S??^P??P*^'1 


'■■  ^ '*  !*:  R  ^  ft  £ -R 


fwl^ 

Pntf 

f^ 

il^'>- , . 

H' 

! 

Mfia^%iuA^f.i 

1  jirMiiil 

fl« 

vAA/ 


M^m 


IPilii 


■^.-^  *i^Nj  a,  *  *>  ^'.-^  ^  ' 


.Rft'^^ 


\r<}^:f^r.m 


#,:i^ 


-1  ■, 


-  -  I  ji  i  i  2  s  -2  S  c^  2  2  «  «  a ! 


^^A^--o 


ff^ir^ 


J}:^'^^m\(yr\^ 


■  A'OUi/v 


rr\f\, 


ii^.^^'^'^^f^iMi*^*^^^^; 


«  4  f  i  i  i-Mm-i?^mMMMMmM^ 


REESE    LIBRARY 


UNIVERSITY  OF  CALIFORNIA.    [ 


l^eceived 


Southern  Branch 
of  the 

University  of  California 


Los  Angeles 


Form  L   I 


This  book  is  DUE  on  the  last  date  stamped  below 


Form  L-9-15m-8 ,'26 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2008  with  funding  from 

IVIicrosoft  Corporation 


http://www.archive.org/details/delphinclassics90valp 


T.   LIVll    PATAVIM 

HISTORIARUM 

LIBRI    QUI    STJPERSUNT. 
VOL.  XXIV. 


Delpli.  et   Var.  Clu.i.  Laius. 


T.    LI VII    PATAVINI 

HISTORIARUM 

LIBRI     QUI     SUPERSUNT, 

EX     EDITIONE     G.     A.     RUPERTI 

CUM  SUPPLEMENTIS 
NOTIS    ET   INTERPRETATIONE 

IN    USUM    DELPHINI 

VARUS  LECTIONIBUS 

NOTIS     VARIORUM 

RECENSU    EDITIONUM    ET    CODICUM 
INDICE    LOCUPLETISSIMO 

ET 

GLOSSARIO     LIVIANO 


ACCURATE   RECENSITI. 

U      '.:.y     O    _t~    -i- 


VOLUMEN    VIGESIMUM     QUARTUM. 


T 


LONDINI: 

CURANTE  ET  IMPRIMENTE  A.  J.  VALPY,  A.  M. 


So^Jri 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.   CAP.   25.  11785 


fieqnitur.  Hiiic  conjcctura'  firmandae 
facere  potest,  qnod  similiter  Polybi- 
us,  de  Maroiittai(in)  exstilibns  verba 
faciens,  oniitlit  rb  ?)Koy,  quod  de  re- 
liquis  legatis  et  in  prapcedentibiis  et 
in  seqiientibus  adiiibiierat,  in  Exc. 
Legat.  num.  XL.  ^Hkov  tls  ri^v  'Pw/u-rju 
irapdre  rod  PaofiKfus  Eii/xeuous  irpecr^ev- 
Tol,  &C.  KOI  TTapa  MapoufiTcoi/  oi  (pvydSes, 

/3o},  QerraXo),  SiC.  ^kov  Se  Ka\  irapaTov 
♦(AiTTiroi/  npiff^fts.  PriEterea  ei  nun 
Maroneam  Lev.  2.  4.  Harl.  et  Mead, 
ambo.  MoKnunciabantinpotestate  Phi- 
lippi  esse  Lovei.  2.  iu  potestate  narra- 
bant  esse  Philippi  membranae  Mog. 
Sed  praefero  vulgatum,  cujiis  alte- 
rum  glossema  esse  exisliino. 

§  10  Venerant  ct  a  Pliilippo  legati 
ad  purganda  ea]  Venerant  etiam  a  Phi- 
lippo  Gaertn.  Tum  voces  ad  purgan- 
da ea  desunt  in  Lev.  2.  RIox  permis- 
su  imperatorum  Romanorum  \eg'\t  Harl. 

§  II  Civitates  Tliessaloruin,  Perrce- 
borum,  et  Magnetum,  et  cum  Amynan- 
dro  Alhamanum  geyitetn]  Ita  Gronov. 
a.  1G05.  edidit,  qnum  antea  passim 
Icgeretiir  civitates  Thessalorum,  et 
Perreebiorum.  Recte  Perro'bioruin  in 
Perron iorum  mntavif.  Vide  ad  xxxiii. 
32.  §  5.  Cur  tanien  siniul  delevit 
particulam  et?  quani,  pra-ter  onines 
edd.  priores,  tuentur  Voss.  Lov.  1.  2. 
5.  Gaertn.  et  Hearnii  L.  1.  Eamdem 
itaque  restitui. 

§  12  Occupaliun  ohpvgnandis  Mloli- 
cis  urbibus]  Secundavox  male  exsu- 
lat  ab  Hearnii  L.  I.  Deinde  jEtulo- 
rum  urbibus  legit  Level.  0.  JElolis  ur. 
bibus  Voss.  et  Lovel.  1.  Mox  §  seq. 
absente  re  statueret  Lov.  4.  Tum  di- 
misit,  pro  misil,  Gaertn. 

§  14  Quorum  sub  adrentum  ad  Tkes- 
snlica  Tempe  omnibus  iis  civilatibus, 
quibusi  Sub  adventu  Voss.  Lovol.  1.  2. 
4.  5.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn.  et 
edd.  ante  Frob.  qui  a.  1535.  sub  ad- 
rentum emendavit.  Vide  ad  ii,  55. 
§  1.  Turn  omnibus  civilutibus,  quibus 
Gaertn.  omnibus  his,  (/uibus  Lovel.  6. 
Delph.  et  Var.  Clas.  Lii 


Vocem  quibus  male  omi'.tunt  Voss. 
Lov.  1.  4.  Harl.  et  Mead.  ambo. 

Cap.  XXV.  ^  I  Philippus  ....  co?i- 
sedissent]  Et  Philippus  Lov.  1.  Prae- 
terea  consedisset  Voss.  Lovel.  4.  6. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  conscendis- 
set  Lov.  2.  et  Harl.  Frustra. 

§  2  Accrbius  lenitisve  egerunt]  Levi- 
usee  Lov.  1.  6.  et  Harl.  solito  scriba- 
rum  errore.  Vide  quae  notantur  ad 
I.  XXXVI.  c.  31.  §  8.  Locutio  '  leniter 
agere  '  inlustratur  ad  in.  50.  §  12. 

§  3  In  controversiam  autem  venie- 
bant  Philippo  Polyslricta,  Phaloria  et 
Kuronome]  Lege  Philippopolis,  Tricca, 
Phaloria,  et  Eurymena.  Gelen.  Trica, 
Phaloria,  el  Eurymence  tria  Tliessaliae 
oppida  sunt,  auctore  Stepbano.  De 
P/iu/o)irt  autem  ita  ait:  ^a\wpy\  ic6\is 
@(TTa\ias,  TavTrjv  'Ptavhs  <^a\uipiav  ko.- 
Ki't.  Sigonius.  Omnes  codd.  Philippo 
Pulistrica,  vel  Pvlistricta.  Dein  Pha- 
loria Harl.  Phalaria  Voss.  Phaleria 
Gaertn.  Prapterea  Eutonom  Harleian. 
Euronom  Voss.  Lovel.  1.  et  Mead.  1. 
Eurononse  Lov.  2.  Eujwjo/ne/n  Gaertn. 
Euronomen  Lovel.  4.  5.  G.  et  Mead.  1. 
Sed  recte  Gelenius  locum  emendavit. 
Per  Philippopolim,  i)riori  loco  memo- 
ratam,  Donjatius  intelligendam  cen- 
suit  Bessicae  urbem  hiijus  nominis  in 
Tliracia  ad  tluviuni  Ebrum  sub  Haemo 
monte:  quod  numquam  ei  excidere 
potuisset,  si  polius  ad  seriem  narra- 
tionis  LivianiP,  quam  ad  sonum  iite- 
raruni,  auimum  adtendisset.  Intel- 
lexisset  enim  ex  verbis  seqq.  taiem 
innui  urbem,  de  qua  controverti  po- 
luit,  utrum  Tbessalornm  juris,  an  ^E- 
toliciim  antiquitus  oppidiim  fuerit; 
quod  Pbilippopoli  Tliracise  conve- 
nire  uequit.  Innuitur  igitur  Tliessa- 
lia?  urbs  Tliebae  Phtbioticae.  Earn 
urbem,  quam  lEXoW  possidebant,  illis 
eri[iuit  Pliilippus  xxviii.  7.  expugna- 
lani  autem  ex  suo  noujine  Pbilippo- 
polim  vocavit.  Polyb.  v.  100.  Tevd/xe- 
vos  8e  Kvpios  TMV  ©Tj/S&Jr,  rrovs  p.lv  virdp- 
Xot'Tas  olKi]ropas  f^7}i'SpaTroSicraTo'  Ma- 
KTiSSfas  6e  do'otKiiTas  ^tKi-mrov  r^v  trS- 
ius.  33  F 


1178G 


NOTIE   VARIORUM    IN 


All/  ai^rl  Qri$aiv  KarufSfjiaad'.  Eadem 
nrbs  *iAi7r7rot  vocatiir  apud  Steph. 
Byz.  voce  ^iAittttoi.  'EnXriO-qaav  ^i'Aitt- 
iroj  Kol  al  Qrifiai  QeffffaMas,  Koi  T6fx- 
(poi  QeairpctiTias.  Et  qiiideni  liac  ilia 
urbs  Philippi  esse  putatiir,  ad  qnam 
quidam  vetermn  proeliiim  inter  Cae- 
sarem  et  Pompeiiun  comniissiini  fii- 
isse  scripsenint  ;  qnod  tamen  ple- 
rique  ad  Phaisaliim  decertatnni  tra- 
diderunt.  Id  ita  componere  conatnr 
Holsten.  ad  Steph.  Byz.  voce  ©j^/Stj, 
Tliebas,  sive  Pliilippos  paruin  a  Pliar- 
salo  abfiiisse :  iinde  seqnitnr,  pice- 
liiini,  campis  vicinis  factum,  aeqiie 
hiiic  atqiie  illi  urbi  adsciilii  posse. 
Pbarsaio  vicinas  fuisse  Thebas,  indi- 
cate videtiir  Polyb.  v.  99.  'ETri/ceiTat 
Se  evKaipus  [sc.  ir6\is  Qri0ai]  rp  re  M07- 
VTjcria  Ka\  rrf  ©cTxaAia'  Kal  ixi-Mara 
Trjs  yLiv  Mayvr](Tlas  Tjf  rwu  Ai)iJ.7)TpUtiiv 
X^Pf  ■'■^s  Se  QerraXias  rp  tuv  ^apaa- 
Xiwv  KoX  ^epaiuD.  Adde,  quae  notavit 
Dukerus  ad  Fiori  iv.  2.  §  43.  Per 
Philippopolim  auteui  hie  inteiligendas 
esse  Thebas  Phtliioticas  Donjatium 
docere  potnisscnt,  ant  debuissent 
qua;  de  Thebis  infra  hoc  cap.  subji- 
ciuntur,  et  aiiprime  conveniunt  iis 
quaj  de  illis  narranteni  Polyb.  audi- 
vimus,  De  '  Tricca  '  vide  ad  xxxvi. 
13.  §  G.  De  '  Phaloria'  vide  ad  xxxii. 
1.5.  §  1.  'Eiirynienas,'  praiterqnam 
apud  Steplianiim  et  Livium,  non  fa- 
cile obcunerc,  canssatus  Donjalins, 
ex  Ploleni.  iii.  13.  C7fwt'n<r  scriben- 
dnni  coiijicif,  quod  crat  Estiaeotidis 
oppidum  inter  Triccam  et  Pialam. 
Verum,  ne  nieniorem  nunc  dissen- 
Runi  INIstoriun,  quorum  vestigia  po- 
tius  voci  Eurymcna,  qiiam  Ctemence, 
favent,  Eurtjmennrum  prater  Livium 
et  Stephaniim  nipminit  ctiam  Scylax 
Gary  and.  p.  fiO.  "Elw  5e  rov  kSAttov 
Uayaa-qriKov  MfXl^uta,  'PifoCs,  Evpvfif- 
yai.  Cum  eo  loco  si  conferas  verba 
Plinii  H.  N.  iv.  9.  «  Oppida  Meli- 
btua,  Rhizus,  Erymna^,'  cuique  veri- 
simile  videbitur,  hunc  ex  illo  sua 
hausisse,  et   Erymnas  vocasse,  quas 


Scylax  EvpvfifyaSf  qnod  alii  jam  snspU 
cati  sunt. 

Et  cetera  circa  eas  oppidal  Ita  pri- 
mus Aldus  edidit  ex  cod.  Mog.  quum 
in  prioribus  excusis  vuigatum  foret 
circa  ea  oppida ;  quod  in  uiio  tantiim 
inveni  Lov.  5.  Reliqui  enim  omnes 
Mss.  consentiunt  Moguntino.  Cre- 
vierins  ex  conjectura  malebat  et  ce- 
tera circa  oppida.  Sed  vide  ad  xxi. 
G2.  §  1.  et  XXXVI.  14.  §  12.  Forte 
Livius  hie  circa  eas  dicere  nialuit,  ne 
tres  voces  vocali  a  finientes  junge- 
rentur. 

§  4  Nam  Pliilippum  ademisse  eas  con- 
stabat]  Adde  Mtolis,  nam  Phil.  Mtolis 
ad.  eas  constabat.  Gelen.  Emendatio 
haec  niti  videtur  vestigiis  cod.  Mog. 
quern  corrupte  praeferre  nam  Philip- 
pum  el  odisse  ac  dimisisse  ea  constabat, 
testanfur  qui  eum  excusserunt. 

(j  5  Et  si  voluntate,  non  vi  atque  ar- 
mis  coucti]  Pra-cisa  et  copula,  libri 
nostri  omnes  si  voluntate,  non  si  vi  at- 
que armis  coacti.  Gebh.  Copulara  et 
ignorant  etiam  on)nes  scripti  nostri, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett.  quam  pri- 
mus Froben.  ISS.").  addidit.  Ea  ex- 
cidisse  videtur  ob  ultimas  literas  vo- 
cis  prapced. /uisscf.  Vide  ad  xxxvir. 
59.  §  1.  Praeterea  si  voluntate,  non  si 
vi  Lov.  2.  4.  5.  Mead,  ambo,  et  edd. 
ante  Aldum,  qui  si  posteriori  loco 
omisit.  Id  iterum  recipiendum  pu- 
tavi. 

§  6  De  Pcrrhteborum  Magnetumque 
oppidis]  Perrhabiorum  Magnetumque 
de  oppidis  Lov.  5.  et  Mugnetum  Lov. 
2.  et  Hail.  Mox  jura  non  adparet 
in  Mead.  2.  jura  olim  possidendo,  ad- 
dita  media  voce,  Icgunt  Lov.  5.  et 
edd.  ante  Frob.  1535.  quje  earn  omi- 
sit, consentientibus  ceteris  Mss.  Tan- 
dem MtoU  per  occasiones  miscuerant 
Voss.  Lov.  1.  6.  et  Gaertn. 

^  H  In  Macedoniam  abduxisse]  Ad' 
duxisse  Lov.  5.  Harl.  Hearnii  L.  1.  et 
edd.  vett.  pro  quo  jam  ed.  Ven.1495. 
recte  abduxisse  dedit.  Vide  ad  lib. 
xxvii.  c.  29.  §  !■     Mox  opera  eorum 


T.  LIVII    HIST.   LIB.    XXXIX.    CAP.   25. 


11787 


servilihus  iiti  ministeriis  Gaeitii. 

§  9  Thebas  Plithias  iinuin  marili- 
tnum]  Thebasthias  Lovel.  2.  Tliebas- 
pthias  Mead.  1.  Thebasptias  Lovel.  4. 
Thebaslias  Lov.  I.  Mead.  2.  Theastias 
Lov.  6.  Cebaslias  Vossian.  etGaeitn. 
Thebas  Philias  Hail.  Vide  ad  xxxii. 
33.  §  16.  MoK  frugiferum  et  qucestuo- 
sum  Lovel.  5.  et  editi  ante  Aldiini; 
cui  voces  iranspoiienti  in  enm,  quo 
nunc  cduDtur,  ordinem  favent  reliqui 
Mss. 

Prater  Thebas  Demetriadem  cursum 
dirigerent]  Prater  ThebastiS  et  Tria- 
dem  Mead.  1,  prater  Thebastem  et 
Triadem  Lov.  2.  4.  et  Mead.  2.  prater 
Thebasdem  et  Triadem  Harl.  prater 
Thebaidem  et  Triadem  Lov.  6.  Turn 
cursum  derigerent  Lov.  4.  et  Voss. 
Vide  ad  xxxvn.  27.  §  4.  Mox  om- 
nem  inde  avertisse  Lov.  2.  omnem  in  eo 
vertisse  Gaertri.  omnem  in  eo  advertis- 
se  Voss.  omnem  in  eo  avertisse  Lov.  1. 
6.  Hail,  et  Mead,  1.  Sed  illud  in 
natum  esse  vldetnr  ex  praeoed.  vocis 
litera  final!.  Vide  ad  xxxvii.  ll.§ 
4.  Insuper  §  seq.  sancti  sunt  Voss. 
Lov.  5.  6.  et  edd.  Aldo  piiores. 

§  13  Ut  equum  tenacem  non  paren- 
teni,frenis  asperioribus  castigandum  es- 
se]  Potest  esse,  ut  equum  tenacem, 
qui  parere  non  velit.  Sed  vide  an 
distinguendum  sit,  ut  equum  tenacem, 
non  parent  em  frenis  asperioribus  c.  e. 
ut  non  parentem  referatur  ad  Pliilip- 
pum,  hac  sententia,  eiim,  non  paren- 
tem decretis  Roinanoiuin,  aspeiioii- 
biis  frenis,  ut  equum  tenacem,  casti- 
gandum esse.  Alioqui  verba  non  pa- 
rentem suspecta  esse  possent,  tam- 
quam  glossa  interpretandae  voci  teyia- 
cem.  Duk.  Omnia  h<fc  verba,  quae 
a  codd.  nostris,  Hearnii  L.  1.  et  edd. 
autiquis  absunt,  Aldus  ex  cod.  Mog. 
adjecit.  In  iis  sternacem,  pro  tenacem, 
legendum  conjicit  Doiijatius,  ciijus 
coDJecturam  probat  Crevierius,  et 
jnlustrat  loco  Virg.  TEn.  xii.  364. 
Addi  potest  Siliiis  Ital.  i.  261.  et  quic 
ibi  uotavi.    Delude  ru  non  parentem 


dcleri  posse  existimat,  tamquam  quae 
sapiunt  glossema,  additiini  interpre- 
tandiie  parum  trita  voci  sternacem. 
Venim  viilgatum  tenacem  probiim  es- 
se, docet  locus  Ovidii  Am.  iii.  4.  13. 
'  Vidi  ego  nuper  equum,  contra  sua 
frena  tenaceu),  Ore  reluctanti  fulnii- 
nis  ire  niodo :'  ubi  commode  IJur- 
mannus  inlustrando  Ovidio  liiinc  Li- 
vii  locum  advocavit.  Ne  etiam  tA 
non  parentem  deleri  necesse  videatur, 
Dukerus,  locum  aliter  iuterpungen- 
do,  cujus  dislinctionem  recepi,  pro- 
vidit.  In  §  praec.  audacia  I'hilippo 
»n?nua<«r  legit  Lov.  2.  Vide  ad  vii. 
7.  §  4.  Reliqui  omnes  Philippi  tu- 
entiir. 

§  14  Hac  acerhe  postremi]  Hoc  acerbe 
Lov.  2.  6.  et  Harl.  Turn  postretnum 
Mead.  1.  postremo  edd.  Parni.  Me- 
diol.  1480.  Tarvis.  utraque,  et  proxi- 
mae  usque  ad  Alduni;  qui,  consen- 
tientibus  ceteris  scriptis,  dedit  pos- 
tremi, Mox  leviter  permulsissent  Har- 
leian.  reliquis  invitis.  Vide  ad  ^  2. 
Praeterea  vox  domini  deest  in  Lov. 
2.  et  paullo  post  copulativa  et  in  Lo- 
vel. 1. 

§  16  Perrhahi  Connocondylum]  Ne- 
que  hoc  oppidum,  nee  quje  sequun- 
tur,  Malioeain,  Certinium,  Menelai- 
da,  Petram,  Xinias  ac  Paraclieloida 
facile  reperias.  Citinium,  oppidum 
Doridos,  niiiil  ad  iiunc  locum.  Xini- 
arum  etiam  xxxii.  13.  mentio,  non 
item  apud  alios.  Glar.  Nusquam  le- 
gisse  se  hoc  oppidum  ait  Glareanns. 
Ego  Gonnocondylum  legendum  puto, 
voce  juncta  ex  duobus  oppidoruni 
nominibus,  quorum  meminit  Livius 
XLiv.  6. '  Hie  locus,  tam  suapte  na- 
tura  infestus,  per  quatnor  distantia 
loca  praesidiis  regis  fuit  insessus : 
unuin  in  primo  aditu  ad  Gonnum 
erat;  alterum  Condylon  castello  in- 
expugnabili. '  De  '  Gonnis, '  vel 
'Gonno,'  oppido  Perrajbia?,  supra 
etiam  meminit  Livius.  ['Glareanus 
ait,  non  facile  inveiiiri  liacc  nomina  : 
atque  id  quoque  verum  cst.'j  Sigon. 


11788 


NOT.E    VARIORUM    IN 


Connocondylum,  nt  ante  Sigonium 
edebatur,  teiient  Voss.  Lov.  1.  4.  5. 
et  Mead.  2.  Conocoudyhim  Hail,  et 
Mead.  1,  Conocondilliiin  Gaertn.  So' 
vwcordillum  Lov.  0. 

Et  de  MitUwa  et  Ericinio  eadem  pos- 
tulatio  erat]  De  Mulea  Hail,  et  edd. 
vett.  de  Maiden  Lov.  2.  de  Marloca 
Lov.  6.  de  Malcca  Gaertn.  de  Maro- 
nea  Mead.  1.  de  Mallcca  recte  dedit 
Frob.  1531.  Vide  ad  xxxvi.  13.  §  3. 
Turn  Elhicinio  Lov.  6.  Eritineo  Voss. 
et  Gaertn.  Herycinio  Lov.  5.  et  edd. 
Camp.  Mediol.  1430.  et  Ven.  1495. 
Hercynio  edd.  Rom.  a.  1472.  Paiiii. 
Tarv.  utraque,  et  plures  usque  ad 
Ascens.  qui  a.  1513.  Cercynio  dedit; 
Ccrfinio  Moguiitiiii :  Ericinio  Frob.  a. 
1535.     Vide  ad  xxxvi.  13.  §  C. 

^17  Castella  Aihenaum  et  Poetneum] 
Poetneum  castellum  Athamaniie  an 
usquain  alibi  inemoretur,  non  scio. 
Allienccum  casteilutu  et  Tlieium  oppi- 
dum  Aihamaniue  habet  Liv.  xxxviii. 
1.  Duker.  Athentan  Lov.  1.  5.  et  ed. 
Camp.  Turn  Peneum  Lov.  2.  4.  C. 
Harl.  et  Mead.  1.  Pcnneum  Lov.  1. 
et  Mead.  2.  Peneneuin  Voss.  Pane- 
neuin,  vel  Panwiieum,  reliqua?  edd. 
ante  Frob.  qui  a.  153.3.  primus  Pwt- 
neum  vulgari  curavit. 

Cap.  XX  \  I.  §  I  ,4  querelis  orsus, 
Menelaidem  in  Dohpid]  A  Thessalis 
orsus  perperam  Lov.  2.  et  Harl.  Turn 
in  Colopium  Lov.  2.  in  Tolopiam  Lov. 
4.  et  Gaertn.  in  Tholopia  Lov.  1.  et 
C.  in  Tholopiam  Mead.  2.  in  Elliolopia 
Voss.  Nilolopiain  Harl.  et  Mead.  1. 
Mox  conqutstus  est  Lov.  2. 

Petram  in  Pieria]  I'etrani  oppidum 
negat  uspiam  reperiri  GUreaniis.  At 
riiitarcli.  in  Paullo  p.  202.  ait  Sia 
Tlt^pai^ias  -napa  rh  Uvdiov  koI  rrjv  lie- 
Tpav.  Sif^on.  Pelram  lliperiam  Lov. 
6.  Petram  Jsperium  Lov.  2.  Pelram 
Y'mperiam  Lov.  1.  Pelram  Imperinm 
Voss.  Lovel.  4.  5.  Harl.  Mead,  ambo, 
Gaertn.  et  edd.  vett.  pro  quo  Frob. 
1531.  Pelram  in  Pieria  dedit.  '  Pieria' 
regio  fait  Macedouiae,  niemorata  eti- 


am  1.  XLiv.  capp.  9.  et  20.  In  ea  slta 
erat  '  Petra,'  cnjus  etiam  meminit 
Livius  XLIV.  32.  et  xlv.  41. 

§  2  Xynias  quidem,  haud  dubie  JElO' 
licum  oppidumi  '  Xynize  '  quid  sint,  se 
nestire  ait  Glareanus.  At  Stephanus 
ait  tamen  avvia,  @iTra\las  nSXis.  TIo. 
\i/Pios  (i/fdrif)'  rh  idvinhv  s,wi^vi.  ['  Gla- 
reanus ait,  non  facile  inveniri  baec 
nomina,  atque  id  quoqne  verum  est.'] 
Sigon.  Pal.  1.  Exynias  quidem  haud 
dubie  /Etolicum  sibi  contribuisse  oppi- 
dum eos.  Gebli.  *  Xyniarum '  mentio 
est  xxxii.  13.  et  xxxiii.  3.  De  hoc 
oppido  verba  sunt  Is.  Vossii  ad  Ca- 
tuU.  p.  233.  '  Huic  '  (Boebeidi  pahidi) 
'  vicinum  erat  Xynias  oppidum,  non 
iguotum  poetis.'  Haec,  opinor,  habet 
e  Scholiaste  Apollonii  Rliodii  ad  Ar- 
gon. I.  67.  swias,  \ifJivr]Tris@iC(TaKias' 
Tivis  5e  irSAtv  irapaKeinevriv  ttj  Boi^ritSi 
Xl/Mvy.  Sed  velleni  non  invidisset  no- 
bis ioca  poetarum,  quibus  hoc  oppi* 
dum  singular!  nuniero  est  Xynias. 
Duk.  Hebiinias quidem  HarL  et  Mead. 

1.  Exynias  quidem  Lov.  4.  et  Mead. 

2.  Tum  sibi  contribuisse  eos  oppidum 
Lov.  4.  sibi  contribuisse  oppidum  eos 
Mead.  2.  oppidum  sibi  contribuisse  eos 
Voss.  Lov.  1.  2. 5. 6.  Mead.  1.  Gaertn. 
et  edd.  Froben.  1535.  priores. 

Et  Patacheloida]  Ne  Paracheloida 
quidem  novit  Glareanus,  cum  Para' 
cheloilas  statuat  Strabo  et  inter  Thes- 
salos,  et  inter  lE\.o\os.  Sic  enim  ix. 
434.  'EpiTptav  d/xdvvfj.ov  rfj  EujSoi'ttp, 
IlapaxeAeoiToy  Kal  rovrovs  bj^utivifxavs 
rols  hlrw\iKol.s'  Ka\  "yap  ivravOd  iariv 
'AxeAios  ■Korafibs  irKriawv  \ap.ias,  trap' 
%v  oiKovaiu  01  riapaxi^'^''Tai.  De  Tlies- 
salica  liic  loquitur.  Sigon.  Utriusque 
meminit  etiam  Stepli.  Byz.  voce  Ila- 
paxi><<»'iTai.  I'aiaclieloitidis  iEtolicse 
Siralio  X.  458.  Ctterum  Parecheloyda 
Lov.  1.  Pareloida  Lov.  G.  Paraheloida 
Gaertner.  per  Acheloida  Mead.  1.  et 
Harltian.  Mox  super  Alhamania  idem 
Harl. 

NuUo  jure  Thessalorum  formula  fac- 
tum] Id  est,  inique  juris  Thessalorum 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XXXIX.   CAP.  2G.         11789 


factum,  credo  a  formulis  juris  trans- 
lalione  ducta,  aut  formulis  fnederum, 
societatnm,  pactionuni.  Turnch.  Ad- 
vers.  I.  25.  Vide  ad  xxvi.  24.  §  6.  et 
XXXVIII.  9.  §  10.  Formulam  factam 
Voss.  Harl.  et  Gaertn.  formulce  faciat 
IjOv.6.  forniKl^e  faciam  Mead.  ambo. 
De  usu  vocuIjb  Nam  in  initio  ^  se- 
quentis  vide  ad  xxix.  8.  §  9, 

§  4  Alterum  deridiculum  esse]  Vet. 
lib.  alterum  ridiculum  esse.  Sigonins. 
Libri  oranes  alterum  ridiculum.  Gebli. 
Ridiculum  etiani  nnnsscriptus,  et  ve- 
tus  ed.  apud  Hearnium.  Non  est, 
cur  hoc  vnlgato  praeffrri  deheat :  de- 
ridiculum est  valde  ridiculum,  ut  in 
aliis  compositis,  in  quihus  praepositi- 
one  de  intendi  significalioneni  dicunt 
gramniatici.  Utuntur  eo  multi,  quo- 
rum loca  adnotarunt  Guyetus  et  alii 
ad  Ter.  Heaut.  v.  1.  79.  ubi  eadem 
varietas  est.  Varro  de  Re  Rust.  1. 18. 
*  Sequetur,  nt  duos  viliicos  et  duas 
villicas  liabeat,quod  est  deridiculum.' 
Duk.  Ridiculum  omnes  nostri,  Hear- 
nii  L.  1-  et  editi  ante  Aldum,  qui  de- 
ridiculum  ex  Mog.  cod.  adoptavit ;  ex 
quo  eodem  adscivit  sequens  se,  quod 
in  iisdem  omnibus  deerat,  sed  exci- 
dcrat  ob  ultimam  syllabam  praeced. 
esse.    Vide  ad  xxxiv.  11.  §  7. 

Alterum  molestum  pravos  mores:  tot 
avnos  esse]  Antiq.  lectio  alterum  mores 
sues  respuere.  Gelen.  Pall,  uterque 
alterum  snores  pueros  cos.  Tot  annos  es- 
se. Vet.  ed.  alterum  molestum,  prater- 
itos  tot  annos  esse,  Gebhard.  Barb,  ft 
'Pet.  alterum  mores  pueros  vos.  Signi- 
ficant transpositionem  vocum  duanmi 
alterum  mores  respuere  suos.  J.  F.  Gron. 
Alterum  morespueros  vos  Lov,  4.1Mead. 
Hterqne,  et  Hearnii  N.  alterum  mo- 
lestum pueros  vos  Lo\e\.  1.  2.  Harl.  et 
niargo  Mead.  1.  alterum  molestum  jtU' 
eras  nos  Voss.  Lov.  6.  et  Gaertn.  al- 
terum molestutn  prateritos  tot  annos 
Lov.  5.  et  ed.  Camp,  alterum  tnoles- 
tumpravos  tnores  tot  annos  reliquae  edd. 
ante  Frob.qui  a.  1535.  emendalionem 
Gelenii  recepit. 


^  5  Per  (juos  numquam  cessaverint] 
Ccssaverant  Voss.  et  Lov,  1.  cessuve- 
runt  Lov.  2.  et  Gaertn.  Mo\  de  se 
ferre  Voss.  de  se  referre  Gaertn. 

§  6  Sed,  quid  iis  acciderit,  non  a(l}i- 
ci]  Pal.  1.  sed,  quid  acciderit,  non  adi- 
ci.  Alter  Sefnel  euntibus  ad  Q.  insi- 
dias  did  f actus,  sed,  quid  Ids  acciderit, 
non  adici.  Vet.  ed.  sed,  quid  iis  accide- 
rit, non  adduci.  Gebli.  Sed,  quid  id 
acciderit  Voss.  et  Lov.  1.  sed,  quid  iis 
uccidit  Mead.  2.  sed,  quid  bis  accidit 
Lov.  4.  Quum  per  ei)itomen  accid'it 
scriptum  esset,  additam  notam  noa 
aniniadverterunt  librarii.  Vide  ad 
X.  12.  §  4.  Antea  euntibus  ad  Quincti- 
um  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  5.  6.  Harleian. 
Mead,  ambo,  et  edd.  vett.  quern  or- 
dinem  primus  Aldus  inmutavit. 

Quarenlium,  quid /also  objiciant]  Sic 
omnes  libri.  Scribendum  tamen  quod 
/also  objiciant.  Neque  enim  quaren- 
tium  est  iuterrogantium,  sed  undique 
conqnirentium.  J.  F,  Gron.  Pleri- 
que  etiam  meorum  stant  pro  vulgata 
lectione  ;  qua  ejecta  Clericus,  ne  mo« 
nito  quidem  contra  fidcm  datam  lec- 
tore,  Gronovii  conjecturam  recepit. 
Quarenlium  quid  idfalso  Lov.  1.  Quce- 
rentibus  quid  /also  Gaertn.  Quarcnli- 
busque  id  quodfalso  Lov.  C.  quod  etiani 
Crevieriusin  Victor,  invenit,  ejusque 
fide  locum  illi  in  contextu  dedit ;  nt 
et  ego  unius  mei.  Scriba;  duplicera 
lectionem  ita  servare  voluerunt  Quce- 
rentium  quid,  od,  et  liinc  variae  lectio- 
nes  INIstorum  ortae  sunt. 

§  7  Insolenter  et  inmodice  abuti]  Sine 
copula  Pall.  Insolenter,  immodice. 
Gebb.  Similiter  Lov.  4.  Harleiao.  et 
Mead.  2. 

Ex  diutina  siti  nimis  avide  tneram 
haurientes  libertatem]  Pulcbre,  ita  me 
Musee  ament.  Sed  contaminat  paul- 
lisper  Pal.  1.  eram  haurientes  liberta- 
tem:  magis  posterior  auream  haurien- 
tes libertatem.  Gebli.  Cicero  pro  Do- 
nio  cap.  11.  '  Si  utile  reipiiblicae  fuit, 
haurire  mc  unum  pro  omnibus  illain 
indignissimam    calamitatera.'     Nau- 


11790 


N0T7E    VARIORUM    IN 


dacaniis  qiiidom  non  inepte  seram ; 
scd  tainen  vulgatmu  non  niovcrim  : 
indicat  enim  niniiam  et  non  tempera- 
tarn.  I'lato  de  Kepiibl.  viii.  p.  499. 
ed.  Lngd.  1590.  "Orai',  ol/j-ai,  SriixoKpa- 
Tovfifvri  ir6\LS,  iXevdepias  5i;^^(racro,  Ka- 
kSiv  oivoxioof  irpoaraTovvriiiv  tvxVi  Ka\ 
iro^l>UT4poo  rod  deouros  aKpdrov  aiirris 
fxiBva&TJ.  Plntarcli.  in  Qnaest.  Gijcc. 
pag.  295.  de  Megarensilins:  'O\l-yov 
Xpivov  eauxppSvrjaav  Kara  rriv  iroXireiav' 
elra  TroWijv  (/caro  UAarwya)  Kal  &Kpa- 
rov  iAfvdepiavruvSrjixaywyccv  oipoxoovv- 
ruv  SiacpBapfvres  TravrdTracri.  Sic  An- 
giistin.  de  Civ.  Dei  i.  30.  '  Eaqiie  ip- 
sa libido  dominandi,  qnee  inter  alia 
vitia  generis  lunnani  nieraclorHnerat 
universo  popuio  Romano.'  Sic  !Mss. 
non  immodcvdtior,  quod  iiliiis  est  in- 
terpretalio.  Arnobiiis  ii.  47.  '  O 
meraco  sapientiae  tincti  et  sattiri  po- 
tu.'  Eiinapiiis  in  vita  Maximi  p.  85. 
"riairep  ol  Kara  rhv  (xvGov  rr\s  5n//a5os  5r)X- 
OfVTis  x'fS^''  Kal  o/uiKTri  Twv  fj.adr]ixdroi>p 
fXKiiv  e/3ouA€To.  J.  F.  Gron,  Seram 
hauricnles  lihertatem  Lov.  2.  Harleian. 
Gaertn.  et  Hcarnii  L.  1.  seram  unu- 
enles  liberlatcm  Mead.  1.  eram  hauri- 
cntis  lihcrlatem  Lov.  4.  eratit  haurien- 
tes  lihertatem  Voss.  auream  haurientes 
lihertatem  Mead.  2.  Recte  Gronov. 
vnlgatiim  defendit.  Vide  etiam  Gi- 
fan.  in  Indice  Lncret.  voce  '  Merum 
lac' 

^  8  Ita  scri-orum  moilo,  prater  spem 
repente  manumissorum'\  Pall,  nterque, 
et  vet.  ed.  Ilu'jue  servorum  modo  pra- 
ter spem  repente  man.  lie.  vocis  et  lin- 
gua exp.  sese  ins.  et  conn.  dom.  Gebli. 
Itaque  servorum  modo  omnes  scripti, 
et  cdd.  qiiibiis  iisus  sum,  usque  ad 
Frob.  qui  a.  1535.  /<«  reposuit.  Inliis 
commutandis  passim  lapsos  esse  li- 
braries, vidimus  ad  I.  xxr.  c.  53.  §  7. 
Mallem  liic  Itaque.  Insnper  repente 
male  deest  in  Harl.  Delude  voces 
et  jactare,  quae  desunt  in  omnibus 
sciiptis  nostris,  Hcarnii  L.  1.  ct  edd. 
priscis,  Aldus  ex  cod.  Mog.  adjecit. 
Asceubius  vero,  quum  vidcret  expcriri 


sese  insectatione,  £j-c.  sensui  Pliilippi 
adversari,  a.  1513.  experui  eos  in  con- 
textum  recepit,  sese  in  marginem  re- 
jecto.  Mox  §  seq.  non  Thessalimodo 
in  se,  sed  RomaniLo\.a.  et  ed.  Camp. 
in  se  etiam  Gaertn.  et  sed  Romani  ed. 
Rom.  1472.  ac  Parm.  Vide  ad  Ji.  6. 
§1. 

§  12  Scire  se  cedendum  esse'\  Priori 
voce  omissa,  .si  recedendmn  esse  Harl. 
ct  Mead.  1.  se  recedendum  esse  Lov.  2. 
scire  cedendum  esse  Lovel.  1.  4.  5.  G. 
Mead.  2.  et  edd.  ante  Aldum,  qui  rh 
se  interposuit.  Paullo  ante  §  praec. 
civitalium  ed.  Mediol.  1480.  Vide  ad 
XXXIII.  20.  §  11. 

Sed  meliori  acfideliori  umico,  in  gra- 
tiam  levium  et  inutilium  sociorum,  injw 
riam  eos  esse  factiiros]  Prima  vocula 
male  abest  ab  Harl.  et  Mead.  1.  Exci- 
disse  autem  videtnr  ob  similitndinem 
nltiniffi  syllabaB  dictionis  praeced. 
esse.  Vide  ad  Epit.  Liv.  1.  xLix. 
circa  finem.  Deinde  etfideliori  Voss. 
Lov.  1.2.  4.  5.  6.  Harl,  Mead.  2.  et 
edd.  vett.  pro  quo  Aldus  ac  fideliori 
substituit.  Turn  voces  /ft)i«m  e*  de- 
sunt in  Mead.  2.  \n^\\\>ev  mtitnhilium 
sociorum  praeferunt  Voss.et  edd.  Hom. 
a.  1472.  Parm.  Mediol.  a.  1480.  Tarv. 
ntraque,  easque  secutae  usque  ad 
Frob.  qui  a.  1535.  inutilium  excudit, 
consentientibus  reliquis  scriptis,  et 
ed.  Cam|).  Praeterea  injurias  eosfac- 
turos,  omisso  rqi  esse,  Lov.  2.  injuriam 
eos  facturos  Voss.  Lov.  1.  4.6.  Harl. 
et  Mead,  ambo,  Denique  observan- 
dum  est  genus  loquendi  '  in  gratiani 
sociorum  injuriam  facturos,'  quo  Li- 
vius  bic  usus  est ;  ne, '  facere  aliquid 
in  lionorem,'  'in  gratiam  alterius  * 
cadentis  Latinitatis  esse,  temere  cre- 
damus  Vavass.  de  Vi  et  Us.Quorumd. 
Verb,  iu  voce  '  In  lionorem.'  De  lo- 
cutione  *  in  lionorem  alicujus'  vidi- 
mus ad  VIM.  14.  §  10.  At  '  in  gra- 
tiam alicnjiis '  apud  Livinni  etiam 
saepiiis  obciirrit.  Ita  viii.  22.  '  Data 
visceratio  in  praeteritamjudicii  gra- 
tiam.' xxviu.  21.  '  Professi,  se  pug- 


T.    LiVIl    HIST.   LIB.   XXXIX.   CAP.   27. 


11791 


natures    in    gratiam    ducis.*    c.   39. 

*  Quorum  in  gratiam  Saguntum  dele- 
verat.'  xxxv.  1.  '  Ad  luinores,  a 
privatis  tcmere  in  gratiam  niagistra- 
tuum  confictos,  senatusconsulta  faci- 
enda  esse,'  xl.  17.  '  Agrum  in  gra- 
tiam soceri  Hasdrubalis  Karthagini- 
ensibus    dono    dederat.'      xlii.    43. 

*  Gravate  et  in  magnam  gratiam  pe- 
tentis  concessit.'  Non  dnbito,  quin 
piura  apud  alios  obcurrant  excnipla, 
luodo  viri  docti  aninium  advertant. 

§  13  3Iinus  diulurnam  esse  graliani] 
Minus duratur am  Lev.  6.  Deindecor- 
rupluri  sunt  Lev.  1.  et  2. 

§  14  Caussa  cognita,  pronuticiaverunt 
legati]  Pronunciarent  legati  Lov.  1. 
proHunciarant  legati  Gaertn.  pronunci- 
avunt  legati  Voss.  Lov.  4.  et  Mead, 
anibo.  Reliqiii  code!,  viiigatum  ser- 
vant. Vide  igitur  quae  dicta  sunt  ad 
XXIX.  37.  §  I. 

Quas  ultra  citroque  inhttas  queran- 
turl  Querebantur  Voss.  Lov.  1.  2.  4. 
5.  6.  Harl.  Gaertn.  et  edd.  vett.  pro 
quo  recte  queranlur  Frob.  1535.  dedit. 
Mox  voces  et  Macedonas  desunt  in 
Lov.  1. 

Cap.  xxvii.  §  1  Thessalonicen  ad 
cognoscendum  de  Tliracicc  urbilms  profi- 
ciscuntui-]  Thessalonicen ses  Lov,  1.  et 
C.  Thessalonicem  Lov.  4.  5.  et  edd. 
prinripes  ;  nisi  quod  in  quibusdani 
sit  Thessalonice.  Hinc  videri  posset 
legendum  Thessalonicam,  nt  pra?fert 
Voss.  Et  ita  effertur  xl.  4,  XLii. 
67.  et  bis  XLiv.  10.  Passim  etiam 
Tkessulonica  tt  Tliessulonicce.  At  77jcs- 
salonicen,  ut  Ascens.  dedit  1513.  in 
reliquis  superest  Mss.  qiiomodo  etiam 
editum  iovenio  xi.v.  30.  Similiter 
ab  Thessalonice  plures  codd.  praefe- 
runt  XL.  24.  §  3.  ubi  nunc  ab  The&sa- 
lonica  vulgo  exsfat.  Turn  Threcice 
urbibus  Lov.  4.  Vide  ad  xxxvii.  33. 
§  3. 

§  2  Quain  ut  admoneant,  re,  non 
verba,  eos  Uberos  relinquant]  I'erpe- 
ram,  ut  censeo,  Pall,  et  vet.  cd,  quam 
vi  admoneant  regem,  ut  non  verba  eos 


Uberos  relinquant.  Gcbli.  Edd.  Gro- 
noviornm  1G65.  et  1079.  operarum 
crrore  legunt  admoncat ;  quod  fide- 
liler  Uoujatius  el  Clericiis  servaruiit, 
licet  Jac.  Gronov.  in  niinori  edd.  ad- 
moneant substituisset.  Deinde  admo- 
neant regem,  ut  non  verba  onines  codd. 
et  edd.  antiqq.  quod  tandem  Mogun- 
tini  mutarunt,  ex  membranis  suis 
amplexi  ut  admoneant,  re,  won  verba. 
Id  autem  recte  Gebliard.  probavit. 
Post  verbum  '  monere'  saepius  par- 
ticula  ut  oniitti  solet.  Supra  ii.  54. 
'  Suadent,  nionent,  lionoribus  et  ad- 
niinistratione  reipnblicae  abstineant.' 
XXI.  49.  '  Monetque,  Lilybaeum  fir- 
mo  teneret  praesidio.'  Elegans  etiam 
est  re,  non  verba.  Ita  xxxv.  4G. 
'  Liberandae  Graeciae  caussa  in  Eu- 
ropam  trajecisse,  et  liberandae  re, 
non  verbis  et  simulatione.'  xxxvii. 
53.  'Tanto  obligatos  beneficio,  verbo 
socios,  re  vera  snbjectos  imperio  et 
obnoxios  liabituri  sint.'  XLV.  13. '  Ita 
locutus  est,  ut,  quse  rebus  grata 
erant,  gratiora  verbis  faceret.'  Te- 
rent.  Andr.  v.  1.  5.  '  Ut  beneficlum, 
verbis  initum  dudum,  nunc  re  com- 
probes.'  Ovid.  Heroid.  xix.  1.  '  Quam 
niihi  misisti  verbis,  Leandre,  salutem, 
Ut  possim  missam  rebus  babere,  veni.' 
Justin.  IX.  4.  '  Quoniam  rebus  ne- 
qneunt  ulcir<ci,  verbis  usurpant  li- 
bertateni.'  Sallust.  Jugurlb.  c.  48. 
'  Quippe  cui  verbis  pax  nunciabatnr, 
ceterum  re  bellum  acerrimum  erat :' 
ubi  vide  Cort.  Turn  Uberos  eos  HarL 
et  quidem  Uberos,  licet  praecedat 
'  yEnum  et  Maroneam.'  Vide  ad 
xxxviii.  29.  §  9.  Mox  nee  suum  niu- 
nus  ab  ullo  intercipi  Gaertn.  wcc  munua 
suum  ab  alio  intercipi  Lov.  6. 

§  3  Minor  cura  sitcivilalum  in  Thra- 
cw]  Sit  minor  cura  Lov.  0.  Turn  ci- 
vitatium  ed.  Mtdiol.  1480.  bic,  et  mox 
§  6.  Vide  ad  xxxiii.  20.  ^  11.  Deiii 
in  Threcia  Lov.  4.  Vide  ad  xxxvir. 
33.  §  3.  Hinc  sub  Aniiocho  quce  fue- 
runl  Voss.  et  Lov.  G,  fuerunt  etiam 
Gaertn. 


11792 


NOTiE    VARIORUM    IN 


^  4  Vel  suis,  quod  Antiocki  hello  terra 
mat  iijue  laboribusque  pcriculisque  omni- 
bus inter/ucrit]  Olim  quo.  Scribe,  vel 
suis,  qui  Antiochi.  J.  F.  Groii.  Con- 
jectiiram  liaiic  probat  eliani  Crevier. 
suis,  quo  legniit  Lov.  1.  2.  4.5.  G.  Hat). 
Mead,  anibo,  Gaertii.  et  edd.  prin- 
cipes  usque  ad Mognntinos,  qui  primi 
dederunt  suis,  quod;  sc  taiiien  ita  in 
nicnibranis  suis  invenisse,  non  monu- 
erunt.  Quamvis  autem,  quo  et  quod 
sappius  a  librariis  commutari,  monn- 
eiim  ad  xxxvi.  33.  §  3.  hie  tamen  qui 
pra>sfare  cxistimo,  et  qiiod  vel  ex 
opeiaruin  errore  oitum  videtur,  vel 
ita  dedita  opera  datum  esse,  quia 
prancesserat  '  quod  adversus  Pliilip- 
pum.'  Dein  laboribus  periculisque  ian- 
tuni  non  onines  scripti  nostii,  et  typis 
exarati  ante  Gronovium,  ciijus  prima 
cd.  laboribusque  periculisque  exhibuit  ; 
nescio  tamen  qua  auctoritate,  qnum 
ipse  Gronoviiis  mutationis  rationem 
iiuiiiquam  reddiderit.  Piiorem  igitur 
iectionem  revocavi.  Paullo  ante  vo- 
ces populus  Romanus  exsulant  ab  om- 
nibus sciiplis  nostris,  Hearnii  L.  1.  et 
editis  Aldo  prioribus.  Is  autfm  duas 
has  voces,  fide  cod.  Mog.  nisus,  in 
contextum  recepit. 

(j  5  Maroneam  quoqne  atque  jEmtm 
profecto  dedisse]  Dederunt  sibi  Voss. 
et  Gaertn.  Turn  Maroneamque  atque 
JEnum  dedisse  Harl.  pro/eclo  etiam 
deest  in  Lov.  2. 

§  G  Quo  nut  merilo  in  populum  Ro- 
mnnum,  aut  jure  imperii]  Quo  merito, 
exclusa  media  vocuia,  Mss.  mei, 
?{earnii  L.  1.  et  edd.  ante  Frob.  qui 
rb  aut  1533.  addidit.  Deinde  ab 
finibus  Lov.  5.  et  edd.  principes  :  a 
finibus  dedit  Aldus,  probantibus  re^ 
liquis  co(l(i. 

^  7  Non  joio  loco  tantum  urbis  prcrsi- 
dium  regium  esse]  Ita  Alilus  ex  mem- 
branis  Mog.  edidit.  Antea  vulgaba- 
tur  non  uno  tuntuin  loco  prasidium  esse 
ret^iuin  :  ct  ita  umnes  nostii,  nisi 
(jiiud  coriiiptius  Lov.  5.  et  Mead.  1. 
regnum,  pro  regium,  pracftrant.     Vo- 


cem  urbis  itidem  Hearne  in  L.  1. 
deesse  testatur.  An  vox  urbis  libra- 
riis displicuit,  quia  mox  sequitur  '  ci- 
vitatibus  ?'  At,  similiter  post  vocem 
'  respublica  '  rh  '  civitatem  '  iuferre 
Livium,  Gronov.  observat  ad  Praef. 
§11. 

§  8  Itaque  dominari  adsentatores  re- 
gios]  Dominari  apvd  senatores  Lov.  1. 
G.  et  Voss.  dominari  ad  senatores 
Mead.  1.  dominari  senatores  Lov.  2.  et 
Harl.  Sed  reliqui  recta  slant  pro 
vulgato.  Liv.  XXXI.  25.  '  Inter  ad- 
sentatores regios  ante  earn  diem  ha- 
bitus.' xLv.  10.  '  Decreta  plena  ad- 
sentationis  regiae  fecisse.'  Mox  ho- 
nores  et  capere,  et  captos  dare  Lov.  2. 
Dein  §  seq.  deterioribus  no.rios  Voss. 
Lov.  1.  4.  5.  Mead,  ambo,  Gaertn, 
Hearnii  L.  1.  et  primae,  qnas  vidi, 
edd.  pro  qno  tamen  ohnoxios  jam  ex- 
hibet  ed.  V^en.  1493.  adstipulantibus 
reliquis  Mss. 

§  10  Velercm,  regiamqve  ThracicB 
Paroreiam.  Sub  ea  nusquam  ad  mare 
ferenlem  deflexisse  viam]  Sincera  h  c- 
tio  direxisse  finem  Philippo  reterem 
viamreginm,  qvce  ad  Thracia  Paroreiam 
suheat,  nusquam  ad  mare  declinantem. 
Pliilippuni  novam  postca  deflexisse  viam. 
Gelen.  In  nova  Frobenii  ed.  bene 
liabent  liaec  loca.  Caeterum  Parorei 
qui  sint,  non  admodum  constat.  Pli- 
nius  tamen  iv.  10.  ubi  de  Axio  : 
'  Ab  hoc  '  (inquit)  '  amne  Paeoniae 
gentes  Parorei,  Heordenses,  Almo- 
pit,'  &c.  Qiiidam  codd.  Pliniani  Pa- 
rocei  habebant.  Videri  etiam  potest 
appellativnin  nomen  Parorei,  quasi 
dicas  montibus  vicini :  quod  iulelli- 
gitur  quideni,  obsourum  tamen  est. 
Glar.  Quid  sit  '  Paroreia,'  sibi  non 
ronstare,  scribit  Glareanus.  Duas 
tamen  '  Paroreias'  prodit  Stephanns, 
unam  Arcadiap,  alteram  Macedoniap. 
Quae  causa  effecit,  ut  Livius  dixcrit 
Paroreiam  Thracia,  ut  earn  ab  Arca- 
dica  distingueri  t.  ['  Glareanus  pri- 
nio  fatclur,  non  satis  constare :  sed 
postea  adducit  Pliniuin  deParorm.'] 


T.   LIVII   HIST.   LIB.  XXXIX.  CAP.  27.         11793 


Sigon.  '  Parorea'  Macedoniae  pars 
est,  et  tractus  viciniis  Thraciae,  nion- 
tibii3  siibjectus:  iit  xlii.  51.  '  Par- 
strymonia'  regio  vicina  Strynioni 
amni.  Turneb.  Advers.  xxx.37.  Pall. 
velerem  Regiam,  qute  Threcie  parore 
jam  sub  ea  nusquam  ad  mare  ferentcm 
deflexisse  viam.  Gebhard,  Ab  Sigis- 
niiindo  Gelenio  coriectiis  e  Mogiin- 
tino  locus.  Vetiis  lectio  editioniim  et 
membranarum  a  nobis  inspectaiiim, 
reterem  regiam,  qua  Thracice  Paroreiam 
sub  ea  nusquam  ad  mareferentem  deflex- 
isse viam.  Hie  bene  subeat  reposuit 
Geienins  ;  bene  Philippum  novampost- 
ea  immisir,  quae  ant  omnino,  ant  ali- 
quo  niodo  necessaria  sunt.  Sed  nee 
piioie  loco  rb  liam  desidero,  nee  fe- 
rentcm tolli  velim,  Livio  tamen  fre- 
quens.  Lib.  xxv.c.25.' Tiimuius  est 
in  extrema  parte  urbis  versus  a  mari, 
viaeqiie  imminens  ferenti  in  agros.' 
XXVI.  44.  '  Patefacta  deinde  porta, 
eos,  qnos  in  via  ferente  ad  castra 
hostinm  instruxerat,mittit.'  xxxvi. 
11.  •  Via  quae  praeter  Clialcidem  fert 
ad  Stratum.'  xli.  1.  'Via  quae  A- 
quileiam  fert.'  Sinceram  proxime 
ad  apices  scriptnrae  veteris  acceden- 
tem  banc  habe  :  veterem  regiam,  quce 
Thracice  Paroriam  subeat,  nusquam  ad 
mare  ferentem :  Philippum  noram  postea 
deflexisse  viam,  qua  Maronitarum  ur- 
bem  agrosque  amplcclatur.  Sic  fina- 
lium  quaestionuni  observandarum 
caussa  faciem  locomm  converterat, 
ut  loquitur  Callistratus  1.  3.  de  Ter- 
niino  moto.  J.  F.  Gron.  Membranis 
Gronovii  consentiunt  nostrae,  ut  et 
quas  Hearnius  consuluit ;  nisi  quod 
pro  regiam  quce  Mead.  1.  habeat  re- 
gum  qua  ;  Lov,  5.  et  ed.  Camp,  regi- 
naque :  et  pro  nusquam  Voss.  Harl.  et 
Gaertn.  nunquam.  Illud  fert  via  Li- 
vio freqnens  esse,  facile  adsentior. 
Exemplis,  quae  Gronov.  hoc  loco,  et 
Sigon.  ad  xxv.  9.  §  IG.  laudavit,  ad- 
de  VII.  6.  '  Si  qua  ad  verum  via  in- 
quirentem  ferret.'  c.  30.  '  Viam  hiuc 


ferentem  prospectantes. '  l.viii.  c.  8. 
'  Qua  via  ad  Viserim  ferebat.'  c.  26. 
'  Via  ad  Nolam  ferente  effugiunt.' 
XXII.  CO. '  Viam,non  ad  gloriani  ma- 
gis,  quam  ad  salutem  ferentem,  de- 
nionstrat.'  xxvi.  40.  '  Portam  ad 
mare  ferentem  Numidae  quum  occu- 
passent.'  xxix.  30.  '  Leni  clivo  fe- 
rente ad  hostem  per  adversum  mon- 
teni  erectam  aciem  ducit.'  xxxv.  30. 
'Duarum  portarum  itineribus,  quae 
Pheras,  quaeque  Barbosthenem  fe- 
runt.'  Si  quis  ob  bjec  et  similia,  quie 
apud  Livium  obcurrunt,  loca  perti- 
nariter  contenderet,  ferentem,  cujus 
loco  Gelenius  declinantem  substituit, 
servandiim  esse,  baud  niuitum  adver- 
saier.  Interim  tamen  diffiteri  nolo, 
lectionem  Gelcnii,  si  ex  cod.  Mog. 
profecta  est,  potius  probandam  vide- 
ri.  Vox  viam  excidisse  potuit  ob  si- 
militudinem  praeced.  velerem,  quod 
per  compendium  scribebatur  veVem. 
In  sequentibus  quce  ad  Thracice  Paro- 
reiam subeat  praepositio  ad  similiter 
intercepta  fuisse  videtur  partim  a 
litera  ultima  prioris,  partim  a  litera 
prima  seq.  vocis.  Verbum  autem 
'subire  '  pro  prope  accedere  saepe 
cum  ea  praepositione  construi  solet. 
Liv.  XXVI.  42.  '  Ut  subeunti  saspe  ad 
moenia  urbis  recursus  pateret.'  Lib. 
XXVIII.  cap.  36.  'Ad  muros  tumultu 
majore,  quam  vi,  subiere.'  xxxiv. 
16. '  Instrnctamque  subire  ad  portam 
castrorum  jussit.'  xxxvi.  19.  '  Flac- 
co  non  eadem  fortuna  ad  Tichiunta  et 
Rboduntiam,  nequidquam  subire  ad 
ea  castella  conato,  fueraf.'  xxxviii. 
51.  *  Per  mediam  concionem  ad  ros- 
tra subiit.'  Etiam  sine  praepositione 
'  Trasinieiuis  subit  monies  Crotoni- 
enscs'  dixit  xxii.  4.  ubi  vide.  Gro- 
novius  in  pr.  ed.  nott.  vocibus  noram 
postea,  quas  ilidem  Gelenius  addidit, 
opus  non  esse,  iranio  eas  ipsos  farto- 
res  parentes  habuisse,  pntabat :  qui. 
bus  tamen  rectius  in  cuiis  secundis 
locum  reliquit.    Paroreia  est  regia 


11794 


•SOTJE   VARIORUM    IN 


iu  ea  parte  Maccdoniee,  qiiai  trans 
Axinm  sita  Paeonia  vocatiir,  Liv.  1. 
XLii.c.  51.  'Pasones,et  ex  Paroreia 
cf  Parsirymonia,  (sunt  aiileiii  ea  loca 
subjecta  Tliracia-,)  et  Agrianes,  ad- 
niixtis  etiaiiiTliracibiis  incolis,  triiini 
inillium  ferine  et  ip?i  explevernnt 
iJiinieriim.'  Adde  Plinium  iv.  10. 
Ilia  hie  vocatur  '  Paroreia  Tiiraciae,* 
non  quod  pars  sit  Thracise,  ut  quidain 
volnnt;  sed  quod,  ut  Livius  inquit, 
subjecta  sit  Tliraciap.  Et  quidem  Li- 
ving illud  epitbeton  adjecit,  non  nt 
earn  distingueret  a  Paroreia  Arcadi- 
ca  ;  cum  ea  enim  ne  confunderetur, 
quje  tanto  terraruni  tractu  hinc  re- 
mota  crat,  metns  esse  non  poterat; 
sed  potius  ut  doceret  aliam  quam  E- 
piroticam,  indicari.  Ejus  autem  nie- 
niinit  Strabo  I.  vii.  p.  325.  ubi  docet 
Arachtbuin  aninem,  qui  Ambraciain 
adluit,  profluere  e'/c  2rvfi(pr)s  6pov5  koI 
T7)S  Uapupelas-  et  p.  32C.  'HiretpuTaL  S' 
(1<t\  Kol  'AfiipiKoxoi,  Kal  ol  vnepKel/xet'oi 
Kal  cvvaiTTovTis  rots  'IKKvpiKols  ^peai, 
rpaxe'tw  olKovvTes  x&'pai',  VloXorroi  t€ 
Kal  'ABapidi'i'i,  Kal  AWiKes,  Kal  TvfjL(pa7oi, 
Kou  'Opi/TTai,  Uapcapa'iol  re  Kal  'Aiii'rd' 
ves,  ol  ^6C  Tr\7ifnd^ovTes  rols  Ma/ceSJtri 

fluWOV,   ol  Oe  T<f  'ICiJUiKW  K6\lTCf. 

Cap.  XXVIII.  §  1  Sed  etinm  vohis- 
cum,  liomuni]  Libri  omues  sed  jam 
vobiscum.  Gebli.  At  hapc  oratio  de- 
moiislrat,  Pliilippnm  cum  soils  Ro- 
ninnis  sibi  rem  esse  opinari ;  atque 
adeo  omissis  Maronitis  et  Eumeiie 
ipsos  aggreditur;  de  illis  vero  obiter 
ita  loquitur,  ut  Romania  tamen  solis 
invidiam  faciat.  Eam  sententiam 
egregie  explicat  scriptura  membra- 
naruin,  sed  jam  vobiscum,  Romani, 
quam  cupide  recipio.  Jnc.  Gran.  Sed 
jam  toliiscum  non  tantum  scripti  nos- 
tri,  Hearnii  Oxonn.  et  Victor.  Crevi- 
erii,  sed  et  typis  inpresjri  usque  ad 
Modium  ;  cujus  editio  Francof.  pri- 
ma sed  eliam  dedir.  Inde  vero  re- 
centiores  bauscrnnt.  Sed  priscam 
leciioneni   cum   Crevierio   revocavi. 


Doujatius,  vel  Gronovii  emendatio- 
nein  probans,  vel  divisis  vocibus  le- 
gens  sed  et  jam  vobiscum,  ad  rationem 
emendationis  a  Gronovio  additam 
non  satis  diligenter  adtendit.  £a 
enim  admissaconjecturam  suam  stare 
non  posse,  eadem  vero  rejecta  ilia 
opus  non  esse  sponte  vidisset.  In 
verbis  pracedd.  Non  cum  Maronitanis, 
inquit,  mihi  legunt  Voss.  Lov.  I.  2.  4. 
6.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  ne- 
que  aliter  Lov.  5.  et  edd.  principes, 
quam  quod  insuper  omittant  rb  in- 
quit.  Moguntini  dederunt  Non  cum 
Maronitis  mihi;  Aldus  vero  inquit  in- 
terposuit.  Mox  nihil  cequi  impetrare, 
sine  TCf  me,  Harl. 

§  2  Ad  reliquos  Macedonas  continen- 
dos"]  Detinendos  Vossian.  et  Gaertn. 
'  Detinere  '  interdum  pro  •  continere ' 
poni,  docuit  Salmas.  ad  Solin.  p.  14. 
At  hie  nibil  mutandum.  '  Continere  ' 
est  in  officio  continere.  Supra  xxx. 
20. 'Oppida  Bruttii  agri  magis  metu, 
quam  fide,  continebantur.'  Justin. 
V.  8.  '  Quasi  parvus  liic  ad  continen- 
dam  civitatem  exercitus  esset.'  Vide 
Burm.  ad  Pbsedri  Przef.  ii.  1.  Simi- 
liter '  continere  disciplinam  '  est 
operam  dare  ne  dcgeneret,  et  in  pe- 
jus mutetur,  supra  b.  lib.  cap.  1.  •  Is 
hostis  velut  natus  ad  continendam 
inilitarem  disciplinam  erat.'  Florus 
III.  12.  '  Hostium  inminens  metus 
disciplinam  veterem  continebat.'  In 
praecedentibus  defecerunt  legunt  Lov. 
4.  et  Mead.  2.  Praeterea  et  parva 
oppida,  Jinibus  extremis  posita  Lov.  1. 
6.  et  Voss. 

§  3  Quum  diu  faligatus  ibi  prceliis 
operibusque  essem'\  Pali,  operibtis  prcs' 
liisque.  Gebli.  Non  aliter  Voss.  Lov. 
1.  2.  4.  6'.  Harleian.  Mead,  ambo,  et 
Gaertn.  quorum  nltimus  insuper  prae- 
feTtfatigattts  in  operibus.  Mox  eliam 
§  seq.  Ferrhabio)  et  Athamaman  Voss, 
Sed  vide  ad  ii.  31.  §  1. 

§  5  Id  eg-o  alitei'  longe  judico  esse, 
Emnenes  enim,  non  nisi  vicissentj  Pall. 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XXXIX.   CAP.  28.  11795 


id  ego  longe  alUer  judico  esse.  Eum. 
enim,  non  solum  nisi  vie.  Gebli.  Id  ego 
aliler  judico  esse  Voss.  id  longe  ego 
aliter  judico  esse  Lov.6.  id  ego  longe 
aliter  judico  esse  Lovel.  1.  2.  4.  Harl. 
Mead,  ainljo,  et  Gaeitn.  Dein  non 
ni  vicissent  Romani  Voss.  Vide  ad 
XXIII.  1.^8.  Non  solum  nisi  vicissent 
Romani  Lov.  4.  et  Mead.  2.  quod  li- 
brarii  esse  exislimo.  Vide  ad  lib. 
XXXVIII.  c.  22.  §  9.  Non  nisi  Romani 
vicissent  Harl.  Paiiilo  ante  (jua  diu 
Antiochi  fuerunt  Lov.  2.  Turn  Eume- 
nis  aquius  esse  Hail,  et  Gaertn.  quod 
quamvis  defendi  posset,  reliqiiis  ta- 
men  codd.  vulgatnm  seivantibus  ad- 
haereo.  Mox  §  seq.  i?j  discrimen  fue- 
rit  Hail. 

§  7  Exercituin  in  Grceciam  Irajice' 
ret,  prcB  me  tuli]  Pail,  hahent  prcetuli. 
Gebli.  Eadcm  lectio  siiperest  in 
Voss.  Lovel.  1.2.4.  6.  Harl.  Mead, 
utroque,  et  G.iertn.  Vide  ad  xxvii. 
34.  §  5.  Deinde  in  Graciam  exercitum 
trajiceret  Lovel.  2.  qui  etiani  paullo 
ante  legit  hostemque  me  ei  fuisse,  pri- 
usquain. 

§  9  Ubi  eliam  inter  cetera  pax  quo- 
que'\  Sed  post  paiticulas  '  non  modo,' 
*non  solum,'  'non  tantuni,' pro  sed 
etiam,  Livio  familiarissinuun  esse, 
Tidimus  ad  ii.  G.  §  1.  hie  tamen  cum 
Lov.  2.  4.  Harl.  et  Mead,  ambobus, 
trajectis  voculis,  lego  ac  distinguo  : 
sed  per  Thraciam  etiam,  ubi  inter  cete- 
ra ;  nam  'ubi  ttiani  inter  cetera  pax 
quoque  '  a  Livio  profectum  esse,  in 
animum  inducere  nequeo. 

§  10  Ne  dicam  merito,  utrum  adji- 
cere']  Ut  dicam  merito  Harl.  nee  dicam 
merito  Lovel.  1.  Insuper  man  adji- 
cere  Lovel.  1.  et  6.  unde  adjicere 
Voss. 

%  11  Eumenes,  tamquam  ad  Antio- 
chum,  spoliandum  me  venit]  Commodi- 
us  foret  Eumenes  ad  me,  tamquam  An- 
tiochum,  spol.  veuit.  J.  F.  Gron.  Mi- 
nor! mutatione  legi  posset  tamquam 
ad  Antiochum,ad  spoliandum  me  venit. 
Quod  quiun  in  Lov.  2.  invenerim,  ei- 


dcni  etiam  locum  in  contextn  dedi. 
Paullo  ante  regni  7nei  quas  fuisse  Voss. 
Lov.  1.  G.  et  Gaertn. 

Specimen  calumnice  inpudentissimce 
pratendit ;  in  quo  maxime]  Antiquior 
scriptura  deeretum  calumnice  imp.  jytce- 
tendit,  quo  maxime.  Gelen,  Pall,  de- 
eretum pecunifc  calumnice.  Vet.  cd.  de- 
eretum specimen  calumnia.  Turn  omnes 
libri  quo  maxime.  Gebli.  Deeretum 
pecunie  calumnice  impnidenlissima  Vos- 
siaii.  Lov.  1.  et  Gaertn.  deeretum  pe- 
cunie calumnicB  impudentissima  Lov,  4. 
G.  Harleian.et  Mead.anibo:  deeretum 
peccine  calumnice  impudcntissimce  Hcar- 
nii  L.  1.  sed  notis  voci  secundte  sub- 
jectis,  quibus  librarii  aliquid  perpe- 
ram  scriptum,  ac  delendum  esse  in- 
dicare  solent :  deeretum  plenum  calum- 
nice impudentissimce  Lov.  2.  Contendi 
posset,  veteruni  editionum  lectionem, 
quam  Gelenins  damnavit,  et  solus 
Lovel.  5.  servat,  hoc  sensu  accipien- 
dam  esse,  nt  Philippus  id  inpuden- 
tissimae  calumniae  specimen  vocef, 
quod  Eumenes  praetextu  decern  lega- 
torum  decreti  vEnum  et  Maroneam 
eripiat,  sibique  vindicet  :  '  prsten- 
dere  deeretum'  autem  dici,  ut  '  prae- 
tendere  titulum  '  xxxvii.  54.  'Licet 
ergo  vobis  meminisse,  quern  titulum 
praeteuderilis  :'  et  stepe  alibi.  Quuni 
tamen  vocem  specimen  in  nullo  alio 
cod.  quam  in  uno  Lov.  5.  qui  ex  edi- 
tis  descriptus  videtur,  invenerim,  rec- 
ta cam  a  Gelenio  ejectam  puto,  et 
jungo  'deeretum  praetendit  calum- 
niae,' ut  xxxix.  16.  '  Ubi  Deorum 
numen  priKtenditur  sceleribus  : '  ad 
quern  locum  alia  vide.  Inprudentis- 
simcB  autem,  pro  inpude7itissimcc,  na- 
tum  est  ex  aberratione  scribaium, 
qui  et  alibi  has  voces  confuderunt. 
Exempla  vidimus  ad  xxx.  42.  §  14. 
Adde  ad  xxxviii.  47.  §  8.  Proprium 
enim  calumniatoris  potius  est  inpu' 
dcntia,  quam  inprudentia. 

Maxime  et  rcfelli  et  eoargui  polesf] 
Libri  omnes  maxime  repelli.  Gebhard. 
Ita  et  omnes  nostri,  Hearuii  L.  1.  et 


11796 


NOT.'E   VARIORUM    IN 


edd.  ante  Aldiim,qui  maxime  et  refelli 
ex  cod.  Mog.  recepit.  Utraqiie  ilia 
verba  jiinxit  Cic.  pro  Ligar.  cap.  5. 
*  III  tanto  disciiniine  et  pericnio  civis 
refellere,  et  coarguere  nostrum  men- 
daciuiii.'  Tusciil.  ii.  2. '  Nosque  ipsos 
redargui  et  refelli  patiamiir.'  Eliam 
alibi  ea  verba  librarii  cnmmiitartint. 
Vide  Burm.  ad  Nason.  Met.  i.  759. 
Caiissa  fiierunt  similes  literanim  Fet 
P  ductus.  Vide  ad  xxxix.  6.  §  5. 
De  particiila  et  priori  loco  omissa 
Tide  ad  ii.  44.  §  3.  Mox  §  seq.  enim 
deest  in  Gaertn.  est  in  Lov.  1. 

§  13  Quo  in  numero  me  apud  vns  esse 
vtlitis,  refert]  Vet.  lib.  referte ;  qiiod 
placet,  quia  sequitur,  pergite,  ut  cce- 
fislis facer e.  Sigon.  Pall,  et  vet.  ed. 
quo  in  numero  me  esse  apud  vos  velitis, 
referte.  Gebli.  Illudr£/cr<e  hand  pla- 
cet: neqtie  Latinum  puto:  nam  prap- 
Bens  pra2sentes  alloquitur.  Dico  Ii- 
bere  :  legendum  puto  refert.  Quasi 
diceret :  Volo  scire,  quo  me  in  nu- 
mero babeatis  :  id  enim  scire  mea 
refert.  T.  Faber.  Sic  [referte]  legeba- 
tnr  olim,  deinde  ex  Mog.  roeptiim  est 
legi  refert:  quod  Sigoiiiiis  loco  mo- 
vit,  revocato  alfero.  Sed  male.  Vide 
ad  Senec.  de  Benefic.  I.  i.  c.  C.  J.  F. 
Gron.  Quo  numero  Lovel.  6.  Dein 
toe  apud  vos  telitis  Lovel.  1.  me  esse 
apud  cos  velilis  Vossian.  Lov.  1.  4.  5. 
Harl.  et  Mead.  ambo.  Turn  referre 
Vo98.  et  Lov.  1.  referte  Lov.  2.  4.  5.G. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  me 
esse  apud  ros  velilis,  referte  edd.  prin- 
cipes  :  me  esse  apud  vos  refert  mufavit 
Asc.  1513.  me  apud  vos  esse  celliiis, 
refert  Mogiintini  in  cod.  suo  invene- 
runt :  unde  Aldus  me  apud  vos  esse  ve- 
litis, refert  recepit.  Infra  c.  30.  '  Nee, 
jure  an  injuria  capsi  sint,  arguinentari 
refert.'  Ita  *  quid  refert,'  do  quo 
vide  ad  iv.  49.  §  16.  Mox  §  seq.  ali- 
quis  est  respectus  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  G. 
Harl.  et  Mead.  ambo. 

Cap.  XXIX.  ^  1  Movit  aliquantum 
oralio  regis  legatos]  Aliquantulum  Voss. 
Lov.  1,  G.  et  Gaertn.    Vide  ad  vii. 


36.  §  5.  qui  iidem  codd.  cum  Lovel.  4. 
legiint  civitates  essent,  omisso  medio 
proiiomine. 

§  2  Ut  omnia  in  integrum  manerenf] 
Antiqiiior  scriptura  in  integro  vtane- 
rent.  Geleniu*.  In  intrgnim  manerent 
Lov.  4.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Hearnii 
L.  1.  in  integrum  remanerent  Vossian. 
Lov.  6.  et  Gaertn.  neque  aliter  Lov. 
1.  nisi  quod  in  eo  etiam  desit  praepo- 
sitio  in,  quam  prima  syllaba  vocis 
seq.  elisit.  Vide  ad  xxxiv.  28.  §  3. 
Videtur  autem  olim  juncta  duplici 
lectione  in  integrum,  ro,  manerent 
scriptum  fuisse:  vide  ad  in.  44.  §  4. 
et  bine  tandem  factum  esse  in  inte- 
grum  remanerent.  Panllo  ante  cogni- 
iionem  placere  senatui  reservari  Voss. 
Lov.  1.  4.6.  Mead.  2.  et  Gaertn.  cog- 
vitionem  eorum  placere  s.  r.  Lovel.  2. 
et  Mead.  1.  cngnitioni  eorum  placere 
s.  r.  Harl.  Illiid  eorum  ex  verbis  prae* 
cedd.  perperam  repetitum  est. 

§  3  HcE  causste  maxime  animum  Phi- 
lippi  alienuverunf]  Ha  res  maxime  \os- 
slan.  Lov.  1.  6.  et  Gaertn.  Turn  alie- 
narunt  Lovel.  2.  et  Harleian.  alienat 
Gaertn.  Paiillo  post  nulla  Macedonici 
belli  suspicio  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  Harl. 
et  Mead,  ambo  :  nulla  suspicio  belli 
Macedonici  Lov.  5.  et  edd.  vett.  Aldus 
vocabula  ea  seric,  qua  nunc  leguntur, 
edidit.  Nee  aliter  Lov.  6.  et  Gaertn. 
nisi  quod  in  posteriori  invenerimnu//i 
belli  Macedonici  suspicio. 

§  4  L.  3Ianlius  proconsul^  Hie  prae- 
tor a.  iDLxv.  Hispaniam  citeriorem 
sortitiis,  xxxviii.  35.  eamdem  anno 
seq.  imperio  prorogalo  obtinuerat, 
lib.  xxxix.  capp.  7.  21.  Cur  eum 
'  proconsulem,'  non  '  propraetorem,' 
vocet,  mihi  non  liquet :  sed  eos,  qui 
Hispaniis  praeerant,  saepius  *  procon- 
sules  '  appellari  video,  quam  qui  alias 
provincias  habebant.  Vide  xxxiii. 
25.  XXXV.  22.  xxxvii.  4G.  xli.  15. 
Sed  Livius  sibi  in  eorum  appellatione 
non  constat.  Nam  modo  eos  post 
prorogationem  imperii  '  prjptores,' 
modo  '  proprxtores  '  vocat :    '  pr«. 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.   CAP.   29.         11797 


tores'  hoc  lib.  cap.  21.  xxxvnt.  42. 
lib.  XL.  capp.  30.  31.  34.  *  proprseto- 
res  '  infra  c.  56.  1.  XL.  capp.  16.  47. 
modo,  quod  majoris  inconstantiae  est, 
eumdem  '  proconsiilem'  et '  propia'to- 
rem,'  '  propra;toiem  '  et  '  praetoren),' 
'  procousiilenj  '  et  '  praetorem  '  dicit. 
M.   Fulviiis  '  procoDsul'   xxxv.  22. 

•  propraetor  '  xxxvi.  2.  P.  Senipro- 
niiis  '  propraetor'  infra  c.  56.  xl.  16. 
'praetor'  xl.  1.  M.  Titinins  'pro- 
consul '  XLi.  15.  '  praetor  '  ibid.  c.  26. 
Non  dubito,  quin  scribae  saepius  er- 
rarint  in  nominibns  '  praetor,'  'pro- 
praetor,' et  '  proconsul.'  Vide  ad  1. 
XXXIII.  25.  et  xxxv.  22.  Duk.  Jac. 
Perizon.  L.  Manlius  proprator  ad  niar- 
ginem  Livii  legendum  conjecit.  Codd. 
nihil  mutant.     Vide  ad  xl.  39.  ^  1. 

§  5  Quod  ita  comparalum  more  mujo- 
rttm  eru<]  Quo  ita  comparalum  Gaertn. 
Vide  ad  xxxvi.  33.  §  3.  Quod  ita 
compertum  Voss.  frequent!  scribaruni 
errore.  Vide  ad  iv. 13. §  8.  viii.  17. 
§  2.  IX.  26.  §  15.  22.  c.  34.  §  25.  cap. 
45.  §  3.  X.  10.  §  4.  et  alibi.  Similiter 
commiitantur  '  incompertuni '  et '  in- 
coniperatum  ;'  vide  ad   iv.  23.  §   3. 

*  partus  '  et '  paratns  ;'  vide  ad  v.  6.  § 
1.  Mox  captamque  provinciam  Voss. 
Lov.  1.  et  6. 

Medius  tamen  honos]  Infinius  honos, 
iis  habitus,  qui  repubiica  bene  gesta 
Romam  redierant,et  nee  trinn)plium, 
nee  ovationeni  impetrabant,  erat,  ni 
failor,  quod,  urbcm  ingressi,  praMJain 
ac  spolia  hostium  preeferentes  populo 
Romano  conspicui  erant,  lit  xxviii. 
88.  XXXII.  7.  xxxiii.  27.  Duk. 

§  6  Tulit  coronas  aureus  quinquaginla 
dMfls]  Initio  biijus  libri,  capp.  5.  et  7. 
duorum  impeiatonim,  INI.  Fiiivii  et 
Cn.  IManlii,  tiiuinplii  memorantur  : 
In  quibiis  nuuienis  non  est  ipsaruin 
coronarum,  quot  iiumero  eae  fueriiit, 
sed  potius  pondo,  quot  in  universum 
eae  coronae  Iiabuerint  auii  libras, 
etiamsi  iu  Fuivii  triumplio  post  euin 
numerum,  et  post  ar£;eiiti  pondo,  auri 
quoque  pondo  subjiciuntur.     In  Cn. 


Manlii  triumpho  post  coronarnm  pon- 
do, nulla  deinde  auri  pondo  niimc- 
rautur.  At  hoc  in  triumpho  L.  Man- 
lii coionariiin  est  numenis,  non  pon- 
do, nisi  codex  erret.  Deinde  auri  ac 
argenti  numerus  subjectus  est.  Haec 
a  nobis  notata  sunt,  ut  lectori  suum 
sit  judicium.  Neque  enim  ego  earn 
rem  vaide  urgeo,  sed  exemplaria  ve- 
tiista  conspicienda  sunt.  Glar.  Codd. 
nostri  omnes  in  banc  lectionem  con- 
spirant,  nno  excepto  Gaertn,  qui  le* 
git  aureus  coronas. 

Auri  praterea  pondo  centum  vigin- 
ti  duo']  Primam  vocem  non  agnos- 
cit  Heariiii  L.  1.  et  insiiper  pondo 
CXXXIII.  legit :  pondo  centum  <n- 
ginta  duo  Lovel.  2.  pondo  centum 
XXXII.  Voss.  Lov.  1.  4.  5.  6.  Harl. 
Mead,  ambo,  Hearnii  N.  et  edd.  om- 
nes ante  iiltimam  Gruteri ;  ciii  qui 
pra>fuit,  totidem  Uteris  exbibiturus, 
quod  piiores  tantum  notis  numerali- 
biis  perscriptum  exhibent,  perperam 
XXX.  reddit  viginti ;  queni  errorem 
recentiores  omnes  adoptarunt.  Pris- 
cam  igitur  lectionem  restitiii.  Mox 
argenti  :  et  pronunciavit,  tribiis  me- 
dils  vocibiis  omissis,  Lov.  1.  argenti 
trecenta  :  et  pronunciavit  Lov.  2.  6.  et 
Hail,  argenti  XVI.  CCC.  et  pronunci- 
avit Lov.  4.  et  Gaertn.  omissa  voce 
miUia,  cnjus  notam  librarii  non  adse- 
ciiti  sunt.  Vide  ad  c.  42.  §  3.  argenti 
CCC.  XVI.  pronumptinvit  Hearnii  L. 
1.  argenti  XVI.  D.  CCC.et  pronunci- 
avit ejusdein  N.cujus  scriba  notas  00 
et  IJ.  vel  D  confudit.  Vide  ad  xl. 
36.  §  10. 

§  7  Decern  millia  pondo  argenti'] 
Quinque  millia  Mss.  nostri,  Hearnii 
L.  1.  et  editi  ante  Aidiim,  qui  cod. 
Mog,  lectionem  decern  millia  probavit. 
Solent  passim  notae  nuuieri  quinarii 
F.  et  denarii  X.  a  scril)is  confiindi. 
Sigon.  ad  ii.  44.  §  9.  Jac.  Gronov.  ad 
IX.  34.  §  14.  Adde  quae  notavi  ad  iii. 
8.  i^  10.  X.  30.  §  2.  c.  43.  §  9.  xxviii. 
41.  §  14.  XXX.  10.  §  20.  XXXIV.  10. 
§  1.  XXXVII.  1.  §  6.  et  XLIV.  40.  §  7. 


11798 


NOTTE    VARIORUM    IN 


Mox   et  LXX.  Q.  Fabiuin  Hcarnii 
L.  1. 

Id  quoqiie  se  in  cci'arium  inlaturinn'] 
Libri  omnes  dclaturum.  Gebli.  Non 
aliter  etiam  Voss.  Lovel.  1.  2.  4.  5.  6. 
Mead,  2,  Gaertn.  Hearnii  L.  1.  et 
prima;  edd.  pro  quo  Froben.  1535. 
exciidi  cnravit  illaturum.  '  Ueftrre  in 
aErarinm'  obciirrit  xxxvii.57. '  Prsp- 
die  aliquantimi  captae  in  Antiochi  cas- 
tris  Deque  in  triiunplio  tiilisset,  neqiie 
-iu  aerariiim  detiilisset.'  Videnda  sunt 
qiias  ad  euni  locum  notavi,  et  ad  v. 
'25.  §  8.  Si  tanien  Froben.  inluturum 
ex  cod.  Mog.  accepit,  ejus  rejiciendi 
canssanon  est.  Vide  ad  xxxviii.55. 
§12. 

§  8  L.  Postumius  jwator  luthehull 
Habcbut  prator  Gaertn.  Sed  vox  prce- 
lor  neglegitnr  in  Harl.  Mox  §  seq. 
mulli  fiigerunt,  omissa  media  voce 
inde,  scribendnm  conjicit  Crevierius, 
Prseterea  sumlutn  est  judicium  perpe- 
ram  legit  Harl. 

Cap.  XXX.  §  1  Progressi  suvt,  com- 
muni  animo  coiisilioque  parati  rem  ge- 
rere]  Th  sunt  abest  a!)  omnibus  libris, 
qui  et  continent  paruti  communi  animo 
consilioijue  rem  gesserunt  Gebliard,  E 
Moguntino  est.  Scripti  et  antea  editi 
in  Carpetaniam,  vbi  hostium  castra 
erant,  progressi,  communi  animo  con- 
silioque  rem  gesscrunt.  Quod  meis  au- 
ribus  multo  magis  altero  Livianiim 
sonat.  Lib.  xxii.  22.  '  Ibi  miiite  ex- 
posito,  profectiis  Scipio  fratri  con- 
jungitur,  ac  deinde  communi  animo 
consilioque  gerebant  beliuni.'  xxxiv. 
22.  '  Belliim  adversus  Piiilippnm  non 
magis  communi  animo  consilioque 
Romani  et  Graeci  gesser-.int.'  XLii. 
26.  '  Uno  animo  vivere  Macedonum 
atque  Ulyriornm  regem,  communi 
consilio  parare  Romanis  bellum.'  J. 
F.  Gron,  Lectionem,  qua;  nunc  ex- 
stat,  Aldus,  auspice  integerrimo  cod. 
Mog.  recepit:  quam  vero  Gebbardiis 
et  Gronovius  in  scriptis  et  edd.  suis 
86  invenisse  tcstali  sunt,  miiii  quo- 
quc  obvia  fuit  in  omnibus  fere  meis, 


et  Crevierio  in  Victor.  Unus  tamen 
nieorum  progressi  sunt,  communi  animo 
consilioque  rem  gerere.  Quod  vero 
Gronovius  codicum  suorum  scriptu- 
rani  magis  Livianam  sonare  pronun- 
ciat,  id  non  probat  adscriptis  cxem- 
plis ;  unde  nihil  aliiid  colligitur, 
quam  locutiones  '  conmiuni  consilio,' 
vel '  communi  animo  consilioque  rem,' 
sive  '  bellum  gerere,'  ant  '  parare'  a 
Livio  usurpari ;  qua;  recepta  codicis 
Mog.  leclione  non  inmntantur,  et 
hinc  pro  hoc  aeque  contra  reliquos 
codd.  quam  pro  illis  contra  hunc  lan> 
dari  possunt.  Oniuis  diversitas  utri- 
nsque  lectiouis  in  eo  consistit,  quod 
ceteri  Mss.  praeferant  progressi  rem 
gesserunt,  membranae  Moguntinae  prO' 
gressi  sunt,  purati  rem  gerere:  jam 
vero  licet  Livius  seepe  ita  orationeni 
ordinaverit,  ut  praecedenti  partici- 
pio  casus  recti  verbum  finitum  sub- 
jungat,  negari  tamen  nequit,  eumdem 
saepe  etiam  verbo  finito  parlicipiiim 
ejusdem  casus  ultimo  loco  adposu- 
isse.  Innumera  exempla  adftrri  pos- 
sent,  sed  paucis,  ex  duobus  tribusve 
libris  petitis,  contentus  ero.  Supra 
XXXV.  4.  '  Seqiiebantur  silenti  ag- 
miup,  locum  insidiis  quaerentes.' c.  5. 
'  Obstai)ant  duces,  liastilibus  casden- 
tes  terga  trepidantium,  et  redire  in 
oidines  cogentes.'  Hoc  lib.  c.  49. 
*  Pliilopoemen  praetor  eorum  capitur, 
ad  pracoccnpandam  Coronen  profec- 
tus,  quam  bostes  petebant,  in  valle 
ini()ua  cum  equitibns  paucis  obpres- 
sus.'  Eodem  cap.  '  Quibus  dum  lo- 
cum ad  evadendas  angustias  praebet, 
sustinens  inpetus  hostium.'  cap.  51. 
'  Talem  exitum  vitae  suae  Hannibal 
prospexerat  animo,  et  Romanorum 
inexpiabile  odium  in  se  cernins,  et 
fidei  regum  nihil  sane  confisus.'  XL. 
11.  '  Romam  eunf,  Philippum  regem 
se  habere  credentes.'  Sed,  quod  ma- 
gis ad  hujus  loci  leclionem,  in  cod. 
Mogunt.  obviam,  illustrandam  facit, 
saepe  Livius  verbo  finito  subjungit 
parlicipium  '  paratus'  casu  recto,  ei- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XXXIX.   CAP.   30.         11799 


que  adjungit  verbiini  infinitum.  Su- 
pra XXVI.  18.  '  Ut  se  dolo  captum 
scnsit,  instilit  seqni,  paiatiis  confli- 
gere  acie.'  ct  xxxv.  3.  '  In  aciem 
exibant,  parati  de  siimma  leriim  de- 
cernere.'  Qimiii  igitiir  Livius  utro- 
que  modo  orationeni  forniare  consue- 
rit,  me  prcestantissinii  Mss.  qin  tot 
niimero  locis  Livio  lahoranti  opein 
tulit,  testimonio  fidem  iialjere^  nenii- 
iiem  vilio  versnruin  confiiio.  Paiillo 
ante  ex  Itibeniis  capias  ductas  Hari. 
Male.  Vide  ad  xxxvii.  30.  §  9. 

(j  2  Hmid  prvcul  Hippone  et  Toleto 
urbibus]  Nemo,  quod  sciam,  in  Car- 
petanis  *Hipponis'  meminit.  Qui- 
dam  I'odd.  Dipponem  liabiieiunt,  unde 
Hippone  factum.  Ptolemaeus  Carpe- 
tanorun)  Liboram  et  Hispinon  nume- 
ral. Tu  vide  quid  sequaris.  Glarcan. 
Vet.  ed,  Haud  procul  Dippone  et  Tok- 
to ;  cui  consentit  Pal.  alter.  Prior 
vero  exliibet  Haud  procul  Toleto  et 
Dipone.  Gcbhard.  Toledo  et  Dypone 
Voss.  Tholecto  et  Dypone  Lov.  I.  To- 
leto et  Dipone  Lov.  4.  et  Mead.  ambo. 
Tolleto  et  Dipone  Harl.  ToUeto  et  Die- 
pone  Lov.  G.  Dypone  et  Toleto  Lov.  2. 
Dypone  et  Toletto  Gaertn.  Dippone  et 
Tolleto,  vel  Toleto  Lov.  5.  et  edd.  vett. 
Hippone  prinuim  obcurrit  in  ed.  Mo- 
gunt.  Ortelius  in  Thes.  Geogr.  ur- 
bem  innui  existimat,  quae  '  Hippo 
nova'  vocatur  Plinio  H.  Nat.  in.  1. 
Veruni  quum  addat  Plinius,  oppida 
ibidem  memorata  esse  '  omnia  Basti- 
taniae  vergentis  ad  mare,'  aliam  ibi 
urbem  indicari  existimo;  quod  ilia, 
ciijus  !iic  Livius  meminit,  vicina  fue- 
rit  Toleto,  quae  ad  Tagum  sita  iongo 
satis  terrarum  tractu  a  Bastitania  ad 
mare  vergente  distat.  Qiiaenam  ta- 
men  sit,  aliis  indagandum  relinquo. 
'lairluov,  quani  nieniorat  Ptolem.  ii.G. 
situs  convenit;  sed  diirtus  literaruni 
admodum  sunt  diversi.  Potest  etiam 
vulgatum  servari,  licet  alibi  ejus  mcn- 
tio  non  obciirrat.  Nemiuem  enim 
contendere  velle  coufido,  omnia  an-o| 
A.e7(JjU€j/a,   praesertim  in  locorum  et 


urbinm  nominibus,  vitiosa  ac  mutaU' 
da  esse. 

Omnes  copice  in  aciem  eductce  sunt^ 
AdductcB  sunt  Lov.  G.  deducta:  sunt  ed. 
Ascens.  1513.  unde  mox  Moguntini 
se  eductce  sunt  in  uienibranis  suis  in- 
venisse  testati  sunt ;  quam  lectionem 
iirmant  reliqui  quorum  copia  mihi 
fuit  Mss.  Vide  ad  hi.  02.  §  5.  Mo>: 
§  seq.  in  castra  pulsi  sunt  Harl.  Vide 
ad  xxxv.  11.  §  7. 

§  4  Silentio  proximce  noctis  tacilo 
sigtw  exeixilum  abduxerunt]  '  Taciturn 
signnm  '  accipio  non  voc^le,  quod 
tuba,  aut  classico,  ant  cornu  dari 
solebat,  sed  mutum  clandestinumque, 
sine  ullo  sono  strepitiique,  ne  hostis 
exaudiret.  Turnebus,  Advers.  i.  25. 
Tessera  nimirimi  per  castra  data. 
Silius  XV.  478.  '  Tacitnm  dat  tessera 
signiim,  Dimissa  in  coiles  pugna  siN 
vasque  ferantur  Uispersi.'  Vide  Lip- 
sium  de  Miiit.  v.  9.  Idem  est,  quum 
milites  dicuiitur  signo  dato  jnssi  fa- 
isse,  taciti  vasa  colligere,  ac  profi- 
cisci,  XXI.  47.  Duk. 

§  5  Qua;  derelicta  inter  nocturnam 
trepidationem  erant,  dirijnierunQ  Ita 
Aldus  edidit  ex  cod.  IMog.  Priores 
excusi  cum  omnibus  codd.  uostris 
qu(c  relic ta.  Alibi  Liviiim  verbo  '  de- 
relinquere '  usum  esse,  nondum  ob- 
servavi.  Ciceronem  tamen  saepius  id 
adlilbnisse,  lexica  aliique  monuenmt. 
Et  ita  in  uno  cod.  Cortii  Sallust.  in 
Jug.  c.  21.  '  Ut  regnum  aut  derelin- 
quendum  esset,  aut  aruiis  retinen- 
diim.'  Idem  obcurrit  apud  Caps.  Gall. 
III.  13.  '  Ab  a?stu  derelicta?  uiliil  saxa 
et  cautes  timerent:'  ubi  etiam  plures 
Mss.  relictcB  praeferuut,  sed  Oudend. 
conjecturam  Nic.  Heinsii,  rejectee  le- 
gentis,  comprobat.  Turn  diruperunt 
Harl.  Eadem  voces  culpa  librario- 
rum  conmiutantur  etiam  v.  20.  §  G. 
et  XXXI.  45.  §  16.  Similiter  '  correp- 
tus'  et  'curruptus;'  vide  ad  in.  37. 
§  8.  '  raptus  '  et  '  riiptus;'  vide  ad 
VIII.  39.  §  12.  Mox  in  castra  sua  Lov. 
1.  2.4.  G.  Voss.  Harl.  Mead,  ambo,  et 


11800 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Gaertn.  Pra?tcrca  quietis  his  stalivis 
cod.  iMog,  quiet i  stativis  Lov.  2.  An 
forte  legeiidiiin  quieti  his  stativis? 
Potest  tanieii  in  posteriori  cod.  ulti- 
ma litera  tov  quietis  a  prima  seqiientis 
elisa  esse.  Vide  ad  xxxvii.  29.  §  5. 
LU  hie  *  qiiieta  stativa,'  ita  '  quieta 
aestiva'  xxxvii.  15.  'Omnia  Asia 
preebente  quieta  aestiva  actiiros.'  Ita 
'  quietas  stationes'  inlustravi  ad  vii. 
26.  ^  1. 

^  6  Occisa  ;  quorum  se  spoliis  ht)stes 
armurunll  Ocisd  Lov.  1.  Hinc  Qcisa 
prsefert  Lov.  2.  concisa  Harl.  Turn 
quorum  spoliis  se  hosles  Lov.  2.  Mead, 
ambo,  et  Harl.  quorum  uitimusetiam 
armavcrunt. 

§  7  Omne  id  tempus  contruhendis] 
Id  omne  opus  Lov.  4.  et  Mead.  2.  omue 
id  temporis  Lovel.  2.  et  Harl.  quod  in 
Naud.  Msto  inventiim  probavit  Gro- 
nov.  ad  xxxii.  37.  §  5.  Mox  rejicien- 
dis  ah  terrore  Voss.  Lov.  1.  4,  6.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn.  ct  reficiendis  ab  ter- 
rore Lovel.  2.  et  Harl.  Vox  adversce 
decst  in  Lov.  2. 

§  8  Duodecim  millia  passuum  ab  7'a- 
go  fiumine  pomerunt  castra']  Pall,  ha- 
bent  profecti  duodecim  millia  passuum 
ab  Tagof.  p.  c.  Gebli.  Profecti  duode- 
cim milliaab  Togo  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  5. 
Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn.  et  edd. 
principes  :  profecti  duodecim  milliaria 
ab  Tago  Lov.  G.  profecti  XI.  millia  ab 
Tago  Hearnii  L.  1.  Lectionem,  (piae 
nunc  vulgo  recepta  est,  Aldus,  prae- 
cunle  cod,  MoguDt.  adscivit.  Panllo 
ante  eliam  miles  Lov.  1.  et  Mead.  1. 
et  miles  Lov.  2.  et  Harl. 

§  10  Exercitum  traduxerunti  Libri 
omnes  exercitus traduxerunt.  Gebiiard. 
Non  alitor  etiam  Lov.  1.  4.  G.  Mead, 
ambo,  ft  Gaerin.  Nee  male.  Supra 
enim  lioc  cap.  dixeral,  '  Duo  exerci- 
tus Romani  fiisi,  atque  in  castra  com- 
pulsi  sunt.'  Ita  variant  etiam  codd. 
IX.  3.  ^  G.  ubi  itidem  ambo  consules, 
ut  hie  duo  prx'lores,  junctis  castris 
communi  animo  consilioque  rem  ge- 
rebant.     Sed   nee  vulgatum  damno. 


Videntnr  enim  prietores  ita  copias 
junxisse,  ut  ex  duobus  exereitibus 
unum  effecerint,  ac  milites  iisdein 
castris  continuerint.  Et  hinc  etiam 
hoc  cap.  '  Exercitum  abduxerunt.' 
Mox  etiam  proelium  commissuri  unam 
et  continuain  aciem  instruunt.  Supra 
vero  loco  laudato  '  duo  exercitus  ' 
dixit,  ad  indicandam  Romanorum,qBi 
in  fugam  conjecti  erant,  multitudi- 
neni.  In  praecedentibus  trans  ftumen 
Lovel.  2.  Vide  ad  xxxviii.  15.  §  7. 
Tum  vada  nudavit  Harl. 

Qui  tumultum  injicere  trepidantibus 
in  ipso  tra7isitu  amnis  potuissetl  Quam 
tumultum  Voss.  quem  tumultum  Harl. 
Dein  vocem  amnis,  quae  non  adparet 
in  prioribus  excusis,  Aldus  ex  cod, 
Mog.  addidit.  Eamdem  agnoscunt 
omnes  scripti  nostri ;  at  ea  franspo- 
sita  in  i])so  amnis  transitu  legit  Gaertn. 
Mox  §  seq.  videbant  moveri  castra  hos- 
temque  Lov.  G. 

§  12  Id  robur  totius  exercitus  eral] 
Omnes  nostri  libri  id  robur  toto  exer- 
citu  erat.  Gebh.  Et  hoc  Moguntini. 
Priores  toto  exercitu.  Neque  hoc  illi 
ego  cedere  velim.  Lib.  xxvi.  c.  38. 
'  Longe  fortissimi  equitum  toto  Pu- 
nico  exercitu  erant.'  I.  xxxvii.  c.  40, 
'  Hoc  et  roboris  in  regiis  copiis  erat.' 
Florus  I.  16.  '  Omnium  non  modo 
Italiae,  sed  toto  orbe  terraruui  pul- 
rherrima  Campaniap  plaga  est.'  J.  F. 
Gron.  Toto  exercitu  etiam  Hearnii 
L.  1.  N.  et  omnes  nostri,  nisi  quod 
Vos<.  niendose  ad  robur  totu  exercitu; 
Lovel.  1.  et  6.  etiam  ad  robur  praefe- 
rant,  quorum  Lov.  1.  insuper  ignorat 
vocem  erat,  Locutionem  banc  saepe 
per  prappositioneni  in  efferre  solet 
Livius.  xxvii.  14.  '  Id  roboris  in 
omni  exercitu  erat.'  L.  xxviii.  c.  14. 
'  Quod  roboris  in  acie  hostium  erat.' 
xxxiii.  28.  '  Quod  roboris  injuven- 
tute  erat.'  xxxiv.  38.  *  Quod  roboris 
in  exercitu  erat.'  xxxvii.  7.  *  Quod 
roboris  in  juventule  fuerat.'  Non 
displicet  tamen  cod.  Mogunt.  lectio, 
quam  primus  editorura  Aldus  admi- 


T.    LIVII    HIST.   LIB.    XXXIX.   CAP.   31.         11801 


sit.  Supra  xxii.  2.  *  Id  omne  vete- 
rani  erat  robur  exercitus.'  xxxiii. 
4.  '  Decern  et  sex  niillia  milituni 
haec  fiiere,  robnronine  viritim  et  leg- 
ni.'  In  praecedentibus  in  medio  loca- 
ta  Voss.  Lov.  I.  2.  4.  5.  Hail.  Mead, 
ambo,  Gaertn.  Heaniii  L.  I.  et  editi 
ante  Frobeniuni,  qui  a.  1535.  lucatce 
snbstituit. 

Campum  apertum  usque  ad  hostium 
castra  habebunt,  liberum  a  metic  insidiu' 
rum]  Pariter  xxvii.  12.  '  Aperta 
erat  regio  sine  ullis  ad  insidias  late> 
biis.'  Ceterum  '  liberum  insidiarum,' 
omissis  niediis  vocibus,  Vossian.  Ita 
XXVI.  38.  '  Nee  dednctis  praesidiis 
spei  liberam  vel  obnoxiam  timori  so- 
ciorum  relinquere  fidem.'  Vide  ad 
Silii  II.  441.  Hie  tanien  voces  duas 
neglegentia  scribie  omissas  esse,  po- 
tius  existirao,  quia  reliqui  constanter 
eas  agDoscuDt. 

Cap.  XXXI.  §  1  Cursu  ad  pugnam 
iendunt]  Ita  Aldus,  cod.  Moguntinum 
secut\is,  edidit.  Neque  aliter  oni- 
nes  nostri,  et  edd.  Camp.  Rom.  1472. 
ac  Parm.cujus  loco  temlerunt  hahent 
edd.  Mediol.  1480.  Tarvis.  utraque, 
et  reliquaB  ante  Akhim.  Vide  ad  x. 
12.  §  4.  Paullo  ante  se  injungere  Lov. 
G. 

§  2  Atrox  in  principio  prcelium  ftiit, 
et  Hispanis  recenti  victoria  itiflatis] 
Libri  omnes,  Atrox  in  pr.  pugnafuit, 
et  Hispanis  rec.  vict.  ferocibus,  Gebli. 
Moguntini  est.  Sed  num  satis  juste 
iini  condonatum  est,  quod  servant 
omnes  alii,  et  Hispanis  recenti  victoria 
ferocibus?  Lib.  xxi.  cap.  53.  '  Quum 
alterius  ingenium  fama  prius,  delude 
re  cognitum,  percitum  ac  ferox  sci- 
re! esse,  ferociusque  factnin  prospero 
cum  praedatoribus  suis  cerlamine  cre- 
deret.'  xxv.  39.  '  Calentes  adhuc  ab 
recenti  pugna,  feroccsqiie  victoria.' 
Perszepe  sic  Livius.  J.  /•'.  Gron.  In 
principio  fait  pugna  Voss.  Lov.  1.  6. 
et  Gaerlner.  in  principio  pug7ia  fuit 
Lov.  2.  4.  5.  Harleian.  Mead,  ambo, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  ante  Aldum, 
Delph.  et  Var.  Clas.  Lie 


qui  cod.  Mog.  lectionem  in  principio 
prcelium  fuit  admittenduni  censuit. 
Eicdem  voces  etiam  a  scribis  commu- 
tantur  ad  viii.  8.  §  9.  Licet  vero 
cod.  Mogunt.  lectiones  baud  temere 
spernendas  puteni,  in  reliqiia  tamen 
parte  horuni  verborum  eum  deseren- 
dum,  et  potiiis  cum  vulgatis,  quibus 
omnes  nostri,  et  Hearnii  L.  1.  ac  N. 
consentiunt,  victoria  ferocibus,  quam 
cum  eo  victoria  injlatis,  legendum 
censeo.  Non  damno  quidem  locutio- 
nem  victoria  inflatis ;  vide  ad  xxxvii. 
12.  §  4.  sed  tamen  eruditior  est  reli- 
quorum  codd.  lec\io  ferocibus,  quam 
ut  ex  indoctorum  scribarum  ingenio 
profecta  esse  censeri  queat.  Voca- 
bulum  illud  duplici  inpriuiis  sensu 
usurpari  solet,  vel  pro  forti,  strenuo, 
bellicoso  ;  vel  pro  superbo,  inflato, 
fero :  unde  varie  ab  interpretibus 
antiquis  in  niargine  codd.  exposita 
est;  quas  expositiones  postea  alii 
pro  veris  lectionibus  in  contextiim 
recepcrnnt.  Hinc  factum,  ut  com- 
mutentur  'ferox'  et  'fortis;'  vide 
ad  xxviii.  42.  §  4.  '  ferox  '  et '  belli- 
cosus;'  vide  ad  xxxvi.  17.  §  5.  Si- 
militer nunc  culpa  scribas  codicis 
Mog.  *  ferox  '  et  '  inflatus.'  '  Ferox  ' 
autem  eo  sensu  obcurrit  i.  7.  '  Cacus 
virilius  ferox:'  et  apud  Cic.  ad  Fam. 
IV.  9.  '  Miserius  nihil,  quam  ipsa  vic- 
toria ;  quae,  tametsi  ad  ineliores  ve- 
nit,  tamen  eos  ipsos  ferociores  inpo- 
tentioresque  reddit.'  Vide  Lambin. 
ad  Herat.  Od.  i.  15.  13, 

§  3  Acerrime  media  acics,  ducefortis- 
simcc  legiones,  dimicabanl]  Media  acie 
dua fortissimcE  legiones  dimicabant  Lov. 
2.  et  G.  Sed  recte  reliqui  vulgatnm 
servant.  Nam  '  media  acies,  duae 
legiones'  positum  est  per  adpositio- 
nem.  Supra  xxix.  25.  '  Laevum  ' 
cornu  '  totidem  rostratas,  onerariis 
futurura  praesidio.'  1.  xxxviii.  c.  35. 
'  Jussi  novos  exercilus,  binas  legio- 
nes, scribere.'  xlii.  59.  '  In  dextruni 
cornu,  Italicos  equites,  incurrernnt.' 
Vide  ad  xl.  3G.  §  8.  et  Gronovium  ad 
ius.  33  G 


11802 


NOTiE    VARIORUM    IN 


XXI r.  41.  §  7.  Mox  hostes  cernerent 
Hail.     Sed  vide  ad  v.  50.  ^  2. 

Et  usque  phires  covfertiores<]ue,  >«<?- 
dios  urguebanQ  Pall,  et  vet.  ed.  sed 
plurcs  cuvferlioresijue,  eliso  iilo  usque. 
Gebiiard.  Pariter  omnes  nostri,  nisi 
quod  sic  plures  przefeiat  Lov.  2.  sed 
plurcs  etiam  edd.  ante  Aldum,  qui, 
quod  niincexstat,  ex  cod.Mog.  adop- 
tavit.  liiud  usque  continuum  tempo- 
ris  aut  niorae  notare,  monuit  Gronov. 
Obs.  III.  19.  Supra  x.  2.  '  Longlus 
usque  a  navibus  procedunt.' 

^  4  T.  Quiniilium  Vurutn,  L,  Jnren- 
tium  Talvain]  Thalnam  ex  consulibus 
Capitoliuis.  Sigon.  Pall,  pralor  vidit, 
Quintiliuin  Varum  et  Juventium  Tal- 
nam.  Vet.  ed.  Calvam  vocat.  Gebh. 
Utiiusque  legati  praenomen  omittunt 
Voss.  Lov.  2.3.4.0.  Hail.  Gaertn. 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  Camp.  Rom. 
1472.  ac  Parm.  prioiis  tantum  Lov.  1. 
Praeterca  et  Juventium  legunt  Lov.  2. 
4.5.6.  Hail.  Mead.  2.  Gaertn.  et  eze- 
dein  edd.  et  L.  Juvenlium  edd.  illis 
proximvr.  Copulam  oniisit  demum 
ultima  Griiteri,  reliquis  recentioribus 
tacite  probantibns ;  quam  loco  re- 
stitui.  Turn  Talnum  Voss.  Lov.  1.  6. 
ct  Gaertn.  Talanam  Lov.  2.  Harleian. 
et  jNIead.  1.  Calnam  Hearnii  L.  1. 
Culcam  Lov.  5.  et  primsp.  edd.  usque 
ad  Frob.  qui  an.  1531.  Talcum  dedit. 
Id  reliqui  editores  retinnernnt  usque 
ad  Sifioniuin,  qui  Tlialnam  legendum 
esse  etiam  monuit  ad  xxxiv.  42.  §  4. 
Paullo  ante  Uhi  postquam,  pro  Ibi, 
Vossian.  Lov.  G.  et  Gaertn.  solleni- 
ni  aberratione  scribarum.  Vide  ad 
XXVII.  5.  §  2.  iSed  ibi  est  'turn.' 
Vide  ad  vii.24.§3. 

Ad  singulas  legiones  adiiortandas 
propere  mittit^  Prope  miltit  Voss.  et 
Gaertn.  errore  passim  in  Mss.  obvio. 
Vide  ad  ii.  23.  §  10.  c.  40.  §  5.  iv.  40. 
§  9.  c.  47.  ^  2.  c.  58.  §  7.  vi.  17.  §  8. 
C.42.  ^  10.  pluribusque  locis.  Adde 
Jac.  Gronov.  ad  Liv.  xxx.  11.  §  10. 
viros  doctos  ad  Siieton.  Tib.  c.  72. 
Gf^^lb.  c.  10.  et  Torren.  ad  Val.  Max. 


I.  1.  17.  Sciiptum  fiierat  prom,  et 
libraiii  lineam  per  caudam  literae  ;; 
traductam  negiexenint.  Eamdem  ob 
caiissam  comnuttantnr  '  supeiant  '  et 
'  supcrerant  '  i.  25.  §  11.  '  pactus  ' 
et  '  peractns  '  v.  50.  §  7.  '  suopte  '  et 
'  suo  per  te  '  vi.  15.  ^  12.  '  pro  spe  ' 
et  '  prospere  '  vii.  11.  §  4.  '  ope  '  et 
'  opere'  viii.  16.  §  4.  '  suppositus  ' 
et  '  siiperpositus  '  xxi.  27.  ^  5.  '  ap- 
tus  '  et  '  apertus  '  xxxi.  22.  §  8.  et 
similia  nbique.  Prospere  hie  legit 
Lov.  1.     Vide  ad  x.2.  §10. 

^  5  Si  illi  loco  cedant,  neminem  ejus 
exercitus'l  Si  in  illo  loco  Gaertn.  Tura 
hujus  exercitus  omnes  nostri,  Hearnii 
L.  1.  et  edili  ante  Aldum,  qui  ex  cod. 
Mog.  probavit  ejus  exercitus.  Mox 
umquam  primum  obcurrit  in  ed.  Frob. 
1535.  pro  quo  usquam  praeferunt  ty- 
pis  descripti  antiquiores,  omnesque 
Mss.  inci,  et  Hearnii  L.  1.  nisi  quod 
usque  sit  in  Lov.  1.  Solent  auteni 
'usqnam'  et  'umquam'  in  luembra- 
nis  commutari.  Vide  ad  i.  53.  §  7. 
VI.  25.  §  2.  VIII.  29.  §  4.  xxi.  22.  § 
6.  XXII,  58.  §1.  c.Cl.  §13.  XXIII. 
18.  §  14.  XXV.  39.  §  2.  XXIX.  31.  §  2. 
XL.  33.  §  7.  et  alibi.  Mox  §  seq. 
paulliim  circumvectus  Voss.  Mead.  1. 
et  Gaertn.  paullutn  circumvectis  Lov. 
1.  4.  et  Mead.  2.  Vide  ad  xxxvi. 
9.  §  8.  Circumvectis  eJiani  Lov,  G. 
et  Harl. 

^  7  El  prator  ipse  ante  alios :  nam 
et  primus  hostetn  percussit,  et  ita  se  in- 
miscuit  7ncdiis'\  Pall,  et  prator  ante 
alios :  nam  et  primus  hosfem  percussit : 
quamqiiam  rh  ct  respuat  Pal.  1.  qui 
et  pra?fc'rt  et  ita  se  immiscuit  medius. 
Gebii.  Tb  ipse  deest  etiam  in  Voss. 
Lov.  1.  2.  4.  0.  Harl.  Mead,  utroque, 
et  Gaertn.  Turn  nam  primus,  sine 
medio  tt,  Mead.  2.  Praeterea  ita  se 
miscuit  mediis  Voss.  ila  se  inmiscuit 
medius  Lov.  2.  Harl.  et  Mead.  1, 
Paullo  ante  Calpurni  equites  Voss.  et 
Lov.  1.  Calpurnii  equites  Lov.  G.  et 
Gaertn. 

§  9  Movit  primos  ceniuriones,  .... 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.    CAP.   81.  11803 


conspexeninl']  Movit  cen<i/n(;»ics,  media 
voce  exsiilantc,  Harlciaii.  movil  prima 
centiiriones  Lov.  1.  2.  C.  ct  Gaerlii. 
JVlale.  Supra  xxxiv.  14.  'Equites 
prinios  ab  utioqiie  cornii  in  piignam 
educit  ; '  ijl)i  vide  quae  iiotantiir. 
Hinc  vox  hostium  deest  in  Voss.  Lov. 
5.  et  priniis  edd.  quam  Mognnlini  ex 
cod.  suo  addldeiunf.  Eamdeni  eliam 
agnoscunt  reliqni  s(;ripti.  Dein  con- 
spexere  Lov.  1.  4.  5.  C.  Harl.  Mead.  2. 
Gaeitii.  et  edd.  vett.  pro  quo  Aldus 
ex  fide  cod.  Meg.  conspexeruvt  vulga- 
ri  cuiavit,  adstipulantibus  Voss.  Lov. 
2.  et  Mead.  1.  Mox  intrare  signa 
perperam  Harl.     Vide  ad  ii.  53.  §  1. 

§10  Fit  velut  ex  superiore]  Praepo- 
sitio  ex  deest  iu  omnibus  script  is 
nieis  editisque  vetustis.  Aldus  earn 
priunis  ex  auctoritate  niembranarum 
Mogiint.  adscivit. 

Nee  sustincre  alii  super  alios  inferen- 
tes  sese  possunt]  Non  potest  accipi  de 
Hispanis,  quia  '  inferre  sese  '  est  ur- 
gentium  :  nee  bene  dicitur  de  Konia- 
jjis,  quibus  )iiliil  erat  necesse  '  susti- 
neie  '  se  '  posse,'  inipeSum  suum 
maxinie  efficacem  et  irrevocabilem 
esse  optantibus.  Forte,  vec  sustinere 
alii  super  alios  inferenles  sese  paliuntur. 
Verbum  sic  ckganter,  ut  xxix.  C. 
'Ipse  postreuio  veniebat  Aniiibal  : 
iiec  sustinuissent  Romani,  nisi  Lo- 
crensiuni  iiiuliitiido,  exaceibata  su- 
perbia  atcpie  avarilia  Pcenoruui,  ad 
Romanes  inclinasset.'  Cicero  Faniil. 
XI.  G.  '  Brutus  enim  MutinoB  vix  jam 
sustinebat.'  Casar  Gall.  ii.  6.  'Id 
oppiduui  ex  itinera  magno  impetu 
Belg£  oppugnare  coeperunt.  JEgve 
eo  die  sustentatiim  est.'  J.  F.  Gron. 
Non  opus  nisi  nuitatione  unius  lite- 
rae.  Scribe  suslineri.  Romani  alii 
super  alios  vehementi  impetu  in  lios- 
teni  illati,  sustineri  non  polerant. 
Sic  I.  41.  'Cum  impetus  multitudinis 
vix  sustineri  posset.'  xxix.  34. 'Sus- 
tineri ultra  nequivere.'  1.  xxx.  c.  11. 
'Multitudo  Masjesylorum,  ingentia 
agmina  SypLacc  emittcnie,  sustineri 


vix  poferat.'  xl. 40.  '  Ut,quacumque 
l)arte  perculere  impetu  suo,  sustineri 
neqneant.'  Jne.  Ptiizon.  jSiliil  niu- 
taiidum  deinde  censtierunt  viri  eru- 
ditissiuii,  et  'sustinere'  hoc  sensii 
interpretati  sunt :  Romanos  alios  su- 
per alios  inferentcs  '  se  siistinere,' 
id  est,  '  impetum  sistere,'  etsi  vel- 
lent,  non  potuisse  ;  quemadmodum 
nnd;\5  torrentes,  aliap  super  alias  in- 
stantes,  se  sustinere  nequeiiut.  Non 
quaero,  an,  si  liic  sensus  est,  recipro- 
ciim  se  hoc  loco  apte  supprimatur  ? 
nam  sese,  (jiiod  expresstim  est,  sine 
dubio  refertur  ad  inferenles,  ut  ii.  14. 

*  Adeo  concitato  impetu  se  intulerant 
Etrusci  :'  et  ibid.  c.  ."JO.  et  xxxiii. 
30.  Ha>c  videnda  pnto:  primum, 
an,  qui  impetu  ex  superiore  loco  fac- 
to in  hostes  ruunt,  ea  spe  ac  niente, 
ut  illos  fundant  sternantque,  credi 
possint  impetum  suum  velle  sistere, 
nee  efficacem  esse?  quod  Gronovio 
non  sine  ratione  parum  credibile  vi- 
sum est.  Deinde,  an  in  describenda 
violeutia  torrcntium  hi  dicantur  se 
non  sustincre,  an  obvia  vim  et  impe- 
tum illorum  sustinere  non  posse  ? 
Mihi  non  dubium  est,  quin  illud  ra- 
rius  inveniatur,  hoc  quam  plurimis 
locis,  quibus  torrentes  omnia  obvia 
'  rapere,'   '  trahere,'    '  sternere,'    ac 

*  ferre  '  dicuninr,  significetur.  Vir- 
gilius  vTln.  II,  305.  '  aut  rapidus  mon- 
tano  fliimine  torrens  Sternit  agros, 
sternit  sata  iaeta  boumque  labores, 
Praecipitesque  trabit  silvas:'  nbi  pin- 
ra  in  banc  sententiam  rongessit  Cer- 
da.  Perizonii  conjectura  milii  ad- 
modum  probabilis  videtur.  Addo 
hoc  Livii  xxiv.  10.  '  Renovato  cla- 
niore,  velut  alii  repente  facti  tanta  vi 
se  in  hostem  intiilerunt,  ut  sustineri 
ultra  non  posscnt.'"  Ditk.  Stcrnunt- 
que  pcrcitlsos  inferenles  sese.  Fosl  fu- 
gientes,  reliquis  omissis,  Voss.  et  Lov. 
1.  nee  sustineri  aliis  super  alios  infe- 
renles sese  possunt  Harl.  sustineri,  ut 
Periz.  conjecit,  se  etiam  Hcarnius  iu 
N.  reperissc  testatiir.    Gronovii  con- 


11804 


NOT^    VARIORUM    IN 


jectura  nimis  a  vnlgato  recedit,qnam 
at  placere  possit.  Id  caiissatus  Cle- 
ricus  scribendiim  conjecit  alios  super 
alios,  lit  Hispani  dicantur  non  potnis- 
se  siistinere  Roinanos,  sese  alios  su- 
per alios  inferentes  :  qiioniodo  jam 
ante  Cleiicmii  conjecit  Doiijatins. 
Neutri  tamen  animadverternnt,  liaec 
lion  posse  lecte  de  Hispanis  inteiiigi, 
quia  pia;cedeiitia  referenda  sunt  ad 
Romanos,  neqiie  aliquid  additnr,  no- 
de constet  Livliiiu  nunc  de  aliis, 
qnain  de  qiiilxis  inodo  locntns  erat, 
verba  facere.  Eaindein  ob  caussani 
j)robare  nequeo  conjectnram  viii 
docti,  qui  me  inoniiit,legeiidum  vide- 
ri  sternuntque  perculsos.  Nee  sustinere, 
aliis  siipei-  alios  inferentibus  sese,  pos- 
sunt.  Nihil  propins  vldetiir,  quam 
ut  cum  Peiiz.  susti7ieri  leganins,  ciijiis 
coiijecturam  etiam  Crevieriiis  proba- 
vit.  Supra  ii.  17.  'Quia  Tarqninios 
esse  in  exercitii  Latinorum  auditum 
est,  sustiiieri  ira  non  potnit  :'  iibi 
qiia?dain  vide.  iii.  63.  '  Nee  de.inde 
Koinana  vis  sustineri  potuit.'  iv.  39. 
'  Qmiin  jam  nulla  parte  snstineren- 
tiir.'  X.  20.  '  Prctliiim  jam  proHiga- 
tiim  integratum  est,  nee  diiitiiis  sus- 
tineri potuit.'  XXXVII.  20.  '  Duos 
Scipiones  iinperatores  videbat  susti- 
neri non  posse.' 

§  II  Fiigienles  in  caslra  equiles  per- 
seculi  sunt,  et  ptrmixli  turba]  Vox 
equiles  deest  in  Lev.  1.  Dein  iU  per- 
mirti  turba-,  ^-c.  penclrarint  Lov.  G. 
penetrarunt  Lov.  2.  et  Harl.  Sed  vide 
ad  viri.  18.  §  13.  Mox  et  coacti  sunt 
liomani  Voss.  coacti  sunt  Rornani,  ab- 
jecta  copulativa,  reliqiii  scripti  mci, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  ante  Frob.  qui 
a.  1  j35.  rccepit  coaclique  sunt. 

§  13  Qualuor  milim  hominum  effu- 
geruni\  Qualuor  millia  equilum  Gaei  tii. 
qualuor  millia  hoslium  Lov.  2.  et  Hail. 
Vide  ad  xxiii.  37.  §11.  \o\hoir.i- 
num  deerdt  in  Lov.  5.  et  idd.  ante 
Frob.  qui  a.  1535.  vocem  fugitivam 
ope  cod.  Mog.  retraxit;  in  (jiio  ipsi 
concinunt  reliqui  nostri.    Mox  etiam 


rb  maxime,  quod  abest  a  Lov.  5.  et 
edd.  vett.  primns  rontextui  addidit 
Aldus;  ciijus  lectioneni  probant  ce- 
teri,  qiiibiis  usus  sum,  Mss. 

§  14  Supra  triginta  quinque  millia 
hoslium  fueraiil]  Supra  CCC.  V.  mil- 
lia Gaertn.  supra  CCC.  millia  Voss. 
supra  XXX.  millia  Lov.  6.  supra  tri- 
ginta  millia  Lov.  1.  Harl.  et  Hearnii 
L.  1.  Tum  fuerunt  Lov.  1.  Mox 
centum  triginta  duo  scripti  nostri, 
Hearnii  L.  1.  N.  et  editi  ante  Mo- 
giintinos,  qui  primi  centum  triginta 
tria  dederunt,  et  tamen  nihil  ex  cod. 
suo  monuernnt. 

§  15  Rornani  sociique  paullo  plus  sex- 
centi]  Socii  RomaniqueY oss.  Lov.  1. 
et  Gaertn.  Socii  Romani  Lov.  6. 
Tum  plus  sexcentis  Lov.  2.  4.  Harl.  et 
Mead.  ambo.  Sed  vide  ad  xli.  12. 
§  8.  Mox  occiderunt  Voss.  Vide  ad 
XXXVI.  36.  §  6. 

§  17  Eorum  maxime  opera  hostes] 
Vocem  maxime,  quae  hie  iteriim  deest 
in  Lov.  5.  G.  et  edd.  antiqq.  Mognn- 
tini  ex  cod.  suo  adjeceriint,  subfra- 
gantibus  ceteris  membranis  meis. 
Vide  ad  §  13. 

§  18  Suos  equiles  catellis  ac  fibulis 
donavit]  '  Catellos '  quidam  expo- 
niint  fiiisse  telornm  speciem,  more 
Theutonico  fabrefactos,  Virgilii  au- 
thoritate  moti  /Eneid.  I.  vn.  vs.  741. 
'  Theutonico  ritu  soliti  vibrare  catei- 
as.'  Quo  in  loco  scribit  Pierius,  in 
Romano  cod.  et  quibusdam  aliis  legi 
calelasy  non  cateias.  Servius  ibi  Gal- 
licum  teliim  exponit.  Sed  quamvis 
hzec  expositio  rationi  videtiir  con« 
sentirc,  nam  teli  mnnus  equitibus 
proportionatum  videtur,  niliilominus, 
quuin  in  Liviano  textu  catellis  per 
duplex  I  scriptum  leganius,  apiid 
Virgilium  per  simplex,  non  penitiis 
banc  iiiterprotationem  literae  conve- 
nire  dicere  possumus.  Alii  esisti- 
marunt,  legeudum  esse  calillis,  qnum 
calillus  diminntivum  sit  catincB,  Co- 
lum.  XII.  57.  '  Hanc  misturam  qnum 
in  catiilo  composueris,  oleum  super- 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XXXIX.    CAP.   31.  11805 

infiindito:'  et  Cato  de  Ke  Rust.  c.  non  solum  mnliemm  et  delicatonim 

84.  siiillani  jiibet  poni  in  niensa  cum  essent  ornamentiini,  sed  et  militare 

catillo  et  ligulis.     Hos  antem  catillos  quoque,    constat   non  solum  ex  hoc 

ornamenti  genus  fiiisse  dicunt,  builis  Livii  loco,  sed  et  alio  xxvit.  19.  ubi 

similes,  quibus  iilebaiitur  pr;etpxtati  liabet, '  Pnero  annuiiim  aureiim,  tnni- 

pueii    nobiles,    qiue    bnllaj    lolundae  cam  lato  clavo  cum  Hispano  sagulo 

erant,  et  in  media  parte  protuberan-  el  aurea  fil)ula,    equumque  ornatum 

tes,  quales  catilli  proniinentes  viden-  donat.'     Plinius    qiioqne    xxxiii.   3, 

tur  in  rotiinduni,  ita  ut  id  generum  scriljit, 'Sed  in  militia  quoque  in  tan- 

ornanienti  simile  esset  ei,  quod  vulgo  turn  adolevit  bvec  luxmia,ut  M.  Brn- 

•medag+ia'  vocatur.     Ego  sane  puto,  ti  in  Pliilippicis  epistola?  reperiantur 

'  catellum '  fuisse  ornamenti  speciem  frementes,  fibulas  tribunicias  ex  an- 

circulare    quidem,    quo    cullum    vel  ro  geii.'  Trebellius  Pollio  in  Claudio 

bracliium    cimundarent  ;     quod    ex  u.  14.  tradit,  a  Valeriano  Imp.  Zo- 

Plauto    discere    licet,    scribente    in  sinio  Syiiap  piocuratoii  praeceptum, 

Curculione  v.  3.  13.  '  Delicatnm  te  ut    Claudio  inter  cetera  dona  daret 

hodie  faciam,  cum  catello  ut  arcubes  fibulas  argenleas  inanratas  duas,  et 

Ferieo.'     Horat.    Epist.     i.    17.    55.  fibulam  auream.     Flavius  Vopisc,  in 

'  Nota    refert    iiieretricis    acimiina,  Auiel.  c.  46.  testatum  reliquit,  ilium 

szepe    catellam,   Saepe    periscelidem  concessisse,  ut  fibidas  aureas  gregarii 

laptam   sibi  flentis.'     Ex  quibus  pa-  niilites  liaberent.     Quod  si  quis   hoc 

tere    potest,    '  ratillum,'  sen  '  catil-  in  loco  fibulas  communissinia  signifi- 

1am  '    diminutivuni    esse    '  catena?,'  cati^ne  recipiendas  contendcrit,  non 

sicuti    et    'caienula. '     Hiiic    expo-  refiagabor;    ut  scilicet   fibula   esset 

.sitioni     favet    verbi    Gra?ci    signifi-  instrunientiim  illud,  quo  extremzecin- 

catio  :   nam   KareiXiTv   est    in   orbem  guli  partes  conjiinguntur,  vel  ad  ves- 

globari,  et  colligi  in  arctum.     Alios  tes  connectcnilas   parantur,  jnxta  il- 

antem,    ait    Livius,    equites    victores  liid  Virgiliaimm  ;En.  iv.  139.  '  Aurf a 

'fibiilis'  donatos,  quod  pariter  orna-  purpuream  siibnectit  fibula  vesteni :' 

menii   speciem  fuisse,   non  dubitan-  et   Papiuii    Statii    dictum,    vi.    570. 

dum ;  uec  tantum  a  catellis  distantem.  '  Emicat,  et  torto  chlamydem  diffibu- 

Nanique  fibula  non    solum  est,  qua  lat  auro.'     Ita  de  fibulis  vestiiim  me- 

cingulum  conjungitur  ad  vestem  sub-  minere  JCti  I.  2.  C.  Nulli  licere  in 

ligandani,  sed  et  circulus,  quo  collum  fren.    Sic  et  apud  medicos  legimus 

circumdare  solebant  in  ornamentum.  *  fibidis  labia  vulnerum  conjungi,'  et 

Colum.lib.  VI.  cap.  nit.  de  bobus  ver-  hujusmodi  operatio  ab  eisdeni  '  infi- 

ba  faciens,  '  ^nea  fibula  pars  auri-  bulatio'  appellatur.     Ita  ct  'fibulis 

culae  circumscribitur,  ita  ut  manante  parietes   conjungere  '   docet  Colinn. 

sanguine  tanquam   O   literae    ductus  lib.  i.  et  '  ticna  conjungere  fibulis' 

appareat.'    Jurisconsultus  1.  25.  §2.  demonstrat  Ca?s;ir  B.  Gall.  iv.  17.  et 

D.  de  Auro  argento  leg.  inquit,  fibu-  Cato  de  Re  Ru'-t.  c.  152.  'fibulas' 

las   esse   niagis   ornanieutum,  (]uam  appellat  clavos,  quibus  tigua  connec- 

vestem.  Plinius  xxxiii.  1.  ex  Home-  tuntur,  el  c.31.  '  fibulas '  vocal  illud, 

ro  scribit,  Fabricam  Deam  filiulas  et  quo  aliquidcolligatur  ;  lias  euim  pr<r. 

alia  muliebris  cultus,  sicut  iuaures,  cipit  in  stercus  aut  aquas  conjici,  ut 

in   primordio   tactitasse.    Virg.   .^Eu.  leutiore  et  flexibiliore  sint  viniine,  ne 

VII.  815.  '  ut  fibula  crineni  Auro  in-  in    adstriugendo    rumpantur.     Hino 

lernectat.'     Philostratus,    imaginem  'fibulam  imponere '  est  coiircere  et 

Cupidiiiis    describens,    eum   etfingit  reprimere,  ex  Seneca  in  Moralibus, 

cum  fibulis  aureis.    Quod  vero  fibulae  tradente  Lactantio  i.  10.  de  salacissi- 


1 


1180G 


NOTiE    VARIORUM    IN 


mo  Jove  verba  faciens,  cnjtis  opposi- 
tmn  est  *  laxare  fibnlani,'  hoc  est  an- 
sani  piiebeie.  Ita  Tfi  lull,  de  Coro- 
na INIilit.  '  Ut  etiani  voluntariis  de- 
lictis  fibiilani  laxet.'  Natiis  aiiteni 
uterque  dicendi  modus  a  fibula  cin- 
giili,  qua  vestis  astiin;;itur,  si  fliixior 
sit,  aiit  remittitur,  si  fuerit  adstric- 
♦  tior.  Nisi  maliimis  dicere,  derivari 
a  fibula,  qua  adolesrentulornm  geni- 
tale  trajiciebant  antiqni  conservandae 
vocis  gratia,  cujiis  operationis  ratio- 
nem  descrii)it  Corn.  Celsus  lib.  vii.  et 
de  qua  Martial,  vii.  81.  SMenophili 
penem  tani  grandem  fibula  ncctit.' 
Et  XIV.  215.  '  Die  mibi  simpliciter, 
comcedis  et  cit!iara?dis.  Fibula,  (piid 
praestas  ?  Ut  carius  tutnant.'  M.  Do- 
nnt.  Livii  locum  iion  de  catenulis 
intelligo,  quibus  Romani  nnlites  ad 
ornatuin  nullis  ntebautiir,  sed  orna- 
inentis  militaribus,  ad  effisiem  canini 
capitis  cffictis,  quibus  rlilamyilnin  fi- 
bnlie  innectebantnr :  qusilia  etiam  in 
gladioium  caimlis,  et  raligavum  fas- 
ligiis  sub  genibus  (ut  in  vetustis  mo- 
nnmeiitis  ccrninms)  apponebantur. 
Torrentius  ad  Horat.  E|)ist.  i.  17.  55. 
Torques  'catellas'  dici,  putat  Lip- 
sius  de  IMilit.  Rom.  v.  17.  quod  ex 
annulis  aut  catellis  pleitereiitur.  No- 
iiio  '  CatelliB  diminutivum  catena- 
rum '  sunt.  Glossffi  Cjrilii  Calella, 
Ka.-Tr]va.  De  '  fibnlis  '  inter  dona  niili- 
taria  nihil  babel  Lipsius.  Sed  videCa- 
saiib.  ad  Vopisc.  Aurel.  c.  40.  Liv. 
xxvii.  19.  XXX.  17.  Duker.  '  Cate- 
nas' anreas  inter  miindum  muliebrem 
memorat  I'liniiis  Hist.  Nat.  xxxiii. 
3.  '  Aiirum  liabeant  femiiize  in  ar- 
millis  digitisqiie  totis,  collo,  anribiis, 
spiris  :  discurrant  catenae  circa  late- 
ra,  et  inserta  margaritarum  pondera 
c  collo  dotninaruui  auro  pendeant :  ' 
idji  Harduinus  per  '  catenas  '  intelli- 
git  cingula  ex  auro.  An  igitur  hie 
«|uoque  per  'catellas'  inlelligenda 
sunt  cingula  sen  balthei  miiitares, 
qusecum  '  fibnlis  'conjungnntur,  quia 
fibnlis  adstringi  solebant  •*  Vide  Rho- 


dium de  Acia  c.  5.  p.  35.  Ceternm 
castellis  legunt  Level.  2.  et  G.  cutelis 
Lov.  1.  'Ywm  fishiUs,  pro  Jihiilis,  om- 
nescodd.  et  edd.  priscee.  Primi  Mo- 
gnntini  fihulis  reposuernnt ;  de  lecti- 
one  vero  cod.  sui  nihil  nionent.  Dein 
niox  centuriones  ex  utriiisquc  exercitus 
Harl.  unde  qnis  sus|)icari  posset,  le- 
gending centuriones  idriusque  exerci- 
tus.  Sed  reliqni  Mss.  stant  pro  vul- 
gato.  Insnper  tjui  medinm  acietn  max- 
ime  tennerunt  Vossian.  Lovel.  1.  6.  et 
Gaertn. 

Cap.  XXXII.  §  1  Deleclibus aliisquej 
<}V(B  Roma  agenda;  erant,  peractis  re- 
bus]  Copula  que  deest  in  Lov.  1.  G.  et 
Mead.  2.  pronomen  qu(B  in  Voss.  et 
Gaertn.  Sed  altera  earum  vocum  al- 
teram elisit.  I'rioris  erroris  exempla 
vide  ad  XLi.  2.  §  11.  posterioris  ad 
XXIX.  6.  §  8.  Dein  agenda  erant  Levi 
2.5.  Hail.  Mead.  2.  Gaertn.  et  edd. 
vetf.  agenda,  sequenti  voce  exsnlan- 
te,  Lovel.  I.  Primi  Moguntiiii,  qnod 
nunc  editiir,  restitiierunt :  sed  codi- 
cis  >iii  nnllam  mentionem  fceernnt. 
Insnper  paralis  rebus  Lov.  2.  Vide  ad 
XXXIV.  27.  §  1.  Mo\ deduxerunt  \ OSS. 
Lov.  1.  2.  G.  et  Gaertn. 

^  2  A  Piiis  pro/ectus  in  Apiianos 
Ligures,  vastando  agros,  urendoque  vi- 
cos]  A  Sifpis,  vel  a  Si  pis,  profectus. 
Uteris  perperam  transpositis,  Voss. 
el  Lov.  ).  4.  ac  (!.  Nee  aliter  Mead. 
2.  in  contextii,  (jiii  tainen  a  Pisis  in 
maigine  pisptert.  Tiiin  vastandoque 
agros  ac  urendo  Lovel.  5.  et  edd.  ante 
Aldiim,  qui  viilgatum  restitiiit ;  quod 
firmant  reliqui,  quibns  iisns  sum, 
codd.  nisi  quod  vastnndos  agros  legal 
Mead.  2.  ct  vicosque  urendo  Gaertn. 
In  proximis  vocibns  rb  eorum  ignorat 
Harl. 

Usque  ad  fluvium  Macram"]  Ms.  7<s- 
que  nd  fiucinm  Macras.  Modiiis.  Pal. 
1.  usque  ad  BTureas  fluvium.  Vet.  ed. 
usque  ad  Meras  fluvium.  Pal.  alter 
usque  ad  Macram fluvium.  Gebh.  Me' 
7iia  Cereus,  pro  Macram,  Hcarnii  L.  I. 
us'iue  ad  Metras  fluvium  Gaertn.  usque 


T.    LIVII    HIST.   LIB.    XXXIX.   CAP.  32.         11807 


ad  !}Ietnxflumiu  Lov.  1.  uscjue  ad  Me- 
ta.ijiumhium  Lovcl.  2.  iisque  ad  Mdas 
flurium  Voss.  usque  ad  3Ieras  Jluciiun 
Hail.  Lov.  4.  5.  Meaii.  ainbo,  et  edc). 
vett.  usque  ad  flucium  Macras  Aldus 
ex  cod.  Mog.  usque  ad  Macras  fluvi- 
uin  Lov.  G.  et  ed.  Saveter.  cnjns  mar- 
giiii  adjectiim  erat  Macram.  Unde 
tandem  Fioben.  a.  1531.  vtdgari  cu- 
ravit  usque  ad  Jluvium  Macram.  Et 
lecte.  Semper  eniin  nomen  iiiijus 
fiiiminis  niiinero  singiilari  effertiir. 
Eodem  nuniero  etiam  obcnirit  XL. 
41.  'Circa  Macram  fliiviuin  iiicole- 
bant.' 

§  3  Hosies  tnontem,  antiquam  sedem 
majorum  suorum,  ceperunt]  IMiruni  vi- 
detiir  Ciiivcrio  Ital.  Ant.  i.  10.  p.  76. 
Liviiim  not)  nominasse  monteiii,  nee 
teinpiis  vel  belliim,  qnibus  majores 
eoriim  oiun  occnpariiit,  iiidicasse; 
i<leoqiie  nomen  interiisse  siispicatur, 
ant  saltern  hue  pertinere,  (jiiae  supra 
lioc  lib.  c.  2.  retiilit.  jMox  prwlio  quin- 
genti  icti  sunt  Hearnii  L.  1. 

§  4  In  Lig^uribus  Ingauni^]  Strabo 
'  Albigaunum  Ingainiorum  '  oppidum 
vocat.  Similiter  et  PtolemaMis,  qtiam- 
(|iiain  [)lcri(iiie  ejus  codd.  liabent  Al- 
bitaunum,  fa<ili  permiitatione  y  in  t. 
Gtar.  Ingauniis  Vossian.  et  Gaertn. 
Mox  secundis  aliquotiens  prwliis  Lov. 

1.  Turn  oppida  eurum  oppugnacit  Voss. 
Vide  ad  xxi.  57.  §  6.  Hiiic  belli  auc- 
tnres  tria  millia  et  quadraginla  idem 
Voss. 

§  5  Qui  snrs  comitia  habendi  oblige- 
rat]  Vocem  obligerat  in  ed.  Rom. 
principe  deesse,  nionet  Hearniiis: 
cui  sors  contigerat  comitia  habendi  le- 
gunt  Lov.  5.  et  edd.  qiias  mihi  videre 
contigit,  usque  ad  JNIogiintinos,  qui 
ex  cod.  suo  dederunt  id,  quod  nunc 
vulgo  exstat.  Neque  aliter  prapfe- 
runt  reliqui  nostri.  Paullo  ante  co- 
miliorum  adpelebat  rfiVsobfert  Gaertn. 
Utrumque  Livio  in  usu  fuit.  '  Tern- 
pus  comitiorum  adpeiit'  dixit  xxv. 

2.  xxviir.  10.  xxix.  10.  '  dies  comi- 
tiorum adpetit'  xxxv.  8.  Ratio  ergo 


postulat,  ut  vnlgatum,  cul  reliqui  om- 
nes  codd.  adliaerent,  servemus. 

§  0  Quia  P.  Claudius,  Sfc.  Competi- 
toresque  habebat]  Vox  quia  exsulat  a 
Lov.  2.  et  Harl.  qiuc  tamen  necessaria 
est.  Ea  enim  Liviiis  rationem  red- 
dit,  cur  Ap.  Claudius  ante  colltgam, 
cui  sors  comitia  habendi  obvenerat, 
Romam  redierit.  Prafterea  Competi- 
tores  habebat,  sine  copulativa,  codd. 
nostri,  Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett. 
quarum  prima  earn  exiiibuit  Paris, 
a.  1573.  Eamdeni  igitur  itcrum  eje- 
ci,  reducta  etiam  distinctione  anti- 
qua. 

Q.  Fahium  Labeonem,  Ser.  Sulpici- 
xtm  Galbami  Vocem  Labeonem  igno- 
rant omnes  nostii  Mss.  Seranum  3ul- 
picium  Galbum  Lov.  5.  et  edd.  princi- 
pes;  nisi  quod  quaedam  earum  iStrra- 
num  habeant.  Hinc  prinio  Frob.  a. 
1531.  Q.  Fabium  Labeonem,  Sulpicium 
Galbam  reposuit,  et  qnadriennio  post- 
ea  Galbje  praenomen  Ser.  addidit.  Id 
quidcu)  rccte,  quum,  uno  exccpto,  in 
reliquis  supersit  Mss.  Ex  ejus  autem 
non  intellecta  nota  Ser,  in  uno  illo  et 
in  edd.  auliqq.  natum  est  Seranum  et 
Strranum,  f|uod  pejus  ed.  Frob.  prior 
in  vocem  Labeonem  mufavit.  Ilia  igi- 
lur  quum  carcant  omnes  membranje, 
earn  itdum  expunxi;  nam  et  iEmilii 
cognomen  omiltitur  ;  et  quis  '  Q.  Fa- 
bius  '  niemoretur,  ex  sequentibus 
constat ;  ubi  additum  cognomen  '  La- 
beo '  id  hie  non  necessarium  red- 
dit. 

§  7  Etiam,  quia  plus  quam  unum^ 
Etiam  quod  plus  Voss.  Lov.  1.  5.  6. 
Gaertn.  et  edd.  ante  Aldum,  qui 
quia  ex  cod.  INIog.  adscivit.  Vide  ad 
xxxviii.  3G.  §  4.  Liceat  etiam  Lov. 
1.  Paullo  ante  vocem  honorem  ig- 
norat  Voss. 

§  8  £<  a  rcpulsi,  in  spem  impetrandi 
tandem  aliquando  honoris,  dilali]  Non 
oblitus  eorum  sum,  quae  principio 
liujus  libri  nofavi,  ad  c.  2.  Scriben- 
dum  tamen  censeo,  et  hi  repulsis  m 
spem  impetrandi  tandetn  aliquando  hono- 


11808 


NOT^   VARIORUM   IN 


ris  dilati.  J.  F.  Gronov.  Et  hi  vel  et 
hii  repulsi  Lov.  4.  6.  ct  Gaertn.  id 
etiam  Crevier.  in  Victor,  invenit,  et 
in  conlextiim  recepit  :  repulsus  an- 
teni  simpiiciter  de  eo,  qui,  quiim  lio- 
norem  a  popnio  peteret,  eiim  conse- 
<]iii  non  poliiit,  dici,  ex  Cic.  de  Ha- 
riisp.  Resp.  c.  2G.  dociiit.  Praeterea 
nliijuando  tandem  Lov.  1.6.  et  Voss. 
aliquando  tamen  Gaertner.  Vide  ad 
XXII.  2.  'i  2.  Insiiper  Donjatius,  mi- 
nitna  distiiictione  inter  peniillimam 
vocem  siiblata,  arete  jungebat  hotio- 
ris  delati:  quod  probavi.  Repulsi 
erant  in  spem  tandem  aliquando  iin- 
petrandi  honorem  dilatnm. 

Claudius  unus  tx  omnibus  nobilis  cnri' 
didatus  erat]  Lege  novus,  non  nobilis. 
Geien.  P.  Claudius  Voss.  et  Gaertn. 
Tnm  ex  omnibus  unus  Voss.  Lov.  1.  2. 
4.  G.  Harl.  Mead,  anibo,  et  Gaertn. 
Dein  nobilis  cnndidatus  Voss.  Lov.  1. 
4.  5.  G.  Harl.  iNIead.  ambo,  Gaertn. 
et  edd.  anliqq.  pro  (]U0  recte  novus 
.cnndidatus  dedit  Gelenius,  ut  oppo- 
natnr  illis  quos  '  veteres  candidates  ' 
niodo  vocaraf.  Similiter  legendum 
monuit  Pighins  in  Annal.  ad  ann. 
lOLXix.  p.  309. 

§  9  Opinione  hnminum  haud  dubie 
destinabantur'j  Voss.  Opinione  humi- 
vum  pro  non  dubie  destinabantur.  An 
pro  non  dubiis?  J.  F.  Gron.  Sic  vi. 
40.  'Possetisne  ferre,  Sextiiim  hand 
pro  diibio  ronsulem  esse?'  Posset 
etiam  conjici  baud  duhii.  c.  39.  '  Ut 
haud  diibius  praetor  esset,  si  consul 
accipere  nomen  vellet.'  Et  i.  42. 
*  Hand  dnbins  rex,  sen  Patruin,  sen 
plebis  aninios  periclitaretur.'  Vul- 
gatum  havd  dubie  tamen  defendi  pot- 
eat.  X.  22.  '  Nemini  dnbium  erat, 
qnin  Q.  Fabiiis  omnium  consensu  de- 
Btiiiaretur.'  Duk.  Pro  non  dubie  eti- 
am Lov.  1.  et  Crevierii  Victor,  unde 
Gronovio  pro  non  dubiis  legenti  Cre- 
vierius  adsentitnr.  Vide  ad  xxxiv. 
43.  ^  r,. 

L.  Porcius  Licinitts]  Licinus  ex  con- 
sul. Cap.  Sif^on,    Earn  lectionem  ipse 


qnidem  Sigonius  recepit;  sed  nemo 
exeniplum  ejus  imitatus  est  ante  Gru- 
terum  ;  cujus  ultima  ed.  eanidem  pro- 
bavit,  quia  similiter  Pighius  emen- 
dandnm  monuerat  in  Annal.  ad  a. 
I3LXIX.  p.  309.  Nihilominns  Cleri- 
cus  iterum  hie  et  §  11.  Licinius  vul- 
gari  voluit.  Praeterea  Q.  ForciuB 
male  Harl.  Intelligitur  enim  L.  Por- 
cius Licinus,  qui  pra-tor  memoratiir 
XXXIV.  54.  L.  PORCIUS  etiam  in  Fas- 
tis Capitol,  dicitnr. 

^  10  Cum  fratre  tolo  foro  volitandoy 
clamanlibus  adversariis]  Quo  illiid  vo- 
litando  referri  debeat,non  video.  An 
itaque  legendum  voliture,  vel  volita- 
bat?  Ueinde  clamitantibus  cod.  iNIog. 
quod  Aldus  admisit,  et  reliqui  edito- 
res  probarunt  usque  ad  Gruter.  cu- 
jus postrema  e/fSocris  clamanlibus  sub- 
stituit.  Licet  autem  id  pra-ferant 
Mss.  nostri,  et  typis  descripti  ante 
Alduin,  lectionem  tamen  Mognnli- 
nam  revocavi.  In  frequentativo  enirn 
emphasis  est  ad  exprimendum  ardo- 
rem  et  inpetum,  qua  omnia  acta  sunt. 
Solent  autem  librarii  frequentativa 
eaque  verba,  unde  deducuntur,  con- 
fundere.  Vide  ad  v.  40.  §  3.  et  xxi. 
1.  §  3.  Panllo  ante  vox  consul  dcest 
in  Lov.  2. 

§  11  Mtminisse  eum  debere  prius,  se 
consulem]  Debere,  se  prius  consulcm  in- 
perite  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  G.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Neque  pla- 
cet Hearnii  distinctio  debere,  prius  se 
consulcm.  Illud  prius  hie  ponitur  pro 
'polius:'  quo  sensu  utraque  vocabu- 
la  junguntur  c.  47.  '  Nihil  prius,  nee 
potius  visum  est,  qnam  regis  ipsius 
de  singulis  responsa  accipere.'  Si- 
militer 'prior  potiorque;'  vide  ad 
V.  25.  §  4.  Perperam  mox  quamfra- 
trem  P.  Cluudium  esse  Voss.  esse  de- 
est  in  Gaertn. 

Sedens  pro  tribunali,  aut  arbitrum, 
aut  taciturn  spcclatorem  comitivrum] 
Consulem,  qui  comitiis  centuriatis 
prserat,  pro  tribunali  in  sella  rnruli 
sedissf,    ostendit   Livius    x.   15.    et 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XXXIX.   CAP.  33.         11809 


XXVI.  22.  Altenim  consulem,  si  ad- 
esset,  in  eodem  (ribunali  sedere  soli- 
tutii,  ex  lioc  loco  intelligitur.  Vide 
Grucli.  de  Comit.  Rom.  i.  4.  p.  GIO. 
torn.  I.  Tlios.  Graev.  Sed  qui  comitia 
habebat,  plus  qnani  arbiter  ant  taci- 
tiis  spertator  eoriini  erat.  Duk.  Ita 
ed.  Jac.  Gronov.  IG79.  prcpfert,  ad- 
stipulantibiis  Hearnii  L.  1.  omnibns- 
qiie  Mss.  nostris,  excepto  Lov.  5.  qui 
cum  edd.  piioribas,  etiam  Gronovi- 
ana  1G78.  exhibet  comiliorum  taciturn 
$pectatore>n. 

Ab  effuso  studio  nequiit]  Ne  quidem 
Voss.  et  Lov.  1.  ac  6.  nequid  Mead. 
1.  et  Gaertn.  nequit  Lovel.  2.4.5. 
Harl.  Mead.  2.  et  edd,  ante  Froben. 
a.  1531.  Ita  sa-pins  variant  script!. 
Exenipla  habiiimus  x.  19.  §  7.  xxxii. 
30.  §  8.  et  alibi.  Vide  ad  v.  10.  ^  10. 
et  XXXVI.  20.  §  3. 

§  12  Tribiinorum  quoque  plebei]  Ita 
Jac.  GroHDvius,  etimque  seciitns  Cre- 
vieiiiis  edideriint.  Priores  legiint  pie- 
bis,  concinentibus  Voss.  Lov.  1.  4.  5. 
Harl.  Mead,  ambobus,  et  Gaertner. 
Reliqui  ambigne  pi.  vel  pleb.  Mox 
pro  studio  ejus  expugnabant  Voss.  Lov. 
1.  G.  et  Gaertn. 

§  13  nioderatis  studiis,  nnn  ut  Clau- 
dinnls'\  Lege  non  vi  Claudiana.  Gelen. 
Vet.  ed.  non  ut  Claudinnis,  inter  ple- 
beios  certatum  est.  Pall,  quoque  pro 
inter  habent  inde.  Gebiiard.  A'on  ut 
Claudianis  Lovel.  5.  non  ut  Claudina 
Vossian.  non  ut  Claudius  ana,  dnplici 
•lectioni  jnncta,  Lov.  2.  non  ut  Clau^ 
diana  Lov.  1.4.  6.  Harl.  Mead,  am- 
bo,  et  Gaertn.  Voculae  vi  et  ut  sa?pe 
commntantnr.  Vide  ad  iv.  51.  §  G. 
PauUo  ante  locum  secundum  tenuit 
Lov.  6.  a  nianu  altera  in  niargine. 
kcum  sunm  obtinuit  Gaertn. 

(j  14  C.  Decimins  Flavus]  Ita  pri- 
mus edidit  Frob.  a.  1531.  ante  quern 
vulgabatur  usque  ad  Moguntinos  C. 
Decimus  Flaccus :  ii  vero  codiceni 
sunm  secuti  dederunt  C.  Decimus 
Flavius.  Variant  etiam  codd.  nostri. 
C.  Decimus  Flaccus  Lov.  5.  et  G.   C. 


Decimius  Flaccus  Lov.  4.  et  Mead.  2. 
C.  Decimius  Flaus  Lov.  1.  Harl.  et 
Mead.l.  C.  Decinius  Fltivus  Xo^f^.  C. 
Decimus  Flavius  Lov.  2.  C  Decius 
Flavius  Hearnii  L.  1.  Unus  Gaertn. 
Frobenio  consentirc  videtiir;  eerie 
in  excerptis  niliil  ex  eo  adferri  video. 
Vide  ad  xxvii.  14.  §  8.  Decimius 
pro  Decius  eniendandum,  etiam  mo- 
nuit  Sigonius  ad  xlii.  35.  §  7. 

P.  Cornelius  Cethegus,  Q,  Navius 
Malho,  C.  Sempronius  Blasus,  A.  Te- 
rentius  T  aero]  De  P.  Cornelio  Cetlie- 
go  vide  ad  cap.  23.  §  2.  Tum  Mato 
Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Mead,  ambo,  et 
Gaertn.  Vide  ad  c.  38.  §  3.  Dein 
C,  Sempronius  Varro,  reliquis  omissis, 
Vofs.  Lov.  ].  4.  5.  G.  Harl.  Mead, 
ambo,  Gaertn.  et  edd.  vett.  Mogun- 
tini  postea  vulgarunt  C.  Sempronius 
Blasus,  C.  Terentius  Varro  ;  sed  A. 
Tercntius  Varro  in  cod.  suo  scribi  mo- 
nuerunt.  Puhlius  Sempronius  Blcrsus, 
L.  Terentius  Vara  est  in  Lov.  2.  Vide 
etiam  ad  c.  38.  §3.  etc.  42.  §1.  Mox 
§  seq.fuerant  Voss.et  Gaertn.  Prior 
caret  etiam  voce  consules. 

Cap.  XXXIII.  §  1  Principio  inse- 
queniis  anni,  quo  P.  Claudius^  Too  in- 
sequenlis  neque  vola  neque  vestigium 
est  in  nostris  libris.  Paullo  post  in 
iisdem  omnibus  habefur  legationem 
renunciarunt,  pro  renunciassent.  Gebb. 
Hunc  quoque  locum  et  mutaverunt, 
et  adjectis  particulis  instriixerunt 
perversi  correctores.  Omnes  ab  An- 
drea ad  Ascensium  nee  quo  liabent, 
nee  quum  membri  proximi,  (Mogun- 
tiae  sunt  addita)  sed  boc  modo  :  anni 
P.  Claudius,  L.  Porcius  consules  erant: 
Q.  Ca'cilius :  delude  renuntiaverunt 
(qiiidam  renuntiarunt)  non  rcnuntias- 
sent.  Alque  luuc  plane  secundum 
scriptas  niembranas,  nisi  quod  illae 
etiam  rh  erant  respuunt  omnes.  In- 
tegerrimum  puto  servatuui  in  Nau- 
ddpano.  Pr,  ins.  anni,  P.  Claudia,  L. 
Porcio  consulibus,  Q.  Circ,  M,  Bab,, 
et  Ti.  Semp,,  qui  ad  disc,  inter  Phil,  et 
Eum,  reges  Thes.  civ,  vtissi  eranl,  leg. 


11810 


NOTiE   VARIORUM    IN 


ren. :  regum  quoque  eorum  civ,  leg.  in 
sen.  inlr.  J.  V.  Gron.  Locus  liic  ita 
in  edil.  aniiqq.  legitur:  Pi.anniP. 
Claudius,  L.  Fortius  consules  erant : 
Q.  C<Ec.,  M.  Bi'bius,  T.  Semp,,  qui  ad 
disc,  Ifc.  iniisi  erant,  leg.  renunciave- 
runt:  regum  quoque  eorum  civ.  leg.  in 
sen.  introdu.xerunt.  In  prima  ejus 
parte  plucimuin  variant  Mss.  Editis 
iliis  unus  con>entit  Lov.  5.  anni  P. 
Claudius,  L.  Porcius  consules  legiint 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Lov.  2.  ac  4. 
anni  quo  P.  Claudius,  L.  Portias  con- 
sales  Lov.  1.  G.  et  Voss.  anni  P.  Clau- 
dius, L.  Portias  consules  sunt  Gaertn. 
anni  quo  P.  Claudius,  L.  Purtius  con- 
sules erant  ed.  jNIogiintina,  et  omnes 
recentiores  usque  ad  Gronov.  In 
reliquis  verbis  niliil  variant,  nisi  quod 
renunciaverint  legal  Lov.  1.  et  eorum 
desit  in  Lov.  1.  et  2.  Conjecturam 
suam  Gronov.  in  contextum  recepit ; 
qua  ejecta  ita  legendum  censui  : 
Prittcipio  insequentis  (lianc  vocem, 
quani  codd.  nostri,  Hearnii,  et  anti- 
quae  edd.  ignorant,  recte  Mogunlini 
ex  cod.  suo  adsciverunf,  nemine 
postea  adversante)  anni  P.  Claudius, 
L.  Porcius  consules,  quum  (banc  vo- 
cem ex  nienibranis  Mog.  recepi)  Q. 
Ccecilius,  J\I.  Babins,  et  (copnlativam, 
quae  exsuiabat  a  Lov.  1.  2.  4.  3.  6.  et 
edd.  vett.  Aldus  interposuit)  Ti.5c>n/>., 
qui  ad  disc,  8fc.  misH  erant,  leg.  re- 
nunciassent,  (ita  ex  Msto  Mog.  lego) 
regum  quoque  eorum  cic  leg.  in  sen.  in- 
troduxerunt.  Kxriderat  prirno  vocula 
quum  ob  sequentis  prxnominis  lite- 
ram  initialem  Q.  ob  qiiam  caussam 
etiam  qui  intercidisse  vidimus  ad  lib. 
XXIX.  cap.  21.  ^  2.  copulam  f/He  ad 
XXIV.  11.  i  2.  Contra  ipsuni  praeno- 
men  Q.  haustum  est  a  prxcedenti 
quo;  vide  ad  vin.  29.  §  9.  a  praece- 
denii  quum  ;  vide  ad  x.  9.  §  10.  a  prae- 
ceilanU  quum  ;  vide  ad  xxii.27.  ^2. 
Ejecto  auteni  quum  scquentia  priori- 
bus  non  coliajrebant ;  liiiic  renuncia^- 
sent  in  renunciaterunt  niutatiiin.  Cans- 
sa  vero,  cur   Gronovii   conjecturam 


probare  nequeo,  ilia  est,  qnod  secun- 
dum eani,  Romam  reversi  legali  a 
senatu  uiissi  legates  regum  et  civi- 
tatium  in  senatuni  introduxisse  di- 
cantur,  quod  nuineris  eorum  non  fuit. 
Nam  ipsi  quidem,  qui  senatores  e- 
rant,  sponte  senatum  intrare,  ac 
legationem  renuuciare  potnerunt;  sed 
legatos  aliorum  Romam  missos  vel 
consules,  vel,  iis  absentibu?,  praetor 
nrbanus  in  senatum  introducere  de- 
buerunt.  Ita  consules  id  faciunt  iii. 
4.  XXXII.  8.  xxxviii.43.  xxxix.  46. 
aliisque  locis  ;  praetor  urbanus  x. 
45.  xxxiv.  57.  Recepta  vero  lec- 
tione,  quam  probavi,  idem  illud  nunc 
consules  fecerunt.  Verba  enim  ita 
cohaerent :  P.  Claudius,  L.  Porcius 
consules  regum  quoque  eorum  civ.  leg.  in 
sen.  introduxerunt,  quum  Q.  Ccecilius 
et  coUegae  legationem  renunciassent, 
Firmat  conjecturam  meam  fragmen- 
tum  Pclybii,  a  Livio  Latine  hie  ver- 
sum,  Exc.  Legat.  nuin.  xr.ii.  "OrirHov 
Trept  TOi'  KaiKiMov  as'a/cex'^P'?'''^''"''"'  f" 
T7)s  'EAA.d5os,  Kol  Siacreo'a^Tj/coTCoj'  tjJ 
avyKXrjTw  irepi  re  twv  Kaja  MaKeSoviav 
Kul  ruv  KOTO.  Tl€\OTr6vvr]crov,  uaf]yoy  us 
TTjf  auyK\T}Tov  Tohs  TTepl  TovTceu  yeyov6' 
Toj  Trpicr^(vrds.  Verbornm  construc- 
tio  docet,  fl(Tf,yov  ad  reverses  legatos 
referri  non  posse  :  neqiie  tamen  no- 
men  adparet,  unde  hoc  verbiim  pen- 
deat  ;  sed  illud  omissum  esse  censeri 
debet  ab  imperatore  Constantino, 
vel  alio,  quum  fragmentum  hoc  ex 
ijitcgro  Polybio  excerperet.  Prae- 
cessisse  autom  videtur  vel  vox  "Ttto- 
Toi,  vel  ipsa  nomina  consilium,  qui 
flaijyov. 

§  3  Reddilane  civitates  Rhodiis,  et 
Thessalis,  et  Perrhabis  essenti  Voces 
Rhodiis  et  in  solo  iiiveni  Lov.  5.  a  re- 
liquis omnibus  exsiilant:  qiias  etiam 
ex  context!!  delevi.  Supra  enim  cap. 
24.  ubi  variorum  populorum  de  Phi- 
li|)po  querela',  quaium  caussa  sena- 
tus  legatos  mittendos  censiieraf,  ex- 
ponuntnr,  nulla  tamen  'Rliodiorum* 
mcntio  (it.     Neque   eorum  meminit 


T.    LIVIl    HIST.    LIH.    XXXIX.    CAP.   34.  11811 


Polyb.  in  Exc.  Legat.  niim  xl.  vel 
XLii.  Qiiin  etiarn  legatio  liaec  tantiim 
*in  Macedoniani  et  in  GiiPcian),'  si- 
ve,  lit  Polyb.  inqiiit,  irphs  rhv  ^'iM-ktvov 
decreta  fuisse  dicitiir.  Rhodii  antcm 
vei  in  Gia?cia,  vel  in  Macedonia,  vel 
in  vicinis  legionibns  nihil  possede- 
runt,  de  quo  controversia  cum  Phi- 
lippo  nasci  potiiit;  sed  omnis  eoruni 
regio  in  A^ia  sita  fnit,  quo  abenndi 
niandala  legati  uon  accepeiunt.  Cre- 
vierius  etiani  easdeni  voces,  quas  in 
Victor,  suo  non  invenit,  delendas  es- 
se depreiiendit.  PauUo  ante  novam 
legationem  Lov.  2.  4.  Harl.  et  Mead, 
ambo.  Turn  t?j  Grceciam  et  Macedo- 
niam  Lov.  2.  4.  5.  Harl,  et  Mead.  2. 
Sed  piirpositio  in  posteriori  ioco  in- 
tercepta  est  a  sequentis  litera  ini- 
tiali.  Vide  ad  xxxvii.  1.  §  2.  Solet 
autem  Livitis  praepositiones  easdeni 
repetere.     Vide  ad  vi.  28.  §  G. 

§  5  Unde  prior  legatio  discesserat 
inccrtiore  stutii  rerum,  quam  si  non  ve- 
nissenl]  Inde  prior  legatio  Voss.  solito 
scribariun  lapsii.  Vide  ad  I'rapfat.  § 
10.  I.  38.  §  3.  IV.  33.  §  10.  V.  47. 
^  11.  VII.  40.  ^  8.  et  passim  alibi. 
Vide  etiam  ad  xxvii.  5.  ^  2.  Tum  in 
deteriore  statu  Voss.  et  Harl.  Prae- 
terea  non  venisset  Lovel.  5.  et  edd. 
principcs.  Ferre  non  potuerunt  vo- 
cein  legatio  tamquam  conlectivani  ad- 
sciscere  verbum  plurale.  Sed  vide 
ad  XXXV.  20.  §  9.  Et  quidem  priori 
meinbro  orationis  verbum  singulare, 
posteriori  plnr.ile;  quod  etipsuniLi- 
■vio  frequens  esse,  vidimus  ad  xxx. 
42.  §  IG.  et  xxxvi.  39.  §  9. 

Nam  super  cetera  etiam  sine  responso 
dimissi]  Perizon.  ad  marginem  Livii 
observavit,  nihil  de  eo  in  superiori- 
bus  dictum  esse,  sed  rtni  prolixe 
narrasse  Polyb.  in  Exc.  Legat.  num. 
41.  Mox  erat  et  Achceorum  Lov.  5.  et 
cdd.  Camp.  Rom.  1472.  ac  Parm. 

§  G  Simid  Laccdcemoniis  deploranti- 
bus,  mocnin  diruta]  H;ec  niinimc  co- 
lia;rent  com  sequentibus,  et  inalim, 
simul  Lucedamonii  deptorabant.  J.  F. 


Gron.  Ant.  Perizonius  recte  ad  Li- 
vii marginem  monuit,  liaec  optime 
cum  sequentibus  colia?rere  hoc  mo- 
do  :  querente  graviler  Q.  Ccrcilio,  si^ 
mul  Lacedcemoniis  deploranlibus,  Sfc. 
Acliai  maxime  excusabant.  Idem  eti- 
am visum  est  Duker.  praRsertim  si 
simul  accipiatur  pro  '  et,'  de  quo 
vide  ad  ix.  2.  §  5.  et  simul  Lacedamo* 
nils  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  G.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn.  'Ynmmceniadirupta 
Lov.  1.2.  et  Voss.  Vide  ad  lib.  ix. 
cap.  45.  §  11.  Mox  ad  eamdem  diem 
Voss. 

§  7  Cum  Uteris,  out  scriptis  manda- 
(is]  Libri  omnes  aut  scriptis  manda' 
tisve.  Gebbard.  Similiter  pra-ferunt 
Lov.  5.  Harl.  Mead,  uterque,  Gaertn. 
et  excusi  antiquiores,  pro  quo  Frob- 
1535.  aut  scriptis  mandatis  dedit,  re- 
liquis  Mss.  meis  cam  lectionem  recte 
firmantibus.  Caecilius  enim  cum  ?nan- 
datis  senatns,  sed  non  scriptis,  vene- 
rat ;  et  bine  concilium  AcliaDorum  ip- 
si  negatum  est.  Id  ita  exprimit  Po- 
lyb. Exc.  Leg.  num.  xlii.  nS/mov  yap 
thai  Trapa  ro7s  'Axatols,  pi)  avjKaXuv 
Tovs  TToWovs,  iau  p-T]  -Kepi  (Tuppax'^as  fj 
no'Afpov  5e'j)  yevecdat  dia^ov\iov  ^  Trapa 
<TvyK\-fiTov  Tis  hiyiqi  ypappara.  Ubi 
generali  voce  ypappara  compreliendit 
literas  et  scvipta  mandata.  Sed  '  lite- 
ras '  et  '  scripta  maiidata  '  sive  ypojU- 
para  et  ivToXas  iyypdwTovs  distincte 
memorat  jiaullo  post  eodem  loco : 
KwXvicrOai  5'  vnh  rwv  vSpoov,  5ia  "rh  pTjre 
ypippara  (pfpeiv  ahrhv  irapa  crvyKXriTOV, 
pr}Te  riivs  tfroXas  iyypd'KTOvs  iQiMiv 
SoDfai  To?s  &pxov(nv.  INIox  concilium 
deest  in  Harl.  quasi  ex  prsecedenti 
repeteudum.  Sed  in  reliquis  omni- 
bus suptrest. 

§  8  Eane  postea  excusatio  esset'\  Es- 
set  excusatio  Lov.  5.  et  edd.  ante  Al- 
dum.  Tum  Icgalis  Romanis  Lov.  2.4. 
Harl.  et  Mead.  ambo. 

Cap.  xxxiv.  §  I  Dimissisiis legatio- 
nibus']  Polyb.  Exc.  Legat.  num.  XLiv. 
^iMiTTTOS  6  PafftXfvs  Stawepxpapefuv  irphi 
axnhv  in  Tfjs  'Vdfxris  tuv  iSiwv  jrp£(r/3€u. 


11812 


NOT^    VARIORUM   IN 


Tuy  Kal  SrjA.ov^Tcoi',  on  5fT]ffei  /cot'  avdy- 
Kr]v  oTTO^aiVeir  awb  twu  eVi  Qpdicris  iro- 
Acuc. 

In/ensus  omnibus,  f«  Maronitas  iratn 
effundit]  Vox  omnibus  noii  adparet  in 
Harleiaii.  Tnni  j'ii  Maronitanos  leo;iint 
Voss.  Lovel.  1.2.4.  5.  anibo  INIead. 
Gaeitn.  et  edd.  ante  Mogiintinain  : 
in  Mtironitis  Hail.  3Iaronitnnos  etiam 
omnes  nici  iiiox  §  4.  Dein  effundit 
Froben.  1535.  ex  cod.  Mog.  recepil, 
q  mini  an  tea  ederetiir  e^«(/i7  ;  quod 
servant  Voss.  Lovel.  1.  2.  4.  5.  6. 
Gaertn.  et  Hearnii  L.  1.  Polybins  lo- 
co land,  id  e.xoriinit,  eVaTrrjpeiVoro  rijy 
opy^v  i\s  Toi/s  TaXaiTTiipovs  Mapuviras, 
RIox  §  seq.  Cassandruin  Lev.  1.2.  4.5. 
6.  Gaertn.  el  ed.  Camp.  pra?fernnt, 
$t  passim  hoc  cap.  sciibnnt.  Simili- 
ter etiam  edi  curavit  clariss.  Cre- 
vierins. 

§  3  Abnuebal,  quidquam  eorum  ad  se, 
aut  quemquiim  suorum  pcrtinere]  Libii 
nostri  onines  abntierat.  Gebli.  Simi- 
liter omnes  nostri  Mss.  et  edd.  princi- 
pes,  pro  qno  Aldns  ex  cod.  Mog.  de- 
dit  abnuehat.  Polyb.  id  expriniit  lo- 
co laud.  t$(jv\iTO  airoXoyuadat,  rpMKWv 
fii]  KeKotPuvrjKfyai  rrjs  irapavufxias.  I'rae- 
terea  ad  se,  ad  qucmquum  suorum  Harl. 
quod  d<-fenili  posset  exemplo  eornm 
qiise  notantur  ad  xxxviii.  18.  §  12. 
Keliquis  tamrn  codd.  vulgatnm  tuen- 
tibus,  unius  librariiim  perperam  lap- 
sum  esse  credere  nialo.  Solent  au- 
tem  ct  alibi  voculae  aut  el  ad  confun- 
di ;  vide  ad  rap.  IS.  §  8.  nisi  qnis 
praeferendum  existimel  ad  sc,  aut  ad 
quemquam.  Vide  ad  vi.  28.  §  (i.  Paul- 
lo  ante  njntd  legato h  Knmanns  Voss. 
Lov.  1 .  2.  4.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  et 
Gaertn. 

^  4  Quutn  alii  ad  se,  alii  ad  Eume- 
nem]  Quum  ad  se  alii,  alii  ad  Eumenem 
Lov.  2.  et  Hail,  cum  ad  se,  alii  ad  Eu- 
menem  Lov.  I.  et  Mead.  1.  Supra 
III.  37.  '  Jam  ne  tergo  quidem  absti- 
nebatiir  :  virgin  cxdi,  alii  secnri  siib- 
iici  :'  ubi  vide  quap  notantur,  Scd 
reliqui  staiit  a  vnlgato. 


Id  facile  scituros  esse,  si  percuncta- 
renlur  ipsos  Maronitasi  Libri  nostri 
omnes,  id  facile  scitu  ease  ;  percuncta- 
renlur  ipsos  Maronitanos.  Gebli.  Glim 
edebatur  id  facile  scitu  esse:  percunc- 
tarentur,  Neque  aliter  obferunt  Lov. 
2.  5.  Harl.  et  Mead.  2.  id  facile  scitu 
esse,  si  percunctarentur  Lovel.  4.  et  6. 
id  facile  scilur  esse  :  percunctaretur 
Mead.  1.  id  facile  sciturum,  si  percunc- 
taretur Gaertn.  id  facile  sciturum  esse: 
percunctaretur  Voss.  et  Lovel.  1.  Mo- 
gnnlini  monnerunt,  se  in  cod.  sue  in- 
venisse  id  facile  scituros  esse.  Earn 
lectionem  non  mode  niox  Aldns  rece- 
pit,  sed  insuper,  a'idita  voce,  edidit 
id  facile  scituros  esse,  si  percunctarentur. 
Sed  illnd  si,  qnod  in  plerisque  codd. 
deest,  neque  Moguniini  in  membranis 
suis  ex<ititisse  monnerunt,  iiernm  ex- 
punxi,  et  vnlgari  jnssi  id  facile  scitu- 
ros esse :  percunctarentur  ipsos  Maro- 
nitas.  Supra  cap.  27.  '  Vocari  Maro- 
nitas  jnberent :  ab  iis  cerliora  omnia 
de  stiitu  civitatium  earum  sciluro?.' 
Concisiim  illnd  loqiiendi  genus  Phi- 
lippo  commotins  hire  anenti  magis 
convenire  videlnr.  Polybins  paullo 
diversa  verba  Philippo  tribnit,  sed 
tamen  illnd  etservavit  in  Exc.  Legal, 
num.  XLiv.  KaA.eli'  5'  fKtKeve  Kara. 
TrpScranrov,  el  ris  avrov  Karrjyopu. 

§  6  Rem  evidentem  pro  dubin  qucB' 
rc7idam]  Rem  eminentem  perhibent  li- 
bri nostri  omnes.  Gebh.  Nee  aliter 
nostri  Lov.  1.  2.  4.  5.  G.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  primae  edd.  sed  Mogiintini 
evidentem  recte  ex  cod,  sue  rcposii- 
erunl :  consentinnt  autem  Voss.  et 
Gaertn.  nisi  excerpta  coriim  fallant. 
Infra  xnv.  41.  '  Neque  nlla  eviden- 
tior  canssa  victoriae  tiiit.'  Mox  Tlio- 
nomastum  Lov.  1.  Tlionomnsticum  Voss. 
Onomastrum  Lov.  2.  Prap terea  acta 
res  disceretur,  pro  diceretur,  Mead.  1. 
crrore  librarii  etiam  alibi  obvio.  Vi- 
de ad  I.  28.  §  9.  xxxviii.  13.  §  1. 
Pier,  ad  Virg.  /En.  iir.  112.  el  Burm. 
ad  Nason.  Fast.  iii.  32G. 

^  7  t^on  color,  non  vultus  ci  consla- 


T.    LlVll    HIST.    LIB.   XXXIX.   CAP.   35.  11813 


ret]  Suet.  Tib.  c.  2.  '  Precata  propa- 
!ain,  lit  ita  demnin  se  scqiieretur,  si 
sibi  ))U(Jicitia  coiistaiel.'  Vide  ad  v. 
42.  §  3.  Rlox  ulique,  si  vellent,  missu- 
rum  Lov.  6.  se,  si  ulique  vellent,  mis- 
surum  Voss.  Lov.  1.  et  Gaertn.  quern 
ulique  si  vellent,  se  missurum  cod.  Mog. 

§  8  Ad  Onomastum  quidem  quid  earn 
rem  pertinere]  Libri  nostri  oiiines  ^d 
Onomastum  quidem  quid  ea  pertinerent. 
Gebh.  Ita  eniiu  oiniies  nostri,  Hear- 
iiii  L.  1.  et  edd.  ante  Aldum,  qui  vul- 
gatiini  ex  cod.  Mog.  adscivit. 

Sed  ne  in  regione  quidem  propinqua 
fuisset}  Libri  nostri  onines  sed  ne  in 
regni  quidem  propinqua  fuisset.  Forte 
propinquo.  Gebli.  Sed  ne  in  regi  qui- 
dem propinqua  Voss.  sed  ne  in  regni 
quidem  propinqua  Level.  1.  2.  4.  5.  G. 
Harl.  Mead,  aiiibo,  Gaertn.  et  edd. 
principes;  pro  quo  recte  Moguntini 
ex  Msto  suo  emendarunt  ne  in  regione 
quidem  propinqua.  Polyb.  E\c.  Legat. 
num.  XLiv.  'A<popp.rj  /xiv  xP'^l^cos,  rtf! 
fj.^  oiov  iv  TTJ  Mopoju'a  Trapayeyoveuai  rhu 
'Ov6p.aaTov,  Kara  tov  ttjs  apayrjs  Kaipdv 
aXKa  firi  S'  eVt  rwv  avveyyvs  T6n(jiv  ye- 
yovivai. 

^  9  Eumdem  indicem  .  . .  quia  et  ipse 
sermunem  cum  eo  conlulerat]  Voceni  in- 
dicem perperam  omittit  Clerici  editio. 
Turn  quia  etium  ipse  legit  Harl.  Hinc 
cum  eo  scrmonem  conlulerat  Gaerlner. 
IMox  ministrum  consciumque  Lovel.  C. 
Deinde  §  seq.  ad  mare  consequerentur 
eum  Lov.  2. 

Cap.  XXXV.  §  1  £<  legati  a  Philippi 
conloquio  ita  digressi  sunt]  Prajpositio 
deest  in  Voss.  Sed  vide  ad  xxxv. 
38.  §  11.  A  coHoquio  Pkilippi  Lov.  2. 
a  Philippi  colloquio  inde  egressi  sunt 
Lov.  1. 

^  2  Et  Philippus  quidem  minime, 
quin  rehellandum  esset,  dubius,  quia  ta- 
men  inmalurw]  Farticiilam  quidem  ali- 
qiiis  contra  fideui  veterum  codicnni 
adjecit.  Gelenius.  Pall,  qui  dum  quia 
immaturcB  ad  id  vires.  Gebh.  Lecti- 
oneni  a  Gelenio  rejectani  in  solo  tari- 
tum  Lovel.  5.  off'endi :  nam  parlicu- 


lam  ab  eo  expnnctam  servant  quidem 
Voss.  Lov.  1.  et  6.  sed  eamdcm  post 
voceni  dubius  rejiciunt.  Pra;terea  du- 
bius, qui  dum  quia  legiint  Lov.  4.  Harl. 
Mead,  uterqiip,  et  Gaertn.  Insuper 
rb  tamen  deest  in  Voss.  Lov.  I.  2.  4. 

5.  Harl.  Mead,  anibobus,  Gaertner. 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  antiqq.  quid  im- 
matures  ad  id  vires  essent  pra-fert  Lov. 

6.  tamen  prinii  addiderunt  Mogunti- 
ni ;  utrum  vero  praeeunte  cod.  suo, 
nionere  neglexerunf. 

Simul  ad  purganda  crimina]  Libri 
nostri  simul  ad  depurganda.  Gebhard. 
Non  aliter  Lov.  1.  2.  4.  5.  Mead,  am- 
bo,  et  edd.  Froben.  a.  1531.  priores. 
Sed  nata  ba-c  lectio  est  errore  scri- 
bartim  ;  qui,  quuni  mox  sequatur  •  si- 
mul ad  deprecandam  iram,'  omissis 
quatuor,  quae  prarcedebant,  vocibus, 
jam  dederant  simul  ad  dep,  quum  er- 
rorein  aniniadverterent ;  ne  vero  ro- 
diocin  lituris  deforniaient,  adjectis 
reliquis  Uteris  dederunt  depurganda. 
Sed  '  purgare  crimina  '  Livio  solleni- 
nis  est  locutio.  1.  i.  c.9.  '  Accedebant 
blauditiae  virorum  factum  purganti- 
um  cupiditate  atqiie  amore.'  viii.  23. 
'  Ea,  quEE  ipsis  objicerentur,  purga- 
bant.'  XXV.  6.  '  Sine,  noxam,  cujns 
argniniur,  nos  purgare.'  xxx.  42. 
'  Piirgantium,  quae  questi  erant  de 
populatione  sociorum.'  xxxvi.  35. 
'  Purgantibns  ea,  de  qtiibus  argue- 
bantur,  responsum  datum  est.'  \. 
xxxviii.  c.  48.  •  Quoniam  suscepti 
belli  purgatum  est  crimen.'  xl.  8. 
'  Spes  animum  sid)ibat,  piirgari  su- 
spiciones  posse.'  XLii.  2G.  'Quum  Ie« 
gatos  se  esse  missos  ab  rege  dicerent 
ad  purganda  crimina.'  Et  eod.  cap. 
*  Venerant  Rliodii  legati  ad  purganda 
ea,  quaj  vulgo  jactari  de  tivitate  sci- 
ebaut.'  c.  42.  '  Hebc,  qua;  aut  a  vobis 
objecta,  aut  purgata  a  me  sunt,  talia 
esse  scio.'  xlv.  22.  •  Gratulatum  se 
de  victoria  purgatumqiie  civitatis  cri- 
mina diceutis  venisse.'  RIox  ad  pra- 
cuiendam  iram  Lov.  G.  Deinde  sfatu- 
isset  Lov.  1.  4.  G.  Harl.  Mead,  anibo, 


11814 


NOT.'E   VARIORUM    IN 


et  Gaertn.  cum  statuisset  Lov.  2. 

§  3  Obses  specimen  regia  indulis  de- 
dissct]  Spcciim  Voss.  1.  5.  G.  et  edd. 
vett.  pro  quo  Ascens.  1513.  recte  spe- 
cimen substituit.  Vide  ad  xxxviii. 
17.  §  20.  Tiini  indulis  regime  Voss.  Lo- 
vel.  1.  2.  4.  C.  Harl.  Mead,  ainbo,  et 
Gaertn. 

^  \  Re  ipsa  ad  terrorem]  Voces  re 
ipsa  desiint  in  Lov.  2.  Harl.  et  Mead. 
1.  retro  ad  terrorem  prjcferiint  Lov.  1. 
4.  5.  C.  Mead.  2.  Gaertn.  tt  edd.  ante 
Alduni,  qui  optiine  lectionem  cod. 
Mog.  re  ipsa  adoptavlt.  Liviiis  enim 
'  specieni'  et  'rem'  saepe  obposuit. 
Ita  III.  9.  *  Dilata  in  speciem  actione, 
re  ipsa  siiblata.'  xxxv.  31.  '  Specie 
liberam  Denietriadtm  esse;  re  vera 
omnia  ad  nutnm  Romanonim  fieri.' 
XXXIX.  37.  '  Specie  Eeqnum  est  fce- 
diis;  re  apud  Acbaos  precaria  liber- 
tas.*  Auct.  Epit.  Liv.  lib.  XLviii. 
'  Exercitum,  specie  contra  Masinis- 
sam,  sed  re  vera  contra  Romanes  ac- 
citiini  in  finibas  liaberent,'  Pariler 
Flor.  II.  4.  '  Specie  qiiidem  socios 
juvandi,  re  aiUem  sollicitante  praeda.' 
III.  13.  '  Specie  qiiidem  legis  tuendje, 
re  autem  douiinationem  sibi  adqui- 
rens.'  Eodem  laodo  '  species  rei'  et 
'  mens  qua  res  fiebat'  obponuntur  vi. 
14.  §  2. 

Perculsis  lis  una  prcelio']  Libri  nostri 
babent  perculsis  iis  prcelio,  non  agnito 
uno.  Gebh.  Illud  uno,  quod  non  ag- 
noscunt  etiam  nostri  codd.  Hearnii 
L.  1.  et  edd.  vett.  Moguntini,  praa- 
eunle  cod.  suo,  vindicarunt. 

Amadoco  duce  caplo]  Admodrico  Voss. 
Amadrico  Lov.  1.  Amodrico  Lovel.  6. 
Armadocho  Hearnii  L.  1.  frustra.  A- 
madocu.s  noiutn  inter  Thracas  frequen- 
tissimum  fuit.  Vide  Maussac.  ad 
Harpocr.  Lex.  voce  'A^aooxos,  et  prae- 
sertim,quae  Vales,  ad  Maussaci  notas 
observavit.  Is  autem  ref'erens,  se  hoc 
loco  apud  Liviiim  Amodoco  invcnisse, 
et  Amadoco  emendasse/mdicat  se  usum 
esse  ed.  Livii  Francof.  iJTB.  (\nx  sola 
operarum  errore  ila  exbibet.     Mox 


missis  Icgatis  ad  udcolas  Istri  Level.  6. 
Sed  vox  legalis,  quam  in  niilio  alio 
cod.  inveni,  est  ex  glossa.  '  Mittere' 
pro  mittere  legatos  inlustra\imus  ad 
xxxvii.  26.  ^  9. 

I  5  Adicrsus  quos  ut  prcpparata  con- 
silia  haberent~\  Ita  Aldus  ex  cod.  Mog. 
consentientibus  scriptis  nostris.  An- 
tea  edebatiir  haberet.  Paullo  ante  le- 
gatorum  liomanorum  Voss.  Lov.  2.  4. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Vox 
Romanorum  deest  in  Lovel.  1.  et  6. 
Turn  expelebatur,  pro  expectabatur, 
Lov.  2.     Vide  ad  x.  7.  ^  12. 

(j  6  Sociis  Romariis  Acliaos  usos  : 
nunc  eosdtrn']  Socios  Romunis  Achaos: 
ausos  tunc  eosdem  Voss.  Lov.  1.  2.  et 
6.  ausos  tunc  etiam  prEefenint  Lov.  4. 
Harl.  et.Mead.  ambo:  tunc  quoijue 
Gaertn. 

§  7  Ubi  Areus  etiam  et  Alcibiades, 
ifc,  legntionem  Romam.SjC.  suscepissent'\ 
Hunc  locum  Aldus  adposilo  in  niar- 
gine  asterisco  notavit,  ut  indicaret, 
eum  sibi  mendee  suspectum  esse :  quid 
tamen  Aldum  male  liabuerit,  conjice- 
re  neqiieo.  Praeterea  legationem  Ro- 
manorum  Voss.  Lov.  1.  5.  G.  Hearnii 
L.  1.  et  edd.  vitt.  pro  quo  Aldus  le- 
gationem Romam  recte  emendavit.  Vi- 
de ad  IX.  54.  §  9.  ]Mox  pulsi  patria 
Lov.  1.  2.  4.  G.  Harl.  et  Mead.  ambo. 
Turn  in  earn  non  aguoscit  Lov.  1.  re- 
stituti  in  ea  Voss. 

§  8  His  ClitorcB  in  Arcadia  datum 
est  coiicilium']  KAeircop  est  apud  Slra- 
bonem  lib.  viii.  ad  finem.  Nomen 
fuit  Arcadis  nepotis,  a  quo  et  oppi- 
dum  nomen  accepit,  authore  Pausa- 
nia  lib.  viii.  cap.  4.  Et  vide  si  ab 
accusaiivo  Graco  KKilruipa  factus 
h\t  nominativus  foemininus  Clitoia, 
unde  liic  genitivus  Clitorcc,  quod  sa-pe 
Latini  fccisse  videntur.  Quamquam 
sunt,  qui  absque  diphthongo  in  abla- 
tivo  Clitore  legendum  putant,  ut  Car- 
thagine.  Glar.  Dictore,  pro  Clitore, 
Lov.  2.  et  Gaertn.  Diiore  Harl.  et 
Mead.  1.  Uteris  din  dcoalescentibus. 
Vide  ad  x.  24.  §  2.    Lllitore  Lovel.  4. 


T.    LIVII    PIIST.    LIH.   XXXIX.    OAF.   3G. 


11815 


Elitore  Lov.  6.  et  l\Iead.  2.  Ctii  enori 
siiiulitiulo  literanini  cet  £caii.ssa  fiiit. 
Hinc  coniiiiiitanf  iir  '  eo  veiiit '  et '  co- 
venit,'  sive  '  convenit,'  ii.  12.  §  C. 
'  cos,'  id  est  '  consul,'  et  '  eos '  ii.  G4. 
§  7.  'ciirn'  et  *enm'  iv.  19.  §  2. '  cisal- 
pini'  et  '  eis  Alpiiii'  v.  35.  §  3.  '  id 
columen  'et '  idco  lumen'  vi,  37.  §  10. 

