerate iilas tres fpccics,Sc ipfa gene 
rati ex fc , eo mo, quo gencrat vua 
fpecies alia fibi fimilc in fpedciScc 
IciJicr c ilia fpecies cuius generano, 
non definit , & gencrat alias duas 
fpecies eo modo , quo aliquid ge- 
neral fibi fimilc in genere.Sc huiuf 
modi gfiatio e,qu$ aefinit.Qu^er- 
I go fiegenerant ex his tribus fpecie 
fcusapud Anfiotclem funt ipfi rc- 
ges,quife gencrat ppetua genera tio 
ne^encratq-, alias duas fpccies,ab- 
fq, hoc cp ip(? genercr. into gnatio' 
definit in eis. Ec aifert rauone oftc- 
dentem , hanc fpeciem habere hoc 
pcopnum, fcilicet generare iilas du 
asquibufiia tefhmoni|s.Vnu cfl,q> 
fimilatur duabus fpedebus , vt pa- 
Kr cum filio. Siimlaturcnim reges 
apibusipfis,quiaaculeum gerut: 
funtqi luniks funs magnitudine 
corpotis . Secundum teftimonium 


eft, quia intils manet ifta fpedef ia K 
cells, habetq-, magnitudincra cor- 
poris . remauct emm intus propter 
gencrationem : ideoeft imumsab 
omm ncgocio . Magnitude quoqj 
corporis regu eft prompta multitu 
dini excremcti, ex quo feturx oriu 
rur Sc proles, fud verofunt ociofi, 
inertcsq;ob pauca fuperfluirate cor 
pori$eorum,Scquia non habet fpe 
cicm.Tertium cefhmomu eft, quia 
a regibus profici feitur fpecies ilia 
ociolaquam a cellula umen expel 
luc,quado mcl minoratur.veufimi 
Ic enl eft panes caltigarc filios . Et 
fid.catur quonam pa do ex pauca 
fpecieorifmagna fpecies, rcfpodef L 
q> fimilc : vrdcturgc.ieracioin lco- 
nu, cu ipfa Ixcna primo plurcs nu- 
mcro gignat, Sc pi occdit pauciorc* 
generandoificctiam accidit his re- 
gibus , qui primo multas generan t 
videlicet iplas apes, raox pauciorc* 
fcilicctquado minoraturexcreme- 
tii corporis eorum , Sc funt ipfi fud 
appcliati : mox generan t pauciorc* 
ibis,* funt ipfi rcgcs:& ideo corum 
corpuseft aprum huic officio. Et, 
multiphcaf fuctura apuanmsplu- 
uiofis: qahumiditashoc tpe mul- 
upheatur I cotponbus ilbrurn du- > 
cum annis veto tcmpcratis copia M 
mcilis ^puenit Sc fucorum. Hoc igi 
turcllvtopinor,quod Arifloteh vi. 
fum fmtdeortu apu. Ex quo dido 
cnam fequuntur aliqua ex incon- 
uementibus prxdidhs , videlicet ;p 
fratres cducant, Sc alant forores. 

Sc fbrtaflc minus inconuenicns eft, 
quod apes generentfe, Scieliqua* 
duas fpecies. veruntamen hoc cna 
cllquid debilc rauone fimilitudi- 
nis,Sc exiguitatis corporum, co- 
rum rcfpcctu corporis regum . Scd 
quomodo- 


Digitized by Googl 



Liber Tertiuf " 108 

X quomodoeunq, proueniat ifta opi cis aliquod habet nafurUm prOpih D 
nio,fcquctur ipiam fpeciem gigni- quiore terrz,aliud vero ,remotiorc. 
tiuam habere tres virtutes aggrega quod cnim habet fuumdle propia 
us, fcilicct mixtionem marium & quius naturz terr;, ent remotius a 
faemmaium gencrantium fecunda natura animali u,& quato remoti*, 
fpecicm fimilcm,ingcnere:3cma- tantopropinquiusnaturealalium. 
riumgignenrium tcrtianifpeciem, Hincdicitur animal tdlatum vi 
hoc autem cfl, fi ponam 9 vnamfoe tali 9 ,qiplaplanta:quiaaquafupc- C ap.n.« 
minam,&mbuamusnumerum in rat in eo.aqua.n. coformiordlani P 6 - 
generatioue ipfis maribus.exempli mail q terra, talemcnim hnt inter 
gratia fi aliuus , equam inicrit net <e difcrcpatiam , fcilicct vt fiat pro- 
indemulusded,fiequuscquamini porno plantar adtcrra.qualis eft jp- 
erit.fietequus. Poteil tn tribui nu- porno oftreoru ad aquam . & idco 
mer 9 ipfilbniua;,&vnitasvirtua planta: dicuntur qualt ollrea terre- T 
mariu. cxepli caula , fi cquus afina na,& ollrea plant; aquanles.Eqqa 
B inicrit, prouentet indc mulus : Sc fi natura aqu; viuaciot ell natura tc s E 
ailnus afinam iuictit fit indc afi- r;,idcoalahaaquatiliafunt multi- 
nus.Scquicurcrgo dan id pioinil- formia, pluraq; Ipccicaammalia 
cuum iuxtadifpofitionemexillen- terrena. Aqu; autem dulciores funt 
tc in lc dilhndam. iam enim cx fe- inhabiliores generationi animalid 
mine plantarum multz Ipecicsori aquis marims : quemadmodum 3c 
ri viluntur, &pnferrlcx ficu .Dc aqu; falfiorcs funt iucptiorcs gene- 
ortuigit'apu hzc eft perfecU cote- racionis.Sunt autem aqu; manuz 
Dc vcfjit, plana, q habet*. Qjuidam au tc ho habiliorcs generation) ipfis aqs dul 
&: " abca * minupucat marcs cfic lpfas vcfpas cibus,quia mare habet maiorcco- ' 
qdfiiueflet,lcquercfaltcrumduo municatiam& contcmpcraturam 
rum , lcihcct vcl cpapcsgcncrarent cu rc!iquisclcmctis,qip(a aqua dul 
fimi leapt bus & vclpis,vclq>gigne* cis, fcilicct cum acre, igne, & terra 
rent apes Sc vc(pas.gencrans enim paucam enim hnt communitatem 
gigmt fibi fimilcr spe, vcl generc. aquz dulces. 3c ideo alalia langui- 
V, cu.n.mas Sc feemina funt idem fpe nc cardial (lagnis marinis,& mxta F 
cie,genctabuntfibifimilein/pecie amnium prolunditatem gigni Co- 
&quandonon funt idem fpccic,ge let.I valde lalfis no repent nifi am* 
ncrabunt fimile in gencrc : vt mu- mal td la tu. Tjidc impollibile c ali 
]us,qui oritur cx afino & equo . Vc quod corp’ fimplex recipcrc forma 
f\>x autem cone videntur, quarum vit;. ciuarc, fi i aliquo loco /upabit 
fcrminz cclluias faui ppaiat ftrtu- vnu elemetu cxceflu quoda mam- 
n s,& ftmini,parumq; difleruta fpe fdlo, vcl no gcnerabif* alal in co lo 
cie crabronum.quz Ipecies omnes bco vl!o pado:vcJ,fi oeuerabi^crit 
infra terra onunturiquiaeorum na aialimplcdiiobnimiaexccllentu 
turadlconucnicns terra: . quaena hui* partis clemeti in iplb,& prefer 
xcfuntfimilcspiantis&animalib* nm portionis terr;. & idco reperiu 
tclUccis.diftbtuut tame ab in led is tur dilFercnti; magnorum am ma- 
• iccuudum magis & nmius.nam cx iiu, Sc arborum ex parte com unica 

o iii; nonis 


Digitized by Google 



De Gener. Anirtialium 


! tioniseorG cfi elemeris. Et dicam* 
q? animaliu aliud c aquatile, f quo 
uatura aqua; dominacur : aliud eft 
terrcfi,iu quo naturatetrxcxcellit: 
aliud ctaereG ,inquonaturaacris 
raced it .q oTa Iter ft magna miraq; 
dfia difcrcpant circa hoc in multi- 
tudine&paucitate.Et msumanos 
inuenimus differetias reru viuetifi 
tfl'e xquales numeio ipfi quatuor 
clemetis: plantas.n.terrx incolas ec 


ti bus coeli.pp dcnfitatem. Et qtiettt K 
admodu aliquod elcmcntoru eft p 
ft luminosfi & tranfparcs, vt ignis: 
aliud vero lucctpp aliud, vt terra, Sc 
cetera elemctarfic et res ft habet in 
corpoiib’cocIeftib’.NajCum Luna 
fit luminofii pp aliud, & opaca deft 
ideofimilafnaturx terrx. & hxce 
fumma tractatus gencrationis in- 
ft&orom . 

Dcgnationcteftacorfi animaliu. 


fertur.Animahuquoqjahqdeftge ^T'Eftatoru vero animaliu aliqd 
nusrclaru ad aqua: aliud vero ad JL fitfponte,idcftcxputrefe<ftio 


acre : aliqd aliud ad ignS . Sc vnu- 
qdq; horu gencrfi habet fiiu locG, 
videlicet elcmcnru fuperans in eo , 
hi quo repent At tame genus quar 
ru,qd igni proportionate eft,nuflu 
habet alal: quia ignis cxiftens in Id 
cofuo,qui.L eft concauu orbis lu- 
n$,eft fimplex, cG quo nihil eleme 
toru admiftetur. &io ignis no vi- 
dcturefienifi forma alterius corpo 
ris, videlicet qnignitur Sc inflam- 
I maf in alio corpore. Ethec eft vna 
Jatlopro euidentiflima ratio, ohdes tp ignis, 

incficauo ^l u ‘ * n concauo or bis lunf , eft fim- 
orbis Lu- plex. Sc ideo non potgcncrari ani- 
xurexi(l£- malincoloco. Sed cur ignis no ap 
** m parct, nifi fit forma alteuus corpo- 


ne:aliud vero ex humidirategene- 
rata in co a proprietatc virtute qua 
dam ex virtu tibus in ipfo cxiftenri- 
bus, Sciftafperiesgcnerariomseft L 
media Itcrgenitum cx putrcfatftio 
ne, Sc gcnitum ex ftmine. DaCem 
fpecieshuius generis geniraexex- 
cremcnto humido mucrilaginofbi 
humiditas corp’ei’circuuoluit. 
nullumq, habet feme hxc fpecics. 
Acrid it etia his fpccieb* , vt quedS 
generentur exputredine:aliqu$ ve- 
ro cx exciemcmis.aharum.qux 
cnim n6 habet hoc excrementum, 
ftmper ex putredineoriuntur huic 
aure fperiei acriditctiam q-,quan- 
do gencrafcxputredine , remanet 


•cqwfc ris,iam Arifto. dixit q> locusaptior cx ea excremctu, exquogeneratur 


huic ftrutatifiieft, vbi ferutabitur 
de uatura lun^ .Dicit.n ipfc q^ luna 
habet in fpecicbus maiorf comu- 
mcantia cG fpecie terreftri. & in il- 
lo loco videf ferurarr de acciitibus, 
I qutbus coicant clemeta,& corpo- 
ta cadeftia, in quantu firm fimpli- 
cia.Natura.n.luminiscorpotu cce 
leftiu vf communicate cfi na for- 


aliud animal . Hoc autem ita ft ha 
bet, qa impoffibilecft quicqua ge- 
neral! etota materia fua.nin q>co- 
coquatur ipfa materia, & difpona- 
tur ad rccipieda forma, a qua ftcer 
natur excrcmcntu ineptu. na ficut 
ars cxpellit fuperfluu, ipfumque 
focernirarcb*,aux conduntur, fie 
etiam naturaeflficit.Gcneraturau- 


mx ignis: Sc prxftrtim lumen Lu- tc animal in terra, vtdiximusquia 
nx.N5, ficut ignis lucet,qn eft for- in terra eftaliqua porno aqu?&iri 
ma corporis terrellris deft, ficct ip- aoua poitinaerisrquibusomnihu* 
fa ftella vf luccrc p exteris alijs par ineft calor alatus , qui eft liibic&ti 


in 



Liber Terti us io 


A in gnatlonetcfi fitneceflaritt gnans 
eflein fubietfto diuerfo a fubieito 
ghati.Si ergo ita cft,dicam*oTa hec 
rrialocaec plena viiruteaiatagna 
liua j?cu!dubio.& io ex ipfisgnan- 
turfpes,qh ineisoriuturduocorpo 
raivnumf. in quo eft virtusgigniti 
tia:aliud vero in quo eft forma ge- 
nita.Diftinguunfct hare alalia iux 
tadriam eorporu, in quibus retine 
tur virtus gnatiua ipforu , Sc forma 
gnata. bcuedicatur Creator vniuer- 
li in fapientia.Diuerfitas vero horii 
eorporu eftppdiuerfitatem loci : & 
diuerfitas locornm ppdiuerfitatcm 
8 naturaruel\icoru,&cxupcrantiam 
vniuseoruin vno loco ex histrib* 
Jocis prxdiftis,fiterra,aqua,& aere : 
quia non datur aTal nifi in his mb* 
lods. In hoequoq, gne teftatorum 
tnanifefte apparet dfiium partis ter 
renx.&io natura tribuitei reftS cir 
cfiuoluentcm ipfum vndiq,.n5,qn 
calor faparatur abea parte, fblctco 
gelari,& condcnfari.ficut cornua & 
ofla.&quiain hoc gnefuperat por 
tio terrcna.io non reperif'in eo fpes 

E gniti un,nifi fpcs,q vf coitu copu- 
ri,no tn certincatur vtrii ex hmoi 
coitu fiat generatio,vel ne. 

1C Sed, cn fuerit lam dcclaratum q> 

aTalgignitiuum hot virtutc mate- 
rials, qux eft excrcmentii faminx, 
& virtu te adiuam , q eft fapfluitas 
mans, &q? infant hx dux virtntes 
plantis,f.a&iua & pafiiua, fed indi- 
Btibid de fondlx , quxrendum ergo eft qux- 
mill; mo namentvirtus atall* genm ex lc,q 
n<te,& ex fa habcat vt materia, & qux fit vir- 
•remeio i rus proccdens ab eo veluti mouens. 
fcflace “ • quid ct fit excrcmcntum,ex quo gc 
ncrefalimcntfi huius fetus, na ae- 
claratticft vnumquodq;aialgign 
tiuum habcrccxcrcmctu,a quo co 


ccptus capiat nutrimentu tpcaug-D 
mentnithoc fiuein his,qucalal pa 
riunt,fiue qux ex ouo,vel ex verme 
gnantur in alali fiouiparo Sc vermi ’ 
paro. Eteft dicendu q> materfa ha Soluno. 
ru fpSru gnantur ex mixtionefada V 
a corporib’calcftibusin cfYita, eo- 
tumq; contpatura,infatSdo f. in ea 
complexionc aptarccipcre fbrmi . 
fad virtus,qux fa tenet vt mftrume 
tu,aut fubieSium virtutisinformati 
ux, eftipfacalorghatusex Sole, Sc 
ftcllis, qnifrrturin aliquo corporc 
propto nuicofficto,i.incorporeae- 
reo,quod eft veluti corpus geniturf- 
crcatf in alali gignitiuo. Effictens E 
aut illius excrementi , ex quo fit in- 
crement huius Ipei alali um eft efft 
cicns ipfius matcrix:& eft dansfor- 
mam complexion ale huic corpori, 
qua fiet nutrimentu jppinquumin 
porcntiaiqurmadmodii prxftatip^ 
fi materia- formam coplcxiouale, 
qua recipit forma. Et,ficuroportet 
forma arnficiale pfici in fabie&o 
alio a fabietfto rei fa<ftx , fic etia eft 
necefle,vt forma ghatiua fit in fab 
ie<fto,quod non fit pars geniri , fine 
fit hmoi fabictftum famen aTahum 
Hue fitexcremStu putrcfaSriuC. Et 
hoc fubiciftu ingredif definition! f 
virtutis,<]appellaf’informatiua apd 
Gal.St Arifc.vocatcam aTam. Cui* 
cfficiSs apud ipfum eft Sol Sc extern 
ftellxtfad apud alios eft forma fapa 
rata,qua Plato vocat idea : & multi 
ex faaa Pcripatcticoru appellat ei 
colcodcam (fiuc datrieem foi mx.) 

Vtru aut hmoi formx aTatx piouC 
mat cx formis faparatis , q ab extra 
intromittan^St n6 fintgemtx,iam 
alibi dSclaratfi foit.S i ergo res ita fa 
hSt,faquirurq> inoT gnato,t5 gigni 
tiuo q nojdantur tres material vide 


Digitized by Google 



DeGnatione Aialium 


G licet materia fubiedaipfifbrm;ge 
ncranti,& materia fubieda reigna 
tx,6c marena mitriuua. quas mate 
^iaAttcsiamondimuseflc diftidas 
in alali-gnauuo.ScnKn.n.marisell 
fubicdu fbrmx ghantis,& bums (e 
miniseftpars aerca . materia veto 
fixminx ell fubiedum fbrmx gria- 
tx.matcriaaut nutrimtti ell cxcre- 
mentum fceminx,qu;eft materia 
ipftus form;.Et hoc patet in giiibus 
alalium ghatttiorum viuiparorum, 
aut ouiparorum, vcl vermiparovu . 
Et hoc,quia ouum vr diuidi in gha 
tionc in duas partes, quarum quxli 
H betabaha diilinpuiturquada mc- 
brana ambiente ilia partem, ex qua 
pulluscrcatur,& partem, ex qua fit 
nutrimentum pulli. Sic. n.res le het 
ill gnatione, videl icet q> aTalium jp- 
crcatio cofpicitur in fuperiori parte 
.vcrmiuialiavcroparsrcmanet pro 
nutrimento,quo(i in apibus,cxte- 
risq-, limilibus apertum cernitur. & 
i6 gnatur pars fupcrior vermis ma- 
gna, inferior vero parua.idcmqi co 
prehenditur in telbtis : quod & in 
quodJ eiusgne,Ctutbinato,conftat 
( vt fertur)aial huius fpci crcfcereex 
parte vergente verfus fupcriusipfi* 
I matenx, remanente infenori parte 
jP nutrimeto ei us. Et ficut iflx tres 
matenx funt diftindx in alaiigi- 
gnitmofenfu &rone,fic&inalali 
imperfedo, Cq> fponte oritur, diifc- 
tun t roue, fi non diftcrunt icnfu . & 
idppimperfcdioncm huius gnis. 
&cadcmcft ratio de pi antis & ar- 
bonbus. quanto, n. animal nobilius 
eft, tan to h; res funt euidentiorcsSc 
mamfcftioresin co. Species veroo- 
ftrcoruin,dcquibusiam fumuslo- 
£uu,muit;rna(cunturcx fxcc fpu 
mofa putrefeente in nauigijs,onun 


turq; in locis multam coenofis ( (ca K 
fpumofis)vt narr.u Ariftot. quofdi 
homines tranlidcmarc&rdiquifc 
fein littote matisficlilia,quib*fpu 
ma rcplctis tranfado quodam tern 
poicoftrex fucrunt ortx in cis.Te- 
ilatur quoque Ariftotcles hoc gen* 
non habere virtutem generatiuam 
cum Undent quodam ex ijs tralpoc 
tat; in quibuldam temporibus ad 
quxdam loca marina, quorum lo- 
co rum confuetudo non erat,vrT cis 
rcpcrirenrur huiufmodi fpes , qux 
tamenibi vixerunt,incremcntoqi 
corponsplurimum profecci ut , fed 
non gnauerunt.in Ulo tamen loco L 
defeccrunt, dcficientibus ilhs fiugu 
laribus illuc fc colIatis.Ou u m autc, 
quod vr in his, qux intra fc habent 
ouum, non eft verc ouum, led quid 
cucmcnseis tempore apneo , & bo- 
no, quod inert cis vcluti pinguedof 
ammalibus fanguineis . quamobre 
talcouum co tempore in cibu lau- 
datur.Argumentum autem, q> hu- 
iufmodi ouuni non fit propter gna 
tioncm,eil,quia femper illud conti 
nentomni tempore eodern modo. 
Suntetiam quxdam qux vcmali tc 

E ore id habenticuius caufa cfl.quia 
octcmpus prodeftad pinguelccn M 
dum. Ex hoc igitur libro patet ge- 
neratio cuiuslibet generis anima- 
lium turn generatim.tum fingula- 
tim . Lt hie explicit hxc fu- 
prema pars fpcculatio- 
ni^dcfinitq; li- 
ber. 

LausDco. 

Arift. 


Digitized by Google 



Liber Quartus iio 


: ARISTOTELI S 

D£ GENERATION! 
ANIMALIVM 

i UI I t <U* i 1 T Tt 

, Cum ^iutrr . Pjrapbr ♦ 

An.ix.tfor.tm , D metritnm, Zm/itjo— 
tltm , o wnnuios dioi non rtfh t£t 
tn*rii , o foemin * gtntraticn* 
JinfifJi-.diM autem hm - 
tut rti tfigmmdM 
tjje caufu. 

Cap.t. 

» 

E gcnerarione ani 
malium omnium 
tumvniuerfim,cu 
fingulau diiftii ia 
eft,Sed,cum in eo 
turn perfecftiiTimis mas&fcrmi 
na diftintfte habeantur, casqj fa 
culcates omnium ani maim, 6C 
plantarum dfcprincipiafatea- 
inur,quanc$ in alijs difcrcta6,in 
alijs mdifcrctas, dilTerendfi hie 
eft primo de corum ipforum gc 
ncra t i one.i m perfetfti s eni m ad- 
huefuo in gencrc diftinguitur 
fexus maris&fceminx. Sed v- 
trum prius chain, qps hxcdiffc- 
rer.tiafenfu noftro pcrcipi pof- 
fit,alceruni mas,a]terum feemi 
na fic,difcrimine fa<fto in vtcro, 
an poft,ambigitur,Alij cni pro- 
tinusin letninibushanceiTecd 
trariecatcm aiunr,vt Anaxago- 
ras, Acalij Nat urales authorcs. 
etenim femen gigni ex marc,f( 
minam autem locum prxbcre. 
marem a parte dextra , fcemiua 


finiftra profictfcit&vteri latere t> 
dextro marem contineri.fxxmi- 
nam finiftro. Ain verb vtcro id 
adfcribunt,vtEmpedocle8.quf 
.n. vterum fubierine calidum, 
hate effici mares arbitratur: qug 
frigidum,focminas. caliditatis 
verofrigiditatisve caufam cite 
confluuium menftruorum,<£ 
frigidiusvel calidiusfit, &aut 
ami q ui us aut recenri us.Demo- 
critus Abderi tes differentia ma 
risac ferminx fieri quide in ma 
treait/cd non caliditatefrigidi 
ate vealrerum effici marem,al- £ 
terum loeminam-fcd vtriustan 
dem femen euicerit, quod ab ea 
prodij flee partem ua mas 6i fee* 
mina inter fedifferunt. Hoc.tu 
Empedocles profe&o negligen 
tiusopinat 9 eft, vtcaliditatefri 
giditateqt tantum differrehaec 
inter ft exiftimarct, cum partes 
ipfas gen i tales, 6C vtcru magna 
habere driam cerneret,na,fipo 
fteaqp formats funt alalia, alte- 
rti parribusfaeminzoIbue,aJte 
rum maris con fti tu turn , mox f 
vtero taneft fornace ponantur , i 
quod vterum he t,in calido , qa 
non her,infrigido:eritfc»nina 
quod vtcro caret,masquodtvte 
rum hct.qux res fpolTibilis eft * 
itatpeatenus quidem meliusa 
Democrhodr.quxrit.n.ilk dif 
ferctiam huiusgnattonis,ddred 
dcre conaefed an bene , nec ne, 
id alio pertinet. Turn etiam , ft 
caliditas &i frigiditascaufx fine 
vt partes hx differant,hoc ex- 
plicare debucrunt ,qui ita vo- 

iunt 



Digitized by Google 


De Gnationc ATilium 


6 Iimr.hocenimferecftdocerede 
generatione marts, ac fceminar. 
his enim partibu9 plane differ 
rut.Nec parum negoefi eft,cau' 
fam generationisearum partiu 
ab rlio principio duccre,cum ne 
cetfe fit ita fequi, vtfi animal re 
frigeratur,parseff»ciatei , qua 
vterum appeilamustficalefcit, 
non hxceihciatur.eodcmq} mo 
dodefis partibus,quae ad coitu 
accommodanrur.nam ear diffe- 
rut inter fe,vtanteexpofiturft. 
Ad hxc,fa:penumerocuenir,vt 
K eadein parte vteri geminimas 
foemina generentur, idfy fa^ 
tisinfpeximus in difieeftionib 9 
animalium viuiparorum, turn 
pedeftrium,tum ctiam pifeifi . 
Qiiffi non illaeconfpexerar,me 
ritoerrabat ,cumcam adferret 
caufam.fed ficum hfcexplora^ 
tahabuiflet , itafcnfit,abfurdu 
fane eft, q>infuperputarit cau^ 
fern vteri efie caiidiratf aut fri^ 
gidiratrm .ambo enim Temper 
aut mares au t fdeminx efficercn 


minis ita feTjaf>et,Vt explicate ST 
a nobis eftj& neep ex omni cor^ 
poris parte decedi t, neqj mate* 
riatn vllam t)s,quxgignuntur, 
pratbctjquod proficifcitur a tna 
re, iam dC a,8C Democrito,& fi 
quisaliusita cenfet, occurren* 
dum limilimodocft.Neceniiq 
difeerptum efie poteft feminis 
corpus, vt partim in feemina fit 
partim in mare, vt Empedocles 
cenfet, cum dicat: 

Sed difeerpta gerunt mas ipfe, 

&C foemina membra. 

Neqj totu ipfum ex vtrocp dece £ 
dens, quia pars ali qua partem 
aliam vicerit,ideo enficitur mas 
aut foemina, quaqpomnino me 
lius partis exuperantia fceminS 
autmaremeffici dixcrir,qipcr 
incuriam calori aut frigori tan 
tumcaufam tribuat.fcdcurfor 
mam etiam genitalis diuerfam 
efie vna eueniat . caufa reddeda 
eft,vt hare Temper vicifiim con' 
fequantur.nam,fi quoniam iux 
ta funt,ita fit, reliquxetia qux* 



I 


tur.quod nonitaeuenire vide* 
mus.Itemcum partes eius, qcf 
gignitur, difeerptas efiefateat 
(partim. n. in mare, partim l fee* 
mina efie pu tat, ideotp alterum 
coirccum altero concupifcere) 
magnitudinem earumquoque 
parti um efie diuifam,velle'qj c6 
iungi necefife eft, non refngera* 
tionecalefatftioeve ita inftitui. 
fed feminis hmoi cauff compl u 
rafortafieobfici poffunt. mod 9 
enim hiccaufx figmeto fimilis 
eft omnino.Caeterum,fi ratio fe 


que partes confequi debuerut. 
funt enim inter eas , qux fupe* 
rant,aIiaealfispropmqux. itacp 
fimulfiC foemina efiet 6C matri 
fimile,aut mas&fimileparri. 
AbTurdum etiam tantum easef 
fici partes oporterc, nectotum 
corpus mutari exiftimare,& p* 
cipuc.primoqt venas^uit^ve^ 
luti deferiprioededueftis, corp 9 
adiacetcarnium,quas fuam re* 
cipere qualitate propter vteri! 
nulla probabili rationedicipo 
tefbfed potius vteriipp eas fua 


M 


reev 


✓ 


Digitized by Google 



, ' LibferQuartus in 

4 recipere quali rate r6 eft . quam ua , nee minus ambo in d extra 
quamenim vtruquc fanguinis 
conceptaculum eft,tamen ven{ 
funtprius.principium aucemo 
uens prius efte Temper , & cam 
genera tionis aliqua fui quali ta* 
ieneceTfceft,Acciditigitur dif* 
fcrennacarum parti urn inter Te 
foeminx &C mari.nec id cite pri 
cipium ,neqj caufam efte hanc 
arbitradum,f«daliam, etiam ft 
jiullum femen vel a mare, vel a 
foemina decedit , fed quolibet 
modo coniiftit, quod gignitur. 

1 Quinetiam contra eos,quima^ quafiitafit, priusq^ita fieri vi- 
rem a dextra,fceminam a lxua deant . ignorant etiam nihil ad 
parte proficiici aiunt, eadem ro 
fufficit,qux contra Empedocle 
&i Dcroocri turn . Hue cm nulla 
materia a mare after tur, Hue ali 


o 


gignutur. a tep etiam cum gemi 
ni,masfC form i na geftaren tur , 
marem in lxua,f(minam in dex 
tra con t inert perfpctftu eft. Pro 
ximequia aliqui perTuaft dicut 
tefte prxligato dextro aut fini- 
ftro euenirepercoitum,vtmaa 
aut ffmmagencretur(fic . n . 3t 
Leophanes dicebat) turn etiam 
excdisalterum teftem hoc id? 
acciderequidam aiunt non ve« 
reifed rem conietfhintur futura 
exconfentaneis,atq 5 anticipat, 


generationem mans aut fornix 
conferri ab ns partib 9 . cuius rei 
indicium, q>multaanimalia 8£ 
ipfa mares ac feeming funt,& ge 


qua aftertur,vt volunt,nihil du nerantjpartim fccminas,partim 
Cunt qui itacenfent.NecnoEm mares, cum tamen teftes no ha 


pedoclis fementix pari ratione 
pccurrendum eft,qui marem a 
foemina diftinguit calidi tate x* 
terij&frigiditate. quod illi ctia 
faciunt , quidextrisfiniftrisq* 
rationcm deferibunt, quanqua 
® videant marem &t feeminam in 
terfedifferre,& parte&toto « 
SeJ cur liniftris corpus vteri ad 
^iungatur,dextris nequaqgt'nam 
C feet us eo veneri t, nec ea i pfam 
habuerit partem,foemina eritft 
ne vtero,66 mas erit cum vtero 
G ita Tors tulerit.ltem,vt ante re 
tulimus , &c foemina parte vteri 
'• dex tra conti neri vifaeft,dtmas 
lxua. 6C ambo eadem in parte, 
idipno Temel/eJ Txpius, qpaut 
mas in d extra, auefoemma in lx 


beant.velut ea, qux pedibus ca 
rcnt:v.g. genus piTcium 6C Ter* 
pemum. Caufam vero marisdd 
fxminx caliditatem frigidita- 
cemvcarbitrarijfecernicp de de 
xtrisaut definiftris non fine vl 
la ratione dici poteft.Tuntenim * 
partes corporis dextrx calidio 
res finiftri s,6d Temen cCcotftum 
calidiuseft, quale id quod Tpif* 
Turn efticecundiusautem quod 
fpifiius elt.fed valdc a longe tan 
giturcauTa,cum ita after tur. ao 
cedendum autem Temper ad rei 
caufasprimas, quoad maxime 
fieri poteftjpropius. Decorpo* 
reigu‘toto,& de partib 9 , quid 
quxqj lit,& qua de ca iam ante 
cxplicatu alibi eft. Scd,cu mas 

Sc 


Digitized by Google 



De Gnatione ATali um 

G fidfemina potcntia quadam Ad pore animalis.poftqp partes p ® 
Qtiidmas Jrr. potcntia definjantur • quod fticceflioncalimenturnconficie 
.n.poteft concoqucrc^ confti 


tuere, & fccernere fcmen, atque 
principium obtinet format: , id 
maseft.Pnncipium autcm non 
hoc dico, cx quo,vt materia, ra- 
te gignitur,qualequod gcncrat 
cft:frd id.quod primu moucat, 
fiuc in feipfo , flue in altero pof- 
fit hocfacere. quod autem reci- 
pience poteft confti tuerc fid fe- 
>a ccrncre,id f^xn inaeft. Ite,fi om 
j: is concodio calore efFicir,ma 
H rcsqpfxminaseflecalidioresne 
* cdTeeft.obfrjgiditarc enimfid 

C/ 1 ’ impotentiamfxminafanguine 
t <« r c-'i **f: ahundatquibufdamfui corpo- 
ris locis.Idqj indicium facit con 

v i ^ vt _ r_ * __ 

w r»r^ tra qi ahqui anerut caufam,cu 
jruf.ron farm inam efle mare calidiorcm 
ppincntur,obmenftruoruemif 
bvt tta'- fione.fanguis.n.calidus eft, Ad 
guendam quod plus fanguinis haber, hoc 
calidius eft*putantauthuncaf- 
fcctu moueri abundatiafangui 
nis Ad caloris, quafi xque q uod 


dum receperunt,ad poftremu 
paruadmodu remanetex toto 
alimento.quod in altis fanguis, 
in alf)s proportionate fanguinis 
eft.Sed,cum alterum poteft , al- 
terumnon poteft fecemcreex- 
crementu fynceru ,oisqj facul- 
tasinftrumemum aliquod fibi 
accfimodatu habet,5d quar me/ 
lius,Adqu% deterius idem effi- 
ciat:fsminaaut&mas,cumu! 
tifariam verba hxc,polTe, Ad no 
pofte,dicantur,m<5 prxdicfto ft- *• 
bi opponantur: inftrumentum 
lob cam rem turn fxminx turn 
mari tribui necefteeft.iraqtaTte 
rivterus,altcri coles datus eft. 
NaturaaucfimulAd facultatem 
cuiuisdaqfldinftrumentum.fic 
.n.melius eft.quamobre fingtr- 
laloca vnicum fingulisexcre- 
mentis Ad facultatibus fibi acco 
modatisinftituurur.atqt vt nee 
virus fine oculis,neq}oculus fi. 


, , nevifu perfidtur,fic Ad aluus fid 

uisfanguisefTepoflit,m6humi vefica, fimulaccpexcremetafie 
■ oil fit, 6. colorc cruentu: nec ita ri poflunqconditur . Sed cu ide 

fit, ex quo gnenfur, Ad augcant, 
idty fit alimentum, pars corpo- 
ris quxcg ex tali materia , tali'qj 
excremeto qualis eft capax,co- 
fifteqAd fiet.Gignitur item ex 
contrario quodamodo vnunv 
quodqs.vt nos ccfeni v . Ad hxc, «*r* SI*- 
tertiuillud fumendueft,vtqm 
olsdelatioin contrariu eft, qti* ot,Ufma 
nonab co fuperatur.a quocon- 
dirur,fiuecrcatur,id l'cotrariu 
mutari ncceile fit. His itafut ie- 

t bt 


cucniat,vt minus fanguinis, fid 
fyncerius fiat in corpore alimc- 
ri melioris fid habit us. fed i!li pe 
rindc ac excretnentum alui, qil 
plurisfir,hocindiciu elVe natu- 
re calidioris magis.ffi quod mi 
nus exiftiman t. A tq ui cotra of* 
no eft. vt.n.in frudtibos coficie 
dis ex copia primi alimenti pa- 
rum feccrnitur,quod vtilcfit, 
demilq? nulla pars remanctrc- 
fpecftu copix prima- : fic in cor- 


Digitized by Google 



Liber Quartus it l 


A ^Hs.apertiusfortafieiam fucrit, 
quadecaalterii mas,alteriifx' 
mina fiat . Cu.n. principiu non 
fuperat,neque concoqucre po* 
teftpgcalorisinopia, necpdu^ 
citinfua forma, fed rantifperfu 
peratur,mutari in contraritine 
ceffe ell. con trariu au t maris fae 
mina eft,videlicet qua alrerum 
mas,altcru fxmina eft. 6icum 
facultatis fuj virtutis driam ha 
beat,inftrumentuquoqj liabet 
auerfum . itaqrintalemutatur. 
parte aut aliquaopportuna mu 
B tata,confliturio totaaTalismul 
to diferepat forma. Licet hoc fv 
spidono fp} ccrc i n Spadonibus, qui vna 
ptetruncati taapriftinaforma 
difcedunt.parumqt a ftemfa fpe 
ciediftant. Cuius rei caufaeft, 
q partes nonullx pricipia funt. 
principio aur mutato,multa ex 
f)s } quxfcquuntur, commutari 
&dimoueri necefie eft.q>ifi mas 
principmquodda caufa eft, 
mastpeftjquaaliquidpoteft, ff 
roinavero,quanon poteft ) po-> 
rentixautSc impotentix ratio 
^ fic deferibenda eft,vt facultas 
aut afiit,aut deft t concoquendi 
vltimi abmentijOuod in fangui 
neis fanguis appellatur, in exan 
guibus proportionalc , tiufque 
caufa in principio dC parte,qux 
origin? naturaliscaloris conti- 
ner,fira eft , cor profc<fto in fan* 
guincis conftitui,& aut marem 
autlkmina fieri quod gignitur 
necefie eft : in carter is Verogni* 
bus mas A fxmina eft,q3 ppor 
nonak cordis habeatur, origo 


&C ca fxminx 8t maris hxc, 8i l D 
hoc eft.Fxmina aOt mas tarn 
eft,cu partes et hnt,quibusfx* 
minadifferatamare.no.n.qua 
uis parte mas aut fxmina e,quo 
nec videos necaudiens, fed repe 
tendo dicimus.ire femen excre^ 
mentn efie vltimti alimenti pa* 
fuum eft.Vltimu aut id intelligi 
volo,quodin vnaqu5qj parte 
feratur.quaobre quod genera* 
tu eft,fimileei quod gnauit,dl. 
nihil. n.refertab vnaquaqj pte 
proficifcatur,anad vnamquaqj 
accedat.fed recfliusita.Marisau S 
te femen differt,q3 principiutn 
in fc conti net tale.quo moueat, 

6C alimentu in aiali vlrimu con 
coquat: fxminx femen materia 
tm prxbet. quoties igitur femS 
fuperatmaris,adfeducincu fu* 
peratu eft, in contrariu demuta 
tur,hoceft in corruptione.con* 
trariu aut maris fxmina eft.fx* 
mina crudirate frigidi t a teq fan 
guinei alimenti defcribitur.na* 
tura veroexcremento cuiq* dat 
conccptaculum. feme ant excre 
merit eft, quod in calidioribus 
atq; marib^fanguincigniscon * 
tratfti us eft . quapropter mebra 
capiftiaeius excrement! meat* 
in marib*funt.at fxminis prae 
cruditatecopia redudat fangui 
nea.ic6fetftus.n.ic5co<ftus<p fan 
guiseft. itaqjcoceptaculfi eius 
liaberi necefie eft,idcp difiimile 
efie,6£ ampIi s .quocirca,narum 
vtcri talise,q ptefxmla differ* 
a mare.Expofui dq,quaobre al 
teri 9 mas,aJterufxmia gnetur. 

In- 


Digitized by Google 



De Gnatione Aialium 


G Indicia, attilu* marira ferritin* grntra- 
uone gentratio dtjcematur. 
Cap.i.. 

I Ndicia vcro faciuc res , qux 
acadum.Noucl!a,n.& fenc- 
fcensztas magis,q: florens 
Lemmas general. in altera enim 
caiornondutn perfe<fluscft,in 
altera deficit.Humidiora etiain 
eftceminatioracp corpora fxmi 
ram potiusgignunt.6<:femina 
huraida magis,quam fpilTa,hoc 
idem faciunt.hxc.n.omnia cue 
niuntcaloris inopia naturafis. 
Flatibusitem aquilonijs magis 
cfc auftrinis mares gignuntur. 
fit etiam vtexcremctis eiufmo,- 
di corpora abundent. plusaute 
excrement) concocftu difiicilius 
eft.quamobrem maribusfemc, 

b')i dwr" <nu * ,cr ‘^ usmen ft , ' ua dccedunt 
. humidiora.Tum etiam vt men 

ftma fni ftruafmnaturammenfibusde 
)iant P ° a9 «refcent.bus potiusfiat,eadem 
/. Sole ac decaufaaccidit.tempus.n. hoc 
i uaealor menfisfrigidiuseft&humidi® 
I'iodceffi propter Luna decrementu,de 
oiui fetftionemcp. Sol enim per torn 

.1 annum , hv cmem atqt xftatem 
fecit: at Luna permenfemid a- 
git.quod ita fit, non acceflu di* 
fceifuqt Lunj/ed alterum incre 
fcente luce , alterum dccrefccte. 
Islecnon paftores aiunt lnterefi 
fe ad mans ac fxminx pecoris 
feeturam, non folum fi itaacci^ 
'dit.vtinitus aquilonos,auftrL 
nisveflatibus fiat, fed etia fi, cu 
pccuscott,fpe<ftatad aquilone 
aut auftrum. Ita minimo inter-- 
dum momento caufe datur caJi 


ditatisautfngiditatis.hfcven> Z 
caufam complent gencrationis. 
Diffident omnino inter fe mas 
6t fccmina,ob eas, quas dixim* 
caufas,ad mans aut fceminxgc 
nerationem . fed moderatione, 
qux interccdaqopus eft.na onr 
nia,quxvcl natura.vclarteefip 
ciuntur,ratione aliqua funr.Ca 
lor autem,fi valde (uperar, exic 
cat humorem : fi multfi deficit, 
non concernit. fed medrj ratio e 
nem ad rem condendam ferua- 
rircquiritur.alioquin,vtini)s, 
quae ignecoquuntur, plus ignis L 
deuriqminus non coquit, ace* 
uenit vtrinque, nequod agitur 
perficiatunficincoitumans dC 
faeminf moderationeopus eft, 
Hinc multis turn maribus, t um 
fceminiscuenit, viconiuntfti in 
ter fc nequeant generare, difi un 
<fti queant:«5t aut minoribus na 
tu , aut maioribus hf contraric* 
tatesexiltaqaeque in generation 
ne,ftcriJi tatetp , &L mar is foemin 
nxqj procreatione . Quin Win- 
ter terras 6i aq uas m tereft ci fde 
decaufis.tjualitatemenimqu5 M 
dam potiiiimum recipit di alu 
mentum, & difpofitio corporis 
ex temperamentoaeriscontine 
jfis, 6dcibi ingredientis:fed prx 
cipuecxalimomaaqux.huius 
enim vfusplunmus eft. atquc 
in omnibus aqua alimento eft, 
etiam ficcis.Quamobrem aqu( 
crudx 6i frigidx aut fieri luate, 
aut partum foemin 
neum fa--- 
ciunc. 

Cum 


Digitized by Google 



A 


i 


€ 


c 



Liber Tati us 

Vmfuperiori libro fine 
impofueritipfe Ariftote 
les circa generationem 
generum animalium,in 


”3 

men, cum ponanrfuam inqnifitio* i 
ncm circa noc ex parte ipfius rulu?. 
Et ideo dicit Ariftotcles,q> ipfi funt 
con templati de caufa fexus mafeu* 
linei Si hrminei, vt 1 lit homines,qut 
fpeculantur aliquid per quid remo- 
tum.Etideooppomteisin hoc, q» 
putantillasrationes.quasdicunt.cf 
caufas proprias,& non resaccidcn- 
tescauiisptopriis.Et rationes, qui- 
busvtitur contra has duas opinio* 
nes,fic fe debent habere. Et fum mi- 
tim omnium antiquorum opinio 


cipitin hoc libro inueftigareaccidtf 
«ia,qu* feetui eucniunt tempore co 
ccptionts,propterquzcffidanf ma 
xes&facroinz, Stfimiles genitori, 
aut noil fimtlcs,& cactera acciden- 
tia, qua: conceptual confcquuntur: 
moi indagabit,quz przgoanti acd 
detecontingut tempore imprrgiia 
tioniSjVtrctentioIadisichuicfimi 

lia. Et tncipi t inquirere caulam , ob fuit,q> ilia differentia fcetus.f.difcri 
quam aliqui foetus funt mares, alij menleminismaris&farminxrepe E 
verofbeminxi&affert ad hocopi- riturprimoin vulua,non ante hoc ' ! 
Anriquorum,eafij;dcftruet: Quxfitumautem primum de hu- 
idumdcmonftrabitciusra- iulmodi differentia fic debet propo 

ni: videlicet vtrum caufa, obquam 
oritur mas &fccmina fit quid acci- 
dens femini in vulua,aut fir aliq u id 
ex naturafeminis,antequam in vul 

D Icamusergo q> Antiquorum uam proiiciatur.Quibusipfcrefpd 
opinioncsf unt tres. V nac De detquinq; ration ibus. quarum Pr< 

ma eft communis vtrique opinion 
nihmul.Secunda vero eft propria 
Eropedodi: Tertiacff propria lecu 
dzopinioni.Quarta eft communis 
duabusopinionibus,Quinraquo- E 
que Empedodi. Deprimaigiturdi 
cit,q>apud cum.qui putac calidita- T 
tern matricisj&eiusftigiditatcm ct 
caufam.fcquctur cp diftrimen cxi- 
ftensinter marem & feeminam ef- 


mones 

poftmodum demon 
donem de hac re. 

Contra Antiquos, non refte 
fentiftes degeneratione 
maris, &ftrrainx. 
klcamusergo q> Antiquorum 
'opimonesfanttres. VuacDe 
mocriti,diccntiscaufam manum Sc 
foeminarum efie exitum tonus fe- 
minisab omnibus membris maiis 
&focminzq> fi marisfemeneuice- 
rit.tuncerit mas: Sc fi ferminx, fcr- 
mina.Sccundaopinioeft Empcdo 
dis,poncntiscaufam marium & fir 
minarum eflefrigiditatem vuluz, 
ciufq ;calidi tatcm.qj fi femen in vul 
Dam calidam proijciatur , fiet inde 


mas-.fedfiin frigidam , erit firmi- fet^iptercaliditatem vuluz Sc eius 
na.Tertia opinio eft dicentium par frigiditatem,non propter naturam 


tes matriciseffe caufam . nam fi gc- 
nitura in dextro latere proijcUtur, 
fiet masifed fi in fintftro,eritfirmi- 
na. A ri ftotelcs veto laudar pri m a m 
opinionem:quia con tern platur res 
efientudes generation), videlicet fc- 
xnen. Alij vero pofiierunt fuam fpc 
euladonem circa res intcqucmcslc- 


maris.quod fi itaeflet/cqucreturcp 
differentia cxiftens inter marem Sc 
feeminam non fieret ppaliqua vir J> 
tufem,aut -op aliquod mcmbru.fed 
ppfrigiditatem Sc caliditatem tin i 
fed maniftftumeft tpdifctimc ma 
risahjininafit virtutede membns.’ 
fequiturigitur g> caufa djfcnmioi* 
De Anim.cuco.Auer. p hard 




by Google 



DeGene.Amni 


IS harum virturam reperietur in nata 
rafeminis.non in vulua. Nam ,vt 
Anft.dicit,fi cxeplo ponamusduos 
fetus pcrfetftos in corum procrca- 
tiouc, quotum vnus habcat mem- 
bra mafculina, alter veto feminea, 
& lint induabus vuluis, quart) altc 
ta frigida, altera calida,ponam*quo 
que per exemplum,q> habeas mem 
brum virile cecideritin vterum fri- 
gidum,&habensmcmbrnm f<;mi- 
neum in vulua calida ,non cquide 
orient ur in vulua frigida membra 
feminea in eo,roftqua obtinuit me 
brum marisviiopadto,6tlicctvul- 
jj uain vltimocaliditatis. &licut For- 
nax calida,aut frigida non faritim 
preffioncm differentem in formis 
va(brumfi&ilium,&ineoru figu- 
ris,(icct in vulua calida aut frigida 
no fit imprelfio in figuramarisaut 
fjminx. Seda rone fumplir a gemi 
nis. N am,li frigiditas vulux,au t ca- 
liditaselTetcaula,qualiter ergo in 
cadem vulua inuementur gemelli, 
quoru vnus eft mas,alter verofijmi 
na? Tettia ro eft fumpta a fenfu,cu 
in latere finiftro mas confpicatur, 
- f^minavero in dextro latere vuluc. 