•  clartis'  et  •  elalus  '  1.  vii.  c.  31.  §  C. 

*  cuctiini '  et  '  euctnm  '  viii.  30.  §  1. 
'  cluieatior '  et  '  cunctatioi- '  ix.  40.  § 
2.  et  siniilia  passim.  Turn  in  Arcadi- 
acum  est  concilium  Voss.  et  Lov.  1. 
Sed  ulliniJE  lilerae  vocis  Arcadia  eli- 
sernnt  priinas  seqiientis  datum.  Quae 
autem  in  iioc  concilio  Ciitore  dato 
acta  fuenint,  descripseiat  olini  Po- 
lyb.  sed  eorum  liodie  inanis  tituius 
tantiim  superest  in  Exc.  Lejj.  num. 
XLiii.  inde  tanien  constat,  Ciitore po- 
tius,  quam  Clitorce,  legendum  esse. 
Similiter  enim  ibidem  irapovala  iyiviro 
irpefTjSei'T&jy  'VufJ-aioiv  us  KAiTOjpa  /col 
ffivo^os  ri!iv'A.xaic!iv.  Alibi  etiam  iioc 
oppidun)  Polybio  KXircap  vocatnr. 
Paullo  ante  refertur  nominaiim  Lov.  1. 
2.  G.  et  Voss.  referretur  nominaiim 
Gaertn.  referri  nominaiim  membrane 
Moguntiiia?. 

Cap.  XXXVI.  §  1  Quam  nox  non 
ex  aqua  disceptalio  futura  esscf]  Nox 
vacat.  Sic  paulo  post,  (cap.  47.)  '  Et 
quam  non  ex  aequo  disceptatuiii  apud 
Caeciiium  foret,'  ex  vet.  lib.  Caete- 
lum  Arei  Iiiijus  et  Alcibiadis  histori- 
an! multis  verbis  apud  Pausaniam  in- 
venies  in  Acliaicis  c.  9.  expositam. 
Sigon.  Pall,  quod  nunquam  ex  aquo 
disceptalio  fulura  csset.  Gebli.  An- 
dreas et  cum  secnti  quod  nunquam  ex 
aquo.  E  Mog.  receptum,  quod  nunc 
obtinet.  Sic  Aldus,  Juntas,  Frobe- 
iiins,  Grypliius,  Saveteiius.  In  Cu- 
rionis  exemplai',  nescio  quo  errore, 
irrepsit  quam  nox  non  ex  cequo.  Id 
corrigit  pro  velcre  et  ordinario  men- 
do  Sigonius.  Similiter  corrigit  de 
conjectura  c.  54.  orare  se  pro  S.  P.  Q. 
R.  At  illud  pro  nusqiiam,  nisi  apud 
uinini  Cuiionem.     Hinc  vidcas,  quje 


illi  cura  fiierit  exemplarinm  confc- 
rendoiuni.  J.  F.  Gron.  Vnquam  ex 
aquo  Voss.  nunquam  ex  quo  Lovel.  I. 
manquid  ex  aquo  Lov.  2.  non  quod  ex 
aquo  Lov.  C.  nunquam  ex  aquo  Mead. 
1.  et  Gaertn.  quod  non  quam  ex  aquo 
Lov.  5.  el  edd.  Camp.  iiom.  1472. 
ac  Parm.  quod  nunquam  ex  aquo  Lov. 
4.  Mead.  2.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  Me- 
diol.  1480.  Tarvis.  utraqne,  et  alije 
usque  ad  Aldum,  qui  recte  quam  non 
ex  aquo  prapeunte  cod.  Mog.  edidif. 
Ceterum  ed.  Curionis  1549.  quam 
sub  oculis  habeo,  ab  lectione  Aidina 
nihil  discessit  :  veruin  Basil,  a.  1554. 
dederuiit  quam  mox  non  ex  aquo. 

§  2  Sed  quod  Areum  et  Ahibiadcm, 
capitis  ab  sc  in  concilio  proximo  damna- 
tos,  cum  U'gatis  se  accusaturos  videhantj 
Conjunctioneni  sed  et  has  duas  voces 
se  accusaturos  non  habent  vetiista  ex- 
emplaria.  Gelcn.  Pall,  sine  prappo- 
sitione  capitis  ah  se  concilio  proximo 
damnatos.  Gebhar<I.  Hoc  Priscianus 
1.  VII.  p.  738.  inter  exempla  termina- 
tionis  acrusativi  in  uin  a  nominativis 
in  euse  lib.  xxxix.  Livii  citat,  et  ex 
eodcm,  '  quod  Areum  et  Alcibiadem 
nee  Lacedapmonii  possunt  rcprehen- 
dere.'  Sed  hoc  nusquam  in  Livio  le- 
gitur.  Lycortas  paullo  inferius  dicit, 
'  quod  quum  alii  landent,  reprehen- 
dere  ne  Lacedapmonii  qnidem  pos- 
siut.'  Ha-c  Prisciano  obversata,  sed 
verba  Livii  ab  eo  non  inspecta  fuisse 
snspicor.  Nam  nomina  *  Arei'  et 
'  Alcibiadis  '  inde  aliena  sunt.  Duk. 
Sed  quod  Areum  Voss.  Lovel.  1.  5.  0. 
et  Gaertner.  a  reliqiiis  recte  t6  sed 
omittitur.  Tuni  concilio  proximo  sine 
prapositione  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  in  con- 
cilio proxime  edd.  Mcdiol.  1480.  Tar- 
vis. ntraque,  aliasque  usque  ad  Al- 
dum, qui  proxitno  legit,  ut  liabent 
Lov.  5.  et  edd.  principes.  Tandem 
se  accusaturos  primum  inveui  in  ed. 
Asccns.  1513.  antiqniores  autem  cum 
Lov.  5.  legunt  sc  acturos.  Sed  voces 
ilia:  absuut  a  rtliquis  Mss.  nostrij. 


IISIG 


NOi/E    VARIORUM    IN 


§  3  Ccrdem  primum  ad  conflictum 
factam  eorum']  Locus  comiptissimus. 
Audreas  Roma?  ad  confictum.  An  fiiit 
cccdem  primum  contra  fidem  dalam  eo- 
rum, qui  a  Philopcemene?  J.  F.  Gron, 
Idem  Gronov.  in  pr.  ed.  nott.  ret  atZ 
primum  conflictum  exposuit  ad  primum 
occursiim,  prime  coetu.  Veium  ne- 
que  ilia  interpretatio,  neque  conjec- 
tura  ejus,  quam  postea  liic  dedit,pia- 
cere  potest :  in  eo  tamen  ipsi  consen- 
tio,  verba  esse  meudosa.  Et  quidem 
existimo,  locum  memoratum  fuisse,  in 
quo  ceedes  exsulum  ad  caussam  dicen- 
dam  evocatorum  facta  erat ;  qui, quia 
obscurior  et  librariis  incognitus  erat, 
Livium  corrunipendi  caussa  exstitit. 
Locum  liunc  '  Compasiuni '  vocat  Po- 
lyb.  in  Exc.  Leg.  num.  xxxvii.  Me- 
rck TTjV  iv  Tqi  KoixTra(j[ci>  Tuv  avOpunroov 
iTravaip-qmi',  SvaapecTTriffavTes  Tjces  rciiv 
iv  TT)  AoK€5ai'/now  rols  yey uvicrt,  &:c.  «A- 
06vjes  €ij  'PwfjLTjv  KaTTjyopiay  inoi-fjcravro 
rSiP  0icfK7ip.iVwv  Ka\  rod  ^tAoTro'fMtvos. 
Praeterea  rwu  iv  to?  Ko^iraxricf  StacpOa- 
pevTODv  memiuit  etiam  in  Exc.  Leg. 
num.  XLi.  Legendum  igitiir  cadem 
primum  ad  Compasium factam.  In  quam 
coiijecturam  etiam  Crevierinm  inci- 
disse,  gaudeo.  Mox  qui  ud  Philopw- 
menem  Harl.  Turn  ud  caussam  dicen- 
dam  cruenlati  Lov.  I.  G.  et  Voss. 

\  4  Iiiclitamque  per  Rentes  Lycurgi 
disciplinumsuh  latum]  Jnductamque  Voss. 
Lov.  1.  4.  5.  C.  Mead.  2.  Hearuii  L. 
1.  et  edd.  principes  :  incliiiatamque 
Lov.  2.  iiidutamque  Mead.  1.  cnjus 
margini  recte  adscribitur  incUtamque. 
Vide  ad  vi.  42.  §  5.  Incbjtamque  pri- 
mus edidit  Aldus.  Codirum  atiteni 
vestigia  docent,  oiim  scriptum  t'uisse 
inclutamque  ;  quon)odo  aiitiqui  pro  in- 
clytus,  vel  inclitus,  scripseruiit.  Vide 
Voss.  Etym.  Ling.  Lat.  voce  *  Clueo,* 
et  Daiisq.  Orthogr.  parte  ii.  voce 
'  Inclytus.'  lude  vcro  coaicscenti- 
Iju*  liltris  cl  in  d  factum  est  indutum- 
que.  Vide  ad  x.  24.  §  2.  Tum  per 
gentem  Harl.  Deiii  disciplinam  Lycur- 
gi Voss.  Lov.  1.  2.  4.  0.  Harl.  Mead. 


ambo,  et  Gaerln.  Paullo  ante  we 
uUa  parte  sine  preppositione  cod.  Mog. 
Prapterea  muros  diruptos  Lov.  1.  2.  et 
Voss.     Vide  ad  ix.  45.  §  17. 

§  7  Quaminiquitatem  conditionis  sub- 
imus,  quod  ab  ilia  spe  non  decidimus] 
Vetus  lectio  pancioribus  verbis  tan- 
tundeni  dicit  lioc  modo  :  subimus  ilia 
spe,judicis  animo  te  auditurum,  Sfc.  Ge- 
len.  Lectionem,  quae  Gelenio  dis- 
plicuit,  primum  inveni  in  ed.  Frob. 
1531.  Antea  edebatur,  neglecta  ne- 
gatione,  quod  ab  ilia  spe  decidimus, 
concinente  Lov.  5.  Keliqui  Mss.  nos- 
tri  firmant  id,  quod  Gelenius  resti- 
tuit.  Paullo  ante  caussa  est  dicenda 
Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn. 

§  8  Hie  antea  apud  Q.  CcEcilium] 
Apud  P.  Sulpicium  cod.  Mogunt.  Ve- 
rum  nuUus  circa  lijec  tempera  P.  Sul- 
picius  memoratur,  nisi  P.  Sulpicius 
Galba,  qui  in  initio  belli  Macedonici 
primi  consul  iterum,  earn  provinciam 
obtinnit  lib.  xxxi.  capp.  4.  et  6.  qui- 
que  postea,  victo  rege  Philippo,  unus 
decern  legatorum  exstitit,  ex  quorum 
consilio  pacis  ei  concessae  leges  con- 
scriptas  sunt,  xxxiii.  24.  et  quidem 
maximus  natu  ex  decern  legatis  erat. 
xxxiv.  59.  Verum,  quae  questi  sunt 
Lacedacmonii,  demum  diu  post, quam 
is  Roniani  reversus  esset,  ab  Achseis 
passi  sunt,  unde  ejus  mentie  hie  fieri 
non  potest.  Servandum  igitur  puto 
vulgatuni,  et  inlelligendum  Q.  Cee- 
cilium  INIetellum,  qui  cum  duobus 
coUegis  Ifgatus  a  senatu  missus  est, 
ad  discpptandum  inter  Pliilippum  et 
Eumcnem  reges  Tliessalorumque  ci- 
vitates,  xxxix.  24.  et  seqq.  Apud 
hunc  autem  Lacedasmonios  eo  tem- 
pore de  Acliaeis  questcs  esse,  et  hinc 
ipsum  Argis  AcLaeos  monuisse,  ut 
commissam  cul[>am  emendarent,  re- 
fert  Polyb.  Exc.  Leg.  num.  XLr.  et 
Pausan.  in  Acbaic.  capp.  8.  et  9. 
Eumdem  etiam  Romani  reducem  de 
Acliaeorum  concilio  sibi  pclenti  non 
dato   graviter  questum,   Lacedicnio- 


T.    LIVII    HIST.    LIB,    XXXIX.  CAP.   36.         11817 


niosque,  quorum  legali  Romarn  vene. 
rant,  siinul  mala  ab  Acha-is  inlata  in 
senatti  Koiiiano  tleplorasse,  Living  c. 
33.  testatiir.  Vide  ctiain  Paus.  ibid, 
cap.  9. 

A  te  paullo  ante  relata  sint,  non  tibi, 
sed  illis,  vu  apud  te  respondere  credain] 
Pall.  qucE  a  te  paullo  ante  relata  sint, 
non  tibi,  sed  illis,  me  apud  te  resp.  ere- 
debam.  Gebli.  Qua:  a  te  paullo  ante, 
addito  prononiine  lelativo,  etiam  Lov. 
4.  et  Mead.  2.  a  te  ante  paullo  Voss. 
et  Lov.  1.  Vide  ad  xxii.  CO.  §  16. 
Reliqui  tamen  in  receptam  lectionem 
conspirantes  niiiil  miitatidiiiri  evin- 
cunt.  Turn  respondere  credebam  om- 
nes  codd.  mei,  Hearnii  L.  1.  et  edd. 
ante  Frob.  1531.  quae  credam  dedit. 

^  9  Non  modo  a  vobis,  Romani,  sed 
ne  apiid  vos  quidem]  Non  modo  non  a 
vobis  Lov.  5.  et  omnes  typis  inpressi 
usque  ad  Gionov.  qui  non  modo avobis 
edidit,  posteriori  /loninducto;  quod 
se  aiictoritate  vett.  fecisse,  monnit 
ad  I.  XXV.  C.2G.  §  10.  nbi  plura  vide. 
Certe  illiid  non  in  nnllo  alio,  quam  in 
uno  illo,  cod.  nobis  obviiini  fait.  Mox 
in  nostra  fcedere  Gaertner.  Vide  ad 
xxxiv.  2.  §  2.  sed  vestro  fcedere  est 
vobiscum  inito.  Dein  §  seq.  sicut 
ante  Lov.  5.  Harl.  et  ed.  Camp. 

^11  Procul  essetis,  quo  alio,  nisi  ad 
nos  socios  veslros,  quos  antea  Gythio 
opemferentes,  ifc.  confiigerent]  Procul 
essetis,  ad  nos  socios  vestros,  Sfc.  confu- 
gerunt  Lov.  1.  6.  et  Voss.  Voces  au- 
tem  quos  antea  Gythio  opem  ferentes 
desunt  in  Lov.  4.  Sed  Ciphio  vel 
Cyphio  Voss.  Lov.  1.  5.  Gaertn.  et 
priscap  edd.  Cyphio  Mead.  1.  Cipteo 
Hearnii  L.  1.  Tiphio  hov.  6.  Cithio 
Mead.  2.  Githeo  Hail.  Gythco  Mead. 
1.  in  margine  ;  quomodo  Aldus  eum- 
que  secuti  reliqui  dederunt  usque  ad 
Gronov.  qui  a.  1665.  admisit  Gythio, 
ut  praefert  cod.  Mog.  Mox  justuni 
piumque  pralium,  pro  bellum.  Hail. 
Vide  ad  iii.  01.  §  2. 

§  12  Et  Dii  quoque  ipsi  comprobave- 
rint]  Pall,  expiincto  et,  Dii  quoque 
Delph,  et  Var.  Clas,  Lin 


ipsi  comprobaverunt.  Statirn  Pal.  1. 
quonam  modo  ea,  qua  belli  juris  sunt,  in 
disceptutionem  vcniunt.  Gubli.  El  Dii 
quoque  ipsi  primus  dedit  Frob.  1535. 
quod  omnes  servarunt  usque  ad  Gro- 
novium,  qui  vociilain  f<  delevit.  Earn 
auteni  uullus  meorum  Mstonim  afj- 
noscit  ;  sed  comprobaverunt  pra^fe- 
runt  Voss.  Lov.  2.  4.  Harl,  et  Gaertn. 
Mox  quonam  igilur  modo  Lov.  5.  et 
edd.  ante  Aldum,  qui  t6  igitur  in 
uullo  alio,  qiiam  uiio  hoc,  cod.  ob- 
vium  expunxit.  Turn  ad  disceptutio- 
nem vcniunt  Voss.  et  Gaertn.  reliqnis 
vulgaluin  tiientibus  ;  quod  dictum 
est  ut  'venire  in  diibiiim'  iii.  13. 
'venire  in  desiderium  '  iii.  37.  've- 
nire in  religioneni '  xxii.  33.  've- 
nire in  controversiam  '  xxxix.  25. 
lusiiper  pars  maxima  edidit  Crevieri- 
us,  invitis  codd.  nostris,  omnibusque 
excusis. 

§  13  Evocavimus  eos  ad  caussam  di- 
cendam,  qui  ad  arma  mulliludinem  exci- 
verant]  Ad  caussam  dicendam  eos,  qui 
Lov.  2.  4.  et  Mead,  anibo  :  ad  caussam 
eos,  qui  Harl.  Turn  qui  exciverat,  re- 
liqnis omissis,  Lov.  1.  qui  etiam  mox 
ignorat  voces  qui  cadem  principum  fe- 
cerant :  in  qiiibiis  principum  ccedem  le- 
git Harl.  Insupcr  §  seq.  est  exsiilat 
a  Gaertn.  Tunc  nunc,  si  Diis  placet, 
accusatis  nos  Voss.  et  Gaertn.  7ios 
nunc,  si  Diis  placet,  accusatis  Lov.  I. 
accusatis  lieest  in  Harl. 

§  15  Quo  in  numero  Id  quoque  duo 
fuerunt]  Mss.  quo  ex  numero.  Modius. 
In  omnibus  nostris  vulgatum  super- 
est. 

Quod  domicilio  sibi  delegerant  mari- 
tima  oppida,  se  petitos  credentc.i\  Om- 
nes ab  Andrea  ad  IMogunt.  domicili- 
um.  Primus  Aldus  mutavit.  For- 
tasse  parum  bene :  nam  domicilium 
oppida  Kar'  iir(ij)'yi]aiv  docte  ac  scite 
dici  censeo.  Lib.  xxviii.  cap.  28. 
'  Siicronemne  vos  domicilium  liabi- 
turi  eratis  ?'  Ovid.  Metani.  iii.  636. 
'Naxon,  Liber  ait,  ciirsus  advertite 
vestros  :  Ilia  uiibi  donius  est :  vobis 
MS.  33  H 


11818 


NOT.E   VARIORUM    IN 


erithospita  telliis.'  Corntlius  Nepos 
ill  vita  Atti-;!  c.  3.  'Ii,'itnr  piimutn 
illiul  iijunns  forttiiKv,  quod  in  ea  po- 
tissimuin  iirbe  iiattis,  in  qua  doniici- 
liinii  oibis  tenanmi  esset  imperii, 
eandem  et  patiiam  liabiiit  et  do- 
nium.'  Sic  legendiini  videtur.  J.  F. 
Gron.  Praeposita  copnlativa  el  quod 
legmit  oinnes  scripti  nostri,  et  edd. 
veteres.  Frobenius  demiitn  a.  1535. 
expiinxit  rh  el,  miitnta  etiam  dis- 
tinctione  dedit  erant :  quod.  Sed 
priorem  lectioneni  rediixi.  Praeterea 
dotuicitio  Voss.  Lov.  1.2.  4.  6.  Harl. 
INIead,  ambo,  et  Gaertn.  Sed  vete- 
reiii  scriptiiram  domicilium,  quam 
etiam  servat  Lov.  5.  piaeferendam 
esse  diixi.  Eamdcni  etiam  Clericiis 
rccepit,  non  monito  tamen,  lit  pro- 
niiserat,  lectore.  Ueinde  se  petituros 
Lov.  5.  et  edd.  antiqq.  Asceusiiis. 
1513.  se  pefitos  emeiidavit  ;  quod  sibi 
qiioque  in  cod.  siio  obvium  fiiisse, 
IVloguntini  testantur,  et  reliqui  codd. 
nostri  tirniant.  Mox  dictio  exsilio 
ncglcgentia,  nt  videtur,  librarii  o- 
mittittir  in  jNlead.  2.  quemadniodum 
etiam  §  scq.  voces  non  Achcei  in 
Gaertn. 

Cap.  XXXVII.  ^  2  Ab  iisdem  chjici 
qui  possuttt]  Objici  quidem  possunt 
Harl.  objici  quid  possunt  Voss.  objici 
possunt,  media  voce  omissa,  Lov.  1, 
et  4.  Male,  qui  est  'qnoiiiodo:'  ut 
in  dnobus  oxcniplis  Livii,  qua;  laiida- 
vlt  Gronov.  ad  ii.  54.  §  8.  Cicero 
sxpius  ita  loquitur.  Similiter  Val. 
Max.  III.  7.  3.  '  Qui  cniui  licet  lioc 
loco  Nasicam  practerire  i'  ubi  multi 
librarii  dederunt  cui.  Vide  ibidem 
Torren.  De  Ratione  Signif.  vide 
Sanct.  Minerv.  iv.  4.  G05.  et  Voss. 
Gram.  vi.  6.  Pauilo  ante  §  praec. 
dirupislis,  pro  diruistis,  Lovel.  2.  et 
Harl.     Vide  ad  ix.  45.  §  17. 

Muri  Lacedamoniis  non  ab  Lycurgo, 
ifc.  exslructi  sint]  Muii  Lucedccmonis 
Lov.  5.  Mead,  uterque,  et  edd.  prin- 
cipes.  Utrumque  sane  ("erri  potest. 
Credere    tamen  niaio,   Lacedamoniis 


esse  librariorum,  qui  similiter  pec- 
cant mox  §  G.  xxxiv.  26.  §  3.  Pari 
niodo  peccatum  in  *  veneficis '  et '  ve- 
neficiis  '  cap.  seq.  §  3.  Plura  alia 
vide  ad  xxxii.  G.  §  6.  Mox  ad  sol- 
vendam  Gaertn.  Hinc  exslructi  sunt 
Voss.  Lov.  1.  G.  et  Gaertn. 

§  3  5t  exsistat  hodie  ab  inferis  Ly- 
curgus,  gaudeat  ruinis  eorum]  Si  exur^ 
gat  Voss.  si  resurgat  Gaertn.  Male. 
Vide  ad  xxvi.  32.^  4.  Twm  gaudeat 
minis  Voss.  Sed  vide  ad  xxxviii. 
43.  §  5.  In  praecedentibus  munimen- 
ta  Lov.  1.  et  paraverant  Lov.  2.  et 
Harleian.  In  sequentibus  vero  nunc 
patriam  Harl.  Praeterea  et  arcem  an- 
tiquam  agnoscere  Lov.  6.  et  Spartam 
agnoscere  Lov.  4. 

§  4  Amoliii  et  diruere  omnia  tyran- 
nidis  vestigia  debuistis']  Emoliri  Lov. 
1.  2.  6.  et  Hearnii  L.  1.  ea  moliri 
Lov.  5.  et  edd.  vett.  quae  lectio  ex 
junctis  diiabns  scripturis  emoliri  et 
amoliri  nata  est.  Vide  ad  in.  44.  §  4. 
Amoliri,  quod  primus  Aldus  recepit, 
servant  relitjui  codd.  nostri.  Prae- 
terea omnia  vestigia  tyrannis  Voss. 
omnia  vestigia  tyra7inidis  Lov.  1.  2.  4. 
5.  6.  Harl.  et  Mead.  ambo. 

§  5  Deformes  notes  servitutis  eranf^ 
Illic  [in  vetustis  exemplaribiis]  le- 
gitur  deformes  teluti  cicatrices  sei-vi' 
tutiserant.  Gelen.  Ita  quidem  emen- 
davit  Gelenius  ;  sed  illam  lectionem, 
cui  illam  substituit,  dt/ormes  nolce 
sertilulis  erant,  retentant  omnes  libii 
nostri.  Gebh.  IMoguntinae  sunt  mem- 
braiia;,  ex  quibus  liunc  locum  Gele- 
nius emendavit,  ut  edita  excerpla 
docent.  Alteram  lectionem,  qnam 
excn-*i  ante  euni  libri  vulgo  obfe- 
runt,  servant  omnes  nostri.  Defor- 
mes not<B  servitudinis  Hearniiis  se  in 
L.  1.  invenisse  testatur.  De  voce 
'  servitudo'  vide  ad  xxiv.  22.  §  2. 

Per  acting entos  prope  annos,  ^-c] 
Doujatius  et  Crevierius  liorum  an- 
norum  inilium  numeraudum  existi- 
mant  a  tempore  Lycurgi,  et  a  re- 
publica  Laconica  per  euni  constitu- 


T.  LIVII   HIST.    LIB.   XXXIX,   CAP.  37.         11819 


ta  ;  unde  stafuere  debuerunt,  octiii- 
gentos  piope  annos,  per  qiios  Lace- 
daeinonii  sine  nioris  lilieri  fiiisse,  et 
centum  annos,  per  qiios  niuris  velut 
conipeHibns  circnnuiatis  vincti  ser- 
visse  dicnntnr,  nitra  n'odum  a  Livio 
auctos  fnisse.  Secundum  Doujati- 
um  eninj  a  Lycurgo  usque  ad  Maclia- 
nids  tyrannidem,  qnam  post  ultimi 
regis  Cleomenis  exitnm  invasit,  nu- 
merati  sunt  anni  sexcenti  septuaginta 
qninqne ;  ab  initio  vero  tyrannidis 
ad  mortem  Nabidis  Lacedazmon  vix 
ultra  dnodecim  annos  tyrannis  pa- 
ruit :  quin  etiam,  si  a  Cleomenis  vio- 
lento  doniinatu  tyrannicuin  regnnm 
computctur,  tamen  quinquaginta  an- 
ni baud  colliguntur.  Secundum  Cre- 
vierium  vero  a  Lycurgo  ad  Cleome- 
nem  Leonidae  filium,  qui,  teste  Livio 
XXXIV.  26.  primus  Lacedaemone  ty- 
rannns  fuit,  nondum  effluxerunt  anni 
sexcenti  octoginta  :  deinde  ab  initio 
regni  Cleomenis  ad  Nabidis  mortem 
tantum  interfuerunt  anni  quadragin- 
ta  sex.  Eornm  calculum  examinare 
operse  non  est,  neque  etiam  id  hoc 
loco  agere  ratio  institiiti  operis  pcr- 
niittit.  Quisqne  spoiite  animadver- 
tit,  annos  septingentos  viginti  sex, 
vel  adhuc  panciores  a  Livio  nongen- 
tos  prope  annos  dici  non  posse.  Vi- 
dendum  igitur  an  non  potins  Livius 
annos  cotnputare  inceperit  a  reditu 
Heraclidarum  in  Feloponnesum,  et 
occupato  per  eos  regno  Laconico. 
Certe  ab  eo  tempore  usque  ad  muros 
Lacedaemonis,  jiissu  Acliaeoruni,  ut 
Livius  refert  xxxviii.  31.  dejectos, 
pauUo  plures,  qnam  nongenti,  anni 
effluxisse  dicuntur:  Livius  vero  iti- 
dem  memornt  octingcntos  prope  an- 
nos, per  quos  Laccdtemonii  sine  niu- 
ris liberi  fuerunt,  et  centum  annos, 
per  quos  niuris  ciucti  servierunt : 
quo  tamen  anno  priorem  peiiodnin 
finierit,  ac  posteriorem  inceperit,  in- 
certum  est.  Sufficit  milii,  computa- 
tam  utranir|ue  annoium  suniuiam  a 
priori  annorum  numcro  non  nuiltum 


differre.  Ccterum  octuigenlos  prope 
annos,  omissa  prajpositione,  Gaertn, 
per  octingcntos  fere  annos  Lov.  1.  et 
6.  Dein  compedibus  circumJuti  Voss. 
Lov.  1.  4.  5.  ().  Mead.  2.  et  edd.  prin- 
cipes  :  compedibus  pesundati  Hearnii 
L.  1.  compedibus  circumdntis  primus 
edidit  Aldus  ;  cum  quo  faciunt  reli' 
qui  codd.  Vide  ad  xxxviii.  41.  ^  1. 
§  G  Nego  antiquas  Lacedamoniis  le- 
ges Achccos  ademisse,  quas  non  habebant] 
Anti(|ua  et  sincera  lectio  sic  habet ; 
Ego  ant.  Laced,  leges  tyrannos  ade- 
misse arbitror:  nos  non  suas  ademisse, 
quas  non  habebant.  Gt\en.  Omnes  libri 
nostii,  nego  ant.  Laced,  leges  nos  ade- 
misse,  quas  non  habebant.  Gebb.  Lecti- 
oneni,  quae  ante  Geleuiuni  vulgo  ede- 
batur,  6  wai/u  Gronov.  turn  in  pr.  ed. 
nott.  ad  h.  loc.  turn  Obs.  iv.  2.  p.  28. 
adversus  Gelenium  defendit,  existi- 
nians,  id  loco  corrunipendo  ac  vulga- 
tee  lectioni  mutandie  occasionem  de- 
disse,  quod  viderent,  rh  nego,  conve- 
nire  qiiidem  proximo  verbo  ademisse, 
non  tamen  reniotioribus  dedisse  et 
consuluisse  ;  neque  animadverterent. 
illud  nego  solvendum  esse  in  aio  non, 
et  ad  posteriores  infinitivos  tantum 
ex  pr-.vcedenti  repetendum  esse  aio: 
de  quo  latins  videbimus  ad  xlii.  36. 
§  C.  Verum,  qua?  olim  ad  liunc  lo- 
cum notarat,  curis  secnndis  omitteii- 
do  tacile  indicavit,  se  Gelenii  emen- 
dationi  subscribore,quam,  ut  pote  ex 
cod.  de[)romtam,  unice  veram  puto. 
Prior  enim  lectio  in  uno  tantum  su- 
perest  Lov.  1.  nego  ant,  Lacedamonis 
leges  nos  ademisse,  quas  non  legit  Mead. 
2.  nego  antiqtias  Lacedccmoniis  leges 
tyrannos  ademisse,  quas  non  reliqui  nos- 
tii, et  Hearnii  L.  1.  nisi  quod  won 
ego,  |)ro  7i'go,  prerferat  Lov.  2.  anti- 
quas Lacedfxmonis  Lovel.  4.  et  Harl. 
aniiquis  Lacedcemoniis  Gaeitn.  Hinc 
errorum  a  lii)rariis  passim  comniisso- 
rum  baud  inperito  facile  jiatet,  voces 
arbitror,  7ws  non  suas  ademisse  negle- 
gentia  scribarum  omissas  esse  ob  re- 
pefitioueni   vocis   ademisse,    do    quo 


118-20 


NOTiE   VARIORUM    IN 


vide  ad  ix.  11.  ^  11.  Eo  antem  ad- 
niisso,  ego  in  nego,  et  tyrannos  in  rtos 
vel  Achcios  miitariint,  ut  coniniodus 
sensiis  existeret.  Mox  §  seq.  Jit  iinum 
cor/JHS  dedenint  Lov.2.  et  Hail.  Turn 
et  consilium  tutius  Peloponnesi  Vo^s.  et 
Lov.  6.  Sed  male.  Vide  ad  xliv. 
2.  §5. 

k  8  Tunc,  opinor,  si  aliis  ipsi  legibus'] 
Ms.  Tunc,  ut  opinor,  si  aliis  ipsi  legi- 
hus  viceremus,  Modiiis.  Utrnmqiie 
feni  potest.  Siinpliciter  opinor,  iit 
vulgo  editnr,  inlustravi  ad  xxxviii. 
48.  §  9.  Ut  opinor  veio,  qiieniadino- 
duni  'lit  aibitror'  vii.  30.  '  Hand 
parva,  ut  ai  bitror,  accessio  bonis  re- 
bus vestris  in  amicitiam  venimiis  ves- 
tram. '  Qiiamvis  aiiteni  nulliis  meo- 
nini  codd.  vocniam  ut  agnoscat,  meri- 
tis  tanicn  cod.  Mog.  dedi,  ut  ejus 
lectionein  reciperem,  et  existimaieni 
particiilam  iliam  inteiceptani  esse  ab 
ultiiiiis  literis  prajcedentis  tUc  ob 
duclnuin  similitudinem.  Praeteiea 
pronomen  ipsi  non  adparet  in  Mead. 
1. 

Et  indignari  possenti  Pall,  et  judi- 
cari  poHsint.  Vet.  ed.  et  tindicari  pos- 
sent.  Gebh.  Et  indicuri  Mead.  1.  et 
iudicari  Lov.  2.  4.  et  Mead.  2.  et 
uidicari  Voss.  Lov.  1.  5.  6.  Harleian. 
Gaertn.et  in  margine  Mead.  1.  cum 
edd.  priscis  :  el  vindicate  ed.  Asrens. 
1513.  Piimi  Mogiintiui  et  indignari 
ex  cod.  suo  recte  eniendarunt. 

^  9  Sed  servorum  verius  disceptanti- 
um  apud  dominos]  Libri  onines  sed  cere 
servorum.  Gebliard.  Similiter  ouiiies 
noslri  Mss.  et  edd.  ante  Aldum,  qui 
vulg'ali  aiictor  est.  I^riorem  igitiir 
lectioncm  revocavi.  Paiilio  ante  vo- 
cein  sociunim,  qua;  abest  ab  omnibus 
nostris,  Hearnii  L.  1.  et  edd.  antiqq. 
Mogiiritiiii  ex  cod.  suo  addlderunt. 

§  10  Si  non  vana  ilia  vox  prceconis 
fuit]  Si  non  vox  ilia  vana  praconiifuit 
Lov.  5.  et  priscae  cdd.pra-conis  Aldus 
ex  cod.  Mog.  emendavit,  conseiiticn- 
tibiis  rcliqnis  nostris.  Prapteiea,  or- 
dine   verborum  niutato,  Frob.  1535. 


vulgavit  ut  nunc  editnr;  in  quo  eti- 
ani  iidem  nostri  ipsi  concinunt,  nisi 
quod  Gaertn.  si  non  vana  vox  ilia  le- 
gat.  Mox  Tb  est  deest  in  Lovel.  2. 
I'lim  observatur,  ex  cequo  Lovel.  5.  et 
edd.  vett.  pro  quo  Aldus  au.spiciis 
INlsti  Mog.  siibstituit  e.T  cequo  observa- 
tur,  probantibus  reliquis  codd.  raeis. 
Insiiper  cur  ergo  Voss.  el  Lov.  1.  a  m. 
pr.  errore  scribarum  etiam  alibi  ob- 
vio.  Vide  ad  xxxvii.  53.  §  11.  Illiid 
ego  bic  emphasin  habet,  cui  verbis 
seqiientibiis  vos  obponitur. 

§  12  IMnrosdiruimus:  vosnonmuros 
tanlum,  sed  urlem  et  agros  ademistis^ 
Et  muros  diruimus  Lov.  2.  Mead.  1.  et 
Harl.  Tum  sed  urbem,  agros  ademistis 
Voss.  Lov.  1.  4.  et  Mead.  2.  sed  ur- 
bem agrosque  ademistis  Lovel.  6.  sed 
urbes  agrosque  emislis  Lovel.  2.  sed 
urbes,  agros  ademistis  Mead.  1.  et 
Harl.  An  forte  legendum  At  muros 
diruimus :  vos  non  muros  tantum,  sed 
urbem,  sed  agros  ademistis.  Particulam 
At  proponendis  exceptionibus  inser- 
vire,  notissinmin  est.  Infra  XL.  10. 
'  At  in  Macedonia  satis  prafsidii  est^ 
Vidisti  besterno  die  inpetiim  in  me 
militum.'  Cic.  de  Senect.  c.  7.  '  At 
memoria  minuitiir.  Credo,  nisi  earn 
exerceas.'  Ibidem  capp.  11.18.19. 
et  sjepe  alibi.  Vide  Markl.  ad  Statii 
Praef.  lib.  i.  Silv.  At  enim  eidem  usui 
inservire,  vidimus  ad  xxxiv.  31.  §  6. 
Ue  repetitioiie  vero  too  sed  vide  ad 
III.  11.  §  2. 

§  13  JEquum  estfcedus  apud  Achceos, 
precaria  liberlas:  apud  Romanos  etiam 
imperium  est]  Lege  addendo  re  preca- 
ria libertas.  Ubi  re  vocula  intercide- 
rat.  Gelen.  Ita  quidam  distiiiguunt 
post  Achaos.  Ego  post /«>(/«.?  distin- 
giiendiim  piilo.  Glar.  Lectio,  quae 
ante  Gelenium  tdd.  obsederat,  in  so- 
lo siiperest  Lov.  5.  aquum  est  fcedus, 
ire  apud  Achaos  precaria  Voss.  et  Lov. 
G.  aquum  est  foedus,  re  apud  Achaos 
precaria  reliqui  scripti  nostri,  nisi 
quod  ne,  pro  re,  sit  in  Gaertn.  Le- 
gendum  itaque  et  dislingiiendiini  ex- 


i| 


T.    LlVn    HIST.    LIB.   XXXIX.    CAP.   37.         11821 


islimo,  ff^uwm  estfcedus:  re  apud  A- 
chaos  prccaria  liberlas,  apud  Rom.  eti- 
am  imperiuin  est,  Ita  iion  opus  est, 
ut  cum  Clerico  legamus  apud  Rom. 
enim,  vel  etenim,  iiivitis  membranis 
atitiqiiis,  quae  omnes  etiam  defeiuliint, 
excepto  Lov.  6.  iibi  inveni  apud  Ro- 
manos  el  impcrimn  est. 

§  14  Sentio,  Appi,  et,  si  non  oporlet, 
non  iiniignor ;  sed,  oro  vos,  quantum' 
Ul>et  inlersit]  Quid  argiitiae  liabeant 
liapc  verba  Sentio,  Appi,  et,  si  nnn  opor- 
tet,  non  iridignor,  lector  dispiciat. 
Glar.  lUonini  Livii  verbonim  vide- 
tur  duplex  sensiis  statiii  posse.  Vel 
enlin  is  hue  redit  :  Sentio,  Appi, 
precariam  libe rtateni,  apud  Acba-os, 
imperinni  apud  llonianns  esse,  et, 
licet  non  oporteat  ita  cum  Achaeis 
agi,  tamen  non  indignor.  Vel,  Sen- 
tio, Appi,  vera  esse  qua;  inquis  ;  ne- 
que  id  itidignor,  si  non  oportet,  scili- 
cet indignari ;  si  existimas,  non  opor- 
tere,  ut  id  indigner.  Prius  si  placet, 
si  ponitur  pro  '  etsi,'  *  licet  i'  de  quo 
vide  ad  xxxiii.  49.  §  3.  et  post  si 
eo  sensu  omittitnr  tatDen,  qnemadnio- 
dum  eamdem  particuiani  post 'etsi,' 
*  quanivis,'  'licet'  saepius  oniitti  vi- 
dimus ad  XXII.  20.  ^  1.  Illiid  auteui 
oro  vos,  quod  etiam  obscuritatem  pa- 
rere  posset,  per  se  posiiuni  est,  ac 
jungenda  sunt  '  sed  quaiitunilibet  in- 
tersit.'  Eodem  modo  '  obsecro  vos' 
adliibetur  iv.  3.  '  Obsecro  vos,  si  non 
ad  fastos  admittimur,  ne  ea  quidem 
scimns,  quae  omnes,  etiam  pcregrini, 
sciunt?'  Et  ipsuni  hoc  nostrum  apud 
Cic.  ad  Att.  iv.  8.  '  Die,  oro  te,  cla- 
rius  :  vix  enim  mihi  exaudisse  videor.' 
Mox  hostes  7ioslri  vestrique  Love!.  G. 
Vide  ad  XL.  10.  §  5.  Sed  unum  tes- 
tem  aiidiendum  non  censeo.  Tum 
meliorijure  Harl. 

§  15  Ct  Acliceiconcilii  essent,  effeci- 
«ius]  Velim  Aehaici.  J.  F.  Gron.  Ut 
Achai  concilium  essent  Mead.  2.  Paul- 
lo  ante  ut  in  aquo  sint  Voss.  Tum 
leges  nostras  iis  dedimus  Voss.  Lov.  1. 
et  Gaei'tD.  leges  iis  dedimus  Lov.  6. 


Dein  §  seq.  in  lapide  sculptis  Lov.  2, 

§  17  Plus  et  veremnr  et  timemua 
Deos]  Ita  Frob.  1535.  edidit.  Prio- 
res  prasferunt  p/MS  veremur,  ut  in  pie- 
risque  nostris  inveni :  plus  iimemus 
et  veremur  Deos  piaefeit  Voss.  plus 
et  reremus  Deos  Gaertn. 

§  18  Dignitatem  suam  tenere  apud 
Romanos  non  possel  Apud  redtindat. 
Gelen.  Pall,  uterque  tenere  Romanos 
non  posse.  Gebli.  Gelenio  obsecutus 
Frob.  an.  1535.  fh  apud  omisit,  ejus- 
que  exemplum  proximi  imitati  sunt. 
Posteii  pra'positionem  revocarunt  Pa- 
ris. 1573.  quam  recte  iterum  Gronov. 
ejecit,  in  prima  notarum  ed.  testatus 
se  Gelenii  eniemlaiioncm  probare. 
Non  adparet  etiam  in  ullo  meorum 
codd.  nisi  in  solo  Lov.  5. 

§  19  Suadcre  se  magnopere  Achais, 
dixit,  ut,  dum  liceret  voluntate  sua  fa- 
cere']  Se  snadere  Gaertn.  Tum  inagno 
opere  Lov.  1.  Vide  ad  xxvtii.  IB. 
§  4.  Verum,  unius  illius  cod.  fide 
vulgatum  miitare,  temerarium  foret. 
Insuper  vocula  ut  exsulat  a  Voss.  et 
Lov.  G.  quam  forte  interceperunt  ul- 
timae  litera?  vocis  praeced.  Vide, 
prater  exempla,  quae  ad  xxiv.  16. 
§  17.  laudantur,  etiam  ad  xxxviii. 
62.  §  7.  xxxix.  23.  §  10.  et  alibi. 
Hinc  cum  liceret  Gaertn.  Piaiterea 
voluntatem  suamfucere  perperam  Lov, 
1.  et  Harl,  voluntate  et  voluntate  sua 
est  '  sponte.'  Vide  ad  v.  17.  ^  9.  et 
XXV.  4.  §  G.  Mox  voces  et  coacti  non 
agnoscit  Lov.  1. 

§  20  Sed  mctu  injecto  imperata  recu- 
sandi]  Lege  metuni  injccit,  non  metu 
injecto.  Gelen.  3Ietu  luicto  Gaertn. 
metu  injecto  omnes  reliqiii  codd.  mei, 
et  Hearuii  L.  1,  Praecedens  verbum 
est  exsulat  a  Lov.  0. 

Nee  Acliaos  religione  ohsiringerent] 
Astringerent  Lov.  l.  et  6.  INIale.  In- 
fra  XLii.  3.  '  Obstriugcre  religione 
populum  Komanum,  minis  teinplo- 
rum  tecta  apdificantcm.'  Cic.  de 
Orat.  II.  Gti.  '  Ut  religione  civitatrni 
obstrinxisse  videalur  Muminius,  quod 


11822 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Asclliim  ignominia  levarit:'  in  Vcrr. 
IV.  51.  '  Tanta  leligione  obstricta 
tota  provincia  est:'  et  sappe.  Mox 
damnatio  tnmen  Arei  Mead.  2.  quo- 
modo  passim  variant  scribae.  Vide 
ad  IX.  12.  §  0. 

Cap,  XXXVIII.  §  1  Quum  de  pro- 
viticiis  consulum  et  pratorum  actum  es- 
set]  De  comitiis  consulum  ei\d.  princi- 
pes,  ciijiis  loco  Moguntini  ex  mein- 
branis  suis  recte  de  protinciis  enien- 
daniiit.  Nee  aliter  8cripti  noslri. 
Piacterea  turn,  8fc.  actum  est  Vossian, 
actum  est  etiain  Lev.  1.  2.  4.  G.  Harl. 
Mead,  anibo,  et  Gaertn. 

§  2  C.  Decimius  Flavus]  Pall.  De- 
cimus  Flavius.  Vet.  ed.  C.  Decius 
Flavius.  Gebli.  Pranoinen  exsiilat  a 
Voss.  Lev.  1.2.  4.  G.  Had.  Mead,  am- 
bobus,  et  Gaertn.  Turn  Decimus  Fla- 
vius legiint  cod.  Mog.  Lev.  1.  2.  4.  6. 
et  Gaertn.  Decius  Flavius  Voss.  Lov. 
5.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett.  Flavius 
etiam  Mead.  2.  Flaus  Harl.  Mogun- 
tini codicii  sui  leclionem  recepenint, 
pro  qua  Frob.  1531.  C.  Decimius  Flu' 
vus  einendavit.  Vide  ad  cap.  32.  §  14. 
Mox  P.  Cethegus,  media  voce  neg- 
lecta,  Harl. 

i  3  C.  Sempronius  lilasusi  P.  Sem- 
pronius  Voss.  Lov.  1.  2.  5.  6.  Harl. 
Mead.  2.  Gaertn.  et  edd.  vett.  pro 
quo  Moguntini  dedenint  C  Sempro- 
nius. Supra'  P.  Sempronius  Blaesus' 
tribunus  plebis  monioratur  xxxvi. 
39.  At  vicissim  '  C  Sempronius  Hla2- 
8US '  aedilis  plebis  xxxix.  7.  praetor  c. 
32.  quorum  ultimo  loco  P.  Sempronius 
in  uno  tanttim  Msto  vocatur.  Inhuper 
'  C.  Sempronius  Blaesus  '  legatus  mit- 
titur  ad  restitiiendos  in  libertatem 
Abdpritas  xi.iii.  4.  Mox  Malo,  pro 
Matlio,  Voss.  Lov.  1.  4.  6.  Mead,  am- 
bo,  et  Gaertn.  qui  Mato  scribere  vo- 
luisse  videntur,  ut  est  in  Lov.  2.  et 
ipsi  scripserunt  c.  32.  \  14.  At  certe 
Malho  Pomponiorum  cognomen  cum 
adepiratione  in  Fast.  Capitol,  con- 
sul, et  triumph,  scribitur. 

Et  ut  idem  de  venejiciia  queereret]  Si« 


gonius  de  Judic.  ii.  30.  exLivii  viii. 
18.  XL.  37.  et  Epit.  1.  xlviii.  scribit 
ante  qtiapstioues  perpcluas  institufas 
saepe  quipsitiim  fnisse  de  veneficiis  ; 
sed  semper  de  nuilieribus,  quas  viros 
suos  necarant.  De  his  est  in  locis 
iliis.  Verum  non  tantum  de  niulie- 
rum,  sed  in  nniversum  de  omnium 
veneficiis,  tam  in  urbe,  qiiam  extra 
earn,  s;ppe  quaestiones  decretas  fu- 
issp,  cum  ex  hoc  loco,  tum  ex  c.  42. 
et  XL.  44.  liquet.  Duk.  Queereret  de 
veneficiis  Lov.  2.  4.  et  Mead.  1.  fjuce- 
reret  de  veneficis  Harl.  et  Mead.  2. 
Vide  ad  cap.  praec.  §  2.  Mox  Lulius 
Terentius  Lov.  2.  C  vel  G.  Terentius 
Lovel.  5.  Harl.  et  edd.  vett.  Suum 
*Auli '  praenomen  reddidit  Aldus.  Vi- 
de ad  c.  32.  §  14. 

P.  Sempronius  Longus  Hispaniam  uU 
terioremi  Suspectum  Hispaniam.  J.  F. 
Gron.  Vide  ad  xxxiv.  55.  §  5,  Vo- 
ces citeriorem,  P.  Sempronius  Longus 
Hispaniam  desunt  in  Hearnii  L.  1.  ex 
quo  ipso  tamen  patct  libiarium,  qui 
eas  primus  omisit,  vocem  Hispaniam 
in  cod.  sue  reperisse  :  omissionis  enira 
caussa  fuit  ejusdem  vocis  repetilio. 
Vide  ad  ix.  11.  §  11.  Q.  Sempronius 
legunt  Voss.  Lov.  5.  Mead,  ambo, 
Gaertn.  et  edd.  prince.  Sed  Aldus 
p.  Sempronius  restituit ;  quod  etiam 
adscriptum  est  margini  Mead.  1. 
Hispaniam  ulteriorem,  Sempronius  Lon- 
gus Hispaniam  cileriorem  Lov.  1.  P. 
Sempronius  constanter  vocatur  c.  32. 
§  14.  Citeriurem  auteni  Hispaniam 
non  Sempronium,  sed  Terentium  sor- 
titimi  esse,  constat  ex  c.  42. 

§  4  -L.  Juvencius  Tlialna  et  T.  Quinc- 
tilius  Varus]  Prioris  legati  pra-nonjen 
deest  in  Voss.  qui  etiam  legit  Juven- 
ius.  G AGt in.  J mientius.  Recte.  Vide 
ad  XXXIII.  22.  §  8.  Dein  Talna  om- 
nes  codd.  cum  edd.  Camp.  Kom.  an. 
1472.  ac  Parm.  Calva  edd.  proximac  ; 
pro  quo  Frob.  1531.  Taha,  sed  Sigo- 
nius  Thalna  lecte  emendavit.  Vide 
ad  xxxiv.  42.  §  4.  Copnlativa  deest 
in  Lov.  5.    Hinc  Quintiviua  Lov.  4. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XXXIX.   CAP.  38. 


11823 


Quincinius  Mead.  1.  Quintius  Mead. 
2.  et  Hail.  Tandem  Lirus,  pro  Va- 
rus, Harleian.  qua;  omnia  soniiiianti- 
uni  librarionini  indoctae  aberrationes 
sunt.  Aiiibo  111  legati  etiain  supra 
meniorantnr  c.  31. 

§  5  Pos'ularunt  sitnul,  ut  ■pro  rebus] 
Postulaverunt  Lov.  2.  et  Harl.  Sed 
vide  ad  xxi.  44.  §  7.  Vocuia  ut  deest 
in  Lov.  G.  sed  elisa  est  a  proxiniis  li- 
teris  Tov  simul  ob  diictiium  adfinita- 
teni.  Mox  honos  haheretur  Lov.  1.  et 
2.  Insiiper  §  seq.  de  hgionifms  repor- 
tandis  Lov.  6.     Vide  hoc  cap.  §  9. 

§  7  Consuli  in  Ligures  bincc  hgioncs] 
Consulibus  oiiines  codd.  nostri,  et  edd. 
vett.  Postea  Frob.  1535.  per  coni- 
pendinni  scripsit  toss,  quod  editores 
servarunt  usque  ad  Gruterum,  qui  in 
iiltinia  editione  consuli  perperam  de- 
dit.  Crevierius  demum  ex  Msto 
Victor,  et  edd.  prioi  ibus  recte  consu- 
libus revocavit.  Certe  supra  hoc  cap. 
Livius  refert,  '  Consulibus  Ligures, 
quia  belluui  nusquam  alibi  erat,  de- 
cretos'  esse;  et  hie  dicuntur  '  binae 
legiones,  quas  Ap.  Claudius  et  M. 
Sempronius  habuerant,  decretae.' 
Non  autem  ambonun  exercitus  uni, 
sed  duobus  consiilibu?  decretus  est, 
adeoque  bina  legiones  intelligendum 
unicuique  duae.  Interdum  etiam  li- 
brarii  ita  peccarunt.  Vide  xl.  1G.  § 
6.  et  Epit.  Liv.  I.  vi.  Contra  piurali 
extuleruiit,  ubi  singulari  debuerant. 
Vide  ad  x.  10.  §  2.  Mox  §  seq.  His- 
paniensibus  exercitibus  Voss.  Lov.  1.  2. 
4.  6.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn. 

§  9  Utraque  caussa  tribunes  plebisy 
xUraque  consules  habebat]  Utramque 
caussam  tribuni  plebis,  utramque  consu- 
les habebant  Hearnii  L.  1.  Utraque 
caussa  Iribunuin  plebis,  utraque  cos,  fia- 
buit  Frob.  ed.  1535.  ejusque  exeiuplo 
plures  earn  secutae,  usque  ad  Paris. 
1573.  quae  iterum  tribunns  et  consules 
revocavit.  Pra^teiea  habebant  Lov. 
1.  4.  Harl.  et  Mead,  auibo.  Videtur 
igilur  legenduni  Utraque  caussa  tribu- 
was  plebis,  utraque  consulein  habebant. 


Etiam  Crevierius  consulem  legendum 
conjecit.  Ed.  vero  Londin.  1722.  ha- 
bebant vulgavit.  Locutioiicm  *  utra- 
que caussa  habebant'  inlustravi  ad 
xxiii.  4G.  §  5. 

li,  se  intercessuros  senatusconsulto] 
Lege  hi  se  intercessuros,  quamvis  re- 
feratur  ad  tribunes.  Nam  non  esse 
iiisolens,  ut  iu  distribiitione  tali  hoc 
relativum  etiam  de  remotiore  inlelli- 
gatui,  diximus  Obs.  iii.  16.  J.  F. 
Gron.  Hi  vel  hii  etiam  Lov.  1.  4.  6. 
Gaertn.  Hearnii  N.  et  Crevierii  Vic- 
tor, qui  eanuleni  lectionem  proba^w, 
et  recepit,  ut  t5  hi  respondeat  se- 
quenti  illi,  Recte  etiam  insuper  do- 
cnit,  per  hos  intelligi  tribunes  et  con- 
suJeu)  novis  pra^toribus  faventes : 
nude  patet  iiitempestive  hue  a  Gro- 
novio  advocari  morcm  veterum,  qui 
hi  interdum  ad  remotius,  iW  ad  vici- 
nius  retulerunt;  quem  ceteroquin 
veruni  esse,  vidimus  ad  xxiv.  29. 
§3. 

St  deportandos  censer ent  exercitus] 
Pall,  et  vetus  ed.  reportandos.  Gebh. 
Similiter  onines  nostri,  Hearnii  L.  1. 
et  edd.  antiqq.  pro  quo  Mogiiutini, 
auspice  cod.  suo,  emendarunt  depor- 
tandos. Id  autem  in  hac  re  proprium 
et  soliemne  est  verbum.  Supra  xxvt. 
21.  '  Questus  leniter,  quod,  confecia 
provincia,  exercituro  deportare  non 
licuisset.'  xxx.  40.  '  Quem,  si  de- 
portandus  exercitus  victor  ex  Africa 
esset,  deportare '  juberent.  '  Si  pa- 
cem  per  P.  Scipionem  dari,  atque  ab 
eodem  exercitum  deportari  jussis- 
sent.'  XXXI.  8.  '  De  exercilu,  quem 
P.  Scipio  ex  Africa  dcportasset.* 
Bis  supra  hoc  caj).  '  Ut  praetoiibus 
exercitum  deportare  liceret.'  Et, 
'  De  legionibus  deportandis  rem  in- 
tegram  referri  jusserunt.'  XMv.  15. 
*  Exercitusque  de  Macedonia  depor- 
tentiir.'  xlv.  38. '  Non  dc|)0itati  ex 
provincia  milites  ad  triumphum  sint.' 
Et,  '  Ad  quam  rem  in  Italiam  depor- 
taii.'  Non  diffiteor  tamen,  etiam 
'  reportare  '  hoc  sensu  usurpaii.  Vide 


118-24 


NOT/E    VARIORUM    IN 


ad  VI.  33.  §  12.  et  ad  xlii.  34.  §  6. 
Sed  seqiior  praestantissimnm  cod. 
Solent  aiiteni  liae  voces  commiitari. 
Vide  ad  Epit.  Liv.  1.  xxix.  hoc  cap. 
§  6.  et  vires  doctos  ad  Flor.  in.  11. 
§  11.  Et  ita  pleraque  verba  cimi  de  et 
re  composita.     Vide  ad  ix.  10.  §  G. 

§  10  Ut  pratores  quntuor  millia  pe- 
dituin  Romanorum  scriherent,  quadrin- 
gentos  equitcs]  Ms.  trecentos  equiles. 
Modiiis.  Vox  pratores  deest  in  Lov. 
6.  et  instiper  Romanorum  peditum  le- 

»"t:  pedilum  Hispanorum  Heainii  L. 
'  Paiillo  ante  gratia  esset,  senatus- 
consultum  factum  Lov.  1.  et  Mead.  1. 
gratia  esset,  senatusconsultum  factum 
est  Lov.  2.  gratia  esset  S.  centum  fac- 
tum Lov.  4.  gratia  est  senatusconsultum 
factum  Lov.  6.  et  Mead.  2.  gratia  et 
senatusconsultum  factum  Voss.  Verba 
proxinia  et  quinque  millia  sociorum  pe- 
ditum Latini  nominis,  quingentos  equi- 
tea  desiint  in  Voss.  Lov.  1.  et  Hear- 
nii  L.  l.ob  repetitionem  vocis  equites. 
Vide  ad  ix.  11.  §  11.  Peditum  socio- 
rum Icgimt  Lov.  4.  6.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  Gaeitn.  Vox  peditum  sola 
omittitnr  in  Lov.  2.  ra  quingentos 
equites  in  Lov.  5.  et  edd.  Camp.  Rom. 
1472.  ac  Parni. 

§  11  Quum  eas  legiones  quatuor  de- 
scripsissent]  Itane  ?  ex  tantillo  nu- 
mero  fient  qnatiior  legiones?  Nee 
id  viilt  Livins,  sed  lios  novos  milites 
distiibni  per  qiiatuoi-  legiones  et  ea- 
mm  auxilia,  qiisc  in  provincia  utraqne 
dim  erant :  qno  facto,  qnot  capita 
jnstiim  legionum  et  auxilioi  nm  nuine- 
rum  excederent,  tot  ex  veteribus  mi- 
litibus  exanctoiari  eo  delectu  ac  dis- 
crimiiie,  (jiio  deinde  dcfinit.  Scribo 
igitnr,  <yi/K/n  eos  in  legiones  quatuor  de- 
scripsissent.  J.F.Uron.  Locnm  men- 
dosiim  esse,  Gronovius  etiani  con- 
vincere  potuisset  ex  ipsa  loctitione 
'  desciibcre  legiones,'  quod  vnlgo 
dicitiir  conscrihere.  Quamvis  vero 
omnes  nostri  in  errorem  consentianf, 
attamen  Gronovii  conjectmani  cnm 
Clerico    et    Crevierio    veraui   puto; 


verum,  ut  earn  cum  Clerico  in  con- 
lextiim  lecipiam,  ab  animo  impe- 
tiare  non  potui.  Probata  hac  emen- 
datione, '  describere  '  est  distribuere^ 
suiim  cnique  adsignare.  Plura  vide 
ad  XXXI.  34.  §  8.  xxxiv.  56.  §  6. 
Diiker.  ad  Flori  i.  2.  §  2.  et  Cort.  ad 
Plinii  Ep.  ii.  6.  §  2.  Eo  sensu  Sueton. 
in  Tiber,  c.  30.  refert  Tibeiium  ad 
senatiim  retulisse  '  de  legionum  auxi- 
liorumque  descriptione.' 

Quod  plus,  quam  quina  millia  pedi' 
turn,  treceni  equites,  in  singulis  legioni- 
bus  esset,  dimitterent]  Quinque  viillia 
peditum,  trecenti  equites  Voss.  et  Lov. 
2.  quinque  millia  etiam  Lov.  4.  5.  G. 
Harl,  Mead,  uterque,  Gaertn.  Hear- 
iiii  L.  1.  2.  et  edd.  Camp.  Rom.  1472. 
ac  Parm.  qnas  secutae  quinque  serva- 
runt,  et  insnper  trecenti  dedenint. 
QiKiin  deinde  Mogiintini  quina  millia 
in  cod.  siio  legi  professi  essenf,  Frob. 
1535.  quina  millia  peditum,  treceni  equi- 
tes vulgavit.  Contendi  posset  quin- 
que  millia  et  trecenti  servandiim  esse, 
quia  additur  in  singulis  legionibus. 
Sed  alteriim  praeferendnm  puto  ob 
cod.  Mog.  auctoritatem  ;  quo  etiani 
dncunt  tot  codicum  vestigia  :  ser- 
vando  enim  treceni,  etiam  quina  le- 
gendum  ostendunt,  quia  numeri  car- 
dinalis  et  distributivus  non  recte  jnn- 
gnntur.  Vide  ad  xxxii.  28.  §  11. 
Idem  etiam  suadet  mos  Livii,  qui 
innumeris  locis,  licet  numerum  dis- 
tribiitivum  adhibeat,  tanien  '  viritim,' 
'  in  singulos,'  '  in  capita,'  vel  similia 
addere  solittis  est.  Supra  v.  24. 
'  Terna  jugera  et  septuncfs  viritim 
diviseranl.'  viii.  8.  '  Quinis  millibns 
peditum,  equitibns  in  singiilas  legi- 
ones trecenis.'  xxii.  52.  '  In  capita 
Romana  trecenis  niinimis  quadriga- 
tis.'  c.  58.  '  Pretium  fore  in  capita 
cqiiiti  quingenos  qnadrigatos  num- 
mos.'  xxxii.  17.  '  Macedonibus  tre- 
ceni nummi  in  capita  statutnm  est 
pretium.'  xxxiv.  45.  '  Treceni  ho- 
mines in  singulas.'  c  4G.  '  Divisit  in 
singulos  ducenos  septuagenos  zeris.' 


T.    LIVIl    HIST.   LIB.   XXXIX.   CAP.  39.  11825 


c.  50,  '  Qunm  quingenos  denarios 
pretitim  in  capita  statuissent.'  xxxv. 
40.  '  Qiiina  dena  jiigeia  agri  data 
in  singulos  pedites  sunt.'  xxxix.  44. 
'  Sena  jugera  in  siuguios  data.'  XL. 
1.  '  Uti  singiilae  qiiina  niillia  et  dii- 
renos  pedites,  tiecenos  iiaberent 
equites.'  c.  S'J.  '  Divisit  tanien  in 
singulos  milites  tiecenos  aeris.'  xlf. 
13.  '  Quinquagena  et  singula  jugera 
et  semisses  agri  in  singulos  dati  sunt.' 
Et,  '  Militibus  in  singulos  quini  deni 
denarii  dati.'  xlii.  4.  '  Diviserunt 
dena  jugera  in  singulos.'  c.  31.  '  Bi- 
nas  legioncs  singulis  consulibus.'  Et 
postea, '  Quiiia  millia  et  diiceni  equi- 
tes darentur  in  singulas  legiones.' 
Et,  '  Sena  millia  pedituiu  scribi  jussa, 
eqniles  treceni  a>qu!»liter  in  singulas 
legiones.'  xlih.  12.  '  Ut  in  singulas 
Ronianas  legiones  ne  plus  sena  mil- 
lia pedituni,  treceni  equites  essent.' 
XLV.  34.  '  Denos  principes  ex  sin- 
gulis evocavit  civitatibus.'  c.  43. 
*  Militibus  in  singulos  qnadragenos 
quinos  denarios  dedit.'  Interdura 
etiani  Colum.  aliique  ita  loquuntur, 
qnornni  testimonia  non  congero.  Ex 
his  patet,  non  andiendos  etiam  esse 
Lov.  5.  et  edd.  Camp.  Rom.  1472.  ac 
Parm.  rb  singulis  neglegentes.  Prse- 
terea  essent  legunt  Lov.  1.  2.  4,  5.  G. 
Hail.  Mead,  ambo,  Gaertn.  et  edd. 
ante  Aldum,  qui  esset  emendavit. 
Turn  dimitterentur  INIead.  1.  Sed  vide 
ad  c.  32.  §  8. 

§  12  Eos  primuin,  qui  emerita  sti- 
pendia  habebant]  Eos primo,  quod  Mead. 
1,  eos  prima,  qui  Lov.  2.  et  Harl. 
Videri  posset  legeudnm  eos  privws, 
qui.  Vide  ad  xxxiv.  14.  §  G.  Hos 
autem,  et  (|ui  setpiuutur,  hand  dubie 
dimissos  censet  Ferizon.in  Animadv. 
Histor.  VI.  p.  229.  ut  veteres  pra;tores 
couiitarentur  ad  triumplium,  qui  nlri- 
que  maguo  Fatruni  consensu  decretus 
est  c.  42. 

Cap.  xxxix.  §  1  C.  Decimii  prcc- 
toris  tnarie]  C.  Deciini  cod.  Mog.  om- 
uesque  mei,  praeler  Lov.  5.  qui  cum 


edd.  antiqq.  C.  Decii  dedit  :  cui  lec- 
tioni  C  Dccbni  ed.  Mog.  C.  Decimii 
Frob.  1531.  substituernnt.  Eadein 
vaiietas  mox  in  iisdem  codd.  obcurrit 
§  7.  Vide  ad  c.  32.  §  14. 

§  2  Cn.  Sicinius  et  L.  Piipitis]  Pall, 
et  vet.  ed.  Sicilnius,  Gebli.  Sililinus 
Voss.  Siluius  Lov.  2.  Harl.  el  Mead.  1. 
Sicilinus  Gaertn.  et  Hearnii  L.  1.  iSi- 
cilnius  Lov.  1.  4.  5.  Mead.  2.  et  edd. 
prince.  Sicilius  alia>.  Frob.  loSS.  Si- 
cinius reposuit:  quomodo  Gelenius 
ad  c.  45.  §  2.  legenduni  nionuit. 
*  Marci '  praenomen  ei  tribuit  Lov.^ 
Vide  ad  vii.  12.  §  1.  Turn  Pupilus 
Hearnii  L.  1.  Puppius  Lov.  5.  omnes- 
que  edd.  nsque  ad  Jac.  Gronov.  qui, 
altera  lilera  p  extrita,  Pupius  dedit. 
Vide  hoc  lib.  ad  c.  45.  §  2. 

C.  Valerius  flamen  Dialis]  '  C.  Va- 
leriiim  Flaccuni  '  a.  i3XLiv.  a  P.  Li- 
cinio  pontifice  maximo  captnm  fuisse, 
scribit  Livius  xxvii.  8.  eeddem  curu- 
lem  a.  laLiv.  factum  fuisse  xxxi.  50. 
Inter  ilium  annum  et  hnnc  qunm 
anni  xv.  intersint,  verosimile  est 
hunc  C.  Valerium  alium  a  snperiore 
esse.  Duk. 

§  3  Certamenque  ei  cumjiatnine  erati 
Addnnt  Pall,  et  vet.  ed.  cum  flamine 
Diale.  Gebli.  Similiter  Voss.  Lov.  1. 
2.  4.  5.  Mf  ad.  ambo,  Hearnii  L.  1.  et 
edd.  vett.  pro  quo  Ascens.  1513.  cum 
flamine  Diali  legendum  conjpcit,  quod 
Moguntini  receperunt.  Et  ita  est  in 
Gaertn.  Sed  Frob.  1535.  additam 
vocem  expunxit,  quae  neque  in  Lov, 
6.  neque  in  Harl.  exstitisse  videtur. 
Mox  etiam  superare  Lov.  G.  rh  etiain 
deest  in  Lov.  5.  et  edd.  ante  Aldum, 
qui  superare  etiam,  conseiitientibus 
omnibus  reliquis,  vulgari  curavit. 

Segare,  rationem  ejus  habendani  esse"] 
'  Rationem  habere  alicujus,'  in  peti- 
tione  magistratuum,  nihil  aliud  e^se 
oi)inor,  quam  eum  ad  magistratus 
peiitionem  admittere,  nee  coniitiis 
excludere.  Qui  autem  comitia  liabe- 
bat,  eorum,  quorum  ratio  liabebatnr, 
quibusque  petere  licebat,  nomen  ac- 


11826 


NOTiE   VARIORUM    IN 


cipie1)at,  et  de  eornni  nomine  tiibns 
vel  centiirias  in  siiffiagium  niittebat. 
Livius  niox  hoc  cap.  '  L.  Porciiis 
consul  primo  in  ea  sententia  esse,  ne 
noinen  ejus  acriperet.'  Et  iteriini, 
*  Hand  dubius  jjia^tor  esset,  si  consul 
accipere  noinen  veiiet.'  Turneb.  Ad- 
vers.  XXVII.  32.  Supra  iv.  7.  '  Piin- 
cipes  plebis  ea  coniitia  nialebant, 
quibns  non  iiaberetur  ratio  sui.'  viii. 
15.  '  Q.  Publiiius  Pliilo  pranor  pii- 
mnm  de  plebe,  adversante  Sulpicio 
coDsnle,  qui  uegabat,  raiioneni  ejus 
se  liabiluruin,  est  factus :'  nbi  vide 
Sigon. 

§  4  Quod  duos  simul  unus  magistra- 
tus]  Quod  simul  utius  magislialus  Lov. 

1.  quod  simul  duos  magistratus  Lov. 
6.  quod  simul  duos  unus  magistratus 
Gaertn.  quod  simul  duo  unus  magis- 
tialus  Voss.  Vide  ad  xxxv.  21.  §  5. 
Reliqui  tamen  onines  duos  tueutur. 
Mox  neque  cupere  posset,  neque  gerere 
Lov.  2.  6.  et  Gaertn.  atqiie  ita  etiam 
Crevierius  edidit;  nulian)  antem  mu- 
tat2B  iectionis  caiissam  subscripsit. 
Sed  vide  ad  ix.  9.  §  14.  Dein  quern 
vellent  Voss.  Vide  ad  x.  13.  §  11. 
Ceteri  codd.  stant  pro  vulgato. 

^  0  Convocatis  Paliibns,  referre  se 
ad  eos,  dixit]  Partibus,  Uteris  trajec- 
tis,  Mead.  1.  Vide  ad  iv.  GO.  §  3. 
Adde  viros  doctos  ad  Suet.  Aug.  c. 
12.  Crevierius,  si  vulgatuni  displice- 
ret,  conjecit  referre  se  de  eo,  quod. 
Mox  UbercE,  et  ileinde  iis  deestin  Lov. 
G.  J'uni  lege  comitia  habere  sine  prae- 
positione  exiiibet  Lov.  1. 

i  7  Patrcs  censuerunf,  i^c.  quo  minus 
cojnitia]  Omnia  haec  perperam  de&uiit 
in  Voss.  et  Lov.  1.  Paullo  post  in 
voce  '  Decimii'  similis  obcurrit  va- 
rietas  ac  modo  notata  est  ^  1.  Tnm 
ex  lege  Lov.  2.    Insuper  haberenl  Lov. 

2.  Harl.  et  Mead.  2.     Vide  ad  x.  10. 

^  1. 

\  8  Nihil,  quod  se  indignum  esset] 
Nihil  quiden  se,  quod  indignum  essel 
Voss.  Lov.  1.2.  G.  Harl.  et  Gaertn. 
nihil  quidem  se  indignum  esset  Mead.  I . 


In  sequentibus  Medio  ad  voluntatem 
responso  interpretantibus  fecerat  spem 
Gaertn.  Medio  responso  ad  volunta- 
tern  interpretantibus  fecerat  spem  Voss. 
Lov.  1.  2.  4.  5.  C.  Harl.  Mead,  ambo, 
et  edd.  ante  Alduni,  qui  auctoritate 
cod.  Mog.  vocabula  in  eum  ordinein 
digessit,  quern  nunc  obtinenf. 

§  9  Extorqueri  sibi  a  consule  et 
senalu]  Et  ab  senatu  Lovel.  5.  et  edd. 
principes.  Livium  ita  sjepe  loqui,  vi- 
dimus ad  VI.  28.  §  6.  Frobenius,  ul- 
timo loco  expuncta  pra?positioiie,  a. 
1535.  et  senatu  dedit,  concinentibus 
reli(juis  IMss-;  quibns  invitis  nihil  mu- 
tandnm  censeo.  Mox  invidiam  fieri 
geminati  honoris  Lovel.  1.  4.  Harl.  et 
Mead.  ambo. 

§  10  Quum  et  perlinaciam  petentis 
crescere,  etfarorem  populi  magis  magis- 
que]  Pall.  Consul,  quum  pert,  petentis 
crescere,  fav.  pop.  magis  magisque. 
Gebh.  Similiter  Harl.  et  Mead,  am- 
bo. 

§  11  Quod  tanto  studio,  Sfc.  prtelo' 
rem  se  voluisset  facere]  Quod  ante  stu- 
dio Voss.  et  Lov,  1.  quod  omni  studio 
Lov.  G.  quod  cutn  tanlo  studio  Lov.  2> 
Haiieian.  et  Mead.  1.  Supra  viii.  26. 
'Cogitaret  populus  Homanus  potius, 
cum  qnanto  studio  periciiloque  redi- 
tum  in  amicitiam  suam  esset.'  Vide 
ad  xxxviii.  38.  §  7.  Alii  tamen  codd. 
vulgatum  luentur.  Pronomen  se  de- 
est  in  Lov.  2. 

§  12  Tantum  ei  favorem  accendif] 
Ita  Moguntini  se  in  cod.  suo  repe- 
risse  professi  sunt :  quod  deinde  Frob. 
1535.  adscivit.  Superiores  dedernnt 
tantum  ei  favoris,  concinentibus  Voss. 
Lov.  1.  5.  G.  et  Gaertn.  Sed  reliqui, 
nisi  eorum  excerpta  nos  fallunt,  stant 
cum  iNIoguntino.  Paullo  anXeessein 
animo  Vossian.  Lov.  1.  2.  4.  G.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  In  sequenti- 
bus nomen  accipere  Lovel.  5.  et  ed. 
Camp. 

f,  13  Tribunis,  et  inter  se  ipsos,  et 
cum  consule,  fuit]  Lego  inter  se  ipsis. 
J.  F.  Gron,  Infer  seipsos  omues  codd. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XXXIX.   CAP.   40. 


11827 


Vide  ergo  ad  ii.  19.  §  5.  Tiihunis  in- 
ter se  ipsos  et  consulem  fuit  Lov.  2.  et 
Harleian.  et  cum  consulibus  Mead.  2. 
quod  et  voluisse  videttir  pciiba  Lov. 
4.  qui  obvio  enoie  dedit  tt  cum  con- 
sulis.  Sed  recte  cum  consulem  iilo 
nempe,  qui  comilia  consuli  subiogan- 
do  habitiinis  eiat.  Mox  habitus  est 
Voss.  et  Gaertn.  Dein  §  seq.  prava 
hominum  studia  Lov.  2. 

§  15  ApoUinique  ludos  facerci]  Hoc 
pristoris  urbani  erat.  Supra  xxv.  12. 
et  XXVII.  23.  Duk.  Vide  Noris.  ad 
Cenotaph.  Pis.  Diss.  ii.  6.  p.  137. 

Cap.  XL.  §  1  Quo  et  majore  de  re, 
el  inter  plures  polentioresque]  Non  ne- 
go,  aliesse  posse  verbiim  substanti- 
viini  ;  facile  tainen  propter  similitu- 
dinem  verbonini  de  re  et  excidere,  et 
scriptdin  esse  potnit  quo  et  majore  de 
re  erat,  et  iyiter  plures.  Sed  haec  tan- 
tuir.  snspicio  est.  Dukerus.  Nonnibil 
Lane  conjectnrani  adjuvare  videtur, 
quod  majore  decreto  et  inter  plures  le- 
gant  Love!.  1.6.  et  Voss.  Praeterea 
plures  potioresque  Lov.  2.  Harleian.  et 
Mead.  1.  Similiter  'potissimns'  et 
'  potentissimiis  '  librarios  commutas- 
se,  vidimus  ad  viii.  34.  §  6. 

^  2  Cn.  Manlius  Volsco']  Vulso  ex 
tab.  Cap.  Sigon.  Volsco  in  sola  ex- 
stat  ed.  Basil.  1.554.  operanim  crrore, 
quum  priores  legant  Volso,  qiiod  et 
in  scriptis  siiperest.  Vulso  Sigonins. 
Vide  ad  xxii.  35.  §  1.  Perperam  i)/. 
3Ianlius  vocatiir  in  Lov.  6.  Vide  ad 
VII.  12.  §  1. 

L.  Furius  Purpurio^  Purpurea  ex 
tab.  Cap.  Sigon.  Vide  ad  xxvii.  2. 
§  10.  Prapnomen  L.  quod  in  scriptis 
nostris,  (iearnii  L.  1.  et  priscis  edd. 
deerat,  Moguntini  ex  cod.  suo  adje- 
ceriint. 

(j  'i  T.  el  M.  Sempronii,  Longus  et 
Tudita7ius]  Ti.  et  M.  Sempronii  ex  tab. 
Cap.' Signn.  Prsenomen  Ti.  vel  Tibe- 
rius passim  in  T.  sive  Titus  a  librariis 
mutatuni  est.  Vide  ad  xl.  44.  ^  12. 
£t  quidein  in  eodem  hoc  Ti.  Sempro- 
Dio  Longo.    Vide  ad  xxxiv.  42.  §  3. 


Hie  tamen  Tiberius  vocatnr  in  Mss. 
et  primis  edd.  Moguntini  denium  ex 
cod.  suo  perperam  T.  et  M.  Sempronii 
substituerunt.  IMox  tonge  in  solo  de- 
est  Lov.  0. 

^  4  Fortunam  sibi  ipse  facturus  fu- 
isse  videretur'\  Verbum /la'sse  deest  in 
scriptis  et  edd.  vett.  Id  primus  Al- 
dus ex  cod.  Mog.  addidit.  Mox  rh  ei 
non  adparel  in  Mead.  1.  Dein  cole- 
hat,  \>ro  callebat,  legunt  Lov.  2.  6.  et 
Voss.  calebat  Lov.  1.  Vide  ad  xxxv. 
26.  §  10. 

§  5  Provexit.  Huic  versatile  inge- 
nium]  Pall,  versabile.  Gebli.  Similiter 
Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Harl.  Mead.  1. 
et  Gaertn.  Praeterea  pen-exit  Harl. 
Similiter  variarunt  librarii  xxxvil. 
45.  §  2.  Vide  ad  ix.  10.  §  7.  Mox  na- 
turn  ad  unum  Harl.  Praeterea  §  seq. 
et  id  in  pace  Lovel.  4.  et  Mead.  1.  et 
idem  in  pace  Vossian.  Lov.  1.  2.5.  6. 
Harl.  Mead.  2.  Gaertn.  Hearnii  L. 
1.  et  edd.  ante  Frob.  qui  a.  1535.  co- 
pulam  omisit. 

§  7  Nee  ita  tantum,  ut  cujus  lingua 
eo  vivo  viguerit]  Hae  particulae  ita,  ut 
non  leguntur  in  vetustis  exemplari- 
bus.  Gelen.  Libri  omnes  nee  istu  tan- 
tum. Gebhard.  Nee  ista  tantum,  cujus 
lingua  Voss.  Lovel.  1.  4.  5.  Harleian. 
Mead.  1.  et  edd.  principes  :  in  qua 
lectione  quum  nihil  aliud  percatuni 
sit,  quam  quod  diiae  priores  literae 
vocis  ta7itum  perperam  repetitae  sint 
in  fine  praecedentis,  id  non  animad- 
vertentes  scribae  Lov.  2.  6.  et  Gaertu. 
dederunt  nee  isla  tantum  ejus  lingua; 
at  qui  editioni  Venetae  1495.  praefu- 
erunt,  aliique  nee  ista  tantum,  ut  cujus 
lingua.  Moguntini  delude  monuere  se 
in  niembranis  suis  invenisse  7iec  is  tan- 
tum, hinc  Frob.  1535.  excudit  nee  is 
tantum,  cujus  lingua.  Gronoviiis  postea 
in  prima  notarum  ed.  quum  nee  ejus 
tantum,  cujus  in  Barber,  et  Pet.  nee 
ista  tantum  ejus  in  Naudean.  invenis- 
set,  cum  Gelenio  legendum  censuit 
nee  tantum  cujus.  At  recte  curis  re- 
petitis  nullam  bujus  conjecturae  men< 


11828 


NOTiE    VARIORUM    IN 


tionem  fecit.  Supra  xxxiii.  45. 
'  Eain  rem  esse  rati,  qnaa  niatnrata 
dilatave  iioii  tarn  ma{>ni  moinenti  ad 
siimmam  rem  popiili  Roinani  esset.' 
Cic.  ad  Fam.  v.  12.  '  Neqne  enim  tii 
is  es,  qui,  qtiid  sis,  nescias.'  Nepos 
Agesil.  c.  5.  '  Se  enim  euni  esse  dixit, 
qui  ad  officium  peccantes  redire  co- 
geret.'  Justin,  v.  C.  *  Sed  neque  is 
miles  erat,  qui  nomen  Atheniensium 
tueretur;  neque  ea^  vires,  quibus 
vincere  consuerat.'  Vide  Gronov.  ad 
Senec.  de  Benef.  vii.  24.  et  Bentl. 
ad  Hor.  Sat.  i.  9.  55.  Dein  rh  eo  de- 
est  in  Voss.  et  Gaertn.  Turn  vigiiit 
legunt  Vossian.  Lov.  I.  2.  4.  G.  Harl. 
INIead.  ambo,  et  Ganrtn.  Quum  da- 
tum fuisset  vigu'it,  scribee  additam 
notam  perperam  omisenint.  Vide 
hoc  cap.  §  11.  12.  et  ad  xl.  14.  §  10. 

Momimenliim  eloqitenticc  nullum  ex- 
stet]  Monimentum  Lov.  4.  et  G.  moU- 
mentuni  Harl.  Turn  ut  milium  exstet 
Lov.  2.  et  C.  multum  exstet  Harl.  Vox 
nullum  deest  iu  Voss.  et  Gaertn. 

Vivit  immo  tigetque'^  Quanto  melius 
vieit  immo  vitetque.  Omen  immorfa- 
litatis  epternaeque  famap.  T.  Fuher. 
Ita  eerie  Cic.  de  Amic.  c.  27.  '  Mibi 
quidem  Scipio,  quamqnam  est  subito 
ereptus,  vivit  tamen,  semperque  vi- 
vet.'  Veil.  Pat.  II.  GG.  '  Vivit  vivet- 
que  per  omnium  seculorum  memori- 
ani.'  Pliiiius  Ep.  ii.  1.  'Vivit  enim 
vivetque  semppr,  atque  etiam  latius 
in  memoria  liominum  et  sermone  ver- 
gabitur.'  Eadem  forma  '  est  eritque' 
Livius  dixit  v.  27.  xxviii.  28.  ct 
XXXI.  29,  '  manet  et  semper  mane- 
bit'  Cic.  de  Legib.  i.  1.  '  viget  vige- 
bitque '  .Seneca  Consol.  ad  Marc.  I. 
At  liliri  scripti  niliii  liic  mutant,  nisi 
quod  solus  Harl.  ijt(7,  immo  viget  elo- 
qutntia  ejus  sine  copula  legat.  Niiiil 
igitur  niutaiidum,  prapsertim  quum 
Livius  ita  etiam  loqiiatur  xxv.  38. 
'  Viviint  vigentqne  fama  rerum  ges- 
tarum  :'  ubi  recte  Gronov.  vulgatimi 
contra  Lipsium,  pariter  vitunl  viient- 
que  emeodautem,  tuetur.    '  Viverc ' 


et  'vigere'  ssepe  Cic.junxit.  Ita  de 
Nat.  Deor.  ii.  33.  'Arte  naturae  vi- 
vunt  et  vigent.'  iii.  14.  '  In  onmi  na- 
tura  rerum  id  vivere,  id  vigere,  quod 
caleat.'  de  Divin.  i.  30.  '  Viget  au- 
tem  et  vivit  animus.*  Recte  etiam 
Doujatius  vujgatum  tuetur;  qui  riri^ 
ad  pi  EBcedens  vivo  eo  referendum  mo- 
net,  viget  ad  superius  viguerit,  INIox 
sacratas  scriptas  Lov.  4.  Harieian.  et 
Mead.  ambo.  Sacralis  scriptis  Voss. 
sacratis  scriptis  Lov.  1.  G.  et  Gaertn. 

§  9  Si))iultalcs  nimio  plures  et  exer- 
cuerunt  eum,  et  ipse  exercuil  eas^  In- 
dignam  Livio  (rvuQeaLV  zxhUvov.  Lego 
el  eas  ipse  exercuit.  T.  Faber.  Pro 
superfluo  elido  rh  eas.  J.  F.  Gronov. 
Simultates  immo  plures  Mead.  1.  er- 
rore  ex  ductuum  similitndine  nato. 
Supra  I.  2.  *  Nimio  plus,  quara  satis 
tutum  esset  adcolis,  rem  Trojanam 
crescere  ratus.'  ii.  37.  '  Niudo  plus, 
qnani  velim,  nostrorum  ingenia  sunt 
mobilia.'  Praaterea  et  exercuerunt,  et 
ipse  exercuit  eas  Harl. 

§  10  Invicli  cupiditntibus  animi  et 
rigidcE  innocentia}  Libri  nostri  invicti 
a  cup.  animi,  rigida  innocentia.  Gebb. 
Invicli  a  cup.  oinnes  scripti  nosiri,  et 
lypis  excusi  usque  ad  Froben.  qui  a. 
1535.  prappositionem  omisit,  exem- 
plum  ejus  sequentibus  ceteris  editori- 
bns,  donee  Jac.  Gronovius  eamdem 
restitueret.  Supra  xxxiii.  11.  '  De- 
nis regiis  inminere  credebant  invicti 
ab  ca  cupiditate  animi  virum.'  Flor. 
11.  14.  '  Inviclusqiie  a  veris  regibus 
ab  illo  imaginario  et  scenico  rege  su- 
peratur :'  ubi  vide  interpretes.  Co- 
pulam  deinde  ct  omittunt  Voss.  Lov. 
1.  2.  4.  G.  Harieian.  Mead,  ambo,  et 
Gaerin.  Mox  contevitor  gloria  ed. 
Vcn.  1498.  et  Mediol.  1505.  quod 
Ascens.  1513.  in  margine  ostentavit. 
Vide  ad  ix.  18.  §  19.  Sed  gratice, 
quod  in  codd.  omnibus  cxstat,  unice 
verum  est.  Potentiorum  enim  gra- 
tiam  Cato  contemsit,  non  vero  glori- 
am  suam. 

§  1 1  //I  yaraimonia,  in  fatientia  labo' 


T.   LIVII    HIST.    LIB.   XXXIX.   CAP.  40. 


11829 


ris  periculique,  fcrrei  prope  corporis} 
Libri  noslri  inpulie7ilialaboris,pericii- 
li,  ferrei  prope  corporis.  Gebli.  C'«)j- 
temtor  gralice,  diviliarum  parsimonia 
Lov.  1.  2.6.  et  Gaertii.  conteintor  ^rU' 
ti<E,  divitiarum,  parsimonie  Voss.  Seel 
praepositio  in  intercepta  est  ab  nlii- 
ma  litera  vocis  pranced.  Vide  ad  x. 
13.  §  3.  Parsimonia,  patientia,  et  la- 
bons  et  periculi  Gaertn.  Sed  elegans 
et  Livio  sollemnis  est  ilia  repetitio 
praeposilioiiis  in,  omissa  etiain  copu- 
lativa.  Supra  n.49.  '  Veiens  beilum 
in  privatani  ciirani,  in  privata  anna 
versuni.'  iii.  19.  '  Quiim  bostes  in 
arce,  in  Capitolio  essent.'  xxii.  39. 
'Hannibal  contra  in  aliena,  in  hostili 
est  terra.'  ix.  9. '  In  liaec  sseviant,  in 
haec  ferrnin,  in  bcec  iras  acnant.'  lib. 
XXIV.  c.  8. 'Qiuim  in  boc  belio,  in 
boc  Iioste  niinK|iiatn  ab  iiUoduce  sine 
ingenti  nostra  clade  erratum  sit.'  lib. 
XXVII.  cap.  5.  *  Omnes  in  urbes,  in 
agros  snos  reduotos.'  Turn  et  laboris 
periculi  Voss.  labnris  et  periculi  Lov. 
2.  et  G.  laboris,  periculi  Lov.  1.  4.  5. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  edd.  ante  As- 
cens.  qui  a.  1513.  laboris  periculique 
dedit ;  quod  in  nollo  inilii  codd.  ob- 
vium  fiiit,  et  bine  vetereni  lectioneni 
revocavi.  INIox  quidem  deest  in  Lov. 
Let  Voss.  Vide  ad  xnv.  36.  §  9. 
Hinc/rrt>jo(>r<?<  iidem  Lov.  Let  Voss. 
cum  Lov.  6.  /regit  Lov.  2.     Vide  ad 

§  12  Ipse  pro  se  oraverit,  scripserit- 
7ue]  Oravit,  scripsitque  Harl.  scripsit- 
^ue  etiam  Lov.  1.  et  6.  Sed  praeces- 
sit  '  dixerit,'  et  sequitnr  '  adduxerit.' 
Vide  igitiir  ad  §  7.  Paullo  ante  Quin 
sextum  Level.  2.  4.  5.  Harl.  et  INIead. 
ambo. 

Scripsentque  nonagesimo  anno.  Ser- 
giuin  Galhain']  Cicero  in  Lteliocap.  3. 
mentioneni  faciens  dialogi  de  Senec- 
tnte,  sub  persona  Laplii  ita  ait :  '  Ut 
memini  Catonem  uno  aimo,  antequani 
njortuus  est,  meciim  et  cum  Scipione 
disserere.'  Porro  ilie  annus,  eodeni 
autbore,  erat  consulibus  L.  Quintio 


Flaminio,  M.  Acilio  Balbo,  nostra 
suppntatione  ab  urbe  condita  i:)civ. 
quo  tempore  Calo  annum  qiiartum  ac 
octogesimum  agebat,  ut  apud  enndem 
ipse  Cato  in  eodtm  de  Senectute  di- 
aiogo  fatetiir  paullo  post,  ubi  de  Nes« 
tore  c.  10.  Quapropter  si  posteriore 
anno  mortuus  est,  \it  Leeiius  affirmat, 
non  excessit  quintum  ac  octogesi- 
mum annum,  cum  bic  nonagesimo 
anno  scripsisse  memoretur.  Sed  di- 
versum  tradidisse  authores  apparet. 
Quod  si  ullus  in  bis  nunieris  suspec- 
tus  est,  in  Laelio  videtur  emendandns, 
legendumque  ant  sexto,  ant  seplimo 
anno,  antequam  mortuus  est,  Qiian- 
quam  lectoris  judicio  hffic  comniitto  : 
nobis  ideo  annotata,  ut  orcasionem 
studiosis  daremus  et  emendandi  au- 
tliores,  et  judicandi  diligentius.  Nee 
boc  quoque  planum  est,  quo  Catonis 
anno  Livius  voluerit  Sergiimi  Galbain 
(qui  Servius  Sulpicins  Galba  vere  no- 
minabatur)  ab  ipso  Catone  in  judi- 
cium ductum:  nisi  quis  distinguat 
post  scripseritque,  et  nonagesimo  anno 
leferat  ad  sequentia.  Vide  Flornm 
[auctorem  Epitomes  Livianap]  lib. 
XLix.  ac  confer  tenipora,  videbisqne 
non  oninino  frivolam  banc  nostram 
dubitationem.  Glar.  Servium  lege, 
quod  est  pra?nomen  Snlpiciorum  Gal- 
barum.  Sic  Plutarcluis  in  Caton, 
Maj.  pag.  345.  'SepPlov  Td\Pa  KUTTjyS' 
prjaeu  ifuev-qKovTa  yeyovibs  err).  Cicero 
tamen  ab  ntroque  dissentit,  quippe 
ex  cujus  verbis  eliciatur  ex  lib.  de 
Senectute,  Catonem  non  amj)lin.«, 
quam  lxxxiv.  annos  vixisse  :  siqui- 
dem  natus  est  anno  postquam  Q.  Fa- 
bius  RIaximus  primum  consul  fnit, 
mortuus  JManlio  et  Censorino  consu- 
lii)us.  IMalini  ego  librarii  erratum, 
quam  Livii,  siquidem  apiid  eum,  qui 
scripsit  de  Viris  Illustr.  cap.  47.  est 
'  Galbam  octogenarius  accusavit  :'  nt 
octogcsimo  bic  etiam  sit  legendum  :  iie- 
que  enim  vitium  est  apud  (Jiceronem, 
nt  censet  Glareanus.  ['  Glareanus 
satis   hiculente*   ea  de   re  disserit  : 


11830 


NOT^    VARIORUM    IN 


haec  ciir  non  potiiis  refeninf  nr,  qiiain 
livido  dente  caipiintiu? 'J  Sigoniits. 
Dissensiun  Livii  et  Ciceionis  optiine 
observarimt  Glareanus  et  Sigoniiis. 
Cato  anno  ante  natiis  est,  qiiam  con- 
sul primum  fiiit  Q.  Fabiiis  Maximiis. 
Cic.  de  Senect.  c.  4.  Fabiiis  autem 
primum  consul  fuit,  secundum  Fast. 
Capit.  a.  loxx.  ergo  Cato  natus  est 
a.  I3XIX.  Sermonem  de  Senectute 
liabitum  a  Catone  fiiigit  Cicero  T. 
Flamiuino  et  M'.  Acilio  consnlibus, 
de  Senect.  cap.  5.  ergo  a.  laciii.  et 
qnidem  eo  tempore  Cato  agebat 
quartum  annum  et  octogesin)um.  Cic. 
de  Senec.  c.  10.  Disseruit  autem  de 
senectute  anno  ante,  quam  niortuus 
est.  Cic.  de  Amic.  c.  3.  Hinc  col- 
ligitur,  Ciceronem  statuisse,  Cato- 
nem  niortuiim  esse  annos  quinque  et 
octoginta  natum,  a.  lociv.eodeui  au- 
tem anno  ipsura  Ser.  Galbam  ad  po- 
pulnni  accusasse,  refert  in  Clar.  O- 
rat.  c.  20.  quod  ipsum  anno  nonagesi- 
n)o  zetatis  fecisse,  hie  Livius  adfir- 
n)at.  Non  ideo  tamen  vcl  cum  Gla- 
reano  Ciceronem,  vel  cum  Sigonio 
Livium  emendandum  arbitror.  Non 
Cic.  de  Amic.  c.  3.  quia  non  ibi  tan- 
tum  Catonem  annos  quinque  et  octo- 
ginta natum  e  vita  cessisse  innuit, 
sed  idem  etiam  aperte  scribit  in  lib. 
de  Clar.  Orat.  cap. 20.  Non  Livium 
in  liis  verbis,  quia  primo  in  illis  codd. 
nihil  mutant.  Deinde  quia  Livius 
jam  niodo  'annum'  vitae  Calonis 
'sfXtum  et  octogesimum  '  niemora- 
vit;  quae  et  ipsa  verba,  in  quibus  iti- 
dem  nihil  variant  scripti,  ex  senten- 
tia  Sigonii  mutanda  forent,  ne  Livius 
a  Cicerone  dissentiret.  Tandeni,  quia 
non  tantum  Livii  sententia  probatur 
teslimonio  Plut.  a  Sigonio  laudali, 
sed  etiam  Valer.  Max.  qui  viii.  7.  1. 
refert  Calonem,  sexlum  et  octogesi- 
mum annum  agentem,  ab  inimicis  ca- 
pitali  crimine  accusatum,  suam  caus- 
sam  egisse;  quam  distinguit  a  defen- 
sione  ejus  pro  Hispania,  in  ijiso  diu- 
tissime  act<e   vit^e    fine  discrtissimi 


oratoris  Galbae  accusation!  opposita. 
Preeterea  licet  hie  cum  Sigonio  octO' 
gesimo,  pro  nonagesimo,  legamus,  non- 
dum  dissensus  inter  Cic.  et  Liv.  sub- 
latus  erit.  Ita  enim  Livius  tradet, 
Catonem  Ser.  Galbam  octogesimo 
anno  aetatis  accusasse;  Cicero  autem 
de  Clar.  Orat.  cap.  20.  quuui  annos 
quinque  et  octoginta  natus  cs<et.  Pn- 
to  igitur  re  vera  eos  dissentire,  quia 
diversos  annales  secnti  sunt. 

Cap.  xli.  §  1  Hnnc,  sicul  omni  tita, 
ita  turn  yetentem  premebat  nobilitaa: 
coierant  apud  pratorem  L.  Flaccum] 
Legendum  consenserantque  prater  L. 
Flaccum.  Gelen.  L.  Valerius  Flac- 
cus,  Catonis  in  consulatu  collega,  hoc 
anno  non  fuit  prsetor,  neque  videtur 
alicui  snbrogatus.  Itaque  lego  apud 
competitor  em  L.  Flaccum.  Quidam  lo- 
cum ita  emendaiunt:  consenserantque 
prater  L.  Flaccum.  Glarean.  Vet.  lib. 
habent  coieranlque,  et  ad  dejiciendum 
honore  eum.  Miror  autem,  Gelenium, 
pro  coierant,  conscnserant  reposuisse, 
cum  '  coire  '  in  hac  re  proprium  ver- 
bum  sit,  unde  '  coitiones  '  appellate. 
Sic  Paedianus  in  Toga  Cand.  [in  ar- 
gumento  orat.]  '  Coierant  ambo,  ut 
Ciceronem  consulatu  dejicerent;'quo 
de  dicendi  genere  supra  etiam  dixi- 
mus.  Coire  crvfxippovitv  vocat  Plutar- 
chus  in  Catone  p. 345.  Si  igitur  prae- 
ter  L.  Flaccum  candidati  reliqui  co- 
ierant, profecto  recte  Plutarchus,  qui 
competitores  septem  Catonis  fuisse 
ait  ibid,  quod  Glareanus  non  vidit, 
qui  apud  competitorem  L.  Flaccum  le- 
git. Sigon.  Lectio  srripta  praefert, 
ita  turn  prasentem  premebat  nobilitaa 
cogerant  a  populo  prater  L.  Flaccum, 
longe  sane  divtrsa  a  vulgo.  Emendo, 
ita  turn  prcnsantem  premebat  nobilitan : 
coierant  propalnm  prater.  Nam  '  pren- 
sare '  et  'coire'  propria  liiijiis  rei 
verba.  Lipsius,  Epist.  Lect.  v.  20. 
Pro  consenserantque  legendum  coie- 
rantque:  quod  verbuu)  et  proprium 
hie  habet  douiicilium,  rt  in  omnibus 
nielioribus  libris  vetcribus  reperitur, 


T.    LIVI)    HIST.    LII?.    XXXIX.   CAP.   41.         11831 


uti  Sis:onius  hionnit,  ita  et  elegantis- 
siinus  Lipsius  coiitirniavit  in  Episto- 
licis,  hoc  ampliiis  acldens,  qiiiiin  in 
scripto  suo  codice  iiivenerit  ita  turn 
prcBsentem,  Sfc.  legendum  etiam  videri 
ita  turn  preiisantem:  quod  ileni  ver- 
biim  iinicc  iiniciim,  et  cum  niaxime 
proprinm  hie  est,  3Jodius,  Librinosiri 
oinnes,?<(j  turn  pre sentempremebat  nobi- 
litas:  coierant  apud prcetorem  L,  Flaccum. 
Gebl).  Geleiiius  fecit  consenserant- 
que.  Sed  vecie  Sigonius  reduxit  coie- 
rantque,  ut  plane  scripti  nostri  cum 
veteribus  editi?.  Petav.  quoque  pra- 
sentem  avrl  rod  petentem  cum  codice 
Lip>ii:  unde  bene  ille  prcnsantcm. 
Sed  etiaui  Li psianus  codex,  coegerata 
populo  prater  L.  Flaccum.  Unde  con- 
jicit  coierant  jiropulum  prater.  In  quo 
pnto  doclissimum  viiiwn  falli  :  nam 
Barb,  coierant  L.  Flaccum  apud  prato- 
rem,  qui  cuUega.  Naud.  co'egerant  apud 
pratorem  L.  Flaccum.  Pet.  et  veteres 
editi,  coierant  apud  pr<etorem  L.  Flac- 
cum. Voss.  Hunc,  sicut  omni  vita,  turn 
preesenlem premtbat  nobilitas,  co'egerant: 
ap,  preter.  L.  Flaccum.  Vidcs  unde 
orta  sint  et  a  populo,  et  apud:  unde 
pratorem.  Integrum  est,  tum  prensan- 
tem  premebat  nobilitas.  Coierant  autem 
prceter  L.  Flaccum.  Nam  illud  quo- 
que sciendum,  rb  ita,  quod  Aidina  et 
deinceps  vulgatte  addunt,  neque 
scriptos,  neque  quemquam  ab  An- 
drea at!  Moguntinos  iiabere.  Et  so- 
lent  omittere  post  brcvem  protasin 
veteres.  Sic  xxxiv.  9.  '  Qiiam,  sic- 
nt  minoribns  viribus,  pari  colebant 
fide.'  J.  F.  Gron.  Livius  non  raro  ita 
omittere  solet  post  sicut.  Vide  iv.27. 
XXIV.  33.  XXV.  15.  XXIX.  8.  et  alibi. 
Duker.  Voculam  ita  Aldum  in  scrip- 
tis  reperisse  credo,  (]uia  milii  etiam 
in  Lov.  5.  obvia  fuit.  Qnum  tamen 
in  nullo  praiterea  obcurrerit,  repeti- 
tam  esse  credo  ex  ultimis  Uteris  vocis 
prjeced.  Tum  pnlcm  Lov.  6.  et  Hear- 
nii  L.  1.  psentem  Lov.  1.  et  4.  presen- 
tem  jMead.  ambo  :  petentem  Lov.  2.  5. 
Mead.  I.  in  niargitie,  et  Gaertner. 


Lipsianum  prensantem  verum  puto,cu- 
jus  glossema  est  petentem:  vel  quum 
prZsantem  scriptum  fuisset,  id  facilli- 
me  in  prasentem  mutari  potnit.  In 
contexfum  tanicn  recipere  ausus  non 
sum,  ut  Gronov.  16G5.  fecit ;  sed,  do- 
nee codicis  fide  firmetur,  petentem  re- 
vocavi.  Hinc  cogerant  a  pplo  L.  Flac- 
cum Lov.  1.  venerunt  apud  pratorem  L. 
Flaccum  Lov.  2.  Harl.  et  Mead.  1.  in 
margine:  co'egerant  apud  pratorem  L. 
Flaccum  Lov.  2.  in  margiiie,  co'egerant 
Appio  pratore  L,  Flaccum  Lov.  6.  co- 
gerat  aput  p.  lutium  Flaccum  Hearnii 
L.  1.  coierant  apud  pratorem  L.  Flac- 
cum Lov.  4. 5.  Mead,  ambo,  et  Gaertn. 
coierant  etiam  in  Oxon.  N.  esse,  Hear- 
nius  testatur.  Id  autem  in  hac  re  pro- 
prium  est  verbum.  Vide  ad  iir.  35. 
§  9.  Mox  ad  dedendum  honorem  Voss. 
et  Lov.  1.  ad  petendum  honorem  Lov. 
6.  ad  dejiciendum  honorem  Harl.  Mead, 
ambo,  Lov.  4.  et  Gaertn.  ad  dejicien- 
dum honore,  omisso  r(^  eum,  Lovel.  2. 
Et  ita  Frob.  1535.  edidit;  sed  prono- 
men,  quod  Lovel.  5.  et  priores  edd. 
servant,  recte  Sigon.  revocavit.  Liv. 
XXXVIII.  35. '  Quum  M.  yEmilium  Le- 
pidum  inimicum,  eo  quoque  anno  pe- 
tentem, dejecisset:'  ubi  vide. 

§  2  Sed  etiam  quod  trisfem  censuram, 
periculosamque  multorum  fama]  Th  eti- 
am exsulat  a  Lovel.  2.  et  Mead.  I. 
Sa^pe  non  solum,  sed,  pro  non  solum, 
sed  etiam  iisurpari  a  Livio,  vidimus  ad 
II.  G.  §  1.  ubi  in  similibus  plurium  et  in- 
tegerrimorimi  Mstorum  auctoritate 
standum  dixi ;  qui  quum  liic  stent  a 
vulgato,  id  etiam  non  mntaudum  cen- 
seo.  Dein  quia  tristem  Lovel.  2.  et 
Harl.  Voculas  ilias  passim  a  libra- 
riis  confundi,  dictum  est  ad  xxxviii. 
3G.  §  4.  Id  tanien  cur  liic  fecerint, 
propriam  banc  caussam  habuisse  vi» 
dentur,  quod  oportere  putariiit,  post 
quia,  quod  iiic  prsecessit,  inferri  non 
quod,  sed  quia.  Id  tamen  Livius  sap- 
pissime  neglexit.  v.  41.  '  Et  quia  in- 
terposita  node  a  contentioiie  pugnaj 
remiserant  aninios,  et  quod  nee  in  acie 


31832 


NOT^   VARIORUM    IN 


ancipiti  usquam  certaverant  proelio.' 
VI.  15.  '  Sive  quod  et  ipse  in  parte 
praedse  sis,  sive  quia  vanum  indicium 
est.'  VII.  24.  '  Et  quia  iteruni  les- 
sis  snbeunda  diniicatio  erat,  et  quod 
consul  cesserat  paiumper  ex  acie.' 
XXXIV.  23.  '  Insiniulavit  fraudis  Ro- 
nianos,  quod  Clialcidem  et  Denietri- 
adeiu  piiEsidiis  teueient,  postrtmo 
qnia  renianendi  in  Gisecia  Nabin 
caussam  facerent.'  xliii.  21.  '  Magis 
quia  iiianere  non  poterat,  quam  quod 
tolerabilis  aut  via,  aut  tempestas  es- 
set.'  XLv.  19.  '  Neque  eo  solum,  quia 
tantas  praesentes  ejus  opes  cernat, 
sed  quod  baud  ambiguuin,  propediem 
regnrtturum  eum,  esset.'  Similiter 
Livius  post  '  non  quo,'  adiiibuil  '  sed 
quia'  xxvni.27.  ^2.  Praeterea  pe- 
riculosamque  cemulorum  fama  Lov.  6. 
Mox  ab  laso,  omissa  copula  et,  Level. 

5,  et  edd.  vett.  Earn  addidit  Aldus; 
eamdemque  servant  reliqui  codd.  Vi- 
de ad  II.  44.  §  3. 

§  3  Turn  quoque  tnutabundus  petehaf} 
Etsi  ouuiia  sic  babeient  exemplaria, 
visum  est  tamen  minitabuudus  repo- 
nere,  quod  Catoni  convenit :  et  de 
eodem  supra  a  rnultis  Iceso  et  ladendi 
cupido.  Sabell.  Codd.  omnes  minita- 
bundus,  nisi  quod  mirabundus  sit  in 
Lov.  1.  tninubundus  in  Lov.  G.  Ex 
editis  immuiabundus  habent  Rom.  a. 
1472.  et  Parni.  imitabundus  Tarvis. 
utraque.  De  veibo  'niinitari'  vide 
ad  II.  12.  ^  12. 

^  4  Adiersa  nobilitate,  non  M.  Por- 
cium  mudo  censorem  fecerunt,  sed  etiam 
collegam]  Aversa  nobilitule  Lov.  5.  et 
edd.  vett.  pro  quo  rede  Ascens.  an. 
1513.  emendavit  advema.  Consenli- 
unt  reliqui  Ms8.  Recte.  Vide  ad 
XXI.  C3.  ^  3.  Voces  illas  saepe  a 
scribis  coiifundi,  vidimus  ad  ii.  31.  § 

6.  J) f\n  Th  fecerunl  perperam  orait- 
titur  in  Lov.  5.  Harl.  et  edd.  Camp. 
Rom.  1472.  ac  Farm.  Turn  etiam  ex- 
snlat  a  Lov.  1.  2.  4.  5.  6.  Mead,  utro- 
qne,  Gaerln.  Hearnii  L.  1.  ct  edd. 
primis.   Aldus  deincepsadscivit.  Vi- 


de ad  §  2.  Prseterca  pronomen  ei  de. 
est  in  Lov.  2.  et  Harl.  pra=non)en  L. 
in  Voss.  et  Gaertn.  cognomen  F/ac- 
cum  in  Mead.  2.  Paullo  ante  pi-iscos 
retocare  mores  omnes  scripti,  et  typis 
inpressi  ante  Froben.  qui  a.  1531.  or- 
dinem  dictioiium  iumutavit. 

§  5  Secundum  comiiia  censorum  .  .  . 
profecti  sunt}  Post  comitia  censorum 
Hearnii  L.  1.  quod  ex  iiiterpretis  ex- 
positione  natum  existimo.  Alibi  ita 
scriba;  lapsi  sunt.  Vide  ad  viii.  10. 
§  9.  IX.  29.  §  2.  et  aliis  locis.  Secun- 
dum autem  pro  '  post'  sa-pe  Livins 
adhibuit.  Vide  ad  xxiv.  10.  §  11. 
Verbum  autem  sunt  exsulat  a  Voss. 
Lov.  1.  2.  4.5.  G.  Harl.  Mead,  utro- 
que,  et  edd.  vett.  Primus  id  recepit 
Aldus.  Mox  Q.  Menium  Voss.  Lov» 
2.  et  Gaertn.  Q.  Ncevum  Lov.  1.  et  6. 
Deinde  quia  ita  visum  esset,  retimie- 
runt  Gaertn. 

§  6  Ad  duo  hominum  millia  damnavW^ 
Ad  mulla  millia  hominum  Lov.  1.  ad 
VII™.  hominum  Lov.  6.  ad  duo  millia 
hominum  Lov.  2.  4.  Harl.  Mead,  am- 
bo,  et  Gaertn.  Voces  duo  millia  de- 
sunt  in  Voss.  et  Hearnii  N.  in  utro- 
que  tamen  relicta  est  lacuna.  Adpa- 
ret  per  notas  scriptum  fuisse  ad  QD 
OD  hominum:  eas  autem  non  adsecnti 
librarii  omiseruut.  Vide  ad  cap.seq. 
§3. 

Et  L.  Postumius  prcetor,  cui  Taren- 
turn  provincia  evenerat]  Prima  vociila 
deest  in  Lov.  2.  Sed  eam  videntur 
intercepisse  ulliniaR  liters  vncis  prae* 
ced.  Vide  ad  IX.  41.  §  10.  Turn  pro- 
vincia  venerat  Lov.  5.  Hearnii  L.  1.  et 
edd.  priscie.  Moguntini  ex  cod.  sno 
recte  probarunt  provincia  etenerat, 
quod  in  reliquis  meis  superesf,  nisi 
quod  provincie,  id  est  provincice,  vene- 
rat, male  in  voces  suas  distributis  li- 
teris,  olim  continua  serie  scribi  soli- 
tis,  pra'ferat  Lov.  1.  Vide  ad  ix. 
12,  §  1.  Ceterum  Postiunius  anno 
praecedenti  praetor  creatus  est  cap. 
23.  eoque  tempore  Tarentum  provin- 
ciam  habuit  c.  29.     Quum  autem  Li- 


T.    LIVn    HIST.    I.IB.   XXXIX.   CAP.    42.         11833 


vjus  praptoriim  liujiis  aniii  in  provin- 
cias  piofectornm  menlioni  nunc  sub- 
jiciat,  et  L.  I'oslwnius  pr<clor,  qui  non 
praetor  hoc  anno,  sed  projjrator  erat, 
qnod  enori  et  confusioni  caussam  da- 
turnm  Livius  ignorare  non  poterat, 
liinc  Peiizon.  Dissert,  de  Praptoiio 
I.  §  13.  locum  mendas  snspecluni  iia- 
bet,  et  proprator  legendum  censet. 
Codd.  tamen  nihil  mutant,  nisi  qnod 
ex  Lev.  1.  notari  videam  Posttanius 
p.  r.    Sed  vide  Dukcr.  ad  xxiii.  40. 

Reliquias  TiacchanaWum  qucESl'wn'is] 
Ultima  vox  deest  in  Gaertn.  reliquus 
Baccli,  quastionts  legit  Harl.  neque 
aliter  Voss.  nisi  qnod  tamen  servet 
quastionis.  Utrumqne  dicitur  vel 
•  qnaistio,'  vel  'qnasstiones  Baccha- 
nalium.'  Prius  c.  14.  '  Qiiaestionem 
deinde  de  Bacchaualibiis  sacrisque 
iiocturnis  extra  ordinem  consulihus 
mandant.'  e.  16.  '  Senatus  qnaestio- 
nem  extra  ordinem  de  ea  re  mihi 
coliegieqne  nieo  mandavit.'  xl.  19. 
'  L.  Duronio  przetori  adjecta  de  Bac- 
chanalibns  qusstio  est.'  Postering 
cap.  20.  '  Quacstionibns  suae  regionis 
perfectis.'  Eodem  cap.  '  Consnles 
duni  ipsi  qujestiunibus  inpediei>an- 
tur. '  Et,  'Perfectis  qinrstionibus, 
prior  Q.  Marcius  in  Lignres  Apuanos 
est  profectns. '  Hoc  cap.  '  Qtieni 
quatuor  non  minus  menses  quaestio- 
lies  veneficii  tennerunt.' 

Cum  omni  cxsecutus  est  euro]  Cum 
citra  exsecutus  est  Lov.  1,  2.4.  5.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  edd.  vett.  de  qua  lo- 
cutione  vide  ad  xxvii.  24.  ^  8.  At 
omni  exsecutus  est  cura  Gaertn.  cum 
omni  exseculus  est  cura  Aldus  edidit, 
quod  et  apud  me  in  Voss.  et  Lov.  G. 
superfnit.  Ita  '  cum  magna  cura  ' 
Livius  dixit  xxxii.  5.  'cum  intcn- 
tiore  cura'  xxxix.  2.  '  cum  singnlari 
cura '  XXXIX.  14. 

^  7  Qui  aut  cifati  non  ad/uerant,  aut 

vades  deseruerant]  '  Vadem  deserere  ' 

reus  dicitur,  qui  sponsori  suo  in  re 

capital!  dcesf,  nee  ad  caussam  dicen* 

Delph,  et  Var.  Clas.  Liv 


dam  praesto  est,  ut  vadis  fideni  libe- 
ret.  Turneb.  Advers.  xxvii.  32.  Vi- 
de  r.risson.  de  Verb.  Sign,  in  voce 
'  Deserere  vadimonium.'  Ceteruni 
qui  citati  Voss.  Mead.  1.  Lov.  1.  2.  4. 
5.  G.  Gaertn.  et  vett.  edd.  qui  civilali 
corrnpte  Mead.  2.  et  Harl.  Vocu- 
lani  aut  priori  loco  Moguntini  au'^pi- 
cio  membranarum  snarum  addide- 
runt. 

In  cavcerem  omnes  a  P.  Cornelio  con- 
Jecti  sunt]  In  carcere  Voss.  Lov.  1.  4. 
5.  Mead,  ntcrqne,  et  Gaertn.  Simili- 
ter priscae  edd.  prEpferunt  vr.  IG.  §  4. 
quidani  codd.  '  conjicere  in  custodia' 
XL.  28.  §  7.  'conjicere  in  vinculis' 
Ms,",  apud  Sail,  in  Catil.  c.  42.  §  3.  nbi 
videndus  Cortins.  Contra  '  inclndere 
in  carcereni '  xxxviii.  59.  §  10.  nbi 
vide.  At  '  in  carcerem  conjicere  ' 
est  XLV.  43.  '  Ceteri  captivi  Romte 
in  carcerem  conjecti.' 

Cap.  xlii.  §  I  In  citeriore  A.  Te- 
rentius  in  Suessetanis]  Et  in  citeriorg 
Voss.  Lov.  I.  2.  4.  5.  6.  Harl.  Mead, 
ambo,  Gaertn.  et  typis  excusi  ante 
Frob.  qui  a.  1535.  rh  et  omisit.  Dein- 
de  Chayus  Terentius  Level.  5.  et  ed. 
Camp.  C.  vel  G.  Terentius  reliqua; 
edd.  pro  quo  Aldus  ex  cod.  Mog.  A. 
Terentius  admisit.  Vide  ad  c.  32.  § 
14.  Tnm  Suesatanis  Lov.  2.  Sueseta- 
nis  Lov.  6.  et  Gaertn.  Donjatius  nul- 
los  in  Hispania  'Suessetanos  '  fuisse 
contendit  xxv.  3G.  §  6.  et  hinc  eo 
loco  primuni  Sedetanorum  scriben- 
dum  conjecit  ;  postea  tamen,  earn 
conjecturam  sponte  rejiciens,  quia 
'Suessetani '  et  '  Sedetani '  tamqnani 
populi  diversi  memorantnr,  legen- 
dum existimat  Vescitanorum.  Nunc 
vero  hie  'Suessetanos'  pro  'Sedtta- 
nis  '  poni  putat,  et  '  Corbionem  '  es- 
se, qn<e  ab  aliis  '  LVbiaca  '  vocatur. 
At  vide  qn;e  ad  d.  1.  notantur.  Paiil- 
lo  ante  quictce  res  fuerant  codd.  nos- 
tri,  et  edd.  antiqq.  fuerunt  substitnit 
Frob. 1535. 

Quieta  dcinde  hiberna  in  citeriore 
provincin  habuif]  Vetus  scriptura  et 
ius.  33  I 


11834 


NOTiE    VARIORUM    IN 


citerior  provinciahabuit.  Gelen.  Rec- 
te.  Oriines  tanien  ootid,  iiostri  lec- 
tioiieii),  qiian)  Geleuiiis  rejecit,  per- 
tinacitcr  ttientiir.  Sed  in  citeriore 
praressit.  Mox  §  seq.  Patrum  mag- 
no  consensu  Voss.  Lo v.  1.  6.  et  Gaertn« 
tnagno  consensu  Patrum  Harl.  Supra 
XXXIII.  37.  '  Triumphusqne  ei  mag- 
no  consensu  Patrum  est  decretus.* 
Sed  reliqui  ordinem  vocabulorum  re- 
ceptum  servant.  Praeterea  ra  est 
decretus  desunt  in  Voss.  decretus  est 
legit  Gaertn. 

§  3  Coronas  aureus  ttdit  LXXIII. 
et  duodecim  pondo  argenti]  Scriplura 
vetus  XII.  M.  pondo  argenti.  Gelen. 
PauUo  ante  ad  c.  29.  testati  sumu«, 
lies  ac  similes  locos  nobis  suspectos 
esse.  Nam  nimis  nndus  hie  est  trium- 
pliiis,  et  Crispin!  etiam  nullo  scntsu. 
'Tantunden),'  inqoit,  'ami,  quantum 
argenti,  in  eo  triunipho  translatum  :' 
al  quantum  auri,lioc  enim  vero  oniis- 
sum  est  :  quod  et  in  aliis  arcidisse, 
mihi  fit  verisinnle.  Qiiidam  pro 
LXXIII.  legunt  LXXXIII.  et  XII. 
M.  pondo.  Item  lanlundem  auri  atque 
argenti:  ut  Crispin!  summa  referatur 
ad  Calpurnii,  quae  przecedit,  sum- 
mam.  Glarean.  Tulit  LXXIII. ,  vel 
septuaginia  tres  omnes  codd.  nostri, 
et  edd.  vett.  ttdit  LXX.  Hearnii  N. 
in  cujus  L.  1.  omnia  a  vocibus  septua- 
ginia tres  usque  ad  tanlumdem  de- 
erant:  tulit  LXXXIII.  Aldus  edidit 
anctoritate  cod.  Mog.  Delude  et  X. 
vel  decern  pondo  argenti  Voss.  Lov.  I. 
2.  4.  5.  6.  Harl.  Mead.  1.  Gaertn.  et 
edd.  vett.  Deque  alitor  Hearnii  N. 
nisi  quod  insuper  ignoret  voculam  et. 
Moguntiui  se  et  XII.  pondo  argenti  in 
cod.  suo  reperisse  testantur,  Aidus- 
que  id  in  contextum  recepit;  pro 
quo  recte  Gclenius  et  XII.  M.  pondo 
argenti  emendavif,  et  Frob.  an.  1535. 
edidit:  el  decern  millia  pondo  argenti 
legit  IMead.  1.  In  codd.  pleiisque 
numeri  millenarii  nota  M.  vel  GO 
omissa  est,  quod,  quid  ea  indicare- 
tur,  librarii  non  intelligerent.  Eo- 
dem  niodo  sappe  peccarunt.    Vide  ad 


XXI.  17.  §  2.  xxvu.  26.  §  C.  c.  30. 
§  2.  c.  32.  §  9.  xxviii.  3.  ^  2.  xxxiv. 
10.  §  7.  XXXVI.  40.  §  12.  XXXVIII. 
25.  §  8.  XXXIX.  29.  §  6.  XL.  30.  §  4. 
c.  32.  §  7.  et  alibi. 

§  4  Tantumdem  auri  atque  argenti  in 
eo  triumpho  translatum]  Recle  sic  le- 
gitur  :  mt  mbraiiis  tamen  placet  in  eo 
triumpho  pralatum.  Verum  non  sem- 
per iliis  sua  constat  ratio.  Modius, 
Pall,  et  vet.  ed.  tantumdem  auri,  quan- 
tum argenti.  Gebh.  Tantumdem  auri 
X.  pondo,  quantum  argenti  Hearnii  L. 
1.  tantumdem  auri,  quantum  argenti 
codd.  nostri,  et  edd.  ante  Frob.  qui 
a.  1535.  ex  cod.  Mog.  id,  quod  nunc 
vulgo  editur,  probavit.  Vide  Gla- 
rean. ad  §  prase.  Deinde  prcelatum, 
quod  ex  cod.  Mog.  memorat  Modius, 
et  rejicit,  damnare  non  atideo,  Qunm 
enim  'transferre'  in  liac  re  Livio 
frequens  sit,  ut  videbimus  ad  XLV. 
43.  §4.  id  in  'praeferre'  mutaturus 
non  videtur  librarius  optimi  cod.  nisi 
ita  scriptum  in  exemplar!,  quod  se- 
cutus  est,  invenisset.  Interdum  eti- 
am Livius  eodem  modo  locutus  est. 
Supra  IV.  10.  '  Consul  triumphans  in 
urbem  redit,  CIcelio  duce  Volsco- 
rum  ante  currum  acto,  praelatisque 
spoliis.'  XXXI.  49.  '  Neque  captivi 
iilli  ante  currum  ducti,  neque  spolia 
prselata.'  Faullo  ante  ex  iisdem  Lu- 
sitatiis  et  Celliberis  Lov.  2.  Harl.  et 
Gaertn.  quod  ex  §  praec.  adsumtum 
est :  ex  iisdem  Lusilanis  Celliberis  Lov. 
4.  6.  et  Mead,  uterquc. 

§5  Senatum  legcrunt:  septemmote» 
runt  genatu^  'Senatum  legere '  di- 
cuniur  censores,  cum  senatornm  no- 
niina  in  senatu  legunt:  quorum  enim 
jiomina  non  Icgebant,  'praeteriti* 
diccbantur:  quosdam  et  senatu  mo> 
vebant.  Turnebus,  Adv.  xxvii.  32. 
Septeyn  moverunt  a  senatu  Mead.  2. 
Similiter  peccarunt  librarii  c.  52.  §  2. 
et  olim  apud  Frontin.  iv.  1.  §  32. 
ubi  vide  viros  doctos,  qui  observant 
'  movere  senatu  '  sollemnem  esse 
scriptoribus  locutionem,  cui  num- 
quam  praepositio  a  add!  solet.     Ob« 


T.    LIVII    HIST.    r.lR.    XXXIX.  CAP.   42.        11835 


currit  apud  Li  v.  non  Janttim  verbis 
secjq.  iibi  lamen  lectioni  controversia 
moveri  potest,  nt  videhiiiius ;  sed 
etiam  xxiii.  23.  XLii.  10.  aliisqiie 
locis. 

Septem  moverunt  senalu :  ex  quihus 
vnum,  Sfc.  Flamininum  consularcm] 
Pliitaichiis  sic  veitit  in  Cafon.  pag. 
345.  'Efe'/SoAe  rrjs  ^ovAtjs  &\\ovi  re 
avxvovs,  Koi  \evKiov  KotvTiov,  vtraTov 
fiev  (TTTa  TrpSrepov  euiavrols.  Sigon, 

§  6  Palrum  memoria  institulum  fcr- 
tur,  ut  censorcs  mot  is  senatu  adscribe- 
rent  notas]  Notis  indicabatnr,  cur 
senatii  moti  forent.  Turnehus,  Advers. 
XXVII.  32.  Notas  cum  Lipsio  de 
Magistr.  Pop.  Rom.  c.  18.  ot  Turne- 
bo  accipio  causas,  cur  senatu  nioli 
essent.  Has  patrum  memoria  senatu 
motis  a  censoribiis  adscribi  coepisse, 
dicit  Livius;  qunm  antea  nibil  aliud, 
quam  eos  in  recitando  senatu  prjeter- 
ire,  non  adscripta  causa,  solerent. 
Exempium  senatoris  post  Catonis 
setateui  cum  causa  subscripta  senatu 
iHOti  est  in  Asconio  ad  fragmenta 
orationis  Cicer.  in  toga  Candida  de 
C.  Antonio,  quern  censores  'senatu 
moverunt,  causasque  subscripserunt, 
quod  socios  diiipuerit,  quod  judicium 
recusarit,  quod  propter  aeris  alieni 
magnitudinem  prsdia  mauciparit,  bo- 
naque  sua  in  potestate  non  baberet.' 
Sunt,  qui  putent  bujus  moris  initium 
a  Catone  ortuni  fuisse.  Sed  iiorum 
sententiain  ideo  non  probare  possum, 
quod  mibi  parum  verosimile  videtur, 
Livium,  si  Cato  in  censura  ejus  rci 
auctor  fuisset,  dirtnrnm  fuisse  pa- 
trum metnoria  inslitutum  Jerri,  quod 
duccntis  annis,  aut  plus  eo,  antequitm 
lia;c  scribebat,  institutimi  fuerat. 
Non  est  quiilem  detinitio  certi  tem- 
poris  in  verbis  patrum  memoria;  sed 
Latini  scriptores  de  tarn  longi  tern- 
poris  intervallo  ita  loqiii  non  soient. 
Suet.  Claud,  c.  16.  '  niajoruu),'  non 
patrum,  *  tempoiibus  '  factum  dicit, 
quod  ante  centum  annos  factum  fu- 
erat.   Cicero  pro  Font.  c.  7.  '  nostra 


et  patrum  memoria '  de  annis  sep- 
tnaginta:  et  post  Kedit.  ad  Quir.  c. 
3.  '  vestra  patrnmque  memoria,'  de 
annis  triginta.  Similiter  '  apud  pa- 
tres  nosiros  '  de  Off.c.  iii.  2.  de  annis 
paullo  pbis  ocloginta,  et  pro  Muren. 
30.  de  annis  nondum  septnaginta. 
Itaqne  cante  Lipsius  tempus,  quo 
iioc  prinuim  institutum  est,  non  defi- 
nit ;  sed,  baud  veteris  inslituti  fuisse, 
auctorilate  Livii  scribit.  Miiii  sen- 
tentia  bnjns  loci  h*c  esse  videtur : 
quia  tnm  nondum  mos  erat  senatu 
motis  causas  notarum  adscribere,  et 
in  reciiando  senatu  e  sola  praeteritio- 
ne  nominum  eo  moti  esse  inteilige* 
bantur,  Catonem  nibil  quidem  ex 
antiquo  more  niutasse;  sed,  quod  eos 
graviore  animadversione  dignos  judi- 
carat,  flagitia  illorum  publice  nota 
esse  voluisse,  eaque  acerbis  orationi- 
bus  pro  concione  palam  fecisse.  Vuk. 
Sententiam  eorum,  qui  morem  notas 
adscribendi  nominibus  senatu  moto- 
rimi  tempore  Catonis  incepisse  exis- 
timant,  nuper  eliam  amplexus  est 
Nic.  Hier.  Gundlingius  Gundlingia- 
norum  part.  xvi.  p.  67.  et  seq.  Cre- 
dit autem  origineu)  ejus  rei  Iribuen- 
dam  esse  legi,  quie  corrupte  Ovinia 
tribiinicia  vocatnr  Festo  in  voce 
'  Pt  ajteriii,'  '  qua  sanctum  est,  nt  cen- 
sores ex  oniiii  ordine  optimum  quem- 
que  cuiialim  senatu  (an  forte  le- 
gfndum  in  senatum?)  legerent.'  Id 
autem  commode  fieri  non  potuisse, 
nisi  sinml  censores  adnotarint,  cur 
hunc  dignum,  ilium  indignum  babu- 
erint,  qui  in  ordincm  senatorium  ad- 
cisceretur.  A  Catone  id  etiam  ob- 
servatnm,  verisimile  ei  videbatur  ex 
verbis  Cornel.  Nep.  quo  auctore  in 
vita  Caton.  c.  2.  Cato  censor  factus 
'in  complures  nobiles  animadvertit, 
et  miiltas  res  novas  in  edictuni  addi- 
dit,  qua  re  luxuria  reprimeretnr.' 
Immo  plane  probaii  veibis  Gfllii  iv. 
20.  referentis,  censorem  intempestive 
lascivientem  in  eerarios  retiilisse, 
'  Caussamqueliancjoci  scurrilis  apud 


11836 


NOTyE    VARIORUM   IN 


se  ilicti  subscripsissc'  Censorem  e- 
niin,  ciijiis  nomeii  GcUius  siluit,  Ca- 
tonem  fuisse,  roiistare  ex  Cic.  de 
Oiat.  ir.  64.  Qnuiu  tamen  '  Ovinias 
tribiiniciiE  '  meniio  alibi  iinii  lepeiia- 
tiir,  apiul  FeslHin  pro  Ovinia  legen- 
diiiu  piitat  Orchid,  vel  Orchia,  Fantiia: 
eas  enini  leges  tiibniiicias  esse,  alte- 
ram liaud  din  post  alteram  latani  ; 
et  qiiidem  Orcliiuin  tempore  Catonis 
vixissc,  et  in  tribuiiatti  plebis,  tcrtio 
post  anno,  quam  Cato  censiiiani  ges- 
serat,  legem  iianc  tiilisse,  quae  nmiie- 
riim  convivarum  pra-scribebat.  Vide 
IVIacrob.  Saturn,  ii.  13.  Veiunj.quia 
Cato  ante  banc  legem  lafam  rensii- 
ram  gessit,  arbitratnr,  inter  plnra 
iiova,  quas  Cato  censor  egit,  enin  eti- 
am  senatii  niotonim  nominibiis  notas 
subsciipsisse  ;  nioxque  insecutain  le- 
gem Orcliiam  severitatem  banc  Ca- 
tonis probasse,  ac  jussisse,  lit  opti- 
nms  quisque  in  senatuni  legerettir, 
reliqui  cum  nota  et  snbscriptione  se- 
iiatu  moverentnr.  Sententiam  banc 
late  ac  diligentins  ut  refellam,  insti- 
tuti  ratio  non  patitnr.  Caput  petani, 
ac  breviter  dicam,  emendationem, 
quam  in  loco  Festi  proposuit,  omni 
fiindamento  deslitui.  Si  enim  ob 
unam  banc  caiissam  (aliam  Giind- 
lingius  non  adfert)  n)cndo  laborare 
exislimandiis  est,  quod  nemo  scrip- 
toruin  vetenim,  |)ia'ter  Festitm,  'Ovi- 
niae  tribunicial'  nieniinerit,  eadem 
ratione  niultas  leges  Romanas,  cni- 
cumcjue  libebit,  nobis  eripiendi  po- 
testas  dabitur,  quibus  nullus  antea 
controversiam  movere  in  animtim  in- 
duxit.  Accedit,  gentem  '  Oviniain,' 
unde  '  plebiscitum  Ovinium  '  nomen 
babet,  Konis  band  ignotam  fuisse. 
Cerle  Varro  de  Re  Rust.  ii.  1.  10. 
inter  gentes  Romanas,  quae  a  minori 
pccore  adpellationem  sortitee  sunt, 
memorat  '  Oviniam.'  Famdem  etiam 
postea  sub  imi)eratoribus  floruisse, 
ex  Glandorpii  Ononiast.  constat. 
Credo  itaque  locum  Festi  sanum 
et  integrum  esse,  neque  Gundlingii 


intempestiva  conjectura  indigere. 
Quod  ad  rem  ipsam,  de  qua  ibi  Fes- 
tus  agit,  adtinet ;  pnto,  jus  senatum 
legenili  post  reges  exactos  pertinuis- 
se  ad  consules,  vel  tribunes  niilitum 
consulari  polestate,  idque  ad  censo- 
res  niox,  postquam  primum  instituti 
sunt,  non  fuisse  translatum.  Censo- 
res  enim  creates  esse  Livius  refert 
IV.  8.  '  quod  in  populo  per  multos 
annos  incenso  neque  differri  census 
poterat,  neque  consulibus,  quum  tot 
populorum  bella  inminerent,  operae 
erat  id  negotium  agere.'  Censura 
vcro,  'a  parva'  hac  'origine  orta, 
delude  tauto  incremento  aucta  est, 
ut  morum  disciplinaeque  Romanae  pe- 
nes earn  regimen,  senatus  equituni- 
que  ceiituriae,  decoris  dedecorisque 
discriuien  sub  ditione  ejus  magistra- 
tus  essent.'  Nam  '  Patres,  quam- 
quam  lem  parvam,  tamen  laeti  acce- 
pere,  id,  quod  evenit,  futurum  rati, 
ut  mox  opes  eorum,  qui  praeessent, 
ipsi  lionori  jus  majestatemque  adjice- 
rent.'  Et  bine  a.  cccxix.  secundum 
par  censorum  C.  Furius  et  M.  Gega- 
nius,  Mam.  TEmilio  dictator!  irati, 
quod  lege  lata  constituerat,  ne  cen- 
sura, quae  quinquennalis  erat,  plu3 
quam  annua  et  semestris  foret,  eum 
non  in  legendo  senatu  przeterierunt, 
id  enim  juris  nondum  censurae  com- 
petebat,  sed  tribu  moverunt,octupli- 
catoquecensu  aerarium  fecerunf,apHd 
Liv.  IV.  24,  quin  et  jus  senatum  le- 
gendi  adiiuc  penes  consules  et  tribu- 
nes consulares  fuit,  postquam  plebeii 
aditum  in  curiam  narti  sunt.  Nam, 
teste  Festo  voce  '  Praeteriti,'  'post 
exactos  reges,  consules  et  tribuni  mi- 
litum  consulari  polestate  conjunctis- 
sinios  sibi  qiiosque  patriciorum,  et 
delude  plebeiorum  legebant.'  Hoc 
jure  quum  consules  et  tribuni  consu- 
lares non  nisi  conjunctissimos  legen- 
do abuterentur,  '  Ovinia  tribunicia,' 
teste  Festo  ibid.  '  intervenit,  qua 
sanctum  est,  ut  censores  ex  omni  or- 
dine  optimum  quemque  curiatim  in 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XXXIX.    CAP.   42.  11837 


senatum  legerent.'     Quo  anno  Ovi- 
nia lia-c  lata  fueiit,  definiie  nequeo. 
Antiqnior  tamen  fuit  Ap.  Claiidii  et 
C.  Piantii  censiira.     Nam,  teste  Li- 
vio  IX.  40.  *  forensis  factio  Ap.  Claii- 
dii  censura   vires   nacta'   est,    'qui 
senattiin    primus    libertinonini    fiiiis 
lectis  inqiiinaverat.'    Lata  igiiiir  esse 
debet  inter  a.  cccxix.  quo  C.  Fiirins 
et   M.  Geganius   censoies  fiiere,   et 
a.  ccccxLr.  quo  Ap.  Claudius  et  C. 
Piautius  censuram  obtinuerunt.    Ad- 
serta  vulgata  lectione  in  loco  Festi, 
illiquid    lege   Orciiia    de    censoribiis 
cautum,   eosve    jussos    esse    senatu 
metis  notas  adscribere,  ex  nullo  ve- 
terum   leslimonio  constabit.     Locus 
Nepotis  nihil  ad  notas  senatu  niotis 
additas,  sed  tantum  pertinet  ad  edic- 
tnin  Catonis,  quo  luxuriam,  quae  suo 
tempore,  post  regem  Antioclinm  de- 
victnm  et  bellum  a  Cn.  IManlio  Vul- 
6one   in  Asia   gestum,  invalescebat, 
diligentius,   quam    fecerant    priores 
censores,   repressit,  et   liinc   multas 
res  novas  edicto  suo  addere  necesse 
liabuit.    Siniilia  edicta  censorum  me- 
morant   Plinius   Hist  Nat.  xiii.  3. 
XIV.  14.  et  Sueton.  in  Clar.  Khetor. 
c.  1.    Speciosius  argumentum  duxit 
ex  Gellii  iv.  20.     Veriim  dicendnm 
est,  vel  Livium  errasse,  qui  '  patrnni 
nicmoria  institutuni '  refert,  '  ut  cen- 
sores motis  senatu  adscriberent  no- 
tas;'  vel  Gelliiim,  qui,  quod  postea 
usu  receptuin   fuisse  noverat,  etiuui 
tempore  Catonis  obtinuisse  putavit. 
Certe  Dukerus    recte    osteiidit,    Li- 
vium, inter  cujus  astateni  et   censu- 
ram Catonis  tot  anni  intercesserunt, 
de  eo,  quod  tempore  censoris  Catonis 
invalnit,  dicere  non  posse,  id  patrnm 
niemoria    instilulum    fuisse.      f2adem 
locutione  utitur  xxv.C  Patruni  nie- 
moria, qui  capli  a  Pyriho  ad  Hera- 
cleaiu    erant,  ad  versus   Pynlinni    i[)- 
sum  piignantes  satisferernnt.'     Inter 
a.  autem  ccccLXXiii.  quo  Roniani  a 
Pyrrlio  ad  Herarleam  victi  sunt,  et 
a.  I3XLI.  quo  habitam  orationem  Li- 


vius  loc.  laud,  tradit,  tanturo  elapsi 
sunt  anni  lxviu.  Similiter  xxxvi. 
7.  *  Adversus  nnum  populum,  patrnm 
certe  eetate  ne  uni  qnidem  Epirota- 
rum  regi  parem,  geretis  helium.'  In- 
ter a.  autem  cccclxxii.  quo  incepit 
belluu)  cum  rege  Pyrrlio,  et  a.  nr.xir. 
quo  Hannibal  ea  verba  dixit,  efflux- 
erunt  anni  nonaginla  :  verum  is  jam 
eo  tempore  senex  erat,  nfpote  qui 
triginta  septeni  annis  antea  Romanis 
helium  Puiiicum  secundum  inferre 
coeperat.  Errorem  itaque  potius  a 
Gellio,  quam  a  Livio,  commissum 
credo,  et  adsentior  viris  doctis,  qui, 
ut  motis  senatu  nota;  adscriberentur, 
non  tempore  Catonis,  sed  diu  postea, 
institutuni  fuisse  existimant.  Id  ve- 
ro  jam  obtinuisse  a.  loCLXxxiii.  quo 
Gellius  et  Lentulus  censores  erant, 
constat  ex  loco  Asconii  a  Dukero 
laudati :  at  anno  sexagesimo  vel  sep- 
tuagesimo  postea  Living  liisloriam 
edidisse  videtiir.  Hinc,  si  circa  cen- 
suram Gellii  et  Lentuli  adscriptio 
notaj  invaluit,  recte  Livius  dicere 
potiiit  id  institutuin  esse  patrum  me- 
moria. 

Motis  senatu  adscriberent  notas'\  Moti 
e  smiatu  Voss.  motis  ex  senatu  Lov,  6. 
tiiotis  e  senatu  Lov.  1.  2.  4.  5.  Harl. 
Mead,  auibo,  Gaertn.  Hearnii  L.  I. 
omnesque  typis  descripti  ante  Curi- 
nem,qui  primus  praeposifionem  omi- 
sit.  '  De  senatu  movere'  dixit  Cic. 
pro  Cluent.  c.  43.  '  emovere  senatu' 
Livius  XLV.  15.  Ceteroquin  'movere 
senatu,'  '  trihu  '  Livius  dicere  solitiis 
est.  Mox  <jitos  senatorio,  omissa  me- 
dia particula  aut,  Gaertn. 

§  7  (jravissima  in  L.  Quinctium  ora- 
tio  est]  Ultima  vox  abest  a  Lov.  2. 
Harl.  et  Mead.  1.  Qua  omissa,  ora- 
tio  pcndet  a  pra^cedenti  '  exstant.' 
At  rcliqiii  codd.  cam  servant. 

Retinere  Quinctium  in  senalii]  L. 
Quinctium  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  5.  Harl. 
Mead,  andjo,  Gaertn.  Hearnii  L.  1. 
el  edd.  vett.  Primus  Frob.  pra-no- 
men  omisit.     Pra'positio  insuper  m 


11838 


NOTiE   VARIORUM    IN 


deest  in  Voss.  et  Lov.  1,  Ea  vero 
elisa  est  ab  ultima  litera  vocis  prae- 
ced.  Vide  ad  x.  13.  §  3.  Snpra  in. 
39.  '  Nee  noininis  homines  turn  per- 
ta?so8  esse  ;  qiiippe  quod  sacris  etiani 
ut  sollemne  retentum  sit.'  Mox  T. 
Quhiclius,  cum  censor  esset  Lov.  1.  6. 
et  Voss. 

^  9  Per  lasciviam  qnum  cavillaretur'\ 
Piaepositio  per  constanter  exsulat  ab 
omnibus  scriptis  nostris,  et  edd.  an- 
tiqnioribus ;  quam  primus  addidit 
Ascens.  1513.  Sed  lascivia  quum  cw 
villarelur  legunt  Level.  2.  5.  et  ed. 
Camp.  Turn  cavillaret  Hail.  Vide 
ad  X.  10. §  1. 

Sub  ipsum  spectaculum  gladlatorum 
ahductus  ab  Roma]  Vet.  lib.  gladinto- 
rium.  Sigonius.  Gladiatorum  in  solis 
erat  Lov.  2.  6.  et  Hail,  neque  typis 
descripti  ita  habuerunt  ante  edd. 
Mediol.  1480.  et  Tarvisinas.  Reli- 
qui  Mss.  cum  edd.  Camp.  Rom.  1172. 
et  Farm,  iegitnt  gladiatorium.  Eadem 
varietas  obcurrit  mox  §  11.  xxviii. 
21.  §  1.  XXXI.  50.  §  4.  et  apud  Val. 
Max.  II.  4.  7.  ubi  videndi  viri  docti. 
Eodem  modo  pro  diclaloriutn  scribae 
nonnulii  dederunt  dictatorum  vi.  39. 
§7.  Apud  Nostrum  XLi.  20.  etiam- 
num  editur  gladiatorum  munus, 

Ut  obscquium  amntori  jaclaret]  Ex 
meo  cod.  scribo  venditaret.  Lipsius, 
Epist.  Qiiaest.  v.  20.  Mavult  Lipsius, 
ut  in  libro  suo  nicmbranaceo  exstare 
profitetur,  ut  obsequium  amatori  rendi- 
taret :  quod  ego  eo  lubentius  etiam 
recipio,  quia  video  in  antiqua  ed. 
MoguDtina  legi  ut  obsequium  amatori 
ei  vendicaret.  Quae,  tametsi  vitiosa 
scriptura,  ad  rectam  tamen  inveni- 
endam  non  nimis  ca-co  facem  allucet. 
Modius.  [Vide  Lectl.  Var.]  Pall. 
amator  ei  venditaret :  vet.  ed.  atnnlur 
ei  cindicarel.  Gebli.  Amator  ei  rcndi- 
taret,  vendicaret,  vcl  vindicaret  ouincs 
bciipti  nostri,  el  edd.  principps  : 
amatori  ei  vendicaret  Mediol.  a.  1480. 
Tarvis.  ntraque,  et  proxiinae  :  a»na- 
tori  jactaret  Aldus  ex  cod.  Mog.  ama- 


tori venditaret  edd.  Gruteri,  omnes- 
que  recentiores.  Utraque  lectio  com- 
modum  sensum  efficit,  et  ferri  po- 
test. Jactare,  ut  mox  cap.  seq.  '  Ibi 
jactanteni  sese  scorto  inter  cetera 
retulisse,  quam  acriter  qutestiones 
exercnisset.  '  Vide  Broukhus.  ad 
Propert.  ii.  19.  15.  et  Burm.  ad  Na- 
son.  Trist.  iv.  3.  53.  Venditare,  ut 
III.  35.  '  Medius  inter  tribnnicios 
Duilios  Iciliosqne  in  foro  volitare, 
per  illos  se  piebi  venditare.'  xliv. 
25.  '  In  eo  suani  operam  venditare 
concilianda  gratia  magis  cupiit.'  Cic. 
de  Arnsp.  Resp.  c.  22.  '  Ea  turbat, 
nt  modo  se  venditet  illis  :'  nbi  vide 
Graev.  Justin,  v.  3.  '  Hanc  operam 
civibus  venditabat.  '  Vide  ad  lib. 
xxxviii.  c.  42.  §11.  Licet  vero,  si 
utraque  lectio  ferri  potest,  earn,  pro 
qua  stant  membranae  Moguntinap,  ob 
codicis  iijius  auctoritatem  ac  bonita- 
tem,  prapferre  soleam,  hie  tamen  al- 
tera probanda,  et  jactaret  ex  ejus  in- 
terpretatione  natuni  videtur. 

§  10  Nobiltin  Boium  cum  liberis 
transfugam  venisse]  Citat  haec  verba 
ex  Livio  Plutarch.  Cat.  Majore  p. 
346.  'O  Se  A/jSios  avr6tJLoKov  ilvou  (prjfflu 
FaXdrriv  rhv  avatpeBevTa'  rht>  5e  Aev» 
Kiof  ov  St'  i/TT-qperov  KTeivai  rhv  &y0pii>- 
■nov,  a\\'  alnhv  ISla  x*'P'*  f «'  ravra  iv 
T9)  X6'ytf  yeypdcpdai  Kdruvos.  Idem 
scribit  in  Flauiinino  p.  379.  Sigonius, 
Mox  vocabuliim  prasens  non  adparet 
in  Harl. 

§  11  Jam  liunc  Galium  morientem 
adspicere]  Ma.  morientem  videre:  quo- 
rum  alterum  aiterius  glossema  est, 
nt  sexcenties  alias.  Modius.  Pall. 
morientem  videre.  Gebhard.  Adspicere 
in  uno  tautum  meorum  Lovel.  5.  in- 
veni.  Reliqui  omnes  codici  Mog. 
concinentes  videre  substitunnt.  Ut 
praeuiites  codd.  sequamur,  verius 
videtur.  Ceteruni  ordine  mutato.7am 
videre  liunc  Galium  morientem  Voss. 
Lov.  1.  C.  et  Gaertn.  Paullo  ante 
gladiatorum  spectaculum  Lovel.  1.  et 
Gaertn,     Vide  ad  §  9.    Munera  gla^ 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XXXIX.   CAP.  43.         11839 


diatorutn  dixit  Livius  XLi.  28. 

§  12  Slricto  gladio,  qui  svper  caput 
pendebat]  Nescio,  cur  inter  epulas 
gladiiim  super  caput  pendentem  lia- 
buerit;  nisi  forte  gladius  fiiit  insigne 
imperii  provincialis,  ut  hasta  priscis 
temporibus  potestatis  retains;  quam 
Sauleiii  regem  etiani  douii  secum  ha- 
buisse,  in  libris  sacris  scriptuin  est. 
Hastani  et  giadium  insignia  ftiisse 
praetorum  jus  dicentium,  iilam  ad 
jurisdictionem,  i)uuc  ad  quaeslionem 
signiiicandani,  scribit  Sigon.  de  Jii- 
dic.  I.  7.  de  ea  re  quaero  testimonia 
scriptorum  veteruni :  nam  inter  in- 
signia praetorum  in  urbe  jus  dicen- 
tium, vel  qua-stiones  exercentiuni,  de 
bis  enim  ibi  agit  Sigonius,  giadium 
fuisse,  adiiuc  nusquam  inveni.  Dulc, 

Cap.  XLiii.  ^  I  Et  fabulce  tantum 
sine  auctore  edita  credidisset]  Si  Va- 
lerius fabnlae  credidit,  rerte  Cicero 
quoque  in  Catone  c.  12.  fabulam  nar- 
rat  ;  quippe  qui  eandem  ejus  rei 
gestEB  adfert  caussam.  Hoc  etiam 
obiter  notandum,  cum  ante  septen- 
niuni  L.  Flaminius  consul,  sive  prox- 
imo deinde  anno  proconsul,  hoc  in 
Gallia  facinns  coinmiserit,  cur  illis 
censoribus  turn  non  fuit  notatus  ? 
Titus  enim  fiater  bieunio  post  factus 
est  censor,  ut  non  videatur  quibus- 
dam  locum  habere  ea  apiid  Cicero- 
nem  ratio  in  Catone,  ubi  ita  inquit: 
*  Turn  liic  Tito  fratre  suo  censore, 
qui  proximus  fuerat,  elapsus  est. 
Mihi  vero  et  Fiacco  neutiquam  pro- 
bari  potuit  tam  ilagitiosa  et  tarn  per- 
dita  libido,'  SlC.  Sed  sciendum,  hoc 
exemplum  esse,  censores  maxinie 
iiiito  jam  magistratu  novo  senatum 
legere  consuesse :  ideoque  Flami- 
nium  non  statim,  ut  magistratu  abiit, 
e  senatu  pulsum,  sed  ad  hoc  usque 
tenipus  imptme  illi  fuisse:  quare  Ci- 
ceronis  ratio  bene  procedit.  Glarean. 
Hujus  lainen  historia:  aiictor  est  Cic. 
in  lib.  de  Senectute  c.  12.  Quod 
etiam  notavit  Plutarclius  in  Caton. 
Maj.  34G.  et  Flaminin.  370.  Sis^onius, 


Sine  auctoritate  Lov.  1.  et  G.  Turn 
condidisset  Harl.  solleinni  scribarum 
aberratione.  Vide  ad  Livii  i.  44.  § 
2.  VII.  30.  §  19.  c.  33.  ^  6.  Nic.  Heins. 
ad  Nason.  Met.  iii.29.  et  Burm.  ad 
Fast.  V.  623.  Paullo  ante  orationem 
Catonis  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  0.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Ceterura 
ratio  Ciceronis,  quam  Glareanus  rec- 
te  defendit,  magis  confirmabitur,  si 
cogitemus,  non  tantum  censores  in 
initio  honoris  senatum  legisse ;  sed 
etiam,  licet  quolibet  quinciuennio  no- 
vi  censores  creati  sint,  attamen  ho- 
norem  censurae  tantum  aiinuum  ac 
seniestrem  fuisse.  Vide  ad  x.  47.  § 
2.  quo  tempore  igitur  L.  Quinctius 
ex  provincia  rediit,  non  erant  in  re- 
publica  censores,  qui  flagitiosam  ac 
perditam  ejus  libidinem  notare  pot- 
erant. 

Simile  tamen  et  libidine  et  crudelitatel 
Prius  et  non  comparet  in  Mss.  nostris, 
et  priscis  edd.  Vide  ad  ii.  44.  §  3. 
Moguntini  deinde  monuerunt,  se  in 
membranis  suis  invenisse  et  libidini 
el  crudelitati ;  vulgarunt  vero  libidini 
et  crudelitati.  Aldus  deinde  edidit 
et  libidine  et  crudelitute,  quod  reliqui 
servarunt.  Mox  §  seq.  cujus  amore 
deperierat  cod.  Mogunt. 

§  3  Turn  illam  infra  euin  adcuba7item'\ 
Lipsins,  quia  liber  ojit.  in  terra  eum, 
conjicit  intra:  et  sic  etiam  mallet 
apud  Ciceronem  legi  Fam.  ix.  26.  et 
Sueton.  in  Calig.  c.  24.  Hiec  dum  re- 
fero,  refutare  simul  me  puta.  Quibus 
tamen  major  species  esset,  si  non  in 
ntroque  posteriore  loco  et  rb  supra 
occurreret.  Sallust.  Hist.  1.  iii.  apud 
Serv.  ad  Virgil.  lEw.  i.  698.  '  Igit\ir 
discubuere,  Sertorius  inferior  in  me- 
dio, supra  L.  Fabius  Hispaniensis  se- 
nator ex  proscriptis  :  Antonius  in 
summo,  infra  scribaSertorii  Veisius,* 
&c.  J.  /'".  Gron.  Intra  cum  Harl.  et 
Hearnii  L.  1.  Ex  qua  lectioue  na- 
tum  est  errore  librariorum  in  terra 
eum  in  Lov.  1.  quod  se  quoque  in  Op- 
timo libro  vidisse,  testatur  Lipsius  ail 


11840 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Tacit.  Ann.  xr.  2.  et  in  intra  enm 
niiitabat,  qn  em  ad  mod  urn  etiam  lo- 
cum Saliustii  ad  partes  advocaiis  An- 
tiq.  Lect.  lib.  iii.  laudat  inteiior.  Vo- 
ces intra  et  iiifra  sa?pe  in  Mss.  con- 
fnndi,  vidimus  ad  xxxiv.  50.  §  3. 
Adde  viros  doctos  ad   Nason.  Tiist. 

III.  4.  35.  Scribfe  etiam  alibi  ex  in- 
tra fecerunt  in  t'ra,  sive  in  terra.  Vi- 
de ad  XXV.  7.  §  4.  Sed  lecte  Gio- 
iiov.  hoc  loco,  et  Biirmann.  ad  Sue- 
ton.  Calig.  c.  24.  vulgatum  infra  eum 
vindicarunt.  Hoiat.  Sat.  ii.  8.  18. 
•  quis  coenantibus  una,  Fundani,  pul- 
chie  fueiit  tibi,  nosse  laboro.  Sum- 
mus  ego,  et  prope  me  Viscus  Thuri- 
nu.«,  et  infra  (Si  nieniini)  Varius  :  cum 
Servilio  Balatrone  Vibidius,  qnos 
JNIaecenas  adduxerat  timbias :  No- 
mentanus  erat  super  ipsum,  Porcius 
infra.'  Quod  hie  '  infra  euni  adcu- 
bare  '  dixit,  id  mox  hoc  cap. '  in  sinn 
consulis  recubare  '  vocabit. 

Qucmquam  securi  ferientem,  et  per- 
velle  id  tidere]  Forte  feriri.  Titulus 
Controv,  apud  M.  Senecam  Controv. 

IV.  25.  *  quae  aiebat  se  numquam  de- 
coliari  iiominem  viilisse.'  In  ipsa, 
'  Feriatur  in  foro,  omnes  videant.' 
.7.  r.  Gronov.  Puelle  pro  puelle,  sive 
perrelle,  corrupte  Harl.  et  Mead.  1. 

Union  ex  damnatis,  adtrahi  jussiim'] 
Vetus  scriptura  unum  ex  illis  miseris 
allrahi  jussum.  Gelen.  Libri  nostri 
omnes  vnum  ex  damnatis  altrahi  jus- 
sum.  Gebh.  Sic  quidem  [unum  ex  illis 
miseris]  Gelenius  ;  sed  nostri  omnes 
scripti  cum  prius  editis,  unum  ex 
damnatis  ntlrahi  jussum.  Bassus  apud 
Senecam  Controv.  iv.  25.  '  quod  dc- 
siderante  tale  specfaculum  meretrice, 
plenum  carcerem  damnatis  habuisti.' 
Cassius  ad  Ciceronem  Fam.  xv.  19. 
'  Habet  damuatos,  quos  restituat.' 
Peironius  c.  108.  '  Mulier  damnata, 
et  in  toto  navigio  sola  verberanda.* 
J.  /•'.  Gron.  Unum  ex  damnatis  etiam 
omnes  nostri,  Hearnii  Oxonn.  et 
Crevierii  Victor,  quod  ex  interpreta- 
tione   k'ctionis   a   Gelenio   ex   Msto 


restitutaB  natum  puto,  Saepe  in  car- 
cerem conjecti,  vel  capitis  damnati 
*  miseri '  vocantnr.  Manil.  v.  G20. 
'  inmitis  veniet,  poenaeque  minister, 
Carceris  et  duri  custos,  quo  stante 
superbe  Prostratae  jaceant  misero- 
rum  in  limine  matres.'  In  ipsa  ilia, 
quam  Gronov.  laudavit,  controversia 
apud  Senec.  '  Ecarcere  in  conviviiim 
praitoris,  cui  stupenti  misero  mere- 
trix  adridet.'  Et  paullo  post,  '  Sub- 
mo  verijubet;  niisernm  stare  ad  prac- 
bendas  cervices  inmotnm.'  Vide  ad 
XJ,.  14.  §  2. 

§  4  Facinus,  sive  eo  modo,  quo  censor 
ohjecit,  sive,  ut  Valerius  tradit,  comtnis- 
sum  est,  savum  atque  atrox'\  Libri  nos- 
tri omnes,  Facinus  atrox,  sive  eo  modoy 
quo  ceyisor  obicit,  sive,  ut  Valerius  tra- 
dit, commissum  est.  Gebh.  Similiter 
omnes  nostri,  nisi  quod  Lov.  6.  cum 
edd.  antiqq.  objicit  prapferat.  Ita  au- 
tem  datum  videtur,  quia  sequitur 
tradit.  Sod  vide  ad  in.  46.  §  9.  et 
XXIX.  27.  §  5.  Lectio,  quae  nunc  ex- 
stat,  auctorilate  cod.  Mog.  firniatur  ; 
cujus  auspiriis  primus  Aldus  earn  re- 
ct'pit. 

Scorti  procacis,  in  sinu  consulis  recu- 
bantis]  Kecui»abat  sinu,  quia,  ut  su- 
pra dixit,  •  infra  consulem  accnmbe- 
bat  :'  quo  modo  de  scorto  Cytheride 
ait  ad  Papirium  Cicero  ad  Fam.  ix. 
26.  '  Infra  Eutrapeluni  Cytheris  ac- 
cubuit.'  Lecto  enim  accubuisse  eo- 
dem  (ut  mos  erat  in  tricliniis)  signi- 
ficat.  Sigon.  In  sinum  consulis  Lov. 
2.  et  6.  Male.  D.  Johann.  Euang, 
XIII.  23.  'Hv  5e  ayaKiinevos  fJs  twv  /la- 
BriTcov  avTov  iv  rep  Kt^ATry  rod  'Irjaov. 
Ad  quern  locum  videndns  6  ixaKaphtis 
Fr.  Ad.  Lampe,  olim  collega  nieus 
exoptatissimus. 

§  5  Sin  fateretur,  ignominiane  sua 
qucmquam  doliturum]  Perpcram  libri 
nostri  qui  fateretur.  Gebh.  Similiter 
peccant  omnes  scripti  nostri,  et  edd. 
principes:  sin  fateretur  jam  emenda- 
tum  erat  in  cd.  V(  u.  a.  1495.  Turn 
qucmqne  doliturum  Voss.  Harl.  Mead. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.   CAP.  44.         11811 


1.  et  edd.  vett.  qucmquam  primus  As- 
cens.  vnlgavit  a.  1513.  quod  postra  se 
in  cod.  suo  rcpeiisse,  Moguntiiii  tes- 
tati  sunt.  Paiillo  ante  vox  Quinctio 
abest  a  scriplis  nostris,  Hearnii  L.  1. 
ct  priscis  exciisis,  qnam  Mognniini, 
piapeunte  codice  sue,  restituerunt. 
Quid  aiitem  sit  '  sponsione  defende- 
le  sese,'  vide  Hotom.  ad  Cic.  pro 
Quinct.  c.  8. 

Quum  ipse,  vino  el  Venere  amens, 
sanguine  hvminis'\  Pall,  nterque  san- 
guinem  hominis,  Gebliard.  Similiter 
Lov.  4.  et  Mead.  2.  Vox  ipse  deest 
in  Lov.  5.  Tnm  Venere  et  vino  amens 
Lov.  6. 

Cap.  xliv.  §  1  /n  eqidtalu  recog- 
noscendo  L.  Scipioni  Asialico  ademlus 
eqiius]  Legcndum  esse  ex  scriptis  L. 
Scipioni  Asiageni,  defendimiis  Obser- 
vat.  IV.  25.  J.  F.  Gron.  Nota.  Su- 
pra XXIX.  37.  ipsi  censores  consulares 
equo  publico  merebant,  qui  bonos 
sub  imperatoribus  niansit.  '  Donatus 
equo  publico  '  in  Inscr.  Antiqq.  ob- 
currit.  At  Onufrius  in  Fastis  p.  154. 
aliter  explicat,  de  bis  scil.  qui  ex 
equestri  ordine  in  senatum  lecti  erant 
a  censoribus,  quod  refellitur  hoc  ex- 
emplo  Scipionis  Asiatici.  Sigonius 
de  Jure  Civium  Rom.  1.  ii.  c.  3.  p.  79. 
equites  duplicifer  sumi  ait,  primo 
prout  senatoribus  opponuntur,  se- 
cundo  proiit  peditibus.  Sed  faliitiir. 
Ilia  enim  divisio  onlinum  recentior 
fuit,  teste  Plinio.  Valerius  ill.  4. 
Sed  vide  Sigonium  ibid.  pag.  82.  H. 
ViUesius.  De  equo  publico  censorum 
Livii  et  Neronis,  de  quo  bic  agit  Va- 
Icsius,  vide  ad  xxix.  37.  Duk.  Lec- 
tio quae  olim  vulgabatur,  L.  Scijnoni 
Asiatico,  vel  Asyatico,  superest  in 
Lovel.  2.  5.  Harl.  et  Mead,  utroqiie. 
L.  Scipioni  geni  Asya  adempta  et  jus 
legit  Voss.  sed  gigusiu  loco  rod  geni 
Asya  pro  varia  leclione  niargiui  ad- 
scribitur.  L.  Scipionc  Geniasya  adepta 
et  vis  Lov.  1.  L.  Scipioni  gimnasia  ad- 
empta et  jus  Lov.  6.  L.  Scipioni  Asia- 
geni ademptvLS  equus  Lov.  3.  4.  et  Lov. 


2.  in  margine;  nisi  quod  ecurius,  pro 
equus,  sit  in  Lov.  4.  Voces  Asiageni, 
^c.  accipiendis  desunt  in  Gaertn.  Ju- 
vat  hue  transcribere  codicum,  quos 
Gronov.  consuluit,  varias  lectiones  ex 
ejus  Observ.  loc.  laud.  '  Scriptaj 
niembrana?  Cardinalis  Barberiiii,  et 
Alexandri  Petavii  clare  L.  Scipioni 
Asiageni.  Sic  et  unus  Flor.  vetustior. 
Item  Venetus  coenobii  D.  Antonii. 
Alter  in  eadem  bibliotheca  Z-Mcio  Sci' 
pioni  geni  asya.  Tbuanaeus  L.  Scipioni 
regni  asia.  Quae  adjungimu^,  ut  ap- 
pareat,  quid  librarii  proximorum  se- 
culorum  perniiserint  sibi,  et  quii)us 
gradibus  longissime  tandem  a  verita- 
te  sit  rccessuni.'  Ex  his  rite  6  trdw 
efficit,  L.  Scipioni  Asiageni  legendiiin 
esse,  eamque  emendationem  adstru- 
xitlocis  Sidon.  ApoU.carm.  VII.  (quod 
est  Panegyr.  Aviti)  vs.  80.  et  Diodori 
Sicul.  in  Exc.  Peiresc.  p.  381.  Idem 
cognomen  postea  Geilio  iv.  18.  red- 
dcre  conatus  est;  et  octo  codd.  fide 
Eutropio  IV.  4.  restituit  Haverkam- 
pius.  Idem  denique  cognomen  Sci- 
pioni viri  docti  vindicarunt  auctori- 
tate  nummorum  gentis  Corneliap  ; 
qui  tamen  quomodo  inteiligendi  sint, 
non  convenit.  Nonnulli  banc  corum 
inscriptionem  referunt  L.  scip.  Asi- 
AG.  quod  Augustinus  in  Famil.  Rom. 
et  ex  eo  Ursin.  in  Famil.  Rom.  ex 
numniis,  exponunt  L.  Scipio  Asiage- 
tes.  Gronoviiis  loc.  laud.  L,  Scipio 
Asiagenes  ;  cujus  sententiam  probavit 
Spanlieni.  de  Praest.  et  Usu  Numism. 
diss.  0.  p.  526.  ed.  secundee,  sive  diss. 
10.  p.  04.  ed.  ult.  Alii  legunt  h.  scip. 
ASiAC.  quod  L.  Scipio  Asiacus  exponit 
Pighius  in  Ann.  ad  a.  ijlxiv.  p.  293. 
Secunilum  alios  in  nummis  legitur 
L.  SCIP.  ASIA.  G.  Ita  apud  Morel!. 
Thes.  toni.  i.  in  variis  nummis  gentis 
Cornelia;  tab.  v.  Quod  Hardnin.  ad 
Pliuii  xxxiii.  II.  p.  G3I.  expouit  L. 
Scipio.  Asia  gemina.  Cnjus  errorem 
refeliit  Haveik.  in  Comm.  ad  Tiics. 
Morell.  p.  130.  et,  testatus  in  numn)is 
suis  sine  medio  punclo  asiag.  legi, 


11842 


HOTJE   VARIORUM    IN 


eoriim,  qui  Asiagenes  reddendum 
censuerunt,  sentenliae  calculum  ad- 
jecit.  Vide  etlam  Sinetii  Antiquit. 
p. 184.  Gronovii  igitiir  emcndationeni 
verani  jiuiicans,  earn  in  confextii  ser- 
vavi,  quia  codicum  auctoritate  niti- 
tur.  Quae  si  deesset,  niliil  niutandum 
censeiem  :  undo  et  recte  supra  edi- 
tuni  piito  XXXVIII.  58.  *  Ne  cogno- 
niine  fratri  cederet,  Asiaticum  se 
adpellari  voluit.'  Scipionem  enim 
Romas  etiam  '  Asiaticum  '  dictum 
esse,  evincunt  Fasti  Capit.  Consul,  ad 

a.  I3LXIII.  L.  CORNELIVS.  P.  F.  h.  N. 
SCIPIO.  QVI.  POSTEA.    ASIATICVS.   AP- 

PEr.LATvs.  EST.  Mox  vocabulum  om- 
nes  deest  in  Lev.  2. 

§  2  Qua  pluris,  quam  quindecim 
millium  ceris,  essenf]  Mria  gravis  pu- 
tat  Perizon.  §  20.  de  jEre  Gravi,  e 
Piutarcho,  qui  milie  quingentas 
draclmias  dicit.  Duk.  Quce  plus  quam 
quindecim  Lovel.  2.  et  Harl.  quorum 
posterior  voces  essent,  in  censum,  Sfc. 
minibus  ceris  omisit  neglegeotia  scribas 
ob  repetitionem  vocis  c?is.  Vide  ad 
IX.  11.  §  11.  In  praecedentibus  i-e«te« 
muliebres  Lov.  2.  Harl.  et  Mead.  1. 

In  censum  referre  viatoresjussi]  Jus- 
sit  est  in  veteiibus  libris:  et  id  se- 
qnens  etiam  inembrum  desiderat. 
Sigon.  Leginms  in  censum  deferreju- 
ratos.  El  mo\, decies  tanto  pluris,  quam 
quanli  essejit.  Qneniadmodiim  multis 
disputavinius  lib.  iv.  de  Pecun.  Vet. 
c.  1.  ubi  banc  Catouis  censuram  et  il- 
lustravinins,  et  vindicavinius.  J.  F. 
Gron,  Deferre  legeudum  censet  Gro- 
nov.  quia  '  deferre  in  censum  '  dice- 
bantiir  elves,  bona  apud  censores 
l)rofitentes,  quimi  '  referre  in  cen- 
Bum  '  dicereulur  censores,  vel  scribe, 
qui  illis  adparebant,  ex  ceiisoruni 
auctoritate,  bona  civium  in  tabulis 
adnotantes.  Codd.  in  ea  voce  niliil 
mutant,  excepto  solo  Gaertn.  qui  le- 
g'uferre.  Solent  aulem  '  deferre  '  et 
'  referre  '  in  Mss.  confundi.  Vide  ad 
XXI.  G.  ^  5.  juralus  antein  einendat, 
fjuia  nullum  bio  '  viatoruui '  erat  offi- 


cium;  sed  quisque  civiam  bona  pro- 
fiteri  apud  censores  cogeretur,  ei 
quidem  '  jurati  '  se  bona  fide  patri- 
nionium  ffstimaturos.  Huic  conjec- 
turae  favent  Vossian.  Lovel.  1.  4.  6. 
Gaertn.  et  Hearnii  L.  1.  juratores  le- 
gentes:  jussit  denique  constanter 
omnes  Mss.  nostri,  et  priscae  edd. 
jussi  deinuin  dedit  Frob.  1535. 

§  3  Decern  millihus  <sris,  out  eo  plu- 
ris, venissent,  uti  ea  qnoque  decuplo  tanto 
pluris,  quam  quanti  essent,  ceslimaren- 
<«r]  Non  est  in  veteribiis  uti  ea  quo- 
que  decuplo,  sed  decern,  ut  subintelligas 
miltibus.  Gelen.  Vet.  libri  habent 
X.  miltibus  aris,  aut  pluris  eo  venis- 
sent. Porro  autem  quod  ait  Gelenius, 
subaudicndum  esse  millibus,  ut  sit, 
uti  ea  quoque  decern  millibus  tanto  plu- 
ris, quam  quanti  essent,  non  procedit. 
Est  enim  intelligendum,  et  non  con- 
jungendum,  decern  tanto  pluris,  id  est, 
ut  ait  in  hac  re  exponenda  Plutarchus 
in  Caton.  p.  346.  decuplo  pluris,  vel 
decies  tanto  pluris  :  inroTiixaadai  rrju 
a^iaj'  els  Th  BeKair\daiov.  Sic  I.  36. 
dixit  *  alterum  tantum.'  Et  Plautus 
in  Bacch.  iv.  9. 3.  ' sexcenta tanta:* 
et  in  Trinumm.  ii.  4.  129.  '  tribus 
tanlis.'  Et  Livius  xlii.  12.  '  Arma 
vel  tribus  tantis  exercitibus  in  arma- 
mentaria congessisse.'  Nisi  quis  le- 
gere  maUi  decies  tanto  pluris.  Quoino- 
do  dixit  in  Verr.  iii.  97.  '  quinquies 
tanto  amplius:'  ut  nota  numeri  X. 
errorem  attulerit.  Sigun.  Ex  hoc  loco 
videtur  colligi,  modum  ordinarii  tri- 
buti  ex  censu,  prout  is  a  censoribus 
aestiniatus  erat,  fuisse  ternos  asses  in 
singula  miliia  eeris.  Nam  interduin, 
cogente  necessitate,  propter  angus- 
tias  aerarii  auctiiin  fuisse  ostendit 
Livius  lib.  xxiii.  capp.  31.  48.  et 
XXVI.  35.  Duk.  Aut  pluris  eo  Voss, 
Lovel.  1.2.4.6.  Harl.  Mead,  ambo, 
et  Gaertn.  In  posterioribus  verbis 
rh  quam  deesl  in  Lov.  1.  et  6.  quorum 
posterior  insuper  quanta,  pro  quanti, 
legit:  uti  ea  quoque  X.  tanto  pluri& 
COQStaiileiedd,  principes,  quod  etiam 


T.   LIVIl    HIST.   LIB.    XXXIX.  CAP.  44.        11843 


Hearne  in  L.  1.  invenit.  Primus  As- 
cens.  a.  1513.  mntavit  uli  ea  quoque 
decuplo  tanto  pturis.  At  Frob.  a.  1535. 
uli  ea  quoque  decern  tanto  pbiris.  Bii- 
dxiis  hiinc  iociini  laudaiis  de  Asse  iv. 
p.  391.  euni  ita  profert :  uti  ea  quoque 
decies  pluris,  quam  quanti  essent,  cesti- 
marentur.  Utruin  vero  ita  ex  conjec- 
tiira  legendiim  censuerit,  an  vero 
praeeuntem  codiceiu  secntiis  sit,  non 
nionuit.  Pigiiins  in  Ann.  ad  a.  idlxix. 
p.  311.  laiidat,  uli  ea  quoque  decuplo 
pluris,  quam  quanti  essent,  astimaren- 
tur.  Hotom.  deinde  de  Re  Niunm. 
p.  70.  legendum  contendil,MfJ  ea  quo- 
que decern  aut  pluris,  quanti  quanti  em- 
it essent,  astimarentur :  et  ex  Ids  re- 
bus omnibus,  ^c.  Denique  Gronov.  de 
Pec.  Vet.  IV.  I.  recte  probat  posteri- 
orem  Sigonii  conjectnrani  ut  ea  quo- 
que decies  tanto  pluris,  quam  quanti 
essent,  cestimarentur :  el  his  rebus  omni- 
bus. Sensnm  auteni  Livii  esse  docet, 
Catonem  jiississe,  nt,  qnum  ornamen- 
ta,  vestis  mnliebris,  et  veliicula  antea 
censibus  adscribi  non  solerent,  nunc 
cives  ea,  si  pluris,  quam  quindecim 
niiliium  aeris,  essent,  jtirati  defer- 
rent,  et  eo  nomine  ternos  aeris  in 
miliia  in  publicum  penderent.  Qui 
vero  mancipia  viginti  annis  minora 
post  proximum  lustriun  decern  milii- 
bus  aeris,  aut  eo  pluris,  eniissent,  eo 
nomine  ternos  decnplicatos,  sive  tri- 
cenos  aeris  in  singula  niillia  in  publi- 
cum darent :  r^cte  itaque  Livium 
dixisse,  in  censibus  quoque  accipien- 
dis  tristem  et  asperam  in  ouines  or- 
dinescensuram  fuisse.  Ea  ergo  multa 
censoria  fuit,  ut  ratione  oinauiento- 
rum,  vestis  uiulirbris,  et  vehiculorum, 
unde  olim  nihil  solvebaiur,  nunc,  si 
plurij),  quam  quiiidecmi  nniliuui  aeris, 
essent,  couferreutur  terni  aeris  in 
singula  miliia;  servi  autem  viginti 
annis  minores,  qui  decem  millibus 
aeris,  aut  eo  pluiis,  emti  forent,  de- 
cies tanto  pluris  a'stimarentur,  quam 
quanti  essent,  eorumque  nomine  iti- 
dem  terni  aeris  in  singula  miliia  pen. 


derentur  :  scrvus  igitur  decern  milH^ 
bus  enitus  aestimaretur  centum  milli- 
bus, eoque  nomine  in  publicum  da- 
rentur  trecenti  aeris. 

Et  his  rebus  omnibus  terni  in  miliia 
(Bris  adtribucrenlur'\  Attribuerentur  hoc 
loco  significat  tributi  nomine  stafue- 
rentur.  Ergo  Cato,  deterrere  volens 
homines  a  luxu,  pluris  decies  deli- 
catam  vestem  et  venusta  mancipia, 
quam  quanti  vendi  possent,  jestima- 
vit,  et  in  aeris  singula  miliia  ternos 
asses  tributi  constituit.  Budaus,  de 
Assc  IV.  p.  391.  Hoc  obscuium  est. 
Non  ita  longe  al)  initio  bujus  libri 
c.  7.  viceni  quini  et  semisses  in  miliia 
aeris  a  quaestor! bus  soluti  referun- 
tur.  Quanquam  hand  scio,  slntne  hi 
loci  comparand! :  nam  a  me  in  hoc 
citantur,  ut,  si  quid  lectorem  juvare 
queant,  ocrasionemneglexissenon  ar- 
guamur.  Glar.  Uubium  babet  bunc 
locum  Glareanus  ;  queui  tamen  nihil 
vitii  continere,  ex  Plutarcbo,  qui  to- 
tam  banc  Catonis  censuram  Graece 
ex  Livio  vertif,  perspicue  intelligi 
potest.  ['  Glareanus  ait,  locum  ob- 
scnrum,  non  vitiosum.']  Sic  enini  ait 
in  vit.  Caton.  p.  346.  'HvayKa^tv  (061]- 
Tos,  oxi^/uaroy,  k6(Ijxov  ywaiKeiov,  CKiv- 
Siv  Twv  Iff  pi  Slairau,  uv  kKaarov  rh  ti^it?- 
fia  5paX|U^sX'^'"^  '^"^  TTivraKOff'ias  irmp- 
f/SaAer,  inrori^maQai  ttji/  ai^iav  ils  rb 
OfKairXaaiov ,  ^ov\6fj.evos  awb  iJ.(t^6vwu 
nurjixaruv  aiiTo'is  /jul^ovas  Kal  ras  flffcpo- 
ph.s  iivai,  Kcd  Trpo(rtrifj.T}ae  Tpi7s  x°-^kovs 
TTphs  Tols  x'^'O'J'  i*  E.  Co'egit  vestimen- 
ta,  veliicula,  mundum  muliebrem,  et  fa- 
miliurem  supellectilem,  si  pluris,  quam 
viille  et  quiiigentas  drachmas,  astimata 
essent,  decuplo  pluris  astimari,  quod 
vellet  eos,  quorum  res  pluris  cestimatte 
essent,  m({jora  etiam  tribula  conferre. 
Itaque  singulis  tnillibus  ternos  aneos 
attribuit.  Sic  supra  locutus  est  in 
triuuipho  Vulsonis  xxxix.  7.  '  S.  C. 
factum  est,  ut  ex  pecunia,  quae  in 
triuuipho  translata  esset,  stipendium 
collatum  a  populo  in  publicum,  quod 
ejus  sulutum  antea  nan  esset,  solvQi 


11844 


NOTiE   VARIORUM    IN 


relur.  Vicenos  quinos  et  seTnissesin 
niillia  leris  quaestores  inbani  solve- 
ruiit.'  Sigon.  Et  his  omnibus  rebus 
Gaeitn.  Turn  terna  in  millia  ceris  at- 
fribuercntur  Lov.  4,  et  Mead.  1.  terna 
in  inillia  arts  attribuerunt  Vossian.  et 
Lov.  1.  trina  millia  ceris  attribueren- 
tur  Lov,  2.  trina  in  millia  avis  attri- 
buerunt Lov.  6.  tria  millia  aris  attri- 
buerunt Gaertn,  tria  millia  aris  attri- 
buerentur  Hail,  et  Mead.  2.  Cete- 
nini  Biidseus  iii  eo  sensum  Livii  non 
adsecntus  est,  qnod  eiiin  referre  cre- 
diderit,  Catonem  statiiisse,  lit  etiain 
ornamenta,  vestis  ninliebris,  et  velii- 
ciila,  qiice  pliiris,  quam  qniiidecini 
milliiim  aeris,  essent,  decies  tanto 
pliuis,  quam  quanti  forent,  aestinia- 
rentur:  quod  ex  verbis  Livii  coUigi 
neqiiit. 

§  4  QucB  in  loca  publica  incedificata 
inmolilave  privati  habebant,  intra  dies 
triginta  demoliti  sunt]  Ina-dijicata  sunt, 
quas  aliquo  in  loco  aedificata  sunt, 
sed  cum  in  loca  dixit,  sigiiificavit  aedi- 
ficia  e  privato  in  pubiiciini  procur- 
rentia,  et  aliquid  loci  pubiici  occu- 
pantia,  Plutarcho  teste  in  Caton. 
Censor,  pag.  347.  cujus  verba  sunt, 
avarpiTruu  koi  Kara^dWcov,  Zffa,  Trpoij- 
^aivfv  els  rh  Srifidcrtov  olKodofi-qfiaTa  :  im- 
molita  autein  sunt,  quaj  quispiam  nio- 
litiis  est.  Si  quis  igitur  privatus  ante 
ades  suas  in  publico  podium  posiiis- 
eet,  aiit  maenianum  projecisset,  eum 
id  demoliri,  et  dirueie,  tollereque 
Cato  jiibebat.  Ti/rnft.  Advers.  i.  25. 
*  Immolituni '  est,  ut  '  inaedificatum  :' 
quod  aliquo  in  loco  est  structum  et 
niolitum  :  quod  homines  aliquo  in  loco 
moliti  sunt  et  exstruxeie.  Turnebus, 
Adv.  XXVII.  32.  Ita  Turnebus  priori 
loco  intcrpretatur  verba  Livii  e  Pln- 
tarclio,  qui  scribit  ('atonem  avarpi- 
)J/at  KoX  Ko.ra^aKuv ,  '6aa  irpoij^aivev  els 
rh  Zr)ii6(nov  olKoSoij.-fiij.ara.  Cruserius 
ibi  vertit,  qu<£  in  publicum  projecta  a- 
dificia  erant.  Et  Xylauder,  adificia, 
qucE  in  publicum  promincrent.  Hwic 
sunt,  quae  '  Maeniana  '  ct  '  projecta  ' 


appellantur  :  quae  sola  an  Plutarclius 
sigiiificare  voluerit,  mibi  non  satis  li- 
quel :  nam  verba  illius  etiam  de  apdi- 
ficiis  in  solo  structis  et  in  locum  pub- 
licum exciirrenlibus  accipi  possunt. 
Sed  Livius  in  nniversum  de  omnibus, 
(juo!  in  loco  publico  incedificata  immoli- 
tave  erant,  loquitur,  sive  totum  locum 
publicum,  sive  partem  illius  quis  ae- 
dificando  occupasset.     Verum  in  eo 
potius  in   loco  publico,  quam   in  loca 
p«t/icrt,  legenduii)  puto;  quod  illo  mo- 
de, non  hoc,  loqui  solent  scriptores 
Latini.     Livius  XLiii.  16.  *  Parieteni 
in  sacra  via  adversus  cedes  publicas 
demoliri  jusserunt,  (jnod  publico  in- 
aedificatus  esset.'     Caes.  B.  C.  ii.  16. 
'  Paene  inaedificata  in  muris  a  nostris 
moenia  videbantur.'     Cicero  de  Ha- 
rusp.  Resp.  cap.  14.  '  Quum  de  domo 
tua  dixero,  in  qua  tamen  ita  est  inae- 
dificatum sarellum.'  1. 1.  D.    Ne  quid 
in  loc.  pnbl.  '  In  loco  publico  praetor 
prohibet  aedificare.'     '  Immolilorum' 
nomine  Ciijar.  Obs.  ix.  9.  significari 
dicif,  quaecumque  circa  aedificiorum 
formam  molita  sunt,  nt  cap.  4.  Legis 
Mamiliae  de  limitibus  :   '  ne  quis  eos 
limites    decumanos    obsepito,    neve 
quid  in  eis  immolitum,  neve  quid  ibi 
positum  babeto.'     In  bis  '  immolitus  ' 
passiva  forma  dicitur,  ut '  niolii,'  pro 
molitur,  activa  in  lege  apud  Frontin. 
extremo  lib.  ii.  de  Aquaeduct.  quod 
adnotavit  Rigaltius   in  glossis  Agri- 
mensoriis.    Aquarum  publicarum  cu- 
ram  ad  censores,  quum  erant,  perti- 
nuisse,    docet  Frontin.  eodem  libro. 
Duk,     Lips.  Elect,  i.  15.  capita  quae- 
dam  legis  Mamiliae  primus  pubiici  ju- 
ris fecit ;  c  4.  autem  ejus  verba  lau- 
dala  ita  legenda  coDJicit :  neve  quid  in 
eis  inolitum,  neve  quid  ibi  opsilum  habe- 
to:  '  inolitum,'  ab  '  inolescere,'  ad  ar- 
bores  ;  '  obsitum  '  ad  fiuges  pertinere 
putat,  et  pi  ills  verbum  Liviolioc  loco 
restituens  emendabat  incedificata,  in- 
olilave.     De  verbo  '  ina-dificare  '  vide 
ad  I.  55.  §  4.     Dein  infra  triginta  dies 
Lov.  5.  et  edd.  ante  Aldum,  qui  rec- 


T.   LIVII    niST.    LIB.   XXXIX.  CAP.  44.        11845 


te,  prapeunte  cod.  Mog.  intra  dies  tri- 
ginta  eincnclavit.  Fiiinant  cam  lec- 
tionem  reliqui,  qnibitH  iisiis  siim,IM.ss. 
Saspe  libraries  ita  variasse,  vidimiis 
ad  xxxiv.  50.  §  3.  Idem  error  exi- 
inendus  est  Frontino  de  Aquapd,  lib. 
I.  non  ionge  post  principiiim  p.  222. 
ed.Keuchen.  '  Cuiiiis  intra  quintiim 
diem,  qiiain  erat  dmimvir  creatus, 
decessit :'  iibi  viilgo  \eg,it\\r  vifra  quin- 
tuin  diem.  Sed  i7itra  eodem  seiisii 
idem  Frontin.  Strat.  ii.  5.39.  '  IpMim 
eo  viiiiiere  adfecit,  quo  intra  paucos 
dies  exaiiimaretur.'  c.  10.  §  1. '  Com- 
pliira  suorum  corpora  intra  nocteni 
sepelienda  ciiravit :  '  ubi  vide  Oii- 
dend.  Paiillo  ante  demerunt,  pro  ade- 
merunt,  Vos?.  Verba  bacc  etiam  aliis 
locis  a  scribis  commutari,  vidiinns  ad 
V.  13.  ^8.    Adde  ad  XXIV.  18.  §  6. 

§  5  Lacus  sternetidos  lapide,  tegen- 
dasque,  qua  opus  esset,  cloacus ;  iri  Aven- 
tinu]  Est  in  veteribus  melius  deter- 
gendas  cloacas,  quam  tegendas.  Gelen. 
Tegendasque  perperam  servant  Lov. 
4.  Harl.  Mead.  1.  et  Gaertn.  Cor- 
ruptiiis,  nuitata  eliam  interi)uncti- 
one,  lacus  sternendus  lapide  tegendas- 
que,qua  opus  essct ;  cloacas  in  Avcntino, 
^•c.  Voss.  Lov.  2.  G.  Mead.  2.  et  edd. 
principes  :  lacus  struc7idus  lapide  te- 
gendosque,  Sfc.  cloacas  in  Aiejitino  Lov. 
1.  lacus  sternendos  lapide  conlegendos- 
que,  ^'f.  cloacas  in  Aveniino  Lovel.  5. 
Pigliiiis,  buuc  locum  laudans,  ita  le- 
gebat  et  interpnngebat  in  Ann.  ad 
a.  I3LXIX.  p.  311.  lacus  steinendos  la- 
pide, tegendasque  qua  opus  esset  cloacas 
in  Arentino  ;  et  in  aliis  parlibus,  qua 
nondum  erant,facicndas  locaverunt.  IMi- 
nori  mutatione  legi  posset  tergendas- 
que,  qua  opus  essct,  cloacas  ;  nisi  Gele- 
uius  se  detergcndasque  in  vctt.  mem- 
branis  reperisse  testatiis  esset.  An 
hi  intelligendi  sunt  censores  Flaccns 
et  Cato  ?  qnos  cloacas  neglectas  piu- 
gandas  et  reficiendas  mille  talentis 
Jocasse  refert  Dion.  Halic.  Ant.  nr. 
p.  200.  Certe  ad  Agrippam  referri 
uequit,  quem  similiter  cloacas  expur- 


gasse,  et  per  eas  in  Tiberim  snbvec- 
tiim  esse,  refert  Dio  Cass.  xi,ix.  417. 
Vide  etiam  Flin.  H.  N.  xxxvi.  15. 
Se  enim  in  eo  narrando  secntiim  esse 
Dion.  Halic.  tradit  Vd'iov  'AkvKiov,  gi- 
ve, lit  cod.  Vatic,  legit,  'A/ciWioj/,  pro 
quo  legendiim  videtiir  'AwAior,  ut  in- 
dicetur  C.  Acilius,  qui  circa  lia>c 
tempora  vixit.  Vossius  enim  de  His- 
tor.  Grwc.  i.  17.  per  enm  intelligen- 
diim  docet  C.  Acilium  Glabrionein, 
qui  tredecim  annis  ante  ccnsurain 
Catonis  tribunns  plebis  memoratur 
xxxii.  29.  An  autem  lacus,  de  qui- 
bus  hie  Liv.  similes  fuere  illis,  de  qui- 
bus  agit  Nardin.  Rom.  Vet.  iir.  4.? 
Prafterea  in  Aveniino  et  aliis  purtibus 
Voss.  Sed  vide  ad  vi.  28.  §  6.  In 
Avcntino,  in  aliis  parlibus  Lovel.  5.  et 
edd.  veteres.  Moguntini  ex  mem- 
branissuis  copulam  addiderunt,(]uam 
reliqui  codd.  nostri  tuentur.  Panllo 
ante  ex  pecunia  decreta,  omissis  tribiis 
vocibus  inediis,  omnes  IMss.  qnibus 
nsiis  sum,  Hearnii  L.  1.  et  edd.  prin- 
ci|)es.  Moguntini  deinde  monuerunt 
se  in  niembranis  suis  reperisse  ex  dc- 
crela  in  earn  rem  pecunia;  inde  Aldus 
viilgavit  ex  pecunia  in  earn  rem  decreta. 
Sed  in  ordinem,  qui  in  optimo  cod. 
oblinet,  vocabula  digessi. 

§  6  Muleni  ad  Neptunias  aquas,  ut 
iter  popido  esset,  et  viam  per  Formia- 
tium  montem]  Quse  sint  \\\x  '  Neptii- 
niffi  aqua?,'  certo  scire  nou  potui  : 
sed  piilo  locum  ad  mare  Latinum,  ut 
et  '  Formianus  '  ille  'mens.'  At  qiiaa 
Cato  'atria  in  latomiis  '  emit,  ea  in 
urbe,  aiit  prope  t'uisse  existimo.  Ver- 
ba autem  de  vectigalibtis  locatis,  et  a 
senalu  obliter;itis  (nam  hoc  sonat 
verbum  '  iiiduci ')  indigent  etiam  at- 
tento  lectore,  utinamque  omnia  bene 
liabeant.  Glar.  Qua;  a  Livio  '  Nep- 
tuniiJE  aquae'  fuerint  appellata-,  se 
ignorare  fatetur  Glareaniis.  Nos  in 
hoc  indagando  non  parnui  laboravi- 
miis,  et,  ni  animus  t'allit,  veritatem 
adinvenisse  putamus.  Dionys.  Hal. 
lib.  I.  de  Neptunia  oppido  verba  fa- 


1184(5 


fiQTJE    VARIORUM    IN 


cit,  quod  in  Romanae  Campaniae  ora 
iriaritima  positiim  est,  ct  liodie  Net- 
tf.nu  dicitur,   cui  nobilissinia  Colon- 
uensiiim    faniilia   dominatiir.      Hanc 
oliin  '  Neptunias  aquas'  dictam  ex- 
ktiino  :  eo  quod  ad  mare  sit  sita.    Ita 
et  a  Neptuno  '  Neptunia  '  dicta,  quae 
ad    NeptMiiiim    sen    mare    spertant. 
Kepturms  enim  non  solum  est  maris 
Deus,sed  et  ipsum  mare,  eo  quod  ter- 
ras   niibat,  hoc   est    cooperiat.     Sic 
'  Neptunalia '  Neptuni  sacra,  quae  et 
'Salatia  '  a  salo.   Quod  vero  ab  aquis 
frequens  sit,  oppidis  iiomen  indere, 
exempio    sint    castrum    in    Unibria 
'  Aqua  sparta  '  dictum,  '  Aqua  viva' 
in  Apulia,  et  ibidem  'Aqua  Lagna.' 
Aquamttce  bodie.  '  Aquino'  in  Sam- 
nio.  '  Aqua  nigra  '  in  Gallia  Trans- 
padana.  '  Aquae   Sextiae  '  in   Narbo- 
nensi    provinria.     '  Aquae   Statiello- 
rum,'  bodie  Acqui,  in  ducatu  Montis- 
ferrati,  sub  serenissirai  Vincentii  Du- 
els jNIantuas  ditione  positae.   '  Aquae 
calidae '  et   'Aquae   Quinctianae'    in 
Hispania,  et  aliae  '  Aquae  calidae  '  in 
Britannia,   oppida   scilicet;    et  alia 
niuira,    qua    consulto    practermitto. 
Hanc  nostram  iuterpretationem    fo- 
vet,  quod  ibidem  '  Form i as  '  civitas 
sit    sita,    a  qua    '  Formianus '    pro- 
pinquus  mens  dirtus,  ubi  et  Ciceronis 
situm  nobile  rus,  '  Forniianum  '  dic- 
tum, si  Volaterrano  credimus,  cujus 
meminit  Cic.  de  Orat.  ii.  sicuti  et  de 
Forniiana  civitate    ad    Attic,    verba 
facit :  de  eadem  et  Mart.  x.  30.    '  O 
tcmperata;  dulce  Formiae  littus,'  &c. 
in  quibus  liiijus  orae  anioenitatem  de- 
scribe. Addamus  quoque  ad  nostram 
comprobandam  sententiam,  eodem  in 
loco  et  nunc  existere  antiquum   vi- 
cuuj  voluptuosissimum.  Mole  dictum 
a   Flarci  constructione,  ita  ut   haec 
omnia  Livii  texliii  qnam  optime  con- 
vcniant.     Ad   banc  aiiteni  regionem 
populum  Romanurn  frequenter  con- 
venisse,   voluptatis    ac  aninii   siible- 
vandi,  corporisque  recieandi  causa, 
credibile  est.     Namque,  olim  Roma- 


norum  delicias   ea  in  ora  maritima 
potissinium    exstilisse,   ubique   legl- 
miis.     Hanc    nostram    expositioneni 
quisque    rerijiiat,  aut  improbet    pro 
suae  Minervae  captu.     Nobis  sat  sit, 
in  re  obscura  lumen  aliquod  dedisse. 
31.  Donat.     Credo  dici  iter  ad  Nep- 
tunias aquas.    Sed  mole  ibi  struenda 
non  fiebat  iter  populo  ad  eas.     For- 
te   et,   ut  iter  populo  esset,  viam  per 
Form,  mimtem.     Hoc  sensus  postulat, 
et  fortassis,  quod  de  sua  aetate  testa- 
tur  Cluverius  Ital.  Ant.  iii.  7.  pag. 
1014.  et  c.  10.  p.  1074.  nunc  quoque 
ibi  pars  viae  Romanae  superest.  Di/fc. 
Verisimiiis  est  sententia  Cluv.  Ital. 
Ant.  III.  7.  pag.  1012.  ubi  ex  Vitruv. 
VIII.  3.  docet,  propeTarracinam  fon- 
tem  fuisse,  Neptunium  vocatum,  CU' 
jus  aquas  Livius  hie  '  Neptunias  '  ap- 
pellat.    Eamdem    adstruit   nientione 
montis  Formiani,  per  quem  Flaccus 
hie  viam  fecisse  dicitur.     Eimi  autem 
non  longe  a  Tarracina  remotum,  ac 
medium  inter  Fundos  et  Formias  fu- 
isse exislimat.     Eumdem  locum  eti- 
am  intellexisse  videtur  M.  Donatus, 
sed  male   hue   advocat  testimonium 
Dionys.  Halic.  Antiq.  i.  p.  59.  refe- 
renlis,  antiquos  'Italiae'  nomine  in- 
dicasse  orarn   maritimam  a  Tarento 
ad  Posidoniam,  et  urbem,  quam  Dio- 
nys. Tloffii^wvlav  vocat,  '  aquas  Nep- 
tunias '  a  Livio  dici  censet.    Sed  T\o- 
(Tfihwvia  est,  quae  Latinis  Pccstum  vo- 
catur,   et   a  '  Nepluniis   aquis,'  nbi 
Flaccus  molem  fecit,  longo  terraruin 
intervallu  distat.    Ita  locum  Dionysii 
accipiendum    esse,    monuit  Cluver. 
Ital.  Ant.  I.  I.  p.  9.   Paestum  autem  a 
Graecis  TloffeiSwpiau  dici  Ital.  Ant.  iv. 
14.  p.  1255.   I'lieterea  et  etiam  via  per 
Formitinum  legit  Level.  2.  el  via  per 
Formimum  Lov.  6. 

§  7  Cato  atria  duo,  Manium  et  Ti- 
tiitm  in  latomiis']  Scribendum  Inutu- 
ntiis,  ut  diximus  ad  xxxvir.  3.  siqui- 
dem  eae  intelliguntur.  Sed  in  Vossia' 
no  video  in  Latinis ;  ut  possit  aliquis 
suspicari  in  Carinis,  J.  F.  Gron.   Sex 


T.  Livii  nrsT.  LIB.  xxxix>  CAP.  44.      11847 


priora  vocabnla  destint  in  Lov.  1.  Me- 
vium  legnnt  Lovel.  2.  et  Harl.  Ma- 
le. Inlelligitur  enini  '  Maenius,'  qui, 
'qiiiiin  doiiuiin  siiam  venderet  Catoni 
et  Flacco  censoribiis,  ut  ibi  basilicnra 
zedificarent,  cxceperat  jus  »ibi  iiiiius 
colunina",  super  quani  tcoHitn  proji- 
ceret,  ex  provolaiitibus  tabulatis; 
unde  ipse  et  posteii  ejus  spectare 
niunus  giadiatorum  possent,  quod  eti- 
am  turn  in  foro  dabatur.'  Vide  Ascou. 
ad  Cic.  Divin.  in  Ctecil.  c.  16.  Turn 
Ticiuia\o%s.  et  Lov.  2.  Tiluin  Lov.  6. 
Atticiuin  Gaertn.  Familia  sive  gens 
Titia  Roma  nota  fuit,  et  in  iiumniis 
aliisque  monuuientis  niemoratur:  in 
latumiis  Lov.  2.  4.  et  Mead.  1.  in  La- 
tinia  Lov.  1.  6.  Gaertn.  et  Hearnii  L. 
1.  unde  tanien  in  Carinis  cum  Grono- 
vio  conjiciendiim  non  videtur.  Lati- 
nis  enini  natuni  puto  ex  compendia- 
lia  scriptura  Latuiis.  Praeterea  basi- 
lica Poicia,  quae  ex  duobus  atriis 
Maenio  el  Titio,  et  quatuor  taberuis 
in  piiidicuni  enitis  facta  est,  fuit  in 
foro  Romano,  curiEe  jiincta,  teste  As- 
cou. Ped.  in  Argum.  Orat.  Cic.  pro 
Milone  p.  m.  183.  et  earn  ob  caussani 
sibi  Masnius,  quuni  domum  censori- 
bus  venderet,  jus  unius  columnae  ex- 
ceperat,  ut  inde  munera  giadiatoria 
in  foro  edi  soiita  spectaret,  ut  modo 
dictum  est.  Vide  Nardin.  Rom.  Ve- 
ter.  V.  4.  de  iautiuniis  autem  vide 
Donat.  de  Urb.  Rom.  ii.  19.  et  Nar- 
din. Rom.  Vet.  v.  11.  Haec  igitur 
basilica  sita  erat  in  regione  urbis  oc- 
tava,  qua?  forum  Romanum  vocatur; 
at  Carinas  alia  parte  urbis  fuisse,  do- 
cent  Donat.  de  Urbe  Rom.  iii.  10.  et 
Nardil).  Rom.  Vet.  iii.  9.  Potius  igi- 
tur cum  eodem  Gronov.  lego  in  laulu- 
miis,  quod  servant  reliqui  codd.  Vi- 
de ad  XXXVII.  3.  §  8. 

Vectigalia  summis  pretiis,  ultra  tri- 
buta  injimis  locaverunt]  De  integritate 
Imjus  iectiouis  cur  dubitet  Giareanus 
ad  §  6.  nescio  :  quid  enim  liuic  sen- 
tentiae  d«  est  ?  cum  scieris,  aliud  es- 
se vectigalia,  aliud  ultro  tribula.    Sic 


enim  xliii.  12.  'Qui  publica  vecti- 
galia aut  ultro  tributa  conduxissent.' 
Plutarciius  autem  ita  in  ('at.  p.  347. 
TO  5e  TeATj  Tttiy  irpacncnv  eVl  ray  tffxd- 
ras  i\avpwv  ri^as.  ['Giareanus  ait,  ea 
vei  ba  indigere  attento  iectore,  et  op- 
taf,  ut  omnia  sint  Integra.']  Sigoniiis. 
Ambigi  video,  quid  ista  inter  se  dif- 
ferant.  Eadem  enim  si  cssent,  iis- 
dem  pretiis  iocata  oportuit :  sed  rec- 
tigalia  omnibus  nota  confido,  '  ultro- 
tributorum  '  ignoratio  sententiae  cog- 
nitione  officii.  Ego  '  ultrotribtita' 
esse  puto,  impensas  et  atlributiones 
operuui  publicoriim  faciendorum,  et 
sartoruin  tectoruni  preestandorum, 
mancipibus  et  redemptoribus  certa 
inercede  locatorum.  Ita  vectigalia, 
quibus  reditiis  et  fructus  popnli  Ro- 
niani  constabat,  quantum  potuerunt, 
censores  auxerunt :  uitrotribnta,  qui- 
bus impensae  sumptusque  et  eroga- 
tiones  pecuniae  publicae  ex  zerario 
bauriebautur,  quantum  potuerunt, 
pretiis  diniinuerunt,  et  ad  n)inimam 
summam  perduxerunt.  Huic  autem 
no^trce  sententieesi  adstipulatorquar- 
ritur,  praesto  Plutarcbus  erit  in  Cat. 
Censore,  qui  non  aiiter  Liviuni,  quam 
DOS,  explicabit.  Nam  de  eadem  cen- 
sura,  Livium  secutus,  itascribit  pag. 
347.  avtrreWcav  Se  toIs  fxtcrOols  Tas  ep- 
7oAoj8ias,  ra  S«  TeArj  rai?  ■npa.cncnv  eVl 
Tas  eVxaTas  iXavvuiv  rifxas.  Itaque  is- 
tud  XLiii.  Ifi.  'Qui  publica  vectiga- 
lia ant  uitrotribnta  conduxissent,'  in 
eandem  sententiam  accipiendum  eii- 
am  arbitror.  Quocirca  elegauter  a 
Seneca  de  Beneficiis  iv.  1.  scriptum 
est,  '  Cum  virtutem  nee  lucrum  in- 
vitet,  nee  damnum  absterreat,  adeo* 
que  neminem  spe  ac  pollicitatione 
corrumpat,  ut  cnncta  in  se  inipende- 
re  juheat,  ac  sa>pius  in  ultrotributis 
sil.'  Significat  enim  sumptum  mag- 
num, impensasque  virlutis  causa  sae- 
pe  esse  faciendas.  Turnelms,  Advers. 
1. 25.  Aiiter,  et  ita,  ut  non  inteliigam, 
de  ultrotributis  scribit  Turneb.  Ad- 
veis.   XXVII.  32.    Eadem,   quaa  Lie 


11848 


NOT/E    VARIORUM    IN 


Turnebiis, '  nUro  tribnta'  esse,  dicit 
Lipsiiis  ad  d.  1.  Seiiecse,  et  caiisani 
nominis  explicaf,  quia  non  capieban- 
tiir,  lit  tributa,  sed  respiiblica  ipsa 
ea  mancipibns  iiltro  dabat.  Adde 
ibi  Grutenim,  Inter  ea  ergo  etiam 
sunt  localiones  eqiiornm  curnlium 
prjebendorum,  de  quibiis  est  in  Livio 
XXIV.  18.  et  quae  exercilibus  in  pro- 
vincias  portanda  iocabantiir.  I.  xxiii. 
cap.  48.  lib.  xxxiv.  capp.  G.  et  9. 
Duk. 

§  8  Censores,  edicto  siibmotis  ah  has- 
ta,  qui,  8fc.  paullum  inminutis  pretiis] 
Qnnm  omnes  voces  olim  perpetiia 
serie  conjiinctae  essent,  inperite  post» 
ea  divisiE  sunt,  et  scriptum  est  censo- 
re  se  dicto  in  Harl.  censores  ex  dicto 
in  Voss.  censorc  edicto  in  Lov.  1.  censO' 
ribus  edicto  subinotis  alio  errore  legit 
Lov.  5.  censores  edicto  submoti  Gaertn. 
Prieterea  yaululum  inminutis  pretiis 
Lov.  2.  4.  Harl,  Mead,  ainbo,  Gaertn. 
et  Hearnii  L.  1.  Sed  vide  ad  xxxvi. 
9.  §  8.  Paullo  ante  lacrimis  rictus 
publicanorum  Voss.  Lov.  2.  4.  C.  Harl. 
Mead,  aiiibo,  et  Gaertn.  Neque  ali- 
ter  Lovel.  1.  nisi  quod  insnper  victis 
prapferat. 

§  9  Simultatumque  plena']  Simulfa- 
tiutnque  Lov.  4.5.  et  edd.Camp.  Rom. 
1472.  Parni.  et  Mediol.  1480.  quod 
recepi.  Vide  ad  ix.  38.  §  12.  xxviii. 
18.  §  2.  et  XXXIX.  5.  §2.  Mox  cui 
acerbitale  ea  udsignabantur  Lov,  1.  6. 
et  Voss. 

§  10  Pollentia  in  Picenum^  Vet. lib. 
Potenlia.  Item  Veil.  i.  15.  iibi  de  co- 
loniis  verba  facit.  Item  Pliniiis,  item 
Mela  Pottniic£  in  Piceno  meminerunt. 
Sigon.  Pollentia  servavit  Crevierius, 
et  facti  caussam  reddidit  ad  Epit. 
liiijus  libri.  Veium  ea  lectio  in  nnllo 
apud  nie  codice  obcurrit.  Certe  Poten- 
tmlegunt  Lov.  1.2.4.5.0.  Harl. Mead, 
ambo,  et  edd.  Camp.  Rom.  1472.  ac 
Parm,  Potenlia  et  Pollentia  agri  Pi- 
ceni  oppida  fuerunt ;  illiid  niariti- 
miim,  boc  mcditerrancum.  Vide  Clu- 
ver.  Ital.  Antiq.  ii.  11.  p.  730.  et  741. 


Illius  igitur  nomen  restitnenti  Sigo- 
nio  adseniior,  turn  propter  code),  et 
edd,  vett.  aiictoritatem,  turn  propter 
locum  Veil,  qiiem  laiuiavit.  Neqiie 
dissentiunt  duo  reliqiii  co'ld.  Voss. 
et  Gaertn.  nisi  quod  legant  Potentiam. 
Supra  X.  1.  '  Scram  atque  Albam  co- 
loniap  deductae.'  xxxiv.45. '  Coloniae 
civium  Romanornm  eo  anno  deductae 
sunt  Puteolos,  Vulturuum,  Liter- 
num.'  Et  paullo  post,  '  Tempsam 
item  et  Crotonem  civium  Romanonim 
coloniae  deductae.'  Sed  et  altera  lec- 
tio '  Potentia  '  ferri  potest.     Supra 

IX.  28.  '  Suessa  et  Pontiae  eodem  an- 
no coloniae  deductae  sunt.'  Et  niox, 
*  Interamna  et  Casiniim  nt  dedure- 
rentiir  coloniae.'    Auctor  Epit.  Liv.  I. 

X.  '  Colonize  dednctaa  sunt  Sora,  et 
Alba,  et  Carseoii.'  Utraque  ron- 
structiojungitur  in  vulgatisedd.  Veil. 
Pat.  I.  14.  '  Post  tri(Minium  Tarraci- 
nam  deducta  colonia  ;  interpositoque 
quadriennio  Luccria  ;  ac  deinde  in- 
terjecto  triennio,  Suessa  Aurunca ; 
et  Saticula,  Interamnaque  post  bien- 
niiim:'  quo  loco  Uaceriiis  ad  Fest. 
voce  '  Saticula'  legendum  putat  Lu- 
ceriam,  turn  Suessnm  Auruncam,  et  Sa- 
ticulam,  Interamnamque.  Verum,  si- 
quid  niutandum,  cum  Rapbel.  malim 
Tarracina.  Hie  vero  cum  tot  numero 
scriptis  et  edd.  Potentia,  quam  cum 
aliis  Potentiam  nialo.  Paullo  ante  Eo 
anno,  pro  Eodem,  Voss.  Vide  ad  x.  10. 
§6. 

Deduxerunt  iidem  triumviri,  Q.  Fa- 
bins  Labeo,  et  M.  et  Q.  Fulvii,  Flaccus 
et  Nobilior]  Neque  hoc  scire  possum, 
cur  dicat  iidem  triumviri,  cum  nus- 
quam  antea,  quod  sciam,  liorum  tri- 
nmvirornm  sit  mentio,  quanquam 
alios  qiiidem  magisfratus  gesserint. 
Glar.  Triumviri,  inqiiit,  qui  Pisau- 
ruin,  iidem  etiam  Potentiam  coloni- 
am  deduxerunt.  Hoc  ut  dicerem, 
Glareanus  effecit,  qui  mendnm  sub- 
esse  putat.  ['  Glareanus  nihil  dicit 
de  nienda ;  sed  dubitat,  ut  solet.'J 
Sigonius.      Libri    omnes   iidem  tres- 


T.   LIVII    IllSf.    LIB.   XXXIX.   CAP.  45.        11849 


tresviri.   Gebli.     Tresifiri  Voss.  Lov. 

1.  4.  5.G,  Harl.  Mead,  anibo,  Gaertn. 
et  edd.  vett.  Piimi  postea  Mogun- 
tini  triumviri  vulganint ;  de  codice 
suo  tanieii  nihil  iiionueiunt  in  ejus 
excerptis.     Similiter  pra-ferunt  Lov. 

2.  et  Hearnii  L.  1.  eamdeiiiqiic  lecti- 
onem  reliqui  servanint  usque  ad  Gro- 
nov.  qui  tresviri  icbtitnit,  et  in  notis 
ad  XL.  29.  §  2,  se  id  auctoritate  codd. 
Barber,  et  Pet.  fecisse  monuit.  Ce- 
terum  quuni  venim  Livii  sensum  du- 
bitanti  Glareano  Sigonins  ostenderit, 
quis  ferre  poterit  Doujatium,  ad  liaec 
verba,  notanteni, '  iidetn,  scilicet,  qui 
ante  hauc  coloniaui  deduxeruut  ? '  At 
quando  liafc  colonia,  sive  Potentiani, 
fiive  Follentiani  intelligat,  deducta 
fuisse  niemoratur  ?  Mox  §  seq.  vox 
memorabilis  non  adparet  in  Lov.  1. 

Cap.  xlv.  §  1  In  insequenlem  an- 
num crearunt  consults]  In  sequentem 
annum  Voss.  Lov.  I.  2.  6.  et  Gaertn. 
Vide  ad  iv.  30.  §  12.  Turn  creavit 
Voss.  creaverunt  Lov.  2.  et  Gaertn. 
Aut.  Perizon.  ad  niarginem  Livii  le- 
genduni  conjecit,  In  insequentem  an- 
num creati  consules  M.  Claudius  Mar- 
cellus,  Q,  Fabius  Lubeo,  Idibus  Martiis, 
quo  die,  Sfc.  idque  niagis  Livianum 
putabat.  Veruni  ueque  codd.  neque 
typis  inpressi  ejus  emendationi  fa- 
vent. 

^2  Et  Sp.  Postumius  Albinus,  et  P. 
Cornelius  Sisenna]  Copula  et  utroque 
loco  omittitur  in  Lov.  2.  Delude  mi- 
nus frequens  geutis  Cornelia"  cogno- 
men  Sisenna  librario  cod.  Voss.  fraudi 
fuit,  qui  ejus  loco  scripsit  Silentina. 
At  Sissenna  Gaertn.  et  Sissena  infra 
§  5.  Sisena  Lov.  1.  et  2.  et  infra  Sise- 
ncE ;  quoniodo  interdum  in  nummis 
antiquioribus  scriptuni  obcurrit.  Vide 
Hav.  ad  IMorelli  Tliesaur.  torn.  i.  p. 
131.  Paullo  ante  Praiores  creali  C. 
Valerius,  oniissa  voce  erant,  Harleian. 
Dein  qui  priore  anno,  neglecia  parti- 
cula  et,  Lov.  5.  et  edd.  ante  Aldnm. 

L.  Pupius,  L.  Julius,  Cn.  Sulpicius] 
Inter  praetores  ultimo  loco  non  Cn. 
Delph,  et  Var,  Clas.  Lit 


Sulpicius  est,  sed  Cn.  Sicinius,  qui  a?- 
dilis  proximo  anno  fuerat  c.  39.  quan- 
quani  illic  corrnpte  Sicilium  vulgatae 
edd. habent. Gelen.  L.Puppius Lov. 5. 
et  edd.  onnies  usque  ad  Gronov.  qui 
a.  1G65.  recte  L.  Pupius  edi  curavit; 
quod  est  in  reliquis  Mss.  Sed  postea 
§5.  L.  P«7);)ioetiamLov.C.et  Gaertn. 
Nonien  hoc  nnica  literapscribendum 
esse,  ex  nummis  constat,  quos  con- 
gessit  Morellus  in  Tlies.  tom.  i.  in 
gente  Pupia.  Vide  etiam  ad  iv.  54.  § 
3.  XXII.  33.  §  8.  et  XL.  19.  §  10.  Turn 
Cn.  Sulpicius,  vel  Cn.  Sulpilius  omnes 
codd.  nostri,  et  Hearnii  L.  1.  niai 
quod  31.  Sulpicius  corruptius  legat 
Lov.  6.  At  mox  §  5.  (ubi  iterum  M. 
Sulpicio  Lov.  G.)  M.  Sicinio  Lov.  1. 
Cn.  Sicinio  Vossiaii.  Lov.  4.  6.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn. 

§  3  Quos  P.  Claudius  et  M.  Porcius 
habuerant']  L.  Porcius,  Sic  enim  ante 
Livius,  et  tabulie  Capit.  Sigon.  Vi- 
tiosum  est  posterius  przenomen,  et 
M.  Porcius  fuit  censor  cum  L.  Va- 
lerio.  Hie  autem  P.  Claudius  in  con- 
sulatu  collegam  habuit  L.  Porcium 
Licinum,  cujus  est  frequens  mentio. 
Itaque  reposui  quod  erat  verum.  Jac. 
Gronov.  Quos  P,  Cornelius  Harl.  Se- 
quens  copula  et  non  adparet  in  Lov. 
I.  2.  4.  5.  6.  Harl.  Mead,  utroque,  et 
priscis  edd.  quam  prinii  addideriint 
Mogunlini,  consentientibus  Voss.  et 
Gaertn.  M.  Porcius  primi  iterum  Mo- 
guntini  vulgarunt ;  quum  priores  ty- 
pis descripti,  et  codd.  omnes  recte 
pracferant  L.  Porcius. 

§  4  Praiores  ila  sortirijussi,  utifla- 
mini  Diali  utique  altera']  Sortirijussi 
pr.  cumjlamini  Diali  Voss.  sortirijussi : 
$.  u.  jlamendiali  Lov.  1.  sortirijussi 
provincias  C.  Valerius  Jiam.  DiaV  Lov. 

0.  Paullo  ante  privatce,  pro  sercata', 
idem  cod.  a  m.  pr.  prorogata  a  m.sec. 

§  5  Cn.  Sicinio  Sardinia  evenit]  Vide 
ad  §  2.    Prajterea  Sardinia  venit  Lov. 

1.  G.  et  Voss.  Vide  ad  ix.  12.  §  1. 
Sardiuie  venit  Mead.  1.  Olim  unico 
contextu  scriptum  fuerat  Sardiniceve' 

ius.  33  K 


11850 


NOT.^-    VARIORUM    IN 


Jiit ;  inperite  postea  voces  divisa?,  ac 
datum  est  SarditticE  veiiit ;  diplilhon- 
go  deindo  in  simpliccin  vocaleni,  ut 
fieri  soiet,  niutata,  Sardinie  vcnit.  Vi- 
de ad  xt.  19.  §  9. 

L.  Julius  pro  fie  isci  mature  esljussus] 
V aU.  malurare  estjussus:  neqiie  dis- 
seiitit  vet.  ed.  Gehh,     Unde  accepe- 
rit  Aldus,  haud  scio.     Nam  scripli 
oniiies,  et  editi  piiiis  L.  Julius  matu- 
rare  est  jussus.     Nee  Mogiiiitini  dif- 
ferentiam  aut  ipsi,  aiit  Geleniiis,  aiit 
Modius  notant.     Habet  tamen  Vossi- 
anus  Aldlmim.  Lih.  xxxvii.  cap.  22. 
'  Proft'ctus  qtmm,  quantum   accele- 
laie  poteiat,  niaturasset,  ad  portum, 
queni  Megisten  vocant,    praegressas 
conseqnitur.'     Sed  minus  miror,  lioc 
verl)um  ineptis  honiinibns  hie  offen- 
diculo  fuisse,  quum  cogito,niulto  ele- 
gantiorem  loqucndi  rationem  a  viro 
docto  tantopere  explodi  apud  Sallnst. 
in  Jug.  c.  3G.    '  Igitur  Albinus,  reno- 
vate  bello,    comnieatum,   stipendia, 
aliaque,    quae    miiitibus  usui   forent, 
njaturat  in  African!  portare.'  Quibus 
ille  sic  insnltat :    '  Vox  postrema  a 
nemine  patienter  legi  potest;  adeo 
et  visu  et  odore  est  deformitatis  no- 
tbae.'     Quid  ita  ?    An  '  portare  coni- 
meatuni,'  *  stipendium  '  repreliendit  ? 
Recordaretur  Plauti  in  Epid.  iii.  2. 
7.     '  Ut  importem  in  ooloniam  linnc 
auspicato  comnieatum.'  Sallustins  eo- 
dein  lib.  c.  104.    '  Cum  Octavio  Rii- 
sone,  qui  qu«stor  stipendium  in  Afri- 
can) portaverat.'     Quod   etiam  per- 
peram  in  una  defecto  codice  niutari 
existimo.    Inimo  potius  displicuit  ilia 
compositio, '  maturat  |)ortare,'  (juam 
tantopere    adamavit     Livius    noster. 
Lil).  XXIX.  c.  12.  '  Quod  nisi  omni  vi 
perficere  niaturasset.'  1.  xxxiv.  c.  4(5. 
'  Nuncium  ad  colle;;am  niiitit,  ut,  si 
videretur  ei,  niaturaret   venire.'  xl. 
20.  '.Si  consules  maturassent  in  pro- 
vinciam  ire.'  xi.iv.  3G.  '  Inslabat  Iri- 
biinis  niilifum,  ut  inaturarent  iustrii- 
ere.'    Plancus  ad  Ciceroncm  ad  Kam. 
X.  21.    '  Petierat  per  literas  ipse,  ut 


niatiirarem  venire.'  Tacitus  Hist.  iv. 
34.  '  Hostem  si  stalim  impellere,cur- 
snmque  rernm  sequi  niaturasset.'  Eo- 
denique  libro  c.  74.  'Ne  Tutor  qni- 
dem  matnravit  snperiorem  Germaniae 
ripam  et  ardua  Alpium  praesidiis  clau- 
dere.'  v.  18.  *  Debcllatum  eo  die  fo- 
let,  si  Roinana  classis  sequi  niaturas- 
set.' Pari  infelicitate  eodem  Jugnrth. 
f.  79.  '  Igitur  Carthagine  missi  duo 
fratres,  quibus  nonien  Pliilsenis  erat, 
niaturavere  iter  pergere.'  Vox  pos- 
trema, in(]uit  ille,  abundat.  Meo  ju» 
dicio  haud  quaquam.  Atque  his  om- 
nibus i)cene  inducor,  utet  apud  Nos- 
trum xxxn.  16.  cum  Andrea  et  eum 
secutis  malim,  'jussis  ceteris,  quan- 
tum niaxime  possent,  maturare  se- 
qui :'  ubi  Moguntina  suffecit  maturate. 
Necsecushoc  1.  xxxix.c.  21.  '  Nun- 
ciaretque,  senatnm  jequum  censere, 
ne  sine  imperio  provincia  esset,  ma- 
turare eum  proficisci.'  Quod  et  nunc 
fere  liabent  vulgata;:  nam  antiquio- 
res  maturate.  Sic  xxi.  30.  '  Postquam 
ipsi  stetit  sententia  pergere  ire.'  J. 
F.  Gron.  Proficisci  tnature  est  jussus, 
praeter  Voss.  servat  Gaerln.  In  his 
similes  codd.  incidisse  Aldum,  qui 
primus  ita  edidit,  credibile  est.  Sed 
recte  alterum  maturare  estjussus,  (|uod 
servant  reliqui  codd.uostri.et  Oxonn. 
Hearnii,  Gronov.  restituit. 

§  G  In  agro,  qui  nunc  Aquileiensis 
estl  Est  Aquileiensis  Voss.  Lov.  1.  2. 
4.  5.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  et  prinife 
edd.  Altera  lectio  Aldum  auctorem 
habet.  PauUo  ante  ignota  ante  vice 
Harl.  Turn  ut  ante  dictum,  omissor^ 
est,  Voss.  Lov.  1.4.  Harl.  et  Mead, 
ambo. 

§  7  /(/  eos  ut  prohiberel,  quoad  ejus 
sine  bello  posset]  Nolandum  etiam  hoc 
locutionis  genus.  Omnia  sane,  quae 
nos  vidimus,  ita  habent  exemplaria. 
Glar,  Scri[)ti  quod  ejus  sine  bello  pos- 
set, l^tiqiie  rectius,  et  de  talibus 
jam  supra.  ./.  F.  Gron.  Adde  Peri- 
zon.  ad  Sanctii  Minerv.  iii.  G.  1.  et 
IV.  4.  84.  Duker.     Quoad  ejus  in  solis 


T.    LIVII     HIST.    LIB.    XXXIX.    CAl».  45.  11851 

exstitit  nostris  Lov.  5.  ct  Cacrtticr.  cerdotes  a  suis   collegiis,   itti  etiam 

Relicjui  oiiiiics  ciiin  Gronovio  legiint  augiires  a  collegio  anguiiim,  iioii  iii- 

tjuod    ejus.      Idem    de    Oxonii.    suis  tervenicnte  populo,  in  locmn  deiiior- 

Heainius,   et   de  Victor.    Crcvieiiiis  tiioiinn  siiffcctos  fuisse.    Hoc  tiiin  ex 

testanlur;  qiiani  lectioncni  Cleiicus  aiiis  sniptorihiif.tum  ex  Livio  osten- 

et  Cievicriiis  idem  recte   in  coiitex-  di  potest,  qui  iii.  32.  xxxiii.44.  XL. 

turn    admisennit.     Usiis   vocis  quod  42.  et  XLiv.  44.  aiigmes  ab  anguii- 

inliistiatur  ad    xxvi.  32.  §2.    quod  bus  '  lectos '  et  'cooptalos,'  nee  us- 

ejus  ad  XXXI.  3.  §  2.     Quod  et  quoad  cpiam.nisi  lioc  loeo,  augurem  comiliis 

a  librariis  coniinutari,  vidimus  ad  VI.  popuii  creatum  fuisse  scribit.     Pii- 

38.  §13.     Verbum  posset   exsulat   a  inus  hoc  jus  collegiis  sacerdotum  adi- 

Lov.  1.    possit   legit  Voss.     Mox  al-  mere  a.   laviii.  tentavit  C.  Licinius 

ieruin  non   adparet  in   Voss.  et  Lo-  tribunus  piebis,  lege  de  sacerdotiis 

vel.  1.  lata,  qua  '  cooptatio  roiiegiorum  ad 

§  8  Comilia  auguris  crcandi  hubita  popuii    beueticiuni    transferebatnr. ' 

erant:  in  demorlui  Cn.   Conwlii   Len-  Sed,  legem  earn,  obniteute  C.  La-lio 

tuli  locum  creatus  crat  Sp.  Pustumius}  pra;toie,  non  acceptam  fuisse, auctor 

Cum  auguies  cooptari  solerent  a  col-  est  Cicero  in  Ls'lio  cap.  23.     Dcinde 

legio,   Livius    tamen   augurem  comi-  post    annos    ferme  quadraginta  Cn. 

tiis    designatum  hie   scribit.      Quod  Domitium  in  tribunatu  piebis  legem 

quia  novi   est    exempli  et   iiiusitati,  tulisse,  qua  'jus  sacerdotum  subro- 

praetermittere  nolui.     Tuniebus,  Ad-  gandorum    a   collegiis   ad    populum 

vers.  XXVII.  32.     Vetus  alio  ordine,  transferebatur,'  Cicero  Agrar.  ii.  7. 

aliis  verbis,  comilia   hnhita   eranf  in  Veil.  ii.  12.  et  Sueton.  in  Ner.  c.  2. 

mortui  Cn.  Cornell  in  loco  auguris  sitffi-  produnt,    et    verbo    taiigit    Dio   lib. 

cicntcr  creatus  Sp.  Post liumius.    Unde  xxxvii.  c.  40.     Doniitii  tribunatuni 

eruo  hanc   lectioiieni,  comitia  habita  in  a.  ijci..  confert  Velleiiis,  iu  amiuui 

erant   in   mortui   Cn.   Cornelii  Lentuli  praecedentem  Ascon.   ad  Fragm.  O- 

locum  auguris  sufficiendi.     Creatus  Sp.  rat.  ii.  Cic.  pro  C.  Cornelio.     Sed  de 

Posth.  reliqua  in   Livio  glosstp.     Lip-  eo  hie  non  multum  laboiaiidun»  est. 

sius,  Epist.  Quscsf.  v.  20.  l^all.  in  de-  llle  est  dignus  vindice  nodus,  quo- 

tnorlui  M.  Corndii  locum  auguris  suffix  modo  a.  13lxix.  comitia  auguris  in 

ciendi  creatus  erat  Sp,  Postumius  Albi-  locum  demortui  sufficiendi  haberi  po- 

nus  :  neque  discrepat  vet.  ed.  Geblt.  tuerint,  qnuni  eo  tempore  jus  illud 

In  prima  reperio  Moguntiua  ed.    Ab  adhuc  penes  collegium  augurum  fue- 

Aiulrea  ad  Ascensium,   ut  et  script!  rit,  ac  demum  ocloginta  post  aimis 

iiostri  omnes,  Extremo prioris  anni  co-  ilii  adenitiim,  et  ad  populum  trausla- 

?nitia  habita  erant  in  demortui  Cn.  Cor-  turn  sit.     Ejus  solvendi  non  aliam  ra^ 

nelii  locum  auguris  sufficiendi.     Id  ip-  tionem   invenire  potuit  Gruchius  de 

S)im,  quod    e    IVIs.  conjectura   elicit  Comit.  Rom.  ii.  2.  quam  ut  conjice- 

Lij)sius,  nisi  quod  liabet  mortui.  Hoc  ret,  certa  quadam  de  causa,   veluli 

deinde  melior  Lipsianus,  quod  caret  per  contentiouem  competitorum,  aul 

TO)  er(/H<.  J.  F.  Gron.  Hie  locus,  quern  augurum  ipsorum  inter  se  disscnsio- 

omnes,  qtios  vidi,  non  modo  interpre-  nem,  tandem  elfectum   fuisse,  ut  res 

les  Livii,  veruui  etiam    alii,  qui  de  popuii  judicio  committeretur,  et  co- 

ratione  sacerdotum  creandorum  ege-  mitia  ilia  '  extra   ordinem  et  prater 

runt,  exccpto  Grucliio,  tauiquam  fa-  morem '  haberentui'.     Hoc  nos  con- 

cilem    intcUcctu    pratcrierunf,    non  tentos  esse  oporttbit,  donee  ab  aliis 

facillimus  explicalu  est.  Certuni  est,  clarior  obscuro  Imic  loco  lux  adfun- 

aliquot  SKCulis,  ut  alios  quosdam  sa-  datur.  Dulc.     Lcclioni,  (juam  Grono. 


11852 


NOTyE    VARIORUM    IN 


vius  adoptavlt,  et  liaec  ed.  nostra  ser- 
vat,  snuin  N.  favere,  Heainiiis  testa- 
tur:  at,  (jiios  versavi,  diversis  niodis 
variant.  In  mortui,  pro  in  dcmortui, 
prsefenint  Harl.  Mead.  1.  et  Hearnii 
L.  1.  inde  mortui  Gaeitn.  Sed  vide 
ad  V.  21.  §  7.  Turn  Marci,  vel  M. 
Cnrnelii  locum  Lov.  2.  4.  C.  Hail,  et 
Mead,  ambo  :  cum  locum  Cornelii  Vos- 
sian,  cum  in  locum  flJ.  Cornelii  Gaert- 
ner.  Cn.  Cornelii  in  loco  Lov.  1.  Cor- 
rtelii  locum,  omisso  prsnominp,  Hear- 
nii L.  1.  Tandem  auguris  sufficienter 
creatus  Sp.  Postumius  Lov.  1.  auguris 
sufficiendi  creatus  ernt  Sp.  Postumius 
reliqui  nostri  oinn  viilgatis  ante  Gro- 
noviiin)  edd.  Totiim  locum  ita  exhi- 
bet  ed.  Mog.  comitia  auguris  creandi 
habila  erant :  in  demortui  Cn.  Cornelii 
locum  creatus  ernt  Sp.  Poslhumius  At- 
binus.  Editoresveio  monueiunt,  cod. 
sunm  optimum  legere  in  demortui  C. 
Cornelii  Lenlidi  locum.  Difficiiltas 
augnris  hoc  tempore  coniitiis  popidi 
creati  ut  toilatnr,  vel  cum  Dulcero 
probanda  est  Grnchii  sententia,  vel, 
si  ea  minus  placeat,  band  ita  magna 
niutatione  legendiim  videtnr,  ;)os/  co- 
mitia hnliita,  vel  postquam  comitia  ha- 
bila  erant,  ve!  comiliis  hahitis,  in  de- 
mortui Cn.  Cornelii  Leniuti  auguris  lo- 
cum creatus  erat  Sp. Postumius  Allnnus : 
comitiis  hahitis,  nem\^v.  magistratuum, 
qui  a.  lar.xix.  honoribus  fundi  sunt. 
Videant  acutiores. 

Cap.  \i.\\.  §  1  M.  Stmpronius  Tu- 
dilanus  pontifex  maximus  est  creatus. 
C.  Servilius  Geminus  P.  Licinii  fune- 
ris  caussa  visceratione  data  ludos  fecit, 
et  gladiatorcs]  Longe  aliter  liabet  ve- 
tus  et  incorrupta  lectio  ad  hiinc  mo- 
dum  :  P.  Licinius  Crassus  pontifex 
maximus  mortuus  est:  nj  cvjus  locum 
M.  Sempronius  Tuditanus  pontifex  est 
cooptatus.  Pontifex  maximus  est  crea- 
tus C.  Servilius  Ceminus.  P.  Licinii 
funeris  causa  tiscerutio  data  et  gladia- 
tores  CXX.  pugnaverunt.  Nam  I*. 
Lirinio  Crasso  C.  Servilius  Geminus, 
Geniino  INI.  yllmiiius  Lepidus   ponti- 


fex maximus  snccessU,nt  satis  appa- 
ret  Livium  non  oscitanter  legentibns. 
Gelen.  Hie  Servilius  in  consulatu  et 
decemviratu  sacrorum  caret  cogno- 
mine  '  Gemini :'  et  recte.  Cur  autem 
ita  sit,  supra  exposui.  Quare  ex  lioc 
etiam  loco  '  Geminus  '  eradendum 
est.  Sigon.  Lectio,  quam  Gelenins 
jure  merito  rejecit,  snperest  in  Lov. 
5.  et  6.  Neque  aliter  inde  difFerunt 
ceteri  Mss.  nostri,  nisi  quod  omittant 
voces  ludos  fecit,  Hearnius  testatur 
Oxon.  L.  1.  omittere  quidem  verba 
pontifex  est  cooptatus,  posleriora  ta- 
nien  ita  exliibere,  C.  Servilius  Gemi- 
nus P.  Licinii  funeris  caussa  ludos  fecit, 
et  gladiatores,  Sfc,  Gionovius  in  pri- 
ori notarum  ed.  prima  verba  brevins 
ita  restitni  posse  existimabat:  M. 
Sempronius  Tuditanus  pontifex,  pontifex 
maximns  est  creatus  C.  Servilius  Gemi- 
nus. Sed  in  repetitis  curis  recte  in 
Gelenii  emendatione,  qiias  fide  opti- 
nii  Msti  IMoguntini  nititnr,  acquies- 
rens,  priorem  conjecturam  omisit. 
Nam  C.  Servilius  Geminus  quidem 
'  pontifex  maximus  est  creatus,' 
nempe  coniitiis  populi,  non  tamen 
M.  Sempronius  Tuditanus  propria 
'  pontifex  est  creatus,'  sed  potius 
'  cooptatus  'a  reliijiio  pontificum  col- 
legio.  Voces  itaque  pontifex  est  co- 
optatus exciderunt  culpa  librariornm 
ob  repelitum  vocabnlum  pontifex. 
Vide  ad  ix.  II.  §  11.  In  sequentibus 
vero  quaedam  inserta  sunt,  ut  oratio 
cohaereret.  Servilii  cognomen  '  Ge- 
minus' toUendum  docuit  Sigonius  ad 
XXIX.  38.  §  3.  XXX.  1.  ^  1.  cap.  39. 
§  4.  et  ad  XL.  42.  §  11.  lisdem  locis 
videri  etiam  possunt  argumenta,  qui- 
bus  Perizon.  id  servandum  esse  exis- 
timavit.  Denique  si  visccratio  data 
Gelenius  praieunte  cod.  Mog.  emen- 
davit,  nihil  habeo,  quod  adverser. 
Sin,  legi  posset,  P.  Licinii  funeris 
caussa,  visceratione  data,  et  gladiatores, 
id  est  etiam  gladiatores. 

§  2  Et  gladiatores  CXX.  pugnave- 
runf]  Hie  numerns  grandior,  quani  ut 


T.    LIVII    HIST.    Lib.    XXXIX.    CAP.   46. 


11853 


conveniat  in  id  aevum  :  scribamquc 
gladiatores  LXX.  Lipsius,  Satiiiii. 
Serm.  i.  8.  Probabilis  est  lisec  rou- 
jeclura,  licet  iiiillius  cod.  testiiiionia 
probata.  Error  autein  ortiis  erat  ex 
notis  ntimeialibiis  L.  et  ('.  ob  duc- 
tiium  adtiiiitateiii  pcrpeiain  coiiiiiiii- 
tatis.  Ejiisdein  erroris  exeiiipium 
liabiiimus  ad  xxviii.  8.  §  11.  Prae- 
terea  ptignarunt  Vcss.  Lov.  1.  4.  6.  et 
Mead.  2.  Vide  ad  1.  xxx.  c.  18.  §  1. 
Mox  §  stq.  triclinia  strata  Lov.  1.  2. 
4.  G.  Harl.  Mead,  anibo,  et  Gaerln. 

^  4  Quum  uniliijue  dissercnassct,sul)' 
lata,  defmictosque  falo  vulgo  ferebaut, 
quod  inter  /alalia  rates  ceciiiissciit,  ne- 
cesse  est]  Et  liic  noiiniliil  (ii>crepant 
a  vnlgata  lectioiie  exemplaria  vetora, 
ubi  legitiir,  quum  laidiquc  serenasset, 
sublata  :  defunclusque  lulfiu  ferchant, 
quod  inter  fatalia  vales  cccijiissent,  ne- 
cesse  esse.  Geien.  Veins  ed.  cum  uh- 
dique  disstrenasset.  Modiiis.  Libri 
nostii  pra[>feniut  disserenasset.  Gebii. 
Consereuasset  e  Mogiiniino  annota- 
riinf,  et  credo  etiain  voliiisse  Geleiii- 
iim,  etsi  in  notis  ejus  Itgatiir  tantiini 
serenasset.  Ante  ilium  edili  dissere- 
nasset. Id  quod  nicnii)raiiacei  ser- 
vant, et  reponendtun  judico  :  signifi- 
cat  enini  dispul>as  esse  nebulas,  et 
serenuni  factum.  Excmplum  liujus 
verbi  babes  et  in  notis  'lironis  et  Se- 
DeciF.  Naudaeanus  aliudeiis  desere- 
tiasset.  J.  F.  Gronov.  Eadem  paullo 
post,  quum  undique,  vel  Eadem  paullo 
posteaquam  undique  omnes  scripti  et 
lypis  inpressi  ante  ed.  IMoguntinam, 
in  qnam  ex  codice  opiimo  Eadem 
paullo  post,  quum  undique  receptum 
est.  Vide  ad  xxvii.  28.  §  5.  Dein 
deserenasset  Lov.  1.  2.  G.  et  Hai  I.  dis- 
serenasset non  tautum  lleainii  Gxonn. 
sed  et  reliqui  nostri,  nisi  (juod  dis- 
seruasset  privfirant  Voss.  et  ^lead.  1. 
disserenasseut  Gaerln.  Vtrbo  disse- 
renare  inpersoualiter,  ui  hie  Livius 
adbibet,  usus  elidui  est  Piinius  xviii. 
35.  '  Quum  in  caruminibus  montiiini 
nubes  consident,  bicmubit:   si  cacu- 


mina  pura  fient,  disserenabit.'  Tuni 
sublata  peiperam  deest  in  Harleian. 
Hinc  vox  fatu,  qiiam  Geleniiis  fide 
vett.  exeiiiplariiim  expungit,  exsulat 
etiam  ab  omnibus  nostris  codd.  prae- 
terquam  a  solo  Lov.  5.  (jui  editis  an- 
tiquis  concinit:  '  defiingi  fato  '  ex- 
ponit  Buditus  in  Annot.  ad  I.  ii.  ^ 
12.  D.  de  Act.  emti,  nt  Hearne  hie 
nionuit :  potius  tamen  vox  videtur  ad- 
dita  ab  iilo,  qui  Livio  fauiiliarem  esse 
nesciebat  pronominis  demonstralivi 
ellipsin,  de  qua  vide  ad  xxiii.  15.  §4. 
IMale  defunctuque  vulgo  Lov.  2.  Harl. 
et  Mead.  1.  defunctos  quia  vulgo  Voss. 
volgo  pro  vulgo,  more  antiquo  cod. 
Mog.  Vide  ad  cap.  53.  §  2.  Insuper 
vox  rates  male  omittitur  in  Gaertn. 
Ad  lure  necesse  esse,  ut  Gelenius 
enundat,  Vossiau.  Lovel.  1.  2.  4.  5. 
6.  Mead.  2.  Gaertn.  et  prima  edd. 
nccesse  est  primus  vulgavit  Froli.  an. 
1531.  idque  exstat  in  Harl.  et  Mead. 
1.  quasi  Livius  pr<edictionem  vatuni 
ipsi  verbis,  quibus  concepta  erat,  re- 
tulisset.  Veium  id  non  niajoris  auc- 
toiitatis  esse  puto,  quam  quum  Sigo- 
nius  passim  uti  rogas  Livio  restituere 
conatur ;  de  quo  vide  Gronov.  ad 
XXXI.  8.  §  1.  Recte  igilur  Gelenium 
necesse  esse  revocasse  puto.  Turn  sta- 
tui  inforo  Gaertn. 

§  5  Sanguine  per  biduum  pluisset  in 
urea  Vulcani]  Julius  Obseq.  de  Pro- 
dig,  c.  59.  '  In  area  Vulcani  per  bi- 
duum, in  area  Concordi*  totidem 
diebus  sanguinem  pluit.'  Altera  il- 
loium  verbonim  pars  ex  hoc  loco, 
altera  ex  hiijus  libri  cap.  ult.  desumta 
est.  Verum  omnes  codd.  hie  sanguine 
tuentnr.  Et  ita  infra  cap.  ult.  Icgen- 
dum  esse  monuit  Sigonius,  ad>iipu- 
lantibus  omnibus  scriptis  nosiiis. 
Vide  Sclictf.  ad  d.  loc.  Obsequentis. 
De  locutioue  '  pluere  sanguine,'  vel 
'  sanguinem,'  vide  ad  m.  10.  §  G.  Pli- 
visset  Gaertn.  pluvisset  Lev.  5.  et  edd. 
ante  Paris.  1573.  Vide  ad  i.  31.  §  I. 
Turn  Volcani  cod.  Mog.  Vide  ad  XL. 
19.  ^  2.     Post  baec  verba  addit  Lov. 


11854 


NOTiE    VARIORUM    IN 


G.  it  qund  Apoiii  J'iDilcs  tiitluo  f^ellidi 
fuisscnt.  Qiiod  iiiide  librariiis  liausc- 
rit,  me  iiescire  piofitcor  :  eerie  I'jiis 
in  rcliquis  codil.  vel  inOLiseq.  iuiIIiiiti 
vestigium  iriveni.  Panilo  ante  Hue 
reiigioiie  levata  perperam  Lov.  1. 

Et  per  dccemviros  snpplicatio  indicia 
erat  ejus  prodigii  expiandi  caussa^  Li- 
vius  XXI.  62.  xxxiv.  55.  xxxviii. 
44.  XL.  19.  XLi.  21.  et  sa?pe  alibi 
sciibit  decemviios  propter  prodigia 
a  senatu  libros  Sibyllinos  adire  jiissos, 
ct  ex  eoriim  '  responso  '  ac  '  decrcto  ' 
siippiicatioues  indictas  fuisse :  qui- 
biis  verbis  significari  videtiir,  eas  ab 
aliis,  non  ab  ipsis,  indictas.  Hie  qiii- 
dem,  ut  et  xl.  37.  et  xlv.  1G.  in- 
dictionem  snpplicationi'.ni  deceniviris 
ipsis  tribtiit;  sed  tanicn  credo,  hoc 
j>leruinqiie  a  magistratibiis  pro  cnn- 
cione  factum  fuisse:  nam  Iii  quoque 
eos  pro  concione  edicehant  victoriae 
causa,  XXVII.  51.  xxx.l7.  et  pro  fe- 
lici  siiccessu  novi  belli,  xxxi.  8.  et 
XXXVI.  2.  A  consulibns  prodigioriim 
cansasiipplicationem  indictam  fuisse, 
est  XL.  19.  Diik.  Vociilii  et  deest  in 
Voss.  postea  ejus  in  Lov.  G.  tnjus  loco 
hujtis  legit  Gaertn. 

§  G  Priusijuani  consides  in  provlncias 
prajiciscerentur']  Vox  consules  deest  in 
Lov.  2.4.  Harl.  Mead,  2.  et  Gaertn. 
eadeni  cum  duabus  sequentibus  in 
Voss.  qiiatuor  prinra'  in  Lov.  1.  Mox 
legaliones  transmiiritimas  Lov.  2.  Vide 
ad  xxiii.  15.  ^  1.  Cum  sequeutibns 
conferendns  est  Polyb.  in  Exc.  Le- 
gat.  num.  xlvi. 

§  8  Pro  se  (jueeque  cirildlcsl  Per  se 
Lov.  5.  et  edd.  vetcres.  Moguntini 
ex  menibranis  suis  cmcndarnnt  pro 
se.  Neque  aliter  legunt  reliijui  codd. 
nostri.  Mox  siugull  elidiu  privuti  Lov. 
2.  singidi  ct  privalim  Lov.  G.  Turn 
gravis  enim  nccolis  erat  omnilm:i  Lov. 
G.  erat  omnibus  etiani  Voss.  Lov.  1.  ct 
Gaertn. 

Aiil  ad  spent  levandcc  injuria,  nut  ad 
deJlendcE  solatium]  Aul  dclerandce  spe 
iiijurice,  aut  deflendo  solaiium  Lov.  1. 


out  allcviandie  spem  itijuria:  Gacrln. 
ant  ad  levanda;  spem  injuria  Voss.  et 
Lov.  G.  aut  ad  defendendce  solatium 
male  cod.  Mog. 

§  9  Ad  querendum,  simid  quod  non 
dedncerentur  ex  Tliracia]  Ad  querendwm 
sibi,  quod  non  Voss.  et  Lov.  1.  Male. 
Ilhid  simul,  simul  Livio  in  deliciis 
fuisse,  vidimus  ad  in.  50.  ^  12.  ex 
Thrccia  Lov.  4.  Vide  ad  xxxvii.33. 
§  3.  Turn  simidque  in  Billiyniam  Lo- 
vel.  1. 

Cap.  xlv  1 1.  §  2  Pleraque  oppido 
quam  parva  eranl]  Oppida  quam  parva 
inepte  Lov.  1.  6.  et  Voss.  Liv.  XLli. 
28.  '  Oppido  adolescens  sacerdos  lec- 
tus.'     Vide  ad  xxxvi.  25.  §  3. 

De  kominibus  raptis  pecoribusque  ah- 
actis]  De  Iwminibus  captis  Voss.  et 
Lov.  G.  sollenini  scribaiiim  in  his  vo- 
cibus  connniscendis  peccato.  Vide  ad 
VI.  43.  §  5.  et  hoc  lib.  c.  49.  §  1.  Tnni 
pecoribus  ablalis  Voss.  quod  ex  alterius 
interpretalione  natum  puto.  Pro- 
prie  enim  pastores  '  agunt '  pccus  ; 
'  abigiint,'  (jiii  fiipiiint,  furantnr. 
Supra  I.  7.  '  Hcrculem  in  ca  Icca  Ge- 
rj'oiie  intereuito  boves  miia  specie 
abegisse  niemorant,  ac  prope  Tiberim 
fliivium,  qua  prae  se  armenta  agens 
nando  trajererat,'  &c.  vii.  14.  '  Ju- 
menla  forte  pascentia  extra  vallum 
Gallo  ahigenti  duo  militcs  Romani 
ademenint.'  Cic.  in  Pison.  c.  34. 
'  Socios  nostros  in  servitutem  abdux- 
erunt,  familias  abripnerunt,  pecus 
abegcrunt :'  qui  locus  huic  nostro 
adfnoduu)  similis  est.  Hinc  in  jure 
Roninno  notum  est  crimen  dictum 
'  abigeattis  ;'  quod  (jui  comniittunt, 
*  abigei'  vocanlur.  Vide  Biisson.  de 
Veib.  Sign,  iu  voce  '  Abigrre'  et 
'  yXbigcus.'  Livius  hie  exprimit  Po- 
lyb. cMJus  verba  sunt  in  Eel.  Legat. 
num.  XLVi.  Oi  fxiv  -irepl  x&jpay,  ot  5i 
inpl  ffwiu-arcov,  oi  5e  irepi  Bpip.p.a.ruiv  ^kov 
aiJ.(t>i(T$7)Tovt'Tfs.  Ea  ita  vertit  Casaub. 
Quorum  alii  agro  multatos  se  quereban- 
lur,  alii  mancipia  ademta,  aut  pecus  ah- 
uctum.     Per  awnara  igilur  intelligit 


T.    LIVII    HIST.    Llli.    XXXIX.    CAP.    47. 


11855 


servos,  quo  sensn  ea  vox  sa-pe  iisur- 
patur;  quemadiuodum  eliani  '  liomo' 
1)011  taiittiin  in  jure  Romano,  iit  ex 
Bliss,  de  Verb.  Sign,  patet,  scd  et 
alibi ;  iit  apnd  Statium  Silv.  ii.  G.  14. 
'  iioinincin  geniis  (ben,  niibi  sul)do 
Ipse  faces)  honiineni,  Urse,  tiiiun,  ciii 
dulce  volenti  Seivitiiini,  ciii  triste  ni- 
hil:  qni  sponte,  sibiqne  In)periosus 
erat.'  Nibiloniiniis  ffwixara  apud  Po- 
lyb.  et  homines  apud  Liv.  niagis  gene- 
rali  sensu  accipere  malo.  Piiilippns 
enini,  qui  omnibus  gravis  adcola  fu- 
isse  dicitur,  ab  bac  quoque  vicinoruni 
injuria  non  abstinuisse  videtur,  ut 
etiani  liberos  atquo  ingenuos  rapeiet. 
Et  ita  Cic.  loco  laud,  utitur  duabus 
vocibus  '  socios,'  *  faniilias,'  sc.  scr- 
voruu),  quaruni  loco  Livius  hie  unam 
hominibus  adbibet. 

De  rebus  per  vim  aut  per  gratiam 
judicatis]  Per  vim  aut  gratiam  Voss. 
Lov.  1.  2.6.  Harl.  et  Gaeitn.  peritide 
aut  gratiam  Mead.  1.  Sed  male. 
Vide  ad  vi.  28.  §  6.  Turn  vindicatis 
Harl.  Saepe  scribae  utdicare  et  iudi- 
care  commutarunt ;  vide  ad  vi.  20. 
^9.  vir.  13.  §6.  XXXIX.  16.  §  11. 
Epit.  Liv.  I.  Lxm.  et  viros  doctos 
ad  Val.  Max.  iii.  2.  exf.  1.  Similiter 
'  nidex '  et  '  index;'  vide  ad  ix.  1. 
§  8.  idicatis  Gaerln.  vide  ad  Liv. 
ep.  txiir. 

§  3  Ncque  Demetrium  docere  diluci- 
de,  nee  se  satis  liquidu  discere,  l^-c. 
posse]  Pall,  et  vet.  ed.  Demetrium  di- 
lucide  diccre.  Gebli.  Similiter  omnes 
nostri,  et  edd.  principes  :  dicere  etiani 
Hearnii  L.  1.  Sed,  recte  Aldum  ex 
cod.  i\!og.  adscivisse  docere  dilucide, 
constat  ex  sequent!  discere.  Ut  enim 
judex  ex  litigantibus  '  canssam  dis- 
cil,'  ita  hi  de  caussa  agentes  ilium 

*  docent.'     Solent  auteui  *  docere '  et 

*  dicere  '  in  Mss,  confundi.  Vide  ad 
I.  9.  §  13.  XXVI.  3.  §  5.  et  boc  cap.  ad 
§  5.  Perperam  etiani  Londinenses 
nnperi  dederunt  quoque  Demetrium. 
Vide  ad  in.  26.  ^  5.  Praeterea  ntc 
se  satis  aliunde  discere  Lov.  6.  in  cou- 


textu,  satis  abunde  in  niargine  :  ncc  se 
satis  aliquando  discere  Voss.  et  Lov.  1. 
Malo.  Ovid.  Fast.  v.  2.  '  Non  saiis 
est  liquiilo  cognita  caussa  niibi.'  IMox 
simul  cl  tirocinii  perturbatione  Lov.  1. 
G.  et  Voss.  et  simul  tirocinio  el  pertur- 
batione Gaertn. 

Ecquem  de  his  rebus  commcntariimi] 
Et  quern  de  his  rebus  Lov.  1.  4.  Harl. 
et  Mead.  ambo.  Sed  vide  ad  v.  36. 
§  5.  An  et  quid  de  his  rebus  Lov.  0. 
an  quern  de  his  rebus  Lov.  2.  si  quern 
de  his  rebus  Voss,  quod  ex  glossatoris 
expositione  natum  videtur,  licet  si- 
militer Poiyb.  in  Exc.  Legal.  n\ini. 
XLVI.  p.  1195.  Ei'  riva  Trepl  tovtojv 
viro/uvrifiaTicrfMhv  exo^c'  'H'apa.  ruv  fiaai- 

§  4  Quum  respondisset,  accepisse  se] 
Ita  Frob.  1535.  edidit;  neque  aliter 
praeferunt  scripti  nostri.  Antea  da- 
tum erat  accepisse  sese.  Sed  prono- 
nion  se  omittit  Hearnii  L.  1.  Veruni 
id  cxcidisse  videtur  ob  nltimam  syi- 
labani  vocis  praeced.  Vide  ad  xxxiv. 
11.  §7.  Omittit  etiani  Polyb.  ibi- 
dem :  Tov  Se  Ar]ixT)Tpiov  (p-qaavros  ex*"'- 
Mox  nihil  prius  ac  potius  Gaertn.  Turn 
jussum  est,  pro  visum  est,  Hail.  Vide 
ad  IX.  24.  §  4.  Prwterea  vox  respon- 
sa  male  exsulat  a  Lov.  4.  et  iMcad.  2. 
rcsponsum  legit  cod.  Mogunt. 

§  5  Erant  autem  de  rebus  singulis  in 
breve  coacta  caussa]  Erant  e'l,  id  est 
enim,  Lov.  6.  Turn  de  singulis  rebus 
Voss.  Lov.  1 . 4.  G.  Mead.  2.  et  Gaertn. 
Hinc  in  brevem  scripti,  et  edd,  vett. 
pro  quo  Ascens.  1513.  in  breve  substi- 
tiiit,  altera  lectione  in  marginem  re- 
jecta.  Ejus  vero  eniendatioiieni  re- 
ci'perunt  mox  Moguntini,  et  niem- 
branaiuni  suarum  auctoritate  tirmari 
nionuerunt.  Librarii  aevi  sui  vitio 
'  brevem'  acceperant  pro  enrbiridio. 
Vide  Salmas.  ad  Vopisci  Aurel.  c.3G. 
et  Du  Cange  Gloss.  Med.  Latin,  ea 
voc. 

Aliafecisse  se  secundum  dccreta  lega- 
torum  doceret]  Fecisse  secundum  de- 
crcta  Lov.  1.  0.  et  Voss.  ut  prouomen 


1185G 


NOT^    VARIORUM    IN 


elisiim  sit  vcl  a  syllaba  fiuali  vocis 
proximae,  (vide  ad  §  praec.)  vel  ab 
Initiali  seqiientis.  Vide  ad  xxix.  21. 
§  7.  Turn  diceret  Voss.  Lov.  1,  6.  et 
Gaertn.  Vide  ad  §  3.  icpaaKiv  pariter 
dixit  Polyb.  ioc.  land. 

§  G  Intcrposucrat  et  querelas^  Ita 
Frob.  viilgaricura  vita.  1525.  concinen- 
tibus  omnibus  rodd.  nostris,  nisi  qnod 
Lov.  5.  cum  edd.  vetustioribus  servet 
Tnierposuerat  etiam.  Vide  ad  xxii. 
47.  §  9.  Mox  et  quod  non  ex  aquo 
Lov.  6.  et  Gaertn.  Vide  ad  v.  51. 
§  7.  Et  qunm  non  cequo  Lov.  1.  Turn 
indignoque  sibi  Gaertn.  Tandem  in- 
sultalum  ab  hominibus  Lov.  1.  Vide 
ad  X.  11.  §2. 

§  7  Has  notas  irritati  ejus  animi 
conlegW]  Irritati  sui  animi  Lov.  2.  5. 
Harl.  et  edd.  vett.  Postea  Ascens. 
ad  marginem  ed.  suae  a.  1513.  ejus 
animi  scribendnm  conjecit  ;  qnod 
deinde  Mognntini  in  contextnm  re- 
cepernnt,  et  se  in  optinio  cod.  sue 
reperisse  testali  sunt.  Neqne  aliter 
reliqni  codd.  nostri,  nisi  qnod  qui- 
dam,  trajectis  dictionibns,  precferant 
animi  tjus,  Lov.  1.  mututio  anitni  (jus. 
Mox  §  seq.  neque  rectius,  neqiie  magis 
Lov.  6.  Mead.  2.  et  Gaertn.  Sed 
vide  ad  ix.  9.  §  1-1.  Txxm  fieri  satis 
Lov.  G. 

^  9  Et  credere  eliam,  Demetrio  ere- 
dendum  e.ssf]  Credendum  esset  Voss. 
Lov.  G.  Mead.  1.  et  Gaertn.  Sed 
amb<£  liae  voces  exsnlant  a  Lov.  4.  et 
Mead.  2.  qnas  neqne  agnoscit  Polyb. 
in  Eclog.  Leg.  num.  xlvi.  p.  1195. 
'AndKpicTLV  tbwKi,  Si(jTt  nep\  ■navroov  koX 
t!i)V  ilpi)(xivojv  inr'  avrov  Kal  twv  av^- 
yvwdp-tvuv  Ariixr]Tpicji  TriffTevei.  Paniio 
ante  pali  petita  scnalum  posse  Voss. 
et  M^ad.  1.  in  margine.  Scriptiim 
dim  fiierat  per  compendium  pret'ita, 
quod  deinde  in  petUa  mntatuni  est. 

§  10  Obsidem  cniin  se  animum  ejus 
habere,  etsi  patri  corpus  reddidcrit] 
Simibs  sententia  obcurrit  apnd  Dion. 
Hal.  Ant.  1.  v.  p.  28G.  2oD  (pelrro/xai, 
Ko\A.OT?v€,   fjt    rh  ixtv  (Twiia,   irap'  TjiTiU 


6xe«s,  TTjf  Se  ^oxyif  irapa  rotr  no\f plots' 
et  pag.  287.  Th  fihv  aw^JLa  trapa.  rols 
inroSf^afiei^ois  eX^"')  '''V  Se  'pi'X^''  '"■apek 
Tois  wpoTrefjLTrovffi,  Ceterum  prtmomen 
se  non  adparet  in  Gaertn.  Turn  cor- 
pus patri  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Harl. 
Mead,  anibo,  et  Gaertn.  Prjpterea 
reddiderint  legit  Gronov.  ad  c.  14. 
§6.  et  in  pr.  ed.  nott.  ad  xxxviii.  29. 
intelligi  enim  rh  Palres,  et  ideo  mox 
addi  missuros :  at,  quia  prapcesserat 
'  nt  maxime  vellet  senatns,'  scribas 
pntasse,  necesse  esse,  nt  fieret  reddi- 
derit.  Gronovii  emendationi  favet 
Lov.  2.  reddiderunt  legens.  '  Senatns* 
autem,  tamquam  noinen  conlectivnm, 
verbum  plurale  adsciscere,  vidimns 
ad  IV.  58.  §  4.  Mox  voces  in  patrem 
non  inveni  in  Lov.  G.  Tum  posset  le- 
gunt  Harl.  Lov.  5.  et  edd.  ante  Al- 
diim,  (\\\\  possit  emendavit,  concinen- 
tibus  reliqiiis  meis. 

Atnicuiu  eum  populo  Romano  esse] 
Th  eum  omiltimt  Lov.  G.  et  Harl. 
Tum  populi  Romani  esse  praefernnt 
Lov.  2.  4.  5.  G.  Mead,  anibo,  et  edd. 
vett.  P.  R.  esse  Frob.  1535.  populo 
Romano  esse  ed.  Lngd.  1553.  Paris. 
1573.  et  postea  recentiores,  quod  Li- 
vio  fainiliare  loqnendi  genus  est.  Su- 
pra XXI.  12. '  Publice  Saguntinis  ami- 
ens  alque  liospes.'  xxvi.  38.  'Dasins 
Hannibali  amicus.'  c.  50.  '  Amiens 
populo  Romano  sis.'  XMV.  19.  'Opem 
regno  regibusque  amicis  imperio  fer- 
ret.' Ad  banc  formam  '  iniiiiicus  ali- 
cni'  XXXV.  49.  et  xi.v.  35.  '  iiostis 
populo  Romano.'  Vide  ad  xli.  16. 
§  9.  '  cognatiis  Postnniio '  xxv.  3. 
'  coUega  consulibns  '  vii.  1.  '  adju- 
tores  triumviris,'  '  consiliis,'  xxxix. 
14.  XL.  11.  'dux  cobortibus  '  x.  41. 
'  praesides  nrbi  '  x.  22.  '  principes 
nobilitati ;'  vide  ad  x.  8.  §  G.  '  domi- 
nus  alicui'  in.  10.  '  locus  seditioni ;' 
vide  ad  lu.  4G.  §  2.  Similiter  et  alii 
locuti  sunt:  '  adjtitor  alicui '  Cic.  de 
Amic.  c.  12.  '  comes  furori '  ex  ]\Isto 
probat  Griiler.  apud  enmdcm  Cic.  de 
Amic.   c,   11.   '  custos   dictis '  Suet. 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.   CAP.  48. 


11857 


Tib.  c.  12.  '  rector  caslris;'  vide 
Biirmann.  ad  Liicani  lib.  iv.  vs.  4. 
'  iniperator  Romanis ;'  vide  Cort.  ad 
Sail.  Jug.  c.  7.  §  4.  Varittas  orta 
est,  quod  per  notas  scriptiim  fiierit 
amicum  eum  P.  R.  esse,  qiiEe  postea 
varie  a  librariis  redditiE  sutit.  Alia 
exenipla  vide  ad  ii.  50.  §  11.  iii.  39. 
§  8.  c.  71.  §  7.  IV.  5.  §  2.  V.  .'50.  ^  4. 
VII.  31.  §  1.  7.  VIII.  34.  §  2.  c.  35. 
^  12.  IX.  9.  §  5.  c.  11.  §  3.  c.  15.  §  8. 
c.  45.  §  8.  X.  7.  §  5.  XXXII.  8.  ^  15. 
aliisque  locis. 

§  1 1  Tuin  quoqxie  sine  piaculo  rerum 
jircetermissarum  JiaQ  Eu  qiiccque  sine 
periculo  rerum  prcetermissarum  finnt 
Lov.  1. 

Cap.  xLviii.  §  1  AHg:end(E  ampUtu- 
dinis  ejus  caussa]  Aiigenili amplinndique 
ejus  caussa  Lov.  6.  et  Heainii  L.  1. 
At  ita  potius  dandnm  fuissct  amplifi- 
eandique.  Sed  nihil  mutaiidum.  Mox 
extemplo  invidiam,  pro  in  invidiam, 
Lov.  1.  et  Gaertn.  Vide  ad  xxxiv. 
28.  §  3. 

§  2  Mnlta  et  parvcB  disceptationcs 
jactabantur]  Et  parvulcE  disceptntiones 
cod.  Mog.  Mox  maxime  continerent, 
media  voce  oniissa,  Lov.  5.  et  edd. 
principes;  quain  Ascens.  1513.  pri- 
mus addidit,  mox  Mognntini  Msti  sui 
testimonio  confirmari  testati  sunt,  ct 
reliqui  nostri  omnes  tuentur. 

§  3  Inique,  an  jure  occidissent,  quos 
occiderant.  Vertebaturl  Inique,  an  jure 
cecidissent,  quos  ceciderant.  Vertebant 
Mead.  1.  Voces  '  occidi '  et '  cecidi ' 
passim  coinmutari,  vidimus  ad  xxxvi. 
36.  §  C.  Ceteruni  cum  Crevierio  ve- 
terum  edd.  dislinctionem  recepi. 
Perperam  receuiiores  dederant,  quos 
occiderant,  vertebutur.  Mox  in  Acha- 
ico  cnnsilio  hie,  el  §  seq.  Voss.  per- 
peram. Vide  Gronov.  ad  XLiv.  2. 
\  5.  Turn  an,  ut  antea  fuerat  Hari. 
et  Mead,  ambo,  auf,  ut  antea  fuerat 
Lov.  G.  annutanfe  fuerant  Gaertn. 
Hinc  unius  ejus  Voss.  Lov.  1.  G.  et 
Gaertn. 

^  4    Restitui,  judiciaque  facta  tolli 


placuit]  Pall,  placet.  Gebh.  Judicia 
facta  Voss.  Turn  placere  Lov.  2.  Harl. 
Mead.  1.  et  Gaertn.  placei-et  Lov.  1. 
et  G.  placet  Lov.  4.  5.  et  Mead.  2. 
placet,  vel  placeret,  velt.  edd.  ante  Al- 
duni,  qui  placuit  eniendavit. 

Scribiqne  id  decrelum,  et  consignari 
a  Lacediemoniis]  Pall,  scribiqne,  ct  id 
decrelum  consignari  et  a  Lacedamoniis 
et  Acluiis.  Geiih.  Similiter  Lov.  4. 
et  Mead,  2.  scribiqne  id  decretum,  con- 
signari et  a  Lacedamoniis  et  Aclueis 
Lov.  G.  Polyb.  id  itaexprimit  p.  1198. 
"^ypaTTTov  vTrep  twv  dixoKoyovfMfvuiif 
•yiveaOai  fK^\evov,  icp'  t^  ■na.vns  eVfjSoA- 
\ovTo  ras  ISlas  ff<ppayiSas, 

§  5  Et  Messene  desciccral  a  concilio 
Achaico]  Quidam  nuitarunt  Messenii 
desciverant.  Sed  non  erat  opus,  cum 
post  Pliilopccuienis  mortem  Liviiis 
de  Messeniorum  mnltitudine  ita  qno- 
que  loqualur,  c.  50.  '  Victa  namque  ' 
(inquit)  'Messene  bcllo  exposcenti- 
bus  Achapis  dedit  noxios.'  Ego  tani 
temere  non  mutarim  authorum  verba 
absque  vetusto  exeniplari.  Glar.  Li- 
bri  nostri  omnes  et  Messene  desciverut 
a  concilio  Achaico.  Gebh.  Et  hoc  [Mes- 
senii  desciverant]  e  Mognntiiio.  Supe- 
riores  cum  illis,  quos  vidimus,  srrip- 
tis,  et  Messene  desciverat  a  concilio  A- 
chaico.  Quis  neget  restitui  debere  ? 
et  eodem  jure  mutatimi,  (|Uo  libro 
prspcedenii  c.  29.  '  Quatuor  menses 
obsidionem  Same  sustiuuit.'  Et  ani- 
madvertit,  ut  video,  Glareauus,  J.  F. 
Gron.  Aldus  est,  qui  Messenii  descive- 
rant ex  cod.  Mogunt.  admisit:  veruni 
earn  alterius  lectionis  glossaui  esse 
existinio.  Per  'Messenen'  intelli- 
guntur  Messenii,  iucolee  Me>senes. 
Vide  quae  notantur  ad  xxxviii.  29. 
§  9.  Adde  liurm.  ad  Ruiil.  Itin.  i. 
301.  Delude  «  consilio  Achaico  ed. 
Gruteri  ultima,  pro  quo  recte  Gro- 
nov. hir,  et  ad  XLiv.  2.  §  5.  a  concilio 
legendum  docuit.  Panllo  ante  iln 
quoque  ex  vetcribus  Voss.  Lov.  1.  2.  5. 
G.  Harl.  Mead.  1.  Gaertner.  et  edd. 
velt.  Voculunj  et  Frob.  1535,  addidit, 


11858 


NOT/E    VARIORUM    IN 


fjuam  servasse  videntur  LovpI.4.  et 
Mead.  2.  unde  nihil  notatur.  Vide  ad 
II.  41.  §  3. 

^  6  Et  cau^stim  et  ordinem  si  expro- 
mere  veliml  Hafc  lectio  promanavit 
ex  ultima  Gr\iteri  ed.  et  a  recenti- 
oribus  oninibiis  probata  est.  Omnes 
priores,  ciim  codd.  nostiis  et  Hearnii 
L.  1.  piitferiiiit  et  caussas  et  ordines ; 
qnod  Livio  reddidi.  PriPteiea  expri- 
mere  Lov.  1.  6.  et  Voss.  Male.  Vide 
ad  xxxiv.  61.  §  8.  De  verbo  '  expio- 
niere'  vide  ad  xxxix.  12.  §  4. 

Nisi  qua  Romanis  coharent  rebus'\ 
Hanc  lectioneiH,  quam  iteiiini  de- 
niiim  in  iiltinia  Gruteri  ed.  invenio, 
recentiores  onines  itideni  servainnt. 
Rece|)i  cohcererent,  ut  antiquiores  ty- 
pis  exciisi  cum  Mss.  Level.  2.  4.  5. 
Haileian.  Mead,  aiiibobiis,  et  Gaertn. 
jiibent.  Insiiper  male  nisi  quia  Voss. 
Vide  ad  XL.  29.  §  8.  Jiisi  quo  Lov.  1. 
Vide  ad  xxix.  55.  §  5.  nisi  quce  Lov.  2. 

Cap.  XLix.  §1  Philopcemenes  prcc- 
tor  eorum  capitur]  Coustant  sibi  eti- 
am  liic  niembrdiiae,  in  qiiibiis  est, 
Pliilopamen  jirator  eorum,  Modiiis. 
Vide  Gelen.  ad  xxxv.  26.  §  9.  et  Mo- 
diuni  ad  xxxv.  27.  ^  9.  Turn  rapitur 
Lov.  1.  6.  et  Voss.  Vide  ad  vi.23.§5. 

Ad  praoccupandam  Coroneam  pro- 
fectus,  quam  hostes  petebaul]  Strabo 
VIII.  p.361.et  Paiisaniasiv.  34.  ad  Pa- 
misiim  aninem  CoroHf?nMesseniae  po- 
nunt.  '  Coronea'  vcro  Boeotiae  est  op- 
pidnniad  Heliconein  monlem,tit  idem 
Strabo  ix.p.  411.  testatiir.  INIeniinere 
et  Pliniiis  et  Ptolcmaus  utriiisqne 
oppidi.  Capternm  ex  Strabone  ix.  p. 
411.  colligitur,  a  'Coionea'  '  Coro- 
neiis'  [immo  Coronius]  tetrasyllabon 
dici,  a  '  Corone  '  vero  '  Covonevs  '  tri- 
syllabon  :  tametsi  Plinins  '  Coroneiim 
slnuni '  vocat  enm,  qui  ad  Coroneu 
Messenia;  est.  Ego  Livium  hoc  loco 
Coronem  scripsisse  piito,  non  Coro- 
neam: nisi  qnis  ejus  rei  differentiam 
parnm  eum  rurasse  putet.  Glar.  Co- 
lonem  edit  Plutarch,  in  I'hilopcem. 
p.  3CG.  Utraque  autem  in  Messoniaco 


agro  est :  r-qv  Se  Meaa^vriv  airearrjffev 
Twv  'Ax'^^'i"'  'rh*'  Kcifirju  r-qy  KaKovjxivnv 
KcoAoj/t'So  TTpocrriyyiKQ-t]  ixiWwv  Kara- 
Aa/j.fiii'eii'.  Sigoti.  Coroneam  Lov.  4.5. 
Mead.  2.  Gaertner.  et  edd.  priscae. 
Coronam  Vossian.  Lov.  1.  2.  6.  HarL 
]Mead.  I.  et  Hearnii  L.  1.  Coronen 
primus  vulgavit  Froh.  1535.  idque 
postea  secuti  editores  scrvanint ;  nisi 
quod  ed.  Jac.  Gronovii  major  1679. 
errore  operarum  dederit  Coronem, 
qnod  Ciericus  retinuit,  licet  Grono- 
viana  minor  substiinerit  Coronen; 
qi'omodo  etiam,  vel  Coronam  legen- 
dum  est.  Posset  et  legi  Coroneam: 
promiscue  enim  Kopwvaa  et  Kopwvr), 
eonnnque  gentilia,  de  urbe  Bceoliae  et 
Messeniaca  Graeci  Latinisqne  scrip- 
toribus  usurpari,  testatnr  Berkel.  ad 
Steph.  de  Urb.  voce  Kopufq.  Et  ita 
Pausan.  de  hac  urbe  verba  faciens 
in  Messen.  c.  34.  Th  f^lv  5?;  ow/io  t5 
apxaiov  elxev  Aheia'  eVel  Se  imh  Qij- 
fialoiv  KaT-fjxdrirrai'  is  UeXoirSwrjcroj',  'E- 
Tri/xri\ioqv  (paalv  aTTOGTaXivra  olKt<jTr)V 
Ko.\4aai  KopciveiaV  elvai  yap  aurhv  iK 
Kopccveias  ttjs  Bolchtuv  rohs  Se  Meffffrj- 
viovs  i^ctpxvs  re  ov  KaropQow  inpX  rh 
ovofia,  Kal  ixuWov  tri  ava  xp^vov  invi- 
Krjaat  rb  e/ceiVoij/  ajudpT-qixa.  Nullus 
igilur  codd.  Siguniiconjertura'  favet. 
Quod  vero  Plutarch.  KuXofiSa  pro 
Corone  niemoiarit,  inde  factum  est, 
quia  KuXoi'iSes  (KoXtifri  vocatiir  Pto- 
lent.  III.  16.)  et  Kopwvr]  t'uenmt  oppi- 
da  vicina.  Pausan.  ibid.  Trj  Kopuvai- 
<j3v  06  tt6\€i  i(j7iv  ujxopos  KwXoi'iSes. 
Ceterum  vox  profectus  exsulat  non 
niodo  ab  omnibus  scriptis  noslris,  et 
Hearnii  L.  1.  sed  ctiani  ab  omnibus 
edd.  ante  Lugd.  1553.  Vix  ea  abesse 
posse  videtur;  quum  tamen  nulla 
auctoritate  nitatur,  uncis  includen- 
dani  existimavi. 

§  2  Ipsum  poluisse  effugere  Thracum 
Cretensiumque]  I psumque poluisse  Harl. 
Tum  Tliracum  Crctcnsium  Vossian.  et 
Mead.  1,  ntrumqiie  male. 

Ah  ipso  nuper  lectos]  Ms.  ab  ipso 
nupcr  ekcios.    Modius.    Ab  ipso  nuper 


T.    LIVII    HIST.    !,IB.    XXXIX.    CAP.   40. 


11859 


eleclos  codd.  Mog.  ct  Gaoitn.  Seel  et 
hie  vulgatiini  pricfero.  '  Legere  eqiii- 
tes,'  lit  '  legere  cxcrcitiim  ; '  vide  ad 
XXIX.  22.  ^  12.  et  Bunn.  ad  Suet. 
Aug.  c.  30.  Solent '  electus  '  et  '  lec- 
tus '  a  libraiiis  comnmtaii ;  vide  ad 
li.  lib.  c.  52.  §  2. 

§  3  Dtim  locum  ad  evadendas  arigus- 
tias,  Sfc.  pra'bet,  susliiiens  inpelus  lios- 
tium]  Praberct  male  Lovel.  1.  et  0. 
Vide  ad  i.  40.  §  1.  et  quae  Duknus 
notavit  ad  Liv.  Epit.  1.  xxx.  Turn 
sustinens  inpetum  Lovel.  G.  Sed  vide 
ad  I.  4.  §  9.  RIox  haud  multum  (iff'nit 
Lev.  I.  An  voluit  librarius  afuii? 
Vide  ad  iv.  12.  $  7.  et  xxvi.  41.  §  11. 

§  4  Turn  priinum  rcficiebalur,  viribus 
admodum  adlenuatis]  Ita  Aldus  edidit, 
auspice  cod.  IMog.  eanique  lectionein 
oinues  nostri  probant.  Prioies  typis 
dcscripti  praBferebant  turn  primo. 
Prteterea  viribus  admodum  adtenuatus 
Lov.  2.  Male.  Supra  xxv.  11.  '  Mag- 
na ciede  ita  adtenuari  praesidii  vires.' 
XXXI.  49.  '  IJello  Hannibalis  adtenu- 
atae  vires  ejus  ooloniae  erant.' 

^  5  Jacentem  hostes  supet-fusi  obprcs- 
serutil]  L'usi  super  Voss.  Lov.  1.  G.  et 
Gaertii.  Sed  verbuni  illud  '  super- 
f'undere '  etiani  alibi  adliibet  Livins, 
nt  VII.  3.  '  Ludos  circus  Tiberi  super- 
fnso  irrigatus  iupedisset.'  xlv.  9. 
'  SupcrfuiKlit  deinde  se  in  Asiani : ' 
et  translate  v.  7.  '  Stiperfundenti  se 
laetitia:  vix  lemperatum  est.'  Mox 
cognilum  primum  a  verecundia  Lov.  1. 
cognilumque  primum  verecundia, om'issa. 
prtpposilione,  Lovel.  4.  et  Mead.  2. 
Sed  a  i^erccundia  udtoUunt  est,  adtol- 
lunt  propter  verccundiain.  Vide  ad 
XXIV.  30.  ^  1.  et  XXVI.  1.  §  3. 

§  6  Pars  nuncios  Messenem  pramit- 
tunt]  Messenen  legenduin,  iit  praefe- 
runt  qu?edam  edd.  et  Mss.  Et  ita 
nuper  Crevierius  edi  curavit.  Vide 
ad  XXXVI.  31.  §  7. 

Pliilopccmenem  adduci]  Pkilopoeme- 
nem  caplum  adduci  omnes  codd.  nos- 
tri,  Hearnii  Oxonn.  Crevierii  Victor, 
et  edd.  vett.     Non  autem  prinue  vel 


soloD  Gronovianac  edd.  mcdiam  vo- 
ccm  omisernnt,  ut  innuere  videtur 
Crevierius,  sed  oniiics  retro  usque  ad 
Paris.  1573.  qua?  quinquagenta,  et 
quod  excurrit,  annis  ante  Gronov. 
ita  edidit.  Nihil  itaqiie  aliud  com- 
misit  Gronovius,  qiiam  quod  erroreni 
ab  alio  coniniissuui  non  euiendarit ; 
quod  ipsi  cum  ninitis  aliis,  et  sine 
dubio  etiain  mecnm,  ininio  forte  eti- 
am  cum  Crevierio,  coniuiune  erit, 
nee  ideo  dignus  erat,  ut  sohe  ejus 
edit,  meniorentur.  Ad  §  seq.  iterum 
incipit  Lov.  3.  in  quo  post  c.  15.  §  13. 
verba  non  miscral  ingens  erat  lacuna 
usque  ad  verba  hujus  cap.  §  7.  non 
pro  vano. 

§  8  Jtaque  clauserut  portam  turbal 
Pall,  chtuserunt :  vet.ed.  it aque  clause- 
rant  portam  turbce.  Gebli.  Barberin. 
clauserant.  Pet.  itaque  clauserant  (ur- 
bandum.  Naud.  et  piisci  editi,  itaque 
clauserant  portam  turbce,  dum.  Quod 
verum  puto.  'Turbee'  sunt  diveisi 
globi  hominiim  concurrentiuni,  mani- 
puli  hoiuinuui  per  isitervalla,  nt  fit 
ejusniodi  in  niotu  ac  tumuliu,  conglo- 
batorum.  Prima  hoc  Aldina  perpe- 
raui  mutavit.  Lib.  xxiv.  c.  27.  '  Et 
erat  confusa  concio,  non  populari 
niodo,  sed  militari  quoque,  tuibis, 
magna  ex  parte  etiaui  perfugis,  qui 
omnia  novare  cnpiebant,  permistis.' 
J.  r.  (iron.  Clauserant  portam  turbam, 
omisso  seqneiiti  dum,  Lov.  1.  clauserat 
portam  turbam  Hearnii  N.  clauserant 
portam  turba  Lov.  3.  4.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  Hearnii  L.  1.  clauserant  por- 
tam turbo.'  Voss.  Lov.  2.  5.  G.  Gaertn. 
et  edd.  antiqq.  Non  vero  Aldus,  ut 
Gronovius  putat,  sed  Froben.  1535. 
primus  clauserat  portam  turba  dedit. 
Agnosco  ultro,  lectioneu),  quam  Gro- 
nov.  recepit,  et  multi  meorum  codi- 
cum  firniant,  probari  posse;  quin  et, 
qui  earn  invitis  Mss.  mutant,  smiiles 
esse  illis  quos  erroris  argnit  Nonius 
Marc,  voce  'Turbam  :  '  '  Turbam  et 
Turbas  diversani  vt)lunt  habere  sig- 
nilkationem,  ut  sit  Turba  populi  con- 


118C0 


NOT^    VARIORUM    IN 


ventiis,  Tiirbap  tuibationes:  nos  con- 
tra lectiini  invenimiis  et  indiscrete 
positnm,  et  pro  tiirbis  Turbam.'  Ve- 
riim  qiHini  rion  Aldus  clauserat  portam 
turha,  sed  Frobeiiiiis,  primus  dederit, 
euinqiie  optinio  cod.  INIog.  ustiin  esse 
constet,  judicium  meuni  suspendo,  et 
lectorem  arbitrari  jiibeo,  utram  scrip- 
turam  probare  maiit.  Pro  ea,  cnjus 
Frobenins  auctor  est,  facit,  quod  mox 
etiam  sequatur  •  turba  conferta  iter 
reiiquum  clauserat.'  Paullo  ante  pue- 
rique  cum  feminis  Lov.  2.  et  6.  Vide 
ad  V.  27.  §  1.  Mares  quoque  cum  femi- 
nis Lov.  3.  quern  non  audiendum  esse, 
praecedens  *  liberi  ac  servi '  persua- 
det.  Passim  autem  '  pueri  et  fenii- 
nae  '  obponuntur  '  viris.'  Ita  xxviii. 
19.  '  Non  militaris  modo  aetas  aut 
viri  tantuni,  sed  feminae  puerique 
supra  animi  corporisque  vires  ad- 
sunt.'  c.  23.  '  Turbam  feminarum 
puerorumque  inbeliem  inermemque 
cives  sui  ceederent.'  Alibi  etiam 
feminee  et  pueri  juuguntur.  Supra 
XXXVI. 24.  '  Congregatis  feminis  pue- 
risque,  et  inbelli  alia  turba  in  arcem.' 
Dum  pro  se  quisque,  Ifc.  vix  pro 
comperla  tantam  rem  hahiturus  videre- 
tur]  Sic  et  editi  veteres,  non  comperto, 
nt  Moguntiua,  et  deincepsedd.  J.  F. 
Gron.  Illud  pro  comperto,  ut  Mogun- 
tini  ediderunt,  servari  posse,  si  codi- 
cem  sunm  ducem  secuti  sunt,  non 
nego.  Vide  Rurm.  ad  Suet.  Ca?s.  c. 
81.  Quum  tamen  ex  eo  in  excerptis 
niliil  ad  hunc  locum  notarint,  omncs- 
que  nostri  pro  comperta  servent,  nisi 
quod  unus  vei  alter  perperam  pro 
comperata  praferant,  Gronovio  tan- 
tis(ifr  adsentiar.  Pra'terea  dum,  S^c. 
x>idetur,  vel  <iuum,  8fc.  videretur  legen- 
dtim  juilirai  Creviei'ius.  Recte.  Vide 
ad  I.  40.  §  7.  Mutavit  itaque  senten- 
tiam,  quam  secutns  est  ad  xxxv.  8. 
^  1.  ubi  parum  intcresse  putabut, 
Dum,  an  Quum  hac  in  Hispania  age- 
rentur  legatur,  licet  cod.  ftlogunt.  ibi 
Quum  servaret;  et  Cronovio  adsen- 
tiri  non  poteraf,  qui  Dum  agerentur 


ibi  croXoiKi^eiv  monuit ;  quia,  eo  ju- 
dice,ntroque  modo  Latina  est  oratio. 
Prffiterea  oculis  suis  aspiceret  Lov.  3. 
quod  est  exglossatorisinlerpretatione. 

^  9  Turba  conferta  iter  reiiquum 
clauseraf]  Conferta  turba  script!  om- 
nes,  et  edd.  Camp.  Rom.  1472.  ac 
Farm. 

§  10  Quum  pars  maxima  exclusa  a 
spectaculo  essefl  Pars  maxima  clausa 
Voss.  Lovtl.  2.  3.  4.  6.  Harl.  Gaertn. 
et  Hearnii  L.  1.  pars  maxime  clausa 
Lov.  Let  Mead,  ambo:  pars  clausa 
maxime  Lovel.  5.  et  edd.  vett.  Quod 
nunc  vulgo  exstaf,  recte  Moguntini 
ex  cod.  suo  emendarunt.  Mox  pro- 
pinquum  vice  Voss.  Lovel.  2.  3.  4.  5.  6. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  editi  ante  Al- 
dum,qui  dictiones  transposuit. 

Et,  ut  eo  in  couspectum  populi  addu- 
cei-eliir]  Pall,  et,  ut  in  conspeclum  po- 
puli  adducerelur.  Gebh.  Voculam  eo, 
qtiae  in  nidio  exstat  cod.  nostro,  ne- 
que  in  edd.  vett.  Aldus  ex  cod.  Mog. 
adscivit.  Pra^terea  conspectu  Lov.  3. 
in  conspectu  Voss.  Lovel.  1.  5.  et  edd. 
piisca;,  cnjus  loco  Moguntini  ex  cod. 
suo  adoplarunt  in  conspectum,  conci- 
nentibus  reliquis  meis. 

§  1 1  Conlata  pricsentifortunce]  Non 
damno  co//a<«,  quod  non  incommodam 
sententiam  recipere  posse  videtur.  Si 
tamen  libri  auclores  fierent,  mallem 
collatce.  Duk.  Paullo  ante  vox  tunti 
deest  in  Lov.  3.  qui  mox  legit  in  con- 
spectu continueruni. 

§  12  Prcetore  Dinocrate  dicente] 
Dynnciute  Lov.  1.  Democrate  Lov.  3. 
Democrite  Gaertn.  Dimocrnte  Lov.  6. 
Reli(]ui  vulgatimi  servant.  AnvoKpd- 
Tr]s  6  Meaa-rjULos  niemoratur  Polyb.  in 
Exc.  Legat.  num.  XLvii.  et  in  Exc. 
de  Virtut.  et  Vitiis  p.  1434.  Prse- 
terea  dicente  prcetore  Dinocrate  cod. 
Mogunt. 

Inde  adduclo  eo  in  curiam,  et  senatu 
vocalo^  Pall,  ubducto  in  curiam,  (alter 
curia,)  et  senatu  vocato.  Gibli.  I'h  Inde, 
ut  et  pronomen  co  neqiie  membranae 
habeut  ulla-,  neque  prisca  edd.    Sed 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.    CAP.    50.         118G1 


etiam  Barber. Pet.  Naiid.  ahducto.  Ut 
restitiiinius  etiam  xxvii.  29.  '  Exei- 
citunijCiii  collega  privfiieraf,  M.  iNIar- 
celliim  tribiiniiin  militnm  Veniisiam 
abducere  jtissit.'  Et  xxx.  14.  '  Ab- 
diirtiim  in  secrettim  Masinissain.'  Sic 
'  abducere  donium.'  Incontaminata 
scriptura  est,  magistral  us  vellent.  Ah- 
ducto in  curiam,  el  senalu  vocalo,  con- 
sultari  cwplum.  Scriptor  Moguntiui, 
a  quo  ista  sunt  profecta,  abruptam 
nimis  putavit  orationem ;  qui  error 
miile  centonibus  interponendis  caus- 
sa  fuit,  nuduinque  ablativuui  parti- 
cipii  non  explere  sensum  absque  pro- 
nomine  credidit.  At  ita  Noster  iii. 
53.  '  Ob  ba'c  venientibus  gratiae  ac- 
tae.'  Sic  Mss.  non  iis  advenicntibus, 
ut  vulgo.  Lib.  XXXIV.  c.  33.  *  Unani 
spem  fuisse,  si  qua  admoventibus  ex- 
ercitum  dissensio  inter  ipsos  ac  sedi- 
tio  excitari  posset.'  xxxvi.  14. '  Du- 
cere  turn  porro  in  sinum  Maliacum 
ccepit.  Appropinquanle  fancibns,  su- 
per quas  siti  Tliaiiniaci  sunt,  deserta 
urbe,  juventus  oninis  armata  silvas  et 
itineca  insedit.'  J.  F.  Gron.  VocuIje 
Inde  et  eo,  quas  Aldus,  primus  edito- 
mm,  ex  cod.  Mog.  recepit,  exsulant 
etiam  ab  omnibus  noslris,  et  Cre- 
vierii  Victor.  lUud  Inde  etiam  alibi 
fulciendie  orationi  Livianai  alibrariis 
additum  est.  Vide  ad  xxi.  25.  §  13. 
et  XXVI.  .5.  §  4.  Prononien  etiam 
demonstralivum  sa-pius  a  scriptori- 
bus  Latinis,et  pra'sertini  Livio,  omit- 
ti  solet.  Supra  iv.  30. '  Novos  ritus 
sacrificandi  vaticinando  inferentibus 
in  domos,  quibns  quacstui  sunt  capti 
siiperstitione  auimi:'  ubi  vide.  lib. 
XXIX.  c.  9.  '  Miles  fugiens,  sequenti- 
bus,  quorum  evat,  obvius  forte  Sergio 
et  Matirno  trihunis  niililuni  fuit.'  Ut 
tamen  dubitem,  ntrum  ob  lias  cans- 
sas  ambae  voces  delendiE  sint,  facit 
integeriimi  cod.  Mog.  auctoritas. 
Cum  adfirmantibus  vero  pertinaciter 
contendere  nolo.  I'rEpterea  adduclo 
Lovel.  1.  3.  5.  6.  et  Gaertn.  Verum 
bic  cum  Gronov,  proboaWKdo.  Vide 


ad  c.  12.  §  3.  Dein  in  curia,  et  senalu 
vocalo  Lov.  4.  in  curia,  senatu  voc<Uo 
Lov.  1.  et  Mead.  1.  in  curiam  senatu 
vocalo  Voss.  Lov.  3.  G.  Harl.  Mead.  2. 
et  Gaertn. 

Cap.  l.  §  2  Oh  magniludinsm  pris- 
Una:  ejus  for  lunce]  Vetus  lertio  Ohstu- 
puerant  ad  magniludinem.  Gelen.  Pall. 
Ohstupehanl  ad  magniludinem.  Gebh. 
Vocein  Ohslupueranl,  quam  Gelenius 
ex  Mss.  vindicavit,  ignorant  Lov.  5. 
et  Hearnii  L.  1.  jungentes  expedie- 
hunt  ob  magniludinem.  Eam  servant 
reliqui  nostri,  nisi  qnodlegant  Obstu- 
pebant.  Dein  ob  mngniludincm,  utante 
Gelenium  edebatur,  Lov.  1.  5.  G,  ce- 
teri  omv\e%  ad  magniludinem .Wrg.  iEn. 
V.  509.  'Mater  ad  auditas  stupuit, 
ceu  saxea,  voces.'  Plin.  Hist.  Nat. 
xiv.  21.  '  Vini  natura  non  gelascit, 
alias  ad  frigus  stupens  tantiim.'  Jus- 
tin, xxvi.  1.  '  Ad  tarn  saevani  domi- 
nationem  stupentibns  omnibus.'  Tum 
(jus  prislincE  forluna  virliilisque  Lov. 
2.  Harleian.  et  Mead.  1.  pristince  ejus 
rirtutis  forlunaque  Gaertn.  Mox  cus- 
todia  ejus  satis  credebatur  Lov.  3. 

§  3  Admonent  deinde  quidam,  esse  Ihe- 
saurum  publicum  sub  terra,  ^-c]  Haec 
Plularcbus  ita  vertit  in  Pliilopceme- 
ne,  et  quasi  interpretatur  pag.  367. 
Ov  fi^u  ctAAi  KO/xicravTfs  alrhv  els  Thv 
KaKovfAivov  6r](Tavphv,  o&Tj^a  KaTciyfiov 
odrt  TTceC/ua  Kafx^dvov,  ovre  (pats  f^udev, 
oUre  dvpas  exov,  aAAa  fj.iya.\ca  Kl9cp  Tre- 
piayofifvcjj  KaTaK\ei6jj.evoi  evTavQa  Kart- 
6evT0,  Kol  rhp  \ldov  int^pd^avTes,  &vSpas 
4f6n\ovs  kvk\co  Trepifarrjaav.  Sigonius, 
Accepit  hoc  Livius  a  Polybio  ;  non, 
ut  viri  docti  putarunt,  Plutarcluis  a 
Livio,  quod  ex  eo  loco,  qucm  ad  lib. 
xxxviii.  c.  34.  protulimus  de  Philo- 
poemene,  conjici  potest.  Gra^ca  Po- 
lybii  verba  Plutarcluis  in  Philopoe- 
niene  p.  3C7.  profert  haec,  licet  Po- 
lybium  non  nomiuet,  Ou  ixi]v  aWb., 
Sec.  Ursin.  Pall.  Admonenle  deinde 
quidam.  Gebb.  Esse  templam  publi- 
cum Lov.  3.  esse  thensaurum  publicum 
Mead.  1.  esse  tliensarum  pubUcumhov. 


118G2 


NOT^    VARIORUM    IN 


4.  esse  tensnrum  jmblicum  Mctid.  2. 
Olim  antiqiiorura  qiiosiiain  '  tliensau- 
rU8,' '  formonsus,'  et  siiiiiliu  ?rripsis- 
se,  quai  lectins  alii  sciipseiunt  the- 
saurus,  fonnosus,  obscrvat  Pieiius  ad 
Maron.  Eel.  ii.  1.  et  ylin.  i.  359.  Si- 
niilitei"  ill  Pandeciis  Fiorentiiiis  scrip- 
turn  esse,  ddciiit  Ant.  Angiistin.  E- 
mend.  ii.  6.  Eadem  scrii)liira  obcur- 
rit  etiain  in  melioribns  Livii  codd. 
vr.  14.^11.  XXIX.  19.  §  7.  et  alibi. 
Donatus  ad  Ter.  Enn.  in  Prol.  vs.  10. 
'  Tlien^aiiniin  Latini  veteres  seciin- 
dntn  Giaecos  sine  n  litcra  piofere- 
bant.'  Ita  in  niiineralibus  ordineni 
indicantibus  '  trecentensimiis,'  '  sex- 
agensimiis  ; '  vide  ad  v.  54.  §  5.  '  se- 
ineustris  ;'  vide  ad  1.  xxi.  c.  43.  §  15. 
etiam  in  adveibiis  '  qtiotiens,'  *  de- 
ciens,'  et  siinilibiis ;  vide  ad  XLiv. 
45.  §  10.  IMox  dimiltitur  Voss.  Lov. 
1.  5.  6.  et  priscze  edd.  pro  quo  recte 
Ascens.  1513.  demittitur  :  erat  enim 
'  tliesaiiriis  sub  terra.'  Supra  xxxiv. 
41.  '  Pleminius  in  inferioreiii  deiiiis- 
sus  carcerem  est,  iiecatusque.'  Ita 
saepe  peccasse  libraries,  vidimus  ad 
XXXIV.  50.  §  2. 

Et  saxum  ingens,  quo  operitur,  ma- 
china  sitperiiipositum  est]  Itainterpun- 
genduni.  I'iuiarchns  Piiilopoeni.  p. 
3G7,  0  iicrjfj.aKaTa.yewv,  oine  irvevixaKaix- 
fidvov,  ovre  (pus  t^uidiv,  ofjre  6vpas  eX"*', 
aWa  jueyctA&j  \iOcji  ■mpia.yojj.ii'if  Kaia- 
K\ii6p.evoi.  Vide  quid  possit  non  po- 
sita  loco  distiiictio.  Scaliger  ad  Fes- 
ti  'Favissas'  observat,  eleganter  a 
Livio  (quuni  acciperet  hvpc  ab  eodeiu 
auctore,  ex  quo  hausit  poslea  sua 
PliitarcliU'*)  Thy  Trepiaydfiiyov \i6ov  ver- 
ti  .saxum,  nuo  operitur  mucluna,  lioc  est 
niola  infeiior,  quam  mctam  vocat 
Paulbis  JC.  1. 18.  §  5.  ff.  de  Instructo 
et  Instruui.  Leg.  Intelligi  ergo  '  ca- 
tilliiui,'  lit  idem  Paullus  vocat  I.  18. 
§  5.  de  Instr.  et  Instrum.  Leg.  hoc 
est,  snperiorem  iiiolam.  '  Macliinnin  ' 
enim  esse  moiaiii,  atqiie  adeo  iieque 
Pliitarchuni  sine  Livio,  ncqiic  bunc 
sine  illo  cxplicari   po.sse.     Nimirum 


nimia  crnditionis  gloria  transversuni 
egit  sumniuni  virum.  Qiiis  enim  non 
videt,  '  machinam  '  liic  esse  Irocble- 
am,  vtl  tolienonem,  ant  instriimen- 
tum  ad  levandas  moles  sive  pondera, 
qu;e  inanibus  honiiuuin  noii  facile 
tiactiintur?  Quid  subterraneae  cijp- 
ta;  commune  cum  mola  aut  [)istrino  ? 
Qiiis  potest  imaginari,  saxum  esse 
tectum  molit  f  Plularciio  fxeyas  \t6os 
irepiaySp-evos  est  ingens  saxum,  quod 
maeliina  sive  tormento  niovetur  et 
circumvcrtitur.  Livius  dicit  saxum, 
quo  soiet  ista  crypta  sive  thesaurus 
operiri,  amotum,  utdemitti  posset  eo 
Pbilopoemen,  repositum  esse  ad  clau- 
denduni  os  sucula  vel  macbina  tracto- 
ria.  Salmasius  ad  Solinura  (p.  1210.  p. 
851.  ed.  poster.)  falli  ait  Scaligerum, 
qui  '  macbiram  '  putavit  ibi  esse  mo- 
lam:  ipse  vult,sul)terraneiim  ita  voca- 
ri  tbesaurum,  otK-rjfxa  KaTayeiov,  qnod 
lapide  desuper  imposito  operiebatur. 
At  'maciiina'est  aliqnidex  tabulisaut 
Diateriis  constriictuin,  non  sub  terra 
effossum,  aut  excisum.  Tain  parva 
restautos  viros  impedire  potiiit.J.  F. 
Gronov.  Antea  distinguebatnr  perpe- 
ra.m,saxum  ingens,  quo  operitur  maeliina, 
superinpositu7n  est.  Sed  saxum  ingens 
operitur  machina  superinposita  est  Voss. 
et  ita  Lovel.  1.  et  Gaertn.  nisi  qnod 
cooperilur  et  superinposilum  estXegaat : 
saxum  ingens  cooperilur  machina  super- 
inposita Lov.  3.  et  6.  Mox  §  seq.  cre- 
dendum  custodiam  rati  Lov.  I.  custodi- 
am  credendayn  rati  Harl. 

§  5  Remedia  quarenda  esse  prasen- 
Hum  malorum,  censebnt]  Esse  quarenda 
Voss.et  Gaertn.  Praeterea  censehant 
omnes  script!  nostri,  Hearnii  L.  Let 
edd.  ante  Gniterum,  cujus  postrema 
eKSofTisdedit  censebut ;  quod  recentio- 
res  omnes  servaruut.  Sed  vere  Livi- 
anum  est  '  muitiiudo  censebant.'  Su- 
pra XXIV.  25.  '  Wxc  natiira  miiltitiidi- 
nis  est  ;  ant  servit  liumiliter,  aut  sii- 
perbe  dominatur ;  libertatem,  quee 
media  est,  nee  six'inere  modice,  nee 
iiabere  sciuiit.'    xxxv.  33.  'Miillitu- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.    (JAP.    50. 


118G3 


do,  avida  novandi  rea,  Antioclii  tota 
erat :  et  ne  ailmittendos  qnideni  in 
concilium  Romanes  censebant.'  Vide 
ad  VI.  19.  §  7.  Paiillo  ante  cjusinciri- 
tale  vieritorum  Voss,  Sod  nltiiiia  li- 
tera  rov  civitutem  elisa  est  a  prima 
vocis  seq.     Vide  ad  xxxvii.  29.  §  5. 

§  G  S(d  de/c'ctionis  auctores,  quorum 
in  nianu  res  erat]  Lege  dcfcctionis  uu- 
thores,  quorum  in  manu  respuhlica  erat. 
Geien.  Scribere  satins  est  ex  nieni- 
branis  voce  anctins,  quie  respondeat 
illi  quidem,  qnod  praecedit :  seddf/ec- 
tionis  auctores,  quorum  in  manu  resp. 
erat,  ^c.  Modins.  Vetus  ed.  exhibet 
sedfactiones  auctores,  ^r.  Gebh.  Sed 
factionis  auctores  Voss.  Lovel.  1.  5.  G. 
Gaertn.  et  piiscae  edd.  pro  quo  RIo- 
gnntini  ex  cod.  suo  sed  defcctionis  re- 
cepenint.  Frobenius  postea  a.  1535. 
aiictore  Gelenio,  ih  sed  expnnxit, 
quod  etiani  deerat  in  reliquis  nostris, 
et  sappe  fulcienda?  orationi  a  librariis 
insertum  est.  Vide  ad  vi.  32.  §  8.  Ea 
tamen  particula,  ut  Medio  etiam  vi- 
sum est,  hie  necessaria  videtar  ob 
pr*cedens  quidem;  quare  si  non  ilia 
Lie  addenda  est,  legenduni  certe  puto 
at  defcctionis;  ut  vocnla  at  elisa  sit  a 
vocis  priced,  censehat  Uteris  nitimis. 
Alia  exenipla  habnimus  xxxiv.  32.  § 
13.  XXXV.  11.  §  6.  et  alibi,  Insnper 
res  erat,  nX.  ante  Gelcnium  edebalur, 
oranes  nostri,  et  Hearnii  L.  1.  Vide 
ad  VIII.  31.  §  2.  Mox  to.  in  secreto 
perperam  exsulant  ab  Harl. 

IHrum  maturannt,  an  differrent, 
ambigebalur]  Pall,  nterque  ambigc- 
bant.  Gebli.  Ambigebatur  Aldus  ex 
cod.  Mog.  vulgavit :  et,  nW]  excerpta 
fallunt,  ita  etiam  erat  in  Voss.  et 
Lev.  1.  Reliqui  nostri  cum  edd.  pri- 
oribus  legunt  ambigebant.  Vide  ad 
xxxviii.  40.  §  1.  PrEEterea  mutarcnt, 
pro  maiururent,  Voss.  et  Lov.  3.  in 
contextu  ;  in  quo  pro  varia  lectione 
inter  versus  adscribitur  incilarent. 

§  7  3Jissusque,  qui  venenum  ferret] 
Afferret  vett.  edd.  usque  ad  Frob. 
qui  a.  l'y^3.  ferret  rcposuit,  consenti- 


entibus  codd.  nostris.  Supra  xxx, 
15.  '  Hunc  nuncium  ac  simul  vene- 
num ferens  minister  (juuin  ad  Sopho- 
nisbam  venisset.' 

Nildl  aliud  locutum  ferunt,  quum 
quasis'e]  Gronov.  pr.  ed.  notf.  ad 
Liv.  XL.  50.  ejecta  una  voce,  legen- 
duni contendit  nihil  aliud  ferunt,  quam 
qua'sisse,  Nenniliil  coujeciuric  ejus 
favet  Harl.  qui  nihil  aliud,  quum  quce- 
sisse  praefert.  An  itaqne  Ie'i;enduin 
venenum  ferret.  Fenmi,  accepto  pncu- 
lo,  nihil  aliud,  quam  quccsisse  !  Ipsam 
illani  locutienem  pluiibus  Gronov. 
ibidem  inlustravit.  Adde  quae  no- 
tantiir  ad  xxxi.  24.  §  3.  Vernm, 
unius  codicis  vestigiis  insistere,  au- 
dacius  puto,  et  hinc  nihil  potius  niu- 
to.  Praterea  locutum  fer},  id  est/f?- 
tur,  Lov.  1.  Turn  qucesicisse  Lov.  1. 
et  G.  qucesiisse  Gaertn.  Mox  si  inco- 
lumes,  ut  referatur  ad  Lycortam  et 
equites,  Voss.  Earn  leclionem  fir- 
mare  videtur,  quod  mox  sequitur, 
'  Postquam  dictum  est,  incolumes 
essp.'  Insuper  et  equites  Lov.  3.  et 
Gaertn. 

§  8  Bene  habet,  inquit ;  et,  poculo 
inpavide  exhausto]  Vet.  lib.  hausto. 
Sigon.  Libri  omnes  hausto.  Gebh. 
Ita  et  Lov.  1.  3.  4.  5.  G.  Harl.  Mead, 
ambo,  Gaertn.  Hearnii  L.  1.  et  pris- 
cae  edd.  Supra  xxx.  15.  '  Poculum, 
nuUo  trepidationis  signo  dato,  inpa- 
vide hausit.'  XL.  4.  '  Haurile  pocu- 
lum, si  segnior  mors  juvat.'  Val. 
Max.  HI.  2.  ext,  G.  '  Porrectam  ve- 
neni  potionem  non  dubitanter  hausit.' 
c.  3.  ext.  G.  'Sine  ulla  cunctatione 
medicamentum  hausit.'  Quum  ta- 
men Aldus  exhiiustn  auspiciis  cod. 
Mog.  rereperit,  eamque  leclionem 
etiam  in  Lev.  2.  invenerim,  et  Vossi- 
ani  quamvis  corrupti  vestigia  auosto 
eodem  ferre  videantur,  id  pracferen- 
dum  diixi.  Ila  cap.  seq.  '  Hospita- 
les  Deos  violata;  ab  eo  fidei  testes 
invocans,  poculum  exhausit.'  Cic. 
pro  Cluent.  c.  11.  '  Exliausto  illo  po- 
culo mortis.'     Forinulam  'Bene  ha- 


11864 


NOT^    VARIORUM    IN 


bet'  inlustiamns  ad  I.  vi.  c.  35.  §  8. 
Paiillo  ante  dictum  est,  incolumes  eva- 
sisse  Hail.  Sed  illiiu  cvusisse  ex  ver- 
bis prapcedentibus  repetitiim  est  : 
incolumes  esse  dictum  est  Gaertn. 

Nee  diutwiium  moj-tis  ejus  gaudiwii] 
Pall.  Non  diulurnum  mortis  ejus  gau- 
dium,  Gebli.  Si  vox  mortis  non  cx- 
staret  in  libris,  nemo  eani  desidera- 
ret.  J.  F.  Gronov.  Non  diuturnum 
)?iorlis  qjus  gaudium  Lov.  1.  3.  4.  G.  et 
RIead.  ambo,  quod,  qiuun  Moguntini 
se  ita  etiam  in  Msto  suo  invenisse 
testati  sint,  lecepi.  Non  diuturuum 
ejus  fnortis  gaudium  Lov.  2.  et  Har- 
leian.  Pioiiomen  ejus  non  adparet  in 
Gaertn.  Oiunes  nostii  rh  mortis  tii- 
entur. 

§  9  Exposcentibus  Achais  noxios  de- 
didit]  Pail,  dedit  noxios.  Gebh.  Si- 
militer Voss.  Lov.  1.  2.  4.  5.  C.  Hail. 
Mead,  ambo,  et  edd.  vett.  dedtt  etiam 
Hearnii  L.  1.  noxios  dedit  inverso  or- 
dine  vulgavit  Aldus;  quod  superest 
in  Gaertn.  noxios dedidit  Modiiis  :  de- 
didit  noxios  Lov.  3.  Supra  xxxviii. 
30.  '  Qui  ejus  rei  auctores  adfiuesque 
essent,  nisi  dederentur  Acliseis,  vio- 
latuni  videri  fcedus.'  Passim  '  dare  ' 
et  '  dedere,'  '  dedi  '  et  '  dedidi,'  ex 
iieglecta  perperam  syllable  iteratio- 
ne,  comnuitantur.  Vide  ad  v.  27.  ^ 
4.  VI.  8.  §  10.  Epit.  Liv.  1.  vii.  vii. 
27.  §  7.  IX.  1.  §  G.  XXII.  G.  §  11.  c. 
CO.  {  7.  XXVI.  13.  §  4.  XXXV.  40.  §  3. 
XXXVI.  9.  §  12.  c.  13.  §  5.  boc  lib.  c. 
54.  §  3.  Quin  et  dare  pro  dedere 
iisurpari,  viri  docti  docueriint ;  quos 
vide  ad  Nepot.  Lys.  1.  §  2. 

Ossaque  reddita  Pliilopoemenis  sunt : 
et  scpultus  ab  universo  Achaico  coneilio'] 
Ossa  reddita  Voss.  Tuni  sunt  deest 
in  Gaertn.  Hinc  simul  et  se])ultus 
legnnt  Lov.  5.  tt  prisca;  edd.  At  pri- 
mam  voceni  Frob.  1535.  oinisit,  con- 
sentieiuibiis  reliquis  scriptis.  Prae- 
tei'ea  Achccico  cod.  Moar.  scpultus  est 
ab  universo  Ackialico  consilio  Gaertn. 
sejiuUus  ab  universo  Achaico  est  concilia 
reiiqui  codd.  noslri,  Hearnii  L.  1,  et 


lypis  descripti  ante  Gruteriim,  cu- 
jus  ultiuia  ed.  vocem  est  oniisit,  quam 
revocavi.  Mox  abstineret  Lov.  1. 
ahslinerent  Harl.  Vide  ad  xxxviii. 
40.  ^  1. 

^  \Q  Ab  scriptoribus  rerum  Gracis 
Latinisquel  Vox  rerum  perperam  deest 
in  Gael  tn.  Vide  ad  vii.  42.  §  7.  Turn 
Latinis  Gracisque  Lov.  3.  et  Gaertn. 
Mox  huic  tiro  attribuitur  Lov.  6.  in 
quo  deinde  \ox7nemoricE  aon  adparet. 

Decessisse,  Philopcemenem,  Hanniba- 
lem'}  Decessisse,  s.  Pliilopcemenem  Voss. 
Lov.  1.  3.  Mead.  1.  et  Gaertn.  Ad- 
dita  aulem  litera  indicarunt  vocem 
scilicet,  quae  rectius  ab  aliis  Mss. 
abest. 

§  11  Duobus  potentissimarum  genti- 
um'] Lege  duarum  potentissimarum  gen- 
tium, non  duobus.  Gelen.  Pall,  duo- 
bus  potentissimarum.  Gebh.  Duobus 
Voss.  Lov.  1.  2.  3.  5.  6.  Harl,  Mead, 
iiterque,  et  Gaertn.  At  duarum  fu- 
isse  videtur  in  Lov.  4.  duabus  ia  Hear- 
nii L.  1. 

Cap.  LI.  §  1  T.  Quinctius  Fkimi- 
ninus'}  Ultimam  vocem  non  agnoscunt 
Lov.  2.  et  Harl.  Pleriqne  reliqni 
Mss.  cum  priscis  edd.  solito  errore 
legunt  Flaminius.  Has  voces  indoc- 
tos  librarios  confudisse,  mirari  desi- 
no,  quum  videam,  etiam  capitale  in- 
terpretis  Dtlpbinici  iugenium  Flami- 
ninos  et  Flaminios  distinguere  non 
potuisse.  Inter  caussas  enim,  cur 
Ronianorum  ad  Prusiam  legatiis  (is 
erat,  teste  Livio,  T.  Quinctius  Flami- 
7iinus)  Haniiibalis  vel  deditionem,  vel 
nocem  petieril,  refert,  quod  privatae 
nltionis  avidus  fuerit  in  eum,  cnjus 
opera  victiis  cjesusque  pater  C.  Fla- 
minius ad  Trasiinenum  fuisset.  Er- 
rorem  bunc  notavit  etiam  Crevierius, 
ejusque  originem  iudicare  conatus 
est.  Mox  faciebant  Voss.  Lov.  1.  G. 
et  Gaertn. 

§  2  Fractis  ejus  opibus]  Tractis,  pro 
fractis,  perperam  Vossian.  Vide  ad 
XXMI.  35.  §  1.  Tacitis  Lov.  1.  factis 
Gaertn.  facli  Lov.  5.  et  cd.  Camp. 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XXXIX.    CAP.   51. 


1186^ 


Turn  suis  opibus  Lov.  2.  ^'i/s  operibus 
Voss.  et  Lov.  4.  Vide  ad  viii.  IG.  § 
4. 

§  3  Quilt  ipse  Pnisius]  Pronomen 
ipse  decst  in  Lov.  <J.  vociiia  m^  in  oni- 
nil)ns  Rlsf.  nostiis,  Hearnii  L.  1.  et 
edd.  ante  Fiob.  (|iii  can)  lecte  anno 
1535.  adjecit.  RIox  prima  colloqido, 
neglecta  praepositioue  rt,dedit  Lov.  3, 
Dein  ad  custodiendam  domtim  Himniba- 
lis  Gaertn.  ad  domum  custodiendam 
Hannibalis  reliqiii  scripti,  et  vett. 
edd.  donee  Frob.  1535.  voces  eo  or- 
dine  edeiet,  quo  nunc  ieguntnr. 

§  4  Romanorum  itiexpiahile  odium  in 
te  centens]  InexpUcuhilc  odium  Vo^^s. 
Lov.  I.  2.  3.  4.  5.  Hari.  Mead,  ambo, 
Gaettn.  et  antiquiores  edd.  qnod 
Gronovius  pr.  ed.  notainni  conside- 
rari  volebat,ans!t  oninino  lejiculum, 
et  odium  inexplicabile  ex  pone  bat,  cn- 
jus  ordo,  niodns,  et  ternnnns  hand 
qiieat  explicari,  id  est,  expediri,  iniii, 
finiii.  Ejus  tanien  patrocininm  recte 
repetitis  ciiris  otnisit:  incxpiabile  au- 
tem  non,  ut  in  pr,  ed.  existimat,  Al- 
dus ex  Msto  Mog.  sed  Asceusins  an. 
1513.  ante  Alduni  et  excnssum  Codi- 
ceni  Mog.  restittiit.  Post  receptam 
vero  lianc  lectionem  Mognntini  ex 
cod.  suo  nihil  moniierunt;  nt  is  qno- 
qne  ita  exhibuisse  videatiir  :  qnod 
idem  etiam  de  Lov.  G.  siispicor,  node 
itidem  nihil  in  exierptis  notatur. 
Supra  IV.  35.  'Ex  quibns  pro  certo 
babeal,  Patres  bello  int'xpiabili  se 
persecuturos.'  Siiet.  in  Ca-s.  c.  78. 
'  Inexpiabileni  sibi  invidiam  bine 
maxinie  movit.'  Alia  exempla  bujus 
vocis  a  Livio  adbibita?  Gronov.  ex  ii. 
17.  et  lib.  XXXIII.  capp.  12.  ac  47. 
loco  laud,  adduxit. 

Et  fidci  rcgum  nihil  sane  confisus] 
Ms.  plane  nove  et  Jidei  rcgum  uihil 
sane fretus.^lciA'sns,  Lectionem  cod. 
Mognntini,  a  Mudio  memorat  am,  alte- 
rins  glossam  esse  puto.  Liviiis  enim 
TO)  frelus  non  tertium,  sed  sextuni 
casum  adilere  solet.  Vide  ad  iv.  37. 
%  0.  ubi  Croiiov.  se  eamdein  ob  caus- 
Delph.  it  Var.  Clas.  Li 


sam  viilgatnni  pra^ferre  lestatus  ♦>st. 
ridei  sune  reguni  nihil  confisus,  irajec- 
tis  vocibus,  Lov.  1.  3.  et  Voss.  Mox 
etiam  non  adparet  in  Lov.  3. 

§  5  Septem  exitus  e  donio  fecerat,  et 
ex  iis  quosdam  occultos]  Scripti,  septem 
exitus  e  domo  fecerat :  ex  iis  quosdam 
occultos,  ne  custodia  sepiretitur.  A  pud 
me  (^iirio  primus  et  ex  iis:  nam  prio- 
res  ab  Andrea  ad  Frobeninm  fecerat: 
ex  iis  quosdam.  Nobis  ad  gustum 
prisca  lectio.  J.  F,  Gron.  Voculani 
et  omittunt  pariter  Voss.  Lov.  2.  3. 
5.  Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn.  Hear- 
nii L.  1.  N.  et  Crevierii  Victor,  ex 
quibns  etiam  Lov.  1.  G.  Gaertn.  et 
Hearnii  L.  1.  legunt  ex  his  quosdam, 
Copulam  vero  non  primus  Curio  ad- 
posuit,  sed  Froben.  a.  1535.  unde  fac- 
tum suspicor  auspiciis  Gelenii;  qui 
si  earn  in  cod.  Mog.  reperit,  non  ha- 
beo  quod  culpeni.  Exstare  etiam 
videtur  in  Lov.  1.  et  4.  unde  nihil  in 
excerptis  notatur.  In  reliquis  igitur, 
in  quibus  deest,  elisa  esse  videtur  a 
voce  sequent!.  Vide  ad  xxx.  G.  §  7. 
Infra  xlii.  C5.  '  Octingenfi  ferine,  et 
onines  Komani,  erant.'  Voces  sep- 
tem exitus  e  domo  fecerat  deesse  in  ed. 
Rom.  prinripe  notat  Hrarniiis;  e  do- 
mo fecerat  in  Oxon.  L.  1.  semper  exi- 
tus legunt  Lov.  1.  et  G.  a  m.  pr.  iu 
quo  2>lares  a  m.  altera  emendatur. 
Paullo  ante  udventum  sibi  velul  fata- 
lem  Vossian.  Lov.  1.  2.  3.  4.  6.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn,  Turn  appa- 
ratum  fugce  Lov,  1,  G.  et  Voss.  Mox 
in  sequentibiis  custodia  sepiretur  Harl. 
et  Mead.  1.  ut  ad  Hannibaiem  refe- 
ratur.  Sed  sequitur  paullo  post  '  Ut 
id  quoque'  ostium  'obcursu  milituni 
obseptum  sensit.' 

§  G  ?^ihil  inexploratuvijquodinvesti- 
gari  volunt,  efficil]  Iterum  membrauai 
quod  vesligari  volunt,  quo  usi  etiam 
Cicero  et  Virgilius  ;  ille  de  Orat,  iii. 
23.  ubi  ait,  '  Ipsa  tractatio  et  quie- 
stio  quotidie  ex  se  gignit  aliciuid, 
qnod  cum  desidiosa  delectatic/iie  ves- 
tige*.' Hie  A^neid,  vii.  131,  dicens 
vius.  33  L 


11866 


NOTiE    VARIORUM    IN 


'  iibi  mrenia  gentis  Vestigemns.'  At- 
qiie  liiiic  venit '  vestigafor,'  id  est  ve- 
nator.  Vairo  «le  Ling.  Lat.  iv.  pag. 
25.  '  Ha^c  etsi  rniiias  aperta,  vinde- 
niiator,  at  vestigalor  et  venator  :  ta- 
men  id  est  quod  vindemiator,  vel 
fjuod  vinnni  legere  dicitiir,  vel  quod 
de  vite  id  demil ;  vestigator  a  vesti- 
giis  ferariim,  qnas  iiidagaliir  ;  vena- 
tor  a  venatii.'  Vide  et  Colnm.  ix.  8. 
jibi  ait,' A  vestigatoie  privparato  vase 
reconditur.'  Modius.  Supra  i.xxxi. 
c.  19.  '  Perfngas  et  fiigitivos,  quos 
inquirendo  vestigare  potuerint,  red- 
didisse.'  xxxii.  26. '  Demissi  deinde 
per  agros,  qui  vestigarent.'  Plin.  H. 
N.  VIII.  18.  '  Ubi  vacuum  cubile  re- 
perit  foeta,  fertur  praeceps  odore  ves- 
tigans.'  x.  13.  '  Illi  vestigabant  age- 
bantqne  :'  et  alibi.  Nostri  tamen  om- 
nes  a  cod.  Mog.  dissenlientes  vulga- 
tnm  tuentiir.  Praterea  valuit  Lov.  6. 
roluit  Lov.  1.  velint  Voss.  et  Gaertn. 
Turn,  effecit  Lovel.  3.  5.  et  edd.  vett. 
Earum,quas  vidi,  prima  volinit  prae- 
fert  Vin.  a.  1 198.  Mox  imle  deest  in 
Lov.  2. 

§  7  Postqnam  est  nunciatmn]  Libri 
r\os\x\  pnstquam  est  enunciatuin.  Gebli. 
Similiter  etiam  omnes  scripti,  et  edi- 
ti  vett.  nostri,  nisi  quod  nimciattim 
desit  in  Lovel.  2.  el  'poslquam  enuncia- 
turn  est  Lovel.  3.  legat :  jwstquatn  est 
anumiitialum  prapfert  Hearnii  L.  1. 
postquam  nunciatum  cod.  Mog.  unde 
Aldus  poslquam  est  nunciatum  edidit, 
quod  recentiores  servariint.  Mox 
postico  quoilnm  devii  ma.rinie  Lov.  1.  G. 
et  Voss.  postico  qundam,  quod  devii 
niaxime  Harl.  postico,  qund  devii  ma- 
xirne  Lov.  2.  5.  Hearnii  L.  1.  ct  edd. 
vptt.  devium  dedit  Frob.  a.  1535. 
qnod  firmant  Lov.  4.  et  Mead.ambo; 
neque  aliud  voliiisse  videntur  Lov. 5. 
et  Gaertner.  quonun  tanien  librarii 
aberrantes  dederunt  denium. 

§  8  Ohcursu  milititm  obsejitiim  seii' 
sit]  Militum,  qui  ihi  erunt,  vbseptum 
sensit  Gaertn.  militum,  qui  ibi  eraut, 
xe/iserj<  corniptius  Voss.  Supra  xxii. 


50.  '  Majoraque  hostium  agmina  ob- 
sepiunt  iter.'  xxxvi.  16.  '  Satis  om- 
nia perinunita  et  praesidiis  obsepta 
videbanliir.'  Vide  ad  1.  xxxix.  c,  I. 
§5. 

Venenum,  Sfc.  poposcit,  Liberemus, 
inquit,  diuturna  cura]  Lege  et,  libere- 
mus, inqitit.  Verba  haec  eadem  vertit 
Plutarchus  in  Flaniinino  p.  380.  Si- 
gon.  Copulani  nullus  codicum,  quos 
vidi,  agnoscit.  Contra  vocem  inquit 
omittunt  Lov.  1.  2.3.4.6.  Harleian. 
Mead.  1.  et  Hearnii  L.  1.  ac  N.  Earn 
similesque  saepe  a  librariis  de  sno 
interpositas  esse,  vidimus  ad  xxiii. 
45.  §  6.  Si  vero  et  bine  ejicienda  est, 
rb  et  cum  Sigonio  recipereni  ;  nt  vo- 
culam  illam  eliserint  ultimae  literas 
vocis  praeced.  Vide  ad  ix.  41.  §  10. 
Praestare  tamen  pulo,  nt  nihil  mute- 
tur.  Pra-terea  diutina  cura  Harleian. 
Vide  ad  xxviii.  24.  §  6.  Paullo  ante 
ad  tales  casus  habebat  Lov.  3.  et  6. 

§  9  Quando  mortem  se/iis  exspectare 
longum  censenf]  Quoniam  mortem  Lov. 
3.  At  quando  pro  'quoniam'  Livius 
iisurpare  amavit.  Vide  ad  xxxiii.  2. 
§  9.  Id  autemscribae  passim  in  'quo- 
niam' mutarunt.  Vide  ad  ix.8.§5.et 
ad  Epit.  Liv.  L  lvii.  Tum  censet  Lov. 
2.  6.  Harl.  et  Mead.  1.  Praecesserat 
'  popuUim  Romanum  ;'  non  recte  igi- 
tur  ccnsent  subjungi  stupor  librari- 
ornm  sibi  persuaserat.  Sed  vide  ad 
X.  13.  §  11. 

§  10  Mores  qnidem  P.  R.  quantum 
tmUuverit,  vel  hie  dies]  Rt'Cte  vetus 
quantum  mutaverint.  Dixit  enim  ira- 
OrjTiKcas,  ut  Varro,  '  Prosodiap  reliquae 
non  mutant.'  Lipsius,  Epist.  Quaest. 
V.  20.  Euiendationem  Lipsii  Grute- 
rus  in  coiitextum  recepit.  Earn  pro- 
bant  Lov.  1.  3.  4.  Mead.  2.  et  Gaertn. 
neque  aliter  difFert  Hearnii  L.  1. 
quaiu  quod  mutaverunt  exiiibeat.  De 
verbo  '  miitare'  passive  usiirpato  vide 
ad  III.  10.  §  6.  Tum  vocula  vel  deest 
in  Lov.  1.  et  6.  Deinde  Itcpc  dies  Lov. 
2.  et  Harl.  Vide  ad  xxvii.  13.  §  6. 
Populi  Romani  mores  quidem,  trajectis 


T.   LIVII   HIST.   LIU.   XXXIX.  CAP.  52.         118(57 


vocibtis,  Lov.  3. 

§  11  Iloruin  palres  Pyrrhoregifhos' 
tiarmdio]  Hanc  liistoriain  sciibit  IMii- 
larcliiis  ill  I'yirlio  p,  S'JO.  Epistola 
etiani  consilium  ad  Pyriliiuii  exstat 
apiul  GeUiiiin  iii.  8.  Sigun.  Libii 
iiostii  Pitlrea  coram  Prjrrho  reg'i,  hosii 
armato.  Cebli.  Patrcs  eorum  Pyrrlio 
regi  cliain  oniiies  iiostri  scripti,  et 
editi  usque  ad  Aldiini,  qui  Horiim  pa- 
tres  dedit  ex  cod.  Mog.  Ueinde  vox 
armalu  deest  in  Voss.  quod  neglegen- 
tiae  librarii  tiibuo  :  videtur  enim  ne- 
cessaria  esse,  partini  propter  grada- 
tionem  Pyrrho  regi,  tnm  hosli  armnto, 
et  tandem  excrcituiii  in  Italia  haheuti; 
partim  nt  obponatur  piacedt  nti  i/i- 
crmi.  I'ra-terea  in  st-qnentibus  ut  a 
vencno  eximennl  legit  Level.  1.  Turn 
auctor  Prusia  essct  per  scelus  occiilcndi 
hospitis  Level.  6.  auctor  esset  Prnsicc 
occidendi  hospitis  per  scelus  Level.  3. 
Insuper  §si'().  rhfuit  deest  in  Lov.C. 

Cap.  Lii.  §  1  Scipionem  et  Poly  bins, 
et  Rutilius,  ^c]  Vide  Pigb.  Ann.  ad 
a.  lOLXViii.  Duk. 

Ego  neque  his,  neque  Valeria  adsen- 
tior~\  Qua  in  re  Valcrio  Antiati  (nam 
de  lioc  hand  diibie  loquitur)  non  as- 
scntiatnr,  coniminisci  non  possum. 
Nam  quod  de  tribune  Navio  subjun- 
git,  nihil  ad  Antiateni,  qui  duos  Peti- 
lios  P.  Scipioni  diem  dixisse  scribit, 
non  IM.  Naevinm,  ut  ipse  Liviusstipe- 
riore  libro  c.  50.  fatetnr.  Ad  ratio- 
nem  aiitem  contra  Polybium  atque 
Rutilium  objici  fortassis  poterat,  Sci- 
pionis  exsilium,  quod  ipse  sibi,  non 
patria,  fecfrat,  in  caussa  esse  potu- 
isse,  ut  L.  Valerius  princeps  seiiatii.s 
crearetur,  nulla  Scipionis  neta.  INIa- 
gis  me  movet  Ciceronis  authoritas, 
apud  quern  Catu  ita  de  Scipione  A- 
fricano  loquitur  de  Senect.  cap.  G. 
'  Anno  ante  me  censoreni  niortuus 
est,  novem  annis  post  meum  consu- 
latnm,  ciiin  consul  iterum  mcconsule 
creatus  esset.'  Ha-c  ille.  Fnit  au- 
tem  hie  annus  tertius  ante  hnnc,  quo 
Huuuibul   inoriniis   dicitur.     Obiter 


etiam  hoc  loco  notandnm,  quod  paulo 
post  hie  ait  Livius,  tribunes  plebis 
Iribus  meusilnis  ante  consnles  iniisse 
nin^istratuni  :  qnanquam  baud  scio, 
an  perpetuo  observatum.  Ular.  Si 
Glareanus  diligentius  adtendisset  ad 
ea  qua*  Livius  narravit  xxxviii.  50. 
et  seqnenlibus,  facile  comperisset 
Valerium  Antiateni  velle,  Scipionem 
accusatuni  esse  a  dnubusQ.  Petilliis, 
quo  anno  consules  erant  (j.  /Emilius 
Lepidus  et  C.  Fljminins:  earn  autenj 
dignitatem  obtinuernnt  secundum  fas- 
tos  CJapitolinos  a.  lai.xvi.  Jam  vero 
huic  ipsius  sententix  Livius  non  ad- 
senlitur,  eauKjuc  ret'ellit  oraliene  J'. 
African!,  (piae  inscripta  est  adversus 
M.  Nasvinm  tribiuium  plebis  :  M. 
JScBvitun  autem  tribunatnm  plebis 
iniisse  docet  ante  diem  quariuni  Idus 
Decembres  Ap.  Claudio,  M.  Sempro- 
nioconsnlibus,  sive  a.  iolxviii.  Hinc 
paiet,  quiE  Livius  de  Naevio  tribune 
subjungit,  omnino  ad  refeliendnm 
Antiatem,  quod  Glareanus  negabat, 
pertinere.  Ceterum  neque  his,  nee 
Valerio  legiint  Lov.  4.  Harl.  et  Mead. 
1.  Vide  ad  ix.  9.  §  14.  Piapterea 
udseiitio  Vess.  Level.  1.  5.  omnesque 
lypis  descripti,  quos  vidi,  ante  Al- 
dum,  (jui  primus  dedit  assenliur.  Ea 
forma  hoc  verbum  adhibet  Liv.  i.  54. 
'  Qnuni  de  aliis  rebus  adsentire  se 
veteribus  Gabinis  dictret.'  Similiter 
Cic.  ad  Fam.  i.  1.  '  Advertebanlur 
Pompeii  fimiliares  adsentire  X'olca- 
tio.'  De  Off.  I.  G.  '  Ne  incognita  pro 
cognitis  iiabeamus,  bisque  tenicrc  ad- 
sentianius.'  Utrumque  in  usu  fuisse 
aniiipiis,  ex  Quinctil.  Gill.  Nonio,  et 
Diomede  docet  Vessius  Gramm.  v.  7. 
et  addit,  sivpe  adsentio  esse  in  Mss. 
ubi  adsentior  est  in  vulgatis.  Id  non 
tantuni  mibi  ebvenit  hoc  loco,  vernm 
etiam  xxi.  4.  §  1.  xxii.  43.  §  9.  xxv, 
li.  ^  14.  et  XXVI.  19.  §G. 

L.  Valeria,  principem  scnatus  ipsinn 
L.  Valerium  censorem  Icctum  inrcniu'] 
'  Princeps  senatus  '  erat,  quern  pi  i- 
mum  in  rccitandis  seiiatorum  neinini- 


11S6S 


NOT/E    VARIORUM    IN 


bus  legebaiit :  qnod  dignitatis  et  am- 
j)litudinis  inaxiiiiae  eiat.  Turnebus, 
Advers.  xxvii.  32.  L.  Valerio  ipsum 
censorem  kctum  invenio,  leliquis  oniis- 
sis,  Lovel.  4.  6.  et  Vcss.  L.  Valerio 
censorem  ipsuin  ledum  invenio  Lov.  1. 
L.  Valerio  censorilms  principem  senatus 
ipsum  ledum  invenio  Gaertn.  L.  Vale- 
rio principem  senatus  ipsum  ledum  in- 
venio Hail,  et  Mead.  1.  L.  Valerio 
principem  senatus  ipsum  censorem  tec- 
tum invenio  Lov.  2.  3.  et  Mead.  2. 

Quum  superioribus  duobus  lustris  A- 
fricanus]  Perspiciie  legendum  est  iri- 
bus:  ter  enim  princeps  senatus  fiiit 
Africamis.  Nam  xxxiv.  44.scriptum 
est,  '  Ceiisores  Sex.  yEiiiis  Paetus  et 
C.  Cornelius  Cetliegus  P.  Scipionem 
coiisiileni,  qnem  et  priores  censores 
legcrant,  legenint.'  Etxxxvm.28. 
'  CeiKores  T.  Quintiiis  Flamiiiiniis  et 
M.  Claudius  Marcelliis  senatiim  per- 
legernnt  :  pi  iiiceps  in  senatu  tertinni 
lectiis  P.  Scipio  Africanus.'  Stgon. 
Maimtius  de  Senatu  Rom.  cap.  2.  vel 
similiter  ante  Sigonium  legendnm  nio- 
nnit,  vel  ipsum  Liviiim  ixvyjixoviKhv 
afj.dpTr]p.a  commisisse.  Ceterum  supe- 
rioribus lustris,  media  voce  oinissa, 
Lovel.  3.  duobus  lustris  reliqui  oinnes 
seivarunt.  Mox  §  seq.  nisi  ille  senatu 
moveretur  Lovel.  1.  nisi  ille  a  senatu 
moverdur  Lovel.  3.  nisi  ut  ille  senatu 
amoveretur  Lov.  2. 

^  2  Alius  princeps  in  locum  ejus  dec- 
tus  non  essd]  Hoc  quoqne  Latiniiis 
scripti,  et  quos  liaheo  editos  ante  Mo- 
di iini,  in  locum  ejus  Icdus  nun  esset.  Ut 
vitiaverant  xxi.  42.  '  Se  quisque  enin 
optabat,  qnem  foitnna  in  id  ccrtamen 
legeiet.'  xxviii.  42.  *  Dux  tumultn- 
arius  qnidem  ille  L.  Marcins  et  mili- 
tari  sutfragio  ad  tempus  lectus.'  Lib. 
XXIX.  c.  22.  '  Ipse  legeret,  qnos  in 
Africam  secnm  trajiceret.'  xl.  35. 
'  Loca  pacata  ad  liibernacula  me  lec- 
lurum :'  ita  scribe  ex  Moguntino, 
liOn  eledurum.  Synimaclius  Epistol. 
X.  37.  '  Bonorum  viroruni  vena  foe- 
cunda  est.    Melius  urbi  nostrae  in 


posternm  consuletis,  si  legatis  invi- 
tos.'  Erravit  Lectins,  jubens  legi  si 
eligatis.  J.  F.  Gronov.  Eledus  Lov. 
1.  6.  et  Voss.  Ex  libris  autem  excu- 
sis  ante  Modium  ita  prEefernnt  edd. 
Paris.  1573.  et  Francofurtana  quin- 
quennio  recentior.  Sed  recte  Gro- 
nov. lecius  adseruit  ;  quod  superest 
in  reliqiiis  nieis,  et  Oxonn.  Hearnii. 
Vide  quae  notantur  ad  ii.  1.  §  10. 
xxviii.  42.  ^  5.  et  xxxix.  49.  §  2. 
Infra  tamen  XL.  51.  eodem  errore 
prima  ed.  Mog.  exiiibet,  Censores  fide- 
li  Concordia  senatum  elegerunt.  Prin- 
ceps eledus  est  ipse  censor :  ubi  recen- 
tiores  ediderunt  legerunt ;  sed  insu- 
per  ex  sententia  Gronovii  reponen- 
diim  est  ledus  est,  Mox  §  seq-  oratio 
infra  scripta  P.  Africani  est  Lov.  1.  6. 
et  Voss.tJ)  est  oinittitur  in  Mead.  2. 
(}  4  Navius  hie  magistratum  non 
iniit  tribunatus  plebis]  Antiq.  scriptu- 
ra  Hie  Navius  in  mag.  libris  est  tribu- 
nus  plebis.  Gelen.  Hie  Navius  magis- 
tratum  iniit  tribunus  plebis  Vossian. 
Lov.  1.  2.  4.  5.  6.  Mead,  uterqne,  et 
Gaertn.  Hie  Navius  magistratum  iniit 
tribunatus  plebis  Harl.  et  Lovel.  2.  in 
margine.  Hie  Navius  magistratum 
non  iniit  tribunatus  plebis  Lov.  3.  Sed 
veraiii  lectionem  vindicavit  Gelenius. 
Ad  magislratuttm  libros  provocat,  eo- 
runujue  testimonio  ntitur  etiam  Liv. 
IV.  20.  '  Qnod  inagistratuum  libri, 
Olios  linteos  in  aede  repositos  Monetae 
Macer  Liciiiins  citat  idenitidem  auc- 
torea,  noiio  post  (ienium  anno  cum  T. 
Qninctio  Penno  A.  Cornelium  Cos- 
sum  consulein  babeant.'  Mox  et  L. 
Purcio  Voss.  Lov.  3.  et  Gaertn.  Vide 
ad  II.  17.  §  1. 

Iniit  tribunatum,  Ap.  Claudio,  31, 
Sempronio  consulibus,  ad  quartum  Idas 
Decembres]  Lege,  A.  D,  quartam,  id 
est,  ante  diem  quartum.  Sic  enim  et 
Dionys.  Halicain.  vi,  p.  410.  ubi  ait 
primos  tribnnos  pUbis  iniisse  Terdprri 
■jrph  riJii'  elSoov  AeKefj.0plwv.  Qiiibns  ex 
locis  intelligi  potest,  bunc  diem  in- 
eundo   tribuuatui    fuisse  solenuemj 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XXXIX.    CAP.   53.         118G9 


quemadmofhim  ad  snam  usque  aeta- 
tem  factum  esse  sciibit  Dionysiiis. 
Plntaiclnis  etiani  aiictor  est  in  lib. 
rwv  Kf(\>a\aiwv  p.  283.  tribunes  plebis, 
contra  atqiie  alii  magistraiiis,  ante 
anni  juincipium  iniisse.  Itaque  Q. 
Metellus  Nepos,  qui  Silano  et  Mure- 
na  consulibiis  tiibunatum  gessif,  Ci- 
ceroncm  consulatn  abeuntem  prid.  K. 
Jan.  jam  inito  ma^istratu  concione 
probibuit.  Qua  de  re  se  ambigere 
Glaieanns  ait.  ['  Libenter  hoc  et  sae- 
pe  facit  Glareanus  :  satius  enim  est, 
prudenter  ambigere,  quam  temere 
asseverare.']  Sigon.  Ad  qunrtum  vel 
quatmr  idus  omnes  nostri.  Sed  v^rum 
vidit  Sigonius.  Vide  ad  vi.  1.  §  11. 
et  xxvri.  23.  §  7. 

§  6  Itaut  vixisse  in  tribunatn  Navii 
videretur]  Antiq.  scriptiira  Ita  vixisse 
in  Iril).  NcevU  vidctur,  non  ut  viderc- 
tur.  Gelcniiis.  Ita  ut  vixisse  demum 
vidi  in  A^cens.  1513.  nno  consentien- 
te  Lnvel.  C.  Reliqni  Itu  et  vixisse. 
Sed  videretur  habent  omnes  ante  Ge- 
leninn)  tvpis  descripti,  et  cum  bis 
Lov.  2.  Mead.  1.  et  Gaertn.  rideret 
Lov.  1.  et  4.  Reliqni  lecte  videtur. 
Credideiant  librarii  scriptum  fnisse 
vid'elur,  et  bine  videretur  dederunt. 
Innunieiis  locis  ita  erratum  est. 
Qua3dani  exempla  vide  ad  i.  29.  §  2. 
C.  48.  §  5.  Iil.8.§  G.  c.  32.  §G.  r.  41. 
§  7.  C.  50.  §  15.  IV.  13.  §  4.  c.  44.  § 
11.  et  passim.  Mox  ei  deest  in  Lov. 
3.  autem  in  Lov.  G. 

§  7  Clarissiinorum  sua  cujusque  gen- 
lis  virorum  non  magis  tempore]  Clariss. 
virorum  suce  cujusque  gentis  Lov.  6.  et 
Gaeiln.  Deinde  Jicn  tempore  magis 
omnes  scripti  nostri,  et  edd.  vett. 
pro  quo  non  magis  tempore  Frob.  1535. 
edidit.  Mox  quam  quod,  Sj-c.  habueril 
Gaertn.     Vide  ad  xl.  14.  §  10. 

^  8  ./(I//J  primum  omnes  no7i  in  pa- 
trio  solo  mortui,  nee  sepidti]  Nam  pri- 
mum omnes  Voss.  et  Lov.  5.  Sed  vide 
ad  IX.  17.  §  6.  Praetorea  non  patrio 
solo  Voss.  Lov.  1.  2.  6.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn.  nee  patrio  solo  Lov. 


3.  Mox  voces  Hannibal  et  Philopa- 
men;  exsul  desunt  in  Lov.  1.  ires  pri- 
ores  in  Lovel.  G.  Cui  errori  vocis 
Hannibal  repetitio  caussa  fuit.  At 
voces  Philopcemen ;  exsul  Hannibal, 
prodilus  ab  hospile  ;  caplus  omittuntur 
in  Hcaruii  L.  1.  ob  vocis  Philopwmcn 
repetitioneni.  Vide  ad  ix.  11.  §  II. 
Vocem  exsul  non  agnoscunt  Lov.  2. 
3.  et  Harl. 

§  9  Non  sibimet  ipse  S(dum,  sed  etiam 
funeri  suo,  exsiUum  indixit]  Vocula 
non  deest  in  Lov.  1.  et  Mead.  1.  sibi- 
met ipse  non  solum  legunt  Lovel.  2.  et 
Harl.  sibimet  ipsi  non  solum  Lovel.  G. 
non  sibimet  ipsi  solum  Voss.  Lovel.  3. 
Gaertn.  et  Hearnii  L.  1.  Vide  ad  ii. 
19.  §  5.  Non  solum  sibi  ipse  Lov.  5. 
et  edili  ante  Aldum.  Turn  indixit 
exsilium  Gaertn. 

Cat.  liii.  §  1  vl  quilms  divertit  ora- 
tio]  Oratio  devertit  Gaertner.  deveitit 
oratio  Voss.  Lov.l.  4.  Harl.  et  Mead, 
ambo.  Ita  apud  Cic.  ad  Fam.  xii. 
25.  codex  Vatic,  pracfert,  '  Sed  re- 
deanius  ad  illud,  unde  devertinins  :' 
sed  rerte  ibi  editur  diverlimus,  liic 
vero  divertit.  Utrobique  enim  '  di- 
verlere  '  est  discedere,  in  diverse  abi- 
re.  Alteram  igitur  Icctionem  erran- 
tibus  scribis  tribuo,  qui  passim  hapc 
verba  commutarunt.  Vide  ad  i.  51. 
§  8.  et  xi.iv.  43.  §  2.  Mox  gerunt 
Mead.  1.  Vide  ad  x.  10.  §  1.  Turn 
aliter  deest  in  Lovel.  1.  3.  et  G.  uliter 
eorum  legit  Vqss.  Ceterum  cum  bis 
conferendus  est  Polyb.  in  Exc.  Legat. 
num.  L. 

^  2  Vulgus  Macedonum,  quos  belli, 
8fc.  melus  terruerat,  Demelrium,  life. 
conspiciebant]  Vulgi  Macedonum  Lov. 
3.  Vulgi  Dlacedones  Lovel.  0.  Vidgns 
Macedones  Voss.  et  Lov.  1.  quibus  li- 
brariis  displicuisse  videtur  locutio 
Vulgus  conspiciebant :  qnum  tanien 
eodem  modo  formata;  Livio  iiiprimis 
placuerint.  Vide  ad  xxxv.  2G.  §  9. 
Eadem  reddenda  est  Colnmi'llac',  au- 
spicio  optimi  Sangerm.  cod.  vii.  9.  § 
7. '  Profuit  et  dulces  erui^se  radiculas 


11870 


NOTvl!;    VARIORUM    IN 


aqualilissllvEC,  tamfjiiam  scirpi  jiinci- 
qiie,  et  degeneris  ariin<linis,  qiiam 
vulgiis  cannain  vocant:'  nbi  vnlgo 
vocat  editiir.  Piaeterea  Valgus  Mace- 
donum  I\Iog.  Ita  Flor.  et  Leid.  1. 
qui  optinii  codd.  Liviani  in  prima 
opeiis  ejus  parte  sunt,  passim  *  vol- 
gus  '  et '  volgare'  scrips-runt.  Vide 
ad  11.  6.  §  5.  III.  G.  §  3.  c  35.  §  6.  c. 
40.  §  3.  IV.  1.  §  3.  cap.  27.  §  10. 
c.  30.  ^  8.  V.  14.  §  7.  VI.  21.  §  I.  vir. 
19.  ^  2.  IX.  2.  §  4.  Nee  aliter  cod. 
Mogunt.  in  hac  parte  xxxv.  43.  §  9. 
XXXIX.  46.  §  4.  XL.  22.  §  5.  c.  29.  § 
8.  Ex  codd.  Virgilianis  similia  no- 
tat  Nic.  Heins.  ad  Georg.  i.  481. 
Eadem  forma  '  volnus  '  scribit  coci, 
Flor.  IV.  58.  ^  13.  '  Voltnrnus  '  xxii. 
46.  §  9. '  voitiirius  '  optimi  xxvii.  11. 
§  4.  '  Volcanus  '  Mog.  cod.  xl.  19.  § 
2.  Vide  N.  Heins.  ad  Pelr.  Satyr. 
c.  77.  et  Virg.  JEn.  ii.  539.  Noris.  ad 
Cenot.  Pis.  iv.  4.  et  qnse  notantur 
ad  II.  13.  §  1.  Deinde  tenuerat  Lov. 
1.  et  0.     Vide  ad  xxiii.  1.  §  10. 

§  3  Etsi  minnre  cetatc,  qunm  Perseus, 
esset]  Si  analogia  loqnendi  admitten- 
da  est,  ininore  atule,  qiiomodo  Latinos 
locutos  esse  Crevierius  negat,  dictum 
esse  videri  posset,  ut  *  niagno  natn,' 
quod  toties  apnd  Livium  ohcnrrit,  ac 
viri  docti  inhistrarunt  ad  Nepot. 
Pans.  c.  5.  et'  minore  natu,''  majore 
aetate,'  de  quibus  agit  Gron.  ad  Senec. 
Profem.  Controv.  ir.  '  virgo  forma  ex- 
cellente,'  dcquo  vide  ad  i.  9.  ^  11.  De 
eo  laiiien  contendere  nolo,  quum  mi- 
wore  atafe  neqne  in  Livii  Mss.  neque 
in  anticjuis  edd.  occurrerit:  nam  JM- 
nior  alate  est  in  Lov.  2.  Ilarleian.  et 
IVIead.  1.  minor  a'tale  in  r('li(iuis  nos- 
tris,  Hearnii  Oxonn.  Crevierii  Vic- 
tor, et  edd.  omnibus  ante  Gruteruni ; 
cujus  postrema  iKSoaris  minore  natu 
dedit :  quod  usque  ad  Crevierium 
omnes  probarunt.  Is  vero  recte  al- 
teram lectionem  reduxit.  '  Major 
aclate,'  quod  locutioni  liic  obvia;  '  mi- 
nor natu  '  convenit,  iniustratur  ad 
in.  13.  ^  2.     Solent  autem  '  minor  ' 


et  'junior,'  quod  perperam  quidam 
rodd.  praeferunt,a  librariis  confundi. 
Vide  ad  vi.  27.  §  10. 

Hiinc  tamen  justa  matre  familiasl 
Barber.  Naud.  Voss.  Andreas  Romee, 
et  Mediolani  (sed  mox  Tarvisii  mu- 
iA\ i\m)  viaire  familia.  Et  certum  est, 
modo  hoc,  modo  illnd  maluisse  vete- 
res.  J.  F.Gron.  Similiter  Lov.  1.3. 
4.  5.  6.  Mead,  ambo,  Gaertn.  Hear- 
nii Oxonn.  Crevierii  Victor,  et  edd. 
Camp.  Rom.  1472.  ac  Parm.  Vide 
ad  xxxiv.  2.^  1.  Vo\  familice  de- 
erat  in  Harl.  Preeterea  rh  tamen  ex- 
snlat  a  Voss.  Lov.  1.  2.  3.  5.  6.  Harl. 
Mead,  utioqiie,  Hearnii  L.  1.  et  pris- 
cis  edd.  Primus  id  addidit  Aldus. 
Verum,  qunm  vix  in  uno  vel  altero 
mihi  obvium  fuerit,  iterum  delevi ; 
praesertim  quum  saepe  post  '  quam- 
vis,'  '  etsi,' '  licet,'  similesqiie  parti- 
culas,  omitti  soleat.  Vide  ad  xxii. 
20.  §  1.    Mox  ilium  pellice  nutum  Lov. 

1.  et  6.  <|uod  est  ex  glossa.  Idem 
error  in  quibusdam  codd.  erat  xxii. 
25.  §  18.  Locutio  iniustratur  ad  ii. 
6.  §  2.  Prsterea  ilium  ex  vulgato 
corpore  genilum,  nullum  certe  patris  no- 
tam  habere  male  Voss.  Tum  simititu- 
dinem  Philippi  Lov.  4.  5.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  edd.  ante  Aldiim. 

§  4  Ad  hoc  Romnnos  Demetrium^  Et 
Romavos  Lov.  6.  At  Romanos  Lov.  1. 

2.  4.  Harl.  et  Mead.  ambo.  Ac  Roma- 
nos Voss.  Lov.  3.5.  Gaertn.  Hearnii 
L.  1.  et  edd.  ante  Aldiim,  qui  Ad  hoc 
Romanos  ex  cod.  Mog.  eineudavit. 
Mox  Perse  nullam  apud  ens  gratiam 
esse.  Hinc  ronjici  posset  vel  Persi, 
vel  PerscE  scribendum.  Vide  Gronov. 
ad  XLii.  25.  §  2.  At  reliqui  omnes 
vulgatum  tuentur. 

§  5  Itaque  et  Persea  cura  angehat^ 
Itnque  Perseum  Voss.  itaque  et  Perse- 
vm  Lov.  6.  et  Gaertn.  itaque  et  Per- 
sea. Lov.  I.  Tum  cura  agebat  Voss.  et 
Lov.  1.   Male.  Vide  ad  xxix.  6.  §  7. 

Quum  omnibus  aliis  rebus  f rater  supe* 
rior  esset^  Aliis  omnibus  rebus  Lov.  4. 
Harl.  et  Mead,  ambo  :  quum  alius  om- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XXXIX.   CAP.  53.        11871 


nibus  aliis  rebus  superior  frater  esset 
Lov.  G.  qmwi  nlius  omnibus  aliis  rebus 
superior  esset  Voss.  et  Lov.  1.  qtium 
aliis  omnibus  rebus  superior  esset  Gaertn. 
Male.  Polyb.  Exc.  Leg.  num.  l.  'O  5e 
Ufpffeiis  oil  fJi6vov  eV  t>j  irphs  'Pocfialovs 
euvoicf,  irapa  ttoAv  Ta.Sf\(pov  \fiTr6fxevos' 
aWa  Kol  Trep)  raAAa  iravTa  KaQv<TTepO>v, 
Kol  TT)  <pv<rii  Ka\  T?7  KaTaoKiv^ ,  dvcrx^P^s 
^<ptpe. 

^  6  Et  Philippus  ipse,  vix  se  sui  ar- 
bitrii  fore]  Rediimlat  se,  vix  sui  arbi- 
trii  fore.  Gelen.  Uiuis  lantnni  nieo- 
nim  Lov.  5.  agnoscit  se,  quod  a  reli- 
qiiis  oninibns  abest.  At  virissim  /o- 
ret  Voss.  Lov.  2.  3.  Harl.  Mead,  ani- 
bo,  et  Gaertn.  esset  Lovel.  1.  et  G. 
Prima  etiam  vorula  et  non  adparet  in 
Lov.  1.  et  3.  sed  interccpta  est  ab  ni- 
timis  Uteris  vocis  proximae.  Vide  ii. 
iib.  ad  c.  18.  §8. 

Graviorem  esse,  quani  vellet,  minorem 
filium  censebat]  Th  esse  non  adparet  in 
Lov.  G.  Turn  filium  minorem  iegnnt 
Voss.  Lov.  1.  3.  G.  et  Gaertn.  Prae- 
terea  aiebat  Mog.  codex,  quod  forte 
est  prapferendiim.  Polybius  enininon 
tantiini  Piiilippnm  ita  censiiisse,  sed 
insnper  sensa  aninii  non  occultasse, 
narrat  in  Exc.  Legat.  num.  l.  Ov  /xriv 
6  fifV  4>iAnr7roy  (ireKpiirrero  t^v  inl  -rov- 
Tuis  SvcrapeffT-qatv  quod  contra  men- 
teni  Polybii  C^asaub.  ita  vertit,  Sed 
Philippus  quidem  displicere  hac  sibi  dis- 
simulat. 

(^  S  Et  ipsejuvenis  hand  dubie  infict- 
tior  redieral]  Particulam  Et  oniitlnnt 
Lov.  5.  ct  edd.  antiqq.  qnani  Aldus, 
jubente  cod.  Mog.  adscivit.  Adsen- 
tiuntur  ei  reliqui  nostri,  nisi  (juod  Ei 
ipse  juvenis  sit  in  Vossian.  et  Lov.  1. 
Vide  ad  XLi.  15.  ^  G.  Juvenis  et  ipse 
in  Lov.  6.  Mox  quce  proroguia,  pro 
qua;  patrine^alu,  Harl.  Insuper  ^  seq. 
tantavi  invidium  nunc  apud  patrem  con- 
ciliabat,  reliquis  omissis,  Voss.  et  Lov. 
1.  Sola  vox  ctiam  ontittitur  in  Lov.  1. 
et  3. 

§  10  Postquam  alii  legati  Romani  ve- 
7urunt]  Legati  alii  Voss.  Lov.  1.  2.  3. 


4.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn. 
Turn  Romam  venerunt  Lov.  3.  et  G. 
Cum  liis  conferendus  Polyb.  in  Exc. 
Legat.  niim.  xlviu.  Mux  Trccia 
Lovel.  1.  et  4.  Vide  ad  xxxvii.  33. 
§3. 

§  11  Blwrens  quidem  et  gemens,  (eo 
magis,  quod  filium  frequeniiorem  prope 
cum  illis]  Inlerpunctionem,  quae  in 
prioribus  edd.  vacillabat,  ac  corrupla 
erat,  ex  niente  Crevierii  emendiivi. 
Voces  et  gemens  male  omiltit  Lov.  1. 
fiapvv6ix(vos  Koi  arivuiv  dixit  Polyb.  in 
Exc.  Legat.  num.  XLViii.  JMccrens  et 
gemens  quidem  legunt  Voss.  et  Gaertn. 
Turn  c!/w«/i!scod.Mog.  soUemni  scri- 
barum  errore.    Vide  ad  xxiii.  7.  §  3. 

Belli  caussam  praberet :  praverten- 
dos  etiam  animos]  Legendum  aterten- 
dos.  Gelenius.  Prcevertendos  servant 
omnes  nostri,  ct  Hearnii  L.  I.  Gron. 
etiam  priori  ed.  nolariim  earn  lectio- 
nem,  quam  et  ipse  in  Barijer.  Naud. 
et  Pet.  invenerat,  probavit,  et  verbo 
prcevertendos  indicari  monuit,  ante, 
quam  expediret  liapc  consilia  publi- 
cari,  verteiidos  ad  alia  hominum  ani- 
mos ab  suipicione  illorum.  Id  tamen 
postea  in  repetitis  curis  recte  oniisit. 
Nam  ex  Voss.  Lov.  1.3.4.  Harl.  Mead. 
iitro(|uo,  et  Gaertn.  belli  caussam  pro;- 
verlendos  etiam  animos  obferentibus, 
colligo  unicani  librariorum  neglegen- 
tiam  lectionis,  qiianiGelenius  rejecit, 
origincm  fuisse.  Primo  enini  ob  si- 
militudinem  inter  ultimas  syllabas  vo- 
cis praberet,  el  medias  sequentis  aver- 
tendos  duns  voces  in  unam  contraxe- 
runt,  et  pro  praberet  avertendos  scrip- 
serunt  prcciertendos :  delude  vero, 
quum  sensus  liiaret,  ut  supplerent 
quod  deerat,alii  dederuni  bel.caus.os- 
tenderet,  prcevertendos,  qnod  iuveni  in 
Lov.  2.  et  G.  alii  belli  caussam  priebe- 
ret,  prcevertendos,  wl  exiiibent  Lov.  5. 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett.  pro  quo 
avertendos  etiam  Frob.  1533.  auctori- 
tate  Gelenii  vulgavit ;  qunni  jam  an- 
tea  Moguntini  se  in  cod.  suo  etiam 
avertendos  reperisse  monuissent. 


11S72 


NOTyE    VARIOHUM    IN 


§  12  Exercitum  in  Odrysas,  et  Den- 
ieUcos,  et  Dessos  rfu.rit]  Qiiidam  Den- 
telochos  eiiiendanint.  Apud  Pliii.  iv. 
12.  twin  Denseletce,  tum  Dentelttce  in 
codd.  vetustioribns  legas,  ut  et '  Bes- 
soriiin '  meiiiinit.  FtoleniEens  vero 
III.  11.  inter  Tliiaciai  pra-tiuiis  Dan- 
theleticen  el  Bessicen  nieinorat,  Sti  abo 
item  VII.  p.  318.  Danthelotas  vocat  et 
Bfssos.  Itaque  lioc  el  Girecis  et  La- 
tinis  variatmn  est  codicibiis  :  cjuaie, 
ipiid  se(fiiendiim,  lector  ipse  dispici- 
at.  Philippo]jolim  vcro  anlea  Trimon- 
tium  diclani,  et  Pliniiis  et  Ptoiemaius 
peiliilieiit.  Plinius  eliam  Poneropolim 
olini,  Ptolemjens  IJadrianopulim  suo 
tempore.  Glar.  Slrabo  1.  vii.  p.  318. 
Danthelitus,  et  caeteii  Grapci  vocant 
Aav6r)\-hras.  Sigon.  Dentelecos  edd. 
principes  usque  ad  Mogimtinos,  qui 
Denteluchos  dederiint  ;  Dentkeletas 
Froben.  1535.  Dantheletas  Sigonius, 
et  postea  recentiores.  Dentelectos  prae- 
fert  Lov.  2.  Dentelecos  Lev.  5.  Den- 
tclelosLiOV.S.  Denlkeletes  ho\.  5.  Den- 
iheletos  Voss.  Lov,  4.  6.  Harl.  Mead, 
anibo,  et  Gaertn.  quod  verum  puto, 
et  in  contcxtiim  recepi,  accedente 
consensu  Polyb.  in  Exc.  Legal,  num. 
XLVill.  Ai(\6oov  Se  Sia  peffriSTrjs  ©paKyjs 
^yefiaKev  els  'OSpixras,  BeVcrovs,  koI  Aev- 
driKrjTovs.  Unde  eliam  patet,  verum 
non  esse,  quod  Sigonius  sibi  persua- 
sit,  ceteros  praeter  Slrabonem  Grae- 
cos  iianc  genlem  AavG7\Ki\ras  vocasse. 
Nam  Trji/  QpaKr]v  ri)v  Aev6i\T]Ta>v,  et 
Sitam  regem  riHv  AivQe\7)Ta>v  memo- 
rat  Dio  Cass.  I.I.  4Gi.  Meminit  eliam 
Tuv  AevOtK-tyruv  Liv.  634.  Denseletce 
vocanlur  Plinio,  Solino,  et  Marc. 
Capellap.  Vide  Saimas.  Exerc.  Plin. 
p.  112.  efiam  Cioeron.  in  Pison.  c.  34. 
'  Dtnsi  lelis,  quie  natio  semper  obe- 
diens  huic  imperio,&c.  nefarium  hel- 
ium et  crudeie  intuiisti.'  Ejusdcm 
populi  meminit  eliam  l/iv.  I.  xi..  c.22. 
nbi  dooti  Sigonium  monenteni  non 
audientes  Denthektiis  scrvarunt,  et 
ex  vesligiis  codd.  meoruin  Dentluk' 
tos  eliam  edidi. 


§  1 3  Philippopolin  urbem,  fuga  rfc- 
sertatn]  Pliilippolin  iiic,  et  mox  Voss. 
et  Lov.  1.  Pkilopolin,  vel  Philopolim 
liic,  et  paulio  post  Lovel.  2.  3.  6.  et 
Harl.  Polyb.  1.  laud.  UapajfvdijLevos  Se 
eirl  Triv  wpoffayopevoiJ.evriv  ^iXimrov  7r<J- 
Aif,  (pvydvTCOv  Tuiv  ivoiKowrwv  els  Tckj 
aKpoopeias,  e|  e<p6dov  Karecrx^  Trji'  'k6\lv. 

Campeslres(]ue  barburos,  depopulalus 
agros  eornm,  in  deditionem  accepit]  Po- 
lyb. ibifl.  Mera  5e  ravra  ttuv  rh  ireStoc 
eTTiSpapoov,  Kot  tovs  fiev  eKTropQiiffas,  irap' 
wy  Se  irlffTeis  KaPoof  eiravriXde.  Depopu- 
Inlis  (igris  Lov.  2.  Harl.  et  Mead.  1. 
Verbum  '  populari '  passive  usurpari, 
vidimus  ad  xxiv.  8.  §  14.  Similiter 
et  alia  deponenlia  ad  xxxiv.  40.  §  2. 
At  reliqni  slant  pro  vulgato.  Turn 
recfpit  Lovel.  5.  et  priscae  edd.  quod 
'  accepit'  exponi  potest.  Vide  ad  li. 
1.  c.  22.  §  11.  Sed  codicum  auctoritali 
cedendum  puto.  Non  tanlum  enim 
Mognntini  se  accepit  in  cod.  suo  inve- 
nisse  testati  sunt,  sed  eodem  modo 
eliam  praeferunt  reliqni  nostri.  la- 
snper  receperat  modo  pra'cessit. 

§  14  Relicto  inde  ad  Philippopolin 
prcesidio,  quod  haud,  ISfc]  Polyb.  ibid. 
^povpav  KaraKnruif  ev  rfj  ^iXinirov  Tr6\u' 
TavTTjV  Be  (Tvvefir)  fieTO,  riva  xP^''ov  ex- 
ireaelv  imb  tSiv  'OSpvcrwu,  aOerriadvTtDV 
Toy  irphs  rhv  fiaaiXea  irlffreis.  Ceterum 
a  Philippopolin  Lov.  I.  4.  et  Mead.  1. 
up  Philippopolin  Voss.  An  igitur  vo- 
lull  apud  Philippopolin.  Sed  nihil  mn- 
to.  Mox  est  pulsum  Voss.  et  Gaertn. 
rh  est  non  adparet  in  Lov.  3. 

Oppidum  in  Derriopo  condere  insti- 
tuit]  *  Deuriopus '  nomen  loci  apud 
Straboneni  lib.  vii.  prope  Lymistas 
(ut  ipse  vocal)  et  Pelagones.  '  Der- 
riopum  '  nus(piam  invenio.  Thucydi- 
des  lib.  II.  capp.  98.  et  100.  '  Dobe- 
ruiii '  Pironia  facit  oppidum,  quod 
Ptolenijci  codd.  inversis  Uteris  vocant 
Deborum  in.  13.  '  Stobos  '  autem  Pe- 
lagonnm  oppidum  Ptolemaeus  facit, 
non  ita  prope  Paeonas.  Quanquam 
ex  Livii  verbis  non  plane  constat, 
duasne  nrbes  condere  instituerit  Phi- 


T.    LIVII    HIST.    LIU.    XXXIX.   CAP.  51.  11873 


lippns,  an  unam  duntaxat,  iit  conti- 
nnata  sit  lectio,  distinctionibiis,  iion 
colis  intercisa :  quod  videtur  vei  isi- 
niile.  Et  hie  lectoris  esto  judicium. 
Glar.  Deuriopo  Icgendnm  est  ex  Stra- 
boiiis  vn.  p.  320.  ■jrphsSiTovToi.s  AvyKi- 
arai  re  koI  i}  Afvplovos  koI  ?;  TpnroAirii 
ne\ayovia.  Et  panllo  post  (p.  327.) 
iil)i  de  Eiigone  qnoque, ut  Livius  liic, 
fltivio  locpiitur  :  6  S'  'F,pLya>v  7ro\Aa  Se- 
^d/xfvos  (levfiara  iK  rwv  'IKKvpMwv  hpSiv 
Kol  AvyKfCTTwy,  koI  Bpvyiov,  koI  Aeupt- 
dirwUy  els  Thy''A^iov  iKSlSwai.  Item,  itrl 
T^  'Eptyuui  TTftcrat  ai  rwv  Aevpi6nciiv  ttJ- 
Aeis  ^KTjvro.  Sigon.  In  Derchiopo  Lov. 

2.  Harl.  et  Mead.  I.  inter  Chiepo  Lev. 

3.  in  Detriopo  Vossian.  et  Gaeitn.  in 
Deriopo  Lov.  6.  in  Derioppo  Lovel.  I. 
in  Dtrrhiupo,  vel  in  Derriopo  Lov.  4. 
5.  Mead.  2.  Heaiiiii  N.  et  edd.  vett. 
pro  quo  recte  in  Deuriopo  eniendavit 
Sisonius.  Auvpioiros  vocatur  a  Stepli, 
Byz.  qui  tamen  laiidat  testem  Strab. 
lib.  VII.  ubi  Aivpiotros  vocatur.  Prae- 
terea  constituit  condere  Voss.  Lov.  1. 
3.6.  et  Gaertn. 

§  15  PcBonicE  earegio  est  prope  Eri' 
gonum fluviumi  Paonicaregio  est  Lov. 

4.  et  Mead.  2.  Turn  prope  Engonum 
Harl.  coalescentibus  Uteris  ri  in  n. 
Erigorium  Lov.  1.  contra  n  dissoiuta 
in  ri.  Vide  ad  iii.  30.  §  3.  Prope 
Eugomim  Lov.  2.  Origanum  Vossian. 
Ethrigottum  Lov.  G.  Sed  vide  ad  lib. 
XXXI.  c.  39.  §  6. 

In  Axium  itmnem  elabitur'\  Legen- 
dum  in  Axium  amnem  editur,  non  ela- 
titur,  attestantibus  arclietypis.  Gelen. 
In  maxinmm  Lov.  2.  Harl.  et  Mead. 
1.  in  Ansiiim  Lov.  3.  Dein  condilttr 
amnem  Lov.  3.  editur  amnem  ceteri 
nostri,  et  edd.  vett.  amnem  elabitur 
deniuni  inveni  in  ed.  Ven.  1495.  Ce- 
terum  Jac.  Perizon.  ad  niarginem 
Livii,  niiitala  interpunctione,  legebat 
in  Axium  amnem  editur  liuud  procul 
Slobis  vetere  urbe.  Novum  uibem,  Sfc. 
Hinc  consequeiis  foret,  Eiigonum 
Axio  coniniisceri  baud  procnl  Stobis. 
Si  situs  locorum  permitteret,  totum 


locum  ifa  distinguendum  censerem  : 
oppidum  in  Deuriopo  condere  iyistituit 
(PcEonicE  ea  regio  est)  prope  Erigomim 
fluvium  (jjui,  ex  Illyrico  per  Paoniam 
Jiuens,  in  Axium  amnem  editur)  hand 
procul  Stobis  tetere  urbe.  Noram  ur- 
bcm,  Sfc,  Ita  Stobi,  qui  nunc  longius 
ab  Axio  siti  credunlur,  propius  ei 
fliiniini  admoveri,  et  forte  ad  ripam 
ejus  dextranj  conlocari  del)erent. 
Vide  etiam  Cellarii  Geogr.  Antiq.  ii. 
13.  p.  664.  Ceterum  hand  procul  Stolis 
Voss.  et  Gaertn.  liaud  procul  Scobis 
Lovel.  2.  5.  Harl.  et  fdd.  antiqq.  pro 
quo  Moguntini,  reliquis  scriptis  con- 
cinentibus,  Stobis  dederunt.  Vide  eti- 
am ad  XL.  21.  §  1. 

§  16  Novam  urbem  Perscida,  ut  is 
jilio  wajori'\  Perseidam  Vossian.  et 
Gaertn.  Deinde  ul  iisflio  Lovel.  2. 
et  quEedam  ex  vetustis  edd.  ut  his  Jilio 
edd.  Lugd.  1553.  Paris.  1573.  onmes- 
que  recentiores  nsque  ad  Gron.  cujus 
prima  iK^otris  praefert  ut  hie  Jilio;  in 
notis  tamen  ex  ed.  Aid.  vt  is  Jilio 
probavit,  et  in  sequentibtis  edd.  in 
contextum  recepit.  Neque  aliter  re- 
liqui  codd.  nostri,  et  edd.  principes. 

Cap.  Liv.  §  1  Dum  hcec  in  Mace- 
donia geruntur,  consules  in  provinciam 
profecti.  MarceUus  nuncium  prcemisit] 
HcEC  dum  in  Macedonia  geruntur  om- 
nes  Ms8.  et  priscae  edd.  nisi  quod 
Lov.  1.  Icgat  Uacdumin  Macedoniam 
geruntur.  Lov.  6.  Hccc  dum  geruntur. 
Froben.  a.  1535.  substituit  Dum  hcec. 
Prapterea  consules  in  provinciam  pro- 
fecti nuncium  pramiserunt  Lov.  1.  Mox 
ad  L.  Porcium  consulem  Harl. 

^  3  Sese  dediderunt :  duodecim  mil- 
lia^  Sese  dederunt  Lov.  1.  et  6.  Vide 
b.  lib.  ad  cap.  50.  §  9.  et  h.  cap.  §  7. 
Turn  viginti  duo  milliu  Gaertn.  Mox 
pleraque  nrma  ex  agris  reperta  habebant 
Voss.  pleraque  arma  Lov.  1.  plera  ar- 
ma  Lov.  6. 

^  4  Ea  (Bgre  palientibus  iis  ademtal 
Eoque  ccgre  palientibus  Voss.  et  Lovel. 
1.  ac  6.  eo  quod  ccgre  palientibus  Lov. 
3.  eaque  agre  patienlibus  Gaertn.     In 


11874 


NOTiE   VARIORUM    IN 


verbis  seqq.  quoque  alia  Voss.  et  Lov. 
1.  quod  alia  Lov.  G.  Dein  tniserunt 
Romani  Lov.  2.  et  G.  Insuper  §  seq. 
Valerii  praetoris  piEcnonien  C.  deest 
ill  Voss. 

§  6  Quod  indicium  esset,  nee  agro, 
nee  urhi  ulli  vim  adlaturos  venisse]  Quod 
modicum  esset  Lov.  1.  et  C.  Turn  vo- 
ceni  ulli  ignorat  Lov.  2.  venisse  Lov. 
1.  6.  et  Voss.  Mox  helium  se,  ni  dede- 
rentur  Harl.  helium  se  iis,  ni,  vei  nisi 
dederenlur  Voss.  et  Lov.  G.  helium  se, 
cum  iis  videretur  Lov.  1. 

§  7  Se,  cerium,  etsi  non  speciosam, 
pacem,  qumn  incertam  belli  spcm,  praop- 
tantes^  Le^endnm  pncem,  quam  incerta 
belli,  prcroptanies.  Gelen.  Pronomen 
Se  deest  in  Lovel.  2.  et  Harl.  Hinc 
incertam  belli  pacem  in  nno  siiperest 
Lov.  5.  Reliqui,  nt  Gelenins  emen- 
davit,  incerta  belli,  id  est,  ijeilum  in* 
certum.  Supra  xxx.  2.  'Scripsenint 
et  dtias  Jegiones  urbanas  ad  incerta 
belli:'  quod  '  incerlos  belli  eventus ' 
vocat  VII.  23.  Ita  '  incerta  fortiinap,' 
'casnum.'  xxx.  1.5.  'Sub  rnjus  cus- 
todia  regie  more  ad  incerta  fortunae 
venenum  erat.'  c.  30.  '  Non  temere 
incerta  casunm  reputat,  qwem  fortu- 
na  nuniquaui  derepit.'  Siuiiliter  '  sn- 
bita  belli,'  de  quo  vide  ad  vi.  32.  §  5. 
Vide  Bernecc.  ad  Justin,  xxxviii.  1. 
Pr*terea  prceoccupantes  Voss.  Lov.  \. 
G.  et  GHertn. 

Dedidisse  se  prius  in  fidcm,  quam  in 
potestatem]  Vide  ad  xxxvi.  28.  Duk. 
Dedidisse  prius  Harl.  et  Mead.  and)o  : 
nbi  pronomen  se  elisuin  est  a  syliaba 
ultima  vocis  priced.  Vide  ad  xxxiv. 
11.  §  7.  Dtdisse  prius  injidem  Lov.  4. 
dedisse  prius  in  fid  cm  se  Lov.  2.  dedisse 
sed  prius  in  fidem  Voss.  et  Gaertn. 
dedisse  etiam  Lov.  1.5.6.  et  edd.  ante 
Modium,  qui  dedidisse  substituit.  Vi- 
de ad  ^  7.  '  Dedere  in  ditionem  po- 
pnli  Romani '  hal)emH8  i.  38.  et  vii. 
31. 

^  8  Omnia  alia,  qua  ferrenlagcrent- 
ve,  ademla]  '  Ferrc  et  agere  '  in  liis- 
toricis  cum  legimus,  alterum  ad  ho- 


mines qui  quid  fernnt  ;  alterum  ad 
jnmenta  quae  portant,  nferendum 
est.  r«rne/;u.s,  Advers.  1.  xxvii.  cap. 
32.  Immo  '  fenintur'  res, '  aguntur' 
jumenta,  interdum  et  homines  capti- 
vi.  Vide  ad  xxxiii.  13.  §  10.  Cete- 
rum  omnia  quce  alia  ferrent  Lov.  1.  3. 
C.  ct  Voss.  Hinc  ferrent  agerentque 
scripti  nostri,  Hearnii  L.  1.  et  typis 
desciipti  ante  Froben.  qui  agerentve 
a.  1535.  dedit.  Paullo  ante  et  vrbe  et 
agro  Voss.  Lovel.  2.  4.  6.  Harl.  Mead, 
anibo,  et  Gaertn.  urbe  et  agro  Lov.  3. 
Tum  sese  citutos  ahire,  tranepositis 
syllabis,  Lovel.  3.  Vide  ad  xxii.  12. 
§7. 

^  9  Orare  se  pro  S.  P.  Q.  7?.]  Lege 
orare  se  senatuni  populumque  liomanum. 
Sigon.  Illud /)ro  iS.  P.  Q.  /^.  nusquam, 
nisi  apud  iinuui  Curionem,  obcnrrere 
monuit  Gronov.  ad  xxxix.  36.  §  1. 
Mihi  tauien  ea  lectio  obvia  fuit  in 
edd.  P,asil.  1554.  et  1555.  Contra 
vero  non  extat  in  ed.  Curionis,  quam 
sub  ocnlis  habeo. 

§  10  Senatus  ita  responderi  jussit : 
Neque  illus  rede  fccisse,  quum  in  Ita* 
Ham  venirent]  Neque  Mosnnlinae  cu- 
ratores  recle  tVcisse  arbitror,  quod 
imniutaveie  Icctionem  velerem  scrip- 
torum  et  Andreanaruni,  Neque  illos 
recte  gessisse.  Diximus  alibi  '  gerere  ' 
et  '  agere  '  seepe  proniiscue  poni. 
Lib.  XL.  c.  57.  'Sive  ca;si  ab  Roma- 
nis  forent  Bastarna',  Dardanos  tamen 
snblatos,  &c.  solatio  fore  :  sive  pros- 
pere  gessissent,  Ronianis  aversis,'&c. 
./.  F.  Gron.  Vocula  ita  deest  in  Harl. 
Dein  gessisse  onines  nostri,  et  Hear- 
nii Oxonn.  Sitpe  etiam  '  gerere'  et 
'agere'  proiuiscue  usurpari,  docue- 
ruiit  J.  F.  Gronov.  Obs.  iv.  14.  pag. 
226.  et  Jac.  Gronov.  ad  Livii  xxix. 
23.  §  1.  Nihilominiis  Moguntini  lec- 
tionem  revocavi.  Respexit  enim  Li- 
vius  ad  solleninem  formuiam  '  recte 
atque  ordine  fecisse,'  qua  senatn.s 
factum  alicujus  sibi  placere  indica- 
bat.  Plura  ejus  excmpla  larga  manu 
cuniulavit  Brisson.  de  Form.  ii.  197. 


T.   LIVII   HIST.   LIU.   XXXIX.   CAP.   54.         11875 


Inde  etiam  petitiini  est,  quod  niox 
addit,  '  Neque  senatni  placere,  dedi- 
tos  spoliari.'  Vide  ad  xlii.  8.  §  7. 
Exemphitn  veio,  quod  Gionov.  ex 
Livii  XL.  57.  laudavit,  non  convenit ; 
in  eo  enim  legendntn  videtiir  '  pros- 
pere  rem  gessissent,'  aut  cerle  vox 
rem  sul)intelligenda  est,  lit  ad  eiiin 
locum  dicam.  '  Geiere  '  autem  et '  fa- 
cere,'  '  gesta  '  et  '  facta'  passim  a 
libraiiis  confiindiintur.  Vide  ad  Epit. 
Liv.  lihb.  HI.  et  xxxiv.  Prjeterea 
quitm  Ilaliiim  venirent  Lovel.  1.  3.  4. 
Hail,  et  Mead.  ambo.  Sed  pisppo- 
sitio  in  haiista  est  ab  ultima  liteia 
prasced.  qintm.  Vide  ad  x.  13.  §  3. 
T(im  venerint  Aldus  ex  cod.  IMog. 
quod  seciili  recentiores  servarnnt  us- 
que ad  Gruter.  ciijiis  ultima  ed.  pris- 
cam  lectioneui  venirent  male  revoca- 
vit.  Mox  adificare  conati  stmt  perpe- 
ram  omnes  nostri,  exceptis  Lov.  .'>.  et 
Mead.  1.  qui  cum  vet.  editis  letinent 
sint. 

^  11  iSe  cum  lis  legates  ad  consules 
mhsuros]  Ad  consulem  omnes  nostri, 
Hearnii  L.  1.  Crevierii  Victor,  et 
ed(|.  vett.  Quum  autem  per  compen- 
dium ad  COS.  edi  coeptum  esset,  prima 
mali  labes  a  Vascos.  initiiim  liabuit. 
Edidit  enim  ad  coss.  quem  proxiini 
imitati  sunt,  donee  Parisiis  1573.  ad 
consules  e<leretur.  Verum  ex  omni 
superior!  narratione  lioc  rap.  et  seq. 
patet  unnm  indicaii  consulem  INT. 
Claudinm  Marreliimi,  qnnm  interim 
alter  consul  Q.  Fahiiis  in  provincia 
sua  Liguribus  foret,  ut  coUigitur  ex 
c.  5G.  Et  ita  senatui  placuerat  cap. 
45.  si  Galli  oppidnm  in  Italia  anlifi- 
carc  ariiiis  proliibendi  essent,  'ex 
consulibiis  alterum  adversus  Gallos 
ducere  legiones.'  Dukcrus  veram 
lectionem  etiam  depreliendit,  ut  et 
Crevier.  qui  eam  in  rontextnm  recte 
recepit.  Prapterea  missumm  Voss. 
forte  quia  praccessit '  senatus  ita  re- 
sponderi  jussit.'  Sed  vide  ad  iv.  58. 
(j  4.  Mox  wide  venerunt  Lovel.  3.  et 
G.  Turn  dcnuncientque  Gallicis  populis 


Lov.  3.     Tandem  sun  decst  in  Harl. 

§  12  Aljies  prope  inexsiipcrahilemji- 
nem  in  medio  esse]  Voss.  inexsiipciabi- 
les.  J.  F.  Gron.  Earn  lectionem  val- 
de  sii)i  placeie,  ad  marginem  Livii 
nionuit  Aut.  Perizon. 