3 uod quidem argu men turn coclu - 
itcontraponcn tern banc opinio- 
nem.Fortafle tamcn poteruntdice 
req?,li ligetut dexter teftis maris, 
bora coitus,aut fi fueriteuulfus,gc- 
ncrabitur fcemina:&,fi ligetur, aut 
incidatur finifter,orietur mas. Ari- 
fto.tn dicit lpfosfalfum teftificare*. 
Sc q> eotum to circa hoc eft fimilis 

! >rxcanratoribus , qni dicunt rones 
uasde rebus,quas putat repeririex 
rebas,quxadhucnon fderunt,led 
dicunt q> erunt. Et quod demfiftrat 
falfiratcm huiusdifti eft, quia plura 
onimalia marcs aut fjminai gent- 


rantia non habenttelHculos. Qtm C 
ta autem ro eftcb, fi calor vulux Sc 
etusfTigiditasenetci membri viri- 
lis & fijm i nci ,tunc vuluxineftetvir 
tusinformatiua,&id,qtiod habet 
virtutem informatiua vnius mem- 
bn, needle f ipfum habere virtutd 
informatiuam olum mcmbroru.fi 
ergo itaeft,fcqui f’alreru duorum, 
f vel q> foemi na ^eneret ex fe.vel qr 
feme mariseft tin materia.cuiusrci 
impoflibilitasiam fuitdeclarata. r 
Quinta veroro eft, quia ipfe dicie 

? ,fi caufa membrorum virilifl& 
mineorum no diet m lemine led 
in vulua:&cacxterorum membro V 
rum inefictlemini, videlicet aliorii 
membrorum maris,&membrorfi 
f$minx,tunclequereturq> in latere 
finiftro formaretur masabfq;me- 
brovirili,&l dextro fermina abfq; 
vulua: quia membra marisdiftm- 
guuntur a membris ferminx per 
viam vniuerlalcm.Hcc inquara eft 
refponfio contra dicentem vuluara 
efle cam dnx exiftentis inter marfi 
&f?minira.Seddi&um illius, qui 
ponitcamcfle vidotiam membro 
rum marts egredientem in lemine 
maris fupramtbra focmine exeutia 
in lemine f;minx,autexcellentiam 
membri f^minci fupra femen ma- 
ns, eft fundatum fuper hoc , videli- 
cet, q> in lemine egrcdiatur dequo- 
libet membro maris, limihter eti& 
in ftxmina.quorum duorum dicVo 
rumdeltrudtioiam fuit dedatata. 
Etpolitoq>coticcdamus hancopi- 
monem,& ponamus pp buius ret 
caulam marem & for minam fieri , 
lequeretur alterum duoru. f vd q* 
ponamusaliqua mebraf^tusdleia 
lemine maris,&aliqua in lemine 
nunx.vcl dicamtu^ nembrana. 



• Liber Tcrtius 114 

A mans egrediatttr temper ex femiue resconfequftescaufasnaturalcsha- 
matis,3cmembrGYuluxcx femme rfi rerum, Yt eft cidcxtri&finiftri, 
foemineoi&quodcunqj horfi duo- noftrum igif eft contemplari c5m 
rum fiipcret aliudfaciet Kmoigeni huius rei ex iam declaratts.Etdica- 
fumjYidclicetfiuc marefiuefuemi- musiam fuifle declaratu feme ma- 
nam.Eft a(it falfum poncrc aliquas risprxftare formam , & femcn f^mi 
partes embryonis inefle femini ma ncum mr.tenam.i. fenguinem me 
(cuIino,& aliquas alias leminif^mt ltruum concoqucdoipfum, &fuh- 
nco.nam.fi itaciTct, nongeneraret ftantificandoipfum, donee recipiat 
aial nifi fingulum. Et,fidicamusq> formam, qu5 ex fuieflentia recipe- 
ex femine maftulino egrcdiatmit re debet, & eft videlicet forma fped 
omnia membra maris,ex focmineo bca mans & & cp mas & fc- 

Yero omnia membra fijminx, mot toina non difterunt fpccie, fed difre- 
'fuperetmembrum maris fibt pro- runtdebilitatc& roborc , & cadem g 
prium:& membrum f^miox fibi fi oppofitione,qu$ daturin vna&ea- 
B prtum pp vicinitatem vniulcuiufq; dem fpccic :& <f iam feiuimns hui* • 
corum ad alteruiq inuiccm,fequc- rci.5mcfle,quiamaseftcaIidior fj 
ret'qjhoccucniet omnibus mem- mina,ciufq;genituracalidior mu- 
bris,& fie non gnareff;tusmas t ft, liebri:5e idcocius femen habet Yi'm 
autf^mina tm.Etinfummainqui- concoquendi &informadi.Scdqui 
rcmuscamdiuerfitatishorumduo pucantf^minam cflecalidiore ma- 
r urn membrorum f<jtus,& non cau re pp muitirudincm fenguinis ab 
fam diucrfiiatHparentum,quia h$c ca egtedientem tempore mcnftruo 
duo membra non funreaufa diuer- rum, errant . quia plurimus cxitua 
fitansdriarum nuris,&dfiarum f; Gmguinisnon indicat caliditatem. 
ininx.'led huiusretcaufz funt res, nam huiuscaufeeftpriuatio dige- 
cxquibusfiunthxc duo membra, ftiooisrfenguisautem IdigeftusnS 
Nambxcmembrafimplicia,cxqoi cftcaliduj.ineftquidcm caltditasip | 
buscomponitur mafculinum mem fi fenguini fynccro digefto , Yt fan- 
brum in mare, & Yuluainfoemina gu!nt,aquogcncratur femen ma- 
C funt venx,&eisfimilia: fed ante tl- ns.cuiusfengutnispaucapot'tioge 
iud eft cau fa efficient,* caufe mate ncraturex multo unguineindigc- 
rialis,exqua generantur membra fto:quiadigeritur,& concoquitur 
fimplicia.quibusappropriatur you in omnibus membris nutritionist 
quodq; horum duorum membro- omnesgradusdigonis,exquofecer 
rum.Et idcoquidicit caufem ma- niturcxcremftumincptutn.donc* 
ns&fijminxef exitu mcmbrorul egrediaturabcodarus,putus: qui 
femine, non dtcit cam hujus drix, quidem fenguiscftalimcntum vita 
fed afftrupfemmec drum . itideo mfi primi mebri, quod eft cor, Ytde 
necefic eft, ? t nos inq uiramus banc daratum fuit.& hoc i n animali fen- 
Arilo.epi cam per caufem cffictentem, 3c ma- guineo.exanguc.n. habet humidita 
fcndjunt- ,cr ' a ‘ cm horu duorum mebroru. te Yicchuiuslanguinis. quanaturt 

a> Et po/tquft fuitiam deciaratun, exiftftcin hoc fenguinc con ft i rail 

$> iftx cix vel funt impfet, Yd fuot femes fusuuncum, ficu t nature m$ 

f ij ftrua- 


by Google 



DcGencr.Anim. 


• .ftruorfi indigetingenti concodio- 
nc.dc multa : quia priuatio digonis 
exceditinfirmina. Hxc igitur eft 
vnacx radicibusfuppofidsnobisin 
hocquxfito.Scrundum prxfuppofi 
.tfi eft, <p figura membrorum diuer 
fifkaturpp diuer fitatem virtutum 
cxiftcntiumin ipfis,nam forma cu 
iuslibct mein bri eft apta operatio- 
,iii vjrtiuis,ppquatn creatur. vcocu 
]us,exenipli gratia, eft propter vi- 
ium : figura quoqs auris,exepli gra 
-da, eft propter auditum : ixc ettam 
membrum vjrilvcft propter virtu- 
tem maftulineitatis,officiumq } fibi 
H aptupn : dc membrum foetninz pj> 
operationem vimuisfucmincitatis 
& oflkium fibi proprium. fcquitur 
ergo,q»diuerfitas vntutum f cadi* 
uerfitatismcmbroru,non tpdiuer- 
iitasmembrorum ficcadiuerfitatis 
virtutum. Tertium quoqueprx 
fuppofitura cft.cpcufueritiadecla- 
xatu iniibiis vFibu$,q? omne,quod 
gencratur,idco generatur, quiafu- 
peratformaagentisfuper for mam 
paticntis,dt 1 plain vincit, donee con 
uertateam ad fuam naturam.illaq; 
reddat fibi fimilcin fpccie:& q> cor- 
juptio proueniens ex gencradone 
fit, quiafuperat forma patiends ip- 
J fumagens,antequa agens cogatip- 
fam coucrti ad fui natura : quodita 
fe habet,quia agens & padfsfunt ali 
quo modo comraria,a!iquo modo 
fimilia,vt in lib.de Gener.dc corru- 
ption declaratum fuit: ages igitur 
& pail urn, ex eo qj funt contraria, 
vnumquodq; ipfortl mouct inuictf 
aliud,dc nititurcouertcre ipfumad 
fui naturS,fuperatq; ages vtin pluri 
bus virtutenaturz fue. Verfitamcn 
no euadit,quin patiafdc moucafa 
pafio.quz quidc res babet gradus. 


dc pfedione.n.agentis dc eiuj virra JC 
tceft.vcdncturpaflbdnio perfedto 
abfo; hoc q> altered a pafToaltcrado 
ne fenfibili.de impfedho agetis, ciuf 
quedcbiluascft, vtalteref agens a 
pafIo,donce reducat ipfum ad fui 
formatquz qde maliria,& debiliu* 
het ft gradus. His ergo fubietftioni 
bus fic fuppofitis, facile pofTumus 
ondere cam,ob qua aliqui f^tussut 
mares,aliqui vero f^minx. Etdica 
musq>ia dixirausfemen marisefie 
agens,de f^minz paflum, dc cp £ mi- 
na eft contraria mari, dc q, ols tranf 
mutatiofitdecotrarioin cotrariu. 

5c cu feraen maris fit agens, dt feme & 
feminx paflum :& tranfmutet'qnq; 
femeo marisafemiue f^mineo : & 
qfi tranfmutatur agens a patiente 
non prouenit forma pafli , fimili* 
formzagentis vndequaq ; ,tranfma 
utur tn adaliquod contrarium om 
ninq.fiucfcructur in fpccic forma 

agftis,qntrifinutatiofitpauca,fiue 

nonferuetur ,qn. tranfmutatio eft 
magna:Si ergo itaeft.dc^roina eft 
contraria form^ maris, Be masdef^- 
minafant fpccic eadem caufaigif. 
obqui vnusconceptuum eft fjmi 
na,alter vero mas, n5 eft nifi virtu* 
feminis maris & eius debtlitas.de, 
auia hxc contraria non habent me- M 
di u,& duo font extrema , <5 feruant 
forma fpcciei,i5oTs embryo eft aut 

mas aut facmina. Et ob hac cotrarie 
tatd exiftente in forma fjtus primo 
differuntmfbra maris dc f^minx.e 
n.ca diuerfitatis mebrorum ipfa di- 
uerfitas virtutum. nara vatiata pti- 
ma forma, varianturdc cztera me- 
bra. Mas igifhabet mebru propriu 
& femina mebru proprifi . Sedquo 
paftohoceueniat.dico. f.q> femen 
maris eft ex f*ng uinc.dc fuo natu- 

rali 



liberTerttus i iij 


A ralicalorecontoquit ftmf 

ipfumcj; conftare facit : cui prxftat 
calotcm naturale fimilem in (pecie 
calori naturali appropriate huic 
fpecier.& ranefemf f^minxpotre- 
cipere form! fpecificigeniri . Si.n. 
feme maris przftatIcminif?roineo 
ealorcaxjualcm calori maris in hac 
S. fpecie,genufi erit cic nccciCtatc mas 
quiafanguiscxiftesincorde huius 
f^tus general ex conctxftionc,& ca- 
lorcfnuili languini exiftcntiincor 
dibus mariu huiusfpei.&, cu hmoi 
Cmguisfitxqualisincaliditarcfan- 

? mini marium, crncius cxcremdtu 
cminalexqualcin a&u,&in calidi 
tateipfi excrcmento marts, quod ft 
ita eft,fcqnitur q> habebit membrii 
mafeulinu de ncccffitate: quia natu 
ra nihilagitfruftrx Quod liftmen 
maris prxftat ftmini f$minco calo- 
rcminorccalore natural! rcpertol 
cordibus marium ,erirdc ncccllita- 
tezqualis calori naturali reperto in 
cordibus fi;minaru huius fpecicima 
in vnafpecie nulla alia eft dria , nifi 
ifta,& cum calor cordis huius figus 
fuerit fimilis calori cordiu f^mina- 
rfi huiusfpfi,eritquoq-, excremen- 
' turn huius fanguinisfimile in call - 
C ditateexcremcntofanguinis farm 
nei,& habebit hm6i figusdc neccffi 
rate mebru fijmincu.Fortior aut cS 
obquidifcrepant mebta maris Sc 
f;minx,eftdiucrGtasnaturz huius 
excrementt.&cadiuerfitatis natu- 
rx hums excrement! in ipfis eft di- 
ucrfitasnaturxcaliditatis naturalis 
exiftentisin cordibus eorum.& ci 
diucrfitatishuiuscaloriseftdiuerfi 
tas virtutisipfiusagentisin debifita 
tc & robore refpedtu materiz. Tan- 
dem gcneranoin annnalibusfitde 
neccflitatc^ctuata quada determi- 


nata ^pportiolie in qnSmate &qua D 
li rate Iter virtuteagetis.q ineft ma- 
ri,& patientis,^ ineft f$minx.Na,fi 
calor agetis eet fortior qdet , effice- 
ret aduftione in materia, & no con 
coiftionf,neq; ex hoc fiet f?tus.&fi 
ctft minor q uadet , operaret'erudi- 
tate in materia & incocodionf, ez 
qtioet nequaqua fiet embryo. fifr ft 
eflet materia humidior q debet, aut 
ficcior &fragibiiior plusqua debet. 
Ortusquoq; mariu Sc foeminaru 
fit feruata ,pportione terminata in 
quantitate, &qualitateinter ftmen 
maris & ftmen f^minx. Etobhanc 
cam repcriunf'aliqui homines non E 
habuilie liberos, qui cu in alii tranf 
ferunrur xcatem, generant. Quidi 
etiam vifi funt non generarc cum 
vna mulicre,& tn cu aha generant. 
idfq;acciditf;minis.Vf quoq; ali- 
quis,qui in vno anno genera t^mi 
ni.& in alio marem. Nonnullictia 
generant marem ex vna muliere 8c 
f^imnam ex alia.& idem accidit f<£- 
minz. Patetigitur ex modo didia 
caufa marium &fyninarum.6cpro 
pter quid aliqui homines generant 
vno tempore mares, & alio tempo- 
refaeminas.nonnullietiam gene— g 
rant marem cum vna muliere, & , 
cum alia fixminam. 

Indicia, quibusgeneratio ma- 
risagcneratione faemi- 
ncdifcernitur. 

p I ergo huiufmodi terminata 
^portio,inter virtutem adiui & 
pailiuaexiftens,eft caufa ortus ma 
rium & foem inarum, ftquitur q> rex 
quz ab extri nftco atcidunr,faciunc 
ad variationem huius proporno- 
nisexiftetisintcr ag£s& pauum . & 
ideo ex ipfispoflunt accipi teftimo- 
nia > &indicia(rtfuitdeclaratum de 
p iij caufa 


Digitized by Google 



Dc Genera. Anima. 


C caula mafculoru &ftrminarum in 
tradlatu fuo)quzfuntquinqt gene 
n.Vnum eft ztas, Secundum com- 
plexio, Tertium flatus ventorum, 
Quartutn naturaloci.Quintum a- 
qua & aer . luuencs enim videnrur 
plus marcs generare: fcnefeentes re 
ro & adolefcentesfccminas. nam iu 
Uenum complcxiocalidior eft co- 
plcxioncfenum & pucroru. quod 
indicat calorcm (eminis maris cfle 
caulam gencrationis marium:quia 
inpueriscaloreftadhuc diminut*, 
cum nondum petuenent ad vlti- 
mam pcrfedionem,inlenibus vero 
*■ lam eltdepaupcraruj. Complexio- 
nesquoq; funt indicium hums ret. 
infpidmusenimhumidos f^minas 
generare vein pluribus. nam , quia 
in eisexccdic humiditas, fuperat ft 
frigiditastquorum complciiofimi 
htur complexioni feem inarum, mi 
nimcigiturhabentpcrfe&am vim 
concoquendi. Exiftimatur quoque 
• vcnrosaliquidfaecrcadgcneracio- 
nem,prz(ertimad ferturam ouiu. 
nam cum coeunt , & fufiflat ventus 
meridionalis,gignuntur feeminz. 
flatu enim aullri humedlatur feme 
quz quidem humiditas multa eft 
t cau/ainconco&ionis: flatu vero fe- 
ptentrionalis vend mates generan- 
tur,aim huiufmodi ventus ex iceet, 
fcarcfaciat. Indicium autem often- 
dens humiditarem cfle caufam in- 
couco&ioniseft, quia mcflrua fifit 
potiusdccrefcente Luna, cum huiuf 
modi tempus (it frigidius czteris tf 
poribus men(is,humidiusquc . & id 
propter iuminisLunz priuatione. 
nam Luna agitfua propria dreui- 
done, ficuti agit Sol in quatuor tern 
poribus reuoTuti o nc fibi propria . 
VcrumtamcQ caula adboais Solis 


efteiuspropinquitas,&diftantia a % 
zenith capitis per fuum circulum 
obliquum.caufa veto adlionis Lu- 
nzeftincrcmenrumluds ipGus & 
dccxcmcntum.Narratenim Arifto 
teles cp paftores imaginantur non 
iblumdiuerfitatem ventorum cfle 
caulam ftturzmarium & f^mina- 
rum, verum cuam afpicere regio- 
ncm ventorum, quando pccus coir, 
nam (i ad auftrum afpecht, famine 
generantur : ft vero ad aquilonc* 
marcs oriuntur. Locus etiam vide* 
tur&ccrealiquid in his rebus, vide- 
licet fua ealiditate, fngiditatc.hu mi ^ 
diute,& (icci rate. Si mill ter etiam d 
borum diferepanaa, & przapue a- 
quarum.multumenim faciuntip- 
(zin hoc,adeoquod aquz frigioz 
quandoq; (emen pemtus abolent. 
Locuti crgofumusdccaufe man 5 
& fcrmuiarum , circa qtf attulimus 
veras demonftrationcs,rauouesqi 
cuidentiflimas. 

Outfit, ob tjuas nail, ut! parent ibus.utl 
dlifsfint out fimiles, out 
let. Of. ). 

i€dem caufae funt, fid vt zr ^ 
lij paren tibus fimiles gene 
rentur.alii disfimiles,fido 
lij patri,alij macri , cum corpore 
toto, turn vero partibus lingua 
liSjfid parentibus magis , quam 
maioribus fuis , fid ijs porius, 
quam quibuslibet , ac marcs 
potius patri/oemin* matri,alij 
nulliconfanguineo finnles, fed 
tamen homini fimiles , atij ne 
homini quidem, led iam moiv 
ftro.Qui enim fuis parentibus 
fimilis non eft>monftrum, quo, 
daauae- 



Digitized by Google 



.• Liber Terrills 11C 

jA dammodo eft . difeesfitenim in nerat,videlicet,quagenitafeeft; D 
eoquodammodonatura exp- non per accidens.ver.g.fi gram 
prio gcncre , cotpit'qj degenera- maticusaut vicinus cuiufqua, 
re.Sed ininum primum degene qui genera t,eft: Valet aute fenv 
randi eft fceminam generari.no per in generando magis quod 
snarem . verum hoc neceflariu propri um 66 particulare eft, Co 
eft naturae . genus enim feruari rifeus enim 66 homo, 66 animal 
©porteteomm,qu3cfaemina66 efttled propiusa proprio diftat 
mare diftinguuntur. Sed cum homo,quam animal . Generat Q cnerat 
fieri posfit, ne aliquando femeu autem dC quod paniculate eft, & s u °d 
fuperet maris,aut ob aetatemiu 66 quod genus eft : fed magis 
uenilem,fenilemve,autob alia quod particulare. hoc enim fub 
eiufmodi caufam, fceminam ob ftantia eft.quod enim gigmtur, 

B earn rem gigm needle eft . at 66fiqualequideft, tamen hoc 
' monftrumgigninonnecelTeeft quicquam efcpd'qj fubftatia eft. ft 
icilicetad caufam cuius gratia, quamobrem exfacultaribusitv 
66 finem,q uamq uam per acci- funt in feminibus eiufmodi om 
dens neceilc eft. nam principal nium motus.maiorum edam p 
hincfumaturoportet.Quodes priainnepotumfemine infunt 
enim excremetum feminalebe potenda.Sed propinquius fem- 
ne conaxftum in menftruis eft, per quod particulare eft . partis 
motus maris agit pro fua for--' culare Corifcum dico, 66 Socra- 
ma. nihil enim refert genitura tcm.Sed cuomne,quod mu tar, 
dicatur,an motus id , quod par- non in quodIibet>verum in fibi 
tern corporis vnamquamque oppofitum trSfeatpdeo 66 quod 
^ augeat. nec intereft augentem in generadone non fuperatur* 
tnotum,an principio inftituen- tranfeat in oppofirii neceire eft, 
tern placeat appellare . eadem prerea (aculeate, qua non fupera 
namcj rario motus eft.i tacp fi fu ritquod generat, moueatque, f 
perat,(acietmarem,nonfoemi- quod fl qua cftmas,non potuit, ' 
nam ^56 fimilem ei qui generat, foemina gignitur . fed fi qua eft 
son matri.fed fi non fuperar , p Cori feus aut Socrates , non pa- 
ca,quanonfuperarit, (acultate tri, fed matrifimile gignitur. ve 
defeeftum faciec.Facultatem au- enim omnino patri mater oppo 
tem hoc modo intelligi volo. nitur,fic fingulis generantibus 
quod generat non folum mas lingulae generantes opponun- 
eftjfed edam talis mas, vt Cori- tur.hmilique modo in fequen- 
fcus,aut Socrates.nec modo Co- ribus (acultadbus agitur . fenv 
rifcuseftjVerumerii homo. Ad perenim in fequentem 66 pro- 
Siuncmodumaliapropius,alia ximum maiorum potiu9 tran- 
fcmodus infunt in eo quod gc- fitur , tam in pa ere , quam in 

jp iii) macro. 


Digitized by Google 



DcGener.Anim. 


6 m atre.In fun t autem motus alf> 
a(ftu,a!p potetia.a&u infont mo 
tuseius,quigenerat,d£ vniuerx 
falium,vr hominis,vt animalis. 
potentia infunt moms fbtminz 
SC maiorum tarn in patre, qua 
inmatre.mutamrigimr tranfix 
gens in oppofita. motus autem, 
qui creant/oluuntur in propin 
quos.Verbi gratia, moms eius, 
quigeneratji foluamr,primum 
differentia minima in motum 
patristranfibit,mox in aui,atcp 
deinceps ad hue modum in cor- 
H terosfimiles.Infoeminis quocp 
tranfitus fitumotus enim conci- 
pientisin motum foluitur ma- 
trisrfi non in eum,in auiz: eode 
t|j modo in fuperiores. Sed potif 
nmcTma fimu ita naturafert, vt qua mas 
res patri, qua pater eft, fimul fupex 
TCt >^ fuperemr.parum enim di 
niiieexi- fcriminiseft.itaq} vtfimul vtru 
font. que eueniat 5 nequaquam diffici 
lee.Socratesenimvir talisquis 
eft.quamobrem mares magna 
ex parte fimiles patri exiftunt, 
faminat matri.fimul enimin Vx 
2 truncp difeeditur. opponitur au 
tern feemina mari, mater patri : 
difeeflus'ep in oppolita fit. Sed fi 
motus, qui j| mare eft,fuperarit, 
q ui vero a Socrare eft,non fupe- 
rarit,authicfuperarit,illenon : 
ita euenit , vt mares flmilcs ma- 
tri focminx fimiles patri genere 
tur.Item,fi motus foluanmr , dC 
qua mas eft, feruetur , Socrates 
autem foluatur in patris, mas ex 
ritauofimtlis,autalicui extero- 
rum fuperiorum maiorum, pro 


utfolutiotetenderit.Sedfl qud K 
eft mas,foperetur, feemina erit fi 
milis potisfimum matri. fi aute 
& hie foluatur motus, matri a& 
fimilabimrmatris,autalicui fu 
periomm pari ratione. Ide nuv 
duspartium quoque eft. farpe 
enim alix path fimiles, aliz ma 
tri, aliz maiorum alicui fimiles 
conftituuntur. infunt enim &C 
partium motus, alp acftu, alp po 
tentia,vt fzpius diximus . Onv 
ninofubpeienda font tria ilia* 
vnum,quodmododixi, motus — 

inefTe,alios potentia, alios acftu. ^ 1 

alterum, degenerare in oppofix 
turn, quod foperatur. tertium, 
tranfire in motum proximum 
id, quod foluitur. & fi minus fol 
uitur,in propinquum, fi magis, 
in remotiore di feed ere. demufp 
itaconfondi,vt nemini fuorum 
fimiles prodeant, fed commune 
tantum relinquatur, vt homo 
fit.cuius rei caufa eft, quod com 
mune particularia confequituf 
omnia, homo enim vniuerfale 
eft:Socrates pater, &C quarcuncp 
eft mater, particulare eft . Caufa" M 
vt motus foluantur eft,quod oe ^ 
agens patitur criam a patiente: 
vt quod fecat, hebetatur ab eo 
quod fecatunquod calefacit, rex 
frigeratur a ealefeente : denique 
quodcuncpmouet, exceptopri 
mo,mutuo mouetur aliquomo 
tu.verbi gratia quod pellit, pel-* 
litur quodammodo; quod prav 
mit.reprimitur.Interdum etia 
ita fit,vt quod agit,magis patia 
tur,quam agat,6C refhgeremr 

quod 


Digitized by Google 



Liber Quartus. 117 


A quod calefacir,calefcat quod fri- 
gdacit,cum aut nihil fecerit,aut 
minus, quam ipfum affectum c. 
dixi dei}s,cu derationeagendi 
patiendi'q? docere. videlicet qui 
bus in rebus ineffet agere &C pa- 
ti. Degcnerat aucqct' patit,nec 
fuperatur, aut defectu facultatis 
- eius quod coquit Sdmouet, aut 
copia/rigidirate'q? eiua,quod co 
coquitur dC diftinguitur . Cti.n. 
partim fuperet,partim non fupe 
retjfecit multiforme quod con- 
ftituiturvt Athletarum nonnul 
® lis pervfum cibi nimium acci- 
dit.Cu.n.pcrcopiam paftusna- 
tura nequeat fuperar, vt propor 
tione augeat, forma'qj feruet ean 
dem, diuerfx efficiuntur partes, 
& adeo interdum, vtnihilofcr^ 
fimilesprimiseuadant. Proxi- 
s»tyria mum huic eft morbus,que Saty 
motbui. riam appellamus . etenim in eo 
prxabudancia fluxionis,aurfia 
tus crudi in partes faciei decum 
bentis,facies animalis diuerfi 6C 
fatyri apparet.Sed quam ob cau 
fam mares,& fceminxgeneren- 
C tur, 6Cali) parentibusfimiles/oe 
minx foeminis, mares maribus, 
ali) e diuerfo/ceminx patri, ma- 
res matri , denicp ali) maioribus 
fuisfimiles,a!f) fuoru nemini fi- 
miles exiftant,id'q 5 tu corpor to- 
to , turn partibus fingulis , de*i)9 
AHori! si inquaoibus dictum iaeft.Scten 
ten*, cur tiacautaliorum etNaturx inter 
fi mil® na p rctlim f un tdensrebus,f.quam 
uo*. acea obrem nrtiilcs parenttbusgene*' 
rum mere rentur. Afferuntilli duplice mo- 
viuona . tfum rationis.nonnulli.n.itacc- 


fen t , vt ab vtroui a pi u 9 feminis D" 
venerit,ei fimilis magis genere- 
tur,xque toti totu,6d parti pars, 
quali ex vnaquacp parte femeiv 
decedat: fed li par de vtrocp ve- 
nerit, fimilis neutri procreetur* 
q> fi falfum eft, nec omni ex par- 
te decedit,conftat nec fimilitudi 
nis dC disfimilitudinis cam id ef 
fe quod referunt. Turn etia que- 
admodum fimul 6c feeminafit; 

6C patri fimilis,autmas 6t hmi- 
lis matri, no facile explanare pof 
funt. Qui enim,vt Empedocles 
aut Democritus, caufam de ma- * 
re 8C feemina reddunt, im posfi- 
biliamodoaliodicunt, fed qui 
quod plus minusue a mare, aut 
a foeminafeceflerit,alterum ma- 
rem, alterum feemina gigm cau 
fantur, i) nequefit explicare que 
admodum fotmina patri fimi- 
lis, mas fimilis matri reddatur.fi 
mul.n. plusdevrroip venire im 
posfibileeft. Adhxc cur Emi- 
les maiorib* fuis magna ex par- 
te, remodsig genererur , cu nihil 
feminis ab iffis feceflerit, nihil 
profedo ifti cj> bene tueantur ha 1 
bent. Sedquireliquum fimili- 
tudinismodumafrerunM) turn 
extera, turn vero hoc melius di- 
cunt. .Sunt enim qui femen geni 
tale diditquamuis vnum,tn ve 
luti omnifariam quandam elTe 
multorum femintim miftione . 
Itatp vtfiquis multa faporii ge- 
nera in eodem humore mifeue- 
rit, mox'qjindefumar, posfit'qr 
fumere fern per non tantundem 
ex vnoquoqj,fed m6 h uius,mo- 


Digitized by Google 



DcGcncr. Anim/ 


fp dojlIiusp 1 us,«liMettamcxhoc 
fumaqcx 1H0 nihil fumattfici fc 
sninegcnitaliefte, cuexmultis 
ac varijs miftum fit.d quocuncp 
cnim gijrnente accclTcrit plurt 
mum, a timilc forma gnari. Sed 
Jiacc ro nee plana eft^& pasfim fi 
&tia eft. vult hare non acftu , fed 
potenria mefle, qua offariam fc-> 
minis commiftionc appellat. QC 
quide ita did melius eft . ilio.n. 
mode tmposfibile eft, hoc posit 
bileeft. Verum qui ita caufam 
reddunt,nullo modo rationc at 
H fare de omnibus facile poterut, 
dir foemina , cur mas gignatur. 
quamobrem faepenumero feemi 
n a pacri fimilis , mas matri pro- 
ueniat. atep etiam de maioru ft 
militudi ne.ad hxc.qua de caufa 
interdum homoquidf/ed nulli 
fuorum fimilis generetur. alias 
vfque adeo procedendo degene 
retjVtdemumnehomo quide, 
fed animal tan turn aliquod ext 
ftaqqux monftra dicun tur, 

I . 

Caulx.ob quas nati funt fimiles, vcl 
2 diffi miles parentibus, 

autalijs. 

ML , , , . . 

L Oquamur modo de caufa umi- 
litodinis, & dicamusiam appa- 
rerc aliquos natos fimiles parentib*, 
quofdam vero diflimiles. Et qui fi- 
<nilesalij patri fitnilantur,alij alicui 
truaco pa tris,f auo.aut alien j ramo, 
▼t fratri, aut alicui ramo truci pater 
ni,utfram patrisialij matri , aut ali- 
cui ex radjcib'ipfius.aut ramisradi 
cum : alij funt fimiles alicui homi- 
•umacafu ,qua; fimilitudinesom- 


nesquandoqjfiuntintotocdrpore. C 
nonnunqua th in vdo membro aut 
in pluribus-Sunt&aliqui homines, 
qui fimilantur patri in vno mebro, 
&in alio matrufimiliterJ ramispa- 
tris &: cins truco, &in ramismatns, 

& eius trunco. omnia igitur lixe ap 
parent de fimilitudine. Caufa aute 
fimilitudinis in vniucrfali , & caufa 
mafculincitatis& feeminineitatis 6 
eadcgencrc. Diffident tndifferetiis 
ta diais . nam cu agens prxftet pat 
fo aliqua fimilitucune per fe : fintqj 
in mare, qui agitin femen, tres for- 
ma, Vnacft forma fpecifica propria 
huiefpedei. Alia eft forma mafeuli L 
neitatis,qux eft veluti differentia ll- 
liusfpcciei , Tertiaautcm eft forma 
indiuidualis.quaeft hoc agfsdctcr- 
minatum: fcquiturergoq>quando 
agens dominatur fupra materia paf 
fi pcrfc&odominio , q> preftabit ci 
ill!» res formas. q> fi buiufmodi mat 
exempli gratia fueric homo, foetus 
quoqi cm ho, & mas fimilis h uic ho 
mini . Sed fi deficit voa harum for- 
marum propter dcbiliutemagen - 
tis in prxftando vnam carum , tunc 
ronceptusferturad ciusoppofitum. 

Si cnim deficit forma fpeciei,tuchu 
iufmodi conceptus non crit homo M 
perfc«ftus,fcd monftrum fi vero h$c 
forma non deeft , fed dcficit prxfta- 
realiam,quxeft forma mans, tunc 
hare forma vertetur ad fui oppofiru, 
quxcftipfafoemina. & fi deficit m 
forma mdiuiduali fibi propria traa 
fit conceptus ad formam,qux fe ba- 
bet veluti oppofita, Sc. diuerfa ad i- . 
ftam forma:&cftipfa formaindiut 
duahsmatri$,quxeftilla fimilitu- 
do fibi propria. Etquandoqs agens 
non oft pocensin prxftando formi 
inafcuJiucitatiSjfcd roboraturfupra 
formam 



Liber Quartus. 118 


& formsm indinidnalem : quarecon* 
ceptuscric feemina fimihspatri . & 
fci tafle erit oppofitu huius.f.tp con 
cept*eritmasfimilismatri.quodq- 
dem ttafiqquia vnumquodq;iplo- 
ru m.Cagcns, Sc patiens mouentura 
fe inuieem , Sc habent elTe . Ecquia 
hiemotus necefiario fit dc cotrario 
in concrariu:ordoau tern hums mo 
tus,St huius rranfituseft vt narrabo, 
vidclicetqj cum a&io agentisfuerir 
p erfeftillimain pr;ftando hanc for 
in am.fi formam fimiiatiuam : tunc 
conccptuscrit fibi fimilis, fed fi fue- 
rit parQ imbedllior,crit fimilis tru- 
jp coeius,autramo,fiueramistrunco- 
rum.Et buiufmodi ordo in proptn- 
quitate, Sc rcmotioncciuscrit iuxta 
eius debilitatem Sc vigorem . qua to 
cnim fortius fuerit in opnmc opera 
do,fiettranfitus formarumad fimi 
litudincm propinquam agenti : Sc 
quanto virtus fuerit debilior, tanto 
pluscrittranfitusad fimilitudinem 
rcmotiore. Si vero agens fuerit im- 
potens prxftare palm fimilitudind 
an co repcrtam,auttn vno trunco Sc 
tamo,tr3sfertur dc ncccllitate fimi * 
litudo ad aliud oppofitu m, videlicet 
' ad fimilitudinem mattis,autadfi- 
c militudincm vnius trunci cius, aut 
rami , aut ramuli trunci . q> fi mo* 
rus h m us tranfmutationis fuerit for 
tis,tranfibtt natusad fimilitudinem 
anatris Sc fi debilis, tunc tran libit in 
fimilitudinem vnius trunci aut ra- 
mi, Sctdpropinquius aut remotius 
iuxta debilitatem motus, Sc vigore 
cius . Sc fi tollatur hie motusa duo- 
bus extremis, fiex parte marisSt fer- 
minar.tuncnatuseritfimilis cuicun 
que hominum accident. Exempli 
gratia, fi Socrates habuit liberum 
u Raehck ; Si motus prouenten* 


a Socrate fuerit perfects , tune na- B 
tuserit fimiltsei. led fi fuerit debi- 
lts,tunc motus transfertur ad patrg 
S ocratis, Sc eritfimilisauoliio. q>£ 
plusdebihtatur.trasfcrtur ad ramo« 
ei us, aut ad tamos truncorum eius, 
vt fi fimiletur fratrifuo, aut patrno. 
Nam qnanto motus fuerit debilior 
tanto plus tranfmuubitur in remo- 
tiorem ramu.vt transfertur ad tru» 
cum remotum, Sc transfertur a tru- 
coadramum iuxta robur rami. Sc 
debilitatem trunci . vel quod poteft 
clTe, quod non rranferatur ad ra- 
mos, donee debilitetur, ira vt nou 
posfit fieri tranflatio ad truncos.Sed g 
fiaufertur motus totaliter ex parte 
Socrans,Steiusradicum , Sc ramo- 
rumipfius, Scramulorum radicu, 
tunede nccelfitatc transferctu^ad 
primum contrarium, quod eft Ra- 
chcl,& natuscrit fimtlisei.St fi debi- 
Utatur motus pluvunc transferetur 
ad vnum truncorum ipfius Rache- 
lis ,au t ad ram os eius , auc ad ram u- 
los truncorum ei us , quod eciam fit 
propinquitatc St remotione. quod 
fi talismotus omnino aufertur , cue 
natuscrit fimiiiscuicunq; connge - 
rit.Sc idco figure funt diuerlx inter 
le,Sc difperatx . Et ob hanc eandem ® 
caufam ficetiam fimilitudoin vno 
membro.vclin pluribus.Sthocfiue 
lint fimilta mcmbnspatris, aut vni 
radicum cius,aut vni ex ramis ipfi\ 
autramis radicu.liucmcmbrisma - 
iris, aut vni exradtcibus eius, aut 
alicui ex ram is cius, aut ramulis ra- 
dicum . Iam ergo explicauirauscai* 
fam.obquam quidam natorum tut 
fimiles , alii vero disfimiles . Sc id 
dc omnibus fpecicbus fimilitudi • 
nis , qua: rcpcrmntur,quascaumc- 
rauiuus. ; 

Dae 



DcGcnc. Anim. 


G T'NVs tamen fueront opiniones 
aImq opi 1 ) Antiquorum defimifitudinc. 
Mtotfl fi- Vnafundaturfuprahoc,f. qifemcn 
m dirndl* dceiditurabomni mcbro fibi firm- 
ed paren- li.hiautcm putantq>a quo plus fe- 
ubu*. minisegredmir,fiatilliusfimilitu- 
do.na fi id a marc jpueniatjfiet quo 
qucciusfimiIitudo,fi vero a farmi- 
na.critcriam fimilc fibi . Scd lafii ic 
dec!aracii hancopinionemcflefal- 
fam.neq;ipfi pofluntoftfderequo 
pailo fir nnn a fit fibs patri, &mat 
farmin$:quiniciaquoplus egredi- 
tur,dcbct ctiamfupcrarcin vrroqj, 
fcilicctin mafculineitate.aurinfoe- 
** minincitatc,&in fimiimidinc. $c- 
, cunda opinio tenet natum fieri ex 
duob* femimbusinuiccm mixtis& 
contemperatis.&quamuis hare opi 
nio fit digniordiau ilia prima, cu 
ponat fimilitudincm cflcinfcminc 
in potentia,attamen iam patuiteius 
deftru&io.cu fucrit verifkatum, q> 
fcmen maris,exeoqj cftfubic&um 
generantis , & cius inftrumen rum , 
£t non pot cfle pars generati .Nam, 
fifcminaeflent pars geniti, rune ip- 
fum gcncransnon habcrctorganfi: 
quodeft falfum,aim fupponatur q> 
1 vnacxconditionibusgenerantiseft 
conrangat.aliter.n. non fict a&io 
&paflio. Eftqnoq;exconditionib* 
contangentiseflc corpus,oportct cr 
go ipfum generans agens cfle aut 
corpus ,au r generans per organum 
corporeum.Ted falfum eft q? fitcor- 
pus: relinquitur igiturq>cftdene- 
ceflitatc generans per inftrumentfi 
corporcum quod eft ipfefpiritusfc- 
minalis,»tfuitdeclaratfl, Fitquoq; 
inftantia contra iftos, quomodo alt 
qui naturam non fimilanrur patri - 
buvpfi dicant caufam huius reieP 
le contcmpcracuram feminum Cc~ 


cundum arqualiratem.ftqueraTtfi? B 
q>fimilitudo eritcomunisintrrpa* 
trem ,&marrcm. Contrahancfe 
opinoinc obiici tur propter quid foe 
minaeft fimilis patri. Sc masmatri. 

Quits ob c unfa monjhrofi atumaliagent- 
rentirr, <y quart itliji umfrr,alijs fait 
csfrr, multiplex fit partus, alijt 
Cap. 4. 

P Roximum enim ab ijs , 
quae ia explica uimus, eft, 
vtcaufasdemonftris red 
damus.ad extremum, n. cu mev 
tus foluanrur, &L materia non fu 
perctur,remanet quod maxime L 
eft vniuerfale,id eft animal.Iam 
puerfi ortu capite anetis autbo 
uis referunt. ideqj in carteris me 
brumnominantanimalis diuer 
li.vitulumcapitepueri, &oue 
capite bouis nata al!euerat.Qu5 
oia accidunt quidem caufis fu-* 
pradiiftis.fed nihil ex fis,qu* no 
m inan t,eft,quamuis fimili tudo 
qusedagenerat . quod euenit cc 
non in monftrum peruerfis.qua 
obrefaepenumeroper conuidu 
nonulli deformes asfimilantur, 
aut capra: igne efflanti, aut arie- 
ti peculeo . Pliyfiognom^n qui-' Aliipeml- 
damomnesadduorumauttriu 
animaliu formasredigebat, QC tclprah* 
dicendo pleruncp perfuadebat. b« potco 
Scd.n.iposfibile elle,vt tale mo- * 
ftrumgignatur.i. alterum in ab 
teroanimal, tempora ipfagraui 
ditatis declarant, quae plurimu 
diferepan t in hominc dC cane,6£ 
inoue dC boue. nafd autem nub 
lum nifi fuo tepore pot . pareim 
igiturhoc mododicunturmon- 

ttia 


Digitized by Coogle 



Liber Quartus . . 1 1 * 

'Jl ■fira, parti m quod forma ,pdeat dum frudu* arborum coni pi a- ® 
muldmebri , f. mulcts pedibus, rcs.qjfi vitella dirtinguunt m*v 
autmultiscapitibus. fedprofe- brana,geminipullidilcrcbfine 
do rabones monftrorum, 6C ob vlla fuperuacua parte generam 
laeforum animaliu propinquae, tur. Sed,fi vitella cominuantur, 

& fimiles inter fe quodamodo necvIJainteriectamembranadi 
funt:monftrum.n. oblaefio quae^ fterminantur, pulh ex rjs moiv 
da eft. Democritus veromoftra ftrifici prodeunt,corpore6dca^ 
fieri ea ca fcribit, q> duo fubeunt pitevnOjCrunb 5 quaternis, alia 
femma,aJ terum ante , alteru pcv tobdem , quoniam fuperiora ex 
ftca,quat: cu in vtero confunda^ albuminegenerentur, &C prius 
tur,euenit,vt membra coalefcat (vitellum enim ciboijseft) para 
ad® difodeanr.Auibusvero,qm autem inferior poftea inftituic, 
coitus agicur crebro,idcirco fem quacj cibus idem , in difcrctusiji 
* per& oua,&coloremeuariare fuppeditatur. Iam fcrpens etia E 
autumat. Sed fi italic, vt ex vno biceps vifus eft,vide!iceteadem 
femine, eodemcp coitu plura ge/ de caufa. na id qucxp genus oua 
nerentur,quod patet,prxftat no parity multanumero,fed rari* 
circumirevia omiiTabreui &C fa ineomonftri inftitutio euenit, 
cili.i)S enim turn maxime id ao propter vteri formam. porreda 
cidere necelle eft,cu femina non enim in verfum copia ouorum 
diftinguuntur/ed limul fubeut. continetur pro vteri longi tudi> 
quod lifeminimaris caufa tr u ne. Necveroingcnereapuauc 
buenda eft hoc mododiccdum vefparum tale quid accidit.cek 
fit. Sed enim ex toto pobuscam lulis.n.difcrebs partus earn con 
fam in materia, conftituendiscp tinetur.atin gallinisecontrario 
concepbbus efle cenfendum eft. fit.Vnde aperrix eft caufam euen 
quamobrem monftra eiufmodi torum huiufmodi in materia ef s 
C raroadmodum Huntings, quae fe pu tar oportere.vt enim in ijs, * 
lingulos pariunt.fed crebrius in quae plura pariunt,magis : fic in 
ijs, quorum partus eft numenv ijs quae pauciora, minus id aceix 
fus ) & praccipueinauiumgene^ dit.quocircahominiminus.fim 
re, earumqj potisfimum in galli gularem .n. perfeduip parit. nS 
nis.i)S.n.partusnumerofus,non ddhomtni locis,quibus mulie< 

— irius modo q> faepe pariant,vt colum res prffcecundse funt, magis id 

bae, verumeti3q» multosfimul euenit, vein terraAegypto.ca^ Mu,ier "- 
' ua ~ conceptusintrafecontinet,(5C te prisvero&ouibusmagiSjVtfce te^ud t r 
poribus omnibus coeunt.hinc cundioribus accidie. anpebam 
geminaebam pariunt plura. co magis mulbfidis.multipara.ti* 
haerent.n.conceptus,qm in pixv id genus animalia' funt,nec paiv 
pinquo alter alter! eft, quo inter turn perficiut,vt canis. cxcoa.n. 

magna 


to 

trel 


Digitized by Google 



< ■ DcGcner.Anim. 


magna eerum para folet pa re re. 
quod quam ob caufam accidie, 
6c quamobrem pariant multos 
poftea explicabimus.fed.n. hxc 
propenliot a ia funt fuapte nanu 
ra ad monftn fleam partionc,qn 
non fimilesfibi generantfed im 
perfe<ftos.nam 6C monftru quid 
disfimileeft.quamobrc i}S,quo/ 
rum taiis natura eft, facilius ca/ 
fus hie obueni t . in fis .n. porisfi/ 
mum, qux metachxra appel 
lantur,confiftunt,quxaliquate/ 
mis labe monftri fica sflc affc<fta. 
H n5 decfle,auc fupeirflfe quicqua, 
Ucnkm- monftrofum eft, monftrofum c 
* u ** ' cnim res prxrer natu ram. fedfv 

ter eam,qux magna ex parte nr. 
ram prxteream,qux Temper & 
neceflario dfyuhil fit. verum in 
rebu6 t) s, qux magna quidem 
ex parte ita Hunt, fed ali ter etiS 
polTunt fieri, euenit, quod prx/ 
ter naturam confiftat. nam &C 
Itereas ipfas,quibus acciditqui 
_ dem prxterhuncordine,fednu 
1 qua quolibet modo^ninus m5/ 
, ftrumeflevidetur.qihquodp/ 
ter naturam fit, idem etiam fm 
naturam quodamodo eft,cu na/ 
tura materix n^tura fornix no 
fuperat. quamobrem neccamS 
ftri nomine appellatur,netp vbi 
fieri aliquid folet, vt in frudib 9 . 
Vi ris.n.quxda eft, y aliqui cap/ 
neum vccant, qux cu vuam ab 
bam foleatferre,finigram tulit, 
mondrum id eftc non putant, 
quoniam fepisfime id fecereea 
folea t.caufa eft, q> fua natura in/ 
ter alb am & n igta eft. ita<p non 


Ionge difeeditur , neepneter ni/ M 
turam fere. non. n. in aliam natu 
ram tranfitur. At in t)s,qux pa/ 
riunt plura, turn ca ipfa eueniut^ 
tumverocopia partus impedit 
alter alterius perfetftionem , 6C 
caufam genitaleoi.Departunu 
merofo , paucifero-, 6C fingulari, mu'iumrtl 
atqs etiam dens parti bus, qux ne,acp*u. 
autfuperfuntaut defunt, qux/ 
ftioexifterepoteft. Gignuntur tiumdef# 
enim interdum aliapluribus,q Auabun- 
iuftumfit digitis, alia vno tan/ Mafaori 
turn , eodemty modo in cxteris uartcua. 
partibus,autexcedunt,autdefv L 
ciunt.n6nullaetiam duplicige/ 
nitaJi, altero mans,altero feemi/ 
nx nafeuntur . &C in genere qui/ 
dem hominum,fed maxi me in 
caprarura.gignutu r.n.quas veu 
can t h i rci n as, prop terea q> fimul 
gen i tale habent&maris,& foe/ 
mine.iam &C cornu geres in cru/ on* 
re capra confpetfta rift . Partibus 
etiam internis mutationes detri 
mental accidunt, vtvel careat 
aliquibus,vel habeant minuta , 

&lxfa, vel plura numero, vel M 
n5 fuis pofita locis. Sed cordeea ** 
res nullum vnquam animal or/ 
turn eft: quancj lienecarens, flC 
duplicem habens lienem , &C al> 
tero vacans rene vifum cftJeco/ 
re etiam carenstoto nullum no/ 
tatum eft,quanquam quod non 
totum haberet, iam pat nit. hate 
atit in perfaftis viuistp reperi un 
tur. Felle item priuata prodie/ 
rut* # cu fua natura habere debe/ 
rent, alia efitra plura h abut rut, 

Iam locis ct pennutacu iecur hu 

•etc 


Digitized by Google 



Liber Qnartus. 'T no 


A rereflniftro,Iien dextro confine^ 
ri vifus eft . Hxc, vt modo dixi, 
in animalibusiam perfiwftis ex^ 
ploraca Tunc , in nafcentibus au^ 
tevaricpercurbatur. quaefi pa* 
turn de fua nacura difcedunt,vv 
uere folent: ft plus , viucre nc- 
queuntjVidelicetcuquod prae^ 
ter nacuram eft,partibus viuedi 
principalibus accidit.Modusve 
roconfyderandi dehiseft,vrru 
eandemcaufam putatoporteac 
partusfingularis.de parti urn de 
fe&usrirem'qj partus numerofi, 
® dC parti urn excefFus,an non can 
dc.Primum igitur q>alia parifit 
multa, alia vnum , merito quit 
piam rpiretur. Quar.n.maxima 
inter ani malia funt , ea fingulos 
pariunr.vt elephas , camelus , c- 
quus,& reliqua folipedes,q par 
tim maiora careens funt, partim 
longe magnitudine fupcrat.Ca^ 
nis vero,& lupus , 6C reliq mut 
tifida omnia fer£ pariunt mub 
tarattp etiam parua eiufdem gc/ 
C ncris,vtmurcs.bifulcapaucage 
‘ neranc, praererquam fues. hate 
enim inter multipara eft enume 
ir alalia ran da. Ratio enim probabilis 
*5 nl P* eftjVtmaioraanimaliaplurage 
*ra*ge- nerar, plus'qj afFerre feminis pof 
rent fint.Sedcerteidipfum,quodad 
mirari facie,caufa: eft,ne admire 
mur.faciten.im eorum magnitu 
do,nemultapariat. cibusenim 
infft abfumiturin corporis in/- 
erementum jninoribus vero na 
tura demendode magnitudine 
sugetf excremftofcminali exu 
peranriam Jtem plus feminis gc 


nitalis efTe,quod maioris eft ani & 
malis,minusatirquod minoris^ 
needle eft . at multa effici parua 
in eodc pnt, multa magna effici 
difficile cft,mediocrib 9 vero ma ' 
gnitudinis medium a natura da 
cum eft. Sed quamobre alantiu 
alia maiora sur,alia minora, alia 
mediocria,caufam ante reddidit 
mus.Suntaut alia vnipara, alia 
pauci para, alia multipara.dCma 
gna ex parte vniparafunt quae 
folipeda, paucipara quaebifub 
ca,mulaparaquacmulcifida.cu/ g 
ius rei caufa eft, q> magna ex par : - 
cemagnitudines corporis qs dif 
ferentpsdiftinguuntur. tnnon 
ita in olbus eft.magnitudo.n.6C 
paruitudo corporis caufam hnt 
partus amplioris &C parcioris , 
no folipedis autmultifidi autbt 
fulci gnis ratio.cuius rei teftimo 
niu eft, q> elephas afalium maxi 
mu,idemfy multifidu eft. earner 
lusbifulcu eft, quod maximum 
inter rdiqua eft.nec folum in pe _ 
deftrium gne,fed etiam in vola* W 
tilium,<3d nantium magna parii 
fcccundafunt, parua vero per» I 
qua foecundaeadcde caufa. pla- 
ce etiam.non quae maximae sue, 
plurimu afFerunt fru&us . dixu- 
mus quaobre alia parere multa, 
alia pauca fua natura aflblent. 4 * 

Sed huiusqonis illud maxime ««&■*» 
quismiretiijs,<|parifnmu!ta, 
qd* plerunqi vno initu alalia id 
gen us impleri cemit.Seme aute 
maris, hue ad materiam cofert, 
feadhibens partem cSceptus,& 
mifccni cum fcmiac fctminas,fo 


igitized by Googl 



DeGencr.Anim. 