Non  utique  lis  melius  fore,  qui  eas 
primi  pervias  fecissenl~\    Loquitur   de 
Gallis,  (jui  proxime  Al|)ibus  supera- 
tis    in   Italiam    descendissent.     Sen- 
teutia  autem   manca  videtur  expieri 
posse  una  addita  particula  quoin:  ut 
sit  non  utique  iis  inelius  fore,  quam  qui 
eas  primi  pervias  fecissent.     Oratio  est 
terroris   et    minarum   plena,  (jua    se 
Gallos  eos  qui  Alpes,  quae  in  medio 
sunt,    in    posterum     transcenderint, 
non  aliter  castigatiiros  esse  denun- 
ciant,  quam   aut   Senones,  aut   An- 
nibalem,  qui  primi  eas  pervias  fece- 
runt,  castigaverint.  Sigon.     Particu- 
la  quam   a  Sigonio   addita  deest   in 
Voss.  Lov.  1.  2.  3.  4.  5.  Harl.  INIead. 
2.  et  Gaertn.    Eam  etiam  abesse  pos- 
se, Gronov.  existimavit  in  addendis 
ad  pr.  ed.  nott.  p.  743.  verba  lia>c  ita 
exponens,  ac  snpplens  :  '  si  qui  con- 
tra banc  denunciationem  transierint, 
illis  fore   utique  non  melius  iis,  qui 
eas   primi    pervias    fecissent.'     Ipse 
tamen    banc   expositionem    in    curis 
secundis  oniisit,  et  ita  quasi   tacite 
damnavit.     Crevierio   etiam   Sigonii 
supplement um   displicet,  qui    vulga- 
tum  sic  interpretatur :   'malum  ba- 
bituros  eos,  qui  primi  postea  Alpes 
transissent :  '    idque    inlustrat    loco 
Livii  III.  41.  '  Non  erit  melius,  nisi 
de  quo    consuliuius,  vocem    misisse.' 
Verum  '  melius  erit'  eo  loco  aliisqne 
quae  Grouov.  ibidem  laudavit,  ut  et 
XLiv.  30.  idem  notat,  ac  praestabit; 
quo  sensu  bic  capi  neqiiit :  sed  »ion 
melius  fore  accipio   pro  non    nieliori 
fortiina  usuros,eamdem  infelicem  for- 
tunani    experturos.     Si  quis  exposi- 
tionem  Gronov.  probare   malit,  non 
adversabor.    Ego  tamen  Sigonii  con- 
jecturani  praefero,  pracsertim  si  codd. 
Lov.  G.  et  Mead.  1.  unde  in  excerptia 


11876 


NOT.E    VARIORUM    IN 


iTieis  nihil  notatnm  video,  earn  adfir- 
mant.  Facile  aiitum  ijm,  id  est  quam, 
a  sequenti  qui  elidi  potest.  Ita  con- 
tra, qui  a  piscedeuli  qunm  inteicep- 
tiim  esse,  vidiniiis  ad  v.  2.  §  II. 

§  13  Z.  Furius  Purpurea,  Q.  Minu- 
cius,  P.  Manlius  Acidinus]  Fiirii  cog- 
nomen omittunt  codd.  nostri,  Hearnii 
L.  1.  et  edd.  vett.  Primi  MoKunlini 
ex  cod,  suo  adjecernnt  Purjiurio  ;  pro 
quo  deinde  Sigonius  emendavit  Pur- 
purea. Vide  ad  xxvii.  2.  ^  10,  Turn 
Q.  Minucius  deest  male  in  Harl,  Prae- 
terea  L.  Manlius  onines  script!  nos- 
tri, Crevierii  Victor,  et  typis  descrip- 
ti  ante  Grater,  cnjus  ultima  ed.  per- 
perani  substituit  P.  Ma)i/(«s.  Vernni, 
ntrtini  Manlii  Acidini  *  Piiblii '  pree- 
nomine  usi  fuerint,  valde  diibito : 
ejus  certe  exempliim  apud  Livium 
non  invenio.  Inteliigitur  autem  L. 
Manlius  Acidimis,  (pii  preetor  crea- 
tns  Hispaniam  citeriorem  sortitiis 
est  XXXVIII.  35.  optime  in  ea  pro- 
vincia  res  gessit  xxxix.  21,  et  hinc 
Roniam  reversns  obtiniiit,  ut  ovans 
urbeni  iniret  c,  29,  postea  vero  con- 
sulatuiii  adeptus  est.  Vide  XL.  43, 
Is  autem  hoc  tempore  praetorius  rec- 
te  post  duos  collegas  memoralur, 
Erant  enim  consulares.  Prioris  con- 
sulatum  memorat  Liv.  xxxiii.  24. 
alterius  xxxiv.  45.  Verum  vidit  et 
recepit  Hearnius.  Eiim  secutus  est 
Crevierius,  et  uiterius  adstruxit. 
Eamdem  lectionem  etiam  praefereu- 
dam  esse  vidit  Uukerus, 

Cap.  i.v.  §  1  Seniores  eorum  .... 
cnstlgarunt]  Senalores  eorum  edd.  Me- 
diol.  1480.  Tarvis.  utraque,  et  reli- 
qua;  ante  Moguntinos,  qui  seniores 
ex  meuibranis  suis  restituerunt,  Con- 
sentiuiit  Mks,  nostri,  et  edd,  princi- 
pes.  Voces  ceteroquin  seniores  et 
senalores  a  librariis  coiifunduiitur. 
Vide  ad  xxiv,  24.  §  4,  et  xxx,  21,  ^ 
6,  Turn  casligaverunt  Lovel.  2.  et 
Harl,  invitis  reliquis.  Vide  ad  xxi. 
44.  §7. 

^  2  In  ulieno  solo  cedificare  oppidum 


conati  sunt,  inpunitos  dimiserint]  Pall, 
et  vet,  cd,  conati  sint,  impunitos  dimi- 
sissent.  Gebh,  Alieno  in  solo  oppidum 
cBdificare  Lovel,  2.  Turn  conati  sint 
Lov,  5,  Mead,  2.  et  edd.  princ.  Ita 
ex  prima  Andreee  ed.  legebat  Cre- 
vierius ;  idque  obliquam  oratiouem 
postulare,  Dukerns  moniiit.  Reci- 
pere  igitnr  non  dubitavi,  Tuin  di- 
misissent  Vossiai).  Lov.  1.  3.  4.  5.  6. 
Harl.  Mead,  anibo,  Gaertn.  Hearnii 
L.  1,  et  edd.  ante  Aldum,  qui  dimi' 
serint  auspiciis  cod,  Mog,  emendavit; 
Idem  forte  voluit  scriba  Lov.  2.  qui 
tamen  male  dimiserunt  scripsit.  Eo- 
dem  errore  mox  §  seq.  reddiderunt 
est  in  Voss,  Lov,  1,  4,  6.  Harl.  Mead, 
utroque,  et  Gaeitn.  Postea  uudenda 
agendaque  inpellantur  Lov.  3. 

^  i  Et  exceperunt,  et  prosecuti  cum 
donis  legatos  sunt]  Dona  exceperunt,  et 
prosecuti  Lov.  3.  ita  prosecuti  legit 
cod,  Mog.  Male.  Mox  Clandii  con- 
sulis  prsenomen  deest  in  Lov.  3. 

§  5  Illud  ngilabant,  titi  colonia  Aqui- 
leia  deduccretur'l  Illud  ugitabnt  Lov,  1 . 
3.  6.  et  Gaertn.  forte  quia  praeces'^it 
'  senatui.'  Sed  vide  ad  iv.  58.  §  4. 
Tuin  vorem  Aquileia,  quae  ab  omni- 
bus nostris,  Hearnii  L,  1.  et  edd. 
antiqq.  exsulat,  Mognntini  ex  cod. 
suo  addiderunt.  Ejus  loco  Sigonins 
Aquileiam  edidit,  sed  Modius  Aqui- 
leia revocavit.  Et  recte.  Quuui  enim 
ntrumque  dici  queat,  nt  vidimns  ad 
h.  1.  c.  44.  §  10.  et  cod.  Mog.  qui  so- 
lus vocem  servaf,  diserte  Aquileia 
prapferat,  earn  lectionem  mutandi  le- 
gitima  caussa  praetendi  nequit. 

§G  Triumviri  creuti  sunt]  Hoc  anno 
quideni  creati  sunt,  sed  coloniani 
demuu)  dediixerunt  anno  sequenti  ; 
mule  in  gestis  ejus  illoruin  iterum 
nieminit  XL.  34,  Ceterum  Triumvi- 
rique  Lov.  4.  et  Mead.  2. 

Eodem  unno  Mutina  et  Parma  colo- 
nicB  Romanorum  civium  sunt]  Eo  anno 
Voss.  Vide  ad  x.  10,  §  6,  Tum  Mu- 
tinam  et  Parmam  Vossian,  et  Gaertn. 
At  reliquis  vulgatum  tuentibus  nihil 


T.    LIVII    HIST.    LIJ{.  XXXIX.   CAP.   56.         11877 


miito.  Vide  ad  §  praec.  Hiiic  civiuin 
Romanoium  Lov.  2.  4.  Haii.  et  Mead, 
ambo.  Tandem  vocula  sunt  non  coin- 
paret  in  Lev. 3. 

§  7  In  ogro,  qui  proxime  Boioi-um'} 
In  agrum  Vossian.  Lov.  1.  2,  3.  4.  5. 
Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn.  el  edd. 
vett.  Qn«  lectio  si  placet,  distin- 
giiendnm  erit :  bina  millia  liominum  in 
agrum,  qui  proxime  Boiorum,  ante  Tus- 
corum  fiierat,  (octona  juge.ra  Parma, 
quina  Mutina)  deduxerunt  triumviri, 
Frob.  a.  1535.  recepit  in  ogro ;  idqne 
fiiisse  videtur  in  Lov.  C.  nnde  nihil 
notatiir.  Mox  et  quina  Mutincc  acce- 
perunt  Voss.  et  quina  acceperunt  Muti- 
tice  Gaertn.  quina  acceperunt  Mutinct 
Lovei.  1.  3.  6.  Mox  §  seq.  /Emilii 
prapnomen  M.  male  exsulat  a  Lov.  2. 
et  Harl. 

§  9  Et  Saturnia  colonia  civium  Ro- 
manorum  in  agrum  Calclranum]  Pto- 
lemaeus  iii.  1.  (si  rodd.  non  errant) 
'  Satnrnianam  '  coloniam  vooat,  nt 
pnto,  in  Tliiiscia,  ubi  et  Plinins  iii. 
10.  '  Satnruinos  '  popiilos  ponit,  '  a- 
grnmque  Caletranum. '  Sed  nihil 
innteni.  (Harean.  Vide  Cliiver.  Ita!. 
Ant.  II.  3.  p.  515. 

C.  Afranius  SteUio]  Coalescentibus 
praeuouiine  et  nomine  gentiiitio,  Car- 
fanius  Lov.  4.  Harleian.  Mead.  1.  et 
Gaertn.  Cafanius  Yosf-'mn.  Calphanius 
Mead.  2.  Vox  Afranius  decst  in  Lov. 
3.  Tun)  Slelln,  vel  Stelo,  omnes  scrip- 
ti,  et  edii.  principes.  Sed  recte  edi- 
tnr  C  Afranius  Stellio.  Vide  ad  lib. 
XXXIX.  c.  23.  §  2.  Mox  Semproiiii 
cognomen  'Gracchus'  deest  in  scrip- 
tis,  et  edd.  veit.  quod  Moguntini  ex 
cod.  suo  vindicarnnt. 

Jugera  in  singulus  data  decemi  Ulti- 
ma vox  deest  in  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  5. 
G.  Harl.  JMead.  utroque,  et  edd.  an- 
tiqq.  jugera  trina  in  singulos data'Lov. 
3.  jugera  in  singulos  data  trina  Hear- 
nii  L.  1.  qui  nunurns  pro  ralione  ho- 
ruiii  tempoiinn  minor  est,  quam  nt 
couvenire  possit.    In  singulos  jugera 


data  dfcem  Moguntini  in  cod.  suo  in- 
venerunt;  qui  laiiun  ediderunt,  quod 
nunc  exstat. 

Cap.  lvi.  §  1  Eodem  anno  A.  Te- 
rcntius  proprator^  Quidarn  etiain  li- 
bri  procos.  habebant,  sed  non  placet. 
Qnidam  libri  etiam  C  non  A,  habe- 
bant et  hie,  et  in  superioribus  ;  sed 
neipie  hoc  placet :  nam  seqnentis  an- 
ni  prEEtor  id  prtenoniinis  habet.  Glar. 
Libri  omnes  proconsul.  Gebh.  Pro- 
prator  Aldus  edidit ;  nescio,  utrum 
ex  Msto,  quia  nullus  codicuni  meo- 
rum  lectionem  illam  (irmat;  an  vero 
ex  conjectiira,  quia  nieminerat,  eum 
anno  prspcedenti  prajtorem  creatum 
Hispaniam  citeriorem  sortitnm  esse 
capp.  32.  et  38.  hoc  autem  anno  His- 
panias  extra  sortein  prioris  anni 
preetoribus  cum  snis  exercitibus  ser- 
vatas  esse  c.  45.  Verum  vox  pro- 
prcetor  deest  in  Lov.  1.  et  6.  ejus  loco 
proconsul  legunt  novem  scripti  reli- 
qui,  quorum  penes  me  excerpta  sunt, 
Hearnii  L.  1.  et  excusi  Aldo  priores. 
Et  sane,  qui  hoc  tempore  cum  im- 
perio  Hispaniam  obtinebant,  sfepius 
'  proronsules '  vocatos  esse,  licet  prae- 
tores  forent,  vel  ex  pra;tura  iinpe- 
rium  ipsis  prorogatum  foiet,  videbi« 
mus  ad  xi..  39.  §  1.  Et  ita  collega 
Terentii  Senipronius  ante  Alduni  iti- 
dem  '  proconsul '  dicebatur  §  seq. 
Scriptornni  itacpie  lectionem  revoca- 
vi,  liret  adversaii  videatur,  (piod  Te- 
rentius  '  propraetor  '  vocetur  xl.  2. 
Mox  copulam  et  post  Auselano  ue- 
sciunt  Voss.  Lov.  1.  3.  5.  6.  Heuiiiii 
L.  1.  et  olim  iujjressi,  cpiam  priiiuis 
addidit  Aldus  ;  eadem  in  relii.;uis 
scriptis  exstitit.  I'raeterea  commuiua 
crant  Voss.  Lov.  1.  3.  Gaertn.  com- 
viunila  erant  Lov.  6. 

§  2  Citerior  Uispa7iia  eo  anm  in 
pace  fuit]  f/7<erjor  legenduni,  non  Ci- 
terior, ut  tt-rtio  antea  anno  in  pri(  to- 
rum  sorte  c.  38.  li(|uere  potest,  et 
sequeute  item  libro  duobns  locis 
(capp.  1,  et^)..jG/4r.     Omne*  nostri 

'  UNIVERSITY 


11878 


NOTJE    VARIORUM    IN 


libri  Cilerior  Ilispania  in  pace  fuit  eo 
unno.  Gebh.  Citerior  Ilispania  om- 
nes  script!  nostri,  Hearnii  L.  1,  et 
edd.  vett.  qu£e  lectio  aperte  falsa  est. 
Glareaiii  conjectiirain  Ulterior  rece- 
pit  Vascos.  Solent  auteiii  et  aliiii 
'citerior'  et  'ulterior'  comimitari. 
Vide  ad  xxxvi.  2.  §  9.  et  Corte  ad 
Sail.  Catil.  c.  42.  loesses  etiam  Ce- 
tera Hispania.  Deinde  in  pace  fuit  eo 
anno  oiniies  scripti  mei,  et  exciisi 
ante  Frob.  (jui  a.  1535.  ordineni  vo- 
cuni  tnntuvit. 

Quia  et  P.  Sempro7iius  proprcctor  diu- 
tino  morbo]  Omnes  nostri  libri  quia  et 
P.  Sempronius  proconsul.  Gebh.  Tb  et 
oniittunl  Lovel.  3.  et  G.  Vide  ad  ii. 
44.  §  3.  Tiiin  proprator  non  adparet 
in  Voss.  et  Gaertn.  cnjns  loco  procon- 
sul Level,  sex,  Harl.  Mead,  uterqne, 
Hearnii  L.  1.  et  priores  exciisi.  Pri- 
mus iterum  A\<ius proprietor  vulgavit : 
nam,  et  hiinc  anno  prjecedenti  pree- 
torem  creatuni  Hispaniam  ulteriorem 
sorte  obtiniiisse,  meminit  Liviiimme- 
morasse  capp.  33.  et  38.  eanidemque 
hoc  anno  iinperio  prorogato  ipsi  cnm 
exercitii  suo  servatam  esse  cap.  45. 
Eodeni  niodo  variant  libri  et  editores 
1.  XL.  c.  16.  §  7.  Sed  vide  ad  §  praec. 
'  prjetor'  vocatnr  XL.  1.  Deinde  di- 
vino  morbo  Voss.  diurno  morbo  Lov.4. 
diuturno  mnrbo  Lov.  1.  2.  3.  6.  Harl.  et 
Gaertn.  saepius  obvio  errore.  Vide 
qn*  notantiir  ad  1,  xxviii.  c.  24.  §  C. 
Mox  opportune  Lov.  3.  Vide  ad  xxix. 
34.  ^  9. 

§  3  J  Q.  Fubio  consule  geslum.  M. 
Marcellus,  ex  Istria  revocatus']  A  Q. 
Fabio  gcstuni  Lov.  G.  a  Q.  Fahio  est 
gestuni  Lov.  3.  a  Q.  Fabio  consule  ges- 
tum  est  Lovel.  2.  a  Q.  Claudio  college 
geslum  corrnptissiiiie  Harl.  Deinde 
Marcelli  praenomcn  M.  deest  in  nos- 
tris,  Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett.  Mar- 
cellus,  consul  ex  Istria  legit  Lovel.  3. 
ex  Istria  rev,  M.  Marcellas  in  cod.  suo 
inveneriint  Mogniitini  :  iude  vero 
tffeceriint  (jnod  nunc  vulgo  exstat. 


§  4  Cn.  Babium  Tamphilum']  C. 
Bcebium  Lov.  6.  31.  Babium  Lsv.  3. 
Sed  Cn.  Bccbius  dicitiir  in  Fdst.  Ca- 
pitol. Cognomen  hie  recte  exhibent 
sciipti,  nisi  quod  RampkUum  legal 
Voss.  Ceteroqiiin  passim  corrumpi- 
tur  in  Pamphiliim.  Vide  ad  xxxi.49. 
§12.  MoK /actus  erat  Lov.  5.  et  edd. 
antiquioies.  Aldus  ex  codice  Mog. 
consentieutibus  nostris  reliquis,  dedit 
esset. 

§  5  M.  Valerius  Lcevinus,  P.  JEmi' 
lius  iterum']  Ita  habeut  quidani  vetus- 
tiores  codd.  sed  errant,  quod  initio 
libri  statini  sequentis  patet.  Quan- 
qiiani  in  prioribns  ne(|ue  P.  /Emyli- 
iim,  neque  P.  Manliuni  inter  pra-to- 
res  iiivenio,  Lucios  utrumqiie.  Certe 
anno  xiii.  Inijns  decados  M.  Valerio 
Messala  et  C.  Livio  Salinatore  consu- 
libns  (xxxviii.  35.)  praetor  Hispaniae 
citerioris  dicitur  '  L.  Manlius  Acidi- 
nus,'  tametsi  riirsus  a.  xv.  hujus  de- 
cados non  ita  longe  ab  initio  hiijiis 
libri  (c.  7.)  '  C.  Manlins'  legitur,  er- 
rore, ut  pnto,  omnium  codicum.  Hoc 
igitur  loco  legam  L.  Manlius  iterum, 
non  P.  Manlius,  tanielsi  post  oratio- 
nem  Demetrii  libro  sequence  c.  16. 
repetatur  P.  Manlius.  At  ibidem  quo- 
que,  nl  initio  setjuentis  libri,  '  ulteri- 
oris  Hispaniaa '  dicitur  fuisse  piae- 
tor,  qui  an.  xiii.  paulo  ante  diximns 
'citerioris'  dictus  est.  Fortassisaii- 
tem  et  hoc  liistoria  variatuni  est,  ant 
author  lapsus  memoria  in  re  non  nias{- 
ni  admodiim  monienti.  Glarean.  Hie 
praUor  fuit  primum  a.  dlv.  quo  loco 
dicitur  '  P.  Manlius.'  Glareaous  ail- 
ten)  inscite  hnnc  '  L.  Maidiuni  Acidi- 
num  '  esse  pntavit.  ['  Magna  inscitia 
scilicet.']  Vet.  lib.  P.  Manlium  et  hoc 
loco,  et  in  sequent!  libro  c.  1.  edunt. 
Sigon.  Oumes  libri  P.  JEinilius  ite- 
rum, Gebh.  Similiter  omnes  nostri, 
Hearnii  L.  1.  et  prinite  edd.  nisi  quod 
P.  Valerius  iterum  Icgat  Mead.  2.  Sed 
recte  Aldus  /'.  Manlius  iterum  cdidit. 
Nam  XL.  1.  in  longe  plurimis  Mss.  P. 


T.    LlVIl   HIST.    LIB.    XXXIX.   CAP.   56.         11879 


Manlius  vocatur,  et  itenini  praetor 
fiiit,  ut  constat  ex  xl.  1G.  et  quitlcin 
prior  ojns  piirtma  menioiatiirxxxiii. 
44.  Ciir  autcin  itermii  pra'tor  crea- 
tus  sit,  rationein  leddeic  conatur  Si- 
gon.  acl  XL.  16.  §  7.  Sed  vide  qnaeibi 
notantiir. 

Q.  Ogulnius  Gallus,  L.  Ciccilius 
Dentrix~\  Vet.  lib.  Denter.  Livioiiiiii 
etiam  fiiit  cognomen  Denter  ex  Livio 
et  Cajiitolinis  tabiilis.  Liviiis  xlii. 
G.  M.  t'acilius  Denter,  Sigoii.  Oguli- 
rius  Voss.  Ogulinits  Lev.  1.  0.  Ogoli- 
nus  Lov.  2,  3.  Haileian.  Mead.  1.  et 
Hearnii  L.  1.  Olgonius  Mead.  2.  O- 
golnius  Lovel.  4.  et  Gaertn.  Passim 
corrupte  hoc  nonien  in  Mss.  exara- 
liir.  Vide  ad  x.  6.  §  3.  c.  23.  §  11.  xl. 
1.  ^  2.  el  c.  16.  §  6.  Turn  L.  Calius 
Voss.  Lov.  2.4.5.  Harieian.  et  iMead. 
ambo.  Fra-terea  Dentus  Lov.  6.  Den- 
trex,  vel  Dentrix,  Lov.  5.  et  edd.  vett. 
Sed  lecle  Sigon.  Denier,  iit  constan- 
ter  XLii.  6.  Idem  cognomen  in  gente  ■ 
Livia  corniptum  etiam  exstabat  in 
Mss.  X.  1.  §7. 

§  6  Quod  sanguinem  per  biduiim  plu- 
isse  in  area  Concordice]  Vet.  lib.  san- 
guine.  Sigon.  Jul.  Obseq.  de  Prodig. 
c.  59.  '  In  area  Vulcani  per  biduniu, 
in  area  ConfordiiE  totidcm  diebus 
sanguinem  pluit.'  Sanguine  tamen, 
nt  Sigonius  emendat,  omnes  nostri ; 
nisi  quod  sanguine  qvcm  per  Induum 
pra-ferat  Lov.  3.  ubi  rh  qucm  inde  or- 
tnm  videtur,  quod  librariiis  duplicem 
lectionem  hoc  niodo  sanguine,  nem, 
per  bidnum  servare  conatus  sit.  Cer- 
le, sanguinem  in  Victor,  esse,  Crevier- 
ius  testatiir.  Utrumque  dici,  vidimus 
ad  III.  10.^6.  Adde  Sciietf.  ad  d. 
loc.  Obscq.  Tum  pluvi>se  Voss.  Lov. 
4.  5.  Gaertner.  et  edd.  vett.  Curio 
deinde  pluissc  dtdit;  quod,  licet  Si- 
gonius interim  pluvisse  revocarct,  re- 
liqui  servaiiint.  Vide  ad  i.  31.  §  1. 
Praeterea  in  ara  Concordice  Lov.  2.  4. 
6.  Harl.  et  Rlead.  2.  Male.  '  Area 
Concordiae '  etiaui  memoratur  xl.  ID. 


VideScheff.  ad  Obseq.  d.  loco. 

Ilaud  prucul  Sicitia  insulam,  qua  7ion- 
dum  ante  fuerat,  novum  editam  e  7nari] 
Legendum  insulam,  qua;  non  ante  fue- 
rat. Gelenius.  De  ea  insula  agunt 
Scaliger  ad  Eustbii  Chronic,  num. 
C10I3CCCXVI1I.  et  Sam.  Petitus  i.  Obs. 
1.  Sed  videnduni  est,  an  rectedicant, 
Livium  hoc  conferre  in  cum  annun), 
quoCn.  Ba?biu3  Tampliilus  et  L.  /E- 
milius  consules  fiierunt.  Etsi  enim 
Livius  illud  narraf,  postquam  hos  con- 
sules creates  fuisse  dixerat,  tamen 
verbis  *  extreme  anno  '  aperte  signifi- 
cat,  id  anno  priore,  M.  Claudio  Mar- 
cello  et  Q.  Fabio  Labeone  consu- 
libus,  accidisse.     Et  ita  Orosius  lib. 

IV.  c.  20.  et  Obseq.  de  Prodig.  c.  59. 
qui  hand  dubie  e  Livio  descripse- 
rnnt ;  cui  mos  est  narrationi  de  co- 
mitiis  novornm  con?ulum  ac  pVacto- 
rum  muiia  subtexere,  ijuae  ad  histo- 
riam  illius  anni,  quo  cicati  sunt,  non 
quo  magistratum  gesserunt,  perti- 
nent. Duk.  Qua  nondum  ante  fuerat 
solus,  antiquioribus  edd.  concinens, 
Lov.  5.  Reliqui  cum  Gelenio  qucB  non 
ante  fuerat.  Orosius  iv.  20.  '  quae  an- 
te non  fueiat '  similiter  dixit:  apud 
qiieni  in  verbis  proximis  repenleemari 
cdita,  pro  in  muri,  legebam  ob  imi- 
taiiouem  Livii.  Nunc  tamen  repente 
mariedita  cum  Haveik.malo,  quia  ita 
et  Freculph.  legit  in  Ciiion.  toin.  i.  I. 

V.  cap.  9.  qui  passim  Oiosium  descri- 
bere  solet.  Apud  Obseq.  c.  59.  pro 
insula  nota  viaritiina,  qua'  verba  om- 
nino  corrupta  sunt,  insula  nova  e  mari 
nata  legebat  Pighius  in  Annal.  ad  an. 
I3LXX.  p.  314. 

^  7  Ilannibalem  hoc  anno  Anlias  Va- 
lerius decessisse  auctor  est]  Decessisse 
est  auctor  Vos-siau.  Lov.  1.  2.  3.  4.  6. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertu.  Dis- 
sen.sum  veterum  circa  annum  mortu- 
alcm  Hannibalis  notavit  etiam  Corn. 
Ne[>os  in  Hann.  cap.  ult.  'Atticus 
M.  Claudio  IMarcello  et  Q.  Fabio  La- 
beone cunsulibus  niurtuiim  '  Hanni- 


118S0      NOT^    VARIORUM    IN    LIB.    XXXIX.    CAP.  56. 

balem  '  in  annali  siio  scriptum   reli-  et  Gaertn.  ropula  et  in  Voss.  Lov.  5. 

quit:  at  Polybliis  L.  yEmilio  PaiiUo  6.  Harl.  Mead,   ntroqne,  Gaertn.  et 

et  Cn.   Baebio  Tanipliilo  :  Snipiciiis  edd.  vett.  Earn  primns  Froben.  1531. 

autem    P.    Cornelio  Cethego  et  M.  adjecit.     \oces  Sciimne  Asiatico  et  P. 

Bsebio    Tanipliilo.'      IMox   Scipionis  ob  vocis  Scipione  repetitionem  neg- 

Asiatici  prsnoiiien  L.  deest  in  Voss.  legenter  omisit  sciiba  Lov.  2. 


LIBER    XL, 


Cap.  I.  §  2  Jurisdiclio  urbana  M.  O- 
gulnioGallo]  PiaMiomeiicleest  in  Voss. 
Lov.  1.  2.  3.  4.  6.  Hail.  Mead,  ambo- 
bus,  et  Gaeitn.  Dein  Ogolnio  legit 
Voss.  Ogolino  Lov.  2.  et  3.  Ogonlio 
Mead.  2.  Ugulino  Lovel.  6.  a  ni.  pr. 
Ogidino  Hail.  Mead.  1.  Gaertn.  Lov. 
1.  4.  et  Lov.  G.  a  m.  sec.  Vide  ad 
sxxix.  56.  §  5.  INIox  peregrina,  pro 
inter  pengrinos,  Lov.  G.  Antea  §  piiec. 
in  provincias  sortiti  sunt  Hail,  provin- 
cius  sunt  sortiti  Lov.  2. 

IlispaniarHm  Q.  I'ulvio  Flacco  cite- 
rior,  P.  fljanlio  ulterior]  Hie  est,  qui 
extrenio  piiore  libro  '  L.  INIanliiis'  a 
Glareano  sine  ratione  dictns  est.  <SJ- 
gon.  P.  Valeria  Lov.  1.  P.  JEmilio 
Lovel.  3.  Reliqiii  recte  P.  Manlio. 
Vide  ad  xxxix.  5G.  §  5.  Deiiide 
Uispania  Lov.  1.  2.  5.  G.  Mead.  2.  et 
edd.  Camp.  Rom.  1472.  an  Farm. 

L.  Ccecilio  Dentrici]  Dentil  legen- 
dull),  a  recto  casii  '  Denter,'  ut  dixi. 
Sigon.  Ita  umis  Lovei.  3.  Reliqui 
servant  Dentrici.  Vide  ad  xxxix. 
5G.  §  5. 

§  3  Pcriculumque  esse,  ne  inpetus] 
ItaMoguntiiii  ex  cod.  siio,  conseiiti- 
entibus  omnibus  nostris.  Antea  ede- 
batiir  pcriculosumque  esse.  Paullo  ante 
Delectus  habere  consnles  jussi  scripti, 
et  edd.  ante  Frob.  153.5.  quae  prima 
voces  transposuit.  ]Mox  ne  in  agrum 
Pisnnum  inpetum  Harl. 

§  4  Luxuria  et  otio  solutam  discipli' 
nam  militarem  esse]  Pal.  alter  luxurie 
et  ocio.  Vet.  vero  ed.  luxuries  ocio. 
Gebii.  LuxuricB  otio  Voss.  Lov.  5.  G. 
Heainii  L.  1.  et  cditi  ante  Aidum : 
luxurie  et  olio  Lov.  4.  et  jMead.  ambo. 
Vide  ad  xxxi.  G.  §  5.  In  prapceden- 
Ddph.  el  Var.  Clas.  Lii 


tibtis  (Tger  esse  prcctor  Lov.  sex,  Harl. 
Mead,  ambo,  et  typis  excusi  ante 
Aldum. 

§  5  Quindecim  millia  peditum  addita^ 
et  octingenli  equites]  XVIII.  niillia 
peditum  Voss.  Turn  et  trecenti  equites 
cod.  Mognnt.  ubi  numeri  quingenarii 
nota  excidit ;  vide  ad  xxxvii.  40. 
§11.  et  D,  equites  Hearnii  N.  Sed 
neuter  numerus  est  mutandus.  In- 
fra cap.  18.  '  Exercitus  inde  decreti  : 
quatuor  legiones  consulibus,  (quina 
niillia  ducenos  Romanos  pedites,  tre- 
cenos  haberent  equites)  et  quinde- 
cim  miilia  socium  ac  Latini  nominis, 
octingenti  equites.'  c.  3G.  '  Noviis 
oninis  exercitus  consulibus  est  decre- 
tiis  :  binae  legiones  RomanaB  cum  suo 
equitatu,  et  socium  Latini  nominis, 
quantus  semper  numerus,  quindeciiii 
niillia  peditum,  et  octingenti  equites.' 
Faullo  ante  et  trecenos  Lovel.  3.  et 
Mead.  2.  Vox  iisdetn  deest  in  Lo- 
vel. 1. 

§  G  Peditum  socionn>t  ac  Latini  no' 
minis,  et  sexcentos  equites]  Libri  nos- 
tri  omnes  et  quadringentos  equites. 
Gebli.  Similiter  omnes  nostri,  Hear- 
nii L.  1.  N.  onmesque  editi  priores  : 
se.xcentos  equites  demuni  inveni  in  ed. 
Paris.  1573.  Qunm  autem  §  prarc. 
quindecim  millibus  peditum  socio- 
rum  jungaiittir  octingenti  equites,  ei 
niagis  couvenit,  si  nunc  septem  mil- 
libus peditum  quadringenti,  quam 
sexcenti,  equites  addantur;  quare 
priorem  lectionem  recepi.  Ccterum 
vocem  pedilum  deesse  in  L.  1.  et  N. 
Hearne  testatur.  Mox  cui  c.v  sena- 
tusconsuUu  jtrorogutum  imperium  erat 
Lov.  3. 
ius.  33  M 


11882 


NOTiE    VARIORUM    IN 


§  7  Civium  Romanorum  et  dttcenti 
equites,  et  sociorum  seplem  millia  pedi- 
tum']  Omnia  liaec  deerant  in  Harl. 
culpa  librarii  ob  repetitionem  vocis 
peditum.  Vide  ad  ix.  11.  §  11.  Et  du- 
centos  equites  legunt  perperam  Voss. 
Lov.  1.  2.  3.  4.  6.  Mead,  ambo,  et 
Gaertn.  Vide  ad  cap.  18.  §5.  Dein- 
de  vocem  sociorum,  quje  in  qnibus- 
dam  veteruni  edd.  deerat,  Aldus  fide 
Msti  Mogiinlini  restituit.  Neque 
aliter  oniiies  nostii,  et  edd.  Camp. 
Rom.  1472.  et  Paim.  At  vocem  ul- 
timam  peditum  iiou  agnoscit  Hearnii 
L.  1.  Paullo  ante  rh  ethtm  negle- 
gunt  Vo.«s.  Lov.  1.  2.  3.  4.  6.  Hail. 
Mead,  ambo,  Gaertn.  et  Heaiuii 
L.  I.  sed  hansta  videtur  a  posteiio- 
ribus  litciis  vocis  pranced.  Tandem 
§  seq.  dictiones  in  annum  omittit 
Lov.  6.  in  annum  prorogatum  legit 
Lov.  3. 

Cap.  II.  §  1  Pridie  Parilia,  medio 
ferme  die]  Vox  Parilia  deest  in  Lov. 
3.  pridie  Aprilis  legit  Vossian.  pridie 
Palilia  Lov.  5.  G.  Mead.  2.  Gaertn. 
et  edd.  vett.  pridie  Parilia  primuni 
vidiined.  Ven.  1498.  turn  in  Mogunt. 
post  qiiam  onines  aliae  banc  sciiptu- 
latn  servarunt  ;  quam  pra?feiunt  eti- 
ani  reliqni  Mss.  Vide  Lindenbr.  ad 
Censor,  de  Die  Nat.  c.  21.  Dausq. 
Orthogr.  part.  ii.  voce  '  Palilia,' 
Vossii  Etym.  voce  *  Chorus,'  et  voce 
'  Paiio,'  Ciofan.  ad  Nason.  Met.  xiv. 
744.  N.  Heins.  ad  Nas.  Fast.  iv.  741. 
Haiduin.  ad  Plinii  xix.  24.  et  vir. 
doct.  ad  Calp.  Eel.  ii.  03.  Turn  a 
medio  ferme  die  Voss.  et  Lov.  3.  a 
media  ferme  die  GacMtii.  INIox  exorta 
Lov.  3.     Vide  ad  v.  29.  §  3. 

^  2  Ex  cede  Luna,  qua  in  Aventiyio 
est]  Hanc  8edem  a  Ser.  Tullio  dedi- 
catam,  auctor  est  Tacitus  Ann.  xv. 
41.  et  Rufus  in  regione  xii.  'Tern- 
plum,'  inquit,  '  Lunas  in  Avenlino 
magnum.'  Eruditissimus  Lipsius  ta- 
nien,  quia  scrijjit  Tacitus  vetustissi- 
iiia;  rcligionis  hoc  teniplum  fuisse,  et 
satii   constat  neque  Lnnam,  ncqne 


Soleni  inter  priscos  Romanorum 
Deos  jam  a  regum  temporibus.cult08 
censeri,  bis  omnibus  locis  Lua,  non 
Luna',  logendum  existiuiat,  qnje  vi- 
detur Dea  litationum  et  expiatio- 
nuni,  dicta  a  '  luendo,'  ciijusque  reli- 
gio  antiquissima  est.  Livius  noster 
VIII.  1.  '  Armorum  vis  magna,  quum 
inter  caesa  corpora  hostium,  turn  in 
rastris,  inventa  est.  Ea  Luae  matri 
dare  se  consul  dixit.'  IdcmXLV.  33. 
'  Precatus  Martem,  Minervam.Luani- 
que  niatiem,  et  caeteros  Deos,  qui- 
bus  spolia  hostium  dicare  jus  fasque 
est,'  &c.  Vide  Lipsium  ipsum  ad 
quern  dixi  Taciti  Annalium  librum. 
Modius.  Qiiemadmodum  Gronov. 
recfe  adversus  eos,  qui  xlv.  33.  §  2. 
Lunamque  malrem  servandum  cen- 
sent,  a  Turnebo  substitntum  Luam- 
qne  tuetur  ;  ita  vicissim  hoc  loco 
Lunamque  non  inmutandum  censeo. 
Quiu  postea  sua  etiam  Lipsio  con- 
jectura  displicuit :  ciiris  enim  secun- 
dis  ad  Tacit,  loc.  laud,  vulgatam  Ta- 
citi scripturam  Lunce  defendit,  eique 
adstruenda^  non  tantnm  laudat  hunc 
locum  Livii,  sed  etiam  Rufum  (intel- 
ligit  P.  Victorem,  ilia  enim  pars 
Rufi  temporum  injuria  intercidit)  in 
regione  xii.  (iinmo  xiii.)  et  Ovidi- 
um,  cujus  locus  exslat  Fast.  in.  883. 
'Luna  regit  menses:  hiijus  quoque 
tenipora  mensis  Finit  Aventino  Luna 
colenda  jugo:'  ad  quern  locum  Nea- 
polis  Gyraldum  carpit,  quod  tern- 
plum  LuuiE  in  Aventino  a  templo 
Dianae  ibidem  exstructo  diversum 
faciat  :  quum  enim  Tacitus  ibid,  re- 
ferat,  templum  Lun^e  a  Ser.  Tullio 
exstructum  esse  ;  idemque  rex  etiam 
Dianze  templum  exstruxerit,  auctore 
Liv.  I.  45.  non  verisimile  ipsi  vide- 
batur,  eumdem  Servium  duo  templa 
in  Aventino  aedificasse,  alteram  Lu- 
na?, alterum  Dianae.  Quare  etiam  hie 
per  '  aedem  Lunae,  quae  in  Aventino 
est,'  intelligit  templum  Diana*  Aven- 
tinensis.  Varum  sententis  ejus  ad- 
sentiri  nequeo.     Licet  enim  '  Dianae  ' 


T.   LlVll    HIST.    LIB.   XL.   CAP.   2. 


11883 


et '  Lunee '  uniim  numen  oliin  vulgo 
liabitum  fucrit,  divcisaj  tamen  po- 
testates  existiniatae  sunt.  Idem  nu- 
men credeljatur  '  Luna  '  in  cceIo, 
'Diana'  in  terra,  et  'Proserpina' 
apud  inferos  ;  non  tamen  propterea 
liJEC  nomina  tacile,  nisi  forte  apud 
poetas,  commutata  sunt.  Quemad- 
niodinn  igitur  nemo  veterum  icdem 
Dianffi  vocavit  'zedem  Proserpinae,' 
vel  '  adem  Lucinae,'  quae  eadem  eti- 
am  ac  Diana  credebatur,  ita  neque 
*  apdem  Lunse.'  Et  cur,  quaeso,  ve- 
risimiie  non  est,  eumdem  regem  Lu- 
nae  et  Dianas  templa  aedificasse  ?  si- 
quidem  Tatius,  teste  Dion.  Halic.  ii. 
lit.  templa  erexerit,  arasque  conse- 
crarit  'H\i(fi  re  Kal  SeATjt^,  koI  Kp6vcf> 
Koi  'Pea'  irpos  5e  tovtois  'Ecrria,  Kal 
'H^alarw,  koi  'ApTefj.i5i,  koI  'Evva\iCfi, 
Hal  &\\uts  6eo'is.  Similiter  Varro  de 
Ling.  Laf.  iv.  20.  Tatius  rex,  'ut 
annales  dicunt,  vovit  Opi,  Floraeque, 
Diovi,  Saturnoque,  Soli,  Luna>que, 
Vulcano,  Summanoque,  itemque  La- 
runda>,  Termino,  Quirino,  Voi  tunino, 
Laribus,  Dianae,  Cloacina'que.'  Quin 
etiam,  diversa  Luna-  et  Dianse  templa 
in  Aventino  fiiisse,  docet  P.  Victor 
Regione  xiii.  memorans  'Templum 
Luuae  in  Aventino  magnum.  Tem- 
plum comuHine  Dianas.'  De  utrocpie 
tempio  agunt  Donat.  de  Uib.  Kom. 
III.  13.  et  Nardin.  Kom.  Vet.  vii.  13. 
In  posticis  jiarivtibus  Cereris  tctnpli 
adjixit^  Pal.  I.  in  posticis  partibus  Ce- 
reris tempU  ujpixit.  Gi:hh.  Barber,  et 
Nauil.  posdcis  partibus.  Pet.  in  posti- 
bus  posticis  partibus.  Mediaui  lectio- 
nem  probo  argunicnfo  illius  xxiii. 
8.  '  Hortiis  erat  posticis  apdiun)  par- 
tibus :'  sic  Put.  et  omncs  Callicani 
integre,  satis  fidi  et  locupletes  bic 
auctores  contra  Andieam  et  Pall. 
quorum  iuslinctn  Gruterus  to  parti- 
bus ejecit.  Varro  lib.  1.  de  vita  po- 
puli  Romani :  '  In  postica  parte  erat 
culina,  dicta  ab  eo,  quod  ibi  colebant 
ignem.'  Idem  Tatpij  Mevl-mrov  '  Per- 
rexit  in  intcriores  partes  dotnus  pos- 


ticap.'  Valer.  Max.  v.  7.  '  Cum  domo 
j)oslica  clam  essct  egressus.'  Sueton. 
Ollion.  c.  6.  *  Proripiiitque  se  postica 
parte  Palatii  ad  constitutum.'  Qui- 
bus  omnibus  firmatur  apud  Taciturn 
Histor.  III.  8').  •  Vitellius  capta  urbe 
per  aversam  Palatii  partem  Aventi- 
iium  in  domum  uxoris  sellula  defer- 
tiir  :'  ubi  deleta  voce  partem  praeivit 
intempestivam  correctionem  &picrTos 
apiffTCj)  Grutero  Lipsius.  Voss.  Cere- 
ris posteris  partibus  nffixit.  J,  F.  Gron. 
In  Cereris  posticis  adjixit,  reliquis  o- 
missis,  Gaertn.  in  postici  parietibus 
Cereris  templi  adjixit  Lov.  5.  et  edd. 
principes,  pro  quo  posticis  parietibus ^ 
praieunte  cod.  Moguntino,  Aldus  de- 
dit :  posteris  partibus  pra;ferunt  Lov, 
l.G.et  Harl.  postinicis  partilius  Hear- 
nii  L.  1.  posticis  partibus  Lov.  2.  3.  4. 
Mead,  ambo,  et  Heainii  N.  Qiiam- 
vis  autem  Crevierius  tam  apte  dici 
putet  posticis  parietibus,  quam  posticis 
partibus,  et  bine  ntrumlibet  eorum 
parvo  discrimine  babeat,  posterius 
tamen,  tot  codicum  fide  fretus,  rece- 
pi.  Quin  etiam  Moguntini  quidem 
se  posticis  parietibus  in  cod.  siio  repe- 
risse  testati  sunt,  verum  prioris  vo- 
cis  canssa,  pro  qua  male  edebatur 
postici;  ut  de  ea  pra-cipue  solliciti 
minus  ad  sequentem  adtenderint. 
Posticis  partibus,  ut  apud  Plaut.  in 
Sticho  III.  1.  42.  '  Posticam  partem 
magis  utunttir  aedium.'  Ita  '  superi- 
ore  parte  aedium'  est  c.  7.  posteris, 
quod  quidani  codd.  exbibcnt,  ex  rod 
posticis  glossemate  natum  videtur. 
Ceterum  afflixit  Lov.  1.  et  3,  Sed 
vide  ad  xli.  18.  §  4.  ]Mox  superex- 
stabant  Gaertn. 

§  3  In  prodigium  versa  ea  iempeslas'] 
Versa  est  tempcstas  Lov.  2.  versa  ea 
tempestas  est  Gaertn.  Paullo  ante 
sededissipavit  idem  Gaertn. 

§  4  Et  a  Formiis  adcm  ApolUnis  ac 
Caietce  de  ca;lo  tactam']  Ac  vacat  ex 
vet.  lib.  et  libro  Obsequentis  de  pro- 
digiis,  queni  librum  ex  ipsius  Livii 
verbis  contcxuit.    In  oo  ita  est  c.60. 


11884 


tiOTJE    VARIORUM   IN 


'  iEdes  ApoUinis  Caietae  de  ccelo  ic- 
ta.'  Sigon.  Ut  Sigoiiius  monuit  le- 
genduin,  ita  comparet  in  Pall,  utio- 
qne,  et  Formiis  adem  ApoUinis  Cuictce 
de  ccelo  tactam.  Gebli.  Sigonio  vide- 
tiir  tJ»  ac  vacare,  partini  quia  iion 
fuerit  in  vet.  libro,  partim  quia  Ob- 
sequens,.^c/es  ApoUinis  Caieta  de  ccelo 
tacta.  Sed  cur  nuntiatiim  a  Formiis, 
quod  factum  erat  Caietas  ?  immo 
maneat  conjunclio,  tollatur  prapo- 
sitio  :  ifuod  tripedem  mulum  Rente  nu- 
turn  nunciatum  erat,  et  Formiis  adem 
ApoUinis  ac  CuietcB  de  ccelo  taclam. 
JJtrobiqne,  et  Formiis  et  Caietae, 
aedes  ApoUinis  tacta  erat.  J.  F.Gron. 
ApoUinis  Caietce  Lov.  1,  3.  et  Mead. 
2.  ApoUinis  Ocaiete  Lov.  4.  ApoUinis 
CocaiectcB  Mead.  1.  ApoUinis  Aclede 
Lov,  2.  ApoUinis  Aiectw  Harl.  Apol- 
linis  ac  Jedce  Lov.  6.  ApoUinis  et  Cai- 
etcE  Gaertner.  et  Crevierii  Victor. 
ApoUinis  ac  Caietce  Voss.  et  Lov.  5. 
Omnino  cum  Gronovio  legendum 
piitoe<  Formiis  adem  ApoUinis  ac  Cai- 
etce  de  ccelo  taclam.  Quid  si  post  vo- 
ces el  Formiis  exciderit  aedes  Dei  ibi 
tacta  ob   similitudinem   sequentium, 

ac   scribatur  et    Formiis   crdem 

(puta  Jovis,  ApoUinis  vel  alterius 
numinis)  item  adem  ApoUinis  Caieta 
de  ccelo  tactam?  Supra  xxxii.  1.  'Ab 
Suessa  nuntiatiuii  est,  duas  portas, 
quodqne  inter  eas  niuri  erat,  de  ccelo 
tactuni ;  et  Forniiaui  legati  aedem 
Jovis,  item  Ostienses  aedem  Jovis.' 
Verum  ita  statuendum  erit,  erroreni 
jam  adeo  antitjuum  esse,  ut  ante 
tempora  OI)sequentiscomniissus  fue- 
lit ;  qui  prodigii,  quod  Formiis  acci- 
dit,  non  nieminit;  et  ita  simul  ratio 
dabitur,  cur  is  vocem  Formiis  vel  a 
Formiis  neglexerit.  Ea  autem,  re- 
cepta  Gronovii  eniendatioue,  non  ad- 
pare  t. 

IJosliis  mtijoribus  sacrificatum  est,  et 
diem  wnum]  Verbum  est  primus  rece- 
pit  Frob.  a.  1535.  qnod  non  mode 
deest  in  excusis  anti(]uioribus,  scd 
e.x8ulat  etiam  ab  omnibus  Mss.  uos- 


tris,  et  ab  Hearnli  L.  1.  Deinde  in 
diem  tinum  Lov.  2.  et  in  diem  unum 
edd.  Mediol.  1480.  Tarvis.  ntraque, 
et  aliifi  usque  ad  Frob.  eamdem ; 
quae  praepositionem,  in  uullo  praeter- 
ea  IMsto,  quam  in  uno  illo,  a  nie  in- 
ventam,  recte  iterunj  expunxit. 
Eamdem  neque  agnoscunt  edd.  prin- 
cipes.     Vide  ad  x.  21.  §  6. 

§  5  Per  eosdem  dies  ex  Uteris  A,  Te- 
rentii  propratoris]  Per  eos  dies  Voss. 
Lov.  1.  2.  3.  4.  Harl.  et  Mead.  ambo. 
Vide  ad  Liv.  x.lO.  §  6.  DeinTerentii 
praeuomen  A.  deest  in  omnibus  scrip- 
tis  nostris,  Hearnii  L.  1.  et  edd.  an- 
tiqq.  quod  Moguntini,  praeeuntibus 
membranis  suis,  Livio  reddiderunt. 
Hinc  pratoris  Lov.  2.  Turn  in  ulte- 
riore  Hispania  Lov.  3.  4.  et  Mead.  2. 
scd  tres  illae  voces  exsulant  ab  Harl. 
§  6  Legationes  transmarina  deinde 
in  senatum  introdtictal  Leg.  deinde 
transmarina  introditcla  Voss.  Lov.  3. 
4.  G.  Harl.  et  Mead,  uterque.  Leg. 
deinde  transmarina  inducta  Gaertn. 
Vide  ad  xl.  25.  §  I.  Voces  in  sena- 
tum desunt  etiani  in  Lov.  1.  et  2.  Ce- 
terum  cum  his  conferendus  Polyb.  in 
Exc.  Legat.  num.Li. 

Prima  Eumenis  et  Pliarnacis  regum, 
et  Rhodiorum  querentium  de  Sinopen- 
sium  clade]  Quze  haec  fuerit  clades, 
ne  verbo  quidem  antea,  quod  sciam, 
nieminit  Livius.  Hie  vero  quasi  rem 
nofam  introducit.  Glar.  Prima  Eu- 
menis legendum  conjicit  Crevierius, 
adducto  simili  loco  ex  c.  20.  Deinde 
Vossius  ad  Melam  ii.  7.  lin.  CO.  elu- 
de Sinopensium  exponit  cladem,  non 
quam  acceperunt,  sed  quam  dederunt 
Sinopenses.  In  appendice  vero  ad 
Melam  intelligit  cladem  Rbodiis  inla- 
tam  esse,  ac  statuit  Sinopenses,  qnum 
in  potestatcm  Pliarnacis  venissent, 
invites  coactos  fuisse  naves  Rhodio- 
rum invadere.  Certuni  est,  plura 
vocabula  reciprocam  significationem, 
sive  et  activain  et  passivam  adniit- 
tere.  Ita  '  injurijE  vestrae '  sunt  vel 
inlatae  vobis  ab  aiiis,  vel  inlatse  aliis 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XL.   CAP.   2. 


11885 


a  vobis;  vide  ad  v.    .3.  §4.  'odium 
vestnim'  est    vel  odium   alionim    in 
vos,    vel  odium    vestrum    in    alios ; 
vide  ad  xxx.  44.  §  7.  et  xli.  23.  § 
11.   *  verecnndia  hnjus   ordinis'  est 
vel   vereciindia   Inijns  ordinis,  alio- 
rum  caussa;  vel  alionim,  luijus  ordi- 
nis caussa  ;  iv.  45.  §  8.  '  mora  cerla- 
ntiinis'  est,  vel  quam  infert  certamen, 
vel  quae  infertnr  certan)iiii ;  vide  ad 
XXXVI.  9.  §  13.     Ita 'strages  Deum' 
active  est,   quam  Dii  infernnt ;  vide 
Bnrm.  ad  Valer.  Flacc.  ii.  179.     Si- 
militer '  nex  venatornni,'  quae  a  ve- 
natoribus  inminet;  vide  emndcm  ad 
Phaedr.  ii.  8.  G.  '  pudor  patris,'  qnem 
reverentia  paterna  adfert  tilio,  apiid 
Terent.  Andr.  i.   5.  27.      Alia   vide 
apud  Gell.ix.  12.    Niliilominiis  prae- 
ferenda  est  sententia  Jac.  Gronovii, 
qtii  ad  eiimdem  locum  Melae  docet, 
'  cladem  Sinopensium'  hie  notare  il- 
1am   cladem,  quam  accepernnt,  non 
quam  dedernnt  Sinopenses ;  praeser- 
tim   quum   a  Polyb.  in  Exc.   Legat. 
num.   Li.  vocetur  rj  ^luuiriuv  arvxla. 
Ex  eodem  Polyb.  loco  constat  queren- 
tiuni  non  ad  Eumenis  et  Pbarnacis, 
sed  ad  solos  Rhodiornm  legatos  re- 
ferendum esse.     Postquam  enini  imo 
verborum  ambitu  Eumenis,  Pliarna- 
cis,  Achaeorum,  et  Lacedeemoniorum 
legatos  Romam  venissenarrasset,  ad- 
dit  demum, '^Hkov  5e  /cot  'PuSwi  irpiff- 
fiiiovTis    vTvep   T7JS    'SifdiTTficu   aTvxlas. 
Eidem  tamen  Sinopensium  negotio, 
si  non  etiam  Eumenem,  certe  tamen 
Pbarnacem    inligatum    fuisse,    inde 
patet;  quia  non  niodo  secundum  Li- 
vinm  Eumenis,  Pharuacis,  et  Rhodio- 
rnm legatis  commune  hoc  datum  est 
responsum,  'legatos  ad  eas  res  visen- 
dasmissurum  senatuni;'  verum  etiani 
secundum   Polybium  magis  definite, 
rovTois,    nempe    Rhodiornm   l^gatis, 
Kol    rots    trap'    Evuefovs    Koi     ^apfaKOV 
irpecr&evovtTi  tj  (TvyK\i]Tos  airfKpiOr]-  5i6ti 
Vffiipei  irpearfievToLS  rovs  iiTi(TKe\f/oij.4i'ovs 
vepl  re  "Sivaiirfoiv  Koi  irepl  twv  toIs  ^acn- 
Xixiaiv  afi<pi(TPr]Tovfiev(A!y.     Per  cladem 


autem  Sinopensium,  cnjus  Livium  ne 
verbo  quidem  antea  mentionem  fe- 
cisseGIareanus  queritur,  intelligenda 
videtur   urbis  istius   olim  liberae  ac 
sni  juris  a  Pharnace  rege  Ponti  ex- 
pugnatio,  memorata  a  Strab.  xii.  p. 
545.     Quod  igitin-  ipsi  Sinopenses  a 
Pharnace  snbacti  non  poterant,  banc 
eornm  cladem  Romae  apud  senatuni 
per  legatos  questi  sunt  Rliodii,  Sino- 
pensium aniici  ac  foederati ;  qui  an- 
tea  iisdem    Sinopensibiis,    quum   a 
Mithridate   Piiarnacis    patre   bellum 
inlatnm    esset,     auxilium     fulernnt, 
teste  Polyb.  iv.  5G.     Eumenes  vero 
neutri,   neqne    Sinopensibus,   neque 
Pharnaci  opem  tnlit:  non  huic,  ut- 
pote  cum  quo  circa  hoc  tempus  bel- 
lum gessit:  (vide  Polyb,  Exc.  Legat. 
num.  Liii.  et  lv.)  non  illis,  quia  in  le- 
gibus  pacis  inter  Eumenem  et  Pbar- 
nacem  initae   nihil    de   Sinopensibus 
cautum    est.      Vide   Polyb.  in  Exc. 
Legat.   num.  lix.      Eumenis    itaque 
legati  Romam  quidem  venisse  viden- 
tur,    nt    de    Pharnace   quererentur; 
non  tamen,  quod  Sinopen  in  potesta- 
tem  redegisset,  sed  potius,  quod  bel- 
lum sibi  ab  eo  inlatum  foret.     Hoc 
colligo   ex   verbis    Polybii   superius 
relatis,  quibus  senatus  promittit,  se 
legatos  missnrum,  non    lantum   eVj- 
(TKiipofj-evovs   irtpl    'Stvuniuv,    quod    ad 
querelas  Rhodiornm  de  Pharnace  re- 
ferendum, sed  etiam  irepl  twi/  to7s  /3a- 
criXevat   aixcpia^rirovixivaiv.     Adde  Po- 
lyb. Exc.   Legat.  num.  i.iii.  lv.  et 
Lvi.  Eadem,  quae  mihi,  sententia  pla- 
cuit  etiam   Dukero,   eanu|ue   iisdem 
Polyb.  et  Strabon.  locis  adstruebat. 

^  7  Ad  res  Grceciw  Macedonia  que 
visendas  7nissus  erat]  Ad  reges  Gracice 
jNIead.  2.  scribanmi  errore.  Vide  ad 
XXXVI.  9.  §  9.  '  Visere  res  '  obcurrit 
etiam  hoc  cap.  et  xli.  19,  alibi  '  in- 
spicere  res'  dicit.  Vide  ad  xxvi.  51. 
§  8.  et  xxxiv.  62.  §  IG.  Ad  res  Asia 
Lov.  3.  ad  res  Tracice  inter  versus. 
Turn  visendas  a  scnnhi  missus  crat  Lov. 
G.     Paullo  ante  PhiUppi  quoque  legati, 


1188() 


NOT^E    VARIORUM    IN 


Achaorum,  et  Lacedamoniorum,  priori 
et  oniisso,  Voss.  Lov.  1.  2.  3.  4.  6. 
Harleiiin.  Mead,  iiterqne,  et  Gacrtn. 
JMox  in  sequentibiis  rh  sunt  deest  in 
Voss.  Pra*terea  §  seq.  scnatum  mis- 
surtim  Voss.  Lov.  I.  2.  3.  4.  6.  Harl. 
Mead,  anibo,  el  Gaertn. 

Cap.  111.  ^  I  De  Pliillppo  auxerat 
curam  Marcius]  Veins  ed.  De  Philip- 
])o  et  ham  uuxerat  Marcius.  Sed  fngit 
illani  ratio.  Modius.  Pail,  iiterque 
De  Philippo  el  irain  huuserat  Ularcius. 
Vet.  ed.  De  Philippo  et  iram  auxerat. 
Gebli.  De  Philippo  iram  auxerat  Lov. 
2.  et  G.  De  Philippo  et  iram  auserat 
Lov.  4.  De  Philippo  et  iram  auxerat 
rcliqui,  cum  typis  descriptis  ante  Al- 
diim,  qui  vnlgatum  ex  tide  cod.  Mo- 
jiuntini  recte  recepit.  Mox  voces  ita 
fccisse  eum  desunt  in  Lov.  3.  earum 
ultima  in  reiiquis  omnibus  scriptis,et 
edd.  ante  Frobeii.  1535.  quae  prima 
illam  exiiibuit. 

^  2  Omnauine,  qua;  txinc  ageret  dice- 
retque,  eo  spectarel  Fa!.],  omnia  quce- 
que  tunc  diceret  agerelque.  Gebh.  Om- 
nia qua:que  tunc  ugeret  Lov.  2.  omnia 
quceque  ugeret  Lov.  3.  omnia  quoqtie 
tunc  ugeret  Voss.  omnia  quique  tunc 
ugeret  Lov.  1. 

§  3  Omnem  fere  multitudinem  civiumi 
Sic  scribe,  non  equilum;  quod  pos- 
tremas  edd.  aliquot  invasit.  ./.  F. 
Gron.  Equitum  primum  adparuit  in 
ultima  Gruteri  ed.  invitis  prioribus 
edd.  on)nibusque  scriptis  nostris,  et 
Hearnii ;  invito  eliam  Polyb.  qui  p. 
1136.  vocat  Tovs  TToAiriKovs  &pSpas, 

In  Emathiam,  qua;  nunc  dicitur, 
quondam  adpcllata  Pceonia  est]  Piinius 
IV.  10.  ait,  '  Macedoniam'  antea  die- 
tarn  '  Emathiam,'  cujus  partem  sep- 
tentrionalem  'l'a;oriia'  ac  '  Pelago- 
nia'  protegi  suhjiingit.  Sed  ob  vici- 
nitatem  liacc  confiisa  videntur  ab  liis- 
toriograpbis,  quando  ne  a  geograpliis 
quideni  omnia  ad  amnssim  discrinii- 
riata  visiintur.  Porro  hiijus  loci  com- 
pnsiiio  ir.ilii  iion  admodnm  placet. 
Glar.     Polyb.  I.  laud,  eh  t^jv  vw  pilv 


'HlxaOlau,  rh  Se  iraXathv  Tlaioviav  irpoff- 
ayopevop.4vriv. 

§  5  Ingentem  ea  res  fremitum  in  iota 
Macedonia  fecif]  Vet.  lib.  non  babet 
particiilam  in.  Sigon.  Pall,  uterque 
Ingentem  ea  res  fremitum  Macedonia 
tola  fecit.  Mox  rh  penates  abdicant 
Pall,  et  vet.  ed.  Gehhard.  Fremitum 
Macedonia  tota  Lov.  2.  3.  4.  Harl.  et 
Mead,  ambo  -.fremitum  in  Macedoniam 
lotam  Lov.  6.  fremitum  in  Macedonia 
tota  Voss.  Lov.  1.  5.  et  edd.  usque  ad 
Aliiinam,  qua;  in  tota  Macedonia  de- 
derat.  Mox  relinquenlesque  lares  suos 
Lov.  3.  In  reiiquis  scriptis  omni- 
busque  edd.  vett.  deest  vox  media, 
quam  Moguntini  ex  cod.  suo  recepe- 
runt. 

Exsecrationesque,  quce  in  agminibus 
projiciscentium  uudiri  solent,  in  regem, 
vincente  odio  metum,  exaudiehanliir'] 
Quid  opus  erat  liic  tot  superfluas  vo- 
ces infulcire?  an  parum  integrum 
videbatur  exs.  in  agm.  profic.  inregem, 
vincente  odio  metum,  exaud.?  Gelen. 
Lectionem  Gelenii  firmant  ex  nostris 
Voss.  Lov.  2.  3.  4.  Mead,  ambo,  et 
Gaertn.  Rcliqui  servant  priorem 
It'Ctionem,  nisi  quod  vocula  qua  desit 
in  Lov.  1.  G.  et  Harl.  Voces  in  re- 
gem,  vincente  odio  metum  insuper  in 
Lov.  1. 

§  6  His  ferox  animusi  Hujus  ferox 
animus  Voss.  Lovel.  1.  6.  Harl.  et 
Gaertn.  Ant.  Perizonius  ad  marginem 
Livii  legendum  conjecit  Hinc  ferox 
animus.  Mox  §  seq.  tutum  quidquam 
sibi  esse  Lov.  3.  rh  sibi  deest  in  Harl. 

§  7  Nisi  liberos  eorum,  qiws,  ^c] 
Hujus  sententia  meminit  Euripides 
in  Andromaclia  vs.  520.  Kal  yap  ivoia 
IxtydAT),  Atweiv  Tioi/s  ix^P'^^'i  *l^''  KTel- 
veiu,  Kal  <p6fiov  oiicuf  a.(pe\4a6ai.  Et 
Arintoteles  in  Rhetor,  ii.  21.  Kal  eirl 
rh  aPaipiiv  rSiv  e'xOpoJj'  to  rtKva  koI  fir,' 
Sfv  aSiKovvra.  N^ttjos  ts  -xarepa  Kreivas 
ira'iSas  KaraKeliroL.  Sigon.  Aristoteles 
eliam  Rhetor.  1.  i.  in  <iue.  Eamdom 
sententiam  expressit  Cyrus  apud  He- 
rodot.  I.  151.    Vide  Erasmi  Adag.  in 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XL.  CAP.  4. 


11887 


*  Ultio  malefacti.'  Dukcr.  Polyb.  p. 
1436.  "Eypa^i  rols  eiri  ruv  irSKeuu  Sta- 
Teraynevois,  ava^TjTTJcrai  tovs  vloiis  Kal 
ras  Ovyartpas  tuv  vk  avrov  MaKebSvwv 
a.vriprjijiiv(t)v  ils  <pvKaK)]v  ai'adeffdat,  &C. 
iirKpOey^d/xevos  Sis  (paai  rhv  arixov  tov- 
rov,  N7)7r(os  t)s  traTepa  icTflvas  vlohs  ko,- 
raKuTTd.  Vide  etiam  Siiid.  v.  'Nriirios, 
et  Proverb.  Metr.  num.  lxxxviii. 

Cap.  IV.  §  2  Herodicitm,  principem 
Thessaluriim]  Hevoditum  Vos?.  Hero- 
datum  Lov.  6.  Erodicum  Lov.  3.  Mox 
gentes  qnoqtie  ejus  Voss.  generos  quo- 
(]ue  poslea  interfecit  Oaertii.  generos 
postea  ejus  interfecit  Harl.  Turn  filios 
parvulos  Voss.  et  Gaertn. 

§  3  Theoxenn  et  Archo  nomina  his 
tnulierihus  erant]  Haec  verba  omnia 
desiderantur  in  vet.  ed.  Gebh.  Dft- 
sunt  etiam  ha?c  verba  in  Voss.  Lov. 
1.  5.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  piincipi- 
bus,  sed  librarionim  negiegentia  ob 
repetitatn  voeem  Tlieoxena.  Vide  ad 
IX.  11.  §  11.  Theosena  Lov.  2.  Harl. 
et  Mead.  2.  Sed  '  Theoxeniis  '  dux 
Acii^eorum  Rhodiis  mililantium  nie- 
nioratiir  xxxiii.  18.  Sa?pe  alibi  li- 
terae  x  et  s  conimntantnr.  Vide  ad 
XXVI.  19.  §  4.  Nomina  iis  erant  muli- 
eribus  cod.  IVIoir.  Hinc  Frob.  a.  1535. 
edidit  nomina  his  mulieribus erant.  Gro- 
iiov.  tandem  pronomen  omisif,  quod 
etiam  in  scriptis  reliquis,  et  in  edd. 
Mediol.  a.  1480.  Tarvis.  utraqne,  ali- 
isque  ante  memoratam  Frobenii  de- 
est.  IMox  ads]>ernala  est  nuptias  Voss. 
Lov.  1.  3.  G.  et  Gaertn. 

^  4  Archo  Poridi  cuidam,  longe  prin- 
dpi  gentis  JEnianuni,  7iupsit]  Legen- 
dtim  Mneatum,  et  mox  JEneam  pro 
JEniam.  Urbs  enini  in  Thracia  ab 
/Enea  condita  boc  nomine  est.  De 
qua  ait  Steplianns  :  Aireia,  r&vos  0pa- 
K1JS  oirb  AiVeiov.  Qiuv  Alvidoas  Ta,\nriu 
KoXu.  Aludas  5e  fi^Ta  tV  'Wiov  TrdpOrj- 
aiv  €(S  @p6.K-i)v  ircLptyiViTo,  KoX  eKTiffe  ttJ- 
\tv  AlvidSas,  onov  rhv  TroTcpo  ida\\/e'  rh 
iOvLKhv  AiVieus"  to"Tt  Kal  AjVeaTT/r.  Hinc 
jEneas  apud  Virgil,  in  m.  18.  '  M- 
neadasqiie  nieo  nomeade  nomine  sig- 


no.'  Sigon.  Principi  gentis  /Enianum 
legendnm,  libenter  crediderini,  non 
JEnealum :  quod  de  urbe  gentem  non 
dixisset,  et  '  gens  yEnianmn  '  satis  no- 
taest.  Turneb.  Ad  vers.  xxx.  24.  Li- 
bri  omnes  omittunt  JEneatum,  exbi- 
bentes  Poridi  cuidam,  longe  principi 
gentis,  nupsit.  Gebh.  Poridi,  cjusdem 
longe  principi  gentis,  nupsit  Voss.  Lov. 
1.  6.  et  Gaertn.  Poridi  cuidam,  longe 
principi  gentis,  nupsit  Lov.  2.  3.  4.  5. 
Harleian.  Mead,  ambo,  Hearnii  N.  et 
edd.  vett.  JEnianum  addidit  Aldus 
auspiciis  rod.  Mog.  id  autem  in  JEnea- 
tum mutavit  Sigonius,  cujus  enienda- 
tionem  contra  Turneb.  dtfendit  J. 
Fr.  Groiiov.  ad  xxviii.  5.  §  15.  va- 
riis  addiictis  argumentis,  quibus  li- 
bens  siibscribo.  Mox  parvulis  admo- 
dum  rclictls  omnibus  Gaertn.  parvis  re- 
lictis  omnibus  Lov.  G. 

§  5  Ipsa  enisaforet,  suumsororisque 
Jilios  in  eadem  habebat  aura]  Th  ipsa 
oniittitur  in  Mead.  2.  Hinc  suum  de- 
est  in  Voss.  Lovel.  1.  2.  4.  G.  Harl. 
Mead,  utroque,  et  Gaertn.  ejus  loco 
matris  exbibel  Lovel.  3.  Turn  Jilios 
nesciunt  Lovel.  3.  4.  5.  Mead,  ambo, 
et  edd.  Camp.  Rom.  a.  1472.  ac  Parm. 
Sed  projilios  cxstat  essel  in  Vossian. 
Lov.  G.  et  Gaertn.  esse  in  Lovel.  1. 
Tandem  in  eadem  cura  habebat  Harl. 
Locutionem  inliistrat  Burm.  ad  Suet. 
Cses.  c.  23. 

§  G  Ludibrio  futuros,  non  regis  mo- 
do,  sed  custvdum  etiam  libidini^  Libidi- 
nis  omnes  scripti  nostri,  Hearnii  L. 
1.  omnesque  typis  excusi  usque  ad 
Sigonium,  qui  libidini  edidit;  cujus 
nintationis  non  modo  in  sciioliis  ra- 
tionem  non  reddidit,  sed  nc  mentio- 
nem  (juidem  fecit.  Hinc  necjue  leo- 
tiontni  ejus  probare  andeo,  invitis 
Mss.  nostris,  neque  etiam  in  animtnn 
inducere  possum,  Liviuni  ila  lorutum 
esse,  ut  dixerit  '  esse  ludibrio  libidi- 
nis  regis.'  Vide  igitur,  num  libidi- 
nis,  in  quod  omnes  libri  couspirant, 
natum  sit  ex  aberratione  solifa  scii- 
barum  pro  libidinibus,  de  qua  vide  ad 


1188S 


NOTiE   VARIORUM    IN 


XXI.  60.  §  7.  Libidhiisferil  non  posse 
videtiir,  seil  ratio  loqtiendi  vel  lil/idi- 
ni,  vel  Ubidinibus  exigit.  Val.  Max. 
IX.  1.  8.  '  Probiosa  patientiae  corpo- 
ra, liidibrio  ternulentne  libidini  futii- 
ra  :'  et  c.  12.  §  5.  '  Ne  liidibrio  inso- 
lentissimis  victoribns  esset/  '  Libi- 
dines'  aiitem  r.umero  pliuiiiin  xxiv. 
5.  xxxiv.  4.  et  alibi  obciirrit. 

§  7  iSe  sua  manu  potius  omnes  inter- 
feciurainl  Sua  manu  se  potius  Harl.  et 
Rlead.  ambo  :  potius  sua  manu  se  Lov. 
5.  et  edd.  Aldo  piiores  :  se  sua  manu 
potius  interfecturam  omnes  Lovel.  6. 
Vox  omnes  deest  in  Lov.  2. 

§  8  Athenas  deporlaturum  eos  ad  fi- 
dos  hospitcs'\  Achanco  deportaturum 
Lov.  3.  a  Tlieneo  deportaturum  Mead. 
2.  Atheneo  deportaturum  reliqni  nostri 
cum  edd.  Camp.  Kom.  a.  1472.  et 
Parm.  Atheneon  deportaturum  edd. 
Medio!,  a.  1480.  Tarvis.  utraqiie,  et 
plures  alias,  donee  Frob.  a.lSSl.ede- 
ret  Athenas  deportaturum ;  quod  se  in 
cod.  siio  invenisse  Mogiintini  monn- 
erant  :  ud  Mnon  deportaturum  scri- 
bpndum  conjecit  Pieriiis  ad  Virg. 
iEn.  III.  18.  Cui  conjectnrae  illud 
adversatur,  quod  Poris  et  Tlieoxena, 
qmini  slato  sacrificio  HLneTie.  vel,  ex 
senteii^ja  Pierii,  yEni  interftiissent, 
adsiimtis  iteriim  liberis  navem  con- 
scenderint,  tamqiiam  redituri  in  Thes- 
salonicam.  Contra,  recte  Frobenium 
Athenas  ex  cod.  Mo|ti;.  recepisse,  inde 
constare  potest,  quod  Poridi  et  Tlie- 
oxenae  '  trajiccre  in  Eubreani  '  propo- 
eitum  fuisse  dicatur.  Ex  Eubceaenim 
facilis  in  Atticam  erat  trajectus.  For- 
te alicui  in  mentem  venire  posset, 
indicari  Athenas  Enbfeae,  memora- 
tas  Stepliano  Byz.  aliisqiie.  Vide 
Meurs.  de  regno  Attic,  ii.  14.  Ve- 
riiin  qiium  AtluniE  Atticae  reliqiia- 
rum  afioivujxwv  gloriam  obscinaverint, 
et  Euboicae  AtaSe?  cognomiiiataB  fu- 
erint,  postcriorem  banc  urbeni  innn- 
ens  Livius  earn  vel  illo,  vel  alio  cog- 
nominc  lectoribus  notiorein  reddi- 
disset,  ne  priorem  indicari  putareot. 


§  9  Proficiscuntur  ab  Thessalonica 
JEneam  ad  statum  sacrificium']  Mogun- 
tini  ediderunt  JEniam,  nulla  tanien 
codicis  sni  nientione  in  excerptis  fac- 
ta. Eamdem  lectionem  reliqni  ser- 
varunt  usque  ad  Sigonium,  qui  Mne- 
am  restituit,  ut  przeferunt  non  tan- 
tiim  edit!  ante  Moguntinos,  sed  et 
omnes  script!  nostri,  nisi  quod  cor- 
ruptc  TEnoan  sit  in  Lovel.  1.  em,  sive 
enim  in  Gaertner.  Et  recte  legitur 
/Eneam,  ut  distinguatur  ab  jEnia  sive 
ab  AiVi'a  5ia  rod  i,  quae  dicitur  ttSAis 
Uippai^Siv,  apud  Steph.  Byz.  ea  voce. 
Et  ita  etiam  scribendum  videri  xliv. 
10.  '^  7.  et  c.  32.  §  7.  ad  ea  loca  nota- 
bimns.  Pierius  ad  Virg.  lEn.  iii.  18. 
liic  /Enon  ex  antique  cod.  legebat. 
Et  quideni  ex  hoc  loco  constat,  ur- 
bem,  quo  Poris  profectus  est,  ab  jE- 
nea  conditam  fuisse.  Jam  vero  M- 
nos  ex  quorumdam  sententia  jEneam 
conditorem  habuit.  Vide  Vales,  ad 
Anim.  Marcell.  xxii.  8.  Venini  se- 
cundum alios  jEui  conditores  fuerunt 
CyiTiBpi.  Steph.  Byz.  voce  Pdvos'  '£*> 
Trj  iK^oXri  rod  "E^pov  ^icrrdfJLOv  ovros 
ir6\is  Alvos,  Koi  Kri(Tp.a  Kv/xaiaiy.  Se- 
cundum alios  incolas  ejus  fuere  iEo- 
les  ex  Mityleue.  Scymnus  Chins  in 
Descr.  Orb.  vs.  695.  Mera  rr/r  Mapd- 
vetav  5e  Ke7r  Aluos  n6\is,  "Exowa'  aTrot- 
Kovs  (K  MnvX7)V7]s  Alohus.  At  contra 
urbis,  quo  Poris  abiit,  conditor  lE- 
neas  certus  erat  ex  stato  sacrificio, 
quod  ipsi  quotannis  ibidem  fiebat. 
Eft  aiitem  non  alia  erat,  quani  Thes- 
salonica; vicina  /Enea ;  qiiam  ab  IE- 
nea  conditam  esse,  multis  narrat  Di- 
onys.  Hal.  Antiq.  i.  39.  Vide  etiam 
Steph.  Byz.  voce  Atveia,  Praecipue 
autem  not^nda  sunt  h>ec  Dionysii 
verba  :  Avrrj  oie'/xetj'ei'  eus  rrjs  MaHfS6- 
voiv  Svvacrreias  rrjs  Kara  robs  Siad6xovi 
rov  'AAe^afSpov  yfvofisvris'  in]  5t  rfjs 
KaffaavSpov  jSacriAeias  KaQripidr),  '6re  ©eff- 
ffaXoviKri  it6Kis  e/cTifero'  koX  ol  Alvdwrai 
(Till'  &\Kots  troAAo'is  eh  rhv  ve6Kriaro» 
fxercflKTirrav.  Unde  ratio  reddi  potest, 
cur  Poris,  licet  Thessalonicae  babi- 


T. 


LIVIl   HIST.    LIB.   XL.   CAP.  4. 


11S89 


tans,  tanien  stato  sacrificio  iEnea? 
interfiieiit.  Uein  ad  statuam  sacriji- 
ciiun  Voss.  Lovel.  1.  2.  etGaertn.  ad 
stalittum  sacrijicium  Lov.  3.  5.6.  Hear- 
nii  L.  1.  et  edd.  priiicipes,  pro  quo 
recte  Frob.  a.  1531.  statuin  reposiiit. 
Vide  ad  xxxix.  13.  §  8,  Mox  /Enea: 
co7iditori,  vocibustiajectis,  Voss. Lov. 
1.  2.  3.  4.  C  Harleiaii.  Mead,  ainbo,  et 
Gaertn.  Et  ita  Iijec  verba  ex  anti- 
quo  cod.  suo  iaudavit  Pierius  dicto 
loco.  Deniqiie  maxima  ceremonia,  pro 
cum  magna,  Gaertn. 

§  10  De  teriia  vigilia  conscendunt, 
tamquam  rcdiluri  in  TliessalonicMm'\ 
Dele  preepositionem  in.  J.  F.  Gron. 
Quum  tanien  proxime  dixerit  Livius, 
non  contradicente  Gronovio,  *  Prcfi- 
ciscuntur  ab  Tbessalonica,'  cur  etiam 
ipsi  nunc  dicere  non  licebit  redituri 
in  Tliessalonicam?  pracsertim  quum 
omnes  scripti  praepositionem  hie  ag- 
noscaut.  Vide  ad  XLir.  26.  §  7.  Prae- 
terea  tertia  vigilia,  omissa  praeposi- 
tione  de,  Voss,  Lov.  1.  2.  5.  6.  et  antt. 
edd.  Sed  eain  recte  Frob.  1535.  addi- 
dit,  et  reliqui  codd.  agnoscunt.  Vide 
ad  IX.  44.  §  10. 

§  11  Ad  pertrahendam  earn  navim.^ 
Ita  Aldus  ex  cod.  Mog.  edidit,  quum 
antea  \\\\gsretur  ad  protrahendum  earn 
navem;  quod  superest  in  solo  Lov.  5. 
ad  retrahcndam  Icgenduin  Perizon. 
conjecerat,  teste  Dnkero  in  addendis 
ad  Flori  ni.  19.  §  7.  Frequenter  hoc 
verbuni  de  fugitivis  ex  fuga  reductis 
iisurpari,  vidimus  ad  ii.  12.  §  4.  Ve- 
rnm  reliqui  scripti  nostri  inemhranis 
^log.  consentiunt,  nisi  quod  pertrahen- 
dum  sit  in  Lov.  1.  trahendam  in  Lov. 
8.  Quum  autem,  eodeni  sensu  et 
'  pertrahere'  usurpari,  dictum  sit  ad 
XXX.  12.  §  2.  ab  optimi  cod.  scriptu- 
ra,  tot  aliornni  consensu  firmata,  non 
discedo.  Ceterum  eandem  riavem  Lov. 
1.  et  6.  Vide  ad  x.  10.  §  6.  Navem 
etiam  Lov.  2.  3.  4.  et  Gaertn.  Vide 
ad  XXV.  30.  §  7.  Paullo  ante  ncqiiid- 
quam  eo  iendcntes  Vossian.  et  Lov.  G. 
Sed  aon  audio. 


§  12  Quoniam  dies  adpropincjuahatl 
Exeniplaria,  quorum  fidem  et  inter 
se  consensum  libenter  in  liac  ed.  se- 
quiniur,  habent  cum  jam  appropirKixiw 
bant.  Gelenius.  Libri  omnes  quoniarii 
dies  appropinquahat.  Gebhard.  Ita  ex 
meis  etiam  Lov.  2.  4.  5.  Mead.  2.  et 
Harl.  quoniam  dies  appropinquniunt 
Mead.  1.  et  Gaertn.  quum  dies  appro- 
pinquahant  Lovcl.  6.  Reliqui  propiua 
ad  lectionem  codicum  Gelenii  acce- 
dunt :  nam  quoniam  appropinquabant 
est  in  Lov.  3.  quum  appropinquabant 
in  Voss.  et  Lovel.  1.  Diei  appropin- 
qnantis  nientionem  hie  inportunam 
esse,  et  diem  jam  din  exortam  esse 
debuisse,  inde  colligitnr,  quod  custo- 
des  navim  de  tertia  vigilia  ex  porta 
egressam,  sed  in  adversum  ventuin 
nequidquam  tendentem,  procul  vide- 
rint. 

Opem  ut  Dii  ferrent,  orahat'\  Meni- 
branae  interdum  manus  ad  calum  ten- 
dens  Deos,  ut  ferrent  opem,  orubat. 
Modius.  Pall,  uterque  interdum  manus 
ad  ccelum  tendens,  opem  ut  ferrent,  ora- 
bat.  Gebh.  Voceui  Dii  in  soils  tan- 
tuni  Lov.  2.  et  5.  reperio,  quorum 
prior  adhuc  transponens  earn  legit 
opem  Dii  ut  ferrent;  reliqui  omnes 
eamdem  ignorant,  quod  Moguntini 
cod.  lectionem  tanto  verisimiliorem 
reddit.  Tb  Deos  enim  excidisse  vide- 
tur  ob  similitudinem  ultimae  syllabac 
vocis  praeced.  tendens. 

§  13  Posito  in  conspectu  poculo, 
striclisque  gladiis]  Libri  omnes  inslric' 
tisque  gladiis.  Gebh.  Similiter  Voss. 
Lov.  1.  2.  4.  5.  et  Mead.  ambo.  Eo- 
dem  adludunt  Lovel.  3.  Harleian.  et 
Gaertn.  instructisque  praeferentes : 
striclisque  Ascensius  1513.  edidit,  cui 
consentit  Lovel.  6.  Supra  hi.  50. 
'  Strictuni  etiam  telum,  respersusque 
ipse  cruorc,  iota  in  se  castra  conver- 
tit :'  ubi  alia  vide.  Paullo  ante  venc- 
numferrumque  promit  Lov.  2.  Reliqui 
omnes  vocem  diluit  tuentur. 

^  14  Vi(C  ad  mortem  ha  sunt"]  Ulti- 
mam  vocem  uescit  Lov.  1.  Mox  effn- 


11890 


NOTiE    VARIORUM    IN 


gito  Lov.  4.  et  Mead.  2.  Turn  scevior 
mors  Lov.  6.  a  in.  sec. 

§  15  Alii  alio  lelo  ahsumti  semianimes 
e  nave  prtrcipilautur]  Prima  vox  deest 
ill  Voss.  et  Lov.  1.  secnnda  in  Lov.  3. 
Sed  altera  alteram  lntercepit.  Alii 
alio  loco  male  Harl.  et  Gaertn.  Turn 
e  navi  legit  Lov.  3.  Vide  ad  xxv.  30. 
§  7.  HInc  ])ra:cipitahantur  Harl.  et 
Mead.  2.    Mox  amplexa  Lov.  2. 

Cap.  v.  ^  I  Ut  vulgo  ipsum  libe- 
rosque  ejus  exsecrarentur]  Tb  ejus  exsii- 
lat  a  Voss.  Lov.  1.  2.  3.  G.  Harleian. 
Mead.  1.  et  Gaertn.  Ceteruin  obser- 
vat  Rbellius,  non  videri  haec  in  Deme- 
triiiin  convenire ;  ciijiis  favorem  dig- 
nitatenique  in  dies  iiiagis  apiid  Mace- 
donnm  multitudinein  crescere,  ipse 
Livius  mox  iiarrabit.  In  verbis  se(iq. 
qitcE  ircB  Voss.  Vide  ad  xxxviii.  25. 
§  8.  Quoad  ircB  Lov.  G.  Turn  vocera 
Diis  nescit  Lov.  2. 

§  2  Favorem  dignitatetnque  Dcmetrii 
fratris  apud  Macedonum  muUitudinem 
crescere]  Pall,  titerque,  et  vet.  gA.  fa- 
vorem et  dignitatem  Dem,  fratris  apud 
mult.  Maccd.  crescere,  Gebli.  Favorem 
et  dignitatem  omnes  script!,  et  edd. 
ante  Frob.  qui  a.  1535.  dignitatemque 
exciidit.  Turn  muUitudinem  Macedo- 
num  Lov.  sex,  Harl.  Mead,  aiubo,  et 
edd.  principes.  Aldus  delude  voces 
invertit.  Mox  nisi  scelere  Lov.  3.  qui 
etiam  cogitationes  convertit  praefert; 
qnod  ex  glossa  naiiiin  videtnr.  Hinc 
§  seq.  singulos  jialris  amicoruin  Level. 

1.  2.  4.  Harl.  et  Mead,  anibo. 

§  4  Prima  quidam  . . .  speciem  prce- 
buerunt]  Prima  quidem  Voss.  Lov.  1. 

2.  4.  et  Gaertn.  Vide  ad  xxxix.  17. 
§  5.  Turn  prahuerunt  speciem  Vossian. 
Lov.  sex,  Harl.  Mead,  anibo,  et  edd. 
Froben.  1535.  priores. 

§  5  I'hilippi  odio  in  Romanos,  cui 
Perseus  indulgeret]  Codices  veteriim 
hand  minus  corniptos  fuisse,  quain 
qui  ad  nos  pervenerunt,  exeniplo 
Prisciani  patet ;  qui  probaturus,  ca- 
sum  quart iiin  nominuni  in  eus  dcsi- 
nentium,  licet  auctores  magis  accusa- 


tivo  Graeco  utantnr,  etiam  more  La- 
tinorum  in  eum  formari,  hnnc  locum 
VII.  737.  ita  laudat,  odio  cui  Perseum 
indulgeret.  Omnes nostri  Perseus  recte 
prasferunt.  Et  ita  legendum  esse,  si 
animuin  adtendisset,  Priscianus  fa- 
cile videre  potuisset. 

Exitum  incauti  a  fraude  fraterna  ju- 
venis,  adjuvandum]  Exitum  ut  cautius 
adjuvandum  Lovel.  1.  exitum  incautius 
adjuvandum  Vossian.  Lov.  2.  Harl.  et 
Gaertn.  exitum  incautus  adjuvandum 
Mead.l.  exitum  incaunis  adjuvandum 
Lovel.  4.  et  Mead.  2.  exitum  in  causis 
adjuvandum  Lov.  3.  exilum  et  cautius 
adjuvandum.  Lov.  6.  exitum  id  cautius 
adjuvandum  Lov.  5.  et  edd.  vett.  Lo- 
cum, in  reliquis  Mss.  corruptum,  op- 
time  Aldus  ope  membranarum  Mog. 
integritati  restituit,  ut  nunc  legitur. 
Exilum  juvenis  est  ejus  mortem.  Vide 
ad  V.  27.  §  10.  et  viros  doctos  ad  Val. 
Max.  I.  G.  10, 

Fovendamque  spem  poieniioris,  Per- 
seo  se  adjungunt]  Copula  qtie  deest  in 
priscis  edd.  Addidit  primus  Aldus. 
Servant  eamdem  codd.  nostri :  rem 
potenlioris  legit  Lov.  2.  Tuin  Priscian. 
VII.  738.  locum  ita  laudat  Perseo  ad- 
essejungunt ;  quod  manifeste  vitiosum 
esse,  omnes  vident.  Vide  ad  v.  12. 
§4. 

§  6  Cetera  in  suum  quceque  tempus 
differunt]  Lege  addendo  catera  in  su- 
um quceque  tempus  agenda  differunt : 
ubi  haec  vox,  agenda,  interciderat. 
Gelen.  Libri  omnes  ccetera  in  suum 
quceque  tempus  differunt,  non  agnito 
T^  agenda.  Gebhard.  In  suum  quoque 
tempus  Mead.  1.  sollemni  scribariim 
lapsu.  Vide  ad  in.  27.  §  7.  c.  69.  §  8' 
IV.  40.  §  3.  X.  40.  §  6.  XXXIV.  24.  §  7. 
xxxvii.  24.  §  2.  et  alibi :  agenda,  quod 
interpnsuit  Gelenius,  ab  omnibus  noS" 
tris  abest.  Tuin  deferunt  male  Harl. 
Ita  variant  etiam  scripti  viii.  23.  §  17. 
Mox  vox  belli  deest  in  Lov.  2.  Pra?- 
terea  ad  consilia  belli,  qua  jam  sua 
sponte  animum  inclinassent  Voss. 

§  7  Ex  composito  sermonts  ad  spreli- 


T.    LTVII    HIST.    LIB.    XL.   C\P.  5. 


11801 


onem  Romanorum  trahebanl]  Ita  pleri- 
qiie  liabebant  libri.  Aliis  '  sprctio ' 
vox  insolens  visa:  sjiem  reposuenmt: 
sed  composilioiieni  feceie,  qiiani  ego 
plane  non  intellijjo.  Glar.  Spem  ha- 
bent  etiani  vet.  libb.  pro  qua  voce 
maliiu  speciem,  \\t  sit,  ex  composito 
qiiidam  de  dignitate  Ronianoruni  ser- 
nionein  inferebant,  nt  alii  redarguen- 
di  ejus  sermonis  gratia,  praesente 
Demetrio,  eos  eliniereiit,  atqne  ut  a 
Demetrio  defensionein  Romanornm, 
quo  stispectior  fieret,  elicerent.  Vox 
certe  spem  Glareano  non  probatnr. 
Sigon.  Ita  ad  spem  Romanorum  esse  in 
RIss.  ait  Sigoniiis :  si  ita  iiabent,  spem 
intelligit,  quam  Demetrius  coiicepe- 
rat  de  Ronianis :  neqne  stare  potest 
conjectaneiim  ejus  speciem,  quiim  re- 
pngnet  narration!.  Sed  cd.  V^en.  ha- 
bet  ad  spretionem,  qnod  non  spreve- 
rini,  si  etiam  esset  in  Mss.  ii  enini 
conteninel)ant  Romana,  nt  elicerent 
defensionem  eoriim  a  Demetrio. 
Gruterus.  Ad  spem  Romanorum  Pall, 
uterqne :  sed  ad  spretionem  Romano- 
rum  exhibet  vet.  ed.  Gebh.  An  spem 
Romanoruiti,  qiiam  Demetrius  liabe- 
bat  positam  in  Romanis?  Inimo  nie- 
rito  Glareanus,  (|ui  rh  spem  bic  repo- 
snerint  Moguntiufe  ed.  curaiorcs,  eo 
compositionem  fecisse,  quam  nemo 
intelligat.  Sigoniiis  speciem,  »it  sit,  eos 
de  dignitate  Romanornm  sermoncm  in- 
tnlisse.  Nibilo  nielius.  Aut  restituen* 
davetus  lectio  («Z  spretionem,  si  potest 
liaec  vox  tolerari ;  aut  ex  ea  fiicienduni 
conlcmptionem,  vel  menlionem.  J.  F. 
Gron.  Antequam  Mogunlini  ad  spem 
Romanorum  ex  cod.  suo  reponerent, 
ita  jam  Veneti  ediderant  1498.  neque 
aliter  est  in  omnibus  nostris,  nisi 
qnod  solus  Lov.  5.  cum  edd.  antiqq. 
prseferat  ad  spretionem  Romanorum  ; 
qnod  Gronov.  in  contextum  revoca- 
vit.  Vernm,  qiiamvis  '  spretio '  ana- 
logia  defend!  possit,  ea  tamen  sola 
vocem  non  alibi  obviam  adversus  tot 
codicimi  consensum  lueri  nequit. 
Neque  eiiiun  spem  ferri  posse,  oplinie 


viri  docti  monuerunt.  Niliil  igilnr 
l)ropius  video,  quam  ut  cum  Sigonio 
Icgamus  ad  speciem,  id  est,  ad  exter- 
nam  formam,  liabitum,  (pii  in  oculos 
incurrit.  Supra  iv.  SS.'QuEe  militem 
terruerat  species,  nihil  cqnos  terruit.' 
V.  40.  '  I|)sa  res  speciesque  miserabi- 
lis  erat.'  xxii.  1.  *  Capuae  speciem 
cwli  ardentis  fuisse.'  c.  24.  'Speciem 
parti  ntrique  pra;buisse  novi  subsi- 
dii :'  nbi  vide  Gronov.  Neque  ad- 
versaborei,  qui  ad  speciem  cum  Sigo- 
nio exponendum  putet  '  ad  dignita- 
tem,' modo  ita  accipiat,  quosdam  !n- 
sidiose  dignitatem  Romanornm  me- 
morasse,  ut  alii  eam  irridendi  occa- 
sionem  liaberent,  et  ita  incautum 
Demetrium  ad  cam  defendcndam  eli- 
cerent. Eo  sensn  vocem  sumi,  vidi- 
mus ad  XXXIV.  52.  §  11.  Saf>pe  au- 
tem  '  spes  '  et  '  species  '  coinmutan- 
tnr,  nl  dictum  est  ad  iii.  9.  §  13. 
Doujatins  ideo  cum  Gronovio  vel 
spretionem,  vel  menlionem  rnalebat, 
quia  speciem  mox  iterum  sequitur. 
Sed  vide  ad  i.  3.  §  9.  Pra-terea  ser- 
monem  Harl.  Panllo  ante  Insimul 
Lov.  1.  Vide  ad  xxii.  58.  §  3.  Turn 
in  dies  non  agnoscit  Lov.  6, 

Ibi  quum  alii  i«ores]  Ubi  quum  alii 
Harl.  et  Gaertn.  Male  :  ibi  bic  poni- 
tnr  pro  '  tum.'  Vide  ad  vii.  23.  §  4. 
Solent  autem  '  ubi '  et  '  ibi '  confuudi. 
Vide  ad  xxvii.  5.  §  2. 

Alii  in  si7igulos  principes  eluderentl 
Lege  alii  singulos  principum,  non  in 
shigulos,  Gelen.  In  singulos  omnes 
nostri.  Sed  recte  pra;positioncm  Ge- 
lenins  deUvit.  '  Elndere  aliqnem ' 
pro  eum  illudere,  apud  Nostrum  et 
alibi  obvium  est.  Supra  xxvi.  22» 
'  Eludant  nunc  anti(]ua  niirantes  :' 
nbi  vide  Gronov.  Vide  alia  exempla 
ad  n.  45.  §  6.  et  xxvm.  44.  §  17. 

\  9  Totus  in  Persea  rfraas]  Hie 
etiam  Prise,  vii.  738.  in  Perseum  in- 
venit :  quod  apud  me  supercit  in  solo 
Lov.  3.  Vide  ad  c.  7.  §  7.  Mox  die 
«c  not<e  Lov.  2.  Sed  vide  ad  xxxv. 
40.  <^  8. 


11892 


NOTiE   VARIORUM    IN 


§  10  Rediera7it,  quos  forte  miscrat  in 
Bastarnas]  Basternas  per  e  plerirjue 
habent  codd.  in  secunda  syllaba:  at 
Grsrci  per  o  primam  vocalem  in  se- 
cunda, ut  Strabo  atque  Ptolemceiis. 
Pliniiis  IV.  14.  vicinos  Pencinis  ac 
Dacis  facit.  Idem  Ptolemeens  in 
Sarmatiae  Eiiropeae  descriptione  iii. 
6.  Glar.  Libri  nostri  in  Basternas. 
Gebh.  Ad  Basternas  Lov.  2.  i?i  Bas- 
ternas Voss.  Lov.  1.  3.  4.  5.  Harleian. 
Mead,  ambo,  Gaerfn.  et  edd.  ante 
Froben.  qui  1531.  in  Bastarnas  vul- 
gavit;  forte  quia  capp.  57.  et  58.  ita 
Moguntinos  ex  nnico  cod.  edidisse 
observarat,(unde  etcod.Mog:.  etiam 
liic  ita  legisse  verisiniile  fit,  licet  ni- 
hil ex  eo  notetur)  et  ipse  ita  ex  unico 
cod.  Laurisseno  editurus  erat  xli. 
19.  Baardpvas  vocavit  etiam  Poiyb. 
Exc.  Legat.  num.  lxm.  Praeterea 
redierunt  Lov.  sex,  Harl.  Mead,  am- 
bo, et  Gaertn.  quorum  Lov.  2.  niox 
etiam  adduxeruntque  praefert,  sed  in- 
vitis  reliquis  scriptis.  Contra  Gru- 
teri  ed.  ultima,  quae  redierant  iiic  ser- 
vat,  ibi  tamen  perperam  adduxerunt- 
que  admieit,  pro  quo  demum  Clericus 
recte  adduxeranlque  revocavit.  Mox 
ad  excienda  auxilia  Lov.  3. 

In  matrimonium  Pliilippijilio  pollice- 
batur']  Filio  Philippi  in  matrimonium 
jwllicebatur  Harl.  in  malTimonium  filio 
Philippi  poUicebatur  Lov.  i.  ct  Mead, 
ambo  :  in  matrimonium  Philippi  polli- 
cebatur  Lov.  2.  Paullo  ante  nobiles 
indejuveves  \oss.  Lov.  3.  etG.  nobiles 
cxinde  juvenes  Gaertn.  To  inde  deest 
in  Harl. 

§  11  Quantum  periculi  fraude  do- 
mestica'\  Videtur  excidisse  pra?posi- 
tio  in,  vel  a,  J.  F.  Gron.  Crevierio 
mihique  magis  placeret  in  fraude ;  ut 
in,  vel  I  intcrceptum  sit  a  priced, 
vocis  litera  finali.  Vide  ad  xxxvii. 
41.  §  8.  Paullo  ante  Turn  exsulat  a 
Lov.  2.  et  Mead.  1.  Cum  Perseus  le- 
gunt  Lov.  4.  et  Mead.  2. 

^12  Prodilorem  nolo  dicere,  specU' 
latorem  citius,  ex  quo  obsea  Roma:  fuit~\ 


Hoc  loco  nostra  archetypa  melius, 
Prod,  nolo  dicere,  certe  spec,  habemus 
in  sinu  :  cvjus  ex  quo  obses,  ^c.  Gelen. 
Solus  Lov.  5.  lectionem  veleruni  edd. 
praefert.  Prod,  nolo  dicere  spec. :  cor- 
pus nobis  reddiderunt,  mediis  omnibus 
omissis,  Lovel.  1.  Prod,  nolo  dicere 
spec:  cujus  ex  quo  Voss.  Lov.  3.  4.  6. 
Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn.  et  Hear- 
nii  L.  1.  Prod,  nolo  dicere,  spec,  habe- 
mus: cvjus  ex  quo  Lov.  2.  Unice  ve- 
ra est  Gelenii  emendatio.  Praeterea 
corpus  nobis  tradidcrunt  Lovel.  2.  et 
Harl.  corpus  nobis  ediderunt  Mead.  1. 
corpus  nobis  addiderunt  Mead.  2.  Male. 
Supra  XXXIX.  47.  '  Obsidem  enim  se 
animuni  ejus  habere,  etsi  patri  corpus 
reddiderint.' 

§  13  Nee  regent  se  alium  rentur  ha- 
bituros  esse,  quam]  In  archetypis  nos- 
tris  legitur  nee  regem  se  alium  habitu- 
ros  aiunt.  Gelen.  Hoc  [nee  regem  se 
alium  habituros  an««<]  Gelenii  est,  cui 
tamen  nos  non  facimus  secundas,  sed 
tenemus  prius  editum,  nee  regem  se 
nlium  rentur  habituros  esse,  quam  quern 
Romani  dedissent.  Idem  verbum  bis 
alibi  Livio  restituimus,  et  est  ex  illis 
quee  amavit  auctor.  Neque  ignoro, 
quod  libro  praecedenti  c.  53. '  Ad  hoc 
RomanosDemetrium  in  paternosolio 
locaturos,  Persei  nullam  apud  eos 
gratiam  esse.  Haec  vulgo  loqueban- 
tur.'  Nimirum  sermones  hujusmodi 
indicio  erant,  quid  sentirent:  dedis- 
sent invidiose,  quasi,  vel  ipso  Philip- 
po  amoto,  id  jam  facturi  fuissent,  si 
arbitrii  eorum  res  essent.  J.  F.  Gron. 
Se  alium  habituros  esse,  omissa  voce 
vel  rentur,  vel  aiunt,  Lov.  1.  2.  3.  4. 
Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn.  et  Hear- 
nii  L.  1.  se  alium  rentur  habituros  esse 
Voss.  Lovel.  5.  G.  et  Hearnii  Oxonn. 
reliqtii ;  quod  Gronovius  recte  adver- 
sus  Gelenium  vindicavif,  docens  ver- 
bum hoc  esse  ex  illis  qtiae  amavit  auc- 
tor. Supra  I.  59. '  Quidquid  sit,  hand 
temere  esse  rentur.'  v.  3.  '  Concor- 
diam  ordinum  dissolvendac  maximc 
tribuniciae    potestatis    esse  rentur.' 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XL.   GAP.  6. 


11893 


24.  37.  '  Palam  rentur  agendum  :' 
ubi  vide  Gronov.  xxv.  12.  '  Hjbc  est 
origo  ludoniin  Apolliuaiium,  victo- 
rice,  non  valetiidinis  ergo,  iit  pleiiiiue 
reutur,  votoruni.'  Similiter  '  leba- 
tur '  Livio  restituit  Groiiov.  xx\'ii. 

25.  §  11.  Exemplis  autem  ibi  iau- 
datis  adde  hacc  xxvii.  28.  xxx,  9. 
XXXI.  39.  xxxvin.  48.  et  alibi.  Mo\ 
Romani  deest  in  Vossian.  Lovel.  1.  et 
Gaertn.  Turn  cecidissent  Lov.  ],  crc- 
didissent  Gaertn.  dederint  legendiim 
conjicit  Crevier.  Sed  eniphasln  toD 
dcdissent  explicat  Gronovius. 

§  14  His  per  se  <rgra  mens  senis  sti- 
mulabatur']  Ills  a  Perseo  cegra  mens 
Voss.  Hail,  et  Gaertn.  Male.  Mens 
senis  vegra  per  se,\d  est,  sponte,  licet 
non  stimiilarctur.  Vide  ad  xxxix. 
12.  §  8.  /Egra  mens  segnis  Lovel.  G. 
Mox  t6  ea  ncglexit  Hail. 

Cap.  VI.  §  1  Forte  lustrandi  exer- 
citus  venit  tempus]  I'all.  uterque  ad- 
venit.  Gebh.  ZavBtKo,  Macedones  ce- 
lebrabant;  eiatqiie  niilitiini  liistra- 
tio.  Hesychius  :  'S,av6ti<a.  loprr;  MaKe- 
SSuaif,  aavBiKuv  jxrivhs  77'  ayofievrf  iarl 
Sf  KaQdpaiov  twv  (XTpaTivix&Ticv,  Nenipe 
ad  diem  viii.  Xanthici  celebrari  id 
festiim  solitum  sciipsit.  Earn  Jiistra- 
tionem  niilitiini  bic  describlt  Liviiis. 
Curtius  X.  9.  '  Macedonum  leges  ita 
lustrare  soliti  erant  niilites,  ut  di- 
scissae  canis  viscera  ultimo  incampo, 
in  qiieni  deducerentiir,  ab  iitraqiie 
abjiceieiitur  parte.'  ^ieiosu/s,  Grace. 
Fer.  lib.  v.  Vulgatum  in  solo  inveni 
Lov.  5.  lleliqui  RIss.  legunt  advenit, 
quod  ex  alterius  glossa  marginali  na- 
tum  videtur.     Vide  ad  v.  30.  §  1. 

Caput  media  canis  praciscB  et  prior 
pars  ad  dexleram  cum  extis,  posterior 
ad  lavam]  Omnium  horum  loco  dex- 
tra,  vel  dextera  posterior  ad  lavam  le- 
gunt Voss.  Lovel.  1.  2.  3.  4.  6.  Harl. 
Mead,  uterque,  et  Gaertn.  nisi  quod 
deslram  in  contextu,  dextra  in  mar- 
gine  praeferat  Mead.  1.  prior  hoslice 
pars  dextra,  posterior  ad  teram  Lov.  5. 
Lov.  G.  a  ni.  sec.  et  cdd.  ante  Aldum, 


qui  vulgatum  ex  cod.  Mog.  adscivit, 
nisi  quod  Frob.  demum  a.  1535.  vo- 
cem  prior  addiderit.  Si  ex  Msto 
Mog.  nun  intercedo  :  sin,  ea  vox  baud 
niagnopere  necessaria  est.  Subjici- 
endo  enim  posterior  indicat,  ante  me- 
moratam  esse  priorem.  Supra  v.  20. 
'  Duifi  senatuiu  dislinebant  senten- 
tiac  :  senis  P.  Licinii,  quein  priinum 
dixisse  a  filio  interrogatum  ferunt, 
&c.  altera  Ap.  Claudii :'  ubi  male 
plures  codd.  U7ia  senis  P.  Licinii.  Vi- 
de ad  HI.  37.  §  8.  Forte  etiani,  nm- 
tata  distinctione,  legendum  et  prior 
pars  ad  dexterajn,  cum  extis  posterior 
ad  IcEvam.  Ut  innuatur,  canis  mediae 
pra?cisae  alteri  parti  caput,  alter!  ex- 
ta,  non  vero  uni  eidemque  parti  ca- 
put et  exta,  alteri  niliil  additum  fu- 
isse.  Mox  §  seq.  Primo  prccferuntur 
agmini  Voss.  Lov.  1.  G.  et  Gaertn. 

§  4  Si  mens  sana  fuissct^  Esset  ha- 
bent  Pall.  Sed  melius  vet.  ed.  /««,> 
set,  Gebb.  Sana  erat  Gaertn.  Sed 
is  turn  voces  sequentes  3Ios  erat  omit- 
tit :  Sana  esset  Voss.  Lovel.  1.  3.  4. 
Harl.  et  Mead.  ambo. 

§1  5  Exercitum  decurrere,  et  divisas 
bifuriam  duas  acies]  Decurrere  exerci- 
tum Voss.  Lovel.  1.  2.  3.  4.  G.  HarL 
Mead,  ambo,  Gaertn.  et  edd.  usque 
ad  Frob.  qui  a.  1535.  voces  trajecit. 
Turn  divisas  bifariam  acies  Lov,  2.  et 
Harl. 

§  G  Tamqua^n  de  regno  dimicaretur, 
ita  concurrerunt,  multaque  vulnera  su- 
dibus  facta]  Forsau  et  bic  rudibus,  et 
c.  9.  ut  XXVI.  51.  J.  F.  Gron.  Tarn- 
quam  de  regno  sudibus  facta,  reliquis 
oniissis,  non  tantum  Heainii  L.  1.  et 
edd.  vett.  sed  etiam  codd.  nostri,  nisi 
quod  subidus  legant  Voss.  Lov.  3.  4. 
et  INIead.  1.  suhsidiis  Voss.  a  m.  sec. 
Lov.  1.  G.  et  Gaertn.  Quae  nunc  ex- 
Stat  lectio,  a  Mognntinis  ex  cod.  suo 
recepla  est,  nisi  quod  voculam  ita, 
ab  Aldo  douium  additam,  oiuiserint. 
Merito  autem  sudes  Gronovio  displi- 
cuerunt  :  quum  enim  iis  seque,  atque 
aliis  telis,  vulnera  iuferri  potueiint, 


11894 


NOT^    VARIORUM    IN 


id  ardoris,  quo  jiivenps  piignavere, 
signum  daii  neqnit,  sudibus  vuliiera 
facta  esse.  Vide  Lipsium  Polioic. 
IV.  4.  Recte  igitur  rudibus  scriben- 
diim  esse  conjecit.  Non  luodo  enim, 
lit  ex  Livii  lib.  xxvi.  dociiit, '  riides' 
in  deciirsione  ac  siimilacro  pugna;  in 
HSU  fuerunt,  vermii  etiam  voces  '  su- 
des'  ac  'rudes'  alibi  a  libraiiis  con- 
funduntnr.  Vide  exempla  xxvi.  51. 
^  4.  et  apud  Burni.  ad  Nason.  Fast. 
IV.  209.  id  auteni  fieri  potuit  ob  simi- 
litudinem  literaium  r  et  s,  unde  fa- 
cile in  Mss.  commutantiir.  Vide  Gro- 
nov.  ad  Liv.  x.  G.  ^  7.  Observ.  i.  15. 
et  Salinas,  ad  Solin.  p.  81.  Mox  § 
seq.  rem  dicere  ipsani  Voss.  Lov.  1.  3. 
5.  C.  Gaertn.  et  editi,  quos  vidi,  ante 
Froben.  1535.  Hearnius  voceni  ip- 
sam  in  Aleriensi  principe  deesse  nio- 
net. 

Cap.  VII,  §  1  Cum  vncatus  ad  cce- 
nam]  Contocatus  Mead.  1.  sollenini 
scribarum  errore.  Vide  ad  iv.  24. 
§  7.    PauUo  ante  dccurrerunt  Lov.  2. 

^  2  Intiiatio  benigna  et  hilurit as  ju- 
venilis utrosque  in  vinum  traxit]  Mem- 
branae  hilaritas  j uvenalis :  de  qua  voce 
supra  agere  ineniini.  Modius.  Pall. 
invitatio  benigna  et  juvenilis,  fasiidito 
rcfi  hilaritas,  Gebli.  Invitatio  benigna 
mcmoratur  etiani  xxxiii.  39.  '  Pri- 
mus congressus  cum  legatis  et  dein- 
ceps  invitatio  benigna  et  liospitalis 
fuit.'  Quid  in  hac  re  sit  'invitare' 
et  '  invitatio,'  vide  Obrecht.  ad  Diet. 
Cret.  ir.  52.  Graev.  ad  Justin,  i.  C.  et 
Cort.  ad  Sail.  Hist.  ii.  p. 991.  Voceui 
hilaritas  ignorant  Level,  sex,  Harl. 
Mead,  anibo,  Gaertn.  et  edd.  anti- 
quiores,  qiiam  Moguntini  ex  cod.  sue 
prinii  receperunt,  Eadem  tanien  ex- 
Btilit  etiani  in  cod.  Voss,  si  excerptis 
ejus  fideui  habere  possum,  in  qnibus 
nihil  ad  vocem  illani  notatur.  Tnm 
juvenalis,  quod  ex  cod.  Mog,  profert 
Modiiis,  erat  etiani  in  Lov.  1.  4,  et 
Mead.  2.  Vide  ad  xxxvii.  20.  ^  5. 
Pessime  deinde  utrosque  in  unum  cow 
traxil  Lov,  3. 


^  4  Ad  has  accipiendas  voces  specU' 
lator  ex  convivis  Persei  wjjssws]  Libri 
nostii  omnes  ad  has  excipiendas  voces 
ex  conviviis  missus.  Gebli.     Sic  [acci- 
p'lendas]  recentioruni  fecit  aliquis  ;  in 
Modiana  certe  jam  apparet:  sed  ve- 
tusta;  omnes,  nt  conjeceram  olim,  nd 
has  excipiendas  voces.     Sic  dicnntur, 
quae  in  hoc  accipiuntur,  nt  serven- 
tur,  ut  earum  aut  in  honoreni,  aut  in- 
juriain  diccntis  recordere.     Tacit,  in 
Vit.  Agric.  c.  45.  '  Auget  nicestitiam, 
quod  adsidere  valetudini,  fovere  de- 
ficientem,  satiari  vultu,  complexu  non 
contigit:  excepissemus  certe  manda- 
ta,  vocesque,  qnas  penitus  animo  fi- 
geremus.'   Idem  Ann.  vi.24.  iibi  nar- 
ravit,  Tiberium,  in  Drusum  Germa- 
nici  filium  etiam  defunctum  saevum, 
recitari   dictorum  factoruraque  ejus 
descripla  per   diem  jussisse :    'quo 
non  alind  atrocius   visum,  adstitisse 
tot  per  annos,  qui  vultnm,  geniitum, 
occnltum  etiam  murmur  exciperent.' 
Sed  et  proprium  verbnm  est  insidi- 
aruni.     Lib.  ix.  c.  31.  '  Si  qua  licen- 
tia  popnlando  etfusus  exercitus  excipi 
ac  rircumveniri  posset.'    xxvii.  27. 
'  Si  quos  vagos  pabuli  ant  lignorum 
caussa  longius  a  castris   progresses 
possent  exciperc.'  xxxiii.29.  'Alios 
vagos  per  hiberna  niilites  ad  varios 
commeantes  usus  excipiebaut.'  .7.  F. 
Grun.     Non  niodo  RIodiana  priores 
edd.   sed   et   codd.  Hearnii  Oxonn. 
omnesque  nostri  excipiendas,  nh\  quod 
in  Lov.  1.  sit  expiandas.   Veterem  igi- 
tur lectionem  recte  Gron.  revocavit. 
II.  4.  '  Sernionein  eorum   ex  servis 
nnus  excepit,  qui  jam  antea  id  sen- 
serat  agi.'  iv.  30.  '  Legem  de  multa- 
rum  zestiniatione    pergratam   populo 
qunm  ab  tribiinis  parari  consnles  nni- 
us  ex  collegio  proditione  excepissent.' 
Suet.  Tib.  c.  21.  '  Egresso  post  se- 
cretuin  sermonem  Tiberio,  vox  Au- 
gust!   per   cubicularios  excepta  sit.' 
Insidiarum  significatione  verbnm  hoc 
Livio  frequens  est.    Supra  v.  41. '  So- 
litudine  absterriti,  ne  qua  fraus  hos- 


T.   LIVII    HIST.    LIB.   XL.    CAP.  7. 


11895 


tills  va£;o9  exciperet.'  xxri.  42.  'In- 
ter pabiilalores  except!  a  Numidis  fii- 
eraiit:'  qnilms  locis  alia  vide,  xxxiv. 
13.  '  Exeicebat  ea  res  novos  niilites, 
et  liostiiim  raagna  vis  excipiebatur.' 
Vide  Tenniil.  ad  Front,  i.  2.  §  4.  Prae* 
teieaex  conviviis  Persei  sciipti  nostri, 
et  edd.  principes.  De  hoc  erroie  vide 
ad  XXXII.  6.  §6.  MoK  incaute  Lov. 
2.  Harl.  et  Mead.  1. 

Exceptus  . . .  male  mulctatur]  Scribe 
male  mulcatur.  J.  F.  Gron.  Vide  ad 
XXVIII,  30.  ^  12.  Perperam  multatur 
Lov.  1.2.4.5.  et  edd.  principes.  Vi- 
de ad  VIII.  24.  §  15.  Praeterca  recep- 
tus  male  Lov.  3.  et  egressiis  Voss. 

§  5  Quin  comissatum,  inijuit,  adfra- 
trem  imus']  Cotnessantium  Harl.  coiii- 
satum  Lov.  1.  commensatum  Lov.  2. 
comesatum  Lov.  5.  comessatum  Lov.  6. 
et  i\Iead.  2.  commessatum  Lovel.  3. 
Mead.  1.  et  Gaertn.  commissatiim  Lov. 

4.  Sin)iliter  variant  codd.  in.  29.  § 

5.  IX.  17.  §  17.  h.  cap.  §  8.  hoc  lib.  c. 
9.  §  1.  8.  et  sajpins  hac  historia.  De 
ortliographia  hiijiis  vocis  vide  Faiirn. 
et  Bentl.  ad  Ter.  Enn.  iii.  1.  52.  Fa- 
bric, ad  Ter.  Ad,  v.  2.  8.  Lanibin.  ad 
Hor.  IV.  1. 1 1.  Voss.  Etym.  Ling.  Lat. 
voce  '  Comissari,'  et  Daiisq.  in  Or- 
thogr.  part.  2.  ea  voce,  ut  et  qnos  ibi 
landavit.  Mox  vox  nostra  deest  in 
edd,  aniiqq.  qiiam  Moguntini  ex  cod. 
snoaddiderunt,consentientibus  scrip- 
tis  nostris.  T nni  leniemus  male  Lov. 
5.  et  edd.  Camp.  Rom.  an.  1472.  ac 
Farm. 

§  G  Omnes  se  ire  conclamarunt']  Et 
omnes  iresecum  conclamarunt  Harleian. 
Lov.  1.  et  IMead.  1.  Omnes  ire  se  con- 
clamarunt Lov.  2.  3.  4.  G.  Mead.  2.  et 
Gaertn.  Mox  ab  se  propuhnti  Harl. 
et  Mead.  1.  Tiim  quum  cos  Demetrius 
quoque  traheret  Voss.  Lev.  3.et  Gaertn. 
Vox  quoque  deest  in  Lovel,  1.  et  6. 
Tandem  feirum  teste  addiderunt  scri- 
banmi  errore  Voss,  Lovel.  1.  4.  et 
Mead.  1.  Vide  ad  ii,  45.  §  7.  et  iv. 
56.^  5. 

§  7  NihMocculti  esse  in  intcslina  dis- 


cordia  potest]  Nihil  occuUum  Gaertn. 
Sed  vide  ad  xxxvi,  7.  §  G.  Nihil  oc- 
culti  in  intestina  discordia  esse  Lov.  G. 
Pra-positio  in  deest  in  Voss.  Lov.  Let 
Harl.  Sed  excidit  ob  priinain  sylla- 
bam  vocis  seq.  Vide  ad  viii.  33.  §  C. 
Dein  mox  prodilorum  et  spcculalorum 
Lov.  5.  et  edd.  ante  Aidiini,  qui  fide 
cod.  Mog.  speculatorum  et  proditorum, 
consentienlibus  ceteris  scriptis,  de- 
dit. 

Percurrit  index  ad  Persea,  ferro  sub- 
cinctos  nuncians]  Melius  nosiri  libri 
Prcecurrit.  Gebliard.  Pracucurrit  ed. 
Moguntina,noii  Prcecurrit.  Jac.  Gron, 
Prcecurrit  edd.  veteres  usque  ad  Mo- 
guntinam,  quse  ex  optimo  cod.  admi- 
sit  Preecucurrit.  Ejus  loco  Modius 
revocavit  Prcecurrit.  Postea  Grnteri 
priores,  sine  dnbio  operarnm  errore, 
exhibuernnt  Percurrit ;  unde  Geb- 
hardo  occasio  data  est  notandi,  libros 
suos  praferre  Prcecurrit,  quod  et  ulti- 
maGruteriadoptarat,  Hinc Jar. Gro- 
nov.  resliluit  Preecucurrit ;  Clericus 
dein  Prcecurrit ;  pro  quo  cod.  Mogun- 
tini Icctionem  substitui,  licet  alte- 
rum  sit  in  omnibus  nostris,  exccpio 
solo  Lov.  3.  qui  Percurrit  legit.  Vide 
ad  VIII.  30.  §  13,  Tiim  ud  Perseum, 
Voss.  et  Lov.  3.  Vide  ad  xl.  5.  ^  9. 
Prapierea  vocem  nuncians,  tamquam  a 
moris  Liviaui  ignaris  adjectaui,  delet 
Crevierius:  snfficere  enim  uoiiien  in- 
dex. Non  adversarer,  si  lectio  lirle 
codicnm  nitcretur,  qui  bic  omnes  earn 
dictionem  aguoscunt.  Paullo  post 
vox  quatuor  deest  in  Lov.  1. 

§  8  Etsi  caussa  adparebat]  Nostri 
libri  habent  et  sic  caussa  apparebat. 
Gebli.  Similiter  Lovel.  4.  5.  Harl. 
Mead,  ambo,  Gaertn.  et  edd.  antiqq. 
perperam  seq.  vocis  litera  iniliali  in 
fine  pra>cedentis  repetita.  Hinc  sic 
collcgas,  pro  si,  erat  in  optimo  Leid. 
V.  18.  §  4.  Sfrpius  nee  datum  est  pro 
ne.  Vide  ad  in.  11.  §  5.  iv.  3.  §  7.  c. 
57.  §  2.  \ui.  18.  §  3.  IX.  11.  §  G.  et 
alibi :  illic  carcerem  pro  illi  iii.  57.  §  4, 
Prceserlim  id  frequentissinium  fuit  in 


11896 


NOTiE   VARIORUM    IN 


liteia  s;  vide  ad  xxviii.  25.  §  2.  in 
Jilera  etiain  7)i ;  vide  ad  xxxvi.  43.  § 
8.  etiain  in  litera  t,  aliisqiie  fere  oin- 
Dibus.  Sed,  ne  teedio  sim,  exempla 
non  adjicio.  Corrapliiis  et  sic  ea  ad- 
parchat  Lov.  6.  Vide  ad  xxxviii.58. 
§  11.  Idem  cod.  audiverat.  Sed  vide 
ad  XXI.  48.  §  7. 

Tamen,  wfamandtc  rei  caussa,januam 
obserarijubet,  et  ex  parte]  Oniittunt  rb 
tamen  Pall.  Gehh.  Eani  vocem  solus 
meorum  Lov.  5.  editionibiis  adsensus 
servat ;  in  nullo  rcliqiioriim  ilia  ad- 
paret.  Solet  antem  rh  '  tamen'  post 
'  etsi,'  'licet,'  *  qiianivis,' similesque 
particulas  saepe  oniitti ;  vide  ad  xxii. 
20.  §  1.  Deinde  infandcc  rei  caussa 
Lov.  6.  Vocem  caussa  delendam  cen- 
set  Barih.  ad  Statii  Tlieb.  vii.  417. 
et  IX.  96.  ubi  conjecturae  banc  cans- 
sam  reddit,  quod  caussa  niodo  prae- 
cesserit.  Sapius  qnidem  Livius  earn 
omisit ;  invitis  tamen  Mss.  qui  hie 
constanter  in  vulgatum  conspirant, 
eamdem  ejicere  periculosins  est.  Vi- 
de ad  XXXI.  12.  §  4.  Neqiie  ejiciendi 
justara  caussam  esse,  quod  niodo 
praecesserit,  vidimus  ad  i.  3.  ^  9.  In- 
super  Jani^am  observari  Gaertn.  Sed 
vide  ad  v.  41.  §  7.  Turn  vocula  et 
exsulat  a  Voss.  Lov.  1.  4.  6.  Mead. 
2.  et  Gaertn.  qua  elisa  est  ab  ultima 
syllaba  vocis  pranced.  Vide  ad  xxxv. 
41.  §  7.  Mox  ad  adem  suam  Lov.  1. 
ad  sedem  suam  Gaertn.  Vide  ad  ix. 
23.  ^1.     Th  suam  deest  in  Harl. 

§9  Demetrius,  per  vim  quod  exclu- 
deretur,  paullisper  vociferaius']  Per  vi- 
nuni  quidani  emendarunt :  at  milii  le- 
gendum  vidctur  per  viam.  Sic  enim 
facere  solent  adolescentes,  et  vi(e 
paulo  ante  nientio.  Glar.  Ob  ociilos 
habiiit  Glareanus  ed.  Ascensii  1513. 
in  qua  operaium  errore  editum  video 
per  tiin.  Reliquae  omnes  pra^ferunt 
per  vinum,  excepta  una,  in  qua  opera- 
ruin  lapsu  est  per  unum.  Etiam  codd. 
omnes  per  vinum,  nisi  quod  Lov.  3.  in 
couttxtu  legat  per  unum,  inter  versus 
per  rim.    Nihil  igitur  mtitauduin  :  per 


vinum  est  per  ebrietatem.  Plant.  Au- 
lul.  IV.  10.  04.  '  Ego  me  injuriam  fe- 
cisse  filiffi  fateor  tuae  Cereris  vigiliis 
per  vinum.'  In  Mil.  Glor.  in.  1.  59. 
'  Neque  per  vinnm  umquam  ex  me 
exorietur  discidium.'  Seneca  Epigr. 
V.  eorum  quae  praemittuntur  Consol. 
ad  Helv.  'Sed  tu  perqiie  jocum  diuis 
vinumqwe  :  quid  ad  rem,  Si  plorem  ? 
risus  si  tuus  ista  facit?'  Praeterea 
vociferatur  Lov.  3.  a  m.  pr.  et  Lov.  6. 
Mox  rcdiit  Voss.  Lov.  2.  et  Harleian. 
Vide  ad  xxxvi.  35.  §  2. 

Cap.  viii.  §  1  Quum  primum  con- 
veniendi  potestas  patrisfuit]  Libri  om- 
nes quain  primum.  Amplius  Pal.  1. 
negligit  rb /Jo<es<as.  Gebh.  Quod  pri- 
mum Lov.  1.  3.  4.  et  Gaertn.  quam  pri- 
mum Lov.  2.  5.  et  edd.  Camp.  Rom. 
1472.  Mediol.1480.  Parm.Tarv.ntra- 
que,  et  aliae.  Quum  autem  quaedam 
per  errorem  dedissent  quin  primum, 
Ascens.  postea  a,  1513.  quum  primum 
emendavit.  Prius  itaque  revocavi. 
Simili  modo  errabatur  xxxiii.  48.  § 
7.  Ttim  conveniendi  patris  potestas  fuit 
Lov.  2.  Sed  vocem  potestas  ignorant 
Voss.  Lov.  1.  3.  4.  6.  a  m.  pr.  Gaertn. 
et  Mead.  1.  conveniendi  patris  tetnpus 
fuit  Lov.  6.  a  ni.  sec. 

§  2  Cui  pater,  Satin  salva  ?  et,  qua- 
nam  ea  mwstitia  esset  ?  interrogaret 
eum'\  Libri  omnes  cui  cum  pater,  Satin' 
salve '/  Gebh.  Edd.  ante  Gruteriim 
cui  quumpnter.  Ubi  particula  neces- 
saria  est.,  siipervacnum  pronoraen. 
Deinde  vett.  edd.  de  ludicro  tibi,  in- 
quit.  Sigoniiis  preeclare  de /aero:  sed 
quod  pro  tihi  reponit  pater,  id  neque 
confirmant  libri  nostri  ullo  vestigio, 
et  rh  tibi,{\\  sa  pc  apudoptimos  sciip- 
tores,  eleganter  irapiKKn.  Naudaea- 
nus  hie  omnium  integerrimus  interro- 
£aret,  de  lucro,  tibi,inquit,  ejccto  eti- 
am pronomine  eum,  et  meo  judicio 
recte.  Veram  scripturam  puta :  ta- 
citus  pi'ocul  conslitit.  Cum  pater,  Sa- 
tin' salval  et,  qnanam  ista  mastitia 
esset?  interrogaret.  J.  F.  Gron.  Noa 
niodo  omnes  ante  Grutenim  edd.  bed 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XL.   CAP.   8. 


11897 


et  codd.  quos  consului,  cui  quutn  jmter  dabit,  lucro  Appone.'   Aptissima  er- 

constanter  tuentiir,  nisi   quod  quum  go  sententia  liscest,  qua- expositioiii 

desit  in  solo  Lov.  3.  et  cui  turn  pater  factariun  sibi  insidianim  piaeponitur, 

legal  Mead,  i.  soilemni  scribarum  er-  cum  se  lucrum  ait  putare,  quod  vi- 


rore.  Vide  ad  Epit.  Liv.  lib.  xlviii. 
circa  fln.  Omnibus  iiisinvitis  voccm 
priniam  cui  delere  non  audeo.  Turn 
satiti'  sulvo!  res  Lov.  5.  G.  a  ni.  sec.  et 
edd.  usque  ad  Aklum,   qui  t6  res  ex- 


vat.  Sigon.  Est  emendatio  Sigonii 
valde  adblandiens auctori ;  fiivola  ta- 
men.utpoteconjectanea,  si  examines. 
Pall,  uteique  constanter  hai)ct,De/!i- 
dicro  tibi,  inquit,  vivere  me  scio.  Intel- 


punxit,  quod  etiam  a  ceteris  omnibus  ligit  ludicrum,  quo  inter  ge  concurre- 

exsulat.  Vide  ad  i.  58.  §  7.  Illud  res,  rant  fratres  c.  6.    Vet.  ed.  aliter  liaec 

quod  subintelligendum  Livius  relique-  distinguit,  et  ocuiis  ingerit,  cui  cum 

rat,  male  liberalis  libraiiusde  suo  ad-  pater  Satiti  salvce  res?  qucEiiam  ea  mce- 


didit.  Vide  ad  xxxvif.  18.§1.  Dein« 
de  pronomen  eum  non  agnoscimt  Lov. 
2.  5.  Harl.  et  ed.  Camp.  Ut  tamen 
id  ejiciam,  pauci  codd.  iique  non  pri- 
ms auctoritatis,  persuadere  neque- 
unt.  Si  quid  mutandum,  unica  litera 
niutata  legerem  qui,  quum  pater,  vel, 


slilia  esset ;  interrogaret  de  ludicro: 
Tibi,  inquil,  vitere  me  scio,  Sed  vul- 
galam  scripturani  defendimus.  c.  9. 
'  Hesterna  die  in  lustratione  et  de- 
cnrsu  et  simulacro  ludicro  pugnas  fu- 
nestuui  prope  prcelium  fecisti :  nee 
me  aliud  a  morte  vindicavit,  quam 


servata  lectione   vulgata,  et    verbis  quod  me  et  meos  vinci  passus  sum.' 

paullo  aliter  interpunctis,  ci/i,  qmmi  Gebli.     De  ludicro  ter  iohis  lisir\.    De 

pater,  Satin'  salvce?  et,  qucE7iameamoe-  ludicro  tibi  veViqiu,     Sed  cum  Grono- 

stitia  esset?  interrogaret  eum,  ut  qui,  vio  ad  verba  praecedd.  probo  Sigonii 

vel  cui  referatur  ad  verbum  '  inquit.'  conjecturam  De  lucro,  at  servo  vul- 

De  ludicro  tibi,  inquit, vicereine  scio]  gatum  <i^i.     Locntionem  *  de  lucro  ' 

Obscura  sententia,  et,  ut  puto,  viti-  inlustrant  viri  docti  ad  Ter.  Phorm. 

ata.     Interrogaverat  Perseum  pater,  n.  1.  )C.  Adde  Vlit.  ad  Gratii  Cyneg. 

cum  eum  perturbato   vultu  taciturn  94.  Tiii  eleganter  hie  Trope'Atcei.  Vide 

procul  conspexisset, '  satin'  salvae,  et  qua?  notavi  ad  Silii  i.  4G.  et  Burm.  ad 

quaenara  ea  mceslitia esset  ?'  Respou-  Phaedri  i.  22.  3.    Praterea  me  vivere 

det  filius,  '  De  ludicro  tibi  vivere  me  scio  Lov.  6.  ficcre  me  scio  reliqui  codd. 

scio,  jam  non  occultis  petinuir  insi-  nostri,   Hearnii  L.  1.  et  edd.  antiqq. 


diis.'  Hoc  autem  quid  sit,  vix  intel- 
ligi  potest.  In  veteribus  libris  nihil 
varietatis  est,  nisi  quod  legitur  De 
ludicro  ter  inquit.  Ex  quo  suspicor 
esse  legendum  De  lucro,  pater,  inquit, 
vivere  me  scito.     Est  autem  '  de  lucro 


scito  primus  Curio  dtdif. 

Jam  non  occidtis  afratre  petimur  iu' 
sidiis]  Ita  Moguntini  ex  cod.  suo  edi- 
derunt.  Consentiunt  scripti  nostri, 
excepto  solo  Lov.  5.  qui  cum  priniis 
edd.  legit  occulta.     IMox    vocabulum 


vivere  '  vitam  ipsam  in  lucro  ponere,     domum  deest  in  Lov.  3.     Turn  clausis- 


quod  ii  facere  sclent,  qui  suuimo  e 
periculo  evaserunt,  ex  quo  scrvatum 
se  esse  Perseus  palri  narraturus  est. 
Sic  loquitur  Cic.  ad  Earn.  ix.  17.  ad 
Papirium  :  'De lucro  prope  jam  qua- 
drienniuni  vivinius,  si  aut  hoc  lucrum 
est,  aut  luec  vita,suiierstitcm  reipub- 
liciE  vivere.'  Et  Horat.  Carminum  i. 
9.  *  Quid  sit  futuruin  eras,  fuge  qua;- 
rere,  ef,  Quem  sors  dierum  cunique  poteris  Lov.  1 
Delpli.  et  Var.  Clas.  Livius 


qucforihus  pcrjocum  prasidio  Voss.  et 
Lov.  6.  ctausisque  foribus  parietumque 
prasidio  Lov.  5.  et  edd.  aute  Aldimi, 
qui  parietum  prasidio,  ejecta  copula- 
tiva,  dedit. 

§  3  Pavorem  mixfumadmiratione  pa- 
tri  iiijecissetl  Pavorem  7naximum  Voss. 
Hinc  admiratione  patris  Lov.  4.  a  m. 
pr.  Harl.  et  Mead.  1.     Mox  prabere 


33   N 


11898 


NOT/E    VARIORUM    IN 


§  4  Seniores  duos  amicos,  expertes 
inter  fratres  certaminmn\  Ms.  expertes 
jucenalium  inter  fratres  certaminum  : 
qua?  vox  an  hnic  loco  conveniat,  vi- 
ilerint  alii.  Mudius.  Amicos  duos  Voss. 
Lrov.  1.  2.  3.  4.  G.  Harl.  et  Mead,  am- 
bo.  Dein  expertos  inter  fratres  Voss. 
Lev.  3.  in  contextu,  Lov.  5.  6.  Mead. 
1.  Gaertn.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  ante 
Ciuiouem.  Qiiin  et  cod.  Mognnt. 
expertos  (non,  ut  Modiiis  dicit,  exper- 
tes) juvcnaliiim  certaminum  prsefert. 
Quoniiniis  tamen  in  ea  lectione  ad> 
tjiilescani,  illnd  obstat,  quod  alibi  ex- 
pcrtus  cum  adjuncto  genitivo  apud 
Livium  non  obcuriat,  nisi  xxiv.  22. 
'  Servitiidinis  indignitatisquehomines 
expertos,  ad  versus  notum  malum  ir- 
ritatos  esse  : '  cui  controversiam  mo- 
verunt  interpretes.  Eamdem  tamen 
locutionem  etiamLivioex  conjectura 
leddere  conatus  sum  ad  iv.  9.  §  9. 
Expertis,  vel  expertes,  hie  legunt  ex 
scriptis  nostris  Lov.  1.  2.  4.  Hail,  et 
Mead.  2.  Pro  ea  etiam  lectione  ad- 
ferri  potest,  convenisse,  nt  certami- 
num inter  fratres  expertes  elij?eren- 
tur,  quia,  cum  patre  juvenum,  judices 
quasi  liujus  controversiae  futuri  erant. 
Sed  eligat  lector  quid  praeferendum 
censeat.  Mox  ja;n  deest  in  Harl.  quae 
tamen  vocula  vix  abesse  potest.  Turn 
in  rcgiam  legunt  Lov.  1.  et  6.  Praetcr- 
ea  §  seq.  inambulabat  Lov.  2.  Harl. 
et  Mead.  1. 

§  G  Cum  duobus  amicis,  totidcm  cus- 
todibus  corpuris]  Et  totidem  custodibus 
Lov.  2.  et  Harl.  Sed  ea  particula 
opus  non  est.  Livius  enim  per  banc 
adpositionem  indicat,  amicos,  quibus- 
cum  caussam  filiorum  cogniturus  erat, 
ei  etiam  loco  sateliitum  futures.  Turn 
trinos  inermes  Lov.  2.  Vide  ad  xxiii. 
49.  §  G. 

§  7  Ibi  quum  consedisset]  Sedissel 
Lov.  1.  2.G.  consedissent  edd.  Medio). 
1480.  Tarvis.  utraque,  ac  plures  eas 
secula?,  »it  referatur  etiam  ad  duos 
amicoj,  qnos  non  tanium  ut  corporis 
custodes  adcivit,  sed  ut  secum  judi- 


ces forent.  Judicnm  vero  est'sede- 
re  '  ac  '  considere  ; '  vide  ad  iii.  46. 
§9.  et  XXVI.  48.  §  9.  Adde  Maik- 
land.  ad  Statii  Silv.  i.  2.  45. 

Aut  conficti,  aut  udtnissi  criminis  la- 
bem]  Ms.  aut  commissi  criminis.  Mo- 
dins.  Viilgatum  tuentur  omnes  nos- 
tri.  Utrumque  vero,  'admittere'  et 
'  comniittere,'  in  hac  re  Livius  usur- 
pavit.  Vide  ad  ii.  37.  §  3.  Verba 
haec  etiam  a  librariis  confnndi  solent. 
Vide  Burni.  ad  Nason.  Art.  Am.  ii. 
3C5.  et  Met,  ix.  478. 

§  8  Jam  pridem  (juidem  hanc  procel- 
lam']  Mediam  vocem  neglegunt  Voss. 
et  Lov.  1.  3.  ac  6.  Sed  excidisse  vi- 
detur  ob  similitudinem  praeced.  pri- 
dem, Mox  timebam,  quum  tumultus 
quosdam  exaudirem,  tnediis  omissis, 
Lov.  1. 

§  9  Etiam  hosles,  armis  positis,  foe- 
dus  icisse]  Fcedus  jecisse  Voss.  Lov.  2. 
a  m.  pr.  Lov.  4.  5.  Gaertn.  Hearnii 
L.  1.  et  edd.  principes : /curfus  inisse 
Lov.  G,  quod  ex  enarratoris  glossa 
natum  videtnr.  Vide  ad  xxii.  34.  § 
7.  Locutionem  '  icere  fcedus  '  Li- 
vio  familiarem  esse,  vidimus  ad  i.  25. 
§1. 

^11  Horrendos  eventus  eorum  retuli, 
quibus  se  stirpemque  suam'\  Pall,  uter- 
que,  et  vet.  ed.  quibus  stirpem  suam, 
Gebli.  Legendum  puto  qui  se,  ^c. 
nam  si  nil  hie  mutandum,  legerem 
earum.  T.  Faber.  Eorum  adversus 
Fabrum  tuetur  Crevierius,  subintel- 
ligens  vocem  'fratrum,'  quae  quo- 
danimodo  incliisa  latebat  in  rip  '  fra- 
ternanmi:'  quibus  autem  referebat 
ad  evenlus.  Si  qtiis  tamen  cum  Fabro 
qui  pro  quibus  legere  malit,  se  non 
magnopere  repugnaturum  profitetur. 
Codd.  nostri  et  eorum  et  quibus  tuen- 
tur, prjeterquam  quod  loro  prioris 
eos  legat  Lov.  1.  Deinde  quibus  stir- 
pem suam  omnes  scripti  nostri,  Hear- 
nii L.  1.  et  edd.  ante  Aldum,  qui 
vulgatnni  ex  cod.  Mog.  recepif.  Paul- 
lo  ante  Quoties  ergo  Lov.  3.  Vide  ad 
XXX VM.  53.  §  11.    Turn  stantibus  to- 


T.    LIVll    HIST.    LIU.    XL.    CAP.    8. 


1189!) 


bis  male  Lov.  1. 

^  12  Meliiira  qnoque  excmpla  parte 
altera  posiii]  FA  mcUora  quoque  Hail. 
Seel  particiila  ct  adsiimta  est  ex  iilti- 
mis  Uteris  prioris  vocis  evertissi't. 
Vide  ad  xxxix.  18.  §  8.  Turn  parte 
alia  Lovel.  3.  Vide  ad  Epit.  Liv. 
lib.  L. 

Sociubilem  consorlionem  inter  birios 
Lacedtvnioniorum  reges  ]  Rara  vox 
'  consoi  tio,'  sed  apta  tamen.  Lo- 
quitur aiiiem  de  iis  qui,  ab  Aristodc- 
mi  gemellis  geniti,  per  niiilta  dein- 
ceps  tcmpora  reiiipiii)licam  Lacedae- 
nioniornii)  coiicordi  rexerc  iniperio. 
Aristodemus  enim  (|iiintus  ab  Hcrcu- 
le  Proclen  ac  Kiiiysthcnem  geniiit 
gcmellos,  a  qiiibus  deinde  regum 
Spartanoriim  duplex  descendit  genus. 
Vide  de  ea  re  Herodotiim  lib.  vi.  et 
Pausan.  lib.  iii.  Glar.  Vocis  'con- 
sortio,'  quae  taia  Glareano  dicitiir, 
tria  nobis  cxempla  laiidat  Non.  Marc, 
ea  voce  :  *  Consortium  neutri  generis, 
Consortio  feminini.  Liicil.  lib.  xix. 
'  Dejerat  enim  scripsisse,  et  post  non 
sciipturum  ;  redi  iu  consorfionem.' 
M.  Tiill.  de  Offic.  III.  6.  '  Dissolva- 
tur  nece.«se  est  oninis  liumana  con- 
sortio.' 'Jitns  Livius:  'Qtiiipnam  ista 
snavitas?  qiifenani  consortio  est?'' 
Observant  aiilcni  viii  docii,  Merce- 
rus  ad  d.  loc.  Nonii,  et  Ger.  Job. 
Vossiiis  ad  Fragm.  Tragic,  p.  11.  lo- 
cum Livii,  qiicm  qnidani  ad  Livinm 
Andronioum  retiileriint,reperiri  apud 
Nostrum  vi.  40.  atquc  inde  patcre, 
socictas  pro  suavitus  in  Nonio  emen- 
dandum  esse.  Eadem  voce  ntitiir  et 
Veil.  Pat.  II.  99.  '  TiibniiiciaR  potes- 
tatis  consortione  apqnattis  Augusto.' 
Ad  quern  locum  Bnrni.  alia  Veil,  et 
Valerii  IMax.  exempla  laudavit,  et 
iiisnper  monuit  Steplianinm  ad  Sax- 
on. Granini.  Hist.  Danic.  p.  39.  ple- 
nius  banc  vocem  iulustrassp.  Insu- 
per  ea  nsus  est  Plinius  Hist.  Nat. 
IX.  1.  'Animalium,  quae  terrestria 
adpellavinuis,  liominuin  quasi  consor- 
tione dcgcutia,  indicata  natuia  est.' 


El  obponitur  'dissortio'  vel,  nt  an- 
tiqui  scripserunf,  '  disertio '  apud 
Fest.  ea  voce  :  '  Disertiones,  divi- 
sioiies  patrimoniorum  inter  consor- 
tes.'  Doujatins  vocem  '  consortio,' 
pripterquam  ex  Cic.  de  Offic.  in.  ct 
Livii  lib.  vi.  etiain  inlustrare  conatus 
est  ex  Livii  lib.  x.  in  quo  tamen  libro 
banc  vocem  non  rrperiri,  audacter 
adfirnio.  Antpcessorum  Parisiensi- 
nm  piimicerius  considuerat  Calepi- 
iium  suum,  sed  niniia  festinatione 
non  satis  ad  verba  ejus  adtendit. 
Lexicograplius  enim,  qui  tria  exem- 
pla a  Doujatio  adducta  observarat, 
non  mnnuit,  vocem  consortio  obour- 
rere  'apud  Livium  lib.  x.' sed  *  apud 
Livinm  lib.  x..dec.  iv.'  id  est  '  apud 
Liv.  lib.  XL.'  et  innuit  ipsum  lumc 
locum,  queni  pree  manibus  liabe- 
inus. 

§  13  Rapiendi  tyrannidcm  exortus 
sit]  Ultima  vox  dcest  in  Lov.  5.  ex- 
orttis  est  legit  Harl.  Mox  §  seq.  wn- 
hi,  Antiocho,  cuilibet  regum,  sine  copu- 
lativa,  Lov.  2.  4.  Harl.  et  Mead, 
ambo.  Tnm  frafernu  humanitate  per- 
peram  Harl. 

§  16  Neque  tos  illorum  scclus,  simi- 
lisqne  sceleri  eveutiis,  dctenere  a  ve- 
cordi  discordia  poluit]  Palatin.  nter- 
que  similesque,  Vetus  vero  ediiio, 
similcsqite  sceleri  exitus.  Gebliardns. 
Ita  Aldus  ex  integerrimis  membranis 
Mog.  edidit;  quum  antea  datum  es- 
set  Neque  ros  illorum  scelus,  similesque 
sceleri  exilus  potuit,  reliquis  omissis; 
quod  exslat  etiani  in  Lov.  5.  In  re- 
liquis scriptis  varie  peccatiir.  Cor- 
ruptissime,  Neque  ros  illorum  silenq; 
scelus  sccVi  potuit  potuit  prncfert  Lov. 
J.  Neque  ros  illorum  scelus  similesque 
sceleri  esse  potuit  Lov.  2.  3.  4.  Harl.  et 
Mead,  ambo:  lacuna  tamen,  index 
aliqnid  deesse,  post  rb  esse  relicta 
erat  in  Mead.  1.  Neque  vos  illorum 
simileque  scclus  sceleri  potuil  Voss.  a 
quo  non  aliter  difiert  Gaertn.  quam 
quod  scclerique  pra'ferat.  Neque  ros 
illorum    simileque   scelus   latere   potuil 


11900 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Lov.  6.  a  ni.  pr.  in  quo  terrere,  pro 
latere,  emend.it  manns  altera.  Neqiie 
vos  illoruin  exitus  a  scelere  deter rere  po- 
tuit  pro  vaiia  lectione  inter  versus 
adscriptiim  pra?t'ert  Lov.  2.  Solus 
igitnr  Mognntinus  codex  liic  iteruni 
Livio  saluti  fnit. 

§  1 7  Hceredilatem  meam  umbo  et  spe 
et  cupidifate  iiiproba  petitisi  Crevistis 
liabet  exemplar  Moguntinuni ;  qiiod 
certe  magis  antiquitatem  sapit, quain 
supposititia  vox  pelitis.  Gelen.  Pe- 
titis  Hearnii  L.  1.  omnesque  nostri, 
excepto  Lov.  3.  qui  habet  petistis. 
Solus  verum  nobis  servavit  cod.  Mog, 
Supra  XXIV.  25.  '  Quuin  clausis  Au- 
dranodorns  insula;  portis  haeredita- 
tem  regni  creverit :'  ubi  etiani  libra- 
rii  lectioiiem,  quani  non  intelligebant, 
ferre  non  potnerunt.  De  ea  vide 
Brisson.  de  Verb.  Signif.  in  voce 
'  Cernere,'  Popniam  de  Differ.  Verb, 
in  voce  '  Adire  et  cernere  hEercdita- 
teni,'  et  Schulting.  ad  Dip.  Fragm. 
tit.  XXII.  27.  28.  Voces  ambo  et  spe 
te  male  desnnt  in  Lov.  3. 

§  18  Nee  patrem  potestis  pnti:  nihil 
C(iri,7iihil  snncti  nominis  nostis ;  cujus 
vice  regni]  Restituimus  ad  (idem  ve« 
tcrum  rodicnni  hoc  modo  :  Nee  fra- 
trem,  nee  pulretn  potestis  pati  :  nihil 
cari,  nihil  sancti  est :  in  omnium  vicem 
regni,  ^c.  Gelen.  Pall,  nihil  cari,  ni- 
hil  sanclimoniis,  cui  vice  regni  unius  in- 
sitabilis  amor  successit :  vet.  ed.  nihil 
cari,  nihil  sancti  nominis  nostis;  cnjus 
vice  regni  unius,  &fc.  Geldi.  Dna>  pri- 
ores  voces  Nee  frntrem  desnnt  in  om- 
nibus nostris,  Hearnii  L.  1.  et  edd. 
vett.  quas  Moguntini  in  cod.  suo  inve- 
nerunt,  et  Gelenius  recte  Livio  vin- 
dicavit.  Deinde  nihil  sancti  nominis 
nostis;  cujus  vice,  nt  olim  edebatur, 
praeferunt  Lov.  .5.  et  Hearnii  L.  1. 
nihil  snncti  nominis  cujus  vice  Voss. 
Lov.  1.  G.  et  Gaertn.  nihil  sancti  no- 
minis  cui  vice  Harl.  et  Mead.  2.  cujus 
poslerioris  librarius  additis  notis  rb 
nominis  dclendnm  indicavit  :  nihil 
sancti  nominis  cui  vitce  Lov.  3,    nihil 


sanctimoniis  cui  vice  Lov.  4.  et  Mead. 
1.  nihil  saitctimoniis  cujus  vice  Lov.  2. 
Salutem  liic  iternm  Livius  debet  in- 
tegritati  cod.  Moguntini,  nnde  horum 
verborum  emendationeni  Gelenius 
accepit.  Turn  insitnbilis  amor  Voss. 
et  Lov.  4.  instabilis  amor  Lov.  1.  2.  6. 
Harl.  et  Gaertn.  inextricabilis  amor 
Lov.  2.  pro  varia  lectione  in  margine, 
et  Lov.  3.  Paullo  ante  rh  alterum  ex- 
snlat  a  Voss.  ambiguum  alterum  regem 
legit  Gaertn. 

§  19  Decernite  criminibus,  mox  ferro 
decreturi]  Vocula  tnox  non  adparet  in 
Lov.  2.  Turn  ferro  decerturi  Harl. 
unde  suspicio  oriri  posset  legendum 
essedecertuturi.  Scd  nihil  mutandum. 
Nam  'decernere  acie,'  'armis,'  'fer- 
ro,' *  certamine'  Livio  familiares  sunt 
locutiones.  i.  15.  '  Obviam  egressi, 
«t  potius  acie  decernerent :'  ubi  quzs- 
dam  vide,  xxxiv.  19.  *  Constitnant, 
ubi  secnm  armis  decernant.'  xxxvi. 
17.  'Crastino  die  acie  decernamus.' 
xxxvii.  13.  *  Decernerent  navali 
certamine.'  Et  ita  simpliciter  '  de- 
cernere '  III.  62.  '  Si  jam  satis  animi 
est,  decernique  placet.'  xxxiv.  19. 
'  Parati  de  summa  rerum  decernere.' 
XXXVII.  13.  '  Consilium  habitum, 
ntrum  extemplo  decernerent.' 

Quidquid  aid  veri  potestis,  aut  com- 
minisci  libel]  Quid  veri  potestis  Voss. 
Lov.  1.  2.  3.  4.  6.  Harl.  Mead,  ambo, 
et  Gaertn.  quod  veri  potestis  Lov.  5. 
et  edd.  principes.  Primus  deinde 
Ascens.  1513.  dedit  quod  tueri  potestis, 
sed  Aldus  ex  cod.  Mog.  quidquid  aut 
veri  potestis.  Deinde  aid  eminisci  Voss. 
Lov.  4.  5.  Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn. 
et  edd.  Camp.  Rom.  1472.  ac  Parm. 
Id  etiam  se  in  omnibus  libris  suis  re- 
pcrisse,  monuit  Gebliard.  ad  xxxvii. 
5.  §  5.  Scriptum  per  compendium 
fuerat  eminisci,  id  est,  comminisci, 
quod  non  intellectum  erroris  caussa 
exstitit.  Vide  ad  d.  1.  Livii.  Hinc 
etiam  factum  reminisci  in  Lov.  3.  et 
edd.  Mcdiol.  1480.  Tarvis.  utraque, 
et  proxiinis,  donee  Asc.  1513.  com- 


T.    LlVIl   HIST.   LIB.   XL.   CAP.   9. 


11901 


tninjsci  emendaret,  qtiod  praefert  Lov. 
2.  aid  Libet  comminisci  obfeit  cod. 
Mog. 

§  20  LacrimcE  omnibus  oborta]  Obor- 
ta;  omnibus  Voss.  et  Gaertn.  abortce 
omnibus  Lov.  1.  3.  G.  omnibus  abortce 
Lov.  4.  et  Hail.  Quod  rccte  et  ele- 
gantei"  dictuin  esse  de  lacriini«,  quas 
iiberlim  deinanant,  credidit,  aliisque 
persuaderc  conatiis  est  Gcbliard. 
Crep.  I.  12.  Ego  vero,  qiiin  erranti- 
bus  libiariis  tribiienduin  sit,  non  du- 
bito.  Vide  etiani  ad  i.  68.  ^  7.  Mox 
vocula  et  abest  a  Lov.  3.  et  Hearnii 
L.  1.  in  piaecedentibus  ctiam  sunt  a 
Lov.  1.  6.  et  Gaerta. 

Cap.  IX.  §  1  Aperienda  niniirum 
node  januafuit]  Vocein  node  neglex- 
erunt  \'oss.  et  Gaeitii.  Ea  tameu 
servanda  est,  et  inservit  peiicnlo  ex 
luente  Persei  aiigendo.  Et  hiiic  pas- 
sim Perseus  eaui  repetiit  infra  hoc 
cap.  '  Denietriuni  cum  aniiatis  nocte 
intempesta  in  vestibiilo  nieo  depre- 
liendisses.'  Turn,  '  Credis  nihil  a 
gladiis  nocte  periculum  fuisse?'  Et 
iteruni,  '  Quid  hoc  noctis,  quid  iiii- 
ijiicus  ad  iratum,  quid  cum  ferro  sub- 
cinctisjuveiiibus  veiiisf 

Quando  non  creditur,  7iisi  pcrpefra- 
turn,  /acinus]  Quoniam,  sive  per  com- 
pendium (jm,  non  creditur  Lov.  1.  2. 
3.  4.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn. 
quod  ex  glossa  marginaii  in  coutex- 
tum  inrepsit.  Sa^pissime  cnim  Li- 
vius  ita  loqui  amavit.  Supra  ii.  15. 
'  Quando  id  certum  atque  obstinatum 
est.'  c.  29.  '  Acerrimi  cujusque  arbi- 
trio,  quando  ita  placet,  rem  agemus.' 
m.  35.  '  Comitiorum  illi  liabendo- 
rum,  quando  minimus  natu  sit,  niunu!< 
consensu  injungunt.*  iv.  45.  '  Quando 
nee  ordinis  liujus  uUa,  nee  reipublicae 
est  verecundia.'  v.  13.  '  Cujus  insa- 
nabili  pernicie  quando  nee  caussa  nee 
finis  inveniebatur.'  c.  27.  1.  xxxiv. 
capp.  7.  33.  34.  xxxv.  22.  xxxvu. 
67.  xxxix.  51.  XL.  56.  xmi.  51.  xlv. 
39.  Alia  cxenipla  vide  ad  xxxiii.  2. 
§  9.    Adde  Burm.  ad  Valer.   Flacc. 


VII.  15G.  et  Cortium  ad  Sail.  Jug.  c. 
102.  §  9.  Sippe  autem  lia?c  vocabula 
in  INIss.  commutantur.  Vids  ad  ix. 
8.  §  5. 

Et  eadem  petit  us  insidiis  audiol  Pall. 
/acinus,  ejusdeni  pctitus  insidiis  audio. 
Neque  disseutit  vet.  ed.  Gcbh.  Si- 
militer ejusdem  non  tantum  vett.  edd. 
sed  et  onines  scripti  nostri,  excepto 
Lov.  3.  qui  Icfjit  eisdcm.  Asrensius 
postea  a.  1513.  shiuidimpetilus  incon- 
textu  legit,  ejusdem  in  marginem  con- 
jecit.  Bloguntini  deinceps  eadem  pe- 
titus  ex  cod.  suo  adoptarnnt ;  Frob. 
a.  1535.  et  eadem  petilus.  Sed  pe- 
nilus  est  in  Lov.  1.  et  Gaertn.  quo- 
rum posterior  mox  pra?fert  latro  et 
insidiator. 

§  4  Nee  adeo  tibi  litis  vita  esset 
nostra,  ut  nee  praterito  pcriculo  mco 
inuvereris]  Adeo  vilis  tibi  Lov.  2.  3.  4. 
(i.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Pronomen 
tibi  deest  in  Lov.  1.  in  quo  ileruui 
enipliasis  est :  nnde  etiani  abesse  ne- 
quit.  '  Est  tibi  vile  mori '  dixit  Ovid. 
Her.  VII.  48.  Dein  periculo  modo  te- 
rereris  Voss.  et  Lov.  1.  periculo  modo 
movcreris  Lov.  3.  periculo  meo  modo 
morereris  Gaertn.  Mox  nee  /uturo 
Lov.  3.  et  Mead.  2.  quomodo  libravii 
sciipsisse  videntur,  quia  pra^cessit 
nee  prceterito,  Sed  vide  ad  ix.  9. 
§  14.  Deinde  sit  deest  in  Voss.  Lov. 
1.  2.  3.  4.  C.  Harl.  Mead,  ambobus,  et 
Gaertn. 

^  5  Itaque,  si  7nori  tacitum  oportet] 
Ita  Lov.  1.  Vide  ad  xxi.  53.  §  7. 
Turn  si  mori  tantum  oportet  Voss.  er- 
rore  librarii  :  tacitum  enim  verum 
esse  adparet  ex  eo  quod  mox  ei  ob- 
ponitur  '  vocem  mittere.'  Alibi  etiani 
easdem  voces  librarii  commutarunt. 
Vide  ad  xxvii.  17.  §  4.  et  viros  doc- 
tos  ad  Nason.  Met.  v.  498. 

§  6  Circumvenlis  in  solitudine,  ^-c] 
Qir.vri  |)ossef,  (juouiodo  in  solitudine, 
si  adsiut  homines,  licet  numquam 
visi,  quorum  fides  inploratur?  Ve- 
rum in  solitudine  liic  non  tarn  est  re- 
motis    omnilms   omnino    hominibus, 


11902 


NOT/E    VARIORUM    IN 


qiiain  abscntibiis  amicis,  cognatis, 
iiotis.  Ita  'solitndo'  adscribitiir  11- 
beris,  qui  parentibiis  oibati  sunt, 
apiid  Cic.  in  Verr.  i.  58.  '  Consnlere 
vivi  ac  prospicere  debemns,  ut  libe- 
roruni  soiltudo  et  pneiitia  qnam  fir- 
mlssimo  prresidio  ninnita  sit.'  Et  ita 
Thais,  qnuni  apud  Ter.  in  Eun.  i.  2. 
67.  dixisset  sola  sum,  id  exponit  ad- 
dens,  '  habeo  hie  neminem,  neqne 
amiciim,  neque  cognatum.'  Vide 
Gronov.  ad  Senec.  Consol.  ad  Marc. 

XXIV. 

Mittere  liceat.  Per  te  patriumque 
nomen,  ^pc]  Videtnr  scribendnm,  Ila- 
(]ue,  si  mori  taciturn  oportct,  .  . .  <u  pe- 
iaris  :  sin  autem  (quod  circumv.  .  .  . 
iinplorent)  mihi  quoque  ferrum  in  me 
striatum  cernenti  vocvm  mittere  licet ; 
per,  te,  palrium  nomen.  Vel  per  ego  te 
patrium  nomen.  J.  F.  Gron.  Omnino 
Gronovio  adsentior,  aliter  liac  et 
prioia  verba  partim  distinguenti, 
partim  emendanti,  et  lioc  quidtni  loco 
per,  te,  patrium  nomen,  expnlsa  copii- 
lativa  que,  legenti,  qwomodo  etiani 
liic  eniendanduni  esse  in  pr.  ed.  not. 
ad  XXIX.  18.  nioniierat.  Vide  etiani 
qufe  notavi  ad  Silii  i.  G58.  et  v. 
82. 

Ita  me  uudias,  precor,  tamquam  si, 
voce  et  comploraiione  nocturna]  IJe  for- 
mtija  tamquam  si  vide  ad  xlv.  23. 
§  12.  Deinile  perperam  coJi/fm;)/u<jo?!C 
nocturna  bgit  Lov.  1.  Mox  quiritanti 
deest  in  Lov.  2.  queritanti  pracferunt 
Voss.  Lov.  3.  5.  Gaertn.  et  edd. 
prisca;.  Vide  ad  xxxix.  10.  §  7. 
Kecte  ejus  loco  quiritanti  ex  cod.  sue 
receperiint  Mognntini;  quod  reliqno- 
rnm  nostrornm  testinionio  finnatnr. 
Vide  ad  xxxiii.  28.  §  3.  Insuper 
intervenisse  Demetrium,  ^c,  depreUen- 
disses  Voss.  Lov.  I.  4.  G.  et  Mead.  2. 
intervenisse  Demetrium,  H^c.  depreken- 
disse  Lov.  3.  5.  Hail.  Mead.  I.  Gaertn. 
et  edd.  principes.     Sed  male. 

Quod  turn  vociferarer  in  re  prcesenti 
pavidus,  hoc  nunc  postero  die]  Quantum 
vociferarer  Mead.  1.   quod  vociferarer 


Ilail.  Tnm  in  re  prasertim  pavidus 
Hail,  et  Mead.  1.  Vide  ad  xxxiv. 
C2.  §  15.  Delude  hcec  nunc  postero  die 
Lov.  1. 

§  8  Obstat  vetustus  Macedunia  mos, 
ohstat  vero  eiiam]  Non  video  cur  hie 
quoque  non  lesendnm  sit  Mucedonum, 
ut  c.  11.  '  Qui  transcendere  festinat 
ordinem  astatis,  naturae,  morisMace- 
donum  :'  et  c.  12.  '  Ciijus  jure  gen- 
tium, more  Maredonum,  &c.  regnum 
est  futurum.'  Duk.  Obstat  etiam  vere 
Voss.  Ita  variant  etiam  iii.  50.  §  13. 
IV.  60.  §  1.  et  alibi:  obstat  etiam  vero 
Lov.  1.  6.  et  Gaertn.  Vox  vero  deest 
in  Lov.  3.  quae  hie  adfirmandi  parti- 
cula  est.  Supra  xxxiii.  38.  '  Quod 
ad  eas  civitates  adtineret,  quas  Anti- 
oclius  intercepisset,  id  vero  ferendum 
non  esse,  Komanos  tanta  periciila 
exhaustos,  Antioclium  belli  prapmia 
habere.'  Vide  ad  x.  23.  §  5.  PauUa 
ante  jam  vivimus,  omissa  voce  rf/u, 
Harl. 

§  9  Hue  transcendere']  Pall.  Hcec 
transcendere.  Gebli.  Lege  Hax  tran- 
scendere.  Ut  infra  c.  11.  '  Qui  tran- 
scendere festinat  ordinem  aetatis,  na- 
turae, moris  Macedonun),  juris  gen- 
tium.' J.  F.  Gron.  Hoc  transcendere 
Voss.  Lov.  6.  Harl,  Gaertn.  et  Victor. 
Crevierii.  Hac  transcendere  Lov.  1. 
2.  3.  et  4.  quod  recepi.  Mox  omnia 
volviset  tentas  Voss.  Tum  scu  cura,  seu 
fortuna  Lov.  3.  Insuper  resistil  par- 
ricidio  Voss.  Lov.  1.3.6.  Harl.  Gaertn. 
et  Lov.  4.  a  m.  pr. 

^  10  Heslerna  die  in  lustratione,  et 
decursu,  et  simulacro  ludicro  pugncc^ 
Hesterna  die  illtistralione  Gaertn.  Hes- 
terna  illuslratione  Voss.  Hesterno  in 
lustratione  Lov.  1.  Hesterna  in  lustra- 
tione Lov.  6.  quod  admittendum  vide- 
tur,  vel  legend uni  Hesterno  die  in 
lustratione.  Alibi  enim  semper  Li- 
vium  hesterno  die,  non  hesterna,  dix- 
isse,  videbimns  ad  XLiv.  38.  §  1. 
Dein  simidato  ludicro  pugncB  Lov.  3. 
et  Harl.  Male  :  '  simulacrum  pngnae' 
vocavit  c.  6.    Et   ita  '  simulacrum 


I 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   9. 


11903 


navalis  pugnae'  inUistratiir  ad  xxvi. 
51.  §6. 

§  11  Tamquam/tatemo  lusu,j>erlra- 
kere  me  ad  ctenam]  Fralerno  tamquam 
jussu  Voss.  et  Gaertn.  jussu  etiam 
Lov.  1.  2.  3.  4.  Hail,  et  Mead,  ainbo. 
Tiiin  Irahere  Voss.  protraliere  Lov.  3. 
Vide  ad  xxxv.  29.  §  3.  Pronoinen 
me  deest  in  Lov.  1.  Mox  Credisne, 
pnter,  inter  inermes  convivas  me  coena- 
turum  Lov.  3.  5.  et  edd.  vett.  Reliqui 
nostri  slant  pro  vulgato,  quod  Frob. 
1635.  adscivit. 

Credis  nihil  a  gladiis  node  periculum 
/uisse]  Lege  niliil  a  gladiis  node  peri- 
culi  fuisse.  J.  F.  Gronov.  Apparet 
iinaiii  vocetii  coaluisse,  quuni  !<ciip- 
tiim  primo  esset  pe/jfu/t  mi  fuisse,  pro 
jtericuli  miki  f.  quomodo  legcndiim 
piito,  lit  sic  nulla  liueola  pereat.  Jac. 
Gron.  Jac.  Gronovii  conjectiiram 
probat  etiam  Crevier.  duplici  reddita 
ratione,  tolerari  non  posse  nikil  peri- 
culum,  et  rb  quern  quod  sequitnr,  pos- 
tiilare  in  iis  quae  pra^cednnt,  mi  vel 
mild.  Addit  autem,  in  cod.  Victor, 
exstaie  mihi,  sed  post  verbum/«(sse  : 
quomodo  etiant  praerert  Lov.  G.  Mox 
etiam  iiic  rudibus  legendum  esse,  hoc 
lib.  c.  0.  §  G.  coijjecit  J.  F.  Gro- 
novius. 

§  12  Quid  hoc  nodis,  quid  inimicus 
ad  iralum,  quid  cum  fervo  subcinctis^ 
Et  qnid  hoc  noclis  Lov.  2.  et  Harleian, 
quod,  si  plures  codd.  consentirent, 
placere  posset.  Virg.  Eel.  i,  27.  '  Et 
quie  tanta  fuit  Romam  tibi  caussa  vi- 
dendi?'  ubi  vide  viros  doctos,etNic. 
Heins.  ad  Nason.  Am.  iii.  S.  1.  Dein- 
de  quid  ut  inimicus  Voss.  Lov.  1.  2.  3. 
C},  6.  Gaertn.  Hearnii  L.  1.  et  priscai 
edd.  Verum  ita  legendum  t'oret  quid 
ut  inimicus  ad  irutum  cum  ferro  subcinc- 
tisjuveniOus  venis.  Sed  recteFrob.a. 
1535.  voculani  ut  omisit.  Mox  veni- 
enlem  non  adpaiet  in  scriptis  nostris, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  priscis  ;  quani 
vocem  Aldus  fide  cod.  Mog.  rece- 
pit. 

§  13  Funus  meum  parares  hoc  tempo- 


re, pater']  Mecum  parares  Voss.  Turn 
paler,  et  mox  tamquam  desunt  in  Lov. 
1. 

§  14  Quid  enitn?  negat  secum  mulli- 
tudine  venisse]  Ui^tinclione  el  una 
litera  mutata  animandaui  orationem 
existimo:  Nihil  ego,  tamquam  accu- 
salor,  criminose,  nee  dubia  argumentis 
colligendo  ago.  Quid  enim  neget  ?  s« 
cum  muUitudine  veuisse  ad  juvuam  me- 
am?  an  ferro  succindos  secum  fuisse? 
J.  F.  Gronov.  Th  enim  male  exsnlat 
ab  Harl.  Ea  vox  notari  solet  nnica 
litera  M,  quae  inlerceptaest  ab  initiali 
vocis  seq.  Neque  opus  videtiir,  ut 
cuniGroiiovio  distinctionem  et  uiiam 
literam  mutemus.  Solent  enim  tr 
quid  et  quid  enim  in  inlerrogationibus 
acrioribus  ita  absolute  usurpari.  Vide 
ad  xxviic.  41.  §  12.  Ita  Cic.  de  Fin. 
II.  19.  'Quid  enim?  te  ipsum  volup- 
tasne  induxit,  ut  adolescentuliis  eri- 
peres  P.  Sullse  consulatum.'  c.  22. 
'  Quid  enim  ?  fortemne  possumiis  di- 
cere  eumdem  ilium  Toiquatiim?'  c. 
28.  'Quid  enim?  suinmus  dolor  plu- 
res dies  manere  non  potest.'  Tiisc,  i. 
25.  '  Quid  eiiiin  ?  obsecro  te,  terrane 
libi  aut  sata  aut  concreta  videtur 
tanta  vis  memoriae?'  Vide  etiam 
Burm.  ad  Qninct.Instit.  vii.  10,  pag. 
G53.  Pr;vterea  venisse  se  cum  muUi- 
tudine Voss.  Lov.  1.  3.  4.  G.  Harleian. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Mox  Quos 
nominavero,  accersiri  possunt:  quidem 
omnia  auderent  male  Voss.  et  Lov.  1. 
ac  G. 

Non  tamen  audebunt  negare.  Si  de- 
prehensos  intra  limen  meum  cum  ferro  ad 
te  deducerem']  Pall,  negare, sedeprehen- 
sos  intra  limen  meum  cum  ferro:  si  ad 
te  deducerem.  Gebh.  Similiter  tantum 
non  onines  nostri,  Hearnii  L.  1.  et 
edd.  vett.  nisi  quod  Lov.  2.  et  Harl. 
pra?ferant  comprehensos.  Sed  recte 
ei  siibstiluit  Frob.  an.  1535.  id  quod 
nunc  viilgo  exstat.  Negare  enim  non 
modo  poterant,  sed  etiam  debebant, 
se  deprehensos,  vel  comprehensos 
cum  feiro  esse  intra  limen  Persei, 


11904 


NOTiE    VARIORUM    IN 


qnos  Ferseiis  adilu  januae  proliibuit. 
Paiici  codd.  qui  Si  dcprehensos  ser- 
vant, tameii  si  a(i  te  deducerem  legnnt. 
Hinc  suspicio  nasci  posset,  legendnra 
esse  audcbunt  negare.  Scilicet  dcpre- 
hensos intra  limen  ineum  citmferro  si  ad 
te  deducerem:  nt  scilicet  per  compen- 
dium sci'iptiim  sit  sc.  quod  in  se  et  si 
facile  migrare  potest, 

§  15  Pro  manifesto  haberes']  Pali. 
rem  pro  manifesto  haberes.  Gebli.  Po- 
test intelligi  hoc,  quod  prapcessit.  Fere 
tainen  malim  pro  manifestis  haberes. 
Tacitus  Ann.  xi.  C.  '  Et  caeteri,  qui 
non  judicium,  (quippe  in  manifestos,) 
sed  potnam  statui  videbant.'  J.  F. 
Gronov.  Et  Plautus  Menaecbm.  iv. 
2.  28.  *  Nee  magis  manifestum  ego 
Iiominem  umquam  uliiim  teneri  vidi.' 
Sed  plcrumqne  adduntur  genitivi 
•  criminis,' '  sceleris.'  Vide  (lorf.  ad 
Sail.  Catil.  c.  52.  extr.  et  ad  Jugurth. 
c.  35.  Duk.  Gronovii  emendationem 
probare  nequeo.  Perseus  patri  per- 
suadere  conabatur,  se  non  ut  accusa- 
torem  criminose,  nee  dubia  argumen- 
tis  colligendo  agere,  quuni  contende- 
ret  fratrem  nocte  cum  armatis  do- 
inum  ad  se  interficiendum  venisse. 
Nunc  itaque  dicif,  patrem,  quod  fra- 
tri  objiciebat,  pro  manifesto  liabitu- 
rum,  si  ferro  adcincti  intra  limen 
suum  deprehensi  essenf.  Rem  pro 
manifesto  haberes  legunt  omnes  codd. 
nostri,  Fall.  Gebhardi,  Hearnii  L.  1. 
et  edd.  ante  Frob.  qui  an.  1535.  vo- 
cem  rem  omisit.  Utinam  Gelenius 
lectorem  monuisset,  qua  auctoritate 
eam  expunxisset.  Nunc  videri  po- 
test cxcidisse  operarum  neglegentia 
ob  ultimam  syllabam  vocis  pra?ced. 
deducerem.  Vide  ad  xi..  57.  §  8.  Recte 
auteni  dicitur  rem  pro  manifesto  habe- 
res. Vide  ad  i.  3.  §  2.  Sin  Gelenius 
praReuntem  cod.  Mog.  secutus  est, 
ex  initio  orationis  intelligerem  *  faci- 
nas.' 

Cap.  X.  §  1  Farias  f rater n as  cogital 
C'oncita  Icgi  debet,  non  cogita.  Gelen. 
Coneita  servant  Voss.  Lov.  sex,  Harl. 


Mead.  2.  et  Gaertn.  Glim  scriptum 
fiiisse  videtur  COCITA,  quod  null© 
negotio  in  COGITA  ob  simillimos  li- 
terarum  ductus  abire  potuit. 

Discerne  et  dispice  insidiatorem~\  'A- 
(TvvZirws  Pall,  et  vet.  ed.  discerne,  di- 
spice insid.  Gebli.  Copulam  omittunt 
Voss.  Lov.  sex,  Harl.  Mead.  2.  Gaert- 
ner.  et  edd.  vett.  Primus  eam  Frob. 
1535.  addidit. 

Noxium  huic  esse  capiif]  Cum  prae- 
cedens  oratio,  ac  item  sequentes  duje 
bina  habeant  membra ;  miror  quid 
sibi  haec  verba  velut  mutila  velint. 
Fieri  autem  potest,  ut  quid  desit  : 
qiiicquid  id  est,  adraonendus  fuit  lec- 
tor. Glar.  Aut  baec  verba  vacant, 
aut  aliquid  dcsideratur,  quemadmo- 
dum  censet  Glareanus.  Locum  non 
mutavi,  asterisco  tantum  signavi.  Si- 
gon.  Sententia  erit  Integra,  si  esto 
scribatur.  Gruter,  Pall,  uterque  noa;- 
iutn  hinc  esse  caput.  Gebh.  Rubenius 
et  pelitum  insidiis:  noxium  incesse  ca- 
put. Suetonius  Claud,  c.  12.  '  Popu- 
lus  et  militem  quasi  proditorem,  et 
senatum  quasi  parricidam  diris  ex- 
secrationibus  incessere  non  ante  de« 
stitit.'  Scbelius  ad  Folyb.  c.  14.  'in 
noxium  exsccrare  caput.'  J.  F.  Gran. 
Nulli,  vel  script!,  vel  editi,  aliquid 
mutant,  nisi  quod  hinc  esse  legant  Lov. 
4.  et  G.  Et  tamen  locus  manifeste 
corruptus  est.  Gruteri  conjectura, 
licet  proxime  ad  vulgatum  accedat, 
ideo  minus  placet,  quod  Perseus  ita 
duo  adprecaretur  insidialori,  unimi 
tantum  insidiis  petito.  Scbelii  emen- 
datio  niniinm  a  recepta  lectioue  re- 
cedit.  Eamdein  ob  caussant  adsen- 
tiri  nequeo  Gronov.  in  priori  nott. 
cd.  reponenti  petitum  insidiis  innox- 
ium  hoc  caput.  Sed  ipse  omittendo. 
conjecturam  illam  tacitus  damnavit. 
Omnium  minime  laudanda  est  teme- 
raria  Donjatii  sententia,  qui  aliquid 
deesse,  idque  ita  snpplendum  judi- 
cal :  illi  scelestum  puta,  innoxium  huic 
esse  caput.  In  nullo  cod.  nnliave  ed. 
ante   Elzevir.  Heinsii    ulla  adparet 


T.    LIVII    niST.    LIB.   XL.   CAP.   10. 


11005 


lacuna.  Inconsiiitiim  itaqne  est,  tot 
infarcire  vocahula,  nbi  scnsus  loco 
constare  potest.  Uonec  integriores 
codd.  ineliorem  Icctioneni  siibjiciaiit, 
in  sententia  Iliibenii  adqiiiescam  ; 
qiiani  verisimilem  esse  indicant  codd. 
hinc  esse  prEpferentes  ;  undc,  unica 
litera  expiincta,  fit  vicesse.  Crevier- 
ius,  nt  siinul  sensiis  clarior  fiat,  simul 
verba  propitis  ad  veteris  scriptiirae 
vestigia  accedant,  coiijicit  noxiujnliis, 
(nempe  exsecrationibns)  iticesse  ca- 
put. Trilier.  Obs.  Crit.  lib.  ii.  c.  17. 
tres  novas  conjecturas  pioposuit. 
Vel  enini  legebat  nnxium  hue  arcesse 
caput :  proxime  enim  cap.  jirasced. 
piapcesserat  'Qiios  nominavero,  ar- 
cesse :'  vel  noxium  hinc  faccsse  caput, 
lit  I.  47.  '  Facesse  hinc  Tarquinios 
ant  Corinthios  : '  vel  deniqne  »ioa2«?n 
huic  seca  caput.  Magis  tanien  sibi 
placere  fatetur  biiias  przecedentes 
conjecturas.  Ego  sentenliam  non 
muto. 

^  2  Perfugium  in  pntris  jnisericordia'] 
Profugium  Harl.  Sed  vide  ad  lib. 
xxxvii.  c.  27.  ^  2.  Infra  c.  12.  •  Per- 
fugium sibi  niisqnam  gentium  esse 
ait,  ut  ego  ne  apud  te  quideni  quid- 
quam  spei  reiiquae  liai)eam.'  Paullo 
ante  fraternos  Deos  librarii  errore  i- 
dem  Harl. 

§  3  Cui  non  soUemne  lustnde  exerci- 
tus  tui,  non  decursus  mililum,  non  do- 
tnus,  nee  epida,  ^c]  Pall,  et  vet.  ed. 
non  domus,  non  epulce.  Gebli.  Cui  non 
sollemne  luslrale  exercitus,  cui  non  de- 
cursus mililum  Lovel.  5.  et  edd.  ante 
Frob.  qui  a.  1535.  dedit  exercitus  tui, 
non  decursus,  ut  habent  reiiqui  codd. 
nostri :  won  domus,  nee  cpukc  in  solis 
exstat  prioribus  Gruteri  edd.  qui  i()se 
in  nliima  eniendavit  non  epulce.  Ce- 
terum  Muret.  Var.  Lect.  xix.  14.  in 
his  sibi  observasse  videtur  nianifes- 
tarn  imilationcm  Cic.  Catil.  iv.  1. 
'Ego  sum  ille  consul,  Patrts  con- 
scripti,  cui  non  forum,  in  quo  omnia 
aeqnitas  continetur ;  non  campus, 
consularibus  auspiciis  consecratus ; 


non  curia,  summum  auxilium  omnium 
egentium;  non  domus,  commune  per- 
fugium ;  non  lectus,  ad  qiiietem  da- 
tus  ;  non  denique  baec  sedes  honoris, 
sella  curiilis,  nmquam  vacua  mortis 
periculo  alque  insldiis  fuit.' 

§  4  Si  iero  ad  fratrem  invitalus, 
moriendum  est]  Verba  ha?c  desunt  in 
Lov.i.  errore  librarii.  Post  ilia  la- 
cuna unius  folii  est  in  Lovel.  3.  usque 
ad  cap.  14.  §  2.  Ceterum  Et  si  iero 
legit  Harl.  In  quo  Et  si  exponi  pos- 
set '  quod  si.'  Vide  Muret.  ad  Cic. 
Catil.  iii.l.  Sed  reiiqui  omnes  vocu- 
lam  Et  ignorant. 

§  5  Deos,  pater,  et  te  colui :  non  Ro- 
manos'\  Et  te  solum,  non  Romanos  Lov. 
1.  G.  et  Voss.  et  te  solum  colui:  non 
Romanos  Harl.  Mox  periisse  Lov.  5. 
Gaertn.  et  edd.  Camp.  Rom.  1472.  ac 
Parm.  Vide  ad  xxix.  32.  §  13.  Turn 
que  tibi  ademtas  Voss.  quia  tihi  ad^ni' 
tas  Lov.  1.  2.  4,  5.  6.  Harl.  Mead.  2. 
Gaertn.  et  edd.  usque  ad  Gronovia- 
nam  an.  1C79.  qui  tihi  prapferentem. 
Quamvis  autem  Clericns  banc  lectio- 
nem  retinuerit,  ea  tamen  quin  inter 
splialmata  operarum  referenda  sit, 
non  dubito  ;  partim  quia  mntatae  lec- 
tionis  in  notis  ratio  non  redditur  ; 
partim  quia  Gronovii  ed.  minor,  quae 
eodem  tempore  prodiit,  quia  servavit, 
quod  recte  Crevier.  restituit.  'J'um 
voces  tot  urhes  male  desunt  in  Lov.  1. 

Nee  me,  nee  te  incolumi,  Macedo- 
niam  suam  futuram  sperant]  Pal.  1. 
Macedonium  suam  futuram  spectant. 
Gebh.  Similiter  Voss.  Vide  ad  lib. 
XX XI v.  c.  27.  §  4.  Praeterea  nee  te,  nee 
me  incolumi  Harl.cujus  librarius  exis- 
timasse  viiletur,  non  decerc,  ut  Per- 
seus se  memoret  ante  patrem.  Ve- 
rum  hunc  morem,  quern  hodie  civilio- 
reni  ac  moratiorem  putamus,  minus 
scrnpulose  veteres  observarunt.  In- 
fra cap.  15,  'Ut  me  mihi  tibique  ser- 
ves, precor.'  Vide  ad  xxxiv.  34. 
§  4.  et  Burm.  ad  Lucani  ix.  985.  Ita 
1.V11I.C.34.  'Nemo  homiuum,  nemo 
Deoruni  verccundiam  habeat.'    Alia 


11906 


NOTyE    VARIORUM    IN 


vide  ad  xxi.  13.  i^  7. 

^  6  Si  me  scclus  fralris,  te  senectus, 
nbsumseril]  Libri  omnes  Sed  si  me  see- 
lus.  Gehli.  Nee  aliter  Vos.s.  Lov.  1. 
2.  4.  5.  6.  Gaertn.  Hearnii  L.  I.  el 
ed(i.  piiscap.  Sed  additam  particulani 
primus  omisit  Fiob.  1535.  Libraries 
similibus  particnlis  additis  male  co- 
Laerentem,  lit  putabant,  Livii  oratio- 
nem  melius  connectere  conatos  esse, 
vidimus  ad  vi.  32.  §  8.  Praeterea 
adsumserit  Lov.  4.  et  Mead.  1.  assutti' 
serit  Lovel.  1.  Vide  ad  ii.  42.  §  4.  et 
IX.  17.  ^  17.  Assumsit  Harl.  Vide  hoc 
lib.  ad  cap.  14.  §  10.  Mox  anne  ea 
quod  exspectata  fuerit  sine  sensu  Harl. 
aut  nee  ea  quidem  Voss.  Lov.  1.  2. 4.  5. 
G.  Mead,  ambo,  Gaertn.  et  omnes 
edd.  ante  Gronov.  16G5.  Vide  ad  i. 
10.  §  3.  et  VIII.  7.  §  19.  Turn  vocula 
id  exsulat  a  Voss. 

§  7  Vidisti  heslerno  die  inpelum  in 
me  milituin]  Libri  omnes  Vidisti  hes- 
terno  die  (Pal.  1.  vitiose  continet  ex- 
terna) iinpelum  militum  in  me,  quod  il- 
lis  defuit  interdiu,  convivce  fratris  noclu 
sumserunt.  Gebli.  Inpetum  militum  in 
me  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  G.  Harleian.  et 
Mead,  anibo.  Mox  verba  Quid  illis 
defuit,  nisi  ferrum  ob  siiniiitudineni 
sequentium  desunt  in  scriptis  nostris, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  primis.  Vide 
ad  IX.  11.  ^  11.  F2a  ex  cod.  suo  rece- 
pertint  Moguntini. 

ConviffE  fratris  noctu  adsumserunt'] 
Nocli  Voss.  iinde  conjeciiira  nasci 
posset  scribendum  esse  node,  idque 
niutasse  librarios,  quia  pra^cessit  '  iu- 
terdiu.'  Sed  aliud  observatur.  i.  47. 
*  Nee  nocte,  nee  interdiu  viium  con- 
quiescere  pati.'  xxi.  32.  '  Edoctus, 
interdiu  tantum  obsideri  saltum,  noc- 
te in  sua  quemque  dilabi  ttcta.' 
xxxvii.  11.  *  Ubi  quum  interdiu  qui- 
esset,  nocte  in  proxima  terrae  Saniiae 
trajecit.'  XLiv.  39.  '  Nee  falleret  nos, 
nee  interdiu  nee  nocte  abeundo.'  Re- 
liqui  tamen  noctu  servarunt.  Prae- 
terea sumserunt  Lov.  4.  5.  Harleian. 
Mead,  ambo,  et  edd.  ante  Aldum,  qui 


assumserunt  primus  vnlgavit.  Si  ex 
codd.  facile  fero.  Sin,  vulgatum  mu- 
tandicaussam  non  habnit.  Infra  cap. 
seq.  'Ad  me  interficiendum  ferrum 
sumserunt.'  cap.  14.  'Illos  ita  aper- 
te  sumsisse  ferrum,  ut  omnes  vide- 
rent.'  Et  eod.  cap.  'Nnm  tiii  oc- 
cidendi  caussa  ferrum  sumserint.'' 
Ovid.  Her.  v.  35.  '  Sumtisque  decen- 
tior  armis.'  Her.  xvi.  371.  '  pro  tan- 
ta  sumere  ferrum  Conjuge:'  ubi  vide 
Burm. 

§  8  /n  Romanis  spem  omnem  digni- 
tatis etfortunce  posuerunt]  Spem  omnis 
dignitatis  Lov.  6.  et  Mead.  2.  cum 
edd.  Camp.  Rom.  1472.  ae  Parm.  Et 
ita  dare  voluisse  videtur  scriba  eod. 
Voss.  qui  tamen  omnibus  eo  errore 
dedit,  quern  notavimus  ad  xxii.  8. 
§7.  Sed  nihil  mutandum.  Supra  ix. 
4.  'Hie  omnes  spes  opesque  sunt.' 
xxxiv.  31.  '  In  illis  spem  omnem  vin- 
eendi  et  retinendae  Hispaniae  esse.' 
Sail.  Jug.  c.  54.  '  Spes  omnis  in  fuga 
sita.'  cap.  84.  '  Mihi  spes  omnes  in 
niemet  sita?.'  Turn  dignitatis,  fortune, 
sine  copula,  Lov.  1.  Mox  zw  eo,  quo- 
niam  apud  Romanes  potest  male  Lov, 
2.  Harl.  et  Mead.  1.  in  eo,  qui  apud 
Romanos  omnia  potest  Lov.  6. 

Ut  tibi  quoque  ipsi,  et  regi,  et  patri, 
prcrferantl  Tibi  quoque  ipsi,  et  patri 
Lov.  4.  5.  Harl.  Mead,  ambo,  et  edd. 
vett.  tibi  ipsi  quoque,  et  patri  Gaertn. 
tibi  quoque  ipsi  patri  Lov.  6.  tibi  quo- 
que ipsi  regi  patri  Voss.  tibi  quoque  pa- 
tri Lov.  2.  tibi  quoque  istum  patri  Lov. 
1.  qui  pauUo  ante  vicissim  voeem 
istum  omiserat.  Quod  nunc  edi- 
tur,  Aldus  ex  eod.  Mog.  adscivit. 
Mox  ^  seq.  tuam  senectam  obligutam 
Gaertn. 

§  10  Macedones,  qui  pace  Romana 
gaudent]  Libri  omnes  nostri  gaude- 
bant.  Gebh.  Omnes  HJacedones  Lov. 
6.  Deinde  gaudebant  omnes  seripti 
nostri,  et  edd.  ante  Alduin,  qui  cod. 
Mog.  lectionem  gaudent  recte  proba- 
vit. 

Cap.  XI.    i  1   Cum  pluribus  legatis. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   11. 


11907 


et  primorihus quoque  I\Iacedonum,remit- 
tnseurti]  Fall,  el  prindpibusMac.remit- 
taseum:  vet.  ed.  ei  primoribus  quoque 
ipsorum  Mac.  r.  e.  Gebhaid.  Ilortatur, 
iterum  Hail,  oniissa  paiticiila  ut,  quee 
post  verlmiii  hortari  saepe  omitti  solet. 
Supra  VI.  15.  '  Ut  contra  adliorter  tc, 
liberes  fcenore  plebem  Romanani.' 
Eodem  cap. '  Quid  ego  vos,  de  vestro 
inpendatis,  liortor?'  xi.iv.  3.  '  Quuin 
alacres,  protinns  duceret  ad  castra 
hostium,  consiilem  liortarentnr.'  Ve- 
rum  reliqui  llbri  earn  tuentur.  Vide- 
tur  igitnr  intercepta  esse  vel  ab  ulti- 
niis  Uteris  vocis  praeced.  (vide  ad  lib. 
XXIX.  c.  28.  §  3.)  vel  ab  initialibus 
seq.  Turn  vocula  et  priori  locodeest 
ill  Lovel.  5.  Mead.  1.  et  edd.  antiqq. 
Earn  aiispicio  cod.  Mog.  recepit  Al- 
dus ;  qui  tanien  simul,  sed,  credo, 
operarum  errore,  edidit  compluribus. 
Deinde  et  primoribus  quoque  ipsorum 
Macedonuin  remitfas  eum  Voss.  Lovel. 
L  5.  G.  et  edd.  primae.  Tb  ipsorum 
primus  omisit  Aldus:  el  primoribus 
quoque  tpr  remiltas  eum  Hearijii  L.  1. 
et  principibus  31<icedonum  remittas  eum 
Lov.  2.  et  4.  et  primoribus  Mucedonum 
remilins  eum  Hail,  et  Mead,  ambo  : 
et  primoribus  eum  remittas  Macedonum 
cod.  Mog.  Ex  horum  codd.  et  pree- 
sertim  posterioris,  auctoritate  vocem 
quoque  expunxi.  Praeterea  legendum 
puto  cum  pluribus  legatis  ex  primoribus 
cum  remittas  Macedonum,  a  cod.  Mog. 
in  niillo  alio  discedens,  quani  quod  ex 
pro  et  reponani.  Non  enini  legati 
et  primores  Macedonuin  erant  diver- 
si,  sed  legati  debebant  esse  ex  pri- 
moribus Macedonum.  Potest  tamen 
etiam  et  scrvari.  Ita  mox  '  tjuum  te 
plures,  et  principes  Macedonum,  cum 
isto  mittere  jnbet :'  id  est,  plures,  et 
eosqnideni  principes. 

§  2  T.  Quinclius  nunc  est  auctor  om- 
nium rcrum  isti  et  magister}  Ed.  prima 
habet  auctor  utnnium  rerum  istic  et  ma- 
gister.  Ms.  Tliuan.  auctor  omnium  re- 
rum  isle  et  mag.  Libens  legerim  T. 
Quinclius  nunc  est  auctor  omnium  re- 


rum;  iste  est  magister.  Jac.  Gronov. 
Actor  Voss.  sollomni  scribarum  erro- 
re. Vide  ad  i.  20.  §,  5.  et  iiinumeris 
aliis  in  codd.Livii  locis.  AddeBurni. 
ad  Nas.  Met.  ix.  57G.  Cort.  ad  Plinii 
Ep.  I.  ni.  c.  19.  §  2.  et  viros  ad  Suet. 
Cees.  c.  5.  Tuni  vox  rcrum  abest  ab 
omnibus  codd.  nostris,  Hearnii  L.  1. 
et  edd.  antiqq.  Supra  xxxix.  36. 
'  Pliilopcenienisi,  auctoris  omnium, 
quae  Lacedapmone  acta  fiierant,  fac- 
tionis  erat.'  Qunuj  tamen  Aldus  banc 
vocem  ex  cod.  Mog.  adoptaverit,  fa- 
cile eani  fero.  Pra-terea  istic  et  ma- 
gister Lov.  5.  et  edd.  principes:  iste 
et  magister  Voss.  et  Lovel.  6.  iste  ma- 
gister Lov.  1.  et  Hearnii  L.  1.  isti  de- 
mum  vidi  in  ed.  Ven.  a.  1495.  Mox 
pronomen  tc  non  adparet  in  Lov.  1. 
2.  C.  Harleian.  Mead,  utroque,  et 
Gaertn. 

Illic  ante  omnia  clandestina  concocla 
sunt  consiliul  Non  interpolanda  haec 
lectio,  ut  fecit  princeps  editor  clan- 
destina concepta  sunt  consilia.  Gebbard. 
Coacta  su7it  consilia  Voss.  concrete  sunt 
consilia  Lov.  2.  Harl.  et  Mead.  1.  con- 
cepta sunt  consilia  Lovel.  5.  et  priscae 
edd.  pro  quo  Aldus  ex  cod.  Mog. 
concocla  sunt  consilia.  '  Coquere  '  pro 
clam  parare,  nioliri,  est  iii.  3G.  *  In- 
struct! consiliis,  <|uae  clam  ab  aliis 
coquebant.'  viri.  3.  '  Principes  oc- 
culto  Komanum  coquebant  bellum.' 
Vide  quae  notavi  ad  Silii  ii.  327.  x. 
430.  et  Hartli.  ad  Silii  vii.  403.  An 
vero  eodem  modo  'concoquere'  di- 
catur,  vebenienler  dubito.  '  Deco- 
qnere'  eo  scnsu  dixisse  videturPor- 
cius  Latro  Declam.  in  Catil.  cap.  4. 
'  Consilia  nefarii  facinoris  in  amplis- 
simi  civis  M.  Lecae  domo  decoque- 
bantur.'  '  Excoquere'  Plant,  in  Pers. 
I.  1.  53.  'Dum  excoxero  lenoni  ma- 
lum.' 'Concoquere'  Cicero  pro  Q. 
Rose.  c.  15.  '  Tibi  vero  din  deliberan- 
dum et  concoquendum  est,  utrum 
potins  Chsrcze  injurato  in  sua  lite, 
&c.  credas:'  ubi  locutio  lizec  Magno 
Grajvio  dlsplicuit,  qui  culpa  librario- 


11908 


NOTiE    VARIORUM    IN 


mm  primam  syllabani  geniinafam  es- 
se, Ciceioiieinqiie  coquendum  scrips'n- 
se  piitat.  An  ergo  et  !iic  eodem  mo- 
do  illos  ofFendisse  credendimi  est? 
praesertim  qiiiim  nmis  cod.  concta 
pia?feiat.  Idem  et  Diikero  in  nien- 
tem  venit. 

§  3  Iinhuti  mine  et  infecti  Romanis 
ddinimentis']  '  Delinimenta  '  pro  ve- 
neficiis  et  incantainenlis  Liviiis  per- 
spicue  posuit :  quo  de  verbo  jam  ali- 
quid  me  dixisse  recoidor  Adv.  xvii. 
21.  et  XXV.  17.  Turnebus,  Adv.  xxx. 
24.  Vide  Dnker.  ad  Livii  xxxix.  11. 
§  2.  Deleniinentis  Lovel.  4.  et  INIead. 
ambo.  Vide  qn*  ad  eumdem  locum 
iiotavi.  Turn  imbuti  illis  Lov.  1.  inj- 
buli  ilUc  Lov.  4.  et  I\Iead.  ambo  :  illtc, 
give  mine,  et  illic  etiam  roitimtitantiir 
xxx.  34.  §  2.  Paiillo  ante  auditores, 
pro  adjulores,  perpeiam  trajectis  Ute- 
ris, Voss. 

§  4  Eum  jam  rcgem,  vivo  palre,  ad- 
pellant]  Pal.  1,  eum  regem  jam  patre 
vivo  appellant.  Gebli.  Palre  vivo  Voss. 
Lov.  G.  Hail.  Mead,  ambo,  et  Gaertn. 
qiiomodo  etiam  a  in.  sec.  in  margine 
legit  Lov.  1.  in  ciijus  context^!  omnia 
haec  verba  a  m.  pr.  desiint.  Mox 
apud  te,  paler  Lovel.  2.  a  te  patre 
Gaertn. 

(j  5  Si  in  medio  ponitur,  non  agnos- 
co"]  In  medio  positum,  est,  id  quod  con- 
troversnm  est  et  dubinm,  de  quo  am- 
bigitur,  et  in  controversiam  vocatnr. 
Titrneb.  Adv.  xxx.  24.  Ideo  dixit  in 
medio  ponitur,  (|uia  pater  utrumque 
filium  liiijus  criminis  suspectiim  lia- 
bebat.  Praecesserat  enim  c.  8.  '  Vi- 
vo et  spirante  me,  bafreditatem  meam 
ambo  et  spe  et  cupiditate  inproba 
crcvistis.'  Ita  Senec.  Tbyest.  203. 
'  In  medio  est  sceliis  Positum  occu- 
panti.' 

Quern  enim  sua  loco  moneo,  ut  ipse  in 
ejus  loeum  succedam]  Legendiim  suo 
loco  moieo  e  libris  nostris.  Amplius 
Pal.  1.  ut  ipse  in  cum  locum  succedam. 
Gebli.  Dloneo  error  est  o|)erarum  in 
primis  Gruteri  cdd.  pro  quo  ipse  in 


ultima  emcndavit  moveo,  Recte  veto 
in  ejus  locum  succedam  omnes  nostri. 
Mox  cap.  seq.  '  Ego  minor  in  ejus 
succederem  locum.' 

§  6  Supersles  ei  ita  sim,  si  merebor, 
ut  ipse  me  esse  velit]  Ms.  ut  ipse  me 
essetull.  Sed  illud  postnlat  sententia. 
Modius.  Scopae  <iissolnta?.  Lege,  De- 
os  rogo.  Supersles  {et  ita  sim,  si  mere' 
bor,  ut  ipse  me  esse  velil)  haredilatem 
regni.  Haec  Barberini,  Petaviani, 
Naiidffiani,  duumque  Florentinorum 
scriptnra  est :  distinctionem  nos  ad- 
didimus.  Et  sane  si  vel  mera  con- 
jectura  esset,  satis  se  probaret  intel- 
ligentibus.  J.  F.  Gron.  Uniis  tan- 
tum  Lovel.  5.  cum  edilis  legit  Super- 
sles ei  ita  sim.  lieliqiii  omnes,  et 
Hearnii  Oxonn.  Gronovii  emendatio- 
nem  probant.  Turn  t/{  ipse  me  vult 
esse  cod.  Mog.  Forte  scribere  voliiit 
et  ipse  me  vult  esse. 

§  7  Frater  major,  ad  quem  jure,  vo- 
luntate  etiam  patris,  regnum  pertinet] 
Major  frater  Lov.  2.  Harl.  et  Mead.  1. 
Turn  perperam  voluntute  etiam  reg- 
num palris  Lov.  1.  4.  5.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  edd.  Aldo  priores.  PauUo 
ante  naturce  deest  in  Lov.  5.  et  6. 

§  8  Tollalur  nunc  primus,  ut  regno 
fraterna  ccede  potiar.  Pater  senex,  et 
filio  solus  orbatus,  magis  timebit,  ne 
irascatur,  quam  ut  filii  necem  ulcisci 
patiatur']  Hie  locus  est  egregie  con- 
taminatus.  Ex  coliatione  ad  Mss. 
restituimus  sic  :  Tollalur:  nonprimus 
regnum  fraterna  cade  petiero.  Pater 
senex  et  filio  solus  orbatus  de  se  magis 
timebit,  quam  ut  filii  necem  ulciscatur. 
Gelen.  Pall,  utercjue  baec  ita  con- 
cepta  exbibet:  Tollalur:  non  primus 
regnum  paterna  ccede  potior.  Pala-  se- 
nex, et  filio  solo  orbatus,  et  magis  time- 
bit,  ne  irascatur,  quam  ut  filii  necesse 
(ita  prior  ;  alter  tamen  necem)  patia- 
tur. Vet.  ed.  Tollalur  nunc  primus  in 
regnum,  fraterna  cade  sit  potior.  Pater 
senex  et  filio  solus  orbus  magis  timebit, 
ne  irascatur,  quam  ul  filii  necem  ulcisci 
patiatur.  Gebhard.     Sic  Gelenius  ex 


T.    LIVII  HIST.    LIB.   XL.    CAP.   12. 


11909 


scripto.  Qui  levi  conjectura  adju- 
vandns,  nt  legatur,  Pater  senex  etfilio 
solus  orbatus,  de  sc  magis  tiinebit,  (luam 
Jilii  nccem  ulciscelw.  J.  F.  Gron.  An 
non  minus  disjrctiim  videtur  et  fiUo 
orbalus,  solus,  vel  cl  solus,  Jilio  orbatus? 
De  ut,  quod  Gronov.  toUendiim  jiidi- 
cat,  vide  ad  xxxvii.  37.  Dulc,  Tut- 
latur  nunc  primus  in  regnum,  fraterna 
ccede  sit  potior  Lov.  5.  Heariiii  Oxonn. 
ot  edd.  vett.  Tollatur,  ut  primus  reg- 
num fraterna  cade  poliar  Lov.  2.  Tullu' 
tur:  non  primus  regnum  fraterna  ccede 
potior  Yof».  et  Lov.  1.  Neque  aliter 
differiint  Lovel.  4.  Harl.  et  Mead.  2. 
quain  qtiod  palcrna  cade  praeferant, 
vel  Mead.  1.  qnain  qiiod  paterna  cade 
patiar  legat.  Tollatur:  non  primum  reg- 
num. (regna  Gaertn.)  fraterna  cade  po- 
tior Lov.  6.  et  Gaei  in.  Deinde  rh  et 
non  adparet  in  Mead.  2.  Tntn  orbatus 
magis  timebit,  ne  irascalur,  qnam  ut  Jilii 
ulcisci  necejH  palialur  Lov.  5.  Hearnii 
Oxonn.  et  edd.  vetf.  orbatus  magis 
timebit,  ne  irascar,  quam  ut  Jilii  necem 
paiiatur  Lov.  2.  orbalus  et  magis  time- 
bit,  ne  irascalur,  quam  ut  Jilii  necem 
patiatur  Voss.  Lov.  4.  6.  Harl.  Mead, 
anibo,  et  Gaertner.  orbatus  et  magis 
timebit,  quam  ut  Jilii  nccem  patiatur 
Lov.  1. 

§  10  Periculum  tita  propellere  a  me 
potes]  Pall,  nterque  proccllere.  Vide 
ad  Propeit.  in.  6.  3.  notas  nieas  : 
*  Cum  fiiribiinda  mero  niensam  pro- 
cellis.'  Gcbh.  Percellere  Lov.  I.  pro- 
eellere  Lov.  4.  et  IMead.  nterque.  Pro- 
bum  id  qiiidem  verlium,  sed  iiuic  lo- 
co non  convenit.  Idem  enim  notat, 
ac  peicellcre,  id  est  evertere.  Vide 
Bronkli.  ad  d.  1.  Propertii.  At  peri- 
culum vitae  non  '  procellimus  ab  ali- 
quo,'  id  est  everlimus,  sed  '  propeili- 
nius,'  ill  est  procul  depellimus.  Supra 
Tii.  24.  '  Propulistis  a  caslris,  snpina 
valle  praecipites  egisti?.'  Non  dnbi- 
to  igitur,  quin  '  procellere  '  Iribnen- 
diim  sit  erranti  iibrario,  qui  simili 
modo  etiam  alibi  peccarunt.  Vide  ad 
III.  30.  §  5.  VI.  22.  !i  8.  etc.  42.  ^4. 


Qui  ad  me  interjiciendumferrum  sus- 
ceperunt]  Ita  liabet  Pal.  1.  Sed  me- 
lius vulgo  sumjiserunt.  cap.  14. '  Num 
tui  occidendi  caussa  ferruni  sumpse- 
runt?'  Gtbliard.  Vide  ad  cap.  praec 
§7. 

Mortem  meam  idem  tu  persequi  non 
poterisl  Persequi  est  '  ulcisci.'  Cic. 
pro  Domo  cap.  19.  'INIortem  ejus  se 
velle  persequi  dixit.'  Phil.  xiii.  18. 
'  Trebonii  mortem  persequi,  an  Cae- 
saris.'  Caesar  Gall.  vii.  38.  '  Perse- 
quaniur  eorum  mortem,  qui  indignis- 
sime  interierunt,  atque  lios  latrones 
interficiamus.'  Vide  Broukh.  ad  Ti- 
bull.  1.9.  28.  et  Cort.  ad  Sail.  Catil. 
c.  9.  et  Jug.  c.  14. 

Cap.  xii.  §  2  Deinde  diu  silentium 
fuit]  Th  diu  non  comparet  in  Pall,  et 
vet.  ed.  Gebli.  Non  comparet  etiani 
in  nostris,  Hearnii  L.  1.  et  edd.  an- 
tiqq.  Postea  Moguntini  monuerunt, 
se  in  cod.  suo  invenisse  deinde  diu  fuit 
silentium;  unde  Aldus  dedit  deinde 
diu  silentium  fuit.  Ceterum  Crevier- 
ius  hujus  loci  interpuuctioneni  mu- 
tavit,  quern  secutus  sum. 

Quum  perfusum  Jletu  adpareret]  De- 
fenditur  iiaec  lectio  przeeunte  vet.  ed. 
Sed  Pall,  uterque  cum  prafusojletu  ap- 
pareret  omnibus  loqui  nun  posse.  Gebh. 
Prafuso  Jielu  Lov.  1.  et  Mead,  anibo. 
perfiisojietu  Voss.  Lov.  G.  et  Gaertn. 
profusojietu  Lov.  2.  4.  et  Harl.  Vide 
ad  IX.  10.  §  7.  Ovid.  Fast.  v.  407. 
'  Slabat,  ut  ante  patrem,  lacrimis  per- 
fusus  Achilles.' 

Quum  dicerejuberent :  atque  ita  orsus 
esl^  Pal.  1.  itaque  ita  orsus  est.  Gebh. 
Ant  distinctiomutanda,  ut  sit,  Quum 
dicere  juberent,  atque  ita  orsus  est ;  et 
tJ)  atque  accipieudum  ut  xxvi.  39. 
aut  scribcndun),  Tandem  vicit  dolorem 
ipsa  necessitas,qua  dicere juberet.  J.  F. 
Gron.  Heec  satis  alioquin  accommo- 
data.  Caeterum  nemo  illlc  jussit,  nisi 
pater,  ut  fatetur  ipse  Demetrius  cap. 
15.  'Te  iratum  et  jubentem  dicere 
causam  audivi :'  ut  parum  placeat  rJt 
juberent;  neque  etiam  aliani  mutalio- 


11910 


NOT^    VARIORUM    IN 


nera  facile  patiar,  qiiiim  diserte  liber 
Tliiian.  habeat,  nccessilas,  quum  dicere 
juberetur,  Quoii  satis  sincenim.  Jac. 
Gron.  Vellem  distlncte  docnissent 
viri  docti,  quid  pracipiie  vitii  in 
scriptma  recepta  Inijiis  loci  sit.  Non 
est  qiiidem  necesse,  alque  a  praece- 
dentibiis  aTiyfxfi  rfXiia  separaii  :  sed 
famen  credo,  recte  dici  posse  vicit 
dolorem  iiecessitas,  atque,  vel  et  iia  or- 
sus  est.  Diik.  Jubelur  Lev.  I.  jube- 
ret  Victor.  Crevierii  :  juberetur  Hear- 
nli  L.  1.  qiiod  non  displicet.  Vide  ad 
XXXVIII.  40.  §  1.  Earn  lectionem  eti- 
am  Crevierius  recepit.  Non  tamen 
hue  faciiint  verba  Demetrii  cap.  15. 
quse  firniandae  illiiis,  aiit  certe  reji- 
ciendas  viilgatae  lectionis  canssa  lau- 
dat  Jac.  Gronovius.  Qniim  enim  De- 
metrius ibi  qtieratiir,  se  patrem  jii- 
bentein  caussani  dicere  aiidivisse,  id 
factum  esse  accipi  debet,  qunm  De- 
metrius primuni  arcessitus  in  con- 
spectum  patris  venisset,  antequam 
Perseus  accusasset ;  quod  sibi  etiam 
videri,  Jac.  Perizonius  ad  margineni 
Livii  sui  monuit.  Referendum  id  ita- 
que  ad  verba  Philippi  cap.  8. '  Agile, 
conscelerate  aures  paternas:  decer- 
nite  criminibus,  ferro  decreturi :  di- 
cite  palam,  quidquid  aut  veri  potes- 
tis,  aut  comrninisci  libet.'  Loco  enim 
a  Gronovio  laudato  non  tantum,  se 
patrem  'jubentem  dicere  caussara' 
audivisse,  Demetrius  ait,  sed  etiam 
postea  subjungit,  se  '  fratrem  accu- 
santem  '  audivisse.  Quin  etiam  vul- 
gMumjubercnt  defendere  conatur  Pe- 
rizon.  ad  Val.  Max.  ii.  2.  §  I.  Prae- 
terea  itaque  orsus  est  Lov.  2.  et  Harl. 
ilaque  ita  orsus  est  Lov.  4.  et  Mead.  2. 
Saepe  bae  voculae  atque  et  itaque  a  li- 
brariis  conimutantur.  Vide  exempla 
ad  v.  21.  U7.X..5.  §3.xxvii.21.  §7. 
et  alibi.  J.  F.  Gronovius  mutata  dis- 
tinctione  atque  accipiebat  pro  '  sta- 
lim :'  de  quo  vide  ad  xxvii.21.^7.  Ve- 
rum  servata  vulgata  intcrpunctione  il- 
hid  atque  solito  sensu  commode  intel- 
ligi  potest:  Necessitas,  quum  dicere  ju- 


berent,  vicit  dolorem,  atque  ita  orsus  est. 

§  3  QucE  reorum  anteu  fuerant  auxi- 
iut'\  Ante  Mead.  2.  et  Gaertner.  Ita 
saepe  variant  scribae.  Vide  ad  v.  18. 
§  .5.  c.  19.  §  6.  VIII.  8.  §  3.  c.9.  §  2. 
IX.  22.  §  2.  c.  39.  §  5.  c.  45.  §  3.  XXI. 
17.  §  1.  c.  63.  §  7.  XL.  13.  §  4.  et  plu- 
ribus  locis.  Turn  fuerunt  Vossian.  et 
Gaertner.  Mox  simulatisque  lacrimis 
Lov.  5.  et  edd.  ante  Frob. quia.  1535. 
copulam  omisit,  quam  nullus  etiam 
reliquorum  codicum  agnoscit. 

§  4  Qunm  ipse,  ex  quo  ab  Roma  re- 
dii,  per  occulta  cum  suis  conloquia']  Li- 
bri  nostri  omnes  per  occulta  cum  suis 
coUoquens.  Gebhard.  Similiter  codd. 
nostri,  et  edd.  principes.  Verum  ita 
saltem  dare  debuissent  perocculle  cum 
suis  conloquens.  CoUoquia  autem  pri- 
mum  inveni  in  Ven.  ed.  an.  1495. 
Praeterea  vox  ipse  decst  in  Lov.  2.  et 
Harl.  Tum  ab  Roma  ex  quo  redii  Lov. 
1.  6.  et  Voss. 

Insidietur  uliro  7nihi,  non  insidiato- 
ris]  Distinguo,  Quum  ipse,  ifc.  insidi' 
etur  ultra,  mild  non  insidiatoris  modo, 
sed  latronis  manifesti  et  percussoris spc' 
ciem  induit.  J.  F.  Gron.  Omnes,  quas 
vidi,  edd.  vetustiores  dubium  relin- 
quunt,  qua  ratione  hzec  verba  inter- 
pungenda  sint,  nulla  penilus  distinc- 
tione  adposita.  Primus  Ascens.  a. 
1513.  edidit  insidietur  ultro  mihi,  nunc 
non  insidiatoris:  quod  secuti  editores 
servarunt  usque  ad  Froben.  qui  a. 
1535.  dedit  insidietur,  ultro  mihi  non 
insidiatoris,  Modius  demum  subpo- 
suit  insidietur  ultro  mihi ;  non  insidiato- 
ris. Verum  vel  Gronovii,  vel  poti- 
us  Frobenii  distinctio  probanda  est, 
quam  posteriorem  etiam  Crevierius 
recte  recepit.  Ita  vero  ultro  erit  '  in- 
super.'  Supra  I.  5.  'Captum  regi 
Amulio  tradidisse,  ultro  accusantes.' 
III.  11.  'Tribunum  ad  rem  peragen- 
dam  ultro  incitabaut.'  c.  02.  *  Sibi 
ultro  per  contumelias  bostem  insul- 
tare.'  c.  C5.  '  Cavendoque  ne  nietu- 
ant  liomines,  metuendos  nitro  se  effi- 
ciuut.'  v.  37.  '  Accepere,  ullro  bono- 


T.    LlVIl    HIST.    LIH.    XL.    CAP.    12. 


11911 


rem  lial)itum  violatoribus  juris  Im- 
mani,  elusaniqiie  suam  legationem 
esse.'  XXVI.  41.  xxviii.  22.  xl.  27. 
XLii.  50.  aliis(|ue  locis.  Vide  Graev. 
ad  Cic.  pro  Quinct.  cap.  23.  (Jort.  ad 
Sail.  Fragm.  Histor.  iii.  pag.  9C5.  et 
quae  notavi  aii  Silii  vi.  C78. 

Percussoris  speciem  induWl  Percus- 
soris  faciem  Mead.  2.  Interdiim  has 
voces  librarii  confuderunt.  Vide 
Heinsiiiin  ad  Nason.  Met.  iv.  229. 
Hie  nihil  miitandiim  est.  '  Species 
percussoris,'  nt  ix.  11.  'Semper  aii- 
quam  fraudi  speciem  juris  inpouitis.' 
XXII.  24.  *  Speciem  parti  utrique 
praebuisse  novi  snbsidii ;'  ubi  vide 
Gron.  xxiii.  16.  '  Paucitatem  maxi- 
me  sperneutibus  Poenis  ingentis  re- 
pente  exercitus  speciem  fecerint.' 
Fiorus  II.  2.  §35.  'Speciem  viven- 
lium  praeferebaut.'  iv.  10.  §  6.  '  Ela- 
tis  super  capita  scutis  caesorum  spe- 
ciem pra^buissent.' 

^  5  Ul  ego  lie  apud  te  quidem  quid- 
quam  spei  reliquce  habeami  Libri  om- 
nes  spei  quicquam  reliqui  habeam.  Gebh. 
Quod  nunc  vulgo  exstat,  primum 
exhibuit  Fiob.  1535.  quod,  si  ex  cod. 
adscivit,  haud  displicet.  In  nullo  ta- 
men  meorum  banc  lectionem  inveni. 
Spei  quidquam  reliqui,  ut  ante  Frob. 
edebatur,  Lov.  4.  5.  Harl.  et  Mead, 
ambo  :  spei  qxiidqtiam  reliquam  Lov.  1. 
spei  quidquam  reliqinnn  Voss.  Lov.  2. 
6.  et  Gaertner.  Vide  ad  ii.  57.  §  3. 
Paulio  ante  nuspiam  esse  gentium  Lov. 
1.  nuspiam  gentiutti  esse  Lov.  6. 

§  G  Jam  illud  quam  accusatorie,  quod 
noctis  hujus  crimen  miscuil  cum  cetera 
insectatiune  vita]  Libri  Pall,  oniissis 
binis  voca bulls,  Ja7n  illud,  quod  noctis 
hujus  crimen.  Gebh.  Similiter  Lov.  4. 
et  Mead.  2.  Jam  illud  quidem  accusa- 
torie, qiwd  noctis  Lovei.  2.  Jam  illud 
quidem  accusatorie  noctis  Lov.  1.  a  in. 
pr.  Jam  illud  quod  accusatorie  noctis 
Lovel.  1.  a  m.  sec.  Lovel.  6.  et  Harl. 
Jam  aliud  quam  accusatorie  noctis  hujus 
crimini  cum  cettra  insultatione  Voss. 
crimen  i)nmiscuit  cum  cetera  insultatione 


animcE  Lov.  1.  et  G.  insultatione  etiam 
Garrtn.  De  voce  '  insectatio  '  vide 
ad  III.  G5.  §  5. 

§  7  Nocturno  hoc  ficto  et  composilo 
argumento]  Facto,  pro  Jicto,  Lov.  1.6. 
et  Voss.  librariis  iiaud  insolita  aber- 
ratione.  Vide  Nic.  Heins.  ad  Clau- 
dian.  de  Land.  Stilic.  in.  22.  Siuii- 
liter  '  confictus '  et  '  coiifectus '  com- 
niutantnr;  vide  ad  xxxv.  2.  §  G.  'ef- 
fictus  '  et  'effectus;'  vide  Buruiann. 
ad  Stietonii  Ner.  c.  21.  Et  quidem  id 
praecipue  scribis  ansam  peccandi 
prcebuisse  videtur,  quod  non  intelli- 
gerent,  {|iio  sensn  composito,  quod  se- 
quilur,  hie  accipienduui  foi'et. '  Argn- 
nientum'  autem  '  compositwm  '  noii 
notat  factum,  sed  fictum  argumen- 
tum  ;  quo  sensu  '  composita  tabula' 
est  III.  10.  '  Tribuni  coram  in  foro 
personare,  fabulam  compositam  Vol- 
sci  belli.'  Justin,  xxxix.  1.  '  Com- 
posita fabula,  quasi  per  adoptioneni 
Antiochi  regis  receptus  in  familiam 
regiam  esset.'  Similiter  'compositus 
et  fictus 'junguntnr  apud  Senec.  Con- 
sol,  ad  Helv.  c.  16.  '  Per  ipsum  tamen 
compositum  fictumque  vultnm  lacri- 
mae  profunduntur.'  Paulio  ante  meo- 
rum deest  in  scriptis  nostris,  Hearnii 
L.  1.  et  edd.  antiqq.  Primus  adjecit 
Aldus,  sed  jubente  cod.  Mog. 

^  8  Ut  repentina  et  minitne  prcBpa- 
rata  accusatio  videretur]  Sine  copida 
Pall,  et  vet.  ed.  repentina  minime 
prceparuta,  Gebliard.  Similiter  codd. 
nostri,  Hearnii  L.  1.  et  principes  ex- 
cusi.  Ascensius  dein  1513.  minime- 
que  praparata  vulgavit ;  pro  quo  Mo- 
guntini  ex  cod.  suo  receperunt  et 
minime  praparata. 

§  9  Si  proditor  ego  patris  regniqne 
eram,  si  cum  Romanis,  si  cum  aliis  ini- 
micis  patris  inieram  consilia]  Subjici- 
am,  ut  litre  et  scquentia  conspiciun- 
tur  in  Pall,  utroque  INIsto :  Oporluit 
autem,  Perseu,  si  prod,  ego  patris  inge- 
ram  consilia,  non  exspectatam  fabulam 
esse  7ioctis  Itujus :  sed  prodilionis  me 
accusatum,  si  ilia  criminosa  ac  vana  ac- 


11912 


NOT^    VARIORUM    IN 


cusatio  eral.  Gebli.  Voces  omnes  pa- 
tris  regnique  eram,  si  cum  Eomanis,  si 
cum  aliis  inimicis  desunt  in  scriptis 
nostris,  Hearnii  L.  I.  et  velustis  ex- 
cnsis,  sed  neglegentia  librariorum  ob 
lepetitam  voceui  patvis.  Vide  ad  ix. 
11.  §  11.  Aldus  primus,  quae  omissa 
erant,  fide  cod.  Mog.  loco  restituit. 
Pra;terea  ingeram  consciUa  Lovel.  4. 
Mox  non  exspeciare /ubulam  esse  noctis 
hujus  Voss.  non  exspectnrem  fabidam 
esse  noclis  hujus  Lev.  1.  non  exspeciare 
faliulam  noctis  hujusmodi  Lovel.  6.  non 
exspectatam  fahulam  esse  noctis  hujus 
leliqui  scripti,  et  typis  inpressi  usque 
ad  Froben.  qui  a.  1535.  voces  ita  tra- 
jecit,  ut  nunc  eduutur. 

Sed  prodilionis  mece  ante  me  accusa- 
t«m]  Supervacuum  rh  mea.  J.  F. 
Gionovius.  Voces  mece  ante  desunt  in 
scriptis  nostris,  Crevierii  Victor,  et 
edd.  antiqq.  usque  ad  Alduui,  qui  eas 
ex  cod.  Mog.  contextui  addidit. 

§  10  tSi  ilia  criminosa  ac  vana  accu' 
satio  erat,  invidiamque  tuam]  Incor- 
rupta  lectio  si  ilia  separata  ub  hac 
vana,  ^x.  Gebh.  Ut  ante  Gelenium 
edebatur,  praeferunt  onines  scripti 
uostri,  et  Hearnii  L.  1.  nisi  quod  rb 
si  non  adpareat  in  Voss.  ejusque  loco 
sed  legatur  in  Lov.  1.  turn  in  nonnul- 
lis  desit  vocula  ac,  et  denique  copula 
que  exsulet  a  Voss.  et  Lov.  1.  Mo- 
guntini  in  cod.  suo  invenerunt  si  ilia 
separata  ac  vana  accusatio  erat ;  ex  cu- 
jus  lectionis  vestigiis  Gelenius  emen- 
dasse  videtur,  quod  nunc  vulgo  ex- 
stat.  Nondum  tamen  locum  persa- 
natum  puto.  Demetrius  probare  in- 
tendit,  se  falso  proditionis  accusari. 
Dicit  igitur,  si  crimen  verum  foret, 
vel  ejus  se  ante  a  fratre  accusari,  vel 
id  nunc  ab  eo  non  objici,  nee  cum 
altero  crimine  jungi  debuisse:  sed 
ideo  Persen  noctis  hujus  crimen  cum 
cetera  insectatione  vita;  niiscuisse, 
ne,  si  alterum  ab  altero  separasset, 
magis  invidiam  suain  erga  fratrem, 
quam  crimen  ejus,  iudicaret.  Vide- 
tur itaque  legenduni  nisi  ilia  separata. 


Omnia  igitur  ita  cohaerere  credo : 
'  Ojiortuit  proditionis  nieae  ante  me 
accusatum,  aut  liodie  earn  quoqiie 
prjeterniitli,  et  in  aliud  tempus  dif. 
ferri,  nisi  ilia  separata  ab  hac  vana 
accusatio  erat.'  Prima  syllaba  tov 
nisi  facile  intercipi  potuit  ab  ultima 
litera  vocis  priced,  accusalum. 

Hodie  quoque  earn  aut  prcctennitti] 
Censeo  fuisse  hodieque  earn  aut  prceter- 
mitti.  J.  F.  Gron.  Vide  ad  v.  27.  §  1. 
Jam,  pro  earn,  omnes  scripti  et  pris- 
cae  edd.  Eadem  etiam  vocula  trans- 
posita,  hodie  quoque  aut  jam  praler- 
milti  Lov.  6.  earn,  praeeunte  rod.  suo, 
restitueruut  Moguntini.  Solent  et 
alibi  ita  variare  librarii.  Vide  quae 
notantur  ad  v.  32.  §  4. 

§  11  Ut  perspiceretur,  utrum  ego 
tihi,  an  tu  mihi,  Sfc.  i?isidi(is  fecissesl 
Ms.  utrum  ego  ipse  tibi,  an  tu  mihi. 
Modius.  Pall,  ut  persequeretur,  Gebli. 
Ut  prosequeretur  Harl.  ut  persequerer 
Lov.  1.  Voss.  et  Gaertn.  ut  perseque- 
retur codd.  reliqui.  Illud  ipse,  quod 
codicem  Mog.  addere  Modius  monet, 
hie  a  manu  librarii  esse,  nuUamque 
empliasin  habere  videtur.  Nisi  forte, 
ut  Roellius  censet,  legamus  ego  tibi, 
an  tu  ipse  mihi.  Tum  insidias  fecissem 
perperam  Lov.  1.  G.  et  Voss. 

§  13  Decidendi  sui  consilium  me 
inisse\  Inisse  me  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6. 
Harl.  et  Mead,  uterque :  cepisse  me 
Gaertn.  quae  lectio  ex  alterius  expo- 
sitione  ac  glossa  nata  videtur.  '  Inire 
consilium,'  pro  capere,  sa  pe  apud 
Cic.  et  alios  obcurrit.  Cic.  pro  Mu- 
ren.  c.  38.  '  Inita  sunt  in  line  civitate 
consilia  urbis  delendae,  civium  truci- 
dandorum,  iiominis  Romani  e\stin> 
guendi.'  Justin,  ii.  13.  '  Consilium 
ineunt  pontis  interrumpendi.'  Mox 
et  more  Macedonum,  addita  ccpula, 
Lov.  1.  et  6.  Tum  tuo,  ut  etiam  ait, 
judicio  Lov.  0.  tuo  etiam  judicio,  ut  ait 
Gaertn. 

§  14  Quid  ergo  ilia  sihi  vuU  pars  al- 
tera oralionis]  Quid  ergo  sibi  tuH  ilia 
pars  altera  Harl.  rb  ilia  deest  in  Lov. 


T.    LIVII    HIST.   LIB.    XL.   CAP.   13. 


11913 


5.  Oaertn.  et  ed.  Camp.  Tnmjidu- 
cia  eorum  Voss.  Lov.  1.  G.  et  Gaertn. 

^15  Et  meee  tantum  apud  eos  gvaticB 
confiJebani]  Et  me  apud  eos  tantum  gra- 
ticE  habere  conjidebum  ex  librarii  inter- 
polatione  Gaertn.  Supra  xxxix.  63. 
'  Fidei  rcgum  nihil  sane  confisns.' 
Paullo  ante  tantum  momenti  credebam 
esse  Lov.  2.  4.  Harl.  et  Mt-ad.  ambo. 

§  IG  An,  ut  cruentum  fraterna  cade 
diadema  gererem]  An  cruentum  Lov.  4. 
et  Mead.  2.  Incruentum,  oniissis  vo- 
cnlis  An  ut,  Mead.  1.  Turn  diadema 
fraterna  cade  Voss.  Lov.  I.  2.  4.  Harl. 
Mead,  uterque,  et  Gaertn.  Mox  vo- 
ces si  quam  forte  habeo  perperam  de- 
suDl  in  Lov.  2.  et  Harl.  errore  scriba- 
riim  oniissae  ob  repetitum  verbura 
habeo.     Vide  ad  IX.  11.  §  II. 

\  17  Cujus  virtute  et  consiliis  me 
nunc  arguis  regi]  Pall,  cum  vet.  ed. 
mea  nunc  arguis  regi.  Gebli.  Simili- 
ter Voss.  Lov.  1.  4.  r>.  Harl.  Mead, 
uterque,  Gaertn.  et  olini  typis  excusi 
nsque  ad  Ascens.  qui,  lectione  ilia  in 
niarginem  rejecta,  in  contextum  me 
recepit.  Insuper  virtute  parum  huic 
loco  convenire  Crevierio  videtiir,  qui 
melius  legi  posse  putat  auctoritate, 
Persen  enim  cap.  11.  objecisse,  '  T. 
Quinctius  nunc  est  auctor  omnfbni 
re  rum  isti.' 

§  18  Sed  !\Jacedonujnjudicia,acpene 
omnium  Deorum  hominumque  consen- 
sum']  Pall,  ntrrque  ac  Deorum  pwtie 
omnium  consensum.  Vet.  ed.  ac  Deorum 
pcene  liominumque  consensu7n.  Gebhard. 
Aliter  Irgerem,  sed  Mac.  pane  omni- 
um judicia,  ac  D.  hominumque,  T.  Fa- 
ber.  Ac  D.  pene  omniumque  consen- 
sum Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Harl.  Mead. 

1.  et  Gaertn.  ac  D.  pene  omnium  con. 
aensum  Mead.  2.  ac  D.  pene  hominum- 
que consensum  Lov.  5.  et  typis  dim 
descripti  ante  AUIum  ;  qui,  quod 
nunc  editur,  primus  recepit,  sed  au- 
spiciis  cod.  Mog.  Paullo  ante  non  Ro- 
manorum  gratiam  solum  Voss.  Lov.  1. 

2.  4.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn. 
Mox  autem  vocula  se  exsulat  a  Voss. 

Delph.  et  Var.  Clas.  Lii 


Lov.  1.  G.  et  Gaertn. 

§  19  Idem,  tamquam  in  aliis  omnibus 
rebus  inferior  essem]  Scribe  credideril ; 
dein  tanquam  aliis  omnibus  rebus  inferior 
essem.  J.  F.  Gron.  Cicero  Uivin.  in 
Q.  Ca>cil.  c.  19.  '  Tn  quum  omnibus 
rebus  inferior  sis.'  Et,  *  Si  superior 
ceteris  rebus  esses.'  Duk.  Supra 
XXI.  31.  '  Opibus  aut  fama  inferior.* 
Idea  tamquam  in  aliis  rebus  omnibus 
Voss.  et  Gaertn.  ]Mox  ultimum  spem 
me  confugisse  Voss.  et  Gaertn.  xdti- 
mum  spem  confugisse  me  Lov.  1.2.  4. 
G.  Harl.  et  IMead,  2.  Turn  insimulas 
iideni  octo.  Sed  quum  prajcesserit 
'  conlegit,'  '  credideril,'  nunc  etiam 
inferendum  videtur  insimulat. 

§  20  Ut,  uter  timuerit,  ne  alter  dig- 
niur  videretur  regno]  Prima  vocula 
deest  in  Voss.  et  Lov.  1.  ac  G.  Sed 
earn  intercepisse  videntnr  priores  li- 
teree  vocis  seq.  Dein  videretur  regno 
dignior  Vossian.  Lov.  1.  G.  et  Gaertn. 
INI  ox  consilium  opprimendi  judicetur  ce- 
pisse  Voss.  et  Lov.  1.  consilium  oppri- 
mendi fratris  judicetur  cepisse  Lov.  5. 
G.  Mead.  1.  et  edd,  veit.  consilium 
fratris  opprimendi  judicetur  cepisse  Lov. 
2.  4.  Mead.  2.  Harl.  et  Gaertn.  In 
ordinem,  queus  nunc  obtinent,  voces 
digessit  ed.  Frob.  1535. 

Cap.  xiit.  §  2  Gladiis  adcincti  me 
secuti  sunt'\  Pall,  et  vet.  ed.  gladiis 
cincli.  Gebli.  Similiter  onines  uostri, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  velt.  Supra  vii. 
10.  *  Hispano  cingitur  gladio.'  lib. 
xxxviii.  c.  21.  '  Gladio  Hispaniensi 
est  cinctus  :  '  et  ita  alii  passim.  Ac- 
cincti  Aldus  ex  cod.  Mog.  adscivit. 
Yerum  in  liac  re  Livius  aliiquc  potius 
utuntur  coniposito  '  subcinctus.'  Su- 
pra c.  7.  '  Ferro  subcinclos  nuncians 
cum  Demetrio  quatuor  adokscentcs 
venire'  c.  9.  '  Quid  cum  ferro  sub- 
ciuctisjuvenibus  venis?'  Eodem  cap. 
'  Quid  cnini .'  negat  ferro  subcinctos 
secum  fuisse  ?  '  vti.  5,  '  Cultro  .sub- 
cinctus ad  IM.  Poniponiiim  tribuunm 
pergit.'  Paullo  anto  quum  simvl  con. 
currimus  Lov.  2.  et  G.  quum  currimus 
ius.  33  O 


11914 


NOT^   VARIORUM    IN 


Lov.  4.  Sed  vide  ad  xxx.  25.  §  3.  et 
XXXV.   11.  §  7. 

§  3  Qiiis  dies,  quulis?  quo  luslrulus 
cxercilus]  Lege  Q(//(/  dies,  Sfc.  Geleii. 
PiM.  Quid  dies  ?  Gebli.  Qitidem  dies 
(jualis?  Voss.  Lov.  0.  Gaeitii.  tt  Cie- 
vierii  Victorin.  Qiiidcm  dies  talis  qua- 
Us  ?  Lov.  1.  Quid  ?  diesqualis?  lit  Ge- 
lenius  volnit,  et  auctoritate  ejus  Fiob. 
1535.  recepit,  Lov.  2.  4.  Harleian.  et 
Mead,  anibo  :  pro  quo  Griiler.  iteruin 
Quis  dies,  et  recte  Cievieiiiis  Q«i(i? 
dies  quidis?  receperunt.  Vide  ad  1. 
xxviii.  c.  41.  §  12. 

Macedonia  reguin  armis  reges  duo 
soliio  more  iua  legenles  lalera,  pater, 
pravecli  sumusi  Antiq.  leclio  melior 
pralatis  o.  </.  m.  /.  HI.  r.  armis  regiis, 
duo  soli  Iua  leg.  SfC.  Gebli.  Reges,  ut 
dim  edebatiir,  solus  servat  Lov.  5. 
Ita  veio  datum  est,  quia  regis,  lit 
praefeiuut  leliqui  codd.  nostri,  sen- 
sum  comniodum  non  habebat ;  quum 
tamen  conjectu  facile  esset,  id  sol- 
lenini  erroie  pro  regiis  posituui  esse. 
Vide  ad  xxxii.  G.  §  6.  In  leliqua 
parte  liornm  verboruni  corruptap  lec- 
tioni,  quae  ante  Gelenium  viiigo  ex- 
stitil,  adiiaerent  Lov.  5.et  Heainii  L. 
1.  duo  solito  more  genlis  lalera  puterna 
pra'vccti  legunt  Voss.  Lov.  1.  G.  et 
Gaertn.  nisi  quod  eoruni  uitinuis  ;»o- 
vecti  pra?ferat :  duo  soliio  more  native 
gcntis  hdera  paUrna  pravecli  Lov.  2. 
duo  soliio  more  nulce  genlis  lutera  pa- 
terna  prcevecti  Harl.  iu  contextu:  duo 
solito  more  lalera  puterna  pravecii 
IMead.  1.  et  Harl.  in  uiargine  :  duo 
Sulit  note  gentis  lutera  patcrna  pravecti 
Mead.  2.  duo  solit  uate  gentis  lutera 
paterna  pravecti  Lov.  4.  in  quibus  duo- 
bus  posterioribus  manifesta  adparent 
vestigia  iictionis,  quani  feliciter  Ge- 
lenius  substituit.  Non  enim  Philippi 
regis  filii  in  sollemiii  lustratione  la- 
lera paterna  prsevecti  sunt ;  sed  la- 
tera  paterna  tegentes  inter  divisani 
victiniam  praevecti  sunt,  ut  Livius 
narravit  c.  G. 

§  4  Ludralus  et  explains  sacro,  turn 


cum  77iaxime  in  hostiam,  8)C.  intuens'] 
Vocula  et  non  adpaiet  in  Lov.  4.  et 
Gaerln.  Pr«lerea  sacrutumcum  maxi- 
?>!e  Lov.  1. 4.  G.  Harleian.  Mead.  2.  et 
Gaertn.  sacra  turn  cum  maxime  Voss. 
Lov.  5.  et  ei\il.\e\t.sacro,tum  maxime 
Lov.  2.  Supra  vidimus  ad  xxvii.  4.  ^ 
2.  cum  maxime  notare  '  hoc  maxime 
tempore/  turn  maxime  '  eo  maxime 
tempore.'  Hinc  sequitur  per  pleo- 
nasnium  dictum  feni  posse  '  nunc 
cum  maxime,'  de  quo  vidimus  ad  1. 
XXIX.  cap.  17.  §  7.  et  20.  Ex  eodem 
conseqiiens  est,  jungi  non  posse  par- 
ticulas  turn  cum  maxime:  quare  in 
mentem  venit,  probandam  esse  Lov. 
2.  lectiouem,  qui  ctim  omisit.  Id  ta- 
men ne  audeam,partim  obstat  ancto- 
rilas  reliquorum  codd.  particulam  il- 
lani  vel  aperte  servantium,  vel  quam- 
vis  corruptorum  eanidem  tameo  se 
invenisse  in  exenjplaribus,  quae  secu- 
ti  sunt,  non  obscure  indicantium  ; 
partim  plura  Livii  aliorumque  scrip- 
torum  loca,  ubi  eaedem  voces  juDctae 
obcurrunt.  Ita  xxxin.  9.  *  Sinistro 
turn  cnm  maxime  adpropinquante 
plialangis  parte.'  l.XL.  c.  32.  '  Castra 
amissa  esse,  et  turn  cum  maxime  ar- 
dere.'  xnii.  7.  'Quae turn  cum  maxi- 
me Horteusius  faceret.'  Alia  exem- 
pla  vide  apud  Cellar,  ad  Curtii  v.  7. 
\  2.  Duker.  ad  Flori  iv.  1.  §  3.  et  Ou- 
deud.  ad  Front.  ii.9.  §  5.  Credere  igi- 
tur  librarios  in  omnibus  illis  iocis  eo- 
dem modo  peccasse,  et  alterutram 
particulam  expungere,  peiiculosum 
puto  ;  et  hinc  etiam  liic  eam  loquendi 
formulam  non  muto.  De'mde  inde  hos- 
tiam, Sfc.  intuens  Voss.  Vide  ad  x.  20. 
^  6.  In  hostia,  S^c.  intuens  Lovel.  4. 
Male.  Cic.  Tusc.  ii.  12.  '  Dum  ho- 
nestas,  dum  dignitas,dum  decusade- 
rit, tuque  iuea  intuens  te  continebis, 
cedet  profecto  virtuti  dolor.'  De 
Univ.  c.  10.  '  Quales  animalium  for- 
mas  mens,  in  specieu)  rerum  intuens, 
poterat  cernere.'  Eadem  loquendi 
forma  '  inspicere  in  patinas,  tamquam 
in  specula,'  dixit  '1  er.  in  Adeipli.  iii. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.  13. 


11915 


4.6.5.  In  praecedentibus  avtcaadmi- 
sissem  Voss.  Lov.  1.  2.  1.  (».  HavU  inn. 
Mead,  anibo,  et  Gaeitn.  Vide  ad 
cap.  prsEC.  §  3.  Qiiamvis  perindc  sit, 
iitro  niodo  Icganuis,  vei ani  tainen  Li- 
vii  iiiaiiiim  piito,  quod  tot  prtFfemnt 
codd.  Uitimam  liteiam  rod  antca  in- 
teiccpit  initiiun  vocis  seq.  Vide  ad 
xxiif.  8.  §  9. 

Gtadios,  in  comissationem  praparatos, 
volutiibam  in  animo]  PhII.  uterque  in 
comissalione  prapuratus,  Gebb.  Simi- 
liter Lev.  4.  Hail. Mead.  2.  et  Gaei  tn. 
in  comissatione  prceparala  Voss.  et  Lov. 
1.  in  comissationem  prapuralam  Lov. 
C.  in  comissulione  pra-purutos  Lovel.  5. 
Mead.  1.  et  edd.  vett.  pro  quo  Fiob. 
1535.  recte  in  comissationem  pro-para- 
tos ;  quod  In  Lov.  2.  superfuisse  vl- 
detur. 

Vt  quibus  aliis  deinde  sacris  conlami- 
natum  onini  scelere  menicm  expiurem] 
Nulla  hie  fingi  potest  destinatio  vel 
finalis  caussa,  quam  pai  ticula  ut  ex- 
plicet.  Nemo  euini  unquam  hac  fini, 
ut  expiaif tiir,  proposnit  sibi,  se  ho- 
niineni  occisurum,  nedum  parricidi- 
iini  comniissuiuni.  Lege,  vencna,  gla- 
dios,  in  comissationem  praparalosy  to- 
lulabam  in  animo.  Et  quibus  aids  dein- 
de sacris  contaminaiam  omni  scelere 
mentem  expiarem?  Immo  maueat  tJ) 
ut.  Sic  XLiv.  39.  '  Sine  ulla  sede  vagi 
dimicassemus  :  ut  quo  nos  victoies 
lecipeiemusf '  Adde  qu?e  nuper  ad 
Fabium  Qnintilianuni  avum  propera- 
banuis  Decl.  cccxxviii.  pag. CGo.ed. 
liurm.  Graeci  tm  H.  Plinius  xiii.  3. 
'  QuiEso,  ut  qualiter  senliretiir,  juva- 
retque  ab  ea  parte  corporis?'  ubi 
male  quidam  ut,  qua  irel,  seniirctur, 
(ileretque  in  ea,  Sfc.  J.  F.  Gron.  Om- 
iiino  loci  hujus  sensum  non  inteilexit 
librarius  Lov.  I.  qui  dedit  ut,  quibus 
aliis  deinde  sacris,  Sfc.  expiarem,  non 
haberem.  Locum  recte  Gronov.  ex- 
posuit.  Praetcreaordine  iiivcrso  dein- 
de aliis  sacris  Lov.  4.  Hiul.  et  Mead, 
anibo.  Turn  gentem  expiarem  Voss. 
Lov.  1.  2.  4.  5.  G.  Harleian.  iMead.  2. 


Gaertn.  et  edd.  vett.  Primus  Vascos. 
mentem  emeiidavit:  cujus  Icctionis 
vestigia  adpareat  in  Mead.  1.  Kxhi- 
bet  enim  in  gentem  expiarem.  Libra- 
rius  indicasse  videtiir,  se  duplicem 
lectionemwu'n/emet  gentem  invenisse ; 
etutramque  ronservaturus  dedit  m, 
gentem;  alii  postea  pro  j«  substitue- 
runt  in.  Passim  aiitem  'gens'  et 
'  mens  '  commutantnr.  Vide  Biirm. 
ad  Nas.  ex  Pont.  Ep.  ii.  1.  17.  Rutil. 
Itin,  I.  493.  Maikl.  ad  Statii  Silv.  i, 
2.  183.  et  quae  nofavi  ad  Silii  vi.  G14. 
Mox  criminandacupiditateanimiLov.4. 

§  6  Quid  tninus  upturn  fuif}  Actum 
fuit,  tVequentissimo  scribarum  errore, 
Voss.  et  Gaertner.  Vide  exempla  i. 
9.  §  6.  111.  17.  §  12.  c.  27.  §  6.  v.  42. 
§  G.  XXI.  28.  §  8.  c.  34.  §  9.  Vide  eti- 
am  quae  notavi  ad  Silii  ix.  117.  Simi- 
liter '  roactus  '  et  'coaptus;'  vide 
ad  IX.  39.  §  5.  Mox  certamine,  con- 
cursu  iratum  te  Harl.  et  INIead.  1.  cer- 
tamine et  concursu  te  iratum  Lovel.  2. 
et  G. 

§  7  Utrum,  ut  placarem  te,  danda 
opera  fuit,  ut  aliam  qucerercm  occasio- 
nem}  Prius  ut  negiegitur  in  Vossian. 
Lov.  1.  6.  et  Gaertn.  quonini  libra- 
riis  repetitio  voculae  forte  dispiicnit. 
Vide  ad  i.  17.  §  11.  Turn  pacarem  te 
Harl.  et  Mead,  ambo :  te  pacurem 
Vos.sian.  Gaertn.  et  edd.  principex. 
'  Pacare  '  et '  placare,'  quod  hie  rec- 
tius  est,  sappius  confunduntur.  Vide 
ad  III.  9.  §  10.  Mox  quia  semel,  pro 
quoniam,  Voss.  Vide  ad  ii.  32.  §  1. 
III.  55.  §  15.  XXII.  29.  §  9.  xxiii.  28. 
§  1.  et  alibi. 

§  8  An  ab  illo  consilio  velut  trans.'\ 
Prima  vocula  defit  in  Voss.  Lov.  2. 
C.  Harl.  et  Mead,  ambobus,  inter- 
cepta  vel  a  fine  vocis  pr<Tced,  vel  a 
sequenti.  Tum  amisso  consilio,  pro 
ab  illo,  Lov.  2.  et  Harl.  Mox  die  ex- 
sulat  ab  omnibus  Mss,  nostris,  et 
edd.  aniiquioribns.  Moguntini  id  auc- 
toritate  codicis  sui  addidcre.  I'rap- 
tcrea  §  sec|.  ob  cumdcm  metum  Lov.  2. 
Vide  ad  xxvi.  L  §  3. 


IIDIG 


MOTvE    VARIORUM    IN 


Cap.  XIV.  ^  1  Non  est  res,  qua  eru- 
bescam]  Quam  enibescam  Voss.  Utra- 
qiie  loiutid  in  iisii  est.  Vide  Buini. 
ad  Qiiiiictil.  Instit.  Oiat.  vi.  4.  p.  571. 
et  ad  Ovid,  in  Ibiii  352.  Cum  casu 
sexto  obciirril  etiain  apud  Tacit,  in 
Agric.  c.  41.  '  Nee  erubuit  bcneficii 
invidia.'  Justin,  xxxviii.  G.  '  Quia 
ipsi  tales  reges  habiierint,  quorum 
eiian»  nominibus  erubescant.'  Sed 
imi  codici  obediie  tenierari\im  foiet. 

§  2  Quo  lusu  apud  me  celebration  hes- 
ternum  coiniviuni  sit]  Quo  usu  Lov.  1. 
2.  4.  6.  et  Voss.  Dein  exlernum  con- 
viciuin  Voss.  Lov.  G.  et  Hail,  passim 
obvio  errore.  Vide  ad  i.  28.  §  4.  c. 
51.  §  4.  II.  31.  §  10.  c.  32.  §  6.  c.  42. 
§  9.  c.  45.  §  5.  C.  51.  §  7.  III.  48.  §  1. 
IV.  9.  §  3.  c.  47.  §  8.  VII.  35.  §  5.  ix. 
3G.  §  6.  X.  35.  ^  11.  aliisque  locis. 
PauUo  ante  rh  velhn  omittit  Lov.  G. 

Itlic  eiiam  pravo  forsitan  odio  prove- 
henle]  LegeniJum  illoetiam(pravofor- 
sitati)  gaiidio  provehenle.  Gelen.  Ilium 
Voss.  ille  Lov.  1.  G.  Hail.  Mead.  1.  et 
Gacrtn.  illi  Lov.  2.  illic  Lov.  4.  5.  et 
Mead.  2.  Sed  illo  est  in  cod.  Rlog. 
Piaeterea  odio,  cui  recte  Gelenins 
gaudio  substitulf,  omnes  nostri,  et 
Hearnii  L.  1.  Hie  iterum  desinit 
lacuna  Lov.  3.  qiise  inceperat  c.  10. 
§4. 

Injuvenili  armorum  certamine]  Pall. 
in  juienali.  Gebh.  Similiter  Lov.  1. 
4.  et  Mead.uterqiie.  Vide  ad  xxxvii. 
20.  §  5.  Piaepositionem  omittit  Ldv. 
2.     Mox  in/eriiir  erut  Gaertn. 

§  3  Miseria  hac  et  metus  crapvlnm 
facile  excusserunt]  Quid  sibi  veiit  vox 
haec  miseria,  nescio.  Fortassis  fra- 
tris  invidiam  intelligit,  et  patrem 
scire  vult,  quas  domi  suaj  siiit  acta, 
quae  item  in  domo  Persei.  Totuni 
antem  malum  inde  ortum,  quod  Per- 
seus ad  Uemetrii  domum  speculato- 
res  mittere  non  dubitaveiit.  Sed 
judicet  lector.  Glurean.  Ego  minus 
8cio,  quid  his  ambagibus  veiit  Ola-  - 
reanus.  An  ulia  res  niagis  propria 
reorum,  quam  miseria?   Cicero   pro 


Cluent.  c.  71.  '  Quod  si  qua  calaml- 
tas  hunc  in  lioc  judicio  adHixerit  in> 
nocentem,  nae  iste  miser,'  &c.  Pro 
Muraena  c.  41.  '  Si  hunc  sententiis 
vestiis  adflixeritis,  quo  se  miser  ver- 
tetr'  Pro  Sulla  c.  33.  'Jam  impedior 
egomet  dolore  animi,  ne  de  hujus  mi- 
seria phira  dicam.'  Ergo  '  miseria 
haec  et  metus  '  nihil  aliud,  quam  rea- 
tus  et  periculum  capitis.  J.  F.  Gron. 
Supra  xxxix.  43.  '  Hie  indulgentem 
amatorem,  unuui  ex  illis  miseris  ad- 
trahi  jussum,  securi  percussisse  :'  nbi 
vide  quae  notavi.  Cic.  pro  Plane,  c.  34. 
'  Quod  in  eo  me  reprehendisti,  quod 
nimium  multos  det'enderim,  &c.  ad 
nos  pleraeque  confluant,  qui  miseris  et 
laborantibus  niiiil  negare  possumus.' 
Prassertim  autem  '  niiseri  '  erant,  qni 
innocentes  accasantur.  Vide  Abram. 
ad  Cic.  Philipp.  ir.  38. 

Quod  si  non  inlervenissent  insidiato- 
res,  somno  sopiti  jaceremus]  Qnanto 
melior  antiqua  lectio?  quce  si  non  in- 
tervenissent,  insidintores  nos  sopiti  ja- 
ceremus. Quod  enim  dicit  insidiatores, 
ironia  est.  Gelen.  Quod  si  nun  Voss. 
Lov.  1.  3.  et  Gaertn.  Reliqui  cum 
Gelenio  quce  si  non.  Vocibus  miseria 
et  metus  subjungit  neutrum  plurale 
qua.  Supra  x.  37.  '  Voluntatem  sibi 
ac  favorem  consentientis  populi  pro 
omnibus  jussis  esse,  ac  futura.'  Vide 
ad  IV.  57.  ^  7.  Pr*terea  vocem  nos, 
pro  somno,  a  Geknio  receptam,  non 
tantiim  tuentiir  omnes  Mss.  quibiis 
nsns  sum,  sod  etiam  edd.  Camp. 
Rom.  1472.  ac  Parm.  Deindejute- 
mus  Lovel.  4.  et  Mead.  1.  Per  com- 
pendium scriptum  fuerat  jac'emus ; 
librarii  vero  additam  compeudii  no- 
tam  non  aniniadverferunt.  Alia  ex- 
empia  vide  ad  ii.  14.  §  6.  c.  27.  §  6.  c. 
39.  §  2.  c.  .59.  §  3.  IV.  14.  ^  2.  c.  48.  § 
2.  c.  58.  §  5.  c.  71.  §  3.  iv.  6.  §  10.  c. 
19.  §  2.  et  innumeris  aliis  locis.  Vide 
etiam  ad  xxxix.  52.  §  6. 

§  4  Nun  iemperassem  vino  in  umtm 
diem?  non  militcs  abstinuissem  ineos] 
Palat.  1.  non  temperassem  tino?  non 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   15. 


11917 


unum  diem?  Gebli.  Supra  *  sodales  ' 
appellat.  Forte  liic  comites.  J.  F. 
Gron.  NoH  temperasscm  vinum  male 
{Jafirtn.  Tiun  tnilites  meos  alislinuis- 
sem  Lov.  2.  4.  5.  Hail.  Mead,  ambo, 
et  editi  ai)te  Aldun). 

§  5  Nihil  aliuil  scio,  inquit,  nihil  ar- 
guo'}  I'rtl.  1,  nihil  scio,  inquit,  aliud ; 
neque  ar^uo.  Gebh.  Nihil  aliud,  in^ 
quit,  scio,  neque  arguo  Lovel.  2.  neque 
urguo  eliain  Lov.  1.  3.  4.  G.  Harleian. 
Mead,  ambo,  Gaeitn.  Hearnii  L.  1. 
et  piiscae  edd.  usque  ad  Frob.  qui  a. 
1.535.  dedit  Jiihil  arguo.  Recte.  Cic. 
ad  Faui.  xiii.  29.  '  Nihil  aspere,  ni- 
hil acerbe  dixit.'  Plin.  Ep.  iv.  22. 
'  Quo  viro  nihil  tirmiiis,  niiiil  verius.' 
Similiter  '  nulla  aruia,  nullam  vim 
expertus*  viii.  30.  §  9.  ubi  alia  vide. 
xxxiv.  13.  §  7.  '  Ipsi  nullum  impe- 
ratorem,  nulios  in  ea  milites  liabe- 
rent.'  Mox  piaepositio  cum  deest  in 
Lov.  3. 

§  G  (Si  quceram,  unde  id  ipsum  scie- 
ris]  Vocula  si  abest  ab  omnibus 
scriptis  nostris,  Hearnii  L.  1.  et  edd. 
aniiqq.  Moguntini  earn  ex  cod.  sno 
addiderunt.  Tuni  quccro  Lov.  2.  et 
3.  Deinde  scias  Voss.  Lov.  1.  2.  3. 
5.  6.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett.  sciai 
Lov.  4.  et  Mead.  2.  sciam  cod.  Mog. 
sciens  Frob.  1535.  vulgavit ;  sed,  ut 
videtnr,  errore  operarum,  quern  ta- 
men  editores  servarunt  usque  ad  Si- 
gon.  scieris  emendantem  ;  ut  in  Mead. 

1.  fuisse  videtur,  quia  ex  eo  nihil  in 
excerptis  notatur. 

Necesse  erit,  aut  specnlatorum]  Ad- 
dendaj  duee  voces  te  fateri :  necesse 
erit  te  fateri,  aut  specnlatorum.  Gelen. 
Voces  a  Gelenio  addila;  desunt  in 
omnibus  nostris,  et  Hearnii  L.  1. 
Neque  mox  luorum  adparet  in  Lov. 

2.  neque  omnes  in  Lovel.  I.  3.  G.  ct 
Voss. 

§  7  Aut  nunc  criminose  argumentari] 
Voculam  nunc  expellunt  Voss.  Lovel. 
1.  3.  6.  et  Gaertner.  Mox  qucesisset 
Lovel.  1.  3.  C.  et  Voss.  Insuper  pro 
vietis  kaberentur  script!  nostri,  et  ty- 


pis  exarati  usque  ad  Alduni,  qui  pro 
convictis  cdidit  Hdo  cod.  IMog. 

§  8  Rt  sui  sc  iuendi  canssa  sumsisse 
dicunt]  Placet,  Hoc  euim  vidcri  tis : 
noH  illud,  quod  fatentur,  (ct  pidam  est) 
sui  se  tuendi  causa  sumpsisse.  Jiccte, 
an  perperamfecerint,  ipsi  rationem  red- 
dent.  J.  V.  Gron.  El  caussa  se  defen- 
dendi  sumsisse  dicunt  Voss.  et  Lov.  1. 
ac  3.  et  caussa  se  defendendi  sumsisse 
dicuntur  Lov.  G.  Voces  et  ac  dicunt 
delenti  Gronovio  recte  adseiititur 
Crevier.  Dein  ipsi  suam  rationem 
reddent  Lov.  3.  5.  et  Gaertn.  ipsi  sui 
rationem  reddent  Lov.  1.  2.  4.  5.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  edd.  ante  Moguuti- 
nos,  qui  auspicio  cod.  sui  dedere  sui 
facti.  Mox  aperte,  aut  clam  Lovel.  3. 
G.  et  Gaertn. 

§  10  Qui  tuum  speculatorem  ptdsa- 
runt]  Qui  tum  speculatorem  cod.  Mog. 
Non  seqi\oi:  pulsaveru7it  nostri.  Vide 
ad  XXI.  44.  §  7. 

§  11  [/<  sopitum  te  adgrederentur] 
Vide  an  tollenda  sit  nota  interrogan- 
di  post  aggrcderentur.  Duk.  Earn  eli- 
am  ex  mente  Dukeri  sustuli. 

Domus  tuu  capi  et  expugnari  potuit] 
Hsec  per  interrogationis  notam  le- 
guntur  in  edd.  usque  ad  ultimani 
Gruteri,  quae  ejus  loco  (TTiyiJ.T]u  t€- 
Aei'av  dedit,  quibusdam  sequentium 
exemplum  ejus  imitantibus,  aliis  me- 
lius  interrogandi  signum  reducenti- 
bus.  Praeterea  potuerit  Vossian.  et 
Gaertn.  quasi  scriptum  fuisset  potu'it, 
et  ex  priecedentibus  repetendum  fo- 
ret  '  quomodo.'  Sed  vulgatum  prae- 
stat.  Passim  librarii  utraque  ha?c 
verborum  tempora  notam  coinpen- 
diari%  scripturas  vel  addendo,  vel 
demendo  commutarunt.  Vide  ad  i. 
22.  §  7.  c.  50.  §  G.  II.  20.  §  9.  c.  23.  § 
5.  c.  32.  1^  9.  c.  39.  §  10.  c.  43.  §  10. 
c.  55.  §  6.  HI.  9.  §  10.  C.  20.  §  3.  c. 
24.  §  4.  c.  34.  §  3.  c.  40.  §  12.  c.  50.  § 
9.  C.  70.  (j  15.  IV.  4.  §  7.  10.  c.  10.  §  9. 
c.  20.  §  G.  11.  c.  30.  §  IG.  c.  40.  §  7. 
c.  49.  §  10.  et  niille  aliis  locis. 

Cap.  XV.    §  1  Quod  doles,  quod  in- 


11918 


NOT^    VARIORUM    IN 


vidiam  unV]  Quod  invidia  mil  Voss. 
Lov.  1.  2.  3.  C.  Hail.  Mead.  2.  et 
Gaertn.  quod  feni  potest,  si  i7ividia 
capiaiiiiis  casu  sexto.  Malini  etiam 
quod  dolet,  et  ad  prins  menibriini  tibi, 
ad  altertiin  te  intelligere. 

§  2  Cur  usquam  regni  tui  mcntio  fil'\ 
Forte  ut  tui;  vel  in  regno  tui.  J.  F. 
Gron.  Mentio  full  script!  nostrl,  et 
edit!.  Froben,  1535.  emendavit  mentio 
fit:  quod  probo.  Passim  ita  variariint 
librarii.  Vide  ad  iv.  9.  §  8.  viii.22, 
§  10.  XXI.  46.  §  3.  XXVII.  40.  §  13. 
et  XXXIV.  7.  §  4.  Mox  quihusdam 
non  adpaiet  in  Lov.  3.  qui  deinde 
ciini  Lov.  G.  legit  literis  transpositis 
I'ecta  erat.  Solent  et  liae  voces  a  li- 
brariis  conimutari.  Vide  Burm.  ad 
Gratii  Cyneg.  7.  et  ad  Lvicani  vii. 
216.  Praeterea  §  seq.  Hoc  sentit  Per- 
seus male  Lov.  1.3.  et  Harl. 

§  4  Nee  nunc  sperare  regnum,  nee 
ambigcre  timquam  de  eo]  Nee  nunc 
spectnre  regnum  Voss.  et  Harl.  de  quo 
scribarum  errore  vide  ad  xxsiv.  27. 
§  3.  Deinde  nee  ambire  Voss.  Lov.  2. 
6.  et  Harl.  Male.  Supra  xxviii. 
21.  '  De  principatu  civitatis,  qnani 
Ibeni  vocant,  anibigentes.'  Vide  ad 
VIII.  37.  §2. 

Ut  indignus  te  patre,  indignus  omni- 
bus videar]  Ut  te  patre  indignus  omnibus 
videar  Lov.  2.  oniisso  priori  indignus. 
Idem  etiam  Gronov.  in  pr.  ed.  nott. 
se  in  Naiidaeaiio  invenisse  testatiir, 
et  hac  parte  non  ineptum  sensiim 
effectuimn  jiidicat,  inodo  id,  quod 
seqiiitnr,  interpretabiniur  :  ut  te  pa- 
tre, et  propterea  successione  in  rej^- 
iium,  indignus  omnibus  videar.  Et 
ita  k'gendum  esse,  nulla  tamen  Gro- 
novii  mentione  facta,  monet  Douja- 
tius.  Crevierius  Gronovii  conjectu- 
ram  indignus  tibi,  pater,  indignus  om- 
nibus probabat.  Jac.  Perizonius  in 
margine  Livii  conjecit  scribendum  in- 
dignus eo  patri,  indignus  omnibus  vi- 
dear. Qtium  tamen  reliqui  omnes 
codd.  stent  pro  vulgata  Icclione, 
eamque   servari  non  posse  constet, 


prapstare  videtur,  ut  rum  Schelio 
minima  mulatione  ominibus,  pro  om- 
nibus, legamus.  Sollemuis  autem 
est  ilia  scribarum  aberratio,  de  qua 
vide  ad  Epit.  Liv.  lib.  txvii.  Dou- 
jatius  quidem  Schelii  conjecturam 
ideo  rejicit,  quod  ea  recepta  dice- 
ret  Demetrius,  se  nolle  nee  debere 
cominittere,  ut  indignus  videatur  vo- 
tis  (leslinantium  sibi  regni  successio- 
rem:  ejus  autem  rei  mentionem  ipsi 
ad  diluendam  fratris  criminationem 
minuendasque  patris  suspiciones  nii- 
nime  profuturam,  nee  Livio  ex  De- 
metrii  persona  excidere  debuisse. 
Veium  non  puto,  patrem  aegre  ferre 
posse,  &1  filium  dicentem  audiat,  se, 
licet  fratri  majori  cessurus  sit,  siniul 
tamen  operain  daturum,  ne  a  patre 
degeneret,  et  regno  indignus  videa- 
tur. 

§  5  Id  cnim  vitiis  meis,  non  cedendo, 
cui  jus  fasque  est,  non  modestia,  conse- 
quar]  Sed  ne  hzee  quidem  verba  satis 
iutelligo.  Duo  proposuit :  alterum, 
nunc  non  sperandum  regnum,  quod 
minor  sit,  quod  majori  cedendum  di- 
cat  pater  :  alterum,  nee  ambigeudum 
unquam  de  eo  forsitan.  Nunclector 
videat,  ut  haec  verba  seqiiantur,  et  ut 
intelligenda,  deniqne  an  putet  in  co- 
dice  mendam  esse.  Glar.  Hunc  lo- 
cum negat  se  intelligere  Glareanus. 
Est  autem  sensus:  Quemadmodum 
regnum  sperare,  quia  minor  sum, 
quia  me  majori  cedere  vis,  non  de- 
bt'o;  sic  ne  efficere  quidem  de- 
beo,  ut  indignus  te  patre  videar. 
Regnum  enim  vitiis  meis,  id  est,  non 
cedendo  majori  fratri,  consequar  ;  ut 
atitem  te  dignus  videar,  modestia. 
Quod  cum  ita  sit,  ergo  legendum  est, 
Id  eni7n  vitiis  meis,  non  cedendo,  cui 
jus  fasque  est,  hoc  modestia  consequar, 
Sigon.  Pall,  uterquc,  id  enim  vitiis 
meis,  non  cedendo,  cui  jus  fasque  est, 
modestia  consequar,  Gebh.  Ingenua 
confessio  Glareani  summa  ratione 
nititur:  qui  eum  docere  sperat,  vir 
doctus  facit  iutelligeudo,  ut  nihil  iu> 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.    15. 


11919 


telligat.  Sensiitn  ait  ease :  regnum 
enim  vitiis  meis,  id  est,  non  ceden- 
do  frafri,  oonseqiiar ;  ut  autein  te 
dignns  habear,  modestia:  ideoqne 
legendiim  hoc  tmxlestia  consequar.  In- 
saniim  bene  proCerto :  ut  arnisatus 
majestafis  et  cogitati  in  fratiem  pa- 
tremqiie  parricidii  fateatur  in  ipsa 
defensione,  etiam  nunc  se  exist!- 
mare,  vitiis  el  non  cedendo  fratri  se 
posse  regnum  consequi.  Niliil  vidi 
aciitius.  At,  ut  serio  agamus,  quein 
promptioreni  ad  i|)siim  se  indnen- 
diim  iaqueum  Denietiio  vel  Perseus 
aptare  posset?  Quis  judex  tarn  pro- 
bus  ac  simplex  esset,  ut,  queni  audi- 
ret  ita  sermocinantem,euni  dubitaret 
regno  potius  iniiiare,  quain  consecta- 
ri  spstiniandani  minimi  laudem  impe- 
rii cupido,  patre  dignum  videri  ?  Ni- 
hil est  tota  accusatio  Persei :  non  tot 
delatores,  tot  suspicionum  ipsius  pa- 
tris  caussae  nocebant  Denietrio:  hoc 
iinurn  dietum  ad  peragcndum  et  con- 
demnandnm  eum  snfficit.  Non  sic 
excidere  Livius  solet,  nee  reos,  inno- 
centes  utique,  tain  manifesta  verbo- 
rum  imprudeutia  se  ipsos  jugulantes 
inducere.  Ergo  alia  quapramus.  Et 
mihi  quidem  non  hwc  niodo  vitio 
scripta,  sed  et  proxime  prsccedentia 
videntur.  Quid  est  enim,  indignus  te 
patre,  indignus  omnibus?  Veniebat  in 
mentem,  indignus  te  patre,  indignus 
majoribus  videar.  Sed  acute  Schelius 
indignus  ominibtis :  nempe  regnum  ilii 
baud  dubia  spe  destinantium,  et  De- 
niPtrii,  ut  reguaturi,  mentionem  fa- 
cientium.  Quod  sequitur,  ita  forsan 
melius  erit:  id  enim  citius,  nun  ceden- 
do, cui  jus  fasque  est,  quam  modestia, 
consequar,  Nempe,  ut  indignus  vi- 
dear. Tacitus  Hist,  iii,  39.  de  Junio 
Blacso  :  '  sanctns,  inturbidiis,  nulliiis 
repenlini  honoris,  adeo  non  princi- 
patus  appetens,  ut  parum  effugeret, 
ne  dignus  crederetur.'  Nisi  malis 
indignus  tihi,  pnter,  indignus  omnibus: 
nempe  regno.  J.  F.  Grower.  Recte 
Grouovius    nionuit,    Sigonium    hicc 


pessiine  emendasse,  et  interprcta- 
tuni  esse.  Verum  etiam  i(isa  ejus 
eniendatio  longius  a  vulgato  et  codi- 
cuu)  lectione  abit,  quam  ut  placere 
possit ;  pra^sertim  quum  vel  id,  quod 
nunc  receptum  est,  non  iiieplum  sen- 
sum  pra-beat,  vel  codd.  non  rejicien- 
dam  eniendationeni  suppeditent.  Si 
von  tnodestia  per  synthesin  interpre- 
tari  liceret  inmodestia,  vulg.  servari 
posset,  vitiis  meis,  non  cedendo,  non 
mod.  accipiendo  per  adpositioneni. 
Ita  Demetrius  dicit :  id,  id  est,  ut  in- 
dignus te  patre,  indignus  ominibus  vi- 
dear, vitiis  meis,  nempe  non  cedendo, 
non  »Hod.,sive  inmodestia,  consequar. 
Id  tamen  paullo  durius  agnosro.  Su- 
perest  itaque  adiuic  alia  ratio  vuU 
gatum  sensn  couvenienii  exponendi, 
hoc  modo :  Id,  id  est,  ut  indignus  te 
patre,  indignus  ominibus  videar,  vi- 
tiis meis  consequar,  non  consequar  ce- 
dendo, non  consequar  modestia.  Ita 
cedendo  refertur  ad  id  quod  prapces- 
serat,  se  nee  nunc  sperare  regnum, 
nee  ambigere  timquam  de  eo  forsitan 
debere,  quia  minor  est;  modestia  ad 
id,  quia  pater  eum  majori  cedere 
volebat.  Praeterea  non  cedendo,  non 
modestia  eadem  forma  dicta  erunt, 
qua  'non  signa,  non  ordines  servent' 
VIII.  34.  §  10.  ubi  alia  vide  :  '  non 
nocte,  non  die  cessaverant '  xxi.  11. 
§  5.  ubi  etiam  vide.  Ita  xxxvii.  18. 
'  Non  ex  auctoritate  senatus,  non 
jussu  poptili  Romani  pepigerimiis.' 
c.  20.  '  Non  stratos,  non  infrenatos 
magna  pars  habebant  eqiios.'  xxxix. 
25.  '  Non  in  civitatibus  suis,  non  in 
communibus  gentis  conriliis  quis- 
quam  hiscere  aiideat.'  c.  34.  '  Non 
color,  non  vuliiis  ei  constaret.'  xlu. 
3.  '  Quod  non  Pyrrhus,  non  Hanni- 
bal violassent.'  c.  43.  '  Nihil  satis 
paratum  ad  bellum  habeant,  non  ex- 
ercitum,  non  ducem.'  Et  liauc  ele- 
gantiam  diio  codd.  Plinio  viiidicant 
Ep.  I.  G.  *  In  proximo  non  veiiabiilun), 
non  lancea.'  Si  neque  liacc  interpre- 
tatio  satisfacit,  aliam  lectionem  sug- 


11920 


NOTiE    VARIORUM    IN 


gerunt  codd.  Nimiruin  oranes  om- 
nino  M.-s.  iiostri,  uno  excepto  Lov.  5. 
qui  semper  ediliouibus  aiUieeret,  de- 
lent  rh  noti  ultimo  loco.  Praeterea 
cedendi,  pro  cedendo,  legunt  Lov.  3. 
Mead.  1.  et  Gaertn.  An  itaque  ie- 
gendum?  id  enim  vitiis  meis,  non  ce- 
dendi, ctii  jus  /usque  est,  mndestia  con- 
sequar.  Praeterea  ciijus  f usque  est, 
una  litera  oiiiissa,  Voss.  Lov.  1.  et 
Gaertn,  cujus  jus  fas  quod  est  Lov.  3. 
et  6.  cujus  fas  est  Mead.  1.  in  mar- 
gine  :  cui  fas  est  Lovel.  2.  et  Harl. 
Sed  saepe  in  his  'jus'  et  '  fas'  jiin- 
gere  solent  Liviiis  et  alii.  Supra  vii. 
6.  '  Ut  primum  contacta  sunt  ab  eo, 
a  quo  nee  jus,  nee  fas  fuerit.'  c.  31. 
'  Sicut  fas  jusque  est.'  vm.  10.  *  Ut 
jus  fasque  erat,'  c.  39.  '  Secundum 
jus  fasque  restituerentur.'  XLii.21. 
'  Deditis  contra  jus  ac  fas  bellnm  in- 
tulisset.' 

^  6  Nee  ut  legalus  mitterer,  a  te  pe- 
iii:  missus  ire  7ion  recusavi]  Magis  ar- 
ridet  antiq.  ordo  :  Ego,  nee  obses  Ro- 
manis  ut  Iraderer,  nee  ut  legatus  mitte- 
rer Romam,  petii:  a  te  missus  ire  non 
recusavi.  Gelen.  Nee  ut  legatus  Ro- 
mum  mitterer,  a  te  petii;  missus  ire  non 
recusavi  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  5.  Harl. 
ambo,  et  edd.  vett.  Frobenius  deln- 
de  1531.  vocem  l^owzaw  omisit ;  quae 
etiani  deest  in  Lov.  3.  et  6.  Romam 
mitterer  in  Gaertn. 

§  7  AmiciticB  caussa  tu  fuisti,  pater^ 
Pall,  pater,  caussa  amicilice  tu  fuisti. 
Gebli.  Similiter  Voss.  Lov.l.3.4.G. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  pater, 
amicilicE  caussa  tu  fuisti  Lov.  2.  Mox 
rb  esse  deest  in  Lov.2.  et  Harl.  Dein- 
de  ccepit,  pro  coeperit,  Voss.  Vide 
ad  cap.  praec.  §  11. 

§  8  Postulo;  we  obsit,  tantum  depre- 
cor:  nee  in  bello  ccepit,  nee  ad  helium 
reservutur]  Postulo ;  we  obsit,  we  (alii 
nee)  ad  bellum  reservetur  Hearnii  L. 
1.  et  onines  nostri,  excepto  Lov.  5. 
qui  insuper  legit  id  postulo.  Neque 
aliter  edd.  principes.  Quum  deinde 
Moguntini  monuissent  se  in  Msto  suo 


reperisse  postulo:  ne  obsit,  tantum  de- 
precor  :  nee  in  bello  ccepit,  nee  ad  bel- 
lum reservetur,  Aldus  lectionem  earn 
recepit ;  pro  quo  Frob.  demnm  1535. 
dedit  reservatur.  Mox  paullo  ante 
Romanorum  gratia  scripti  nostri,  et 
edd.  vett.  Aldus  gratia  Romanorum, 
codicem  Mog.  secutus,  dari  curavit. 

§  9  iS'J  quid  iupie  in  te,  pater^  Ha=c 
verba  exsulant  a  Mss.  nostris,  Hear- 
nii L.  1.  et  edd.  antiqq.  ob  rwv  si 
quid  repetitionem.  Vide  ad  ix.  11. 
5  11.  Aldus,  quae  perperam  excide- 
rant,  auspiciis  cod.  Mog.  revocavit. 

Nullam  deprecor  pcenam'\  Veniam 
Voss,  et  Lov.  1.  ac  6.  Sed  scribae 
ita  dedisse  videntur,  partim  quia  me* 
minerant,  modo  praecessisse  'depre- 
cor ne  obsit,'  et  mox  sequi '  deprecor 
ne  conflagrem,'  pro,  etian)  atque  eti- 
am  peto,  ne  obsit,  ne  conflagrem ; 
quo  seusu  liic  deprecor  pcenam  capi 
non  posse  animadvertebant ;  partim 
quia  nesciebanf,  '  deprecari '  eliam 
plane  contrario  sensu  nsurpari  de  eo 
qui  aliquid  recusat.  De  duplici  sen- 
su verbi  'deprecari'  vide  Manut.  ad 
Cic.  ad  Fam.  iv.  7,  et  ad  v:ii,  1.  Li- 
cet semel  ponatur,  utroque  tamen 
sensu  capi  debet  apud  Justin,  xi.  9. 
'  Non  mortem,  sed,  dum  Darii  cor- 
pus sepeliant,  dilationem  mortis  de- 
precantur:'  id  est,  non  mortem  sub- 
ire  recusant,  sed  mortis  dilationem 
precibus  obtinere  conantur.  Id  non 
intelligens  Bongars.  aliique  similiter 
male  vitam  ibi,  pro  mortem,  legend  urn 
contenderunt. 

iVe  intidia  conflagrem,  quum  crimine 
non  possim]  Bene  habent  liaec  verba  ; 
sed  non  tam  clara  sunt,  quam  certam  "' 
habent  argutiam :  et  vide  an  crimen 
acceperit  pro  convicta  culpa.  Glar. 
Ideodicit,se  crimine  conflagrare  non 
posse,  quia  nullum  crimen  commi- 
serat.  Invidiam  conflarem  perperam 
Mog.  cod.  invidiam  conflagrem  Lov. 
4.  et  Mead.  I.  invidia  conflagremur, 
quum  crimine  non  possimus  Voss.  et 
Lov.  1.  quum  crimine  non  possem  Harl. 


T.    LIVII    HIST.    LIR.    XL.   CAP.   15. 


11021 


^  10  Te  errori  veniatn  impetrare'l 
Erroris  veninm  Voss.  et  Lov.  1.  Male. 
Errori  veniatn  impelrare,  lit  *  lociiin 
sndilioni  qiiapiere ;'  de  quo  vide  ad 
III.  4G.  ^  2.  Paiillo  ante  pro  m'mori 
deprccari  Voss.  Lov.  5.  C.  et  Gaertn. 

In  eo,  ubi  prasidium  esse  oportebat, 
ibi  exitium  est]  Miitiiatus  banc  sen- 
tcntiam  Ciirtiiis  vi.  9.  accusatione 
Pliilota?,  '  Unde  priesidium  petieiain, 
periculiim  existit.'  Gebh.  Cievieriiis 
voces  in  eo  glossema  piuat,  quod  ad 
expiicandiini  r^  ubi  margin!  adposi- 
tum  in  contextiini  deinde  irrepserit : 
nolat  insnper,  rb  in  deesse  in  Victor, 
codice.  Eadeni  praepositio  exsiiiat 
etiani  a  Lov.  3.  et  6.  Si  tamen  ilia 
in  eo  displirent,  nialo  cum  Lov.  2. 
legere  ned,  ubi  presidium  esse  oporte- 
bat. 

^  11  E  convivio  et  comissationibus 
props  semisomnus  raptus  sum]  Ex  con- 
vivio Lov.  3.  et  convivio  Lov.  1.  et 
Harleian.  coiivivio  sine  praepositione 
Mead.  1.  Turn  comissalione  Vossian. 
Lov.  1.  3.  4.  5.  6.  Harl.  Mead,  ambo, 
Gaertn.  et  edd.  usque  ad  Frob.  qui  a. 
1535.  comissationibus  reposuit,  quod 
Moguntini  se  in  cod.  suo  reperisse 
antea  testati  sunt.  Turn  semisomnis 
Lov.  2.  3.  G.  et  Mead.  1.  Utraque 
forma  in  usu  antiquis  fuisse,  verum 
est.  Sed  Livius  semisomnus,  quam 
semisomnis,  dicere  araavit.  Vide  ad 
XXV.  39.  §  3.  et  XXXVII.  20.  §  13. 
Hinc  captus  soUemui  scribarum  er- 
rore  Harl.  Vide  ad  vi.  23.  §  5.  De- 
nique  sum  abest  a  Lovel.  I.  3.  6.  et 
Voss. 

§  12  Ad  meditnndum  et  componendam 
orationem]  Fall,  ad  meditandam,  ad 
componendam  orationem.  Gebli.  Tb 
meditandum  omittit  Voss.  ad  compo- 
nendum  et  mittendam  orationem  Lov. 
1.  et  6.  ad  meditandum  et  componen- 
dam orationem  Lov.  3.  ad  meditandum 
et  ad  componendum  orationem  Gaertn. 
ad  meditandam  et  componendam  oratio- 
nem, quod  nunc  exstat,  primum  in- 
veui  in  Heinsii  Elzevir,  ed.  '  Medi- 


tari  orationem,' '  caussam,*  '  accusa- 
tionem,'  '  defensionem,'  et  similia 
noil  damiio.  Verum  earn  lectioneui 
niiilius  cod.  nostri  consensus  proJjat. 
Nam  reiiqiii  oinnes  ud  meditandum 
et  componendam  orationem:  quod  fiiit 
etiam  in  omnibus  ed.  prioribus.  Et 
ita  jnf(/i<art  simpliciter  Cic.  iitilur  de 
Oiat.  I.  30.  '  Ut,  quid  Crassns  age- 
ret,  meditandi  aut  dicendi  caussa  :' 
in  liruto  c.  22.  'Illuni  non  in  agendo 
solum,  sed  etiam  in  meditaudo  vtlie- 
nientem  et  incensum  fuisse.'  Hinc 
'  paratus  nieditatusque'  apiid  Cic. 
aliosque  aiicjuoties  observalur.  Pris- 
cam  igitur  lectioneni  revocavl. 

Te  iratum  etjubentem  dicere  caussam] 
Te  irascentem  Lov.  3.  reliquis  pro  vul- 
galo  stantibus.  Tum  te  juhenlem,  tra- 
jectis  Uteris,  Lov.  5.  et  edd.  prisc;p; 
pro  quo  Frob.  1535.  et  jubentem  vul- 
gavit.  Ei  vero  consentiunt  ceteri, 
quos  vidi,  codd.  Vide  ad  vi.  1.  ^  1. 
Mox  §  seq.  voces  in  me  desuut  in 
Lov.  1.  6.  et  Voss.  Tum  quid  ageret 
Voss.     Vide  ad  x.  10.  §  1. 

§  14  Utrum  momenta  illo  horts  accu- 
satorem  audirem]  Fall.  uterque,et  vet. 
ed.  Utrum  illo  momenta  ace.  and.  Geb- 
hard.  Similiter  codd.  nostri,  et  edd. 
vett.  Tb  horce  etiam  exsulare  a  suo 
L.  1.  testis  est  Hcarnius.  Quod  nunc 
vulgo  exstat,  primus  Aldus  ex  cod. 
Mog.  auctoritate  recepit. 

§  15  Apud  quern  etiamsi  a  fratre  ca- 
ritate  vincor]  Scriptura  antiqua  eti- 
amsi caritate  a  fratre  mujure  vincor. 
Gelen.  Ut  ante  Gelenium  edebatur, 
prteferunt  Lov.  1.  3.  4.  5.  6.  Harl. 
Mead.  2.  et  Gaertn.  etiamsi  caritate  a 
fratre  vincor  Voss.  etiamsi  a  fratre  ca- 
ritate majore  vincor  Lov.  2.  et  Mead. 
1.  Tb  majore  abest  etiam  ab  Hearnii 
L.  1.  Mox  reus  non  adparet  in  Voss. 
et  Lov.  1.  misericordia  certe  rei  vinci 
non  deheo  Gaertn.  misericordia  certe 
revinci  non  dtbeo  Harl. 

§  IG  Quid  eum,  quum  regnum  ei  tra- 
dideris,  facturum  credis  esse]  Prono- 
inen   eum  oniittitur   in   Vossian.    et 


11922 


VOTM   VARIORUM    IN 


Gaertn.  enim  ejus  loco  logit  Lev.  6. 
Vide  ad  xxvii.  17.  §  11.  Utiaqiie 
leclione  jnncta,  Quid  enhn  eum  exhi- 
bent  Lov.  2.  et  Had.  et  Quid  eum 
enim  Lov.  1.  et  Mead.  1.  Deinde 
faclurum  credis  in  me  esse  onines  codd. 
uostri,  (nisi  qiiod  factiirum  esse  me 
credis  sit  in  Gaeitn.)  Hearnii  L.  1. 
omnesqne  edd.  ante  Groiiov.  a.  16G5. 
in  qua  priinum  voces  iti  me  omissee 
sunt;  sed  forte  opcrarum  errore,  li- 
cet reliqnae  posteriores  earn  lectio- 
nem  probarint.  Veterem  igitur  scrip- 
turam  revocavi.  Paiillo  ante  me  ut 
in  securitatem  Voss.  Lovel.  3.  6.  et 
Gaerfn. 

Sanguine  meo  sihi  indulgeri  cequvm 
censet]  Sanguinem  eo  sibi  indulgeri  Le- 
vel. 3.  sanguinem  meum  sibi  indulgeri 
Lov.  2.  in  marg.  sanguine  meo  eo  sibi 
indulgeri  Lov.  1.  in  contextii  :  san' 
guinem  meum  eo  sibi  indulgeri  Voss. 
Lov.  1.  in  marg.  Lov.  6.  et  Gaertn. 
quomodo  iibrarii  jnnxisse  videntnr 
duas  lectiones,  in  exemplaribus  snis 
obvias,  sanguinem  meum  et  sanguine 
meo.  Qiiamvis  aiiteni  posteriiis  in 
reliqtiis  codd.  perstet,  prius  tamen 
praeferendiim  puto,  quia  '  induigere 
aliciii  aiiqiia  re '  alibi  non  notaverim. 
'Induigere'  autem  male  inter  verba 
nentra  referri,  et  accnsativiim  ad- 
ftciscere,  doc\iit  Sanct.  Minerv.  iii. 
3.  voce  *  Induigeo.' 

Cap.  XVI.  §  1  Simul  spiritum  et  to- 
cent  ivtercluserunt]  Simul  et  vocem  in- 
cluserunt  Lov.  3.  Male.  Simul  spiri- 
tum et  vocem,  nt  '  simul  pacis  liberta- 
tisque'  xxxiii.  12.  §  2.  ubi  phira 
vide.  Utraque  locutio  '  interclnde- 
re,'  vel  '  inclndpre  spiritum,'  'vo- 
cem *  probari  potest.  Vide  ad  ii.  2. 
^  8.  et  XXI.  .58.  ^  4.  Hie  tamen  uni 
codici  a  reliquis  dissentienti  credere 
nimis  calidum  foret.  Solent  '  inter- 
cludere  '  et  '  includere  '  sa;pins  cora- 
mutari.     Vide  ad  xxxiv.  30.  §  2. 

^  2  Imiuirendo  in  utriusque  vitam, 
mores]  Cur  iiaec  d(rw5e'Tcos,  mox  dicta 
factaque,  non  itidcm  dicta,  facta  dicit  ? 


Fortassis  scriptum  fuit  rit am  ac  mo- 
res. Cic  pro  Sex.  Ros.  Amer.  c.  38. 
'  Vitam,  naturam,  moresque  liominis.' 
Sallust.  Jug.  c.  85.  ^  27.  •  Vita  mores- 
que  mei.'  Duk.  Ovid,  Trist.  ii.  89. 
'  vitamque  meam,  more?qne  proba- 
bas.'     Codd.  nostri  niliil  mutant. 

§  3  t7<  omnibus  adpareret,  voclis  prox- 
imce  crimen  facile  reviclumi  Hoc  re- 
victum,  ut  ingenue  fatear,  me  male 
habet:  videri  poterat  in  ntramqne 
dictum  partem,  nt,  nter  peccaverit, 
'  convictus  '  diceretur,  nisi  sequere- 
tur  mox,  suspectam  nimiam  cum  Ro- 
manis  Demetrii  gratiam  esse.  Ifa- 
que  non  videntnr  esse  responsi  ver- 
ba, sed  autiioris,  qui  obiter  popnli 
de  responso  regio  judicium  narrat. 
Glar. 

Suspectam  nimiam  cum  Romanis^  2Vi- 
mium  Voss.  Lov.  1.2.  3.  4.  6.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Mox  §  seq. 
consularis  fuit  provincia  Gaertn.  con- 
sularis  erat  provincia  Lov.  1.  3.  et  6. 

§  5  Ad  extremum  finem  provincia 
Gallicel  Provincia:  et  Gallice  Lov.  2. 
et  Harleian.  Male.  XLiii.  9. '  Gallia 
provinciae  pleraqiie  oppida  adiit. ' 
Vide  ad  xxv.  3.  §  5. 

^  6  M.  Ogulnium  p-cetorem']  31.  Ugo- 
linum  Voss.  Rl.  Ogulinum  Lov.  6.  et 
Gaertn.  M.  Ogolinum  Harl.  Ogoli' 
num,  omisso  pri^nomine,  Lov.  2.  et 
3.  Af.  Ogulinum  Mead.  1.  Vide  ad 
XXXIX.  56.  §  5. 

Verius  fuisse,  consules"]  Recte  Sigo- 
nius  ad  verba  seqq.  Verius  fuisse  ex- 
ponit,  *  aequiiis  fuisse.'  \'ide  ad  ir. 
48.  §  2.  Mox  verba  quid  e  republica 
esset,  decernere  desunt  in  Voss.  Lov. 
1.  2.  3.  4.  6.  Harl.  Mead,  utroqne,  et 
Gaertn.  Adscripta  tamen  erant  in 
margine  Mead.  2. 

Turn  quoque  non  placere  sibi,  sed  per 
dedilionem  Ligures  recipi,  et  receptis 
arma  adimi,  alque  eos  ad  consulem  mit- 
ti,  senafum  aquiim  censerel  Illic  [in  li- 
bris  antiqnis]  legitur  si  per  dedilionem 
Ligures  recipiet,  receptis  arma  adimi. 
Gelen.    Totus  hie  locus  de  recipien- 


T.    LlVIl    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   10, 


11923 


dis  armalis  Lignribns  obscurus  est  : 
ncque  cnim  explicatiir,  qiiomodo  re- 
cipiendi  :  deinde  mini  vetiiis  pro  'me- 
lius '  accP|)eiit.  Et  quid  hie  senatui 
won  placeat,  obsciinim  est.  Deniqne 
ad  COS.  pro  ad  coss.  positinn  videtur. 
GInr.  Sensiis  liiijiis  loci  vix  intelligi 
potest,  lit  ait  Glareaniis  :  qnare  tu- 
eamiir  vetenim  librornm  lectionem, 
quae  est,  Turn  quoquc  non  placere  sihi, 
per  deditionem  Ligures  recipi,  et  recep- 
tis  arma  adiini.  Iiuie  verba,  Alque  eos 
ad  consukm,  legamiis  Itaque  eos  ad  con- 
sules:  repetita  liteia  ex  voce  pijece- 
denti,  adimi,  atque,  adimi.  Itaque.  In- 
de  elicieliir  liic  sensiis  :  Senatiis  re- 
scribi jiissit,  feqniiis  fiiisse,  Maicel- 
lum  consiiles,  qiiornm  piovincia  Li- 
gures era!,  de  Liguribtis,  qui  se  dede- 
baut,  qiiam  se  consulere.  Turn  quo- 
que  id  sibi  ridii  placere,  ut  per  dedi- 
tionem Ligures  reciperentiir,  et  re« 
ceptis  arma  adimerentiir.  Quamob- 
rem  eos  ad  consules  mitti,  senatum 
aeqiium  censere.  Sic  I.  xxxix.  c.  54. 
'  Neqiie  senatui  placere,  deditos  spo- 
liari.  Itaque  se  cum  iis  legates  ad 
cos.  missuros.'  Quod  autem  ait  se- 
natus,  non  placere  sibi,  ut  receptis 
arma  adimantur,  id  liabet  banc  vim, 
non  videri  sibi,  eos,  qui  sponte  se  de- 
dunt,  arniis  suis  esse  spoiiandos,  per- 
inde  atque,  qui  subacti  armis  se  de- 
didissent,  ut  supra  ssepe  dixit.  Lib. 
XXXIX.  c.  2.  '  C.  Flaininius  consul 
Ligures  in  deditionem  accepit,  et 
arma  ademit.'  Item  eod.  cap.  '  In 
deditionem  Ligures  concesserunt, 
turn  couqui!<ita  cum  intentiore  ciira 
arma,  et  omnia  adempta.'  Item  eod. 
cap.  '  Ligures  subegit  i?imiliiis,  ar- 
maque  ademit.'  Quod  autein  paulo 
ante  verius  esse  dixit,  pro  '  aequius 
esse'  accipienduni  est.  Sic  xxxix. 
27.  '  jMiilto  verius  esse,  quae  sub  An- 
tioclio  fuerint,  praemia  belli  Eume- 
nem,  qiiam  Pbilippum,  habere.'  Si- 
gonius.  Pal.  alter  nnn  placerent,  si  per 
ded.  Vet.  ed.  turn  quoque  non  placere 
sibi :  sed  per  ded,  Ligures  recipi,  et  re- 


ceptis arma  non  adimi.  Gebli.  Gele- 
nius  e  scriplis  notat,  placere,  si  per 
ded.  Ligures  recipiel,  receplis  arma  adi- 
mi. Quod  spreveiunt.  Rlilii  vero  id 
placet,  modo  rescribas  reciperet. 
Deinde  ad  consules  remitti.  J.  F.  Gro- 
nov.  Cum  editis  ante  Gelenium  stat 
Lovcl.  5.  non  placere,  sed  per  ded.  Li- 
gures recipi,  et  receptis  Voss.  Lov.  I. 
C.  et  IMead.  1.  in  niargine  :  non  place- 
ret,  sed  per  ded.  Ligures  recipi,  et  re- 
ceptis Lov.  3.  non  placerent,  si  per  ded. 
Lif>ures  recipi,  et  receptis  Lovel.  4.  et 
Mead.  1.  in  contextii :  non  placere.  si 
per  ded.  Ligures  recipiet,  receptis,  ut 
Gelenius  in  suis  iiivenit,  Gaertn.quo 
etiam  diioruin  snperiorum  vestigia 
dticunt.  Hanc  itaque  leclioneni  re- 
ccpi.  Delude  voculas  itaque,  qiiam 
Sigonius  hie  restituendatn  judicat,  et 
atque  saepe  quidem  in  Mss.  commu- 
tari,  vidimus  ad  hujus  lib.  c.  12.  §  2. 
hie  tamen  nihil  mutandiim  est.  Se- 
natus  haec  tria  Mareello  rescribi  jus* 
sit :  primo  oportuisse,  ut  de  omni  ne- 
gotio  potius  consules,  quam  se,  con- 
suhiisset :  secundo  quoniam  tamen 
ad  se  decurrerit,  videri,  Liguribus 
sponte  se  dedentibus  anna  non  adi- 
nienda  esse  :  tertio  non  Mai  cellum, 
sed  consules  cognoscere  debere,  n- 
trum  Ligures  in  deditionem  accipi- 
endi  forent.  Tif  Itaque  hie  locus  non 
est.  Recta  vero  Sigoftius  et  Gronov. 
ad  consules,  pro  ad  consulcm,  restitue- 
riint.  Uterque  enini  consul  Ligures 
provinciam  sortiti  erant,  ut  non  modo 
hoc  cap.  sed  etiam  c.  1.  Livius  dixit. 
Alibi  librarios  ita  percasse,  vidimus 
ad  XXXIX.  38.  §  7.  Denique  aquum 
deest  in  Harl.  Verum  ea  vox  in  se- 
natusconsultis  fiiit  sollemnis,  et  se- 
natus  ita  sententiam  enunciare  sole- 
bat,  ut  diceret  '  se  aequuni  censere.' 
Vide  Brisson.  de  Formul.  ii.  p.  194. 

§  7  Prcetores  eodem  tempore,  P. 
Ulanlius  in  ulteriorem Hispaniam,  quam 
et  priore  pratura  prov.  obt.]  Hutic  1*. 
Manliuni  in  comitiis  prsetoriis  expo- 
ucndis  '  praetorem  iterum  '  uomiua- 


11924 


NOT^    VARIORUM    IN 


vit:  fiiitaiitem  primnma.  DLV.  Movet 
aiitem,  qnod  ait  prime  pra'tiira  iilte- 
rioreni  Hispaniani  provinciani  obti- 
niiisse,  cum  sciipserit  eoloco(xxxiir. 
42.)  in  citeriorem  esse  consiili  M.Ca- 
toui  adjutorcm  missiim,  neqiie  vero 
de  alio  praetore  inteiligi  potest.  Quod 
nniisquisque  probabit,  qui  praetores 
oinnes,  qui  ante  hiinc  annum  Hispa- 
iiias  sortiti  fuerint,  sigillatim  inspex- 
erit.  yEquum  pia?terea  est  videre,  an 
hie  forte  INIanlius  ille  sit,  quem  senafn 
motum  esse  a  Catone  censore  ait 
Piutarrhus  in  Cat.  Maj,  p.  346.  Bov- 
Xrjs  re  i^4fia\ev  viraTevcreiv  iirlSo^ov  uvra 
MaviXtov,  Me,  ut  ita  siispicer,  im- 
pellit  secunda,  postqnani  senatu  mo- 
tu8  est,  ejiis  praptura,  quam,  ut  locum 
sanatorium  recnperaret,  petiisse  vi- 
detur ;  quod  fecisse  P.  Lentninm  tra- 
dit  Dio  XXXVII.  p.  43.  qui  cum  post 
praeturam  et  consulatum  a  censori- 
bus  Gellio  et  Lentulo  senatu  esset 
niotus,  alteram  consule  Cicerone  re- 
petendae  senatoriae  dignitatis  caussa 
gessit.  Sic  enlni  Dio  :  a4vtov\os  d 
TlovirKios  6  (jLera  ttjv  imaniav  tK  ttJj 
yepovffias  iKireawv  iarparriyei  yap, 
'OTTCiis  Tr/f  fiuvXeiav  avaXd^r).  Sigonius, 
Priorem  praeturam  a.  laLViii.  gesse- 
rat,  XXXIII.  42.  in  qua  quod  hie  ulte- 
riorem  Hispaniani  provinciam  habu- 
isse  dicitur,  non  posse  in  concordiam 
redigl  cum  iis  quee  xxxiii.  43.  scri- 
bit  Livius,  Pigliius  quoque  ad  an. 
I3LXXI.  adnotavit.  Adde  xxxiv.  17. 
ubi  successisse  dicitur  Q.  Minucio, 
qui  a.  loiAii.  provinciam  habuit  His- 
paniani citeriorem,  et  xxxiii.  3G.  et 
ex  ea  triumphavit  xxxiv.  10.  Quod 
autem  Sigonius  et  Pigliius  conjici- 
unt,  ei  causam  iterum  petendae  prae- 
tnrac  potnisse  esse,  ut,  quia  forsitan 
senatu  motus  fuerat  a  censoribus, 
jure  magistratus  in  eum  venire  pos- 
set, satis  incertum  est.  Nam  hoc 
tempore  non  insolens  fuisse,  praetu- 
ram repeti,  ostendunt  exempla  P. 
^lii  Tuberonis  1.  xli.  c.  8.  M.  Fnrii 
Crassipedis,  A.  Atilii  Serrani,  C.  Clu- 


vii  Saxulae,  ibid.  c.  28.  et  C.  Memmii 
XLii.  9.  quos  onuies  oh  eam  causam 
iterum  prapturam  petiisse,  non  veri- 
simile  est.  Diik.  Eo  tempore  Voss.  et 
Gaertn.  Vide  ad  x.  10.  §  G.  Mox 
Scmpruiiii  prnconsulis  omnes  script! 
nostri,  Heainii  L.  1.  et  edd.  ante  Al- 
duiu,  qui  propratoiis  subposuit.  Vide 
ad  hujus  lib.  c.  39.  §  1. 

§  8  Oppidum  Hispanum,  Urbicuam 
nomine]  Lectio  ha?c  prinium  adparuit 
in  ed.  Ascensii  1513.  Priores  prae- 
ferunt  Vrhicnam;  quibus  adsentitur 
ex  scriptis  Lovel.  5.  Reliqui  codd. 
admodum  variant.  Uthicemam  nomine 
legit  Voss.  Uthienam  nomine  Lov.  2. 
et  Harl.  L'tliicnum  nomine  Lov.  1.  4. 
et  Rlead.  uterque  :  Veicam  nomine  Lo- 
vel.  3.  Veldcam  nomine  Hearnii  L.  1. 
Athicam  nomine  Lovel.  6.  a  m.  pr. 
Ulhicnm  nomine  a  m.  sec.  Uticernam 
nomine  Gaertn.  Occonem  in  nummo 
Augusti  Urbuicam  leglsse,  testatur 
Ortelius  in  Thes.  Geogr.  hac  voce. 
Hanc  nostram  forte  eam  esse,  quae 
•  Urbica '  vocatur  in  Antonini  Itin. 
p.  447.  ronjecit  Wesseling.  ad  d.  loe. 

Dura  itii  prcelia  aliijuot  facia]  Valer. 
Flacc.  III.  710.  et  ditms  obit  horrida 
pugnas.  Sed  Livium  scripsisse  puto 
Dubia  ibi  proelia  aliquot  facta.  J.  F. 
Gron.  '  Dura  prcelia,'  '  bella/  '  du- 
ra pugna,'  et  similia  alia  sa>pius  ob- 
currunt;  magis  tamen  apud  poetas, 
quam  alios  scriptores.  Pra-fero  igi- 
tur,  quod  Gronovius  eonjecit,  Dubia 
ibi  prcelia.  Ita  '  dubia  pugna '  xxxiv. 
17.  '  Milites  veteres,  periti  hostinm 
bellique,  baud  dubiam  pugnani  fece- 
riint:'  '  dubium  helium'  xxxvi.  39. 
'  Qui  Jam  tcrtium  ibi  annum  dubio 
detineretur  hello.'  Ita  '  anceps  prce- 
lium'  IX.  32.  'anceps  certamen'  xxi. 
29.  et  alia  passim.  Sappissime  autem 
'  durus  '  et  '  dubius  '  in  Mss.  confun- 
duntur.  Vide  Burmann.  ad  Val. 
Flacc.  VI.  515.  et  Nemes.  Eel.  i.  59. 
Corte  ad  Sail.  Catil.  cap.  10.  et  Plin. 
VIII.  14.  §  20.  Preetei  ea  prcelia  aliquot 
acta  Lov.  2.  4.  Harl.  et  Mead,  ainbo. 


T.    LI VII    HIST.   LIH.    XL.   CAP.   1(). 


11925 


Supra  xxn.  9.  *  Levibns  proeliis  cum 
Gallis  actis.'  Vide  ad  Epit.  Li  v.  lib. 
XLix.  non  longe  a  fine.  Rcliqiii  ta- 
men  facta  servant,  quod  damnare  no- 
lo. '  Actus  '  et  '  factus  '  passim  com- 
niufantiir.     Vide  ad  vi.  28.  §  2. 

Vicil  persevertmtia  Fulvius']  Melius 
quadrat  victi  perseverantia  Fu/iii,qtiani 
vicit  persev.  Fuhivs.  Celenius.  Vicit 
persecermilia  Ftilvitis  Gelenius  e  Mo- 
guntino,quuni  liahereturFi(/iii.  Forte 
non  J)ejus  sit  vicil  pers,  Fulcii,  qui  nul- 
la vi  abslralii  ab  obs.  potuit.  J.  F.Gron. 
Veternni  edd.  lectio  est  vied  perseve- 
rantia Fulvii,  quae  superest  in  Voss. 
et  Lov.  5.  et  nuper  Crevierio  placuit. 
Ejus  loco  vicit  pers,  Fuivius  pra-ft-runt 
nienibranip  Moiiunt.  Nee  aliter  Lov. 
2.  3.  4.  Hail.  Mead,  anibo,  Garrtn. 
et  Hearnii  Oxonn,  quod  Aldus  rece- 
pit.  Gelenii  emendations  in,  vicli 
pers.  FuUii,  quod  nulla  vi  nbstralii  ub 
obs.  potuit, Celliberi,/essi  procliis  variis, 
abscesserunt,  recepit  Frob.  1535.  Si- 
militer ex  nostris  Level.  1.  et  6.  et 
Crevierii  Victorin.  Edd.  deinde  Si- 
gonio  posteriores  reddiderunf  lectio- 
neni  IMognntinani  ;  quod  Gronovio 
inposuit,  et  effecit  ut  lectionem  Mo- 
guntinani,  ab  Aldo  receptani,  sed  a 
Gelenio  rejectam,  attamen  ad  Gele- 
nium  referret.  Ceterum  vel  leciio 
optimi  istius  Msti  probanda  est,  mo- 
de cum  Gronov.  etiam  quod  niutemus 
in  qui;  vel  rccii)ienda  est  emendatio 
Gelenii,  a  nonnullis  nostris  firmata: 
quam  etiam  adniisi. 

^10  Fuivius,  hoc  oppido  capto,  P. 
Manlius,  fyc.  exercitus  in  hiberna  de- 
duxerunt]  Utriusi]ue  praetoris  Fulvii 
et  Manlii  prsenomina  memoravit  h. 
cap.  Postea  eorum  per  partes  res 
gestas  relaturus,  et  a  Fulvio  incipi- 
ens,  oniisso  ejus  prtenomine,  inqnit, 
Fulvium  Flaccum  oppidum  Hi'^pahum, 
Sfc.  Videtur  igitur  convenire,  ut  de 
Manlio  acturus  ejus  etiam  prapnonien 
lac  omiserit,  ac  scripserit  Fuivius  hoc 
oppido  capto,  Manlius.  Et  sane  ita 
praefcrunt    Lov.   2.  et  Harl.     Vide 


etiam  ad  ix.  13.  §  G.  Practcrea  vul- 
gatum  exercitus,  quod  superest  in  om- 
nii)us  nostris,  commode  defendi  po- 
test ex  iliis  quae  Gronov.  notavit  ad 
111.  24.  §  5.  Et  ita,  licet  ambo  con- 
sules  junctis  copiis  ad  Fiirculas  Caii- 
dinas  rem  gesserint,  tamen  'exerci- 
tus Romani'  memorantur  IX.  3.  At 
cod.  Mog.  pra:>fert  exercitum  in  hiber- 
na deduxerunt,  nempe  quisque  suum. 
Ita  cap.  seq.  '  Consules  quoque  di- 
mittcre  exercitum  voluerunt.' 

§  II  Translalum  iirgenti  pondomillia 
CCCXX.  auri  LXXXIl.  pondo,  au- 
recE  corona  LXVII.^  Quantunj  ad 
argentiim  attinet,  exignnm  est,  quod 
Terentius  in  zerarium  intulit  prap  eo, 
quod  srriba  locuples  de  suo  adjecit, 
non  minus  liberalis  in  aui'o  coronario. 
Credibilior  sunima  est  in  Mss.  codd. 
Translatum  argenti  pondo  IX.  niillia 
CCCXX.,  auri  LXXX.  pondo,  et  duce 
coroncE  aurecB  pondo  LXVII.  Gelen. 
Pro  tnillia  legendum  puto  mille,  nee 
ad  CCCXX.  referendum  ;  alioqui 
autlior  dixisset  CCCXX.  milliu,  quae 
fieret  iuimensa  summa.  Sensus  ita- 
que  est,  mille  pondo  argenti  transla- 
tum, iic  praeterea  cccxx.  Atque  ita 
facile  convenietcum  aliis  triumphan- 
tium  do  ea  regione  imperatorum  sum- 
mis.  Qnidam  legunt  IX.  millia, 
CCCXX.  Glar,  Priscam  lectionem 
in  prima  parte  verborum  iriveni  in 
solo  Lovel.  5.  Glareano  consentit 
Pi<{iiiu.s  in  Ann.  ad  a.  i3Lxxi.  p.  328. 
argentum  tiiiimplio  translatum  ita  e- 
nuncians,arg'£'»i<i  pondo  mille  CCCXX. 
Sed  pro  Gelenii  emendatione  stant 
omnes  relujui  coiid.  nostri,  nisi  quod 
in  Lov.  2.  et  Harl.  sit  argenti  pondo 
trecenla  viginti.  Przeterea  auri  LXX. 
pondo,  et  duce  corona  aurea,  tribus  ul- 
timis  vocibus  omissis,  Vossian.  auri 
LXX II.  pondo,  et  dua  corona  aurea, 
iis<lem  vocibus  neglectis,Lov.  G.  auri 
ocloginta  pondo  et  duo,  corona  aurea 
sexaginta  sepiem  Lov.  2.  Harleian.  et 
Mead.  1.  auri  sepluaginla  pondo  et  duo, 
corona  aurea  sexaginta  sepiem  Lov.  4. 


11926 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Mead.  2.  et  Gaeitn.  auri  septuaginta 
pondo,  el  iIuce  corona:  aurece  LXVII. 
Lov.  J.3.  et  HearniiL.  I. auri LX XX. 
duo  pondo,  corona aurea; pondo  LXVII, 
se  in  ed.  Rom.  principe  invenisse,  tes- 
tatiir  Hearnius.  Milii  coiilia  auri 
LXXII.  pondo,  cor.  aurece  sexnginta 
septem  in  edd.  Camp,  et  Parm.  ut  et  in 
Lov.  5.  obviiim  fiiit.  In  proximis  de- 
nnim  auri  LXXXII,  pondo,  aurece  co- 
rona: LXVII,  Frob.  1535.  lectioneni 
Gelenii  lecepit:  Pigliius  veio  1.  laud, 
snmmani  anrl  et  numerum  corona* 
rum  aurearum  eadeni  forma  eniincia- 
vit,qua  proxime  ante  Gelenium  con- 
cipiebatur.  Eamdein  lectioneni  pro- 
bavit  niiper  Creviei  ius  pr£etexen.«,  ni- 
niium  ceteroqiiin  pondus  esse,  quod 
in  duas  coronas  impeudatur  :  De- 
que Livio  insolens  esse,  coronariim 
pondus  non  expriniere.  An  potius 
proxime  lectiouem,  qnam  ex  codd. 
Mss.  Gelenius  laudat,  legendum  auri 
octoginta  pondo  et  duo,  coronce  aurece 
pondo  stxaginta  seplem?  Paullo  ante 
decessit  Lov.  2.  et  Harl. 

Cap.  XVII.  §  1  Regem  Masinissam 
in  re  prasenli]  Vox  regem  deest  in 
Harl.  Sed  vide  ad  xxxviii.  48.  §  5. 
Turn  in  prcesenii,  media  voce  neglec- 
ta,  Lov.  5.  et  ed.  Camp.  Male.  Vi- 
de ad  XXXIV.  C2.  §  15. 

^  2  In  gratiam  soceri  Hasdruhalis] 
In  gratiam  generis  Hasdrubal  Gaertn. 
in  gratia  generi  Husdrubalis  Lov.  0. 
Do  locutione  '  in  gratiam  aliciijus  ' 
vide  ad  xxxix.  20.  §  12.  Max  §  seq. 
Masinissam  expulerant  male  Lov.  3. 
expukrat  Masinissa  Lovel.  1.  6.  et 
Gaertn. 

\  4  Karthaginienses,  quod  primo  ma- 
jonim  suorum  fuissel^  Pall,  quod  niajo- 
rum  suorum  fuisset,  deinde  al>  Syphace 
ad  se  tenisset.  Gebh.  Quod  more  ma- 
jorum  Voss.  Lov.  2.  3.  4.  G.  Mead.  1, 
Gaertn.  et  ed.  Ven.  1498.  Karthagi- 
nienses more  majorum  Lov.  I.  Kar- 
thoginienscsque  more  majorum  Harl. 
Karthaginienses  quod  tnnjorum  Mead. 
2.     Mox  deinde   et  a  Syphace  Voss. 


hinc  venissct  Lovel.  4.  et  Mead.  2. 
Pra-terea  sc  rccepisse  Lov.  3.  5.  0. 
Hearnii  L.  1.  et  e{\i\.  ante  Aldnm, 
qui  voculam  et  niediam  interposiiit. 
Turn  et  habuisse  Lov.  2.  Harleian.  et 
Mead.  1.  Tandem  g-en/ium  jure  Lov. 
sex,  Harl.  Mead.  2.  et  edd.  vett. 
Aldus  deinde  ordinen)  invertit. 

Et  caussa,  et  possessione  superiorem 
esse]  Potiorem  esse  Voss.  qiiod  pro 
glosseniate  habeo,  reliquis  omnibns 
vnlgalum  tuentibus.  'Superior  esse' 
dicitur,  qui  potius,  melius  jus  habet. 
Supra  XXXIV.  31.  '  In  ea  controver- 
sia,  &c.  superior  sum  et  aequitate  rei, 
et  vestra  confessione,'  Cic.  Diviu. 
in  Caecil.  c.  19.  '  Ego,  si  superior  ce- 
teris rebus  esses,  banc  nnam  ob 
caussam  te  accusatorem  repudiari 
putarem  oportere.' 

§  5  Ne  pudor  Romanorum,  Sfc.  dam- 
no  sit]  Etsi  innumeris  locis  omittitur 
reciprocum,  tamen  id  niilii  hie  valde 
durum  videtur :  sibi  ante  sit  facile 
perire  potuit.  Duk. 

Adversus  communes  suos  atnue  illius 
hastes]  Tb  suos  exsulat  ab  omnibus 
scriptis  nostris,  et  edd.  vetustis. 
Recte  id  Aldus  ex  cod.  Mog.  rece- 
pit.  Paullo  ante  in  sua  disceptatione 
Voss. 

§  6  Legati  possessionis  jus  non  mu- 
tarunl]  Pal.  1.  non  imilarunt.  Forte 
non  immularunt.  Gebh.  Possessiones 
non  muiare  Lov.  1.  6.  et  Voss.  non 
mutare  etiam  Lov.  2.  Harleian.  et 
Mead.  1. 

Caussam  inlegram  Romam  ad  sena- 
tum  rejecerunt]  Caussam  in  integrum 
male  cod.  Mog.  Liv.  x.  25.  '  Ut  om- 
nia Integra  ac  libera  Q.  Fabio  serva- 
rentur.'  xxxviii.  9.  '  Re  Integra 
praetorem  et  principes  consulerent.' 
xxxvi.  35.  '  Integram  se  caussam 
eorum  Romam  rejicere.'  xxxix.4. 
'  Ut  ea  (iisceptatio  Integra  in  adven- 
turn  suuni  servaretur.'  c.  38.  *  De 
legionibus  deportandis,  quum  de  con- 
sulum  pra  toiunique  exercitibus  age- 
retur,  rem   inlegram    referri   jusse- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.  18. 


11927 


rnnt.'  Cic.  ad  Fara.  xni.4.  'Qiiam- 
obrem  e>t  liui:  priideiiii*,  aiit  sc()iii 
ejus  aiictoiitalem,  atit  certe  illi  inte- 
graiii  oiiinein  caiissani  reseivaie:'  ad 
Bi  ut.  epist.  18.  '  Oninino  jam  teiu- 
pora  integiam  tibi  caiissain  reser- 
vaut.'  Vide  Coit.  ad  Sail.  Jug.  cap. 
108.  Vox  Romain  male  deest  in  Lov. 
6.  Mox  recesserunt  Lov.  1.  3.  et  0. 
qui  forte  ita  dedei  iint,  quod  sequitur 
'  dilapsi  sum.'  Veium,  plusquam- 
perfecta  et  perfecta  sa'pissime  jungi, 
vidimus  ad  xxxiv.  26.  §  12. 

§  7  V^oluciunt,  ac  lie  ea  re  Patres 
consuluerunt.  Allerum  ex  his]  Ul  de 
ea  re  Voss.  et  Lov.  1.  ac  6.  Ea  lectio 
placere  posset,  si  plures  codd.  con- 
sentircHt  ;  modo  ita  distinguerelur  : 
Diinittere  exercilum  rolucnmt.  Ul  de 
ea  re  Patres  consuluerunt,  allerum  ex 
his.  At  reiiqui  codd.  slant  pro  vul- 
gato. 

Altcrum  cum  legionibus  suis  Pisishie- 
mare]  In  sequentibus  subjiingilur, 
inter  consuies  conveuisse,  ut  Cn.  Bx- 
bius  ad  coniitia  iret;  unde  sequitur, 
L.  yEmiliuni  ejus  collegauj  cum  legi- 
ouibus  suis  Pisis  liiemasse.  Huic 
dispotiilioui  adversantur,  qiiic  obcur- 
ruut  cap.  19.  '  Quod  deerat  militura, 
sumere  a  Cn.  B<£bio  proconsule,  qui 
Pisis  Liberuabat,  jnssus  pra?tor  : ' 
et  cap.  25.  ubi  L.  jEuiilius,  piorogato 
ex  cousulatu  iniperio,  quum  a  Liguri- 
bus  Ingauui?,  in  qiios  principio  veris 
exeicitum  inlroduxerat,  obpugnare- 
tur,  'duos  equites  ad  Cn.  BEebium 
proconsuleni  cum  Uteris  Pisas  miltit, 
ut  obsesso  sibi  per  inducias  quan» 
primum  subsidio  veniret.'  Sed  hare 
forte  ita  ex  seutentia  Dukeii  concili- 
ari  possunt,  si  dicanuis,  Ligures,  alte- 
ro  exercilu  e  finibus  suis  abdurto,  ad 
anna  rediisse,  atque  in  eos  L.  /Eniili- 
nm  movisse  :  eo  vero  tumuliu  KonisK 
audito,  quum  duobus  exeicitibus  ad- 
versus  eos  opus  esse  videretur,  Cn. 
Babiuni,  perfectis  coniitiis  Pisas  re- 
inissuu),  niilites,  quos  dimiserat,  ad 
sigua  levocasse,  vel  Icgioues  urbanas, 


qua?  ad  incerta  bellorum  scribi  sole- 
bant,  eo  seciim  adsumsisse.  Cievier- 
ius  putat  neutrum  e  consuliljus  ex- 
eicitum diiuisisse.  Mutatis  enim  tcm- 
poribus  mutatan)  esse  et  senatus  et 
consuliim  sententiam. 

§  8  Ita  inter  se  consul  es  CO  in  par  arunt] 
Turn  inter  se  consuies  Harl.  ita  lamen 
inter  se  consuies  Vossian.  Lovel.  1.  et 
Gaertu.  quorum  uliimus  etiam  legit 
compararant.    Lov.  3.  comparaverunt. 

Cap.  xviii.  §  1  Creati  P.  Cornelius 
Lentulus,  M.  Bahius  Pamphilus]  Con- 
sulares  tabulae,  quie  in  Capitolio 
sunt,  quibus  tantum  tribuo,  quantum 
nou  depravatis  alieris  liomanoruui 
monuinentis  est  tribuenduni,  consuies 
edunt  P.  Cornelium  Cetbegum,  M. 
Ba?biiim  Tampbilum.  Item  Plin. 
XIII.  13.  ex  Cassii  Heuiiiiaa  aniiali- 
bus.  Ita  vero  legt'udum  esse  etiam 
apud  Livium  apparet  ex  eo,  quod 
P.  Cornelius  Cethegus  biennio  an- 
te priEtor  fuit ;  Lentulus  uullus  prae- 
tor editus  est.  Nemo  autem  per  ha-c 
tempora  ad  consulatum  fere,  nisi 
praetorius,  perveniebat.  Sig^on.  Adde 
Pigbiuni  ad  a.  iolxxii.  Cethegum  et 
Tamphilum  e\\dm  Fasti  Idatiani ;  C«- 
tegum  et  Amphilum  Casarei  hujus 
auni  consuies  ijabeut.  Haiduinus  ad 
Plinii  Hist.  Nat.  xiii.  13.  probat  vul- 
gatam  scripturam  Livii,  et  Ba?bii  cog- 
nomen in  omnibus  RIss.  Plinii  Pam- 
philus esse  dicit.  Addit  non  creden- 
dum  esse  Fastis  Capitol.  Tumpilum 
{Tamphilum  debuerat  scribere)  BaE- 
biae  gentis  cognomen  esse  asseveran- 
tibus,  et  auctoi  itateni  nummorum  ve- 
teruni,  e  quibus  viri  docti  Cornelio 
liuic  Celliegi,  et  genti  Babice  Tam- 
pliili  cognomen  assuereruut.suo  more, 
id  est,adniiraudis,sedneniini  creditis 
nee  credeudis,  commentis  eludere  co- 
natur.  Si  velsexcenti  Mss.Liviiet  Pli- 
uii  liiijiis  anni  consuiibus  Cornelio 
Lentuli,  el  Babio  Panipliili  cogno- 
men tribuerent,  iiiliil  certius  foret, 
quam  eos  onines  corru[)tos  esse.  Duk. 
Lentulus  servant  ouiues  nostri,  ut  et 


11928 


NOT/E    VARIORUM    IN 


Valer.  Max.  ii.  5.  1.  Cethegus  contra, 
preeter  Pliniiim,  etiam  Nepos  in 
Hann.  c.  13.  IMilii  quoqiie  veriiis  vi- 
detur,  notius  Cornelioriim  cognomen 
'  Lentulus  '  minus  freqnenli  alteri 
'  Cetliegtis  '  substitiitnm  esse.  Recte 
etiam  Tampliilus  onuies  scripti,  et 
edd.  vett.  pro  quo  demum  Ascens. 
1513.  Pa?H;;/u/«s  reposuit.  ^'ide  eti- 
am ad  XXI.  6.  §  8.  De  sententia 
Harduini,  '  Cethegonim  '  memoriam 
luimmis  conservatam,  et  geniis  B<e- 
bise  familiam  *  Tampliiioniui  '  fiiisse 
negantis,  vide  etiam  Hav.  in  Comm. 
ad  Tliesaur.  Morell.  torn.  i.  pag.  134. 
et  p.  43. 

5  2  r.  Claudius  Nero]  Ti.  Claudius, 
nt  saepe.  Sigo7i.  Ita  legit  Voss.  re- 
liqui  T.  Claudius  et  hie,  et  §  seq.  qui- 
bns  ibi  conseutit  Voss.  Gniterus  in 
ultima  ed.  subposnit  C.  Claudius, 
quod  recentiores  servaruut.  Grute- 
rus  autem  in  eo  secutiis  est  Pighinni, 
qui  ita  legeuiium  nionuit  in  Ann. 
Rom.  ad  a.  ijlxxii.  p.  330.  Ralio- 
nem  addidit,  quia  triennio  post  Ti, 
Nero  praetor  reperitur.  Vide  Liv. 
XL.  59.  Ideo  vero  potius  Caii, 
quam  aliud,  praenomen  substituisse 
videtnr,  quod  Claudiis  Neronibus 
apud  Livium  tantiim  Ap|)ii,  Caii, 
et  Tiberii  prEenomina  tribuaiitur,  et 
Ap.  Claudius  Nero  praetor  niemo- 
raius  8it  anno  quarto  decimo  ante 
XXXIII.  42.  Ti.  Claudius  Nero  pra;- 
tor  triennio  post  sequatur.  Vernm 
quis  pro  ctrto  adfirmare  sustinebit, 
in  gentis  Claudiaj  per  plura  capita 
latissime  propagatze  fumilia  Nero- 
uum  non  nisi  unum  Ti.  Claudinm 
Neronem,  qui  honorum  capax  erat, 
lioc  tempore  floruisse  ?  Proxinie 
igitur  codd.  scriptos  cuai  Sigonio 
edidi  Ti.  Claudius. 

Q.  Petilius  Simrimis]  Petillius,  ut 
XXXVIII.  50.  in  hujus  tribunatu  dixi. 
Sigonius.  Tili  praenomen  ei  mox  § 
seq.  tribuuut  Voss.  Lov.  1.2.  4.  Harl. 
IMead.  ambo,  Gaertn.  Hearnii  L.  1. 
et  fcdd.  ante  Moguntinos,  qui  Q.  re- 


stituerunt,  coDcinentibus  reliquis 
scrlptis.  Hoc  etiam  loco  recte  in 
idem  praenomen  ronsentiunt  omnes 
scripti,  et  editi.  Utrum  Petilius,  an 
Petillius,  scribendum  sit,  vidimus  ad 
XXXVIII.  50.  §  5.  ubi  Sigonii  senien- 
tiani  probandam  dixi.  Vide  etiam 
Dausq.  in  Orthogr.  part.  ii.  li.  voce. 
Mox  Pasca  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn.  Pisca  Harl.  Tota 
vox  deest  in  Lov.  3.  et  6.  Turn  Du- 
ronii  praenomen  L.  deest  in  Voss.  et 
Lov.  1.  qui  iidem  codd.  cnm  Lov.  2. 
3.  4.  et  Mead.  1.  scribunt  Doronius. 

§  3  Q.  Fabio  Maximo  peregrina,  Q. 
Fabio]  Ex  more  Livii  Quintis  Fahiis 
Maximo  peregrina,  Buteoni  Gallia. 
J.F.  Gron.  Morem  bunc  non  sem- 
per observavit  Livius  ;  certe  non 
XXXVII.  50.  '  Q.  Fabiiis  Pictor  fla- 
nien  Quirinalis  Sardiniam,  Q.  Fabius 
Labeo  classem.'  In  siniilibus  igitur 
nihil  mutandum  sine  consensu  codi- 
cum,  qui  hie  vulgatum  tnentur,  ex- 
ceptis  Lov.  3.  et  6.  a  quibus  qnatuor 
priores  voces  exsulant,  qua;  non  ali- 
am  ob  caussani  scribarum  neglegen- 
tia  omissa  sunt,  quam  quod  to  Q. 
Fabius  bis  repetantur.  Vide  ad  ix. 
11. §  11. 

§  5  Quatuor  legiones  consules,  quina 
inillia  duceiios]  Lege  quatuor  legiones 
consulibus,  qua quiiut.  Gelen.  AbGe- 
lenio  additum  rh  quce  sine  iilla  men- 
tione  librorum  veterum.  Certe  no- 
bis inspecti  membranacei  omnes  una 
cum  prius  editis  id  non  agnoscunt. 
Nihil  certins,  quam  Livium  more  sue 
scripsisse,  Ex.  inde  decreli  :  quatuor 
leg.  consulibus  :  quina  millia  due.  pedi- 
tts,  tree,  hab,  eq. ,  et  quind.  tnillia  soc.  ac 
Lat.  nom.,  oclingentos  eq.  J.  F.  Gion. 
Quce  a  Gelenio  addituui  non  comparet 
in  ullo  vel  nostro,  vel  Hearnii  Msto; 
sed  ejus  loco  ut  legit  Lov.  2.  quod 
repetituin  videtur  ex  ultimis  Uteris 
praced.  consulibus.  Nam  consulibus, 
lit  Gelenius  reposuit,  vel  per  com- 
pendium coss.  pra-fcrunt  omnes  .scrip- 
ti, et   edd.   vett.   usque  ad  Alduui, 


T.    LlVri    HIST.    LIB.   XL,    CAP.   18. 


11929 


qui  compendium  coss,  perperani  ex- 
tiilit  cuiisules.  Idem  error  sscpissime 
ill  Mss.  obciirrit,  librarios  iiempe  lioc 
scriliendi  compendium  non  eo,  quo 
debebant,  casn  reddidisse.  Exem- 
pla  vide  ad  n.  33.  §  9.  c.  37.  §  6. 
c.  40.  §  2.  4.  c.  4G.  §  2.  c.  47.  §  10. 
c.  48.  §  1.  r.  55.  ^  3.  Tot  ex  uno  Ji- 
bro  laiidata  testimonia  docere  pos- 
siiiif,  innumera  in  reliquis  omnibus 
supcresse.  In  aliis  similibns  alia- 
rmn  vocum  compendiis  pari  mode 
librarios  partim  in  casn,  partim  in 
nitmero  evolvendo,  obfendisse,  vidi- 
mus ad  X.  10.  §  2.  Praeterea  diicen- 
ios  Lov.  1.  5.  Harl.  Gaertn.  et  ed. 
Camp,  ducentenos,  utraqne  lectione 
juncta,  Voss.  Vide  ad  iii.  44.  §4. 
Do  voce  '  ducentenns '  vide  ad  xlv. 
IG.  §  3.  Verum  et  aliud  hie  latet. 
Voces  sequentes  hac  forma  concipi- 
iintur  ;  '  quinderim  millia  socium  ac 
Latiui  nominis,  octingenfos  equites,' 
quae  referri  nrquennt  nisi  ad  verl)nm 
proximiim  '  haberent.'  Eo  tamen 
illas  referri  non  posse,  vel  tirones 
vident.  Non  enira  hi  milites  sociales 
contributi  erant  in  iegiones.  Quare 
omnino  iisec  verba  casu  primo  enun- 
cianda  sunt,  ut  referantiir  ad  remo- 
tins  '  decreti.'  Error  hie  ortns  erit 
ex  notis,  quibus  nuuieri  perscripti 
erant,  quasque  librarii,  quo  casu 
proferendas  forent,  adsecuti  non 
sunt.  Exempla  alia  passim  obcur- 
lunt.  Ita  niox  §  0.  cap.  seq.  ^  6.  hoc 
lib.  c.  1.  §  7.  Adde  ii.  22.  §  2.  x.  2. 
§  11.  XXXV.  9.  §  7.  XXXVI.  38.  §4. 
XLii.  12.  §  9.  Praeterea  nnmerus 
cardinalis  quindecim  millia  et  octin^enti 
striate  sumtus  indicat,  ambobus  con- 
sulibus  simul  tot  milites  sociales  da- 
tos  esse,  sive  cuiqiie  eorum  septem 
millia  qiiin^entos  pcdites,  qnadrin- 
geiitos  equites.  Sed  verisimile  non 
est,  consulibus,  quorum  cniijue  in 
duabus  legiouibus  decern  millia  et 
quadringenti  pcdites,  sexcenti  equi- 
tes decreti  sunt,  tam  paucos  milites 
socium  ac  Latini  nominis  adsiguatos 
Delith.  et  Var.  Clus.  Li 


esse.  Quamvisenim,  quot  socii  mi- 
lites conscriberentur,  in  arbitrio  fne- 
rit  senatus,  semper  tanicn  vel  tot- 
idem,  vel  plures  fuerunt,  quam  legio- 
narii.  Vide  ad  xxxviii.  35.  (^  9. 
Adde  locum  Livii  XLir.  31.  Hiiic 
constare  potest,  numeruni  cardina- 
lem  in  distributivum  esse  mutandum. 
Hoc  etiam  mode  frequenter  librarios 
lapsos  esse,  vidimus  ad  xxxii.  28. 
§  11.  Totiim  igitur  locum  hoc  modo 
scribendum  puto:  Ex.  inde  decreti: 
qnatuor  leg.  consulihus,  {quina  viillia 
ducenos  Rom.  ]>cd.,  tree.  hah.  eq.)  et 
quina  dcna  millia  soc.ac  Lat.  nom-,  oc- 
tingeni  equites.  Partim  hoc  etiam 
vidit  Crevierius.  Si  tamen  Gelenius 
qua  ex  rod.  Rlog.  quem  sub  oculis 
iiabuit,  addiderit,  neque  earn  vocu- 
1am  rejicio.  Certe  Livins  vel  paren- 
theses ulla  coiinexione  destitiitas  in- 
terponere  solet,  vel  eas  pronomini- 
bus  cum  reliqna  periodo  connectere. 
Vide  ad  c.  57.  §  3.  Praterta,  si 
quis  quindecim  millia  et  oclingeiili  ser- 
vandum  judicabit,  baud  pra^fracte  ei 
adversabor,  ob  loca  laudata  c.  1.  ^  5. 
Ceterum,  ne  quis  vocem  Romanos  eo 
praetextu  delendam  censeat,  quod 
supervacua  sit,  qutmi  milites  non  alii 
in  Iegiones  legantur,  quam  Romani, 
sive  cives  Romani,  similiter  looitum 
observo  Liviuin  cap.  2G.  '  Duas  Iegi- 
ones civium  Romanorum  tumultua- 
rias  scriberet :'  ubi  vide. 

§  G  Quos  haberent :  et  in  supplemen- 
turn  decreta  tria  viillia  civium  Romano- 
rum']  Malo  quos  kabebaiil,  vel  hnbue- 
rant.  Dein  uitimam  vocem  omittunt 
Lov. 2.  Harl.  et  Mead.  1.  Verum  mox 
sequitur,  '  naves  vigiiiti  deductae 
navalibus  sociis  civibus  Romanis 
complerentur.'  Supra  cap.  1.  'In 
Hispaniam  etiam  utramque  quae  du- 
cereutur,  quatuor  millia  prditum  ci- 
vium Romanorum,  &c.  scribi  jussa.' 
cap.  26.  '  Duas  Iegiones  civium  Ro- 
manorum timiultuarias  scriberet.'  c. 
36.  *  Novam  legionem  ei  consules 
scribere  jussi,  et  mille  praeterea  pC' 
lius.  S3  P 


11930 


NOT^    VARIORUM    IN 


dituin  civium  Romanonim.'  xxxii. 
S.  '  III  suppleinentimi  legioniim  tria 
Diillia  militiuu  Roiiianuriun  scribe- 
ret.'  JMox  trecenlos  equites  Lov.  1.  3. 
4.  Harl.  et  Mead,  uteique  ;  de  quo 
erioie  scribanini  inodo  vidimus  § 
piaec. 

^  7  Nacalibus  sociis  civhim  Roma- 
norum,  qui  scrvitulem  servissenl]  Lege 
7uivaHbus  sociis civibus  Romanis,  non  ci- 
vium Romanonim.  Geleii.  Vide  iibeiti- 
naene  conditionis  bomiiif  s,  an  eos,  qui 
postiiniinio  ledierint,  dicere  velil: 
nam  servos  vix  credo,  etiamsi  conti- 
nuoi/i^cHuos  subjimgit.  Glav.  Ut  ante 
Gelenium  edebatnr,  pra^ferunt  Voss. 
Lov.  5.  6.  Mead.  2.  et  Gaertn.  sociis 
civium,  proxinia  voce  omissa,  Lov. 
3.  sociis  populi  Romani  Harl.  Sed 
Gelenio  civibus  Romanis  emendanti 
consentiunt  Lov.  1.  2.  4.  et  Mead.  1. 
Et  recte.  Socii  navales  conscribe- 
bantur  ex  civibus  Romanis,  sed  qui 
olim  servitutem  servierant.  '  Liber- 
lini '  vocantnr  xxxvi.  2.  'In  eani 
classem  socios  navales  libertines  le- 
geret.'  xlii.  27.  '  Socios  navales 
liberiini  ordinis  in  viginti  et  qiiinque 
naves  ex  civibus  Romanis  C.  Licinius 
praetor  scribere  jussus.'  c.  31.  '  Re- 
cognosceret  socios  navales,  dimissis- 
que,  si  qui  parum  idonei  essent,  snp- 
plemcntum  legeret  ex  libertinis,  et 
daret  operam,  ut  duae  partes  civium 
Romanorum,  tertia  sociorum  esset.' 
Patet  ergo,  postliminio  reverses  non 
intelligi ;  quos  umquam  'libertines' 
vocatos  non  memini :  praeterea,  quum 
in  omnia  ingenuoium  jura  reslituti 
leliquisdetcriores  non  essent,  caussa 
non  erat,  cur  potissimuni  in  banc  mi- 
nus bonoratam  tniiitiam  nblegaren- 
tur,  Deinde  sercissent  servilutemV oss. 
et  Lov.  1.  ac  3.  strvivissent  servitutem 
Lov.  0.  et  Gaertn.  Vox  servitutem 
omiltit  Harl.  Male.  Infra  xlv.  15. 
*  In  quani  omnes,  qui  servitutem 
scrvissent,  conjicerent.'  ^'ide  Sanc- 
tii  Minerv,  iii,  3.  in  voce  '  Servio.' 
Paulio   ante  creare  consuks   Lov.  0. 


sed  vocem  coiisulcs  male  neglexit 
scriba  Voss. 

Ingenui  tantum in iisprccessenf]  Pall, 
et  vet.  ed.  ingenui  tantum  ut  iis  praes- 
sent.  Gebli.  In  iis  primus  edidit  Frob. 
1535.  forte  operarum  lapsu :  certe 
nullus  meorum  ita  prafert,  neque 
etiam  Gelenius  aliquid  monuit.  Eum- 
dem  tamen  errorem  omnes  servarunt 
usque  ad  Gronov.  qui  an.  1665.  pris- 
cam  lectionem,  omnium  Mstorum  fi« 
de  firmatam,  revocavit.  Vide  ad  lib. 
XXVII.  c.  15.  §  15.  Prasterea  ut  iis 
possent  Voss.  Scriptum  fuerat  per 
compendium  p'essent  ;  ex  quo,  evanes- 
cente  linea  superius  priori  literae  ad- 
jecta,  facile  factum  est  possent. 

%  8  Promontorium  iis  Minerv(s1  De 
eo  intelligo,  quod  in  Picentinis  inter 
Surrentum  ac  Salernum  e  regions 
ProchytiK  insulee  a  Ptol.  ponitur. 
Barium,  eodem  auctore,  non  longe  a 
Salapia  ad  ostia  Aufidi  amnis.  Me- 
minit  ejus  Herat.  Serm.  Satyr,  i.  3. 
'  via  pejor  ad  usque  Bari  mcenia  pis- 
cosi.'  Glar.  De  promontorio  Miner- 
VEB  vide  Cluv.Ital.  Ant.  iv.  3.  p. 1162. 
de  Bario  ibid.  c.  11.  p.  1210.  Prae- 
terea usque  in  Barum  Voss.  nsque  in 
Barium  Gaertn.  usque  ad  Barum  Lov. 
2.  6.  Harl.  et  Mead.  1.  Hinc  tucren- 
tur  Lovel.  5.  et  edd.  vett.  usque  ad 
P'rob.  qui  anno  1535.  dedit  tueretur. 
Nee  aliter,  uno  illo  excepto,  Mss. 
uostri. 

Alter  in  dextram  partem]  Dele  otio- 
'sam  pra'positionem.  J.  F.  Gron. 

Cap.  XIX.  §  2  In  area  Vulcani  et 
Concordia  sanguinem pluit]  Hoc  et  alia 
bine  descripsit  Obseq.  de  Prodig.  c. 
60.  Scbefferus  ibi  adnotal,  non  imam 
aream,  sed  duplicem,  id  est,  ni  tai- 
lor, aliam  Vulcani,  aliam  CoucordiEe 
fuisse,  ()uia  Obscq.  c.  59.  in  a.  iolxx. 
scribit, '  in  area  ^'ulcani  per  biduuui, 
in  area  Concordiae  totidem  diebus 
sanguinem  pluit.'  Verum  si  duplex 
fuit,  in  area  Vulcani  etiam  aliam, 
qua  non  Vulcani,  sed  Concordiae,  di- 
ceretur,  fuisse  oportet:  nam  '  ades 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XL.   CAP.   19. 


11931 


ConcoidiaD  in  area  Viilcani '  erat,  ix. 
4G.  Scd  lioc  milii  iioii  valde  veiosi- 
iiiile  videtiir,  ac  imgis  credo  Livium 
aieain  Viilcani  et  Concordiae  pro  ea- 
dem  dicere,  eainque  niodo  '  areani 
Vulcani,'  modo  '  areani  CoiiPordJEe  ' 
appeilare,  quia  acdes  Coiicordiie  in 
area  Viilcani  erat ;  hie  utraniqne  con- 
jnngcre.  Obseq.  c.  59.  duo  prodigia, 
quorum  alteruin  Livius  xxxix.  4G. 
in  priucipio,  alteruni  ibid.  c.  59.  in 
fine  an.  loi.xx.  factum  refett,  con- 
junxit;  non  ut  significaret,  aliain  fu- 
isse  areain  Vulcani, aliani  Concordiae, 
sed  quia  utruniqne  eodem  anno  ac- 
ciderat.  Duk.  Volcani  Lov.  4.  Gaert- 
ner.  et  cod.  IMog.  Ita  et  scribebatur 
in  optimo  cod.  xxxix.  4G.  §  5.  Alia 
vide  ad  xxxix.  53.  §  2.  Tuni  san- 
guine pluvit  Level.  1.  sanguine  etiani 
Lov.  3.  Vide  ad  iii.  10.  §  G.  Pluvit 
etiam  Gaertn.  Vide  ad  i.  31.  §  1. 
Paullo  ante  §  pr»c.  prius  ct  non  coni- 
paret  in  Lovel.  1.  G.  et  Voss.  eoanno 
et  IlomcB  visa  legit  Lov.  3. 

Pontifices  hastas  7nutas  nunciavere'] 
Lib.  XXIV.  c.  10.  ubi  prodigii  similis 
Livius  meminir,  'liasia  Martis  '  nic- 
moratur  :  '  Hastani  Martis  PraMieste 
sua  sponte  proniotam.'  Sitpius  etiam 
apnd  Obseq.  de  Prodig.  ut  cap.  96. 
'  Hastaj  INIartis  in  rcgia  niottK:'  ubi 
viridocti  aliaexenipla  laudarunt.  E- 
tiam  c.  GO.  ubi  eadeni  refert  prodi- 
gia,  quae  Livius  hoc  loco,  '  Hastae 
Martis  motae.'  Hinc  Sclieff.  vocem 
'Martis'  ex  Obseq.  verbis  Livii  ad- 
jiciendam  conjicit,  qnuni  cetera  con- 
veniant.  Ego  tamen  niiiil  imitare  au- 
deo,  partim  quia  non  variant  RIss. 
partim  quia  simpliciter  'hastae  mo- 
tae '  etiain  memorantur  xxi.C2.  '  La- 
nuvii  liastam  se  conimovisse.'  Ad 
qiiem  locum  Sabellicus  hastani  Juno- 
nis  Lanuvinop,  sive  Sospita?,  indicari 
putal;  cujns  sententiam  egregie  in- 
lustrant  nunimi  gentis  Procilias,  inia- 
ginem  Junonis,  cornibus  caprinis  or- 
natap,  et  liasta  arniata>,  exhibentes, 
et  locus  Cic.  de  Nat.  Deor.  i.29,  in- 


signia hujus  Junonis  pcllem  capri- 
nam,  hastam,  scutulum,  et  calceos 
repandos  refercns,  qncni  optinie  ad 
liiinc  nummuni  advocavit  Haverk.  in 
Conim.  ad  Thes.  Morell.  toni.  i.  pag. 
3G0.  An  igitur  hie,  ubi  non  huata, 
sed  hast(B  memorantur,  potius  indi- 
cantur  hast£P  quum  Martis  Praeneste, 
aliorumquc  Deorum,  tnni  Junonis 
Sospitae  Lannvii  cultae  f  nam  ct  prox- 
imuin  prodigium,  quod  Lannvii  circa 
simulacrum  ejusdem  Junonis  acci- 
dit,  id  suadere  videtur.  Praeterea 
hoc,  itidein  ac  sequens,  prodigium 
non  Roma>,sed  alibi  extra  nrbem  ac- 
cidisse,  coUigo  ex  verbo  nunciavere, 
quo  ntitur  Livius  de  iilis  prodigiis, 
quae  aliis  locis  accidisse  Romam  ad- 
ferebantur.  Vide  ad  xxxiv.  45.  §  6. 
Et  ipse  etiam  Livius  §  1.  distinguit 
inter  prodigia  '  Romae  visa  et  iiunci- 
ata  peregie.'  Mox  Lanivii  Mead.  1. 
Lavinii  Voss.  Lov.  3.  fi.  Harleian.  et 
Gaertn.  de  quo  scribarum  errore  vi- 
dimus ad  1.  III.  c.  29.  §  G.  de  '  Junone 
Sospita'  ad  viii.  14.  §  2. 

§  3  £<  pestilcnlia  in  agris,  forisque, 
ct  conciliabulis,  ct  in  itrbe  tanta  erat,  ut 
Libitina  tunc  vix  subficerel]  Existima- 
bam  alias,  'conciliabula '  dici  posse 
ioca  ilia  in  nrbe,  in  qnibus  viri  nobi- 
les  convenire  solent  negotiandi,  vel 
insimul  colloqnendi  causa,  quales 
nunc  Neapoli  'Seggi,'  et  I'lorentis 
'  Loggie  '  dicta.  Hanc  natam  opini- 
onem  confirmabani  Festi  dictis  lib. 
in.  [ea  voce]  scribentis,  'conciliabu- 
lum  '  fuissc  '  locum,  ubi  in  concilium 
conveniebatur :'  quo  in  significatn 
nsus  C.  Gracchus  apud  Gellinm  ni. 
7.  Sic  Plant,  in  Bacchid.  i.  1.  46. 
'Quid?  si  apud  te  veniat  de  subilo 
prandium,  aut  potatio  Forte,  aut  cce- 
na,ntsolet  in  istis  tieri  conciliabulis  r' 
Idem  in  Triii.  ii.  2.  33.  '  Ne  pene- 
trareni  me  usquam,  nbi  esset  danini 
conciliabulum.'  At,  me  hand  recte 
sensisse,  ha-c  verba  Livii  primnm  ad- 
nionuere,  deinde  mox  subscquenda 
certiorera  reddidere.     Namque  Ioca 


11932 


NOTiE    VARIORUM    IN 


extra  urbem  *  concillabula  '  fuisso, 
Livii  verba  hoc  in  loco,  turn  etiain 
paulo  infra  demonstrant  cap.  37.  nbi 
habet :  'Decemviri  supplicationem 
in  biduum  valetudinis  causa  in  nrbe, 
et  per  omnia  fora  conciliabnlaqne  e- 
dixerunt.'  Et  rursus:  '  Et  veneficii 
quaestio  ex  senatusconsuito,  quod  in 
urbe  propiusve  nrbeni  decern  niillibns 
passiium  esset  commisstnn,  C.  Clau- 
dio  prstori,  &c.  ultra  decimum  lapi- 
dem  C.  Mffnio,  &c.  decreta.'  Per 
*fora'  anleni  et  '  conciliabula'  Li- 
vius  intellcxisse  videtur,  ut  mea  fert 
sententia,  omnia,  qnoB  extra  urbem 
erant,  majora  minorave  oppida,  cas- 
tclla,  et  loca,  in  quibus  erant  conven- 
tus  aliqiii  juridici.  '  Conciliabula  ' 
autem  speciiice  loca  fiierunt,  in  qui- 
bus jus  diccbaiur,  foris  tamen  iuferi- 
ora.  Conciliabiiluui  autem  a  niuni- 
cipio,  colonia,  oppido,  pratectura, 
vice,  castelloque  separari  et  distin- 
gui,  docet  Paulus  Jurisconsultus  Sen- 
tent,  lib.  IV.  tit.  6.  Haiic  senteu- 
tiam  conlirmant  Frontini  dicta  lib.  de 
Limit.  Agror.  p.  41.  ed.  Gees,  ubi  de 
controversia  territorii  loquitur.  Quod 
vero  in  conciliabulis  jus  diceretur, 
praeter  loca  adducta,  clarissime  os- 
tenduDt  verba  legum  antiquarum  de 
limitibus  agrorum,  puta  Peduceee, 
Alienee,  seu,  ut  aliis,  Alianae,  Rosciie, 
Flavia?,  vcl,  ut  aliis,  Fabiae,  in  qui- 
bus legitur,  in  agrorum  limitum  li- 
tibus  magistratus,  qui  in  ea  colonia, 
in  qua  erant  agri  coutroversi,  muni- 
cipio,  pra'fectnra,  foro,  conciliabulo 
jure  dicundo  praesiut,  facito,  ut  fiat, 
Non  uegandimi  tamen,  et  'concilia- 
bulunt '  noiinumquam  arcipi  pro  fre- 
quenti  liominuin  conventu.  Nee  ab 
liac  interpretatione  discrepant  Festi 
et  Gellii  dicta,  si  recte  perpendantiir. 
'  Conciliabuliim  '  vero  minoris  fuisse 
conditionis  niiuiicipio,declarat  Front. 
I.  cit.  inquiens,  'Hoc  conciliabulum 
fuisse  fertur,  postea  in  rr.unicipii  jus 
relatum.'  Et  Urbicus  de  Limit.  A- 
gror.  p.  60.  cd.  Goes.  '  Sunt  autem  lo- 


ca publica  coloniarnm,  ubi  prius  fa- 
ere  conciliabula,  et  postea  sunt  in 
municipii  jus  relata.'  Ex  quibus  col- 
ligimus,  mnnicipia  melioris  conditi- 
onis fuisse  coloniis,  quod  et  Gellins 
lib.  XVI.  cap.  13.  ex  Cffsaris  D.  A- 
driani  oratione  demonstrat.  Sic  Li- 
vius  lib.  XXXIV.  c.  45.  et  Paterc.  i. 
15.  scriptuni  reliquit,  Puteolos  pri- 
mum  coloniam  fuisse,  qui  tamen  pau- 
lo post  ante  Ciceronis  cousulatum  in 
ininiicipii  conditionem  niutati,  uti 
constat  ex  codemmet  Cic.  in  oral,  in 
Rull.  11.32.  et  in  altera  pro  Coelioc.  2. 
Exsiiperius  etiam  adductis  satis  con- 
stare  pulo,  distinctionem  inter  '  fo- 
rum '  et  '  conciliabulum'  allatam  a 
Car.  Sigoniode  Antiq.  Jiireltal.ii.lS. 
minime  subsistere,  dum  inquit,  in  con- 
ciliabulis exercitas  nundiuas,  in  foro 
vero  amplius  jns  dictum.  Nam  locus 
Livii,  ab  ipso  adductiis,  vii.  15.  ad 
suam  coulirmandam  senttntiam,  tan- 
tum  abest,  ut  illi  faveat,  ut  illi  adver- 
sari  facile  dignoscatur.  Inquit  enim> 
legem  latasu,  ne  auibiendi  magistra- 
tus gratia  nundiuas  et  conciliabula 
obire  liceret.  Non  enim  Livium  pro 
eadem  re  nundiuas  et  conciliabula 
acct'pisse  dicendum,  sed  inter  se  dis- 
tincta  fuisse,  non  ambigendum,  et 
utiobique  liouiines  frequenter  conve- 
nire  consuevisse.  In  conciliabulis 
vero  et  jus  dictum  fuisse,  satis  jam 
probatum  existimo.  M,  Donatus.  Vo- 
cula  initialis  et  deest  in  Voss.  Lovel. 
1.  2.  3.  C.  Harl.  Mead,  utroque,  et 
Gael  tn.  De  '  foris  '  et  '  conciliabu- 
lis '  vide  Turnebum  boc  lib.  ad  c.  37. 
§  3.  Tum  et  in  coriciliabulis  Gaertn. 
Quamvis  autem  Livium  praepositiones 
repetere  solitum  fuisse  notarim  ad 
VI.  28.  §  G.  uuius  tamen  codicis  testi- 
monium noD  tantum  poudus  babere 
videtur,  ut  ei  invitis  reli(|uis  creden- 
dum  sit.  Insuper  in  wr/>e,omisso  prae- 
cedenti  et,  Lov.  3.  6.  in  urbem  Lov.  1. 
in  urbemque  Voss.  in  tirbeque Gnerln. 
'  Lil)ilina  vix  siifficeret,'  ut  xli.  21. 
'  Ne  liberorum  quidem  funeribus  Li- 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   19. 


11933 


bitina  sufficiebat.'  De  '  Libitina  ' 
vide  Kiiclini.  de  Fnner.  i.  9.  qui  earn 
vocfiii  iiic  poui  oxisliniat  pro  eo,  quod 
ad  cmaiidiiin  fiinusoiat  iiccessariiim, 
quia  similia  in  Libitiiiie  templo  ve- 
nalia  eiaut  :  Crcvieiius  pro  iis,  qui 
funebribus  officiis  obeundis  piaesunt. 
§  4  £<  decemviri  liliios  adircntl  Co- 
pulativa  deest  in  Vossian.  et  Gaertn. 
quani  male  elisit  ultima  syilal)a  vocis 
praeced.  sacrijicaret,  vel  sacrijicarent . 
Vide  ad  XXXVII.  59.  §  1. 

§  5  lisdem  auctorihns  et  scyiatus  ccn- 
suit,  et  consules  cdixerunt]  Hi  iisdein 
auctnrilms  Mead.  2.  Ejus  scriba  vel 
duas  lectioiies  hisdein  et  iisdem,  quas 
in  codice  suo  inveneratjunxit.  Vide 
ad  III.  44.  §  4.  Certe  kiisdem  aucto- 
ribus  est  in  Level.  4.  vel  sciibere  vo- 
Iml  his  iisdem  auctoribus.  Supra  in. 
17.  '  Arceni  ab  bis  iisdem  Sabinis  au- 
ro  captam  recepistis :'  ubi  vide,  et 
addc  Cort.  ad  Sail.  Jug.  c.  14.  §  21. 
Prapterea  bic  etiani  priori  loco  copula 
exsulat  a  Lov.  3.  Vide  ad  ii.  44.  §  3. 
§  G  Bellumque  a  Biliensibus  concita- 
tum  in  Sarditna]  Quidain  eniendarnnt 
ab  Iliensibus.  At  ego  legeudum  puto 
ex  Strabonis  I.  v.  p.  2"25.  lolcnsibus: 
nisi  qnis  potlus  Iluensibus,  per  u  in 
secunda  syllaba,  legere  velit.  '  Unas ' 
duae  ejus  noniinis  apud  Ptolemajum 
sunt  insulae,  altera  e  regione  Populo- 
nia?j  altera  inter  Corsicam  ac  Sardi- 
niani.  Glar.  Non  recte  lolensibus,  aut 
Ilttcnsibus  rcponendum  censet  Glare- 
anus,  cum  '  Ilienses '  Sardiniae  populi 
a  Plinio  et  Solino  couimemorentur. 
['  Lectio  haec  apud  auctoves  ambigua 
est. 'J  Sigon.  A  Biliensibus,  male  in 
voces  suas  divisis  Uteris,  olim  unica 
serie  scribi  solilis,  Lov.  4. 5.  et  Mead. 
2.  ab  YUicnsibus  Lov.  G.  ab  lUibiensi- 
bus  Gaertn.  ab  Iliensibus  reliqui  codd. 
*  Uuenses  '  a  iiullo  scri|)tore  memo- 
rantur:  in  nullo  etiam  cod.  ub  lolen- 
sibus inveni.  Nibilomiuus  cum  Gla- 
reano,  ita  legendiim  exstimante,  facit 
Merula  ad  Fragm.  Enn.  p.  5G9.  Du- 
plex in  Sardinia  populus  exstitisse 


dicitur,  'loXaus  vel  'loXdttoi,  dicti  ab 
lolao,  qui  ex  Thespiensibus  et  Attico 
agro  in  Innc  insulam  coloniam  duxit, 
et  'IXieh  vel  Ilienses,  qui  'i'loja  capla 
liuc  adpuisi  partem  Sardinia;  obtinn- 
erunt.    Vide  quee  notavi  ad  Silii  xii. 
362.     Utrumque  bunc  populum  con- 
fudit  Harduin.  ad  Plinii  iii.  7.  secun- 
dum queni  'RteFsIlio  everso  hue  con- 
fugere  lolao  duce,  unde  et  'loXdnoi 
vocanlur.  Verum  error  ejus  ex  Pans, 
in  Pliocic.  c.  18.  ab  i()so  laudato,  qui 
multis  '  lolenses'  et  'Ilienses'  dis- 
tinguit,  satis  refellitur.  Qnum  itaque 
et  'loXaus  et  'I\t€rs  in   Sardinia  liabi- 
tasse  credantur,  et  codd.  fVrnie  cm- 
nes  ab  Iliensibus  hie  et  c.  34.  tuean- 
tur,  niillus  certe  ab  lolensibus  pra?fe- 
rat,  etiam  lib.  xli.  capp.  G.  et  12. 
viri  docti  ex  unico  cod.  Ilienses  edi- 
derint,  legitima  caussa  esse  nequit, 
cur  viilgatum  displicere  debeat.    Ac- 
cedit,  'loXaus  non  lolenses,  sed  lola'en- 
ses  Latiue  reddi  debere.     Salmasius 
quidem  in  Exerc.  Plin.  p.  70.  ubi  eti- 
am passim  in  L\v\o  lolenses,  pro  Ilien- 
ses, scribendmn  censet,  multa  adfert, 
ut    gentilis    hujus    Iole7isis    forinani 
probet.     Putat  enim,  ut  non  tantum 
'  Arcesilaus,'  sed  etiam  'Arcesilas' 
dicebatur,  sic  etiam  dictum  esse  '  lo- 
laus'  et  '  lolas,'  a  posteriori  autein 
formari   'lolenses:'  id   inde   piobat, 
quod  'UXeta,  qnae  aliter  'loAaem  vo- 
cantur,  sape   apud   Scbol.    Pindari 
memorentur;    praeterea   quia,   ut   a 
^wKaus  sunt  Phocenses,  ita  ab  'lo\ae7i 
formari  possunt  lolenses.     Sane  fre- 
quenter '  lolaia  '  apud  dictum  Scbol. 
memorata  reperi ;  verum  simul,  no- 
men  ejus   festi   varie  scribi.    'UKeta, 
tantum  tribus  locis  inveni,  ut  ad  Py- 
thion.  IX.  154.  et  Isthmion.  i.  2.  et 
IV.  117.     At'IoAdeia  ad  Nemeon.  iv. 
32.  et  Isthmion.  i.  79.  ut  et  in  Scbol. 
recent,  ad  Olympion.  vii.  154.  neque 
aliter  editiir  apud  Diodor.  Sic.  v.  p. 
205.    Contra 'lo'Aaia  vel  'IoA.aia  ad  O- 
lympion.  vii.  153.  ix.  148.  Nemeon. 
IV.  21.  et  in  Schol.  recent,  ad  Olynip. 


11934 


NOT^   VARIORUM    IN 


VII.  154.  pro  varia  lectione,  et  ix. 
143.  quoniodo  etiani  editiir  apiid 
Paiisan.  in  Phocic.  c.  18.  Et  ita  hoc 
festiini  vocaiit  Meius.  Grapc.  Feriatae 
lib.  IV.  voce  'loAai'a,  et  Fasold.  de 
Festis  Graecor.  Decade  ix.  festo  9. 
Veriiis  itaque  piito,  ad  eiinidem  nio- 
diiin  ubiqne  aptid  Sclioliast.  scrihen- 
dnni  e.«se.  Praeterea  vox  <t>c»Kaus  line 
perperam  addiicitiir.  Est  enim  a 
^(iiKaia  loniae  tube,  et  etiani  formatiir 
^wKaius,  Latine  Phocaensis:  at  Plio- 
censis  Graecis  est  4>a)Ke?s,  gentile  rod 
^coKis,  qiice  regio  est  GraeciEe.  Vide 
ad  V.  34.  §  8.  Ut  finiani,  contra  Sal- 
masium,  bio  ab  lolensibus  scribendiini 
contendentem,  ut  modo  contra  Glare- 
anmn  et  IMeruiam,  urgiieo  rodicnm 
undecim,  qnibns  ntor,  dissensiim, 
quorum  nulius  ita  legit;  quum  fere 
omnes  vnlgatuin  tueantiir. 

Ex  sociis  Laiini  noinijiix  scribi  plncu- 
isset]  Libri  omnes  ireplacuisset.  Gehli. 
Ire  etiani  oir.nes  nostri,  et  edd.  vett. 
quas  vidi :  scire  se  in  Oxon.  L.  1.  et 
ed.  Aleriensi  principe  invenisse,auc- 
tor  est  Hearnins.  Moguntii)i  monue- 
runt,  sibi  in  membranis  snis  obviiim 
fuisse  phtcuisset  scribi;  unde  Aldus 
scribi  placuisset  reposiiit.  Mox  trccenli 
Lovel.  2.  et  Gaertner.  Vide  ad  cap. 
pra3c.  §  5. 

§  7  Tiinlum  ubique  agrorurn]  Tan- 
tum  utrique  agrorurn  Voss.  unde  con- 
jici  posset  scribendiim  esse  ittique. 
Sed  nihil  muto. 

Ut  is  numerHS  effici  mUitum  nan  po- 
tuerit :  quod  deerut  mililum]  Postre- 
mam  vocem  e  margine  in  epsisse  ere- 
didfrim.  J.  F.  Gron.  Numerus  mili- 
turn  effici  Lovel.  G.  Si  alterutro  loco 
vox  militum  vTTofioKijj.aia  e^t,  earn  pri- 
ori [lotiiis  delerem.  Sed,  similes  vo- 
cum  prajccdentium  repetitiones  Livio 
familiarissimas  esse,  vidimus  ad  i.  3. 
^  9.  Mox  hibernaverat  Lov.  G.  Utniiii 
ibi  hibernarit  Babius,  vide  ad  c  17. 

§  9  Cui  provincia  Apuli<i  evenerat, 
culjecla  de  Bacclumalibu^  quastio  est] 


Pall,  objecta.  Gebh.  Similiter  Lov. 
4.  Gaertn.  Harleian.  et  Mead,  anibo. 
Praeterea  provincia  Apulia  venerat 
Harl.  Lov.  3.  Mead.  1.  et  Gaertn.  a 
m.  pr.  Vide  ad  ix.  12,  §  1.  Provincia 
Apulia:  venerat  Vossian.  Lov.  1.  4.  6. 
Mead,  2.  et  Gaertner.  a  ni.  sec.  Ita 
pugnce  venisset  pro  pugna  evenisset  erat 
in  IMss.  VIII.  31,  §  5.  Vide  ad  eum- 
dem  IX,  12.  §  1.  Provincia  Apulioe  eve- 
nerat Lovel.  5.  et  edd.  vett.  quod  eo- 
dem  modo  dici  potuit,  quo  •  provincia 
Lncani  et  Galliae'  xxv.  3.  '  lacus  Ln- 
crini '  lib.  xxiv,  capp.  12.  13.  20. '  la- 
cus Timavi '  lib.  XLI.  capp.  1.  2. '  flu- 
men  Asturae'  viii.  13.  '  populns  A- 
theniensium,  Lacedfemoniorum '  xlv. 
23.  '  arbor  abietis  '  xxiv.  3. '  promon- 
torium  Pachyni'  xxiv.  35.  Vide  I)u- 
ker.  ad  Flori  ii.6.§  18.  Verius  tamen 
videiur,  seq.  vocis  literam  initialein 
perperam  in  fine  prseced.  repetitam 
fuisse.  Vide  ad  hunc  lib.  c.  8.  §  7. 
Praefero  itaque  vulgatnm  provincia 
Apulia  evenerat,  quod  Frob.  1531.  re- 
posuit,  et  superest  in  Lovel.  2.  Nam 
ita  Livius  loqui  solet.  Vide  ad  xxxvi. 
39.  §  1. 

§  10  Apud  L.  Ptippium  pratoreni] 
Quidam  rodd.  T.  habebant,  sed  L. 
legendum.  Consulibus  enim  M.  Claii- 
dio  Marcello  et  Q.  Fabio  Labeone  L. 
Puppius  fit  praetor  Apuliae.  Proxi- 
mo autem  ante  eiim  anno  Bacchana- 
Hum  qiiaestiones  cum  omni  cura  ex- 
secutus  erat  L.  Posthumius  Tenipsa- 
nus.  De  hujiis  autem  Puppii  exse- 
cutione  niliil,  quod  sciam,  mpminit 
Livius.  Glar.  Pra?toiibus,  qui  Apu- 
liam  sorticbantur,  qu;estionem  de 
Bacclianalibus  adjectam  fuisse  signi- 
ficat.  Sic  enim  de  L.  Postumio,  qui 
triennio  ante  praetor  fueraf,  xxxix. 
41.  '  Et  L.  Postumius  praetor,  cui 
Tarentum  provincia  evenerat,  reli- 
quias  Bacchanalium  quaestionis  cum 
omni  exsecutus  est  cura.'  Hoc  etiam 
loco  L.  Puppinm  priori  anno,  et  L. 
Dnronium  sequenti  praetores  cum 
Apulia  qntpstionemeandem  obtinuis- 


T.   LIVn    HIST.   LIB.   XL.   CAP.  20. 


119;35 


se  ait.  Hoc  dixi,  lie  quis  L,  Postumi- 
um,  pro  L.  Pupium,  lioc  loco  icponen- 
dnm  esse  censeret,  ut  qnidani  fece- 
runt.  Sif^on.  Et  in  praniominc,  et  in 
nomine  gentiii  script!  et  editi  vari- 
ant. Pia>nonien  Ti.  ipsi  tribiiit  Voss. 
T.  reliqui  script!  nostri,  Hearnii  L.  1. 
et  edd.  vett.  qn!  tanien  lib.  xxxix. 
capp.  39.  et  45.  constanter  L.  voca- 
tiir,  qnod  primus  etiam  Aldus  hie 
repoRuit.  Dein  Ptippium  Lov.  1.  edd. 
Mog.  et  reliqiiac,  quia  ita  alibi  apnd 
Livium  edcbatur  ;  sod  recte  Gronov. 
1G65.  Pupium  cmendavit  :  ita  eniin 
non  tantum  edd.  priores,  sed  ct  reli- 
qui omnes  codd.  Earn  etiam  veram 
nominis  ortiiogra|>liiam  esse,  vidimus 
ad  XXXIX.  45.  ^  2.  Insnper  propra- 
torem  ad  marginem  Livii  coiijicit  Jac. 
Perizon.  quia  Pupiiis  a.  idi.xx.  pras- 
tor  creatus  Apuliam  sortitus  est; 
quam  eiim  etiam  proximo  anno  i3LXXi. 
obtinuisse,  et  de  Bacchanalibns,  quo- 
rum residua  qiiaedam  velut  scmina 
adparebant,  jus  dixisse,liic  locus  do. 
cet.  Eo  auteni  tempore  non  praetor, 
sed  prorogato  imperio  propra-tor  fu- 
it.  Verum, '  proprastores  '  saepe '  prae- 
tores'  vocari,  docuerwnt  Sigon.  ad 
xxvni.  38.  §  4.  et  Duker.  ad  xxiii. 
40.  §  1. 

Quam  ad  exitum  vUum  perducfce] 
Pall,  itllee  perduclce.  Gebli.  Similiter 
Voss.  Lov.  1.  2,  3.  5.  G.  Harl.  Gaertn. 
Hearnii  L.  1.  et  priscse  edd.  Primus 
deinde  Frob.  1531.  dedit  uUum;  quod 
in  reliquis  fuisse  videtur,  unde  nihil 
notatiir. 

§  11  Et  leges  de  ambitn  consules  ex 
auctorUate  senaiusad  populum  tiderunt] 
In  plerisque  codd.  luce  verba  mutila 
erant,  quanquam  ne  nunc  quidom  sa- 
tis clara  :  quippe  ea  ita  narrat,  quasi 
ex  prioribus  nota  sint;  cum  niisquam 
earum  legum  antea,  quod  quidem 
Bciam,  sit  nicntio.  Glar.  Pall,  uter- 
que,  Et  legem  de  ambiiu  consules  ex 
auct,  sen.  inlroduxerunl.  Vet.  ed.  Et 
legem  de  amb.  legaliones  consules  ex 
auct,  sen.  introduxerunt.  Gebli.    Qua 


liarum  Icf^nm  sentcntia  fuerit,  non 
constat.  Vide  Sigon.  de  Jiidic.  ii.  30. 
Dulc.  In  omnibus  etiam  nostris,  et 
Hearnii  L.  1.  plura  verba  exciderant 
ob  repetitionem  vocis  senalns  hoc  lo- 
co, et  scnatnm  cap.  seq.  Ut  vero  verba 
prapcedd.  et  seq.  connecterent,  varie 
ea  !iiter|)olarunt :  at  singulas  lectio- 
nes,  nianifesta  scribarum  somnia,  re- 
censere  operae  pretium  non  est.  Qnod 
nunc  exstat,  Aldus  fx  Mog.  cod.  re- 
cepit.  Ceterum  Sigonius  d.  I.  putat, 
hoc  anno  duas  leges  de  auibitu,  alte- 
ram ab  iEmilio,  [immo  Cornelin  ;  Li- 
vium enim  anni  i3lxxi.  gesta  jam 
referre,  ex  verbis  cap.  pra?cedenti8, 
'  His,  inito  magislratii,  provinciae  ita 
sorte  evenerunt,'  patet]  alteram  a 
Baebio  latam  esse.  In  dubium  tan)en 
res  vocari  potest,  ac  censeri,  ambos 
consules  simul  nnam  legem  tulisse, 
vel  alterum  alter!,  et  forte  Cornelium 
Biebio,  eam  ferendi  provinciam  con- 
cessisse  :  cur  enim  de  eadem  materia 
eodem  tempore  duae  leges  ferr!  jid>e- 
rentur?  una  rnim  lex  plnra  capita, 
quibus  variae  ambitus  specie!  obviani 
iretnr,  continere  pctnit.  An  igitur, 
ut  plures  rodd.  omiiesque  edd.  ante 
Aldum  praefenint,  legenduni  Et  legem 
de  ambiiu? 

Cap.  XX.  §1  Regum  prima  Eum^' 
Jiii]  Scribe  cum  antiqnioribus  primas, 
ut  omnes  tres  includat  numerus  ille  : 
sequitur  enim,  '  Lacedasnioniorum 
deinde  exuluni  et  Acliaeorum  legal i 
introdncli  sunt.'  Est  tamen  vitium 
illud  script!  jNIoguntini.  J,  F.  Grou. 
Vox  Regum  deest  in  Lov.  3.  seqnens 
vox  in  Harl.  Sed  ilia  eliam  uiitur 
Polyb.  eadem  legalis  resjjonsa,  quae 
hie  Livius,  data  referens,  in  Exc.  Le- 
gat.  num.  liii.  Tovtois,  legatis  regum, 
npurov  ixpflf'-O-TKTd'  rj  ffvyKX-qTos'  pri- 
7na  quidem  erat  in  rod.  Mog.  primas 
tamen,  ut  antea  edebatur,  Aldus,  qui 
ex  cod.  Mog.  lectionem  vidgatam 
emendavit,  retinuit ;  similiter  reliqiii 
usque  ad  Gruterum,  cujus  postuma 
ed.  prima  dedit.    Sed  recte  Grono- 


1193G 


NOT.E    VARIORUM    IN 


viiis  ;»•»«((<;  nrque  aliter  scripti  nos- 
tii,  nisi  quod  qiiidam  eonim,  qui  Le- 
gatos,  pro  Legationes,  ex  glossa  le- 
gnnt,  etiam  piicferant  primos. 

Ariaratisi  Anarathis,  lit  supra.  Si- 
gon.  Vide  ad  xxxvii.  31.§  4.  Ad- 
spirationem  etiam  agnoscunt  plerique 
codd.  et  omnes  edd.  antlqq.  Earn  de- 
mum  omisit  Frob.  1535. 

§  i  Et  a  Philippo,  Sfc.  duo  legati  ve- 
nerunt,  Plulocles  et  Apelles]  Prima  vo- 
cula  deest  in  Lev.  3.  Dein  Pholocles 
Lovel.  1.  2.  6.  et  Mead.  1.  Pholoches 
Voss.  Phelodes  Gaertn.  Pholodes  Lov. 
3.  et  4.  Sed  niliil  niiitandiim  cum 
reliquis.  Nam  Plidodes  etiam  me- 
nioratur  capp.  54.  et  55.  Utrumque 
etiam  'ATreAAi}  kqCi  *iAokA^,  tamquam 
legatos  antea  cum  Pliilippi  filio  De- 
metiio  Romam  missos,  refert  Polyb. 
in  Exc.  Legrtt.  num.  xlvi.  Mox  pe- 
tenda  ab  senatu  esset  Lov.  1.  2.  3.  4.  G. 
Harl.  et  Mead,  ambo  :  petenila  esset 
ab  senalu  Voss.  et  Gaertn.  Praeterea 
specuUttum  magis,  quam,  inquisitttm  missi 
Lov.  3. 

Dc  lis,  quorum  Perseus  Demetrium  in- 
simulasset  sermonum]  Sermunibus  Lov. 
1.  2.  et  Voss.  quorum  Lov.  2.  etiam 
niox  legit  hubitis,  pro  habitorum.  Sed 
cum  reliquis  Mss.  vnlgatam  lectioncm 
prafero.  Metabasis  liaec  sive,  ut  aliis 
videtur,  enallage  casus  Livio  est  fre- 
quons.  Supra  in.  13.  '  Summam  pe- 
cunivE  quantam  aequum  esset  promit- 
ti,  veniebat  in  dubinm.'  v.  44.  '  Peri- 
culum  commune  cogit,  quod  quisque 
possit  in  re  trepida  praesidii,  in  me- 
dium conferre.'  XXIII.  10.  'Eumpos- 
tulare,  ut  sibi  dedatur.'  xlv. 44. '  Om- 
nium, qui  in  Macedonia  impcratores 
fuerant,  favore  est  adjutus.'  Plura 
alia  vide  ad  ii.  57.  §  3.  iv.  41.  i^  6, 
V.  41.§2.  xxvii.  42.  §10.  XXX.  31. 
§  9.  XXXI.  44.  §  2.  xxxii.  10.  §  5. 
XI..  36.  §  7.  XLii,  34.  §  16.  et  adde 
Saneliiiin  Minerv.  iv.  12.  et  ad  cum 
loc.  Perizon.  Burm.  ad  Kntilii  Iliner. 
I.  I'Jl.  Sueton.  Calig.  c.  43.  et  Cort. 
ad  Sail.  Jugurtli.  c.  14.  §  11. 


§  4  Frnudis  in  fratrem  ministri  et 
parlicipes]  Fraudibus  Lov.  4.  quod  eo 
modo  dictum  esse  potest,  quo  '  ami- 
cus populo  Romano ;'  de  quo  vide  ad 
XXXIX.  47.  §  10.  Sed,  dissentienti- 
bus  reliquis  scriptis,  potius  existimo 
fraudibus  pro  fraudis  scribam  illo  lap- 
su  dedisse,  de  quo  vidimus  ad  xxii. 
8.  §  7. 

§  5  Omnium,  preeterquamfraternisce- 
leris,  8fc.  ignarus']  In  Frobenio  reperio 
primo;  scripti  editique  veteres,  nee 
non  ipsa  Moguntina,  et  tres  earn  se- 
cutae  praterquam  fratcrno  scelere.  Quo 
significatur,  omnium,  (juze  de  se  pa- 
trem,  fratrem,  totam  aulam  agitare 
posset  suspicari,  insciuni  fuisse,  prae- 
terquam  quantum  ex  scelere  frater- 
naB  acciisationis  coUigeret.  J.  F.  Grow. 
Priorum  edd.  lectionem  servant  Hear- 
nii  Oxonn.  Crevierii  Victor,  omues- 
que  nostri,  excepto  Lovel.  2.  ex  quo 
quum  nihil  in  excerptis  notatum  fu- 
erit,  eiim  fraterni  sceleris  exhibuisse, 
verisimile  est.  Huic  tameu  lectioni 
tanto  minus  tribuo,  (piod  non  in  Frob. 
1535.  sed  jam  1531.  primuni  exstitisse 
videam.  Mox  7iec  magnam,  nee  ullam 
Lov.  3.  neque  imignam,  nee  ullam  Lov. 
4.  neque  mugnam,  neque  nullum  Harl. 
et  Mead.  1.  Vide  ad  1.  ix.  c.9.  >§  14. 
Delude  sibi  nescit  Lov.  2. 

Quum  obsideri  aures  a  fratre  cerne- 
ret]  Foi  te  nialis  cttjus  obsideri  aures. 
Potest  tameu  et  illud  tolerari.  J.  F. 
Gron. 

§  6  Circumspiciens  dicta  factnque  sua, 
ne  eujus  suspiciones aui;erct]  Pall,  iiter- 
que  nee  hujus  suspicionis  egerct.  Gebb. 
Similiter  Lov.  2.  4.  et  6.  nee  hujus  su- 
spiciones  egeret  Mead.  1.  ne  hujus  su- 
spiciones  egeret  Harl.  ne  hujus  suspici- 
onis egeret  Lov.  3.  el  Gaertn.  faclaque 
sua,  ne  hujus  suspiciones  ex  re  Vossian. 
faclaque  ex  re,  niediis  vocibus  oniissis, 
Lov.  1.  Mox  cognilione  Romanorum 
Voss.  et  Gaertn.  cogitalione  Romano- 
rum  Lov.  1.  2.  3.  et  G.  Tum  sibi  scribi 
Gaertn.  at  sibi  exsulat  a  Lov.  6.  Tan- 
dem exasperare  uninium  senliebat  Lov^ 


•r.    LIVII    HIST.    LIJJ.    XL.    CAP.   21. 


11937 


1.  et  Hail,  exasperaii  palris  anhnum 
senliebat  Lov.  2.  et  6.  exasperari  sen- 
tiebat  Voss. 

Cap.  XXI.  §  1  Sfobos  Paonia  exer- 
citu  indicia,  in  Medicam  ducere  pergif] 
Mcedicam.  Gittci  enim  MoiSiKr;,  ut  an- 
te. .9(g-on.  Stoles  \jO\.^.  iSVrtfcos  Harl. 
Scobos  Voss.  Lov.  2.  5.  6.  Gaei  tn.  et 
ed.  Camp.  Vide  ad  xxxix,  53.  §  15. 
Turn  exercitum  indicto  Hail,  exercitu 
in  ditio  Lov.  1.  3.  4.  et  Mead.  1.  exer- 
citum in  diuo  Voss.  et  Gaertn.  Hinc 
in  3Iacedoniam  ducere  oniues  Mss.  nos- 
tri,  Hearnii  L.  1.  et  edd.  ante  Frob. 
qui  in  Madicam  a.  1531.  leposiiit :  in 
Medicam  sola  opprarnni  errore  ed.  ip- 
siiis  Sigonii.  Vide  ad  xxvi.  25.  §  6. 
Paullo  ante  simul  priori  loco  deest  in 
Lov.  2.  Vide  ad  XXVII.  15.  §  14.  Vo- 
ces  etiam  a  se  exsulant  a  Lov.  3. 

§  2  Vutgntce opinioni credidcrat,  Pond- 
cum  simul  et  Adriaticum  mare,  et  Islrum 
amneml  De  liac  re  niulta  lisbet  Is. 
Vossiiis  ad  Pomp.  Melam  ii.  11.  Duk. 
Vulgari  opinioni  Gaertner.  Sed  mox 
cap.  proximo  seqnitnr,  '  Nihil  vul- 
gatae  opinioni  degressi  inde  detraxe- 
runt.'  Tiiin  Adachum  mare  coirnptis- 
sinie  Voss.  qui  Adriaticum  pio  varia 
lectione  ostentat.  Hadrialicum  mare 
Lov.  5.  et  edd.  principes.  Vide  ad 
XXIV.  10.  ^  10.  Hinc  Istrium  amnem 
Voss.  Histrium  amnem  l^ov.  I.  His- 
tricum  amnem  Hail.  IJislrum  amnem 
Lov.2.  3.  4.  6.  et  Gaertn.  In  addi- 
tam  adspiralionem  pronior  videtur 
Daiisq.  in  Orlliogr.  part.  ii.  ea  voce. 
Similiter  praecipuos  Virgilii  codd. 
piaeferre,  testatur  Nic.  Heins.  ad 
Maron.  Georg.  I.  in.  vs.  350.  et  ita  ex 
inente  ejnsdein  Heinsii  edidi  apud 
Silium  I.  32G.  qui  in  fronte  cxempla- 
ris,  ad  cujus  margines  M.storum  lec- 
tiones  adnolavit,  auctor  est,  semper 
in  integerrimo  Silii  cod.  Coloniensi 
Hister  scribi.  Paullo  ante  in  vertice 
Lov.  1.  3.  4.  5.  6.  Harl.  Mead,  ambo, 
ct  edd.  ante  Ascens.  qui  in  verticem  a. 
1513.  emendavit.  In  seqq,  perpeiam 
ex  Alpibus  Lov.  3.  ct  Gaertn. 


§  3  Viam  exercitui  nullam  esse^  Pall. 
exercilui  viam  esse.  Vet.  ed.  exercitui 
viam  non  esse.  Gebli.  Exercitui  viam 
esse  Lov.  1.  et  4.  exercilui  viam  non 
esse  Harl.  Mead,  nterque,  Lov.  3.  5. 
et  edd.  vett.  viam  exercitui  non  esse 
Hearnii  L.  1.  nedum  exercilui  viam 
esse  Lov.  2.  et  G.  exercitui  inviam  esse 
Voss.  exercitui  minari  esse  Gaertn. 

Paucis  et  expeditis  per  difficillimum 
adilum]  Minus  ambiguuni  foret  per 
difficillima,  J.  F.Gron.  Nnndum  ita 
sentiebat  Gronov.  Obs.  iv.  2.  29.  sed 
putabat  repetenduin  esse  riam.  Qua 
ratioiie  ductus  delude  senteiitiani  nui- 
taverit,non  possum  scire.  Duk.  Gro- 
novii  emendationem  probat  Crevier. 
Verum  quiini  liuic  nni  iunitatur,  quod 
vulgata  scriptura  ei  nimis  ambigua  vi- 
sa sit,  ambiguum  illud  tolletur,  et  e- 
niendatio  ipsius  non  necessaria  erit, 
si  una  voce  legamus  perdifficillimum. 
Ita  edidernnt  Aldus,  et  (luidam  re- 
centiorum  ;  quod  deinnm  mutavit  Si- 
gonius,  unani  iteruin  vocem  in  duas 
dividens.  C^ontra  perdifficillimum  pro- 
bat  Vossius  Gramin.  vii.  17.  et  ex- 
empla  snperlativoruni  non  tantniu 
cum  per  compositorum,  sed  quaedam 
etiam,  quibus  alias  intensivae  parti- 
ciilae  addunlur,  in  medium  protulit. 
Adde  Sanclium  in  Minerv.  iv.  9.  et 
quae  ibi  iiotavit  Ptrizon.  Vide  eti- 
am Falster.  in  Supplem.  Ling.  Lat. 
voce  '  Perdifficillimus.'  Ejnsdem  ge- 
neris sunt'  maximegravissiimis'  apud 
Liv.  XLi.  23.  ubi  locutio  iterum  Gro- 
nov. displicet:  '  quam  pinguissimus' 
apud  Colum.  ii.  9.  *  prap.altissimus* 
apud  Apul.  Met.  viii.  1G8.  ed.  Pri- 
caei  :  '  Seque  in  praealtissimum  pute- 
um,&c.  pracipitavit :'  ubi  quuni  Pri- 
caRus  in  INIsto  Oxon.  invenerit  Seque 
perallissimum,  etiani  legi  posset  Seque 
in  perallissimum.  Sed  nee  vnlgatum 
damno.  Positivus  '  perdifficilis'  ob- 
currit  apud  Liv.  xxxii.  11.  et  XLiv. 
S.  aliisque  locis. 