G ue non code modo,fed vt nos cc 
femus,cogi t, condit'q? maceriam 
contend in vtero,feminaleqj foe 
minx excremctum, vt fuccus la 
tftishumorem fpilTat,curtande 
cfifiniu- nonvnumc ® c ‘ t animal incre/ 
no L la* meti maioris c'vc fuccus in lade 
**• non certa quantitate ad cogent 

du dcfcnbitur , fed quo plus la/ 
<ftis plus fucci fubierit,ed plus co 
loftri cocrefcit . Seme igr rrahi a 
locis vteri, atep ob ea rem m ul ta 
generari pro numero locoru 8C 
; acetabuloru,q ux vnu non funt, 
opinari nihil rationis e . fxpe.n. 
^ eodem in loco vteri gem ini con 
fiftuntun gne etia multi paro,cu. 
plenus foetuum vterus fueric, de 
inceps alius ab alio iacere cernu 
tur . quod ex diflecftionibus pa/ 
tet. Sed vt perficiendi cuiufqj a* 
0ub6n3« w imalis certa eft magnitudo,tu 
uo * ad maius , turn vero ad minus, 
quern terminft no fupragrediti/ 
tur,vt vel maiora,vel mlora eua 
dat, fed in medio magnitudinis 
fpacioexcefltim defeeftumuein/ 
ter fe capiun t,atqj i ta ho alius a/ 
I lio au<ftior eft,& exteroru quod 
uis animalifriic materia femina 
lis,ex qua confiftunt, non indefi 
ni ta eft, ncc in p! us, nec ! mi n us, 
vt ex q uantalibet posfint gfiari. 
Qux igitur animalia ea,qua du 
ximus,caufa pluscxcrementi fe 
, cernunt,quimfatisfitad vnius 
animalisoriginem ,ijs fieri non 
poteft,vt cx co totovnum gigna 
tur afahfed tot numero gigm ne 
cefTeeft, quotmagnitudinibus 
debitis prxfcripta funt. nec vero 


maris feme, aut facultas conteta K 
in maris femine plus quicqua , 
aut minus coftituit, qanatura 
fancirii efteodefp modo ,-fi plus 
fominis mas emiferit,autfaculta 
tes plures in femine diuidendo 
contentas , nihilo maius efficiet, 
quamuisplurimum acceflerit: 
immocontrarium aget.exiccan 
doenim corrumpet.necpenim 
ignis, quo plus fuerit,eomagis •. 
calefaciet aqua:fed certus caloris 
terminus e, Yltraque fi igne au/ 
gcas, nihilo reddes aqua calidio 
re, fed facies vtmagis euaporet, 
demuip deleatur dC exiccet. Cu 
igitur hxc moderation? certain 
ter fe requirat,f. excremetum foe 
minx &C maris, qui femen emit/ 
tat,multipara alalia fta tim emit 
riit qcf fibi conueniat . videlicet 
mas, quod diuifum posfit confti 
tuere pluratfoemina tm,vtplura 
cSftitui posfint. I.actisafitillud confirm* 
excplu fimileno eft. feminism, tionislor* 
calor no modo efficit quitu, led 
et quale quid at fucci &coaguli 
calor quantu dutaxatcSftituit.- 
Caufa igit , vt plures conceptus 
cotrahantur, nec vnu continuu 
excuinfiis confumemr in multi 
paris animalibus.hxc eft,q> non 
ex quatolibet coceptus inchoec, • i 
fed fi aut paru, aut multu admo 
du flt,gigni no potent . prxfcri/ 
ptam.certalp eft virtus, 8C patie 
ds,& agcti&Simili modo in vni 
paris magnis'qj animalibus , no 
multaex multo excremento co 
fiftunt,cu in ijs etexcerto quato 
certu quatu,quod coficitur. fit, 

plus 


ed by Google 



Liber Quartus. nr 

A plus igitur materix talis no mit mis aut mcbris : vel filTo concec 6 


ritea.quam prcediximus,caufa. 
quam aute mitrir, talis per natu 
ri eft,ex qua vnus tm conceptus 
genererur. q>fialiquando plus 
acceflerit,tuncgemini nafectur. 
ex quo fit, vc hate portenta poti ? 
iudicctur,quonia prxter folitfi, 
6£quod magnaex parte agatUr 
proucniunt.Homocu omnibus 
generibus ambigit. na 3C vm pa 
ru , 6C pauciparu , &C multi paru 
jnterdf) eft . Ted maxi me fua nac 
tura vniparu eft. humore profc- 
® <fto caloretp corporis mufti paru 
cft.femims.n.natura humida &C 
calida eft. fed Tux magnitudinis 
ratione pauciparu, atque vnipa 
^mjni rum eft. Hinctepusetia vteri 
■ri mor fcrcndi enorme vnumhocanic 
u _ mal fortitu eft.catteris.n.vnu eft 
tepus, homini veroplurafunt, 
quippe cum &L feptimo menfe, 
decimo nafcatunatqueetiam 
inter feprimu dC decimum pofi- 
tis . qui.n.menfe o«flauo nafcuiv 
tur,etfiminus, tame viuerepoC- 
V funt. cuius rei caufaacci pi ex i)s, 
quae modo explicauimus, poc 
, 0 J£ M teft . dixi de his in problematic 
bus, atq ue de his rebus ita differ 
ttid fu- ruifle/latuifle'qj fatis fit. Parti (i 
aut fupcruacuarii prxter natura 
raua' cade cauia eft, qux gem inorum 
gencrationis.iam.n.in conceptu 
caaccidit. videlicet fi plus mato 
riaccofiftitqua .pipfius natura 
partisfit.fic.n.accidit,vtvelpars 
maior,qua iuftu fit efficiat, ver- 
bi g ratia, digitus, aut manus.au t 
pes , aut aliud ex extens poftrec 


ptuplurcs reddantur qiio in flu 
uns vertigines geminantur.fic 
enim ibi , vt humor , qui fertur, 
SCproflucns mouetitr, fiinaJic 
quid ofFenderit, fecetur,S£ex V/ 
na in duas cuadat coftitutiones, 
quxeundehabeant motu.hoc 
eodemodoin conceptibus euec 
nit. adnafeunrur partes il!e vadi 
tesmaxime quidepropinqux, - 
fedaliquandoetia remotxproc . , 
pter conceptus motione , quanc 

quam praccipue, quod materix 
exuperantia ibi redditur, quo 

tande decubuit. forma vero vne E 

de fuperfuit, inde recipit . 
busatit gemina habere genitac ubus gem 
liaaccidit.alterummaris,a!teru 
foeminx, ns Temper alterum rac 
tu,alterum irritum redditur ,di 
per alimentu fubinde d elite feat, 
quonia prxter natura eft . agnac 
turn eft.n.modo abfeeffus . nam 
&C abfcefTus afiumunt aliquid 
nutrimenti,quamuis port genic 
ri fin t,8£ prxter naauram. Sed fi 
quod creat,omnino aut fuperat, _ 
autfuperatur, fimilia oriuntut * 
duo,acfi partim fuperauit, pare 
rim fuperatum eft, alterum foec 
mina, alterum masgeneratur.ni 
hil.n.intereft de partibus , an dc 
toto dicam us , videlicet qua ob 
caufam alterum mas ,al teru fee/ 
minagignatur. vbi aute partes 
eiufmodi dcsut,vt poftrema ali/ 
qua, aut alia quxuismcbra,can 
dc caufam efle putandu , qua, fi 
olno quod gignitur , abortu pa/ 
riatur.abortus ante conceptual 
De Amm.cu.Aucr. q cue- 


Digitized by Google 



De Gencr. Anifa.' 


€ euenire Complurcs ccrcum eft. 
Agtutard agnationes a partu 

monto* muldpliciquoexpofui .moftra 
dm. verocumi)sdisfident,edq>plu/ 
ribus coalefcat . fed nonulla hoc 
etiam modo ueniunt,fiin parte 
maiore,& prxcipua quada per/ 
ucrfum eft.vtfi quagcminohe/ 
ne,autpluribus rembusoriun/ 
tur.tum etiam locis partium c5 
M mutatis,moftrum dicimus . qcf 
Qu* bT*- diuerfioncmotui1,traslatione'<B 
ftomon - materixaccidit. Vnunean plu/ 

ftroju ani 
mal vnu 

fiiduudi- dicandumeft principi) ratione. 
c * adBia • verbi gratia , fi cor pars eiufmo/ 
di eft, quod vnu cor habet, vnu 
animal eft, quod duo, id duo eft 
animalia,q uac fibi coa! ucrunt ,p 
pter conceptuum coniunctione. 
partes vtero fuperuacuas agna/ 
Malta pri tioncs effe declaratum ia eft. Ac/ 
umAobl; cidit etiam facpevt pluribusex 
*)B>q ante oblxfa no viderentur, 
ufimu ammalibus iam perfectis mea/ 
^ tusautaddutfti concorporaren/ 
tur,autdiuerterentur.Iam fcemi 
nisnonnullis osvteri compref/ 
fum,concorporatum'q? ab ineun 
textateadtempus vfque men.* 
ftruorum perfeuerauit, moxvr/ 
gentibus menftruis.doloreip in/ 
feftan te , al n s fpon te difruptum 
eft,alqs dilTetfium a Medicis.no/ 
nulls inrerierut, cu aut per vim 
difrumperetur,autdifrumpi no 
poflet.Pueris etiam quibufdam 
genitalis poftremu , &i meatus, 
uaexcrementum vdicxtran/ 
t,non codem tctcndcrunt, fed 


ra fit per coagmenrarionem,qct' 
monftrificum proditanimal, iu 


infra meatus ille tranfegit i qua/ K 
obre demisfis clunibus mingiit; 
qui teftibuspaulo in partem fu/ 
periorem retraces, vidcrur a 15/ 
gefimul,& mans habere geni/ 
tale,& fceminx. Meatus ctiaaii/ 
menti ficci coaluit aliquibus be 
ftfi s,f.ouibus , 6C q uibufda alqs. 
namd£ vaccam fuille Pirinthi •paiads' 
accepimus, cui cibi excremcntu 
extenuatum per vefica trafmit/ 
tebatur, difletftusq; anus denuo 
propere coalefcebat, nec refecan 
doeuincere virium poterat.De 
partu multiplici & paudfero, ** 
aedeagnatione partium aut dc 
fectu , atop etiam de monftrifico 
partu dictum iam eft. 

Quasobcaufasmonflrofa ani- 
maliagenerentur. 

E Tpoftquam traftauimusde dt ate* 
fimi!itudinis,expcdit modo tra- 
<ftaredecaufa,obquam monftro - 
faanimaliagcnerentur. Did t auto 
Ariftoteles,quodifta monftralfua 
prater naturali egreflione nonex- 
poliantur a fpceic animalisgeneran 
tisea. Plurestamen Antiquoru po- U 
nebant id efle pollibile. nam p oteft 
nafciagnus liabcns caput bo uis,Sc 
homo nabenscapur agnifm ipfoi. 

Et Arifto.dicitq? huiufmodi mon- 
ftrofitasnon prateigreditur natu- 
ram,nifi qualitate , aut in quantita- 
te, aut in numero, aut in fitu.In qua 
litate quidem, vtanimal.quod ncq; 
maseft,ncqjfo:mina: quod incertu 
appcllatur.in quantitate vero , vt fi 
habuerit caput maius, aut minus, in 
numero autem, Yt fi habeat duo ca 
pita, aut quatuor crura, aut q> careac 
his mcmc>ris.ia fitu quoqj, Yt fi ha- 
bet 


Digitized by Googl 



Liber Quart'us. in 


A betlieoem in dexrero,& iccur in lini 
Aro latere ficuatum . Corruprioin 
qualirarecA,vtin bouc, quern vide- 
rat Arillotclesclaufum, f.non emit 
lentem excrementum ficcum , Cu- 
ius rcicaulacAalterum duorum,f 
vei debilitas agentis, vel inobedien- 
tia rccipicnris, vt contingit rebus ar- 
tificialibus,c]uibuseucniccorruptio 
in figura propter alceru boru duo- 
rum, aut propter vtrunq*,. ExccfTus 
vero, &defc<Asc6tingensin men- 
fura, Sc tn numero eA cad cm caufa, 
obquam atiquaanimalia multapa 
rium.quamobrem monAraeiufmo 
B dicrcbriusfiuntinijs, quotum par- 
tusefl numerofus. quare primo de 
caula multiparoru ammaliu tracla 
dum eA . Et dicamuscirca hocani- 
malia die in triplici di fferen tia. Na 
ucl funt alalia , qux lingulu pariut, 
quorum cor pora funt magna, vtca 
Bielus,&elcpha$,atquccquus, ma- 
gnaq; ex parte ea, qu$ folipeda funt 
vcllunt multipara, A: funt qux mi- 
nora habent corpora, & plcrriq; sue 
multifida,&aucsparux:vclfuntme 
diocna inter multipara, Sc paucipa- 
ra,&funt qux corpora habent me- 
diocria,& vt in plunbus funt biful- 
^ ca.‘Scrofa autem eA media inter bi~ 
fulcas,& folipedes.nam reperiuntur 
quxdam ex iplisbifulcx,quxda ve- 
to foltpedes.uint tamen cius conce- 
pts plures propter cxccllumhumi 
ditatis ,&caliditatisinipfis.& ideo 
AriAoteleslimilat iplasplantx viri 
di,in bona cxi Aenti terra. Aliqui ta- 
men putant pluralitatem coceptuu 
cucnirc ex multitudine locorum v- 
tcri.in quibus femen difparritur . na 
videturciscflc nccdlan ft duolcmi 
ca admilceri, donee ei ipfisfiat vn f 
foetus. Et C ncccllc c A in omai con- 


ceptu mifeeri vtfaqjlemina.fequi- 
turep caufa, ob quam hunt piures 
conccptus, (it pluralitaslocotu vul- 
ux.Nam apud cos non videtor dari 
cauia partitionispartismifi partian- 
tur loca. Sc tamtf id, quod dc hoc opi 
nanturcA falfum tquia Ariltoteles 
narrac vidiflemultotiens animalia 
multipara habcrgeminaincodcnt 
loco vulux . Caufa autem plurali ta- 
tisconccptuumcA, vrdicirArilto- 
tcles, videlicet q> cum materia, a qua 
generator animal, non lit in qua- 
cunq ucquantitatecontigerir, limi- 
liter & in Arumentu, quo agensagir, 
fed inccrta quantitate a natura ter- E 
minata, quare vnus foetus habebit 
quamitatem terminatam a natura, 
&in(lrumenrum determinarxqua 
titatisa natura: fcquitur igitur cp, 
quando materia ferminx fucrititi 
maiori quantitate, qrequiratur ad 
crcationc vnius foetus: materia quo 
que inArumeti generantisfucritin 
maiori quantitate, qexigitorganu 
gencrans, quodetiam Iocs fuAi- 
neat, tunc foetus eruntplures vno. 
Hinc eA (p ani malia.qux naturaii- 
ter cmittunt multum femen, niulta 
panunt :quia liberahtasperuenit cr 
datoteform;, auaritia veroexna- j 
tura matcnx.Si ergo non pofTetali 
quod animal prcAarcdelxmine.ni 
n quantum eftconueniens.quanti- 
taspro vno furru tan turn non gene- 
rarctnili vnum tantum.qudd fi me 
dio modo 1c haberct.crit quoq-, me- 
diocre in multiplicationem fcccum. 
Magnum autem animal pauca pa- 
rit, quia materia leminalisin incre- 
ments!) corporisabfumitur. locus 
quoque eft Ari&us ad hoc, quia pro 
porno magnicudmiscorporiscon- 
ccptuum iuorum ad ipforum ma- 
q ij gni- 


Digitized by Google 



Dc Gcncr.Aniiii. 


<G gnitudinem eft minor proportione 
magnitudiniscorporisconceptuum 
alaus multi pari ad magnitudincpa 
trum.&idco magnum alal, non po 
tcftferreplufqua vnu firtu.Scdani 
jnalia minora mulcum fcmen obti- 
, nen t.di hare proport io in eiseft ma- 
gna.i.proponio corporis patrisad 
corpus nati. Animalia vero mcdio- 
cria, habentmedioentatem in mul 
utudinc dc paucitate concepiuum, 
quia hmdi caufa eft mediocrisl eis. 
Caufa tgr pluralitatis fertufi in fum 
maeftmulritudo femmis:de caufa 
mulutudinisfeminisfunt duo, vide 
** liccccxuperamiacahditarisdchumi 
diutisin complexionehuiusanima 
lts,dc paruitas corporis. Homo autl 
hoc eft mediusintcr hzc duo gna,i. 
inter pauciparum,dcmultiparum. 
ratione.n.fux magmtudinis, pauci- 
parumcft:fed ratione exuperantix 
caliduatis & humiditatis in eo eft 
muldparum.Etideo magna ex par- 
te mum parit,quandoq; ramen plu 
ra. <p ft pi urav no general, gemina 
funr vt in plurtbus.caufaeft manife 
fta ex iam didis . func ramen q uzda 
snulieres,qux plura duobus panut: 
vt narrarum fuitde fixminisexifte- 
' tibustn parte Aegypti.quzquatuor 
* pariunt dequinq;. Hinc eft q> tern- 
pus vreriferendiipftuscft diuerfum 
a cztcrisani malt bus, propter diucr 
iam complex ionem hominis in cali 
dicate & humidica te.de eft in zquale 
in hoc. na aliquzfoeininz feptimo 
pariunt mi fe, fed plerunqj in nono, 
altquando vero in odauo . 

Ratio tempotis partus, 
acciusvira. 

C -x Aufaau tern, obquam nati Tfc- 
^ptimo menfc.dc in nonoviuuc, 
in o&auo vero taro viuunt, quauis 


plus in vteromaneant,qnatosin(e K 
pumo,eft,quiaquodin feptimo na 
icitur.eft multx caliduatis, Ac burnt 
ditatis. Si pci ficitur cius figura, na- 
fcnurq, in hoc t£pore, quod eft mi- 
nus tf pus, in quo poftit perfict figu- 
ra hominis. fed qui in nonona(cit% 
minorem habet ealiditatem, Sc hu- 
miditatem,q nati! feptimo: dridco 
pcrficitur ctuscrcatioin tpe longio 
ri . Nato th in odauo cps id non eft 
fibi naturale.fed naturafe tepuseius 
eft nonus mcnfts.accclcraui t tamen 
exitum propter aliquodaccider.auc 
eiustcmpuserarfcprimus.dc tarda- L 
uitexitum, propter aliqtiod accidds. 
Etideovtinpluribus no uiuit.quia 
natusin odauo eftde ncccflitate v- 
nius trium difpofitionum ,C vcl q* 
eftcoplexionisnatiin feptimo, aut 
nati in nono, aut complcxtonis mx 
diz inter feptimum Si nonumtvt ia 
euidcnterid appatet. Siigituretus 
coplexio eft feptimi, contingit ipsu 
tardaf vfmad o<ftauum,ppaliquod 
acci den tale, & non eft natusfm na- 
turalem vfum.(imi!iter,fi eiuscom- 
plexio eft noni,feftinauit exitu pro 
pter rem accidenralem. q> ft ei us co- 
plexio fucrit media inter ifta duo, 
tunc tails partusinrali horaeritna- M 
turahs.de, fi ira resfc babuerir,viuer, 
vt viuut naci in nono At in feptimo; 

& ideo non nafeuntur Fm naturam, 
nifi nati in fepti mo : dc in nono . Id 
afit,Jquodfuntopinati Aftronotni, 
q? contingit natum proculdubiox- 
grotarein octauo, eft quid vanura : 
cu ipfa xgritudo non fit quid natu- 
rale.quodaccidatcuilibet nato. Iam 
ergo reddidimus caufam, ob quam 
ahqua animalia funt multipara alia 
uero paucipara . Ex hoc ct dcclaraf 
caufa membrorum fuctusfupcrtluo 

turn, , 


Digitized by Google 



Liber Quartus. ' r 113 


Jfrum,& d'rmiou torft.nam,qn femen 
fcrminxfuperfiuit in maiori quan- 
titate, 3 fit determinata.pro uno fee 
tu,non tamcn fit rantaexuperatia, 
faciat pro d uobus,’tunc de neceffi _ 
tatebabebit humoi membra fuper- 
floa . membra.n. funtparsanimati. 
Et hocetiS fitiuxtaaptirudine ma- 
teria: fiipfluetspronarura fingulo- 
rom membrorum . nam fi efleteo- 
ucnifs pro capite erit bicepstfic fi pe- 
dibusmanibusc]; , habebitquaraor 
pcdes,aurquatuor man us. Verunta- 
men huiufmodi varietasipfiusnati 
viuipari lemperfirintnfbrisigno- 
bihbus.nam, fi membrisnobilib’id 
fieret,nequa§ poller nalci viuti 
fi viuum oriretur, non police viue- 
re. Qux autem gemina babent geni 
talia,fivnum maris,altcrum firmi- 
»)r,caufa eft ciufil£ generis. Eudeo 
jmpofTibilc eft aliquem ralem natfi 
perfcdle habere membrum mafis, 
Scfaeminx, quia vtraq; hare mebra 
funtinuiccm contrana : quamobtc 
uSpofliim pfedareperiri ijnocor 
pore, Naimpoffibilecft vtin vno, 
&eodf corde copuletur forma co- 
plexionalis propria lexui malculi - 
ft o , & forma propria foeminino . & 
jmpofccftrepcririin eodemcorpo 
C reauoexcrcmentafimuIperfe&a,C 
fe men maris& femen facminxtneq; 
Ttraq; membra propria huic excre- 
rodo.pofiunttn reperinin codcm 
corpore ilia duo membra, dum mo- 
do fintimperfefla : autaliud perfe- 
ftu.aliudimperfedum. Dcfc&’alit 
im€brorum ntquoq-, propter defc- 
fium partis materiae conucnientit 
huic membro: aut propter impedi- 
mentum receptions formx nuiut 
jnembri tautobdcbilitatcm virtu- 
■sagcntii, in difeernedo matcriam 


apeam huic membro . Eteiufmodi D 
monftroficates ex magna parte Ibf 
Ieutcuenireinanimaiibus muitipa 
ris,mnltumq;coeuntibus,Ttcoluni 
bis, & gallims .quandoq; enim pa- 
nt ouum,habesbina vitella, paritq; 
columba pullum habentem quater 
nas alas. &agnuscornuger£sinCto 
re confpefhTscft. &boc eft mon- 
drum extraneum.ExcdTusquoque 
&defcdu$fitin membrisintcriori- 

bur, quemadmodum in extrinlccts,. 
Quod autem talis diucrfitastrafeat 
fpcciem illiusanimalis, vtaliqui o- 
pinantur homincm gencrari nabf- 
tem pedes equmos,ucl ali tcr.no fllic , : 
verincatumidapud Ariftotelf .Ni E' 
agcnsjgcncransin fpccic , no poteft 
piarftareipfi marerixaliam formi, 
qtiiillam.quz eft in ilia fpccic, quia 
nulla alia eft ’nfuaeflcntia.ncqs ma- 
teria etiam propria huic fpecici po-> 
reft recipere aliam fbrmam . Cuiua- 
rei indicium afiertex varietatetemi 
poris conceptions, tepus eni m,quo; 
equus gignitur.non eft illud in quo, 
homo generator. fed, fi homoequu. 
generaret.tempusquoq-, generatio- 
ns iplorum diet idem : quod eft fal‘ 
fum.impolTibilcigiturcftdari ani- 
mal compofitum cxduabus fpccic- • 

bus. Quod.fiinucnictur aliquid, f 
quod polfit imaginari fic 1c habere, 
illud erit quidam cafus contingent- 
ex cotruptioncmaterix, autex de- 
bilitate agentis, aut ex utroquemoo 
q> id fit ocrc pars alterius animalit.. 
Iam crgolocuti fumusdecaula ex-, 

ceflus membrorum & corum do- , 
fc<ftu*,&dcmuItKudinis 
conceptuumcau- 
facorumquc 
paucitt- 
tc. 

q iij Quart - 4 


Digitized by Google 



Dc Gener.Anim 

6 Qmamabrem animal! urn alia fmperfatrt, 
aha non: CP* qua fuperfoetant inter du 
foetus enutriant, inter dum ncn : CP" 
aha Ubtdmofa meogencrt 
ftnt , alia mm . 

Cap. 5. 


parrfi vfcp fe eSprimat fi tfi *Vu R 
qn acctdit vt fuperfaetet(ii.n,id 
eucnille coftat)perfiri non p3c . 
fed coceptus abigunt fimiles tjs, 
q uos abortus vocam us.vc ,n. in 
vniparogencreoc excrementu 
abfumirurinid.quod praccdlo- 


a Nimaliumuero,alianun 

/A qua fupcrfcttanr , alia fu^ rit^ob corporis magnirudincm , 

V perfcctant.quorum quae^ ficmrjs fieri foJe^ fed in illisfta' 
da enutrire fuos conceptus ferny tim , 1 his cu ia foetus accrcucrit. 
per poftunt, quxdani mterdum tunc.ndiimJc vniparis condicio 
pofiunt, interdil nequeunt . Ca nem recipiunt. Pari ronefoJa a^ ? 
ne fuperfcctcnt eft,q>linguia pa^ nimalifi mulicr, di equa gram-* 
riitnt.folipedes enim, & quae i)s da coitfi patiune.ho.n.fua nattt- f* 

H au<ftiores funt animantes nun^ ra prxfoecundu aial eft . aliquid 

qua fuperfoetant. facitenim ea^ ctin vterOjtufpatxi.tuexcremeo a25fugj* 
rum magnitudo,vt excrement tifupcreft,quanquanontm,vt u| ^co..< 
tiiomnein conceptum abfuma velalteruposfitalere.mulierita F luuaiu * 
tunquippe cumin i)s omnibus queobeacaufam coiturecipit. 
corporis fit magnitudo. quxau equaautfoliditatefux naturae, 
temmagno corpore funt,eorum &C q> aliquid fpatf, 1 vtero fuper 
foetus quotp magni profuigene fit,vtdi<ftueft,ampliusquidc, 
rismagnitudineinftituutur.ex cjvtabvnooccupet,fedar<ftiu*‘ 
quo fit , vt elephantorum foetus cj vt alterii perfeefte posfit fuper 1 
magnitudine vituligeftet.MuP fcetari .Libidinofenaturaefte^ 
tipara ideo fuperfoetant, qm plu ob eunde affetftii,quo folida ola 
res conceptus fuperfeeratus qui/ veneris funt appetetiora . ifia.n. 
dam alter alteri funt . Qua: aute i ta fe habent, quia carent purga] 

* exhismagnitudinepdita funt, 1 tiopc^ uae perindeeft foeminia.1 
Vtbomo,fi alter coitus proxime Ivt coitus maribus. cqua.n.mcn' 
ab alteroaccesfitjcnutrire quod 'ftruaminimeemittit.Ofum aut 
fuperfoeta turn eft pofiunt. ia,n. viuiparorii fctmina: folidxsut 
id euenifie uifum eft. Cuius rei libidinofiores , quoniam fimili 
cau£aidq>diximuseft. eodc.n. modofehabent,atcp mares, qui, 
coitu plus feminis mittitur, qcf femen genitale collectum no ex, 
parti tum multiplica re coceptu >cemut.foeminis.n.purgat io me ^l 
poteft, fialterum port alterum ftruorum feminis exituseft,cui 
accedit.fed,fiiamau<ftoconce> menftrua non nifi femen Antin' 
ptu coitus adhibetur, fuperfoeta conco<ftu,vt ante dixim us. qui* ■ 
ri quidem poteft/ed raro : quo- obrem mulieres quae incotinen 
oiain yterus magnaex parte ad tes ad rem veneream funt^ibidi 1 


M 


Digitized by Google 



Liber Quartus. 114 

A neceffant,Cu fxpiusgenerarint. quod mulieribus quoqj euenit, S' 
iam.n.feminale cxcrementu,q3 flt.n.nonnullisgrauidi9 purga/ 

tio,&interdum quxad ffnem 


libidmcm accendebat,emiiTum 
fecit, ne prxterea concumbcndi 
auiditasffcimulet. In genereaui/ 
urn fceminx minus quam ma- 
resverierem appetunt, quoniS 
uccrum continctiuxta feptum . 
mares cotra falaciores funt, quo 
niam teftes intus habent retra/ 
dios.itacp fit, vt qux ex ijs fua na 
tura abundant fcmine, coitum 
fern per defyderent.fbeminx igh 


uftp pcrfcueret.fcd ps prxter na-> 
turam hoc euenit iquaobrc foe/ 
tus afficitur detrimento. at eiuP 
modi animalibus per nature fie 
agitur.Ita.n.corpuseoru prince 
pioconftitutum eft,quale corp 9 
leporii eft. hoc enim animal fu/ 
perfoetat.quippe quod neema/ 
gnum fitjdC plura generet.multi 
fldum.n.eft.rale autem quoduis 

tur hums generis propenliores plura genera t. femme etiam abCf ™ , 
p ad coitum funt vteridefcefu:ma dat,quod eiushirfuricfignifica/ ‘ 
res teftium retradtu. Diximus tur.copia.n. pili exuperat . iiarri' 
quam ob caufam alia nullo pa x hoc unum pilos 3C fub pedibus' 

<3;o fuperfortant, alia fuperfettat het,dd intragenas.pili autabun 
quidem , fed conceptus interdu dantia dC hirfuties copiani indi 
enutriunt,interdum nonA qua cat excrementi . quamobre ho/- H ° r ,“ K P {_ 
obrem alialibidinofa^lia noli/ mines pilofilibidinofiores, 6C fe- n ° 0 ^ ( ^‘ 
qu*fup ■ bidinofa in eogenere funt. Sunt miniscopiofiorcsfunt quam lx 
pouerpo- autem nonnulla fuperfoctantia, ues.lepus igr fxpenumero foetus: 
u ) cocua qux longo etiam interpofito te/ alios imperfbflos geftat, alios $V 
di tpcco- pore coeudi posfintenutrireco/ fccflos iam edit. 

ceptum, quern fuperfacarinuui ^ ^ 

dclicetea, quonigcnusfcmine 

C gem tali abudat,«: corporis raa Cap. 6. * 

* gn i tudine caret, <3£multa gene/ 

rat. Cu enim multiparum fit, yluipatorum alia imperfe 
uterumhabetampliorern.cufe/ 


mineabundet, multum purga^ 
tionis excrementirix emitticcu 
corporis magnitudinc careat , 
maioreijs portione purgatiofu/ 
peret cj conceptus defyderet nu/ 
trimentum,polTunt vel poll co/ 


V tfhtm animal pariut, alia 
perfecfKi. foil pedes dCb'u 
fiilcx petfetftumtmulrifidx com, 
plures imperfeeftum . Cuius rei# 
caufa eft,q> folipedesfingulos par 
riuntibifulexaut fingulos,aut 
binos magna ex parte . enutrire 


ftitui animalia, eadem'q? enutri/ autem qux paucagignuntur,fa 
ri,ac perfici . uteri etiam eorum cilc ponunt.rnultindx, qux pa/ 
tionfecomprimunt, qmexcre/ riunt imperfecta,ocs multipart 

men turn purga tionis fupereft , funt, quo fit,ut partii adhuc rece 

q i i i j rem 


Digitized by Google 



De Gcner. Anim. 


€ tem alere posfint,audium ia,ade 
ptum'qs magnitudinenequeac: 
fed cu corpus ad nutriendu non 
fufficiat,partum emittanc, vcea 
quae vermcm pariunt.quxdam 
cnim ex ijs catulos inarticulatos 
propemodum pariunt, vtYul-' 
pes.vrfa,lexna,fi£ alia nonnulla. 
fed omnia fere cxcos,vteaqux 
modo,atqj c t canis , lupa , lupus 
ceruarius. Solaintermultipara 
ius park pcrfedtos,ca'cg vna eua> 
mt.gesieratenim multosmore 
multifidi generis, cufidbifulcu, 
H &C folipes lit.funtm,locis quibuf 
dam fues folida vngula . I’artu 
igitur numerofa eft, quonia ali- 
men turn, quod in corporis ma- 
gnirudinem abfumcrerur,in ex- 
crcmentum feminale decedit. id 
cnim vt folipes magnitudine ca 
ret. quin ffcpociusquafiambi- 
genscu natura folipedum biful- 
cum eft. hac igitur caufa dC vnu 
parit,fid duos, &L quod plurimu 
mulcos.cnucrit verovfcp in fi- 
ll?, quxpeperit, propter fui cor- 
^poris alimoniam proba.habet 
* enimutfbiumpinguefuisitirpi 
bus, fieferofa filijs afimerum co> 
piofum &t commodum . Aues 
etiam nonnullx imperfedtos, fid 
cxcospariunt pullos, videlicet 
quae cu parux corponr fin c,mul- 
tos progen erant>vt comix, pica, 
palter, hirundo,fid paucipari ge- 
neris, quxcopiam alimenti pa- 
BirfldiBfl rere vna c tun prole non folent, 
ncuii pod vt palumbes, tumir ,columba. 
? 0 ™mei Qj£»m°brem,fiquishirundinu 
ttMaaf . noticllarum adhuc oculos prx- 


pungat, rurfum incolumes red- 
dentur.di.n.fi’unr, non faefti xam 
corrumpuntur.itacp denuo oriu 
tur,ac puLlulanc. Oi no hare pnr- 
ueniunt generacionem perfedta 
obalendi inopia.generantvero 
imperfedtos. qm perfedtionem 
prxueni unt. quod in puetis eba. 
patet,qui menfe feptimo nafeun 
tur. Sxpeenim nonnulii eorum 
prx fua iperfcdtionene meatus 
quidem integros adhuc habenc; 
vtaurium, autnarium,fed poft 
accrcfcentes recipiunt, multi'qj 
ex qs vitae c5potescuadunt.Ma ^ 
res pori us q foeminx oblcfi in gc 
ncrchominumnafcunrur,cu m 
exteris animallbusnihilopori , 
mares , qudm foeminx ita pro* 
uenianc.Cuius rei caufa eft,q) in 
hominibus longemas a feemi- 
na diflfert calorc naturae, quo fit, 
vtmobilioresfint mares invte- 
ro fj foeminx . motu autem ipfo 
frangfitur,cfi rccens quoduis fa- 
ale prarfuaimbcallitatc frangi 
posfit. Hxceadem caufa eft, ne 
fa*minxfitnihterartp marcs pfi 
ciaturingencreliominii .quip- M 
peefi 3C ultra parentem feemi- 
na tempore longiore coficiacur, 
quam mas : fid vbi in lucem ve- 
nermqcclerius ferminx q marcs 
pcrfiaantur.nani fid pubes, fid 
vigor, fif fenedtusfeemims prius 
venit q maribus . funr enim foe- 
minx fua natura debiliores , fri- 
gidiores'qn&fcxumfcEmineum ^ 
quafi lxfionem naturalem,6d de r- 
rn men turn eife putandum eft. ! L ^. ogl< 
Incus igtttrdeprx fua frigidita- 

te 



Liber Tertius. 


A te difeemuntur . hxc etenim di' 
fcrecio coccxfdo eft. calor autem 
concoquit, quod calidius,id 
conco<ftu facilius eft. fed foris gg 
fuam debilitarem citoad xtatis 
florem,feneetutemc£ guemunr. 
etenim omnia minora, vt in aiv 
tis operibusjfic in naturae citius 
ad finem deueniunt. Eadem da, 
eft,vt qui gemini mas 6C fee mi 
na in genere hominu prodeunt, 
minus feruentur,cum in caeteris 
animalibus nihilo referachomi 
nibus enim hie concurfus prx^ 
® ter naturam eft,cum non pari te 
pore mas &C fcemina difeernan 
- - • tunfed aut marem conrari,aut 
fbeminam prxuenireneccflefic. 
atinexterisid non prxternatu 
Cm mull ram eft.In ferendo etiam vtero 
era diffi- homines cum caeteris animals 
cnlor me jjus di s fident.cum enim cxrcra 

rurerjnt. _ , , 

plunmum rempons vaIeatcor> 
porc,cum vterum ferunt,mulie 
res magna ex gte xgrae degun c. 
Cuius rei caufa aliqua vel ad vi 
tarn referri poteft. cii enim mu/ 
lieres vitam ociofam,&l fellula^ 
® riam quandam degant,plus ccV 
trahuntfibi excrementi. naqui 
bus gentibus folitum eft, vt mu 
lieres laboresfufcipiant,ns nec 
vterus tarn difficulter geftatur , 
tC partus facilis eft . denitp qui^ 
bufuislocis muliercs > qux!abO' 
rare confueucrunt, facilius pa- 
riunt.laborcnim incremctaccv 
fumit,qux in mulieribus ocio- 
fis-augentur. cum <55 parturigo 
laboriofa fir , labor 6C exercitX' 
do aax vi tx faci t vt fpiri tu pof 


115 

fintretinemn qua re partus fiu D 
cilitas conciliatur. Adferunt tgi 
tur ea q uocp,vt mododixi, al u 
quid caufx ad eius aflfectionis 
differenriam,qud mulieres exte 
ris animalibus in ferendo vtero 
diferepant. Sed maximecaula / 

eft,q> cti cxteris,aut exigua pur 
gatio, aut nulla manifefta fiat, 
mulieri plurimaeuenic. qux cu 
per vteri geftationc defierit,in' 
feftat atqj perturbat. quippe cu 
etiam non grauidis,nift purga/ 
hones fiat^egritudines accidat, 

Principio potius, cu concipiut, 
perturbari folent magna ex par £ 
te.conceptus enim purgarione 
impedit,&prx fua exiguitate 
abfumere copiam excrementi 
inter initia non poteft: quancp 
poft,vbi iam plenius abfumere 
cctperit,leuar.Ac in exteris ani' 
malibus, quonia parum cxcre* 
menti eft,modice ad fetus icre 
men turn accommodatur.cufcp 
excrementa,qux nutricarione 
impediunt,abfumantur, valent 
felicius.Nec lecus aquatilegex 
nus,aut volatile afficitur. lave* j 
ro accrefcente fbttu, quibus non 
xque proba alrio contingit, cau 
fa eft,q> feetus incremetum plus 
excremenritfi alimenti defyde^ 
ret.Paucisquibufdam mulieru 
buseuenit,vt prxgnares melius 
vaJeat corpore, videlicet i)%qua 
rum in corpore exigua contb 
nentur excrements , qux abfiK v 

mi posfintcumalimento, 
quod feetui adminP 
ftratur. 

Qua to 


Digitized by Google 



De Gene. Anima. 


A Q Mmol eaufam meld in uteri) mulie- 
rum^tnnetur , c r quart potius in 
mulitre.qu.un in extern ani 
m Jib us. Cap. 7. 

D Hco, quod mola voca' 
tur,videndum eft . Acci^ 
dit hoc vitium mulierb 
bus nonnullis grauidis,quan' 
quam raro.pariuntenim quod 
molam vocant. Iam accidir.n. 
muliericuidain,vtcum concur 
buijTet,& fe concepiiTe putaflet, 
primuffl ventris moles augere^ 
B tur,&£ reliquacx ratione venb 
rent.Sed euro tempus pariendi 
• iam efleqnecpareretjnequemo 
lesminueretur, fed annos tres 
aur quatcuor ita perfeueraret , 
quoad dyfenteriac, ideft difficul 
tatiinteftinoru i m plica ta,eo*p 
modo pericli tata, demum pepe 
reritcarnem,quam molam vo^ 
cant. Quin di tota vitaedurat 
hoc vi d um , vt &C confenefcar , 
8C commoriatur. Qua: autem 
prodierit, adeo obdurefeit, vt 
vix ferro tranfigi posfit.cam hu 
C iusafFedus dixit .pblematib 9 . 
Afficitenimcoceptus eodemo 
do, quota, quxinquinari did 
mus , cum elixantur,nec per ca' 
lorem,vt quidam volunt, fed 
potius propter caloris debilita' 
rem.naturaenimde vita certa- 
re videtur,nec pofle perficere, fi 
jnem'qj apponere generarioni . 
quamobremaut tota vita,aut 
longo tempore durat , quod in> 
choatumeft, nec enim vt perfe 
dam, ncc vt alienam omnino 
habet naturam.caufa nanqt du^ 


ritixeruditaseft. quippecum D 
inquinatioquocp cruditasqux 
dam fit. Sed quaeritur cur exte- 
ris animalibu* idem non acd^ 
dat, nifi quid admodum lateat, 
eaufam vero die putandum , 
quod muliervna omnium ani* 
malium affeclionibus vteri ob* 
noxia elt,6c menftruis abundat 
nec poteft ea concoquere . cum 
ijiturexhumoreconcodtu dif> 
ncili cocept 9 cofiftit, tuegignir 
qcl mola vocat, idiy I mulierib® 
merito, autfolis,aut maxi me . 
Quaroobrcm animalium,aliafup- E 
fnctant.alia vero non. 
TxOfthocinucftigarc debemns, a 
± quamobrem antmaliumalia fit 
perf^unt,aliaverono. Etdicatnus 
quod animalium alia nonfuperfo: 
tan t,v t fblipcda,& his au&iora: alia 
vero concipiunt port prinvum con- 
ceptum,ipfutn<],cnutriunt, vtmul 
tinda.prxdpucqu® crura habent 
mulcum hiriu<a,vcaues, prarfertim 
paruar,vt pafl'crcs,& hirundines. 
Sunttamenqufdam.inqnibusfife 
cundus coitus fuerit propinquus , 
primo poccru nt iterum concipere 
fupraprimam conceptionem , fee- E 
tumq;enutrire, &eiuscreationem 
perficere, vthomo&equus. id ta- 
men rarohomini euenit. Sxpera- 
mcnacciditmulieribusex fuperfij- 
tatione abortum fa cere : prxfcrtim 
quando ilia duo tempora funt re— 
mota .Tota autem caulahuius rei 
eft mulntudo & paucitas leminis, 

& conuenientia loci. Animalia au- 
tem auftiora non fupcrfftant:quia 
eorumexcrcmentumabfumiruria 
conccptum primum, (aliccrexcre- 
mentum fijmincum,ncquc fupere- 

0 ' 


Digitized by Goog 



Liber Teitius. 