§  4  Qucerit  ub  co,  Quum  tanta  diffi- 
cultas  itineris  proponatur]  Hie  quaerit, 


11938 


NOT^   VARIORUM    IN 


nemo  respondet:  itaque  qiiidam  su- 
spicantiir,  defectam  esse  orationem. 
At  ego  nihil  dtfinio.  IMulta  enim  si- 
milia  passim  in  hoc  libro  reperias. 
Glnr.  Quiiin  postea  addatnr,  Deme- 
trio  adseiitiendiim  patrl  fuisse,  ne  in- 
vitiim  parere  suspicio  foret,  Liviiis 
apeite  indicat,  Denietriiim  ad  singula 
capita  a  patre  proposita  respondisse 
eadeni  adpiobando.  Ceteriim  ut  tan- 
ia  difficuUas  Mead.  1.  uhi  ut  accipi 
posset  pro  •  quamvis;'  de  quo  vide 
ad  xxii.  25.  §  2.  Aliorum  tamen  in 
vulgatiim  consensus  nihil  niutandum 
esse  persuadet.  Paullo  ante  mulce- 
ret  Mead.  1.  Male,  xxviii.  25.  '  Ip- 
sis  placido  sermone  permulcentibus 
notos.'  XXXVI.  12.  '  Placida  oratione 
tenitos  quum  permulsisset.' 

§  5  Qui,  sceva  tempestate  jactatus, 
quum  in  endem  nave  secum]  Qui,  a 
sceva  Harl.  et  Gaertn.  Ovid.  Trist.  t. 
11.  13.  '  Sappe  ego  nimbosis  dnbius 
jactabar  ab  Haedis.'  Alii  omnes  vul- 
gatinn  tuenfur.  Dein  vociilam  qinnn 
omittunt  fere  omnes  nostri,  quorum 
quidam  eam  ante,  quidam  post  vocu- 
!am  secum  insernnt.  Voces  etiani  in 
eadcm  nave  nescit  Hail.  Paullo  ante 
tamen  abest  a  Voss.  rebus  a  Level.  1. 
vblivisci  non  posse  Antigoni,  reliquis 
oinissis,  pra-fert  Harl.  Antigoni  inviti, 
addita  voce,  legunt  Voss.  et  Gaertn. 
in  sequentibus  dicitur,  pro  dicerclur, 
Lov.  3.  et  ut  ipsi  meminissent  Voss.  et 
Lov.  3.  ac  6.  Vide  ad  lib.  ii.  c.  44. 
§3. 

§  6  Remissurum  in  Macedonium  esse'\ 
Missurum  in  Maccdoniam  Lov.  3.  re- 
missurum se  in  Macedoniam  Gaertn. 

§  7  Consuharct,  qua  proxime  itinera 
ad  mare,  Sfc.  duceretit]  C'onsuUasset 
Harl.  consuUarent  Voss.  quod  etiam 
voluisse  videtiir  Gaertn.  resuUarent 
pra?ferens.  Pra-terea  quia  proxime 
itinera  Lov.  4.  Harl.  et  Mead.  1.  quia 
proxima  itinera  edd.  priscae:  qua  prvxi- 
ma  itinera  ed.  Asccns.  anni  1513.  qua 
jHoxima  itinera  se  in  cod.  suo  invenis- 
ee,  Mogiintini  nionuerunt:  ncque  ali- 


ter  Level.  3.  et  Mead.  2.  qnod  Aldus 
adseivit,  et  editores  eum  secuti  ser- 
varunt  usque  ad  Gronov.  qui  a.  1665. 
vulgavii  quce  proxime  itinera.  Id  vero 
utrum  dc  industria,  an  typothetarnm 
errore  factum  sit,  non  constat,  quia 
mntatae  lectionis  nulla  in  notis  ratio 
redditur.  Recentiores  omnes  ed.  il- 
1am  Gronovii  secuti  sunt;  eademque 
lectio  in  reliquis  Mss.  nostris  exsti- 
tisse  videtur.  Ipse  tamen  Gronov. 
hunc  locum  ad  paries  advocans  ad  i. 
23.  §  5.  qua  proxime  landavit,  multis- 
qne  ibi  locutionem  illam  inlustravit. 
Eamdem  itaque  lectionem  restitui. 
IMox  ratio  belli  esset  futura  Voss.  et 
Gaertn.  ratio  belli  futura  esset  Lov.  1. 
2.  3.  4.  6.  Harl.  et  Mead.  ambo. 

§  8  Non  solum  parendum  patri  turn"] 
Parendum  patri  tutum  Voss.  Lov.  1.  2. 
4.  5.  6.  Harl.  Mead,  ambo,  Gaertn. 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  ante  Froben. 
1531.  perperam  duabus  prioribus  li- 
teris  voculae  turn  iferatis.  Similem 
erroreni  vidimus  ii.  12.  §  8.  et  xxxvi. 
15.  §  1.  Contra  liteias  easdem  in 
voce  tutum  geminare  neglexerunt 
XXXV.  12.  §11.    Vide  ad  X.  37.  §  2. 

^  9  Ut  tamen  iter  ei  tutum  in  Mace- 
doniam essefl  Iter  et  tutum  Harl.  et 
]Mead.  1.  ei  iter  tutum  Lov.  3.  iter  tu- 
tum Vossian.  Lov.  1.  2.  6.  et  Gaertn. 
Hinc  in  Macedoniam  faceret  Lovel.  6. 
Mox  regiis  deest  in  Lovel.  3.  6.  et 
Hearnii  L.  1.  pratoribus  regis  legunt 
Lov.  1.  2.  4.  5.  Voss.  Harleian.  Mead. 
uterque,  et  edd.  vett.  Vide  ad  lib. 
xxxn.  6.  §  C.  Regiis  primus  dedit 
Aldus.  Mox  §  seq.  hand  cuiquam  du- 
liiitm  Voss.  Lov.  1.  2.  3.  4.  Harleian. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Turn  caperit 
Harl.  et  Mead.  1.  TAwAem  regis animo 
ita  inclinato  Voss.  Lovel.  1.  2.  3.  6.  et 
Gaertn. 

§  1 1  /n  prcvsentia  dat  ei  omnia  man- 
datal  Omnia  redundat.  Gelen,  Illiid 
omnia  in  solo  tautuni  inveni  Lov.  5. 
ceteri  codd.  ignorant :  dat  ea  manduta 
legunt  Lov.  1.  3.  G,  et  Voss. 

Vt  elicere  omnia  arcana,  Sfc.  possil] 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   22. 


11939 


Ac  elicere  omnia  arcana,  Sfc,  posset 
Harl.  et  Mead,  ambo  :  posset  etiam 
rrliqiii  omnes  Msa.  Hearnii  L.  1.  om- 
nesqiie  ecUI.  usque  ad  ultimam  Gni- 
teiianam,  quap,  invitis  exaratis  et  cx- 
cusis,  possit  dedit.  Alteruni  revocavi. 
Cur  auteui  ac  elicere  displiceat,  pate- 
bif  ex  X.  3G.  §  17.  Ncque  repetitio 
rod  ut  displicere  potest  :  '  ut  insi- 
niiaret  se,  ut  eiicere  posset.'  Vide 
ad  I.  17.  §  11. 

Cap.  xxm.  ^1  Septimis  demum 
cnslris]  Noii  ita  longe  /Emus  nions  a 
Medira  abest ;  sed  parva  legeni  fe- 
cisse  itinera  verisiuiile  est.  Glareanus. 
Deinde,  sive  deiii,  pro  deinutn,  Harl. 
sollemni  librariorum  errore.  Vide  ad 
11.  38.  §  5.  c.  52.  §  2.  III.  2.  §  10.  iv. 
41.  §  7.  cap.  49.  ^  15.  v.  45.  §  6.  viii. 
15.  §  7.  cap.  26.  §  6.  ix.  17.  §  11. 
XXI.  2.  §  1.  C.25.  §  11.  XXII.  13.  §  8. 
c.  17.  §  6.  c.  61.  ^  7,  XXIII.  18.  §  6. 
0.19.  §11.  XXIV.  26.  §  15.  XXXVI.  2. 
§  2.  xxxvui.  39.  §  5.  XL.  32.  §  1. 
Adde  Gruter.  ad  Suet.  Aug.  rap.  7. 
viros  doctos  ad  Suet.  Aus;.  cap.  31. 
Torren.  ad  Val.  INIax.  in.  2.  9.  et  vi. 
8.  5.  et  Oudend.  ad  Fiont.  1. 1.  §  7.  9. 
PauUo  ante  prius,  pro  priinum,  Lovel. 
2.3.  6.  primus  Harl.  et  IMead.  I.  Turn 
Heino  plericpie  codd.  Scribendum 
nempe  Ilcemo.  Vide  Daiisq.Ortbogr. 
parte  ii.  ea  voce. 

Ad  deligcndos,  qnos  duceret  sectim'\ 
Ad  d'ligoidns  Lovel.  1.  Vide  ad  lib. 
XXX vii.  C.5I.  §7.  Ad eligendum  Lev. 
2.  ad  etigendos  Voss.  et  Gaertn.  Re- 
liqiii  receplum  tuentur.  'Deligere' 
seligendi  significatioiie  inlustravi  ad 
IX.  17.  §  15.  Vide  etiam  ad  Epit.  Liv. 
XXVII.  Ejus  verbi  litera  initialis  eli- 
sa  erat  ab  ultima  vocis  prapced.  Vide 
exempla  ad  ii.  41.  ^  0.  quibus.si  ope- 
ras f'oret,  innumera  alia  ex  solis  Livii 
Mss.  addi  possent.  Quia  et  alibi, 
ubi  eadem  ratio  erroris  dari  nequit, 
libraries  '  deligere  '  et '  eligere  '  con- 
fudisse,  vidimus  ad  lib.  xxxiv.  c.  29. 
§  10. 

Tertio  die  iter  est  ingrcssus]  Postero 


die  legendum.  Ex  notis  numerorum 
manavit  error,  fl.  et  ///.  Ita  legen- 
dum esse,  verba  Livii  indicant,  qui 
ait,  '  septimis  demum  castris  ad  ra- 
dices  montis  pervenit:  ibi  unum  mo- 
ratus  diem,  tertio  die  iter  est  ingres- 
sus  :'  post  autem,  '  tertio  demum  die 
ad  verticem  perventum.'  Quis  est, 
qui  non  inteliigat,  ita  accipiendum 
esse,  ad  radices  montis  unnm  diem 
regem  esse  moratum,  postero  die  iter 
esse  ingressum,  tertio  demum  in  ver- 
ticem pervenisse  .-*  Sigon.  Si  lioc  ne- 
cessario  emendandum  est,  pro  nota 
//.  non  minus  legi  potest  secnndo, 
qnam  postero.  Sed  milii  nondum  li- 
quet, liic  aliquid  corruptum  esse  : 
nam  numerus  triunj  dierum  sic  iniri 
potest,  ut  Septimus,  quo  Pliilippus 
ad  radices  montis  pervenit,  primus 
trium  sit ;  quo  ibi  moratus  est,  secun- 
dus ;  quo  iter  in  montem  ingressus, 
tertius.  Nee  verba  Livii, '  tertio  de- 
mum die  ad  verticem  perveniun),' 
patiuntur  interpretationem  Sigonii, 
qui  primum  diem  adscensns  in  mon- 
tem eum  pulat,  qno  rex  ad  radices 
illius  moratus  est.  Neque  enim  liic 
inter  tres  dies,  quibus  montem  ad- 
scendit,  numerari  potest.  Ex  ratio- 
nibus  Sigonii  non  plnres  dies  in  ad- 
scendendo,  quam  in  desrendendo, 
consumti  sunt.  Sed  boc  repugnat 
verbis  Livii,  qui  regem  *  triduo  ad- 
scendisse,  bidiio  degressum  '  dicit. 
Eadem  ratione  'dies  tertius'  dici- 
tur.  XLiv.  3.  '  Quum  alacres,  proti- 
nus  duceret  ad  castra  bostiuui,  con- 
sulem  hortarenlur,  dies  nnus  fessis 
labore  viie  ad  quietem  datns  est :  ter- 
tio die  couMil  ad  bostcm  ducit.'  Duk. 
Cum  Sigonio  faoit  Doujatius.  Contra 
adversus  eum  vulgatum  tuetur  Cre- 
vierius,  et  tertium  diem,  quo  Pliilip- 
pus iter  ingressus  esse  dicitur,  eodem 
modo  numerat,  quo  Dukerus.  Male 
etiam  Sigonium  verba  ultima  ^  4.  in- 
terpretatiiui,  eodemque  nindo,  quo 
idem  Dukerus  docuit,  accipienda  es- 
se, ad  marginem  Livii   nionuit  Jao. 


11940 


SOTM    VARIORUM    IN 


Perizoniiis.  Cetenun  yox  iter  deest 
in  Lov.  1.3.  C.  et  Voss. 

§  2  Invia  locn  excipiehanf]  Exprdie- 
hant  Voss.  An  forte  voliiil  inpedie- 
haul?  Sed  niliil  innto.  'Evcipere' 
pro  non  interrnpla,  continiia  serie  se- 
qiii,  Livio  est  faniiliaie.  Vide  ad  ii. 
61.  §  1. 

§  3  Pervenere  deinde  in  opaciim  Her] 
Ita  demum  postrenia  Gniteii  ed.  hi 
tarn  opacum  iter  qnidqiiid  vidi  priornm 
edd.  et  Mstornm  nieoinm,  cum  Ht-ar- 
nii  Oxonn.  et  Victor.  Crevierli,  qui 
rede  lianc  lectioneni  Livio  restituit. 
Mox  inmixtorum  alinrum  ramnrum, 
dnabns  vocibiis  neglectis,  Lov.  3.  Sed, 
'  missus  '  et  '  mistiis,'  vel  '  niixfus,' 
passim  a  librariis  confundi,  vidimus 
ad  III.  57. §  9.  Turn  prospici  ccelum  Lov. 
Let  3.  An  '  perspicere  ccelum'  liic  est 
priE  densitate  arborum  per  earum 
ramos  conspicere  coelum  ?  Et  eo  for- 
te sensu  vox  ilia  ferri  potest  xxii.  C. 
§  8.  ubi  malebam  prospicere. 

§  4  Quod  varum  in  aliis  locis  esset, 
adeo  omnia  cnntecta  nebula]  Raro  Lov. 
3.  Turn  adeo  esse  omnia  Vossian.  et 
Gatrtn.  Sed  librarii  infinitivum  de 
suo  addiderunt,  exislimantes  verba 
ilia  a  proximis  pendere,  iioc  modo: 
rarum,  adeo  esse  omnia  contecta,  Sed 
inieiligcndum  sunt,  vel  erant.  Paullo 
ante  ut  vero  magis  adpropinquabant 
Gaertu.  De  sensu  verborum  '  tertio 
demum  die  ad  verticem  perventum  ' 
vide  ad  §  1.  Pertenerunt  legit  Lov. 
3.  in  coutextu,  pervenlurutn  in  niar- 
gine. 

§  5  Nihil  vulgatw  opinioni,  degressi 
inde,  delraxerunt]  Volgatce  cod.  Mog. 
Vide  ad  xxxix.  53.  §  2.  Tum  digres- 
81  pauci  codd.  mei,  et  omnes  edd.  us- 
que ad  Gronov.  qui  rectc  degressi 
subslituit,  reliquis  nieis  adsentienti- 
bus.  Vide  mox  ad  §  7.  Tum  (]uam 
diverga,  elisa  media  voce  (juod,  Harl. 
Vide  ad  xxxvii.  54.  §  4.  Tum  po- 
tuerunt  Harl.  Mead.  1.  et  Gaertn. 

§0  Ante- alios  rex  ipse]  Ante  illos 
Voss.  et  Lov.  1.  sajpius  obvio  scriba- 


rum  lapsn.  Vide  ad  xxiii.  7.  §  3.  De 
locutione  '  ante  alios'  vide  ad  v.  25. 

§  7  Duabus  oris  ibi  Jovi  et  Soli  sa- 
cratis  quum  inmolasset,  (quatriduo  ad' 
scenderal )  biduo  digressus  es<]  Qnomodo 
'  quatriduo  ascenderat,'  si'  tertio  de- 
mum die  in  verticem'  pervenerit  ? 
Haec  parit  nienda  lectorum,  atque  li- 
brdriorum  incuria.  Pro  certo  liabeo, 
tollendam  esse  parenlhesimet  legen- 
dum,  qmim  immolasset,  qui  triduo  ascen- 
derat, biduo  digressus  est.  Quamquam 
ne  digressus  quidem  probo  :  non  enini 
'  ascendere '  et  '  digredi  '  oontraria 
sunt,  sed  '  degredi ; '  quo  verbo  nsus 
est  et  alibi  Livius,  ut  xxix.  32.  '  Cum 
quingentis  peditibus  degressnm  jugis 
Massanisam    persecutus  : '  et   xxix. 

2.  '  Cum  equitibus  ad  pedes  degres- 
sus.'  Descensum  enim  ex  alto  hoc 
verbum  significat.  Sigon.  Qui  triduo 
conjectura  Sigonii  est,  quum  antea 
legeretur  quatriduo  ascenderat.  Ubi 
nulla  mutanda  litera,  tantum  dividen- 
da  vox  erat,  qua  triduo  ascenderat.  J. 
F.  Gron.  Conlrario  errore  sedecim, 
pro  se  decern,  emendat  Perizon.  xiii. 
21.  §  2.  Pariter  inlerdum,  pro  in  tri- 
duum,  datum  erat  in  Mss.  iii.  5.  §  14. 
nam  quater,  pro  namque  le.r ;  vide  vi- 
ros  doctos  ad  Nas.  Met.  in.  351.  ;josf 
triduum,  pro  postridie,  in  cod.  San- 
germ,  apud  Colum.  vi.  30.  Digressus 
in  soils  inveni  Lov.  1.3.6.  et  Voss. 
Reliqui  cum  Sigonio  recte  degressus. 
Vide  modo  ad  §  5.  et  supra  ad  iv.  17. 
§  11.  Proeterea  sacr«<<s  non  comparet 
in  Harl.  Mox  similima  brumalibus  Lov. 
5,  et  edd.  ante  Frob.  qui  a.  1535.  si> 
milia  emendavit. 

§  8  Nihilo  laliora  in  caslris  invenit: 
ubi  summa  penuiia  erat]  Nihil  Icttiora 
in  castia  Gaertn.  niliil  latiora  in  cas- 
lris Lov.  5.  et  edd.  ante  Frob.  1535. 
nbi  vulgatur  nihilo,  quod  servant  re« 
liqui  codd.  nihilo  Icetiora  castris  Lov. 

3.  et  6.  Vide  ad  ix.  32.  §  12.  Sed  reli- 
qui pra?positionem  servant.  Deinde 
ibi  summa  Harl.  Vide  ad  xxvii.  5.  §  2. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   23. 


11941 


Ut  in  regione,  quam  ah  omni  parte 
solitmlines  clandereiil]  Prima  voctila 
deest  in  Lov.  G.  Turn  quam  in  omni 
parte  Gaertn.  qwim  omni  parte  Hail. 
Infra  c.  34. '  Gente  ne  nunc  quidem 
onuii  parte  parata  : '  ubi  vide.  Ve- 
runi  alleiiim  tuentur  omnes  Mss.  re- 
li()iii.  Supra  xxx.  30.  '  A  parte  omni 
circunidatis  eqiiitibiis.*  I.  xxxvi.  c.  9. 
'  Abomni  parte  simiil  obpngnare  mce- 
nia  est  adgressus.'  xliv.  8.  '  Ab  om- 
ni parte  muros  firmat.'  Herat.  Od. 
II.  16.  27.  '  Niliil  fst  ab  omni  Parte 
beatiim,'  Ovid.  Her.  xv.  45.  '  Om- 
niqtie  a  parte  placebam.'  Similiter 
'magna  ex  parte'  Liv.  xxxviii.  3. 
'  in  uila  parte'  xxxix.  30.  '  omni  ex 
parte'  Cic.  de  Amic.  c.  21. 

§  9  Ilinere  inde  similifiiga  in  Den- 
thetetas  transcurrit]  Danthcklas,  ut  su- 
pra. Sigon.  Dentiletos,  sen  Dentikn- 
tos,  Lov.  3.   Dentiletos  Voss.  Lov.  1, 

4.  Harleian.  Mead,  ambo,  Gaertn.  et 
Hearnii  L.  1.  Dentliiletos  Lovel.  2.  0. 
Dentilocos  Lov,  5.  et  edd.  principes. 
De7itiloclios  proxima?,  Denfhelelas  de- 
nium  Frob.  1535,  reposnit :  sed  Den- 
thcletos  rescripsi.  Caiissam  vide  ad 
XXXIX.  53.  §  12.  Vox/t/g^tz?  exsulat  a 
Lov.  1.  3.  0.  et  Voss.  Turn  discurrit 
prafert  Gaertn. 

§  11  Rapiendo  enim  passim  villas 
primum,  dein  qiwsdam  vicos  etiam  evas- 
tarunt']    Rapiendo  passim  primum  Lov. 

5.  et  edd.  principes.  T^  enim  deest 
etiam  in  excusis  tempore  cis  proxi- 
mo, Quiim  autem  postea  Mogiintini 
nionuissent  se  in  membranis  suis  in- 
venisse  rapiendo  enim  passim  per  villas, 
rh  enim  indeadscivit  rrob.1535.  qnod 
exhibent  rcliqtii  Mss.  nostri.  Turn 
dcinde  etiam  quosdam  vicos  vastarunt 
Lov.  3.  deinde  quosdam  etiam  vicos 
cvastarunt  Lov.  1.  dein  quosdam  etiam 
vicosevastaruntyoss.Meai].  1.  Gaertn. 
Lov.  5.  et  edd.  ante  Frobcn.  1535. 
dein  quosdam  et  vicos  evaslarunt  Lov. 
0.  dein  quosdam  vices  erastarunt  Lov. 
2.  et  Harl.  dein  quosdam  etiam  vicos 
vastarunt  Lovtl.  4.  et  Mead.  2.     Sed 


'  cvasfare  '  Livio  frequens  est,ethinc 
non  mutandiim.  Vide  ad  xxxii.  33. 
§  14. 

§  12  Frumcnto  inde  suhlato,  in  Mic- 
dicani  regrcssus]  Id  nominis  hoc  loco 
apiid  neminem  invenio:  sed  ferri  po- 
test, ut  cum  re  nomen  qnoque  vetus- 
tate  abolitnm  sit.  Glar.  Frumento 
deinde  suhlato  Lov.  5.  et  edd.  ante  Al- 
diim,  (nii  emendavit  inde,  consentien- 
tibus  ceteris  codd.  nostris.  Tnin  in 
Madicam  ingressus  Voss.  Mox  ipse 
campestri  uditu  Lov.  0.  Uein  §  seq.  ab 
superioribus  locis  Voss,  Lov,  1,  2.  4.  et 
Gaertn.  de  superioribus  locis  Lov.  3. 

§  14  lidem,  postquam  excrcitus  re- 
cessit,  oblili  obsidum}  Idem  Lov.  1. 
Harl.  Mead.  1,  ci  Gaertn.  Alia  ejns- 
dem  erroris  exempla  vide  ad  ii.39.  § 
12.  III.  30.  §  1.  IV.  50,  §8.  v.25.§  13. 
VI.  7.  §  8.  et  passim.  De  caussa  er- 
roris vide  ad  xxxviii.  27.  §  8.  Pro 
idem,  sive  ide,  datum  erat  Tde,  sive 
inde,  in  Lov.  3.  Vide  ad  xxxi,  38.  ^ 
9.  Pra?terea  duo  ultima  vocabula 
non  agnoscit  Harl. 

§  15  Fraude  prcetoris  Dida]  Frnude 
Didcc  pratoris  Voss,  Lov,  1,  2.  3, 4,  6. 
Harl.  et  Mead,  anibo,  Didce  fraude 
prcetoris  Lov.  5.  et  edd.  vett.  Eo,  qui 
nunc  obtinet,  ordine  vocabula  edidit 
primus  Aldus.  Mox  in  Macedonibus 
Voss.  Lov.  1.  4.  Mead.  1.  et  Gaertn. 
Timi  redit  Lov.  3.  Vide  ad  xxxvi. 
35,  §  2. 

Cap.  XXIII,  §2  Cui  consilio  adju- 
tor  Deum  beneficio  obhdus  videbalurl 
Omnia  liac  desunt  in  Harl.  culpa  li- 
brarii,  cui  fraudi  fuit  similitudo  inter 
ultimas  syllabas  vocum  nuditabalur 
et  videbatur.  Vide  ad  ix,  11.  §  11. 
Mox  §  seq.  prodilum  Lovel.  G,  prodit 
Harl.    Vide  ad  x.  10.  §  1. 

^  4  Inde  Herodotus']  Ita  primus 
vulgavit  Asceusius,  cnjus  erroreni 
emendarunt  Moguntini,  ex  membra- 
nis suis  revocantes  Hcrodorus,  ut  an- 
tea  editum  fuerat.  Id  sequentes  edi- 
tores  servarunt  usque  ad  Dan.  Hein- 
siuuij    cujus,   tamquam    qui   Liviuiu 


11942 


NOT^    VARIORUM    IN 


lereiisnit,  iionien  pra^fercns  ed.  El- 
zevir, ilerum  Herodotus  snbstituit, 
lectioncm  illaiu  retinentibus  Grono- 
viis,  Doujatio,  et  Clerico.  At  reliqui 
recciitiores,  praeeunte  Heainio,  recte 
iienirn  ailsciveiunt  Herodorus,  pro- 
baiitibiis  IMss.  nostris,  et  Hcatnii 
Oxoni).  ]Mox  conuptissime  Demetrius 
insimulatur  adusari  nisus  Voss.  nee  me- 
lius Demetrius  insimidalur  adversarii 
visits  Lov.  1. 

^  6  Legatijjam  ante  pra-meditalis  in 
Macedonia,  qua  ab  Roma  renunciarent, 
veneruntl  Lege  pramcdilnii.  J.  F.  Gro- 
noviiis.  Jam  ante  jtramedilati,  ut  Gron. 
ronjecit,  Voss.et  Lov.  2.  Ita  xxxviii. 
3.  '  Nihil,  ne  belliim  iiaberent,  priiis, 
qiiam  in  conspeclu  hostis  erat,  piae- 
nieditati.'  Onincs  alii  codd.  slant 
pro  vnlgato,  nisi  quod  prcemeditatis 
jam  ante  legat  Hail.  Ob  quorum  con- 
sensuin  si  quis  vulgatam  lectionem 
pra^ferendam  putef,  non  adveisabor. 
Quum  eniui  '  meditari '  ac  '  medita- 
tus  '  sensu  passive  nsurpari,  multis 
exemplis  docuerit  Vossius  Gramm.  v. 
G.  et  quibnsdam,  quae  ex  Calepino  sno 
bausit,  Doujatius,  etiam  conipositum 
pramcditatis  iiic  codem  niodo  capi 
posse  videtur.  Similiter  Quinctil. 
Inst.  Orat.  V.  13.  §3.  '  Accusatorprai- 
meditata  pleraque  domo  adferf.'  So- 
let  autem  et  alibi  deponentibus  ita 
Liviiis  uti.  Vide  ad  xxxiv.  40.  §  2. 
Ita  aulem  hie  decrit  prononien  de- 
monstralivum  illis,  vel  iis,  quod  est 
supple  ndum.  Vide  ad  xxiii.  15.  §  4. 
Praeterea  voces  in  3Iacedonia  desunt 
in  Harl.  in  Macedoniam  legunt  Voss. 
Lov.  1.5.  6.  Mead.  1.  Gaertn.  et  edd. 
antiquissima»,  quasi  jungi  deberent 
in  Macedoniam  venerunt.  Sed  recte 
Moguntini  ex  cod.  suo  emendaruut 
in  Macedonia.  Et  ita  celeri  Mss. 
nostri. 

§  8  /n  Uteris,  si  quid  adolescens,  cu- 
pidilate  regni  proht]isus,  secum  efi^isset] 
In  Uteris  erat  Lov.  2.  4.  Hai  1.  et  Mead, 
ambo.  Tum  secum  omittitur  in  Harl. 
Hinc  postfgmef,  ubi  vulgo  minor  est 


distinctio,  maximam  cum  Crevlerio 
recepi.  Mox  suorum  quoddum  Voss. 
suorum  quiddum  Lov.  1.  suorum  quem- 
quc  Mead.  1 .  quemquam  suorum  Lov.  2. 

Scse  esse,  qui  uUius  inpii  consilii  avc- 
tor futtirus]  Vox  scse  deest  in  Lov.  2. 
sequens  esse  in  Voss.  Lov.  1.  .H.  4.  G. 
Harl.  Mead.  1.  et  Gaertn.  Sed  altera 
alteram  intercepisse  veiisimile  est. 
Tum  inpii  consilii  auctorem  futurum 
Voss.  et  Lov.  1.  Mox  §  seq.  diu  cru- 
ciatus  indicia  etiam  ad  palrcm  accusa- 
vit,  reliquis  omissis,  perperam  Harl. 

Cap.  XX IV.  §  I  Demetiium  ilerum 
ad  patrem  accusavit  Perseus,  fuga  per 
PcEoniam  praparata  :  arguehant  et  cor' 
rupli]  Lege  fuga  per  Paoniam  prapa- 
rata  arguebatur,  non  arguebant,  Gelen. 
In  vet.  lib.  arguebant  et  corrupti  qui- 
dam.  Hinc  ego,  sensum  et  auctorem 
secutus,  legendum  et  distinguendum 
pulo:  Demetrium  iterum  ad  patrem 
accusavit  Perseus  de  prcepurata  per 
Pceoniatn  fuga :  arguebant  eum  cor- 
rupti quidam.  Iccirco  autem  ait  ite- 
rum, quod  primum  de  insidiis  sibi 
factis  accusaverat ;  nunc  de  fuga, 
cujus  indicia  et  comites  et  literas 
falsas  T.  Quinctii  atFerebat.  Sigon. 
Pall,  nterque  pra-fert  Demetrium  ite- 
rum ad  patrem  accusavit  fuga  per  Pao- 
Ilium  prccparala :  arguebant  et  corrupti 
quidam.  Nee  alia  visitur  scriptnra 
in  vet.  ed.  Gebh,  Andreas  accusavit 
fuga  per  Paoniam  prceparata :  argue- 
bant et  corrupti.  Et  sic  onines  usque 
ad  Ascensium.  Magontiaci  primum 
dtderuiit  accusavit  Perseus  fuga:  et 
secuti  Aldus,  Juntas,  Frobenius.  Ge- 
leuius  ex  eodem  codice,  in  quo  pas- 
sim male  oculis  usi,  qui  priores  edi- 
dere  variantem  scripturam  :  accusavit 
Perseus :  fuga  p.  P.  pr,  arguebatw,  et 
corrupti.  Hie  Sigonius  pannuceara 
facit :  ex  INIag.  adsumit  Perseus,  ex 
edd.  arguebant,  de  conjectura  reddit 
eum,  et  inserit  tI  de.  Primum  inqnit 
de  insidiis,  iterum  de  fuga,  cujus 
indicia  comites  et  falsae  literre  T. 
Quinctii.      Quid,    quaeso,    in    Uteris 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XL.    CAP.    24. 


11943 


Qiiinctii  de  fiiga?  Immo  acciisavit 
proditioiiis  et  adfectati  per  Roinaiios 
regni  :  urginnenta  fiiga  et  sollicitati 
comites,  et  literae  'J'iti  adolescentem 
egisse  seciim  de  siiccessione  confessi. 
Niliil  melius  Geleninno  :  etsi  oliin 
explicabanius  iion  inconnnode  iiiud 
accusavit  fuga.  Sed  viiicat  veriim. 
J.  F,  Gronov.  Accusavit:  /ugam  per 
Pwoniain  praparalam  aiguebant  et  cor- 
rupti  Voss.  accusavit  fuga  {de  fuga 
Lov.  3.)  per  Paoniain  pr<cparata :  ar- 
guebant  (arguebantur  Lov.  2.  et  6.)  et 
corrupti  Lov.  1.  2.  3.  4.  5.  G.  Hail. 
Mead,  anibo,  Gaertii.  et  Hearnii  L. 
1.  qiioil  Gionovius  etiani  in  Barber, 
et  Pet.  nienibranis,  atque  edd.  An- 
dreanis  invenerat,  et  |>riori  ed.  nott. 
probarat,  existiinans  Dcmelrium  accU' 
sayjt ///g'a  similiter  dici,  ac  'dictatii- 
ra  legem  tnlit'  viii.  12.  '  inopia  et 
miseria  civitatis  istam  legem  scrip- 
sit  '  XXXIV.  G.  ubi  lioc  genus  loquen- 
di  pluribus  inlustravit.  Melius  tamen 
curis  secundis  lectionem  Gelenii  prae- 
tnlit.  Mutatio  euim  veiborum  acti- 
voriun  in  passiva,  et  vicissim  passi- 
voruui  in  activa  accusavit,  arguebatur, 
urguebant,  qua  Livius  delectatus  est, 
genium  sernionis  ejus  aperte  prae- 
fert.  Vide  quas  notantur  ad  iv.  2. 
^  7.  VIII.  34,  §  9.  et  xxxv.  44.  §  6. 
Librarii  compemlia  argnebut,  id  est 
arguebatur,  et  arguebdt,  id  est  argue- 
bant,  confuderunt.  Vide  ad  xxxviii. 
40.  §  1. 

§  2  iVi/iii  tamen  palam  gravius  pro- 
nunciatum  de  eo  est]  Vox  palain  deest 
in  Lov.  5.  et  ed.  Camp,  sequensgra- 
vius  in  Lov.  3.  de  eo  in  Lov. 5.  et  edd. 
principibus.  Praeterea  nunciatum  le- 
git Harl.  Mox  nequid  cura  Vossian. 
Lov.  G.  el  Gaertu.  iie  quidcin  cura 
Lov,  1. 

§  3  Ab  Thessalouica  Dcmctriadem] 
Ab  Tkessalonice  Voss.  Lov.  2.  3.  Mead, 
uterque,  Gaertn.  et  prafcipue  cod. 
Mogunt.  Utrnmque  Livtiun  adliibu- 
isse,  Thessalonica  et  Tliessalouice,  vidi- 
mus ad  \xxix.  27.  §  I.    Optinuuu 


igitur  codicem  spcrnere  nolui. 

Ad  Astrcrtiin  Paonice  Dcmetrium 
mitlit,  S^c.  Perseum  ad  Pkilippopotiyi'] 
Piolemaei  codd.  in.  13.  Mstraum 
cuui  le  diphtliongo  in  utraque  liabent 
syllaba  A'lffrpaiov.  Glar.  Praeposilio 
ad  noiuinibus  lianim  urbium  juncta 
tolleiida.  Nam  et  vet.  lib.  babent 
lautum  Astraum  Paonicc.  Et  Pris- 
cianus  vii.  738.  ex  lib.  xl,  T.  Livii 
Hist,  ab  Urbe  cond.  citat  baec  duo 
verba  '  Perseum  Ampbipolim,'  non 
'ad  Pliilippopolim,'  Est  autem  Am- 
pbipolis  oppidum  item  Tbraciiv,  quod 
in  errorem  inscios  libraries  aut  im- 
peritos,  vel  potius  audaces  enienda- 
tores  impulit,  lit  ad  Pliilippopolim 
scripserint,  pro  Amphipolim.  Asteri- 
urn  porro  legendum  est  ex  vet,  lib. 
Strabone,  et  Stepliano,  'AaTfpiov, 
irSXis  QiTTaXias.  Sigon.  MenibranEB 
Perseu)ii  Amphipolim  ad  obsidcs,  ^x, 
Sed  sive  cum  Stepliano  Pliilippopolim 
in  Macedonia,  sive  cum  Plinio  in 
Tliracia  statuamus,  aeque  liic  conve- 
nit  :  licet  etiam  scripta  lectio  recipi 
posse  videatur,  cnin  non  tantum  in 
Syria  liujus  noniinis  nibs  a  Seleuco 
jiixta  Eupbratem  condiia  sit ;  verum 
etiam  Macedonia  siiani  Ampliipolim 
liabuerit,  liabeatque  etiam  nunc,  sed 
qua-  liodie  Chrysopolis  mutato  nomi- 
ne vocetiir,  sitque  officina  cudendse 
moneta;  Turcicie.  Modius.  Lectio- 
nem, quae  ante  Sigouium  vulgo  cx- 
stitit,  in  lino  tantum  meoriim  Lov.  5. 
inveni  :  dstreum  Pa'otiiie  Demetrium, 
Sfc.  Perseo  ad  Plidippolin  Voss,  As- 
treum  Piconiic  Demetrium,  -^-c.  Perseo 
ad  Plulipjiopolim  Lovel,  1,  Astreum 
PiconiiE  Demetrium,  &^-c.  Perseum  ad 
PhiUppnpolim  Lov,  4,  et  Mead,  ambo, 
Ne(iue  aliter  Gaertn.  et  Lov,  2.  nisi 
quod  prior  tres  priores  voces  nesci- 
at,  a  posteriori  vox  Perseum  exsulef, 
Astreum  Pteonice  Demetrium,  Sj-e.  Per- 
seum ad  Philopolitt  Lov,  3,  G.  et  Harl. 
Sigonium  pra^positionem  ab  initio 
recte  delevissc,  codd.  confirnianf. 
Amphipoli7i  etiani,  pro  ad  Philippopo- 


11944 


NOT^   VARIORUM    IN 


lin,  membianas  suas  legere,  Mognn- 
tiiii  testantur;  et  ita  est  c.  5G.  Alil)i 
tamen  semper  Amphipolim,  lit  Sigo- 
niiis  emendat,  scriptum  invenio.  Vi- 
de lib.  XLiv.  capp.  24.  43.  44.  45.  46. 
lib.  XLV.  capp.  G.  28.  &c.  Similiter 
Neapolim.  Vide  ad  c.  41.  §  2.  Quod 
vero  Sigonins  Asterhiin  legaf,  nemo, 
credo,  inceptum  ejus  probabit.  Nam, 
lit  ipse  agnoscit,  Tliessaiia;  iirbs  est, 
eaquc  regio  satis  remota  est  a  P<3eo- 
nia,  tibi  sita  erat  urbs,  in  qiiam  De- 
metrius a  patre  missus  est ;  iit  etiaui 
Doujatius  observat,  qui  Mslraum  !e- 
geuduin  censet,  ut  antea  Glareanus 
emendarat.  Et  ita  nomen  linjiis  ur- 
bis  scribendum  contendit  Harduin. 
ad  Plin.  iv.  10.  monente  Crevierio. 
Ob  codicum  tamen  consensum  in  ,4s- 
trcoum,  niiiil  mntare  aiideo,  nisi  quis 
veilet  Astr(cnm.  Qiize  enim  hXarpaiov 
PtoleiiiEPO,  'Aarpaia  vocatiir  Stepli. 
Byz.  ubi  boc  poetae  Hadiiani  frag- 
nientum  latidat  :  Oi  h'  %xov  'Acnpaiav 
T€  Ao^rjpdv  re,  Jnngunlur  hie  'Affjpaia 
et  Adfiripa,  ut  AXarpawv  etAriPopa  apud 
Ptolem.  Certe,  ejecta  conjeclura, 
quani  Sigonins  in  contextuni  recepe- 
rat,  codicum  lectionem  revocavi, 
donee  de  vera  lectione  melius  con- 
stet. 

§  5  Scu  instiiutittn,  seu  siimdafum 
esf]  Immolatxtm  est  Voss.  et  Lov.  1. 
ac  G.  insimulutum  est  Harl.  RIox  da- 
tum veneuum  Lov.  3.  et  6.  Dein  § 
seq.  Poculo  epotato  Lov.  1.  et  3.  a  m. 
sec.  Hinc  exortis  doloribus  Lov.  G. 
Vide  ad  v.  29.  §  3. 

Ilerucleam  venifl  Heracleum  piito 
Lyncestidos,  quae  est  ad  Erigonem 
aninem.  Glar. 

§  7  Intromissi  deiyide  Thyrsis  quidam 
Stuburaus]  V al.  \ib.  Stuhereus.  Kecte. 
'  Stubcrae  '  enim  ante  et  post  memi- 
nit  Livius,  et  Cracci  'S.rv^ripas.  Quain 
tamen  vocem  suspcctam  babel  Gla- 
reanus ad  XXXI.  39.  §4.  Stubcraus 
tamen  scribendum  :  omnia  enim  no- 
niiiiaoppidoruni  in  ra  desinentia  eum 
edunt  geutiiis  iiominis  fiueni,  auctorc 


Stepliano  in  Al$ovpa.  fiigon.  Intro- 
missis  (intromissi  Lov.  6.)  deinde  Tliy- 
sis  Voss.  et  Lov.  1.  ac  G.  intromissis 
deinde  Thyrsis  Lov.  3.  et  Gaertn.  in- 
trotnissis  (intmmissi  Lov.  2.)  deinde 
Thusis  Harl.  Mead.  1.  et  Lov.  2.  in- 
tromissi (^intromissis  Mead.  2.)  deinde 
Thressis  Lov.  4.  et  Mead.  2.  V^ox 
Thyrsis  deerat  in  Hearnii  N.  lacuna 
tamen  rolicia.  Eadem  cum  paucis 
sequentibus  detrita  erat  in  Hearnii 
L.  1.  Prasterea  Staburreus  Lov.  5. 
et  edd.  prinr-ipes.  Stuberreus  Lov.  1. 
4.  et  Hearnii  N.  Vide  ad  xxxi.  39. 
§4. 

Berreus  Alexander,  injectis  tapetibus, 
dfc.  spirittim  intercluserunt^  Berwaus 
sciibendum  ab  oppido  '  Beropa.'  Sic 
Steplianus  Bc'poia  ttJAis  MaKeSoctoj"  rh 
iQviKhv  Btpoioius.  IMendosins  est  in 
Pisouiana  c.  36.  Borea  pro  Bercea. 
Sigon.  Bereus  Voss.  Lov.  2.  3.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn.  Berreus  Lov.  4.  5. 
et  edd.  vett.  Beneus  Lov.  6.  Betreus 
Harl.  Vide  J.  F.  Gronov.  ad  xxiii. 
39.  §  3.  Tofa  ilia  vox,  et  mox  injectis 
desiint  a  Lov,  1.  Turn  incluserunt 
Lov.  3.  Vide  ad  xxi.  58.  §  4.  Mox 
§  seq.  inimici  sui  fuissent  Lov.  2.  et 
Harl. 

Cap.  XXV.  §  1  L.  JEmilius  Paul- 
lus,  prorogato  consulari  imperiol  Le- 
gendum  proroguio  ex  consulatn  imperio. 
Gelen.  Vox  Paullus  non  comparet 
in  Voss.  Lov.  1.  3.  4.  6.  Mead,  utro- 
qiie,  et  Gaertn.  L.  Paullus  JEmilius 
legunt  Lov.  2.  et  Harl.  Vide  ad 
XXVI.  22.  §  13.  et  XLi.  21,  §8.  Dein- 
de  Paullus  consulari  imperio  Lov.  5.  et 
edd.  principes  :  sed  proximo  demura 
vocem  prorogato  addiderunt,  quae 
eliam  in  omnibus  ceteris  scriptis  su- 
peiest.  Insiiper  prorogato  consulatus 
imperio  legunt  Voss.  Lov.  1.  3.  C.  et 
Hearnii  L.  1.  At  recte  Geleuius 
prorogato  ex  consulatu  iinperio,  con- 
sentientibus  Lov.  2.  4.  Harl.  Mead, 
anibobus,  et  Gaertn.  Proprie  enim 
consulatus  non  eiat  imperium,  sed 
niagistratus,  coi  imperium  lege  curi- 


T.    LIVn    HIST.   LIB.   XL.   CAP.   25. 


11945 


ata  jiingebatur.  Hoc  autcm  imperi- 
uin  solum  prorogatum  est  '  ex  con- 
siilaUi,'  id  est,  anno  proximo,  post- 
qiiam  consulatum  gessisset.  Ita  pas- 
sim ppiepositio  ilia  apud  Nostrum  et 
alios  sumi  solet.  Vide  loca  qua  lau- 
davit  Duker.  ad  Livii  xxii.  49.  §  II. 
Adde  eumdem  ad  iv.  31.  §  1.  Simi- 
liter X.  5.  '  Consul  ex  dictatura  fac- 
tus  M.  Valerius.'  XL.  1.  '  Cui  ex 
con^ulatn  prorogatum  imperium  e- 
rat.'  Val.  Max.  iii.  7.  G.  '  Quum  ex 
consulatu  proviuciam  Galliam  obti- 
iieret :'  ubi  vide  viros  doctos.  Suet. 
Caes.  c.  8.  '  Ex  prittura  ulteriorem 
sortitus  Hispaniam.'  Eodem  sensu 
capienda  est  prsepositio  ilia  x.  26. 
'  Constare  res  incipit  ex  illo  tempo- 
re :'  id  est,  proxime  post  illud  tern- 
pus. 

Prhicipio  veris  in  Ligures  Ingaunos 
exercitum  introduxit]  In  principio  ve- 
ris Love!.  1,  Vide  ad  ii.  30.  §  14. 
Dein  Ligures  Ingaunos,  omissa  pree- 
positione  in,  edd.  Mediol.  1480.  Tar- 
vis,  utraque,  et  reliqiiae  usque  ad 
Ascens.  qui  earn  a.  1513.  adscivit. 
Mox  Moguntini  mouuerunt,  eamdem 
se  in  membranis  suis  iiivenisse.  Ex- 
stat  insuper  non  taiitum  in  omnibus 
scriptis  nostris,  sed  etiam  iu  edd. 
principibus.  Praeterea  vox  exerci- 
tum deest  in  Mss.  nostris,  excepto 
solo  Lov.  5.  qui  editis  adbaereus  so- 
lus earn  retinet.  Si  vero  delenda  est, 
insuper  legendum  videtur  in  Ligures 
Ingaunos  duxit.  De  eo  loquendi  ge- 
neie,  apud  Liviiim  sa;pissime  obvio, 
vide  ad  i.  23.  §  5.  et  xxiii.  18.  §  13. 
litis  adde  xxxii.  6.  '  Ad  hostem  du- 
cere  pergit.'  xxxiti.  6.  '  Uucere  ad 
liostcm  pergit.'  c.  18.  *  Alabanda, 
ubi  hostes  erant,  ducere  pergit.' 
XXXV.  4.  '  Ad  Mutinam  agmine  in- 
cauto  ducebat.'  xxxvii.  0.  '  Prac- 
misso  fratre  Afritauo,  Amphissam 
ducit.'  cap.  7.  *  Per  INIacedouiam 
Thraciamque  duceret  in  Asiam.'  lib. 
xxxviii.  capp.  2.  20.  I.  XMi.  capp. 
C5.  G7.  I.  XLiii.  capp.  21.  23. 1,  xli\  . 
Delph.  et  Var.  Clas.  Liv 


capp.  2.  3.  8.  13.  30.  I.  xlv.  c.  37.  et 
passim.  Si  vero  exercitutn  servari 
oportet,  non  tamen  probandnm  i)uto 
introduxit.  Livius  qnidem  '  introdu- 
cere  exercitum  in  fines  Istrorum ' 
dixit  XLi.  12.  verum  lioc  loco  non  in 

fines  Ligurum,  sed  in  Ligures exercitutn 
introduxit  vulgo  legitur;  cujns  locu- 
tionis  Hondum  exemplum  me  obser- 
vare  niemini.  IMallem  itaque  exerci- 
tum induxit.  Supra  i.  37.  '  Pergit 
porro  in  agrum  Sabinum  exercitum 
inducere.'  viii.  19.  '  In  agrum  Fun- 
danum  exercitum  induxit.'  xxxv,  4. 
'  Exercitum  in  agrum  Boiorum  in- 
duxit.' XL.  37.  '  In  Apuanos  Ligures 
exercitum  induxerunt.'  cap.  40.  '  In 
Ligures  exercitum  induxerunt.'  XLiv. 
20.  '  Exercitum  per  invios  saltus  ia 
ISlacedoniam  inductum.'  Solent  au- 
tem  '  inducere  '  et  '  introducere  '  in 
RIss.  confundi.  Vide  ad  xl.  2.  §  6. 
Similiter  '  inire  '  et  *  introire ;'  vide 
ad  III.  10.  §  4.  Vel  etiam  exercitum 
traduxit.  Mox  boc  cap. '  Exercitum 
ex  Gallia  traduceret  in  Ligures.'  cap. 
seq.  '  Exercitum  in  Ligures  traduri 
posse.'  XLI.  12.  *  Exercitum  tradu- 
ceret in  Ligures.'  Prius  tamen  nialo. 
§  3  Negante  PauUo,nisi  cum  deditisi 
Ita  demum  Gronov.  edidit  an.  16G5. 
Priores  exbibent  neganti;  quod  su- 
perest  etiam  in  Lovel.  1.  3.  4.  5.  6. 
Harl.  Mead.  2.  Gaertner.  et  Hearnii 
L.  1.  Livium  participiorum  praesen- 
tis  ablativum  singuiarem  vel  in  e,  vel 
in  i  formasse,  vidimus  ad  vi.  14.  §  13. 
et  c  21.  §  1.  Quum  tamen  ex  Voss. 
Lov.  2.  et  Mead.  1.  nihil  notetur,  et 
bine  eos  negante  legere  verisimile  fiat, 
Grouovii  lectionem  niutare  noliii. 
Mox  se,  quod  Frob.  1535.  probanti- 
bus  codd.  nostris  adscivit,  male  ab- 
erat  a  nniltis  edd.  prioribus.  Tum 
aitbant  opus  esse  Voss.  Lov.  sex,  Harl. 
Mead,  ambo,  et  edd.  prisc.e.  Aldus 
substituit  opus  esse  aiebant. 

§  4  Ad  hue  decern  dierum  inducicn 
(juum  durentur]  Ad  hcec  Lovel.  5. 
Gaerln.  et  edd.  vett.  pro  quo  Aldus 

/«*.  33  Q 


11946 


NOTili    VARIORUM    IN 


eniendavit  adhoc,  conscntientibiis  re- 
liquis  scriptis  nostris.  Mogtinlini  in 
siio  cod.  obviuni  sibi  fnisse  testantiir 
ad  hoc  quum  darentnr  indticicE.  Mox 
§  seq.  vox  mojites  non  adparetin  Lov. 
1.  Turn  idem  legit  aie)<eranf.  Prae- 
terea  coacta  repente  multitudine  ingen- 
ti  Lov.  3. 

§  6  Smnma  vi  totum  unum  diem  ob- 
pugnarunt]  Voceni  unum  ignorant 
Voss.  Lov.  1.  2.  3.  4.  0.  Hail.  Mead, 
ambo,  Gaertn.  Heainii  L.  1.  et  Vic- 
tor. Crevieiii,  qui  recte  earn  voceni 
delendani  monet  :  quam  etiam  ex 
contextu  ejeci.  Sad  piaeterea  diem 
totum  Lov.  2.4.  Hail,  et  Mead,  anibo: 
tola  die  Victor.  Crevierii :  totnm  diem 
Lov.  6.  Sed  vide  ad  xxvii.  43.  §  1. 
Insnper  oppugnuverunt  Lovel.  3.  et 
Haii. 

Ncc  ad  explicandam  aciem]  Scribe 
nedtim  ad  explicandam.  Aut,  deleto 
Tip  quidem,  ita  ut  nee  eff.  signa  Rom. 
spatium,  nee  ad  expl.  aciem  locus  esset. 
J.  F.  Gron.  Prioreni  emendationeni 
Gronov.  etiam  proposiiit  pr.  ed.  nott. 
ad  XLiv.  38.  Sed  oiliil  muto.  Simi- 
liter enim  nee  post  '  ne  quidem  '  in- 
fertur  i.  3.  '  Ut  ne  morte  quidem 
JEneee,  nee  deinde  inter  muliebrem 
tutelaiii  rudimentumque  prinium  pue- 
rills  regni  movere  arnia  ausi  s\nt.' 
Turn  explicandam  aciem  Lov.  6.  Vide 
ad  XL.  49.  §  1. 

§  7  Pugnando  castra  tiitabanlur'\ 
Tuehantur  Lov.  4.  et  Mead.  2.  Sed 
vide  ad  xxviii.  20.  §  1.  Mox  Sub  oc- 
casu  solis  Lov.  1.  3.  5.  G.  et  editi  ante 
Moguntinos,  qui  Suboccasum  adscive- 
runt,  ut  est  in  reiiquis  Mss.  Vide  ad 
JI.55.  §  1. 

Ad  M.  Babium  consulem  cum  Uteris 
Pisas  mitlit]  Paullo  ante  c.  19.  in 
ordiiiandis  linjus  anni  exercitibus  de 
M.  Pinario,  qui  exercitum  in  Sardi- 
niam  ducturus  erat,  Livius  lia?c  scri- 
bit :  '  Sumere  a  Cn.  Baebio  procon- 
sule,  qui  Pisis  liibernabat,jussus  prae- 
tor.' Quare  hoc  loco  legeiuhiin,  duos 
equites  ad  Cn.  Bcebium  proconsulem 
cum  Uteris  Pisas  mittit.    M.  Baebius 


enim  liiijus  anni  consul  nnndum  erat 
Pisis,  ut  ex  paulo  post  sequenti  con- 
tenlione  senatus  ac  consuluni  clarum 
evadit.  Glar.  Legendum  ad  Cn.  Ba- 
bium proconsulem.  Sic  enim  supra  c. 
19.  '  M.  Pinarius  preetor,  quod  de- 
erat  milituni,  sumere  a  Cn.  Baebio 
proconsule,  qui  Pisis  hibernabat, 
jussus.'  Item  hoc  loco,  '  Baebius 
exercitum  M.  Pinario  praetori  eun- 
ti  in  Sardiniam  tradiderat.'  Errorem 
intulit  M.  Bcebius,  qui  hoc  anno  con- 
sul est.  De  quo  liaud  ita  multo  post 
c.  29.  ait,  '  Consults  nisi  confecto  de- 
lectn  negare  se  iluros,  nee  suam  seg- 
nitiam,  sed  vim  niorbi  in  caussa  esse, 
quo  serins  perficeretur.'  Sigon.  Ad 
M.  Babium  consulem  Pall,  et  vet.  ed. 
Gebh.  Similiter  omnes  nostri,  Sed 
recte  locum  emendarunt  Glareanus 
et  Sigonius;  quorum  conjeeturam 
non  tantum  probavit  Crevier.  ad  h. 
loc.  sed  etiam  Noris.  ad  Cenot.  Pis. 
Diss.  I.  1.12. 

Ut  obsesso  sibi  per  inducias  quampri- 
mum  subsidio  veniret]  Pall,  ut  obsesso 
per  indutias  sibi  quamprimum  teniret 
subsidio.  Gebh.  Non  aliter  Lov.  1. 
2.  3.  4.6.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  ut 
obsesso  per  inducias  sibi  etiam  edd.  an- 
te Frob.  1535.  veniret  subsidio  insuper 
Voss.  et  Harl. 

§  8  31.  Pinario  pratori]  Ultimam 
vocem,  quae  in  scriptis  nostris,  et 
edd.  vett.  deest,  Moguntini  ex  cod. 
sno  addiderunt.  Mox  Uteris  deest  in 
Love).  G.  Hinc  certiorem  facit  cod. 
Mog. 

§  9  Et  L.  ^milium  liberaret  obsidi' 
one]  Qui  L.  JEmilium  edd.  Mediol. 
an.  1480.  Tarvis.  ambae,  et  quaedam 
alias  ;  ubi  qui  accipi  potest  pro  '  ut,' 
queniadmodum  xxvi.  17.  '  Mittit  ad 
Neronem,  qui  in  posterum  diem  con- 
loquium  ditFerret:'  ubi  vide.  Verum 
et  L.  ^milium  omnes  scripti,  et  edd. 
principes,  quod  recte  Aldus  revoca- 
vit.  Tum  liberaret  ab  obsidione  Gaertn. 
Utraque  locutio  apud  Livium  obcur- 
rit :  '  liberare  a  Pliilippo  '  inlustravi 
ad  XXXVI.  17.  ^  13.  'liberare  servi- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   26. 


11947 


tiite  '  xxxvin.  47.  §  11.  Vci  ins  igi- 
tiir  est,  lit  reliqiios  codd.  qui  praepo- 
sitionem  igiioranl,  (jiiani  uniim,  se- 
quamiir.  Paiillo  ante  e  Gallia  Voss. 
Lovel.  1.  2,  3.  4.  ft.  Harl.  Mead,  uter- 
que,  et  Gaertn. 

§  10  Li^ures  postero  die  ad  castra 
redeuntl  Ita  Frob.  a.  1535.  evulgavit, 
quuin  priores,  omnesque  scripti  con- 
stanter  liaheant  ad  castra  postero  die 
redeunt.  Mox  futuros,  pro  venturos, 
Gaertn.     Vide  ad  xxxvi.  34.  §  2. 

El  ducere  in  aciem  copias  potuisset] 
Libri  omnes  et  educere  in  aciem  copias. 
Gebhard.  Scripti  omnes  et  educere  in 
aciem  potuisset,  intra  vallum  suos  tenu- 
it.  Nusquani  copias:  quod  profecto 
insiticium  est :  nam  ut  rb  venturos 
respicit  ex  praecedenti  Ligures,  ita 
educere  (quod  et  Andreas  tenet  Mo- 
gnntinaque  cum  tribiis  proximis)  ex 
seqnenti  suos.  Sed  et  per  se  intelli- 
gitur,  et  prorsus  eodem  niodo  auctor 
VIII. 9. '  Romani  consules,  priusquam 
edureient  in  aciem,  imrnolavernnt.' 
XXI.  GO.  de  Hannone  :  '  Itaqtie  prius- 
quam aiieuarentur  omnia,  obviani 
cundum  ratus,  castris  in  con«pectu 
liostinm  positiSjin  aciem  eduxit.  Nee 
Romano  differenduin  visum.'  J.  F. 
Gron.  Et  ducere  denmm  vidi  in  cd. 
Froncof.  Modii :  omnes  priores,  om- 
nesque scripti  et  educere.  Verba 
'  ducere  '  et '  educere '  etiam  in  Mss. 
saepe  rommutantur.  Vide  ad  ix. 
12.  §  11.  xxiii.  9.  §  1.  XXVII.  12.  § 
9.  c.  41.  §  8.  et  c.  42.  §  8.  ubi  vide 
Rlienan.  c(/ucere  est  ducere  ex  castris. 
Vide  ad  in.  02.  §  5.  Praeterea  voceni 
copias  in  soils  tantum  inveni  Lov.  4. 
5.  et  Mead.  2.  ab  aliis  omnibus  abest. 
Livium  ita  absolute  '  educere  '  usur- 
passe,  vidimus  ad  i.  23.  §  6.  Exem- 
plis  ibi  notalis  adde  xxi.  39.  '  Prius- 
quam educeret  in  aciem,  talem  ora- 
tionem  exorsus  est.'  xxii.  12.  'Quum 
Pcenus  educeret  in  aciem,  copiamqiie 
pngnandi  faceret,'  xxxii.  30.  '  Quum 
in  aciem  eduxissont,  niutrum  iis 
coruu    coinuiittere    ausi.'     Similiter 


absolute  nti  solet  verbo  '  ducere  ;' 
vide  ad  i.  23.  §  5.  Mox  in  id  ipsum 
tempiis  Lovel.  6.  Turn  venire  a  Pisis 
possil  Lovel.  3.  venire  posset  a  Pisis 
Gaertn. 

Cap.  XXVI.  §  1  Romce  tnagnam  tre- 
pidulionem  literce  Babii  fecerunt:  eo 
majorem']  Suspicor,  inmio  pcene  pro 
certo  babeo.Ti  magtiam  alienum  esse, 
et  distinctionem  mutandam.  Nam, 
praeterquam  quod  inticeta  prorsus 
est  gradatio  ex  magnam  in  majorem, 
plenissimi  sensus  est :  Roma  trep.  li- 
teral Bcebii  fecerunt  eo  majorem,  quod 
paucos  post  dies  Mar.  J.  F.  Gron. 

§  2  Spem  adcmit  ....  traduci  posse'] 
Adimit  Lovel.  4.  Tnm  posse  traduci 
Lov.  1.  3.  6.  et  Gaertn.  posse  tratis- 
duci  Voss.  Vide  ad  xlii.  22.  §  G.  Re- 
liqui  omnes  traduci.  PauUo  ante  rb 
Murcellus  culpa  librarii  excidit  in 
Voss.  quas  vox  tamen  abesse  nequit. 
In  spq.  etiam  erat,  pro  esset,  legit 
Lovel.  2.  Tuin  coloniam  exsulat  a 
Voss. 

§  3  Neque  inde  regredil  Prima  vo- 
cula  non  adparet  in  Harl.  omittitur 
etiam  in  Mead.  1.  relicta  tamen  lacu- 
na. Tum  idem  praefert  Lov.  4.  Sed 
vide  ad  xxxi.  38.  §  9.  Mox  §  seq. 
Una,  et  ipsa  tardior  Lovel.  3.  Male. 
IV.  31.  '  Accito  exercitn  ab  Veils,  eo- 
que  ipso  ab  re  male  gesta  perculso.' 
xxiii.  12.  '  Neminem,  nisi  equitem, 
atqiie  eorum  ipsorum  primores,  id 
gerere  insigne.'  Hinc  juaturasset  in 
provincia  ire  Voss.  maturasset  in  pro- 
vinciam,  oniissa  voce  ire,  Gaertn.  At 
sequens  id  deest  in  Lov.  1, 

§  5  Negare  se  ituros,  nee  suam  seg- 
nitiem,  sed  vim  morbi,  in  caussa  esse] 
Ms.  negare  esse  ituros.  Modiiis.  Ne- 
gare ituros  se  scripti  omne?,  et  edd. 
prisra?.  Postea  Moguntini  notanint, 
membranas  suas  prgpferre  iirgare  esse 
ituros:  unde  Frob.  a.  1535.  fecit  Me- 
gaj'c  se  ituros.  Si  tamen  IMoguutini 
lectio  non  placet,  potius  le^ei  em  scse 
ituros.  Passim  eiiim  esse  et  sese,  traiis- 
positis  Uteris,  in  Mss.  confundiintur. 


11948 


N0T7E   VARIORUM    IN 


Vide  ad  ii.  33.  >§  4.  c.  41.  §  4.  iv.  35. 
^  9.  VI.  33.  §  8.  VIII.  38.  §  13.  XXI.  50. 
§  10.  XXIII.  43.  §  3.  XXIV.  46.  §  3. 
XXXIII.  31.  §  9.  XXXIV.  17.  §  7. 
XXXVI.  20.  §  3.  aliisqne  locis.  Adde 
Oiidend.  ad  Front,  i.  1.  §  5.  Turn 
nee  sua  segniiia,  sed  vis  morbi  caussa 
esse  Hat],  et  Mead.  1.  nee  siiam  seg;- 
nitiam  Voss.  Lov,  1.  3.  4.  5.  6.  ef  edd. 
ante  Modiiini,  qui  dedit  scgnitiem. 
Vide  ad  xxxi.  6.  §  5. 

Quo  serius  proficiscerenturl  Lege 
quod  serius.  J.  F.  Gron.  Non  tainen, 
salvo  V.  clar.  jiidirio,  video  causam, 
ciir  stare  non  possit  lectio  recepla, 
qnam  onines  agnosciint  codd.  quo 
enim  sa?pe  elc'ranter  poiiitnr  pro 
quod.  Ter.  Eiin.  i.  2.  '  Non  quo  qnem- 
qiiam  plus  amem.'  Cicero  aiiiqiie  pas- 
sim ita  loqiiiintiir,  praesertim  qiiando 
sequitiir  comparativtis,  iit  '  quo  mi- 
nus :'  ita  iiic  quo  serius.  L.  Bos.  Quo 
tamen  defendi  potest.  Plant.  Pcen. 
III.  1.  30.  'An  vero  non  justa  causa 
est,  quo  curraiur  celeriter,  ut  bibas, 
edas  de  alieno?'  pro  quare  curratur. 
Et  pro  eo,  quod  apud  ilium  Aulul.  i. 
2.  14.  vulgatur,  '  Ne  causae  quid  sit, 
quod  te  quisquam  qnapritef,'  Menrs. 
in  Exercit.  Grit.  part.  i.  p.  39.  e  Ms. 
legit  quo,  quod  etiam  vet.  ed.  Brixi- 
ensis  liabet.  Praeterea  nihil  obstare 
videtur,  quo  minus  quo  serius  pro  '  nt 
serius  '  arcipiatur.  Nau),  quo  sat-pe 
pro  ?*/  dici,  notum  est,  et  eausa  ut,  pro 

•  causa  cur,'  est  in  Li  v.  v.  55. '  Eaest 
causa,  nt  veteres  cloacae  nunc  priva- 
ta  passim  subeant  tecta.'  Duk.  Recte 
}}ot  vidgatum  quo,  quod  omnes  tnen- 
lur  codd.  vindicat.  Supra  xxxix.  13. 

*  Se  tcrrendi  ejus  caussa,  non  quo 
sciret  quidquam,  ea  iocutam  esse:' 
iibi  alia  vide.  Quo  pro  '  ut '  usurpari, 
vidimus  ad  vi.  24.  §  2.  Ita  xxx.  IG. 
'  Ducentes  paucos  in  speciem  capti- 
ves, quo  impetrabilior  pax  esset;' 
vide  Burm.  ad  Ovid.  Her.  xx.  23. 
Vulgatum  etiam  prapfert  Crcvier. 
Delude  proficisccrentur  Voss.  Lov.  1. 
2.  5.  0.  Harl.  Mead.  1.  et  edd.  prinei- 


pes  :  iis  proximae  projlciscuntur.  Mo- 
guntini  ex  cod.  &\\o  perficeretur,  scili- 
cet delectus ;  quo  nisi  perfect©  se 
ronsules  in  provinciam  ituios  ncga- 
bant.  Eamdem  leclionem  editores 
probarunt  usque  ad  Gronov.  qui  a. 
1CG5.  proficiscerentur  revocavit.  Cans- 
sam  tauien  non  video,  cur  integerri- 
mi  codicis  scripturam  mutandamdux- 
erit.  Ejus  vestigia  supersuntin  Lov. 
3.  4.  Mead.  2.  et  Gaertn.  perficcreni, 
sive  perjiceret,  pro  perjieeret,  praefe- 
rentibus;  de  quo  errore  vide  ad  lib. 
xxxviii.  c.  40.  §  1. 

§  6  Quill  paludati  exirenf,  et  militi- 
bus,  quos  cotiscriptos  hahereni]  Pal.  1. 
quos  conslrictos  haberent.  Gebb.  Vo- 
cem  paludati  male  oinittit  Hearnii 
L.  1. 

Permissum,  vt,  qua  irent,  protinus 
subitarios']  Omnibus  scriplis  et  pris- 
cis  editisrb  ut  exest.  Librarius  Mo- 
guntinns  addidit.  J.  F.  Gron.  Illud 
ut  nesciunt  etiam  nostri,  Hearnii  L. 
1.  Crevierii  Victor,  et  editi  ante  Al- 
dum,  qui  ex  fidissimis  membranis 
Moguntinis  adscivit.  Parlicula  ilia 
post  'permittere'  inodo  omittitur, 
niodoadditura  Livio.  Vide  ad  xxxiii. 
45.  §  3.  Optimi  igitur  Ms.  fidera  se- 
quor. 

(j  7  Et  pratoribus,  Q.  Petillio']  E 
pratoribus  Mead.  1.  Librarios  parti- 
culas  et  atque  e  etiam  alibi  commu- 
tasse,  olim  nionui  ad  Silii  xiv.  549. 
Eodem  modo  confuderunt  et  atque 
ex.  Vide  ad  Livii  xxvi.  45.  §  1.  Turn 
PetilioM^s.  Sed  vide  ad  cap.  18.  §  2. 
Mox  verbis  seqq.  legiones  civium  tu- 
multuarias,  voce  Romanorum  omissa, 
Hearnii  L.  1.  Male.  xli.  5. '  Duae  le- 
giones civium  Romanorum  conscrip- 
tae.'  Vide  ad  cap.  18.  §  6.  Similiter 
*  legio  Romana'  xxiii.  24.  XL.  36.  et 
XLiii.  12.  ubi  etiam  vox  Romana  ut 
noil  necessaria  considerari  posset, 
quia  legio  non  nisi  ex  civibus  Roma- 
nis  conscribebatur.  Tuin  sociis  Lati- 
vis,  pro  Laiini  nominis,  Lov.  3.  et  6. 

§  8  Duumviri  nacaks  creati  M .  Ma- 


T.    LIVIl    PnST.    LIB.    XL.   CAP.  23. 


11949 


eienus  et  C.  Lucrelius]    Bis  postea  al- 
ter ilmmivironiiii  L.  Cornelius  Dola- 
bella  proditiir :  quaie  vldenduni,  liic 
locus   (|uani    bniie  lial)eaf.   (ittir.     C. 
.    fllacenUiS  Lov.  3.    C.  Mucienius  Voss. 
Lov.  4.  et  Gaertn.    C.  Dlatienius  Lov. 
1.  2.  et  Mi'ad.  2.    C.  Matiemus  Hail. 
M.  ]\I(uiinus  Lov.  5.  et  edd.  vttt.    C. 
MtUienus   se   in    cod.   siio   repeiisse, 
]Mo;;nntini   nionucnuit ;  (|iiod   ctiani 
in  Lov.  G.  et  Mead.  1.  unde  nihil  ad- 
latiun  in  exceiptis  inveiiio,  exstitisse 
videtur.     Eani  lectioneni  Fioben.  a. 
1535.  recepit,  et  reliquiH  oniues  edd. 
servarunt,  exceptis    ultima  Gruteri, 
et  Elzevir.  Heinsii,  qua;  C.  Malienius 
adniiserunt.  Vide  ad  xli.  28.  §  5.   In 
alterius  duumviri   noinina  C.  Lucre- 
tius  conspiiant  omnes  <odd.  ut  non 
audiendum  censeam  Vaillantium,  qui, 
teste  Hearnio,   in  Faniil.  Rom.  toin. 
II.  p.  70.  legenduni  censet  Cn.  Lucre- 
tius, (juia  queuidaui  Cu.  Lucietiiini  in 
nummis    memorari  vidol)at  :  qui  ta- 
men  ad  alia  tenipora  refeiii  potest. 
Certe  Haverk.  in  Comm.  ad  Tliesaur. 
Morell.  toni.  i.  p.  252.  nummuni  ea- 
dem  insciiptione  polius  ad  tem|)ora 
belli   Punici   rtfert,   eumque   cusuni 
conjicit  a  quodani  Cn.  Lucretio,  qui 
ea   dilate   (juiestor   urbauus  exstilit. 
Vidindiim  potius,  an  non  lej^enduin 
sit  M.  Matienus ;  ut  is  intelligatur, qui 
octennio    post   pistol"   cieatur    xn. 
28.  et  turn  per  '  C.  Lucretium  '  intel- 
ligeren»    C.    Lucretium  Galium,  qui 
biennio  post  Matienum  pra;luram  ob- 
tinet  infra  xlii.  28.     Contra  Pigliius 
in  Ann.  Horn,  ad  a.  idlxvii.  pag.  305. 
eum  '  C.  Lucretium  Trionem  '  vocat, 
et   cognomen    Trio    in   exemplaribus 
Livii  hie  ptriisse  putat.  Ejus  senten- 
tiam    si    probamus,   et  vnlgatum    C. 
Matienus  dcfendimus,  simnl  creden- 
diim  est,  neutrum  duumvirum  |)ostea 
ad  majores  lionores  pervenisse.     Ce- 
terum    '  L.  Cornelius  Dolabclla  du- 
umvir navalis  '  memoralus  c.  42.  ab 
ntrovis  horum  diversus  est.  Memora- 
tur  eniai  anno  sequeuti,  quo  jam,  qui 


hoc  anno  dignitatem  illam  oblinii- 
erunt,  houoro  abiisse  verisimile  est. 
Fatcndum  qnidein  est,  Livium  inte- 
rim novos  duumviros  creatos  non  re- 
tulis>e;  vcruin  id  etiam  alibi  in  mino- 
ribus  his  imperils  omitterc  solitus 
est. 

Nuvesque  iis  omiilce  sunt]  Pronomen 
lis  deest  in  Harl.  Sed  male  :  iis  orna- 
tee  e>t  ab  iis  ornata?.  Vide  ad  vi.  11. 
§  4.  l\ri\i  enim  duumviris  naves  de- 
ducendi  et  socios  nauticos  conscri- 
bendi  cura  datur  c.  18.  '  Ncc  rti  na- 
valis cura  oinissa.  Duumviros  in  eani 
rem  consules  creare  jiissi,  per  quos 
naves  viginti  deductai  navalibus  so- 
oils  civibus  Romauis,  qui  serviluteni 
servissent,  complerentur.'  Id  hie '  or- 
nare  '  vocat.  Vide  ad  ix.  40.  §  17.  et 
XXIV.  48.  §7. 

Ctijusque  ad  GuUicum  sinum  prvvin- 
cia  erat,  impernlum]  Legenduin  Mali- 
enoque,  cujus  ad  Gallicuin  sinum.  Ge- 
leii.  Sic  [iMatienoque,  ciijus]  Gelenius. 
Docuit  nos  superius  Livius  cap.  18. 
inter  duumviros  ita  divisam  mariti- 
niam  oram,  nt  promontorium  Miner- 
vaK  iis  velut  cardo  in  medio  esset ; 
alter  dextram  partem  usque  ad  Mas- 
siliam,  Izevam  alter  usque  ad  Barium 
tneretiir.  Et  IMatieno  evenisse  dex- 
tram  scimus  ex  c.  28.  Itaque  omiii- 
no  censeo  Livium  hie  distulisse  ejus 
rei  mentionem,  et  scripsisse,  ut  oliih 
edebatur,  et  quos  scriptos  vidimus, 
navesque  iis  ornuttB  sunt :  cujusque  ad 
Gallicum  sinum  provincia  erat,  iinpera- 
tum.  Ipsum  genus  loquendi  antiquum 
et  doctuni.  Plautus  in  Pctn.  in.  5. 
'  Ita  mihi  reniinciatum  est,  quibus 
ciedo  satis  :'  hoc  est,  ab  illis,  quibus 
credo  satis:  ubi  tuit,  qui  conjectaret 
ibus.  Trinummo  ii.  4.21.  '  Pater  cum 
peregre  veniet,  in  porta  est  locus.' 
Frusira  Douza  patri.  Noster  i\.  3. 
'Civis  Romanus  si  sit  ex  plcbe,  pra;- 
cisa  cousulatus  s[ies  erit.'  Iiitelliges, 
ei  pra?ci»a  erit.  x.  25.  '  Hodierno  et 
crastino  die  qui  nomina  dcderitis, 
mecum  ducaui :'  ubi  ptrperam  Sigo- 


11950 


NOT^    VARIORUM    IN 


nius  dederint.  xxviii.  45.  '  Imperi- 
umque  in  annum  prorogaretur,  ciii  ea 
piovincia  evenisset  :*  sic  onines  scrip- 
ti :  vulgo  ei  prowaarctur.  J.  F.  Gron. 
Cum  Gronovio  faciunt  onines  nostri, 
Hearnii  Oxonn.  et  Crevierii  Victor. 
Id  autem  loquendi  genus  antiquum  et 
doctum  esse  agnosco.  Vide  ad  xxiii. 
15.  §  4.  Si  tamen  constaret,  Gele- 
niiim  lectionem  qnam  restituit,  ex 
menibranis  INIognntinis  liausisse,  ea- 
rum  aucloritati  cederem.  Clericns, 
qui  lectionem  Grnnovii  rccipere  vo- 
luit,  perperam  vnlgavit  cujus,  pro  cu- 
jusqne.  Praeterea  IMoguntini  monu- 
erunt,  se  in  Mste  suo  vidisse  hnpera- 
tum  est,  addita  ultima  voce;  quod, 
qunm  etiam  prjeferant  Lovel.  1.  2.  3. 
4.  Hail,  et  Mead,  ambo,  reciperenon 
dubitavi.  INIox  classem  quoque  prima 
tempore  Harl.  sed  librarius  non  intel- 
lexit  locutionem  prima  quoque  tempare, 
existimans  quoque  hie  conjunciioncni 
esse.     Sed  vide  ad  xlii.  8.  §  8. 

Si  qua  usui  esse  L.  JEmilio  atque 
ejus  exercHui  pnsset']  I  (a  alibi  quoque. 
Sed  tamen  lefjenduni  credo  si  qua 
usui:  id  est,  si  qua  ratione.  Video 
quid  ad  illud  alterum  dici  queat ;  sed 
qua  magis  placet.  T.  Faber.  Si  quo 
hie  non  magis  displicere  cuiquam 
potest,  quam  xxvi.  9.  *  Alii  offeruut 
se,  si  quo  nsus  operae  sit.'  xxvii. 
28.'  Parati  milites  essent,&c.  si  quo 
opera  eorum  opus  esset.'  Duk.  Miiii 
ctiam  si  quo  magis  placet,  (jnod  con- 
stanter  in  omnibus  scriptis  et  editis 
superest,  et  commode  expoui  potest, 
'  si  quo  modo,'  '  si  quo  loco,'  vel,  ut 
Crevierius  reddit,  'sialicpio,'  *  si  ad 
aliquid,'  asque  ac  Faber  si  qua  expo- 
nit,  '  si  qua  ratione.'  Pra-terea  exer- 
citui  ejus  Lovel.  1.2.  3.  4.  6.  Harl.  et 
Mead.  ambo.  Denique /)o.ss«?n<  Voss. 
Lovel.  1.  et  Gaertn.  De  locutione 
'  classis  possent'  vide  ad  xxxv.  26. 
^  9.  Potius  tamen  possent  errorem 
scribarum  esse  puto. 

Cap.  xxvii.  ^1  Nihil  usquam  auxi' 
III]  Vox  usquam  deest  in  Lov.  5.  C.  et 


edd.  primis.  Sed  usquam  nihil  datum 
est  in  edd.  Mediol.  1480.  et  Tarvis. 
utraque,  quod  probant  Lov.  1.  2.3.  4. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Mo- 
guntini  deinde  nihil  usquam  ex  cod. 
suo  emendarunt.  Mox  qui  segnius, 
sine  media  voce,  Voss.  Lov.  1.  2.  4. 
Harl.  Mead,  uterque,  et  Gaertn.  ut 
qui  segnius  Lov.  3.  et  6.  Hinc  secnr- 
dius  Lov.  5.  Gaertn.  ed.  Camp,  et 
quaedam  alia".  Vide  ad  vi.  37.  §  8. 
Tandem  pugnabant  Harl. 

§  2  Ad  quatuor  portas  exercitum  in- 
struxit]  Qua  Modius  se  ex  variis  lo- 
cis  commentarii  Lipsiani  ad  Taciturn 
de  portis  castrorum  ad  hunc  locum 
excerpsisse  testatus  est,  omisi,  par- 
tim  quia  ipse  Lipsius  pleraque  eorum 
curis  secundis  omisit,  partim  quia, 
quffi  huic  materiae  inlustrandae  suffi- 
ciunt,  legi  possunt  apud  ipsum  Lip- 
sium  de  Milit.  Rom.  v.  5.  Mox  erup- 
tionem  faceret  Lovel.  3.  Sed  passim 
'  exercitus  '  tamquam  collectivum 
cum  verbo  plurali  construi,  vidimus 
ad  in.  28.  §  2. 

§  3  Extraordinariis  cohortibus  duos'] 
Hiat  iudecore  oratio.  Scribe,  qua- 
tuor extranrdinarias  cokortes  duubus  ad- 
junclis,  pr.  M.  Val.  legato,  erumpere 
extr,  porta  jussit.  Duas  intelligo,  non 
ut  Lipsius  festinat  ii.7.  sive  legiona- 
rias,  sive  alares,  sed  omnino  alares : 
nan»  quidquid  in  legionibus,  alibi  oc- 
ciipalum:  hastati  et  principes  primae 
ad  dextram  principalem;  principes 
et  hastati  tertias  ad  sinistram ;  tria- 
rii  utriusque  in  praesidio  castronun. 
'  Portam  extraordinariam,'  praelori- 
am  ;  ubi  tendebant  extraordinarii, 
eKAexOeVrej  ro'is  vTrdrois  at  eiriT^jSeK^ra- 
Toi  TTphs  rr]V  a\7)dii'r]v  xP^'^f^"  f'**  irdvTWV 
TUf  TrapayeyovSTuv  aujifxaxo^y'  twv  fiiV 
iTTTreW,  rb  Tpirov  fx.4pos'  tuiv  Se  irt^wv, 
TO  Trffxirrov,  ut  ait  Polyb.  VI.  24.  J.  F. 
(iron.  Oratio  hians  minore  mole  ex- 
pleri  potest  copula  et  post  adjunxit 
addenda,  quam  quatuor  vocibus  mu- 
tandis. Duk.  Conjecturam  Gronovii 
probat    Crevier.      Codd.    vulgatuin 


T.  LIVII    niRT.   LIB.    XL.   CAP.   27. 


11951 


lnentnr.  Neqno  video,  cur  locus  liic 
inagis  iiulccore  liiare  «licatur,  quani 
ieli(nii  onines,  in  quibus  Liviiis  more 
suo  oniisit  pionomen  is.  Quid  enim 
requiieretur,  si  scripsisset,  Quutuor 
extraurJinariis  cohortibus  duas  adjun- 
xit,  pr.  31.  Vul.  legato.  Eas,  vel  ettni 
erumpere  cxlr.  porta  jtissit  ?  De  ellip- 
si  islius  pronominis,  quod  interpo- 
latores  sa>pe  de  s\io  addere  conali 
sunt,  vide  J.  F.  Gronoviuni  ad  i.  1. 
§11. 

Erumpere  extraordinariis  cohortibus 
a  porta  jussit]  Legcndum  est  erumpere 
extraordinaria  jiorta  jussit.  Sic  enim 
constabit  quatuor  poitaruni  niuiie- 
rus:  ut  sint  duas  principales,  una 
quaestoria,  et  quarta  lia?c  ipsa  extra- 
ordinaria. Gelen.  Vulgo  numerantur 
quatuor  in  castris  Homanis  portae  : 
decumana,  pratoria,  principalis, 
quintana:  erat  tanien  in  eis  etiani 
porta  extraordinaria,  prope  quam 
tendebant  extraordinarii :  qna^storia, 
qute  propinqua  erat  quaestorio:  sed 
et  duiE  principalcs  erant,  dextra  et 
sinistra  a  principibus  nomen  adeptze. 
Turneb.  Advers.  xxx.  24.  Vet.  ed. 
erumpere  extraordinariis  cohortibus  a 
porta  jussit.  Pall,  erumpere  extraor- 
dinarius  a  porta  jussit.  Gebbard.  De 
porta  extraordinaiia  insigneni  erro- 
reni  Salniasii  notavit  Solielius  ad  Po- 
lyb.  p.  1161.  Duk.  Extrauj-dinariis  a 
porta  Lov.  1.  G.  et  Voss.  extraordina- 
rios  a  porta  Lov.  2.  3.  4.  Harl,  Mead, 
ambo,  et  Gaertu.  Horum  codicum 
scribse  dupliceni,  quam  in  exemplar! 
suo  repererant,  lectionem  simul  ser- 
vare  voluisse  videntur, t'a<raor</inarits 
vel  exlraordinarios  et  extraordinaria 
porta  jussit.  Pejus  interpolatee  erant 
priscse  ante  Gelen.  edd.  extraordina- 
riis cohortibus  a  porta,  quod  superest 
etiani  in  Lov.  5.  sed,  extraurdinaiiis 
vel  extraordinariis  cohortibus  jussit  so- 
loecum  esse,  vidimus  ad  xxvii.  24. 
§  3.  Quae  Turnebus  ad  hunc  locum 
notavit,  vix  nomine  ejus  digua  sunt. 
Ita  statuendum.      Port<e  castrorum 


erant  quatuor  :  prima  est  prjEtoria, 
alio  nomine  extraordinaria  dicta;  se- 
cunda  et  tcrtia  principalcs  dextra  et 
sinistra  ;  quarta  decumana,  quae  et 
quasstoria  dicitur.  Vide  Lips,  de 
Milit.  Rom.  v.  5.  Porta  quintana 
nulla  fuit,  a  solo  niemorata  Paullo 
Diacono  in  Compendio  Festi  ea  voce  : 

*  Quintana  adpellabatur  porta  in  cas- 
tris post  pra'torium.'  Sed  viri  docti 
vel  vocem  porta  delendam,  vel  in  pars 
nuitandam  docuerunt.  Vide  Lips, 
ibid.  V.  3.  Vel  cum  Dacierio  ad  d.I. 
Paulli  pro  porta  legendum  via.  Ipse 
etiani  Lipsius  in  loco,  quern  ex  com- 
nientario  ejus  Corneliano  Modius  ad 
hunc  locum  excerpsit,  erravit.  Hie 
enim  emendat  erumpere  ordinaria  por- 
ta, eanupie  ita  dici  putat,  quia  legiti- 
mum  et  ordinarium  erat  ea  erumpere 
in  hostem.  At  recte  in  Milit.  Rom. 
loco    priori    sententiam    mutavit,    et 

*  extraordinariam  '  portam  adpeliari 
docuit  a  turmis  et  cohortibus  ex- 
traordinariis ad  earn  tendentibus. 

§  4  M.  Servilius  el  L.  Sulpicius,  Iri- 
buni  mililum,  his  prcepositi]  Sic  pi  iiuus 
apud  me  Curio.  Priores  omnes  ab 
Andrea  ad  Frobenium  M.  Serrilio  et 
L.  Sulpicio  tribunis  mililum  his  prapo- 
sitis.  Quod  restitueridum,  ita  tamen 
ut  inducatur  rh  Ids.  J.  F.  Gron.  Non 
primus  vulgats  lectionis  auctor  ex- 
stitit  Curio  ;  ante  quem  ita  ediderunt 
Frob.  1535.  Basil.  1539.  Vascos.  et 
Gryph.  ut  verisimile  fiat,  Frobenium 
ita  edidisse  ex  mente  Gelenii ;  Gele- 
nium  autem  earn  scripturam  in  Msto 
Mog.  invenisse:  quo  casu  illam  pro- 
bandam  putarem.  Nam  niox,  legions 
tertia  adversus  portam  principalem 
sinistram  instructa,  Livius  similiter 
subjungit,  '  Sex.  Julius  Cassar  et  L. 
Aiirelius  Cotta  tribnni  niilitum  huic 
legioni  propositi  sunt.'  Lectioni 
autem  a  Frobenio  restituta;  favcnt 
Voss.  et  Lov.  1.  nulla  parte  dissen- 
tientes,  nisi  quod  unica  litera  perpe- 
ram  addita  praeferant  his  prcepositis. 
Contra    veierem     lectionem,   quam 


11052 


NOT^   VARIORUM    IN 


Gronoviiis  probat,  iimis  tantnm  prae- 
fert  Lov.  5.  Reliqui  oclo  leguiit  M. 
Serrilhnn  (in  iino  est  L.  Serviliutn)  et 
L.  Sulpicium  iribunos  (qiiuiam  frihu- 
num,  iinus  vel  alter  tr.)  militum  his 
prerposilis:  nnde  minima  mntatione 
efEci  polect  M.  Serrilinm  et  L.  Sulpi- 
cium iribunos  militum  his  prcrposuit  ; 
quemadmodiim  Lov.  3.  inter  versus 
exliibet.  Certe  vcl  ita,  vel  lit  Fro- 
beniiis  restitnit,  emendandnm  vide- 
tiir,  nisi  quis  insuper  mallet  et  C. 
Sulpicium  propter  ilia  quae  dicam  ad 
c.  28.  §  8.  Similiter  C.  Sulpicium 
scribendiim  conjecit  Dukerus.  Mox 
§  seq.  sinislram  principalem  portam 
Voss.  Lov.  1.  2.  3.  4.  C.  Mead,  ambo, 
et  Gaertn.  Vocem  sinistram  male 
Beglexit  Harl. 

§  G  Se.x.  Julius  Cccsar  et  L.  Aureliits 
Cotta']  Et  L.  Valerius  Cotia  omnes 
BIss.  nostri,  Heaniii  L.  I.  et  priscae 
edd.  pro  qno  recte  Frob.  1531.  siib- 
gtitnit  Aurelius.  Cotta  enim  non  gen- 
tis  Valeriae,  sed  Auieiiae  cognomen 
est.  Librarii,  qui  primus  ita  erravit, 
memoriae  Valerius  modo  memoratus 
adhuc  forte  obversabatur.  Infra  c 
28.  §  8.  constanter  in  scriptis,  et  edd. 
L.  Aurelius  Cotta  voratur. 

§  7  Q.  Fulvius  Flaccus  legatus']  Idem 
fortassis,  qui  a.  lOLXvi.  praetor  Sar- 
diniam  provinciam  iiabuit  xxxviii. 
42.  et  a.  idlxxiii.  in  locum  C.  Cal- 
purnii  consul  suffectus  est,  infra  cap. 
37.  Alter  Q.  Fulvius  Flaccus,  bujus 
frater  patruelis,  hoc  anno  Hispaniam 
citeriorem  pro  praetore  obtinebat, 
capp.  18.  et  30.  Vide  Sigon.  ad  c. 
41.  Duk. 

DucB  cohortes  et  Iriarii  duarum  le- 
giortum  in  prasiilio  cuslrorum  mtniere'] 
Duas  cohortes  sinistra^  alae  intelligit 
Crevierius :  dextram  enim  alam  et 
ambas  legioncs  alibi  occupatas  esse. 
Ejiisdem  sinistraj  ala?  fuisse  duas  co- 
hortes quatuor  extraoidinariis  jimc- 
tas,  quae  siiperius  memorautur,  exis- 
timat.  Ita  tamen  scrupulum  renia- 
nere  agnoscit,  quod  quatuor  tantum 


sinistrae  ala?  coliortes  memorentor, 
quum  tanien  quaslibet  ala  socialis, 
eodem  modo  ac  legio  civiuiu  Roma- 
noruiu,  in  decem  cohortes  fuerit  di- 
visa.  Huic  difficultati  non  respon- 
det  ;  neque  n)ilii  etiam  ei  responden- 
di  ratio  adparet,  nisi  forte  nodum 
Gordium  gladio  Alexandri  secare,  ac 
dicere  velimns,  in  niimero  cohortium 
alariarum  vel  supra  §3.  vel  hoc  loco, 
aut  etiam  ufroque  erratum,  et  pro 
//.  vel  duas  aut  dua  altero  loco  IV. 
altero  VI.  vel  etiam  utroque  V.  le- 
gendum  esse.  Videndum  etiam,  an 
sex,  quarum  nulla  mentio  fit,  alibi 
occupatOK  ac  relict2e  esse  potnerinf. 
Cogitent  lectores.  Deinde  in  prasidio 
manere  castrorum  jussi  Lov. 2.  4.  Hail, 
et  Mead.  ambo.  Ceterum  hie  desi- 
nit  Lov.  3.  in  fine  mutiliis. 

§  8  Imperator  circumiit ;  et,  quibus- 
cumque  irritamentis  poterat,  iras]  Cir- 
cumivit  Lov.  2.  et  Harl.  circuivit  Lov. 
1.  et  Gaertn.  circuit  Lov,  5.  et  pri- 
mae  edd.  pro  quo  Frob.  1535.  repo- 
siiit  circumiit;  quod  servant  reliqui 
nostri.  De  litera  m  in  hac  voce  ser- 
vata,  vel  elisa,  vide  ad  xxvi.  29.  ^  3. 
De  errore,  fjui  insuper  in  primis  edd. 
committitur,  vide  ad  xxxvi.  20.  §  3. 
Praeterea  et  irritamentis,  ut  poterat, 
iras  militum  acuebat  Lovel.  1 .  6.  et 
Voss. 

§  12  Qui  has  ipsos  Ligures  .  .  .  ceci- 
derunt]  Qui  ipsos  Ligures  Lov.  2.  6.  et 
Harl.  qui  eos  ipsos  Ligures  Lov. 5.  et 
edd.  ante  Aldum.  Tum  occidervnt 
Lov.  1.  2.  et  Harl.  Vide  ad  xxxvi. 
36.  §  6.  PauUo  ante  §  prapc.  atatis 
nostra  reges  Vossian.  Lov.  1.  2.  4.  G. 
Harl.  ?tlead.  ambo,  et  Gaertn. 

§  13  Quern,  scrutantes  antea  in  de- 
tios  saltus]  Tollenda  est  praepositio 
in.  Gelen.  Scruta)ites  ante  Vossian. 
Lovel.  2.  4.  Harl.  Mead,  uterqiie,  et 
Gaertn.  Tum  in  devios  saltus,  quod 
rccte  Gclenius  damnavit,  Voss.  Lov. 
5.  et  Gael  tn.  indeiios  saltus,  una  voce, 
Lov.  2.  unde  niilii  nata  est  conjectu- 
ra,  priscae  lectionis  auctorem  eo  mo- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XL.   CAP.   28. 


11953 


do  dupliceni  lectionem  invios  et  de- 
vios,  (|iiani  ntiainf|iie  in  cxemplari 
suo  inveiierat,  reddeie  voluisse.  Vi- 
de ad  III.  41.  §  4.  Quiim  tainen  mo- 
do  '  saltiis  invios  '  pracesseiit,  non 
male  liic  viri  docti  dedos  pr*tiile- 
runt,  lie  Liviiis  fine  necessitate  eam- 
dein  voceni  repetciet;  praeseitim 
qnnm  etiani  reliqiii  codd.  idem  voca- 
buium  tiieantiir.  De  voce  '  deviiis  ' 
vide  ad  iii.  13.  §  10.  Paullo  ante 
Quid  Hispani,  quid  Galli,  quid  Mace- 
dones  Poenive  non  audeant?  Voss.  Lov. 
1.  2.  6.  Hail.  Mead.  1.  et  Gaertn. 

§  14  Reddebatur  militum  clamor, 
nullnm  militum  culpam  esse]  Vorem 
mxlilum  priore  loco  neqiie  :  cripti  nlli, 
neqiieediti  principes  agnosrnnt.  Ita- 
que  delcaiur,  invito  qiianivis  Mogun- 
tino  scripto,  qiiem  Aldus  et  deinceps 
alii  serjiti.  J.F,  Gron.  Vocem  mili- 
tum priori  loco  non  agnoscimt  etiam 
nostri,  et  Hearnii  Oxonn.  Earn  ta- 
men  ob  codicis  I\Iog.  aiicloiitatem 
damnare  non  aiideo:  tauto  antem  mi- 
nus, quod  aliam  integeniniis  mem- 
branis  fidem  abiogandi  caussam  non 
habiierit  Gronoviiis,qnani  quod  mox 
iterum  sequatur.  Qiiomodo  ergo  ver- 
bis proximis  ferre  potiiit,  'qiiibus 
nemo  ad  eriinipendiim  signum  dcdis- 
set :  daret  signum?'  Vide  ad  i.  3. 
§  9.  Praeterea  paullo  ante  Ad  hoc 
consenliens  Voss.  Male.  Vide  ad  xxi. 
62.  §  10.  In  fine  cap.  prius  et  non 
adparet  in  Lovel.  5.  et  edd.  ante  Al- 
dnm  ;  nee  sequens  esse  in  Mead.  2. 

Cap.  xxviii.  §  1  Pariter  omnes 
composiii  el  instructil  Pariter  compo- 
siti  omncs  instructi  procedcbant  Lov.  5. 
et  edd.  ante  Aldum,  cum  quo,  vulga- 
tae  lectionis  auctore,  sentiunt  script! 
reliqui. 

§  2  Ut  quibus  pro  spe  cerium  cssef] 
Legendiim  ut  quihus  prnpe  cerium  esset. 
Muret.  Emcndationem  lianc  prohat 
Crevier.  pro  se  cerium  legunt  Voss. 
Lov.  1.2.  4.  0.  Harl.  Mead,  uterque, 
et  Gaertn.  Mox  signa  nun  duluros 
Lov.  5.  et  edd.  priucipes,  Uteris  el  in 


d  ob  ductuum  similitudinem  coaies- 
centibus,  ut  et  alibi  factum  est.  Vi- 
de ad  II.  10.  ^  7.  VII.  24.  §  5.  viii. 
21.  §  3.  IX.  43.  ^  8.  X.  11.  §  G.  aliis- 
que  locis.  Moguntiui  deiiuie  moiiue- 
runt,  codicem  suum  velle  non  eluturos 
signa,  sed  ipsi  ediderunt  signu  non 
eluturos,  ut  est  in  reliquis  scriptis. 

§  4  Aliqua  forma  pugnce  fuit :  fuga 
delude  effusa,  et  fugientium]  Libri 
Pall,  omnes  fuga  deinde  ejfusa  effugi- 
entium.  Gebli.  Aliqua  fortuna  pugnw 
fuit  Harl.  \'i<ie  ad  xu.  20.  §  1.  Ali- 
qua pugno!  forma  fuit  Gaertn.  Nee 
aliter  Voss.  nisi  quod  vocem  fuit  omi- 
serit.  Twin  fuga  deinde  effusa,  fugien- 
Hum  praefert  Lov.  G.  fuga  delude  effu- 
sa effi'gientium  Lovel.  1.  2.  4.  5.  Harl. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn.  deinde  effusa 
effugieutium,  om'issa  ab  initio  voce/w- 
ga,  Voss.  quae  omnia  inter  aberranti- 
nm  scribaruni  (KpaA/xara  referenda  : 
•  effusa  fuga,'  '  effuse  fugere,'  '  effun- 
di  in  fiigam'  toties  apud  Livium  ali- 
osque  obvia,  ut  exempla  notare  ope- 
rae  non  sit.  Vide  Jac.  Perizon.  ad 
XLi.  7.  §  10.  De  lapsu  vero  scribaruni, 
qui  effugientium  pro  et  fugientium  de- 
derunt,  vide  ad  xxxviii.  49.  §4. 

§  G  Capla  duo  millia  et  quingenti} 
Ms.  capti  duo  millia  et  trecenti  Ires. 
Modius.  Illud  capti  genium  locutio- 
nis  Livianae  refert.  Vide  ad  xxxvii. 
39.  §  12.  praesertiin  autem  quiini  capti 
liic  referri  possit  ad  nuuierum,  qui 
ultra  millenariuin  excrescit  :  nam 
sappe  ejus  potius,  qiiam  additaj  vocis 
millia,  in  constructione  rationem  lia- 
bet.  Vide  ad  xxxix.  7.  ^  1.  Prae- 
terea copula  et  deest  in  Voss.  Lov.  I. 
5.  et  edd.  vett.  Quum  autem  Mo- 
guntiui nionuissent,  sc  in  Msto  Opti- 
mo vidissc  capti  duo  millia  et  trecenti 
tres,  ejus,  ut  videtur,  fide  Aldus  vocu- 
1am  ct  adscivit. 

Ligurum  Ingaunorum  omne  nomcn, 
ohsidibus  dalis,  in  deditionem  venif^ 
Sic  etiam  Aidina.  Tu  vero  scribe 
cum  menibrauis  et  prius  editis  in  di- 
tioncm:  quod  male  Moguntini  uiula. 


11054 


NOT.E    VARIORUM    IN 


runt.  J.  F.  Gron.  Non  Mogiintini 
id  mutanint,  sed  Ascensius,  qui  an. 
1510.  in  deditionein  edidit,  et  triennio 
post  in  ditionem  in  niaigine  ostenta- 
vit.  Uiiiiniqne  geiins  loqiiendi  Li- 
vio  usitatmn  esse,  vidinnis  ad  xxxiii. 
37.  §  4.  Sippins  etiam  lihraiios  vo- 
cabula  liaec  inter  se  comniutarunt. 
Vide  ad  xxvi.  21.  §  17.  Qiitini  tamen 
codd.  nostri,  et  Hearnii  L.  1.  in  di- 
tionem tneantnr,  neque  de  codicis 
Mog.  lectione  certo  constet,  Grono- 
vio  ita  emendanti  adsentior.  Alte- 
runi  malebat  Crevieriiis  ;  quod  con- 
venire  posse  non  inficior,  et  tantnm 
codicnni  atictoritati  cedo.  Turn  Li- 
gurum  Gaunorum  Voss.  Ligurum  et 
Gaunorum  Haii.  Ligurum  Ingano- 
rum  Lov.  2.  Turn  nomen  omne  Voss. 
Lov.  1.  2.  4.  6.  Harl.  Mead,  uterque, 
et  Gaertn. 

§  7  Qui  prcedatores  fuissent  navilms, 
alque  omncs  in  custodiam  conjecti]  Cre- 
vieriiis conjicit  qui  in  prcedatoriis  fuis- 
sent  navibus.  Nam,  ■pradaioriis  le- 
gendum  esse,  probare  piitat  verba 
seqq.  naves  ejus  generis,  qiiibtis  indi- 
catur,  naviiim  certi  cnjnsdam  generis 
pritis  nientioneni  factani  fiiisse.  Turn 
omnes  aiiest  a  Mead,  voces  atque  om- 
nes  in  custodiam  conjecti  ab  Hearnii  L. 
1.  Dein  conjecti  in  custodiam  legit 
Lov.  1.  in  custodia  conjecti  Voss.  et 
Gaertn.     Vide  ad  xxxix.  41.  §  7. 

Et  a  Malieno  duumviro]  Vet.  lib. 
et  a  C.  Ulatieno  duumviro,  Sigon.  Si- 
militer Lov.  G.  et  Mead.  I.  Sed  et  a 
C.  Macieno  Voss.  Lov.  2.  4. 5.  Harl.  et 
Mead.  2.  et  ca.  Malieno  duumviro  Le- 
vel. 1.  et  Amacremo  duumviro  Gaertn. 
et  tt  M.  Macieno  ed.  Mogiiniina  :  et  a 
Matieno,  omisso  prspnomine,  ed.  Frob. 
1535.  Videad  C.2G.  ^  8.  Mox  ducB 
ac  triginla  captce  primuiii  adparuit  in 
ultima  Gruteri  ed.  priores  omnes  cnm 
Lovel.  5.  et  G.  notis  nnmeralibiis 
XXXII.  captce  legiint :  triginta  dua 
cnptcE  Lovel.  1.  2.  4.  ct  Mead,  ambo  : 
triginta  dues  naves  captce  N'ossian.  et 
Gaertn.   viginli  duce  captce  Harleiau. 


XX.  pro  triginta,  etiam  se  in  L.  1. 
invenisse,  Hearne  testator.  Reposui 
igitiir  trigiiita  duce  captce. 

§  8  L.  Aurelius  Coita,  C.  Sutpicius 
Gallus']  Codd.  nihil  mutant,  nisi  quod 
Cn.  Sulpicius  Gallus  legat  Lov.  2.  C. 
Sulpicius  Galba  Lov.  6.  Qiiiim  antem 
L.  Aiireliiim  Cottam  tribnnum  mi- 
litnm  fuisse  adpareat,  adinodum  pro- 
babile  est,  etiam  '  C.  Snipiciiim  Gal- 
ium' eumdem  militias  gvadum  obti- 
nuisse.  Imperatores  cnim  vel  lega- 
tes, vel  tribunos  militum  vicloiiap.  re- 
portatae  nuncios  ex  provinciis  niitte- 
bant.  Legati  niemorantur  1.  xxxix. 
c.  38.  conlato  cap.  31.  unus  legatus 
et  duo  tribuni  hoc  lib.  c.  35.  Gallus 
auteni  non  fuit  legatus ;  ita  enim  ante 
Cottam  tribunum  memorandus  fuis- 
sef,  ut  infra  fit  loc.  laud.  Si  Galium 
tribunum  fuisse  statuamus,  verisimile 
est,  eumdem  esse,  qui  cap.  prsec. 'L. 
Sulpicius'  vocatur;  adeoque  vel  hoc 
loco  L.  Sulpicius  Gallus,  vel  potius  ibi 
C.  Sulpicius  scribendum  esse.  Prae- 
nomen  enim  '  Lucius '  in  gente  Sut- 
picia  raro  obcurrit ;  certe  nullus  circa 
hac  tempora  '  L.  Sulpicius'  uiemora- 
tur.  Qui  enim  pontifex  mortuus  esse 
dicitur  apud  Liv.  xxxii.  7.  non  L. 
sed  C.  Sulpicium  Galium  adpellandura 
esse,  recte  Sigonius  monuit.  Contra 
'  C.  Sulpicius  Gallus  '  hoc  eodem 
tempore  notus  fuit,et  pra-tor  creator 
XLiii.  11.  Neque  adversatur  senten- 
tiae  huic,  quod  '  C.  Sulpicius  Gallus 
tribunus  militum  secundee  legionis, 
qui  praetor  superiore  anno  fuerat,' 
memorctnr  XLiv.37.  Nihil  enim  in- 
pedit,  quo  minus  iterum  tribuni  ho- 
nore  functus  sit ;  prapsertim  quia  se- 
natus,  (jtiod  bellum  gravissimum  cum 
Perseo  iNIacedoniae  rege  tum  gerere« 
tur,  decrevit,  teste  Livio  XLiv.  21. 
'tribunum  militum  creari  neminemeo 
anno  placere,  nisi  qui  honorem  ges- 
sisset.'  Ceterum  paulio  ante  voces 
Hcec  qui  nunciarent,  literasque  ad  sena- 
tum  ferrent  perperam  desuut  in  Har- 
leian. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   29. 


11955 


^  9  Snciis  attjue  nomini  Latino  re- 
mittere  delectum]  Sociisque  nomini  La- 
tino Voss.  et  Lov.  1.  sociis  noininique 
Latino  Lov.  6.  Ttim  dilectum  Lov.  1. 
4.  et  Mead,  aiiibo.  Vide  ad  xxxvii. 
51.  §  7.  I'aiillo  ante  dimittere  tv bunas 
Icgiones  Voss.  et  Gaertn. 

§  10  Uli  prtetor  urbanus  consuUbus 
scnberet'\  Prout  prcctor  Voss.  et  Lov. 
1.  ac  6.  ut  prator  Lov.  2.  Harl.  et 
Mead.  1.  Vide  ad  xxxvii.  40.  §  10. 
Tiini  consuUbus  rcscriberet  Gaeitn. 

Cap.  XXIX.  §  1  Culonia  Graviscw  eo 
anno  deducta  est]  Pall.  Cfdonia  Cravis 
eo  anno.  Vet.  ed.  Colonia  Gravisce. 
Gebh.  Colonia  Cravis  Lov.  1.  2. 4.  et 
Mead.  ambo.  Colo7iia  Cruris  Vossian. 
Lov. 6.  Hail,  et  Gaertn.  Colonia  Gra- 
visa'  Lov.  5.  et  editi  ante  Ascensiiim. 
Nomen  minus  vel  notum,  vel  obviura 
librariis  erroii  fuit. 

§  2  Triumviri  deduxerunt]  Pall,  et 
vet.  ed.  tresviri  deduxerunt.  Gebhard. 
Barber,  et  Pet.  tresviri  deduxerunt. 
Neque  aliier  iidem,  immo  onines 
pra?cedenii  libro  c.  44.  '  Coloniasque 
dediixeriint  iidem  tresviri  Q.  Fabius 
Labeo,  et  M.  et  Q.  Fiilvii,  Flaccus 
et  Nobilior.'  Quod  retiniiernnt  edi- 
ti, antequam  Moguntiniis  nuitavit. 
Sic  et  c.  34.  boc  lib.  Barber,  'tres- 
viri deduxerunt,  V.  Cornelius  Scipio 
Nasica,'&c.  J.  F.  Gronov.  Ernstius 
ad  Valer.  Prob.  c.  19.  ex  lioc  loco 
citat  treviri.  Cic.  Epist.  ad  Fam.  vii. 
19.  'Treviri  capitales.'  Et  Ernstii 
Mstum  Valerii,  '  Triumviri  capita- 
les, sive  Treviri  capitales.'  Duker. 
Triumviri  pra-ferunt  Voss.  Lov.  2.  6. 
Gaertn.  et  Hearnii  L.  1.  quod  pri- 
n)um  in  ed.  Ven.  1495.  turn  in  Ascens. 
1513.  et  bine  in  reliquis  usque  ad 
Gronov.  adparuit.  Contra  tresviri 
Hearnius  laudat  ex  Oxon.  N.  quod 
etiam  liabuisse  vidcntur  ceteri,  qui- 
bus  usus  sum,  codd.  et  plera^que  edd. 
principes,  Cic.  de  Orat.  in.  19. 
'  Pontifices  veteres  propter  sacrifi- 
ciorum  multitudinem  tresviros  epu- 
lones   esse   voluerunt. '    Sed    treviri 


inveni  in  ed.  Mediol.  a.  1480.  Et 
ita,  bunc  locum  laiidans,  proftrt 
Bembus  in  epistola  ad  Bernardinum 
Sandram  apud  Manut.  ad  Cic.  ad 
Fam.  VII.  13.  et  quidem  eo  animo 
profert,  ut  probet  non  modo  Iriuni- 
viri,  sed  etiam  ti'eviri  in  nsu  fuisse, 
Quare  ita  vel  in  cod.  reperisse,  vel 
similem  ed.  ob  oculos  babuisse  de- 
buit. 

C.  Terenlius  Istra']  Mister  Lov.  5. 
et  edd.  vett.  pro  quo  Moguntini  edi- 
derunt  hter.  Iidem  tameu  mouue- 
runt,  codicem  suum  przeferre  Istra, 
quod  Aldus  admisit :  et  ita,  vel  His- 
tra,  pra'ferunt  reliqui  codd.  nostri, 
nisi  quod  Lustra  sit  in  Lov.  1.  Eo- 
dem  cognomine  Istra  supra  in  prae- 
tura  vocatur  xxxix.  54. 

Inopia  frugum  insigyiis  annus  fuif] 
Omisso  fuit,  Pal.  1.  insignis  annus. 
Gebbard.  Similiter  Mead.  1.  insignis 
fuit  annus  legit  Lov.  3.  Vox  insignis 
non  adparet  in  Voss. 

Sex  tnenses  numquam  pluisse,  memo- 
rice  proditum  est]  Jul.  Obsequens,  qui 
prodigia  sua  saepe  verbis  Livianis 
memorat,  c.  60.  babet  sex  mensibus. 
Sed  locutionem  Livianam  lionestio- 
rem  esse,  et  tot  annos  continuatio- 
nem,  tot  annis  intervallum  temporis 
notare,  ex  Servio  monet  Burmann. 
ad  Nason.  Art.  Amat.  i.  G47.  Turn 
nusquam  Lov.  1.  et  G.  Vide  ad  xxxvi. 
17.  §  10.  Hinc  pluvisse  Lov.  1.  4.  5. 
Mead,  ambo,  Gaeitn.  et  edd.  ante 
Curionem.  Vide  ad  i.  31.  ^  1.  In- 
super  memoria  proditum  Voss.  Lov.  1. 
2.  4.  6.  Harl.  Gaertn.  Hearnii  L.  1. 
et  primae  edd.  pro  quo  Frob.  a.  1535. 
memorice  ded'it.  Qu£e  locutio  frequen- 
tior  est,  praesertim  apud  Livium. 
Ita  III.  54.  '  Quem  primum  tribunuin 
plebis  creatum  in  Sacro  monte,  pro- 
ditum memoria;  est.'  ix.  27.  '  Ad 
triginta  caesa  aut  capta  Samnitium, 
proditum  memori2e  est.'  xxiv.  43. 
'  Ludos  scenicos  per  qnatriduum  eo 
anno  primum  factos  ab  a>dilibus  cu- 
rulibus,  memoriae  proditur.'     xxvii. 


11950 


NOTiE   VAKIORUM    IN 


26.  'Inmolasse  eo  dip  qiiidam  memo- 
r'vx  prodiilere  consiilrm.'  xxxviir. 
50.  '  Aiictoritas  scnioriini  valiiit,  ne- 
gantiiim,  exempliim  proditiuii  me- 
moriae esse.'  XL.  40.  'Quod  sarpe 
Konianos  eqiiites  nun  magna  laiide 
ferisse  sua,  memoriae  prodiium  est.' 
Obcurrit  etiani  apnd  Cic.  de  Amic. 
c.  11.  *  Inter  se  coiijiinctissiiiios  fu- 
isse  IM'.  Curium  et  Ti.  Conincanium, 
niemoriic  proditum  est.'  Horum  lo- 
coruni  quibusdam  eadem  lectionis 
varietas  in  iNIss.  obcurrit.  Ailerura 
'  menioria  prodere'  obcurrit  apiid 
Val.  Max.  ii.  G.  10.  '  Quos  menioria 
proditum  est  pecunias  mutuas  dare 
lolitos  :'  nbi  vide  vires  doctos.  De- 
nique  rh  est  non  adparet  in  scriptis 
nostris,  et  edd.  Frobeniana  1535.  an- 
tiqnioribu<i. 

§  3  F.odem  anno  in  agro  L.  Petilii 
scrihcr]  0[)era;  pretium  fuerit  videre, 
quae  Plinius  xiii.  13.  soribit,  nt  lec- 
tor comparatione  facta  jiidicet,  uter 
verisiniiiiora  scribat :  nam  ne(]ue  no- 
mina  propria,  neque  arcarum  aiit  li- 
broium  numeriis  consonant.  Sed  est 
lioc  qiioriue,  ut  plera(]ne  alia,  apud 
autliores  variatum.  Meminit  et  Va- 
lerius I.  I.  sed  obiter.  Glar.  Ulti- 
ma vox  exsulat  ab  Lov.  2.  et  Harl. 
Ceternm  niulta,  qiiibiis  liistoria  liaec 
fraudis  snspecla  redditur,  vide  apud 
Nardin.  Rom.  Vet.  vii.  11.  quern 
Ileanic  laiidavit.  Adde  Marc.  Do- 
natiiui  ad  ^  5. 

Diim  cultores  agri  aUiitii  moliuntur 
terrain]  Quom  cullores  Gaertn.  cum 
cuUores  Vossian.  Vide  ad  i.  40.  ^  7. 
Turn  vocem  agri  non  agnoscuiit  Lov. 
1.2.  4.  5.  0.  Harl.  Mead,  uierque, 
Gaertn.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett. 
Sinipliriter  'cultores'  pro  agricolae 
apud  Livium  aiiosque  usutpari,  vidi- 
mus ad  VII.  39.  §  11.  Verum  cuUo- 
res (igri  Aldus  au'^piciis  cod.  Mog. 
rcstituit,  quod  et  ipsiini  Livio  baud 
iniisitatnm  est.  Supra  iv.  25.  '  Fa- 
meni  ciilloribus  agrorum  timentea  in 
Elruriam   tVumenli   caussa  miscre. ' 


VII,  39.  'T.  Quinctium  in  Tusculano 
agrum  colere.'  Ita  'cultus  agrorum  ' 
IV.  12.  'agri  cultnra  '  apud  Cic.  de 
Sen.  c.  15.  et  'agri  cnllio'  ibid.  c. 
16. 

§  4  In  altera  Numam  Pompilium, 
Pomponis  Jilium,  regem  Ro7nanonim] 
I'ali.  uterque  liabent  Pumpilium  Pom- 
ponis, regem  Romanorum.  Gebhard. 
Omnia  liipc  verba  desunt  in  Voss. 
culpa  librarii  ob  repetitionem  vocnm 
in  altera.  Vide  ad  ix.  11.^  11.  At 
solee  voces  Pomponis  Jilium  in  Lov.  1. 
et  Gaertn.  unica  \ ox  Jilium  in  Lov. 4. 
Numam  Pompilium  Pomponis  eodein 
modo  dici  potest,  quo  '  Hasdrubal 
Gisgonis'  xxviii.  12.  §  13.  Verum, 
id  magis  in  peregrinis  obtinere,  Gro- 
nov.  ad  enm  locum  docuit.  Errori 
ergo  scribaruni  Iribiiere  malo.  Pom- 
ponium  Pomponii  Jilium  Lovel.  G.  ft 
Harl.  Turn  regem  Romanum  Lov.  5. 
et  edd.  principe.«.  Sed  Romanorum 
jam  inveni  in  ed.  Ven.  a.  1498.  Nee 
aliter  legunt  scripti  reliqui.  Ita  '  rex 
Macedoniim  '  xxiii.  34.  '  rex  Nnnii- 
darum'  Epit.  Liv.  1.  xxviii.  Paul- 
lo  ante  scripta  eral  Voss.  Lov.  1.  2.  4. 
6.  Harl.  Mead,  anibo,  et  Gaertn.  In 
verbis  seqq.  et  in  altera  libros  Lov.  2. 
et  Harl.  Tum  Numce  Pompili  Mead. 
1.     Vide  ad  xxxviii.  27.  §  8. 

§  5  Eas  areas  quum  ex  amicorum  sen- 
tentia,  Sfc]  Hanc  eandeni  liistoriam 
ex  annalibns  Hnminaj  Plinius  receu- 
sct  xiii.  13.  cnjus  verba,  quia  in  pin- 
ribus  a  Livio  discrrpat,  tianscribere 
libet :  '  Cassius  Hemiiia,  vetustissi- 
mus  autlior  annalium,  quarto  eorum 
libro  prodidit,  Cn.  Terentium  scri- 
bam,  agrum  suum  in  Janiculo  repas- 
tiiiaiitem,  ofFendisse  arram,  in  qua 
Numa,  qui  Rom»  regnavit,  situs  fu- 
isset :  in  eadem  libros  ejusdem  re- 
pertos,  P.  Cornelio  L.  F.  Celbego, 
M.  Bcbio  Q.  F.  Pampbilo  consuiibus, 
ad  quos  a  regno  Numas  coUigunturan- 
ni  IJ XXXV.  et  bos  liiisse  e  cbarta; 
majore  etiain  cum  niiiaculo,  quod  tot 
infossi  duraverant  annis.     Quaprop- 


T.    LIVII    HIST.    MB.    XL.   CAP.    29. 


11957 


ter  in  re  tanta  ipsins  Heniinne  verba 
ponam.  Mirnbaiitur  nlii,  qnomodo 
illi  libii  (imaie  potuissent,  ille  ita 
rationem  reddebat :  l.ipidein  fiiisse 
qiiadratuin  ciiciter  in  media  area 
vinctiini  candelis  quocino  versus.  In 
po  lapide  in.^iipcr  libros  inipositos  fix- 
isse,  propterea  arbitrarier,  eos  non 
conipiitniisse. '  Ex  qiiibtis  discre- 
pantia  facile  digno-cilur  inter  iiosce 
scriptores.  Nam  Liviiis  agriim  L. 
Petiiii  fuisse  tradit,  Pliniiis  Cn.  Te- 
rentii ;  ille  binas  areas,  bic  iinani 
tantiim  ;  ille  candelis  libros  involu- 
tes scribit,  iste  in  lapide  positos,  il- 
lumque  camiciis  vinctum.  At  quia 
uterque  dtirationis  caiisani  in  '  can- 
delas'  refurt,  ob  id,  quid  per  '  can- 
delas  '  sit  intelligendiini,  cnrque  id 
praestare  potiierint,  perqnirendtim, 
Qutim  scireni,  apud  Graecos,  a  qui- 
biis  persa-pe  Latini  voces  mutiiati 
sunt,  per  KafSvKri  arcaiu  reponendis 
pretiosis  vestibus  sigiiificari,  cogita- 
bani  candelcE  appellatione  intelligcn- 
duni  arcam,seu  capsani  ;  sed  repug- 
nabat  scriplnra  vocis  non  per  y,  sed 
peri  simplex  exarata.  Prajterea  ver- 
ba  ilia  '  involuti '  Livii,  el  '  vinctum' 
Plinii,  buic  explicationi  ntinime  re- 
spondcre  vjdebani.  Qiiauiobreni '  can- 
delas'  accipienduin  censui  in  comniu- 
nissima  signifiratione  ;  nee  in  earum 
forniam  longaevje  asservationis  cau- 
sam  rejiciendain,  sed  in  illarum  nia- 
teriani;  siquideni  candelie  ut  pluri- 
nuim  ex  cera  contici  solent,  quando- 
que  et  ex  sevo,  pice,  et  resina,  quae 
omnia,  sui  crassa  visciditate,  aeiis 
contacluui  probibere  possunt,  a  quo 
putredinem  et  corruptionem  ortum 
diicere,  stutuere  naturalis  pbiloso- 
pbia?  periti,  nee  non  et  experimen- 
tum  docet.  Nam  si  Hores  fructnsve 
testaceo  alicni  vasi  inipasuerimus,  ore 
optinic  obturate,  eodeuiqiie  cera  vel 
pice  nndequa(|ue  circnnilinito,  in  plu- 
res  menses  incorruptos  asservari  vi- 
debimus  :  sic  quee  oleo  vel  nielle 
condiinlur,  diu  asservari  nianifestum 


est,  ea  quidcm  ratione,  quod  aeris 
contactum  arcent.  Sic  TEmilius  Pro. 
bus  sen  Cornelius  Nepos  in  Agesilao, 
cui  et  Plutarrli.  p.  618.  congrnif, 
scribit  c.  8.  '  Ibi  eum  amici,  quo 
Spartam  facilius  perferrc  possent, 
quod  mel  non  balicbant,  cera  cir- 
cumfuderunt,  atque  ita  duiiium  retu- 
lerunt.'  Quamvis  Diodorus  xv.  .507. 
Agesilai  corpus  in  melle  Spartam 
deportatum  scriplum  reliquit.  Ita 
Xenoplion  lib.  v.  de  Reb.  Gra;e.  p. 
5G4.  cadaver  Agesipolidis  regis  in 
melle  conditum  donmm  reportatum, 
quum  non  longe  ab  urbe  Olyuibo 
mortnus  esset,  memoriae  raandavit. 
Veruntamen  quum  borum  srriptornm 
verba  pondero,  in  earn  venio  senten. 
tiam,  nt  existimem,  eas  areas  sen  ar- 
cam,  commentitias  fuisse;  nee  Nn- 
m«  tempore  infossas,  sed  longe  post- 
ea  a  cailido  aliqno  viro,  ut  postmo- 
dum  repertaj  admirationi  cssent  ef- 
fodientibns,  et  per  conscquens  Incri 
causa.  Hoc  autem  pra>cipue  conji- 
cio  ex  ipsius  Livii  verbis,  dum  in- 
quit,  nihil  repertum  in  ea,  quam  Nu- 
mze  corpus  continere  indicabat  in- 
scriptio,  per  tabem  tot  annoi  nm  con- 
sumptis  ossibiis  ;  in  altera  vero  re- 
pertos  libros  Integra  et  recentissima 
specie.  Nam  Roniae  pluries  sepul- 
clira  efFossa  niarmorea,  nee  non  et 
in  eedibiis  nunc  sacris  antiqiiis  re- 
perta,  quibus  apertis  inesse  corpora 
compertum  per  plures  centenos  an- 
U09  sepulta,  una  cum  vestibus  suam 
speeiem  pra;  se  ferentibus,  qui»  ta- 
nien  niota  statim  in  cinercm  pulve- 
remcjue  evasere  :  tantum  al)pst  a  ve- 
ritate,  nt  per  loxxxv.  annornm  cir- 
culum  Numa;  corporis  vestigium  nul- 
lum in  area  ilia  fuerit  repertum. 
Nee  magis  veritati  conseutaneum, 
<|uod  per  totidem  annos  solo  cande- 
larum  benefieio  cliartacei  libri  illi 
potuerint  adeo  reeenti  et  Integra 
specie  asservari.  Ad  lia^e  inquit  Li- 
vius,  libros  bosce  eoncren)atos,  qmim 
animadversum  fuisset,  pleraque  con- 


11958 


NOT^    VARIORUM   IN 


tinere  a(l  dissolvendas  religiones  po- 
puli  Komani,  et  niliilominiis  Numam 
condendaj  religionis  poptdo  Romano 
atitliorein  praeceploremqiie  fiiisse,  at- 
qiie  religiosissimnni  habitum  et  vo- 
catiim  semper,  ex  ipsomet  Livio  et 
Pliitarclio  colligimiis.  M.  Donatus, 
Vide  ad  §  3.  Preeterea  quuin  amico- 
riim  scntentiu,  sine  praepositione,  Lov. 
0.  qui  etiain  hahebat,  pro  habuerat, 
praefert.  INIox  sine  vestigio  ullo  cor- 
poris Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Harleian. 
Gaertn.  et  Mead.  1.  sine  vestigio  cor- 
poris Mead.  2. 

Per  tabem  tot  annorum  omnibus  ab- 
sumtis^  Siispicor  legendiun  esse  ossi- 
bus  absumplis.  Sic  enim  fere  Plu- 
tarch, in  Niiina  p.  74.  'H  ixii/  krepa. 
Kfvi]  iravTOTracriv  &<p6ri)  Kol  /tie'pos  oiiSif 
ou5e  \ii\l/ai'ov  tx"^'^'''  '''<'''  ffwfiaTos.  Si- 
gon.  Qiiamvis  etiaiii  Donjatiiis  Si- 
gonii  ccnjectiiram  probet,  attamen 
non  ei  magis,  qnam  receptae  iectioni, 
favet  Pliitarchus.  Codd.  etiam  omni- 
bus tuentur. 

§  6  Duo  fasces  candelis  involuti] 
Cassius  Hemina  apud  Piinium  xiii. 
13.  '  Lapidem  fuisse  qiiadratum  cir- 
citer  in  media  area  vinctum  candelis 
qiioquo  versus.'  Funiculis  intellige 
pice  vel  cera  illitis.  Sic  '  candelis 
subigi '  apud  eundem  Plininm  xxxiii. 
7.  J.  F.  Gron.  Adde  Herniol.  Bar- 
barum  in  Glossem.  Plinii  voce  '  Can- 
dela.'  Sed,  quod  ibidem  etiam  cau- 
dcllis  conjicil,  a  '  caudex,'  id  est  con- 
textus  tabularum,  nemo  facile  pro- 
babit.  '  Caudelae '  quidem  primo 
videntur  dictae,  quae  e  funiculis, 
Ecirpis,  aliave  materia  igni  concipi- 
endo  et  alendo  apta,  et  pice  cerave 
delibuta,  ad  usum  nocturni  luminis 
paraliantur  ;  sed  deinde  etiam  funi- 
culi pice  illiti  ad  vinciendum.  Gui- 
laiidinus  c.  24.  comment,  in  Piinium 
de  I'apyro  '  fasces  candelis  invclutos' 
exponit  candelis  e  cedro  circumdatos, 
candelis  cedrinis  obductos  et  obvo- 
lutos.  Sed  ex  iis  non  satis  intelli- 
gitur,  quid  caudclas  esse  putaverit, 


et,  quod  de  candelis  redrinis  dicit, 
de  se  largitur.  Nam  Cassius  Hemina 
apud  Piinium  H.  N.  xiii.  13.  non 
'  candelas  cedrinas,'  sed  '  libros  ce- 
dratos'  fuisse,  et  propterea  a  tineis 
non  tactos  scribit.  Nee  verum  est, 
quod  c.  23.  dicit  Guilandinus,  Livium 
scribere  eo  anno  consules  fuisse  C. 
Baebium  Pamphilum  et  M.  .Slmilium 
Lepidum.  Nam  Livius  c.  18.  con- 
sules hujus  anni  prodit  P.  Corne- 
lium  et  M.  Ba'bium,  eosdem  quos 
Cassius.  Duk.  Candella  involuti  Voss. 
candela  involuti  Lov.  1.  cedro  involutis 
Hearnii  L.  1.  pro  varia  lectione  cedro 
vel  cera  involuti  adscriptum  erat  niar- 
gini  Lov.  6.  Pighius  in  Annal.  ad  a. 
iDLXxii.  p.  329.  candelas  ex  cedri 
resina  vel  palimpissa  confectas  fuisse 
contra  cariem  ac  tineas  existimat, 
vel  etiam  scandulis  involuti  emendat, 
et  scandulas  cedrinas  intelligit,  qui- 
bus  armati  libri  per  tot  secula  ab  in- 
teritu  vindicati  fuere. 

§  7  Seplem  Latini  dejure  pontificio 
eranti  Septem  s.  libri  Latini  Lov.  1.  6. 
et  Voss.  Septem  libri  Latini  Lov.  5.  et 
edd.  ante  Frob.  qui  a.  1535.  vocem 
libri,  quam  ceteri  codd.  ignorant,  ex- 
punxit.  Turn  dejure  pontijico  Voss. 
Lov.  5.  Mead.  1.  et  Gaertn.  dejure 
pontificum  Lov.  2.  et  Harl.  Cic.  de 
Senect.  c.  11.  'Jus  augurum,  ponti- 
ficum, civile  tracto.'  Sed  reliqui  vul- 
gatum  servant.  Cato  apud  Gell.  i. 
12.  '  Volo  jus  pontificium  optime 
scire.'  Apud  Cic.  locutio  ilia  fre- 
quens  est. 

§  8  VulgatcB  opinioni,  quia  creditur, 
Pijtiiagorw  audilorem  fuisse  Numam, 
S(c.  adcommodat  Jidem]  Lege  qua  cre- 
ditur, et  accommodata  fide.  Gelen. 
Pall,  vulgatce  opinioni,  qua  creditur 
Pylh.  aud.  fuisse  Numam,  mendacio 
probabili  accommodat  fidem.  Gebliard. 
Qua  creditur,  ut  Gelenius  emendat, 
omnes  scripti,  et  edd.  piincipes:  quia 
creditur  demum  obcurrit  in  ed.  Me- 
diol.  1480.  et  sequcutibus.  In  scrip- 
tis  etiam  saepe  has  voculae  permu- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.    29. 


119.09 


tantiir.  Viile  ad  i.  28.  ^  10.  c.  30.  §  8. 
C.  38.  §  G.  III.  3.  §  7.  IV.  10.  §  7. 
c.21.§  2.  c.  35.  §  ll.c.  46.  §  .5.  c.  59. 

§  5.  et  passim.  Tiiin  vnlgatieopinionis, 
4'c,  mendacio  probabili  accommodat  fi- 
dem  Voss.  Lov.  1.2.4.6.  Hail.  Mead, 
arubo,  et  Gaertn.  accommodat  fidem 
etiani  Lov.  5,  Si  Geleniiis  accommo- 
datafide  prEeeiinte  cod.  Mog.  reposnif, 
facile  adsentior;  sin  ex  conjectiira, 
propins  ad  viilgatmn  niallem  accom- 
tnodds,  id  est  accommoduns,  fidem. 

§  9  Pluribus  legentibus  quiim  vulga- 
rentur]  Volgarenlur  cod.  Mog.  Vide 
ad  XXXIX.  53.  §  2.  Mox  pralor  urb' 
Lov.  1,  et  4.  prcetor  urbis  Gaertn. 
Vide  ad  xxv.  1.  §  11.  Turn  has  libros 
Lov.  5.  et  edd.  libros  eos  cod.  Mog. 
hinc  Aldus  eos  libros  reposuit,  quod 
prseferunt  reliqiii  Mss. 

§  10  Scribam  cum  qucestor  Q.  Petil- 
lius  in  decuriam  legerat]  Magistratiis 
suos  scrihas  liabebant,  qiios  ipsi  lege- 
bant.  Hie  L.  Petilliiim  in  decuriam 
scribarnin  a  qiiaestore  Q.  Petillio 
lectnm  fuisseLivins  dicif,  factninque 
scribam.  Turnebus,  Advers.  xxx.  24. 
Recle  Turnebus  monuit,  decuriam 
scribarum  innui.  '  Decurias  scriba- 
rum  '  memoratSuet.  Claud,  c.  1.  Id 
quum  in  tanta  antiquitatuni  luce  no- 
tissimuni  sit,  quis  se(]iio  aniuio  ferre 
potest  Doujatium,  andabatum  more 
oberrantem,  ac  rogantem,  utrum  ver- 
ba haec  scribam  in  decuriam  quastor 
legerat  intelligenda  sint  tam(|uani  mi- 
litem,  an  tamquam  Jiidicem,  sive  as- 
sessorem  in  provincia?  an  potius  de- 
curiam niinistrorum  liabuerint  quae- 
stores  ?  Quid  enim  ?  an  quaestori 
jus  erat  vel  niilitem  legere,  vel  in 
judicum  sive  adsessorum  decurias 
adsumere? 

§  11  Quum  animadverlisset,  pleraque 
ad  dissolvendas  religiones  esse^  Lege 
pleraque  dissolvendurum  religionum  esse, 
non  paiiUo  elegantius,  quain  ad  dis- 
solvendas rcligioues.  Gelen.  Hoc  ge- 
nus dicendi,  de  quo  supra  admonui- 
nius,  quam  vim  habeat,  ex  Valcrio, 


qui  liaec  eadem  fere  verba  in  primum 
suuin  librnm  c.  1.  transiulit,  per- 
spici  potest,  cum  ait,  '  Quae  aliqua 
ex  parte  ad  solvendam  religionem 
pertinere  videbantur.'  Eandem  his- 
toriani  attigit  Lactant.  i.  22.  Sigon. 
Pall,  cum  auimum  adrerlisset.  Gebli. 
Similiter  Lov.  4.  Mead.  2.  et  Gaertn. 
Vide  ad  xxiv.  48.  §  4.  Quum  adver- 
iisset  Harl.  et  Mead.  1.  Vide  Burm. 
ad  Nemes.  Eel.  i.  41.  Veruni  alibi 
etiam  '  advertere  '  et  '  animadver- 
tere  '  conimntari  solent.  Vide  ad  vt. 
2.  ^  10.  ubi  alia  dicta  sunt,  et  xxxvi. 
44.  §  II.  Ad  dissolvendam  religionem, 
quod  demum  Aldus  rerejiit,  in  solo 
logi  Gaertn.  Reliqui  Mss.  cum  edd. 
principibus  dissolveudarum  religionum; 
de  qua  locutione  vide  ad  v.  3.  §  5. 
Vocem  esse  ignorant  Voss.  Lov.  1. 
et  6. 

L.  Petillio  dixit,  sese  eos  libros  in 
igncm  conjecturum  esse]  L.  Petillio  re- 
petenti  dixit  Lov,  2.  Turn  sese  libros 
eos  Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Harl.  Mead, 
ambo,  et  Gaertn.  Mox  ul,  si  quos 
jus,  pro  uli,  Gaertn.  Vide  ad  xxxvii. 
46.  ^  10.  Praeterea  exlimaret  Voss. 
Lov.  4.  et  Gaertn.  cestimaret  Lov.  1. 
et  Mead.  1.  Vide  ad  xxxiv.  2,  ^  5. 
Hinc  voculam  id  neglegunt  scribae 
Voss.  Lov.  1.  2.  4.  6.  Harl.  Mead, 
uterque,  et  Gaertn. 

§  12  Scriba  ad  tribunos  plebis  adit] 
Ita  Lov.  5.  et  omnes,  quas  vidi,  edd. 
principes.  Aldus  delude  praepositi- 
onem  omisit,  et  post  eum  recentiores 
usque  ad  Gronov.  qui  eain  a.  1665. 
restituit.  At  script!  reliqui  faciunt 
cum  Aldo.  Et  quidem  ulrumque  in 
usu  fuisse,  '  adire  aliqiiem'  et  '  ad 
alicjuein,'  constat  ex  illis  quai  notat 
Broukb.  ad  Tibull.  i.  5,  39.  ad  tri- 
bunos vero  inde  firmari  posset,  quod 
Livius  sivpe  jira^positionem,  cum  qua 
verbnm  coniponitiir,  in  regimine  re- 
petere  soleat.  Vide  ad  Livii  Praifat, 
§  11.  Quo  minus  tamen  earn  locuti- 
oiicm  liic  probem,  illud  obstat,  quod 
Liviuiu   '  adire    ad    aliqnem '    alibi 


11960 


NOT^    VARIORUM    IN 


dixisse  uon  meniinciim.  Piappositi- 
onein  igitiir  exjmnxi. 

Pru'tov  stjusjurundum  dare  paratum 
esse  aitbat'\  Prator  jiisjtimndum  dare 
paratmn  se  aicbat  Lov.  6.  Pratorjus- 
jurandum  etiani  Voss.  et  Lov.  1.  PrcB' 
tor  eis  jusjurandum  Lov.  2.  et  Hail. 
Prcctor  ejus  jusjurandum  Mead.  1. 
Prator  ei  jusjurandum  Lov.  4.  Mead. 
2.  et  Gaeitn.  Prator  seet  jusjurandum 
Lov.  5.  et  edd.  ante  Froben.  qui  a. 
1533.  particnlani  et  induxit. 

§  13  Prelium  pro  libris,  quantum 
Q.  Petillio  prcctori  miijorique  parti  tri- 
bunorum  plebis  viderelur,  domino  esse 
solcendum]  Omnia  ha?c  neglegentia 
sciibae  desiint  in  Harl.  Hinc  tum  Pe- 
tillio legit  Lov.  G.  Insuper  pralori  et 
tnajori  parti  Gaerln.  pra'tori,  majori 
parti  Voss.  Tum  domino  solv.  esse  Lov. 
2.  4.  et  Mead,  aiubo.  Paiillo  ante  li- 
bros quoque primo  tempore  Voss.  Lov.  1. 
2.  G.  et  Gaertn.     Vide  ad  c.  2G.  §  8. 

§  14  Igne  a  victimuriis  in  conspeclu 
poimli  cremati  sunt]  Lege  addendo 
igne  a  victimuriis  f ado,  Gelen.      Pal. 

1.  libri  in  comitio  ignea  ticiima  hiis 
facta  in  conspectn  populi  c/em.  s.    Vet. 

ed.  libri  in  comitio  igne,  victima  his 
facta,  in  consp.  pop.  cremati  sunt.  Gebli. 

Ignca  victima  his  facta  \'oss.  Lov.  1. 

2.  4.  G.  Mead,  anibo,  et  Gaeitn.  igne, 
victima  his  facta  Lov.  5.  et  edd.  piin- 
cipes  :  igne  a  victimuriis  in  consp.  pop. 
crem.  s.  Hail,  et  ed.  INIediol.  1480. 
cum  reliquis  ante  Geleninm.  Qiiaa 
autem  Modiiis  ad  Imnc  locum  notarat, 
desciipsit  ex  Lipsio  ad  Tacili  Ann. 
IV.  35.  iibi  videii  possiint.  \o\ populi 
deest  in  Lov.  G. 

Cap.  XXX.  §  1  3fagnum  helium  ea 
testate  coorlum]  Quicdani  liic  in  L.  1. 
detrita  esse,  Heaniins  nionnit.  Est 
ea a-slate  coortum  legit  Gaeitn.  Mox 
rb  quantum  exsulat  a  Mead.  1.  vox 
ferme  a  Lov.  G.  Tiini  comparnverunt 
prspfenint  Lov.  2.  et  Hail. 

6.  2  let  ipse,  quanta  putcrat,  a  sociis 
auxilia  cuntruxerat]  Quatuor  prlora 
vocabiiia  desiint  in  Voss.     Chii  cnoil 


caussa  fnit  similitudouliimarum  lite- 
raruin  in  vocibus  audierat  et  poterat. 
Vide  ad  ix.  11.  §  11. 

§  3  Exercitum  in  Carpetaniam  du.rit] 
Cum  Q.  Fnlvius  citerioiis  Hispaniae 
piaetor  esset,  Carpetani  antem  Lusi- 
tanis  vicini;  non  video,  quo  pacto 
liaec  divisio  habeat,  quod  antea  etiam 
testati  sumns.  Glarean.  Curpataniam 
Voss.  et  Lov.  1.  Carpenlaniam  Lov. 
2. 5.  G.  et  priscae  edd.  pro  quo  Ascens. 
1513.  Car/je<«Hiam  repostiit.  Vide  ad 
XXI.  5.  §  7. 

Castra  locavit  ad  oppidum  Eburiain] 
jEiiuramoppidum  Ptolemaeus  in  Lnsi- 
tanis  pouit,  E6ora»«  in  Edetanis.  Ebu- 
riam  nbi  repeiias,  nescio.  Glar.  JE' 
buram  scribo  ex  Stephano  :  hlfiovpa 
ttSMs  'iPepias,  ws  "^.Tpd^oov  6  woAittjs 
Alfiovpalos'  Sivarai  koI  Al^ovpaTris.  Si- 
gon.  Eburiam  Lovel.5.  et  edd.  velf. 
pro  quo  Froben.  1535.  E/wium emen- 
davit,  ut  pra>fernnt  reliqiii  codd.  Sed 
recte  Mbur am &\gon'n\s.  Lud.  Nonius 
in  Hispan,  c.  G3.  JEhuram  Livii  earn 
urbem  esse  putat,  quaj  Ptolemaso  ii. 
G.  Aificopa  vocatur.  Sane  minima  niii- 
tatione  ex  Ai^dpa  fit  AXfioipa.  Summa 
enim  diictuuni  adtinitasest  inter  A  et 
A,  et  inter  w  et  ov. 

§  4  Millia  duo  ferme  inde]  Prima  vox 
omittitur  in  Mead.  2.  quam  forte  li- 
brarius,  quod  per  iiotam  scripta  in 
codice  suo  esset,  non  inteilexit,  et 
hinc  oniisit.  Vide  ad  xxxix.  42.  §3. 
Tnm/ere  Voss.  Lov.  1.  4.  5.  G.  Mead, 
ambo,  et  edd.  ante  Aldnm.  Ila  mox 
§  G.     Vide  ad  xxxvii.  38.  §  5. 

Ad  castra  hostium  speculatum  misit, 
ut  viseref]  Plus  verbornm  liabent  liic 
nostra  exemplaria  misit,  proxime  sue- 
cedere  ad  vallum  jussum,  ut,  Sfc.  G^len. 
Una  adbuc  vocula  auctins  Frob.  an. 
1535.  ex  raente  Gelenii  edidit  misit, 
quam  proxime.  Hoc  autem  supple- 
mentum  petitum  videliir  ex  cod.  Mog. 
ex  quo  lot  alias  in  Livio  lacunas  snb- 
latas  fuisse  vidimus  ad  xxxvi.  19.  § 
13.  Eadeni  desunt  ab  omnibus  scrip- 
tis  noslri.e. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   30. 


U961 


§  5  Pugna  abslineret,  reciperetque 
sese^  Livii  fiicrat,  quam  prox.  mcc.  ud 
vail,  jiissum,  ut  vis.,  quanta  essent  ; 
pUf(na  abst.,  recipercque  sese,  si  hostium : 
iienipe  '  jiissiim.'  J.  F.  Gron.  Codd. 
dissciitientibus,  Gronovii  conjectu- 
ram  probare  non  aiuieo,  et  tamen  abs- 
tineret  reciperetque  refero  ad  *jus«iini ;' 
fjuasi  foret  '  jiissiim  siiccedere,  et  ut 
abslineret.'  Ita  enim  Liviuni  in  ea- 
dcm  periodo  constructionem  variare 
sulitiini  fiiisse,  vidimus  ad  xxxix.  14. 
§  9.  Meciim  senlit  Dukerus,  lauda- 
to loco  Livii  XXXVI.  1.  *  Cum  Boiis 
jnssus  bellum  geiere  uiro  exercitu 
mallet  ex  duobus,  &o.  alterum  ut 
r.iitterel  Romam.'  Mox  hostium  equi- 
tatum  exeunlium  Harl.  Turn  deinde 
subducerentur  Voss.  Level.  1.  2.  5.  6. 
Hail,  et  edd.  ante  Aldum.  Vide  ad 
III.  3.  §  C. 

Ubi  equitatus  hostium  castris  procur- 
rissci]  Pall,  nteique,  ubi  eq.  castris 
host,  procucurrissent.  Gebh.  Vox  cas- 
tris, quee  in  Lov.  5.  6.  et  antiquiori- 
bns  edd.  oniitfitur,  el  ab  Aldo  ex  cod. 
Mog.  addita  est,  etiam  in  reliquis  Mss. 
superest,  sed  inverso  ordine  legitnr 
castris  hostium.  In  solo  Gaertn.  rh 
hostium  non  adparet.  Piaeterea  ytr^- 
currisset  Lov.  C.  Vide  ad  x.  14.  §  10. 
PercurrissetY OSS.  percurrissent  Harl. 
Vide  ad  viii.  9.  §  14.  Procticurrissent 
Lovel.  4.  et  Mead,  ambo  :  quod  pro- 
banduin  videtur:  equitatus  tamquam 
coUectivuni  interdum  adsciscit  ver- 
bum  plur.ilc.  Vide  ad  xxxv.  2G.  §  9. 
PliTtcrea  augmentum,  quod  veibum 
curro  in  perfectis  adsciscit,  etiam 
servant  pleraque  ejusconiposila.  Vi- 
de ad  I.  12.  §  8.  Ita  ex  optimo  San- 
german.  cod.  legendum  apud  Coluni. 
VII.  10.  '  Per  pasciia  subito,  quum 
paulhilum  procucurrenint,  consis- 
tnnt:'  ubi  vnlgo  editur  ;)»oc«;rerMn<. 
Vide  etiam  Oudend.  ad  Fiont.  ii.  4. 
§  10.  Prucucurrissel  jam  Frob.  a.  1535. 
ediderat:  pro  quo  ed.  Paris,  a.  1573. 
procurrisset  revocavit. 

§  6  Postremo  et  Celtibcri,  omnibus 
Delph.  et  Var.  Clas.  Liv 


simul  peditum  equitumquc  copiis  castris 
cfiressi]  iMs.  Postr.  Cell,  simul  omnibus, 
^c.  (juod  magis  probo.  HJodius.  Pall. 
Poslr.  et  Celt.,  omnibus  simul  copiis  pe- 
ditum equilumque  castris cgressi.  Gebh. 
Voculam  et,  qua;  a  prajredeniibus 
edd.  aberat,  primus  addidit  Aldus. 
Licet  autem  in  cxcerptis  rcliquornra 
codicum  nihil  notetur,  ct  liinc  eam- 
dem  aguovi-se  videautur,  attaiuen 
iterum  delevi,  quia  locum  habere  ne- 
quit.  Non  enim  pra?cessit,  Romanos 
omnibus  copiis  ex  castris  egrossos 
esse,  (duas  tantum  equitum  tiirmas 
quotidie  ostendisse  Livius  narral)  ut 
nunc  idem  et  Celtiberi  fecisse  dican- 
tur.  Quin  etiam  abest  a  cod.  IMog. 
si  credendum  sit  viris  doctis,  qui  eum 
excusseriint.  Praeterea  t^  sitnul  ab- 
est a  Vossian.  Lov.  5.  et  edd.  antiqq. 
Quum  autem  Moguntini  monuissent, 
in  cod.  suo  legi  simul  omnibus  peditum, 
mox  Aldus  omnibus  simul  peditum edi- 
dit :  omnibus  sinud  copiis  peditum  equi- 
tumquc le^unt  Lovel.  1.  2.  6.  Harl.  et 
Mead.  and)o  ;  omnibus  simul  copiis  pe- 
ditum, equitum  Lov.  4.  Vide  ad  xxiv. 
16.  §  9.  Copiis  peditum  equitumque 
etiam  Gaertn.  Vox  copiis  deest  in 
Voss. 

Acie  directa  medio  ferme  spatio  inter 
bina  castra  const  it  enint]  Acie  dccrcta 
Lovel.  1.  2.  5.  6.  et  Harl.  Ita  sa?|)e 
variant  librarii.  Vide  adi.  ll.§9. 
XXI.  19.  §  I.  et  viios  doctos  ad  Cic. 
Agrar.  ii.  17.  et  ad  Suet.  Cal.  c.  19. 
Olim  scribi  solebat  *  derectus  ; '  vide 
ad  XXII.  47.  §  2.  lude  transpositis 
Uteris  fit  dccretus.  Deinde  fere  Lov. 
1.  2.  4.  5.  6.  HarL  et  Mead.  1.  Vide 
ad  §  4.  Demum  constitucrunl  Lov.  5. 
Vide  ad  xxvii.  16.  §  11. 

§  7  Campus  erat  planus  omnis  ct  ap- 
tus  pugna]  Vocem  omnis  omittit  Harl. 
Delude  a^tus,  vel  apertus,  Lo\e].  2.  et 
Voss.  Vide  ad  xxxi.  22.  §  8.  Mox 
hastes exspcctantesXoss.  Lov.  1.  2. 4.  6. 
Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn.  Sed 
gratius  auribus  accidit  vuigatum. 
Tuiu  intra  vallum  suum  sues  continuit 
ius.  33  Ii 


11962 


"SOTJE    VARIORUM    TN 


Voss.  suos  intra  vallum  continuit  Lov. 
2.  4.  Hill,  et  Mead,  anibo. 

^  8  Quia  pugncB  copia  non  fiebuQ 
Quod  pii^tKe  copia  Voss.  Vide  ad  lil). 
XX XV III.  c.  3(5.  §  4.  Quia  pugncc  ca- 
put Lov.  1.  Mox  §  seq.  utcrqiie,  Sfc. 
ibant  Voss.     Vide  ad  xxm.  4G.  ^  5. 

Cap.  XXXI.  §  1  Satis  tot  dierum 
quiele  credidit  spem  ftictam]  Constni- 
eodiim  est  satis  credidit.  Vide  ad  xxi. 
8.  §  3.  Livio  enini  convenire  non 
puto,  lit  dical  satis  spem  faclam,  pro 
satis  spei  factum  ;  licet  alii  ita  loqui 
soleant.  Vide  Duker.  ad  i.  16.  i^  8. 
ct  Gebliard.  ad  in.  30.  §  5. 

Circuniire  mnntemjiibet,  qui  ah  tergo 
hostibus  erat]  JMontes,  qui  erant  Lov.  1. 
5.  Gaertn.  et  edd.  vett.  monies  etiam 
Voss.  Sed  monlem,  qui  erat  emenda- 
vit  Froben.  an.  1535.  qiiomodo  etiam 
prsferunt  reliqni  codd. 

§  3  Prafectum  socium  ad  vallum 
hostium  cum  equitibus  extraordinariis^ 
'  Pia?tecti  '  vocabantiir,  qui  socialU 
biis  aiixiliis  praeerant.  In  exercitu 
autem  Romano  '  Exlraoidinarii '  vo- 
cabantiir, tertia  pars  equitatiis  soci- 
alis,  qiiinta  peditatus,  ut  a  Poiybio 
VI.  24.  scribitiir.  Erant  itaque  in 
exercitu  eqnites  extraordinarii  et  pe- 
diles.  Turneb.  Advers.  xxx.  24. 

§  4  Ejfanditur  castris :  simuletpedi- 
tilius  signum  ad  exeundum  datur'\  Vox 
castris  dcest  in  Hearnii  L.  1.  Tnm 
dalus  Lov.  4.  et  Mead,  ambo,  errore 
scribariim  ;  pro  quo  signum  ad  exeun- 
dum datum  oslcntat  Lovel.  2.  ad  ex- 
eundum datum  signum  Harleian.  Sed 
sonu'-  iiifiratiis  ex  repetitione  ultimae 
syllaba;  urn  iirsefercndam  docet  scrip- 
tiiraiii  viilgatam,  pro  qua  slant  reli- 
qni Mss. 

()  5  Ubi  primumf remit  am  equeslrium 
auditit]  Hand  dubie  fremilum  eques- 
trem.  Sic  alibi  '  procella  eqiiestris.' 
J.  /•'.  Gran,  Procella  equestris  obcur- 
rit  X.  5.  XXIX.  2.  xxx.  18.  xxxv..5. 
XXXVIII.  41.  et  apud  Tacit.  Hist.  in. 
<i3.  Similiter  '  aiixiliiim  eqnestre  ' 
IV.  32.  quod  innierito  Faber  tentavit: 
'equestris  terror'   vi.  12.  et  xxvii. 


42.  F.odcm  niodo  *  terror  maritimns,' 
adventn  classis  objectns,  1.  XLI.  c.17. 
Praterea  xit  primum  Lov.  5.  et  prisci 
typis  descripti.  Ejus  loco  Aldus  ubi 
T^rimum  dedii,  probantibns  aliis  omni- 
bus Mss.  Vide  ad  1.  xxiv.  c.  15.  §  1. 
Paiillo  ante  %tt  praceptum  Voss.  Lov. 
1.  5.  6.  et  primee  edd.  Hie  etiam 
Aldus  uli  snbstilnit,  iterum  adsenti- 
entibns  reliqiiis  scriptis.  Vide  ad  1. 
XXXVII.  c.  4C.  §  10. 

§  6  Haud  dubia  spe,  castra  eo  die  se 
obpugnaturos]  Haud  dubie  castra  eo 
die  se  expugnaturos.  J.  F.  Gron.  Et 
dubia  spe  Lov.  4.  Harl.  et  Mead,  am- 
bo. An  volnernnt  nee  dubia  spe  ? 
Deinde  'oppugnare'  et  '  expngna- 
re '  saepe  a  scribis  permiscentnr. 
Vide  ad  xxi.  57.  §  6.  Nulli  tanoen 
codd.  Gronovio  favent.  Vulgatum 
etiam  defendit  Crevier.  hue  usqne 
enim  pugnam  tantum  inter  bina  cas- 
tra sperasse  addens.  Veruni,  Roma, 
nis  in  aciem  non  prodeuntibiis,  jam 
diu  ante  bunc  diem,  si  voluissent, 
castra  eorura  obpugnare  Celtiberis 
integrum  fuit.  Nunc  autem,  quum 
Flaccus  illis  pugnandi  copiam  face- 
ret,  sperabant,  se,  liostibus  in  fugam 
conjectis,  castra  eorum  non  tantum 
obpugnaturos,  sed  etiam  expugnatn- 
ros.  Gronovii  igitiir  conjectura  pro- 
babilior  videtnr.  Ceterum  castra  se 
eo  die  obpugnaluros  Voss.  et  Gaertn. 
castra  eo  die  obpugnaturi  Lov.  G.  Mox 
passus  quingentos  ab  valla  aberant  Lov. 
5.  et  edd.  principes.  Quod  nunc 
vulgatur,  Aldus  praeeunte  cod.  Mog. 
adoptavit.  Neque  aliter  reliqni  Mss. 
nisi  (juod  ab  vallo  legant  etiam  Voss. 
Lov.  1.  et  Gaprtn.  et  aut  plus  Lov.  6. 
qui  cogltasse  videtur  haut,  vel  haud 
plus, 

§  7  Itaque,  ubi  Flaccus  satis  abstrac- 
tosl  Itaque  Flaccus,  ubi  satis  Voss. 
Lov.  1.  2.  4.  6,  Harl.  Mead,  ambo,  et 
Gaertn.  Mox  simul  erumpit  non  ad- 
paret  in  Lov.  5.  et  edd.  vett.  Mo- 
guntini  voces  illas  ex  cod.  suo  addi- 
derunt ;  quas  eliain  agnosciint  reliqni 
scripti.    Turn  ad  ardorem  excitandum 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.   XL.   CAP.  32. 


119G3 


pugtifB  Lov.  1.  2.  4.  5.  6.  Hail.  Mead, 
aiiibo,  Gaertii.  et  editi  ante  Frob. 
1535. 

§  8  Ubi  quinqiie  miUium  armatorum, 
non  amplius,  relictuin  erat  prcesiditiin'] 
Ciiin  L.  Acilio  n)issi  erant  sex  niillia 
aiixiliarioMiiii,  et  sinistra  ala.  Hos- 
tinm  veio  in  castris  relictoriun  quin- 
qiie  uiiilia  hie  prodiuitur,  qui,  carte 
intra  vulium  ac  fossani,  facile  sex  niil- 
lia Romanorum  arcere  poterant,  nee 
memorabilis  erat  paucitas  ad  Roma- 
nos  castra  oppngnantes.  Quare  ego 
corriiptum  huuc  nunoerum  puto,  et 
legendum,  ubi  quingenti  armati,  non 
ainplius,  relicti;  aut  quingentoruni  ar- 
matorum, non  amplius,  relictum  erat 
prtrsidium.  Qnare  exemplaria  ve- 
tusta  liic  inspicienda :  neque  enim 
verisimilis  videtur  narratio.  Glarean. 
Pall,  et  vet.  ed.  ubi  quinque  millium 
armatorum.  Gebb.  Glareani  conjec- 
turam  in  contextuni  Vascosanus  ad- 
scivit.  Sed  priscam  lectionem  tuen- 
tiir  omnes  membranae  nostrap,  et 
Hearnii  :  quare  earn  revocavi.  Nam 
cum  L.  Acilio  non  tantuiu  missa  sunt 
sex  miliia  provincialium  auxiliorum, 
sed  etiam  ala  sinistra  socioruni  no- 
minis  Latini,  id  est,  pedites  istius 
alee,  et  pars  equitum  ;  C.  Scriboniura 
enim  cr.m  equitibus  extraordinariis 
ejnsdem  alse  sinistra  alia  parte  niisit 
Flaccus  ad  hostem  eliciendnm.  Quum 
veto  ala  socialis,  si  non  major,  certe 
baud  minor  sit,  quam  legio  Kouiana, 
eaque  circa  brec  tempora  qiiinque 
admodum  millium  peditum  et  treceu- 
torum  equitum  fnerit,  cum  Acilio 
fuere  ultra  undecim  miliia  militum, 
quibus  quinque  miliia  Ceitiberorum, 
licet  intra  vallum  ac  fossam,  baud 
facile  resistere  potuere.  Recte  igi- 
tur  Livius  Celtiberos  prje  bostibus 
castra  obpugnantibus  ut  paucos  con- 
sideravit,  eorumque  castra,  pra'ser- 
tim  quod  impetus  bostiiim  inprovisus 
esset,  prope  sine  certamine  capta 
dicit. 

§  9  Qmos  quum  et  paucitas  sua]  Quod 


quum  Lov.  1.  6.  et  Voss.  ut  refcratur 
ad  pra?sidium.  I'ra'Stat  tamen  viil- 
gatum  ob  reliquorum  codd.  in  id  con- 
sensuu).  Mox  ptignantibus  conspici, 
pro  a  pugnantibus,  Voss.  Lov.  1.  2.  4. 
G.  Harleian.  I\Iead.  ambo,  et  Gaertn. 
Vide  ad  vi.  11.  §  4.  Prieterea  millil, 
pro  injecit,  Voss. 

Cap.  XXXII.  §  1  Castra  amissa  es- 
se:  et  turn, quum  maxime  urderent]  Le- 
gend urn  castra  amissa  esse,  et  turn  cum 
maxime  ardere,  non  arderent,  ut  est  in 
vulgatis  edd.  distinctione  ctiam  con- 
fusa.  Gelenius.  Et  inde  cum  maxime 
Harl.  De  parliculis  '  turn  cum  max- 
ime '  junctis  vide  ad  xh.  13.  §  4. 
Pra-terea  arderent  perperam  omnes 
uostri,  et  Hearnii  L.  1.  Paullo  ante 
primum  flammam  conspexere  Lov.  G.  et 
Hearnii  L.  1.  Turn  demum  per  tolam 
aciem  Lev.  1.     Vide  ad  c.  22.  §  1. 

§  2  Jam  clamor  suorum  vincentium 
aceendebat]  Legeaduia  clamor  accide- 
bat,  uon  aceendebat.  Gelen.  Libri 
omnes  nostri  aceendebat.  Gebli.  Ac- 
eendebat Voss.  Lov.  4.  5.  Hail.  Mead, 
ambo,  Gaertn.  et  Hearnii  L.  1.  uccen- 
debatur  Lov.  1.  ascendebat  Lov.  2.  Sed 
recte  Gelenius  accidebat.  Supra  iv. 
33.  'Clamor  deinde  accidit  novus.' 
viii.  S9.  'Clamor  iude  novus  acci- 
dens  et  Samnitium  terruit  animos.' 
X.  5.  '  Concitatior  accidens  clanior  ab 
increscente  certamine.'  c.  41.  '  Ut 
vox  etiam  ad  bostes  accideret.'  c.  43. 
'  Clamor  eos  utrimque  par  accidens 
sustinuit.'  Alia  exempla  obcurrunt 
XXIV.  4o.  XXVI.  40.  xxvii.  15.  et 
XXIX.  6.  Vide  Nic.  Heins.  ad  Na- 
son.  Fast.  v.  CGO.  viros  doctos  ail 
Val.  Place.  II.  452.  iv.  580.  et  qu<£ 
notavi  ad  Silium  xiii.  153.  In  pra:- 
cedentibus  inde  exsulat  ab  Harl. 

§  3  Nee  usquam,  7iisi  in  certamine, 
spes]  Nisi  ince-ta  in  se  est  spes  Voss. 
nisi  in  se  incerta  est  spes  Gaertn.  nisi 
ijicerta  est  spes  Lov.  1.  7iisi  in  certa- 
mine est  spes  Lov.  G.  Paullo  ante 
receplus  pulsus  nemo  erat  Gaertn,  in 
sequentibus   vero   deinceps   capessunt 


11064 


NOT^    VARIORUM    IN 


fugiim  Harl. 

^  4  Acie  media  nrgitebantur  acriter'\ 
Pall.  Acie  media  urgebant  acr.  a  quinta 
legione :  adv.  Icrcum  cornu  sui  generis, 
in  quo  prov.  aiix.  instr.  R.  c.  Gebhaid. 
Urgeiant  acriler  Lov.  4.  Turn  adv. 
latum  cornu,  quo  Gaertn.  adcersus 
cornu,  in  quo  Lov.  1.  Deinde  uuxilia 
inslituisse  Lov.  G.  Vide  ad  v.  43.  § 
2.  cap.  49.  §4.  xxii.  5.  §1.  aliisque 
iocis. 

§  5  In  medio  ardore  pugncB  advene- 
ru?u]  Pra?positionem  omiseiiint  ed. 
Mediol.  an.  1480.  Tarvis.  utraqiie,  et 
seqq.  qnani  Aldus  ex  Mog.  cod.  ad- 
scivit,  et  onines  nostii  codd.  itidem 
constanter  agnoscunt.  Paullo  ante 
Eburia  Lov.  .5.  et  edd.  princ.  Euburia 
Lov.  6.  Ebura  reliqui  codd.  quod 
Frob.  1535.  recepit.  JEbura  Sigonins 
emendavit  ;  queiu  vide  ad  c.  30.  §  3. 

§  G  In  omnes  passim  partes  capessmit 
fugam]  Pali,  et  vet.  ed.  in  ot7mes  par- 
tes cupessunt  fugam.  Gebli.  Vocenn 
passim,  quani  Moguntini  ex  cod.  suo 
adjecenint,  iguoiant  omnes  nostii, 
It  Hearnii  L.  1.  Male.  Ita  '  toto 
passim  campo  '  cap.  seq.  et  xxxvii. 
20.  '  totis  passim  castris  '  XXX.  5.  et 
XLI.  2. 

Ad  viginti  tria  millia  hoslium  eo  die 
ccBsa'\  Ms.  ad  XXIII.  millia  hostium 
occisa.  Modins.  Pall,  uterque  et  tria 
et  XX.  milia  hostium  eo  die  occisa. 
Vet.  ed.  tria  et  XX.  milia  hoslium  eo 
die  cccsa.  Gebh.  Tria  et  viginti  millia 
Lov.  2.  5.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett. 
Pro  eo  Aldus  ex  Mog.  cod.  emenda- 
vit arf  t;i^'iH<^  tria  millia.  Sed  et  tria 
et  viginti  millia  habent  Voss.  Lov.  1. 
4.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Gaertn. 
An  ergo  legendum  ad  tria  et  viginti 
millia?  Praeterea  hoslium  occisa  cod. 
Mog.  hoslium  eo  die  occisa  Lov.  1.2. 
4.  Plarl.  et  Mead.  ambo. 

Capta  qnatuor  millia  et  octingcnti, 
cum  equis  plus  quingenlis]  Vtilgatum 
in  solo  inveni  Lov.  5.  scptingenti,  vel 
Dec,  pro  octingeuti,  ieli()ui  nostri, 
et  Hearnii  L.  1.  ac  N.  capla  qualuor 


millia  ducenti,  cum  equitibus  quingentis 
cod.  Mog.  Hinc  suspicor,  cum  reli- 
qiiis  Mss.  legendum  capla  quatiior  mil- 
lia septingenti,  vel  et  septingenti ;  li- 
brarium  autem  optimi  codicis  notam 
nnmeri  (|uingenarii  U  omisisse,  et 
pro  IDCC,  sive  septingenti,  dedisse 
CC,  sive  ducenti.  Vide  ad  xxxvii. 
40.  §  11.  Displicet  auteni  equiturn 
captorum  nientio,  quorum  alibi  in 
victoria  de  Hispanis  aliisve  liostibus 
non  meminit  Livins.  Contra  equi 
capti  saepe  memorantur.  Supra  xxix. 
36.  lib.  XL.  capp.  5.  33.  40.  48.  et 
alibi.  Ex  equis  plus  scribas  errors 
equitibus  natum  puto. 

Et  signa  militaria  nonaginta  octo^ 
Voculam  et  nescinnt  Lov.  2.  6.  Harl. 
et  Mead.  1.  Deinde  LXXXVII. 
Voss.  Lov.  1.  4.  5.  6,  Harl.  Mead, 
ambo,  Gaertn.  Hearnii  L.  1.  et  edd. 
vett.  LXXXVIII.  Hearnii  N.  octua- 
ginta  octo  Lov.  2.  octoginta  octo  cod. 
Mog.  Hinc  Aldus  eunique  secuti 
plerique  per  notas  ediderunt  signa 
militaria  LXXXVIII.  Gruterus  tan- 
dem in  postrema  ed.  notas  has  voci- 
bus  redditurus,  perperam  dedit  nona- 
ginta octo ;  quod  recentiores  serva- 
runt.  Priscam  igitur  lectiouem  Livio 
restitui. 

^  7  Ilomani  de  duabus  legionibus  mi- 
liles  paullo  plus  ducenti]  Romani  milites 
de  duabus  legionibus  Lov.  2.  4.  Harl. 
et  Mead.  ambo.  Romanis  de  duabus 
legionibus  Lov.  G.  Vide  ad  c.  26.  §7. 
Tot  tamen  codd.  qui  Romani  defen- 
dunt,  earn  lectionem  veriorem  esse 
evincunt.  Hinc  paullo  plus  ducentis 
Lov.  2.  4.  Harl.  et  Mead,  ambo;  quo- 
rum librariis  gen\is  loquendi  displi- 
cuisse  videtur,  quod  tamen  Livio  f'a- 
miliarissimnm  esse  docebimus  ad 
XLI.  12.  §  8.  Paullo  ante  to  fuit  uon 
adparet  in  Voss.  ejus  loco  erat  legit 
Gaertn.  In  verbis  seqq.  remansernnt 
DCCCXXX.  Lov.  G.  A' A'.,  pro  tri- 
ginta,  Hearnii  L.  1. 

Auxiliurium  duo  millia  ferme  et  qua- 
dringenti  ceciderunl]  Auxiiiariorum  duo 


T.    LIVll    HIST.   LIB.   XL.   CAP.   33. 


11965 


millia  ferme  Gaertn.     Vide  ad  xxi. 

26.  §  5.  AtixUinriiim  niUle ferme  Lov. 
2.  4.  5.  Hail.  INIead.  aiiibo,  et  edd. 
vett.  auxiltarium  ferme,  laruna  tamcn 
loco  inedianim  dictioniun  relicta, 
Hearnii  N.  ciijiis  librariiis  notas  nii- 
inerales  OD  X  nan  inlellexit.  Vide 
ad  XXXIX.  42.  §  3.  AuxUiarium  ferme 
duo  millia  cod.  Mot;,  undo  Aldus  edi- 
6'itauxiliarium  duo  millia  ferme,  quod 
secuti  editores  servaiuiit.  Neqiieali- 
ter  piaeferunt  Voss.  Lovel.  1.  6.  et 
Hearnii  L.  1.  nisi  quod  nltiinns  eorum 
omittat  vocein/t'/7«e.  Iiisuper  etqua- 
draginta  ceciderunt  Harl. 

^  8  nianere  in  castris  ah  se  caplis 
jussus]  In  captisah  se  castris  Lovel.  1. 
2.  4.  Harl.  et  INIead.  ainljo.  Mox  co- 
pula et  deest  in  Vossian.  et  Lovel.  6. 
Hinc  insifinis  virtus  fuerat  Lov.  2.  4. 
Harl.  et  Mead.  ambo. 

Cap.  xxxiii.  ^  1  Per  Carpetaniam 
ad  Contretnatn  deducts  legio7ies]  Hand 
temere  id  noininis  veperias.  Contri' 
butam  auteni  Ptolemaeiis  ponit  ad 
Anani  flnvinm,  non  ifa  lon^e  ab  Ebu- 
ra.  Meminere  et  alii.  Glarean.  Quid 
in  nientein  Glareano  venerit  ne^are, 
'  ContrebiiE  '  oppidi  nomen  alibi  ex- 
stare,  nescio  ;  cum  et  Velleius  ii.  5. 
et  Valer.  ii.  7.  §  10.  et  vii.  4.  §  5.  et 
Flonis  II.  17.  et  qni  scripsit  de  Viris 
Ilhistr.  c.  62.  nbi  de  rebus  Q.  Metelli 
Macedonici  in  Hi<pania  gestis  aeunt, 
ejus  meminerint  :  apud  Valer.  tanien 
est  inendose  Trcbia  pro  Contrebia.  At 
Glareanus  Contributam  reponenduni 
piitat.  Sigon.  Verum  est,  nt  Glarea- 
nus nionet,  '  Contributam  '  ad  flu- 
viuni  Anam  poni,  non  ita  longe  ab 
'  Ebura.'  Verum  quum  ad  cap.  30. 
^  3.  Sigonius  verisimiliter  JEburam, 
pro  Eburam,  scribendnm  conjecerit, 
ibidemque  Noniuin  existimasse  mo- 
tiucrin),  JEburam  earn  esse,  quae  Pto- 
lemffio  Ai/Btipa  vocatur,  et  ad  Tagnni 
sita  erat,  ex  eo,  quod  '  Ebura'  vicina 
erat  'Contributap,'  etiam  hoc  loco 
Contributam  legendum  esse,  probari 
nequit.   Pieeterea  quum  hoc  loco  per 


Carpetaniam  ad  Contrebinm  ducta  le- 
giones  esse  dicantur,  et  in  fine  cap. 
*  Flaccus,  a  Contrebia  profectus,  per 
Celtiberiam  populabiindus  ducit  le- 
giones,'  hinc  patet,  a  Caipetanis  Cel- 
tiberos  adeunti  Contrebiaui  obviani, 
et  ab  Ana  longe  remotani  fiiisse. 
Donjatius,  refellere  conatur  Sanso- 
nem,  existimantem  Contrebiam  earn 
esse,  quze  Ptolein.  ii.  6.  'Caracca' 
vocatur,  et  putat  esse  Ptoletniei 
'  Condaborain,'  sola  noniinis  similitii- 
diiie  fretus.  Si  tamen  altenitra  ea- 
nim  Livii  'Contrebia'  habeiida  fo- 
retjSaiisoni  potius  adsentirer.  Quum 
enim  Flaccus  deniuni  post  Contre- 
biam expugnatam  Ifgiones  per  Celti- 
beriam populabundus  duxerit,  sita 
es^e  debuit  media  inter  Carpetaniam 
et  Celtiberiam,  quod  Caracca;  con- 
venit,  quae  in  finibns  Carpetaniae 
proxima  Celtiberiae  a  Ptolemaeo  me- 
moratur.  Contra  idem  Ptolemaen*! 
Condaboram  recenset  in  altero  Can- 
tabriae  latere,  ubi  regio  ilia  Edetanis 
vicina  est ;  adeo  ut  Carpetania  pro- 
gressus  Condaboram  venire  neqiii- 
erit,  nisi  peragrata  Celtiberia.  Ve- 
rum nihil  inpedit,  quo  minus  dica- 
mus,  neque  Caraccam,  neque  Conda- 
boram, Livii  Contrebiam  esse,  nul- 
lamque  Contrebia;  mentioneni  Ptole- 
macnm  fecisse.  Queb  Livio  '  Contre- 
bia '  adpellatur,  Ko/xir\4ya  vocatur 
App.  Alex,  in  B.  Hisp.  pag.  278.  De 
'Contrebia'  vide  etiain  Torren.  ad 
loca  Valer.  Max.  a  Sigonio  laiidata. 
Quod  vero  Cellar.  Geogr.  Ant.  ii.  1. 
pag.  78.  ejusdem  nrbis  nomen  resti- 
tuendum  pularit  Valerio  Max.  v.  1. 
§  5.  recte  idem  Torren.  ad  eum  loc. 
refellit.  Male  ud  Trcbiam  hie  legit 
Hearnii  L.  1.  Deinde  deductce  legio- 
nes  Lovel.  1.  5.  6.  Voss.  et  edd.  vett. 
pro  quo  recte  Frob.  1535.  ducla-  re- 
posuit;  quod  servant  reliqiii  codd. 

§  2  Ea  urbs  circumsessa  quum  a  Cel- 
tiberis  auxilia  accersisset]  Pall.  Ea  ur- 
be  circumsessa  cum  a  Celtiberis  auxilia 
arcessisset :  I*al.  1.  tamen  accessisset. 


J19GG 


SOTM    VARIORUM    IN 


Gebliard.  Ea  urbe  circumsessa  Voss. 
Lovel.  1.  2.  5.  C.  Haileian.  Mead.  2. 
Gaertn.  Hearnii  L.  1.  et  edd.  vett. 
Sed  lecte  IMoguntini  ex  cod.  sno  Ea 
wris  eniend^runf.  Recte  etiani  Gro- 
iiov.  1GC5.  arcessisset,  pro  accersisset, 
siibstitiiit.  Vide  Gebliard.  ad  Livii 
Ji.  19.  §  10.  IX.  9.  §  12.  XXIV.  2.  §  3. 
et  XXXVI.  7.  §  17. 

A'on  quia  ipsi  cunctatierant,  sed  quia 
profectos  a  domo  inexplicabilcs]  Inge- 
riint  Pall,  sed  quia  pro/ectos  domo. 
Gebliard.  Non  quia  cunctati  Voss.  et 
Lovel.  1.  Turn  profectos  domo  Voss. 
Lev.  2.  4.  Harl.  et  iMead.  1.  profecto 
domo  Gaertn.  domo  profectos  Mead.  2. 
Mox  §  seq.  Iiabes  qui  domo  profecti 
eratit,  ubi  tainen  alii  codd.  pr^posi- 
tionem  addiint.  Hinc  ir.excabiles,  ifc. 
via:  Voss.  unde  inexecmbiles  fecit  libra- 
rius  Lov.  1.  In  verbis  seqq.  desperato 
auxilio  suorum  qna'dam  in  Oxon.  L.  1. 
inutilata  esse  profitetiir  Hearniiis. 

§  4  CeUiberi,qui  domo  profecti  erant'] 
Membranae  Celtiberi,  qui  jirofecli  erant 
a  domo :  amplector.  Modius.  Mem- 
branae sunt  Moguiit.  qiias  earn  lecti- 
onem  servanint.  Prspositionem  et 
alii  codd.  agnosmnt,  sed  in  ordine 
verbonim  nonnihil  dissentiunt.  Nam 
qui  a  domo  profecti  erant  legtint  Voss. 
et  Lov.  1.  qui  profecti  a  domo  erant 
Lov.  6.  Praepositionem  itaque  ad- 
jeci.  Vide  ad  §  praec.  Paiillo  ante 
vox  quoque  perperam  deest  in  Voss. 

Superatis,  ubi  primum  remiserunt  im- 
bres,  amnibus']  Superatis,  Sfc.  omnibus 
Lovel.  1.  2.  4.  C.  Harl.  Mead,  ambo, 
Gaertn.  et  priscae  edd.  Ejus  loco  am- 
nibus  recte  reposuit  Ascens.  an.  1513. 
quod  deinde  Mogiintini  in  co<i.  sno 
snperesse  monupnmt.  Vide  ad  ii. 
20.  i  1.  Mox  nulla  castra  intra  mania 
Lov.  1.  nulla  castra  extra  maenia  Lov. 
2.  4.  G.  Harl.  et  Mead.  ambo.  Hinc 
aul  decessisse  Lov.  2.  Vide  ad  xxxv. 
10.  -;  2. 

^  6  Ad  resistendum  eos  et  ad  capes- 
tendam  pugnam  inpediif]  Et  capessen- 
dam  pugnam  Voss.  et  Gaertn.     Sed 


Livius  solet  praepositiones  repetere. 
xxxv.  50.  '  Cum  tribus  ferme  milii- 
bus  militum  et  cnm  omni  classe.' 
xxxvi.  17.  '  Ab  ^tolis  et  ab  Antio- 
cho  liberare.'  xxxvii.  54.  xxxviii. 
60.  XXXIX.  42.  44.  XLii.  34.  Vide 
ad  VI.  28.  §  6.  et  ad  Epit.  Liv.  lib. 

XLVI. 

§  7  Sparsi  enim  toto  passim  campo  se 
diffudcrunt]  Pars  enim  toto  Lov.  1.  6. 
et  Voss.  Male.  Supra  xxii.  7.  '  De- 
cern millia  sparsa  fuga  per  omnera 
Etrnriam.'  xxxiii.  15.  '  Se  in  fngam 
passim  sparserant.'  xxxvii.20.  'Di- 
Japsi  ceteri  sparserant  se  toto  passim 
campo.'  Turn  effuderunt  antiqq.  edd. 
pro  quo  Aldus  ex  cod.  Mog.  adscivit 
dijfuderunt,  quod  prceferunt  etiam 
script!  nostri.  Mox  nee  unquam  idem 
Mog.  Verum  hie  vulgatum  prepstat. 
Saepe  ita  variasse  codd.  vidimus  ad 
xxxix.  31.  §  5. 

Tamen  ad  duodecim  millia  sunt  casa: 
capta  plus  quinque  millia  hominum]  Turn 
ad  duodecim  Harl.  Vide  ad  xxii.  17. 
§  5.  Hinc  }ilus  quinque  millibus  Lov. 
2.  et  I\Iead.  1.  non  audio.  Vide  ad 
XLi.  12.  4  8.  Vox  millia  deest  in  Lov. 
1.  Vide  ad  xxxt.  34.  §  7.  et  xxxvi. 
14.  §  1.  Reliquos  tamen  vocem  ser- 
vantes  sequi  tutius  est.  Denique 
hostium,  pro  hominum, Xoss.  et  Gaert- 
rer.  Sed  vide  ad  xxiii.  37.  4  2.  et 
XXIV.  40.  §  14. 

§  8  Qui  palati  efuga  domum  se  red- 
jiiebant]  Quidam  Latini  efuga  quum  do- 
mum Hearnii  L.  1.  Quidam  Latini  quie 
fuga  domum  omnes  Mss.  niei,  et  vett. 
edd.  Qui  e  fuga  domum  ed.  Mog. 
Quidam  qui  efuga  domum  ed.  Froben. 
1531.  Qui  palali  e  fuga  dumum  Froh. 
1535.  Mox  venientium  Celtibcrorum 
Lov,  2.  4.  Harl.  et  Mead.  ambo.  Turn 
omnes  exsulat  ab  Harl. 

§  9  Malta  casfella  obpugnavit,  donee 
maxima  pars  Celliberorum  in  deditionem 
venit]  Lege  expugnatit.  J.  F.  Gronov. 
Nee  maxima  pars  Cellib.  in  ded.  venit 
oppugnando  multa  castella  Lov.  1.  C.  et 
Voss.  multa  castella  oppugnando  mcLxi- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   34. 


119G7 


Via  pars  Celt,  in  ded.  venil  Meatl.  2.  et 
Hail,  iiec  aliter  Mead  1.  et  edd.  an- 
tiqq.  nisi  quod  piapferant  ncc  maxima 
j)ars.  Voces  multa  custellu  oppugiiavit, 
donee  desiint  in  Heainii  L.  I.  Pro 
oppugnando  nee  maxima  Froben.  1535. 
oppugnuvit,  donee  maxima  leposnit. 
Gionovio  cxpugnavit  enicndanli  con- 
sentit  Crevieriiis.  Sa-pe  lias  voces 
confmidi,  vidimus  ad  xxi.  57.  §  6. 
Adde  XXIX.  7.  §  5.  xxxiv.  20.  §  5. 
XXXVII.  24.  §  13.  xxxviii.  20.  §  1. 
XL.  31.  §  0.  cap.  50.  §  G.  Ep.  Liv.  lib. 

XLVIII.  et  LXVIII. 

Cap.  XXXIV.  §  1  £<  in  vlteriore 
Manlius  prcelor']  Ms.  In  ulteriore  M. 
Munlius  pr.  Modius.  Priniam  voculain 
non  agnoscnnt  Lov.  2.  5.  et  edd.  vett. 
Addidit  earn  Aldus,  consentientibus 
reliquis  scriptis.  \  idetnr  tauien  nee 
in  Mog.  cod.  fuisse  ;  et  commode  ab- 
esse  potest.  Turn  M.  Manlius  cod. 
IMog.  quasi  prasnomen  iilud  excidis- 
set  ob  primam  literain  nominis  gen- 
tilis,  ut  supra  Epit.  Liv.  vi.  lib.  vi. 
r.  14.  ^  2.  c.  20.  §  14.  et  xxv.  22.  §  2. 
Ita  prspiiomen  L.  excidit  ante  '  Lu- 
cretius '  v.  29.  §  2.  C.  ante  '  Clau- 
dius '  XXIV.  17.  §  3.  ante  '  Calpnrni- 
Hs '  1.  XL.  c.  37.  §  1.  A.  ante  '  Atilius  ' 
XXXiv.  54.  §  3.  Sp.  inter  duas  voces, 
quarum  prior  litera  s  finilur,  altera  a 
litera /jincipit,  xxxix.  6.  §2.  Con- 
tra praenomen  M.  excidit  ob  ultiuiam 
literam  vocis  praeced.  Vide  ad  lib. 
XXXIX.  c.  5.  §  12.  Vcrum,  qui  hoc  et 
praecedenti  anno  Hispaniam  ulterio- 
rem  obtinuit,  P.  Munlius  dictus  est. 
Vide  supra  c.  1. 

§  2  Aquileia  colonia  Latina  eodem 
anno}  Ea  ut  deduceretur,  jam  biennio 
ante  senatus  decrerat,  xxxix.  55. 
Ne  tamen  deduci  potueiit,  obstitisse 
videutur  partim  Galli  Transalpini,  in 
eum  agrum,  ubi  Aquileia  condita  est, 
transgressi,  lib.  xxxix.  capp.  45.  54. 
partim  quod  M.  Claudius,  Gallis  ex 
provincia  exactis,  Istricum  belkim 
moliri  ccepit,  et  a  senatu  potestateni 
accepit  legiones  in  Istriam  traducen- 


di.  XXXIX.  55.  qui  deinceps  coloniam 
Aqnileiam  deduci  prohibuerunt.  xl. 
2{j. 

Tria  milliapeditum,  quibus  data  quin- 
quagenajugera,  cenlurionilms  centena  ; 
centena  quadrugena  equitvs  acccpcrunt] 
Vetus  scriptura  tria  millia  peditum 
quinq.  jugern,  centurioncs  centena,  cen- 
tena quadr.  equiles  ace.  Gelenius.  Ut 
ante  Geleniumedebatur,  pracfert  Lov. 
5.  peditum,  quibus  data  quinq.  jugera, 
centurionibus  centena,  quadr.  jugera  equi- 
tes  nccepcrunt  Lov.  G.  a  m.  sec.  peditum 
quinq.  {quiu{iuaginta  Gacrtn.)  jugera 
centurionibus,  centena  quadragena  juge- 
ra equiles  acceperunt  Voss.  et  Gaertn. 
peditum  quinquagena  {quinquagiuta  Lov. 
2.  et  IMead.  1  )  jugera  centurionibus, 
centena  quadragena  equiles  acceperunt 
Lov.  1.  2.  G.  a  ni.  pr.  et  Mead,  anibo  : 
peditum  quinquagenajugeru,  centurioni- 
bus centena,  centena  quadragena  equites 
acceperunt  Hail,  et  Lov. 4.  Sed  verani 
lectioiiem  Gelenius  ex  cod.  suo  re- 
stituit. 

§  3  Tresviri  deduxervnt']  Triumviri 
Voss.  Lov.  2.  6.  Gaertn.  et  edd.  Ven. 
1498.  ac  sequentes  usque  ad  Gronov. 
qui  tresviri  emendavit,  et  ad  c.  29.  § 
2.  testatus  est,  italibrum  Barber. ha- 
bere :  nee  aliter  reli(|ui  nostri  cum 
Hearnii  Oxonn.  et  edd.  principibus  : 
treviri  habet  ed.  Mediol.  1480. 

L.  Manlius  Acidinus']  Hujus  cum 
aliis  duobus  triumviris  etiam  mentio 
est  ad  pra?cedentis  lib.  finem  c.  55. 
Caeterum  aut  duo  fuere  L.  ManliL 
Acidini,  ut  paulo  post  duo  M.  Atilii 
Glabriones;  aut  qui  in  Hispania  ul- 
teriore hoc  anno  pra?tor  fuit,  non 
'  Lucius,'  sed  vel  '  Caius,'  vil  '  Pub- 
lins  '  dictus  est:  ut  sit  error  vel  an- 
no XIII.  liujus  decados  xxxviii.  35. 
ubi  in  omnibus  codd.  '  Lucius'  dici- 
tur,  vel  ad  fincm  prar.  lib.  c.  5G.  ini- 
tioque  bnjus  cap.  1.  ubi  '  P.  iNLinlius 
iterum '  pratordicitur.  Difficultatem 
facit  nobis  hoc  iterum,  (juod  ad  tinem 
priorislibri  etiam  atlmonuimus.  Glar. 
Hi  triumviri  sunt.    Ha;ret  auteni  hoc 


319G8 


nottE  variorum  in 


Joco  Glareantis,  quia  '  L.  Maiiliiim 
Acidimiin  '  eiiiulein  esse  ctini  eo  puta- 
vit,  quern  nos  '  P.  IManlium  '  praRto- 
reni  sciipsimus  ad  xxxix.  56.  §  5.  et 
XL.  I.  ^  2.  nee,  quid  sequatur,  certi 
qiiicquam  habet.  Siifon. 

^  4  Vota  crat  ab  consnle  L.  Porcio, 
Liifustino  bvllo]  Atqiii  Liviiis  praece- 
deiiti  iihro  ca|).  44.  ab  iiis  consiilibus 
nihil  nieniorabile  gestuni  scribit,  nee 
liciiit  temeie  a^deni  vovere.  Alii  hiinc 
locum  asterisco  notaiunt,  fortassis 
quod  illud  uurata  statua  bis  repetitur. 
Quod  taiiien  ego  ideo  factum  puto, 
ne  videatur  dicere,  illam  primam  fu- 
isse  statuam,  sed  primam  auratam. 
Glar.  Eum  Liguies  provinciam  lia- 
buisse,  dixit  xxxix.  38.  nee  quid- 
quam  deinde  de  lebus  ab  eo  gestis 
piodidit.  Ex  hoc  loco  demum  intel- 
lijlitui-jeum  cum  Liguribus  pugnasse  : 
naui  in  discrimine  pugnae  Diis  asdes 
vovere  solebant.  Duk.  Vota  erat  con- 
siilc  Harl.  vota  erat  a  consule  Vossian. 
Lov.  1.  2.  4.  6.  et  Gaertn.  Turn  Li- 
gustrio  hello  Voss. 

j  5  Stutiiamqtte  auratam  ....  statua 
aurata  est,  patris  Glubrionis  posuit'] 
Valer.  ii.5.  l.ita:  'Statuani  auratam 
nee  in  urbc,  nee  in  nlla  parte  Italiae 
quisquam  prius  aspexit,  quani  a  M'. 
Aciiio  Glabrione  equestris  patri  po- 
neretiir  in  aede  Pietatis.'  Ex  quibus 
verbis  animadvertere  licet,  ;ja<ri  Gla- 
brioni  apud  Liviuni,  non  palris  Gla- 
brionis,  esse  legendum  ;  quae  lectio 
in  iMs8.  etiam  reperitur.  Sigon.  Li- 
bri  nostri  omnes  patris  Glabrionis. 
Forte  ita  distinguendiim,  statua  uu- 
rata est  palris  Glabrionis, posuit.  Gebli. 
Scio  apud  Manil.  iv.  .513.  *  Quum 
viireum  findens  aurato  vellere  pon- 
tum  : '  in  Gemblacensi  et  Venetis 
menibraiiis  li- g\  auravit  vellere  jionlum : 
et  Princianum  viii.  828.  '  A  nietailo- 
rum  quo(|ue  nominibus  8olent  nasci 
verba,  ut  ab  auro,  auro  auras;  ab  anre, 
3:rn  aras:  nnde  auratus  et  seratus.' 
Nihilominus  scripsisse  Livium  suspi- 
tor,  stalunmque  auratam,  ijucc  .  . .  sla- 


tiita  aurata  est,  patri  Glabrioni  poaiiit. 
Planlus  Curcul.  i.  2.  49.  '  Tibi  nse 
ego,  si  fidem  servas  niecnm,  Vineam 
pro  aurea  statua  statnam,  quee  tuo 
GiUluri  sit  monumentum.'  Cic.  Phi- 
lipp.  IX.  7.  '  Ut  eani  basim  statuam- 
que  faciendam  et  in  Rostris  statnen- 
dam  iocent.'  Gellius  ix.  11.  '  Statu- 
am  Corvino  isti  D.  Augustus  in  foro 
suo  statuendam  curavit.'  J.  F.  Gron. 
'  Statuere  statuam  '  dixit  etiam  Li- 
vius  XXIII.  19.  'Statua  ejus  indicio 
est,  Praeneste  in  foro  statuta.'  Cic.  in 
Verr.  II.  20.  '  Illi  Syracusani  statuam 
postea  statuerunt.'  Phil.  v.  15.  '  Ei- 
qiie  statuam  equestrem  inauratam  in 
rostris,  &c.  statui  placere.'  Plant. 
Bacrhid.  IV.4. 1.  'Huic  decet  statuam 
statui  ex  auro.'  Plinius  xxxiv.  6. 
'  Non  omittendum  videtur,  tripeda- 
neas  his  statuas  in  foro  sfatutas,'  Et 
ita  'statuere  aras '  Silins  iv.  703. 
ubl  vide  quee  notavi.  Similiter  ante 
Gronov.  scribendum  monuit  Pighius 
in  Annal.  ad  a.  i.iLXXXVii.  p.  390. 
Potest  tamen  vulgatum  servari,  ne- 
que  necesse  est,  ut  jungamus  aurata 
est,  quasi  praeteritum  verb!  aurari. 
Quin  et,  si  Hearnio  credimus,  rb  est 
omitfunt  Oxon.  L.  1.  et  ed.  Aler.  et 
in  Italia  est  statua  aurata  apud  me  le- 
gnnt  Vossian.  Lov.  1.  5.  6.  Gaertn.  et 
edd.  vett.  pro  quo  Aldus  demum  sla- 
tun  aurata  est  dedit.  Praeterea  pati'is 
Glabrionis  omnes  Mss.  et  edd.  ante 
Sigonium,  qui  pati'i  Glabrioni  contra 
codd.  auctoritatem  re8tiluit,quia  Va- 
lerius Max.  ita  locutus  est.  Sed  cur, 
quapso,  non  aeque  dici  potest  posuit 
statuam  patris,  quam  patri?  Supra  iv. 
17.  '  Legatorum,  qui  Fidenis  casi 
erant,  statiiee  pubiicae  in  Rostris  po- 
sitap.suiit:'  quod  auctor  Epit.  ejus- 
dem  lib.  iv.  ita  exprimit:  '  Legatis 
Romanis  a  Fidenatibus  occisis  statnae 
in  Rostris  positae  sunt.'  Eodem  mode 
utrumque  dixerunt,  '  dedicare  aedem 
Dei '  et  '  Deo.'  Vide  ad  Livii  v.  23. 
^  7.  Proprium  aiitem  in  liac  re  ver- 
bum  esse  '  ponere,'  doceut  viri  docti 


T.  Livii  insT.  liin.  XL.  CAP.  34. 


119G9 


ad  Phapdri  ii.  9.  1,  Cetcrum  in  n«- 
pera  Valer.  Max.  ed.  loc.  laud,  male 
31.  Acilio  editiir,  pro  31'.  Acilio,  sine 
diihio  operanim  culpa. 

§  6  /s  erat,  qui  ipse  earn  <cdem  vovC' 
rat,  quo  J/t]  Coiicinnius  meinbranap, 
Is  entf,  qui  ipse  earn  voverat,  quo  die, 
Ifc.  INIodius.  Is  erat,  qui  earn  ccdem 
Lov.  5.  et  edd.  vctt.  voceiii  ipse  Fiob. 
1535.  interposnit,  postqnam  Mogiin- 
tini  monnissent,  se  earn  in  mcnibranis 
siiis  invenisse.  Eanidem  agnoscunt 
onnies  nostri ;  nisi  quod  Lov.  1.  legal 
qui  ipsam  adem.  Deinde  cod.  Mog. 
omittit  voceni  adem :  quod  tamen 
utruni  concinnius  videii  debeat,  ut 
Modius  judicavit,  admodum  dubito. 
Codicis  Mog.  vestigiis,  nisi  gravis  ob- 
stet  caussa,  arete  insistere  soleo.  Hie 
tamen  vox  adem  vix  expungi  posse 
videtur,  ne  inperitiori  anibigunm  sit, 
utruin  adem,  an  statuam  voverit,  lo- 
caveritque.  Puto  igitur  ri  adem,  sive, 
ut  scribebant,  edem,  excidisse  ob  si- 
militudinem  prEecedentis  cam.  Eam- 
dem  dictionem  agnoscunt  omnes  nos- 
tri, nisi  quod  ejus  loco,  transpositis 
Uteris,  qui  ipse  eadem  voverat  scribat 
Harl.  V'erbum  voverat  male  deest  in 
Voss.  et  Lov.  1.  Sed  in  Lov.  C.  tra- 
jicitur  post  rh  depvf^nasset. 

Ad  Thermopylas  depugnasset"]  Pug- 
nasset  Aldus  ejusque  traduces.  Rfcte 
Froben.  1535.  depugnasset  revocavit: 
et  ita  omnes  Mss.  nisi  (|uod  dcpugna- 
visset  sit  in  Gaertn.  Id  verbum  saepe 
cum  eni)>1iasi  usnrpatur  de  gladiato- 
ribus,  qui  non  antea  a  pugua  cessant, 
quam  adversaiiuin,  cum  quo  conipa- 
rati  erant,  interfecissent.  Vide  ad  vi. 
3.^9.  Hinc  '  depugnare '  vel  sim- 
pliciter  pro  pugnare,  vel  fortiter  pug- 
nare,  vel  ita  pugnare,  ut  victoria  re- 
portetur,  poni  solet.  Supra  iv.  49. 
'  Pro  vestris  coiiimodis  adversus  tarn 
crudeles  superbosque  adveisarios  de- 
pugnant.'  l.vn.c.2G.  '  Uepuguatinn- 
que  liaudquaquam  certamine  ambigno 
cum  Gallis  est.'  viii.  19.  '  Sine  con- 
silio,  sine  audacia  depugnat.'  x.  37. 


'  Cum  egicfsis  ad  tuendos  fines  baud 
procul  moenibua  ipsorum  depugnat,' 
Cic.  de  Senect.  cap.  10.  '  Ucpugnavi 
apuii  Tlierniopylas  ISI'.  Acilio  Gla- 
biione  consule.'  Plinius  1.  xxir.  c.  5. 
'Depugnassetquecentimi  viginti  prce- 
liis,  semper  victor.'  Vide  Burm.  ad 
Pha-dri  v.  2.  5. 

§  7  L.  JEmilius  Paullus  proconsul] 
Ultima  vox  deest  in  Harl.  consul  ex- 
hibent  edd.  Rom.  1472.  Parm.  Mediol. 
1480.  Tarvis.  utraque,  pluresque  aliae 
usque  ad  Aldum,  qui  proconsul  ex  cod. 
Mog.  adoptavit ;  quod  servant  reliqui 
scripli.  Et  recte.  Proximo  enim  an- 
no consulatuin  oblinuerat,  nunc  vero, 
*  prorogate  ex  consulatu  imperio,' 
cum  Liguribus  Ingaunis  bellum  gcssit. 
Vide  c.  25.  Paullo  ante  ades  lue  de- 
dicata  Voss.  Lov.  1.2.4.6.  Harleiau. 
Mead,  ambo,  et  Gaertn. 

^  8  Transtulit  coronas  aureus  quin- 
que  et  viginti~]  IVIs.  Trunstnlil  coronas 
aureus  mille  et  viginti.  Opinor  utrum- 
qiie  nunierum  falsum  esse,  et  medi- 
um quid  hie  tenendum,  de  quo  ut  la- 
borem,  ideo  in  animum  indiicere  non 
possum,  quia  res  non  est  tanti.  31o- 
dius.  Numerum  mille  et  viginti,  ut 
habet  cod.  Mog.  f.ilsum,  ac  justo  ma- 
jorem  esse,  Modio  adsentior;  non 
tamen,  quinque  et  viginti,  quod  omnes 
codd.  tuentur,  nimis  exiguum  esse. 
Licet  enim  alibi  plures  in  tritimpho 
translata;  memorentur,  paupertas  ta- 
men triumphi  liujns,  in  quo  praetcr 
coronas  nihil  auri  argentive  latum 
fuisse  dicitur,  efficit,ne  nunierum  an- 
genduin  puteni,  sed  ut  vulgatuni  pro- 
bem.  Mox  nee  prater  eas  Hearnii  L. 
1.  Turn  auriet  argenti  Voss.  Lov.  1. 
6.  et  Gaertn.  Deinde  vox  inulti  non 
adparet  in  Lov.  1. 

jEris  trecenos  miiitihus  divisit]  Tri- 
cenos  Lovel,  1.  2.  4.  Harl.  et  Gaertn. 
Verum  Minima  ilia  indigna  fuisset, 
qua;  militibus  obferretur.  Verum  est, 
tantuminodo  septuagenos  aris  in  tri- 
umi)ho  de  Insubribus  Cenomanisque, 
et  totidem  in  triumplio  de  Liguribus 


11970 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Boiisqiie,  inilitibns  dividi,  quamvis 
lion  contenuieiula  pecuniae  siimma 
aerario  inferietnr,  xxxiu.  23.  Voriim, 
Asia  nondiini  devicta,  tempoia  niagis 
sobria  ac  fitigaliora  erant.  Solent 
autem  eas  voces  passim  a  librariis 
conftindi.  Vide  ad  via.  8.  §  14.  c.  21. 
§  11.  XXII.  52.  ^  2.  XXIX.  24.  §  14. 
xxxii.  29,  §  4.  XLii.  52.  §  8.  Adde 
viros  doctos  ad  Siiet.  Caes.  c.  38.  et 
Ang.  c.  41.  Similiter  infra  peccari 
piito  c.  59.  '  Divisit  tanien  in  singulos 
milites  tricenos  aeris:'  nbi  trecenos 
itidem  legendnm  arbitior. 

§  9  Ila  in  aniinum  induxisse  Ligui'irm 
ge7it-em]  In  animuin  duxisse  Hail,  pri- 
ma syllaba  verbi  induxisse  elisa  ab 
ultima  litera  voris  pra-ced.  Vide  ad 
X.  13.  §  3.  De  locntione  '  inducere 
in  animum'  vide  ad  i.  17.  §4.  Alio 
oidine  in  miimum  Ligurum  induxisse 
gentem  Vossian.  Lev.  1.  6.  et  Gaertn. 
Paiillo  ante  Auxerunt  ejus  triumphum 
et  triumplii  famtiin  Lov.  2. 

§  10  (Jralioni  conveniens  esset,  ipso- 
rum  id  plurimuin  i-cferre]  Conveniens 
esset,  plurimum  ri-fcrre  Lov.  2.  et  Hail. 
ipsorum  ad  plurimuin  referre  Voss.  ipso- 
rum  id  ad  plurimum  referre  Lov.  1. 

§  1 1  A'«//i  alii,  quam  consulibus,  se- 
natum  crcdilurum  esse]  Dele  hie  rh 
esse.  J.  F.  Gronov,  lUiid  esse  servant 
omnes  nostri :  neque  aliam  expun- 
gendi  caussam  habuit  Gronovius, 
qiiam  quod  raox  iteruni  sequatur. 
Sed  Liviiim  qnasque  voces  repetiisse, 
vidioins  ad  i.  3.  §  9.  et  qnidem  praj- 
cipue  verbiim  esse,  ejiisque  varia  tem- 
pera, ad  XXXV.  2.  §  12.  et  \l.  35.  §  6. 
Hinc  neque  Crevierii  inccptum  pro- 
bo,  qui  unius  Victor,  auctorilate  de- 
lenda  censet  verba  seqq.  sincera  fide 
in  puce  Ligures  esse:  incommodam 
ciiim  esse  iterationem  verbi  esse,  et 
sensum  facile  inteiligi,  etiamsi  verba 
ilia  abesseut.  Coiistanter  enim  in 
omnibus  Mss.  nostris  supersunt:  et 
praelerea  locutio  est  adprime  Livi- 
ana.  '  Sincera  fide  '  formula  est  sae- 
pius  apud  eum  obvia.    Ita  xxix.  4. 


'  Nihil  sincera  fide  cnm  Romanis  ac- 
tnrnm.'  xxxix.  2.  '  Arma  quia  non 
sincera  fide  tradebant.'  xliv.  13. 
'  Sinceram  ejus  fidem  cequali  tenore 
egregiamqiie  operam  in  eo  beilo  fu- 
isse.'  Locutionem  autem  'esse  in 
pace'  inlustravimus  ad  v.  4.  §  13. 

§  12  In  Corsica  pugnatum  est  cum 
Corsis]  Tb  est  exsulat  a  Voss.  Lov,  1. 
2.4.6.  Harleian.  Mead,  utroque,  et 
Gaertn.  I'ra^terea  pugna  tunc  cum 
Corsis  Lov.  6.  Mox  ad  III.  millia  eo- 
rum  Gaertn.  ad  CIj.  CC.eorum  Lov. 
1.  at  hie  loci  hiatus  erat  in  Hearnii 
N.  Tum  in  acie  cecidit  Lov.  6.  Vide 
ad  xxxvi.  3ti.  §  6.  Tandem  qua  com- 
ptdsi,  neglecta  media  voce,  Harl. 

§  13  Cu7n  Biliensibus,  gente  ne  nunc 
quidem  omni  parte  pacata]  Quidam,  ut 
antea  admonuimus,  Iliensibus  emen- 
darunt:  quod,  n?scio,  quam  probem. 
Strabo  vero  v.  225.  'lolensium'  (ut 
diximus)  pra?donum  in  Sardinia  me- 
minit,  de  quibus  profecto  hie  Livius. 
Caeteruin  quare  Livii  quoque  a?tate, 
qunm  Romana  potentia  omnia  armis 
domita  haberet,  in  alios  latrocinando 
saevirent,  rationem  eodem  exhibet 
loco  Strabo,  cum  de  lis,  tnm  de  aliis 
ejus  insulae  montanis.  Glar.  Si  ita 
scripsit  auctor,  feremus  sane,  ut  xli. 
G.  *  In valido  exercitu,  et  magna  parte 
pestilentia  absumto.'  Inteiim  confi- 
denter  suspicor,  a  Livio  positum  Tie 
nunc  quidem  muni  pcrpacata.  Jac. 
Gron.  Si  codd.  addicerent,  Jac.  Gro- 
novii  conjecluram  probandam  existi- 
marem.  Verbo  enim  '  perpacare  '  Li- 
vius etiam  alibi  utitur.  Ita  xxxvi. 
21.  *  Omnibus  perpacatis,  sine  ullius 
noxa  urbis  exercitus  Thermopylas 
reductus.'  c.  42.  '  Necdum  enim  om- 
nia in  Gra-cia  perpacata  erant:'  et 
alibi.  Verum  qtium  in  viilgatam  lecti- 
onem  consentiant  script!  et  excuoi, 
nihil  niutare  audeo,  praeserlim  quia 
et  aliis  locis  Livius  et  reliqui  ita  lo- 
quuntur.  Supra  xxxi.  21.  '  Quum 
oniui  parte  caede  ingenti  sterneren- 
tur.'    Horat.  Sat.  i.  2.  37.    '  Audirc 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.  35. 


11971 


est  opersB  pretitim,  procedere  recte 
Qui  mcerlios  non  viiltis,  nt  oinni  parte 
laborent.'  '  Ab  omni  parte  '  dixit 
c.  22.  '  In  regioiie,  quam  ab  omni 
parte  solitiidines  clauderent.'  Meciitn 
sentiebat  Dnkenis. 

§  14  Pucemque  cum  Us  pnpultts  Ro- 
manus,  non  ab  se  Umturn,  8fc.  prustiiit^ 
Neqne  ignoro  ilia  Plaulina  '  servare 
cum  aliijuo  fiileni,  cavere,  captare 
cum  aliquo  : '  tamcn  pr.Tposilionem 
cwmhic  apiid  Nostrum  delendaiii  esse 
censeo.  Lib.  ix.  c.  20. '  Fciedus  petitnm 
venerunt,  pacis  per  omnein  Apuliam 
praestandae  populo  Romano  auctores.' 
Justinus  XXV.  2.  '  Ut  Antigone  pa- 
cem  opinio  iiujus  victorije  non  a  Gal- 
lis  tantiini,  verum  etiam  a  finitinio- 
inm  feritate  pra-stiterit. '  Idem 
XXXIX.  2.  '  Gryplius  octo  annis  qiiie- 
tern  et  ipse  iiabuit,  et  regno  prapsti- 
tit.'  J.  F.  Gronov.  Pacemque  turn  Us 
Harl.  quod  forte  conjectiirae  Grono- 
vii  praeferendum.  Certe  vix  cum  io- 
ctim  habere  potest,  licet  snpersit  in 
omnibus  reliquis.  Ut  enim  '  pacem 
alicui  pr.vstare,'  ita  '  fideni  alicni  prae- 
stare'  xxx.  15.  '  Masinissam  libenter 
primam  ei  fidem  pra  staturnm  fuisse.* 
Justin.  VII.  4.  '  Cujus  filio  et  succes- 
sori  Alexandre  cognatio  Bubaris  non 
Darii  tantum  temporibus  pacem  prae- 
stitit.'  XLiii.  5.  '  Quaj  res  illis  et  vi- 
rium  fiduciam  auxit,  et  pacem  ab  hos- 
tibns  pra'stitit.'  Paullo  ante  vccem 
centum  non  agnoscunt  Lovel.  1.  6.  et 
Voss. 

Qui  turn  prasidio  armato  agrum,  l^c. 
obtincbat]  Qui  tamen  prasidio  Lov.  1. 
Vide  ad  xxii.  17.  §  5.  At  Harl.  qui 
verbis  praecedd.  turn,  pro  cum,  exlii- 
buitjliic  legit  cum  prasidio,  (\\w A  Cre- 
vierius,  prajeunte  cod.  Victor,  in  con- 
textuni  adscivit. 

Cap.  XXXV.  §  1  ^.  Postumium  Al- 
binum  Luscum}  In  fastis  Capitol,  ad  a. 
lOLXxiii.  et  iDLXXix,  tantum  voca- 
tnr  A.  posrvMivs.  \.  f.  a.  n.  aldI- 
Nvs.  Quarc  dubitari  posse  existimat 
Pigbius  iu  Anual.  Rom.  ad  i.  prior. 


p.  333.  unde  Postiimii  cognomen  al- 
toium,  sive  agnomen,  'Liiscus'  in 
Livianis  exeniplaribus  inre()serit, 
quutii  a  Postiiniiis  peregrinuni  prorsus 
videalur  ;  ejus  vero  vcstigiis  insistens 
Hearnius,  illud  sibi  ejicieiidum  videri, 
pronunciat.  Pro  eoruni  senlentia  id 
etiam  adfcrri  posset,  quod  neque  ip- 
se Livius  cognominis  Lusci  memine- 
rit,  quum  eumdem  Albiuum  aedilem 
curulem  narret  xxxix.  7.  vel  preeto- 
rem  xxxix.  23.  vel  censorem  xm. 
27.  His  non  obstanfibus  iis  adseiitiri 
ncqueo :  nam  eodcm  Lusci  cogno- 
niine,  quamvis  priori  Albini  omisso, 
etiam  vocatur  XLV.  17.  Quod  vero  id 
turn  in  Fastis  Capit.  tum  in  variis 
Livii  locis  negligatur,  compendii 
caussa  factum  existimo,  eodeni  niodo 
ac  niox  §  3.  et  quemadmodum  lauda- 
to loco  alterum  Albini  omissum  esse 
disi.  Similiter  Ap.  Claudius,  qui  lia?- 
reditarium  a  majoribus  '  Crassi'  cog- 
nomen habebat,  et  demum  post  ges- 
tos  honores  ciecus  factus  inde  sibi 
novum  cognomen  invenit,  atlanien  in 
iisdem  Fast.  Capit.  censor  a.  cdxli. 
et  consul  a.  CDxr.vi.  vocatur  ap.  clav- 
Divs.  c.  F.  AP.  N.  caecvs.  sine  Cras- 
si cognomine,  quo  tamen  nnico  turn 
adpellatus  est,  nondum  ex  oculorum 
morbo  '  Caecus  '  dictus.  Quod  in- 
snper  Lusci  cognomen  Pigbius  a 
gente  Postiimia  peregrinum  putet, 
me  a  sententia  non  dimovet.  Certe 
hiijus  ejnsdem  Postumii  frater,  sep- 
timo  anno  post  consulatum  adeptus, 
in  Fast.  Capit.  ad  a.  lor.xxx.  vocatur 

SP.    POSTVMIVS.    A.   F.   A.    N.    ALKInVS 

PAVLLVLVS.  At  genti  Postumiae 
Paulluli  cognomen  alibi,  quam  in 
liis  Fastis,  tributum  non  meraini. 
Cognomina  8aE()e  ai)ud  Romanos  indi- 
ta  sunt  ex  cor|)oris  vitiis.  Ita  Horati- 
us,  M.  Horatii  Pulvilli  consulis  frater, 
qui  Porsena;  niilites  ad  pontem  sub- 
liriiim  moratus  eftecit,  ne  liostos  urbe 
potirentur, '  Codes'  dictus  est  e'«  too 
KaTo  Tyjv  u\pLV  iKan(iiijxa.TOS,  fKKonels  iv 
l^ixV  "^^^  '<iT6pov  7<tiv  o<pQaJ^p.(iiv,   teste 


11972 


NOT/E   VARIORUM    IN 


Dion.  Hal.  Antiq.  v.  p.  295.  Similiter 
C.  r^Iiirio  Coido,  qui,  consilio  inter- 
ficieiuii  i'orsenae  excidens,  dextrani 
fociilo  aidenti  injecit,  '  postea  Scjc- 
volcE  a  clade  dextrae  maiiiis  cogno- 
men inditum  '  est,  teste  Livio  ii.  13. 
'  Ex  liabitu  corporis  Cicerones,  Rii- 
fos,  Lon2;osqiie  '  adpellatos  esse,  tes- 
tatiir  Qiiinctil.  Instit.  Orat.  i.  4.  Ap. 
Claudius  Crassns  ex  ocniornm  vitio 
'  Ca;ciis '  cognnminatns  est.  Ita  for- 
sitaii  A.  Postnmius  Albiniis  hie  nie- 
moratus  '  Liisci  '  cognomine  diotns 
est,  qnod  liiscus  foret :  ex  quo  eo- 
dem  oculorum  vitio  etiam  M.  Fnrium 
aedilem  plebis,  cujiis  Livius  meminit 
XXXIX.  7.  *  Luscum  '  vocatum  esse, 
verisimiie  est.  Parem  ob  caussam 
gentis  Semproniae  famiiia  '  Blvpsi ' 
cognomen  recepit,  qnod,  qui  primus 
illud  tnlit,  lingua  blaesiis  foret.  Et 
quideni  cognomina  liacc  interdnm  ad 
posteros  transibant,  Ita  in  gente 
Mucia'Sca?vola;,'in  Sempronia'Bla- 
si'  et  '  Longi,'  in  variis  aliis  'Rnfi' 
plures  diu  noti  fuerunt.  Interdnm 
ilia  libtri  eorum  non  recipiebant.  Ita 
in  gcnte  Horatia  unus  tantum  '  Co- 
des' in  Furia  unus  tantiini  •  Luscus,' 
in  Claudia  uiins  tantum  '  Caecua  '  ob- 
currit;  quorum  nltimus  tamen  poste- 
ros reliqnit,  a  qnibus  novie  gentis 
Claudiaj  familiae  '  Neronum,'  '  Pul- 
cbrorum,'  et  '  Centlionnm  '  incepisse 
dicuntur.  Frcquentius  tamen  id  ac- 
cidebat  in  agnominibus,  ut  vulgo  vo- 
cantur ;  qualia  hie  A.  Postumii  '  Lus- 
cus '  et  fratris  ejus  Spurii  *  Pauliu- 
lus  '  fut-runt.  Similiter  in  gentis  Cor- 
neliaj  fainilia  Scipionum  nota  fuerunt 
agnomina  '  Corculum  '  et  'Serapio;' 
at  posteri  eorum,  qui  illis  adpellati 
sunt,  non  memorantur.  Idem  de 
Minuciorum  Augurinorum  agnoniine 
'  Molliculus,'  iuiiiio  etiam  Postumio- 
rum  '  Luscus '  statuere  videtur  ipse 
Pighins  in  Annal.  ad  a.  idlxiii.  p. 
280.  Livii  lectionem  vulgatam  adver- 
8US  Pigb.  et  Hearn.  defendendam  es- 
se exibtimat,  mecumque  sentit  Duk. 


§  2  Pratores  exinde  facti']  Inde  edd. 
prisc.TE  ;  qua  voce  non  tantum  in  pro- 
ponendis  novis  consulibus  Livius  uti- 
tur,  ut  vidimus  ad  ti.  49.  §  9.  sed 
etiam  quum  propositis  consulibus 
subjungere  vult  novos  praetores.  Ex- 
empla  exstant  lib.  xxviii.  capp.  10. 
38.  lib,  XXIX.  capp.  11.  38.  xxxi. 
49.  XXXII.  7.  XXXI1I.42.  xxxviii. 
35.  xxxix.  6.  32.  56.  et  XL.  18.  Al- 
dus exinde  primus  dedit,  quod  prtE- 
ferunt  omnes  nostri  Mss.  Hanc  eti- 
am vocem  eodem  sensu  a  Livio  ad- 
hiberi,  videbinius  ad  XLii.  9.  ^  8. 

P.  Cornelius  Mainmidri]  P.  Cornelius 
Mamerlus  Harl.  et  Gaertn.  P.  Corne- 
lius Mamerchus  Voss.  P.  Cornelius  Ma- 
mercus  Lov.  1.  2.  4.  5.  C.  Mead,  ambo, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  usque  ad  Gru- 
terum,  cnjus  nlliuia  reposuit  il/ammu- 
la  ex  sententia  Pigliii  in  Annal.  ad  a. 
lOLXiv.  p.  291.  ui)i  coiijicit,  eum  fu- 
isse  fratrem  A.  Cornelii  Mammulae 
praetoris  xxxv.  24.  filium  A.  Corne- 
lii Mammulae  propraetoris  xxiii.  21. 
Memoratur  et  M.  Cornelius  Mam- 
mula  XMi.  G.  Mamercus  auteni  inter 
gentis  Corneliae  cognomina  alibi  non 
reperitur. 

T.  Mimilius  Melliculus]  Vet.  lib.  Ti. 
Minucius  MoUiculus.  Supra  ostendi- 
mus,  Tiberii  prjenomen  fuisse  eti- 
am Minuciorum.  Sigon.  Sigonii  con- 
jecturam  probat  Pighins  in  Annal.  ad 
a.  IDLXIII.  p.  286.  qui  ex  Tiberii 
praenomine  colligit,  eum  ex  plebeia 
gente  Minucia  Augurinorum  fuisse; 
alterum  autem  cognomen  MoUiculus, 
a  Livio  hie  expressum,  illi  ex  pro- 
prietate  qiiadam  inditum  esse.  '  Ti- 
berius' gentis  Minuciee  praenomen 
fuisse,  docuit  Sigon.  ad  ix.  44.  §  2. 
Ejusdem  gentis  nomen  per  c  scriben- 
diim  esse  'Minucius'  ad  ii.  34.  ^  1. 
'  Melliculus'  in  uno  superest  Lov.  5. 
MoUitulus  preefert  Voss.  Moliculus 
Lov.  6. 

Ii  omnes  magistratiim  Idibus  Martiis 
inierunt'\  Ita  edidit  Aldus  ex  cod. 
IMog.  cui   consentiunt   Lov.  1.  2.  C. 


T.    LIVII    HIST.    LIU.    XI..    CAP.   B.'i. 


1 1073 


Hail,  et  Mead.  2.  proxime  acrcdunt 
Lov.  4.  et  Mead.  1.  magistratunm 
pracfeientt'S.  Antca  edehatur  »«agjs- 
tratus,  quod  superest  in  Lov.  5.  et 
Gaertn.  vitt(j;istyulus  in  Idihiis  legit 
Voss.  quod  erDendatnin  videtiir  ex 
magisttatiis,  m,  Idibus ;  ita  auteni  da- 
Iniii  esse,  tit  librarius  doceret,  se  du- 
pliceni  iectionem  magistralus  et  7na- 
gislrulum  in  cxeniplari  siio  leperisse. 
Vide  ad  in.  44.  ^  4. 

§  3  r.  Munius  et  L.  MassalhiUt] 
Pal.  1.  T.  Mimdius  et  L.  Terentius 
Mussaliota.  Reliqui  (|uoque  duo,  Pal. 
alter,  et  vet.  ed.  inserunt  to  Teren- 
tius. Gebli.  Prioiis  tiibuni  piaeno- 
nien  deest  in  Voss.  et  Lov.  1.  3Iei-ius, 
pro  Manius,  l^'git  Hail.  Tiini  secun- 
di  tnbiini  nomen  gentilitimn  Teren- 
tius deest  in  Lov.  I,  idem  etiairi  omi- 
sit  ed.  Paris.  1573.  eanique  secuta; 
usque  ad  Gi  uter.  cujns  postunia  ereSo- 
tris  lecte  revocavit.  Piapterea  JSIas- 
suUoca  Voss.  Massalica  Lov.  G.  3Iassa- 
liotha  Lov.  5.  et  edd.  priucipes.  Mas- 
saliola  Lov.  1.  2.  4.  Mead,  ambo, 
Gaertn.  Hearnii  Oxonii.  et  edd.  pii- 
oribus  proxiinae  usque  ad  Grnteri  iil- 
tiniam,  quae  Massn  dedit  ex  sententia 
Pighii  in  Ann.  ad  a.  idlxxvi.  p.  346. 
Vide  ad  xxxi.  50.  §  3.  Sed  legen- 
dum  est  Massiliota,  ut  praefert  Hail. 
Vide  ad  xxxviii.  42.  §  4.  Paullo 
ante  venerunt  Voss.  et  Gaertn.  Turn 
vox  Fulvio  exsulat  a  Mss.  nostiis, 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  princi|iibus  ; 
qiiod  tanien  jam  receperunt  Mediol. 
1480.  Tarvis.  ntraque,  et  tempore 
posteriores  omnes. 

§  4  Deditionem  Celtibcricc,  confeclam 
provinciam  nunciassenti  Ms.  in  deditio- 
nem CeltibericE.  An  forte  lefiendum, 
geminata  syllaba,  inde  deditionem 
Celtiberia; ;  nt  illiid  inde  siguifiret, 
prteliis  duobus  adversis  ita  tVactos 
Celtiberornm  aninios,  nt  post  ilia  sta- 
tim  de  deditione  cogitarint?  Modius. 
Alibi  etiam  in,  sive  inde,  et  in  coin- 
mntantnr.  Vide  ad  x.  20.  §  6.  Hie 
tamen  librariuni  cod.  Mog.  enasse, 


niliilque  mutandiim  pnto.  Omnes 
nostri  vulgatiim  tiientur.  Mox  nic 
stipendium,li{c,  nee  frumentu  portaia  tid 
exercitum  in  eum  annum  opus  esse  Lov. 
G.  nee  stipendium  etiam  Lov.  1.  Sod 
reliqui  scripti  slant  pro  recepta  lec- 
tione. 

§  5  Petierunt  ab  senatu  primum,  ut^ 
oh  res  prosptre  gestus  Diis]  Petierunt 
a  senatu  Voss.  Tum  ob  res  prospers 
gestas  ut  Diis  Lov.  4.  5.  INIead.  ambo, 
et  edd.  anti(|q.  ob  res  bine  gestas  ut 
Diis  Lov.  2.  et  Harl.  Voculam  ut 
nesciiinl  Voss.  et  Lov.  G.  Eam  anteni 
interdum  post  verba  petendi  deesse, 
vidimus  ad  xxxii.  35.  ^  5.  Ordo 
verborum  nunc  obtinens,  (|uem  Aldus 
induxif,  superest  in  Lov. Let  Gaertn. 

^  6  Ut  Q.  Fulvio  deccdenti  de  pro- 
vincial L.  Fulvio  male  Voss.  Lov.  1. 
2. 4.  Harl.  Mead,  iiterqne,  et  Gaertn. 
Tum  voces  decedenti  de  provincia  cum 
seqiientibns  usque  ad  quod  ita  deberet 
ill  Oxnn.  L.  1.  detritus  esse,  Hear- 
nius  testatur.  Mox  multi  ante  ipsum 
Lov.  6.     Tiim  usi  sunt  Voss. 

Etiam  prope  necessarium  cssef]  Scrip- 
sit  Livius,  quod  fieri,  pralerquam  quod 
ita  deberet,  etiam  prope  necessarium 
esse :  ita  enim  obslinatos  esse  milites, 
£|C.  qualiter  cum  alibi,  tum  1.  xxxi. 
capp.  8.  et  11.  XXXV.  49.  resiitni- 
nnis.  J.  F.  Gronov.  Emendationem 
Gronovii  piobat  etiam  Crevier.  Ne- 
que  morari  debet,  quod  mox  rh  esse 
iterum  seqnafur.  Supra  xxxiv.  49. 
'  Temperatain  eam  galubiem  et  sin- 
gulis, et  civitatibiis  esse  :  niiiiiani  et 
aliis  gravem,  et  ipsis,  qui  liabeant, 
efFrenatam  et  preecipitem  esse.'  xl. 
34.  *  Nuili  alii,  qiiam  consiilibus,  se- 
natiim  crediturum  esse,  sincera  fide 
in  pace  Ligures  esse.'  Vide  JaCt 
Gronov.  ad  i.  41.  §  5.  Adde  quEe 
notavi  ad  xxxv.  1.  §  12.  Mox  §  seq. 
injussuque  inde  abitnri  Lov.  4.  G.  et 
I\Ifad.2.  injussuque  inde  habitui'i  Lov. 
1.2.  et  Mead.  1.  injussuque  liabituri 
inde  Gaertn.  Vide  ad  xxii.  59.  §  19. 

^  8  Percgrina  obvenit,   P.   Corutlio 


11974 


NOT.E   VARIORUM    IN 


SicUia,  C.  Manio  Sardinia']  Pall,  et 
vet.  ed.  ]'i)igvina  evenit.  Gebli.  Si- 
militer \  OSS.  Lov.  1.  2.  4.  5.  Hail. 
l\Iead.  ambo,  Hearnii  L.  1.  et  edd. 
veteies:  venit  Lov.  C.  obvcnit  Aldus 
ex  Mog.  Msto  adscivit.  Utnimqne 
verbiini,  '  evenlre'  et  '  obvenire,'  in 
hac  re  fiequens  est.  Vide  ad  ix.  31. 
§  1.  Hinc,  cum  lecentioiibns  edito- 
ribus  integerrimi  codicis  auctoritati 
cedeus,  obienit  servavi.  Turn  voces 
Sicilia,  C.  Manio  male  desiint  in  Voss. 
Lov.  1.6.  et  Hearnii  L.  1.  Paullo 
ante  prorinciam  esse  Ligures  Lov.  2.4. 
Harl.  et  Mead.  ambo. 

§  9  Hispanias  sortiti,  L.  Postumius 
vUerioreni,  Ti.  Sempronius  citerioreni] 
Pall,  et  vet.  ed.  Hispanias  sortiti  sunt, 
L.  Postumius  cUeriorem,  Ti.  Sempro' 
nius  uUcriorem.  Gebh.  L.  Postumius 
cUeriorem,  Ti.  Sempronius  ulteriorem 
perperam  etiam  Vobs.  Lov.  I.  2.  4. 
Harl.  et  Mead.  ambo. 

^10  Successtirus  Q.  Fuhio  Flacco'] 
Ultimam  vocem  non  agnoscunt  Lo". . 
1.  4.  5.  C.  Harl.  Mead,  ambo,  Gaerta. 
Hearnii  L.  1.  et  edd.  primae  :  quam 
servant  Voss.  et  Lov.  2.  et  jam  vidi 
in  edd.  Mediol.  1480.  Tarvis.  utra- 
que,et  rcliquis  posterioribiis.  Moxne 
vetere  exercitu  provincia  exspoliaretur 
Vosa.    Sed  vide  ad  xxxviii.  14.  §  10. 

§  1 1  £<  habendum  illic  utique  exerci- 
turn  censes]  Pall,  uterque,  et  habendum 
illic  ut  ilium  exercitum  censes.  Vet. 
vero  ed.  et  habendum  illic  utile  exerci' 
turn  censes.  GebLard.  Viilgata  lectio 
prinium  adparuit  in  ed.  Frob.  1531. 
venim  ntiliius  cod.  consensu  firma- 
tur.  Priores  ediderunt  et  habendum 
illic  vlile  exercitum  censes,  quod  prae- 
ferunt  Voss.  Lov.  5.  G.  et  Hearnii 
Oxonn.  illic  utilem  exercitum  Lov.  1. 
et  Gaertii.  illic  ut  ilium  exercitum 
Lov.  4.  Harl.  et  IMead.  ambo:  illic 
ullum  exercitum  Lov.  2.  Mox  voces 
in  Ilispanutm  desunt  in  Voss.  Turn 
misceantur  legit  Lov.  1. 

^  12  Deductis  de  provincia  veteribus 
Icgionibus,  novas  conscribendi]  Prappo- 


sitio  de  omittilur  in  Hearnii  L.  1. 
Supra  II.  13.  '  Si  Janiculo  praesidium 
dediici  vellent.'  xxxii.  27. '  Finibus 
Attali  exercitum  deduxisset.'  Unius 
tamen  cod.  auctoritas  levior  est, 
quam  ut  reliqiiorum  consensni  pree- 
ferri  possit :  praeserlim  quum  vulgata 
lectio  conveniat  stilo  Livii,  qui  prae- 
positionem,  cum  qua  verbnm  compo- 
nitur,  in  regimiiie  repetere  solet. 
Vide  ad  Praefat.  Liv,  §  11.  Turn  no- 
vas scribendi  Lov.  6.  Sed  vide  ad 
XXXV. "41.  §  7.  Mox  mitiores  barbaros 
Harl.  solita  varietate.  Vide  ad  xxii. 
47.  §  9. 

§  13  Quas  vicina  maxime  hiberna 
premebant,  in  jus  ditionemque  venerunt] 
Vox  maxime  non  adparet  in  Lov.  6. 
et  Harl.  Sed  vide  ad  v.  40.  §  5.  Dein- 
de  in  jus  deditionemque  Lov.  5.  et  edd. 
ante  Froben.  qui  a.  1535.  ditionemque 
substituit:  et  meiito.  Ita  enim  reli- 
qui  omnes  Mss.  et  Livius  passim  '  jns 
ditioque'  jungere  solet.  Vide  ad 
XXXVI.  14.  §  9.  et  Duker.  ad  xxxii. 
33.  §  8. 

§  14  Ego  tamen  hcec  prcedico,  Patres 
eonscripli]  Antiqui  codd.  ego  jam  hinc 
prcedico.  Gelen.  Sic  fere  Pal.  1.  nisi 
quod  tarn:  alter  autem  exliibet  ego 
tamen  hie  prcedico:  vet.  ed.  ego  tamen 
hcec  prcedico.  Gebh.  Gelenio  consen- 
ts Lov.  1.  6.  et  Mead.  2.  Scrip- 
turn  primo  fuerat  ego  ia  Kc  prcedico; 
inde  ab  aliis  factum  ego  to,  Kc  prcedi- 
co, ut  praeferunt  Voss.  Lovel.  4.  et 
Mead.  1.  ab  aliis  ego  iS  hie  prcedico, 
quod  inveni  in  Lov.  2.  et  Harl.  ia, 
Tel  iam,  et  ta,  vel  tam,  sajpe  commu- 
tantur  ;  vide  ad  xxi.  11.  §  12.  simi- 
liter h~c,  sive  hinc,  et  hie  ;  vide  ad 
SXVi.  13.  §  13.  Inde  prouum  fuit 
librariis,  ut  ego  tamen  hac  prcedico  da- 
rent,  ut  praefert  Lov.  5.  vel  ego  tamen 
h'ic  prcedico,  quod  inveni  in  Gaertn. 
Compendia  enim  scribendi  ta  et  th 
effecerunt,  ut  voces  tam  et  tamen  sae- 
pissime  confuudantur.  Vide  ad  xxii. 
59.  §  13. 

Loca  pacala  me  ad  hibernacula  elec* 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XL.   CAP.  36. 


11975 


tuntm]  Membranae  loca  pacala  nd  hy- 
bernacula  lecturum.  IVIodiiis.  Imino 
Moguntini  tantuin  nioniienint,  codi- 
cem  smuij  lecturum,  pro  eleclurum,ex- 
liibere;  quod  Hearnius  probavit.  Vo- 
ces hac  saepe  coinmutantur.  Vide  ad 
xxvni.  42.  §  5.  Eaindeni  lectionem 
quuiu  etiani  Gronovius  ex  cod.  Mog. 
probarit  xxxix.  52.  §  2.  locum  ei  iu 
contextii  concedere  non  duhitavi. 
Prouonien  autem  me,  quod  Modius 
etiam  in  Moguntino  deesse  peiperaiii 
iiotavit,  exsulat  a  Lov.  2.  et  Harl. 
Id  autem  quum  praecesseiit,  commo- 
de duleri  posset,  si  certiores  codd.  in 
earn  mutatiouem  cousentirent. 

Cap.  xxxvi.  §  1  Respondit,  Neque 
se,  neque  quemquam  alium  divhiare  pos- 
se^ Rcspondit,  se  ne  quemquam  alium 
dijudicare  posse  Harl.  Prius  neque  de- 
est  etiam  in  Lov.  2. 

§  3  Nui'o  aiilemy  an  vetere  exercitu 
opus  sit,  ejus  esse  dicere,  qui  possit]  Ad- 
de  infiuitivum  verbi  scire :  ejus  esse  di- 
cere, qui  scire  possit.  Gelen.  Pall,  novo 
autem,  an  nt  vetere  exercitu  possit  cujus 
esse,  dicere  quo  possit:  vet.  ed.  novo 
autem,  an  veteri  exercitu  possit,  tutius 
esse  dicere,  qui  possit.  Gebli.  Novo 
autem,  an  ut  vetere  exercitu  possit,  <u- 
tns  esse  dicere  Lov.  1.  2.  C.  ct  Voss. 
novo  autem,  an  ul  vetere  excrciiu  possit 
cvjus  esse  dicere  Lov.  4.  Mead.  2.  et 
Gaertn.  novo  autem,  an  vetere  exercitu 
possit,  tutius  esse  dicere  Lov.  5.  Harl. 
Hearnii  L.  1.  Mead.  1.  in  niargine, 
{cujus,  pro  tutius,  habet  in  coiitextn) 
et  edd.  ante  Moguntinos,  qui  vulga- 
tum,  quod  nunc  exstat,  ex  cod.  sua 
receperunt.  Prseterea  quo  possit  Lov. 
1.  4.  6.  Harl.  et  Mead,  ambo :  quo 
possint  INIead.  1.  iu  niargine  :  quo  pos- 
sum Hearnii  L.  1.  quod  possit  Voss.  et 
Gaertn.  qui  possit  Lov.  2.  et  5. 

Simul  et  qui  illus  exploratum  liaheat'] 
Antiqui  codd.  illud  exploratum,  non 
illos.  Gelen.  Pall,  continent  simul  et 
qui  iliis  exploratum  haheat.  Gebb.  Qui 
illis  implurutum  Voss.  et  Lov.  1.  qui 
illis  exploratum  Lov.  4.  Harl.  Mead. 


ambo,  et  Gaertn.  qui  illos  exploratum 
Lov.  5.  qui  satis  exploratum  Lovel.  2. 
et  0. 

§  4  Quod  aut  inter  se  loquantur,  aut 
subclamationibus  apud  concionantem'] 
Quod  inter  se  loquantur  Voss.  et  Lov. 
1.  quod  aut  inter  se  loquentur  Harl. 
quod  aut  iuterluquantiir  Mead.  2.  Turn 
clamatorihus  Mead.  1.  clamoribus  Voss. 
Lov.  2.  Mead.  2.  et  Gaertn.  clamati- 
onibus  Lov.  1.  4.  6.  G.  Harl.  Hearnii 
L.  1.  et  vetustae  edd.  pro  qno  Mo- 
guntini ex  cod.  suo  recte  stibclamati- 
07ji7»us  restituerunt :  '  subclaniare  '  et 
*  subclamatio'  voces  sunt  apud  Livi- 
um  passim  obviae.  Supra  iii.  50. 
'  Haec  Virginio  vociferanti  subclama- 
bat  inultitudn:'  ubi  quxdam  esem- 
pla  vide.  vi.  40.  *  Putate  me  ex  me- 
dia concione  unum  civem  subclania- 
re.' XXVI.  3.  '  Tanta  ira  accensa  est, 
Ht  capite  anquireudum  concio  sub- 
claniaret.'  xxviii.  26.  '  Ferociter  in 
forum  ad  tribunal  imperatoris,  nt  ul- 
tro  territuri  subclamationibus,  con- 
currunt.'  XLii.  28.  '  Subcla»)atione3 
frequentes  erant  interrogationesque.' 
c.  53.  '  Quum  per  omnem  oralionem 
satis  fiequenti  adsensu  subclamatnm 
esset.'  XLiv.  45.  '  Quidam  ausi  sunt 
media  ex  concione  subclamare:'  et 
alibi. 

ImpeTutorem  in  provincia  retenturos'] 
Pal.  1.  in  pruvinciam  retenturos.  Gebh. 
Similiter  Lov.  1.  2.  4.  Harl.  et  Mead, 
ambo.  Paullo  ante  conjecturandum  sit 
Lov.  2.  et  Harl.  Sed  verbum  est  ni- 
bill,  quod  lesicograplii  in  antiquis  Se- 
liecje  edd.  legi  observarunt,  sed  e- 
mendandum  esse  viri  docti  monue- 
runt. 

§  5  Consuliim  relatio  interrupit]  Pal. 
1.  consul  ut  kgatio  int.  nhur  cvnsulum 
legatio.  Gebb.  Consul  ut  relatio  Lov. 
1.  comulum  hgalio  Mead.  2.  relatio 
consulum  Har!. 

Qui  suas  armari  provincias,  prius- 
qnam  de  prcetorisl  Codd.  liabent  ornari 
provincias,  non  armari.  Gelen.  Pall. 
quia  suas  ornati  provincias,   quam  de 


]  197(5 


NOT.E    VARIORUM    IN 


pratoris.  Gehh.  Qitia  suas  Voss.  Lov. 
1.  4.  Mead.  2.  et  Gaeitn.  Vide  ad 
XXXVI.  3o.  §  5.  Diin  sorliri  prvvincias 
Hearnii  L.  1.  urmari  provincias  Lov. 
5.  ordiiiari  proiincias  Lovel.  G.  Sed 
recte  Geleniiis  ornuri  provincias,  quod 
seivant  reliqui  nostri,  nisi  (jiiod  or' 
nati  liabeaiu  Lovel.  4.  et  Mead.  2. 
Quid  sit  '  ornare  provinciam,'  vel 
'  magistratum,'  in  provinciam  pro- 
fectiiruui,  vide  Sigon.  de  Jur.  Ant. 
Provinc.  ii.  3.  et  Torrent,  ad  Suet. 
Cebs.  C.  18.  Solent  autem  '  ornare' 
et '  arniare'  a  librariis  confundi.  Vi- 
de ad  I.  43.  §  8.  £|)it.  Liv.  lib.  Lii. 
Bronkluis.  ad  Propert.  in.  7.  15.  et 
Buruiann.  ad  Nason.  Met.  xii.  462. 
Similiter  '  oruare  '  et  '  ordinare  ;'  vi- 
de ad  XXIV.  48.  §  7.  Praeterea  quam, 
pro  priunquam,  Lev.  4.  Harl.  et  Mead, 
am  bo.  Mox  aquum  esse  censebul  Lov. 
5.  et  edd.  vett.  Sed  niediam  vocem 
expnnxit  Frob,  a.  1535.  quae  uec  in 
alii«  Mss.  nostris  comparet. 

§  0  Sucium  Lutini  noininis,  quantus 
semper  numtrus,  quindecim  millia  pedl- 
tutn  et  oclingenti  equites'\  Hunc  locum 
tractavit  Lipsius  ad  Veil.  Pat.  ii.  15. 
et  de  Milit.  Rod).  II.  7.  Ibi  conjicit 
legendiun  A'A'.  millia  peditum,  nee 
quidquain  praeterea  rautat:  liic  emen- 
dat,  quantus  turn  semper  numerus,  XV. 
millia  peditum,  et  milk  ducenti  cquites. 
Ratiiiiiem  einendationis  jianc  reddit, 
quod  vocula  turn  addita  verba  Livii 
ad  ilia  tempora  et  annos  adstringat; 
et  qnod  hie  muneius,  ctiani  in  cquiti- 
bus  ipsis,  suppe  apud  Livium  in  rebus 
sub  bella  Macedonuni  ant  Antiucbi 
gestJs  rcperiatur:  idqne  sibi  credi, 
aut  in  Livio  qiia^ri  jub(!t.  Cerium 
est,  jam  olim  niuito  niajorem  in  ex- 
ercitibus  Romania  fnisse  numerum 
sociornni,  quam  civiiim  Romanorum. 
Vide  III.  22.  lib.  X.  capp.  18.  et  2C. 
Sed  hoc  quoque  negari  non  potest, 
ninnqiiain  finitum  fuisse  cerium  nu- 
mernm  militunr,  quem  socii  darent, 
ne  illis  quidcm  temporibus,  ad  quae 
liic  pra:cipue  respici  putat   Lipsius. 


Hoc  manifestum  est  e  multis  locis 
Livii,  in  (piibus  numerus  socioruin 
duabus  legionibus  Romanis  iis  ipsis 
temporibus,  quae  iuserta  vocula  turn 
designata  credit  Lipsius,  additus  me- 
moratur.  xxxiii.43.  quinque  millia 
(hoc  milii  suspectimi  est)  socium  La- 
tin! nomiuis,  et  quingenti  equites. 
XXXIV.  5G.  socioium  et  Latini  noini- 
nis XV.  millia  peditum,  equites  sex- 
centi.  XXXV.  20.  viginti  millia  pe- 
ditum, et  equites  nongenti.  Ibid.  c. 
41.  viginti  millia  pediium,  et  oclin- 
genti equites.  xxxvii.  2.  quindecim 
millia  peditum,  equites  sexcenti. 
xxxviit.  35.  quindecim  millia  pedi- 
tum, et  mille  ducenti  equites.  xxxix. 

20.  viginti  ii>illia  peditum,  et  equi- 
tes mille  tiecenti.  His  plane,  ni  fal- 
lor,  evertitur  fundamentum  emenda- 
tionis  Lipsianae.  Aliquanlo  proba- 
bilius,  mea  sententia,  dixisset,  parti- 
culam  turn  ad  duos  priores  annos  re- 
ferri :  nam  iis  socios  eunidem  nume- 
rum peditum  equitumque,  quem  hie 
viilgata  leclio  liabet,  dare  jussos  esse 
capp.  1. 18.  et  26.  Sed  neque  Livium 
de  duubus  annis  turn  semper  dicturum 
fuisse  credo,  neque  tamen  aliam  rati- 
oiiein  linnc  locum  cum  superioribus 
conciliandi  invenio.  Nam,  quod  quis 
suspicari  possit,  quia  Livius  antea  ter 
hoc  libro  hunc  numerum  socioruni  nie- 
nioraverat,  fortassis  aliqiiem  obiitiim 
eorum,  quae  superioribus  librisscripta 
erant,  sibi  persuasisse,  id  pevpetuum 
fuisse,  et  verba  quantus  semper  nume- 
rus in  margine  libri  siii  scripsisse,  ve- 
reor,  ne  sit  secare  iiodum,  non  sol- 
vere. Quod  autem  dixi,  non  finitum 
fuisse  certum  numerum  militum,  qui 
sociis  ad  duas  legiones  imperaretur, 
etiam  ex  iis  quae  libris  sequentibus 
flu  hac  re  leguntur,  liquet.  Vide  lib, 
XLi.  capp.  5.  9.  14.  et21.  lib.  XLii. 
capp.  1.  31.  et  35.  XLiii.  12.  et  XLIV. 

21.  Duk,  De  numero  sociorum  in 
exercitu  Romano  quaedam  vide  ad 
xxxvui.  35.  §  9.  Crevierius,  pro- 
posita    euitpdationQ    Li]isii,  quantus 


T.    LIVJI    HIST.   LIB.    Xr..   CAP.   36, 


11977 


turn  semper,  ex   lib.  de  Milit.  Kom.  21.  <  Ciiin  legione  nova,  quinqiie  mil- 

Iianc  ^iKpiffn/ addit,  etiamsi  illnd  <«»n  libiis   pcditiini,  tiecentis  eqiiitibiis.' 

non  expriniatnr,  facile  ex  ipsa  re  sup-  xlh.  18.  '  Ut  snpplenientiiin  sibi  ad 

pieri  posse  ;  intelligeiidiim  igitiir  tan-  exeicitiim  daretur,  tria  niillia   pedi- 

tuinmudo,  hoc  jam  a  miiltis  annis  ser-  tiini,  centum  et  quinqnaginta  equites 

vatiim  esse.   Sed  non  videtur  animad-  in  Romaiias  legiones.'     c.  5(i.  '  Cum 

vertisse  vim  vocis  semper,  (\i\x  banc  exercitu  navali,  decern  inillibus  arma- 

expiicalionem  non  admittit.     Di-inde  toiuni.'  c.  59.  '  In  iiunc  nioduni  max- 

tjuindecim  millia  peditum,  oclingcnti  e-  ime  instruct*  acies,  par  fermeutrim- 

tjuiles,  sine  copula,  Lov.  2.  4.  Harl.  que  niimerus  equitum  ac  levis  arnia- 

Mead.2.  et  Gaertn.    Similiter  prafe-  turae,  coucurrunt.'     Vide  J.  F.  Gron. 

runt  edd.  Sigonii.     Si  quis  cum  Lip-  ad  xxx.  8.  §  G.  Jac.  Gronov.  ad  vii. 

sio  malit  milk  ducenti  equites,  error  35.  ^  6.  et  quae  notavi  ad  xxv.  34.  ^ 

ortus  esse  censcri  potest  ex  confusis  10.  et  xxxix.  31.  §  3.     Quum  tamen 

notis  numeralibus  13.  ccc.  et  ci3.cc.  reliqui  codd.  in  vulgatum  consenti- 


§  7  Dimisso,  quem  haberent,  exercitu 
reverterentur  Roynam]  Dimisso,  quem 
haberent  exercilum  Mead.  1.  Id  au- 
tern  dictum  videri  potest  ad  formam 
jlliiis  c.  20.  '  De  iis,  quorum  I'erseus 
Demetrium  insimulasset  sermunum  :' 
ubi  alia  vide.     Qiuini  tamen  reliqui 


ant,  potius  videtur,  ut  lectionem  cod. 
Voss.  ex  scribie  errore  ortam  crcda- 
nuis,  (|Uod  olim  per  notas  scri|)tum 
ftierit  le^ionem  VCU,\e\  tegionem  V. 
HI.     Vide  ad  xxv.  9.  §  16. 

Cum  equilibus  quadringeniis^  Si  in 
hoc  nuuiero  nou  variant  lii)ri,  dicen- 


niliil  niutent,  vulgatum  loco  niovere  dum  est  cum  Lipsio  de  Milit.  Rom.  ii. 

temeraiium  foret.    Faullo  ante, '  cum  6.  centum  preeter  niorem  additos  fu- 

hoc  exercitu  T.  Sempronius  Apuanis  isse.     Nam  Justus  nunurus  equitum 

Liguribus  ut  inferrct  bellum '  pessi-  in    legione    erant   trecenti   equites: 

nie  Gaertn.  trajectis  voribus  ut  infer-  uec  aliud  exemplum  de  quadringen- 

retit  bellum  etiani  Voss.  Lov.  I.  2.  4.  tis  in  Livio  babeo,  quam  xxiii.  34. 

6.  Harl.  et  uterque  Mead.     Tum  rfo-  Vide  ad  xxii.  3G.  Df/A;.     Quudringen- 

nee  eo  consules  venissent  Lov.  2.  Harl.  tis  conslanter  nostri  omnes. 
et  Mead.  1.  Et  mille  pra-terea  peditum  Romano- 

§  8  Novamlegionem  ei  quinque  mil-  rum]  \e\.\\1).  peditum  civium  Roma- 

Hum  et  ducentorum  peditum]  Quinque  norum.     Recte  :  sic  enim  c.  1.  '  Qua- 

millia  Voss.   Posset  igitur  videri,  per  tuor  millia  peditum  civium  Romano- 

adpositionem  scribendum  esse  noiam  rum,  tt  ducenti  equites.'  Sigon.  Lec- 

legionem  ei,  quinque  millia  et   ducentos  tioni  a  Sigonio  probatae  favere  vide- 

pedites.     Ita  iii.  5.  '  Antiates,  mille  tur  Voss.  ex  quo  nibil  nolalum  inve- 

niilites,  &c.  cum   ignominia  dimissi.'  nio.     Ita  cap.  18.  '  Li  supplenientum 

XXIII.  17.  '  Perusinacoliors,  homines  dccreta  tria  millia  civinin   Koniano- 

quadringenti  sexaginta.'     xxiv.  36.  rum,  ducenti  equites.'    xn.  15.  *  Ut 

'  Romana  classis,  triginta  quinquere-  in  supplenientum  his  tria  millia  civi- 

jues.'    cap.  47. '  Praesidium,  quinque  um    Romanorum    cum  cquitibus  du- 

niillia  armatornm.'  xxviii.  28. '  Tota  centis  mitterentur.'    Seil  dis?entiunt 

legio,  millia  hominum  quatnor.'    Lib.  reliqui  codd.    \a\n  et  prccterca  civium 

xxxvm.  cap.  16.  '  Galli,  magna  vis  Romanorum  quinquagiiiiu  equites  pia-- 

hominum.'     c.  25.  '  Slatio  pabulato-  fert  Harl.    et  pratereu  peditum  Roma- 

rum,sexcenti  equites.'  XL.  53. '  Gal-  norum  quinquuginta  equites  Lov.  4.  et 

li  Transalpini,  tria  millia  hominum.'  Gaertn.    et  prccttrea  peditum  Romano- 

XLi.  13.  '  Lunam  colonia,  duo  millia  rum  mille  Mead.  2.    et  mille  pratereu 

civium  Romanorum  sunt  deducta.'  c.  peditum  Romu7iorum,ul  auteSigonium 
Delph.  el  Var.  Clas.                     Livius,  33  S 


11978 


NOTiE   VARIORUM    IN 


edebatiir,  Lov.  1.  2.  5.  6.  et  Mead.  1. 
Infra  c.  41.  'In  siippU  nieiitiim  con- 
siiles  scribeie  jussi  ad  tria  inillia  pe- 
dituin  Roiuanoriim.'  xli.  21.  '  P. 
I'liiio  Pliilo  in  ciieiioiem  tiia  n)illia 
pediuini  Konianoiiini.'  xlii.  l.'Snp- 
pleinenltini  Hispanic  tria  irillia  pe- 
ditiini  Romanornni  siriberent.'  Il)id. 
'Miile  et  qtiinf^enti  pedites  Roniaiii 
cum  centum  ef]iiltiljiis  scribi  jnssi.' 
Si.iii.  12.  '  In  Macediiniam  pediinni 
Ronianorum  sex  niillia.'  Qiiibus  om- 
nibus locis  '  pedites  Roniani '  itidem, 
ut  liic,  oppuniiutiir  '  sociis  nominis 
Latini.' 

^  9  Et  socii.H  e  nomine  Latino  impe- 
rure  septem  millia  peditum,  trecentos 
equites]  Si  lectio  ha^c  genuina  est, 
non  jnngendd  sunt  sociis  e  nomine  La- 
tino;  Liviuni  enim  alibi  ita  locutiim 
esse,  nondum  observavi  ;  sed  potius 
ordo  erit  '  imperare  sociis  septem 
U)illia  peditum  e  nomine  Latino.' 
Niillus  tamen  codicum  vulgatum  fir- 
mat,  nisi  perpetuus  editioniini  adse- 
cla  Lov.  5.  Pigliius  in  Anna),  ad  a. 
lOLXXiii.  p.  334.  Ir*c  verba  laudans 
profert  e  sociis  et  nomine  Lnlino,  trans- 
positis  vocibus.  Sed  neque  ci  codd. 
adsentiuiitur :  et  sociis  a  nomine  Lati- 
no imjieiarc  le^unt  edd.  Sigonii  1.572. 
Paris,  an.  1573.  et  relicpia^  usque  ad 
Dan.  Heinsiuni,  qui  priscam  lectio- 
iieni  reduxit :  et  sociis  nomine  Latino 
Voss.  Lov.  I.  4.  Harl.  et  Mead,  am- 
ho  :  et  sociis  nominis  Latini  Lov.  2.  G. 
et  Gaerln.  quae  ordinaria  ac  sollem- 
nis  formula  est.  Turn  imperari  Voss. 
Lov.  1.  4.  5.  G.  Harl.  Mead,  ambo,  et 
edd.  vett.  pro  quo  Frob.  1531.  dedit 
imperare,  conciuentibus  Lovel.  2.  et 
Caertn.  Deuique  V  equites  V os^.  et. 
Hearnii  N. 

Cum  hoc  exercitu  placuit  ire  in  IJiS' 
paniitm  citeriorem  Ti.  Sempronium] 
T ranspositis  vocibus,  Pall,  cum  hoc  ex- 
ercitu Ti.  Sempr.  ire  in  IJisp.  ptacuit 
cit.  Gebh.  Similiter  scripti  et  edd. 
ante  Frob.  a.153j.  quae  vocabida  in 
eum   ordioem    digessit,   quern   nunc 


obtinent. 

§  10  Ante  Sp.  Postumium  et  Q. 
Marciiim  consules,  cites  Romanisociive] 
Ita  primus  edidit  Aldus,  invitis  om- 
nibus scriptis.  Priores,  adsii|)ulante 
Lov.  5.  pra-ferunt  ante  Sp.Post.  consu- 
lem  Q.  Marcium  consukm,  omissa  par- 
ticula  copulaute,  quam  nullns  codi- 
cum agnoscit :  ante  Sp.  Postumium 
(Scmjironium  Postumi%im  Harl.  Sp. 
Posluiunm  Mead,  I.)  consulem,  Q. 
liJarcium  eo  cives  Romani  Lovel.  4.  G. 
Harleian.  Mead.  aml»o,  et  Gaertn.  in 
quibiis  illud  eo  mutatum  ex  co.  id  est 
consulem.  Ante  Sp.  Postumium  consu- 
lem Q.  Marcium  cires  Romani  Voss.  et 
Lov.  1.  ante  Sp.  Postumium,  Q.  Mar- 
cium consules  Lov.  2.  quomodo  edidi. 
Vide  ad  ii.  17.  §  1. 

Quoi  amplius  duabus  legionihus,  quam 
decent  millia]  Hearnius  qtiod  amplius 
edidit,  ac  notavit  quot  exstare  in  Gro- 
noviorum  edd.  secus  atque  in  aliis. 
Verum,  quot  in  niultis  primarum  edi- 
tionum  etiam  legi,  certum  est:  que 
amplius  prsfert  Mead.  1.  quo  amplius 
Voss.  Lov.  1.2.4.6.  Harl.  Mead.  2. 
et  Gaertn.  quot  amplius  how.  5.  Dein- 
de  in  duabus  legionihus  scribendnm 
conjicit  Pighius  in  Annul,  ad  annum 
lOLXXiii.  p.  333.  Sed  przepo-xitionera 
ignorant  omnes  scrip'i:  et  commode 
duabus  legionibiis  casu  tertio  accipi 
posse  videtur.  Mox  verbis  proximis 
et  §  seq.  mille  centum  equites,  pro  sex- 
centi  equites,  perperara  Mogunt.  cod. 
Librarius  notas  nunierales  Ij.  et 
CLJ.  commutavit.  Alia  ejus  erroris 
exempla  vide  ad  I.  xxxiii.  c.  I.  §  2. 
xxxjx.  20.  §  3.  et  c.  29.  §  G. 

§  11  Socium  Latini  nominis  duode- 
cimmilUa]  Una  voce  aurtior  Hearnii 
L.  1.  duodecim  millia  peditum  :  quam 
lectioneni  Crevier.  adoptavit.  Ve- 
rum constanter  abest  ab  omnibus 
scri|)tis  nostris,  et  etiam  abesse  po- 
test, quuni  subsequens  sexcenti  equites 
priora  bzcc  duodecim  millia  de  pedili- 
bus  inttUigenda  esse  doceat.  Pra- 
terea  saepe  eo  casu  Livius  voceui  il- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   37. 


11979 


lam  omisit.  Supra  c.  18.  '  In  sup- 
pleinentnm  decreta  tiia  iiiillia  civiiiin 
Roiiianoriin),  diicenti  ecpiitcs.'  In- 
fra c.  44.  '  Quinqiie  niillia  socionim 
Latini  noniinis,  et  qiiadringentos  e- 
qnites.'  xli.  13. '  Tria  inillia  civiuiii 
Ronianoniin  cum  eqnilibus  diiceiitis, 
quinque  millia  sociiim  Latini  nonii- 
nis, et  trecenti  eqiiites  mitterentur.' 
Mox  dictio  duobus  exsulat  ah  Harl. 
Prapterea  quos  si  videret  perperam 
Voss.  Lov.  1.  4.  6.  Harl.  Mead,  am- 
bo,  et  Gaertn.  neque  rectius  portarct 
Harl. 

§  13  Q.  Fuhio  Buteoni  prorogatum 
in  Gallia  imperium  est]  Vet.  lib.  in 
GalUam.  Utraqne  locntio  Livio  nsi- 
1ata.  Sigon,  Pall,  uterque  prnroga- 
tumin  Gallium  imperium  est.  Cebliard. 
Et  hie  Sigonins  in  Galliam  ex  snis  ve- 
teiibiis  libris,  ((|uibuscum  non  certe 
faciunt  nostri,)  et  ntrani(|ne  locutio- 
nem  esse  Livio  nsitatani  observat. 
In  qno  etiam  fallitur:  nam,  nt  dixi, 
imperium  populus  Ronianus  non  da- 
bat  magislratibus  in  provincias,  sed 
in  exercitus  in  provinciis  :  neque  ali- 
iid  erat  imperium  hoc  sensu,  quam 
potestas  exercitum  liabendi  et  ei  im- 
perandi,remve  bellicam  iulministran- 
di.  Sic  1.  XXVI.  c.  I.  '  El  prictoribus 
prioris  anni  M.  Juuio  in  Etruiia,  P. 
Sempronio  in  Gallia,  cum  binis  legio- 
nibus,  quas  habiierant,  prorogatum 
est  imperium.'  Sic  utique  sine  ulla 
varietate  et  veteres  et  vulgati  libri. 
Eodeni,  cap.  18.  '  Omnes  non  cen- 
Inrise  modo,  sed  etiam  homines,  P. 
Scipioni  imperium  esse  in  Hispaiiia 
jusseruni.'  Sic  Mss.  Lib.  xxvii.  c. 
7.  '  Hisquoque  est  enim  prorogatum 
in  Sicilia  imperium.'  xxx.  40.  '  La- 
tum ad  populum  esse,  cujus  velient 
imperium  in  Africa  esse.'  Nee  longe 
ibidem  c.  41.  '  P.  Scipioni  cum  ex- 
ercitibus,  quos  haberet,  in  provincia 
Africa  prorogatum  imperium.'  Ite- 
runique,  '  M.  Servilio  in  Etruria  pro- 
rogatum imperium.'  Denique  '  cui 
jubtrcut  in  Hispania  imperium  esse.' 


Lib.  XXXI,  extremo,  (c.50,)  '  Plebes 
Cn.  Corneiio  Lentulo  et  L.  Sterlinio 
procoiisiilibus  imperium  esse  in  His- 
pauia  jussit.'  Videntur  induxisse  Si- 
gouium  ilia  xxvi.  2. '  Quern  cum  im- 
periomitti  placeret  in  Hispauiam  ad 
eum  exercitum,  cui  Cn.  Scipio  impe- 
rator  pryefuisset.'  xlii.  10.  '  C.  Si- 
cinius,  pr*tor  designatus,  cum  im- 
perio  in  Apuiiam  missus.'  Et  si  quas 
siniilia.  Sed,  haec  alius,  atque  supe- 
riora,  generis  esse,  nemo  non  videt. 
J.  F.  Gron.  hi  Galliam  Voss.  Lov.  I. 
2.  4.  6.  Harl.  Mead,  ambo,  et  Hear- 
uii  L.  1.  ac  N.  Sed  recte  Gronov. 
vulgatimi  tuetur;  tpiem  etiam  vide 
ad  XXVI.  28.  §  7.  et  Duker.  ibid,  ad 
§9. 

Prater  exercitum  reterem,  qui  in  Li- 
guribus  .  .  .  erat]  Erant  Lov.  4.  Harl. 
et  Mead,  ambo;  quae  lectio  defeudi 
posset,  vocem  exercitus  conlective 
accipiendo  :  de  quo  vide  ad  iii.  28. 
§  2.  Videri  etiam  posset,  legendum 
esse  prater  exercitus  veteres,  qui  in 
Liguribus  erant.  Anno  enim  proximo 
Ligures  provincia  cousulibus  adsig- 
nati  cum  quatuor  legionibus  cap.  18. 
binaj  scilicet  unicuiquedecretas  sunt: 
et  ita  duo  in  Liguribus  exercitus  fu- 
erunt.  Verum  reliqui  codd.  vulga- 
tam  scripturam  tuentur:  et  Livius 
inquit  hoc  cap.  '  Dimisso,  quem  ha- 
berent,  exercilu,  reverterentur  Ro- 
mam  :'  et  c.  38.  '  Quum  veterem  ex- 
ercitum Romam  deduxissent :'  quibns 
locis  tanien  intelligi  potest,  quisque 
suum.     Vide  ad  c.  10.  §  10. 

§  14  Et  is  ipse  exercitus  agre  f.x- 
plebatur  propter  peslileniiam,  qua  jam 
tertium  annuiu]  OniissaeZ  copula,  Pal. 
1.  is  ipse  ex.  agre  explebatur  propter 
pest,,  qua  tcrlium  jam  annum,  Gebh. 
£.r  his  ipse  extrcilus  Voss.  et  Lovel.  1. 
et  ex  his  ipse  exercitus  Lov.  G.  Hiuc 
voces  propter  pestilentiam  desunt  in 
Lov.  5.  et  ed.  Camp.  Tum  tcriium 
jam  annum  Lovel.  1.  2.  4.  G.  Harl.  et 
Mead.  ambo. 

Cap.   XXXVII.  §  I   Post  consul  C. 


11980 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Calpurnius  nioritur,  muUhjue  alii  om- 
nium ordinum]  Post  cos  C.  Calpurnius 
Mead.  2.  et  Gaei  In.  Perperam  etiam 
alibi  cos,  sive  consul,  et  eos  comniu- 
tantiir.  Vide  ad  ii.  64.  §  7.  Consul 
Calpurnius,  omisso  pra>noiiiine,  Lov. 
2.  Vernm  nota  ejns  inleicepta  est  a 
prima  liteia  vocis  seq.  Vide  ad  xl. 
34.  §  1.  Turn  mulli  alii  Heainii  L.  1. 
et  prisoae  edd.  Copulam  que  postea 
Moguntini  ex  cod.  suo  addiderimt. 
Ea  aiiteni  in  scriptis  nostris  omnibus 
snperest. 

%  2  Pontifex  maximus  piacula  tree 
Deum  conquirei  e]  Ponlifex  maxima  pia- 
cula Gaeitn.  At  C.  Serviliiis  Ge- 
ininiis  'ponlifex  maximus'  cieatiir 
XXXIX.  40.  nioiitur  veioxL.  42.  Vox 
Deum  non  adparet  in  Lov.  1.  Turn 
mox  libros  inspexere  Heainii  L.  !• 
Sed  omnia  pendent  a  veibo  '  jnssus.* 
Insuper  consules  Voss.  et  Gaertn.  Sed 
alter  consul  mortuus,  eique  nondnm 
novus  substitutus  erat ;  prajterquam 
quod  sequalur  '  vovit  deditquc.'  Vide 
ad  X.  10.  §  2.  Consulem  Lov.  1.2.  et 
G.  a  m.  pr.  consulere  a  manu  altera  in 
niargine. 

Saluti  dona  vovere"]  Salutisdona  Lov. 
2.  4.  Harl.  et  Mead.  ambo.  Sed 
'  Salus  '  hie  unum  est  numinnm,  cui 
consul  dona  vovere,  et  statuam  anra- 
tani  dare  jussus  est.  Eideni  numini 
dim  C.  Junius  Bubidcus  censor  ledem 
locavit  IX.  43.  Eam  autem  antea 
consul  voverat,  ct  postea  dictator  de- 
dicavit  x.  1. 

§  3  Jn  urbe  et  per  omnia  fora  con- 
ciliabulafiue  edixerunl]  '  Forum  '  locus 
erat  nundinationis  ct  negotiationis, 
ubi  etiam  jus  dicebatur  :  ut  forum 
Flaminii,  forum  Julii,  forum  Licinii, 
de  eorimi  nominibus,  qui  ea  fora  con- 
stituenda  curarunt.  Quare  cum  scri- 
bil  Varro  de  Re  Rust.  i.  2.  '  Ejus- 
<lem  gentis  C.  Licinius  tribunus  pie- 
bis  cum  esset  post  reges  exactos  an- 
nis  ccci.xv.  primus  populnm  ad  leges 
accipiendas  in  seplena jugera  foren- 
tia  e  comitio  eduxit :'  significat,  as- 


signata  fuisse  viritim  a  Licinio  «ep- 
tena  jugera  in  eo  foro,  quod  ipsecon- 
stituit,  '  forumque  Licinii '  vocatnm 
est.  Municipia  autem  coloniis  prae* 
ferebaoUir,  coloniae  pra-fecturis,  prae* 
fectura?  foris,  fora  conciliabulis.  Nam 
'  conciliabnla '  cum  loca  essent,  in 
quibus  jus  diceretnr,  el  in  concilium 
conveniretur,  tamen  foris  inferiora 
erant.  Interdum  tamen  in  municipii 
jus  ascendebant.  Frontin.  de  Limit. 
Agr.  p.  41.  ed.  Goes.  *  Hoc  concilia- 
biilnm  fuisse  fertur,  et  postea  in  mu- 
nicipii jus  relatum.'  Cum  autem 
Frontinus  dicit '  conciliabulum  fuisse' 
(interprete  Urbico  de  Lim.  Agr.  p. 
CO.  ed.  Goes.)  inlelligit  locum  queu- 
dam  coloniee  fuisse,  et  quandam  co- 
lonize partem,  ubi  conventiculum 
esset  juridicum.  Ejus  verba  sunt, 
♦  Sunt  autem  loca  publica  colouia- 
rum,  ubi  prius  fuere  conciliabula,  et 
postea  snnt  in  municipii  jus  relata.' 
Caeterum  in  conciliabulis  jus  dictum 
fuisse,  ostendit  anliqua  lex  in  variis 
auctor.  de  Limit,  in  L.  Mamil.  Ros- 
cia,  Peducea,  Aliana,  Fabiaj  cnjus, 
si  quis  forte  dubil<it,  liaec  sunt  verba  : 
'  Cum  curator  bac  lege  non  erit,  tunc 
quicunque  niagistratus  in  ea  colonia, 
niunicipio,  praefectura,  foro,  concili- 
-abulo  juridicundo  praeerit,  ejus  ma- 
gistratui  de  ea  re  jurisdictio,  judicis- 
que  datio,  addictio  esto.'  Living 
tamen  (hoc  loco,  et  mox)  per '  fora'  et 
'conciliabula'  omnia,  quae  extra  ur- 
bem  erant,  majora  et  minora  oppida, 
castella,  loca  intellexisse  videtur,  in 
quibus  essent  conventus  aliqui  juri- 
dici.  Turnebus,  Advers.  i.  11.  Hie 
finiunt  Pall,  nee  non  vetus  ed.  Gebh. 
Duae  priores  voces  in  urbe  desunt  in 
omnibus  nostris  Mss.  Hearnii  L.  I. 
et  edd.  veil,  quas  recte  Mognntini 
ex  cod.  suo  addiderunt.  Similiter 
'  nrbs'  a  '  foris'  et  '  conciliabulis' 
dislinguitur,  et  hinc  fora  et  concilia- 
bula extra  nrbem  fuisse  indicalur 
XXXIX.  14.  *  Non  Roniae  niodo,  sed 
per  omnia  fora  et  conciliabula.'     In- 


T.   LIVII    HIST.   LIB.    XL.   CAP.  38. 


11981 


fra  XLiii.  14.  •  Hoc  edicto  literisqne 
ceiisorum  per  fora  et  coiiciliabiila  di- 
niissis,  tanta  ninltitiido  jmiionim  Ro- 
mam  coiivenit,  iit  gravis  mbi  tiirbij 
insoiita  esset.'  Ita  niox  hoc  cap. 
qiiacstio  veneficii  '  in  m  be'  propiiisve 
iirbfin  decern  miilibiis  pas-simni  com- 
missi C.  Clatidio,  nlira  dtciiuum  la- 
pideni '  per  fora  conciliabuiiiqiie  '  C. 
Ma>nio  decieta  est.  De  foris  et  coii- 
ciliabiilis  vide  etiani  Marc.  Donatiim 
ad  XL.  19.  §  3.  qui  sua  pleraqne  Tur- 
nebo  debuit.  Ab  expiicalione  loci 
Varroniani,  quaniTurnebus  bic  dedit, 
diversam  vide  apud  Pigliiuni  in  An- 
nal.  ad  a.  lacviii.  p.  404.  Ceteium 
in  his  vocibus  desinuiit  omnes  iinn 
tantuni  edd.  aiitiqu<r,  sed  etiaiu  codd. 
Mss.  praeter  Moguntimmi,  ex  quo 
reliqua  pars  hnjus  libri  in  liiceui  emis- 
sa  est. 

^  4  Decern  milUbus  passuum  esset 
eommissuml  Decern  viillibus  esset  pas- 
suum ed.  Mog.  et  alias  usque  ad  Fro- 
beninm,  qui  a.  1535.  dictiones  in 
enni  ordineiii  digessit,  qui  nunc  ob- 
tinet. 

§  5  Suspecta  consults  crat  mors  mnx- 
ime:  neculus]  Ita  recte  Aldus  bunc 
locum  distinxit.  Moguntini  male  ita 
interpunxerant :  Suspecta  consulis  erat 
mors:  maxime  tiecatus,  Sfc. 

^  6  Q.  Fulcius  Flaccus  in  locum  vi- 
trici  consul  est  declaratus']  Aut  error 
est  in  prsenoinine,  aut  duo  fuere  uno 
tempore  Q.  Fiilvii  Fiacci,  alter  biijus 
anni  consul,  Calpurnio  subrogatus ; 
alter  sequentis,  quod  niihi  non  fit 
verisimile.  Nisi  qnis  dicat,  quoil  ho- 
die  quoque  in  quibiisdani  urbibusob- 
servatur,  ut,  qui  subrogatus  fiierit, 
sequent!  anno  fiat  consul.  Glar.  Ve- 
lisimile  non  videtur  Glareano,  duos 
Q,  Fiilvios  Flaccos  consules  fuisse, 
alteruni  hoc  annoC.  Calpurnio  subro- 
gatum,  alternni  cum  L.  ]\Ianlio  inse- 
qucnti  anno;  et,  ne  idem  nfroque 
anno  consul  sit,  veretur  :  cum  tamen 
duos  esse,  eosque  patrueles,  apj)aroat 
ex  tabulis  Capitoliuis,  in  qulbus  ita 


est:  [*  Recte  tabulae  Capitolina;. 
Veruntanien  in  re  non  admodimi 
magna  Glareanus  nihil  asseverat,  scd 
ha?sitat.'] 

A.  POSTVMIVS.  A.  F.  A.  N.  ALlilNVS 
C.  CALPVRNIVS.  C.  F.  C.  N.  N.  PISO 

IN.  M.  M.  E.  IN.  E.  L.  F. 
Q.  FVLVIVS.  CN.  F.  M.  N.  FLACCVS 
L.    MANLIVS.    L.    F.   L.   N,  ACtDINVS 

FVLVIAN. 
Q.  FVLVIVS.  Q.  F.  M.  N.  FLACCVS. 

Sigon.  Recte  hoc  modo  Frobenins 
1531.  edidit.  Moguntini  aliique  pri- 
ores  ante  Frobenium  consulis  vulga- 
runt:  quoruui  error  ortus  est  ex  com- 
pendio  COS,  quod  consulis  reddide- 
runt,  ut  convenirct  proximo  vilrici, 
quuui  consul  reddi,  et  ad  r«*inotiu8 
'  Q.  Fulvius  Flaccus  '  referri  deberet. 
Vide  ad  x.  10.  §2. 

Exprobratum  ei  a  matre  dicerenf] 
Ita  vestigia  literarum  proxiine  secu- 
tus  feliciter  emendavit  Frob.  1531. 
quuui  antea  sine  sensu  Moguntini 
edidissent  exprobratum  etiam  hac  re 
dicerent.  Recte  etiam  mox  §  seq. 
eadeui  ed.  adjecisse,  pro  Moguntina 
lectione  adjecisset,  adoptavit. 

Cap.  xxxviii.  §  1  Inproviso  ob- 
pressi,  ad  duodecim  milUa'\  Hanc  lee- 
tionem  Frob.  a.  1535.  recepit.  Mo- 
guntini eosque  secuti  ediilerunt  in- 
proviso oppressi  sunt :  ad  duodecim  mil- 
lia,  4'f. 

§  2  Nullum  alium  ante  finem  rati 
/ore]  Vel  alium,  vd  ante  superest  : 
sed  potins  ante.  J.  F.  Gron.  Tamen 
recte  dicitur  '  si  uniquam  ante  alias.' 
Vide  I.  28.  xxxi.  7.  *  si  quando 
umquaui  ante  alias  '  xxxii.  5.  et 
'quod  numquam  alias  antea' xxii. 
58.  Quaero  igitur,  cur  ratio  linguaj 
Latinaa  non  ferat  7iullius  alius  ahie  ? 
Duk. 

§  3  Qui  Taurasinorum  traducere  Li- 
gures'\  Hscc  verba  in  nullo  cxem- 
plari  bene  habent.  Vide  nuni  de  Te- 
Icsinorum  agro  loquatur.  Taurasi- 
nos  enim  in  Saninitibus  non  niemini 
me  legere.  Glar.   Hujus  extrenii  xl; 


1198-2 


fiOTM    VARIORUM    IN 


libii  nisi  uniim  (iit  leoi)  mannscrip- 
tiim  cxempliir  exstaf,  q»od  in  Ger- 
uiania  est,  unde  ail  ca^teros  l);vc  pars 
translata  est.  Cum  igitiir  Germani 
priniiiin  inipressissent,  qui  Taurasino- 
rum  traduccrc  Ligatcs,  deinde  ab  aliis 
enieiidatnm  est  qui  Taurnsinorum fu- 
erat,  cum  traduccre.  Recte,  tit  niihi 
videtur;  vernin  ad  expleiidiim  liiinc 
sensiini  niinis  prapcise.  Plene  aiiteni 
sic  legetur  :  qui  Taurasinorum  fuerat. 
In  eum  cum  traducere.  Sic  paulo  post 
nit  c.  41.  '  In  Samniiini  tiadiicli, 
Bgeique  his  inter  popnlares  datns.' 
'  Tanrasini'  porro  qui  sint  in  Italia, 
nemo  prodit  :  'Taiiraninos' edit  Ste- 
plian.  Sigonius.  Vet.  editio  Taurani- 
nnrum,  quos  a  '  Tanrania,'  ciijiis  me- 
minit  Piinius  iii.  5.  et  Stephantis, 
dici  putat  Camilins  Peregrin.  Diss, 
de  Capua  II.  23.  J.  F.  Gron.  Taura- 
sinorum onines,  qiias  vidi,  vett.  edd. 
Tauranhwrum  demnm  Sigonius  ex 
conjectiira  in  contextnm  lecepit.  Et 
quidem  '  Tanraniii'  a  Piinio  memo- 
ratnr  iii.  5.  unde  '  Taiiraninus  '  Ste- 
plianns  format.  Verum  ibi '  in  agro 
Campano'  fnisse  dicitiir;  hie  vero 
'  ager  in  Samnitibus  '  memoratur. 
Cluver.  Ital.  Antiq.  iv.  8.  p.  1200. 
intelligi  putat  '  Ligures,  qui  cogno- 
minantur  Corneliani,  et  qui  Ba'biani ' 
Piin.  Hist.  Nat.  iii.  1 1,  itadicti  forte 
a  Cornelio  et  Ba-bio,  i)er  quos  in  re- 
gionem,  qiiam  postea  obtinnerunt, 
traducti  snntex  sedibus  aniiqiiis.  Eo- 
riimdem,  observante  Hardnino  ad  d, 
loc.  Piinii,  mcniinif  etiam  Frontin. 
dc  Colon,  p.  lOfj.  '  Liguris  IJacbianis 
et  Cornelianis  muro  ductis  triumvira- 
li  lege:'  et  p.  139.  '  Liguris  Vevia- 
nus  et  Cornelianus  muro  ductus  tri- 
umvirali  lege.'  Hos  Ligures  Cluveri- 
m  traductos  putat  in  Hirpinos,  (\\n 
Samnitium  non  tautum  conterinini, 
Red  et  ronsanguinei,  adeoque  pars 
fuere,  et  quidem  citra  Apeiminnm 
ad  Calorem  amncm,  ad  cujus  dextram 
ri|)am  pcrantiquuni  fuit  oppidum 
'  Taurasiuni,'  nunc    Tawasi  dictum. 


In  bnjus  fluminis  ntraqne  ripa  statuit 
fuisse  latissimos  campos,  ubi  Romani 
proelium  cum  Pyrrlio  consernerunt  : 
eorum  camporum  meminisse  Florum 
I.  18.  Frontin.  Strateg.  iv.  1.  §  13.  et 
Oros.  IV.  2.  Verum  apud  illos  male 
partiin  Auriishiis  partini  Arusinis cam- 
pis  legi.  Contra  Arusinos  campos  de- 
fendunt  viri  docti  ad  d.  loc.  Flori. 
Vide  etiam  Cellar.  Geogr.  Antiq.  ii. 
9.  p.  5.56.  Quin  etiam,  Aurasinorum, 
pro  Taurasinorum,  hoc  loco  legendum 
esse,  contendit  Ortelius  in  Thes. 
Geogr.  in  voce  'Tauraninorum  ager.' 
Sententiae  Cluverii  pondus  addere- 
tur,  si  aliorum  testimonio  coufirma- 
tum  videreui,  id  quod  adfirmavit,  iis- 
dem  locis  oppidum  snperesse,  vulgo 
nunc  Taurasi  dictum.  Ceterum  qui 
Taurasinorum  traducere  Ligures  edi de- 
runt  Moguntini  :  qui  Taurasinorum 
qua  traducere  Ligures  Cervicorn.  qui 
Taurasinorum  fuerat ,  cum  traducere  Li" 
gures  Frnben.  1.53.5. 

Edixrrunt,  Ligures  nb  Anido  monli-' 
bus  descendere']  Neque  hie  locus  per- 
fectus  est.  Deest  enim  alterius  men- 
tis nomen  ;  qnanquam  ne  '  Anidi 
quidem  nientio  est.  Asteriscnm  ic- 
circo  apponendum  censeo.  Sigonius. 
Lege  ut  Ligures  Apuani  de  monfibus 
descenderent.  Muretus.  Ita  quidem 
omnia  vulgata  hactenus  exemplaria 
halient  orationem  banc  corruptam, 
et  saniore  sensu  carentem  :  quid  enim 
lioc  erat  dicere  Cornelius  et  Babius 
edixerunt  Ligures  descendere?  quid 
item  ab  Anido  monlibus?  Ego  ita  le- 
gendum censui  Ligures  ab  Anido  mon- 
te  ut  descenderent.  '  Anidus  '  vero 
'  mons  '  is  forte  fuerit,  qui,  Macram 
effundens  flumen,  vulgo  nunc  appel- 
latur  Monte  liorgada,  et  Monte  Bor- 
galla.  Hunc  Anidum  montem  etiam 
xxxix.  32.  intellexisse  Livium,  ubi 
ait '  Apuanos  montem,  antiquam  se- 
dem  majorum  suornm,  cepisse,'  patet 
ex  eo  quod  continue  ait,  '  Sempro- 
nium,  a  Pisis  profectum,  vastando 
agros,  urendoqne   vices  et  casteila 


T.    LIVII    HIST.    MB.    XL.   CAP.    38. 


11983 


eonim,  aperiiisse  saltiiin  usque  ad 
fiiiviuni  Macrani  et  Liinae  portiim.' 
Hie  scilicet  in  dicto  Borgada  sive 
Aiiido  moiite  apiid  foiites  Macrae 
*  antiqna  niajoruni  ipsornm  sedes  * 
fnit,  in  antiquissimo  eonim  oppido 
'  Apua,'  iinde  Apuani  dicli.  Cluver. 
Ital.  Antiq.i.  10.  p.  7G.  Ut  nunc  vul- 
gatiir,  Moguntini  omnesque  reiiqui 
ediderunt,  solo  excepto  Cleiico,  qui 
ex  Miireti  vel  Cliiverii  conjectura 
aireptum  descendcrenl  adoptavit;  re- 
litjua,  qu<E  tamen  coiruptiora  erant, 
reliqnit.  Videtur  enim  cdixerunt  de- 
scendere  aliqno  modo  defend!  posse, 
et  eadem  ratione  foriuatnm  esse,  qua 
'  hortaretur  pelere;'  de  quo  diximus 
ad  XXXVII.  49.  §  1.  Neque  id  reji- 
ciendi  legilima  caussa  ptitanda  est, 
quod  sulijungatur  '  portarent.'  Nam 
'  edixeruiit  descendere,  portarent' 
siniilis  esse  potest  variatio,  ac  inlus- 
travimus  ad  xxxix.  14.  §  9.  Nihilo- 
itiinus  integram  vel  Mureti  vel  Clii- 
verii conjecturam,  et  pra?sertim  pri- 
orem,  Msti  unici  lectioni  cum  Oe- 
vierio  praefero ;  ita  tamen,  ut  voculam 
ut,  quam  inserendam  ccnsnit,  non  ne- 
cessariam  judicem.  Pro  ea  quidein 
facif,  quod  facile  intercipi  potnerit 
a  literis  ulliinis  vocis  proximae  edixe- 
runt,  vel  edixeriit.  Vide  ad  xxxvii. 
24.  ^13.  Verum  notuin  est,  eaindem 
saepe  oniitti  per  ellipsin  post  verba 
jubendi,  edicendi,  monendi,  liortan- 
di,  ac  similia.  Vide  ad  x.  41.  §  8.  et 
xxviii.  11.  §  11.  Praeterea  de  mon- 
tibtis  descendere  refert  geniiini  stili 
Liviani,  pra?positione,  cum  qua  ver- 
hum  compositum  est,  repetita.  Vide 
ad  Pra-fat.  Liv.  §  II. 

§  5  Neque  vires  ud  rehellandinn  erant'\ 
In  priiiio  exeniplari  Germuuico  fnit 
ad  bellandum  :  quod  magis  liuic  loco 
convenit.  Sigon.  Frobeniiis  est,  qui 
a.  1535.  bellandum  mutavit  in  rebel- 
lundum.  Id  antem  baud  male  conve- 
nire  videtur.  Nam  Lignres  deditio- 
iieni  fecisse  narrantur  supra  lioccap. 
Vires  igitur  nunc  defuisse  dicunlur 


non  tarn  ad  bellum  inferendnm,  qnatn 
ail  desciscendum  ab  obsequio  et  fide. 
Saepe  autem  '  bellare  '  et  '  rebellare ' 
conimutantur.  Vide  ad  Epit.  Liv. 
libb.  VIII.  XI.  xxxiv.  XLix.  lx.  ad 
Livii  VIII.  37.  §  2.  xxxiii.  35.  §  6. 
XXXIV.  17.  §  7.  c.  02.  ^  2.  xxxv.  12. 
§  17.  c.  45.  §  4.  XL.  47.  §  3.  aliisque 
locis. 

§  6  Argenti  data  centum  et  quirn/ua- 
ginia  milliii]  Adjiciendnm  pnto  U-S. 
Nam,  si '  pondo  '  inleliigamus,  nimis 
magna  erit  snmma,  quam  in  ablega- 
tes Ligures  erogare  voluisse  Ronia- 
Dos  non  est  verisiniile.  Glar.  Vocem 
sesterljdm  ex  conjectura  Giareani 
receperunt  Vascos.  et  liinc  reiiqui 
omnes  editores.  Sed  recte  observat 
Crevierius,  ex  usu  Laliiioruni  non 
fuisse,  ut  per  'sestertios'  iininerantes 
adderent  vocem  *  argenti,  '  quuin 
nulli  alii  foreut  sestertii,  quam  argen- 
tei.  Vide  etiam  Gron.  de  Pec.  Vet. 
iH.  15.  Pra?terea  centum  et  quin- 
quaginta  millia  sestertinm  niuiis  exi- 
guaiu  sunimam  esse,  quam  ut  in  qtia- 
draginta  millia  lioniinum  divideretnr. 
Enm  itaque  secutns  vocem scsterlifimj 
ex  Giareani  conjectura  adscitam,  ite- 
rum  delevi,  et  credo,  nuiuerum  Iioc 
loco  depravatum  esse,  quia,  licet  per 
TCI  argenti  denarios  intelligamus,  etiam 
sic  Humerus  justo  minor  erit;  contra 
vero  nimis  magnus,  si  pondo  :  pire- 
(erquam  quod  credibile  non  sit,  Li- 
guribus  argentum  non  signatnm  da- 
tum esse.  Mox  idem  Crevierius  in 
novas  sedes,  pro  in  novas  ades,  scriben- 
duni  conjicit.  Iia  paullo  ante,  '  ne 
penates,  sedem,  in  qua  geniti  essent, 
sepulcra  m.ijorum,  cogerentnr  relin- 
quere.'  Solent  antem  liae  voces  con- 
fundi.  Vide  ad  v.  42.  §  1.  Id  autem 
bic  tanto  proclivius  erat,  quod  litera 
ultima  vocis  pra-ced.  primam  liujns 
lianrire  potnit. 

§9  Taiilum  liostcs dticii  ante  currum] 
Non  video,  (jui  bostcs  ante  curinni 
potuerint  dnti,  ubi  iinlli  fuerunt. 
Forte  vbsidcs.  JNIox  lege,  nee  quod  fer- 


11984 


NOT^    VARIORUM     IN 


retur,  neiiue  quod  duceretur  captum,  ne- 
ifue  qund  mil.  liaretur,  quicijuum  in  Ir, 
eoriiiH fiuriit.  J.  V.  Gron.  Quod,  non 
quid,  eiiaiii  Pighins  habet  ad  anuum 
i:>L\xiii.  Duk.  Crevierius  vel  Gro- 
novii  conjectmam  obsides  probat,  vel 
per  '  hostes  '  intelligit  eos,  qui  se  in 
initio  cap.  dedidisse  dicnntur,  diiode- 
ciiii  iniliia  hominuin  :  probat  eliam 
ter  quod,  pro  quid,  repositum. 

Cap.  XXXIX.  ^  1  In  Hispania  Ful- 
tius  riaccus  proprcelor']  Ha^c  lectio 
tiebetiir  Abio,  ciijiis  loco  Sigonius 
pro  pra'torc  edidit.  At  Mogiintini 
viilgarant  ex  iinico  codice  siioprocon- 
sul,  quod  revocavi.  Plerumque  enim, 
«|tii  circa  hiEc  tempera  vel  pia?tore8, 
vel  post  finitiiin  annuiim  magi^tra- 
tiini  prorogato  iiDperio  propraetores 
Hispania?  preeerant,  '  proconsules  ' 
vocalos  video.  Iia  C.  Seinproiiius 
Tuditaniis  praetor  crealus  His|)aniajn 
citerionm  sorlitus  est  lib.  xxxii. 
capp.  27.  28.  et  '  proconsul  '  vocalur 
xxxm.25.  M.  Fiilvins  Nobilior  |)raB- 
tor  Hispaniani  idterioreni  obtiniiit 
lib.  XXXIV.  capp.  54.  55.  eideni  anno 
seqiienti  inipeiiuin  prorogatiir  xxxv. 
20.  et '  proconsnl  '  dicitur  xxxv.  22. 
similiter  in  plerisque  Mss.  et  edd. 
vett.  XXXVI.  2.  L.  /Emiliiis  raiilbis 
pra!tor  fit  xxxv.  24.  sortitnr  Hispa- 
iiiam  nlteriorein  xxxvi.  2.  '  procon- 
snlis  '  titulns  ei  tribuitur  xxxvii.4G. 
eiim  aiitcm  cum  imperio  proconsular! 
in  provinciani  missuin  esse,  observat 
I'lutarili.  in  ejus  vit.  p.  25G.  ut  Sigo- 
nius ad  eum  locuui  monuit.  L.  Man« 
lio  Acidino  pry  tori  obvenit  Hi'>pania 
citerior  xxxviii.  25.  at  '  proconsul ' 
ex  Hispania  redit  xxxix.  29.  A.  Te- 
rentius  Varro  et  P.  Sempronius  Lon- 
gns  pr»tores  crcantur  xxxix.  32. 
sortili  sunt  Hispanias,  iljc  citeriorein, 
hic  ulteriorem  xxxix.  38.  anibo  vero 
'  pioconsules  '  vocantiir  xxxix.  56. 
el  ilerum  posterior  xl.  1(3.  quibus 
locid  ter  Aldus  '  propraetor,  '  pro 
'  proconsul,'  Rubstitiierat.  Q.  Ful- 
vius    Flaccus  pra-tor  fit   xxxix.  iC. 


Bortitur  Hispaniain  citeiiorem  xr,.  1. 
in  Hispania  prator  bello  Celtiberico 
jedein  Forliin*  Efjueslris  vovit  xlh. 
3.  ettamen  a'deni  Foriuna"  Equeslris 
'  proconsul  in  Hispania  dimicans 
cum  Celtiberorum  legionibus  '  vovis- 
se  dicitur  xlii.  10.  Ti.  Sempronius 
Gracchus  et  L.  Postumius  Albinus 
praetores  sortiuntur  Hispanias,  hic 
ulteriorem,  ille  citeriorem  xl.  35.  et 
'  proconsules  '  vocantur  Epit.  Liv.  1. 
XLi.  M.  Tilinius  Curvus  et  T.  Fou- 
teius  Capito  praetores  creanlur  xl. 
59.  In  hoc  magistral u  Hispauiae  iis 
obvenerunt;  et  quidem  Titiuio  cite- 
rior XLiii.  2.  et  '  proconsules'  vo- 
cantur XLI.  15.  Ap.  Claudius  Centho, 
((ui  praetor  Hispaniam  ulteriorem  ad- 
nunistravit,  '  proconsul '  dicitur  XLI, 
28.  Idem  mos  adbuc  diu  postea  ob- 
tinuit.     Certe  L.  cornei.ivs.  dola- 

BELLA.  PRO.  COS.  AN.  ISCLV.  EX.  HIS- 
PANIA. VLTERIOR.    DE.    LVSITAN.    tri- 

umpiiasse  dicitur  in  Fastis  Triumph. 
Capitol,  qui  tamen  numquam  consul 
exstitit.  Similiter  C.  Julius  Csesar 
'  ex  praetura  ulteriorem  sorlitus  His- 
paniam '  est,  teste  Sueton.  ejus  vit.  c. 
18.  idemque  '  iu  Hispania  pro  cou- 
sule  '  a  sociis  pecunias  accepisse  dici- 
tur ibid.  c.  54.  libi  vide  viros  doct. 
Ex  his  exemplis  colligendum  vide-; 
tur,  singulars  quid  in  iis,  qui  Hispa- 
niam obtir'ebant,  constitutum  fuissej 
quamvis  tameii  non  negem,  interduni 
et  alios,  quibus  i)Ost  annuum  praeturse 
houorem  imperium  prorogabatur, 
'  proconsules'  vocatos  esse.  Certe 
Ti.  Claudius  Nero  praetor  memoratur 
1.  XL.  c.  59.  Eumdem  anno  sequent! 
'  proconsulem  '  vocat  xm.  12.  '  Ti. 
Claudius  proconsul,  qui  praetor  prio- 
re  anno  fuerat.'  Vide  Dukerum  ad 
XXXIX.  29.  §  4. 

^  2  Et,  clam  comparatis  copiis,  sal' 
turn  Manliunum,  ifc.  obsederunt]  Opi- 
nor  ut  clam  comparatis  copiis,  Ifc.  obse- 
derint.  Jac.Gronov.  Attamen,  simili. 
ter  Livius  particulis  copulantibu.s 
usum  esse,  vidimus  ad  xxxvi.  31.  ^.(i. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.  39. 


11085 


■^3  Ul  Q.  Fulvium  cerliorem  face- 
ret,  Tarraconem  exercitum  adduceret] 
Crevieiius  expoiiit,  lit  jiiberet  Q. 
Fulvinin  addncere  exercitiis  in  ur- 
bein  Tarraconem,  simulqiie  diibitat, 
utnim  lociiiio  satis  coiignia  et  ex 
usu  bonaB  Latinitatis  habenda  sit : 
se  certe  nulltim  aliud  ejus  exemphim 
nosse. 

^  4  lOi  dimitti  veteranosi  Forte  dj« 
mUtere.  J.  F.  Gron. 

§  5  HcBC  nova  adlata  res,  omissisque, 
gucE  agere  insliluerat  Flaccus,  raptim, 
Ifc.]  Qiiidam  hiinc  lociini  sanatuiu 
piitarunt,  si  que  conjiinctionem  siis- 
tiilerint.  At  ego  iniror,  si  Livius  ita 
loqiii  voluerit :  recipit  tatiien  excu- 
sationeiii.  Glar.  Ed.  Mognnt.  Aldus, 
et  eonmi  traduces  omissisque,  qua  age- 
re  inslituerat  Flaccus,  raptim.  Frob. 
1531.  copiilam  que  ejecit,  qus  bic 
perperam  repetita  erat  ex  sequent! 
pronomine  quce.  Vide  ad  vi.  3.  §  3. 
et  xxxiv.  40.  §  I.  Idem  Frob.  qua- 
driennio  post  Flaccus  in  Flaccum  mu- 
tavit,  altera  eliam  interpunctione 
adscita. 

^8  Ut  tempus  et  locus  postulabat]  Ita 
Basiil.  a.  1554.  ediderunt;  quod  anno 
sequent!  Sigonius  recepit,  et  post 
eum  omnes  editores  servarunf.  Ita 
ssepe  etiam  Livius  locutus  est.  xxxtv. 
19.  'Diem  locumqne  conslituant,  ubi 
secum  armis  decernant:'  ubi  plura 
vide.  At  Moguntini  et  alii  usque  ad 
Basileenses  vulgarunt  ut  tempus,  ut 
locus  post ulaliat ;  quod  revocavi.  Su- 
pra in.  G.  'Ut  anno  ante,  ut  semper 
alias.'  IV.  4.  '  Ut  liominum,  ut  civiuni 
numero  simus.'  xxv.  G.  '  Ut  virorum, 
nt  niiiitum  officio  fungamur.'  xxxi. 
7.  '  Ut  linguam,  ut  nomen  secutos 
crederes.'  xl.  46.  '  Has  ut  liodie,  ui 
in  isto  tcnipio  <iuiatis  simultates, 
quaesumus.'  Et  eodem  cap.  '  Id  ita 
ut  veie,  ut  ex  animo  velitis  evenire.' 
XUI.42.  '  Ut  aures,  ut  animi  audi- 
eutium  sunt.'  Cic.  de  Senect.  c.  5. 
'  Ut  urbium  expugnationes,  ut  pe- 
destres  uavalesque  pugoas,  ut  bclla  a 


se  gesta,  ut  triuinplios  recordentur.' 
Plinius  Epist.  iv.  b.  '  Ut  sacerdotiuui 
iileni,  ut  consulatnm  multo  etiam  jn- 
venior,  quam  ille,  sum  consecutus.' 
Ita  optimus  Medic.  \'ide  Longol.  ad 
Piinii  Ep.  x.42.  Adde  quje  notantur 
ad  Livii  v.  35.  §  4. 

Cum  vim  deditis  remisisset  admonensi 
In  arclietypo  est  cum  bis  deditis  rem 
esse  admonens.  Id  qui  legere  non  po- 
tuit  ob  cbaracterum  formas,  ut  cpi- 
nor,  nostro  secido  ignotiores,  male 
divinando  sensuni  vitiavit  :  aKjue 
idem  fere  ex  eadem  causa  in  ceteris 
accidit,  quae  deinreps  usque  ad  fiuein 
jibri  indicabuntnr.  Gelen.  At  (pio- 
modo  bis  dediti  ?  nisi  imperator  pro 
diiplici  deditionc  nunierari  voluerit, 
tum  quod  urbs  Contrebia  in  deditio- 
nem  venerit,  tuui  quod  maxima  pars 
Celtiberorum  deditionem  fecerit.  Vi- 
de c.  33. 

§  9  Reditum  ignobilem  in  patriam, 
durum  ac  memorahilem  eos  sibi  fecisse^ 
Ita  Froben.  1535.  edidit;  forte  ex 
fide  membranarum  IMoguntinaruui, 
quas  Gelenius  ante  octilos  babuit. 
Reditum  ignobilem  vocat,  quum  mili- 
tes,  qui  ex  proviucia  Romam  dedu- 
cuntur,  in  itinere  ab  bostibus  non  in- 
festaiitur.  Autea  vulgatum  fucrat 
reditum  nobilem  in  patriam. 

^  10  Invehehant  se  hosles'\  Turnebns 
Advers.  xxx.  24.  locutioneni  '  inve- 
liere  se '  ab  equilibus  translatam  es- 
se docet.  De  equitibus  lorutio  nsur- 
patur  II.  20.  'Valerius,  .Sec.  subdit 
calcaria  equo,  &c.  Valerium,  temere 
iuveclnm  in  exsiilum  aciem,  ex  ad- 
verso  quidam  adorttis  transfigit.'  viii. 
39.  '  Eqiiitum  acies  inverta  in  dissi- 
pates.' Vide  etiam  xxv.  34.  xxxviii. 
18.  et  alibi.  Hinc  de  universo  exer- 
citii,  adeoque  de  peditibus  u>que  ac 
de  equitibus,  ut  lioc  loco,  etiam  ad- 
bibetur  x.  14.  '  Integrje  vires  sistunt 
invebentemsejam  Samnitem.'xxviii. 
15.  '  Quum  eo  ipso  acrius  victores  se 
undique  invelierent.' 
In  parlibus  extremis  jam  obpugna- 


1198(5 


NOT^   VARIORUM   IN 


Ininlinl  Jam  pugnahalur  in  arclietypo 
Bcriptum  est.  Gekn, 

Cap.  XL.  §  1  Varia  forttina  eral  lev- 
ti(e  legionis :  nee  segnius]  Egregie  le- 
gioncs  in  archetypo  sciiptum  est,  non 
tnticB  legionis.  Gelen. 

§  3  Qitacumque  parte  percuhre  inpetu 
suo]  Ego  legenduin  arbitror,  quam- 
cumque  in  partem  pertulere  impetum 
snum.  Potest  tanien  retineri  qua- 
cumque  parte:  sed  alteram  lectionem 
venusiiorem  pnto.  T.  Falier.  Nihil 
mntandum  videtnr.  Snppleri  potest 
'  hostem  :'  et  '  impetu  perceliere  ' 
Livio  usitatnm  est.  ii.  65.  '  Fessiim 
stando  et  vigiliis  Volscuni  piinio  im- 
petu perculit.'  xxiii.  44.  'Aliquot 
prime  impetu  percnlsi  capsique  sunt.' 
xxxiv.  15.  '  Fatigatos  adorti  hostes 
primum  acri  impetu,  veliit  cuneo, 
percnlerunt.'  Duk.  Crevierius  lege- 
bat  pertulere  impetus  suos.  Verba 
'  percnii'  et  ^  peituli'  a  librariis  sae- 
pissinie  male  commutata  fnisse,  vidi- 
mus ad  XXXV.  27.  §  16.  Vocum  au- 
tem  '  inpetus  suos  '  literae  ultimae  vi- 
deri  possunt  interceptae  fuisse  a  pri- 
mis  seqnentium.  Vide  ad  xxxvii. 
29.  §  5.  At  cum  Diikero  vulgatum 
rectc  servari  posse  existimo. 

TurbatcB  Icgiones  sunt,  prope  inter- 
rupta  acies]  Novi  Livium  sa-pe  acrvv- 
Berws  loqui  solitum  fnisse.  Hie  ta- 
men  legere  malo  prope  interrupta  acie. 
Idem  etiam  Dukerus  judicabat. 

§4  Et,  Ecquid  anxilii  in  vobis  est? 
Actum  jam]  Conjicio  scribendum,  et, 
ni  quid  in  vobis  nuxilii  est,  actum  jam 
de  hoc  ex.  erit.  Et  sane  sensiis  dictat, 
non  aliter  concepisse  auctoipm.  J. 
F.  Gronot.  Similiter  ad  niarginem 
Livii  scribendum  conjecit  Jac.  Peri- 
zonius.  At  Doiijalius  iion  miiioii 
elegantia  vulgatum  servari  posse  ex- 
istimat. 

^  5  Permiltite  equos  in  cuneum,  Sfc. 
id  cum  majore  vi  equorum  fncietis,  si 
effrtnalos  in  eos  equos  inmitlilis]  De- 
lendum  puto  rh  equorum.  T.  Faber. 
Non  aliam  causgam  cjiciendi  vocem 


equorum  Faber  habuisse  videtnr,  quara 
qtiod    modo    praecesserit    equos.      Ob 
eanidem  ei  etiam  displicere  potuisset 
niox  sequens  iterum   vox   equos  :    et 
eo  niagis,  quod   ter  repetita  ultima 
syilaba  os  auribus   ingratior  sit;   et 
bine  legendum  videri  si  effrenatos  eos 
inmittitis.     Verum  Livium  in  una  pe- 
riodo  etiam  ter  eadem  voce  usum  es- 
se, ostendunt  queedam  exempla  eo- 
rum,  quae  supra  laudantur  ad  i.  3.  §  9.' 
§  7    Bis  ultro  citroque  cum  magna 
struge  hostium,  infractis  omnibus  haslis, 
transcurrerunt]  Vix  apud  me  definio, 
ut  illud  infractis  explicandum.     Nee 
id  mirum  cuicpiam  videri  debet,  cum 
grammatici  etiam  apud  Virgil,  beesi- 
tent  ^n.  xii.  1.  '  Turnus  nt  infractos 
adverse  Marte  Latinos.'     Et  in  vii. 
332.    '  Ne    noster   bonos   infractave 
cadat  Fama  loco  :'  quanquam  diver- 
sum  videtnr.    Glar,     Infractis  hastis 
exponendum  esse  '  fractis,'  'diffrac- 
tis,'  apud  se  definire  potuisset  Gla- 
reanus,  si  ad  usum  liujus  vocis  apud 
optimi  aevi   scriptores  et  ipsum  Li- 
vium diligenter  animum  advertisset. 
Ita    enim   vidisset,    non    alio    sensu 
apud  eos  usurpari.     Exempla  ex  Li- 
vio vide  ad   xxxviii.  16.  ^  14.     Ex 
aliis  apud  Erytlir.  Ind.  Virgil,  voce 
'  Infracta.'     Taiibm.  ad  Virgil.  Mn. 
XII.  1.     Cortium  ad  Plinii  Epist.  v. 
6.  §  14.  et  Burm.  ad  Calpurn.  Eel.  iv. 
3.    Ila  etiam  hoc  loco  vocem  capien- 
dam  esse,  si  ad  sensum  Livii  adten« 
dimus,  patet.     Verisimile  enim  non 
est,  equites  Romanes  magnam   hos- 
tium stragem  edidisse,  et  tanien  om- 
nes   eorum   hastas   infractas,   id   ei-t 
non  fractas,  fuisse.     Contra  si  rede- 
untium  omnes  iiastas  infracta«,  id  est 
fractas,  fuisse  dicamus,  manifestum 
erit  indicium,  omnes  eos  cum  hoste 
congresses  esse,  illosque,  quibus  ob- 
currerant,  percussisse.    Praterea  vis 
ultro  citroque  ed.  Mogunt.  pro  quo  bis 
substituit  Frob.  1531.     Passim  litera 
i»  ct  u  in  Mss.  confunduntiir.     Vide 
adc.  51.^  3. 


T.    LIVII    MIST.    LIB.    XL.    CAP.   41. 


11987 


^  10  ^dem  Fortumv  Kqitcstri]  Hanc 
RoiDse  fuisse  testaiitiir  mulfi  scrip- 
tores,  a  Gyraldo  Histor.  Deor.  Syn- 
tagni.  XVI.  et  ab  interpretibus  Taciti 
ad  Aniial.  III.  71.  laudati.  Livius  c. 
44.  lib,  XLH.  capp.  3.  et  10.  Vitrnv. 
HI.  2.  Valer.  Max.  i.  1.  20.  Obse- 
qnens  cap.  113.  Lactant.  ii.  7.  et  P. 
Victor,  in  Reg.  ix.  iirbis.  Tacitus 
contra  1.  d.  in  rebus  Tiberii,  '  Dehi- 
bra  ejus  Deae '  (Fortunae)  '  mnita 
quidem  in  urbe,  nullum  tanien  tali 
cognomento'  (Eqiiestris)  fiiisse  scri- 
bit.  Locus  hie  valde  torsit  viros  doc- 
tos :  quorum  alii  eum  pro  deplorato 
habuerunt,  aVii  Seqnestri,  pro  Equestri, 
lo|genduni  conjecerunt  ;  quod  Nic. 
Heinsius  qtioque  ad  Ovidii  Fast.  I. 
287.  videtnr  probasse.  Egit  de  eo 
etiam  Episcopus  Adriae  in  Monum. 
Vet.  Antii  c.  1.  qui  neminem  aptiiis, 
quam  Freinshemium,  honori  Taciti 
consuluisse  censet.  Is  autem  hoc  ita 
expedit,  potuisse  antiquitus  exstruc- 
tam  fuisse  tali  cognomento  aedem, 
moxincendio  periisse,  acdemum  post 
Tiberii  tempera  restitutam  esse.  Ea- 
dem  fere  est  sententia  Donati  de 
Urb.  Rom.  ni.  22.  et  Nardin.  Rom. 
Vet.  IV.  3.    Duk. 

§  11  Vivi  capti  plus  tria  milliay  dii- 
eentis  septuuginta  septem']  Hanc  lecti- 
onem  Froben.  a.  1531.  commentns 
est.  Antea  edebatur,  tria  iniUia,  mille 
ducenti  septuaginln  septem.  Forte  per 
notas  olim  scriptum  fuit,  vivi  capti 
plits'X)  X  GO  GO  CCLXXVII.  Inde 
effici  potest,  ita  nt  nulla  pars  lectio- 
nis,  quam  ex  unico  codice  publica- 
runt  Moguntini  pereat,  vivi  capti  plus 
quatuor  millia,  ducentis  septuaginta  sep- 
tem. 

^12  Nullis  caslris  eo  die  victor  ex- 
ercitus  mansit]  In  illis  castris  ed.  Mo- 
gunt.  et  proximae  :  quae  lectio  aperte 
falsa  est,  et  ferri  nequit.  Nulla  enim 
antea  castrorum  mentio  facta  est, 
quo  pronomen  demonstrativum  refe- 
ratur.  Ejus  loco  Froben.  a.  1535. 
Nullis  castris  substituit ;  quod   pro- 


bum  videtur.  Ideo  enim  excrcitus 
nullis  castris  mansit,  quia  iter  facien- 
tem  bodies  Celtiberi  ex  insidiis  in 
saltn  invaserunt.  Non  potuit  igitur 
in  sua  castra  regredi,  quse,  si  proxi- 
ma  nocte  castra  munierant,  inde  mo- 
ventes  diruerant ;  ncque  etiam  in 
castris  hostium  nianere,  qui  tantum 
vaiiis  locis  saltum  Manlianum  obse- 
derant.  Simili  errore  in  illodum,  pro 
nullodum,  plures  codd.  exbibnerunt 
IX.  12.  §  3, 

§  13  Cum  his  tria  millia  militum 
auxiliariorum'}  In  his  tria  millia  sine 
sensu  ed.  Rloguntina.  Froben.  a.  1531. 
emendavit  cum  his  tria  millia.  \'idetnr 
scriptum  fuisse  cu  his;  ex  quo,  eva- 
nescente  linea,  facile  in  his  dari  po- 
tuit. 

^15  Erauctoralis  militibus  in  naves 
inpositis]  Ex  authoritate  e<i.  Mog.  (iiiod 
recfe  Frob.  a.  1531.  in  exauctvratis 
niutavit. 

Cap.  XLi.  §  2  Postumius  prima  et 
tertia  legione]  Prinio  terlia  legione,  et 
mox  §  seq.  secundo  quarta  legione  ed. 
Moguntina.  Quod  nunc  obtinet,  rec- 
te  Frob.  a.  1531.  reposuit. 

lialistam  Suismontiumque  monies  o6« 
scdit]  Lectio  lieec  debetiir  Frobenio, 
qui  eam  priori  editione  recepit,  et 
forte  ex  loco  Livii  xxxix.  2.  ubi 
vide.  Moguntini,et  priores  dederunt 
vallis  verum  turn  tamquam  montis  ob' 
sedii. 

§  3  Ad  septem  millia  hominum  in 
naves  inpositos]  In  primo  exeniplari 
Gernianico  erat  imposita,  quod  magis 
probo.  Sigon.  Contra  recte  fecisse, 
quisquis  Germanici  exeniplaris  leC' 
tioneni  niutavit, existimat  Crevierius. 
Is  autem  est  Froben. qui  a.  1535.  im- 
positos  dedit.jubeiite  forsitan  Gelenio, 
qui  Mogunt.  codicem  eo  tempore 
consuluerat  :  quern  etiam  secutimi 
ilium  credo.  De  lociitione  ipsa  vide 
ad  xxxvii.  39.  §  12.  I'aullo  auto 
Macran  ed.  Mog.  Sed  Frob.  a.  1531. 
Macram  dedit.  Vide  ad  xxxix.  32. 
§2. 


11988 


NOT.E    VARIORUM   IN 


NeapoUn  tratismisit]  Ita  constanter 
editi.  Supra  tanien  potius  Neapotim 
eft'eric  solitus  est.  Ita  xxiii.  1.  et 
XXV.  25.  ubi  qiiideni  pars  urbis  Syra- 
cusaruiii  CO  nomine  iiulicatiir,  sed 
cadeni  ratio  est.  Similiter  'PalaR- 
poliin  '  VIII.  22.  '  Megalopolim,'  vide 
ad  XXXVI.  31.  §  7.  '  Ampliipolim,' 
vide  ad  XL.  24.  ^  3. 

(j  6  Ad  risendam  oram]  Ad  visen- 
dam  Amarram  edd.  ante  Froben.  a. 
1531.  qiiaR  lectio  nata  videtnr  ex  per- 
perani  repelitis  iiltimis  literis  vocis 
visendam  in  initio  sequentis. 

§  7  Qui  Pisas  hidiictus  erat]  Legen- 
dnm  censeo  indiclus  erat.  Nam  '  in- 
diicere  exercitnm  '  est  in  liostem  ad- 
diicere :  at  Pisae  pro  Romanis  sta- 
bant.  Itaqne  paiillo  ante  dixit  '  ador- 
tu8  a  Pisis  Apuanos  Ligures :'  indic- 
ius  ergo  restituendiini.  Nam  '  edi- 
cere  '  et  '  indicere  exercitnm  '  aiiqiio 
ad  conveniendiim  est  iisitatiun,  iit 
paulo  ante  c.  21.  'Stobos  Paeonia? 
exercitii  indicto.'  Sigon.  Ed.  Mog. 
ductus.  Frob.  a.  1535.  induclus.  Sed 
recte  Sigonius  indictus.  Supra  vi.  12. 
'  In  agrnni  Pomptiniim,  quo  a  Volscis 
exercitnm  indicium  audierat,  per- 
git.'  X.  38.  '  Exercitus  omnis  Aqui- 
loniani  est  indictus.'  xliii,  1. '  Aqui- 
leiam  indicto  exerciln.'  Solent  an- 
tern  passim  '  indirtus '  et  '  indnctus  * 
coniiiintari.  Vide  ad  x.  38.  §4. 

A.  Postumius  el  f ruler  Q.  Fvlvii  M. 
Fulvius  ?s'ohUior'\  A.  Postumius  hie 
alius  erat,  qiiam  consul  ;  qui  et  ipse 
A.  Po^liiuiius  dicebatur.  Sigon.  Co- 
pula el  deest  in  ed.  Mog.  qnam  Fro- 
ben. a.  1531.  interposuit.  Si  constare 
posset,  eiim  codicis  Msti  auctorita- 
tem  secutum  esse,  nibil  adversarer. 
Nunc  malo  A.  Postumius,  fralerque  Q. 
rulvii :  ut  pr£pnomcn  Q.  copulam  que 
interceperit.  Vide  ad  xxiv.  11.  §  2. 

^  b  /s  mensibus  suis  dimisit  legionetn] 


Obscurus  sane  locus,  et  prteterea 
corruptus  cum  seqnentibus  aliquot 
versibus.  Nam  modo  de  IM.  Fulvio 
tribuno,  niox  de  consule  Fulvio  lo- 
quitur, iterum  '  consulem  certiorem 
facit ;'  sed  quis,  et  utrum,  nescio. 
Glar.  Nihil  vitii  insidere  in  hoc  loco 
puto,  contra  atque  censet  Glareanus. 
Sensus  est:  Ante  adventum  consil- 
ium prapfuisse  exercitui,  qui  Pisas 
erat  indictns,  A.  Postumium  et  M. 
Fulvium  Nobilioreni,  fratrem  Q.  Ful- 
vii  Flacci  consulis ;  ita  nt  menses, 
quibus  singuli  praeessent,  inter  se  di- 
viserint,  aeque  ac  consules  fasces,  et 
Fabius  ac  Minucius  dictatores  qtion-( 
dim  imperium.  M.  antem  Fulvius 
mensibus  suis  dimisit  legionem  se- 
cundam,  rujus  ipse  erat  tribunus  mi- 
litum.  Hac  de  re  Valer.  ii.  7.  §  5, 
Frontin.  iv.  1.  §  32.  sic:  '  Q.  FuU 
vius  Flaccus  censor  Fulvium  fratre.m 
snum,  quia  legionem,  in  qua  tribunus 
militum  erat,  injussu  consulis  dimi- 
serat,  a  senatu  niovit.'  Hinc  Velleius 
I.  10.  ait,  '  Aspera  rensura  Fulvii 
Flacci  et  Postumii  Albini :  qnippe 
Fulvii  censoris  frater,  et  quidem  con-! 
sors,  Cn.  Fulvius  senatu  motus  est  ab 
iis  censoribus.'  Et  Livius  xli.  27. 
'  Creati  censores  Q.  Fulvius  Flaccus, 
A.  Postumius  Albinus  legerunt  sena» 
tum.  Insignia  nota  L.  Fulvii,  qui 
frater  germauus,  et  (ut  Valerius  An- 
tias  iradit)  censors  etiam  censoris 
erat.'  Qui  aiitem  censor  Fulvius  Ful- 
vium notavit,  is  nou  hoc  anno,  sed 
sequpnti  est  consul.  Hie  enim  Cn. 
F.  ille  Q.  F.  est  ex  tabulis  Capit. 
Neque  Fulvius  tribunus  militum  fra- 
ter est  germauus  liiijus  consulis,  sed. 
illins  censoris.  Credo  autem,  hunc 
tribunum  Fulvium  recte  et  M.  et  Cn. 
dici,  at  L.  mendose.  Quod  ex  se- 
queuti  Fulviorum  stemmate  iutellU 
getur : 


T.    LIVII    HIST.   LIB.    XL.   CAP.   41. 


111)89 


r?6^.A 


=  "fl 


.^  < 


u  t» 

=  TS 

o  O  Sh   „, 

t     . 

£  « 

sl 

•   to 

Z  S 

si; 

OJ    £^ 

A  o 

s 

O    1. 

.   "O 

■5c  ii 

b     • 

—  <a 

ee 

""  «i: 

a'i 

=  2 

on  "^ 

.E  fi 

1^ 

^  ^ 

o  => 

^i 

^Z^ 

iwd  G.  5  ■>  's 


„   u   =   u   fcib   = 
a  ,-;  •=  i«  w  C  « 


>  =  .<"  o' 


1-^ ;sH  S  oti; 


"?  2  I  «  1.2 
—  s  > 


">     !0     = 


[l<  = 


a 


Li3 


=  =  s  ^ 


d  (B  .2  t-'  •- 


20*:^    -S 


^^    in 

S 


o    S    Ol    s    o  w 

-  ffl  u  u  r -^-^ 


~  E  "  15  >  "^ 
^  ::-  °  =  o 


i   C  .5    d)    B) 

•-  ii  c  o  a 


g     CO 


ry  ■r  ao  -H  iC  =  ti 
u  u;  O  O      ^  g* 

i  a.       .  w  ._'~  r; 
r     .       — .   ^    -    ra  .S 


.2  =  c  £ 


X    ^  — 


.dbS  S  S  =  y> 


Sigoii.  Opinor  hanc  esse  sententiam  : 
Cutn  sex  tribuiii  inilituiii  esscnt  in 
Icgione,  in  diiabus  duodeciin,  ita  in- 


ter se  partiri  solitos  esse,  vel  com- 
parare,  ut  per  semestre  bini  diiobus 
meusibus   legiouibus   diiabus    impe- 


11990 


VOTM    VARIORUM    IN 


rarent.  Poly')i<is  Inijiis  lei  niilii  auc- 
tor,  qui  itii  scribit  lib.  \i.  cap.  32. 
Kura  5vo  ')a.p  a^as  avToiis  dti\6pTes 
avcl  jxipos  TTjy  f^a/xrivov  ttji'  Zifx7)V0V 
&pxov(n.  Cum  igitiir  imperandi  vices 
ail  Fiilviimi  pcrvenissent,  is  suis 
nieiisibiis,  id  est,  siio  bimestri,  legio- 
neiii  dimisit.  Turneb.  Adv.  xxx.  24. 
Q(ia'  iiic  Sigoiiiiis  adnotat  de  fralri- 
biis  Q.  rulvii,  (jiii  Capuam  cepit,  ha- 
bet  ex  Livii  lib.  xxvi.  capp.  3.  33. 
et  xxvii.  8.  Qutp  de  filiis  illius,  'Q. 
Fiilvio,'  qui  a.  idlxxiv.  consul,  et 
quinquennio  post  censor  fuit,  e  Vel- 
leio  11.8.  et  Fastis:  de  '  M.  Fulvio' 
e  Livio  c.  30.  de  '  Cii.  Fulvio,'  qui 
hie  est  '  M.  Fulvius  Nobilior,'  e  Liv. 
XLi.  27.  Vellei.  i.  10.  et  Fiontin.  iv. 
1.  ^  32.  de  '  L.  IManlio  Acidiiio  '  e 
Veil.  II.  8.  et  Fastis  in  a.  lOLXXiv. 
'  Q.  Fulviuui  '  denique  patiueleni,  et 
Cnzei  liliuni  facit  e  Fastis,  in  quibus 
a.  I3I.XXUI.  Cn.  F.  M.  N.  dicitur. 
Vir  doctus  putat  euni,  qui  tribunus 
inililum  legionen)  dimisit,  hie  male 
vocaii  31.  Fulcitim,  quuni  Velleio  Cn. 
sit,  et  pro  pra-nomine  illius  L.  quod 
antea  in  Livio  xli.  27.  legebatur, 
nunc  ibi  recle  cum  Sigonio  et  Glan- 
dorpio  iegi  Cn.  Mihi  de  neutro  sa- 
tis liquet.  Non  de  prime  ;  quia, 
<juum  ex  cognomine  illius  constat, 
eum  a  Fulvio  Nobiliore  adoptatum 
fuisse,  Livius  nomini  et  cognomini 
patris  illius  adoplivi  ejusdem  praMio- 
men  ^17.  adderc  debuit  :  iilque  est, 
quod  Sigonius  liic  scribit,  se  credere 
eum  etiam  lecte  M.  dici.  Nee  de  se- 
cundo  ;  quia  non  video,  cur  Sigonius 
et  Clandoipius  xli.  27.  pro  L.  nia- 
luerint  sciiljcre  Cn.  quam  M.  Vel- 
Icius  quidem  Cn.  vocat,  sed  hoc  non 
satis  caussa?  est,  cur  in  Livio  qiio(iue 
ita  hciibcndum  sit:  nam  ille  potuit 
non  habere  rationem  adoptionis  : 
quam  cur  Livius,  qui  eum  hoc  cap. 
bi*  M.  appellat,  xr,i.  27.  aliquot  post 
annis,  quam  hie  a  M.  Fulvio  Nobili. 
ore  adoptatum  fuisse  significaveiat, 
habere  non  volucrit,  diti  non  potest. 


Duk.  Verius  voces  mensibtis  suis 
Tuinebus  exposuit,  quam  Sigonius. 
Adde  Lipsiuni  de  Milit.  Rom.  1.  v. 
c.  10. 

Jurejurundo  adaclis  centurionibits,<es 
in  arurium  ad  quaslores  esse  deiaturos] 
Crevierius  intelligit,  stipendiuni  nii- 
litare,  quod  jam  a  quastoribus  niime- 
ratum  jubet  Fulvius  in  a;rarium  re- 
ferri,  tamquam  nihil  pertinens  ad  eos 
milites,  qui  dimittebantur. 

§  9  Hoc  ubi  Placentiam  {nam  eo 
fvrte  erat  pro/ectus)  Fulvio  jmnciatttm 
est,  Sfc.  consulem  certiorem  fecit.  Eo 
referente,  senutusconsultum  factum  est^ 
Duorum  Fulviorum  hie  fit  mentio, 
'  Q.  Fulvii  '  consuUs,  et '  M.  Fulvii ' 
tribuni  militum  :  cum  autem  '  M. 
Fulvius,'  antequam  consul  veniret  ad 
exercitiim,  iujussu  ejus  dimisisset  le- 
gionem,  mirum  videtur,  cur  subdat 
Livius,  '  Hoc  ubi  nuncialuni  Placen- 
tiam Fulvio  est,  nam  eo  forte  pro- 
fectus  erat.'  Nam  si  Fulvius  consul 
ad  exercitunj  nondiim  venerat,  quo- 
modo  forte  Placentiam,  quasi  ah  ex- 
ercitu  erat  profectus  ?  delude  cum 
ait '  certiorem  consulem  fecit.'  Quern 
consulem  ?  collegam  dicet  aliquis  : 
at  collegam  erit  dicendum.  Perspi- 
cuum  est  igitur,  cum  dicat,  antequam 
consules  ad  exercitnm  venirent,  pr<E- 
fiiisse  ei  A.  Postumium  et  IM.  Ful- 
vium  :  ciimque  addat,  dimissam  a  M. 
Fulvio  legionem,  Fulvium,  qui  forte 
Placentiam  profectus  erat,  persecu- 
tum  esse,  dc(|ue  ea  re  consulem  cer- 
tiorem fecisse,  et,  consule  referente, 
senalusconsullum  factum  esse,  non 
Fulvium  consulem  legionem  perse- 
cutum  esse,  qui  adluic  Romas  erat, 
sed  A.  Postumium,  qui  item  exerci- 
tui  cum  pra  esset,  Placentiam  turn 
forte  concesserat,  ab  ipsoque  Aulo 
Fulvium  consulem  certiorem  factum 
esse,  et  Fulvio  ipso  consule  senatns- 
consultiim  factum  esse.  Quare  pro 
Fulvio  reponendum  est  Aulo,  immu- 
tatis  paulum  literis,  ut  de  A.  Po'stu- 
uiio  intelligamus.     Glareanus  plurcs 


T.   LIVII    IllST.    LIB.   XL.    CAP.   42. 


11991 


liic  versus  moiidose  esse  censuit ;  nos, 
uiio  nomine  restitiito,  oiiiiiia  patefe- 
cimus.  Et  sunt  tanien,  qui  cliligen- 
tem  lianc  nominuni  Roinanoriim  e- 
mendationein,  nt  niinime  necessari- 
ani,  injprobent  :  qnasi  veio,  et  hoc 
loco,  et  aliis,  niiiil  intersit,  (jiio  qiiis- 
que  nomine  affectus  fueiit,  certo 
scire.  Sigou. 

Deduxit  casligatos  Pisas']  Lpge  re- 
duxit.  J.  F.  Gronov.  Libraries  ila 
saepe  peccasse,  vidimus   ad  vi.  20. 

§8. 

§  10  Eo  referente,  senatusconsultum 
factum  est,  vt  M.  Fulcius]  Moguiitini 
ex  unico  cod.  ediderunt,  Eo  referente 
factum  est,  ut  cos.  Fulvius.  Aldus 
mox  consul,  pro  cos,  substituit;  Fro- 
benius  deinde,  videns  aliquid  deesse, 
sine  quo  sensns  vix  constaret,  1531. 
ita  enicudavit,  ut  nunc  circumfertur. 
Sensum  videtur  adsecutus  esse.  In 
illo  cos,  quod  Aldus  in  co^isuZ  mutavit, 
verisiuiile  est  latere  vocem  senatus- 
consultum, quae  per  compendium  scri- 
bitur  SCun.  In  eo  saepius  sciibas 
lapses  esse,  vidimus  ad  xxii.  10.  §  1. 
Minore  igitur  niutatione  forte  scri- 
bendum  Eo  referente  factum  est  sena- 
tusconsultum,  ut  HI,  Fulcius, 

Remitteret,  qua  ei  data;  sunt  a  con- 
side  ad  P,  Manlium  in  Ilispaniam  ul- 
teriorem  milites  deferri  jussit :  ad  signa 
redire]  Non  erat  opus  asterisco,  si 
acrius  oculos  atque  aninnnn  adver- 
tere  non  piguisset.  Sciiptum  enim 
est  lioc  modo:  literaque  ei  data  sunt 
a  considibus  ad  P,  Man,  in  Hisp.  ult. 
deferendcE.  Blilitcs  jussi  ad  signa  re- 
dire,  Gelen.  Gelenio  debcmus,  quum 
prius  editum  esset  rcmitteretijue  ei 
data  sunt.  Et  criniinatur  ille  qui- 
dem,  cditores  non  satis  intentos  ocu- 
los in  veterem  libruni  liabuisse.  Quic- 
quid  sit,  fieri  non  potest,  quin  am- 
bigua  vestigia  illius  leclionis,  aliler, 
quia  sensu  carent,  non  placitur*,  ap- 
paruerint :  eaque  siispicor  signifi- 
casse,  SC,  literaque  ei  data  sunt  a 
consule,    Ita  nanique  siuiili  in  re  so- 


let  Livius.  Ut  XXVI.  15.  '  Equcs  ci- 
tns  ab  Konia  venit,  literasque  a  C. 
Calpuriiio  praetore  Fulvio  et  sena- 
tusconsultuuj  Iradit.'  xxxvir.  57. 
'Hoc  senatusconsultum  litera(|ue  a 
Sp.  Fostumio  prjetore  in  Etruriani 
niissap  sunt.'  xli.  12. 'Et  C.Clau- 
dius Uteris  Ti.Claudii  et  senatuscon- 
sulto  accepto  ex  Istria  legiones  in 
Ligures  tradiixit.'  Quaa  et  valde 
firmant  coiijecturani  nostram  xxii. 
26.  '  Acceptisque  in  ipso  itinere  li- 
teris  senatusque  consulto  de  ajquato 
J4nperio.'  J.  F,  Gron,  Quum  tamen 
Gelenius  attente  cod.  consideravit, 
et  ex  eo  lectionem,  quae  nunc  vuigo 
exstat,  protraxerit,  ei  poliiis  credo. 
Exenipla,  quae  Gronovius  iaudavit, 
agunt  de  tali  senatusconsulto,  quod 
exsequi  debebat,  ad  quern  mitteba- 
tur.  Hie  contra  Fulvius  senatuscon- 
sulto relegatur,  et  literai  tantum 
dantur  ad  P.  Manlium,  qui  provin- 
ciae,  in  quam  relegabatur,  pracerat : 
ex  quibus  nosceret,  quam  ob  caus- 
sam  Fulvius  eo  veiierit. 

§  II  Uti  semeslre  stipendium  eum  anr 
num  esset  ei  legiuni,  dccretum]  Scrip- 
turn  est  ill  eum  annum,  non  eum  an- 
num ;  et  consxd  jussus,  non  jussit. 
Gelen.  Hie  mos  exponitur  apud 
Nonium  :  '  lEre  diruti,'  inquit, '  ap- 
pellabanlur  milites,  quibus  propter 
ignominiaui  sti[)cnilium,  id  est  mer- 
res  menstrualis  aut  annua,  quie  esset 
in  nunimis  a?ris,  subtraliebatur.'  Var- 
ro  de  Vita  Populi  Roujani  lib.  ii. 
'  Stipendium  ajipellabatur,  quod  aes 
niiiiti  stmestre  aut  annuum  dabatur  ; 
cui  datum  non  sit  propter  ignomini- 
aui, djre  dirutus  esset.'  Et  Festus  : 
'  Dirutum  a;re  militem  dicebant  an- 
tiqui,  cui  stipendium  ignomini^  cau- 
sa non  erat  datum,  quod  aps  dirueba- 
tur  in  fiscuin,  non  in  niilitis  saccu- 
lum.'  Sigon,  Vide  Schelium  post 
notas  in  Hygin.  Grom.  et  Polyb.  de 
Castram.  Rom.  c.  3. 

Cap.  XLii.  §  1  Ex  Illyrico  cum  de- 
cem  navibus,  inde  in  portu  Brundusino 


11992 


VOTM   VARIORUM    IN 


relictis  naiibus  cian  venisset  Romam'] 
Et  hie  ab  ardietypo  discessiim  est, 
•quod  sic  habet :  ex  lUyrico  cum  decern 
ntivibus  Brundusium  rcdisset,  inde  in 
porta  relictis  vavibus  cum  venisset  Ro- 
mam. Gelen.  Moguntini,  Aldus,  et 
proxiini  edidere  cum  decern  navibus 
inde  in  porta  lirtnidusium  relictis,  pro 
quo  Frobcn.  1531.  Brundusiiio  dedit. 
Sed  Gelenius  veruni  ex  uuico  cod. 
restituit. 

§  2  De  his  rebus  se  legalos  misisse, 
nee  conveniendi]  In  unico  codice  Ger- 
nianico,  untie  pars  lia?c  libri  Iiujus 
publicata  est,  non  fnit  rb  se,  ut  ap- 
paret  ex  prima  ed.,  et  Aldina.et  qnot- 
qiiot  eas  fideliter  expresserunt :  re- 
centiores  ex  Inbitu  adjecerunt ;  ita- 
qne  nobis  religioni  non  sit  tollere. 
Lib.  IV.  c.  57.  '  Turn  Ahala  Servilius 
tribunus  militum,  tacuisse  tanidiu, 
ait,  non  quia  incertus  sententiae  fiie- 
rit.'  Sic  Fiilvianus,  Cujacianusque,  et 
Vossianus  alter  codd.  Vulgo  tacuisse 
se  tamdiu.  Lib.  xxin.  c.  13.  '  Quum 
id  nescire  INIago  diceret :'  ut  nos  ibi 
ex  nielioribus.  Et  eodeni  lib.  c.  34. 
'  Doinde  iibi  celeritate  viuci  sense- 
Tunt,  tradnnt  se  Romanis.'  xxv.  26. 
'Acliradinam  inde,  trinis  castris  per 
idonea  dispositis  loca,  spe  ad  inopiam 
omuiinn  reriini  inchisos  redacturnm 
circiimsedit :'  ita  scripti,  non  redac- 
iurwn  se.  Et  babes  pariter  xxii.  13. 
'  Edoctus  a  peritis  regionum,  si  eum 
saiiuin  occnpasset,  exitum  Romano 
ad  opem  ferendani  sociis  iutercbisu- 
rnm.'  xx  vii.  19. '  Eo  die,  quo  pugna- 
turn  cum  Romanis  e8set,inscio  avun- 
culo,  clam  armis  eqnoque  sumto,  in 
aciem  exisse.'  xxx.  22. '  Ntc  memi- 
nisse  per  aetateni  dicerent  legati.' 
Qnsp  duo  loca  vulgo  eadem  labes  in- 
Red  era  t.  Lib.  XXIX.  c.  5.  'Duos  ex- 
ercitus  Romanos,  unum  in  Gallia,  al- 
terura  in  Etruria  esse  satis  scire.'  lib. 
XXXIV.  c.  11.  *  Ad  ea  consul,  nioveri 
qiiidem  vel  periculo  eorum,  vel  meta 
dicere  :  '  ubi  Andreas,  invitis  scrip- 
lis,  moveri  sf.    Hoc  lib.  cap.  41. '  Vo- 


visse,  quo  die  postremum  cnm  Celti- 
beris  pugnasset,  ludos  Jovi  optimo 
maxinio,  et  aedeni  Equestri  Fortunae 
sese  facturum  :  in  earn  rem  sibi  pe- 
cuniam  coUatani  ab  Hispanis.'  Sic 
prima  ed.,  sic  Aldina.  Recentiores 
nee  quid,  nee  quare,  vovisse  se :  et 
delude  in  eas  res.  J.  F.  Gron.  Prono- 
nien  se  a  Livio  omitti  solerp,innHme. 
ris  locis  confirmari  potest.  Vide  ad 
I.  23.  §  5.  et  xxv.  26.  §  2.  Hie  ta- 
inen  prima  addiilit  ed.  Froben.  1535. 
cui  quum  pracfnerit  Gelenius,  isque 
codiris  Moguntini,  minus  diligenter  a 
prioribus  expressi,  lectiones  passim 
leduxerit,  eum  ita  in  unico  Msto  re- 
pcrisse  probabile  est.  Non  temere 
itaque  se  ejiciendum  putavi,  et  loco 
pristine  restitiii. 

§  4  Criminibus  in  se.  Quititius  ad  ea 
dedisset  Duronius]  Et  hie  locus  cor- 
ruptus  erat,  in  novissimo  Frobenii 
codice  egregie  restilntus.  Narratur 
Duronii  responsio.  Atillud  Corcyra 
lectorem  turbat:  nisi  in  Gentii  po- 
testate  eam  fuisse  tum  insulam  exis- 
timemus,  quod  dubito.  Glar.  Per  no- 
vissimum  Frobenii  cod.  Glareanus  in- 
telligit  ed.  Frfiben.  1535.  a  qua  restU 
tutam  Icctionem  servarunt  recte  pos- 
teriores  edilores.  An  forte  per  C«r- 
cyram  intelligenda  est  Corcyra  nigra, 
sinus  Hadriatici  insula,  Plinio  ft  aliis 
niemorata?  Mox  pro  retineri  Jac. 
Perizon.  deiineriin  margine  enienda- 
bat.  Eas  voces  in  Mss.  conimutari, 
vidimus  ad  xxxvi.  39.  §  7. 

§  5  Romam  adduci  placuil]  Ita  Frob. 
1535.  restituit.  Priores  ediderant  ad- 
duci placere. 

(j7  P.  Manlius,  .  .  .  triumvir  epulo'] 
C.  Manlius  ed.  Mog.  pro  quo  mox 
recte  Aldus  P.  BJanlius  restituit.  Eo 
enim  pra?nomine  vocatur  supra,  quum 
Hispaniam  ulteriorem  sortiebatur  XL. 
1.  et  quum  triumvir  epulo  creabatur 
XXXIII.  42. 

Tum  pratextatus  erat'\  De  sacerdo- 
tibus  praetextatis,  vel  admodum  ado- 
lesccntibus,  vide   viros  doctos,  quos 


T.   LIVI!    HIST.    LIB.   XL.   CAP.    42. 


11993 


laudatDnkernsadxxix.38.  ^7.  Ce-  sitHm,    poatremiim    significat  :    quo 

teriitn   Jac.   Perizon.  aJ   marginem  sensu  Livins  usns  est  i.29. '  Nuncer- 

Livii  Icgeiidiim  coiijicit  dtnn  pratcx-  labiindi   domos   suas,  ultimum   illas 

talus  end.     Voculas  turn  et  dum  in  visiiii,   pcrvagantiir.'     Magna  inter 

Mss.  sfppiiis  confiindiinliir.     Vide  ad  pontificein  niaxiimiiii  et  duunivirum 

II.  29.  §  3.  III.  8.  §  11.  V.  27.  §  2.  c.  contenlio  :  jiibet  pontifex,  contradi- 


60.  §  8.  VI.  33.  §  1.  IX.  21.  §  5.  c.  43. 
§  21.  1.  XXXIV.  c.  40.  §  5.  et  passim  : 
*  nee  turn  '  et '  necdinn  ;'  vide  ad  iv. 
45.  §  4.  *  nihiidum  '  et  'nihil  turn;* 
vide  Biiim.  ad  Suet.  Coes.  c.  7.  Hie 
tamen  nullam  niutaudi  caussani  vi- 
deo. 


cit  duumvir,  niulta  dicitur,  provoca- 
tnni  ad  popnlnm,  inita  comitia  tri- 
buta  :  nllimum,  id  est  tandem,  postre- 
ninin,  ceitamen  illud  calimi  diremit. 
Vitium  comitiorum  solum  fuimen  est. 
Itaque,  Jove  lonante,  fiilgtirante, 
con)itia  baberi  nefas.     Et  cum  ilia  ha- 


§  8  In  locum  C.  Cornelii  Dolabella'^     berentur,  et  tonuissct,  obnunciatione 


Hie  anno  iolxii.  quo  rex  creatnr,  di- 
citur '  Cn.  Cornelius.'  Itaque  hoc 
etiam  loco  Cn.  Cornelii  lego.  Quod 
pranomen  tulcriint  Dolabellap,  cum 
Caium  nan  item.  Sigon.  '  Cn.  Corne- 
lius '  vocatur  xxvii.  36.  Titulus  '  re- 
gis sacrifici '  alibi,  quam  hoc  loco, 
non  obcurrit.  Vide  ad  ri.  2.  §  1.  An 
igitur,  una  syllnba  addita,  legendum 
De  rege  sacrijiculo  ? 


ipsa  (licebantur  vitiari.  Quod  fuse 
Grucbius  exsequitur  de  Comit.  i.  4. 
adqueni  lectorem  rejicio.  Ille,  quid  sit 
'  de  coelo  servare,'  '  de  coelo  renunci- 
are,'  i)erdocte  explicavit.  Sed  in 
cnclo  nullum  vitium  vidit,  quod  posset 
Livii  leclionem  receptam  impedire. 
Rectissima  ilia  qnidcm  est,  ultimutu 
de  ccelo,  quod  comitia  turbaret,  interve- 
nit.     Hoc   est,  fulgur  apparuit,   aut 


§  9  Recusante  quod  sihi  faceret]  In     tonitru  auditum  est :  magistratui  de 


arcbetypo  est  recusanlique  id  fucere. 
Gelen.  Et  ba^c  verba  non  minus  in 
eodem  novissimo  Frobenii  codice  rec- 
te  emendata  sunt.  Glar. 

§  10  Quuni  plures  jam  trihus,  inlro 
vocatcc']  Lib.  xlv.  c.  36. '  Intro  voca- 
tae  primie  tribus.'  Vide  Grucb.  de 
Comit.  Rom.  ii.  4.  p.  680.  Duker. 

Ultimum  de  ccelo,  quod  comitia  turba- 
ret, intcrveniti  Hoc  ultimum  niilii  su- 
spectnm.  Quod  si  \e\  fuimen,  vel  wion- 
strum,  vel  porientum  legeretur,  melius 
intciligeretur.  Sed  lectoris  esto  ju- 
dicium. Glar.  Ultimum  mendose  est. 
Glnveamn  portentum  restituit,  in  quo 
portenta  loquitur.  Ego  vitium:  unde 
'  vitio  creati '  et  '  vitiosi  magistratus ' 
dicuntur,  qui  contra  auspicia  creati 
sunt.  Cicero  de  Divinat.  ii.  18.  '  Co- 
mitiorum solum  vitium  est  fuimen, 
quod  idem  omnibus  rebus  optimum 
auspicium  babemu?.'  Sigon.  Vitiosa 
est  utriusque,  Glareani  et  Sigonii, 
emendatio,  et  vulgata  lectio  retinen- 
da.  Ultimum  cnini,  loco  adverbii  po- 


coelo  renunciatum,  dirempta  comitia, 
nibilde  Dolabellae  contumacia  trans- 
aetum.  Elegans  locutio  '  ultimum  in- 
tervenit  :'  nam  '  intervenire  '  est  in 
medio  negotio  quasi  ex  insidiis  su- 
pervenire.  Donat.  in  Terent.  Adelpli. 
III.  3.  52.  nos  Gain  dicimus  venir  ii  la 
traverse.  Atque  '  de  coelo  interve- 
nire' sic  Latine  dicitur,  ut  '  de  coelo 
servare,'  '  de  coelo  renunciare.'  Nee 
tamen  doctissimi  Sigonii  emendatio- 
nem  improbarem,  (|ua2  Latina  certe 
est,  sed  non  satis  huic  loco  accommo- 
data,  qui  sine  vitio  est,  quod  quideui 
vitium  semper  ex  augiirali  disciplina 
subauditur,  et  ex  superioribus  liquet. 
Juvat  Sigonium  Terentius  in  Hecyr. 
prologo  primo,  nbi  ba?c  sunt  verba 
vs.  1. '  Haec  cum  data  est  Nova,  no- 
vum intervenit  vitiinn  et  calamitas:' 
ubi  Donatus :  'Bene,'  inquit,  'se- 
cundum augures  :  vitium  enim  est,  si 
tonet  tantum  ;  vitium  et  calamitas,  si 
tonet  et  grandinet  siiiiul  atque  ful- 
miuet.'    Sed  paria  sunt 'vitium  in- 


Dclph.  el  Var.  Clas. 


Livius. 


33  T 


11991  NOT^    VARIORUM    IN 

tervenire,'  et  '  de  ra>lo  intervcnirc  : '  cuius  '  non  Cctllonim,  sed  Clfi-liornm 

qiiare  uUiniuiii  illiid  in  Livio  uiilii  pi i-  eiat  cognomen.  '  C.  Cloelitis  Sicuhis  ' 

mum   est.     Facit  Si^'onii  aurtnritas,  niemoiattir  iv.  11.  '  Q.  Clcelius  Sicu- 

iit  niultum  animndversioni  tiibuaui;  Ins  '  vi.  31. 

SL'd  vulgata  majris  placet,  et  elegan-  Intm^urarunt,  qui  secundo  loco  iitau- 
tior  videtur.  Gutherius  de  Vet.  Jure  guratus  erat~\  Quis  niirnm  non  putet 
Poiitif.  I.  11.  Non  recte  Gutlieriiis  esse,  turn  inauguiatum  fnisse,  qui  jam 
locuut  Livii  I.  29.  cum  hoc  componit.  secundo  loco  inauguiatus  fuRiat  ? 
Nam  ibi  uUimum  est  '  nuuiquam  post  Sed,  ut  suspicio  est,  vel  Dolabella, 
liac'  Curtius  V.  12.  ^  8.  '  Ultinium  il-  qnem  inangurare  noluit  pontifex,  a- 
liim  visurus  amplectitnr.'  Terent.  in  liud  sacerdotinni  iiabebat,  cui  ante 
Andria  If.  1.  2"2.  '  postremuni '  dicit  :  Cloeliuminauguratus  fuerat.  Sed  cum 
'  Hodie  postremum  me  vide?.'  Non  religio  esset  pontificibus,  eum  inau- 
dubitandum  est,  quin  oeita  sit  con-  gurandi  saceidotio  regis  sacrif.ci,  qui 
jectuia  Sigonii.  X>«/r.  Sigonii  conjee-  secundo  loco  inauguiatus  fuerat  ei- 
turaniin  margiue  Livii  probavit  Jac.  dem, cui  Dolabella  sacerdotioinaugu- 
Peiizon.  Potest  etiani  vitium  facile  ratus  erat  :  vel  potius  cum  pontifex 
enore  sciiijarum  in  iiUiujii  corrumpi.  maximus  inauguraie  Dolabellam  nol- 
Contra  Ant.  Perizon.  vulgatum  tue-  let,  velut  in  subsidium  et  secundo  loco 
batur,  et  uliimum  adverbialiter  posi-  Clcelium  inaugnrat,  si  primo  Dola- 
turn  arcipiebat,  pro  ad  ultimum,  nl-  bella  non  inauguraretur.  Turnebus, 
timo.  Neque  aliler  dim  locum  inter-  Advers.  xxx.  21.  In  his  Livii  verbis 
pretatns  est  Gronov.  in  pr.  ed.  nott.  hzereo,  quibus  Glarcanus  et  Sigonius 
ad  Livii  XLV.  19.  receptani  lectionem  non  sunt  immorati.  Siidavit  tamen 
adversiis  Glareanuui  et  Sigoniuui  vin-  Turnebus,  liieratorum  omnium,  qui 
dicaiis.  Eidem  sententice  etiam  cal-  post  ilium  fuere,  dux  et  princeps,  in 
culum  adjecit  Snakenb.  ad  Curtii  in.  hujus  loci  explanatione.  Fatebor  in- 
1.^7.  Eadeni  forma' poslremuui' est  genue,  non  assequor  iilius  mentem. 
xxxiv.  23.  *  Aclia^os,  Philippi  quon-  Leve  niendum  in  Livio  pnto  sic  enien- 
dam  milites,  postremum  ab  incliuata  dari  posse,  ut  pro  inauguratiis  legen- 
ejiis  fortuna  transfngas:'  etiam 'sum-  dum  s'll  hutugvrandus.  Frustra  enim, 
nium,' pro  ad  summum,  1.  XXXI.  C.42.  si  Clcelius  iuauguratus  erat,  denuo 
'  liinis  ternisve  summum  ex  manipii-  inauguraretur.  Cum  ergo  religio  fu- 
lls aquandi  caussa  missis.'  Pariter  isset  pontificibus  inaugurandi  Dola- 
'  summum  '  et  '  minimum  '  inhislravit  bellae,  qiiod  de  cceio  servatum  esset, 
Hadrian.  Cardiu.  de  Serm.  Latin,  p.  coutroversiaque  nondum  a  tribubus 
404.  Qnum  igitur  unici  codicis  Ice-  djudicata,  Dolabellam  praterrnise- 
tio  servari  possit,  quin  et,  quoii  Sigo-  runt,  et  Chelium,  qui  secundus  ab  il- 
nius  substituit,  tautologum  videri  lo  erat,  inaugurarunt  primum.  Gu- 
possit,  quia  vitium  solum  comitioruni  therius,  de  \ct.  Jure  Pontif.  i.  II. 
fulmen  est,  idque  de  coelo  adpareat,  Tiirnebo  niirum  videtur,  eum  inau- 
a  vulgafo  recederc  religioui  fuit.  guiari,  qui  jam  secundo  loco  inaugu- 
§11  P.  Clalium  Siculum]  P.  Coo-  ratus  fuerat.  Suspicatur  autem,  vel 
Hum  Siculum  ed.  Mog.  pro  quo  recte  Dolabellam  aiiud  sacerdotium  liabu- 
Froben.  l.jSl.  P.  Clalium  reposuit.  isse,  cui  ante  Clcelium  iuauguratus 
Gens  enim  C<elia  plebeia,  at  Clcelia  fuerat;  vel,  cum  pontifex  maximus 
patiicia,  quam  ex  Albaiiis  liostilius  inaiigurare  Dolabellam  nollet,  velut 
rex  iu  Patres  legit.  Vide  Liv.  i.  30.  in  subsidium  et  secundo  loco  Clcelium 
Nuliiis  autem  rex  sacroriim  creari  po-  inaugurasse,  si  primo  Dolabella  non 
t( rat,  nisi  putritiuj.     Prailcrea  '  Si-  inauguraretur.    Gutheiitis  scribit  ?«- 


T.    LIVn    HIST.    LIH.    XL.   CAP.   42. 


J 1995 


■  augurandus.  At  niihi  videtur  niliiihic 
esse  (lifficulialU,  nisi  negare  voln- 
niiis,  et  pontitices  iiirttis'iialos  fiiisse, 
perinde  iit  alios  saceidotos.  Et  Dio- 
nysitis  clare  li.  p.  133.  TtapaXaix^dfei 
Si  TTjf  UpaTelav  6  SoKinaardds ,  iav  ev6p- 
fides  Tvxaxm'  olcovol  yivd/xcvoL.  P.  Clw 
Hum  Siciilum  inatigurarunt,  nenipe  re- 
gein  sacronim,  qui  seaniilo  loco  inau- 
guralus/utmt,  nenipe  pontifex.  J.  F. 
Gron.  Cum  Gronovio  sentit  Giaevius 
in  Piirfat.  torn.  5.  Antiq.  Rom.  Seil 
niliiio  plus,  forsan  mea  culpa,  ad  in- 
telligcudum  Imnc  locum  me  jiivant, 
quae  viii  sunimi  dicunt,  q\iam  quas 
ante  eos  a  Tuinebo  et  Cutlierio 
scripta  fuerant.  P.  Claliiim  tunc  in- 
auguratum  dicunt,  qui  ante  sccundo 
loco  pontifex  inauguratus  fucrat.  Hoc, 
si  recte  sententiam  illorum  peispicio, 
non  aliter  accipi  potest,  quam  Cloe- 
liuni  ante,  quaiu  rex  sacroruni  inau- 
guraretur,  una  cuu!  alioquodam  pon- 
tificem  factum,  sed  liunc  piimo,  Cloe- 
linin  secuiido  loco  pontiticem  inaii- 
guratnm  fuisse.  Veruni  primum  pio- 
bandum  fuerat,  eumdem  siuiul  regem 
sacrificulum  et  pontiticem  esse  potu- 
isse  :  quod  Gnicliius  dc.  Comit.  Rom. 
i.  2.  p.  597.  non  obscure  negat ;  nee 
srio  cuiquam  ejus  rci  eseniplum  oh- 
servatum.  Nam  inscriptionis  niutilae 
apud  Gruter,  ctaLXXXVii.  8.  in  qua 
idem  '  rex  sacrorum  et  augur  '  fuis- 
se dicitur,  non  maxima  potest  esse 
auctoritas,  non  solum  quia  in  ea  idem 
non  '  rex  sacronmi  et  pontifex,'  sed 
'rex  sacrorum  et  augur'  vocatur ; 
verum  etiam,  qtiia  plane  inccrtuni 
est,  ad  quam  a>tatem  ca  perlineat. 
Deinde,  si  ostendi  possit,  etiaui  hoc 
tempore  regem  sacriticum  siniul  pon- 
titicem esse  potuisse;  nude  constat, 
Cloelium  ante  nna  cum  alio  pontiti- 
cem factum?  Denitjue  quo  argumen- 
to  prohahiie  reddi  potest,  e  duohus, 
qui  una  pontitices  creati  erant,  Cloe- 
lium secundo,  alterum  primo  loco 
pontificem  inauguratum  fuisse  ?  Si 
hoc  voluit  Livius,  milti  non  immerito 
accHsari  posse  videtur,  qui  tanta  ob- 


I 


scuritate  verborum  mentem  snam 
involverit,  ul  Qidipus  ipae  earn  divi- 
naiido  vix  adsecuturns  fuisse  videa- 
tur.  Aliam  viam  Inijus  loci  ex|)li- 
candi  ingressus  est  Grucliius  de  Co- 
mit. Rom.  I.  4.  pag.  013.  cnjus  sen- 
tentia  hue  redit  :  Que:naduiodum  in 
coinitiis  centuriatis  magistrattium 
plures  candidati  erant,  sic  in  coinitiis 
centuriatis  regis  sacrorum  pro  candi- 
datis  fuisse  duos  tresve,  quos  ponti- 
fex niaxiuius  inaugurasset,  et  ex  iis 
populum  suftiagiis  suis,  qiiein  vellet, 
regem  sacroruui  creasse  :  Doiahel- 
1am  primo,  Cloelium  secundo  loco  a 
pontifice  maxiino  inauguratum,  ac 
deinde,  quum  vitium  de  ccelo  comitia 
Dolabellae  direniisset,  Cloelium  a  po- 
piilo  Romano  legem  sacrorum  factum 
fuisse.  Non  multum  qua?ram,  an,  et 
quibus  comitiis  hoc  tempore  creatus 
fuerit  rex  sacrorum.  Dionys.  Halic. 
V.  1.  statim  post  exuCtos  rcges  a 
pontiticibus  et  angiiribus  creatnin  fu- 
isse aiictor  est.  Id  hac  a^tate  adluic 
obtinuisse,  ex  eo  plane  verosiuiile 
est,  quod  hie  pontifex  Dolabellani, 
siiieulla  nientione  comitiorum, quibus 
rex  sacrorum  fartiis  fuei  it,  inaugu- 
rare  voluisse  dicitur.  Sed  etiamsi 
concedamus,  euui  comitiis  centuria- 
tis, quod  coiitendit  Grucliius,  crea- 
tiim  fuisse,  tamen  interjirelalio  illius 
recipi  non  potest.  Nam  primo,  liaec 
non  fuerunt  comitia  '  centuriata  '  re- 
gis sacrorum  creandi,  sed  '  tributa,' 
quibus  de  niulcta  DolabellEe  a  ponti- 
fice iiiaxiuio  dicta  cerlabatur.  Dciii- 
de,  qmim  Livius  scribit  Dolabellam 
a  pontifice  jussuui  fuisse  se  magistra- 
tu  abdicare,  ut  '  inaugurari  '  posset, 
et  post  vitium  comitionnn  religioncm 
fuisse  poutificibus  illius  inaugiiraudi, 
evideus  est  eum  nondum  inaugura- 
tum fuisse,  quuni  ha^c  comitia  habc- 
reutur.  Praterea  sacerdoles  nus- 
quam  '  inaugurari  '  dicuntur  ante, 
sed  postquam  a  coUegio  cooptati,  aut 
ah  iis,  quibus  id  jus  erat,  cieati  fue- 
rant. Denique  nullum  ex  antiquitate 
proferri  pa]j&il-teiUU)onium,  earn  ra- 

tJNIVEBSITl 


1199G 


NOT^   VARIORUM    IN 


tionem  iinum  c  pluribus  regem  sacro- 
riini  faciendi  fiiisse,  quani  sibi  Gni- 
cliiiis  finxit.  Dixi,  cur  in  virornm 
doctissimoriim  interpretationibus  Ini- 
jiis  loci  adqiiiescere  non  possini :  ipse 
qiiidem  niiiil  melius  liabeo  dicere. 
Sed  ex  iis,  quae  Turnebus  dixit,  niihi 
in  mentem  venit,  si  proera<  legi  lice- 
ret  est,  Iinnc  pauUo  tolerabiliorem 
sensiim  futurum  :  Qiuim  pontifex 
maximiis  primo  inaugnrare  volnisset 
Dolabellam,  deinde,  injecta  religione 
ex  vitio  coniitiornni,  loco  illiiis  Clce- 
linm  '  veiut  in  subsidium  et  secundo 
loco'  inaiiguratiim  fiiisse.  Sed  vel 
sic  ineptnm  aliqiiid  in  importuna  hac 
lacinia  est.  Nam  fortassis  nee  recte 
secundo  loco  inauguiatns  dicitiir,  ante 
quern  alius  primo  loco  inauguratus 
non  fuerat  ;  nee,  si  sine  vitio  dici 
potest,  opus  erat  addi,  quod  ex  iis 
quas  jam  dicta  erant  satis  intelligi 
poterat.  Duker.  Gronovii  explicatio 
displicet  etiam  Crevierio,  secundum 
quern  satins  fuisset  dicere,  vel  haec 
VHfba  vitiata  esse,  vel  breviter,  at- 
que  adeo  obsrure,  hie  indicari  morem 
aliquem  Romanorum  nobis  incogni- 
tum.  Milii  hie  etiam  aqua  hveret,  et 
ignorantiam  fateri  nialo,  quam  incer- 
lis  conjecturis  inprudenti  lectori  fu- 
cum  facere  :  nisi  quis  forte  in  animum 
indiicere  velit,  verba  qui  secundo  loco 
inauguratus  erat  a  mala  manii  inser- 
ta  esse  ;  quod  tamen  audacius  arbi- 
tror. 

C.  Servilius  Geminus  pontifex  maxi- 
mum decessit]  Panels  ante  versibus 
'  C.  Servilius  pontifex  maximus  '  dix- 
it sine  cognomine  '  Gemini  :'  ita  ve- 
ro  scribendum  esse,  jam  bis  supra 
ostendi.  .SVg-on.  Non  bis,  sed  qualer, 
Sigonius  vocem  '  Geminus  '  delen- 
dam  esse,  supra  monnit.  Vide  ad 
XXIX.  38.  %  3.  XXX.  1.  %  1.  cap.  39. 
§  4.  et  XXXIX.  40.  §  I.  Pro  ejus  sen- 
tcntia  illud  quoque  facere  videtur, 
quod  sappe  a  Livio  ante  consulatum 
fiimpliciter  C.  Senilius  vocetur.  Ita 
dnm  pontificatum  adipiscitur  xxvii. 
C.  (eumdem  enim  posiea  pontificem 


maximum,  cujus  nunc  mors  refertur, 
factum  esse,  recte  censet  Noris.  ad 
Cenot.  Pis.  diss.  i.  5.  p.  60.)  in  jedi- 
litate  plebeia  xxvii.  21.  magisterio 
equitum  xxvii.  33.  sediiitate  curuli 
XXVII.  36.  et  praetnra  1.  xxviii.  c.  10. 
Pra?terea  quod  etiam  pater  ejus, 
quern  in  consulatu  ex  servitnte  libe- 
ravit  XXX.  19.  etiam  sine  cognomine 
'  C.  Servilius  '  dicatur  xxi.  25.  Ve- 
riorem  tamen  pufo  Perizonii  senlen- 
tiam,  qui  ubique  cognomen  '  Gemi- 
nus' servanduni  docuit.  Vide  quae 
notantur  ad  xxix.  38.  §  3. 

Pontifex  in  locum  ejus  L.  Acilius  co- 
optatus.  Q.  Fulvius  Flaccus  ante  ponti- 
ficem maximum  A!!miHus  Lepidus]  Ar- 
chetypi  scriptura  pontifex  in  locum 
ejus  a  collegio  cooplatus  Q.  Fulvius 
Flaccus :  in  pontificem  maximum  Mmi' 
lius  Lepidus,  Lib.  xxxix.  c.  46.  per 
occasionem  depravatae  scripturae  in- 
dicavimus,  Servilium  liunc  Crasso  in 
eosacerdotio  successisse.  Confer  lo- 
cum hunc  cum  illo,  agnosces  utrobi- 
que  germanam  lectionem.  Gelenius. 
Et  haec  verba  in  codice  novissimo 
Frobenii  optime  sunt  restituta.  Nam 
L.  Acilius  pontifex  quidem  factus 
est,  .sed  non  maximus.  jEmilius 
autem  factus  est  pontifex  maximus, 
nt  ex  sequentibus  liquido  patebit. 
Glareanus.  In  primo  exemplari  Ger- 
manico  erat  ante  pontificem  maxi- 
mum JEmilius  :  inde  emendatores  fe- 
cerunt  in  pontificem  maximum  Mmilius, 
Ego  vero  at  pontifex  maximus  M.  JE- 
milius. Ut  sit,  pontifex  in  locum  ejus 
a  collegio  cooptatus  est  Q.  Fulvius 
Flaccus:  at  pontifex  maximus  M. 
vEmilius  Lepidus.  Me  enim  movet 
haec  nova  dicendi  forma  'in  pontifi- 
cem cooptari  :'  deinde  agnosco  erro- 
ris  causam.  Librarius  enim  M.  prae- 
nominis  TEmilii  notam  cum  voce  prae- 
cedenti  prapcisa  max.  conjunxit,  et 
maximum  fecit.  Unde  coacti  alii  post- 
ea  sunt,  pro  a<,  an<e  reponere.  *  M. 
/Emilii  pontificis  maximi '  post  in 
aliis  libris  magna  est  inentio.  Sigon. 
Haec  Sigonii  conjeclura  est.    Unicus 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XL.    CAP.  42. 


11997 


codex  ante  i>onlificem  maximum  JEmi- 
lius  Lepidus.  Uiide  Geleuiiis  in  pon- 
tificem  maximum.  Sed  non  niodo  vi- 
tiosus  sermo  est,  '  in  poiitificem  ma- 
ximum cooptari,'  quod  merito  caipit 
Sigonius,  verum  etiani  '  pontificem 
maximum  cooptari.'  Nam  et  ante 
legem  Domitiam,  quee  jus  snbrogan- 
dorum  sacerdolum  a  coilegiis  ad  po- 
puhun  transtiilit,  ut  loquitur  Sueto- 
nius, pontifex  niaximus  tributis  co- 
Diitiis  creabafur.  Videttir  ergo  Li- 
vius  scripsisse,  cooplatus  est  Q.  Ful- 
vius  Flaccus,  create  ante  pontifice  maxi- 
mo  31.  JEmilio  Lepido.  J.  F.  Gronov. 
Sigonii  conjecturam  ei,  qnam  Grono- 
viiis  proposuit,  omnino  pia-ferendam 
judico.  Quo  minus  enini  Gronov io 
accedere  possim,  iilud  obstal,  quod 
ita  pontifici  maxinio  novus  ponti- 
fex maximus  snb<^titutu.s  fuisset,  an- 
tequam  in  locum  ejus  pontifex  a 
collegio  ponlificum  cooptatus  foret ; 
quum  tanien  contrariuiu  ordinem  po- 
tius  observatiim,  et  prinio  pontifici 
niaximo  pontificem,  ac  turn  demum 
pontificem  maximum  sublectum  fu- 
isse,  non  tantum  ex  hoc  loco  Livii, 
sed  etiam  lib.  xxv.  cap.  2.  juncto 
c.  5.  et  XXXIX.  4G.  duduni  docueiint 
Grucliius  de  Comit.  Rom.  \i,  2.  p. 
6G3.  et  Noris.  Cenot.  Pis.  Diss.  i.  5. 
p.  GO.  Ut  igitur  Gronovii  emendatio 
verisimilis  fierct,  exempliim  erat  pro- 
ducendum,  unde  ordinem  liunc  inter- 
dum  mntatum  fuisse  probaretur.  Ob- 
stare  quideui  videtur  Sigonii  emen- 
dationi  difficultas,  quam  movit  Gro- 
novius;  ejus  tamen  solvendae  ratio 
superest.  Nimirum  frequens  est  utri- 
usque  linguae  scriptoribus  anliquis,  ut 
duobus  tribiisve  vocabulis  subjun- 
gant  uniun  verbum,  quod  uni  tantum 
praecedentium  respondeat,  et  ad  re- 
liqua  referri  nequeat ;  ad  quae  com- 
moduni  aliud  subintriligendum  est. 
De  Gritcis  vide  Rapliel.  in  Observ. 
Xenopli.  ad  Enang.  Lucac  i.  G4.  Et 
ita  TEscIiyl.  dixit  in  Prom.  Yinct.  21. 
06Ve  (pwv/jy,  oike  p.op<pr]v  ^porwu  6i//ef 


nbi  vide  Stanlei.  De  Latinis  vide 
Burmannum  ad  Phxdr.  iv.  17.  31. 
Gra^v.  ad  Justin,  i.  9.  §  12.  Uuker. 
aliosque  ad  Flori  1.  ii.  c.  17.  §  12.  lib. 
III.  c.  21.  §  27.  et  Markland.  adStatii 
Silv.  I.  82.  Ita  Virgil,  ^n.  vii.  444. 
•  Bella  viri  pacen)que  gerant.'  Fron- 
tiu.  II.  5.  §31.  '  Earn,  quee  in  propin- 
quo  erat,  subinde  a  levi  armatura  in- 
festari,  nlteriorem  autem  vetuit  ab 
tilln  armato  adiri.'  Justin,  xxxi.  2. 
'  Negantes  eum  aequo  animo  sub  le- 
gibus  vivere,  semperque  novas  belli 
caussas  circumspicere.'  Eadem  figu- 
ra  frequentissime  Livius  ntitur.  Su- 
pra II.  19.  '  jEtate  et  viribus  erat 
gravior:'  ubi  gravior  pertinet  ad  ata- 
te,  sed  referri  neqnit  ad  viribus.  Nam 
'  viribus  gravior'  foret  robustior ; 
sed  ad  earn  voceni  intelligi  debet 
'  invalidior'  ex  Livii  vii.  39.  'Alios 
graves  jam  Jetate,  aut  viribus  pa- 
rum  validos.'  II.  30.  '  Postquam  in- 
pressionem  sensere  ex  adverso  fac- 
tani,  et  ante  oculos  micare  gladios  :' 
ubi  ad  posterius  orationis  inembrum 
intelligo  '  viderunt.'  in.  55.  '  Hac 
lege  juris  interpretes  negant  quem- 
quam  sacrosanctum  esse;  sed  eum, 
qui  eorum  cuiquam  nocnerit,  sacrum 
sanciri:'  quo  loco  prioris  membri  ne- 
gant non  pertinet  ad  sequens  mem- 
brum,  sed  ibi  supplendum  dicunt 
vel  simile.  Cap.  G7.  '  Esquilias  qui- 
dem  ab  lioste  prope  captas,  et  scan- 
deutem  in  aggerem  Volscum  lios- 
tem  nemo  submovit.'  Hie  submovit 
ad  initium  istius  loci  referri  nequit, 
sed  ad  prima  verba  iutelligendiim  de- 
fendil.  vi.  25.  '  Propositi  omnia  in 
medio  vidit,  intentostpie  opifices  suo 
quemque  operi,  et  ludos  lilerarum 
strepere  discentiuni  vocibus,  ac  re- 
pletas  semitas.'  Ad  vcrbimi  strepere 
ex  pracedenti  repeti  nequit  'vidit,' 
sed  intelligendum  'audit.'  xxxi.  40. 
'  Et  pondere  ingenti  saxa  jaciebant, 
et  cuniculos:'  ubi  ad  nllimam  voceni 
supplendum  est  '  agebant.'  Alia  lau- 
dari  exempla  posseiit;  sed  haec  suffi- 


11998 


NOT^   VARIORUM    IN 


cere  vitlentur.  Similiter  Livins,  di- 
cens  '  poiitit'ex  niaxinius  INI.  .liinilius 
Lepi<lii!!,'  non  ex  seqiientibiis  repeti 
voliiit  veibiini  'est  cooptatiis;'  seil 
potiiis  ab  atlento  lecture  intelligi 
'  estcreatus:'  quod  indicaie  voliiisse 
videtiir  addendo  '  qiiiim  iiiiilti  clari 
viri  petissent.'  Verbnni  eiiini  '  pe- 
teie,'  qiianivis  generale  sit,  sollemne 
tanien  est  de  candidatis,  qui  honorem 
ambiiiiit,  et  civium  siiffragia  sibi  con- 
cillare  conantiir.  Supra  xxxvii.  57. 
xxxix.  32.  XL.  37.  Similiter  '  peti- 
tio.'  VI.  25.  '  Ne  cui  album  in  vesti- 
mentiim  addere  petitionis  caussa  li- 
ceret :'  et  sjepe. 

§  13  P.  Scipionein,  filium  Afiicani, 
augures  cuoptarunt]  Duo  Africaiii  (ilii 
fuisse  traduntur  P.  et  Cn.  Scipioiies. 
Publius  hie  est,  qui  augur  nunc  co- 
optatur,  quique,  Cicerone  auctore  in 
Bruto  c.  19.  et  in  Catone  c.  1 1 .  TEnii- 
lianuni  adoptavit,  a  (pio  ille  P.  Scipio 
dictus  est,  imbecilla  valetudine  iile 
quidein,  sed  sumnio  tamen  iiigenio 
pr?editu«.  I'^undeni  apiiilcni  curuleni 
fnisse  arbitror  L.  Anicio,  M.  Corne- 
lio  consnlibiis.  Est  enini  in  indice 
Adelpliorum  Terentii  ila  srriptum: 
'  Acta  ludis  Q.  Fabio  Maximo,  P, 
Cornelio  Africano  a'dilibus  cunilibiis, 
L.  Anicio,  M.  Cornelio  consuiibus:' 
nee  de  alio  potest  intrlligi.  Cna?us 
is  est,  qui  captus  ab  Antiocho  rege 
in  pioilio  tuit,  quicjue  sordidam  prie- 
turani  gessit,  et  a  |)atris  gloria  (lege- 
iieravit,  Valerio  auctore  iii.  5.  iv.  5. 
Higon.  Vide  ad  xxxvii.  34.  §  .5.  et 
XLi.  27.  i  2. 

Cumanis  eo  anno  pdentibiis,  Sfc.'\  Ex 
lioc  loco  Floridus  Sabinus  Lection. 
.Succisiv.  II.  1.  adversns  eos  disputat, 
qui  sermonem  Latinum  veternm  Ro- 
manorum  tempore  omnibus  Romanis 
promiscuuni  fuisse  uegabant.  Folicta 
de  Linguae  Lat.  Usu  et  Praest.  p.  119. 
scribit,  Cumanos  a  senatu  Romano 
inipeirasse,  ut  sibi  decreta  et  acta 
pnblica  Latina  lingua  liceret  confi- 
cere.  Et  Lipsius  de  Recta  Pronun- 
ciat.  Lat.  Ling.  c.  3.  se  hoc  de  scrip. 


tis  dccretisque  puhlicis  accipern  di- 
cit;  ac  pra^terea  hinc  colligit,  Ro- 
manes aliquamdiu  recusasse  linguani 
siiam  cum  finitimis  communicari. 
Blilii  hie  adliuc  tenebrae  sunt.  Pri- 
mum  enini  non  video  ullius  scriptoris 
Latini  auctoritate  probari,  verba 
'  publice  Latine  loqui'  banc  inter- 
pretationem  posse  recipere  ;  deinde, 
si  hie  eorum  sensus  est,  (nam  de 
publico  omnium  iisu  sermonis  Latini 
ea  intelligi  non  patiuntur  ilia,  quae 
de  praeconibus  addit  Livius)  cur  Cu- 
mani  '  juaeconibus'  praecipue  'jus 
Latine  vendendi '  a  senaf  a  petere  vo- 
Inerint  ;  denique,  quum  Cum*  mu- 
nicipiuni  essent  (vide  ad  viii.  14.) 
quani  causam  habuerint  Romani  mu- 
nicipibus  usum  sermonis  Latini,  nisi 
suo  permissu,  negandi.  Duk. 

Cap.  XLiii.  §  1  M.  et  P.  Popilii 
Lenatcs]  Lanates,  ut  ante  ad  vii.  12. 
§  1.  Signn.  Porcii  Moguntini,  Popilii 
Frob.  1531.  Popillii  Sigonius  edide- 
runt :  quod  posterius  recipiendum  est. 
Vide  ad  xxvi.  C.  §  1. 

§  3  Ju<  earn  sibi  esse  ihfcndcyuiam, 
aut  jn-ovinciam  dimittcndam]  C.  Me- 
nii  provincia  erat  Sardinia:  du- 
biuDi  igitur,  de  eane  loquatur,  an 
iiegocium  veneticii  prorinciam  vo- 
cet:  sed  judicet  lector.  Glarean.  Si 
sententiam  explicuero,  neniinem  pu- 
to  futurum,  cui  non  probem  (/fsertw- 
dum,  pro  dcfendcndam,  esse  reponen- 
duni.  C.  Mivnio,  inquit.cnm  Sardinia 
provincia  evenisset,  additum  erat,  ut 
quacreret  de  veneficiis  longinsab  nrbe 
decem  millibus  passuuni.  Ab  hoc 
igitur  allatae  literap,  se  jam  tria  millia 
hominum  danuiasse,  et  crescere  qnae- 
stionem  indiciis,  proptcrea  se  co- 
gi,  nt  aut  vencfiriorum  quaestionem 
inchoatam  deserat,  aut  provinciam 
Sardiiiiam  diniittat.  Ergo  ne  hie 
qitideni  recte  Glareanus,  qui  de  '  pra- 
vinciac'  nomine  dubitat,  an  quac- 
stio,  an  Sardinia  intelligi  debeat. 
Siffon.  Hie  '  defendere'  valere  cre- 
diderim  prohibcre;  nt  dicat,  sibi  fa- 
ciendum  esse,  ne  quaeri  ultra  jubebat. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   43. 


11999 


I 


Qiire  si2;nificatio  non  est  oninino  inso- 
Jens,  cum   pr;vseiliin  dicat  (liceio  in 
Officiis  III.  18.  '  def'eiuieie  injuriam,' 
pro  proliibere,  non  absiniili  nolione 
veibi.  Turnel).  Advcis.  xxx.  24.  '  Ue- 
fenflere  injniiam,'   '  peiiciila,'  '  vim' 
apnd  Cic.  obvia  sunt,  pro  ea  depel- 
lere,  propnlsare,  arcere,  efiiceie,  ne 
alinii  iiifeiantiir,  ne  alicni  noceant. 
Ita  de  Offic.  in.  18.  '  Is,  qtii  non  de- 
fendit    injuriam,  neqiie    propulsat   a 
siiis,     qiinni    potest,    injnste    facit.' 
Pro   Miiren.  c.  3.  '  Qiiod    legem  de 
ambitii   tiili,   certe  ita  tnli,  nt  cam, 
quam  inihimet  ipsi  jam  pridcm  tiile- 
rini  de  civium  periculis  defendendis, 
non   abrogareni.'      I'ro  Milon.  c.  4. 
'  Tempiis  iilud  est  non  niodo  jiistiim, 
venim    etiam  necessariiim,  qiiiim  vis 
illata   dtfenditiir.'     Et  ita  notiim  ii- 
lud V'irsiilii  Eel.  vii.  47.  '  Solstitiiim 
pecori  defendite:'  et,  qiiem  ad  eiim 
locum   laudat  Servius,  Herat.  Od.  i. 
7.3.    '  Defeiidit   jestatem    capellis :' 
ubi  vide  Lambin.     Eo  sensn  '  defen- 
dere  alicni  quaestionem  veneficii '  est 
earn  ab  aliqiio  propulsare,  efficere, 
ne  qnis  veneficii  caussam  dicat;  non 
vero,   ne  qnis   de   veiieficio  jiidicet. 
Prasferenda  itaque  est   Sigonii  con- 
jectura    Turnebi     expositioni,     quae 
inenti  Livii  convenire  neqnit. 

§  4  Q.  Fulfills  Flacciis  ex  Hispania 
rediit  liomam,  Sfc.  consul  est  creatus 
cum  L.  Manlio  Acidino]  Hos  consules, 
Q.  Fulvium  et  L.  IManlium,  fratres 
germanos  t'uisse,  scriptuni  est  in  tab. 
Capit.  sic:   l.  mam.ivs.  l.  f.  l.  n. 

ACIDINVS.  FVLVIAN.  Q.  FVLVIVS.  Q.  F. 
M.    N.    FLACCVS.    HEI.    FRATRES.    GER- 

MANi.  FVERVNT.  Idem  sciibit  Veil. 
II.  8.  '  Non  minus  ciaium  exemplum 
et  adliuc  unicum  Fulvii  Flacci  ejus, 
qui  Capuam  cepcrat,  filiorum,  sed  al- 
terius  in  adoptionem  dati,  in  coilegio 
consulum  tuit:  adoptiviis  in  Acidini 
iVIaidii  faiiiiliam  datus.'  Hoc  adscrip- 
si,  nt  et  Capitolinonim  auctorum  di- 
l)gentiam,et  Velieii  sententiam,  quae 
viilgo  corrupta  est,  indicarem.  Si- 
son. 


Qunm  extra  urhem  tiiumphi  caussa 
esset,  consul  est  creulus]  Tempore  Julii 
Capsaris  id  non  iicebat,  qui,  teste 
Snet.  in  Caes.  c.  18.  '  pacata  provin- 
cia'  Hispania  ulteriore,  'ad  trinm- 
piium  simu!  consulatiinique  dccessit. 
Sed  quuni,  edictis  jam  romitiis,  ratio 
ejus  iiaberi  noii  posset,  nisi  privatus 
introisset  urbem,  et  ambienti,  iit  le- 
gibus  solveretur,  multi  contradice- 
lent,  coactus  est  triumpimm,  ne 
consulatu  excluderetur,  dimittere.' 
Noiidum  igitur  hoc  tempore  lata  esse 
videtur  !ex,  qua^  jubebat  niTiSvras 
viraTilav,  irapoVTa^  iv  rfj  irSAei  tovto 
irpcLTTiiv,  ai)ud  Pint,  in  Caes.  p.  713. 
Ea  vero  quo  tempore  primum  sancita 
sit,  et  quern  auctorem  iiabnerit,  a 
iiemine  indicatum  est. 

§  5  Urbem  ingressus  est  vectusi  In 
arcbetypo  legilur  urbem  est  inveclus. 
Geien. 

§  6  Signati  Oscensis  iiummum  cen- 
tum septiwginla  Ires  ducentos.  Milili- 
bus  de  pru'dii  quingenos  denarius  dedil] 
In  archetype  \eg\iar  centum  septua- 
ginta  tria  millia  ducentos.  Neque 
quingeni  sunt  divisi,  sed  (juinquttgcni. 
Gelen.  Haud  diibie  iiic  locus  cor- 
ruptus  est.  Nam  post  auri  numcrnm 
sequi  debebat  et  argenti,  et  niimmo- 
rum  summa,  quae  hie  temere  confun- 
diintur  ;  iit  taceam,  quod  in  imnien- 
Slim  .«umma  hate  excresceret,  et  sig- 
nnli  Oscensis  nurnmum  centum  septua- 
ginta  tria  inillia.  Porro  argenti  Os- 
censis nientio  cum  alias  sa^pe,  tiini 
XXXIV.  10.  in  jM.  ;tlii  et  Q.  INIinucii 
pra'torum  triumpliis.  Illud,  quod 
conliiuio  adnectitur,  3Iilitibus  de  prcc- 
da  quingenus  denurios  dtdit,  corriipte 
pro  quinquagenos  legitur.  Nimia  eniin 
esset  siiiuma,  si  ad  dona  aliorum  im- 
peratonim  compares,  qiiemadmoduni 
ex  prioribus  satis  liquet.  Glur.  Per 
'  signati  Oscensis  niimmos  '  non  num- 
nii  aiirei,  sed  argentei,  iutelligendi 
snnt.  Certe  'anium  Oscense  '  alibi 
non  memoiatiir,  at  '  argentum  Os- 
cense' XXXIV.  10.  et  40.  quod  hie 
'signati  Oscensis    numaios'   vocat. 


12000 


notte  variorum  in 


Et  ita   evanescit   omnis   difficiiltas, 
qiiam  niovit  Glaieamis.     Auro  enini 
subjungitiir    argentiim,    et    qiiidem 
signatiiin    Oscense.      Si    antem   per 
signatiim    Oscense    intelligis  argen- 
tuni,  sunima  in    inmensnm  non  ex- 
ciescit,  lit  ex  priori  loco  Livii  con- 
stat, nbi  pliira  de  '  argento  Oscensi' 
videnda.     Recte  vero  Geleniiis   nu- 
niertim  nuinmoruni  signati  Oscensis 
cmendavit.     Forte  scriptiim  fnit  per 
notas  CLXXIII.  QO  ducentos.   Qiiiim 
autem,  qui  codicein  prinii  vnlganint, 
notam  numeri  niillenarii  vel  non  in- 
tellexissent,  vel  potius  nimia  festina- 
tione  omisissent,  facile  forniari  potiiit 
lectio,  quaj  ante  Geleninm  recepta 
erat.     Recte  etiam  Gelenius  et  Gla- 
reanus   postca   emendarunt  quinqua- 
gems  denarios.     Quin  et  liaec  summa 
uimia    videri    poterit,  quod    duo  ex 
Hispania  reversi  imperatores  militi- 
bus  tantum  diviseriiit  denarios  quinos 
vicenos;  consul  etiam  ex  Liguribus, 
sed  pauperiore,  quani  Hispania,  pio- 
vincia,    tiiuniplians,   militibus    dedit 
denarios  quinos  denos  XLi.  13.     At 
inajoris  liberalitatis  caussa  esse  po- 
tnit,    quod    paucos    tantum    milites, 
quibus  emerita  stipendia  fuerant,  de- 
duxerit ;  nisi  forte  omnibus  militibus, 
quorum  opera  in  bello  usus  fuerat, 
donativum  dederit. 