A ritexeo.nifi quantum enutriatpri*. 
mum conceptum tantum,& non 
quod recipiatcxcg fuperfoeturam. 
Magnituao quoque corporis focit 
vterum efle ftriftum ad recipien- 
dos duos foetus . Qua; entm magni 
corporis funt , factum habent ma- 
enum.cxquoHt vc elephantorum 
^tusmagnitudinc vituli gcfletur. 
Animal vero femen multiplicSs & 
multi parum fupetfcetat, obeius fc- 
minijmulritudinem.cxiguitatetn 
corporis,! n quo fopcrcftfcme poll 
2 creationcm primi,&eiusenutntio- 
nem.quodpoteftlccundumconce- 
■•’ptum recipere, &ipfum enutrire. 
Hocautcm plus lit in animali ha- 
benti crura pilofa: quam in alijs: 
quia lemiue abundat plus, quam a- 
liud,idc|ueligniiicatcopiapilorum 
intragenas,& crura.copiaemm pi- 
li indicatabundantiam excrcmcn- 
ti.quamobrcm homines pilofi funt 
Jibidinofiores.Etquandoq;egredi- 
turfijtOsprimxcoaccptionis, & re* 
manctlecundus, cui animali ined 
pr opric i m pcrfciffa fxpe pa rcre,q u^ 
£ exteriusperficiuntur, propter calt- 
ditarem&humiditatcmeius,vtre- 
iatum fuitdepluribus, Idcoqueta- 
» leanitnalpullosparitcxcos-.moxa- 
pcriuntureorumocoli.pcrficiturqi 
corum procreatiocxterius.Nonnu 
quam tamen oritur impcrfe&us % 
tus,qui non pcrficitur deforis , pr 2 - 
cipucin lembus, iuuenis namque 
vim habetcnutriendi fuosf^tus.At 
tamen fus multos parit f^tus>& per- 
fc&os.cftcnim cius natura media 
inter multi parum, & non multipa- 
rum.cft namquebifulca: &eftme- 
dia in ter foil pedum & multifid urn. 
font cnim in locis quibufdam foes 
folidxvngulx, more equorum . . 


Pauciparum vero animal per fetid 
parit.Caufaautem, ob quam aiji* 
mal foperf;tat, appropinquantque 
vtrxq; conceptioncs, eft nimta call 
ditas,4:humiditas: miikuudoqjfe- 
minis,&amplitodo vtcri,quod ho- 
mini Si equo euenit. Secunda tame 
impregnatioraro pcrficitur: quia 
ex natura animalium eft vnam fer- 
re conceptionem , ncq* folent &n- 
guinem emittere port coitum. Qua 
reauiditasconcumbcndi minumi 
mulat port impregnationem . qua* 
obrem mulieres, quxfxpiusgene- 
rarint,libidincce(Iant:quialemina-E 
le excrementum ear u, quod eft (an* 
guismenftruofus,iam confumptu 
eft in eis.S unt & aliquz m uliercs, q 
os vulux babentclaufum, poll con 
ceptioncm vlquead lecundam cel- 
lulam:&ideorarofupcrimpregna* 
tur.quodfi accident, lecundus foe- 
tus abortum facit. Ariftoteles ta- 
men did t id iam conftaretcmpori- 
buseuenide prxteruis,cx parte ma 
gnxquantitatisfcminis.quod mul- 
titudine languinis menftruorum 
oftendituriterum foperimpregna- 
ri:fed ex parte naturx iplar#,quia 
funtniagnitudineprxditx.no pfi- F 
dturiccudusconceptusMulieribuc 
quoq; non fupercllc multu leminis . 
poftprimamconceptioncoftcndi* 1 
tur:quia raro languis effluit ab cis 
poll impregnationem lecundu na-> 
turalem vfom.qui ft flueretid pro- 
pter debilitatem foetus acciderct : 8c 
prxlcrtira dum eft paruus . Et,quia; 
natura bominis eft partietps haru 
duarum fpccierum/. multipart, & 
paucipar 2 ,ideo dillident tempora 
conccptusctus. parit cnim feptimo 
menfe,& odauo, atq; nono . Acci- 
ditautipfi natoin (eptimo id, quod 

euenit 



Dc Gener. Anfm. 


C eornit<pccteimtilrip«roruin:quo- 
rum.fifi tu ji mpcrfe&us prodit,pcr* 
ficitur tame foris, propter multam 
calidi(atem,& humiditatem buius 
feuisiTt Arirto.narrat multos ua- 
tosin fepnmo habere meatus au- 
iium,& nan u obturator, mox extc* 
xiusaperiri. Inert quoq; magnadi- 
feeptano inter maris creationc,& f? 
minxhoTum ,Gcncratio.n. rnariii 
in Ytero,&perfWho figurx corum 
fit angultiori tempore quS femin$: 
qd pateter car u abort u. Cuius rei 
caufaerts’quia masefteahdior f$- 
mina:& ideo mouetur mas in Tte- 
pj ropriusqnSfbrmina.&obhocetiS 
accidut manbnsin coccptione plu- 
resdeprauationesquaf^mirlis. Cre 
Icitautf^mitta extra vterum plusq 
mas,& id obdebilitatem,non ppea 
liditatrm.quodcx duobus euenit, 
srel Hex xirtutcagcntis,autex debi- 
litate recipients in his. & io frudhi* 
deprauati citiusmaturanC.q fynce- 
nEtobmmia difcrepStiam ipfius 
▼teri inter marem Sthfminam acci 
ditmulierem raro gcneraregemel 
!os,quoru alter fit mas, alter vero 
mina.tfl di n6 coringitcxtcrisani- 
^••fnalibusiinhiscnim maris, Acfberai 
n * P rocrcat '° hteodem tempore. 

I Inerttnmulieribusqtiidproprifi.fi 
epearum menftrua abolcfcuntita- 
um portcoitum , inflaturq.carum 
Tenter, adcoipputantrt concepifle 
tempus ramen partus trafit, & qnq; 
ita perfenerat plu ribus annis, donee 
rtneftatmulier,& pereat. Nonnun- 
qua ir» generatantehoefrurtfi du- 
riflimfirquodnSinciditur giadio, 
nifi efi difficultate. Sc eiufmodi rei 
caufaeftdebilitasnaturx, &corru- 
ptio digef bonis, priuatioq; vltimx 
concodtionis. Cuiusrci caufia eft : 


2 uia non inoenies natnftm cocor- ft 
are inter duo femina in qualitate, 
&quantitate. &coqutturhocexcre 
mentutn a caiorc abloluto, rio a ea. 
lore narorali,appropriaco ipfi infer 
mationi,& figurx. Accidit autfbiv 
Teluti rebus,i n quas agit calor natu- 
ralistempore digertionis, quxin- 
groflantur,& indurefcuntrquiacs-: 
Ddi nacuraliseit difgregare partem 
humidam,& congefare terrefi.Hoe 
rneft proprium mulieribus pluscj 
faminisepterorum animaliu: quia 
plusabundant mcnftruiSjqueertY- 
naexca'jfis indigertionis . & rdeo 
acciditeishoc,prxfertim quando/e. Z> 
men maris ell m alx complexion is. 
ISergoretulimuscauIam , ob quS 
aliqua animalium fuperimpregoa- 
tnr^lia vcronon.cur etiam aliqua: 
perficiunt conceptum fuum , aba 
vero non . i. 

Q tut animaliu lac liabtant , cr ^nam «i 
cuufama natura datum Jit. 

C af>. 8. 

L Acautcm fir ijs ferminis, 
qux animal intra fe gene» 
rant. quod vrile partus cr- 
pore efb.natura.il. id aJtmcci gra 
tia extemi aialibus parautc, vtM 
necdeect tpedebito, netp vltra 
idtpsfupercflet.quodita plani- 
euenirevidemus,niliquid pr*' 
rer naturam acciderit.Sed carter 
ris alalibus , qm tps fimplex fc‘ 
rendi vteri,partusfj5 datum eft, 
latftisconcotftioad hoc tempus 
folet accedere . hominibus vero 
q uoniam pi ura flint tpa, primo 
adefle necefle eft . Quamobrem . 
laemulierum, cum ante fepti/ 
mu mefem inutile fit,vtile ia fe/ 

ptimo 


Digitized by Google 



.'LibcrTcrtias. 11 


A ptimo redditur menfe. Caufa ct 
necesfitads propria, conoxfuo 
laufds rpibus vicimis habet . pri 
cipioemm deccstio huiufcemo 
dicxcremendabfuniitur inform 
cus generadonem.omnibus au^ 
tern alimentoeft,quod dulcisfi^ 
otbui *U mum 6C ccxftisfimum fit. itacp 
m«mo eft fublata hac facilitate, reliquum 
2 ^^'^ falfum ) male / qj fapidum efiene' 
eothib'. celle eit.Sed cu foetus magis,ma 
■tun fit gisipperficiaturjpluscxcremcn 
A tifupcreft.minuseniniabrumi' 
_ tur,idqj dulcius dt,cu no aque 
; detrahatur, quod bene cocodtu 
• fit.n5 enim infuper ad foetus in* 
formationem cdfumitur, fed ad 
incrementum mediocre, quafi 
iam fcecus conftet adeptus fine 
ruiun.dbn.de conceptus perfd 
dlio.quamobrcm exit, permit/ 
tatfcpgcnerarionem, vtqui iam 
fua tecepcrit,nec prxtcrea acci/ 
v pit quod fuu no ell;. quo tempos 

rc lac vtile datur.Colligitur hoc 
parte fuperiore corporis,& ml- 
q misq>p ordinem primx, origin 
nalis'qj confti tudonis-prxcipua 
' enim parsanimalis, quae fupra 
leptu dtinferior vero ad cibu , 
& excrementum accommoda/ 
tadtjVtgresfile afalium genus 
habensintrafealimenti fuppe/ 
tias loca permutet.Hinc femina 
le quoqs excrementum fecernic 
obeam,quam inter initiadifpu 
tationis noftrx reddidimus cau 
fam.eftn.naturx fanguinex rii 
excrementum mans, turn rneru 
ftruafotminx. fangumis autem 
&C Ycnarum principium corcft 


quodineaipfa parte fuperiore D 
pofitum eft.quapropter hie pri- 
mum excrementi talis mutatio 
ncm mnotefeere needle eft. Ex 
quo fit, vc voces turn mariu, cS,acma- 
tum focminarum immutentur, 
cufcmen ferre incipiunr (hinc 014 
enim vox fuam originc trahit. 
alteratur vero,cum id,quod mo 
ucat,alteretur) 6 C mammx ful> 
leuenturetiam maribus plane, 
fed foeminisamplius.quod.n.m 
parte infirriore mulcum excer- 
rut,io loe 5 mammarum inanis, • 
fungofusipfeeminisfiteodemip * 
modo ifs euenit animalibus , 5 / 
bus mammx infra habent. Igv 
tur 6i vox,6C mammx in exte 
ris quocp animalibus documen 
tumeuidensprxbcthomini V/ 
fum h abend genens cuiufqt.fed 
plurimum in genere hominum 
intereft.Cuiusrei caulaeft,q»ex 
crementum plurimum , &C mu. 
lieribus prx cxreris foeminis 8C 
virisprxcxteris maribus eft p 
magnitudine, alteris menftriuv 
rum,alterisgeniturx.ltaqtcum 7 
hoctoeminx excrementum non * 
a foecu hauritur, &C tamen ne fcv 
ras profluat prohibetur , colligi 
id in loca inania,quxcunqi eiuf 
dem meadbus adhxrent, neccf- 
fe eft. Talis aute locus mamma' 
ru in omnibus dl vtraqi de ca.C 
notxmelioris gratia ita condi/ 
tus,atqi enam neceiTario hie iS 
confiftit,& alimentum conccv. 

(Sum animalibus redditur.Con 
coition is autem cau Cam non fev 
lum,qua modo dixunus, accipe 

re licet. 



DcGcnc. Aniiti. 


G re licet, fed contrariam etiam.na 
&vt foetus maiufculus 1am fas 
^tus plus afTumat cibi, minusijj 
ob earn rem per id tempus fujv 
fit,ro probabiliseft. quod aute 
minus eft,concoqui celerius po- 
teft.Sed latftis naturam can d cm 
eflequamexcrementi, ex quo 
vnumquodcp generet,apertum 
eftnam quod ante diximus,ea^ 
dem materia eft quae alit,& ex 
quagenerationem natura con> 
ftituit , eaque fanguineus hu/ 
1^ morin fanguincm habenribus 
I*e f»n. eftJac enim fanguis concoeflus 
fun ell c 6 eft, non corruptus. Empeda- 

‘fw* desveroautnon rctfie putauit, 
corrupt. aucnon j 3cnev f usver j ?0 cransy 

« latitio eft, cu dixerit. Ocftauide' 
cimomenftspusextitit album, 
putredoenim concorfbonicon/ 
trarium eft, pus autem putredo 
quaedam eftdac vero res eft con 
cotftaprorfus. Nec latftantibus 
fiunt purgationes fecundum na 
turam, neque ladantes concb 
. piunr.& fi conceperitjac ex tin/ 
1 guitur.quoniam eadem lacfus, 
& menftruorum natura eft. na< 
tura autem non tarn large pixv 
funder e poteft,vt anceps fit. fed 
fi alterutram in partem fecemb 
tur,in alteram defit needle eft, 
nifiquid acciderit violcntum, 
8 C prater id, quod folitum ma* 
gna ex parte eftTemporibus et 
bene praeferipta eft general 10 
nimalium.cum enim pnema- 
gnicudine non fads practerea fee 
tui eft alimentum,quod per vm 
bilicum miniftratur, lac ad aim. 


dum vtile fuccedit.cumfji )ser C 
vmbilicum alimentum non Cw 
beat,comprimuntfefe ven* ib 
lae,circum quas tunica eft , quae 
vmbilicus vocatur,atcp ob earn 
rem tunc exitus opportune foe* 
tus confequitur. 

'•« 

Qux animtlia lac habeant : & 

quam obcaufam a natu » 

ra datum (it. 

D ELa&is natura czpeditloqur. AtI|> 
dequatria funtcontcmplah- 
da. Primociusvtilitas. Secundop-s 
fc<fttocauf$ materialis tempore ezi ^ 
tuseius.Tertio cognitio natura: ip- 
fius. Fit autem lac ii$ faeminis,quae 
animal intra fe generant. Videtur 
autem ipfum fuiflc par a turn fee mi 
nis gratia alimenti ipfiuifcctuspoft 
partum.&idco tempore cqpgruo 
buicreiczirc videtur, videlicet lep- 
timo menfe. hac enim hora vbera 
lac obtinent dulce,3c coftum :fed an 
tea apparct fine dulccdinc : fiue (It 
nondulcctotaliter, fiuefit falfum, 
quodcftvtin pluribus. quod lilac 
antehocezircr,cfletfruftra:G vc- y 
ro poftea non egrederctur , periret j, 
foetus obpriuationcm nutrimenti. 
Inueftigareautemde caulamate— 
riali.ob quam lac apparct eo tern po 
rcjinquifitionem habet& ferutatio 
nem. Videtur enim materiam la- 
ftis& materiam foetus efle eadem . 
eft enim czcrcmentum languinis 
menftruorum. Cuiusrei inditium 
eft communitas mammarum cum 
matrice, tern pore pubcrtaris:augc- 
rur enim mamma: tempore pubis. 

Ratio autem euidendUima huiu* 
rei eft, qudd farm inzdeponunt me 
ftrua,dum laftant ; fluuut tamen • 
quando » 


Digitized by Google 



• Liber 

A q'nando definfitlaftare.Quodicico 
fit, quia natura non poteft vti code 
cxcremcnto pro duabusopcrationi 
busdiuerfiscadcm hora. Cum er- 
go materia la&is, & f$tus fit cadenr, 
■vt determinauimus,fcquiturqu6d 
caufa,obquamemanatftptimo me 
feeft vnaduarum , vel vtrxqueG- 
mul,vclquiadcfioguine purolyn- 
ceriflimo,pr6ptonaturxIaAis plus 
abfumiturin ipfum feetuni in prin 
cipio fuxereationis, quam poft per 
fc<ftionem:quiafcctus,eiu(q; robur 
adimmutandum (anguine, ex quo 
nutritur,aliomodo febabetin fine 

B rci,quaminprincipiogcncratioms 
plnsenim indiget fuo fimili in prin 
cipio rci,quam poftquam fucricfa- 
Aus maiusculus. vel quia fauguis p- 
ucniensadmammasiplbconccptu 
iam adulto eft paucus: co cnim tem 
pore plurimo indiget alimcto,pau- 
cusquidem fonguismaiorem rcci- 
pitconco&ionem,prxftrtim quan- 
do eft fynccrus. vel propter vtrunq* 
fimul, videlicet quia hoc tempore 
niultiplicaturfanguispnrusin ma- 
in is, & minoratur non purus.quare 
fit tunc Ia&isdigeftio, cum lac fit di 

C gcftilfimum &co«ftillimn : &ideo 
eftdulce.Subftatiaautem ladis eft 
cxcrcmcn turn (anguinis menftruo 
rumplcncconcoot.cuiusdiiftiindi 
tium,vtdixfmus,cft quiaeft albu 
dulcc. albedo enim fignificat exu- 
perantiam partisaerex in iplb:& in 
fummafubftantix cahdx,& humi- 
dx.de natura autem fangumis eft, 
ft perfeAaeiusconcoAionc, albus 
teddatur,quemadmodum & ftm 6 
mar i s,& materia, qux pus nuncupa 
tur.alba exiiiit: quia natura cona- 
tur tranfmutarcipfum in bonum : 
4i idco natura ipfum cxpcllu hoc 


Tertius 118 

tempore.digeriturautem pus, quia "D 
uacuraipfum cxpellit, &cxtrahn a 
corporc.languisvcro digerit"', quia 
ex eo membra nutriuntur. Errauit 
ergo Empedocle$,cum dixeritlaccf 
fe pus,quia (imilatur ci in albcdinc. 
Proditaurem foetus tem pore deter 
minaco, videlicet quando lac appa- 
rctrquia tunc non fuflicu foetui id, 
quodperuenitad ipfum dealimen 
to in vtero, donee perueniat ad ma 
gnitudinem , quam non fulhnebit 
matrix, & mouebitur ad cxpcllen- 
dum ipium. ]? 

Quamobcaufam partus animali- 
bus in caput utrfis fiat . 

Cap. $. 

P Artus autem pronis in C3s 
put conuerfis fit per natti* 
ra animalibus omnibus, 
propterea quod partem ab vnv 
bilico maiorem habeant,quam 
inferiorem. maiora autem plus 
pondcriscontinencitaqucvelti 
ti in ftarera dependences co ver 
gunt,quotrahuntur. F 

Dt tempore frrendi uteri.cr quart 
non omne animal potftt ejji • 
dtuturmus. Cap.io. 

V Teri autem ferendi tenv 
pora certacuiqueanima 
Hum funt,magna quide 
ex parte pro vine fpatio. viua- 
ciorum enim gcncrationes quo 
quediuturniorcsee necefle eft. 
Non tamen id caufx eft,fed ma' 
gna ex parte fic euenit . maiora 
enim , perfediora'q? fanguinei 
generis animalia plus tem ports 
tiuunt 


Digitized by Google 



DeGene. Anim. 


G viuunt.fednon omnia maiora 
sfit viuadora.homo cnim plus 
tcmporis, quam quoduis am* 
mal viuic, excepto elephante, 
quod quidem vfu adhuc fide 
digno nouerimus. quanquam 
homo minoris eft incrementi , 
quam veterina,& alia multa. 
Caufa,ne quoduis animal pofiit 
diuviuere>eft,q>proaere am* 
biente temperatur,atque etiam 
ob alios naturales cafus, de qui* 
bus mox dicam.Tempora feren 
di vteri pro magnitudine ani* 
H malium:quxgeneranturdefcri 
pta funnhaud enim tepore bre* 
ui cdftitutiones perfici magnas, 
vel animalium, vel quorumuis 
aliorum fere facile eft. Quamob 
rcequi,6dquaeijscognata funt 
animalia,quanquam minus te* 
poris vi uun t,tamen diuri us vte 
rum ferunt:alia enim annum.a* 
lia quod plurimum menfes de* 
nos grauida exigut . hac eadem 
de caufa elephantorum etiam 
vterus diutinus eft . bicuio nan* 
quegeftatur, propter exuperan 
I tiammagnitudinis.Rationeau 
tem optima tempora omnium, 
cuitmSc & grauiditatum , SC generario* 
tun* in num,de vitarum dimenfionem 
naia^ circuitibusfibi expofeut recipe 
re.Circuitum appello diem.no* 
<ftem,me»fem, annum, ddtem* 
pora,quac ns deferibuntur , atep 
etiam Lunae traieiftiones . funt 
enim Lunae circuitus comple* 
menta,de filentia.de interpofito 
rum temporum fectiones. ita.n. 
coit cum Sole, menfis nanqj co* 


munis amborttm circuitus eft. K 
Luna autem principium eft pro 
pter Solis focictatem, rccepcfi'qj 
lucis : fit enim quafi alter Sol 
minor, quamobrem conducit 
ad omnes gencrationes , perfe* 
ctiones<u.calores enim &C refri' 
gerationescu moderarionequa 
dam gencrationes, fine modera 
none corruptiones efiiciunt. ter 
minum autem turn principij, 
rum finis qualitatum earn mo* 
tus horum fyderum obtinet. vt 
enim S£ mare.de omnem humo 
rum naturam fubfiftere , muta* L 
rive pro flatuum moru,de quie* 
tevidemus,aerem vero defla* 
tus pro Solis, Lunaefp circuitu af 
fiddle ea,quae ex fis , aut in i)S o* 
riuntur , fcqui needle eft . Nam 
vt rerum minus principalium 
circuitus fequantur, magis prin 
cipahum rerum circuitum ra* 
tio eft. vitam enim quandam 
de ortum.dC interitum, vel fla* 
tuum eftefateor. Conuerfionis 
vero eorum fyderum -alia fortaf 
feprincipiafunt.Naturaigitur ■ 
itafibivultjVt corum numeris M 
generationes d C obitus nume* 
ret. fed exquifite id facerc no* 
quit, propter materia indefini* 
tionem , de quod multa princi* 
pia inddunt, qux gencrationes 
deftinatasfecundum naturam, 
de corruptiones fxpe impediac, 
atq ue i ta caufa fint ear urn, qux 
veniant prxter naturam. Sed 
de alimento intrinfecus mini* 
ftrando animalium , atque de 
generationc in lucem agen** 


Digitized by Google 



Liber Terti as 


A da, & feorfum de fingulis, 6 C 
fummarim dc omnibus diftum 
iam eft. 

Dc caufa,ob quam partus fit przcc- 
dcnrc capitc:& dc caula vacic- 
tatisvteri fcrcndi. 

P Artusautcm omnium anima- 
iium pernatutamfit przcrden 
tecapite.quia talisparscft nobilior 
feu grauior.Ca veto propinqua va 
rietatistemporum vtcri fcrcndi ip- 
forum animalium eft diuerlirasin 
magnitudinc,&paruitate:diffcrcn- 
* B tiaque virtutisfcminisconcoqucn- 
dsferutr. , & diferepantia tempo ris 
ritz corum videlicet tempus aug- 
menti , iuucntutis , & lenoftutis , at 
que dccrepitatis.Tcmpusenimcon 
ccptioniscftfparium pcrfeiftz infor 
mationisciust&idadcius complc 
3ciooem,& corporis magnitudinfi 
xefertur .ciusquoquctcmporaqua 
tuor extra vtcrum leruant propor- 
tioncm generations in vtero. Et 
idco animal viuaciuspcrmanet diu 
tius in vtero . ficut etiam maiorum 
animalium generatio diuturnior 
eft gene rati one minorum idiudus 
C etiam viuunt, quam minora.quod 
*• itacucnit propter caliditatem,& hu 
miditatem exuperantem ineotum 
complexionc.Sed non omnia viua 
ciorafunt maiora : led id fit vt in 
pluribus. Homo cnim plus viuit, 
quam quoduisanimal viuiparum , 
exccptoelepliantc : cum tamcn fit 
minoris magnitudints aliorum ani 
malium. Eucnit autem hominii 
perduratio ex cius complexionc, 
quz fimilis eft complexioni aeris 
ambienus ipfumcalidi, Sc humidi. 


119 

Daturtamen animal, cuius conce- D 
ptio diuturnior eft, propter exi— 
miam magnitudinem cius, & pau- 
citatemcaloris& humiditads: cut 
accidit, vtminore tempore viuat, 

▼t equus,& fimilia. Et m fumma 
tcmporaconceptuum animalium, 
funtdeterminata, & meufurataper 
reuoludonesftellarum, & przler* 
timper fuos circuitus manifeftos, 
vt eft circuitus motus diurni , Sc 
circuitus Solis , quieft tempusanni 
& circuitus Lunz, qui eft tempus 
menfis. Circuitus enim horumiy- 
derum, videnturaliquidfacerectr- 
ca tempus impregnationum ani— £ 
malium , przlcrnm circuitusmen- 
fis . Et ideo tempora multorum 
animalium perficiunrur mcnfibul 
perfcdis. & hoc vt in pluribus. 
faciunt aurem menlesin re con— 
ceptusaliquid : quia eft compofi- 
tusexnatura Solis, Sc natura Lu- 
nz . & idco diucrfificatur eflctftus 
Lunz in menle, propter diucriam 
rccepdonem lucis ipfius a Sole. 
Quando enim perncicur,fit qua- 
fi alter Sol : & proptcrca babet in 
fuisdifpofitionibusmagnam conue 
nienda cum Sole in Ipccicbusgenc p 
ratorum.Quodpatetexhis,quz vi f 
funturinconiunsftionibus.&oppo < 
fidonibus, &quadris. cognofcitur 
enim eius immutado m modbus 
aquarum , & ventorum , Sc cztcro- 
rum , quzgencrationi tribuuntur. 
Etcumhocappareat, Icilicctqudd 
circuitus Solis Sc Lunz fit caufa plu 
rium temporum conceptusanima- 
lium & vitz eorum , non videcur 
dilTonum quod circuitus aliorum 
fyderum lint caula temporum con- 
ceptionis czterorum animalium , 

Dc Anim.cuco.Auer. 1 tern* 


Digitized by Google 



De Gener. Anini. 


C temporumque vit* ipforumtiirt* 
mo noceftncceflarium.nam crcde 
redcbemus.quodprincipia cntiu, 
£c coru m finis confcruatu r per eir- 
cuitos fy derum . huiufmodi enim 
proportio , & ordo non poteft pro- 
ueni re a materia . ordo namqv, & re 
&itudofitpcrhancnaturam , qua; 
eft apea generation! , 8c perfedlio- 
ni ordims, & eius dfficientis : non 
quod fit conuenicns corruption! tc 
priuatiooiordinis. Caliditas vero, 
& frigidicas, & demum qualitates 
cicmentorum funt conuenicntcs v- 
ttiquerei finml, videlicet genera- 
H tioni 8c corruptioi . quod ccrteideo 
eft, quia natura ignobilis fcquitur 
raturam nobilis,&digni:fcdcorru 
puo& interims non prouenicabip 
lo nobilicx prima intentione. cor- 
xuptio vero,& generatio harum re 
rum, 8c tandem excdTas, & defe- 
at!* fiunt propter naturam 
, materir. Deaccidenti- 
bus igirur,qu*ac- 
cidunt fixtoi 
in vtero 
ma- 

. irisiamdi&umeft,rcd- 
didimusq;eorucau- 
£ts,&pnncipia. 

I £t hie de- 

Unit li- 
ber. 


ARIST OTELIS v 

DE GENERATION^ 

AN IMA LI VM 

tma ojy ihtyji 
Cum uAuerr. Parafbrd. 

DiafftfUtmbw, quibut itnimaiium p.tr* 

Ui inter ft dijferimt^endum e/ft. D* : 
Jomno , c T nfflia in prima gtm 
ratiene. htm de diftrimt- 
tu oatlertm m an* 
mantibus . 

C-p. <i. % 

E affection^ 
bus , quibus 
animahii pap 
tes differant 
inter ft, difle-- 
rendum nunc 
eft. AffedHo- 
nesparciumdicocaefietatem <v 
culorum,autnigredinein: v<v 
cis acumen , autgraui catcm : 8C 
coloris aut corporis , &C piloru , 
aut pennarum diferimen quo* 
rum alia totis generibus tnfunt, 
aliavtcunquefors tulit habeiv M 
tur. quod maxi me in homing 
bus accidit. mutationes etiam 
per acta tern aliae omnibus xque 
animalibusveniunt, aliae con* 
tra : vtin vocis, colorisSjj pilo- 
rumrarione videre licet, cum 
enim caetera non canefcanqma* 
nifefte in fenedtutc. homo maxi 
me omnium itaafficitur.& alia 
ftacina ab ortu naturae confer 
quun* 



Tiigitized by Google 




Liber Quintas i % o 


A quuntur.abaprdgredientexta 
te , di fenefcentibus accidunt. 
JDehis igitur, cxterisl# huiuP 
modi omnibus non eundc pnr/ 
terea mod umcaufte efte putan^ 
dum. qua? enim non line opera 
yd naturae commuma,vel gene 
rum fingulorum propria, horii 
nullum alicuius gratia aur eft, 
" auc lit . Ocultis erum alicuius 
gratia eft, fed caefius non alicu- 
iusgratiaeft, nifi hate afFe<ftio 
fit propria generis t neeveroad 
rarionem fubftantiac perrinct in 
B nonnullis, fed vt quae necefla^ 
rio fiant. Ad materiam ’dC priiv 
cipium,quod mouerit,caufaceo 
rum referendae funt. etenim , vt 
initio difputationis noftra dP 
efeum cft,non quia tale quid gi- 
gniturquodque,ideocale quid 
eft/cilicet in iis , qua: ftatuta,de 
fitma&certa naturae funt ope- 
ra : fed potius quia tale eft.idcir 
co tale dC gignitur. fubftantiam 
enirn generatio fequitur, &C fub 
ftantiat gratia eft, non ipfagene 
rarionem. Veteres tamen natu* 
C reinterpretes contra dTe puta/ 
runt. Cuius erroris caufa fuit, 
T« tr r quod caufas plures efte non vP 
moc’ am derenr/ed matcrixtantum, oC 
lam co- motus caufam, catnip indefinP 
rtaiwlk u cognofeerent , rationis vero 
k finis fi OC finis caufam non confydcra/ 
vonfydaa rent.Sed enim alicuiusgrana 

numquodqueeft. gigniturau^ 
tern iam ob earn caufam,& rclP 
quas , qute in rations cuiufque 
conrinentur, quae vel alicuius 
gratia eft,vel cuius gratia aliud 


eft . Qua: vero non eiufmodi E> 
funt, videlicet quorum genera^ 
tioeft, eorum iam caufa quxre 
dainmocu, generatione'qj eft, 
vtpotecum diferimen conftitu 
none recipiant . oculuni enim 
neceftario habebit. tale enim a* 
nimal fubiccftuin eft. fed taiem 
oculum neceftario,quidem , fed 
non tali neceffitate. verum alio 
modojfcilicetquoniam tale aut 
taiem rem fuapte natura agere 
pati ve poteft. His ita defiai tis 
de rebus,quac deincepseueniat, 
diifcramus. Principio pueri cu ^ 
nati fuerint ,dormire omnium 
maxime imperfedlorum anima 
lium foient, quoniam intrapa/ 
rentem,cum pnmum fen tire eg 
perint, tern pus dormiendo to*, 
turn fere confumunt. Sed quacri. 
turdeprimagenerarione.vtru'vtra *ial 
vigilia precedat,an fomnus . q>; P ri . u ' a ° r ’ 
enim proficifcente xtate magia^™ 1 *' in n 
expeigifci vifuntur ,contrariu e 
ideft fomnum principio genera 
tionis inefte probabile dlTumi 
eriam tranfitio de non efte in eP 
fe per medium fieri folet. fora^F 
nusautem tabs fua natura efte 
vidctur,vtviuendi dC non vP 
uendi interbminium fit:6£ ne-' 
queomninofit,qui dormit,ne- 
que non fit. viuirur enim porif 
fimum vigilia propter fenfum. 

Sed,fi animal habere fenfum ne: 
cefteeft,& tunc primum eftani i 
maljcum primum contingitfen 
fus, primam illam difpofitionc 
non fomnum , fed fimilem fonv 
no efte putandum , qualis platv^ 
t ij nrua 


% 

Digitized by Google 



DcGcnc.Anim. 

G tarum eft . etenim ita accidit.vt in partmi inferiorem expergb K 


perid tempusvita plants ani^ 
maliaviuant. At piantis fonv 
num inelle imposfibile eft: . nub 
lusenim fomnusinexpergifeibi 
Iis eft raffeeftio autem ilia plan-* 
tarum, qua: fomni eft proportio 
na!is,inexpergifcibilis eft. Ne^ 
cefte ctiam eft aniinalia dormb 
re partem maximam temporis. 
quoniamincremcntum fidpon 
dus locis fuperionbus impofim 
cihcaufam autem dormiendi ra 
- lemefle alibi expofuimus. Ve> 
H runtamen expergifei in vccro 
etiam vidctur,quod turn in dib 
fectionibus,tum in prole ouipa^ 
ri generis patet : mox obdormb 
fcunt ftatim rurfus'q? delabun^ 
tur.quamobrem egrefla quotp 
in lucem, bonarn temporis par< 
tern dormiendo traducunt. Cu . 


fcuntur.iammagis dC partem 
maiorem temporis ita degunt, 
fed initio plus,quam carters ani 
malia fomno dediti viuunr. inv 
perfedtiflimi enim omnium per 
fediorum partuum nafeunrur, 

& increment© partis fuperiori* 
exuperant . Oculi omniu pue> 
rorum ftatim a partu cxfiufculi Deeo,ot <i 
funt* poit vero immutantur in vancut* 
eamnaturatn, qua: futura eft, 
quod in exteris animalibus no 
euenit manifcfte. Cuius rei cau^ 
fa eft, quod exteris animalibus 
oculi in fuo cuiudp genere vni» 
colores potius func,vtboum n u 
gri,ouium omnium aquini,a^ 
liorum rufH toco genere, autcat* 
fij,nonnullorum caprini, vtca* 
prarij generis. At hominu, ocu> 
los va n os, vcrficol oresfy ee cue- 


pueri vigilant,non rident . cum 1 nit.nam altf oefn,alii flauidi,alif 
dormiunt,rident.interdumetiai nigri, alp caprini . quamobrem 
Dormitci lachrvmant . Accidit enim dor^ cxterorum,vtnulli fuo in gene-* 
busacci rnicribus etiam animalibus (en 1 rediflldentinterle, ftcnulliafe 
:fus,non modo quae fomnia , va- 1 ipfidifferunt.quippe qui non 
> 0 t« e/ |\cantur,fed etiam prxter fomnia 1 ) plus,quam vnum eolorem ha- 

-vtpsquidormientes refurgut,^ beant fuanatura. Equusmaxb ^ 




& quidem pleraqueaguntflne me omnium exterorum anima 
«jifomnio.funtenimqui dormieX lium verficolor eft. aliqui enim 
'tes refurgant£dambulent,videl cxfpalterooculonafcunturjqd* 
;tes eo modo , quo qui vigilant ^ nuili ex exteris beftps euenit 
qsenim fenfusaccidentium don manifefte.quanquam homines 
tingit,quanquam non vigilant nonnullialterooculodiuerfogi 
tibus,tamen non vt fomnium . gnantur. Ergovtcxtcraanima 
Infantesvero propter confuetu lia nihil mutationis,vel recens 
dincm quafi nefcp vigiiadi, fen nata,vel state prouedtiora reci/ 
tire,viucre'q? in dormiendo vi- piant,pucris autem id eueniat, 
dentur. tempore autem proce^ fans caufx hoc efle exiftiman-* 
dente,incrcmcnto<jj tranfeunte dum quod exterorum ea par* 

YWCO- 


Digitized by Google 



Liber Quintus ' 131 


A Vnicolor, hominis verficolor e. 
fed vt caefium poriusfquam su 
li urn habeat colorem, caufa cil , 
quod partes nupernatorum ini 
De raufii keCillioresfunt.Cacfietas autcm 
diicrina” imbccilitaseft. Sedinvniuer/ 
nuoculo- fum de oculorii diferiminequx 
renduin,accipicndumiji eft, cp 
ob caufam alii each) , alij flauidi, 
alii caprini,alii nigri. Sed caclios 
opinari plus ignis habere, vt 
Empedocles ait. nigros autem 
B plus aquae,quam ignis. atqtob 
cam rem cadi os in terdiu acute 
cemere non pofle, fcilicet oba/ 
uxinopiam: nigros mxftude/ 
cere ob ignis inopiam non be/ 
neeft.fiquidem vifusnon igni, 
fedaqux tribuendus in omni/ 
bus eitxaufam ctiain colorum, 
vel alio modo reddere pofliii// 
jmus,fed ft ita eft. vt ante dixi , 
cum de fenfibus agerem , atque 
eciam priuscumdeanima,vta/ 
c quarpropna pars hare fenforia 
fit,nonaeris, aut ignis, cur ita 
hancefle caufam corum putan/ 
- dumeft,qu6dali) plus humidi 
habent,ahi minus, quam motus 
compe tens requi rat, alii modi/ 
cum c'ltaque qui multum hu/ 
mens continent , Nigri funt , 
quoniam humons copia tran/ 
fpici fatis non poteft : C*fij,qui 
parum habent humoris. vt in 
mari eaa cemiturxtenim quan 
tumeius fatis tranfpicitur,cac/ 
fium apparct: quantum minus, 
aquinumtquancum prxgurgi/ 
te alto non praefinirurqd opacat 
£C nigrum, aut coeruleum fen tv 


tur. qui autem inter eos funt,eo D 
iam diflerunt, quod magis mi/ 
nusveitaconftirerinc. Eandem 
caufam die putandum,& vtcx ^^“7 
fii acute interdiu cemere ncque ootufeue 
antuiigri nCKftu.Cxfr) enim prx Uldencl1 - 
fui humorisexiguiratemouerv 
turmagisaluce,&; rebus viiili/ 
buSjfcihcet qua humidi, quaejs 
perlucidifunt,quajiquam mo/ 
tioeius partis vifio eft,qudpcr/ 
luoda,nonqua humidaeft.Ni/’ 
gri veroob humoris copia mu 
nusmouentur.luxenimmxftur E 
naexiliseft,& fimulquiuishu/ 
mor per ncxftrm moueri diffici/ 
lius poteft.conuenitautem eum 
qua perlucidum,necnon moue/ 
ri,r.eque magis moueri, quam 
congruum fit . leuior enim m<v 
tusexpcllituri vehementiore. 
quamobrem,qui autfuum con/ 
fpectum a colore validiore tran 
ftulerint,autdeSolein opacum 
fecontulerint,non cernunt.mo' F 
tio enim, quae iam vehemesin/ 
eftqmpedit earn , quae exrrinfe/ 
cusaccidit. denique vifus flue 
validus,fiueinualidus, nequit * 
res fpledidas cemere , quoniam 
ei us h um or vltra mod um affici 
tur & mouctur./tgritudines et 
oculoru m,vtrorumcp indicium 
faciunt. Glaucoma enim carfijs clauco- 
potius accidit,lufaofitas nigns. ma - 
eft autem Glaucoma hccitas po 
ti us oculorum . i taq ue lenefeen/ 
tibus magis euenit. nam oculi 
quoque vtrehquum corpus fe/ 
ne<ftute ficcefcut.Lufciofitas ve/ lo( - c j ofi . 
ro humoris copia eft.quapro/ ut 
r iij peer 


Digitized by Google 



De Genera. Anima. 


G pterminoribtisnatupotius ac- 
cidit.cerebrum enim eorum hu 
midius eft. Vifus autem optim* 
eft, qui inter multum &i parum 
h umoris moderatus conftat.h ic 
enim nec per exiguitatem tur- 
batur,vt colorum motionesim 
pedht,neque per nimietatem 
prxbetmouendi difficultatem. 
Sed non modoea,qux diximus. 
caufam habent,vtobtufc, acute 
ve cernatur,verum natura etia 
cutis, qux puptllx vocatx obtc 
H ditur . translucidam enim elTe 
ruptlfob eam requiritur.Talem autem ef 
tjiduut, fe,qux tenuis, alba, ocleuisiit, 
S 1 '^ rieccife eft. Tenuis igitur eft, 
acute c*- vt mocus, qui extrarieus veni- 
ncudum . at, redo tramite feratur.Leuis 
nerugisobumbret. fenesenim 
ob earn rem acute non cernunt. 
nam, vt exterarum parti umeu 
tis,ficoculorum quoque fene* 
fcentibus obrugatur, 6C craflior 
redditur. Alba autem efle de- 
bet,quoniam nigrum transit 
cidum efle no poteft . hoc enim 
j ipfum eft nigrum , quod non 
transluceat.vnde fit, ne later- 
nxposfintlueere, Hex tali cute 
eonfedx funt. Per fenedutem 
igitur tfCmorbos acute cemere 
obeas caufas nequeunt. pueri 
vero paucitate humons, exit} 
principiofunt. Sed altero oat* 
1 oar ft) prxeipue homines, atep 
cquigignuntur eadem de cau- 
ia, qua & homo folus canefcit, 
&equusintcr extera animalia 
cinidw vnus euidentius albefcit pilo 
huu. per fenedutem , camtics caim 


debilitas quaedamhumoris fin 
in cerebro,fl£ cruditas eft. quod 
idemcxiietas quoque eft . vis 
enim eadem efthumoris admo 
dum tenuis, qux pauct : &ad- 
mod urn crasfi,qux multi. Cura 
igitur natura xque conficere 
nequit , aut vtroque conco**. 
do humore, aut non vtroque- 
concodo,, fed altero concodo,: 
altero non , tunc euenit , vt 
cxfrj altero oculo reddantur . 
quamobrem autem alia acute ' 
cernant, alia non, duplex ratio l 
eft: acumen enim cernendi bi- Duo mo> 
fariamferedicitur. audiendi e- 
tiam , olfaaendiqj ratio fimilis receme^ 
eft. diciturenim acute cemerc"j|dijc to? 
aut quod procul cernere poteft,!^ 1 * 1 ** 
aut quod diflferentias rerum 
quxcernuntuc,quam maximel 
fentiat . qux quidem fimul nubj 
lis eifdem contingunt . Idern 
enimmanuadmota, aut per fi- 
ftulam,quanqmm nihiloma- - t 
gis colorum difierenttas indi— 
cet, tamen longius cemet. &C 
quidem ex foueis, puteisip in- M 
terdum ftellas confpiciunt. Ita- . 
quefi quod animal mulru qui- ■ 
dem prominennx adiundum • 
oculishabec, fed humorem pu- 
pillx non purum , neque modi- 
cum conuenienrer extraneo mo 
tui,nequefummam cutem prx- 
tenuem obtinet id, vt exquifi- - 
te colorum difierentias non per 
dpiet^tc procul cemere potent, 
quomodoetiam comminusma 
gis , qium qux humorem qui- - 
dem ilium fynccrum,operimen • 
tumqi 


Digitized by Google 



•Liber Quintus 

0T turn'# ei us praerenue h abeam, 
fed fupercilio,quod promincac 
©culis , careant omnino.caufa 
enim cemendi tam acute, vt dif 
ferentiae percipiantur, in ipfo o 
culoeft.nam vt in vefte mum 



Voniam fticntft ret ®v e r. 
perfeda habetur, per D 
fcientiam quauuor 
caufarum ipfius, & 
per cognitionem af- 


fe&ionumconfcquentium ipfam: 

VUiUUk«114ill VI 111 VUVt 1UU1K - ... 1 ..... f 

difiima vd minima macula per 


fpicuaeft,ficin purp, fyncercv 
que ocuio , vet parua mono pm 
tet, fenfum# afficit . Ac , vt pro 
cul cernatur, motusep a longim 
quis vifilibus deucmatjcaufae fi 
tus eft oculorum . quae enimo 
B culis prominentibus func,p«v 
' culcemerenequeunt: quxcon 
traintftsincauo oculos habent 
pofiros longe afpicere pofTunt, 
quoniam motus in vaftum non 
disfipatjfed recto tramite meat. 
JMihil enim intereft an vifus exi 
tucemidicatur, vtquidaaiiit. 
nam nifi ante oculos quicquam 
fitjdilfipari vifum,atqj itamino 
rein rebus occurrere,qux cernu 


ruerat Ariftetelesdequatiiorcaufis 
mcmbrorumanimaliumihiccxpli 
cat quod rcliquum fiicrat fibi d e 
bocjvidelicctfcienriam aceidentiu^ 
& immurationum confequcntium 
ipfa ci neccflitate materia: ipforunr 
vt funt nigredo & cxfietasoculi, a- 
cumen vocis&eiusgrauiras.difcri- 
menquoquccolorum,&pennarfi. ] 
Dicamusergo quod borum accidfi 
tium aliqua flint neceflaria toti fpe 
dci,u nigredo oculorum cctuoru:- 
alia veto parti fpeciei, vccxfictaso- 
cutorum quorundam hominura. 
infun t& alia animahbu* iuztatenr 
poraztatum :&boc quandoq; eft 
commune omnianimali,vt eft mu 
tatio vocumcontingens circa perfe 
dionem tmurisgcncrariua!. non- 
nunquam eft quid proprium rui 


turneceiTe eft, minuses procul 

videre,quam fi motu a rebus, fpeciei, vtcanities homini xtateft- 
q quaevidentur,proficifcentecer mj. alia Hint, quxhora partusappa- 
. . naturjimilem enim motui eft!- rent.quarumaffcdionumomniu 
ci vifionem needle eft. Ita igi> nulla alia eft caufaquam neceflitas F 
turpotifsimumrescernerentur ®aterix,& mouenns. Horumigi- 
longinque,fi illicoab ocuio ve^ turaccidcntium, qo* naturx tri- 
luti fiftula quaedam porredaad buunturparuatim.autgcncraum 

retur.fic enim nulla ex parte dif moucntis . Et idco Antiqmputa- 
foluerecur motus, qut a re vifi- rflt>q „6d itafehabetresmipfisdif- 
bili proncifceretur. Sed cum ita ferenciis,3c form is , quemadmodfi 


son fit , quo amplius porrigi^ 
tur,eo longi us cernatur, nc 
cefle eft. Caufx di feri 
minis oculorum 
hx funt. 


in his accidentibus, fcilicet quod 
fintexncccflarioeflb ipfius mate--* 
ria?,non q> fin t gratia alicuius rci. Sc 
id, quia ignoraucrunt caufas, fei- 
licctformaxn &finera.ipfi enim no 
t iiij confy* 


Digitized by Google 



Dc Gener. Anira. 


G eonl3rderatterontexcaons,nifimo- 
ucmem,& materiam,omniaqueif- 
lis tribuerunt. fed caufx, id ell finis, 
&formx debent inquiri in natura 
mcmbrorum.&corumfigura, non 
autem in iisaffedionibus,qu$eis in 
funt.Exempli caufa, de oculo qux- 
nturcaula, cuius gratia eft talc me- 
brum,quxeft vifus : fed ipfum efl'e 
nigrum aut c?fium acquire cx par- 
te materia:, & mouentis. 

/ DeSomno& vigilia. 

H is igitur rebus fic diftindis,de 
claratoque modo fpcculatio- 
nis horum generum , incipiamus 
jj nunctradaredc his afiedionibus, 
&primodeconceptibus animaliu, 
Ttrum dum in vtcro funt tribuatur 
etslbmnus,autvigilia.{Videntur.n. 
ibetusanimalium,prxcipue qui im 
perfedi nalcuntur , quoa maiorem 
partem vitxeorum.dum funtpar- 
uuli.in dormiendo traducut. quod 
indicat vitam eorum in vtero efle 
Titam dormtentis,aut fimi 1cm dor 
mienti. Eftenim dormientisexper 
gifei a lomno proculdubio.quod 
oftenditur ex iuucnum euigilatio- 
ne, quotum xrascontrariaeft infan 
^ dli , cum in iuuencfuperctficcitas 
xtate iuucniii, led humiditasdomi 
natur in infan tili rotate . Necefiariu 
quoque eft vt natura vita* concep- 
tusinprimageneratione ita (e ha- 
beat, aim natura tranfeundo degc- 
neread genusprius tranleat ad me- 
dium inter ipfa.cum igitur conce- 
ptus primo proficifcatur ex natura 
plantar ad naturam animalis lenfiti 
ui,necelTe ergo eft ipfum tranfire 
adremfimilem natura: media: in- 
ter ilia duo , qua: eft fomnus. dor- 
miens enim non fentitadu.quem- 
admodum vigilans, ncquccftcqm 


dem lenfu priuatasomnino,Tt p!a- R 
ta. Dcbemusautem credere, quod 
hxcaftedio, quxconceptui accidie 
in vtero , non eft vere fomnus : nx 
verus fomnus ineft illi, qui lolet ex- 
pergifei. eft enim lenfus imperfed* 
fimilisfenfui animalis medii inter 
naturam plantx,&naturamanima 
lisperfedi . Nam conceptusinpri- 
mafuigeneratione viuit more vi- 
tx plantxtatplantisfomnus non in 
cft.quiainexpergifdbilesfunt. Em 
bryo tand£ transferturab ilia Datu- 
ra ad perfedx fcnlationis naturam 
media hacnatura.quamobrcm ma 
iorem partem fux vitc poll egrefi- L 
film ab vtcro dormiendo conlumit 
quia fomnus eft propinquus dc fe 
huicnatur^.&idco infansfacitfuat 
operationesnaturalcs dormiendo, 
plulqua vigiiado.flct.n. interdu eft 
dormir,& ridet : & quod no facit in 
pnneipio fni partus, dum vigilat. & 
motus,quifitin vtcro,cft morns hu 
ius vitx,non motns vitx vigilamis. 
Hxcquoq-. affedio.fi fomnus acci- 
die animalibusppaugmenti need- 
fitatcm,& propter vututem lenfiti- 
uam,vt in aliislibris tarn de quidi- 
tatc fomni explicatum fuir. 

Dc varictatc ocu lornm. M 

H is igitur fic explicatis , loqua- 
murdecaufis exfietatis &ni- 
gredinis . Oculi omnium pueroru 
ftatim a paruoorti exfiulculifunt: 
poftvcroimmutant'mcolorem na 
turalem illiusf^tus. Ethxc affedio 
patetinoibus naris aialium. oculi 
enim in aliis animalibus vnicolorei 
funt,vtboum nigri , caprarG exfij. 
Oculi vero hoium funt verficolo- 
res.na alii funtcolorisindici, qui ad 
nigredinem dedinat : alij exfij ,ali j 
sut medii colons Ueriftos colores. 

Equut 


Google 



Liber Quintus 1 3 3 


A Equnitamen maxime omnium a- 
liorumaDimalium habcthoc pro- 
ptium, quodalterum oculumcx- 
lium,aiterum vero verlicolorc ha- 
bet. Quandoquepuerisctiamho- 
ra ortus corum bmilisaftcdio cue- 
nit. proceditdcindeminucndopau 
larim . fed in rniucrfali primo de 
oculorum diicrimine lerutandum 
eft,quam obcaufam alij cqfi j,alij ni 
gri,alij flaui. Empedocles autem o- 
pinatur c.rlios plus ignis habcrc,ni- 
grosvero plus aque* naturae. &ob 
cam rcm,non acute ccrnunt inno- 
&c habentes oculos nigros,ob aq uae 
B turbiditatcm &opacitatcm,actenc 
brofitatemifed qui c^fios habet ocu 
los,acute cernit, prat lit cidi tare ignis. 
Ariftotc. ramcn dicit id non efle vc 
rnm.quia in natura oculi,qui eft or 
ganu vifus,aqua fuperat in eiuspar- 
tibus,8cnon ignis, nam fi ignis do- 
minarctur in oculo ,corrumpcret 
ciusoperationem,impcdiretqi vi- 
fum. Conuenitigiturnosquxrerc 
ciufmodi catifam ex parte naturae 
fuperantisinhoc inftrumento. Et 
dkamus q> cu humiditasoculi fue- 
rit mu! ta, tunc ci 11s color eri t niger: 
fi vero pauca, tunc ei it c$fi us.fi ue da 
C uustfi autem media inter multitudi 
nem & paucitatcm, eritglaucus. 
Quod autem huiufmodi affe&io- 
neseueniantex paucitate aqua:, & 
ciuscopia, patctexco,q> in maricer 
nitur. nam ficius aqua turgct,cius 
color crit niger, vtattramentumrfi 
vero modooppofitolchabiicritcx 
rulei eritcoloris,fiuc indici. iixcigi 
uircftfortior& apparentior caula, 
obquam oculifunt vcrficolorcs.Po 
tcftquoq;id fieri propter admiftio- 
nem portionis terrex cum aquofa. 
Vi rtus quoq ; digeftiua facit ad indi 


cum colorem: &priuatio harfi dua D 
rum rerum fadt ad carfietatem , vc 
earummutatio facitad glaucitate. 
Situs quoquehuius humidiratisin 
oculo pot face re adhoc.iuxtacius 
eminentia,aur profundi tatem. pro- 
fuoditas cnim eft caufa oblcunta- 
tis, quia paucu lumen poteftinocu 
liscflc: eminentia vero ipforum eft 
caulaacuitatisluminiseorum. Scd 
caufa, obquam oculus exfius plus 
uo&u cernit,quam niger , eft, quiz 
exfius color eft exigui humoris,cla 
riorisquc ad recipiendum lumen - 
noctis , quamrecipiantocuiimul- 
txbumiditacis,quiapa(Tibilitas mo 
tuspaucx humiditatisa luminxeft £ 
facilior quam motusmultx humi* 
dicatis. eft.n.mulca humiditas diffi- 
cilis motus.&ideo lumen ftellarum 
in no&cnon poteft moucrceos. C5 
fij autmouenf' aluminediei mom 
quoda,que oculus no pot nalirer fuf 
ferrCjCUi acdditdcbilitas,qucadmo- 
du zcddithabftibus forte visu, fi ra 
diu Solis confpiciant.Aegritudmes 
quoq ; oculorum lndiciufaciuntbu 
iuscau£e,xgritudonanquc vocata 
Glaucofirasc^fijspotiusaccidit: Lu 
feiofitas vero.fiuc Nidalopa nigris. 
caula cnim xgritudmis glauconix 
eft cxcefliua ficcitas , propter pauci * 
portionem aquofam :&ideoftnib* 
cuenit. led caula ny&alopar morbi 
cfthumiditas,quaproptct huiufmo 
diinfirmitas plus acciditiuuenibuS 
cum habeant cerebrum humidius. 
Bonitas vero vifus fir, qn tabs humi 
diraseft^qualis! multi tudinc&rpau 
citate, cum cnim ita fe habet , non 
molcftcfert motum debilera , neq; 
debtliratur a forri motu : vrfuntqui 
oculosbabent glaucos,qui funt bo- 
ni colons mcdij inter duos colores, 

fcilicct 


Digitized by Google 



' - r 




DeGener. Anirri. 


G ffilicetexfietaterti , &nigredin<5 feu 
indicum colorem . nam bonitas vi- 
fus non fit ex xqualitatc quantita- 
tijhuiushumiditatistantum,(cdex 
xq uaii tare quali tatisei us. & id q ua- 
do tunic; oculi fun t fynccriilim;,& 
lenes. nam vnum cxdebilitantibus 
vifum fenuin eft corrugatio cutis - 
Coopcrieotis vifum afpcrttasq;eo- 
rum,& paucafynceritas: puen veto 
obpaucitatem humoris&c digcftio- 
niscefij,fiucglauci iu principio sut. 
Quod ft alter oculorum diferepat 
i n com plexio tie circa hoc , tunc erit 
alter cxlius, alter veroniger : qua: 
j-j aflrdio equis, atq; pucrisacciditea- 
• demde caufa,qua&hominibus. 
Cxlictasenim & canitiesfunt dux 
affedioncs icq uentes cruditatfhu- 
moris cerebri, & paucam concodio 
nemeius. Didum ergo eft, qux eft 
caulacxfietatis,&giaucofuacis,& ni 
‘gredinis . Et fpeculemur caufam, 
obquam aliquaanimaliaacutccer- 
nunt, alia vero non. Acumen au- 
tem cernendi bifariam dicitur , aut 
cnira dicitur quod procul cernerc 
poteftresipias, & tllas cognolcerc : 
autquod differentias rerum vilarii, 
earumqucpartiumpoteftdiiudica- 
J re.funtenim quidam hominu,qui 
~ acute eernunt in vna fpecieacumi- 
nisialij veroin fecundafpccie. Scd 
caufa.ob quam reslonge ccrnantur, 
eftprofunditas oculi, bonitasq;cu~ 
nicx & orgam. Nam, quando ocu- 
luseftin cauo pofitus,& boni tegmi 
nis, non diffipaturcius virtusalu- 
xnincexteriori , emiffioque virtu tis 
oculi ad remproipedam redo tra* 
mite meat, vtemiflioaqux.quxex 
Angufta Hftula proiicifcuur . Caula 
■vero, propter quam pcrcipiutur dif 
ferenux rcrum , eft fy u centos orga- 


ni ,cxqui(itaq;eius daritas, train ml % 
nima macula plus conlpicitunn ve 
ftemundiilima. idcoqjinoculiscla 
risapparentresoccultx. Cum tam£ 
contingualiquos homines haben - 
tes organum vifusdarum non ha- 
bere bonam turelam, differentias re 
rum cxpropinquo.plulquam ex re-' 
motis percipi uut. quod patet in ha- 
ben tibusoculosgroftos,propterpn£ 
cminentiam ocu lorum.& qui habet 
bonatedoria, plusattingunt res i 
longinquo.quam pcrfpiciuntdtffe* 
rennascarum . & lllc, in quo vtrp]; 
res copulantur,perfcdcccr net veto- . 
quemodo. ** 

D* ajtd'tu , cr olfaffu eonun ip, rat lone. 

Cap. i . 

E Adem vero audiendi, oHa* 
ciendiij ratio eft,auteniin 
ita exquifite audiunt,fi£ ol 
faciuntjVt qu5 maxime differen 
tiasomnes fubieetarum fenfibi' 
lium rerum fentiant : aut ita, vc 
procul audiant, aut odorencur. 

V t igi tun bene differentia: iudi- 
centur, caufa fenforium eft,quo 
modo in ccrnendo, videlicet ff 
fyncerum, turn ipfum, turn eius M 
membrana eft.Meatus enim fen ' 
forioru omnium,vt dixi,cum de 
fenfibus agerem , tendutad cor , 
aut ad cordis proportionale , fi 
corde carent . Itacp meatus au> 
diendi , qm fenforium hoc aeris 
eft, quafpiritusnatiuus inalrjs 
pulfum , in alqs fpirationc fecit, 
hacdehnit.quaproptcr verba e^ 
difcuntur,vt quod audieris red-> 
dereoreposlis. qualis.n.motus 
fubierirperfenforiu,talis quaff 
ab vna,eadcqj effigic motus per 

voccnt 


TT^ed by Google 



Liber Quintus' 7 13 


4 rocftnagit'urjVtquod audieris, 
idem dicas. Ofcitantesetiam, 
autfpiritum reddentes,accipien 
cesue,minus audiunt, qm extre* 
mu fenfori} auditus ad parte fpi 
ri tale termmetur , 3C quatiatur, 
jmdacatur'qtcu inftrumcntofpi' 
h’taji.quotiesillud fpiritum mo 
uer.mouctur.n.cu mouet.necno 
temporibus anni, temperament 
tisij}humidisideaccidit,vtau^ 
Ks implcri fpiritus videantur. 
qmvidnae funtorigini loci fpu 
ritalis. Indicium lgiturexquilit 
® rum differentiarum turn foni,tu 
odorisin fynceritatefenforTj,siiy 
mx'qj mebranae politum eft , ita 
enim omnes moms manifcfti,vt 
in vifu.in his etia vcniut,qm 8C 
procul <entire,autnon fcntire,fit 
militcratquein rationevidendi 
accidit.Quae enim ante fuas fern 
ibrias partes produ<ftiorcs,velut 
ti aquseducftus posfidct^hxc pro 
cui fentire poflunt.quamobrcm 
quorum nares porredae funt lot 
} ffius,A r tcateliorumLaconicoru, 
g nacc valent olfaeftu. ita enim mo 
ms non interpellantur,fed a Jon> 
gedireefti fen fori urn fubeuurint 
regri:quo in qs,qui manu admo 
ta fronti longiuscernunt. Aurit 
cuheedam long3e,imbricatad]$ 
sirhplius, quafigrundis,intus'<p 
anfraeftu longiore intortx quat 
l<rs nSnullarum quadrupedum' 
lunt,melius adminiftrant.quipt 
pequsemotum emiousexcipie 
ttead fenforium reddat . Homo 
pro magnitudine minime fere 
omnium ammalmm procul Ten 


tire poteft.cn tamen differentia^ 0 
rum fenlu maxime omnium va 
leat. cuius reicaufa eft, cpfenfiv 
riu fyncerum . minimeqj terre t 
num,corpulentuue obtinet . civ 
tern etiam ten uisHmam prxcxt 
tcris animalibus homo fuapte 
natura pro magnitudine habeu 
Vitulusmarinusnimirum reefte 
a natura conftimtus eft. Cum .n. 
quadrupes ouiparum fit,aurib 9 
caret.meatus'qj tantu habet, qui 
bus audiat. caufa eft , q» vi ta hie 
in humoretraducit. parsautem 
aurium additameatibuseft,vt g 
motusalongedelatus aeris fen- 
uaretur.itatp nihilo y tiles ei aut 
riculxenentjimmo vero offers 
dcrent,cu intra fe copiam recipe 
rent humoris.De vifu,auditu } ol 
£*<ftu& dictum iam eft 

Vditusquoq; Stolfa&us diffe ATEE< 
runcin ipfis animalibus acu- 
minefi. priuationeacuminis. Dici- 
turauracumf dehis duobujfenfb- 
riisduplkiter.vtdcfenfuvifusdiftu 
fait, videlicet q? aliqui homines au- 
diuntprocul valdcAoi&eiunt:a!ij ■> 
vero prrei pi unt valdc i ptas d i fferen- P 
rias odorabilium Sc vocum. qu? cau 
ft eft cadem com caufa diuerfiati* 
acuminisvifiis, videlicet fynccritaS 
organi propnj his‘iiu6busfe«ifibus, 

& conuenicntia figurarcius.vtqui 
nates porre&afcbabcnt longius olfa 
ciunt.vr canes Vcnaiici , quoif narei 
funt produftx , valentolfaftu, pro- 
culq-.olfaciant: &vt alalia habcuti* 
figuramauriu opmnamquas mo- ’ 
nent adocm partem. Sed driajfenfi 
tionuhorum duorum fenfuumper 
cipiunt babe tes hoc organu fyncc^. 



ized by Google 



DcGencr. Anim. 


G Maiime ante homo Yalet his duo- 
bus fcnfibus,quo ad parte, qua drias 
fenfibiliu cognofcit: alio tn mo mi- 
nus fere omnibusanimalibus (enti- 
re poteft: quia mcmbrana&tutela 
non flint codcm modo in hominc, 
Ytin alt is animalibus,fcilicer cpin 
hominc font debiles ,& in alijs for- 
tes. In homineetiam fynceriflimr, 
in alijs Yero rurbatx , quod homini 
inert propter foam temperatam co- 
plcxionem , & eiusfubtiluatcm.Cu 
iusetiam regmen ddbileexirtit,pro 
pterdcbilifatem cutiscius niembru 
q tioq ; rccipiens i n co eft fvneeri fli- 
H mum,obtempcriemcompIexionis, 
& bonitatem fen fus auditus homi- 
nis. Cognino quoquedifferentia- 
rum rerum, quxedifeuntur ab co, 
fit mediante hoefenfu :& quia orga 
numlocutionis eftetiam commu- 
nehuic fenfui. nameadem verba, 
quzingrediuntur aure, lingua red J 
duntur, ciimq; homo ofcitat, minus 
audit, fcilicet bora ofei tationis.& fi- 
lm! iter quando fpi ritus emitdturd 
fuo corpore. Quod ita fit,quia hu- 
iufmodi fenforium (emit per acr£ 
quieturningrcfTuminaurcin:& cu 
j homo ofcitat, aut rcfpirat,commo- 
uetur acrortus inaure,&turbatur 
fenfatio : quia bocorganum ficeft 
fituatum,vtab co egrediatur aer,& 
aurismoueaturad motfiaeris: qua- 
renon imprimunturineu imprcP 
fiones motuum. nam ex conditioni 
busrcceptiomsharum impreflionu 
eft , vt aeraffercs mojum ad aurem 
fit quietus, organum quoqjin fc fit 
quietum.&ideo.quaodoaurcsfunt 

I ilcns fcmo accidcntali mobili,ma- 
e audiunt. Omne autem animal 
quadrupcs viuiparum habet aurcs 
prxter titulum marinum,qui tan- 


tum meatuffl auriu habet: quia ma M 
iorem partem fuxvitx in aquatra- 
duat.plufquemeadegic. Fuerunt. 
cnimaurcscreatxin animali, Ytfo 
ni ferantur adipfum a longcpcrae 
rem : & dum moratur hoc animal 
in aqua non indiget 1II0 organo,qa 
incanumefTetjCum implcaturaqua, 
immo noccret motui eius . lam er- 
go locurifumus decaufa diuerfita- 
tts vniusfpcciei animalium in acui- 
tate vmufeuiufq; horum fenfuum. 
3cfufficiatfermo huiusreiinreddc 
discaufisdiuerfttattsaliarum fpecic 
rum circa hoc , quia eadem ell cau- 
faingencre. - ,E 

Dr p ilorum in anirruwt. bus uaritt/Ue , 

C r <]** pilorum met fine. 

iv J -4,. Ca P- } - 

P , Hi difcrcpant,6C in ter (e in 

’ Uominum genere per aeta 
tes,6Ccumca:teris anima 
libusqux habcntpilos.habcnC 
autem quacinrrafe animal gene 
rant fere omnia.Iam dc aculeos,. 
qui a nonnullis uice pilorum ge 
runtur , genus elTc pilorum exK 
ftimandumeft, ut herinaceoru u 
aculeos, St liquid eiufmodi 2 / M 
liud ingcncreuiuiparoefhdiffe 5 
rentix uero pilorum exilluc du*. 
ritie,mollitieJongitudine^brcui , 
tate, rectitudine, crifpitudine, 
multi tudine, pauci rate, ad hxCy t 
coloribus, utaibedine, nigredi' 
ne,eorumij; medtjs. fed nonnul^ 
las earum differenriarum per a> 
tatesquoque recipiuntjUideliU, 
cet efi minora natu , aut maiora 
funt . quod prarcipuein homis 
ne palam fit-pilofior enim attace 
proucctus redditur homo , &C 

par- . 



Liber Quart us. 

parti priore capitis nonnuUi cal niut. q> fi cutis rarior,^ crasfior D 
uefcunt. Pueri quidem,mulio fit, crasfigignentur propter co* 
rcs'qj non caluefcunt.uiri autem piam portionis terrenae, 6C mca 
procedete aetate calui euadunt . tuum laxitatem . fed It fpisfior 
necnon capitc homines fcnefeev eft,tenuiores exefit propter mea 
tescanefeunt. q> nulli ferecxcac' , tuum anguftiam . Item fi uapor 
tens animal ibus accidit fnani> aquofus inert breui reficcefcens, 

fecit ne pili capiant magnitude 
nem.atfi pinguis eft, contra cue 
nit. non enim facile cxiccari po* 
teft,quod pingueeft.quamobre 
in totum animalia, quorum cu-» 
tis crasfior eft , pilo funt crasfior 
re,quamuis non quae cute maxi £ 
me ita conftant, magis iraha/ 


fefte,quamuis equuscuidentius 
g caetera ita afHciatur . Calueicut 
homines parte capitis priore. ca 
nefeunt primo tcporibus.fed ne 
mo uel temporibus,uel occipite 
ealuefeit. Quibus autem am ^ 
malium pili non funt , fed pi-' 
® lorum proporcionale, ut ambus 


pennac, pifcibus fquamar , ijs beantpilum, propter cas,quas 
ctiam nonnulli exijs afteeftibus mododiximuscaufas, utgeneri 
ueniunt ratione eadem . Sed cit- fuum prxbubus SCelephanris, 
iufnam rei caufe genus pilorum Almultisafijs ufucuenit. nam 
datum animal ibus a natura eft SC fi cutcm crasfiorem boues,ele 
diximusante, cucaufas partiu phanti,5Cpleraquealiahabent, 
redderemus. nuc pnefentis ope> quam fues, tamen pilo tenuiore 


Cutii ru 
tediia. 


ris,attpofficij eft, utquibufdam 
pratcedetibus rebus, dC quas ob 
necesfitates haeceucniant, expli 
eemus . Caufe crasfitudinis, re/ 


teguntur . Eadem caufe eft , cur 
hominucapillicrasfisfimi lint, 
capitis . n . cutis crasfislima eft, 
& humoris plurimum cbtinet . 


q nuitatis'qt pili,cutis potisfimum rara etiam admodum eft. Quin ® 
eftralijseiiim cutis cralfe: alqs te etiam ut pililongiorcs brcuiO' , 
nuis,&alrisrara,aliisdcnfaeft. resue fint, caufe eft,quod humor 
turn difierentiahumoris inditi quieuaporetur, non fecile exio 


confers caufatefttalijs enim pin' 
guis,alrisaquofaeft. Omnino 
cutis naturam terrcnamelTefta 
tuimus . cneinm per fumma fit, 
humoreeuaporantefolida,terre 
naijjredditur.Pili autem, prev 
portionaleiji piloru non ex car-- 
ne . led ex cute oriuntur , eft hu^ 


rtiorin Ijs euaporcturjatqueex' 
ha1ct,quamobrcm crasfi ex craf 
fe, toiues ex tenui cute prouo' Nam,iifunaofaeft prxfuacaJi 

diute 


can poteft. caufe uerone fecile 
exiccetur duplex eft,fci!icet q ua 
ritate 8C qualitate. nam li hu^ 
mor autmultus,aut pinguis eft, 
non fecile exiccari poteft. ideoiy 
homini capilli longislimi funt. 
cerebrum.n.qd' humtdufiCfrP 
gidii eft,largahumoriscopiam 
pbet. Simplex autem,crifpusuc 
oritur pilus exhalatione piloru. 


Digitized by Google 



Dc Gener.Anim. r 


G ditate &C ficcitatr ,cnf|>u cfficit 
pilum.infiedlitur enini , quonia 
duplici dclatione feratur . terre- 
numrnim deorfum , calidu fur- 
fum fercuncu'qj prat fua imbecil 
Ii tate facile posfit , intor- 

quccur.quod pili crifpitudo ell . 
Autigiturita caufa reddenda e, 
aut qm parii h unions, multum 
aut portionis terrenx incft,effici 
tur,v t pili reficcaci ab acre ambi 
ente contrahantur.inflccutur.n. 
quod retftum eft, fi euaporatur, 
fkcontrahnur,atcp conuellicur 
^ pilus, quemadmodumcfiigne 
aduntur,vtpotecum crifpitudo 
con u ulfio fit ob h unions inopu 
ah aeriscontincntis caJore. Indi 
' cium reieft,q>6C duriores funt 
pili crifpi , q re<fti. durii.n.quod 
ficcum eft.limplici aut pilosut, 
qux humore abundant . fluiern. 
humor in qsnon ftillat. Quocir- 
ca Scythx incolx Ponti,& Thra 
ces pilo funt promillb, & fimpli 
ci.na&ipfihumidi funt.&aer 
ambics cos Ii umidus eft.Aethio 
pes contra, qui locaincoluntca- 
1 iida crifpo funt pilo . ficcu eft.n. 
6t cerebrum eorum,& ccelu am 
biens. Sed funt qux quauiscu- 
tern habcantcrasfiorem , tamen 
tenuiori fint pilo, ea videlicet 
caufa, qua ante expofui . quo.n. 
meatus tenuiorcsfint,eo pilos e- 
nafei tenuiores necefte eft . qua- 
propter oui um generi tales funt 
pili.vellus.n.multitudo piloru 
eft. Sunt er, qux mollemquide 
habeat pilum , fed minus tenue, 
vt lepores contra q oues. Ieporu 


enim pilus per fumma arr^ma B 
fcitur.quaobrcmlogicudmcca- 
rct,<3c Finnic accidit, vtl iis,quat 
lino dccerpuntur,qux quamui* 
mollia fint, tamen nullam longi 
tudinem habent,nccimplcxum 
vllum rccipiunt. Oucsirigidi 
tra&us contra qhominesafhciu 
tur. Scythx.n.molh funt pilo. at 
oues Sauromaticx duro. ca ca- 
de, qux in omnibus feris eft. frit 
gus.n. indurar , propterea q uod 
cogedo exiccat. cum.n.calor cxi 
mitur. humor vna euaporatur. 
naip non folum pilus . (id ercu- ^ 
tis terrena,duraq 5 euadic. caufa t 
feris vitaagreftiseft, in cicuri- 
bus aut his loci frigiditas. Indi- 
cium vel echini pelagici faciur, 
quoruvfusconcra vrinxftilhci 
dia e. quippe qui frigidi tate ma 
ris prxalti, in quo degun t(fexa - 
ginta.n.atcp ct aniplius palTufi 
gurgiteoriutur)ipfi quidem ext 
gui lijit,fcd acu leos grandes, d u- 
ros'qj gerant. Caufa magnitudi- 
niseft,q>incrcmcntum corporis 
diuerfum eoeft. cu.n.parum ca- 
lorisobrineat, neqiconcoquere M 
posfint, mul turn ob earn re hfit 
excremeti.aculei aut, & pili } SC 
reliqua generis eiufde excreme- 
tonafcuntur.duri vero& rigidi 
modo penelapidisconftantpro 
pter frigus,& gclu, eodem'qi mo 
do cxcera, qux terra gignit , du- 
riora,& terrofiora.lapidofiora'q* 
gignunrurlocisaquilonns,q au- 
ftrinis,& vento expoficis,q con- 
cauis, 8C quietis . frigent.n.om- 
nia magis,humor'qs euaporatur. 

Indurat 



Liber Quintus. ; 13 6 

A Indumigiturtumcalor,tufrb raeeft.funt.n.minus, q homines D 
fnctorauV g U s . nanq? cucnit , vt ab verify natura humida,arcp cal id a. Ho 
r'rJmcr humor euaporetur, f. i calor per mints afitfuis artatibus hyemc, 
ft.nodr. fc,a frigore per accident. vna.n. 3eftatemfjsagunt,quaobrem ne/ 
cum calore humor abftrahitur . mo ante , 3 coire incipiat.calue^ 


nullus.n.humorfine calore eft. 
led frigus no modoiirdurar, fed 
denfat etiam,calor vero laxat,ra 
riora'q? facit.Eadem caufa eft, vt 
natu gradibus duriores &pili, 
6C penn3e,& fquamae reddatur . 
cute$.n. duriores, crasfioresty efc- 
ficiunt fenefeete aetate.reficcatur 
enim.flC quide feneccus ipfa , vt 
B nomefignificat,terrenaeft;qm 
fine calore eft,&cum calore hu^ 
mordefluit. Calui oium maxi' 
me animalium homines aperte 
efficiuntur.quod genus affe&io/ 
nis generale quodamodo eft. na 
SC plantarum alia: Temper Fkmv 
dent^ilia frond em amittunt. Et 
aucs,qux certo tepore fe abdut, 
SC latent,pennas amittunt. qu«k 
lie aifechis caluittum in homini 
bus eft,quibus accidir,vtcaluef- 
cacCil.n.paulatf SC frodes,&pe 
n{,& pili deftuatjubi vniuerfim 
'<1 hicaffoftus euenerit, vocabula 
accipit hatCjCaluefcere, defronde 
fcere,depenefcere . Caufa autem 
huius affedhis inopia humoris 
calidi eft,qualis pnreipue eft liu 
mor pinguis.quocirca plantar,q 
pingues funt,frode perpetua vu 
j-etied dc his aliasiunt.n. qs vel 
aliae caufa: huius comites aflfe' 
(Tcionis. Euenit hoc plantishy^ 
bemo eepore.mutatio.n.ha:c po 
tior,q aeras earn eftAnimalibus 
ft,qujc latent, idem tepus iadu/ 


fcit.fed a venereo coitu potius id 
euenit,f.ijs qui fuanatura sut eo 
propenfiores. Cu emm ccrcbrii 
frigidisfimum omnium corpo/ 
ris partium fit , turn rei venereae 
Vfus refrigerat.caloris nancp fyn 
ceri,naturaiisfjj fccrctio eft. itaqj 
cerebrum fentit merito prius . q 
enim imbecilla .viriefa'qj funr. 
caufa parua,exiguoiijmomento *• 
immutatur. Quapropter,fiquis E 
cogitet, vt 6i lpfum cerebru pa- 
rum caiidum eft,magisijj talc ee 
obducta cutem neceileeft,atcp . 
et magis naturam pilorii, vide# 
cet quanto plus ipfacalorisorv 
ginediftet, retftcid ita euenire 
exiftimabit, vtqui femen ferar, 
eaipfaactate caluefcant,quafe^ 
men emi ttant.Eadc cau fa cfpde 
vtpriore capitis parte cal ucfcat, “' uc wUt_ 
flCvthoibus folis omnium ala^ • 
lium id eueniat,q>.n. parte prio 
recerebrum continetur, lime ea F 
parte ealuefeimus. q»aut ho ma 
ximu, humidisfimu'q? cerebrii 
habet, hinc fblus alimaliu ita af- 
ficitur.mulieres non caluct, qni 
naturaearu fimilispuerorft na- 
turse eft.vtracp.n. ftcrilis ftmina 
lis excremeti eft. fpadones ct n5 
ealuefeunt, qrh in feemina muni 
turtdd pilos, qui poftca gignutv 
tur,aut no producunt.aut arnit' 
turn, fi forte habent, praeterqua 
pube,qua mulieres cna habent; 

cum 

\ 


Digitized by Google 



Dc Gcncr. Anim. 


® cum cxtcris illis careantoblefio 
«nim hare mutatio de mare in 
foeminam eft . Caufa uero, ut 
quae latent, rurfus pennas reci* 
piant, quacip frodem amiferint, 
denuo firondefcant,caIuis autem 
nunquam redeat pilus,quod an 
m tepora illis mutationem cor.- 
pons magisafferunt.itaquepro 
temporum mutatione uicisiitu 
do gignendi, ami ttendi'qt fcqui> 
tur,utanimalia pennas,pilosue, 
plantue frondes aut dimi trar,aut 
recipiat.atuerohomimbusper 
H aetatem euenit, uer,xftas,auuim 
nus,hycms.iraque cum ipfp acta 
tes non pennutentur, fit, ne affe 
<ftus,qui ob eas accidunt,pcrmu 
tentut quanquam fimilis caufa 
eft. acdecaeteris pilorum affo 
cbombus diximus fere . 

De varietate pilorum. 

▲ TER. jNcipiamustradare de caufa pilo 
I rum,&dicamusqu6domnia fc- 
* rcanimalia viuipara pilos babent, 
hominucy.pilidiuerfi funtabalijs. 
Aculci autem quorundam anima- 
liu vterinaceorum , & (imilium vi- 
uiparorumgerunturvicc pilorum. 
Sunrautem differentia: pilorGmul 
tx, vtduritie',moIlities,longitudo 
breuitas,crifpitudo & rditudo, mill 
titudo&paucitas. differuntqjcolo- 
ribus, vt albedine nigredine Sccorit 
medi js.per x rates quoq ; d i fferen tias 
recipiuntipfipili, vtcanitiesin ho- 
miue,quxprimo vt plurimumge- 
nisaduenit : & vtcaluiticscuemtns 
xnaribus,quibuspropricincfl.cani- 
tics veto eft propria homini : inclt 


tamcn equoctiam. Animalibut ve- K 
ro.quibus vice pilorum ineft quid 
proponionaler&conuenieSjVtfqua 
mx,& cruftx , accidunt ctiam affe- 
ctionespilorum , vt cafus^t depila- 
tio:dcquo ante diximus, cum cau- 
fis pilorum[ rcddidimus,tam ex ne- 
celTitate materix,quam nobilioric 
notx gratia. iutcndimus autem hie 
rcdderecaufam horum dilcriminu, 
quibus, pili diffcrunc. Etdicamus 
craflitiem pili.eiufq; tenuiratem in- 
fequi naturam cutisammalium. na 
quorudam animalium cutis tenuis 
exiftit, nonnullorum vero grofla ; 
alijs rcro rara,alijsdenfa melt. Dif- L 
crcpantia aut£ naturx pilorum :n- 
fequitur naturam cutis: quia mare- 
ria pilorum eft excrcmcutum ter- 
rcum cutis, cuius indicium eft q> , (i 
cutis incidatur, non oriuntur ibi pi- 
li . quod ideo eft, quia pili ex cute o- 
riuntur.non ex carnc. natura igitut 
pilorum infequitarnam cutis :qua 
reincuti fubtilitcnuesexifluot, in 
crafTacrafT^inhumidabumidi ,4c 
in ticca ficci.Na ex cute decidilt duo 
excrcmcn ta, qufadmodu Sc ex alus 
mfbris, quoru altcru hunndu^Ue- 
ru vero ficcuin. bumidu quid£ dif- 
fipatur :ficcum uero pilos general. M 
Sc hoc,q uan do cutis eft groli a , fun- 
gofa,&cius foramina funt lata, tunc 
piluscftgrotTus propter ex uperan- 
tiamporcionis terrexineo, &am- 
plitudincm pororum. q? fi cutiscx- 
titcritdenfa, tenuis, &pili ctiam e- 
runt tenues propter tenuitatem cu- 
cis,&anguftiam pororum . Scd,fi 
huiufmodi cxcrementum exiftcra 
in cute fitpaucum & ficcum , tune 
pili non habebunt longitudinc ne- 
quemultitudtnem . quod fi multu 
fucrit, tunc pili ctunrlogi,& multi. 

Mul- 


Digitized by Google 



Liber Quintus. . ' 137 

A Mufriplicanrurramcincutcgrofla, clt cxtens ciuitatibus Andalugix-I? 
fcdficiunturcapillihomiaumlon- nominata Corduba,&alijsremo- 
gi: quia hare duo fimulconcurrunt tioribus. Huiusautem ciuiutistem 
in cute capitiseius.nani^cum excre peramenturu ollenditur cx virtuti- 
incntum cudscapitis eius fit muitu bushomnium cius,& bumtatc in tel 
-At Jhumidum propter craflitieeius ledius'.habentque uaturalitcropti- 
& humiditarem coplcxionis ipfius mosmores,prxfertim virtutcs.qux 
turn ampheudine orificiorum. Cu- pad?, & bonx opinioni tribuuncuc. 
-tisigiturinfummaeftaptafuaqua Differontautemabhominibus Si- 
tuate, &qua!itatcgcncrarepilos.tn- bilix,cum tamenfint propinqux. 
telligo perqualitatem pingucdinc , quamobrcm-diftcruot etiam inter 
Sc hutniditatem , & amplitudiucm fe pili vniusfpccici animalium , vi- 
fbraminum . perquantitatem vero delicetproptcr diuerfitatem tegia* 
intelligomuldtudinem materix. Ia num: quemadrnodum dilcrepat la- 
ergo locuti lumusdc caufa multitu naouiumcducatarumin terrisAn- 
_ dinispilorum Sc paucitatis, afperi- dalugixalanaouium Dalmaiix,& 
-tatisq;&fubdlitati$, Simplex vero, alijsexdiuenitatcregionum.Efi.n. £ 
& crifpus pilus propter vnamdua- ouium vellusin hac prima fubuliili 
rum caufarum hcri potert, Tel pro- mum, propter tenui tatem materix, 
ptcr vtranque fimul . C^aarum rna &ficciratcmcius,&igncitacem :Sc 
cA,qma fumus, ex quo piluscrifpus ideofiunrex ifta lanapauni tenues 
oritur, dlcompohtus exportione yalde,(imilcs pannisfcricis-Sedqua 
ignea, & rerrea: propter quam com doq; pi!iouiuq| in qutbufdam rc.- 
pofidonem qu$rct portio terrea inj gionibus fun t crafli valdc , propter 
pcllere ipfum deorfum Sc ignea fur groilitiem materix Sc eiusficci tatc. 
fum.quarecontingitpilum inflcdi Et^quadomateriaeitpinguifiima, 
propter hos duos motuscontranos. &(ubtilis,& pauca,eft pauccrum pi 
Sccunda vero caufa potefiefie pro- lorum.vt leporum , &cunicuioru, 
peer huraiditatcm,&ficci tatem. Na, Sc (i milium, fed, fi materia ab an dar 
U ficcus& igneus fuerirvalde.tunc crafli tie, &ficd tate, pauca camcn j 
_ acciditpilo tortuofitas: vtcum ad pingucdinc, tunc ex eaaculci limit, 
igncmacccdit.q>fihumidus&frigi vtmerinaccoiprxc pueficotingac 
JusexifHt,runccontingitpilumex- eiufmodifpcciesinbabicare locafri 
tendi. Acrquoqjambiensipfum ex gidafylucltria, fiigusenim congc- 
tra multum facit ad hoequod of if- lat ifla membra tetrena : quiacaTor 
dituriquiaquiinfcptentnone inco exitnitur.frigufquc extra profkifei- 
lunt pilot babent redos: qui vero tur,cumquo eximitur humiditas 
meridiem crilpos,reluti piper . qui eius,&congclatur. & ideo cutis iu 
•utem medium horum locoru ha- hoc gcncre eft terrea dura , Gmiti- 
bitant, vtcfimfula Andalugix, ca- terq; pilus.& ob haaccaufam Echi- 
capilloscapidshabentmcdiosintcr ni ,quibtisMcdid vtuncurprode- 
£mplicitatem&crifpitudinem prx- ftillanda vrina,quiinmarcoceauo 
ferum ilia ciuicas , q ux temperauor degunt, quod f rigidu exiftit . half; 

Dc Auim.cu.Aucr. f acu- 


igle 





De Gener. Anim. 

€ ten teosdnrospr$ frigid irate mar is, turaffcdui quatuor tempdrtJln iti K 
&profunditatceius.cft.n.profund(I plantis, Scanimalibus. 5c quia natu 
circa fcxaginra partus, ut aiut, hi afit rafcnedutis efl fimilis naturx au- 
cchini cxigui fum.abfumiturq;ex- tumni, quo tcropote plants folia 
crementmn terreumeorumin acu amirtunt,*uesTeropennas,ficeti£ 
lcos:quia mulrum huiusexcremen homincseo tempore calue(cunt,ca- 
tiin corporibuseorum habentpro- pilli tamcn non redeur, cum tamen 
ptcr priuationem concodionis ,cu frondcs, & pennx rcucrtantur.quia 
parum caloris obrineanc . obquam homo non facitnouam reuolutio- 
remidem accidit pilis animalium nem temporavero circuunt.&ue- 
exiftentium in regionibus aquilo- rantur . Sed cur cerebrum potius 
nis,quxfuntmultum vento(x:qcP calueftir , quam cxrera membra , 
tamen non ita eucnit auftrinis. De- parsq; anterior & non occiput, vir 
niquefrigus folet congelare mate- etiam & non muiier, caufa eft n 
u riam terream a calido ingroflatam, dicam. Capitiaurcm hoc propria L 
vtin Quarto Meteororumdidum eft, quia non datur membrum in 
fuit. &ideo corpus denfum habet corpore humano, generanscapil- : 
porosanguftos.contraria tamen eft los, ficut cerebrum . cuius cauiara 
adio caloris. & quia in his fuperac iamdiximus, /cilicetquiacnrisca- 1 
frigidirasSc ficcitas, idco fenekente pitiseft calida & humida crafla: fed 
State habentcutimduram,& pitas aduenienteartatc fuperat frigiditas 
animaiiapilofa,&aculeosfpinofa,& & ficcitas in ea, & definit materia 
pennam pennat3,6afquamam fqua- prompta capillis : quare accidit ci 
tnofa^ruftamq;cruftau. huiufmodiafiedio. Fitautemin 

anteriori parte capitis tanru m, quia 
De Caluitie. illaparseft tcnuiorcxrcris partibua 

cerebri, &calidior,cuiu$humidi- 

G Aluefcere autem xiro accidit tascito finitur. quod autem fit ca 
veluti plantis defrodefcerc.plS pars humida oftenditur, quiaeftle 
t tarumenimaliqux frondem amit- nis tempore infantix.Ec, cum hxc 
tunt:alixxcro frondent. cuius rei affcdlioinfet|uaturficcitatem,&fri n 
caufa cadem eftgcncrc. idemq; pen giditatem,ideo maxi me fit ex coitu 
nis auium eucnit. Cuius aftedio- uenereo.cumfolcatconfumerema 
nisvniucrfalucreft priuatio humi- rcriamcalidam,&humidam. inert 
dipinguis,quo nutriunturh?c,qu? to. n. membrum natura frigidum 
defluunt . cuius humori inopia fit prius afficitur ex exitu huiusexcre- 
ex temporibus, vtaues, qux pennas mciui a corpoie,lcilicet fpermaus, 
amittunt quodam tempore deter- quam alia membra, inter cxrera 
ininaro : quemadmodum & planta autem animaita homo tm calue c 
rum foliadefluunt hyberno tempo fcit,quia lpfefblus lift capillos in ca 
re: vcl exetaribus,vtcaluitium,qcf pite. mulieresvcroncncalue'cunt 
tempore feneduttseuenit. affedio propter carum complexionem hu- 
nanque xutum animalium iimila* midam. & viri complex 10 licra cxi- 

ftit: 



Liber Quartus. " 138' 

A ftirWeoralneftit. &propt«rafpa- modi caufa poftea difleremus*, D 


dones non calucftunt , nequc homi 
ncshabentes complcxioncm valde 
humidam, pracfcrrim ft complexio 
huiusmemon fucrit humida, De 
groflitie igitur pilorum, & tenuita- 
tc,(imp)iatatc,crifpitudinc, dcpila- 
tioneq; iam didtum eft. 

Qtutm oi coupon homines canejcont. 

Gtf-. ., 4 * 

• 3 >> •'. * 4 

G Olorum autem caufa cav 
tens quidem animaiibus 
curis natura eft,vt vnico / 
Jora Tint , dC varia . fed homini/ 
Jbus nihil caufecutisaftert, nifi 
ad canitiem,viddicet cam, quae 
tnorbo , non quae ienio accidat . 
-nam eo virio corporis, quod vu 
jriligo vocatur,piJi efficiuncural 
fci.kd,fi aibi funt piii » cutem aU 


aide inarm enro,&I alimento 
agemus.Quibus igi tur hominu- 
bus natura pilorum parum call 
da eft, plusip h umoris fubit, ca/ 
lorproprius nequit concoque- 
re: atqt ita humor putrefcit,calo 
rcaensambienris. fit enim pu> 
tredo quae ip a cal ore, fed no fuo 
natiuo'qj, vtalio loco expafui 1 , 
putredo autem &C aquae , 6C ter/ 
rae>& quorumuis ei ufmodi cor/ 
porum fieri poteft.quamobrem 
terreni etiatn vaporis putredi/ 
nemnouimus, quat fitus voca/ E 
tur . eten i m ficus cari es vaporis 
terreni eft. Itaqjin pilisquoqi 
alimencum talc,cu non cocoqui 
tur,putrefcit,atcp ita efficitur ea, 
quae canities appellatunquae ab 
ba propterea ei^qd' di fitus vn? 
ca noforum fere albus eft. Cuius 
rei caufa eft, quod multum ace 


Jbedonon fe^uitur, cuius rei cau ris continet, omnis enim vapor 
feeft,q> pili e cute exeunt. iraqi terrenus vim habetaeris crasfio 
fi cutis 3 cgrotat,extenuata'q? eft, ris. fitus enim quafi refpondens 
pilus quocp xgrefcit . xgnrudo pruinae exiftimatur.namfiva/ F 
autem pifi canjties„eft, Aetatis por fe efferens concrefcit,pruina 
® vero ilia canities inopia,&exili fit. fin putrdcit,litus. quapro . 
tatecalonsconrrahitur. omnis ptervtracp per fumma herenc. ‘ 


enim aetaslabitur in fngidicate, 
cum iam corpus inclinatur,& 
confenefcit. fenccftus enim frigid 
da eft , & ficca . de alimento au/ 
tern , quod quameunep partem 
corporis fubeacita intelligendu 
eft , vt calore proprio concoq ua 
tur,-qui cum agere nequeat, do- 


vapor enim per fumm a eft,fiC rf 
<fie a poetis in Comoedfis tranC- 
fertur conuicio in canitiem,cum 
fenedturisfitum pruinam nomi 
n5r, alterum enim genere idem 
eft. vapor nanquevtrunq* eft, 
alterum , id eft fitus , fpecie i* 
demeft, putredo enim vtrun* 


prauetur altio>& aut repletio fo- q ue eft.hoci ta efie indicium eft', 
quarur,aut atgritudodcd de ciuf <ft , q> plerifij per aegritudinem 

i i j pd* 


Digitized by Google 



' •’ DeGerrer.Anim. 

6 pili canuerint, mox. vaJecudini ad concoquendil fufficiat.Equis K 
reftitutis n i grueri nc,cau fa, eft, q> maxime omnium , quae noueri^ 
perargritudinem, vttotum con- mus,animalium canities innote 
pus inopia caioris naturalis la> fei t:quod os, in quo cerebrum te 
borat^’iic partes ftminimf cade nuius > qcaetcra 1 p magnitudine 
participant labe. multumaute habeannargumentum eftquod 
cxcrementiconfiftitinpartibus i<Sus in eoloco peri culofus eft. 
corporis,quamobreminpiliset vnde illud Homeri. Etquam 
cruditas eft , cj> canitiem faciat , fetae hxrent capiti, lxtale'qj vuE ** 
poft vero cu conualuerint, di vi nus prxeipuent equi9 . 
res reccperint,denuo murantur. Cum igiturprx tenuitate oC- 
&L quafiiuuenes exfenibus red' fls affluat humor, dC per xtatera 
dutur,affecaones'q$ proinde mu calordeficiat, pili ifti canefcunt. 
tantur. Kedtectdixcrismorbu Ruff eriam celeri us,§ nigri cane L 
H eiTe aduenritiam fene^utem.fc 1 falt.nam 6 C ruffitas, quad imbe 
neeftute aiit elTe morbu naturae ciliitas pili eft . imbecilla autem 
1cm. itaq; morbi nonnulli idem q uoc'qj ccleri us fenefeunt. Grues 
Tempora faciunt,q>feneftus.Tempora au fenefcenteseffici nigrioresaiut, 
nefamu tem P r * mo canefcunt,q> occiput cui us affedlus caufa effe poteft, 
vacat humore,cu non conn neat q, pennarum natura earum albi 
cerebrum < finciput vero habet cet, plusiphumoris fenefeeribu# 
tnultum humoris . quod autem ijsconfticuitur in pennisq vtfa 
multumeftjdifficileid putrefeit. cilius putredini pateat.Canidc 
at in teporu pilis, nec tarn para autem efHci putredinequadam, 
humoris eft,vtconcoqui posfit, necefle,vtquidam putant,arid» 
nec tarn multum , vt putrefeere tatem,indiciu eft q> pili > qui vd 
. nequeat . cu emm his locus me/ piieo,vel alio tegmine open uiv 
diusintervtrofafit,extravtra^ tur,cderius canefcunt . flatus.n. 
j -que affeftum elfe poteft. Caufa putredinem prohibent. operv ^ 
canitiei human* diefta iameft. metum autem Hatumarcct.Itt' 
Q«.im oh ciapm mnnulU *uWm pi- uat etiam olei aqux mifti perau 
'• lis.autiis , <ju* pilornmuite fun- <fho.aqua.n.refrigerat,oleu ve* 
gantur , mmuttntur . ro ne celeriter exiccetur , prohi* 

»' Cap. 5. • bet.aqua.niacile reficcatur. Ca^ 

' Aeteris aute animalibus } nitiem aut non efle ariditatem, 

■ ne per earn state hoc id e neepilum, vt herb am exiccatu 
manifefteeueniat, caufa e albefcere, indicium eft,q> pili no 
eadem , quam de caiuitio dixi' nulli cani illico oriuntur: at nul* 
mus:Parum ji,cerebri , id'qt mi> lum oritur aridum. multi etiam 
toush umidumhabentjVtcalor fuo extremo albcfcutuo vltuma 
1 cairn 



Liber Quintus. • r i 1 3 j 

A enim*€t«tunsfimis calormini* thra/Tx vocanturautnon gene* D 
mus habetur . exteris animali * re toto,fed parte,vtboues, vrcso 
bus,quibuspili albi gignuntur,; prxinrerduvarix genera tur.irt - • 
narura,non affe<ftu id euenit.CS auium etiam genere colubx, 6C 
antem colorum in cxteriscuris alia pleraqj.Tranfeunt vero toti 
' eft.alboru.n.atba eft cutis, nigro colora mulro magis , cj vnicolxv 
rum nigra:variorurn,pertnifto* ra,tu in colore fiii generis fimpli 
rumfy parti m alba, partimni* cem, vtex albis nigra, & ex ni> 
gra efie confpicitur.AtmijpmiA gris alba reddant, tu vero in mi 
nc cutis nulla ca eft. quunTfuntj ftumexqs,qm in totius generis 
albi, admodu nigros habent ca* natura ineftnevmihabeatcolo 
pillos.Cattfa eft, q> homo otu m rem.hinc enim facile vtrocp ver 
maxime tenuem cutem habet. fus mouet,vt uicisfim mutet,SC 
pro magnitudine itacp nihil ad uariii efificiat, vnicolora contra. 

B pilorum mutationc cutis valet, nuquam enim mutant, nifiper A 
ftnopfuaimbecillitate ipfamu aftecftUjid'q; raro. iam enimper* 
tatur,A: vel a fole,vel a flatu red dix uifa eft alba,6£ coru*,& pat 
ditur nigrior,nec pili vllo pa<fto feT.<3d urTa.Acadut hxc,cti in ge 
cum ea mutantur.at vero in cx* neratione peruertutur : facile.tu 
teris cutis vim loci prae fua crab moucri,deprauari<£ pot,qcfpar 
{itudineobtineutaq* fir, vt pili uu eft. tale aut quod gignit eft* 
pro cute Imutentur,cuci s aut ip priucipiu.n.t^s qu*gignutur,in 
fanihil a flatu, aut Sole afficiat. paruoconfiftir.Aquisctfmuta* 

tureapotiusqfua natura totico 
D< tolonlui Mumantium. Cap. . i oraj gn ca u t uerfi colora funt.ca> 

A Mimalium vero alia vni lid* .n. aquae pilu faciunt albu t 
colora funt(appello Vni* frigid* nigrii : quo platis etiam 
colora.quorum genus to euenit . Caufa eft , q» calida plus 
£ turn vnum habet colorem ,quo aeris hnt, cj aqux.aer aut perl CO 
leones fului funtomnes.idem / <£ cens,albedinemfadt,queadmo 
in auibus,& pifeib*, &C reliquis dum fpumam quoqj eftici certu 
aialibus olbus \ telligi volo) alia eft.V t igitur cutes per affecKi al* 
veriicolora funt. Sed toticolora b* diflferunt ab tjs,^ tales natu* 
cadico, quorum corpus totum ra funt, lie pih inter fe differunt, 
quidem eundem habet colore, quimorbo,aut aetate,qui^ natu 
fed non omnium eudem, utbos ra albuerint, f. eo q> caufa eft di * 
totus albus eft , aut totus eft ni* uerfa.alteri.n. calore naturali ab 
get. Alia uaria funr,idip duplxci* teri alienoalbi efficiuntur. Albc ‘ 
tenaut.n.genere,utpanthera,ut dine ueroomnibus aeruaporo* 
pauo. &i pifeium nonnulli , ut tj fosprxbct indufus.quamobre 
. . f tij qu* 





1 


<» r i 


DcGcncriAnim. 


€ q un icolora non fimc,uentreoIa 
✓ plenius albent.calidiora et , fu«u 

/.'v ' uiora'cp funtoTa alba fere eadcm 

, de caufiLConcoffione.n. dulce ef 

- . ficirrcocoftio aut calore . eadem 
"ptfw- "’caunicolorib 9 quocp, fed autni> 
v. , ^ v gns, aut albis reddbda dbcalidi 
tas.n,.accp frigiditas caufam hnt 
naturae cutis, piloru.membru 
cuim unuquodqj fuuhabctca/ 
lore. Quinetiam linguae fimpli^ 
ouac uarioru inter fedifferunc, 
atqj et ipforura fimplicium , fed 
uerlicoloru, utalboru. dC nignv 
H ru . caufa uero eft, quod ante di^ 
xi,cjj uarioru cutes uariae funt,al 
bqrum albae,nigroru mgraedmr 
guam aut perinde, ac parte ali' 
quam die exteriorem putandu, 
qualis manus,aur pes eft: quarv 
quam ore operiatur. itaqi cu va 
rioru cutis non fit vnicoior.cu' 
pis quocp linguam ambientis ea 
ipfa caufa eft . Mutant colores a* 
uium nonnullx,atqj euam qua/ 
drupedum fyludtrium aliquae 
per tempora anni. cuius rei cau- 
| fa eft, q> vt homines per xtatem 
mutantnr, fic ilia per tempora. 
plus.n. diferimen hoc in x)s pot, 
quam utatio 3etads.Varia etiam 
magis funt,quae vario magis ci- 
bo vefeuntur. quod parte pluiv 
*tiadixeriin,idq$re<fta ratione, 
vc apes vnicolores funt magis q 
crabrones^ut vefpae. nam, li d> 
bi caufat fint mutauonis,merito 
dborum van etas ladt, vt magis 
euarient motus , &C alimenti ex/ 
crcmcma , ex quibus dC pili , dC 


pennae, & cures gignuntur . Ac K 
de coloribus &C pilis fatis define 
. turn fit ad hunemodum . 

/•£ xpedit modo tra&are decolore a v l k 
' r.pilorum. cuius rei fpcculatio tr* 
plex exiliic. Prima de colorc prouc- 
nienteexnaturaxtatum . Sccunda 
de diuerfitate colons iuxta nacura 
Ipcdei. T ertia de cau fis,o b q uas dis- 
crepant coloresin vna fpecie anima 
kum,&in mcmbrisindiuiduomm 
huiusfpcciei . & huiufmodi dilcre- 
j)anda,qu.-cmembris& indiuiduis 
inert, poterteflepermanens: vt eft 
diuerficas,qux inert manbuspauo- £ 
num,&akquarumauicularum. po- 
tert tamen efleimanens,vt color co 
lumbarum, & quarundam auium . 

Dicam us ergo nominem tm cffici 
verficolorem perxcatcs,& ertipfe 
canitics,& cquum.lcd in auc norm- 
nata Grues(u verum eft quod dicut 
ipfam denigrariinlcneftute.cum ta 
men in iuuentUte lit flaua ad albedi 
nemdedinans) illaaffeftio videtur 
accidere xcate i uuen t ucis,& augnic- 
ti propter roburcalons natu ralis. re 
poreverodedinationis Sc diminu- 
tionis propter debiliutccaloru na- 
tu ratis,& dominium extranei. Si cr ^ 
goitaeft, & canities oritur tempo- 
re ftneftutis , Sc deck nationis , patec 
ipfam gencrari pp dcbtlitatem calo 
ris naturalis. Nacalidiertdenigrare 
fubrtantiam liccam , quando ipfam 
vincit : queadmodum fecit ignisin 
ligna.cp conuertitea in carbonf. &, 
cu calor naturalis corporis fen u de- 
bilitatur,non concoquit nutrimen- 
tum quo capilli nutriutur , perferta 
concoftione.-generaturque in eo ab 
aere ambience calor putredinalis. 
quart dealbaatur ab mo calore pu-j 

trcfaiti- 



Liber Quintus 1 4 o 

A trcfa&iuo orto in eo ex debilitate quisimaginari. Accidie autem cani D 
calorisinnati :qui dealbantur pro- ties plus homini 5sdii s .rationeqti- 
ptcradmiftioncm partis acrez, cu tatishumidiexiftetis inciuscorpo- 
iam declaratum fucrit colorcmal- rc.&eiufdcm qualitatisin refpcctu 
bum fieri ex miftione portionisae- adcaiorem naturalem corporise. 9 : 
tex cum terrena aut aquola. Sc ideo quarccalor clcmentarisnon poteft 
butyrum & canfora, &fpumafunt fupra humidum,quo nutritur capil 
alba. Ethabctipfe canities huncco- lusin fine ritxhuuianx, Scgencra- 
lorem dc ncccliitatc proptcrcalorc tur inco calor putrcfivftiuus, ipstiqj 
dxcrancum.uamfalfumeit idexca- dealbat. Isigirur afk-Ctus eft quid 
lore naturali prouenire:cum ca ho- proueniensex proportione cxiltcn- 
ra calor naturalis lit dcbilis.&frigi- u inter ealorem hominis & humi- 
dicas& ficcitas lit fortis. quanto. n. dum,quocapillusnutritur. Cxtc- 
frigiduas & fieri tasaugetur in cor- risvero am malibus propter exupe- 
porc.crcfcit dealbatio capiilorum . ranriam ficcitatis matcriz corporis 
B Siccuastamcncftcauia canirieiper eorum, ex qua capillus nutritur, Sc 
acci dens.no n per le. cuius indicium propter eiuspaucitatem id non cue- g. 
eft quia pi urcs horn inum , quando nit: videlicet: quod lit impotcnsca- 
zgtotant torn zgricudiuc.capilli ca lor corporis eorum in digereudo ip. 
pitiscorum dealbantur : quibusfa- fum in ahquo tempore. Ad quod Fa 
natisiterum dcnigrefcunt.quod to- citfubalicasolfiumcapitis.tenuitas 
turn fit ex debilitate calonsnatura- nanque offis eftcaufa, vtinipfutn 
lis tempore xgritudmis,&cius for- ingrediatur aerexterior, &putrc- 
ti t udinc tj>e jncolu mi tads. Quod « faciatipfum . Stproptereapriusde- 
indicatutcxeocp.cum continuant albantur capilli temporum vtplu- 


Cooperire caput eorum, cito incur- ximum: quodetiam equo acc:dit. 
xuntcanitiem.Ncquc verum dicit. Indicium autem.quod oil a tempo 
quiputat flegma c/Tecaulam cani- xuequiSc hominis fintfubtilia,eft, 
tici, quia phlegmaeftnutrimentu quia fi vulncrantur.percunt.Often 
primum,& capillus nutritur ex nu cmurctalbedinem canitiei gencrati 
C trimcnto vltimo , nutritur autem a calor putrefacUuo.propcerca quia 
phlegmate.poftquamfuerittranfi- cxuemitatescapilloif prius deal ban 
mutatu magnatralmutatione:qua- tur, quemadmodum extrema fron 
xe non po Humus dicerc hunc die co di um plus pallent: quod fit propter 
lorem phlegmans. Bene amen po- debiliutem calons naturalis extre- 
teftdici pbcgmacflc vnamexcan- mitatum . led albedo capiilorum 
fiscalortsputrefa&iui dealbantis ca curisalbzinlcquiturcutcm albam: 
niticra :quztamen eftcaufa remo- quod ex zgritudinc accidit . Iam 
ta.Similiterq;accidicgcnis:quiaal- ergo locuu lumus de caula, ob qua 
bedogencrataineis heaealorepu- homines, &equi cancfcunt. Sed 
uefactiuoexteriorc, vteuenire lo- caufa diucrlitatis colons pilorum 
lctrcbus,quxpucrefiunt:non q>b;c in vnaquaqj fpecieanimalium eft 
albedo fit phlcgmaus, vtpoiictak* ipfadiucifiuu coloriscutiseorum . 

f ilij Nam,' 


F 


Digitized by Google 



Dc Gener. Anim. 

FT^Skh sr: P t=*^ 

in prouinais Kom?, font duo flntnt f lC0 lor«(unt,quia L 

H na P quorumficx vnooncsb^m, j/J’Xl * poft- 

parinntagnosalbos.fi mo ex a o, , ■ us i ocm i de diucrhtate 

Sf^^«r^*s; «'-'" m •“-i""” 11 * d,,r “““ a 

▼t n igrcdo a coruo,quia color infc- >ocum. 
ouitur naturam mcmbrorC radica 
• *) j:_ ...•>; •■Gim iam fuifle 


CUllUl rnmm-m 

liuro.dixcruntrn xifum iam fume 
coruum album>'& pcrdiccrnalbam. 
fed pauo eft vcrficolor:quia eius co 
lor. non infequiturcomplexioncm 
idicalcm eius. Sedcurm homine 


Dr wore arnirumutm.v nW m,M_ 

I ion*. Cap. 7 • 

D E voce, cum animalium 
aliavociscrauioris lint, 
alia acurioris,alia firm*, 

^skbesk a C ,„4n q ,«u P ,Ld amr 

minis impotcntistranfinutarepilfi. dicec 6 ftantrs:cimup enam alii 
m &cumtrahereadcoloremftum.cu magnarn V»cem ; aha pama red. 

* * ins fubrilitatisindiciom eft q> altera dant, & lxuitate auc afpentatc, 
cur a minimacaufacxtrinfccaobui- ftexibilitatc'qjaut rigiditate dll' 
ant«,« eft Sol, &*entus, cum tame crC pent,confyderandum quas 
pilus non ahcretnr.Excremcntum obeaufashfe fingulahabeatur* 

■ quoq*, com exit propter bonam (c- jgj tur acuminis,graut tatis'qs ca/ 

cretionem xirtutisdi(cretiuar,opor u p am tandem elTc arbi trad urn, 
»et ipfam habere complexionem re qt £ mua n 0 nis,cu minora, ma^ 

motamacomptexionc mcmhn.cu iora k, natum ut 3 tiir. Cartertun. 
iuseft exerementum. Mutator ta- * cum nam minora funq 

men ooandofl; color anirnalispro* ^ viroli 

pter aliquam xgntudinemtqui po- vocemittunt acu _ * 

Ilea reuertitur rcmoca argritudrne, autbubuligrauiorc.q 


\ 


Digitized by Google 



• Liber Quintus. 14 1 

A ritusetiamj&foeminiseiusge in modulatu grauis modulus D 
neriseuenit. Cum enim in cav prxftantior incitatocft, perfe-. 
terisgeneribus foemina voeem dum enim in fuperantia confi. 
Ittitrat , quam mas acutiorcm ftit.grauitas autem fuperantia 
(quodmaximein homine pa. quxdameft. Sed,cum acutum 
tet . hancenim facultatem natu 6C graue in voce diuerfa fint £ 
rahominipocisfimum tribuit, magnitudinevods &C paruita/ 
quoniamorationefolus amma tt (eft enim &C acuta magna,£C 
liumhomovtitur,orationisau paruagrauis)fimi!i modome. 
tern materia vox eft ) cum in' dius eorum tenor ambigi^quo. 
quam exterx feeminx acutius nam aliodefinienda fit magnv 
fonent, contra in bubus eft. vac tudo vocis,& paruitas,nifi mu! 
cx enim grauius, quam raurifo titudine eius quod mouccur, 8C E 
nant. fed cuiufnam gratia, vo. paucitates' quod fi definitione 
£ ccmanimaliahabeant,&quid illaftatuendum fit acutum, & 
vox fit, & omnino quid fonus graue, accidet , vt eadem fint 
& ftrepitus, partim in qs qux grauis magnxipvocis,&acutx 
deSenfu, partim in rjs quxde paruxfy vocalia. Sed enim cau. 
Anima difieruimus explicatu fa eft,qudd magnum &C paruu, pt ° p 
oubii , eft . ’ Cum autem graue in tardi &C mul turn ac paucum non eo. 
vciwU !n tatc motus confiflat, acutum ve dem accipiuntur modo, fed alte 
uoce ci! ro in velocitate , vtrum quod ra fimpliciter , altera refpedu 
moueat,an quod moueatur,cau quodS. magniuoca enim funr, 
fa fit tardi , aut velocis , quxren eo quod mulrum fimpliciter eft 
Alionim dumeft. Quidam enim quod quodmouetur: paruiuoca, eo 
0 UU0 £ multum eft tarde moueri,quod quod parum.grauiuoca autem, * 
parum,Velocitcr id moueri ay &acutiuoCa,eo quod refpedu 
iunt : eamque efle caufam , vt interfehabitodriam hanc red. 
alia voeem grauem cmittant , piunt. Nam , fi qcf mouet fupe 
alia acutam . Quod rede ali.. rat vires eius quod mouet, tar-, 
quatenus dicitur , fed non rede de quod fertur ferri necefle eft : 
in totum . genere enim rededi. fi fuperatur,velodter.Itacp qtf 
dvidetur, graue in magnitude valet,interdum multum pro vi 
requadam efie eius, quod mo. ribus moues,rardum effici t mo 
uetur . nam fi hoc ita efiet , par. turn: interdum velocem, fi fupe 
uam,eandem'<j 5 grauem emitte. rat.eadcmfy rarione,quod debt. 
tt voeem non facile liceret: nec leeft^iplus mouetquam vires 
tnStgnam , Si tandem acutam , patiuntur.tardum cfficit morn; 

. Videtur eriam grauitas vocis fi parum prx fua imbecillitate, 
naturae generofioris efie. necno velocem. Caufx contrarieta'. 

. turn 


Digitized by Google 



DcGene. Anima. 


G turn hx funt, ne aut omnia mi- 
noranaru vocem mittant acux 
tam,aut maiora grauem, neque 
mares SC foeminx xque omnes 
aut grauem, aut acutam. Ad 
hxc,vt 3C xgri acutum fonent, 
&qui bene valent,atqueetiam 
vt fenefeentes vocem mittant ax 
Cutiorem ,quanquam fenilis xx 
tas contraria iuuenili eft . Plurix 
matamen parte minora natu, 
foe minx acutx funt vocis, cu 
prxfuaimbecillitate parti aeris 
H moueant/crturenim.velociter, 
quod parum eft. vclocitas aux 
tern acumen in voce eft . Vituli 
6C vaccx partem, quam mouet, 
non habent validam,alteri pitv 
pter xtatern , altera: propter fetx 
minei fexus naturam .cum tax 
men moueant multum, graue 
fonan t . graue eft enim, qd‘ grax 
uitermouetur, multum^ aeris 
tardefertur. multum autemea 
mouent,cum caetera parum mo 
ueant, quia vas, per quodprix 
mum fpiritus fertur. amplum 
1 in ijseft,multumi& aeris mouex 
re cogitur. exteris anguftius , ac 
parcius eft. state aucem procex 
dente, vires ea pars recipit,qux 
in vnoquoque moueat . Itaque 
in contrarium mutatur, vt qu* 
vocem acutam mittebant, grax 
uiorem, quSm prius mittant: 
qux autem grauem,acutiorem. 
quamobrem tauri acudus fo" 
nant, quam vituli , 6C voccae 4 
Vires autem omniumneruis co 
tinentur , quapropter v'um a tax 


teflorent,robuftiora funt. mix K 
nus enim com pacfla, neruataqj 
funt, qux minora natu adhuc ; ' 
funt . Item recentiorum nerui, 
nondum intenduntur,fenefcenx 
tium iam laxantur : quamobre, 
ad motum quoque funt imbex 
cilliora . fed potisiimum tauri 
neruofifunt, 3C eorum cor ita 
conftat . itaque contenriorcm 
earn obtinent partem, qua fpiri 
turn mouent , quafi fidiculam 
intent am . talem cordis bubuli 
elTe naturam iignificatur,vel co L 
ofle,quod in nonnullisgignitur 
ofla enim naturam neruorum^ 
rcquirunt.Exeda omnia in foe, _ _ 

■ q, ticiul 

minam mutantur. ocquomain, car voc* 
vires neruofx in fuo original! muiem. 
principio laxantur, fimilemfoe«' • • 
minis mittunt vocem. laxatio 
vero fimilis fit,vt fi quis fides in 
tendons adhibueritpondus,qd!’ 
annexum reddat contentiores : 
quoin odo textrices facia t , qux 
cum ftatnina diftenderint,anne 
eftunt quas leuas vocit.ua emm 
natura quoque teftium annexa M 
meatibus feminalibus depend 
det, qui meatus ex vena tendut 
cuius origo ex cordceft, iuxta 
ipfum principium , quod vo- 
cem moueat.quamobrem meax 
tibus feminalibus immutatis, 
adea,quafemenexcernere pofl- 
funt, xtatern, pars ilia quoque 
vna cum i)s immutatur,qua ini 
mutata,vox criam mutatur, ma 
xime fcilicet maribus. fed foemi 
nisetiam idem aocidit, quanx 

quam ■ 


Digitized by Google 



A 


.Liber Quintus 141 

guatrrobfeurius, quod quidam grauiorem fonum irtfpirant ti' D 
hirdre appellant, cum vox mit bijs. Afperioris autem voci$7| 
tftutinaequalis,poftverorefti' autlxuioris,omnis deniqs hu^\ 
tuitur in fequentis aetatis graui^ iufmodi maequalitatis caufx eft ' 
fatem,aut acumen. Sublatisigi mem brum, inftrumentumque, \ 
tur teftibuSjtentio quoque mea per quod vox fertur,cum auta^ 
tuum laxatur, quomodo in & fperum eft, aut larue : denique 
Aicula&ftamine fublato pon> aut acquale , aut inseq uale . coru 
derejaxatis his, principium , q> ftat hoc ita efle, cum aliquid hu 
moueatvocem,eadem ratione morisinarteriaineft,aut afpe* 
laxatur. Caufa hxceft>quamob ritasafleftu aliquo fit: tunc.n» 
remexeeftamutentur in faemi-- vox redditur mxqualis. fiexibi 
nam, turn voce turn etiam reli' lisautem vocis inftrumentum E 
qua forma : quoniam ita accu molle caufa ell, vt rigid* durii ; . 
dit,vt principium laxetur, ex molle enim parcius difpenfari 
quo intentio corporis eft, non poteft, flCvarium fieri , durum 


Vt quidam exiftimant,quod tc> non poteft . &C molle quidem ta 
ftesipfi copula font multorum magnam,quamparuam reddc 
prindpiorum . fed parux muta re vocem poteft, 8C proinde tu 
tationes caufam afferut magna^ grauem,tum acuta . ladle enim 
rummutationumnonfoi ratio foiritum difpenfat,ipfum<g de 
ne,fed cum euenit, vt principiu facili magnum , paruumqs fit . 
vna cum qs ipfi mutetur.prin^ quod autem durum eft, indifpc 
tipiaenim,quamuismagnitiu febile eft. De voce igitur,qux 
opncUi dine parua fine, amen facula-* non ante difleruimus,cu de fav 


tefuntmagna.hoc eft enim prt> foautdeanimaagcremus,hiuic j 
£ cipium efle, vt ipfum quidem habeantmodum. 

caufa (it multoru/edipfiusnuk . . ‘ 

• la fit foperior caufa. Calidita* De voce animalium , iteius 


etiam, aut frigiditas lod confert 
eodem,vtnatura talem confti" 
tuatur animal,quod aut grauc, 
aut acutam vocem emittauSpi^ 
ntusenim calidus crasfieudine 
fua grauitatem effici t vocis : fru 
gidusprxfuatenuiatc contra' 
rium facit. quod vel in tibi)s pa 
tet.quienimcalidiore vtuntur 
fpiritu,& talem emittunt , qua' 
kmdbicwcs, &C lamcntantcs, 


ntuuuone. 


V tate,magfiitudinc&parurtate 
atque mediocrrtacc inter hzc extre- 
ma cootraria : & quandoque vox 
eft bona, quandoque vero turpis. 
Caufaautem diuerfitarisharum vo 
cum in fpcciebusdiuerfis eft diuer- 
fitas naturae fpecierum. Caufa vero 
diferepantix in eadem fpedeeft di- 
feeputio nature x cat urn, & naturx 

dioetfi- 


Digitized by Google 



DeGene.Anim. 


C dinerStatiifciusrnafculini&f^mi* 
nei. Namanimalia minora natu 
▼ocem mmunt acutiorem maiori- 
bus.prxrcr vitulum vaccinum: qui 
ooccm grauiorem mittitfuismatri 
bus. Voxquoqucfceminxin quo- 
cunquc animali , przfcrtim in ho- 
mine, acutior exiftit voce maris. 
Voxetiam hominum fcnura acu- 
rior eft voce iuuenis . Similiter etta 
▼ox xgri acutior eft voce fani . Can 
fa autem rods grauis vniuerfim 
efttarditas motus, acutz vero eft 
velocitasmotus.Tarditasautcmo- 
tusfit.quando virtus motavindt 
viriurem motiuam: velodtas vero 
motusfit,quando virtus motiuafa 
perat virturem motam. Et ideo ho- 
mo modulaturdtucrfis vocibusa- 
cumise & grauitatc : qa haber vim 
extrabendi ex acre efficiente voces 
id.quodquandoque vincitur refpc 
dtu virtu tis motiux, &quandoque 
▼incit. His igitur ficcxplicarisdc 
▼occgraui &leui,fcquitur quod , fi 
▼irtus motiua animalis dominatur 
acri moto ab eo per membra rods, 
cm vox acuta de neccflitate : quia 
motusaerisinconcauitadbus orga 
I nivociseius eft dc neccflitate velox 
przfcrtim quando organa vocis e- 
jus funt longaangufta: nam quan- 
to organum modulatusfuerit ftri- 
6iu$,&longius, vox acutior fiet: 
quiatranfitusacris velodor critin 
e». quodquidem patet ex organis 
Muucorum , quorum voces diffe- 
runtpropterdiuerfitatem corum. 
Caufa igitur diuerfita tis vocuma- 
aimaliumcft caufa diuerfitatis pro 
pnrtionismouentisad motum.di- 
nerfitas autem figurz membrorfi 
▼ocis videlicet cannz pulmonis , 9c 


epiglotidiseftcaufa diuerfitatis ▼«» 1C 
cum. Voxquoqueiuuenum anima 
lium acutior eft quam fenum, pro- 
pter paruitatem ipfius rci mobilit 
ineis,quia vincituramoucntc.ea- 
demquc eft ratio vocum focmina- 
rum,quiaearum membra ,funr mi- 
nora mcmbris virorum. Caufa ve- 
ro acuitatis vodsfcnum eft, quia n6 
mouent nifi paruam portionem ae 
ris,quz vindturamouentercum 
non valeantmouere totum aerem 
tota vocefua.idemquccuenitzgro 
tantibus . Caufa verograuiratrsvo 
cis minorum natu , Sc grauitatis a- 
cuitatis locutionis corum, fit quia L 
motumfuperat mouentem , pro- 
pter magnitudine organi vocisjm 
cisinprincipiofuxcrcationis:&cu 
crcftunt.non crcfcit mouens Sc mo 
turn ineisfccundum candem pro* 
portionem : fed magmtudo mou£ 
tiseftmaior,&reddit vocemaca- 
rampoftgrauitatem. Et fumma- 
tim quod de acuitate ad grauirat£ 
mutatur,autdegrauirate adacuita 
tern, caufa eft, quia non augeturvir 
tusmotiua,& vox mota fccunduna 
candcm proportionem: &diffcrut 
iuxta dilcrepantiam augmenti pro 
portionismoucntis,autmoti. Ani- M 
mal mioque,(i caftratur habebit vo 
ccm fimilem voci feemmz. lam er- 
go Iocuti fumus de caufa acuitatis 
vocis, Sc ei us grauitatis. 

Quart imtts a natter a ctmfhtuti fmt , 
cur part im dtcidant.denuo q ; rufea 
tur,partim autem non . 

Cap. 8 . 

D E dentibusnonrri vnius, 
auteiufdem gratia animat 

lia 


Digitized by Google 



Liber Quintus. 145 

A lia cos habere omnia/ed alia ad atep opus naturj fieret prjter naQ 


cibum,aliaad vocis oracioncm 
dictum antea ettfed cur priores 
gignant primo,maxillares poft 
ix hi non decidant,illi decidant 
ac den uo nafeantur, hanc ratio 
nem difputatiom de generano 
necognatamelTe putadum eft. 
Difleruit igitur dc his dC Demo 
critus,fcdnonbertc. non enim 
omnibus confyderatis, caufam 
reddidit vniuerfim. Ait enim 
decidere,quoniam properant, 
5 fidante tempus oriuntur.nam 
” ad xtatem peneflorentem ena- 
lei per naturam debere. caufam 
autem vtante tempus gignan- 
tur,vfuitribuitlacbs. Etfusla- 
«ftet,qui tamen dentes non amit 
tit.&qux dentes habent ferra- 
tos, omnia lacfteiit, quanquam 
nonnullaeorum non amittunt 
nifi caninoSjVt leones . Hoc igi- 
tur die errauit,exponcs vniuer^ 
Cm,cum id non ammaduertif- 
fet,quodin omnibus cuemret. 
atagere itaoportet. qui enim 
C dimntvniuerfim ,ac deom nim- 
bus dicat/iecefle eft . Sed cu na- 
curam ita fubijriamus, fcilicet 
rationedutftaexijs, quxeemi' 
mus,vt neep deficiat,neque frit- 
ftraagatquicquam in fingulis 
quoad eius fieri poteft, qux au- 
tern cibum alTumeredcbct poft 
Jactis vfum, inftrumenta hcant 
tieceflefit ad cibu conficiedum: 
fiitaeueniretjVtilledicic.ad pi u 
„ bertateni,natura .pfaftodefice- 
rct agecdo rein , jj fecere poflet, 


turam.VioIcntumenim prxter 
naturam eft . generationem auc 
dentium euenire violentcr aiVe- 
uerat. Sed hoc vc rum non elle, 
apertum ex his, alnsip huiufmo 
di rationibus eft. Oriuntur aute 
pri us lati,quod 5C officium 
eorum priuseit.fecatur.n. priua 
qj molitur,quod comedit.funt 
autem illi molendi officio dele- 
gation vero fecadi .Turn etiam 
q> res minor,etfi fimul inchoaf , 
tamen celeri us folet perfici , q ua 
maior.minores aute primores, B 
cp maxillares fun t . nccnon nu- 
xillx os a latere latum, in ore an 
guftu dt.itaip ex ampliore plus 
alimentiafHuere needle eft, ex 
ardtiore minus.Lactis aute vfu* 
ipfe nihil confert, quanquam la 
dtiscalorfaciat vt dentes oria 
tur.indicium eftq> dC ipforum 
ladtentium infantes, qui calidio 
revtunturladte.ocyus dentiut. 
calor enim vim obtinet augen- 
di.Dcciduntqui prodierintpri 
mi,tumnotxmeliorisgratia } tu & 
neccfiario , melioris rationcin- tux. 
quam,q»citohebetefcitqd' acu * 
turn eft. itaqj altcros fuccedere 
inofficium oportetlari aute n5 
hebetantur,fed tempore dunta- 
xat attriti lxuigantur . Necefla- 
ho vero decidunt,q> maxillariu 
radices in lata nituntur maxilla 
6C validooliecontinentunpri- 
moruiii aute in tenui . vnde fit. 
vtinfirmiflC mobiles fint. Na' 
fcuutur autem deuuo , quid in 


Digitized by Google 



DcGcnc.Anim. 


C ofleadhucnafcente oriuntur ) & 
cum tempusadhuc eft ad den* 
cium generationem idoneum . 
Cuius rd indicium, cp maxilla* 
res diu oriuntur. vltimi enim vi 
gefimo anno exeunt, nonnullis 
cnam fenefeenribus omnino jv 
«Jierunc,qui locovltimo haben 
tur,quoniam multum alimenti 
in amplitudineosfis cotinetur. 
at vero prior pars osfis prx fua 
tenuitate ci to perficitur, nec ex* 
crementum in eo fit,fed in debb 
turn incrementu abfumitur ali' 
H mentum. Democritus vero mif 
fa ratione, cuius caufa agatur, or 
innia referenda cenfet ad ea,qui 
bus natura vti tur.qux talia qui 
dem funt, fed alicuius caufa, 6C 
not* mclioris gratia fumuntur. 
Itacp nihil prohibet^quo minus 
ita dentes fiant,flC decidant : fed 
non propterea/ed propter fine, 
hxcautem ipfa caufae funt, vt 
mouentia,& inftrumcta,& ma 
teria.nam 6C fpiritu magna ex 
parte agere confentaneum,vt in 
I ftrumento eft. Vt enim nonnub 
laartiuinftrumentavtilia funt 
ad piura.v.g.in excuforia mab 
leus,& incusrfic in rebus a natu 
ra inftitutis fpiritus varium ex* 
hibetvfum.Simile did videtur, 
cum caufas necellario efle dicut 
vtfiquis propter cuJtellum tan* 
tummodoaquam exifleqs qui 
intercute laboranr,non edam ,p 
pterfanitatc, cuius caufa fecuit 
cultelius,exiftimet.Sed dedend 
bus cur partim decidant , ac dc* 


nuonafcantur,partimnon t & K 
omnino quam obcaufam fiant* 
dictum eft. dixi edam de carter 
ris membrorum affeddbus, qui 
non alicuius caufa, fed neceffa* 
noveniant,& quS. ob caufam, 
videlicet ca,cui modi tribuim 9 . 

r - • - 

• t 

Quare dentes fine conftituti a na- 
tura : & par tim decidant, pat- , 
dm vero non. 


L Oquamurdeortu dentiumtde 
quoexflantquxfira. Primum 
eft.curdftespriores antequara ma 
xilla res, &mo!ares,oriantur:adeo 
q uod in nonnullis bom inunvorian 
turaliqui molaresinfinefux vitx: 
& vocantur dentes lmcllcdus . , 
Secundum quxfitum eft, quare a- 
cuti fiue canini decidant, Sc non la- 
ti. Caufam veroortusdendum iam 
diximusefle ad contercndum ribu, 
antequam molatur : & quod acad 
contcrunt.&Iatimolunteum 
quiaadioincidendi fit ante adio- 
ncm molendi, idrooriuntur acud 
priusquamlati. Eftquoqucos,in 
quo oriuntur dentes , fubulius of 
fe, in quo molarcsoriuotur . mate- 
naquoqueeft fubdhor, & minor 
quam materia molarium : & idco 
perfedio procreationis eorum fijt 
in minon tempore quam pcrficia- 
tur procrcatio molarium propter 
difficilcm concodioncm eorum, Sc 
paucam concodioncm denrium . 
Et propter hancmet caufam cardan 
tur dentes intellcdusvfquc ad vige 
fimum annum, aut trigcfimum.vel 
vfquc ad fenedutem , fblicet pro- 
pter duririem matcrix,cxquahid£ 
tes oriuntur, Sc tarditaccm conco— 
dioou 


ATlL 

l 


M 


Digitized by Google 



Liber Quintus .144 r 


A ttioniieorum. Eft etiam os,cx quo 
dentes hi augenturgroflxfubftan- 
tix:&ideo etiam accidit huiufmo- 
ditarditas. Sedcur acunpriusdeci 
dant,quam alii.vt inpluribus eft 
plus verifimilc , & melius dicere: 
quia acuti corroduntur, & corrum 
punturplusquam lati. funt quoq-, 
debiliores molaribus, & radix mo- 
larium eft firmior. Quod fi non de 
cidercnt,corrumperentur antequa 
peruenirentadfinem vitx.&ideo 
qui molares mutauit fecurior eri- 
ftit ab ofFenftonibus Ixdttibns, qua 
Z accidunt.quam qui non mutauit 
B tpfos . Democritus vero non refert 
caufam molarium ,& incidentium 
ad contritioncm,& molituram.- fed 
ipfam refert ad neceflitatem mate* 
jix.&i nos iam diximusdeftrudio- 
nem huiusopinionis. Etquididt 
caufam gratia cuius dentesfunt ne- 
ceftariodlc.eft vcluti ft quis dicat 
^propter cultellum aquam exifl'e in 
hydropico cum inciditur,& non ef- 
fe propter (anitatem : quod totum 
eft fa i Turn. Et merito primo dentes 
oriuntur, moxdccidunt& itetum 
oriuntur, qoando multo tempore 
perdurant,vt multi artifices folent 
C faccrc, videlicet quod renouant in- 
fttumenta artiseorum,quando cot 
xumpitureorumadio, vt peruc— 
niatadftnem imcntumab lpla ar- 
te: ft uefitmeliorisnotx gratia, fiue 
neccflanj . & hxccft caufa ortus de 


tium fenum : qui diu prolongari D 
funt in vita, & nulla corruptio acci- 
dentals eiscontigit. Locuti igitur 
fiimu's de ortu den ti um,q uare deq- 
dantaliqui, nonnull i vero non.& 
quarepoft cafum corum iterum o- 
riantur . mcntionemque fccimus 
de cauftsommumaccidendum con 
tingentium ipfis membtis propter 
materiam,&mouentem. Hie eft fi- 
nis huiuslibri ,&expofttionis om- 
nium librorum rationalium huius 
operis. Laus Deo domino fc- 
culorum . 

Etqui hunclibrum viderit,excu 
fctmc,quoniamipfum edidiangu- 1 
fto tempore. Adde etiam nosmul- « 
tos habere laborcs, quos patimut “ 
his tcmporibus. Sunt quoque ma- 

f jni errorcs in libro, ex quo tranftu 
i : nullumque expofttorem vidi- 
rmishunclibrumexpofmflc.quod 
fiDeus dabit mihi tcmpus.cona- 
borirerum ferurari ipfum. Quern 
librum perfed in menle Odtobri* 
jn ciuitateSibilix: poftquam ’ 
fui egreffus deCorduba- 
Anno. DXCY. 

Alhagere , id 
eft di- 

feeflus Mohamad, ex 

Mccha. V 

likrorwm Quiiujut Jr Grruratlom 
AnimaUumfimt. 


Digitized by Google 



•ARISTOTELI-S- 

DE LONGITVDINE ET 

BREVITATE VITvE, 

Cum Aucrrois Cordubenfis Paraphrafi. 

agendum fit. Um animalium , alia long*, alia hrttdt tjje 
uita. Cap. { i. 

E eo autem, brcuis vitae, fecundum quofda l 
quod eft haec autem nihil prohibccvalctudi- 
quidem dTe narios dTc , longe vitae cxiftem 
longar viexa/ tes. Dcfomnoigitur&vigiJia 
nimalm,harc di<ftumeftprius.devitaautetn 
autem brcuis dC morte dicendiim eft pofte~ 
vitae, 3ide Vi rius,fimiliter autem 6ddemor 
tatomninolongitudine &C bre- bo dC fanitatc , quantum att£> 
uitate confyderandum caufas. netadNaturalem Philofophia, 
Principium autem confydera^ Nuc autem decaula eius, quod 
tionis neccft'arium primo, ex eo eft haec quidem efldonge vitae^ 
quod eft dubitarc de ipfis ( non hxc autem breuis vi tarjicut die 
emm eft mamfcftum ) vtrum dumeftprius, confyderandu. 
lia,aneadem caufa omnibus a* Sunt autem habenda different 
nimahbus6ipIantiseius,quod tiam hanc,rotaad totagenera, M 
I eft hate quidem die longx vitae &C eorum,qusefub vna fpecic, 
illaautembrcuis.etenimphuv aliaadalia. Dico autem fecund 
tarumhae quidem annuam,ib dum genus quidem differre,vt 
laeautemdiatumamhabentvi hominem ab equo . longioria 
tarn .Adhuc autem, vtrum ea^ enim vitae genus hominumjqp 
dem, quae long* vitae, &quae quod equorum. Secundum fpc 
fecundum naturam fana natu^ ciem autem, hominem ab ho- 
nconftantium,anfeparata flint mine . funt enim homines, hi 
&quodbreuisvier,d£ valctu' quidem longac vitae, illi autem 
dinarium , an fecundum quof- breuis vitae, alteri fecundum aU 
dam quidem morbos vicisfm teralocadiftantes. quae enim in 
mutancurvaletudinaria fecum calidis gentium,k>ngioris vitae: 
dum naturam corpora qs , quae quae autem in frigidis , breuio^ 



— -Bigitizw 


by Gc 




& brcuitate Vitae.- 145 


k ns vitae. Eteundem quoque lo- 
cum habicantium differunt (u 
mill ter aliqui hac differentia ab 
inuicem . 

Qua rtrum facile, Jiffieuherue fuu cor- 
ruptibiles . Vubitationisq; folutio, 
quo paClo ignis corrumpitur t 
cum tin contranum ad 
ejfe non uidea- 
twr. 

Cap. X. 

O Portet autem accipere 
quid facile corruptible 
in natura conftantibus , 
&C quid non facile corruptible. 
Ignis enim,6C aqua, SChisav 
gnata,nonhabentia eademvir 
tutem, exiftunt generationis dC 
corruprioniscaufa fibiluicem. 
quare &C quxlibet aliorum ex 
his ociftentia &C conftituta par-* 
riciparehorum natura rational 
bile.quxcunqj non compofitio 
ne ex mul tis funt,vt dom us. De 
alijsigitur alia ratio, funt enim 
&i propriae corruption^ multis 
entium,vtfcientiac,fanitati, 3C 
C aegritudini. hate enim corrunv 
puntur , etiam non corruptis fu 
fceptiuis,fed faluaris.vt ignoran 
tisr quidem corruptio remind 
fcentia,6Cdifciplina: feientiae, 
autem obliuio, &C deceptio . Se> 
cundum accidens autem confer 
quuntur naturalia aliorum cor 


his. Si enim eft non natura , fed D 
quemadmodum feientia in ang- 
ina, lie SC anima in corpore,erit 
vdqueipftus 6C alia corruptio 
praeter corruptionem , qua cor^ 
rumpitur, corrupto cor pore . 
Quare,quoniam non videturef 
fe talis , aliter vtique habebit Dubitado 
ad corporis communionem . s uo 
Forte autem vtique quis dubi^ 
tabitrationabiliter,vtrum eft, ibuftlra- 
vbi incorruptibile erit q3 cor-* rmadrf 
ruptibile, vt ignis furfum , vbi n6vide * t - 
noneftcontranum.Corrumpu c 
tur enim qua quidem ifuntav* * 
trails fecundum accidens , eo 
quod ilia corrumpuntur.interi' 
muntur enim contraria abinuu 
cem.Secundum accidens autem 
nullum contrariorum in fubfta 
ti)S corrumpitur, propterca q» 
denullo fubiecfto prardicat 
ftantia. Quare cui non eft corn 
trarium,6t vbi non eft,imposfi/ 
bile vtique eritcorrumpi.Quid 
enim erit corrumpens , fi a corv 
trarps quidem corrumpi acci» 
ditfolis rhocautem non txiftir, p 
aut omnino,aut hie < An hoc lie solutfe. 
quidem verum eft^Icaute non, 
Imposfibileenim materiamha 
benti non exiftere aliqualiter beatine 
contrarium.nam omnino quo- non infit 
que quidem inefle calidum,aut 
re<ftumcontingit,quodcunque u«ium. 
autem efleimposfibile aut cali- 


. ruptiones. corruptis enim anv dum,aut retftum , aut album. 
»u!ibui * malibuSjCorrumpunturSCfcio- runt enim pasfiones feparane. 
corrupuf tia <3C fanitas , quae in animal i- Si igitur,quandofimul fuerint 
bus. Qiiapropter dC deanima acftiuum &C pasfibile, hoequi^ 
w »iaiib» raaocinabitur quis vtique ex dem Temper agit,hocautem pa^ 

De Anim.cuco.Auer. t titur, 


Digitized by Google 



xnentum facere.excrementu a in- 
tern con trari um .ex con trario.n. 
Temper tranfmutatio.excremen 
turn autem reliquixprioris. Si 
autem omne cxpelletu^, quod 


H 


I 

Materia 

confeflim 

contraritt 


DeLongitudinc 

titur,imposfibile non tranfmo- que parua.plarracp .n. infe<!lor3 K 
tari . Prxterea necefle eft cxcro annua. Neqj plantx omnino a' 

nimalibus.annux enimquxda 
plancarum. Necp fanguine prae^ 
dita,apisenim durabilior qui>< 
bufda fanguine prxditis. Neq* 
cxanguia. molliacnim annua g 
atftu con trari u m, & hie incorru dem,exaguia autem. Necpqux 
public vticp cnt .An non , fed a in terra. etenim plantae annuae 
continentccorriunpitur. Si igit funt,6<: animalia pedeftna . Ne>» 
fufficiens ex dicTds^U. lin minus que quae in mari.etenim ibi bre 
fupponere oportet.q* ineft ali> uis vitae & oftreacea, &C mollia. 
quid a&u con trari uni, <3d excre- Omninoautem quxlogisftmx 
mentumfit.Quapropter&lmi-' vitXjinpIStisfuntjVtpalmaSC I* 
nor flamma comburitur a mub cuprefliis.drindein fanguinep 

ditis animalibus magisjcjp in ex 
anguibust&in pedeftribus 
aquarilibus.Quare &C copula tis 
in fanguine prxditis 8C pedeftri 
bus,qux longisfimx vitg aialiu 
funt,vt homo &C elephas. Et vti 
quequxmaiora, vt magnaex 
parte dicatur,minoribuslongio 
risvitx.etenira&alhs accidie* 
qux longioris vi tx funt, magni 
tudOjficutflC dictis. Caufamau 

r tem de his omnibus hinc vticp 

materia contrariumhabet. Qua quis contemplabitur.Oportet "* 
refiquidemipliusvbijfmlocu enim accipercq> animal eft na> "> 

tura h umidum dC calidfl, dC ip^ 
fum viucre tale, feneccus autem 
f'ngida(3cficca,6d qd* mortuu. 
vrenimfic.Materia autem cor-* 
porum exiftentibus hxc,calidu 
&C frigidum, &C ficcum &C h umi 
dum . necefle igitur fenelcenria 
exficcari, Quapropter oportet 
non facile exficcabileefle humi 

S t mauiwui ncvjuv uiciAiiiia dum.dCpphocpinguia impu^ 

incorruptibiliora.cquus.n. tribilia.Caufaaute J quiaaeris. n ^'^' 
homine breuioris vitx.Nt' aer aut ad alia ignis . ignis autc f cei L 


ta fecundum accidens. quia ali 
tnentum,quodillainmulto tcv 
pore confumitjfumum, hoc fla* 
ma multacito. Qu,apropterom 
nia femper in motu funt,&fiut 
aut corrumpuntun contincs au 
tem aut cooperatur* aut contra^ 
operatur.Et propter hoc trafpo 
fita durabiliora quidem fine, 6C 
paucioris durationis nature, 
it tenia autem nufqua,quibuf- 
cuncp contrana fint.cofeftim.n. 


permutanr.fi autem quanti,fm 
augmentum dC dec remen turn : 
fi autem pasiionis,altcrancur. 

Non tx muhis, qua uidtri poffint,ajfwnt 
das rjfi castfas lonptudmis O' brtmtatis 
itit*,fidtx aliis,quas tttras eaufits con- 
fial:qst*q; txaflijsimt declarant ur , in 
ttnmaltbus fiUicrt. Cap. J. 

( Vntautemneque maxima 
incorruptibiliora.cquus.n. 
> homine breuioris vitx.Ne^ 


non 



& breuitate Vitae 1 4 6 


A nonfftputridus. Ncqp furfum 
paucum oportet cfle h um i dfufe 
die ficcabile.n.qcF pauefi. Qua' 
propter &C magnate alalia, 6C 
plantx,vt vft- dicatur,longioris 
vitf,quemadmodum di<ftu eft 
pri , .ronabile.n.maiora plus ha 
bere humidi.Non folum atrtem 
pp hoc longioris vitae, duae.n. 
cauff, quantum 6C quale, quare 
oportet non folum copiS elle hu 
midi, fed hoc&calidu, vt ne<p 
facile gelabile,necp facile exficca 
B bilefir.Etpphoc homines Ion-' 
^' e n ^ gf mtj magis quibufdam maio 
innhu? < t - rib 1 1 s . Ion gi ori s.n , vi tf fu n t,q uf 
burdiaia- deftciuntcopiahumidijfipluri 
Ub’nuat. r 5 necxccc jaiHfm quale, cfi deft 
riant fm quantum. Eftautali' 
quibus quidc calidum pingue: 
qcf fimul facit non facile ficeabi 
1 c,SC non facile infrigidabile. 
damautaliu habet humorem. 
Item oportet futum eflie nonlo 
uirer corruptible, non excremS 
titium dle.interimiln.qd' tale, 

. autmorbo,autnatura. cotraria 
^ n.cft cxcrementi virtus , &i cor* 
^ ruptiua,h£cquidcm naturf, ilia 
fXcu aiitparticul*. Quapropter fala 
oto (cue- cia,& multi femmis feneftaitei' 
fcunL to.femen.n.excrementu, &i anv 

piius exficcat emiffum . Et pp 
hoc m ulus eft longioris vitf e* 
quo<3d afino,ex quibus genitus 
eft: &i foeminae maribus , fi fala^ 
cesfint mares. Quapropter &C 
parferes mafeuli breuioris vitae 
Marc*fix> fjrninis. Adhucantfid quicutp 
diuturmo lakoriofi mafculorfi pp laborc 
fcnefcot mag is, exficca cmdabor. 


fenetftus autficca eft. Natura au D 
tem,fld vtin vniuerfum dicam , 
maresfeeminis longioris vitar, 

Caafit, quia calidi 9 animal mas 
eft quafeemina. Eademautiit 
calidis longioris vitae funt quS 
in frigidis locis,pp eandem can 
fam,ppquamquidem 6dmaio 
ta,£d maxime notabilis magni-< 
tudo alalium frigidorum feeun 
dum nacuram. Quapropter &C 
ferpenteSjA: lacertae, &C fquamo 
fa magna funt in calidislocis,3i 
in rubro mari oftreacea. augme E 
ti.n.calidahumidiras caufa, 6C 
vitf.Infrigidisautem locisma' 
gis aqueii eft humidum qcf in 
atiitnalibuseft. quapropter faci 
)e gelabile. Quare hjc quidc no 
fiuntcfnO alaliu,quf pauci fan> 
guin is.aut exanguia in fls, quae 
ad vrfam,Iocis,neq? pedeftria in 
terra,necp aquatiiia in marnhjc 
at fiat quidc, minoraaut&bre 
uioris vi tg.aufert.n.gelatio augy 
mentum. Alimentu afit non feu 
mentia &C alalia 8C plantf cor' 
rumpuntur.confumit.n.ipfum * 
feipfum.quemadmodumenim : 
m ulta flamma comburir, 3C cot 
rum pi c paucam, eo q> alimentS 
c6fumat,fic naturale calidii pri* 
mum concckftiufi confumitma 
eeriam,inquacft. Aquatiiia au Aqnauiu 
tern gresfibilibus minus longae pedeftub* 
Vitf, non quia humida fimplici minus **’ 
ter,fedquiaaquofa. raleautem U * CU ‘ 
humidum facile corrupdbile , 
quia frigidum A: gelabile defa 
cili.Et exague, pp idem, nifi ma 
gnitudine recompenfetur . netp .. . 

I i) coim 


Google 



: t De Longitude 

G enim pinguedinem habec,ne<p vnoquoqp. Quod autmi in pla^ K 
dulce.in animali enim q<f pin' ta, poteft : vbup enim habet ra/ 
gue dulce . Quapropter apes dicem,& germen potetia.Quau 
longioris vitf funt alfjsmaiori propter ab hoc Temper proue^ 
bus animalibus. nir,hocquide t nouum,illud 

Qud fmt cduftt lomgituduiis ry brttutu- autem fencfcens > modicoaJiquo 
in Mtein tpfu pLmtis. C*J>. 4* differentia in eo quod eft eflc 15 

, gae vitacjfi^qucmadmodu quae 

I N platis 5t funt, q logisfimf afplantantur. etenim in afplan<* 
vitp&magiSjqin aialibus. tatione modoahquo dtcet vtiq* 
Primum quide, quia aquof$ aliquis eadem accidere. particu 
minus.q uare non fecile congela la.n.q uf da qd* afplacat.ln afpla 
biles.Deindehabentpinguedri tatione igitur feparatis accidit 
nemd£vifcofitatem,6Cficcf &C hoc,»biautem per continuum, l 
H terreftres exiftentes, tamen non Caufa autem, quia meffc vbique 
haben t facile ficcabile humidiu princi pi um,potentia exiftens. 
Dehocautcm , quod eft natura Acciditautem idem in animali 
arborum efle durabilem , opor- bus &C platis . In animal tbus.n. 
tet acciperecaufam.habetenim longioris vita: mares vt in pin* 
propriam ad animalia, prjter' ribus . horu aut fuperiora maio 
qua ad infe<Tta.Nou{ enim fern' ra qua mferiora.magis cnim na 
per platf fiunt.quapropter diu/ niformis mas,quam fbeminadn 
tumfdemg enim altera germi' fupenori autem calidum, 5C fri- 
na,h?c autem fenefeunt. radi gidum in mferiori.Et plantarii, 
ces fimiliter, fed non fimul : fed quf capite graues longioris vi* 
aliquando quidem folus ftipes, tf. tales autem, quae non funt an 
6C rami perierunt, alteri autem puffed arborofg .fuperius enim 
adnati funt. Cum autem fic fue- plan toe , 6C caput radix eft . an' M 
J rint radiccs,aliae ex exiften te fee nuj autem ad inferius &C frueftu 
nerantur. SC fic Temper perma' accipiunt,& augmentum. Sed 
net,hoc quidem corruptum , il> de hoc quidem fecundum fe in 
lud autem fadhim. quaproptcr qs,quxdePlantis,determinabi 
longf vitf. Asfimilatur autem tmyiunc autem dealps anima^ 
plantf infedHs , ficut dieftum eft libus diefta eft caufa de magni tu 
prius .diui&e enim viuunt:& dine vice.dt device breuitate. 
Propter duf,&multaefiuntex vna. Infe Reliquum autem nobis confide 
<Sa autCTn vfquead ipfum viue raredc iuuetute 6C fene&ute,dC 
td vmunt re perueneriit, multo autem no vita &C morte.hisenim determi 
piit* aut poffunt tempore, non enim ha- nans finem vtiq^ habebit , 

rpeWuie bentinftrumenta.nequefacere quae de animalibus 
pofluat. poteft ipfa princi pium,quod m method us. 

. Auerrois 


Digitized by Google 



&breuirateVit* 

A Minis P arnphrafit. 



Nhoctradatu perfcru- 
tatur de canlisiongnu- 
dinis& breuitatis viut. 


»47 

propriamnaturalem,itafnoh?ceft £> 
ilia forma, <5c humidiras menfurata 
cumlicctrate red pit formam & fi- 
guram.dum igiturin enre natural! 
habuerint dominium dux vinutes 


Dicamusigimrcpcocef adiuxfuper pafliuas, confcruabif 

iumcfthiccflc caufas naturalesio fuum eflet&qii debilitabuntur,uic 
hisduobusaccidetibust&tpomnc, dominabuntur fuper illas virtutes 
quodattribuituraialide generatio aliz a&iux proprix alij enti : & fic 
ne&corruprione,cre«ienro, &di- corrump«drilIudens.v.g.quiaca- 
minutione,&fbmno Sc vigilia, & lornaruralis,qui menfuratuseftefi 


Olom trif vfirdeomni tranfmutationc,non at 
muuht-_ tribuitUr mfi quatuor quali tatibus, 
liu cix q- £ C aiiHitaci > & frigiditari, fiedtati, & 
ma quali hnmidi»ti,nonquaaiitan, neqjal* 
nnbus at teriquahtau,v.g.gnuitati&leuita 
Kibuunf. ti,& mgredini & aibedini. Sc hoc de 
® daratum eft in lib.de Generatiooe 
Sc corrup.longi tudo igitur & breui 
tasvitar non attdbuuntur,nifi his 
quatuor qualuatibus.Et, cum hoc 
pofitum eft, dicamus q» longitude 
L^reui breuitasvitxdidirur muftis mo 
ns vindi dis.Autfm comparationem ad ge- 
cunf mul nus.v,g.dicerequidemqjvegetabi- 
tu modu. |ia vfrfunt longioris vitxq alalia. 

Autfm comparationem a? Ipecic. 

. v.g.cphomoeftlongiorisTita: qua 
• rana,& tppalma eft longioris tit* 
quS ficus. Aut fro compararionem- 
C ad aliquc modu.v.g.q> habicates in 
xegionib* calidis & humidisfunt 15 

f iorisvu^quahabititesin regioni ris permancntixtquia iftapropor 
us frigidis Sc ficcis. a u t fm com pa- do non deftruttur in eo a parua tri 
Qtoc fint rationemadindiuidufi.r.g.cpSo- fmutatione.proportioenim nacura 
caufe Ion crateseft Icgioris vitxq Plato. Hoc lis inter virtutes adiuas& pa Hinas, 
& C breuiu ig'turpofitbdicamusqtioddeclara quandofueritmagna,uondeftrue* 
tiiyitx. turn eft in. 4 .Meteororu,cp genera rurnifiamagnatranlmutatione& 
rioeftqnwtutes adiuxdominan in longo tempore, corruptto enun, 
luringencratiocfiiperpafliuas : Sc nihil aliudcft,nifi putreradho.qu^ 
corrupnoacciditec6ucr(b,fiqn paP fit ex debilitate virtutum adhuaru 
fiuxdominantur fuper adiuas. Sc Sc fortitudine pafliuarum . & idco 
hoc fuinta. quia, qiicalormenfura- qui habent talcm complexioncm, 
tuscufrigorc dat gcncrato formi minimcgencramur in os humo- 

t lij res 


humorenatt>rali,dum habueritdo E 
minium in humoribus ) non aeddet 
putrefadio.fi igitur fuent debili* 
addigerendumillos humores,aut 
fuerit nimisinren(us,accidet illic ca 
lorextraneu$,corrumpcm: Sc cor* 
rupdoaeddit vfY,quandapropor* 
tionaturalis,quxeft inter virtutes 
adiuas,&pafliuasin vnoquoqjen- 
te,fueritdeftruda.& quanto magis 
ifta proportio fuerit maior , tanto- 
magis illudens erit remotum a cor 
ruptionet&quanto minor, tantOjp f 
pinquior corruption!. Etideoen- 
tia,in quibusdominatur mixtio a- 
quz Sc ignis fiipcr mixtionem terr? Cur tgnra 
&aens,funt longioris virx&cxifte * a «! ara 
tix.Inaqnacnim&igne font qua- 
matesaaiuxfomotes qui in terra | lerru , 
& acre :*5c in terra & acre funt pafii- «a 
uz fortiores. & talc ens eft longio- 


caerea. 


Digitized by Google 




DcLongitudiric 


C te Sflon digefti, authumores coco- 
builitcomplexio enim naturalised 
in proportione natoraMux eft in- 
ter virtutc$adiua$& paJiuas. quan 
doigitur virtusfrigida adina fue- 
ntminorquam dcDet,comburftur 
humores: & quando calidafuerit 
ininor^iccidetindigeftio Sc crudi- 
tas Ilia eft igiturvnacaufarum, per 
quam vnafpeciescftlongioris vita: 
qua alia,& minus reap toccafioes, 
iinfirmuates. Caula autem lecun 
dacft,vt proporrio naturalis inter 
duas virtutes adiuasadinuicem , & 
H proportio inter duas paflioasadin- 
uicein inaliquo gencre,aur aliqua 
- fpecic,auta!iquo modo, autaliquo 
indiuiduo fit maior qua in alio ge- 
nerc/aut alia fpecie autalio rao- 
do,aur alio indiuiduo.& proportio 
tuuuralis,quam babet anima(ia,& 
vcgetabiliain hac iiuentionecft vc 
calor fit maior frigore, & luimidu 
maiusficco.vtdidum eft alibi. Ani 
maliaigitur& vegetabilia in qui- 
busdominantur calor & humiditas 
&fimtlitefvirtutesadiux funtlon 

[ 'xvitz.&corruptioacciditanima- 
ibus 8c ▼egetabilibus,quando caret 
altera iftarum duarum proportio- 
num.aut vtraq;.quoniam, quando 
iftx virtutes adiux debiliuntur ac- 
cidet matcrix vt difioluarura for- 
ma propter malitiam digeftionis & 
qualuatismarernj:&,quaudo humi 
dnasnon fuent molta in eis,accidet 
q>animalia& vegetabilia deficccnf 
cito:calorcnim naturalis innatuse 
oonfumere humiditatem , cum fit 
quafi material nutnmemu illius. 
& cum humiditas erit confumpta, 
calo r cor ru m petur,& dom i nabitur 
ficci tas,& frigiditas,& quantomagis 
humidiusconfumctur , unto ma- 


gisdominabifficcitai 8c ftigiditas. f 
ficci tas. n. vfcfle materia conueaifs 
frigiditati,ficut humiditas calidita- 
ti.Modi igitur alalium non diuer- 
fanturin longitudine vitx nifi fra 
diuerfitatem coruicaliduatc&hu- 
inidicate,&indominio virtutuadH 
uatumfupcrpalliuas. per has duas 
cau&sdiucrfitntur modibominu", 
&indiuiduaeorumin vita. Corru ^ ^ 
tioafit contingitindiuiduis duo- coirefc 
us modis:autnacuralitcr,qn calor m*. 
naturaliscoufumit humiditatena- 
turalcm.quxcft inillo indiuiduo, 
&dorainat incofngiditas 8c ficci- 
tas: autaccidentalitcr , qn in eisge- I* 
neratur defuperfluitatibusdigonfe, 
quod natura non poteft diftingue- - 
re:& ficaccidunteisinfirmitatcs. 6c 
in iflisnondnantut virtutes adiu; 

Tuner pafiiuas.qm,quando virtutes 
adiux natural iter habent donuniu 
inaliquo indiuiduo fuper virtutes 
paifiuas:&non acciderct magnaca 
extnnfeca con traria ex rebus, qux 
innat^funttranfmutareconipiexio 
ncm ex extrinleco,necefic eft vtcor 
ruptioiftiusindiuidui fit naturalis: 

& po ( tea i fix vitxnatu rales diucr- ^ 
fan cur fm diuerfitatem in caliditate 
Achumidiute. Vitxautem hoium Yj** ^ 
virtcqnuntur cordis proportione quunrar 
compIexionalem,qux eft inter vir- tordupr* 
tutcsadiuas&palfiuas, inter adi- P° IU0n ' 
uasadinuicem 8c paffiuas adinuief. 
&ideovidemus multos homines, 
quorum mebra immanifefta funt 
fortia,& virtutes coruro magtue, 8c i 

contingunteisxgntudmes motta- 
lcs,& monuntur ante fenedutein: 

8c videmus alios minoris v irtuti$>& 
debilioris venire ad fenedutera , li- 
cet regimen eorum fitedfiraile. Ec 
fignum cius,q> caufa lougioris vice 


Digitized by Google 



r & brcuiratc Vicar 148 

A eftabundantia calidiratis &: huroi- accidetei mh monnaruraiis: cuius 
ditatiscumdominiocaliditatis fup caufa eft frigiditas 5c hccitas. 5c, fi 
humiditatcm,5c vFr vircutum aifti- non vtif eisfm q> oportet, forte mo 
uarum fuper paffiuas, eft q> contra- rietur per dominium virrutumpaf 
rium vitx eft mors, 5c mors nihil a* li uarum fuper a<ftiuas:quod eft can 
liud eft nili frigiditas 5c (iccicas, 5c, laxgntudinum materialiu,5c forte 
cum caufa mortis eft frigiditas, 5c moneturmortenaturali, quando 
ficciras, caufa vitxcft caliditas 5c hu humor extrancus,qui fueritin cor- 
xniditas.&idcocomplexio iuuenfi pore,non fucritvalde mains. 5c ac- 
cftcalida&humida, Sclcnum frigi cidit multi* holbusq* appetitus co- 
da &licca. Etfignu eiuscfttp, qui runaturaliterconuenitfuiscoroplc 
multum coeutu,parum viuunt : 5c xionibus-.quapropter vitx eoruelo 
caftrati plus viuuntquam non ca- gantur.illiaurem, inqutbus virtu- 

B ftrari.Sc(cnes,quihaDcncmultacar tesa&iux nodominantur fuper paf ' 
ncmj, plus viuunt, quomam caufa iiua^monun turnon natural iter, 5c £ 
multitudmiscarnis eft caliditas, 5c maximeqh vtuntur regimine non 
fcumiditas.& propter paucitate coi- conucniete,& vl'rquicarfthis duo- 
tusviuitmulusplusqequus:5cfce- busprxdidis, neccllario habent vi • . 
minx plusqmafculi.Et qui habitat tambrcucm &corrupuoaccidueis 
in regionib* calidis 5c h u midis, fun t cito duabus de cau (i siquaru vna eft 
longtoris vitx.5chocacciditppac- confumpnonaturalis humiditatis, 
cidens,f propter paucitatem putre- a u$ eft in corpore,5c dominiu frigi- 
facftionis.Et fcrpentes,qui funt mul ditatis 5c ficciratisineis: 5c hoc er it, 
t? humiditatis 5c caloris, funt logio qn veuntur rebus extrinfccis conue 
risvitx quafcrpentes.quifuntinlo nienter.5c multotiensaccidit cis cu 
cis calidis iiccis,antfrigidis5c ficcis, hoc mori no naturafr pp fuperSui 
autfrigidis5chumidis.5c fimiliter tatesgeneratasi eisex debilitate vjr 

q homineshabitantesininfulismari- tutGa&iuaru. Et vrq>c6plcxio,<£ 
nis font longioris vitx quam habi- narrauimus,eft propnalongitudi- 
tatesinagreftibus:5canimaliama- nis vitx,inquainucniunf lllx codi F 
rina funt longioris vitx qua agre- donesprxdnftxiauteftignotainar 
ftia:quiaaqua marinacalida eft 5c teMedicinx,autdi(Bcile(dtur.5c,(i 
humida. Caulaignurconleruans effet nota,prxci(e iudicaret Medic* 
animalia per feeftabundantia call- longitudinc & brcuiratc vitx. Etco Deefiple- 
ditatis 5c humiditatis in foacomple plexio media, qua pomtGal.vf cfle 
xionc, 5c dominium aiftiuarum lu- jfta.fed fare ifta coplexionf fenfu a Gal wo. 
per pa (Ti uas . Caufx vero conferua valde eft difEalc,5c magis vr cfle p 
tes ipfum ex extrinfeco funt lex mo rone qui p fcnsu.5c,quia ifta ^ppor 
di nominati,comeftio,5c potus,5cc. tio £ ignorata naturafr, videmus q» 
5cquandoiftis vtitur homo habls mulrigrauiterinfirmictviuutmul 
illa,qux habecin fuacomplexione, tum:& multi bonxcoltftendx mo 
£ilLaduoprxdi3a,fmq>fcriptueft riuntur iuuenes.&diucrluas homi 
in arte confcruadi fanitatcm.neccf- num in vicaeftfecundu diuerfitate 
£uio piolongabitui fua via, 5c no coruin rahaeproportione comple 

t iiij xionali 


d by Google 



Dclongitu.& brcuita-Vitar. 


C xtonaltmiHisduobus.fcilicctina 
bandanna caliditatis & humiditatis 
& in dominio virtutum adiuaru. 
Et in vegetabilibus eft tertia caula 
quaelacit longitudinem vitae: &eft 
vt corrumpatur Sc crcfcat I fim par- 
tibus, fin licet vt cum deficcetur ali- 
quisramus,poflitgcnerari alius : & 
cum hocacquirit calorem natura- 
km.quicftineoa Sole plusquam 
animalia: &cdm hoc eft multaea- 
quofitatts&propinquu formis fim 
plicium. t quantoenim forma co- 
H pofitifuerit magisremota a formis 
tool to ». fi mpl icium componennum , unto 
liqua for- ma gj s critcotraria iilis formis, qua 
gifrtmo- propter atftiofimplicium fornorc- 
u fuerita ritinea. Di&um eftigiturde cau- 
fofij Cm- fislongitudinis,& breuitatis vitaefc 
romae^ cun d U[ r> Ariftot.&lecundum fun- 
eriteftra damentanaturalia . Antiqui vero 
ria illai attnbuune longitudinem & breui- 
forraii. tatem vitae cauhs accidtfcahbus. qui 
eitudinb* dam enimdicuntq> caula longitu- 
breuita dinis vitae eft locuscalidus Sc ficcus: 
tisvitx fe Scquidam magninidinem corporis 
cundum & quidam multitudinem langui- 
a niiquos. n j^ 1^5 autem calidus, Sc ficcus 
eftcomburens,&con(umenshumo 
rem naturalenirA ideo impollibile 
* eft vtficcaulalongitudinisvitxnifi 


per accidensrquia putrefactio , qnx 
acciditper humiditatem , minora- 
turin tali loco. & ideo loca frigida 
Sc ficca magis videntur eife caula: 
longitudinis virz,quam caiida Sc 
ficca,quia carent putrefadionc.qu^ 
fit ex humiditate, 3: putrefadione , 
quae fit ex caliditatc. 3c ideo jppriu 
eft iftis regionibus quod mors,quae 
accidttex putrefadione, raro acci- 
datin cis. Sc fimiliter magnitudo 
corporum non eft caula longitudi 
nisvirx,nifiquando magnitudo /p 
uenitex multi rudinecalidi &humi 
di.non ex abundantia partis terre- 
ftrisi eis.fic ideo licet animat fit par- L 
ui corporis, amen longioris vitse 
eft multisanimalibus, qua: funt mi 
ximi corporis. & fimiliter mulntu- 
dolanguinisefteciam caula longae 
vita: per accidens. multitudo cnim 
fanguinisacciditin animalibusex 
abundantia calidi Sc humidi.Did.fi 
eftigirurdecaufis longitudi- 
nis vitae & brcuitatis fe- 
cundum noftrum 
pofie, &intcl 
ledum. 

Libri it Longitudine (y brtuitttt 
wt* finis. 


Digitized by Google 



B 


c 


VlQuo. 


A R I S T O T E L I + S 

DE IVVENTVTE ET SENECTVTE, 

VITA ET MORTE, ET 

B.ZSPI R ATION E, 

Cum Aucrrois Cordubcnfis Paraphrafi. 

Xiuentium omnium unam.eanjemf, numert tffe partem, qua uiuunt, ipfo Hero tjje 
ptures,Cr diutrjiu:iamq; in medio cjji. Cap, l. 

E luuentute uic,& fecundum quam appella^ % 
autem &Se^ musipfum animal, Animal.n. 
ne<ftute,5C Vi f m q> animal.imposfibtle eft nS 
ta &C Morte viuere feciidum q> autem vmit, 
nuncdicedu: Gc animal exiftere non necella* 
fimul aute &C rium,plant£.n.viuunt quidetn, 
deRefpiratio non habent autem lenfum.pcr 
Be neccflarium forte caufasdice fentireautem animal a non ani/ 
re , quibufda enim animalium mali difterminamus . Numero 
propter hoc accidit viuere, 6C igitur necelTarium eft main eC- 
non vi uere . Quoniam autem fc 6C eadem hanc particulam, ip 
dcanimainalijsdcterminatum fo effe autem plures &diuerfas, 
c A,SC manifeftum eft q> non eft non enim idem animal elTe , dC 
posfibile fubftantiam ipfiusef' viuer. Quonia igitur proprioru F 
fc corpus, firdtamenq? in aliqua fenforium vnum aliquod cornu Sfforium 
exiftit corporis parricula mani> ne eft fenforiu , in quod cos q ui 
feftum y&C in hac aliqua haben- fecundum acftum fenfus nccdla^ mm. 
tiu virtute I particulis, Ali* igi rium dbuiare : hoc autem vtiqj 
cur animat aut partes auevimt' erit medium eius quod anterius * eBnueni ^ 
tutes , qualitercunque oporteat uocatur , &C eius quod pofterius 
vocare,dimittantur nunc. Quae (anterius.n. dicit , in quo eft m> 
cump aut alalia dicutur&viue bis lenfustpoftcri us autem oppo 
re,f hisqdeqadeptasiitvnacp fitum)adhuc autem diuifocor 
hacc(dico autem vtraq?,& quod pore, viuentium omnium fiipe- 
eft elle animal , 6C quod viuere) rius &C inferius(omniaenim ha/- 
necelTe eft candem eiTe 8C vnam bent fuperius dC inferius : quare 
particulam, fecundum quam vi &C plantar) palamcft q> nutri/ 

tiuum 




Digitized by Google 



Dc Iuuen.& Senec.vita & mortc 


G tiuumprincipiu habebut'vtiqj 
in medio horum. particulam.n. 
fecundum quam ingreditur alb 
menrum/uperius vocamus, ad 
ipfam refpicien reeled n5 ad am 
biens totum.dcorfum autem, fe-' 
cundum quam excremctum de 
mi tcunt primo . Habet autem 
contrariein plantis hoc , 6C anb 
malibus . Hominijr. propter re^ 
<ftitudincmaximeinefthoc ani 
malium habere quae furfum par 
ticulam ad earn , quae totius fiuv 
fum,alhs autem intermedie. P!a 
” tis autem immobilibusexiften-' 
tibusj&aceipientibusex terra 
alimentum,neceflariuin fern per 
deorfum hanc habere particuli. 
proportionales enim funt radb 
ces plan tis, 8C quod vocatur os , 
animalibus: perquod aliment 
turn iliac quidem ex terra acci* 
piunt,hxc autem ex feipfis. Trb 
bus autem exiftetibus partibus, 
in quas diuiduntur omnia perfe 
eta animalium:vna quide , qua 
fufeipiunt ali men turn : vna am 
I tem,quaexcremcntuemittunt: 
1 tertiaautem horum media: hacc 
in maximis animalibus voca^ 
tur pe<ftus,in alqs autem propor 
tionale.dearticulata autc eft ma 
gis aliis q ali}S.Quxcuq» aut ip> 
foru funt gradientia adiundtas 
hnt&particulas, quxad hanc 
adminiftrationem , quibus totS 
a), ferant rnolem,crura 6C pedes , &C 
habentia eandem his virtutem. 
fed principium quidem nutritb 
uxanimxin medio tri urn par* 


ticularum fecundum fenfumef- K 
fe videtur,& fecundum rationc. 
Multa.n.ammalia, ablatis vtrib 
que particu!is,6lea,quacvoca^ pto cap* 
tur caput, 6dfufceptiua aliment & 2 ' irata 
ti,viuunt,cum qua vtiquefuc^ *‘ a ^S 
ri t medium. Palam autem iniiv laviuot. 
fedtiSjVt vefpis,«3c apibus hoc ac 
cidere. Et multa quoque non in 
fectorum diuifapofTuntviuere, 
propter nutriciuapi. Talem am 
tem particuiam actu quide hm 
bentvnam,virtute autem plm 
rcs,eodera.n. modo plan tis corn 
ftitura funt.ctenim plan tac diub * 
foe viuut feparatim,& fiunt mul 
txarborcs ab vno principio. 

Propter quam aut caufam plan 
tarum hat quidem non poiTunt 
diui fat viucre, hat autem alplatv 
tantur,alter erit fermo.fed fimili 
ter fe habent fecundum hoc dC 
plantar,& genus infedtoru . Ne> 
celle autem &C nutritiuam ani^ 
mamadtu quidem in habentb 
bus efle vnam , virtute autem 
plures. Similiter autem fidfenib 
tiuum principium . videnturm. «. 
habere fenfum diuifa ipforum . 

Scd ut feruetur natura, plantar 
quidem poflfunt, hacc autem no 
poftunt:quia non habent inftru 
men ta ad falutem, SC quia indb 
gen tia funt hxc quidem capien-- 
tis,hxcautefufcipientis airmen 
turn, hxc autem &C aliorum 3C 
horum amborum. asfimilantur 
enimtalia animaliumultisanb 
malibus , qux fimul coaluerint. 

Op time autem cooftitura anu , 

malia 


Digitized by Google 



0 :0. r &Refpiratione. 150 

A maHabocn3patiunnir,propte' contingentibusvidere,cumad' D 
rea q> natura ipforum,vt poflibi hue fierent, contcmplati fum us. 
k<ft,maxime vna eft . Quapitv quare 9C in exanguibus neceila 
pter 6C paruum fenfum quacdS riu proportionate cordi fieri pri 


faciunt diuifa: particulars, quia 
habent aliquam animalem paf- 
fionem.fepararisenim vifeerib* 
faciut motum: vr 8C reftudincs, 
cordeablato. Adhucautem in 
platis palam,<?£ animalibus . In 
plantis quidem earn, quae ex ft- 
minibus generationem confyde 
ranribus,& infiriones, &C afplan 
tationcs. Ex feminibus enim ge 
® neratio accidie omnibusex me- 
dio, biualuis enim exiftentibus 
omnibus, qua coaluerunt,conti- 
netur,& mediu eft vtriufcp par- 
ricularum : hincenim ramufeu- 
lus oritur , 6C radix nafeentium. 
principium autem medium ho 
rum eft. In infirionibus autem 
SC afplan rationibuS hoc maxi- 
meacciditcircanodos. eftenim 
principium quoddam nodus ra 
mjjfimul autem 8C mediu.Qua 
re aut hoc auferut, aut in hoc in- 
ferun t,vt aut ramus, aut radices 
C exhocgenerentur,tanqexiften- 
te principio ex medio germ mis 
Stadias. 

Cor in anmudilm primo fieri, princip i mp 
tjft finfuiu*, nutritimt auyrntn - 
tatiiutq; Mr tut is: at in to ipfi 
rum hi turn confnuari. 

Cap. l. 

I ^Tanimaliu fanguine prse- 
•4 ditorum corfitprimo.hoc 
a autem palam ex i}« quae in 


mo . Cor autem q> eft venarum 
principium, in ijs q uat de partis 
bus anima!ium,didtum eft pri 9 , 
Sfq>fanguisinsaguine prjdias 
eft vitim um alimentum,ex quo 
fiunt particulf . Manifeftum igv 
turq»vnamquandam operatio 
nem oris virtusminiftrat, alteri 
autem ea quae ventris circa al i- 
men turn, cor autem principalis 
fimum, 6C finem imponinQua- 
re needle eft <Sd fenfiti ux , & n u- ® 
tritiuxanimx in corde princi- 
pi um die fanguine prxdi tis. nS 
aliarum particularum opera cir 
ca all men turn huiusoperisgra- 
tia funt. Oportet enimprincipa 
lead id, ctri us gratia deilnere,fed 
noninijs,qux huius gratia. VC 
Medicusad fanitatem. Atvero 
quod principale fenfuum l hoc 
in fanguinem habentibus omni 
bus.in hoc enim necdTariumeC- 
ft omnium fenforiorum cornua * 
nefenforium. Duos autem ma- 
nifeftebuctendentes videmus, 
guftum 6C taeftu . quare &C alios 
necefiarium.m hoc enim &alqs 
ftnforijscontingit fieri motum . 
haec autem nihil tendunt ad eu * 
ui furfum locum . Sine his aut, 
viuerein hac particula omni- 
bus eft, palam q>SC ftnfiriuum 
principium necdTariu . qua ,n. 
animal, hac&viuere dicimus. 
qua autem fenfiriuum , hie coo- 

pas 


3 gle 


Digitizer 


•O 



Dc Iuuen.& Sen ec. vita & morte 


G pus animal efledicimus. Pro 
pter quid autem hi quidemfen 
fuum manifefte tenduntadcor, 
illi autem funt in capite(quapro 
pter &i videtur quibufdamfen/ 
tire animal ia propter cerebrii) 
caufa in alfis ditfea eft'feorfum „ 
Perea igitur quae apparent palS 
exdidtis, q>inhac&in medio 
corporis trium parti urn, fenfitv 
ux animx principiu eft, 6C aug/ 
Idti-Ca* mentatiux5Cnutritiux.Perra/ 
I 1 te.j 4 .ac tionemautem,quianaturam vi 
demus in omnibus ex posfibili/ 
H busfarientem optimum, in me/ 
dio autem fubflantix principio 
exjftente vtroque, maxime per/ 
ficitvtraqj particularum fuum 
opus:5Cconficiens vltimum ali 
ipentu,& fufcipiens.penes vtrxL 
que enim lpforum lie erit. 8c eft 
talismedi) regio. regio piicipis. 
Prxterea vtens, 6C quo vtitur o/ 
portetdifierre. utautem potefta 
te,ita ct contingat modo>quem/ 
admodum fiftulx, 6 d mouens fu 
ftulasr.iamis. Si igitur animal 
determinant eft,eo q> habet fen/ 
1 fitiuamanima, fanguineisqui/ 
dem necdlariu in cordchoc ha/ 
here principiu, exangui bus au/ 
tem in proportionali parti cula. 
Omnes autem particulf.& torii 
corpus ani mali um h aben t qua/ 
dam caliditatem naturale. qua/ 
propter viuentiaquidem viden 
turcalida, morientia autem 6C 
priuata uitacontrarium. NeceC- 
farium autem eftecaliditatishu 
ius principium in cordefangui/ 


nem habetibus, exanguibus au C 
tem in proporrionali.conficiumt 
enim,& concoquut naturalica/ 
lido alimetum omnia , maxime 
autem quod principalisfimum. Mor[i} A 
Quapropteralijs quidem parti/ animali - 
bs'infrigidatisremanetvitajed biuquz. 
autem qui in hoc, corrumpitur 
omnino . quia hinc principium 
omnibus depedet caliditatis, &C 
animatanquaignita in his par/ 
ticUlis,exanguiu quidem in pro 
portionali ,incorde autem fan/ 
guine prxditorum . Needle eft 
igitur ilmul vitam exiftere . 6C L 
calidi huius conferuationem, QC 
v oca tarn mortem die huius cor 
ruptionem. 

Ijrn/m a duabns comtmpi caufu, noti * ta~ 

Itmq; ctutm color cm :cr idea color e 
rtfrigcraiioue qitodom 
confer mart . 

Ca. ). 

A T vero ignis duas vide/ 
mus corruptiones,marco 
rcm,&C extimftione.V oca 
mus autem earn quidem qu® a 
fdpfo,marcorem,eamautquf 1 M 
contrarfis extinction?. ilia qui/ 
dem feneeftutem , hanc autem 
violentiam . Accidie autem am/ 
bas propter id? fieri corruptio/ 
nes. deficiente enim alimento, 
non potentecalidoaccipere ali/ 
mentum,corruptio fit ignia.con 
rrarium enim,cefiarefaciens c5/ 
coefbon? prohibet nutriri.Qnqa 
autem marcefcereaccidi^cu am 
plior congregatur calor, propte/ 

tea 


Digitized by Google 



EtRerpirarionc. 151 

A reaq»Ti6refpiratnccpinfrigida^ maribus. Quoniam autem om 
tuncitoenim 6C ficconfunmali 
mcntum , cu m ulcus congregac 
caior,5c prxucm c con fumere,an 
teg asfit exhalatio. Quapropter 
nonfolujmarcefcic minor fecus 
maiorefn ignem , fed 6C ipfa per 
felucernx flamma, impofitain 
maiori flamma comburitur , 0 / 
cut qtiodcuqi aliud uftibilium • 

Caufaautem, quiaalimentum 
quidem exiftens i n flamma prx 
occupat prehendcre maior flam 
ma priusgadueniatalterum.i/ 

* gnis aut perfeuerat fern per fiens 
Biflucns, ficut fluuius:fcd latec 
propter uelocitacem. Palam igi* 
tur q>, fi quidem oportet feruari 
calid um .hoc aut neceflariu fi vi 
tfturum fit, oportet fieri cius qd' 
in principio calidi quad am re-- 
frigeracionem. Exem plum aute; 
h ui us accipcrc eft, quod accidie 
in fuflocacis carbonibusdijenim 
cooperti cotinue fueri t eo, quod, 
uocatur fuffbcatoriu,excinguun 
tur cito.fi autem peruicesquis 

faciat frequenter ablationem QC \juo.uaui lapiuu’iauiciuuo iuu' 
^ impofitionc , manec igmu mul.- dunt,&aquam inuafis, ut ra/ 
to tempore. Occultatio aute fer^ dices infrigidentur plantarum 
uat ignem. neepenim refpirare 
prohibetur propter ran tatemci 
neris, &C obftat ei qui in circuitu 
aeri , ne extinguatur , copia exb 
ftentisinfeipfo caliditatis. Sed 
de caufaquidcm hac, q> contras 
uum accidit occultato dC fuffiv 
catoigni ; (hic enim marcefcit^ 
iUeautem permanet pluri cents 
pore ) jduftum eft &C in problem 


■j ^ 


ne uiuens haber animam,ipfum 
autem non exiftit finenaturali 
calidi rate, ficut diximus plantis 
quidem per alimentum dCcoiis 
tinens fufficiens fit auxili um ad 
naturalis calidi coferuationem. 

Etenim alimentum tacit refnge 
rationem, ingrediens, ficut &C 
hominibus qui primum cibum 
fumpferunt. Ieiumaautem cas Alimma 
lefaciunt, &C firimfaciunt. inv/ tfn £ nj * 
motusenim exiftens aer Temper * Q a e fi teclc 
calefit. alimento autem ingres 
diente refhgeratur motus, dos E 
nec utique aflumpferit conco - 
(ftionem. Si autem aut confix 
nes excedatfrigiditate, propter 
annicempuscum ficfortegelu, 
exiccantur. aut fi aeltacc fortes 
accidunt xftus , &C non posfit 
quod trahitur ex terra htimi » 
dum refrigerare-, corrumpitut 
marcefcens call dum*, <3Cdicun» 
turfphacelifmum pati,&fydcs 
rat* fieri arbores his temporis 
bus . Quapropter dC genera p 
quxdam lapidu ; radicibus fubs c 


Animalium autem quoniahxc 
quidem funt aquatilia, hxc aus 
tern in acre degun t,cx his BC per 
hxcacquirunt refrigerationem, 
ilia quidem aquajixe autem ae 
re. Quo autem modo&quas 
liter, dicendum, fermos 
nemdiligenterins 
ftituentis 
bus. 

Veterum 


Digitized by Google 



De Tuucn.ic Sencc. vita & morte 


d; 


<6 it Ktjpirationtopimonet txami 

, nanias cjji. K tjpiraiioms auttm «4 
rittMtm pulmonis inft - 
qm difjrrentixi. 

c< fM- 

E refpiratione enim pau 
|ci quidem aliqui priorfi 
Naturalui dixerunt, civ 
ius tn gratia exiftit ar.imalibus. 
hi quidem nihil enuntiauerum, 
hi afi t dixerunt quide , 116 bene 
an t dixerur , fed i nexperte corn, 
quf accidunt . Practerea oTaant- 
trtaiia ank refpirare . hoc autem 
** non dl verii . Quare neceflariu 
dehis primo aggrcdi , ne videa- 
tnurabfentes maniter accufare. 
of* alalia QoodigrquascucpafaJiumhnt 
r^lmone pulmonem re(pirantomrria,ma 
h.tbentu , S>d dC horum ipforii 

i cl pliant, . * 

quxcuncp quide exanguem ha> 

bent pulmonc &C laxu, minus in 
digcnt refpiratione. quapropter 
muito tempore pofTunt pernio 
nere,i ux ra corporis robur . Ptll> 
moncm autem laxu habentom 
nia ouipara, vt ranarum gen usV 
rtuSinet* P r t rerea + mures amnici aeqt to 
Atque ter- ftudinrs muito tempore man?t 
rdtres. in humidis. pulmo.n.modicam 
* habetcaliditatem . pauct.n.fan- 
guinishabent ipflim. Inflatus' 
i^i tur iple motu rdrigerat,& 
OtpermaneremuJtotempore.fi 
tamencogat quisvalde defines’ 
longo tempore, fuffbcantur om- 
nia. nullum enim talium fufci- 
pitaquam,ficutpifcis, Haberia 
autem pulmonem refertum fan- 
guine, omnia magis indigent re 


fpiratione, propter copiam call- K 
ditatis.Aliorum autem, quxcun 
que non habent pulmonem ,nul 
lum refpirat. v . 

• ' * » ’ • • » • •! 

la quaiam re datmutlo D tmocrito> Aj*4* 
xugor*,ac D togtnii it ptfcium Rx- 
Jpirattone confutantur opt- . 
nionts , Cap.f. 

D Emocritus igitur Abde- 
rita , &C quidam ali) , qut 
de refpiratione dixerSf, 
nihil de alqsdeterminaueriit a- 
nimalibus.vififunttamen dice- - 
requaliomnibusrefpiranribus. * 
Anaxagoras autem , 6 C Dioge- 
nesomnia dicentes refpirare, de 
pifcibus &C oftreis dicuntquo- 
modo refpirant. Erait Anaxa- An«*g*- 
goras quidem , cum cmitfunt op^®- 
aquam perbranchias,eurn,qut 
in ore fit, acrem trahetites,ro' 
fpirare pi fees , non enim efle va> 
cuumvllum. Diogenes autem; Diogms. 
Cfiemittnt aquam per brachias 
ex circunflate circa os aqua, tfa- 
here vacuo quod in ore acrem,- 
tanqfexiftenteinaquain aere. 

Hare autem funt impotffibilia . ” 

Pn mo enim dimidiumrei aufe 
iUntjproptereacfdiciint cornu- Rapira . 
ne in altero folo. refpiratio enim uo/ 
Vocatur.hu ius autem hoc quide 
eft infpiratio,iflud autem expi- 
ratio, de qua nihil dicut quomo 
do expirant taliaanimalium. 

Neqj contingitipfisdicere . cum 
enim refpiraucrintjhac, qua re- 
fpirauerunt, iterum oportetex- 
pirar^flC hoc femper vidsfim fa 

ctn 


Digitized by Google 



& Refpirationc. - 151 

A cere. Quare acctditfirmil fufei# ritum deforisvllum. Quoautc D 
pereaquam per os, &C expira# mododicut fieri refpiratione ip 
re aerem. neeefle aut obuiantia lis, conringit bC hominibus exi# 
impedire altera alterii. Deindc, ftentibus in humido accidere. 
cu emittunt aquam , tunc expi# Si.n.pifccstrahunt ex ea, qua in . 
rant per ora aut per branchias. circuitu oris aqua,propter quid 
quare accidie flmul&cxpirare hoc no vticp faccret 6c homines 
Sc refptrare.tunc.n.aiuncipfum fl£aliaantmaliat'& eum,qui ex 
refpirare.fimulautemrefpirare ore vticp traherentfimiliter pi# 

8C exp i rare imposlibile. Quare tabus. Quare liquid e <3d ilia el# 
fi neeefle refpirantia expirare 6C fent posit bilia,5d hgc client. qni 
infptrare,exfpirare autem no co aut non funqjpalam q» neq? in il 
tingttvlluipibrum,palamcftq> Its eft . Ad hxc autem, propter 
• neep refptrare tpforum vllu, Prg quamcaufam in aeremoriunt, 

® terea , djicere aere trahere ex ore, 6C videntur palpitare licut quae E 
autexaquapcrosjimposftbile. fuffbeantur, fiquiderefpirantt' 
non.n.hnrarteria, proptcreacp non enim vticp alimenti indi# 
pulmone nor habet,fed ftatim getiahoepatiutur. Quaautdi# Diojenfc 
venter penes os eft. quare necef- cit Diogenes qim, infulfa aic.n. tiuU- 
fariumvetre trahere .Hoc aut &C cpaerc multu valde trahuntin 
alia vticp facerct alalta.nunc aut aere,in aqua aut moderatum,<Sd 
non faciunt,Sd fi ilia extra humi ,ppter hoc mori. Etemm i pedes* 
dum eflent , manifefte vticp hoc itrib^oportebat posfibile ee hoc 
facerent.vnr autem non iacere accidere,nucaur.nullu,edq>val 
hoc . Prxtcrea oibus refpirantia de rfpiret, fuffbeat pedeitre aial* > 
bus 6C trahenttbus fpi ri turn vi# Prxterea, li oia rcfpirant,pala cp 
demusquendammorii fieri par fiCinfe<flaaIaliumrcfpirant.vnr * 
ticulx trahentis. in pifeibusaut autipforu multadecifa viuere, 

"C n6acddit.nihil.n.videnturnio no folu in duas partes, fed di in f 
rxereeoruqux circa ventre, nili pi ures, v t q vocan tur fcolop *n # 'cfdpcda. 
branchias folum, 6C in humido, drx.fj qualiter, aut in quo na co 
6C in liccu incidetes cu palpitat. tingit refpirarec'Caufa aut maxi 
Pixterea,cumoriunturfuffbci# me no dicedi bene deiplis,q> in# 
ta in humidis Ota tefpiratia, fiut experti erac earu, q intus partiu 
ampullae, fpi ritu exeunce violen &C no accipiebat gratia alicuius 
ter: vtfi quiscogat teftudines, naturaola facere. quaere tes.naru 
aut tanas, aut all quod aliudta# ius gratia refpirano at alibusexi 
lium generu . in pifcibus autem ftit,6cl in parriculis hoc infptcie# 
n5 accidie, expenentibus omne tes,vt in branches dC pulmone, 
modu, tanq non habentibus fpi inucniflenc vticp citius caularq, 

Dcmocriu 


Digitized by Google 



De Iuucn.& Senccvita Sc morte 


G D rmeerhije Re/piratione opinio , *c ip- 
fiusmipugutio. Cop. 6. 

D Emocritus autem q> qui 
dem ex refpirarione acci 
dit aliquid refpirantib 9 
dicit inquiens prohiberc extru/ 
di anitnam,non camen vt huius 
quidem gratia fecifle hocnatu/ 
ram quicquam dicic.ommno.n, 
ficut fid alii Naturales, & ifte nu 
hil tangit taliscaufx. Dicit autc 
cbanimafidcalidum hxprimx 
ngura fphxricarum.Segregatis 
H igituripiisd corinente extrude 
tc,auxilium fieri, refpirarionem 
inquit, in aere.n.multum nume 
rum die talium , quxvocatille 
intelle<ftum fidanimam.Refpira 
te igitur,fid ingrediente acre, ccv 
ingredientia fid prohibentia ex/ 
trulionem, prohibere in amma-* 
libus exiftentem animam exire. 
Et propter hoc in refpirando fid 
expirando die uiuere fidmori. 
cuenim praualucrit continens 
comprimens , fid no amplius de 
foris ingrediens poteft prohibc- 
I re > nonpotenterefpirare,tuncac 
tide re mortem animalibus . efle 
emm morte talium figuraru ex 
corpore' exitum ex conrincntis 
expresfione* Caufam autc , qua 
re omnibus quidem neceflariii 
mori,non tamen quando confix 
gitjfed fecundum naturam qui/ 
dem fenetiute , violentia autem 
prater naturam, nihil declara/ 
uit.quamuis oportebat, quonii 
•aliquando quidem videtur hoc 


fierijaliquando autem non vide K 
tur,vtrum eadem caufa extrinfe 
cus dt,an intus. Non dicit autc 
neep de principio refpiradi qux 
caufa,utrum intrinfccus > an ex> 
trinfecus.neqp.n.qut foris intelle 
<ftus feruatauxilium, fed in trim 
fecus principium refpirationis 
fit fid motus , no ut infcrcte uim 
ipfocontinente. Inconucniens 
autem, fid fimul continens com/ 
primerc, fid ingrediens dilatare* 

Qux igitur dixit fid quomo/ 
dojferehfcfunt. Si autem opor ^ 
tet putare uera dTcprius ditfta, 
fid non omnia ammalia refpira/ 
re,no de omni morte caufam pu 
tandum dicflam die hanc, fed fo 
lum in refpirantibus. Quinim/ 
mo neep in his bene.Palam autc 
ex his qux accidunt, fid tali bus, 
quorum habemus omnes expe/ 
tientiam.In xfbibu&n. cu ealefi/ 
mu« mag is , fid refpirarione ma/ 
gis indigem us, fid crebrius refpi 
ramus omnes.cu autem quod in 
circuitu fit frigidum,fid conftrin 
gat fid com pi ngat corpus, deri/ 
nereaccidit fpintum.quamuis M 
tunc oportebat ddbris ingredie 
tern prohiberc c6prefiione.Nuc 
autem fitcontrarium . Quando 
enim multu ualde cogregatum 
fuerit caiidum,non expiraribus, 
tunc ind iget refpirarione. necef/ 
farium autem infpirantes refpi/ 
rare. yEftuantes autem frequen/ 
ter refpi rant, tanquam refrigera 
tionis gratia refpirantes, quado 
quod diatur feat ignis ad igne. Adagian 
Platonis 


Digitized by Google 



: r & Refpirationi. 153 

A Tlatanis it Ktfyirationt Jecruum, crip- cu.n.refpirarenon poffimt, tunc 

fiusimprobatio. Caf>. 7 » 


I N Timaroafit fcriptacirai-- 
pulfiojdcalijsanimalibus ni 
hildeterminauit quo modo 
ipfis calidi fit falus, vtrum code, 
an propter aliam aliquam cam. 
Si.n.foJis pedeftribus quod re' 
fpirationis exiftit,dicedum cau-* 
fam.quarefolis.fi autem dC alii) s, 
modusautem alius,5C de hoc de 
terminanduirijfiquidem pofilbi 
lerefpirare olbus. Praeterea dC 
A fitftitius modus caufae. exeute.n. 

extra calidopcroe,ambientem 
• pulfumaerem,quiferturincidc 
rein eundem locu ait per raras 
exiftcn tes carnes , vnde i nternu 
. exierat calidum, propterea cj ni 
. hil eft vacuum, circumobfiften- 
tibus inuicem . calcfactum aute 
iterum ex ire fm cudem locum , 
6C circumpellere, intro per os ae 
rem excidctem calidum ,& hoc 
Vticp perfeuerare Temper facicn^ 
tes,reipirantes 8C expirantes.Ac 


acciditcorruptionem fieri refpi- 
ran tibus . Infupcr i neon uen i ens 
calidi quidem per os exitum 8C 
iterum ingrefliim no latere nos, 
in peAus autem fpiritus ingreO 
fum 6C iterum calefacti exitum 
latere. Inconueniens autem dC 
calidi refpirationem introitum 
efle.apparet.n.c6trari um .quod 
enim expiratur, efTe calidu , qd* 
autem infpiratur,frigidum . Qn 
autem calidum fuerit, anhelaiv 
tesrefpirant.quia.n.non refrige * 
ratfuffidenteringredieSjfjpeac * 
ciditfpiritum trahere. i 

RjrJphrationem no alimtnti cauft fieri, con 
tr.tncnnullos. Caff. 8 . 

A T vero neqj alimenti gra 
tia exiftimadum fieri re*- 
fpirationem,tangq> alat 
fpiritu in tern us ignis. dCrefpu 
rantequidem tanquam fuperis 
gnem fuccenfum fomitem adi) 
ci , alito aut igne fieri expi ratio 
nem.Hsec.n. dicemus iterum 6C 


cidit autem lie puratibus prius 

expirationcm fieri qinfpi ratio* adhuncfermonem,quse quide * 
. nem.Signum autem. fiunt enim flCadpriores.eteniminalrjsani 
adinuicem hare vicisfim morie*- malibus oportebat hoc accidcr, 
tes autem expirant.quare neceP aut propordonale huic. omnia 
fariumefie principiuminTpira* enim habent caliditatem vit^ 
rione.Prarterea cuius gratia hxc lem . Deinde 6c fieri calidum ex 
, cxiftunt animalibus . dico aute fpu, quo oportet mo dicere,fi<fti 
refpirare& expirare.mhildixe-* tifi.magis.n.ex alimeto, hoc fie,* 
runt hoc niodo dicen tes, fed ve-- ri videmus,acciditautj> hoc At' 
*«fu. lutdea*ccidcte aliquo enuntiac fciperealimcntum,&excreme< 
folum. quamuis principalia hfc turn emi ttere. hoc autem in alrjs 
videamusviuendi fiCmoricdi. non videmus fieri, 

Dc AQim.cu.Auer. • Em- 


Digitized by Google 



* ’ Deluuen.& Sencc.vita&morte 


r C tjnpc Jocks it Rcfprrationt fenttntU , O’ 
ipfius ruLsryutio. Cop. 9. 

D Icit autem de Refpiratio 
ne&l Empedocles, non 
tamcn cuius gratia, netp 
de olbus animalibus quicquam 
facit manifeftum^iue refpiranr , 
iiue non.dC de ea, qux per nares 
refpiracionedicens . putatSd de 
Spinrfo- prxeipua dicer rcfpiratione.Eft 
nii modus autem QC per arteriam ex petfEv 
,n “’ ribus rcfpiratio, & qux per na^ 
res . ipfis autem nanbus line ilia 
noneftreijjirare.&eaquidem, 
qux p nares fit,refpirationc prv 
uataanimalia, nihil pariuntur, 
ea autem.qux per arteriam, mo 
fiuntur . vtitur.n.natora prxter 
propolitum ea, qux per nares re 
jpiratione ad odoratum quibuO 
'dam animalium. Quapropter 
odoratufere participant omnia 
animalia:eft autem non omnib 9 
Idem inftrumetum. Diiftum eft 
•utem de ipfis in alps planius . 
Fieri autem ait refpiratione &C 
expiration em , proptcreacp v&- 
* nxquxdam funt, inquibuseft 
quidc fanguis , non tii plenj sue 
fenguine . Iiabent aut meatus in 
cum qui extra aerem , partibus 
quidem corporis minores,ns au 
tern quxaeris,maiores.quaprcv 
pter (anguine moueri furfum dC 
deorfum nato, deorfum quidem 
CU fertur influere aerem , &C fieri 
Tefpirationem, furfum aute pro- 
cedcnte cxcidere foris,<SC fieri ex 
pirationem aslimilans quod ao 
cidit ipfis clepfydrw. 


Sicautrefpirantoia, d£ expirat. C 
Omnibus priuatx fanguine . » 

Carmum nftulx extremum per *» 
corpus tenfx funt : 

Et ipfis oribus crebris perforate „ 

funt fulcis : 

Narium ulrimf fummitates per 
totumtvtlimpidum quidem. ** 
Occultent, xthen autem facile „ 
iter biufis dtuifum fit . 

Hinc poftea cum irruerit tenet » 
fanguis. 

Aether refonansdefeendi etfiu> 

<ftu vehementi . 

Cum autem refilit,iterum refpb 
rat. Ceu cum puel la (f ris. 

Qepfydris I udens bene dedu*fti 
Cum quidem fiftulx tranfitum » 
fbrmofa obftruensmanu,’ 1 
In at} tfgat reneru corp 9 argetej „ 
Neqt in vasadhuc imber ingre^ ,» 
ditur,led prohibet ipfum 
itris moles intro cadensad fo , t 
raminafpilfa, * 

Donee detexerit crebrum 
xum fed poftea 

Spiritu deficietc ingreditur pub »» 
chraaqua. 

Eodem quoqi modocum aqua * 
quidem occupetpfundaf ris. 

T ranfiru obftruifto Humana ma n 
nu,fiucmeatu, J 

>€ther extrinfecus intro irruent » , 
imbrem arcet 

Circa porras ifthmi refonantis, * 
extrema obtinens. 

Donee manu remirtat. tuncau^ w 
tern icerumcotraquam prius. 
Spiritu ingruente fubeffiuit a/„ 
qua munda. 


Similiter 


5 3 



' '&Rcfpiratiohd ' r 54 

“j» Similiter ten CT Sag uis, perturb as Cunffis anmuilibut rtfrigtraiiontm D 

A per VICOS, atttfftruon tjje ad eornm Jalu- 

» Cum quidem retrocedens irruc um - io. 

ritadindmum, Voniam autem di<ftui» 

» Alter illicofluxusdefcendit, flux j eft prius, q> ipfum viuc* 

tftuproruens: re& anim* habitua 

v Cum aucem refilit a rurfus expi f cum calidi rate q uadam ell: ( n% 
rat xquale retro. concoiftio, perquam alimctunr 

Dicit igicur hfede refpirarione. fir anima!ibus,neqj fine anuria, 
-Refpirancaut, quemadmodum neque fine cal idi cate eft. igne.n« 
dixunus, manifefte refpirantia operanturomnia)propterquo«f 
perarteriajperosfimul&jjnax quidemin quo pri mo loco cor* 
res. Quarefi quidem dehac re/ poris, flCin qua priroa loci hux 
fpi rati one dirir, necefiarium eft ius parte principium necefiariif 
g quaere? quomodo cogruic diefta eft efie tale,hic& primam nutri E 
ratio catifx.videtur.n.concrariu tiuam aniniam necefiarium eft 
accidere.Hieuates.n.locum,quc exiftere. Ifte aucem eft medius 
admodu follesin serarqs , refpix locus fufcipientis alimencum,<3C 
ran t4Stto!lere autem calidum ra per quern emittunt excrement 
tionabile, habere quoqt languid turn . Exanguibus igicur inn ox 
re calidi locum . comprimences minata , fanguineis aucem coc 
aut 6£ conftringentesj quemadx hare particula eft. alimcntuntm* 
mod um ibi folies,expiranr . Vex ex quo iam Hunt partes animali 
runtamen ibi quidem non per bus^fanguinis natura eft. fanguf 
; r P ira - idem fufcipiunt aerem , 6C i tern nis autem dC venarum ide prin* 
cuUirls emittnt,rcfpirantes aut Pm idc. apiu efie necefiarium . alteriu* 
xibat. Si autem deea,quac per nares,di enira gratia alcerum eft. vevas V 

C citfola,plurimumaberrauit.Jn5 dC fufeipiens. {Principium aux Venaram 
enimeftrefpiradonarium pro/ tern venarum fanguineis cor 
pria,fed per canale, qui circa gut non emm per hoc, fed ex hoc pe 
cur. qua extremum paladin <v dentomnes. palam autem hoc 
re comperforatfs narihus proce/ nobis ex difie&ionibus. Alia* 
dit hoc quidem ipfius fpirirus igicur virtuces an i mac imposfv 
hie > hoc autem per os,exiens fix bile exiftere fine nutridua.pro* 
militer, dC ingrediens . Abalrjs peer quam aucem caufamditfdi 
igicur di<fta de refpiradox 
nc tales 6C tantas ha- 
bent difficulx 
« cates, 

' x. 


eft prius inijsqiuedcAnima* 
Hanc autem fine naturali igne« 
in hoc 41 . nature igniuitipfam. 
Corrupdoauce ignis , quemad 
modum dictum eft prius.extinx 
u ii di* 


Digitized by Google 



De Iuucn.&Senccvita & morte 


C^Ho&marcor. Extin&io qui- 
dcm , quae a contraries .quaprq- 
prer, dC fimul vniuerfus a conti- 
nent^ frigiditate,fld celerius ad-- 
hue exringuitur diuulfus. Hate 
lgiturtomiprioviolcnta,(imili 
terininanimatisbdanimatise. 
etenim inftrumentiscu diuidi- 
-tur animal , 6C cocrefcit propter 
frigorisexupcrantiam,rnoriun- 
tur. Marcorautem propter co- 
~piam calidiratis.Etenim fi exce- 
datquod circum eft calidum,8£ 
alimentum non accipiat,corru- 
H piturquod igniturpio frigefees, 
•fed marcefcens. Qua re neceflfe 
eft fieri refrigerationcjfl debet fa 
lutem adipifci.hoc.n.auxiliatur 
ad hanc corruptionem. 

Qutinloeo.v per quas uios rtfr'tgera- 
tio in inter forum generum 
animal thus fiat. ■ . 

• Ca. ix. 

Q Voniam autem animat 
Hum hfc quidem aqua- 
cilia funt,haec autc in 
1 terra factunt couerfationem ho- 
rum paruis quidem omnino dC 
exanguibue fatfia excontinente, 
aut aqua ant aercffrigidatio fuf 
ficiens eft ad aujtiliu corruptio - 
nis huius.modicum enim habc- 
tia calorem modico i ndigent au 
xilio . Quapropter dC breuis vi- 
tar fere omnia taiiafunt. ad am/ 
bo.n.Tnodicamfortiuntur pro- 
penfionem. Quatcunqs autc lou 
gioris vita: infectorum(exaguia 


enim funtomniainfeda)hisfub E 
fepto tranfuerfo diffectu eft,vt p 
fubtiliorem exiftentem mebra- 

nam refrigerentur.magis.n.exi- 
ftentia calida atnpliori indigent 
refrigeratione,vtapes.apum.n. 
quf da viuut et fepcem annis. dC idgutimi 
alia quoqj, quaecuutp bombum 
cdunt,vt vefpx, dC Icaraban , dC 
cicadzretcnim fonu faciuntfpi- 
ritu,velutanhelantia.di.n.inip 
fo fepto tranfuerfo innatus fpiri- 
tusattoUiturfiC cofidet,accidit 
ad mcbranS fieri attritione.mo- 
uent.ii.locunihuc.qucadmodii *• 
refpirantia deforis pulmone , dC 
pilces brachps.Siinile,n.accidic, 
atqifiquisaliqua refpirantium 
fimocetjOs detinens.etenim hare 
facict pulmone eleuatione hac. 
fed his quidem no fufficientem 
facittalis motus refrigerationc, 
illis autem fufficictem. Etattri- 
tionead membranam faciucbd 
bum, quemadmodu diximus, 
quale per arundines perforatas 
pueri,qn fuperpofucrut mebra- 
nam tcnuem:propterhoc.n.cica M 
darn canctes canut.calidiores.n. Jjj®*** 
funt,& dilTectum eft iplis fub fe ' 

pto trafuerfo.non canetibus au- 
to hoc eft no fcilTum . Et fangui- 
nectprxditorudC pulmone ha 
betium, pauci autfanguinis ha- 
berm &C laxum , quxdam horii 
multo tepore pnt irrefpirater vi 
uere:quiapulmo eleuatione ha- 
bet m ulta.paucuhns (anguine 
&humidu: proprius.n. motus 
ad multum temp us fufficit refri- 

gcraa 


Digitized by Google 



& Rcfpiratione. ' 1 5 5 

G gerans , tSdem autc no poffunt, frigerationc fa dim t per refpi ra/K 
fcd fuffocanturnon refpirantia, tionem Si expirarionc. Hritauc 
qucadmodu di<ftu eftdC prius. pulmonc&lviuipara infeipfis, 
marcons.n.quae quia no refrige QC no foris folii r cartilaginea.n* 
rarecur corrupno, vocatur furFo aTal pariiitquide, fed n6 in feip^ 
catio.<3C q fic corrupunr fuffoca fis.&ouiparoru 6i pennata.vta 
ri dicim us.Quod aute non refpi ues>& corricata,vt rcftudines,dC 
raruinfecTca animalium, dictum lacernr,d£ ferpentes.Illajgr fan-* 
quidc eft & pnus, manifeftuau guinepr*ditum,hornautpluri 
tc eft dC in paruis animalib* , vt ma pulmonc hnt laxu » quapro/ 
mufcis dCapikusrin humidis.n. pter dC refpi rationevtunt rari 3 , 
mulco tempore fupernatant,nifi qucadmodu dufrii eft 6C prius. 
valde fitfrigidum,aut calidum. V tuntur aut ola , 6C quarcump 
quauismodicahabentia virtue moranturdddeguntin aquis.vt 
H te,crebrius exigut refpi rare : fed hydroru* ra genus, dC ranari! , 6C J* 
corrupunturharc,<3ddnr fuffoca crocodilorum,fid enures aquatic 
r^repleto ventre,& corrupto hu les,df teftudines marina?, 6C ter^ 
mido,quod in fepto t rails, uerfo . reftres , 6C vituli marini . ola.n. 
quaproprer 6C in cinere demora hare, <3c raliadc pariunt in ficco, 
tarefurgunc.Et eorumquoque, dddonniurautinficco,autIhit' 
guudi qua? in li umidoviuut, quxcucp midocxcollentia os propter re>> 

,u V1UC exanguia pluri tepore viuutin fpiratione.Quaecunqjadtbran-' 

11 atrc ' acre fanguinem habetibus dC fu chias hnt,oia refrigerantur fufei 
fcipientibusmare,vtpifcibus. pientiaaquam. habet aut bran-' 

Propterea.n. q» hnt mod i cu cali chias genus eoru, quae cartilage 
du , aer fufficics eft ad multu c<> nea vocantur,3d aliorii quxfine 
pus refrigerare , vt cruftaccis dC pedibus. fine pedibus aut pifees 
polypis. non tn prorfus fufficiut oes.etenim qu® hnr,fm iimilitu ^ 

I ad viuendn,quiafuntpaucicX' dine alarii hnt. Pedes auc habex 
loris.qm dC pifeiu multi viuunt tiu, vnum habet branchia fold 
in terrajimobilestnj&inueniu^ eorii.qu® vifa funt, qui vocatur / 
tur defosfi.quacuncp.n.116 olno cordulus. Simul aut pulmonem 
hntpuImonc,autexangue,mi-' dC branchias nullum vifum eft 
nus indigent refrigeratione. De unqua hits. Caufa aut,quia puJ-< 
rxanguibusigr,q>hisquidec6-' mo quide gratia refrigerationis 
tines aer , his aut li umidu auxi^ a fpiritu eft ( vr .n.6d nomcn ao 
liatad vita,dictii eft. In fangui^ ccpifle ptilmo, propter fufeeptio 
neaut pditiSjA: habentibuseor, nem fpiritus )branchiaaute ad 
quarcuiup quide ipforii hntpui refrigeratione ab aqua, vnti aut 
mone,ofa fufcipiunt aere , OC ad vnum oportunu inftrumetv * • 

u n j turn 


Digitized by Google 



Dc luucn. & Scnec. vita & morte 

C tum,& vna refrigeratio fufficics aut 5C quadrupedum ouiparis C> 
eft omnibus. Quare qm fruftra non inefeded contracftione idem 
nihil videmus focientem natu. faciunt.fufdpictia.n.cibum,h£C 
tarn ,duobus autem exiftctibus quidem conftringut , ilia auteni 
altcrum vtitp eflet fruftra , pro fuperponuntligulam.progreilo 
peer hochacc quidem hntbran. aut,haec quide attollunt, ilia aut ■ 
chias,illa autem pulmonem, am dilatat , dC fufeipiut fpiritum ad 
bo autem nullum. Quoniam au refrigerationem. Habentia autc 
temadipfum quide ellealimen brachias.dimitteriaperhashu.' 
to indiget alalium vnuquodip, midum , per os fufeipiunt cibu. 


arteria.n.non hnt,q uare hac qui • 
dem nihil vticp Ixdenturabin. 
terlapfuhumidi, led in ventrem 
ingrediente aqua, quapropter 
velocem faciunt emisfioncm 6C 
fufeeptionem alimeti. 8C dentes - 

acutos habent,& omnia fere sut 
(erratis den tibus. non.n.contin. 
git comminuerecibum. 

Quo patio aijuatilia qutiam ammalut 
pulmonem habeniia refrtgtrentur t 
Cr ahum capiant. 

Cap- It. 

C irca cetacea aut aquadliu 
dubitabit vtiquealiquia 
(lint.n.fiC illafm ronem ) 

non impediendum autem cibu, vt circa dclphino6,& balenas,et M 
1 fimihtcrfiCrefpiratibusaccidit, aliorum quxcucphnt vocatam 
&fufdpientibushumidu.ne<p fiftula.haec.n.fine pedtbusqui. 
enim refpirantesfimul fufeipiut dem funt , habetiaafu pulmone 
dbum . alioqui accidit fuffocari fufcipiuntmare. Caufaauthu/ 
ingrediente alimento aut ficco . iusid,quod nunc duftu eft. Non 
aut humido ad pulmoncm per enim refngerauoms gratia fufci 
arteriam. prius.n.fita eft arteria piunt humidum. hoc.n. ht .pli* 
eula,per quam al.mentum pro refpiraiUibus:habent.n.pulmo 
| reditur in vocatum ventrem . nem . quapropter SC dormtunt JJJJJ* 
Qitadrupedibus igitur fld fan. extollennao^acftertuntdclphi 
ciune pneditis habet arteria ve. ni.infuperlicapiantur renbus, 
ltit operculum ligulatn. Auibus cito fuffocatur, propterea q> non 

. . . 4 *J * 


ad falutc aut refrigeratione , eo 
dem inftrumentovtiturnatura 
ad ambo haec, 6C queadmodum 
quibufda lingua 6tad fapores, 
H Qc ad incerpretationem,lic habc 
tibus pulmonem vocatoorc dC 
ad dbi confeftionem,^ ad expi 
tationcm 6C refpirationem.non 
habentibus autem pulmonem, 
neqs refpira tibus, os quidem ad 
confectionem cibi , ad refrigera. 
tionemautc &cibi alTumptio 
nem indigenrihus refrigeratio 
nebranchiarum exiftitnatura . 
Qualiter igitur diftorum inftru 
mentorumvirtusfacit reft lgera 
tionem pofterius dicemus. Ad 


Digitized by Google 



' ' EtRefpiratione. 156 

A fef^irant. fid fupematanria vide Q*** f><v% fiat rtfrigmuio in animdtb$u I> 
tur tali a in mari,propter refpira cr refjnrantibm.u' non rtfpiranttbm. 

ttonem . fed qrn neceflarium eft 1 ncrtfaiic Emptdoclu de caufa diner- 

fecere alimentum in hunudo,ne /* r “ m babuatiormm ipforum amma - 

, ceflarium fufcipienria humidu *?"»• J 6 * cordu M M,ma ' 

ft-jjfdei- emittere.Et propter hoc habenc x *‘ 

phiou da- omnia fiftuli. fufcipientia ejiim __ 

ulic ‘ aquam , quemadmodum pifces refrigeration eaut quo 

per branch las , hucc per hftulam I ^fitmodo fid refpiranrib 9 
cxpellunt aquam. Signum aute ^ ^ fid haben tibus brachias , 
fid politio filtula: . ad nulium.n. poft haec d icend um. Quodigi- 


fanguine prxditorum terminal 
turjfed ante cerebrum pofitionc 
habet, fid emittit aquam . Pro- 
Bp ter idem autcmhoc fufcipiunt 
fid mollia aquam Sd cruftata.di- 
/ co autem , vt quae vocantur lo- 
cuftac fid cancri . refirigeratione 
enim lpforum nullum indiget: 
a pauci caloris .n.eft fid exangue 
vnumquod'qj ipforum . quare 
fufffcienter refrigerantur a conri 
nentehumido. fed propter ah- 
mentum , ne fimul fufcipientia 
bus influathumidum. Crufta- 
ta igi tur,vcl ut fid cancri fid loca- 
te ,iuxta afpera emittunt aqui 
» per applicamenta t fepiae vero 
'in fid polypi per concauum , quod 
eftfupervocatum caput. Scri- 
peum eft autem de lpfis diligen- 
eer magis in ns, qua: de anuria- 
lium Hiftonis. De fufeeptione 
igiturhumidi difitum eft, quod 
accidit propter refrigeratione , 
fid propterea quod oportetfufd 
pete alimentum exhumido 
qu$ f m naturam fune 
aquatilia ani- 
•naiiunu 


tur refpirantquaecump anima- 
lium habent pulmonem , pnus 
dictum eft. Propter quid autem £ 
hanc particulam habet quxdi, - 
fid propter quid haben tra indi- 
gent relpiratione. Caufa haben- 
di quiderrt,q> honorabiliora ani 
mail um plurem alfecuta funt ca 
liditatem Jimul.n.neceile fid ani 
mamailecutaefte honorabilio- 
re.honorabiliora.n.haEC,q natu- 
raplantarum. Quapropter fid _ 
maxime habentia pulmoncfan 
guineum fid calidum, fid maiora 
magnitudinibus, fid quod pu- - 
riflimo fid plurimo vfum fangui 
neanimalium,ere<ftisfimumeft f 
homo, fid furfum ad totius fursii 
habet folum, propterea quod ta 
lem habet hie particulam.Qua- 
re fid fubftantix,huic fid alijs ptv 
nendum eft caufam ipfam, que- 
admodum quancuncp alia parti 
culam. Habent igitur gratia ho- 
iusJEa aut, qu( ex necesiitate fid Ir^necef- 
motui caufa oportet putare ta- ktio 
lia confiftere ammalia, quemad ueiuu ' 
cnodum fid no talia multacofti- 
CuasuUifcaucx terra ainphori 
u iii) kd a 


Digitized by Google 



Dc Iuuen.& Senc.vita & mortc 


• fadta funt, vt plantarum genus, 
hare autem ex aqua, vt aquatic 
lium.volatilium autem &C pen 
delirium, hare quidem ex acre, 
ilia autem ex igne. Singula aun 
terrt in proprqslocis habentorn 
l 0> dinem ipforum . Empedocles 
autem non redte hoc dixit, din 
cens calidifsima maxime , &C 
ignem habentia plurimum ani 
malium aquatiliaefle,fugientia 
exceflum eius,qux in naturaca 
liditatis. vt quoniam frigido 6C 
M humidodeficiuntjinlocoferuc^ 
41 turcontraria exiftentia.humin 
dumenimealidum efle minus 
aere. Omninoigitur abfurdum 
quomodo contingit fadtum vn 
numquodque ipforum in ficco, 
permutare locum ad humidu. 
fere enim fine pedibus plurima 
ipforum funt. Dicensautem ip- 
forum a principio conftituritv 
item, genira quidem efle in ficn 
co ait,fugictia autem venifle ad 
humidum . Prxtereanequevin 
denrurcalidiora efle qium pen 
I deftria.hxc enim ipforum exan 
guiaomnino,hxc autem pauci 
fanguinisfunt.Sedqualia quin 
demdicereoportetcalida difri 
gidafecundum fe confederation 
ncm fumplic. De qua autem di 
xit caufa Empedocles , aliquo 
quidem modohabet quxfitam 
rationem, non tamen quod ait 
ille verum eft. Habituum enim 
exceflus habentia, loca contra^ 
ria,5i anni tempora conferuat. 
natura autem in proprfls maxin 

,• < i* 


meferuaturlocis.non enim ell IK 
idem di materia animalium, ex 
quaeftvnumquodcp,& habm • 
tus 6C difpofitiones ipfius. Dico 
autem, vt fi quid ex cera conftin 
tuiflet natura, non vtiqueincan 
lido ponensferuaflet. neque fi 
quid exglacie.corruptum enim 
fuifTetvtiquecito, propter conn 
trariumdiquefacitenimcalidu, / 
quod a contrario conftitutum > 
fuit. Neque fi quid exfaleauc 
nitroconftituiflet,in humidum 
vtiqueferensdepofuiflet.corru 
pit enim humidum quae a ficco *• l 
di calido conftftuta fun t . Si igi 
tur materia omnibus corpori- & ficcur 
bus humidum ddficcum, ration mawm 
nabiliterqux quidem exhumi 
do conftituta funt in humido ommbu- 
funt, qux autem ex ficco inficn 
co. Propter hoc arbores non in 
aqua nafcuntur,fed in terra. qua 
uiseiufdem rationiseftin aqua, 
proptereaquod ipfae quam ficn 
cxfunt,quemadmodum prxin 
gnea ait ille. non enim propter 
frigidum venirentinipfam,fed jy| 
quia humida.Naturf igitur ma 
terix,in quali quidem loco func 
tales exiftentes funt: qux quin-; 
dem inaquahumidx, quaeaun 
tem in terra liccx, qux autem in 
aere calidx.Habitus tamen, qui 
quidem excedentes funt calidin 
tatc,in frigido: qui autem frigid 
di tare, in calido pofiti feruamur 
magis.reducit enim admenfu" 
ratum locus habitus exccfliim. 

Hoc igitur oportet quxrerein 

loci* 


v 


Digitized by Google 



& Refpiratione. 157 

A locis proprfis vniufcuiufcp n\Z' Quo autem modo cor pcrfora- D 
teriae, dC fecundum pcrmutatio tionem habet ad pulmonem, a- 
nes communis tcmporis amu. porter contemplari cxhis,qux 
habitus enim contingit locis co dilTecantur, &C ex Hifcorqs de 
trarios efle , materia autem inv ammalibusfcripris. Refngerar 
posfibile. Quod igitur non pro tioneigituromninoindigetani 
ptercaliditatem nature hjcqui malium natura' propter feruo 
dem aquatilta, haecautem pcde rem ammac in corde. hanc aute 
ftriaanimalnim funr, quemad-' faciunc per refpira tionem, q uay 
modum Empedocles ait: tot dp cunquenonfolum habenc cor, 
<fia fint: cur hate quidem non fed etiam pulmonem , animat 

habent pulmonem, hacc autem lium. Habentia autem cor, pul 
habent. Propter quid autem monem autem no, quemadnuv 
g habentia fufeipiunt aerem & re dum pifees , propterea quod Z/ 
fpirant,od maxime ipforu quay quatilis eft ipforii natura , aqua ® 
cunque habent fanguine pnedi faciunt refrigera tionem per bra 
tum.Caufarefpirandi quidem chias. Quomodo autem poll* 
pulmo laxus exiftens,& plenus tio fe habet cordis ad branchias 
fiftul is . &i maxime vtique fanx ad vifum quidem ex dtlfecftio'' 
guinea hacc particula, inter ea , nibus oportet contemplari , ad 
quae vocanturvilcera.Quaccun cerbtudinem autem ex Hifto' 
queitaqj habent ipfam languid rps. Vc autem in fumma dica-* 
nepraediramjCeleri quidem up tur&nunc,habethoc modo. 
digen t refrigerarione, propterea Videbitur enim non eodem mo 
quod parua eft propeniio ani^ do habere pofitionem cor pede^ 
maiis ignis, intro autem ingre- ftribus animalium, S>C pifcibirt: 
di per totum propter copiam habetautemeodemodo: Qua 
q fanguinis&caliditatis.haecau.' enim inclinant capita, hie cor a^ 
tern amboacr quidem poteftfa cutum habet. quoniam autem * 
cile facere . ^pptereaenim quod no eodem modo capita verguc 
habet tenuem naturam , 6C per pedeftribus animalium & pi * 
totum dCceleriter penetrans ny fcibus,adoscor,acutumhabet. 
frigerat. aqua autem con t ran u. Tedit autem ex extremicate cor 
Et cur maxime refpiranthaben dis fiftula venineruia ad mediu, 
tia pulmonem fanguineum, ex • qua contangunt inuicem omv 
his palam . quod enim calidius nes branchiae . maxima igitur 
ampliori mdiget refrigera tio~ iftadbHinc autem etindei cor 
ne.Simul aurem 6C ad princp dcprotenduntur&alteraeinex 
pium caliditatis, quae in corde, tremitatem fingularum bran-* 
progredicur fpiritus de iacili. chiarum , per quas refrigeratio 


Digitized by Google 



• De Iiiuen.& Scne.vita Sc morte 


C fitadcor,decurrente fern per 
qua per branchias. Eodem an- 
temmodocC refpirandbus pe* 
tftusfurfum &C deorf'um moue^ 
tur frequenter, fufcipienubis fpi 
rituni dC eimttentibus,vt bran- 
chiae pilcibtis. Et refpiarnda 
9 u »dcm,inpaucoacre dCeode, 
i s. non ^aquacilia autem , in pauca a- 
i..ju quacCeadem^fuffocatur.cele- 
v *“'^ r i ter enim vtruncp i pforu fit call 

dum. caleiacat enim fongumis 
couratfius vtrunque. calidus au 
. rcjr, cxiftens faeguis prohibet 
>1 refrigeradoncm.Etnonpotenri 
bus mouere, refpiranribus qui' 
deni puiinonem^iquadiibinau 
tens branchiae, propter pasfio" 
iietti , auc propter fenetflutem , 
tone accidit mors. 

Dt caufa n it it, ac mort is , tjnmfdt- 
' fi>uiictut:iuutntum tttm,fi- 
Mihttis , atqut nig* 
t ris. Cap. 14. 

E St igitur omnibus anima' 
Jib us commune generatio 
6: mors, modi aute differ 
, runtfpede . non enim indiflfe- 
tcs corrupcio, fed habet aliquid 
1 commune. Mors enim eft , hare 
quidem violenta , ilia autem fe- 
H jrx du- cur.dum naturam. Violenta qui 
dem,quadoprincipiumextrin- 
fecustueric. Sc cud um naturam 
autem, quando in ipfo,& partis 
conhftenda ex pnneipio talis, 

1 fed non aduentitia all qua paf- 
Ho. In plands igitur anditas, 
in ammalibus autem vocatur 
lwc/enectus. Eli autem mors 


& corrupcio omnibus fimilicer K , 
non impcrfectis, his autem ash- 
mill ter quidem, alio autem mo" 
do. Imperfafta autem dico, vt 
oua,& lemma plantarum,q ua> 
cunquelineradice. Omnibus 
igitur corruprio fir propter cali 
di defectum. perfects autem, in 
quofulaftautig principium.iioc 
autem eft, quanadmodum di~ 
tftum eft priuspn quo furfum &C 
deorfum copulantur.platis qui- 
dem medium germinis 8C radi' 
cis: animalium autem, fangui' l 
neis quidem cor, exaguibus au- 
tern proportionate. Horum au- 
tern qusedam potenda nmlta 
principia habent, non tamen a- 
eftu . q uapropter oC infeCtorum 
quacdadiuifa uiuunt. Et fangui 
nepneditorum quaecuntp non 
viuacia valde funt , muito tem- 
pore viuunt exempto corde , vt 
teftudincs : 6C mouentur pedi— 
bus adh uc exiftendbus pufillis, 
propterea quod non compofita 
fit natura ipforum bene,fimili- 
terinfeefiis. Principium autem M 
vitae deficit haberibus, cum no 
refngeraturcalidum comm uni 
cans ipfi.quemadmodum enim 
dictum eft multoties , contabe- 
feit ipfum a feipfo . Quando igp 
tur his quidem pulmo,illis au- 
tern branchiae obdurcfcant, pro 
peer temporis longitudinem de 
ficcatis,illis quidem branches, 
his autem pulmone,<3£ fatftis ter • 
rdtnbus,non polTunt has par- 
tesmouerqnequc clcuare dCco 

inhere 


Digitized by Google 



& refpiratione. i j 8 

A trahere.tandem autem, fadta i ru turam , eiufdem huius mareefa/ 0 
tenfionc,marcefrit ignis. Qua/ dtiopp reports longitudinem fa 
propter , &C paruis pasfionibus dta 8C perfedtionem . in plant* 
ad uemeutibus in fenedtute, cele igirur aridi tas,in animalib 9 au/ 
ritcr moriurur . propterea enim tem vocatur mors . Hmus aute, 
tf paucum eft calidu, veiut plu/ quxquidem in fenedlut* mors, 
rimoeuaporatoin multitudine mareor particular propter irhpo 
Vitae,/! qua vricp intefio fiat par tendam refrigerandi, i fenedlu' 
ticulx,rito extinguicur , q ucad- te. Quid igitur eft generacio, 8C 

' modummomentaneadCparua vita, & mors, & propter qua* 
in ipfo flamma exiftente, pro/ caufas infuntanimalibus, dictu 
r ir r peer paruum motum extingui/ eft. Palam autem ex his,6C pro 
neau!" l tur * Quapropter , 8i fine dolo/ pter qua caufam refpirandbu* E 
43 ne ttifll- re eft qux in fenedtute mors.nul qiridem an imalium fufiocari ac 
la enim violenta ipfis pasfione ciditin humido,pifcibus autem 

* conongence,moriuruur : fed in' in aere.Illisenim per aquam re/ 
fenfibilis animx abfolurio fit o/ frigeratio fit,his aute per acre t 
mnino. Et morborum quicun quibus vtracp priuitur perm O' 
quefaciuntpulmonem durum, tandalocos. Caufaitacpmotu* 
aut ruberculis,aut excremenris, illisquidem branchiarum,his 
suitcaliditatisxgritudinalisex' autem pulmonis* quae cum ele" 
ceilu,quemadmodum in febti/ uantur&confiduntdixcquidc 
faus,crebrumfpiricum fadunt, expirantd£infpirat,illeautem 
propterea q> non polTunt pul// fufeipiunt humidum &C emit/ 
moncm longe tollere furfum 8C tunt. Pratterea cofti tutio inftru F 
deprimerc. tandem autem, quS/ mend hoc feh abet modo. 

C do non amplius poffunt moue* D# Sabi*. Vnlfit,ae Kjtfpirationt.eardi 
re,moriunrurexpirantes. <j«/ oecidmtJmt. C of, if. 

• nerado igitur eft primapardci' /Tpf Ri a autem func,qux aeci/ - 

patio cum calidonutriu use ani/ I dune area oor,quaeviden 

rax.Vita autem, manfio hui us. tureandem nacuram ha* 

Iuuentus autem eft primxrefri here , habent autem non can/ 
geraduz pardculz augmenta/ d cm, fait us, & pu!fus,& quod re ■ 
do. Senedius autem, huius dc> fpiradonis. SaJtus igitur eft eo/ salui- 

Vijor, cremencum. Status autem, ho/ pulfiocalidi,quodinipfo, pro/ 
rum medium. Mors aute dC cor pterrefrigerationem exeremcn 
ruptio, violenta quidem ,calidi tidam,autcolliquatricem,vtin 
exrindtio dC marcor(corrumpet morbo,q in vocatur palpi ta do, 
enim vdcp propter ambas has &C in alijsmorbis, &L timorib 9 . 
•auiksjqmc autem fecudnmna/ etenim dmentes lnfrigidantut 

fccun- 


igitized by Google 



Dc Iuucn.& Scnccvita Sc mortc 


C fecund am fupcriora . Calidum 
aucem fugiens QC contradum » 
facie motum,in paruum conftri 
dum,ita vc aliquado exringua' 
turanimalia,Almoriantur pro, 
pter timorem,<3d propter pasfio 
ncm morbofam. Accidens au-> 
tern pulfatiocordis,qua Temper 
vrfaciens continue, fimilis tm 
berculiseft,quem faciuntmotu 
cum do!ore,propterea q> prater 
naturam eftfanguini permuta-- 
rio.fit autem, vfquequo fuppu' 
raucrit concodus . Eft autem fi* 
** mills bullitioni hxc pasfio.bub 
litioenim fit, cum inflatur htu 
midum acalido.deuaturenim, 
proptereaq>amplior fit moles. 
Quits autem in tuberculis quu 
dein,li non perfpirauerit,craffio 
re fado humido , putrefadio. 
bullitioni autem excideda per 
terminantia. In corde autc fern 
per accedentis humidi ex alimc 
to percaliditatem rumefadiofa 
citpulfum, eleuantis vltimam 
tunicam cordis. &C hoc Temper 
fit conrinue.affluit enim Temper 
I humidum,exquofit fanguinis* 
natura.pnmoenim in corde fit. 
palam autem in generatione a 
principio.nondumenim diftin 
<frisvenis,videt habere far.gttu 
nem.Et propter hoc pulfat ma^ 
gisiunioribus,qua Tenioribus. 
fitenim cxhalado amplior itt* 
nioribus.EtpulTant venae onv 
nes,& fimul muicem,propterea 
q> pendent omnes a corde. rmv 
net autem Temper.quare 6C ilia; 


femper,& fimul inuicem,qu»v R 
domouet. Relilitio lgitur eft, 
facta obuiatio ad frigidi copub 
iionem.PulTatio autem,humidi 
calefadi inflado. Refpiratioau _ . . . 
tern fit, cum augmentatutcalh uo?™* 
dum in quo ptincipium nutrb 
tiuum. queadmodum enim 8C 
alia indigent alimentot,& illud. 

QC alijs magis. etenim alns illud 
aliment! caufaeft. Necefleiraq* 
amplius fadum , eleuarc inftru« 
mentum.Oportet autem exiftb 
mare conftitutionem inftrumc^ 
ti fimilem quidem elle follibus, l n 
quiinxrarijs (nonlongeenim 
neep pulmo neque cor , vt Tufcfa 
piat figuram talem)duplum au 
tern elTe quod tale.oportet. nan 
medio die nutriduum natural 
lis virturis.Eleuatur igitur, ma> 
i us fadum. cum aute deuac ne»; 
cdlanumelcuari, &C continent 
tem ipfum particula. Q^rod qui 
dem videntur facere refpirates. 
eleuantenim pedus , propterea 
q» principium exiftens in ipfo 
huius pardcufae.idem hoc facit. 
cum enim eleuatur,quemadmo M 
dum in folles,necdrarium indu ' 
ci aerem.qui deforis , 6C frigidu 
exiftentem,^ refngerantem ex 
, dnguerecxceirum ignis.Quem 
admodum autem crefcentc, 
uabatur hare particula, dC decrc 
Tcente neccffarium confidere.SC 
confidente,exire aemn , qui in-* 
grefius fuit.iterum; ingrediente 
quidem frigidum,exeunrem au 
tem calidum,propter tadum ca 


Digitized by Google 



& Relpirationc. 159 

AHdirxiftoidsinpamcuIahac, AR t c 

dfmaximein habentibus pub 1 U 1 t L 1 j 


monem fanguine rcfertum . in 
multoscmm veluccanales,fiftu 
las inciderc, quae in pulmone, 
quarum fecusquacuntp proten 
fx funt venayta vt videacur to- 
tus puliBocfle phrmisfiuiguine. 
Vocatur autem ingreflus quide 
aerisrcfpiracio:exitusautcm cx 
piratio, Et temper fane hoc con 
tinuefit,quandiu vtiqj viuant, 
&moucan thane particulacon 
tinue.&C propter hoc in refpira- 
® do&expirandoeftipfumviue 


LIBRI DE SANITA- 
TE, ET MORBO 
I N I T I T M. 


Efanitateve 
ro, morbocp 
non folu Me- 
dici , fed 6C 
Naturalised 
caufas qua— 
dantenusdi- 



re.Eodem autem modo & pifei £ re * Q ^ atcn ^ s Ve [° hl dlffc ^ I 
busmotus fit branch iaru.cu.n. f 6 quatenusd.uerfa conremple 

eleuatcalidu, qd* in fanguine B * Ur >T erc " on °P ortet • Ec l u,dg 
partes,cleuant QC branchiae, GC ? . , ® flt quadantenus 

pertranfitaqua. defeendente au « a ^^ d ’ ci traifta- 

ctro,A: id quod efficitur tefta- 

tur.nam& Medici, quicunque 
ditertiacdiligentiorcs, denatu- 
re dicun t.ddprincipia indefu- 
mere dignantur.fii inter eo*. 


tern ad cor per meatus , 8>C refri 
gefcente,confid unt.dC emittunt 
aquam.Semper autem cum ele- 
ueturid,quod in corde, temper 
fufeipit iterum refrigefeentem. 
QuapropterACiliis viuendi 6C 
non viuendi finiseftin refpiran 
do,&hisin fufdpiendo humi> 
** dum.Et de vita quidebi dC mor 
tc y 6C decognatis huiusfpecula- 
tionis/er^ dictum eft deoibus. 

D< Ituen mtt cr Smtttmt,* Mem** 

t*iV r'jj'katientjiius. 


qui de natura tra<!ftant,ele- 
gan ti sfimt fcr^ vfqj ad 
medicinalia prin- 
cfpia deft ; 
mint. 


Ktlitj * 14 itfjiurMivr , 


I 


REGISTRY M. 



abidcf g h iklmnopqrfcai 

Omncs quaternions 



Vcnetijs,apud hxrcdcs Lucarantonij Iun£be» 
Anno Domini. M D LXII. 




' “• Digitized'by'Coogle 




Digitized by Google 


•<> 