Cap.  xuv.  §  1  Eo  anno  rogatio 
prvnum  lata  est  ab  L,  Julio  tribuno 
pkbis,  quot  annos  nali  qvemque  magis- 
tratum  peterent  caperentque]  Miror  hoc 
anno  prinium  latam  banc  rogationem 
scribi,  cum  xxv.  2.  ita  de  Scipione 
tradiderit:  '  Huic  petenti  zedilitatem 
quum  obsisterent  tribiini  plebis,  ne- 
gantes  rationem  ejus  liabendam  esse, 
quod  nondum  ad  petendum  legitima 
ffitas  esset.'  Post  autem  xxxii.  7. 
in  consulatu  niandando  T.  Quintio 
Flaminino,  quem  nondum  annos  xxx. 
natum  fuisse  IMutarcbus  in  Quinct. 
3G'J.  prodit,  bujus  legis  ne  verbuni 
quidem  fecerit,  imo  vero  ita  hcripse- 
rit ;  '  Patres  censuerunt,  qui  hono- 
rem,  quem  sibi  per  leges  capere  lice- 


ret,  peteret,  in  eo  populo  creandi, 
quem  velit,  potestatem  fieri,  jpquum 
esse.'     Nam  quae  lex  Flamininum  a 
consulatu  dejiciebat,  ea  erat,  quod  a 
queestura    ad   consiilatum    transcen- 
dendo  aedilitateni  et  pvaeturam  trans- 
ibat.    Legitimam  autem  petendocon- 
sulatui  astatem  fuisse  annum  xuii. 
ex  Cliceionis  Pbilipp.  v.  17.  colligi- 
tur.     Puto  przeterea  L.  VilUo  Annali 
scribendum:    nam   in   lib.   Epistola- 
rum  Coclii  viii.  8.  pro  L.  Julio  Annali 
in    Mss.  est  L.  Villio:  et  apud  Va- 
ler.  IX.  11.  G.  L.  TuUius  Annalis,  pro 
L.  Villius.     Sic  ante  L.  Villius  Tap- 
pulus  consul,  L.  Julius  evaserat,  ne- 
que  Villiifi  gentis  ulla  in  libris  im- 
pressis  nientio  relicta  erat.  Sigonius. 
Optarem  adjecisset  ex  lege   Livius 
magistratuum  singulornm  annos  pro- 
prios,   quos    conjecturis    tantum    et 
varia  lectione  nunc   inquirere  cogi- 
niur.     Atqui,  plures  de  tempore  ma- 
gistratuum   leges   fuisse    ante    banc 
latas,  ex  Livio  et  aliis  facile  colligi- 
mus,  quae  ab  antiquis  (ut  Sex.  Pom- 
peius  Festus  voce  '  Annaria'  et  Lam- 
pridius  in  Commodi  Imp.  Vita  c.  2. 
testantur)  communi  voce  vocabantur 
'annariae   leges.'     L.   Villius  tamen 
exaclius  quid  de  magistratuum  curu- 
lium  annis  lege  sua  constituisse  vi- 
detur,  cum  inde  cognomen  aiJeptus 
sit.     Eos  nt  obiter  lectori  suggeram, 
lie  longi  simus,  vel  unus  M.  Tullius 
exemplo  nobis   erat,  qui,  tamquam 
quis  rtyeix6vios  'Epixyjs  in  perplexo  qua- 
drivio  positus,  viam  nobis  monstra- 
bit.     Is  quaestor  in  Siciliam  ivit  anno 
eetatis  suae  xxxi.  aedilis  curulis  sexto 
post  anno  fuit,  astatis  scilicet  xxxvii. 
dein  praetor  XL.  consul  XLiii.  Pigh- 
ius  in  Annal.  ad  a.  iolxxiu.  p.  334. 
Non  babeo,  quod  addam  lis,  quae  de 
liac  re  ad  xxv. 2.  dixi,  nisi  Dodwell. 
quoque    in  App.  Praelect.  Camden, 
p.  780.  existimare,  jam  ante  legem 
Villiam  legitimam  actatem  lionoribus 
petendis  statutam  fuisse.     Nihil  ad- 
fert,  cur  mihi  sententiam  niulandam 
putera.  Duker.    Recte,  pro  L.  Julio, 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.  44. 


12001 


ut  Moguntini  ex  unico  cod,  edide- 
nint,  Sigonius  emeiidavit  L.  Villio. 
Passim  ita  peccanint  lihrarii.  Vide 
ad  III.  54.  §  13.  XXV.  2.  §  9.  xxix. 
38.  §  4.  XXX.  1.  §  9.  XXXI.  4.  §  3.  c. 
49.  §  12.  XXXV.  13.  §  G.  c.  23.  §  5.  et 
c.  39.  §  5.  Ipse  iiic  '  L.  Viliias  An- 
nalis  '  iiifia,  quo  tempore  praetor 
creabatur,  •  L.  Julius  '  eodem  errore 
vocatus  est  in  unico  cod.  xui.  28. 
Ceterum  difficiiltati,  quam  ex  Livii 
XXVII.  2.  viri  docti  nioverunt  huic 
loco, 'hoc  anno  rogationem  primnm 
latam  esse  a  L.  Villio  tribuno  plebis, 
quot  annos  nati  quemque  magistra- 
tum  peterent  caperentque,'  Cre- 
vierius  eodem  ferme  inodo  respon- 
det,  quo  Dukerus  ad  1.  land.  Livii: 
nenipe  ideo  tribunes  plebis  Scipioni 
petenti  eedilitatem  curuteni  obstitis- 
se,  et  negasse  rationem  ejus  liaben- 
dam  esse,  quod  nonduni  ad  peten- 
duni  legitinia  aetas  esset,  quia  ante 
legem  Villiam  tantummodo  sancitum 
erat,  ne  quis  nllum  magistratum  ca- 
peret,  antequam  dena  stipendia  eme- 
rita  baberet,  (ut  colligitur  ex  Polyb. 
VI.  17.)  et  Scipio  turn,  quum  aedili- 
tatem  peteret,  nondum  dena  stipen- 
dia meruisse  poterat.  Heineccius  ad 
I.  Jul.  et  Pap.  Popp.  II.  6.  203.  per 
aetateni  nondum  ad  petendum  legiti- 
mam  intelligit  majorennitatem  :  tri- 
bunes plebis  enim  existimasse,  in> 
dignuni  fore  Romanornm  prudentia, 
si  juveni  vix  viginti  duorum  anno- 
rnra  rempublicam  crederent,  quern 
lex  Laetoria  paiillo  ante  lata  ne  ma- 
jorennem  quidem  habebat.  Tandem 
Bynkersh.  Obs,  vi.  17.  statuit,  ante 
haec  tempora  nnam  eamdemque  ae- 
tatem  lionoribus  capessendis  t'liisse 
prsescriptam,  sive  legibus  sive  mori- 
bus,  postea  Villium  annos  detinivisse 
in  singulis  magistratibus,  ut  niajo- 
rem  niinoremve  prudentiam  deside- 
rabant,  et  revera  deinceps  omnium 
aetatem  distinctani  reperiri :  ita  opus 
non  esse,  ut  Livium  Livio  oppoua- 
nius,  et  de  conciliatione  iitriusque 
loci,  bujus  et  illius,  qui  xxvii.  2.  ob- 


currit,  haereamns.  Hue  refer,  quod 
Livius  .cum  empliasi  dixit  quemque 
magistratum.  Alia  difficultate  nar- 
rationem  Livianam  premere,  ac  pro- 
bare  conalus  est  Langl.Oiii  Semestr. 
vii.  10.  p.  377.  ante  L.  Villium  le- 
gem annalem  exstitisse,  quia  Cic.  de 
Orat.  II.  G5.  nieminit  Rusceb,  quo 
lesjem  annalem  ferente,  dissuasit  earn 
M.  Serviiius.  Verum  respondit  Hei- 
neccius 1.  laud,  incertum  esse,  ntrum 
Rusca  ille  et  Serviiius  ante  Villium 
vixerint.  Quin  et  Pighins  in  Annal. 
ad  a.  I3CXX.  p.  22.  statuit,  M.  Pina- 
rium  Ruscam  illo  anno  tribunum  ple- 
bis fuisse,  et  in  eo  niagistratu  legem 
annalem  tulisse,  adeo(|ue  diu  post  L. 
Villium  vixisse.  Insuper  ex  Cice- 
rone, qui  solus  legis  annalis  a  Rusca 
latae  meniinit,  non  constat,  ntrum 
lex  jussa,  an  vero  antiqnata  fuerit ; 
utitur  enim  Cic.  locutione  '  Rusca 
cum  legem  ferret  annalem;'  jam  ve- 
ro '  ferre  legem '  non  tantum  est 
perferre,  sed  etiam  promulgare.  Vi- 
de Duker.  ad  Flori  in.  17.  §9.  De- 
uique  de  annis,  quibus  quiqne  ma- 
gistratus  peti  capique  possent,  vide 
Manut.  de  Legib.  c.  6. 

§  2  Prcetores  quatuor  post  miillos  «?i- 
Mos  lege  Babia  creati,  qui  a  ternis  ad 
quatenios  jnbebat  creari]  In  archetypo 
non  est  qui  a  ternis  ad  quaternos,  sed 
qui  alleniis  quaternos.  Gelen.  De  hac 
lege  nulla  in  anterioribus,  quod  equi- 
dem  sciau),  nienlio,  siciit  nee  ejus 
senatusconsulti,  quod  paulo  post  (^ 
11.)  sequitur  de  ludis  factum  L.  JE- 
milio,  Cn,  Baebio  consulibus :  nbi 
obiter  etiam  notandum,  Cn.  legen- 
duni,  non  C.  ut  falso  in  codd.  scrip- 
turn  est.  Glureanus.  Pinhius  ad  a. 
I3LXXIV.  verba  post  inultos  annos  hoc 
sensu  accepit,  post  niultos  annos, 
quam  lex  Baebia  de  quatuor  praeto- 
ribus  creandis  lata  fnerat.  Earn  au- 
tem  suspicatur  a.  iolxi.  a  M.  Basbio 
praetore  latam  fuisse,  quum  ipse  His- 
paniani  citeriorem,  A.  Atilius  nlte- 
riorcm  sortiti,  pro  eis  alias  provincias 
accipere,  et  prioris  auni  preetores  in 


12002 


NOT^    VARIORUM    IN 


Hispaniis  Impeiio  proroj^ato  manere 
jiissi  fllis^cllt ;  de  ([iio  est  in  Livio 
XXXV.  20.  Ant.  Angiistinns  in  in- 
ceito  relinqnit  anclorem  et  tempns 
hnjus  legis  latje  ;  sed  tieri  poiuisse 
dicit,  lit  alter  Bicbionnn,  qui  a. 
iDLXXi.  et  scqiienti  consules  fiierunt, 
ant  alius  B;Kt)ins  in  tribuiiatu  earn 
tulerit.  Si  liujus  rei  aliquod  argu- 
inentntn  esset,  seiitentia  veiboium 
post  mtillos  aiinos  esse  posset,  jjost 
inullos  aiinos,  qnam  pro  quatuor  prae- 
toribiis  sex  creari  cceperant,  quod  a. 
13LV.  factum  Livius  xxxii.  27.  nar- 
rat.  Sed  quia  lioc  omnino  incertuni 
est, male  amplecti  conjecturani  Pigiiii, 
maxinie  idee,  quod  post  a.  idlxi.  dn- 
obus  prajtoiibus  Hispaniarum  sem- 
per, excepto  triennio  belli  cum  Per- 
seo  XLV.  16.  in  annum  prorogatum 
est  imperium;  ob  quam  cansam  sa- 
tis erat  alternis  annis  tantum  qua- 
tuor pia?tores  creari.  Quamquam  ne 
lioc  quidem  dubitatione  ali(]ua  caret. 
Nam  quum  ex  enumeratione  cujus- 
que  anni  praetorum  apud  Liviuni  cer- 
tuni  sit,  totis  tredeciin  annis  post  a. 
iJLXi.  semper  sex  pra-tores,  nt  antea, 
iHiniqnaui  (piatuor  creates  fuisse,  non 
sine  ratioue  qua?ri  potest,  cur  lex 
ilia  tamdiu  sine  cfffctn  fuerit?  de 
quo  niliii  aliud  dici  potest,  quam  (jua- 
cumque,  sed  nobis  incognita,  de  cau- 
sa otiosam,  ut  ait  Pigliius,  niansisse. 
An  alio  tempore,  id  est,  post  a. 
i3Lxxi\ .  recepta  fuerit,  incerium  es- 
se scribit  yVnt.  Angustinu?.  Sed  sa- 
tis constat,  earn  numquam  post  liimc 
annum  vatuisse.  Nam  a.  i.olxxvi. 
(cornilia  consulum  ac  pra'torum  a. 
i3i,xxviii.  in  Livio  desiderantur)  us- 
que ad  a.  I3LXXXVI.  in  quo  dcsinit 
liber  xi.v.  Livii,  omnibus  annis,  qui- 
bus  quatuor  practores  ex  Iiac  lege 
creari  d'.biierant,  sex  facti  sunt.  Vi- 
de lib.  XLi.  capp.  8.  28.  xi.ii.  28. 
XLiii.  11.  et  XLV.  10.  Nee  quid- 
quam  in  aliorum  scriptis  invcntum 
est,  unde  appareat,  earn  uniqiiam 
post  bunc  annum  obtinuisse.  De 
hac  lege  Pigliius  in  Annal.  et  Franc. 


Hotomannus  in  Indice  LL.  Romana- 
nim  putant  inteliigendiim  esse,  quod 
apud  Festum  in  voce  '  Hogat '  legi- 
tur:  '  Cato  in  dissuasione,  Ne  lex 
Basbia  derogaretur,  ait,  '  Hoc  po- 
tius  agam,  quod  liic  ait.''  Hunc  lo- 
cum Festi  Augustinus  pra?terit,  for- 
tassis  quod  putavit,  non  satis  certum 
esse,  ad  banc  legem  Baebiam,  an  ad 
leges  de  ambitu,  quas  a.  iai,xxiT.  a 
consulibns  P.  Cornelio  Cetiiego  et 
M.  Baebio  Tamphilo  latas  scribit  Li- 
vius c.  19.  Festus  respexerit.  Sed 
Sigonius  de  Judic.  n.  30.  non  diibi- 
tandum  adfirmat,  a  Festo  legem  Bae- 
biam de  ambitu  significari,  inque 
earn  rem  non  contenniendo  arguinen- 
to  ex  Nonio  in  voce  '  Largi '  utitur  : 
'  Cato  lege  Baebia  :  '  pecuniam  in- 
largibo  tibi.' '  Verum  hoc  quidqnid 
est,  oportet  legem  Baebiam  de  qua- 
tuor pra-toribns  ante  a.  iolxxvi. 
abrogatam  fuisse,  quia  eo,  ac  deinde 
aliis,  quihns  quatuor  prtetores  ex  ea 
esse  debebant,  sex,  ut  dixi,  fiierunt. 
Diik.  Vide  etiam  Pigbium  in  Annal. 
ad  a.  ccci.xxxvii.  p.  266.  Qua?  alter- 
7iis,  pro  (jid,  |>rin)u$  dedit  Vascos. 

C.  Cornelius  Scipio,  L.  Valerius  Lee- 
tinus']  Cn.  Cornelius  ex  consnlatu, 
quem  biennio  post  geret.  Tabid,  Ca- 
pitol. Tum  (.'.  Valerius  Lavinus  ex 
consnlatu,  quem  biennio  post  geret. 
Tabul.  Ca|)itoI.  et  ipsemet  Livius. 
Sigon.  Adsentilur  Sigonio  Pigliius 
in  Annal.  ad  a.  lOLXXiv.  p.  339.  ili- 
dem  docen=,  iisdem  noniinibiis  eos 
vocari  in  Fastis  Capitolinis.  Infra 
etiam  '  Cn.  Cornelius  Scipio  Hispa- 
lus'  consul  meuioratur  xli.  14.  et 
'C.  Vaieiiiis  La  viiMis,' qui  priori  in 
consnlatu  niortuo  subfectus  est  capp. 
17.  et  18. 

Q.  et  M.  Mucii  Sceevolce]  In  primo 
exeniplari  Germanico  Q.  et  P.  Mucii 
P.  filii  Scavohe.  Optime,  si  Q.  fiiii 
legas  ex  Capit.  corum  consiilatibus. 
Uterque  enim  Q.  /•".  P.  N.  proditur, 
ut  gennani  fratres  collega>  in  prtPtu- 
ra  sint.  Sigonius.  Lectionem,  quam 
Sigonius  ex  prima  ed.  recte  revoca. 


T.   LIVII    HIST.    LIB.   XL.   CAP.  45. 


12003 


vit,  mufarat  Frobcn.  1535.  Sigonio 
liicetiaiii  ailsentiliir  l'i','liius  I.  land. 

§9  Vovisse.qttodie  pustremtitn]  Fro- 
ben.  ir)S5.eiV\i\'ilrvvissese,quodie.  Si 
anctoiitate  Gelenii,  isqne  ita  ex  cod. 
Mog.  reslitiiit,  rectum  est,  et  secjuor. 
Sill,  facio  cum  Gronovio,  qui  sni)ia 
cap.  12.  §  2.  obscrvat  pronomen  se 
deesse  in  ed.  ]Mo£;untina  aliisque,  id- 
que  necessarium  iion  videri.  Eo  ma- 
gis  aiitem  deieii  malo,  qiiod  mox 
geqiiatiir  '  sesc  facturum.'  Vix  enim 
Livio  digmim  videtur  vovisse  se,  sese 
facturum. 

§  10  Lvdos  facienti  dccreta  esset] 
Ludos  faciendi  ed.  JMogunlina,  quod 
per  ellipsin  rov  caussa  capi  posset, 
pro  '  ludos  faciendi  caussa  decreti.' 
Vide  ad  xxxi.  12.  §  4.  Malo  tanien 
facienti,  quod  Frob.  1535.  recepit. 

^  11  L.  JEitiilio,  Cn.  Babio  consuli- 
bus]  C.  Bahio  ed.  Mog.  Sed  recte 
Glareanus  supra  ad  §  2.  Cn.  Babio 
scribendum  conjecit,  quod  Vascos. 
recepit.  Et  ita  noii  modo  xxxix. 
5G.  et  variis  lotis  lioc  libro  constanter 
in  Mss.  et  edd.  vocatur,  sed  etiani  iu 
Fastis  Capitol. 

%\2  T.  Sempronii  adilis]  Ti.  Sem- 
pronii  ex  consulatu  Cap.  Sigon.  In- 
telligitur  Celebris  Sempronius  Grac- 
chus, cujus  tribnnatiiui  et  prseturam 
supra  Livius  menioravif,  consulatum 
vero  infra  xli.  8.  is  auteni  in  Fastis 
Capitol,  vocatur  ti.  sempromvs.  p. 
F.  Ti.  N.  GRACCvs.  Faniiliare  au- 
tem  adnioduni  gcuti  SeinproniaK  est 
illud  praenomen  Tiberii.  Vide  ad 
XXII.  57.  §  9.  et  XXXIV.  42.  §  3.  ra- 
rissiiiuim  vero  praenomen  Titi.  So- 
lent passim  sciib*  librarii  privnomi- 
na  ilia  confuudere.  Vide  ad  ii.  61. 
§  1.  VIII.  2.  §  1.  XXI.  G.  §  3.  XXXIV. 
1.  §  3.  et  alibi.  Vide  etlam  ad  xli. 
6,  §  3.  c.  8.  §  1.  c.21.§9. 

Cap.  xlv.  §  1  IS  ice  set  la  et  omni 
tempeslatinn  genere  fuit]  Ita  Frob.  a. 
1535.  eniendavit :  ed.  IMog.  et  proxi- 
mae  legunt  nive  et  sccia  o)nui.  An 
forte  legendum  n/re  et  omni  (empesta- 
turn  geiicre  sava  fuit  ?    Malo  etiam 


tempestalinm,  quemadmodum  passim 
'  voluptatiuni,'  '  simultatium '  Livius 
dicere  amavit. 

Decussit  cunctas:  et  ea  turn  uliquan- 
to,  quiim  alias,  longior  ftiit]  In  primo 
exeniplari  Geru).  deussit.  Sic  enim 
Virgil.  Georg.  i.  93.  '  penetrabile 
frigus  adurit.'  Et  xxi.  40.  Livius 
*  perustos  artus  '  dixit  '  frigore  :'  et 
superiore  c.  2.  *  M.  iEmilius  consul 
agros  Ligiiruin  deussit.'  Sigon.  De- 
usserat  prinium  exemplar.  Delude 
lege  sed  et  turn  aliquanto.  J.  F.  Gron. 
Verius  Gronovius  deiisserat,  qiiam  Si- 
gonius  denssif,  in  ed.  Mog.  legi  nio- 
nuit:  nam  deussit  demum  substituit 
Frob.  a.  1535.  pro  quo  Basileenses  a. 
1554.  et  1555.  decussit  dedernnf,  sine 
dubio  operarum  errore.  '  Urere  ' 
ejusqne  composita  de  frigore,  nive, 
glacie,  ac  similibus  passim  usurpan- 
tur.  Silius  iv.  C8.  'Hostem,  miles, 
habes  fractum  ambustumque  nivosis 
Cautibus :'  ubi  vide  quae  notantur, 
et  Robert.  Titiiim  ad  Calpurn.  Eel. 
V.  107.  Verbo  autem  'deurere,' 
quamvis  propria  significatione,  utitur 
Livins  x.  4.  'Teria  semiruta  vici  per 
vastationem  agrornm  deusli :'  et  xi. 
41.  '  VineaB  caesae  frumentaque  de- 
usta.' 

§  2  Latinas  mox  subito  coortal  Cre- 
vierius  vel  ?ho.t  exponit  paullo  post 
hiemem  exactam ;  vel  scribendum 
conjicit  710X  subilo  coorta,  atris  nempe 
nubibiis  cnr.lum  obscnrautibus. 

§  3  Aliquot  signa  constrarit]  Vir 
doctus  et  subacti  jiulicii  locutionem 
banc  sine  exeniplo  esse  nionuit,  et 
bine  legere  malebat  prostravit,  ut  a- 
pud  Suet.  Vesp.  c.  5.  '  arbor  pro- 
strata.'  Eosensu  'consternere '  usur- 
pari  non  siibcurrir,  Jul.  Obseq.  c. 
41.  boc  prodigium  refercns  dicit  '  sig- 
na aliquot  dejecta.' 

Mdem  album  Capucfl  Album.  Livius 
xxxii.  9.  '  De  ca'lo  tarfa  Capuae 
aedps,  quae  Alba  dicitur.'  Sigon, 

^  4  Nunciatiim  et  ab  lieufe,  (ripedrm 
natum  muhnn]  Idem  prodigium  anno 
pra^cedenti  etiam  ab  Reate  nuncia- 


12004 


NOTiE    VARIORUM    IN 


turn  est  c.  2.  <  Siniul  procuratiim  est, 
quod  tripedem  iDiiluin  Reate  natuni 
minciatuii)  erat.'  Jul.  Obsequens  id 
qiiidein  anno  [iiaecedenti  memoravit 
c.  CO.  at  hoc  auiio  silentio  praeteriit 
c.  61. 

§  5  Et  ob  fulminilus  complura  loca 
de/ormata,  ad  adem  Joris,  ^c]  Et  fid- 
minibus  complura  loca  de/ormaret  adem 
Jovis  ed.  Moguntina.  Quod  nunc 
editur,  Froben.  1531.  restituit. 

§  7  Scfpe  muUis  in  scnatit  et  ad  popu- 
lum  atrocioribus  celebrntce']  Vetus  ex- 
emplar unicuni  et  ad  populum  civibus 
atrox  celebralce.  Scribe  scEpe  muUis  et 
in  senatu  et  ad  pnpulutn  alrocibus  cele- 
bratce,  ut  jam  edidit  Sigonius.  J.  F. 
Gron,  Et  in  senatu  et  ad  populum  ed. 
Mog.  oninesque  reliquae  usque  ad 
Gruteruui,  ciijus  poslunia  deninni  et 
primo  loco  ouiisit,  quod  Livjo  reddi- 
di.  Deiu  ad  populum  atrocibus  celebra- 
ta  ex  depravata  unici  cod.  scriptura 
jam  eniendavit  Froben.  1531.  quod 
servarunt  reliqui  cditores,  et  cum  iis 
Sigonius  usque  ad  Oriiter.  qui  in  ul- 
tima ed.  atrocioribus  vulgavit :  *ini- 
miciiias  atroces  '  niox  vocat  cap.  seq. 
§  8  Comitiis  confectis,  ut  traditum'] 
Sic  iterum  Frob.  an.  1531.  restituit. 
Antea  Moguntini  publicarunt  Comi- 
tiis cort/ecti  sunt  traditus.  Ceterum 
Iianc  gratise  reconciliationem  inter 
jEuiiliiini  et  Fulviuni  censores  cele- 
brant etiam  Cic.  de  Prov.  Consul,  c. 
4.  Valer.  Max.  iv.  2.  j.  et  Gell.  xii. 
8. 

In  Campo  ad  aram  mariis]  De  iiac 
ara  Martis  in  Campo  vide  Nardin. 
Rom.  Vet.  i.  9.  et  vi.  7.  Adde  supe- 
rius  dicta  ad  xxxv.  10.  §  12. 

Cap.  xlvi.  ^  1  Et  nos  a  vobis  ad- 
monefieri,  non  vos  a  nobis  debere^  Pro 
admonrjieri  in  archetypo  est  admoneri 
et  regi.  Gelen.  Moguntini  ediderunt 
et  nos  a  nobis  ea  admoneri  el  fieri,  non 
vos  a  nobis  liis  debere.  Eorum  loco 
Frob.  1531.  subjecit  et  nos  a  robis  ad- 
mnnefieri,  non  vos  a  nobis  debere;  at 
quadriennio  postea,  jubente  Gelenio, 
et  nos  a  vobis  et  admoneri  et  regi,  non 


vos  e  7iobis  debere,  licet  Gelenins  illius 
et  secundo  loco  non  meminerit  in 
notis. 

§  2  Aut  eerie  mutatum  malif]  Qui- 
dam  malint  emendarunf,  sed  baud 
scio,  itane  autbores  casuum  regimen, 
quod  vocant,  in  verbis  commutare 
consueverint.  Glar.  Forte  mutatum 
maliinus.  J.  F.  Gron.  Frobenius  est, 
qui  a.  1631.  malit  mutavit  in  malint. 

§  3  Singulos  (juum  intuemur,  M.  M- 
mili,  M.  Fulvi]  Yir  doctus  ad  margi- 
nem  editionis  Curionis  scribendum 
conjecit,  Singulos  quum  intuemur,  ie, 
M.  JEmili,  te,  M.  Fulvi. 

§  4  Ambo  quum  simnl  aspicimus,  no7i 
pnssiirnus  non  vereri]  Ambo  in  accusa- 
tivo  legitur  pro  ambos,  ut  Virgilius 
duo  pro  duos  dixit  ^n.  xi.  285.  'Si 
duo  prEPterea  tales  Idaea  tulisset  Ter- 
ra viros.'  Quamqiiam  major  neces- 
sitas  Virgirmm  urgebat.  Et  poterat 
etiam  hoc  in  Livio  corruplum  videri, 
si  non  adeo  frequens  esset  in  vetnsti- 
oribus  codd.  Glar.  Utrum  umbo  casii 
quarto  recte  dicattir,  dubitare  non 
debuerat  Glareanus.  Vide  quae  no- 
tantur  ad  vii.  19.  §  5.  cap.  40.  §  9.  et 
xxxv.  21.  §  5.  Preeterea  non  possu- 
mus  vereri  ed.  Mog.  Sed  recte  non 
possunms  non  vereri  eniendavit  Frob. 
1531. 

§  6  Nisi  forte  inplacabiles  fueritis, 
inpUcuverint  animos  vesti'os']  Legen- 
dum  puto  impl.  vestrw  tree  itnpl.  an. 
veslros,  Glar.  In  Germanico  exem- 
plari  eia{,  nisi  forte  implacabiles  fueri- 
tis implicaverint.  Glareanus  antem, 
pro  fueritis,  restituit  irce  vestrcB.  Ego 
desiderari  alias  voces  puto  :  itaque 
asteriscum  apposui.  Sigon.  Non  op- 
time  sic  Glareanus,  ut  cuivis  videre 
pronum.  Consultissime  forsan  Sigon. 
qui  apposito  asleri.^co  desperat.  In 
scripto  fuit,  impl.  fner.  implicaverint. 
Vide  an  potuerit  fiiisse  multa  succur- 
runt,  quae  dicerentur,  nisi  forte  placabi- 
les  gravius  implicarcnt  animos  vestros ; 
vel  irritarent.  Nisi  veiendum  foret, 
inquit,  ne  ista  relata  ct  repetita  ani- 
mos vestros,  nunc  forte  placabiles, 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XL.   CAP.   46. 


12005 


(lum   ca  quodammodo  ohliterata  si- 
lentnr,acriiis  hiitareiit,  recnidescen- 
tibiisqiie  odiis  facem  snbjicerent.  J. 
F.  Gron.     Conjectiiram  Glareani  sa- 
tis lefellit  ingrata  tov  restrce  et  ves- 
tros  repetitio.     Gronovius  in  prima 
notariim  ed.  diias  alias  proposiierat 
conjecttiras:  vel  legendum  esse,si/t>?"- 
te  implacabiles  furice  irarum  implicarcnt 
ajiimos  vestros ;  vel  si  forte  iuijdacabilis 
furor  iris  implicaret  animos  vestros:  ut 
dicat  Metelins,  ideo  se  pericida,  rei- 
piibiicae  ex  discordia  eonim  iiiminen- 
tia,  plnribiis  non  enairare,  quia  spe- 
rat,  facile  illos  boc  datiiros  precibiis 
principum  senatiis,  ut  bona  fide  inter 
se  reconcilientur  atque  in  concordi- 
ain  redeant ;  seciis,  si  pertinaces  cre- 
deret,   niultis  eadeiii   exaggeraturus. 
Donjatius  scribeie  inalebat  qiuc  dice- 
rentur,  et  qua,  nisi  iinpl.  fueritis,  plnca- 
verint  animos  veslros.    Facile  enini  po- 
tiiisse    librarium,   qniim    implacabiles 
scripsisset,  sciibere  implacaverint  pro 
placaverint.    Veruni  non  scripsit  im- 
placaverinl,  sed  implicaverint ;  deinde 
de  suo  interponit  voces  et  qua.     At 
praeterea,  si  crederet  Metellus,  quae 
subcurrebant,  animos  eorum  placare 
posse,  cnr  ea  eliam  non  in  medium 
protiilit,  sed  potius  ad  preces  ct  ob- 
testationes    converiiliir  ?       Clericus 
conjici  posse  opinatnr  qua  dicerentur, 
nisi  forte  implacabiles  fieretis  in  placan- 
dis  animis  vestris,  boc  sensu  :  siicciir- 
rnnt  quidtni,  qii*  diceientnr  ;  ea  la- 
nien  silebo,  ne  i'orte,  duni  placare  vos 
Conor,  implacabiles  fiatis.     Si  ex  bis 
coDJecluris   una   eligenda   foref,    vel 
Gronovianam  in  repetitis  cnris,  vel  il- 
lam  Clerici  ceteris  pi  ac  fen  em;  etqni- 
dem  praesertim  Gronoviairam,  (|uod 
proxime   ad  codicis  INIog.  leclioncm 
accedat,  nnde  adbiic  n\inas  discede- 
mus,  si  pro  forte  implacabiles  non  forte 
placabiles  cum  Gronovio,  sed  forsitan 
placabiles  legerimus.    Nondum  tamen 
niilii  satisfacio  ;  et  forte  praestabit,  ut 
Crevierius  judicat,  si  pro  desperatis 
relinquenda  iuanibus  conjecturia  dod 


sollicitemns. 

§  7  Quos  .  . .  hac  etiatn  reconciliati- 
one]  Ita  Fiob.  1533.  edidit :  si  autem 
ex  cod.  banc  lectionem  Gelenins  emit, 
per  me  probarj  licet;  sin,  rationem 
nondum  video,  cur  hns  etiam  reconci- 
lialione,  ut  IMoguntini  ediderunt,  dis- 
plicuerit. 

§  8  Uno  consilio  legatis  senatum]  Eli- 
gatis  ed.  Mog.  pro  quo  recte  Frob. 
1535.  substituit  legatis.  Vide  ad  ii. 
1.^  10. 

§  9  Quod  in  omnibus  fere  precationi- 
bus  nuncupabilis  verbis]  Quod  omnibus 
edidit  Frob.  a.  1535.  Sed  Gronovius 
prsepositionem  in  ab  eo  ejectam,  quam 
Moguntini  exbibuerant,  an.  1G65.  re- 
stitiiit.  Praeterea  nuncupitlis  his  ver- 
bis praefert  ed.  Mognntina,  pro  quo 
Froben.  a.  1535.  adscivit  quod  nunc 
vulgo  exstat. 

Ut  ea  res  mild  collcgaque  meo  bene 
et  feliciter  eveniat]  Precatio  solennis 
censoium  base  est,  de  qua  sic  Varro 
de  Ling.  Lat.  v.  p.  Gl.  '  Ubi  noctu 
in  teniplo  censor  auspicaverit,  atque 
de  crelo  nunciatum  erit,  prapconi  sic 
iniperat,  ut  viros  vocet.  Quod  bo- 
nuin,  fortnnatum,  felixque,  salutare- 
que  siet  populo  Romano  Quiritiiim, 
reique  publicae  popnli  Romani  Qui- 
ritiiim, miliiqtie,  collegeeque  meo,  fi- 
dei,  magistratuique  uostro :  omnes 
Quirites  pediles,  armatos,  privatos- 
qiie  cnratoies  omnimn  tiibuum,  si 
qtiis  pro  se,  sive  pro  altero  dari  ra- 
tionem volet,  voca  inlicium.'  Sigon. 

Id  ita  ut  vere,  ut  ex  animo  vclitis  eve- 
nire]  Vocnlam  id,  quam  exhibet  ed. 
Rlognntina,  omisit  Frob.  an.  1535.  et 
post  enm  recentiores  usque  ad  Gro- 
nov.  qui  eamdem  an.  1CG5.  restituit. 
Prieteiea  vir  doctus  ad  marginem  ed. 
Curionis  conjecit  el  vere,  et  ex  animo. 
INLile.     Vide  ad  c.  39.  §  8. 

§  12  Amicilias  inmorlah'S,  inimicitias 
mortales  debcre  esse]  Vocem  mortales, 
qu jp  a  pi  ioribus  edd.  etiam  prima  Mo- 
gnntina,  aberat,  Froben.  1531.  addi- 
dit.    Eamdem  etiam  Qecessariamju- 


1200G 


NOTiE   VARIORUM    IN 


dico;  seel  potins  ifa  transpono  :  ami- 
citias  in})wrl(dcs,  morlales  iniwicitias 
dibere  es^e.  Ita  eniin  vox  exciderit 
ob  siinilitiidiiiem  pra?ct'dentis.  Vide 
ad  xxxiii.  27.  §  4.  Contra  Erasmus 
in  Adagiis  tit. '  Aitiicitia '  p.  124.  una 
voce  ejecta  legendiim  censiiit  amici- 
tias  immortiths  esse  ilebere :  idqne  pro- 
verbiuni  ex  Aristot.  Rlietor.  ir.  21. 
inliistravit.  Verum  sententiam  pri- 
oreni  pr?oferf>!idam  piito. 

§  14  Questus  qiium  alioy  luin  bis  a  L. 
Fulvio  se  ccrto]  31.  Fulvio  perspicne. 
Sigon,  Corriiptlssinie  ed.  Mognntina 
et  proxima;  (juestus  cum  allatum  vis 
a  HI.  Fulvio  secreto.  Quod  nunc  ex- 
statjFroben.  1531.  recte  emendavit: 
lis  pro  bis  scriptiun  erat  errore  scri- 
bnp,  qui  literas  b  et  v  confudit.  Vide 
ad  c.  51.  §  3.  A  L.  Fulvio,  pro  quo 
Sigonius  dedit  a  M.  Fulvio,  in  una 
tantiim  ed.  Basil.  1554.  invenio,  iibi 
operaruui  culpa  ita  excusura  vide- 
lur. 

Et  in  probrum  siium  sponsiovem  fac- 
tarn]  De  liac  sponsione  nihil  in  supe- 
rioribus,  quod  sriaui,  dixit,  qinini  du- 
obns  praccedentibus  libris  Iiarum  ini- 
micitiaruni  niultis  sa-pe  nieniinerit 
verbis.   Ghir. 

§  15  Omnibus  inslandbus,  qui  ade- 
rant,  dexlerus  fidcmque  dederel  Cor- 
rupte  ed.  Mog.  Omnibus  stantibus, 
^ui  aderanl,  dederant  dexteras,  jidem- 
que  dedere.  Adparet  illud  dederant 
natiini  esse  ex  praMcdenti  aderant. 

Deducti  sunt  in  Capilolium]  In  Ca- 
])itolinm  eos  dediictos  esse  ad  rapi- 
enda  rnagistratns  insignia  jurandum- 
que  in  leges,  ulpote  qui  statin),  post- 
quam  creali  erant,  niagistratuni  ini- 
bant,  docei  Grucliius  de  Comit.Roni. 
I.  0.  circa  fin.  Contra  Abrani.  ad  Cic. 
de  Frov.  Consul,  c.  9.  post  laudatuin 
Livii  hunc  locum  illustraturus  ceuso- 
runidfduciionem  in  Capitoiium  addit, 
illos  eo  primum  onmiuin,  ut  iuiti  ma- 
gistralus  offitium  auspicarentur,  sc 
contulisse,  idqne  probare  conatur  lo- 
co IMutarclii  in  Quscht.  Kom.  c.  97. 


ubi  censores  inito  niaglstratu  nihil 
prius  egisse,  quam  anseribus  saciis 
cibaria  et  Jovis  siuiulacrunt  uiinian- 
dum  locasse  dicuntur.  Unde  colli- 
gendum videtur,  eum  existiniasse, 
ideo  nunc  censores  in  Capitoiium  de- 
ductos  esse,  ut  locationem  banc  pcr- 
agerent  :  quod  tauien  neniini  eum 
probaturuni  puto.  Oinnes  enim  lo- 
cationes  censoria;  in  foro  Romano 
hasta  posita  peractse  sunt.  De  lo- 
cationibus  vectigalium  vide  Burm.  de 
Vectig.  c.  8.  de  Iccationibus  aedium 
sacraruni  tuendarum,  equorum  Curu- 
lium  prabendorum,  ac  similium  re- 
rum,  vide  Liv.  xxiv.  18.  Aliud  vero 
in  locandis  c-bariis  anserum  et  mini- 
anda  Jovis  facie,  quam  in  reliquis  lo- 
cationibus  censorum,  obtintiisse,  erat 
probandum.  Pra^tcrea  verba  Plu- 
tarchi  nihil  aliud  indicant,  quam  cen- 
sores inter  prima  eorum,  ([uae  sibi 
ratione  niagislratus  peragenda  erant, 
has  loeationes  ctirasse.  Verior  ita- 
que  Gruchii  senttntia  videtur;  nisi 
quod  forte  inter  caussas  aditi  Capl- 
tolii  referendum  sit,  ut  Jovi  celeris- 
que  Diis  pro  adepto  Iionore  gratias 
agerent,  et  votasusciperent;  ob  quam 
eamdeni  caussani  consules  primo  initi 
lionoris  die  solleumi  pompa  Capitoii- 
um petiisse,  notissiinum  est. 

Et  ciira  siqyer  tali  re  principum']  Et 
quum  super  tali  re  ed.  Mo?,  pro  quo 
Frob.  1531.  emendavit  et  cura  super 
talire;  quod  proximi  editores  serva- 
runt  usque  ad  Basil,  qui  a.  1555.  de- 
deruut  et  cura  super  tali  re.  Eamdem 
lectionem  delude  Paris.  1573.  et  reli- 
qui  recentiores  adoptarunt. 

§  IG  lit  pecunice  summa  sibi,  qua  in 
opera  puhlica  uterentur,  adlribueretur] 
Ultima  vox  exsulat  ab  ed.  Mogun- 
tina  ;  quam  Frob.  1531.  addidit.  Ea 
in  bac  re  propria  fuisse  videtur.  Cer- 
te  eadem  usus  est  Livius  xliv.  1G. 
'  Ad  opera  publica  facienda  quum  eis 
dimidium  ex  vectigalibus  ejus  anni 
adtributum  ex  scnatusconsulto  a  quap- 
btoribus  cssct,  Ti.  Semprouius  ex  ea 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   47. 


12007 


pecimia,  quaj  ipsi  adtributa  erat,  re- 
des p.  Afiicani,  6:c.  eiiiil.'  Hoc  lib. 
c.  5L  '  Opera  ex  piciinia  adtiibiita 
divisafnie  inter  se  liac  confi^cenint.' 
Similiter*  adtriljiitani  peciitiiani'  vo- 
cari,  '  quae  in  sli[)eii(iiiini  niilitnm  de 
aerario  a  Irihiinis  arariis  adniiinciari 
qiiaestori  solet,'  docet  Ascon.  Ped.ad 
Cic.  in  Veir.  i.  13.  Et  ita  Varro  de 
Ling.  Lat.  iv.  42.  '  Ab  boc  ea,  qniK 
adsignata  crat,  adtributum  dictnin  : 
ab  eo  qiioqne,  quil)iis  adtributa  eral 
pecunia,  iit  niibti  reddaiit,  tribiuii  a- 
rarii  dicti:  id  quod  adtributum  erat, 
£es  niiiitare.' 

Vcctigal  annuum  decrctum  est]  Ita 
Frob.  1535.  Priores  perperani  de- 
derunt  uiinuin.  Per  vecligul  annuum 
auteni  intelligenduni  conjieit  Crevier- 
ius  vectigal  ali(]iiod,  quod  in  earn 
rem  iino  tantuin  anno  penderetnr  : 
id  autem  Livium  piuribus  verbis  non 
explicare,  quia  res  perviilgata  erat, 
et  omnibus  nota.  Veruni  locus  Livii 
XMV.  IG.  ad  verba  praecedd.  lauda- 
tus,  ubi  censoribus  adtributum  diri- 
tur  '  dimidium  ex  vectigalibus  ejus 
anni,'  docet,  bic  intelbgendum  esse 
integrum  vectigal,  sive  omnia  vecti- 
galia  bujus  anni. 

Cap.  xi,vii.  §  1  In  Ilhpanm  L. 
Postumius  ct  Ti.  Seinpronius proprcctor^ 
Scribe  proprcctvrcs,  quia  dixit  c.  44. 
'  In  Hispaniis  duabus  Ti.  Sempronio 
et  L.  Postumio,  cum  iisdem  exerciti- 
bus,  quos  baberent,  prorogatum  im- 
pcrium.'  Sigon,  Ut  Sigoniiis  etrien- 
dat,  vel  per  compendium /)ro/)r»'.  prte- 
ferunt  oiiines  edd.  prater  Basil.  1554. 
quae  perperam  proprator  exbibet. 

Ut  in  Vacceos  per  Lusilaniam  irct 
Albinus'l  Hasc  verba  per  aliquot  ver- 
sus male  liabent,  et  egregie  confiisa 
videntur.  Albino  in  Varceos  eundum 
erat,  Graccho  in  Celtiberos.  Caete- 
rum  '  IMunda'  oppidimi  IJtelicae  est, 
idterioris  Hispariia?,  bic  tamen  a 
Gracclio  oppugnatur;  quapropteret 
loca  qnoqiiecorrupta  videntnr.  •  (]er. 
tim*  '  nomen  apud  nujluir.  autiiorein 


invenio.  Glar.  Scribendum  Vaccaos 
per  diplitlioiigum,  ut  Sigonius,  et  nu- 
per  Hcarnius,  Clericus,  et  Crevierius 
boc  loco,  rcccntinres  editores  alibi 
semper  dederunt.  Vide  ad  c.  50.  §  G. 
]\Iox  hide  in  Celiiberiani  Frob.  1535. 
edidit :  scripturam  priorumeditionuni 
in  Cilliberium  inde  Groiiov.  probavit ; 
quam  Clericus  recepit. 

Si  Gracclius  mnjus  sibi  helium  csset, 
in  ultima  Celtiberice  pcnetraret.  3Jun- 
dam  vi  cepit  urbem,  prima  adgressos 
iiocte.  Accept  is  deinde  ex  inproviso  ob' 
sidibus  et  caslella  obpugnare :  prccsidio- 
que  inposito  deinde  agros  urere']  Hie 
pr*ler  alia  vitia  ordo  quoque  multi- 
pliciter  luxatus  est.  Rectius  legelur 
boc  n)odo  :  Gracchus,  quod  mujus  ibi 
helium  esse t,  in  ultima  CellibericB  pene- 
travit.  Mundam  urbem  primum  vi  06' 
pit,  node  ex  improviso  uggressus.  Ac- 
ceplis  delude  obsidihus,  prcrsidiuque  im- 
posito,  castclla  oppugnare,  ugrus  urerc> 
Gelin.  Ab  Gflenioest.  Magontiaci 
ediderunt,  in  Celtiberium  inde  reverie' 
rctur  si  Gracchus  mnjus  sibi  helium  esset 
in  ultima  Celtiberice  penetraret.  Scribe, 
in  Celtiberium  inde  reverteretur,  si  ma- 
jus  ibi  helium  esset ;  Gracchus  in  ultima 
Cellibericc pcnetraret.  J.  F.  Gronovius. 
Causam  m\\XauA\  penetraiit  credo  fu- 
isse,  quod  esset  requirere  videbatur 
pcnetraret.  Sed,  si  italegas,  scquens 
periodus  abrupta  est,  nee  apte  cum 
pracedenti  cobaMet.  Dulccr.  Verisi- 
niilem  Gronovii  conjecturam  in  con- 
textuiu  receperunt  Clericus  et  Cre- 
vierius. Vide,  iiuni  propius  Msli  lecti- 
oneu),  una  voce  transposita,  nnaque 
litera  expuncta,  legi  possit  in  Celli' 
hcriam  inde  reverteretur.  Gracchus,  si 
}najus  ibi  helium  esset,  in  ultima  Celti- 
berice  penetrarct.  Si  bi-Uiim,  quod  Al- 
binus  ibi  gereret,gravius  csset,  quam 
propraWores  exisiimarant,  Gracclius 
in  ultimam  Celtiberiam  pcnetraret. 
Gracchus,  si  dedi,  pro  si  Gracchus, 
deinde  majus  ibi  bellum,  pro  sibi.  So- 
lent autem  voces  illas  passim  in  IMss. 
comnuitari.     Vide  ad   xxvi.  20.  ^  1. 


12008 


NOTyE    VARIORUM    IN 


Id  autem  tanto  liic  facilins  fieri  po- 
tiiit,  quod  prima  litera  ex  tine  vocis 
prjeced.  sit  repetita.  Vide  ad  i.  55. 
§5. 

§  2  3Iundam  urbem  primum  ti  cepW] 
•  Munda'  urbs  Baeticte  est,  procul  a 
Celtiberia,  in  qua  Gracclio  beiliim 
gerendiim  erat,  distans.  Hinc  Doii- 
jatiiis  Mantuam  legendnm  conjicit,  et 
intelligit  notissimam  Carpelanorum, 
qui  a  Ccltiberis  baud  loiige  renioti 
sunt,  urbem.  Id  uiumi  certum  est, 
nisi  et  altera  urbs,  '  IMunda'  adpeU 
lata,  vel  in  Celtiberia,  vel  in  regione 
vicina  sita  fiierit,  ejus  nieutiouem  bic 
ferri  non  posse,  et  locum  vitiosum 
esse.  I'raeterea  primo  ed.  IMoguutina. 
Quod  si  codex  unicus  confirniat,  frus- 
tra  Gelenius  m  primum  luutavit. 

Castella  obpugnare,  agios  urere]  Lege 
expugnare.  J.  F.  Groii.  Vide  ad  xxi. 
57.  §  6.  et  XL.  33.  §  9.  lusuper  deinde 
agros  were  ed.  Mogiint.  Sed  priniam 
vorem  Gelenius  expunxit. 

Ad  pravalidum  urbem  aliam']  Perva- 
lidam  Moguntini :  pratalidum  Froben. 
1535.  cniendavit  ;  qua  voce  et  alibi 
Livius  utitur.  Ita  in. -13.  '  Quum 
ipse  se  pracvalidnspari  viribus  animo 
circumventus  tutaretur.'  vii.  5.  '  Se 
solum,  inerniem  ;  ilium  praevalidum 
juvenem,  et  stolide  firocem  viribus 
siiis.'  XXVI.  IG.  '  Quibusdam  delen- 
dam  censentibus  urbem  pra^validam, 
propinquam,  inimicam.'  Ita  '  prae- 
valere '  in  Pra>fat.  '  PrEPvalentis  po- 
puli  vires  se  ipsae  conficiunt.*  ii.  55. 
'  Et  praevalens  ipse,  et  adjuvantibus 
advocatis  repulso  lictore,  se  in  tur- 
bam  confertissimam  recipit.'  v.  15. 
'  Praevalens  juveiiis  Romanus  senem 
infirmum  ad  suos  transtiilit.' 

Certimam  ndpellant  Celliberi]  Op- 
pidum  lioc  diversum  esse  a  Carlima, 
sive  municipio  C'artimilatio,  plurib\is 
docet  Lud.  Nonius  in  Hispan.  c.  25. 
Mox  cui  quum  jam  opera,  pro  ubi,  le- 
gendum  conjicit  Crevierius. 

^  3  A'on  dissimulanlium  rebellaturos 
etse]  In  arcUetypo  est  non  dissim.  beU 


laturos,  si  vires  essent,  Gelenius.  Sic 
[bcllaturos]  primus  Curio.  Sed  unicus 
liber,  et  ex  eo  INIag.  Aid.  Juntas,  Fro- 
benius  rebellaturos,  i.  repugnaturos. 
J.  F.  Gran.  Non  primus  Curio,  sed 
Froben.  1535.  bellaturos  recepit,  id- 
que  jubente  Gelenio,qui  cod.unicum 
secutus  est.  'Uellare'  est  bellumge- 
rere.  in.  19.  '  Magis  bellantes,  quam 
pacati,  propitios  liabemiis  Deos.'  viii. 
G.  '  Curam  acuebat,  quod  adversus 
Latinos  bellandum  erat.'  xxxiii.  12. 
'  De  conditionibus  pacis  semper,  non 
ut  ad  internecionem  bellaretur,  dis- 
seruisse.'  cap.  19.  *Ne  simul  et  cum 
Pliilippo  foret  bellandum.'  Eodem 
cap.  '  Facilins  cum  singulis  bellatum 
est.'  1.  XXXV.  c.  18.  'Tamquam  non, 
Htrum  bellandum  esset,  nee  ne,  con- 
sulerelur;  sed  ubi,  et  qua  ratione 
bellum  gereretur.' 

§  4  Ad  auxilia  accipieyidal  Lege  liic 
quoque  accienda:  nam  mox  sequitur 
'  si  non  impetrassent.'  Itaque  voce 
dubia  opus  fuit,  qualis  est  accienda. 
T.  Faber.  x.  19.  '  Ne  collegae  auxili- 
um,  quod  addendum  ultrofuerit,  sua 
sponte  oblatuni  sperneretur : '  ubi  li- 
brarios  saepissime  '  accire '  et  '  acci- 
pere  '  confiidisse  docui.  Et  ita  Gro- 
nov.  legendum  conjicit  xlv.  25.  '  Ci- 
byratarum  adciverant  auxilia.' 

Turn  scparatim  eos  nb  illis  se  consul- 
turos']  Forte  ium  separatim  opjiidanos 
sibi  consulluros.  J.  F.  Gron.  Mitius 
esseexistimat  Crevierius,  si,  sola  voce 
eos  deleta,  et  t^S  se  in  sibi  mutafo,  ce- 
teris intactis,  legamus  turn  separatim 
ab  illis  sibi  consulluros.  An  legendum 
tum  separatim  sibi  ab  illis  se  consulluros? 
(j  5  Ut  bibere  sibijuberet  dari]  Pro, 
ut  potum  sibi  juberet  dari.  Vide  ad 
XXXVII.  33.  §  5.  et  Hadr.  Cardin.  de 
Serm.  Latin,  p.  129. 

§  8  Tribunisque  mililum  imperat,  ut, 
Sfc.  jubeayitl  Ita  Frob.  publicavit  a. 
1535.  Priores  praeferunt  tribunoque 
et  jubeat. 

Ah  hoc  spectaculo  legati  missi]  '  Mit- 
tere'  saepe  dici  pro  '  dimitteie,' no- 


T.    LIVII    HIST.   LIB.    XL.   CAP.   40. 


12009 


lum  est.  Set!  credo  liic  quoque  scrip-  Imittendo,  et  primi  edifores  primam 

turn  fiiisse  dimissi.   xxviii.  33.  '  Ab  literani  cum  addita  linea  neglegen- 

liac  oratione  liimissos  ad  iter  secom-  ter  oniiserunt.     Si    vero  mittendo  in 

parare  in  diem  posternm  jiibet :  '  et  ipso    coii.   exaratum  exstitit,  niliiio- 

aliis  locis,  quae  vide  ad  xxili.  G.  §  ].  minus  recte  nnni^tint/osubstitutumfii- 

Duli.  isse  arbitror,  et  primam  $yllabam  a 

^9  Quum  ig7ies  node  turrihus  we-  sequenti,  vel  ab  ultima  litera  vocis 

qtiidquam,  ifc.  suslulissent]  Viilendum  pracced.  perperam  elisam  esse.  Quin 

pnio,  an  melius  site  turribus.   Cic.  et  passim  'inmittere'  et  '  mittere ' 

Verr.  v.  35.  '  Ignis  e  specula  snbla-  confundi   sclent,    ubi    tanien    simiiis 

tus. '  Duk.   Node,  vel  noctu  e  lurribus,  erroris  caiissa  reddi  nequit.    Vide  ad 

conjicit  etiam  Crevieriiis.     Praeterea  ix.  4.  §  10.     Sollemne  aiifem  Livio 

nequiquum  ed.  Mog.  quomodo  optimus  esse,  verbis  cum  pra>positione,  adeo- 

cod.  Mog.  etiam  legit  xxxiii.  18.  §  que  etiam  cum  zw,  compositis  eanidem 

22.  c.  42.  §  4.  c.  44.  §  9.  et  ita  passim  praepositiotiem   in  regimine   addere, 

alii  integcrrimi.     In  prima  parte  Li-  vidimus  ad  Praefat.  §  11.     Sollemne 

vii    banc    ortliograpiiiam    praeferunt  etiam  in  hac  re  est  verbum  '  inmit- 

Flor.  et  Leid.  1.  in  bello  Hannibalico  tere ;'  vide  ad  ii.  30.  §  2. 

idem  Florent.     Vide  insuper  Gifanii  §  3  Ubi,  quod  petebalur,sensit  effec- 

Collect.  in  Lncretiuni  voce  '  Neqni-  turn]    Quod  petebat  is  Moguntini   ex 

quam.'  Carrion,  ad  Val.  Flacc.  i.  287.  cod.  sue  vulgarunt.     Postea  Froben. 

Bronkh.  ad  Prop.  ii.  3.  5.  et  Cortium  a.  1531.  pronomen  isdelevit ;  at  qua- 

ad  Sail.  Catil.  c.  20.  §  2.  Alteram  ta-  driennio  post  \nsu\^ev  petebat  mutavit 

men  scripturam  iiequidquam  antiqni-  in  petebalur. 

orem  esse,  docuit  Gronov.  ad  Livii  Cap.  xlix.  §  1  Duxit  ad  populan- 

xm.  04.  ^  4.  dam  Celtiberiam  legiones]  Ad  depopu- 

§  10  Nummum  quater  et  vides  ab  Us  landum  Celtiberiam  editores  Mogunti- 

€st  exactum]  Ita  legebatur  in  qnibus-  ni  ;   quos   reliqiii    recentiores   secuti 

dam  codd.  at  alii  adjecerunt  sesterti-  sunt  usque  ad  Gruternni ;  cujus  pos- 

■wm,  quasi  non  idem  sit  'sestertius'  trema  ed.  adsrivit  arf  po/n</(j«rfM?«  CeZ- 

qni  '  nuninms.'  Glar.     Prima  ed.  et  <J6«?'ia»?;  Gronovins  denique  a.  1665. 

Aldina7i»»i!/mfy«af.e(rJc.,  omissa  pri-  ad  populandam  Celtiberiam.     Hinc  pa- 

ma  voce  [ses<er<iH»j,]  aeque  corrupte.  tet,  Liviiim  verisimiliter  verbo  com- 

Non   pottiit   aliter    scribere    Livius,  posito  usum,  et  verbum  simplex  ex 

quam  sestertium  quater  et  vicies  ab  lis  niendosissima  Gruteri  ed.  natum  es- 

est  exactum.     Vidit  primus  Scaliger  :  se.    Utrum    vero   depopulandum   cum 


nos  luculente  probavimus  de  Pec. 
Vet.  II.  4.  p.  75.  J.  F.  Gron.  Frobe- 
niiis  est,  qui  a.  1535.  sestertium  num- 
mtnn  edidit.  Si  jubeute  Gelenio,  is- 
que  ita  in  unico  cod.  invenit,  illud 
nummum  ex  glossemate  natum  cre- 
dendum  est. 

Cap.  xlvmi.  §  1  Ad  Alccn  jfrtem] 
Vide  Wesseliug.  ad  Antonin.  Itincr. 
p.  445. 

§  2  Armaturam  levem  inmiltendo  in 


nnico  ccdice,  an  depopulandum,  quam 
formam  Gronovius  restitnit,  legi  de- 
beat,  incerlum  est.  Idem  dicendum 
de  similibus  locutionlbus  xlii.  5.  §  6. 
ubi  Gronov.  et  c.  43.  §  1.  nbi  Grute- 
rns  eas,  invito  unico  cod.  ex  quo  pars 
ilia  Livii  publicata  est,  mutarunt. 
Hoc  certum  est,  Livium  potius  parti- 
cipiis  passivis  indMs  delectatum  esse, 
quam  ita  dictis  gerundiis  verborum. 
Vide  ad  i.  53.  ^  3.    Observavi  auteni 


stationes']    Mittendo  ed.  Mog.  pro  quo     continua  codicumlMstorum  Livii  trac- 

Froben.   an.  1535.   dedit  immittendo.     tatione  eos,  quo  antiquiores  et  inte- 

Foite    in   unico   cod.  scriptum   fiiit     griores  sunt,  eo  constantius  banc  for- 

Delph,  et  Var,  Clns.  Livius.  33  U 


12010 


not;e  variorum  in 


mam  servare,  iibi  |)ejoris  notac  libri 
gcriindia  siibponunt.  Iiiniinifeia  liu- 
jds  rci  exempla  laudare  possem,  nisi 
vereier  ne  tafdio  foreni.  In  gcnere 
dixisse  sufficiat,  codd.  IMidic.  Leid.  1. 
et  Mogiint.  observatioiieni  banc  fir- 
niare.  Hinc  probate  nequeo  Grono- 
vji  conjectuiam,  qui  ii.  46.  ^  3.  invi- 
tis  omnibus  Mss.  legcbat  expUcandi 
ordines  spatiinn,  pro  ordinis:  ul  nee 
scntentiam  Modii,  qui  ad  xxix.  35. 
§12.  ex  ed.  antiq.  proferens  omnia  er- 
periendo,  pro  omnia  experiens,  addit, 
Liviiim  amare  ita  loqiii.  Niliiloininiis 
adfirmare  nolo,  Liviiini  alteram  lo- 
quendi  formulam  iibiqiie  evitasse. 
Obcnrriint  enim  in  eo  quapdam  loca, 
iibi  piciiqiie  codd.  interdiini  etiam 
optiini,  testantiir,  ipsnm  illam  etiam 
adbibuisse.  Itavii.  5.  §9.  xxx.  13. 
§9.  XXXII.  7.  §  10.  et  alibi  qiiibus- 
dam  locis.  Hoc  modo  ud  lenlundum 
ultimam  spem  in  optimo  Mogunt.  fii- 
isse  *idetur  XXXVIII.  3.  §  7.  nee  pra- 
termHtenduin  spem  ullam  in  iinico  cod. 
XLii.  43.  §  1.  Pliira  vide  apud  Gro- 
nov.  in  prima  ed.  notanim  ad  Livii 
XXX.  37.  De  loco  Livii,  qui  et  ab 
aliis  profertur,  xxvi.  48.  §  3.  notan- 
dum  est,  iei  picrisque  et  meis,  et  alio- 
rnm  codd.  etiam  iidissimis,  magnam 
ibi  iacunam  reperiri  ;  certe  ex  qiia- 
tuordecim  meis  tres  tantiim  lacuna 
rarent  ;  quorum  duo  obpugnandam, 
nnus  ubpug7utndum  praeferunt.  De  bac 
materia  plura  vide  apud  Sanctium 
in  Minerv.  in.  8.  et  I'erizon.  ad  eum 
locum,  Duker.  ad  Livii  vii.  5.  §  9. 
Cortium  ad  S^ll.  Jugurtb.  c.  22.  §  5. 
et  Oudend.  ad  Frontin.  in.  G.  §  7.  et 
ad  Caesar.  Ii.  Gall.  iii.  14.  Ceterum 
Lie  cod.  Moguiitiiium,  qui  solus  nobis 
banc  particuiam  operis  Liviani  ser- 
vavit,  deserere  nolui,  sed  ejus  lectio- 
ncm  conlexiui  reddidi. 

^  A  In  dilioncm  se  suafjue  omnia  Tio- 
maniit  permiserunl]  In  dedilionem  ed. 
Mog.  in  ditionem  Frob.  a.  1535.  sub- 
stituit.  Utrumque  'in  ditionem'  et 
'  in  dedilionem  venire'  recle  dici, vi- 


dimus ad  xxxiii.  37.  {j  4.  Hie  ta- 
men  lectionem  Frobenii  prseferen- 
dam  puto,  partim  quia  verisimile  est, 
eum  itaedidisse  volente  Gelenio,  G?- 
lenium  vero  codicem  Moguntinum 
sociituin  esse,  cnjus  scripturam  primi 
editores  male  expresseraiit,  partim 
ob  add  it  am  vocem  Romunis  ;  quje  ef- 
ficit,  nt  credam,  si  codex  ille  in  dedi- 
tionem  exbibuit,  librarium  errasse.  So- 
lent autem  passim  ba?  voces  cominu- 
tari.  Vide  ad  xxvi.  21.  §  17. 

Inter  quos  et  Twrijilii]  TIturri  om« 
ncs  edd.  usque  ad  Gronovium,  qui 
adspirationem  oniisit.  Id  utrum  con- 
silio,  an  casu  factum  sit,  et  qnze  or- 
tbographia  praeferri  debeat,  non  ba- 
beo  dicere.  Priscam  taiuen  lectio- 
nem editorum  MoguDtinorumfide  re- 
vocavi. 

§  6  Quasivit  ab  eo,  ne  sibi  liceret  ae 
suis  vivere]  Lege  et  primiim  quasivit 
ab  eo,  Uceretne  sihi  nc  suis  vivere?  Sic 
enim  minus  dura  erit  compositio,  sen- 
susque  dilucidior.  Glarean.  Forte  ef 
priinum  quasiiit,  Liberone  sibi  liceret 
ac  suis  vivere'/  J.  F.  Gronov.  Idem 
GronoT.  in  prima  ed.  notaruiu  ad 
sxxvii.  17.  tres  alias  conjectnras 
proposuit.  Vel  enim  legendum  su- 
spicatur  sibine  liceret  ac  suis  vivere,  vel 
num  sibi  liceret  ac  suis  vivere,  vel  deni- 
qne  pacutone  sihi  liceret  ac  suis  vivere. 
Clericus  conjicit  anne  sibi  liceret  ac 
suis  vivere,  cjusque  conjecturam  baud 
inprobabilem  judicat  Crevierius. 

§  7  Quoniam  illos  ad  me  propiunt 
suspicere]  Quidam  einendanduin  pu- 
tant  prodeunt  suspicere;  sed  non  j)la- 
cef.  Quidam  piguit  suspicere ;  sed  nee 
illud  omnibus  placet.  Locus  a  nobis 
relinquitur  dubius.  Glar.  Forte  pi- 
guit  respicere.  J.  F.  Gron.  Gronovii 
emendationem  parum  claram  judicat 
Crevierius.  Ipsi  satius  videtur  in  ejus- 
modi  locis  siiere,  qiiam  incertas  ad* 
modum  tentare  conjectnras.  Triller. 
Obs.  Crit.  III.  8.  variis  conjecturis 
locum  tentavit.  Vel  enim  legebat 
quoniam  illos  ad  me  pro  !  puduit  respi- 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   50. 


12011 


cere;  vel  quoniamilluserunt,  \e\  eluse- 
runt  ad  me  propiua  rcxiiicere  ;  vel  deiii- 
que  quoniam  illi  se  proripiunt  respicere. 
Cervicorii.et  Ascens.  a.  1530.  prode- 
nnt  susjiicere  edicierunt,  sed  forte  ope- 
rariiin  aberratione. 

Cap.  I..  §  1  Ergavia  inde,  nobilis  et 
potetis  civitas]  Ptolemaeiis  ii.  6.  '  Er- 
gavicain  '  iioiniiiat  in  Ccltiberis,  liauc 
lit  opiiior  iirbeni  :  qiiaiiqnam  idem 
in  Vasconibns  Er-gaviam  ponit  (iit 
Graeciim  nostrum  liabet  exemplar) 
Ilergetibus  vicinani.  Res  non  niagni 
tnomeoti.  Glar.  Ergavica  ex  Ptole- 
niaeo  et  primo  exeniplari  Germ,  in 
quo  est  paulo  post  (§  S.)  Erbicic,  \)ro 
Ergavicce.  Sigon.  Emendationemhanc 
piobat  Cellar.  Geogr.  Ant.  ii.  l.pag. 
83.  Licet  vero  vulgatam  lectionem 
(quae  in  primo  exemplar!  Germanico 
sen  Mognntino  exstitit,  non  Ergavica, 
ut  Sigonins  adfirmat)  in  contextn  ser- 
varjm,  niliiiominus  viris  doctis  adsen- 
tJor.  Eam  enim,  non  Vasconiini  Er- 
gaviam,  iutelligi,  Celtiberorum  in  se- 
quentibns  nientio  evincir.  Si  enim 
Ergaviam  Vasconnni  indicasset,  inter 
popnlos  a  fide  desciscentes  non  solos 
Celtiberos,  sed  etiam  Vascones  me- 
morasset.  Addita  etiam  descriptio 
nobilis  et  potens  cicitas,  Ergavicam 
Celtiberorum,  non  obscuram  Vasco- 
num  Ergaviam  memorari,  docet,  ut 
Cellarins  monuit. 

1^  2  Eam  dedilionem  oppidurum}  Jam 
deditionem  ed.  Blog.  Eam  dedttioncm 
emendavit  Frob.  a.  1531. 

Magnoque  cum  poslea  prcelio  ad  mon- 
tem  Caunum]  Pronomen  turn,  quod 
ab  edd.  INIoguntina  aliisque  proximis 
abest,  Frobenius  deniuni  a.  1535.  ad- 
didit.  Pralerea  ad  montem  Chaunum 
edd.  usque  ad  Basileenses,  qui  an- 
no 1554.  adspirationem  expunxerunt. 
Eorum  vero  lectionem  constanter  rc- 
ceutiores  servarunt.  At  Is.  Vossius 
ad  Melae  iii.  1.  legcnduru  munet  ad 
montem  Caium,  ac  laudat  luinc  locum 
Julii  Oratoris  :  '  Fluvius  Durius  nas- 
citur  in  Carpetania,  exiens  de  monte 


Caio  juxta  Pyrenaeum.'  Ejnsdem  no- 
men  etiam  restitiiere  conatiir  Mar- 
tiali  IV.  55.  ex  libris  maun  exaratis, 
et  I.  55.  ex  conjectura.  Hodiemons 
ille  vocari  dicitur  Moncayo,  nomine 
ex  illo,  quo  Julius  Orator  adpella- 
vit,  detorto.  Verum,  a  codicis  lec- 
tione  discedcre  in  re  auibigua,  religio 
fuit. 

§  3  Nee  aliud  magnopere  victoresfu- 
isse  Rvnianosl  In  primo  exemplari 
German,  est,  7iec  aliud  magnopere  Er- 
bica:  quam  voceni,  qui  non  intellex- 
erunt,  induxerunt.  Ego  Ergaticce, 
cujus  quatuor  ante  versibus  deditaa 
meminit,  puto  legendnm.  Przeterea 
quod  in  eodem  exemplari  est,  nee 
aliud  magnopere  Erbicce  crederes  fuisse, 
puto  legendum  nee  aliud  magnopere 
Ergavicce  credere  se  fecisse  Romanes. 
Etenim  alionmi  narrat  opinioneni  de 
rebus  a  Romanis  ad  Ergavicam  ges- 
tis,  et  proeliis  cum  Celtiberis  com- 
missis.  Sigun.  In  primo  exemplari 
Germanico  exstabat  nee  aliud  inagn. 
berhice  crederes  fuisse  Rom.,  nisi  qui 
poslero  die  acecsserint  manentes  pralio 
spvlia  intra  vallum  per  totum  diem  le- 
gisset.  Qu2P  quidem  mirifice  corrupfa 
et  turbata  sunt.  Sigonius,  cecidisse 
(nee  aliud  tnagn.  Ergavicce  credere  se 
fecisse  Rom.,  nisi  quod  manentes  intra 
vallum  prcelio  lacessierint)  pnstero  die 
spulia.  Srd  si  legeiis  apud  ipsum 
omnia  qua;  Luc  pertinent,  facile  ani- 
madvertes,  non  nisi  admodnm  in- 
epte  ista,  qua;  vult,  interjecta  |)aren- 
tbesi  buc  loci  applicaii.  Neque  con- 
venit  illos,  quos  auctores  refirt  Li- 
vius,  dicere,  credere  se,  nihil  aliud 
fecisse  Romanvs :  non  est  liic  liisto- 
ricorum  in  tali  re  sermo.  Si  scirent 
certo,  utcumque  esset  adfirmareiit, 
non  dicerent  credere  se:  si  dubita- 
rent,  famam  fuisse,  sic  a  pluribus  re- 
latum  creditumque,  scriberent.  Jam 
cum  legiuHis  H/a«eH(('s  intra  vallum,  <ie 
Cdstris  utique,  non  de  urbe,  agi  audi- 
nius;  id(jue  hand  dubie  de  Celtibe- 
rorum vallo,  non  de  Ergavicensiuui 


12012 


NOT/E    VARIORUM   IN 


incKiiibus  intelligemliim.  Censeo  vnl- 
gatae  leclionis  aiictort  in,  non  Sigoiii- 
um,  pmetrasse  oninino  in  Livii  nien- 
teni.  Nihil  de  Ergavica  hie  vohiit: 
totnm  est  de  pirclio  cum  Celtiberis: 
et  haec  qnidein  nanatio  noii  soli  illi 
de  Ergaviccnsiuni  deditione,  sed  toti 
uanationi  puecedeiiti  capitis  hujiis 
opponitiir,  taniquain  diversa  de  illis 
oinniliiis,  quae  letuleiat,  qnoiundani 
scriptornni  traditio.  Voliint  aiitem 
illi,  non  Erjjavicaj  niodo,  sed  etiam 
Alces  centunique  tiiuin  iilornni  oppi- 
doriini  deditionem  hand  cum  fide  fac- 
tam  :  sed  qua  eoi  nni  ex  regione  le- 
gioDes  abdiixisset,  inde  exteinplo  re- 
bellatuni:  ita  coactum  denuo  ingpnti 
proelio  cum  Celtiberorum  copiis  con- 
tractis  de  sumnia  lerum  disciimen 
facere ;  ex  prcelio  pares  fere  partes 
discessisse  :  una  re  visos  fiiisse  Ro- 
manos  potiores,  quod  die  insequeiiti 
riirsus  in  aciem  processerint,  et  ob- 
tulerint  se  certaniini,  tenentibiisque 
se  intra  nnmimcnta  castroruni  hosli- 
bns  spolia  pridie  caesorum  legerint, 
et  quae  porro.  Itaque  praestat  onini- 
no vulgata  Sigonianae,  quae  omnein 
sensum  triicidat.  Sed  propius  vesti- 
gia scriptiirae  veteris  ita,  licebit,  re- 
ponas  :  sipiis  collatis  pugnasse :  muUos 
utrinque  cecidisse :  nee  aliud  mugn.,  we 
victos  crederes,  fecisse  Rom.,  nisi  ipiod 
postero  die  lacessierint  prcelio  manentts 
intra  vallum,  spoliis  per  totam  diem  lee- 
tis.  Lib.  XXVII.  c.  2,  'Postero  die 
Roiiiani  ab  sole  orto  in  miiltiini  diei 
etetere  in  acie :  ubi  nemo  liostinni 
adversus  prodiit,  spolia  per  otiuin  le- 
gere.'  Et  iiiferius  c.  42.  '  iiomanus 
in  aciein  copiis  adactis,  postea()uam 
nemincm  signa  contra  efferre  vidit, 
spolia  legi  caesorum  liostinni,  et  sno- 
juin  corpora  collata  in  unum  scpeliri 
jussit.'  J.  F.  Gron.  Idem  Gronovins 
in  prima  notaruin  ed.  conj<-cit,  nee 
aliud  magn.  supcriores  fuisse  Horn,,  nisi 
ffuod  postero  die  lacessierint  proelio  ma- 
nentes  intra  vallum,  spolia  per  tolum 
diem  legisse.  Peiizonius  ad  ii;ars;incni 


Livii  scribendum  piitavit,  rtec  aliud 
magn.  victorcs  fuisse  Rom,,  nisi  quia 
postero  die  lacessierint  proelio  ;  manen- 
tilms  intra  vallum  spolia  per  tolum  diem 
legisse.  Quae  prinise  ed.  lectio  fiierit, 
Gronovins  indicavit  ;  earn  primus 
niutavit  Frobenius,  qui  a.  1531.  edi- 
dit,  nee  aliud  magn.  victores  fuisse 
Rom.,  nisi  quod  postero  die  manentes 
intra  vallum  prcelio  lacessierint.  Spolia 
per  totum  diem  legisse.  Clericus  dein- 
de,  non  inonito  lectore,  priniam  par- 
tem conjt'Cturae  Gronovianap,  qnem- 
admodiim  curis  repetitis  legendum 
censuit,  nee  alitid  magn.,  ne  victos  cre- 
deres, fecisse  Rom.,  in  contextum  re- 
cepit.  Vernm  ita  convenire  neque- 
unt  ultima  verba  spolia  per  totum  diem 
legisse,  quae  vel  ea  forma  proponenda 
erant,  qua  emendavit  Gronovins,  vel 
propius  vestigia  lectionis,  quae  est  in 
cod.  scripto,  sjiolia  per  totum  diem  Ic' 
gerint.  Ex  dnobns  his  colligebatur, 
Romanes  victos  non  fuisse,  prime 
quod  Ceitiberos  intra  vallum  manen- 
tes protlio  lacessierint  ;  secnndo  quod,' 
qunm  ex  castris  non  prodirent,  spolia 
per  totum  diem  legerint.  In  priori 
parte  horum  verborum,  qunm  scripta 
lectio  aperte  niendosa,et  conjectnris 
standum  sit,  integram  Gronovii  e- 
mendationem  recepi ;  in  nltimis  ver- 
bis, ubi  conjectuia  ejus  niniium  a 
cod.  scripto  recedit,  legerint,  pro  le- 
gisset,  in  contextum  admisi. 

Postero  die  manentes  intra  vallum 
proelio  lacessierint,  spolia  per  totum  diem 
legisse.  Terlio  die  pnelio  maj.  it.pugn.'] 
Has  voces  postero  die  transfereodas 
ad  iuilium  sequtntis  inembri  puto,  ut 
sit,  postero  die  spolia  per  totum  diem 
legisse.  Prinio  enim  die  a  prima  luce 
ad  sextain  horam  diei  Semproniuni 
pugnasse,  multos  utrimque  cecidisse  : 
postero  spolia  per  totum  diem  legis- 
se :  terlio  die  niajore  iterum  proelio 
piignatum  esse.  Reliqua  parenthesi 
includenda  esse  existimo,  id  est,  nee 
aliuJ  mugn.  Ergavica;  credere  se  fecisse 
Rom.,  nisi  quod  tnanenles  intra  vallum 


T-    LIVIl    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   50. 


12013 


prcelio  laceisierint,  hoc  modo :  Eiga- 
vica  nohilis  irivitas,  aliorniii  circa  yo- 
piilonim  cladibiis  fenita,  porlas  ape- 
itiit  Komanis.  Earn  deditionem  op- 
pidonim  Iiaiid  cum  fide  factam,  qui- 
dani  aiictores  sunt,  a  qua  regione  ab- 
duxisset  legiones,  extempio  inde  re- 
bellatuiii,  magnoqiie  postea  prcelio 
eiim  ad  nioiitem  Cauniim  cum  Celti- 
beris  a  prima  luce  ad  sexlani  horam 
diei  signis  coliatis  pugnasse  :  miiltos 
iitrinqiie  cccidisse  (ncc  aliiid  niagno- 
pere  Ergavicae  credere  se  fecisse 
Iloniaiios,  nisi  quod  inanentes  intra 
vallum  prnelio  lacessierint)  postero 
die  spolia  per  totnm  diem  legisse  : 
tertio  die  prcelio  majore  itenini  pug- 
iiatiim,  et  turn  demiim  liaiul  diibie 
victos  Celtiberos,  castraqiie  eoriim 
capta  ct  direpta  esse.  Sif^on. 

§  5  Inde  debelltituin]  Inde  hellatum 
ed.  Mog,  pro  quo  Frob.  1531.  recte 
resU\u\t  inde  debellatum.  Sappins  'bel- 
lare '  et  'debellare'  a  libranis  con- 
fundi,  vidimus  ad  Epit.  Liv.  lib. 
XXXVII.  Hie  vero  prima  rod  dehellu' 
turn  syllaba  intercepta  est  ab  ultima 
vocis  praeced. 

Veramque  pacem,  non  fluxa,  ut  ante, 
fide,  Celtiberos  fuisse']  Si  construen- 
dum  veram  pacem  fuisse,  pro  non  fluxa 
legam  nee  fluxa  :  alioqni  addenda 
crat  coiijunctio,  ut  diligenter  expeu- 
denti  facile  patebit.  Glarean.  Sensns 
et  Latiua  ratio  postulat,  ut  legamiis 
fecisse,  nt  etiam  paulo  ante  frcisse  Ro- 
vianos.  Sigon.  Non  ut  fluxa  ante  fide 
ed.  IMog.  ut  a?que  legi  possit  non,  ut 
ante,  fluxa  fide,  quain  non  fluxa,  2il 
an<c,  queuiadmodum  Frob.  an.  1.131. 
emendavit.  Deinde  recte  Sigonius 
fecisse  pro  fuisse.  Passim  liaec  verba 
commutarunt  scriba?.  Exempla  vide 
1.  39.  §  6.  c.  51.  §  4.  IV.  19.  §  5.  c. 
20.  §  9.  c.  4G.  §  10.  VII.  20.  §  ,5.  c.22. 
§  11.  X.  9.  §  13.  c.  42.  §  7.  XXIV.  7. 
§  5.  XXXI.  4.5.  ^  2.  XXXIV.  54.  §  3. 
xxxvii.  60.  §  6.  XL.  50.  §  3.  et  apud 
Burm.  ad  Suet.  111.  Gramm.  cap.  10. 
Similitei"  'defui'  et  '  defeci ;  '    vide 


ad  Epit.  Liv.  1.  xliv. 

§  f)  Bis  cum  Brucharis  egregie  pug- 
nusse]  Plinius  iv.  20.  ait  Uurium 
amnem  Turdulos  a  Bracharis  discer- 
nere.  Glarean.  Quidam  Liviani  cor- 
rectores  pro  Vacceis  esse  restituen- 
dos  Braccarcis  arbitrantur.  Quan> 
recte,  nihil  hie  decerno.  Pighius  in 
Annal.  ad  a.  idlxxiv.  p.  510.  Cum 
Brachis  ed.  Mog.  pio  quo  cum  Bra- 
charis substituit  Frobcn.  1531.  at  rec- 
tius  quadricnnio  postea  cum  Vncceis, 
nisi  quod  per  diplitliongum  legenduni 
sit  cumVacco'is,  ut  Sigonius,  et  postea 
receritiores  ediderunt.  Plinius  qui- 
dem  sa>pe  Brncarilm  meminit,  hie  ta- 
men  cum  l'«ccrt'«,  quam  cum  Bracaris, 
nialo.  Exsequitur  enim  Albinus, 
quod  inter  ipsum  et  Giacchun)  con- 
venisse  narravit  Livius  c.  47.  nt  '  in 
Vaccaeos  per  Lusitaniam  iret:'  ita 
ibi  praefert  ed.  Mog.  Praestat  igitur 
hie  Vaccais,  pro  Brachis,  legi,  quam 
c.  47.  Bracaros  pro  Vacceaos,  et  hie 
Bracaris  pro  Brachis  mutari :  prseser- 
tim  quum  Vaccai  ab  hoc  itinere  hand 
niultum  remoti  fuerint,  Durio  tintnm 
flumine  a  Lvsilanis,  per  quos  in  Vac- 
ojpos  iret,  divisi :  cum  Bracaris  placet 
etiam  Crevierio.  Mox  tnillia  hostUtm 
ed.  Mog.  el  reliqui  usque  ad  Cxruter. 
cujus  ultima  demum  ed.  7nillia  homi' 
num  adscivit.  Priorem  itaque  scrip- 
turam  revocavi. 

Et  castra  obpugnassc]  Lego  rursus 
expugnasse.  J.  F.  Groiiov,  Vide  ad 
XXI.  57.  §  G.  et  XL.  33.  ^  9. 

§  7  Propius  vero  est,  serius  in  pro- 
vinciam  percenisse,  (juam  ut  ea  testate] 
Superius  Livius  ait,  collegamT.  Sem- 
prouium  eiinti  in  ulteriorem  Hispa- 
niam  Albino  mandasse,  ut  Q.  Fulvi- 
nm  certiorem  faceret,  Tarraconem 
cxercittnn  duceret,&c.  Si  igitur  hac 
a'Slate  T.  Scmpronius  tot  ac  tanta 
egit,  potuit  et  Albinus,  piivgressus 
Sempronium,  ea  apstate  res  gerere. 
Diversos  authores  opinor  Secutuni 
Livium.  Glar.  Postumius  et  Grac- 
chus a.  I3LXXIII.  sortiti  fuerant  His- 


12014 


NOTTE    VARIORUM    IN 


panias,   liic  citeriorcm,  ille  iilteiio- 
rem,  c.  35.  el  eo  anno  in   illas  vene- 
lant,  c.  39.     lidem  an.  idlxxiv.  eas 
inijierio  prorogate  obtiniierimt,  c.  44. 
et  Postnmins  in  Vaccaeos  ivit,  Grac- 
chus rum  Cclliberis  belliim  gessit,  c. 
47.     Qiiiiin  ergo  omnia,   quae  post  c. 
44.  legiintur,  a^state  illins  anni,  quo 
iinperiuin  iis  prorogatum  fiierat,  ges- 
ta  narret  Liviiis,qiiomo(io  nunc  dicit, 
I'ostnmiiim,  qnem  jam   anno   priore 
in  provinciam  venisse,  et  hoc  anno  in 
ea   iniperio  prorogate   fnisse,  antea 
scripserat,    serins  in    illam    venisse, 
qnam  nt  ea  aestate  res  gerere  potiie- 
rit?     Hoc  non  facile  intellectii  est,  si 
snperiora  siio  tempore  ac  loco  relata 
sunt.  Diik.    Propius  vera,  et  serius  ed. 
Mog.  rh  et  in  est  miitavit  Frob.  1531. 
Cap.  LI.      §   I    Senatutn  legenint  : 
princeps   electua   est]    Legerunt   recte 
emendavit   Froben.  1531.   pro  elege- 
runt,  quod  habuere  priores  edd. '  Le- 
gere '  enini   in  hac   re  sollemne  ver- 
bum  est.     Vide  ad  ii.  1.  §  10.     Ve- 
rum  ita  etiam  reponendum  erat  prin- 
ceps lectits   est.     Ut  enim  in   liac  re 
locntio    '  legere    senatnm,'   vel    *  in 
senatum,'   ita  etiam  '  legere  princi- 
pemsenatus'  placuit.    Supra  xxvii. 
11.  'Senatns  lectionem  contentio  in- 
ter censores  de  principe  Icgendo  te- 
nnit.    Sempronii  lectio  erat.'    Eodem 
cap.    '  Lectus  a  Senipronio  princeps 
in    senatu   Q.   Fabins   consul :    inde 
alius    lectus    senatus.'     xxxiv.    44. 
'  Principem    senatus    P.   Scipionem 
consulem,  quern  et  priores  censores 
legerant,    legerunt.'      xxxviii.    28. 
'  Senatum  perlegerunt :   princeps  in 
senatu  tertinin  lectus  P.  Scipio  Afri- 
canus:'  nb'i  legerunt  scribendum  dixi. 
xxxix.  52.   '  Principem  senatus  ip- 
8um   L.  Valerium   censorem   lectum 
invenio.'    Eodem  cap.    '  Alius  prin- 
ceps in  locum  ejus  lectus  non  esset.' 
XLi.  27.   '  Legerunt  senatum.     Prin- 
ceps   lectus    M.    yEniilius    Lepidu?.* 
XLIII.15.  'Senatum  deinde  censores 
legerunt.    M.  ^ii^milius  Lepi<ius  prin> 


ceps  ab  tertiis  jam  censoribns  lectns.' 
Epit.  Liv.  1.  XLVii.  'Princeps  sena- 
tus lectus  jEmilius  Lepidus.'  Epit. 
1.  XLViii.  *  Princeps  senatus  ab  sex- 
lis  jam  censoribns  erat  lectus.'  His 
locis  Livii  Dukerus,  qui  similiter  le- 
gendum  putabat,  addit  loca  Gell.  iv. 
10.  '  Princeps  in  senatum  lectus  fue- 
rat : '  et  xiv.  7.  'Qui  princeps  in 
senatum  lectns  esset.'  Addit  antem 
M.  /Eiiiilium  Lepidum  a  collega  Ful- 
vio  princifiem  senatus  loctnm  esse, 
ut  P.  Scipio  Africanus  et  L.  Valerius 
Flaccus  a  collegis  censoribns  xxxiv. 
44.  et  XXXIX.  52.  ea  autem  de  re  vi- 
dendum  esse  Manut.  de  Senat.  Rom. 
c.  2.  Lectus  est  etiam  Crevierius  scri- 
bendum conjecit. 

Relinuit  quosdmn  Lepidus  a  collega 
prcctcritos']  Unius  censoris  judicium 
neqne  ad  senatorem  senatu  nioven- 
duni,  neque  ad  aliornm  ordinum 
cives  notandos  valuisse,  Cicero  quo- 
que  pro  Cluent.  c.  43.  ostendit.  Vide 
Gronov.  ad  Liv,  xlii.  10.  Prceteritos 
autem  intelligo,  quos  praterire  Ful- 
vius  voluerat:  quia  fideli  concordia 
senatum  legisse  dicuntur.  Plura  liu- 
jus  generis  loquendi  exempla  in  supe- 
rioribus  adnotata  sunt.  Adde  Gron. 
ad  XXXIV.  1.  Duk. 

§  2  Privatamque  publica  rei  inpcn- 
sain  insuerat]  An  insumserat?  Gruter. 
Sane  non  displicet,  quod  olim  niihi  in 
nientem.  Leg.  infulseraf.  Et  nosti 
vim  illius  verbi.  T.  Faber.  Cui  per- 
suaserit  Palmerius,  Sallustium  in  Ca« 
tiliuario  Bello  c.  24.  scripsisse, '  piiiri- 
mos  cuique  generis  homines  adsuisse 
sibi  dicitur  ;'  et  iterum  in  Jugurth. 
c  35. '  sicut  niulta  consuerat :'  a  '  con- 
suo,'  non  '  consuesco :'  eideni  et  '  in- 
suere  impensam  '  placere  posse  puto. 
Legendum  privatamque  publicce  rei  im- 
pensam injunxcrat.  Quo  verbo  inter 
alia  delcctatur  Livius.  Addam  unum 
alterumvc  exemplum,  quan  proprie 
ad  hunc  usuui  pertinent.  Lib.  xxvi. 
c.  35.  '  Privatis  id  sen  acquum,  sen 
iniquum  onus  injungcndum  esse :  nam 


T.    LIVII    HIST.    LIU.    XL.    CAP.   51. 


12015 


unde,  qmim  pecunia  in  aerario  non 
esset,  petituros  navales  socios  ?'  Lib. 
XLii.c.50.  '  Erant,  quihtis  vel  stipcii- 
diiini  pcn(Ieniiiim,si  injuiigeretiir,  vel 
agii  parte  cedenduiii,  si  iniilctarent, 
vlderetur.'  Nisi  malis  imposuerat.  J. 
F.  Gron.  Qui  vel  obiter  tantiim  et 
aniino  alibi  occiipato  proxiniam  Gro- 
novii  notam  iiispexit,  is  niiinqiiani 
sibi  persuadere  poterit,  Palineriiim 
in  Livio  eniendasse  insuerat.  Et  ta- 
nien  non  modo,  nt  ita  sentiret,  in  ani- 
nium  inducere  potnit  Donjatiiis ;  sed 
etiam,  nt  insucral  contra  aiiorum  con- 
jectiuas  defenderet,  quod  exponit 
implicarat,  adjunxerat.  Credidis- 
se  videtur,  Liviiini  indicasse,  Lepi- 
dnni  privata  inpensa  opus  publicum 
construxisse.  Ut  ita  existimem,  iilud 
efficit,  quod  addat,  etiam  legi  posse 
imeruerat,  vel  inferserat.  Neqne  alitcr 
sensnm  Livii  intellexerunt  vel  Gru- 
terus,  vel  Faber.  Vernm,  an  illud  in- 
gratum  opus  foret  vel  popido,  qui 
onere  levabatur,  vel  ipsi  Lepido,  qui 
sponte,  a  ncniine  coactus,  rem  susce- 
perat  ?  Deinde  insuerat  non  est  Pal- 
nierii  conjectnra,  sed  ed.  Mogunti- 
na>,  qua;  din  ante  Paimeriuni  Datum 
excnsa  est,  lectio,  per  onuies  deinde 
recentiores  propagata,  nisi  quod  Cle- 
ricus  Gronovii  conjecturam  priorem 
adoptarit.  Posterior  placuit  Crevier- 
io.  Alterutra  earnm  probanda  est, 
et  quidem  posterior  propins  inlia-ret 
vestigiis  scripta»  lectionis.  Moles  ad 
Terracinam  ingratum  popnlo  opus 
erat,  quod  Lepidus,  qui  ibi  praidia 
habebat,  insignem  fructuni  inde  per- 
cepturus  esset,  et  ntilitatis,  quam  ex 
ea  in  se  redundaturani  prcevidebat, 
caussa  rem  snscepisset,  et  ita  reipub- 
licae  injunxisset,  vel  inposnisset  iu- 
pensam  privatani;  id  est,  publica  pe- 
cunia construxisset  opus,  quod  ipse 
aliiqne,  qui  ilidem  ibi  praedia  habe- 
bant,  privata  inpensa  facere  debne- 
rant.  De  usu  verlii '  injungere  '  vide 
ad  xxxii.  3.  §  3.  verbi  '  inponere  '  ad 
IV.  32.  §T.  et  X.  37.  §5. 


§  3  Theatrum  et  proscenium  ad  Apol- 
Unis]  Theatrum  ut  proscenium  per)>e- 
ram  ed.  Mog.  pro  quo  Froben.  irj3I. 
emendavit  et  proscenium.  Sa>pc  et  at- 
que  ut  a  librariis  commutari,  vidimus 
ad  XXI.  28.  §  8. 

Circa  poliendas  albo  locavit  .  .  .  in- 
commode ohposUa]  Apposila  legend nm 
puto :  quanquaui  id  parvi  momenii. 
Glar.  PigiiiusinAnual.ad  a.  laLXXiv. 
p.  338.  circumpoliendus  albario.  Non 
probo.  Est  enim  illins  idem  sensiis. 
'  Album,'  ut  IV.  25.  '  Album  in  vesti- 
mentnm  addere.'  Multo  minus  ejiis- 
dem  incommode  apposila.  Opposita 
sunt  obstantia,et  ita  coiumnas  minus 
couspectas  reddentia.  Similis  error 
Sigonii  c.  59.  '  Lana,  quae  Jovi  oppo- 
sita fuit.'  Corrigit  ex  Julio  Obseq. 
apposita:  atqui  ex  Livio  corrigendus 
ObsequPHs.  J.  F.  Gronov,  Poliendas 
alvo  ed.  Mogunt.  Uteris  v  e\.b  commu- 
tatis;  quo  errore  vis  pro  his  datum 
est  in  eodem  libro  Mogunt.  c.  40.  §  7. 
et  c.  4G.  1^  14.  Alia  plura  vide  ad  v. 
24.  §  5.  Uecte  albo  adversus  Pigliium 
defendit  Gron.  Vide  ad  iv.  25.  §  13. 
Recte  etiam  opposita,  pro  quo  apposita 
fide  Glareani  Vascos,  in  contextum 
recepit.     Vide  ad  xxviii.  13.  §  G. 

§  4  Portum  et  pilas  pontis  in  Tibe- 
rim}  Pontem  et  pilas  pontis  fortasse 
rectius.  Pigh.  in  Annal.  ad  a.  13lxxiv. 
333.  Nee  portum,  nee  pontem  a  M. 
Fulvio  censore  locatum  nscjuam  alibi 
inveni.  Donat.  de  Urb.  Rom.  m.  21. 
et  Nardin.  Rom.  Vet.  vm.  3.  hnnc 
locum  citantes,  retinuerunt  portum, 
nee  tanien,  ubi  ille  fuerit,  docuerunt. 
Pontem  autem,  cujus  pilas  Fulvium 
locasse  scribit  Livius,  cum  aliis  cuin 
intellignnt,  qucm  P.  Victor  '  Palati- 
num '  vocat.  Ex  illorum  sententia 
ergo  pons  jam  ante  ceiisuram  Fulvii 
fuit.  Dulccrus.  INIale  pontem  Pighius. 
Pons  enim  constat  ex  pilis  et  fornici- 
bus.  Si  autem  alii  censores  pilis  a 
Fulvio  exstructis  postea  fornices  in- 
poni  cnrarunt,  ergo  Fidvins  non  in- 
tegrum pontem  fieri  curavit.   Portus 


1201G 


NOTiE    VARIORUM    IN 


tamen  Tiborini  alibi  nientionem  non 
inveiiio.  '  Enipoiiiim  ad  Tiberim ' 
t'aciuin  iiienioiat  Livius  xxxv.  10. 
quod  postea  lapide  stratum  lefert 
XLI.  27. 

P.  Scipio  Africanus  et  L.  Niimmius 
cen.iores]  Miior,  qiiod  in  omnibus  fere 
codd.  legatur  L.  Summius,  pro  L. 
3Iunimius.  Is  est,  qui  Corinthum  ce- 
pit  bello  Aciiaico,  \iiide  ipse  qiioque 
Acbaicus  dictiis  est,  consul  cum  L. 
Cornelio  Lentiilo,  post  primum  Sci- 
pionis  ^Emyliani  consulatuni.  Gtar. 
Pro  Nununius,  ut  pracferuiit  edd. 
prinripes,  ante  Glareaniim  Murnmius 
edidit  Frob.  1535.  Est  auteni  sollem- 
nis  librarionim  error,  quern  etiam 
castigavit  Sigonius  ad  xxxviii.  54. 
§  5.  nbi  Glareanus  siluit.  Recte  ati- 
tem  Glareanus  vidit,  L.  Mummium, 
Scipionis  in  censura  collegam,  enm 
esse,  qui  bello  Achaico  Corintlium 
cepit:  de  quo  postea  idem  dubitavit 
ad  Valer.  Max.  vi.  4.  2. 

§  5  Basilicttm  post  argentarias  no- 
vas,  et  forum  piscatorium]  Distinctio 
post  vocem  novas  interposita  videtur 
indicare,  Fnlviiim  locasse  basilicam, 
enmdem  etiam  locasse  foriim  pisca- 
torium; quum  tamen  fori  piscatorii 
Livius  jam  meminerit  XXVI.  27.  De- 
let  igitur  Crevierius  interpunclioneni, 
ut  sensus  Livii  sit,  basilicam  a  Fulvio 
locatam  fuisse  post  argentarias  novas 
et  post  forum  piscatorium  :  ex  eodem 
autem  Livii  loco  docet  idem  Crevier. 
argentarias  novas  et  forum  piscato- 
rinm  jungi,  tamquam  loca  vicina. 

^  6  Porlicuin  extra  portam  Trigemi- 
■nam,  et  aliam  post  navalia]  Tergemi- 
nam  I'riscianns  de  Numeris.  Sigon. 
Tres  porticus  extra  banc  portam  me- 
morat  Livius :  nnam  a.  ui.x.  a  L.  j^- 
inilio  Paullo  et  M.  /Einilio  Lepido 
a>dilibus  curnlibus  factam  xxxv.  10. 
qnie  a.  I3LXXix.  a  censoribus  refecta 
est  XLi.  27.  alteraui  a.  idlxi.  a  M. 
Tuccio  et  P.  Junio  Brnto  aedilibus 
cnrulibns  xxxv.  41.  tertiam  banc. 
Duk.   Apud  Priscianum  de  Numeris 


p.  1358.  nihil  aliud  invenio,  qnam 
inter  compositiones  et  derivationes 
uiultifarias  verborum  numeralium 
referri  vocem  tergeminus,  nuUo  ad- 
dito  exemi)lo  ex  Livio,  niulto  minus 
hoc  loco.  Servanda  igitur  est  vulga- 
ta  scriptura,  quam  firmat  ed.  Mog. 
Certe  '  porta;  Trigeminee '  saepins 
meniinit  Livius,  ut  iv.  16.  lib.  xxxv. 
capp.  10.  41.  et  XLi.  27.  sed  ubiqne 
in  banc  scripturam  conspirant  codd. 
Vide  ad  Epit.  Liv.  1.  i.  Przeterea  et 
alia  ed.  Mog.  pro  quo  Froben.  1531. 
recte  et  aliam  dedit.  Non  enim  veri- 
simile  est,  postea  Fulvium  alia  na- 
valia, vel  alia  opera  post  navalia  lo- 
casse. 

Ad  Tiberim  adem  Apollinis  3Iedici'\ 
iEdes  haec  multis  postea  saeculis  ibi- 
dem permansit,  saepius  ob  vetiista- 
teni  reparata.  Vidi  ipse  antiquum 
ejus  zedis  titulum,  basi  marmorese  in- 
sculptiim  :  quae  non  procul  inde  ex 
minis  extracta,  parieti  vicina?  domns 
privatJE  cujusdam  inserta  est,  ad  ip- 
sam  fere  ripam  Tiberis,  retro  cerdo- 
num  plateam.  Et  liic  talis  est :  [Gru- 
ter.  Inscr.  xxxviii.  6.] 

APOLLINF.   SANCTO 
MEMMIVS.    VITRASIVS 

ORFITVS.    V.   C. 
BIS.  PR^F.    VRBIS 
^DEM.     PROVIDIT 
CVHANTE.    PL.    CLAVDIO 
EVANGELO.    V.    C.    COMITE. 

Quae  reparatio  facta  est  tempore  im- 
peraiorum  Constantii  et  Juliani  Apo- 
statap,  sub  quibus  hie  Vitrasius  Orft» 
tus  urbis  pra-fectus  fuit,  ut  nobis  ex 
antiquissimo  Ms.  praefectorun>  urbis 
catalogo  compertum  est,  Valeriano 
II.  et  Gallieno  consulibus  exordium 
sumente,  cui  suftragatur  etiam  Am- 
niianns  Marcellinus  xiv.  6.  Sed  liaec 
aliqiianto  latius,  ut  inquisitoribus  an- 
tiquitatum  urbis  Romae  gratificarer. 
Pighius  in  Annal.  ad  a.  lOLXXiv.  pag. 
338. 

§  7  Hahuere  et  in  promiscuo  prce- 
tores  pecuniani]  Loquitur  de  censori* 


T.    LIVU    HIST.   LIB.    XL.   CAP.   52. 


12017 


bus.  Ilaque  vox  preetorea  perspicue 
niendosa  est,  et  siae  ullo  sensii  : 
suspicoilegeiidiim/xa^eiea.  Sicenini 
ait  c.  40.  '  Censoiibiis  postulantibus, 
lit  peciiiiiap  siininia  silii,  qua  in  opera 
piiblica  utcrentiir,  altribiieretur,  vec- 
tigal  aiiniiiini  decretiiin  est.'  Item 
hoc  cap.  '  Opera  ex  pecniiia  attri- 
biita  ciivisaqiie  inter  se  liaec  coiifece- 
runt.'  Postreiiio  :  '  Habiiere  et  in 
proniisciio  pra;terea  pecuniam  :  ex 
ea  coiiiniiiniter  locarnnt  aipiain  ad- 
diicendain  ;'  id  est,  prirteream,  qiiam 
inter  se  diviserant,  babiieriint  aliam 
proniisciiani.  Sigon.  Ab  Sigoiiio  est 
[])ra:terea,]  qiiuni  scriptus  prwtores. 
Scrilje,  Uabiterunt  et  in  promiscuo  par- 
tem pecunice.  J.  F.  Gronov.  Sigoiiii 
conjectiiram,  quae  propiiis  vestigia 
cod,  scripti  servat,  Gronoviauae  prae- 
feio. 

§  8  Sacelln  publica,  qiue  occupata  a 
privatis,  pulAicaque  sacra  %il  essent,  pa- 
terentque  populo,  curarunt]  Mutuati 
sunt  a  Pigliio.  Membmna,  publicaque 
sua  occupata  a  privatis.  Lege  complura 
sacella  publica,  qua  fuerant  occupata  a 
privatis,  publica  rursus  ut  essent,  pate- 
rentque  populo,  curarunt.  J.  V.  Gronov. 
Edd.  principes  praeferunt  sacella  pub- 
licaque  sua  occupata  a  privatis  publica- 
que  sacra  ul  paterent  essenlque  populo 
curarunt.  Sed  niox  in  prima  parte 
liorum  verbornm,  rif  sua  ejecto,  Fro- 
ben.  1531.  vulgavit  sacella  puhlicaque 
occupata.  Inde  Pighius  in  Annal.  ad 
a.  I3LXXIV.  p.  338.  emendavit  sacella 
publicaqucc  occupata ;  quod  ultima  Grn- 
teri  ed.  in  contextiiiii  recepit.  Sed 
optime  Gronovius,  vestigiis  INIsti  in- 
sistens,  reponendiim  conjecit  sacella 
publica,  qua  fuerant  occupata :  qnod 
rccte  Crevierius  adoptavit :  ex  fue- 
rant sive,  ut  forte  per  compendium 
scriptiim  t'uerat,  fu'dt  factiini  est  sua. 
Posteriorein  partem  verbornm  Pigb- 
ius  ibid,  transpositis  vocabulis  ita  re- 
finxit:  publica  sacraquc  ut  essent,  pa- 
terentque  populo,  curarunt.  Hinc  ulti- 
ma Gruteri  ed.  adscivit  puhlicaque  sa- 


cra ut  essent,  paterentque.  Gronovius 
iegendnni  |)iitat  publica  rursus  ut  es« 
sent,  paterentque:  quod  Clericns  et 
Crevierius  adiiiiseriint.  Sed  Pighii 
einendatio,  qiite  propius  ad  scriptu- 
ram  codicis  accedit,  et  sensiii  con- 
venit,  magis  placet.  Privati  sacella 
publica  ocriipando  noii  tantuin  ea 
quodamiiiodo  privati  juris,  sed  et 
profana  effecerant ;  curarunt  itaque 
censores,  iit  publica  et  sacra  ilenim 
fierent.  Ei  igitiir  in  contextu  locum 
dedi. 

§  9  Regionatimque  generibus  homi- 
nuin,  caussisque,  et  quastibm,  tribus 
descripserunt]  Regiones  quatiior  ur- 
bis,  qiiatiior  sunt  tribiis  iiibana?;  re- 
liqiia;  tribus  nisticae  regiones  et  prae- 
fectura;  sunt  in  Italia.  In  siifFragi- 
orum  ratione  desci  ipseriint  tribus  illi 
censores  ex  ordinibiis  et  generibus, 
artificiisque  et  qiiaestibiis :  ut  homi- 
nes iiniiis  ordinis  et  generis,  ut  nnius 
causae  et  quaestiis  simiil  ferrent  suf- 
fragiiim.  Itaque  in  regione  tribus 
Sergiae  omnes,  qui  calcearii  erant, 
simiil  suo  ordine  suffraginin  ferebant: 
ac  sic  genera  et  qiiaestus  certo  ordine 
descripserant  per  omnes  regiones  et 
tribus  :  ut,  cum  ad  tribtim  aliquam 
venliim  esset,  scirent  senatorii  et  e- 
qiiestrls  ordinis  viri,  quando  sibi  in 
siiffragium  eundum  esset,  et  dein- 
ceps  alii  infeiioruin  ordiniim  et  quae* 
stuuni.  Turnebus,  Ad  vers.  xxx.  24. 
Mullus  est  in  expiicando  hoc  loco 
Griicbius  de  Coniit.  Rom.  ii.  4.  ubi 
banc  miitationeni  suffragiorum  ad  tri- 
buta,  non  ad  centuriata  comitia  per- 
tiniiisse  disputat.  Duk.  Vide  Octav. 
Pantagatliiiiii,  ciijus  sententiani,  ab 
Ant.  Angustino  literis  mandatam,  et 
ad  se  tr<insniissain,  F.  Ursinns  inse- 
ruit  notis  ad  Livii  i.  43.  ^  12. 

Cap.  lii.  §  1  Ante  annis  octo  vo- 
visset]  Insolens  admodtiin  lociitio,  cu- 
jus  me  alibi  in  Livio  exempliim  ob- 
servare  non  meniini.  Quod  eiiini  se- 
cundum vulgatam  lectionem  hue  ad- 
ferri  posset  ex  Livii  xxxviii.52.  §  8. 


12018 


NOT^E    VARIORUM    IN 


optimi  codicis  fide  emendavi.  Prox- 
ime  tamen  hue  accedit,  Livinin  dix- 
isse  })ost  aVtqwnito,  post  paucis  diebus, 
lit  vidimus  ad  ii.  31.  §  4.  et  ita  post 
aliquot  annis  erat  in  multis  codd.  vii. 
2.  §  8.  Hie  tanien  iiiallem  ante  annos 
octo,  vel  annis  ante  octo. 

§  4  Dedicavit  ccdcm  Larintn  Perma- 
rinum:  vovcrat  earn  annis  qitadragintn 
antel  Hie  locus  niagnani  hal)et  diffi- 
cultatem.  Piimum  quidein,  qui  sint 
'  Lares  Permarini,'  quod  adiuic  qna;- 
ro,  nee  uspiam  ine  legere  meniini. 
Delude  quod  ait  vorerat  cam  annis 
quadruginta  ante  L.  Mmylius  Regillus, 
id  non  ita  habet  :  nam  hie  /Emylius 
classe  adversus  Antiochnni  pugnavit 
a.  XI.  liujus  decados,  L.  Cornelio  Sci- 
jiione  et  C.  La>lio  consuliLiis,  ut  ipse 
Livius  author  est  lib.  xxxvii.  capp. 
29.  30.  videliret  ante  magnain  iilam 
pugnain  apud  Magnesiam  ad  Sipy- 
Inni  moutem.  Quapropter  pro  qua- 
druginta legendum  XII.  Et  ipsi  nu- 
meri,  in  codd.  arrosi,  facile  errorem 
praebere  poterant,  XL.  et  XII.  Talia 
Sfppe  negligunt,  qui  alia  optime  enien- 
dare  solent.  G/ur.  Meminit  liujus 
aedis  Macrobius  i.  10.  '  Kal.  Januar.' 
inquit,  'serise  sunt  Laribus  dedicatee, 
quibns  adem  bello  Antioclii  L.  ^mi- 
liiis  Kegilius  praetor  in  canipo  Martio 
curandam  vovit.'  Quod  aiiteni  scrip- 
tuin  est  annis  diiodecim,  intelligendum 
est  esse  legendum  undecim.  Cum  enim 
ante  legeretur  (/U(if/rrt^in/a,Glareainis, 
vitlo  agnito, duod<ctm  restitnit.  ['  Gla- 
reanus  toties  clauiat,  pro  uno  anno 
cum  nemine  se  certatnrum,  quod  lo- 
quendi  diversitas  apud  authores  hoc 
cogat.  Et  hie  Sigonius  id  sibi  adscri- 
bit,  quasi  a  nemine  antea  animadver- 
sum.']  Error  enim  ex  notis  natus  est 
XL.  et  XI.  Docui  autem,  in  tjus- 
Diodi  loqucndi  gencre  anni  extremi, 
quo  res  geritur,  rationem  non  haberi. 
Sic  paullo  ante  dixit  '  annis  ante  oc- 
to,' cum  tamen  novem,  nisi  banc  for- 
mulam  tueretur,  fuisset  ei  dicendum. 
Quod  item  ait  '  praefectos  regis,'  su- 


pra '  praefectum  '  dixit  xxxvii.  58. 
*  L.  /Emilio  Regillo,  qui  classe  prae- 
fectum  Antioclii  regis  devicerat.'  Po- 
lyxenidam  autem  intelligit;  affuisse 
autem  etiam  Annibalem,  tradit  Flo- 
rus  de  bello  Syriaoo  ii.  8.  de  quo  in 
ea  pugna  nihil  Livius.  Signn.  'Lares 
Permarini'  in  vet.  lexico  apud  Tur- 
neb.  Adv.  xx.  35.  dicuntur  Geu\  5ia- 
■trSvTioi.  In  ea  voce  tnrpis  menda  est 
in  Glossar.  Gr.  Lat.  Labbaei,  AtaTrcJi/- 
Tioi,  permanet,  pro  Permarini,  ut  recte 
in  Glossar.  Lat.  Gr.  editum  est.  '  Per- 
niarinos '  autem  eosdem  esse,  qnos 
'  Marines '  vocat  Varro  apud  Nonium 
voce  '  Strophium,'  pntat  Turneb.  Ad- 
vers.  XXVI ir.  13.  nbi,  nt  et  in  Scali- 
geri  edd.  Varronis,  emendatius  le- 
guntur  verba  Varonis,  quam  in  vul- 
gatis  libris  Nonii.  Duker.  De  *  lari- 
bus  Marinis'  ac  '  Permarinis'  vide 
Taubm.  ad  Plauti  Bacchid.  ir.  1.3. 
Barth.  ad  Calpurn.  Eel.  ii.  64.  et 
Abresch.  Animad.  ii.  27.  Recte  vero 
Sigonius  pro  annis  quadraginia  ante 
legit  annis  undecim  ante,  et  errorem 
ortum  esse  docet  ex  confusis  notis 
numeralibns  XL.  et  XI.  Vide  alia 
exempla  ad  1.  xxvii.  c.  40.  §  14.  et 
xxxix.  20.  §  7. 

§  5  Tabula  cum  titulo']  Hnnc  titn- 
lum  misere  habitum  repraesentavi, 
queinadmodum  ex  unico  libro  prodi- 
tus  est,  nt  doctis  Integra  facnltas  es- 
set  divinandi ;  nisi  quod  rh  Camu- 
chumque  mutavi.  Fulvii  regnumque 
ejus  in  poteslatem  populi  Romani  redac- 
tum  nimium  videtur.  J.  F.  Gron.  Ut 
locus  exbibeatur  ad  fidem  cod.  Mo- 
guntini,  infra  §  7.  prius  ejus,  a  Sigo- 
nio  ex  conjectura  additum,  expunxi. 

Duello  magno  regibus  dirmendo  *  ca- 
put  subigendis  patranda  pads]  Haec 
alia  hujus  loci  difficnltas  invincibilis 
absque  vetnsli  codicis  fide  :  Inter  E- 
phesum  Camachumque,  inquit.  '  Cama- 
cluis'  quid  sit,  nemo,  opinor,  novit. 
Forte  dicere  voluit  inter  Ephesum  Sa- 
mumque.  Quanquam  Myonnesuin  in- 
sulani  inter  Teiuni   et  Sainuni  lib. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.  CAP.  52. 


12019 


XXXVII.  c.  12.  13.  depinxerit  Liviiis, 
qnam  Stiabo  xiv.G43.  ait  inter  Teon 
et  Lebediim.  Porro  id  niagi.H  cornip- 
tiim,  inspcctante  consule  ipso.  Consul 
eniin  longe  aberat  in  Thracia,  trans- 
Jtnm  parans  per  Heliespontnni  :  nisi 
diversos  secutns  sit  aiitbores,  nt  so- 
let,  Liviiis.  Qii£e  deinde  seqiiiintnr 
verba,  acqne  obscnra  sunt,  praccipne 
de  navibus,  qiias  liic  ait  captas  sexa- 
ginfa  dnas,  cum  xxxvii.  30.  quadra- 
ginta  dnas  dicat  captas :  qui  error 
hand  diibie  etiam  ex  nninerorum 
transposiiione  ortns  est,  LXII.  pro 
XLII.  Glar.  Miror  bnnc  locnm,  non 
depravatnni  solum,  sed  ex  omni  parte 
divnisum  ac  hiceratnm,  ne  asterisco 
qnidem  in  optimis  Gallorum  exeni- 
plaribns  esse  nolatum.  Quo  de  loco 
quid  sentiam,  dicam  :  nam  omnino  il- 
ium restitiiere  non  possum,  priEser- 
tim  vero  cum  veterum  exemplarium 
fide  destitiitus  sim.  Primum  igitur 
dice,  ad  explendum  lioriim  verbornm 
sensnni,  Duello  magno  regibus  dirimen' 
do  caput  subigendis  patrandce  pacts  mul- 
ta  desiderari :  neque  enim  base  aiit 
inter  se,  ant  cum  inscquentibus  nllo 
modo  consrntiunt.  Reges  autem  vi- 
dentur  intelligere  Antiocbum  et  Eu- 
nienem,  Etenim  cum  Eumenes  a  Se- 
lenco,  Antiochi  filio,  obsideretur,  L. 
RegiUnm  advocavit,  teste  Livio  et 
Appiano,  Itaque  bunc  titulum  pug- 
nae  suae  prjetnlisse  videtur  Hegillus, 
ut  pioeiium  regum  dirimeret,  et  pa- 
cem  componeret.  Deinde  ne  ba-c 
quidem,  hcsc  pugna  exeunti  L.  JEmilio 
M.  JEmilii  filio  congrnunt  cum  iis,quae 
seqimntur,  auspicio,  imperio,  Deside- 
ratur  enim  verbum.cui  vox  pugna  jiin- 
gatnr:  praeterquam  quod  et  magis- 
trattis  et  cognomen  L.  /Emilii  interci- 
dit,  qua>  in  bujnsmodi  re  affingi  accu- 
ratissime  solent,  ut  in  tabula  Gracchi 
XLi.  28.  '  Ti.  Sempronii  Gracchi  con- 
snlis  auspicio  imperioque,' cS;c.  I'ra;- 
terea  nee  baec  inter  se  conveniunt,  au- 
spicio, imperio,  felicitate,  ductuque  ejus 
inter  Ephesum  Camuchumquef  nisi  quod 


pro  Camuchumque,  Samum,  Chiumque 
legendum  est  ex  verbis  Livii,  ubi  banc 
piignam  descripsit.  At  vero  ba'c  in- 
spectante  consule  ipso  Antiocho,  exercitu 
omni,  equitatu,  elephantisque  liixata 
verba  sunt,  et  ex  alio  loco  temere, 
nescio  quo  pacto,  in  bunc  translata  : 
neque  enim  pugnatum  est  praesente 
aiit  consule,  aut  Antiocho :  neque 
equitatus,  neque  elephanti  ad  pug- 
nain  navalem  pertinent :  ergo  sine 
controversia  e  medio  tollenda,  atque 
ita  oratio  connectenda:  auspicio,  im- 
perio,felicitate,  ductuque  ejus  classis  re- 
gis  Antiochi,  Sfc.  Quod  autem  scrip- 
tuni  est  classis  regis  Antiochi  antea  sit 
victa,  fusa,  contusa,  vitiose  est.  Le- 
gendum est  enim,  classis  regis  Antio- 
chi ante  D.  XI.  K.  Jan.  victa.  Etenim 
IVIacrobius  boc  die  in  projlio  votani 
esse  aedem  a  L.  Regillo  ait :  et  in  no- 
tis  facilis  lapsus  est  ante  D.  XI.  Kal. 
antea  sic:  et  in  tabula  bac  diei  fac- 
tam  esse  mentionem,  quo  pugnatum 
est,  apparet  ex  verbis  quae  sequnntur 
ibique  eodie  naves  longce.  Hoc  autem 
ita  esse,  ex  eo  etiam  perspici  potest, 
quod  L.  yEmilius  eodem  anno  Kal. 
Feb.  triumphasse  ob  banc  victoriam 
a  Livio  ipso  traditiis  sit.  Postremo 
ne  haec  quidem  verba  ea  pugna  pug- 
nata  rex  Antiochus  regnnmque  exple- 
tam  continent  senteutiam.  Suspicor 
autem  librarium,  cum  scripsisset 
regnumque  ejus,  oculis  in  seqq.  verba 
conjeclis  ejus  rei  ergo,  versum,  quo 
sententia  perficiebalur,  per  incuriam 
transcendisse.  Nam  vox  ejus  bis 
scribenda  est,  ut  et  regnum  ejus  dica- 
nius,  et  ejus  rei  ergo.  Nam  in  extre- 
nia  eiiam  Gracchi  iab\ila  beec  verba 
sunt :  '  cujus  rei  ergo  banc  tabulani 
donum  Jovi  dedit.'  Quamobrem  sic 
bunc  locum  describendum  censeo : 
Duello  »j.  reg.  dirimemlo  *  caput  *  subi- 
gendis *  patr.  pads  **.  hiec  pugna  ex.  L, 
Emilia  M.  F.  Regillo  pratori***  ausp., 
imp.,fd.,  duct,  ejus  inter  Ephesum,  Sa- 
mum, Chiumque  classis  regis  Ant.  ante 
D,  XL  K,  Jan,  victa,  fusa,  contusa. 


12020 


NaT^    VARIORUM    IN 


fugataque  est :  ibique  eo  die  naves  longce 
cum  omn,  soc.  capla  XL! I.  Ea  pugna 
pugn.  rex  Ant.  regn.  ejus  ***•  Ejus 
rei  ergo  ccdem  Larihus  Permarinis  to- 
vit.  *  Permaiinos  '  atitem  '  Lares  ' 
vocavit  L.  jlLmilins,  quia  niari  sibi 
affuerant.  Nam  Curins  aiaiii  dedi- 
caveiat  K.  Rlaiis  Laribns  Piaestili- 
bus,qnod  piflpfiiisscnt  mreni!)iisurbif*, 
aiictore  Ovidio  Faster,  v.  129.  Sigon. 
Prima  Iiiijiis  tabulae  verba  Jac.  Peri- 
zonius  in  margine  Livii  ita  scribenda 
existimat :  Duello  mngno  dirimenda  re- 
gibus  suhigendis.  Et  sane  ita  exhibet 
Aiiliiis  Fortiinatianiis  in  Arte  apiid 
Putscli.  inter  Grammaticcs  Vett.  p. 
2680.  '  Apnd  nostros  anteni  in  tabiilis 
antiqnis,  qiias  triumphatiui  duces  in 
Capitolio  figebant,  victoriaeqne  snas 
titnliim  Saturniis  versibiis  proseqiie- 
bantiir,  talia  reperi  exempla.  Ex 
Itegilli  tabula:  '  Duello  magno  diri- 
nieiido,  regibiis  subigeiidis."  Ex  quo 
constat,  titnlum  versibus  Saturninis 
conceptuui  fuisse.  Verum  quid  fiet 
de  voce  caput?  an  corrupta,  et  loco 
non  suo  posita  ita  emendari  potest? 
caussa  pittrnndiE  pads.  Per  '  reges 
snbigendos  '  forte  intelligendi  Antio- 
clius  ej  usque  filius  Seleucus  :  nam  fi- 
lii  rcguni  etiatn  'reges'  vocantiir ; 
vide  ad  ii,  2.  §  11.  vel  regibus  subi- 
gendis  est  '  cogendis,'  et  tum  per  '  re- 
ges '  cum  Sigonio  intelligendi  Antio- 
clius  et  Eunienes. 

L.  /Emilio  I\l,  /EmUiifilio]  Sigonius 
existimat,  hie  intercidisse  cognomen 
L.  ilimilii,  et  nomen  magistratus, 
queni  gesserit,  qiium  victoriam  obii- 
neret ;  quae  in  ejusmodi  re  adfingi 
adcuratissiine  solebant.  Legit  itaque 
L.  JEinilio  m.  F.  liegillopr atari.  Jac. 
Perizonius  etiam  in  margine  Livii 
emendandum  censuit  L.  /Emilio  M. 
F.  Regillo,  omissa  voce  prcctore.  Si- 
gonio favet  fragnientuminscri|)tionis, 
qua:  est  in  basi  columnae  rostratae. 
Ejus  prima,  quae  supersunt,  verba  ita 
ex  quorumdam  sententia  concepta 
sunt:  C.  D:.:.:.:,:.  M.  F.  M.  N.  C:.:.: 


L,  quod  supplent  CDuilius  M.  F.  M. 
N.  consul:  iibi  cognomen  omissum 
est,  quia  nullum  liabuit ;  certe  id  non 
additiir  in  Fastis  Capitol,  consulari- 
bus  et  triumplialibus  a.  ccccxciii.  At 
T.  Quinctius  Cincinnatus  in  simili 
tabella  triuniphali  dignitatis  quidem 
nomcn  addidit,  sed  cognomen  omisit 
VI.  29.  *  Jupiter  atqiie  Divi  omnes 
hoc  dederunt,  ut  T.  Quinctius  dicta- 
tor oppida  novem  caperet.' 

Inter  Eptiesum,  Samvm,  Cliiumquel 
Hujus  tabula,  cujus  Atilius  Fortuna- 
tianus  etiam  meminit,  postrema  ver- 
ba ita  vidintur  emendanda :  inter 
Ephcsum,  Samum,  Chiumque,  insp.  eos 
ipso  Ant.,  ex.  omni,  eq.,  eleph.,  classis 
regis  Ant.  vicla,  fusa,  fugataque  est: 
ibique  eo  die  naves  longa  cum  omn.  soc. 
captcE  XIII.  Ea  pugnapug.,rex  Ant. 
rcgnumque  ejus  iii  potestatem  populi 
Rumani  redactum.  Ejus  rei  ergo  adem 
Larihus  Permarinis  vovit.  Ursin. 

§  G  Naves  longa  cum  omnibus  sociis 
capla  LXIL]  Supra  1.  xxxvii.  c.  30. 
'  Capessunt  fiigam,  quadraginta  dua- 
bus  navibus  in  ea  pugna  amissis, 
qiiarum  decem  et  tr»s  captce  in  po- 
testatem hoslium  venerunt,  ceteraa 
incenste  aut  demersae.'  Ex  hoc  loco 
patet,  non  tantum  male  hie  in  unico 
cod.  legi  captae  LXII.  sed  etiam  me- 
lius Ursinum  capiat  A'///,  emendasse, 
quam  Sigonium,  qui  malebat  caplce 
XLII.  Mecum  sentit  Dtikerus,  qui 
insuper  landat  App.  Alex,  in  Syriac. 
p.  104.  wv  Tpi(TKaiSiKa  avTo7s  avSpdffiv 
e\ri(p6rj(Tav :  ubi  toliendum  putabat 
relativum  wv,  quia  naves  raptee  non 
possunt  numerari  inter  eas  qua?.  3j- 
f(p6a.p7](Tav. 

Cap.  liii.  §  I  Per  invios  montes 
vallesque  S(dtus]  Vir  doctus  in  Miscell. 
Obn.  tom.  ii.  p.  307.  montes  callesque 
emendat.  Crevierius  vocem  vullesque 
occujjasse  putat  locum  alicujus  epi- 
thet!, quod  Livius  t^  sallus  adposue- 
rat,  ac  legendimi  esse  coujicit  jier  iw 
vios  montes  difficilesque  sallus.  Quidam 
ad  marginem  ed.  Curionis,  transpo- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.   CAP.   54. 


12021 


sita  copula,  srrihehat  per  invios  mon- 
ies, miles,  suUiis(itu'.  Veniii),  slid  vo- 
luit  Liviiis,  nialleiii  valles(iuc  et  sultus. 
Aliiid  latere  arbitror,  vcl  integiioiis 
Rlsti,  vel  felirioiis  ingenii  ope  emen- 
danduiii.  Diikenis  nihil  inutandum 
putabat,  quia  valles  seiuper  sunt,  ubi 
monies,  et  per  eas  pkruinque  difficilis 
et  inptditns  est  transitus. 

§  3  Celeriter  et  ex  provincid]  Vide- 
tur  Celeriter,  nt  exprov.  litercB  Romam 
venerunt,  siippl.  Jac.  Grou.  Partiru- 
1<£  illie  sa?pius  couiinutantiir  in  uicni- 
branis  vetustis.  Vide  ad  xxi.  28.  § 
8.  At,jiidice  Crcvierio,  j^ravius  ul- 
cus latet,  et  Celeriter  hie  oinnino  su- 
peiflmiiu  est,  nee  a  Livio  profectum 
vidL'tur. 

§  5  Gain  Transalpini,  tria  millia  ho- 
minum,  in  Italiam  transgressi]  Ilnliam 
transgressi  sine  prappositione  ed.  Mo- 
guntina.  '  Transgredi  regionein  '  est 
eani  traiisire.  Supra  c.  22.  '  JMadi- 
cani  priniuui,  dcinde  solitudines  in- 
teijacentes  MaHlicee  atque  Haino 
transgressus.'  Verum  is  sensus  liu- 
jus  loci  lion  est.  Recte  igitur  Froi). 
1535.  eiiiendavit  in  Italiam  Iransgressi. 
'  Transgredi  in  regionein  '  notat, 
transitis  aliis  locis  in  earn  ingredi. 
Supra  1.  II.  c.  39.  '  In  Latinain  viani 
transversis  traiuitibus  transgressus.' 
XXIII.  13.  '  Qua  die  Hannibal  in  Ita- 
liam est  transgressus.'  xxxix.  22. 
*  Galli  Transalpini  transgress!  in  Ve- 
netian!.' cap.  45.  '  Galli  Transalpini 
per  saltus  ignotae  antea  viae  in  Ita- 
liam trausgressi.'  XLi.  5.  *  Ex  Ligu- 
rilms  in  provinciam  Galliam  trans- 
gressus.' xLii.  55.  '  Postqnam  in  A- 
tliamaniam  est  transgressus.'  Vccula 
in,  qua;  in  cod.  aut  certe  ed.  Mogunt. 
lion  adparet,  clisa  est  ab  ultima  litcra 
proximae  vocis.     Vide  ad  x.  13.  §  3. 

Agnim  a  consule  et  senutu  petehant] 
A  COSS.  et  senatit,  id  est,  u  consult- 
bus,  ed.  prima:  a  COS.  et senatuFvob. 
1531.  a  consule  et  senatu  Sigon.  et  ed. 
ultima  Griiteri,  ac  recentiores  reli- 
qui.    Veiiun  anibo  consules  Ligures 


provinciam  sortiti  erant ;  a  quibus 
etiam  et  a  scnatii  agruni  Galli  pt-ti- 
isse  videntur:  at  senatus  alteriitri 
consuliini  Fulvio  rem  commisit.  Pris- 
cam  igitur  lectionem  a  consulibus  re- 
vooavi. 

Cap.  T.iv.  §  2  Qumn  desiderio  anxius 
Jilii,  turn  pcenilenliacrudelUatis  sua:,  qucB 
stimulahat  uninium  :  et  alter filius,  liaud 
dubie,  ^c]  Assentior  Florebello  ita 
legenti :  cum  dcs.  anxius  Jilii,  turn  pan. 
crud.  sua;.  Stim.  animum  et  alter  Jilius. 
Sigon.  Bene  Florebelius.  Sed  ma- 
lim  adliuc  illud  qua;  converti  in  quin. 
Gruter.  Forte  etiam  legciidum  baud 
dubius  et  sua  et  alioriim  opinione  rex. 
Vide  ad  XXXIV.  43.  §  5. 

§  4  £<  cum  eo  Antigonus  Echecratis 
fllius']  Pliilippi  pater  fuit  Demetrius, 
qui  decern  regnavit  aiinis :  cui  in  rfg- 
no  successit  Antigonus  Echecratis 
frater,  Pliilippi  tutor,  de  quo  iniilta 
Polyb.  lib.  II.  ad  finem.  Hie  igitur 
Antigonus,  quicuin  Philippus  liic  lo- 
quitur, nepos  ex  fralre  tutoris  Anti- 
goiii  fuit.  Glar.  Particulam  ^<  omit- 
tit  ed.  Moguntina,  quae  etiam  praefert 
Euchecratis filius.  Frobenius  a.  1531. 
Echecratis  reposuit,  quadriennio  au- 
tem  post  voculam  connectentem  ad- 
didit.  Utriinique  recte.  '  Ecliecra- 
tes  '  usitatissiinum  Graecis  nomen  est. 
'  Ecliecrates  Tliessaliis  '  niemoratur 
Polybio  1.  V.  capp.  63.  et  82.  '  Eche- 
crates,'  qui  tempore  Timaei  vixit,  et 
Dionysii  tyranni  nomine  legationem 
obiit,  eidem  in  Excerpt,  de  Virtut.  et 
Vit.  p.  1395.  '  Ecliecrates  '  sacerdos 
Apolliuis  Tegyrwi  Plutarclio  in  Pe- 
lop.  p.  280.  '  Ecliecrates  Pliliasius,' 
philosoplins  l^ythagoreus,  Diogenes 
Laert.  de  Vit.  Philos.  viii.  4C.  '  Eclie- 
crates,' Eetionis  pater,  Herodot.  v. 
92.  ropyowas  'Ex^Kparovs  in  marmore 
apud  Gruter.  p.  ccxvii.  lisdem  eti- 
am usitatum  fuit  inde  forniatum  no- 
men 'Exe/cpar/Srjs.  Vide  Suid.  ea  voce. 
'OpiffTTjs  6  'ExdcpariSov  vlhs  rov  Qaraa- 
Awv  ^acTiXicos  obcui  rit  apud  Tliucyd.  r. 
91.  'ExeKptTiOTjj  WT^p  tiapiatrahs  apud 


12022 


NOTiE   VARIORUM    IIS 


Pans,  in  Plioc.  c.  16.  Ceteriim  secnn- 
diiiH  Liidovictini  Nonniuiii  Comment. 
in  Goltzii  Greec.  p.  202.  Antigonus 
Gonatas  prater  filiiini  Denietiiiini, 
qui  iu  regno  iMacedoniae  siiccessil,  et 
I'liilippi  pater,  Persei  avus  exstitit, 
aliuni  habuit  tilium  Alcyoneuni,  unde 
uati  Antigonus,  qni  tutor  Pliilippi 
fuit,  et  Ecliecrales  Antigoni  hoc  loco 
meniorati  j)ater.  Alcyoneuni  sive 
Halcyoneuni  Antigoni  Gonatae  filiiun 
fuisse,  constat  ex  Pint,  in  Pynh.  p. 
400.  et  Diog.  Laert.  de  Vit.  Phil.  iv. 
41.  Ecliecratem,  Antigoni  tutoris  fra- 
treni,  alterius  Antigoni  patrem  recte 
statui,  hie  locus  docet :  deiiique  Al- 
cyoneuni exstitisse  patrem  Antigoni 
tutoris  et  Echecratis,  probatur  ex 
conlatis  locis  Pltitarchi  et  Pausaniae, 
quorum  ille  Antigonum  tutorem  vo- 
cal i.ve^ihu  Demetrii  in  iEiiiil.  Paull. 
p.  258.  hie  vero  in  Achaic.  c.  7.  eum- 
dem  Philippi  ayt^^/idy.  Vox  auteni 
averpihs  aeque  patruelem  ac  fratris  6- 
lium  uotat,  eaque  priori  sensu  apud 
Plutarchuni,  posteriori  apud  Pansa- 
niain  tisurpari  videtur.  Hunc  Anti- 
gonum tutorem  viduani  regis  Deme- 
trii uxorem  duxisse,  et  ea  ratione 
Philippi,  qui  successit,  vilricuni  ex- 
stitisse,  narrant  Justin,  xxviii.  3. 
et  Plutarch,  ac  Pausan.  locis  laud. 

Regis  vir  mujestatis]  Mahm  regia 
vir  majestatis.  Ilex  enim  fuerat.  Ita 
ante  legebatur.  Sigon.  Illud  regis 
in  una  tantum  ed.  Basil,  a.  1554.  legi- 
tur,  verisimiliter  operarum  errore. 
At  regis,  ut  Sigoniusemendavit,  om- 
nes  reliqux  edd.  praeferunt. 

Nobili  eliam  pvgnn  adversus  Cleome- 
netn  Lacedamonium  clarus.  Tutorem 
eum  GrcecifSfc.  adpellarunl]  Hunc  Gree- 
ci  Euergeten  et  Solera  vocarunt,  auc- 
tore  Suida  :  'Avrlyoyos  Evfpry4rr}s  viKi)- 
aas  fidxy  KKiop.ivr}v  Thu  rSov  AaKiSai- 
(xoviuiy  ^aaiKea,  iyKpari^s  ^jfuero  Kal 
rris  2,Trdprr)s,  Kal  ou  pSyoy  fKpiOT]  nap' 
avrhv  Kalpov  Evfpy4T7]i,  a\Ka,Ka\  /ueroA- 
xd^as  '2,017-ftp.  Tutor  autcm  Philippi 
pueri   fuerat,    ut    Plutarch,   quoque 


tradit  in  Paulo  p.  258.  qui  hnnc  eiin» 
dem  Awawva  vocatum  scribit.  Et 
Pausanias  in  Achaic.  c.  7.  Sigon.  Lo- 
cus, quern  Sigoniiis  ex  Suida  laudavit, 
plenius  apud  eum  videri  potest ;  is 
autein,  ut  viri  docti  observarunt,  sua 
hausit  ex  Polyb.  v.  9.  Proelium  vero 
inter  Antigonum  6l  Cleomeneiu  de- 
scribit  idem  Polyb.  ii.  C7.  et  seqq. 
Hunc  Antigonum  Pliilippi  tutorem 
fuisse,  passim  tradiderunt  Plutarch* 
Pausan.  et  Justin,  locis  laud.  Adde 
Polyb.  II.  45.  et  Prologos  Pompeii 
Trogi  lib.  xxviir.  Tutoris  autein 
cognomine  adpellatum  fui>se,  quod 
hie  uiemorat  Livius,  aliunde  nouduin 
didici.  Nummum  ejus  ediderunt 
Spanhem.  de  Us.  et  Praest.  N  um.  diss. 
V.  pag.  307.  ed.  Araslel.  et  Beger.  in 
Thes.  Brand,  torn.  i.  p.  247.  Verum 
uoniiniejais  nullum  cognomenadditur. 

§  G  Nequaquam  amicum  Persea,  ini- 
micissimum  reddideraf]  Scripsisse  Li- 
vium  existirao  neque  ante  amicum  Per- 
sea. J.  F.  Gronov.  Recte  Crevierius 
judicat,  vulgalam  lectionem  satis  cla- 
ram  perse  videri.  'Persea  nequa- 
quam  amicum,'  id  est  iuimicum,  *  fe- 
cit iniiiiicissinium.'  Supra  xxiv.  26. 
'  Caedemque,  per  se  niiserabilem,  roi- 
serabiliorem  casus  fecit.'  XLii.  25. 
'  Sua  sponte  iufestum  Ptrsi  senatnm 
insuper  aceenderunt.'  Epit.  Liv.  lib. 
XLViii. '  Id  nunciantes  iufestum  jam 
senatum  Karthaginiensibus  infestio- 
rem  fecerunt.'  Sail.  Jugurth.  c.  10. 
'  Tua  virtute  nobis  Roiiianos  ex  ami- 
cis  amicissimos  fecisti.'  Mox  §  seq. 
hareditas  ventura  regni  esset  ad  Persea 
edd.  ante  Froben. 1535. 

§  8  Quum  multa  adsoleat  Veritas']  Ad- 
solet  ed.  Mog.  et  ejus  traduces  :  adso' 
leal  emendavit  Frob.  1535. 

^  9  Qui  Romam  legali  fueranf]  Ro- 
mani  legali  ed.  Mog.  pro  quo  recte 
Frob.  a.  1531.  Romam  legali  resiitait. 
Ita  I.  xxviii.  c.  9. '  Quum  Q.  Fabius, 
Maximi  filius,  legatus  ab  M.  Livio 
consule  Romam  ad  senatum  nuncias- 
set.'  xxxiii.4b.  'LegatumseTyrum 


T.   LIVII    HIST.    LIB.   XL.    CAP.  55. 


12023 


«!ici  jusslt.'  XXXIX.  35.  *  Lcpationem 
Koniaiii  advei'ijiis  gentem  Achaeonui) 
ita  de  ipsis  nieritam  siiscepissent.' 
Epit.  Liv.  I.  XXXV.  '  P.  Scipio  Afri- 
canus  lef^atiis  ad  Antiocliiini.'  Panllo 
ante  Crevier.  legendiini  conjicit  6'«- 
specti  ex  ministris.  In  seqiientibiis 
vero  male  ed.  Mog.  Flaminii:  Frob. 
a.  1535.  recte  dedit  Flaminini. 

Cap.  lv.  §  1  Eas  falsas  esse,  et  a 
scribaviliatas]  Non  prima  ed.  non  Al- 
dina,  non  pliires  aliae  habent  rh  Eas: 
est  ergo  recentiortini,  non  Livii.  Ad- 
de  quae  ad  xxxiv.  56.  J.  F.  Gronov, 
Vociilam  Eas,  qiiam  lecte  Groiiov. 
expunxit,  prinium  inveni  in  ed.  Lug- 
dunensi  1553.  turn  in  Sigonianis,  et 
liinc  in  reliqnis  recentioribiis  ante 
Gronovium.  Vide  etiam  Gronov.  ad 
1.  1.^  11. 

§  2  Forte  Xychus  obvius  fit  AntigO' 
no]  De  hoc  Xyclio  ne  iino  qiiidem  ver- 
bo  ulla  in  siiperioribtis  fit  nientio, 
qnum  alios  Persei  faiitores  noniinarit, 
nt  Piiiloclem  et  Apeliem.  Glar.  Ideo 
forte  Liviiis  niillam  antea  Xychi  nien- 
tlonem  fecit,  quia  eos  tanlum  norai- 
natim  memoravit,  qui,  maxima  dig- 
nitate  in  aula  Pliilippi  praediti,  prae- 
cipui  auctores  exstiterunt  frandis  ac 
perfidiap,  qua  Demetrius  periit.  In- 
ter eos  refero  Apeliem  et  Piiiloclem, 
Tovs  t(Jt€  doKovvras  tlyai  irpiSiTovs  <pl\ovs 
Tov  fiacriXtws,  teste  Polyb.  Exc.  Le- 
gat.  num.  XLVi.  Hi  enim  legati  Ko- 
niam  missi  exitiales  Demetrio  literas 
inde  adtulerunt,  «t  Livius  narrat, 
non  tantuni  cap.  praec.  sed  etiam 
capp.  20.  et  23.  Xyclius  vero  non  ejus 
erat  dignationis,  sed  legatoruni  tan- 
tum  minister,  et  forte  scriba.  Certe 
modo  praecessit,  rnmorem  in  aula 
fuisse,  literas,  sub  nomine  Flaminini 
a  legatis  Apelle  et  Pliilocle  adlatas, 
falsas  esse,  et  a  scriba  vitiatas.  Scqui- 
tnr  vero  Xyciium  ordinem  oinneui  fa- 
cinoris  legatoruni, '  miuisteriique  sui ' 
exposuisse. 

§  3  Magno  te  astiniaturum]  Ita  rec- 
te Frobeu.  a.  1531.  emeiidavit,  quum 


priorcs  praferrent  exJsh'ma^Mrwm.  Vi- 
de ad  XXXIV.  2.  §  5. 

§  4  Forte  vocalum  perductumque  in 
regiam vocarijuberel]  Locimi  asterisco 
notavi,  quia  sententia  expleta  non 
est.  Qua  qnidem  hajc  videtiir  fuis- 
se :  Horlutur  inde,  ut  eiim  forte  voca- 
tum,  S^-c.  Hie  autem  Xyclius  scriba 
legatorum  videtur  fuisse,  quia  sub- 
dit,  'ordinemque  omneni  facinoris 
legatoruni,  uiinisleriique  sui  expo- 
snit.'>S/^oH.  Quid  lioc/o//e  vocatum? 
dein  vocari  forte  vocalum  ?  Leg.  forte 
oblalum.  Et  vere  :  nam  antea  dixit 
'  forte  obvius.'  T.  Faber.  Locus  as- 
terisco signat  Sigonius,  quippe  im- 
plenam  seiitentiam  lequirere //or<«- 
tur  inde,  nt  eum  forte  vocalum.  Fieri 
potest,  sed  niliil  requiret  tale  Integra 
sententia,  si  scribas  jube.  Quis  au- 
tem non  offeiiditur  illo  vocatum  voca- 
ri? praesertim  quum  falsuin  sit  voca- 
turn,  *  Forte  Xyclius  obvius  fit  An- 
tigono  '  dixerat.  Scribe,  Forte  ubla- 
turn  perductumque  in  regiam  vocari  jube. 
Lib.  V.  c.  13.  '  Palantes,  veltiti  forte 
oblati,  populatores  Capenatis  agri.' 
J.  F.  Gronov.  Recte  Crevierius  viris 
doctis,  oblaium  pro  vocatum  legenti- 
bus,  adsentitur.  'Forte  oblatum ' 
est  forte  obviam  factum.  Ita  XLii. 
f)G. '  Phalanx,  &c.  captivorum  agmini 
oblata,  veliiculisque  fnimento  onus- 
tis.'  Similiter  '  se  obferre  '  dicuntur, 
qui  obviam  eunt,  obciirnint.  Supra 
II.  GO. '  Concordi*  ducis  exercitusque 
non  ausi  obferre  se.'  in.  50.  'Non 
satis  audentibus  singulis  invidix  se 
obferre.'  Idem  vero  Crevierius  jw- 
dicat,  necesse  non  esse,  ut  juberet 
niutemus  injure;  mntatioiiem  enim 
oratiouisdirectic  iiiiudireclam,quam- 
vis  non  adniodum  frequens  sit,  non 
carere  taiuen  exemplis.  In  eam  rem 
laudat  oraiionem  Quiuctii  ad  Aclia^os 
XXXV.  49.  in  qua  varie  niodo  indirec- 
tam,  modo  dircctam  orationem  itc> 
rum  iteruinque  adiiibet. 

§  5  Parvo  tnetu  admoto]  Amoto  ed. 
Mog.  pro  quo  rede  Frobeu,  a.  1531. 


12024 


NOTiE   VARIORUM    IN 


dedit  itdmofo.  Passim  liapc  verba  a 
libiariis  coninuitaiitiir.  Vide  ad  ii. 
12.  §13.  111.  38.  §11.  V.  32.  §7.  c. 
51.  §  9.  VI.  16.  §  8.  c.  25.  §  11.  c.  33. 
§  5.  aliisqiie  locis.  Adde  Rob.  Titiiim 
ad  Calp.  Eel.  v.  44.  et  Modiuni  No- 
vant.  Ep.  xvii.  Pari  modo  librarios 
iibiqne  confudisse  omnia  verba  cum 
prappositione  a  et  ad  composita,  oliin 
dociii  ad  Silii  xi.  14.  Ejiisdem  rei 
varia  in  Mss.  Livii  exempla  obciir- 
runt.  Ita  'abdere'  et  '  addere  '  ii. 
45.  §  7.  '  abducere '  et  ' addncere ' 
XXVII.  29.  §  1.  '  abesse '  et  '  adcsse  ' 
xxiii.B.  §  11.'  abjiccre  '  et'  adjicere' 
X.  30.  §  6.  '  abire  '  et  '  adire  '  vi.  13, 
§  4.  '  abjudicare  '  et  '  adjudicare  '  iv. 

I.  §  4.  '  ablatus  '  et  '  adlatus  '  in.  42. 
§  6.  '  ablegare  '  et '  adlegare  '  v.  2.  § 
4.  'abnuere'  et  'adnuere'  xxxvi. 
34.  §  6.  '  abortus  '  et  '  adortus  '  iv. 
33.  §  9.  <  abripere' et 'adripere' II. 
33.  §  7.    *  abscisus  '  et  '  adcisus  '  in. 

10.  §  8.     '  absumere  '  et '  adsumere  ' 

II.  42.  §  4.  '  anioliri '  et  '  admoliri '  v. 
22.  §  3.    *  amonere  '  et  '  adnionere  ' 

III.  4.  §1.    '  aversus  '  et  'adversus' 

11.  31. §  G.    '  avocare  '  et  '  advocare  ' 

IV.  (jl.  §  4.     Verum  haec  sufficiunt. 

§  G  Missi,  . . .  Pliiloclein,  Sfc.  obpres- 
scrunt]  Lectio  baec  debetur  editioni 
Frob.  1531.  In  prioribus  fait  misit, 
, . .  Philoclem,  Sfc.  obpresserunt.  Mox 
ad  Chaream  perseqitendam  qiiemdum  ed. 
]\Iog.  Ordinem  dictionum  niutavit  ea- 
deni  Froi)enii  ed. 

§  7  De  Philocle  nihil  certi  vulgatum 
est]  Negatnmest  ed.  Mog.  qiiod  quum 
sensui  non  conveniret,  Frob.  a.  1531. 
edidit<ra(/i<«»!t'S<,at  quadriennio  post 
vulgatum  est :  qnod  propiiis  ad  pri- 
mam  lectionem  accedit,  et  aqne  sen- 
sui saiisfacit  atqne  illud  quod  prius 
recepcrat. 

Audacter  neganiem,  postquam  in  con- 
spectutn  adduclus  sit  Xychus,  non  ultra 
tetendisae']  Prima  et  eidem  proximae 
edd.  audaciter.  Idem  restituimns  lib. 
xxii.  cap.  25.  '  Andaciiir  se  latiu  urn 
fuisse  de  abrogando  Q.  I'abii  impc- 


rio.'  J.  F.  Gron.  Audacter,  pro  audaci- 
ter, primum  obcurrit  in  ed.  Paris. 
1573.  Prajterea  negant,  postquain  in 
conspectum  adductus  sit,  Xychum  non 
ultra  tetendisse,  et  mox  adfirmahant 
edd.  principes,  pro  quo  recte  Froben. 
an.  1531.  dedit  quod  nunc  vulgo  ex- 
stat. 

§  8  Quod  alter  perissef}  Melius  su- 
pcresset,  ut  referatur  ad  Perseum, 
non  ad  Demetrium,  quemadmodum 
placet  Florebello.  Sigotiiiis.  Muretus 
(]Uod  alter  snperesset,  J.  F".  Gronovius. 
Virorum  doctorum  conjectnram  Cre- 
vierius  optime  adstruil  loco  Livii 
cap.  seq.  '  Quando  in  cam  fortunam 
veni,  inquit,  Antigone,  ut  orbitas  mi- 
lii,  quam  alii  detestantur  parentes, 
optabilis  esse  debeat.' 

Cap.  LVi.  §  2  Qui,  spe  potiundi  ad 
pcenam]  Primani  vocem,  quae  ab  edd. 
prioribus  aberat,  Frob.  1531.  adscivit. 
Anfea  vero  §  praec.  Omnia  Perseus 
certior  /actus  detecta  esse  praefert  ed. 
Mog.  Sed  seriem  vocabulorum  Fro- 
ben. 1535.  niutavit. 

§  3  Ohnoxius  ernl,  neque  pudendum 
aut  panitendumi  INIoguntini  ex  cod. 
suo  vulgarunt  et  neque  pudendum.  At 
Frob.  1531.  voculam  et  ejecit;  quod 
probare  nequeo,  si  invito  unico  cod. 
fecit :  7ieque  enim  commode  accipitnr 
pro  'non,'  ut  ssepe  alibi.  Plant,  in 
Mensechm.  iv.  3.  13.  '  Neque  edepol 
te  frauilandi  caussa  posro.'  Paulio 
ante  Antiochus  eum  igitur  appellut  ed. 
Mog.  pro  quo  idem  Frob.  1531.  An- 
tigonum  igitur  emendavit. 

§  4  Tuteta  ejus  custodituml  Concus- 
todituin  male  ed.  Mog.  custodilum  re- 
finxit  Frol).  a.  1531.  *  Concustodire  ' 
alibi  nondum  observavi  ;  neque  eti- 
am,  si  vox  probee  notae  foret,  sensus 
eam  liic  exigeret. 

§  7  Omni  gcnere  honoris  producere 
eum]  Elegans  in  hac  re  verbum  est 
producere.  Cic.  de  Aniic.  c.  20.  'Non 
enim  tu  pos'^is  onines  tuos  ad  hono- 
res  amplissimos  producere  :'  ubi  vide 
Grttvium. 


T.    LIVII    HIST.    LI15.    XF..    CAl' 


)6. 


12025 


^9  Eum  diris  (igilarent)  exstinctum  mutaninf.  J.  F.  Grow.     Ed.  Mog.  ie- 

esse  ctun  exsecmtionibus  ulterius]  An-  g'\t  filii  cum  diris  agitarent,  exslinclum 

tea  Icgebatiir,  cum  identidetn  species  et  esse  cxsecrationilius  alterius.     Earn  aii- 

umbi'ee  insontis  int.  Jilii  cum  diris  agilU'  tern  Ifctionem  oninino  vitiosam  esse, 

I'ent,  extinclum  esse  cum   ex.  nlterius.  nemo  non  videt.  Frob.  piiiiio  a.  1531. 

Qui    postea    emendarunt,    fecenint  eum  diris  pro  cum  diris  edidit ;  qiia- 

recte  eum  diris,  non  ita  autem  recte,  driennio   vero    postea,  inseila  voce, 

(\nod  extinctum  esse  cum  cxecr.allerius  exst.  esse  cum  exsecmtionibus.     Earn 

sciipseriint.    Quantum  autem  ipse  in-  lectionem  Sigonius  rejecit,  et  vicis- 

telligere  possum,  ii  germannm  hnjus  sim  Sigonii  emendationem  J.F.  Gron. 

loci  sensum  assecuti  non  sunt,  qui  ex  cujus    prior  conjectura,    qua,   nulla 

liac  verboium  dispositione  nullus  per-  litera  niutata,  seriein  vocum  tiirba- 

cipi  potest.  Incredibile  estenim,quani  tam   in   ordinem  justum  couiposuit, 

liixata  fuerint   verba  luijiis  extrenii  prepfereuda  est.     Clerirus  utramque 

lib.  XL.  in  illo  exemplari  Germanico.  Gronovii  conjecturam  commiscuit,  et 

Itaque,  nisi  saepe  ea  in  ordinem  suum  ex  secunda  recepit  eum  agitarent,  ex 

redigas,  vix  sensum  invenias.    Quod,  '^Y\oy'i  ciim  diris  exsecrationibus ;  cujus 

qui    ante   me  liunc  librum  emenda-  lectionem  Crevierius  servavit.     Ve- 

runt,  et  senserunt  etiam,  et  fecerunt.  rum   pronomen  eum,   quod  necessa- 

Haec  igitur    verba   in   hiinc  modiim  rium  non  est,  et  facile  ex  praceden- 

milii  videntur    esse   ordinanda  :    cu-  tibus  subintelligi  potest,  iterum  ex- 

risque  et  vigiliis,  cum  id,  species  et  urn-  punxi.     Posses   unius    tantum  vocis 

brcB  insontisint.  filii  eum  diris  ex.  alt.  trajectione  filii  agitarent,  cum  diris 

agitarent,  extinclum  esse.    Sic  locutus  exstinctum  esse  exsecrationibus  alterius. 

est  XXVI.  25.  *  Diram  execrationem  §  10  Tamen  admoveri  potuisset  An- 

in  populares  obtestationemque,  quam  tigonus]  Moguutini  sine  distinctione 

sanctissimam    potuerunt,     adversus  exs.  alterius  tamen  admoneri  potuisset. 

hospites   couiposuerunt.'     Et  x.  41.  Aldus  exs.   alterius  tamen:   admoneri 

'  Dira  execratio  et  furiale  carmen.'  potuisset.   Froben.  an.  1535.  exs.  alte- 

Ifem  lib.  xxviii.    Et  Plinius  xxviii.  rius:  admoneri  tamen  potuisset.     Pari- 

1.  'diras  precationes '  dixit.    Sensus  sini  deinde  1573.  admovei-i  dederunt, 

per  se  ex  verbis  ipsis  perspicuus  est.  pro  admoneri.   Gronoviiis  denique  an. 

Sigon.     Recte  Sigonius,  in  libro,  nn-  1G(J5.  vocum  ordine  restituta,  tamen 

de   lia?c   habemus,    fuisse   cum  diris,  admoveri.    Sane  licet  vox  tamen  alteri 

deinde  extinclum  esse  execrationibus :  voci  sappe  subjungatur,  id  tamen  noii 

recte,  multa  in  eodem    libro  luxata  semper  religiose  observatum  est,  et 

fuisse.     Sed  non  probat,  quod  conji-  hinc  invitis  codd.  ordo  vocum  mutari 

cit,  eum  diris  exsecrationibus  alterius  non  debet.     Vide  Corlium  ad  Plinii 

agitarent,  extinclum  esse.     Longe  me-  Ep.  i.  12.  §  12.  et  ad  Sail.  Catil.  cap. 

lius    illae    exsecrationes    conveniunt  20.  §  12.    Adde  Oudeiidorp.  ad  Caes. 

niorienti,  quam  ante  mortem  a  mani-  B.  Gall.  v.  35.    Admoveri  autem  Cre- 

bus  fiiii  agitato  et  vexato.    Sic  igitur  vier.  expouit,  nempe  '  ad  spem  reg- 

potius,   curisque  et  rigiliis  (quum  id.  ni:'  prircessit  enim,  '  iiaud    dubium 

species  et  umbra  inso7itis  int.  filii  agitU'  fuit,  quin  e\im  in   possessione  regni 

rent)  ext.  esse  cum  diris  exsecrationibus  relicturus  fuerit.'  Ita  '  ad  curam  rei- 

ulterins.  S\\ema\is, filii  eumagitarent)  publicie    admovere  '   dixit    Sueton, 

extinclum  inter  diras  exsecrationes  al-  Aug.  cap.  61.  '  ad  spem  successionis 

terius.    Tamen  admoveri.    Nam  ct  hoc  admovere  '  in  Calig.  cap.  12.    Solent 

ordine  postremorum  duuni  verborum  autem    '  movcre  '   et    '  monere  '  eo- 

scriptus,  quibus   sine  caussa  locum  rumque  composita  a  Jibrariis  commu- 

Delph,  et  Var,  Clas,                     Livius,  33  X 


1202G 


NOTiiE   VARIORUM    IN 


tari.  Vide  ad  xxxv.  35.  §  5.  Sed 
oninino  legendum  est,  ut  olim  edeba-^ 
tur,  tianen  lulmoyieri.  Antigoiins  enim 
eo  tempore,  quo  Pliilippus  morieba- 
tnr,  abeiat,  ab  eo  legatus  ad  Bastar- 
nas,  lit  constat  ex  cap.  seq. 

Sihaud  statim  pulam  facia  essel  mors 
regis]  Videtiir  altera  parte  defecta 
oratio,  et  ant  le;;enduiii  pro  hand: 
nam  alioqui  nulliis  sensiis  est.  Neqiie 
enim  liaud  statim  palam  facta  est  mors 
regis.  Glar.  Giareaniis  sic  :  '  Vide- 
tur  altera  parte,'  &c.  quod  laiido. 
['  Hie  semel  propitiiim  liabet  Sigo- 
nium  Glareanus.  Verum  tot  locis 
ante  eum  restitutis  nulla  est  gratia.'] 
Sigon.  Emendat  Glareanus,  ant  pu- 
tat  locum  defectiiosum.  Frustra. 
Statim  palam  non  facta  fuit,  nenipe 
per  regiam  :  at  statim  Perseo  inno- 
tuit  per  medicum.  Gruterus.  Ant. 
Perizonius  Glareano  in  niargine  Livii 
adsentitur,  ac  legendum  censet  si  aut 
adfuisset,  aut  statim  palam  facta  esset 
mors  regis.  Et  ita  Crevier.  nisi  quod 
malit  si  aut  turn  adfuisset.  Si  tamen 
verbis  praecedd.  admoneri  verior  lec- 
tio, ea  conjectura  admitti  nequit,  et 
prasslat  ut  Gruteri  expositionem  am- 
plectamur;  vel,  nt  Roellins  conjicit, 
rb  haud  deieiimns. 

§  11  Nuncios  prcrdispositos,  ita  ut 
amrenerat,  misit'\  Quid  si  legas  nun- 
cios per  disposilvs  equos?  ut  xxxvii. 
7.  '  Graccluis  per  dispositos  equos 
die  tertio  Pellam  pervenit.'  Sigonius. 
Ejus  conjectura;  non  nihil  favet  ed. 
Mog.  nuncios  jierdispositos  prapferens, 
pro  quo  prcedispositos  Froben.  a.  1535. 
eniendavit. 

Cap.  lvii.  §  3  Inde  prcegressi,  qui 
nunciarent  regi,  Anligonus  et  Cotto  {no- 
bilii  erat  Bustarna)  fa  res  Anligonus 
sa-fie  Junius  cum  ipso,  (fc]  Locus  est 
mire  curruptus,(|uein  nos  sanare  non 
possumus.  Cseieruni  etiaui  hoc  du- 
bium,  de  eodtnine  Aniiuoiio  lo(|ua- 
tur,  an  de  alio  :  sed  vidctur  de  eo- 
dem  EcUecliratis  filio  loqui,  quasi 
dicat,  si  aut  statim  palam  facta  es^et 


mors  regis,  aut  Anligonus  domi  fr/is- 
set  cum  patre,  si  modo  ille  adhnc  vi- 
vebat,  admoneri  potuisset.  Sed  ea 
omnia  niihi  suspecta  sunt.  Scio  quos- 
dam  emendate  conatos,  sed  niihi  non 
satisfecere.  Glar.  Ante  legebatur  ea 
res  Anligonus.  Quidam  fecerunt  de 
ea  re.  Ego  malim  erat  Anligonus, 
Cur  enim  dicat  de  ea  re,  cum  addat 
'ad  concitandos  Bastarnas  r'  Maiiin 
ergo,  erat  Anligonus  perinvitus  cum  ip- 
so Collone  legatus.  Nam  cum  dictu- 
rus  fuerit  cap.  praec.  '  Admoneri  ta- 
men potuisset  Anligonus,  si  ant  sta- 
tim palam  facta  esset  mors  regis,  aut 
turn  a[)ud  regem  fuisset.'  Ne  statim 
patefieret  mors  regis,  Calligenes  nie- 
dicus  causam  attulit.  Ne  turn  ades- 
set  Antigonus,  incidit,  quod  perinvi- 
tus erat  legatus  cum  Cottone  ad 
Bastarnas  concitandos  missus.  Red- 
dit  ergo  rationem,  cur  uterque,  et 
Cotto  et  Antigonus,  ad  Bastarnarum 
adventum  nunciandum  regi  prajgres- 
sus  erat,  alter  quia  Bastarna  erat, 
alter  j)erinvitus.  Quod  autem  ait 
etiam  nobilis  erat  Bastarna,  malim  no- 
bilis  is  erat  Bastarna.  Sic  enim  fere 
loqui  solet  Livius,  et  lapsus  facilis 
est  et  usitatus,  nt  xli.  1.  '  Castra  ad 
lacum  Timavi  posuit :  imminet  mari 
is  lacHS :'  et  XLii.  43.  '  Pra>tor  ne- 
vus Ismenias :  is  erat  vir  nobilis  ac 
potens.'  Item  c.  51.  '  Leonides  La- 
cedtemonius  :  regii  is  generis  fereba- 
tur.'  Sigon.  Livius  edidisse  videtur, 
/(/,  prcegressis,  qui  nunc,  regi,  Ant.  et 
Cot.  {nobilis  erat  Bastarna,  et  Ant,  per. 
cum  ipso  Colt,  legatus  ad  cone.  Bastar- 
nas  missus)  haud  procul  Amph.  famcB 
incerlcE  nuncii  occurrerunt.  Exemplar 
scriptum  nobilis  erat  Bastarna  ea  res 
Anligonus:  uude  ah\  de  ear  e  Antigonus. 
Sigonius  nobilis  is  erat  Bastarna.  Erat 
Antigonus.  J.  F.Gron.  Id  pro  indecum 
Gronovio  reponere  necesse  non  vide- 
tur. Per  se  enim  patet,  ad  quid 
nunciandum  pra-gressi  sint.  Contra 
pragressis,  qui  nunciarent  regi,  Antigo- 
no  et  Coltoni  cum  eodem  emendan- 


T-    LIVII    HIST.    LIB.  XL.   CAP.  57. 


120*27 


dnm  puto.  Nisi  enini  ita  legamus, 
periodiis  male  coliacret.  Mox  recte 
idem  Gionov.  prononieii  is,  quod  Si- 
gonius  ex  conjectina  adoptavit,  de- 
lendiim  censuil.  Verum  qnidem  esse 
agnosco,  inniimeris  locis  Livium  vo- 
culam  iianc  addidisse,  tit  parentlipsiii 
cum  leliqua  oratioiie  coiinecteret ; 
at  vlcissim  iiegari  iieqnit,  parenthe- 
ses simili  connexione  defectas  Livio 
freqiientes  esse.  Ita  i,  4.  '  In  prox- 
ima  adiuvic,  ubi  nunc  ficus  Riimina- 
lis,  (Romiilarem  vocatam  fernnt)  li- 
beios  expontint.'  ii.  32.  'In  sacrum 
montem  secessisse  (trans  Anieneni 
amneni  est)  tiia  ab  tube  millia  pas- 
siuim  :'  nbi  vide.  Lib.  v.  cap.  28. 
'  Poscentes,  lit  confestim  inde  ad 
castra  hostiiim  diiceret,  (in  conspec- 
tn  erant  posita  in  plaiio,)  nihil  prenae 
recusabant,  ni  ea  ante  noctem  ex- 
pugnassent.'  xxm.  15.  '  Postqiiam 
Neapolim  a  prwfecto  Romano  teneri 
acccpit,  (M.  Junius  Silanus  erat,)  pe- 
tit Nuceriam.'  xxv.  20.  '  Major  pes- 
tis  Pfienoriim  castra,  qiiam  Romana, 
(dill  circumsedendo  Syracusas  crelo 
aqiiisqtie  adsuerant  niagis,)adfecerat.' 
XXVI.  6.  '  Inniissis  ab  Hannibale,  qui 
(iiabnit  quosdani)  gnari  Latinze  lin- 
guje  jiiberent  consilium  veibis.' 
xxAii.  32.  '  Postcro  ad  castelliim 
(l^yrgiim  vocant)  copias  omnes  edux. 
it.'  c.  33.  '  I^Iagistruni  equitum  C. 
Serviiiiim  (turn  aediiis  curulis  erat) 
dixit.'  xx\iii.  3.  '  Ad  obpiignandam 
urbem  (Oiingin  baibari  adpeliabani) 
railtit.'  XXXVII.  27.  'Ad  aversa  in- 
siilaj  (objecta  aqiiiloni  ad  Chinm 
et  Krytluas  sunt)  qunm  pararent 
trajicere.'  Eodem  cap.  '  In  portii 
urbis  (Geraesticum  ipsi  adpellant) 
navibus  constitntis.'  c.  47.  '  Prato- 
res  exinde  facti  duo  Q.  Fabii,  Labeo 
et  Pictor,  (tlanien  Qiiirinalis  eo  anno 
iuangiiratus  fiierat,)'  &c.  xxxvm. 
41.  'Ad  victim  iMaronitamm  (Saren 
adpellant)  posuenint  castra.'  xl.  58. 
'  In  montem  ingentis  altitudinis  (Do- 
niicam  vocant)  concesserunt.'  xljv. 


2S.  *Inde  Siibota  (insula  est  inter- 
jecta  Eleae  et  Atlio)  trajicitmt.' 
Qiitiin  itaqiie  ex  tot,  et  quae  phira 
latidari  possent,  exenipiis  constet 
aeqiie  Livium  hoc  modo  locutiim  esse, 
qiiam  illo  quo  ipsum  loqni  solere  Si- 
gonius  adfirniavit  ;  in  his  sequi  de- 
beniiis  fidem  codicum,  vel,  si  disscn» 
tiant,  qui  cortim  fide  dignissimi  et 
integerrimi  sunt.  Prafterea  quiiin 
Moguntiiii,  qui  prinii  ex  unico  cod. 
ultimam  banc  partem  lib.  xl.  pubii- 
cariint,  pronomen  is  oniiserint,  id  te- 
mere  a  Sigonio  addittim  esse  judico. 
Eamdem  ob  catissam  faveo  viris  doc- 
tis,  eam  vocem  similcsqtie  auspiciis 
Mstoruni  delentibus  v.  32.  §  8.  vir. 
5.  §  4.  xxii.  46.  §9.  XXVIII.  3.  §  2. 
XXXIV.  8.  §  4.  Contra  eorum  senten- 
tiae  favere  nequeo,  ubi  vel  ex  con- 
jectura  addiderunt,  nt  xxii.  1.  §  19. 
xxv.  25.  §5.  xxviii.  8.  §6.  vel  ex 
Optimo  cod.  Mog.  adscitam  ejece- 
runt,  ut  XXX1V.5G.  §1.  xxxvi.  16. 
§  3.  Instiper  ea  res  Antigonus  scspe 
Junius  ed.  Mog.  quae  corruptissima 
esse  satis  adparet :  de  ea  re  Antigonus 
sa])e  invitus  ed.  Frob.  1535.  erat  An- 
tigonvs  jierinvilus  Sigonitis  :  et  Antigo^ 
71US  i)erinviti(s  J.  F.  Gronoviiis.  Con- 
tra supe  invitus,  ut  Frob.  edidft,  ex 
vestigiis  cod.  Mog.  legebat  in  margi- 
ne  Livii  Jac.  Perizoiiius.  Antigoiiuni 
tamen  sa;pe  ad  Bastarnas  missum  es- 
se, aliunde  nan  constat.  Trieuniun* 
ferme  erat,  ex  quo  Philippus  eos 
concitaiidi  consilium  cepit.  Supra  ii. 
lib.  cap.  5.  Ultimis  autem  vitiE  ejus 
temporibus  adeo  frequenter  Antigo- 
nus ab  eo  abftiisse  non  videtur,  qui 
uniis  ex  honoratis  ejus  aniicis  incor- 
rupttis  permanserat,  c.  54.  Qtuini 
autem  Antigonus  successor  regni  a 
Piiiii()|)o  destinaretur,  perinvitus  le- 
gatiouem  ad  Bastarnas  susceperat. 

Haud  procul  Amjihipoli  famce  incerti 
nuncii  obcitnunt]  In  ed.  Mogiintina, 
quje  prima  ex  unico  codice  ultima 
hnjus  libri  vulgavit,  reperio  famu. 
Unde  vix  aliter  exislimare  possiim, 


12028 


NOTvi:   VARIORUM    IN 


qnam  Liviiim  dedissc  fuma,  dein  certi 
nuncii  ocatrrerunt.  Solent  enim  res 
niagnu\  qnnlis  est  mors  regis  alicii- 
jus,  primiini  fainee  velocitate,  et  post- 
ea  dt'inuin  certis  minciis  significari. 
Atque  ita  plane  xxxvii.  51.  '  Fama 
deinile  (ie  rebns  in  Asia  geslis  temere 
vuigata  sine  anctore,  et  post  dies 
pancos  niincii  certi  litcrajqne  inipe- 
ratoris  Romam  ailataf.'  Cicero  ad 
Qiiintnm  Fr.  i.  1.  '  Etsi  non  dnbita- 
bani,  qnin  hanc  epistolani  nmlti  nun- 
cii, fania  deniqiie  ipsa  esset  sua  ccle- 
ritate  superatura.'  Jac.  Perizon,  Si 
prinise  edd.  praeferrent  fiimce  incerti, 
quani  lectionem  deinum  Frob.  1531. 
proposuit,  Perizonii  conjectura,  quae 
mire  Crevierio  placet,  veiisiniillima 
videretur;  nunc  vero,  qiium  piaefe- 
rant  fama  incerti,  verius  existimo  fa- 
ma, inde  certi  nuncii.  Ut  antem  ita 
sentiani,  exigunt  ductus  literaruni, 
Scriptuui  fueiat  in  pro  inde;  evanes- 
cente  autem  compeiidii  nota  factum 
est  in.  Vide  ad  \.  20.  §  G.  Inde 
vero  est '  deinde.'  Vide  ad  xlii.  55. 
§6. 

§  4  £<  commeatus  ut  Pkilippus  Bas- 
tarnis  prcestaret]  Et  hie  audacter  re- 
centiores  :  nam  veteres  ilia?,  ut  fuit 
in  unico  libro,  nt  Philippus  daret.  J. 
F.  Gron.  Prastaret  reposuit  Frob. 
1535.  quum  autem  cod.  Moguntinum 
ob  oculos  liabuerit  eo  tempore,  in- 
certuni  est  an  non  ita  in  unico  libro 
invenerit.  Non  sustinui  igiiur  t/aret 
cum  Clerii'o  et  Crevierio  revocare. 
Mox  facers  possit  ed.  IMog.  pro  quo 
Frob.  1531.  posset  recepit. 

^  5  fn'iuc  eorum  agro  sedes  dare  Bas- 
tarnis]  Scriptus  se  fundare.  Recte 
sedes:  sed  verbuin  erat  integrum  re- 
tineriduni.  Imitalur  Virgilii,  muta- 
to  sensu,  vni.  478.  '  «axo  incnlitnr 
fundata  vetusto  Urbis  Agyllinae  se- 
des.' J.  F.  Gronov.  Et  JEu.  v.  759. 
*  Eryrino  in  vertice  sedes  Fundatur 
Vcneii  Idaliai.'  Dulc.  Iterum  Frob. 
1531.  sedes  dare  adscivit. 

^  7  Nee  enim  aul  lingua  aut  moribns 


tequnles  abhorrere']  Nam  utrique  Gal- 
licap  originis  erant.  DeScordiscis  vi- 
de Just,  xxxii.  3.  de  Bast  amis  Vales, 
ad  Excerpt.  Feiresc.  p. 79.  Sed  hie  lo- 
cus inilii,  non  tamquod  ad  rem  ipsam, 
quam  quod  ad  verba  altinet,  suspec- 
tus  est.  Sententia  eorum  aperta  est, 
Scordiscornm  linguam  et  mores  nihil, 
aut  non  multimr  a  Bastarnarum  lin- 
gua et  moribus  discrepare.  Verum 
hoc  mihi  non  admodiim  commode  ita 
videtur  exprimi,  Scordiscos  '  non  ab- 
horreie  Bastarnas  aut  lingua  aut  mo- 
ribus aequales,'  pro  et  lingua  et  mo- 
ribus, sive  tarn  lingua,  quam  moribus 
a?quales.  Scio  Gronov.  ad  Livii  iv. 
44.  scribere,  se  non  offendi  hoc  gene- 
re  loquendi  'abhorrere  aequales.' 
Nee  quisquam  alio  loco  eo  offendi 
possit.  Nam  ita  Cic.  pro  Clnent.  c. 
14.  '  Nemo  ilium  aditu,  &c.  dignum 
judicabat  ;  omnes  adspernabantur; 
omnes  abhorrebant ;  omnes  ut  ali- 
quam  pesteni  fugiebant.'  Et  Sueton. 
Aug.  c.  83.  *  Pumilos  atque  distortos 
et  omnes  generis  ejusdem,  ut  ludi- 
bria  natur.c  malique  ominis,  abhor- 
rebat.'  Sed  hoc  interest,  quod  in 
bis  'abhorrere'  est  aversari,  aver- 
sum  esse,  quo  pro  eo,  quod  Suetonio 
e.<t  'abhorrere,'  ntitur  Seneca  Ep.  50. 
'  Ipse  enim  aversissimns  ab  istis  pro- 
digiis  sum.'  Verum  quum  haec  sig- 
nificatio  verbi  'abhorrere'  neque  in 
Liv.  IV.  44.  neque  hie  locum  habeat, 
non  immerito  (|uis  hoc  genere  loquen- 
di tain  hie,  quam  ibi,  offendi  possit. 
Forsitan  temere  facturus  videbor,  si 
receptaui  scripturam  hujus  loci  solli- 
citare  audeam  ;  sed  hoc  nihil  me 
niovet,  quo  minus  libere  dicam,  me 
dubitare,  an  vox  aquales  potius  ab 
alio  quovis,  quam  a  Livio,  sit.  Causa 
haec  est, quod  nusquam  alibi  invenire 
potui,  eus,  qui  eadeni  lingua,  aut 
iisdem  moribus  utuntur,  'lingua'  aut 
'moribus  apquales;'  quibus  alia  lin- 
gua, alii  mores  sunt,  'lingua'  aut 
'moribus  inaequales '  dici.  '  Simi- 
lis,'  'consimilis/  'dissiinilis  moribus,' 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    GAP.   58. 


12029 


•  similifndo  '  ac  'dissimilitiido  liii- 
giKB  '  ac  '  inonini,'  et  alia  Iiujiisniodi 
in  Cicerone  et  plerisque  scriptoiitjiis 
Lalinis  sapc  Irgmitin.  Liv,  viii. 
C.  'Lingua,  nioribus  coiigrueiites.' 
xxviii.  12.  'quibiis  non  lex,  non 
mos,   non   lingua   conimniii-.'    i.    18. 

*  disparfs  nioribus,'  Sallusl.  Calil. 
cap.  6.  '  Dissimili  lingua,  alius  alio 
more  vivcnies.'  Cic.  Orat.  iii.  7. 
'  Dissiniilitudines  linguae.'  Donee 
igitur  didicero  apud  probates  scrip- 
tores  legi  <?(7Mu/is  Z/HgHu,  ant  morihus, 
non  desinani  suspirari  crqiuilcs  ab  ali- 
quo  interpretandoruni  verboruni  '  nee 
abliorrcre'  causa  in  margine  scrip- 
turn,  ac  deinde  pro  Liviano  hibitum 
fuissc.  Certe  nihil  opus  erat  eo  liic 
inculcate.  Liv.  xxi.  33.  'Per  eos- 
dem  Oallos,liand  sane  miiltuni  lingua 
moribusque  abliorrentes,  qiium  se  im- 
niiscuissent  colloqiiiis  monlanornm, 
edoctus.'  In  quo,  iit  in  niultis  aliis, 
'  abhorrere  '  est  ditt'erre,  discrepare; 
qua;  significalio,  expulsa  voce  aqua- 
les,  linic  loco  conveiiirntissinia  est. 
Duk.  Dukero  tantiim  non  conscntit 
Crevierius,  Voceui  enim  cequalesAat 
tollendam,  aut  inniutandan)  ceiiset. 

§  8  /n  omnem  eventum  consitUi  com- 
modahantiirl  iNIaiiui  accommodabantur, 
a  litera  ex  pra>cedenti  voce  consilia 
lepetila.     Sic  Cicero  ad  Fam.iv.  15. 

♦  Id  si  scissem,  ad  id  nieas  literas  ac- 
coniniodavissem  : '  et  alibi  (de  Divin. 
II.  52.)  '  Ut  iidem  versus  in  aiiani  rem 
accomniodari  posse  viderentur.'  Et 
Livius  XLi.  24.  '  Ad  haE-c,  qua^  palani 
geruntur,  consilia  nostra  accouinio- 
dare  oportet.'  Sigon.  Cic.  pro  L. 
Manil.  c.  20.  '  Majores  nostros  sem- 
per ad  novos  casus  temporum  novo- 
rum  consiliorum  ratioiies  accommo- 
dasse.'  Duk.  Recle  Sigonius,  adsen- 
tiente  eti;iui  Crevierio.  Eodem  ver- 
bo  utilur  Liv.  iii.  20.  '  Snos  polius 
mores  ad  ea  adoomniodabat.'  xl.  29. 
'Vulgfit*  ojiinioni  adcommndaia  ti- 
de.' Pari  errore  commoda  pra?fert 
cod.  Mogunt.  XXXVII.  52.  §  10.  ubi 


alii  partim  nccommoda,  partim  adcom- 
mnda,  partim  accommodala  legunt.  Et 
quideni  syllaba  uc  facile  excidere  pO' 
tuit  ol>  liteiau)  uitimam  prseced.  vo- 
cis  consilia,  et  primam  liujus  coinmo- 
dabanlur,  quas  dupiicare  librarii  neg- 
lexeruut.  Eadem  ratione  '  ita  pul- 
sap,'  pro  'ita  appulsae '  datum  est 
XXX.  10.  §3.  'loco  mnnilo,'  pro 
'  loco  communito/  xxx.7.  §  3. '  quan- 
ta  soleret,'  pro  '  quanta  assolerel,' 
xxxiv.  44.  (j  2.  '  consiiles  Postu- 
niius,'  pro  '  consules  Sp.  Postinnius,' 
XXXIX.  G.  §  2.  nbi  alia  vide.  Mox 
foretit  Dardavi  BastarncE  tamen  svhla- 
<os  odd.  ante  Frob.  1531.  Pr»terra 
f.r  reliquis  Bastarnunim  ea-dem  edd. 
Similiter  variant  librarii  ix.  40.  §  18. 
XXIX.  32.  §  3.  XXXVI.  19.  §  9.  et  alibi. 
Vide  ejus  generis  plura  ad  xxxii.  6. 
^  G.  et  xxxviii.  27.  §  8. 

§  9  Sive  prospere gessissenl]  Ita  dim 
edebatur  xxv.  22.  '  Quia  consules, 
nbi  sunima  rerum  esset,  ad  id  loco- 
rum  pros|)ere  gererent : '  nbiexprac- 
cedenti  sinnmam  rerum  subinlelligit 
Gebhard.  prospere  remgerireni  ex  ves- 
tigiis  Mslorum  Gronov.  fcribendum 
conjicit.  Hie  vero  nihil  prjpcessit, 
quod  3n\  prospere  gessissent  siibintelli- 
gatnr.  Si  quis  tamen  rem  subintelli- 
gcndum  existiniet,  non  adversabor, 
niodo  niilii  inlegrum  sit  existiniare,  re 
vel  rem  potins  intercidisse  ob  uitimam 
syllabam  vocis  prapced.  ac  legendum 
esse  prospere  I'cm  gcssissent.  Vide  quae 
ad  (1. 1.  Livii  notaiitur.  Ita  forte  in 
opiimo  Mog.  c.  10.  §  15.  to  rem  exci- 
disse  nioniii  ob  uitimam  syllabam  vo- 
cis  pra-ced.  dediieerem.  Gronovins 
liunc  locum  laudavit  ad  xxxix.  51.  § 
10.  ut  probet  '  gerere '  et  'agere' 
pron)isciie  poni. 

Rovtanis  aversis  in  Bitstarnarnm  bel- 
lum]  Reiersis  ed.  Mog.  quod  Froben. 
1531.  recte  in  nrfrsi.s  mntavit.  Infra 
XLiii.  18.  '  Ne  quid,  averse  se  in  Ho- 
nianum  bellum,  periouli  snbessel.' 
Vide  ad  vi.  23.  §  8.  et  xxxv.  31.  §  1. 

Cap.  lviii.    §  1  Ingressi sunt paca- 


12030 


NOT/E    VARIORUM    IN 


to  agmiiie,  fide  Col  loins']  Ita  Frob. 
1531.  edidit ;  prioies  legebant  Di- 
gressi  sunt  yaculo  agro  deiiide  CoUonis, 
Et  quidoni  Digressi  srmt  neinpe  ex 
antiqua  patria,  in  qua  antea  liabita- 
rant,  vel  a  fliimine  Istro,  quern  eos 
trajecisse  cap.  prase,  dixit.  '  Pacatus 
ager  '  est  ii.  59.  xxxvi.  20.  xxxvii. 
4C.  et  XLiii.  4.  Prffistat  tamen  viilga- 
tiim.  Cap.  pra-c.  '  Fide  sua  obligata, 
pacato  agmine  transituros  Bastar- 
nas.'  '  Pacatum  agmen '  etiam  est 
XXIV.  20. 

Sed  hand  midlo  post  famam  mortis 
Philippi]  Et  hand  multo  ed.  Mog.  c«- 
jus  loco  recfe  Frob.  1531.  eniendavit 
scd.  Parlicnlas  ilias  passim  a  libra- 
liis  confundi,  vidimus  ad  xxi.  26.  §  G. 
Adde  XXXII.  34.  §  G.  xxxvi.  35.  §  7. 
c.  43.  §  4.  xxxviii.  33.  §  11.  et  c.  47. 
§  8.  Haud  multo  post  famam,  ut  Cic. 
post  Redit.  in  Senat.  c.  2.  '  Non  mul- 
to post  discessum  nieum  universi  me 
revocavistis.'  Malim  tamen /tnt/d  mul- 
to post  ob  famam,  vel  propter  famam. 
Forte  scriptum  fuerat  ^pt'  famam,  et 
prior  earnm  vocnm  intercepta  est  a 
praE-cedenti  ob  ductuum  similitudi- 
nem.  Haud  multo  post  absolute,  ut 
xxxvii.  52.  '  Haud  irulto  post  M. 
Aurelius  Cotta,  &c.  Rliodiique  Ro- 
mam  venerunt.'  Posses  etiam  haud 
multo  post  famam  mortis  Pliilippi  adla- 
tam,  vel  quid  simile.  Sed  prius  malo. 
]Mox  corrtiptissime  ed.  IMog.  erant, 
Baslarna  euito  contentio  esse  poterunt. 
Quod  nunc  editur,  Frob.  eodeni  tem- 
pore reposuit. 

^  3  Quo  ubi  ire  Baslarnce  vellent'] 
Lege  quum  subire  Basturnce  vellent. 
J.  F.  Gron.  Conjecturani  Gronovii 
piobat  Crevierius. 

(ialloH  spotiantes Delphos']  Hanc  liis- 
toriam  plenissime  scril)it  Pansanias 
in  Atticis  c.  4.  Sigon.  Adde  Paiisnn. 
in  Phocic.  xxiii.  Justin,  xxiv.  8.  et 
quos  viri  docti  ibi  laudarunt.  Mox 
nequiijuam  ed.  Mog.  Vide  ad  c.  47.  §  9. 

k  4  I'ulguribusprastringenlibuH]  Ful- 
goribus  ed.  Mog.   quod   rede    Frob. 


1531.  mutavit  in/u/g-Mrjiu*.  Suelon. 
Aug.  c.  29.  '  Cum  expeditione  Can- 
tabrica  per  nocturnnm  iter  lecticam 
ejus  fulgnr  praestrinxisset.'  De  verbo 
'  prajstringere  '  vide  quae  notavi  ad 
Silii  I.  358.  et  Cannegiet.  in  Diss,  de 
Aviano  c.  22. 

()  5  Ut  lucere  vide7'enlur  corpora]  Pro 
lucere,  peti  habet  arcbetypon.  Gelen. 
Moguntiui  ediderant  ut  luce  videren- 
tur.  Cervicorn.  ut  lucere  viderentur. 
INIox  §  seq.  Deos  res  fugce  esse  priinae 
edd.  Idem  Cervic.  au<ores  pro  res  ad- 
niisit. 

§  7  Dissipati  procella,  quum,  tarn- 
quam  ex  naufragio,  plerique  semiermes 
171  caslra,  ^c.  redissent]  Corruptissinie 
ed. Mog.  dissipati  procellarum  lamquam 
ex  naufragio  praliique  se  inermes :  post- 
ea  Ascens.  1530.  pro  duabus  ultimis 
vocibus  dedit  cu/n  inermes.  Quod  au- 
tem  nunc  vulgo  circumfertur,  Frob. 
1531.  restituit.  Quum  autem  Mo- 
guntini  verbis  seqq.  consultarique,quid 
agerent  edidissent,  eadem  Frobenii 
ed.  supeifluam  copulam  que  delevit. 

^  8  Clondico  duce  profecti  erant]  Ex 
epitome  lib.  xlim.  legendum  est  Elo- 
nico.  Sigon.  Elonico  legendum,  ait  Si- 
gonius,  ex  Epit.  lib.  xliii.  At  valde 
dnbium  est,  an  ibi  eodem  de  homine 
agatur.  Turn  libri  illic  Olonico.  Re- 
tineamus  igitur,  quod  erat  in  unico 
codice,  Clondico.  J.  F.  Gron.  Ed. 
Mog.  preefert  Claitdico,  pro  quo  Fro- 
ben.  1531.  restituit  Clondico.  Infra 
XLi  V.  2G.  memoratur  '  Clondicus,'  sed 
regnius  Gallorum. 

Transdanubianam  regionem  repetiit] 
Apolloniam  meridianam  regionem  ed. 
IMog.  Sed  vuigatae  lectionis  auctor 
Frob.  1531.  exstitit  :  idem  turn  etiam 
repetiH  reposuit,  quum  in  prioribns 
legeretur  repetit.  Vide  ad  v.  51.  §  3. 
et  xxvii.  42.  ^  IG.  Adde  quae  notan- 
tur  ad  XXXVII.  45.  §  2. 

§  9  Tuin  firma  re  tres  legates]  Dum 
firmaret  res,  |)ro  turn  firma  re  tres,  le- 
gendum. Gelen. 

Cap.  LI  X.  ^  2  Insingulos  milites  trice- 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   59. 


12031 


ni)s  oris}  Clericns,  triccnos  ccris  expo- 
nens  trcs  chicatones  ant  Pliilippeos, 
voces  tricenos  et  trccenos  confiidit. 
Sane  trecenos  legenduni  videtiir,  quod 
altera  siimma  nimis  sit  exigna.  Vide 
hoc  lib.  ad  c.  34.  §  8.  Et  ita  legunt 
edd.  Cervicoriii,  Paris.  1529.  et  As- 
cens.  1530.  Crevierius  etiani  eani  lec- 
tioneni  probat. 

§  4  31.  Attilius  Volso.  Prcetorum 
inde,  tribus  creatis]  Cassiodoii  catalo- 
gus  habet  Cn.  3Ianlius  Vulso.  Sane 
Manlioruni  cognomen  Volso  fuit.  Alii 
A.  Manlium  vocatum  putant.  Omiiino 
Attilius  nomen  non  placet,  iittit  fiierit 
prx>nnmen.  Hoc  etiain  niirnni,  tritiin 
praetoniin  nomina  omissa.  At  in 
fragmentis  decados  sequentis,  hnjus 
anni  praetoies  T.  Ebiitius  et  P.iElius 
Tiibero  iterum  nominantiir  piEttore.", 
si  forte  ea  vera  sint  omissorum  prae- 
tonim  uoniina,  quod  eqiiidem  indis- 
cussuni  relinqiio.  Glar.  Vulso,  at  an- 
te. Sigonius.  Dnoruni  ex  iiis  Iribns 
pra?toribus  nomina  investigavit  Piglii- 
ns.  Vide  ad  xli.5.  Duk.  31.  Attilius 
Volso  ed.  Mog.  quod  Frob.  1531.  niu- 
tavit  in  A.  3JanUus  Volso,  Consulem 
hujus  anni  A.  3Ianlium  dictum  esse, 
docet  Pighius  in  Ann.  ad  a.  ijlxxv. 
p.  431.  De  cognomine  Vulso  vide  ad 
XXII.  35,  §  1.  Ceteriim,  trium  preeto- 
rum  nomina  non  a  Livio  omissa  esse, 
sed  scribaruni  culpa  excidisse,  Cre- 
vier.  putavit. 

§  5  Ante  diem  quartum  Idus  3Itirtias] 
Comitia  praetorum  interdiim  postri- 
die,  intcrdum  biduo,  po,-t(niam  con- 
sulescreati  erant.liaijeri  solita  multis 
locis  significat  Livius.  xxvii.  34. 
XXXII.  27.  xxxiv.  51.  I.  XXXV.  capp. 
10.  24.  XXXVI.  45.  et  alibi.  Si  id  hoc 
anno  quoque  factum  est,  comitia  con- 
snlaria  longe  serins  solito  habita  fue- 
runt.  Nam  xxxviii.  42.  consul,  qui 
ea  ante  diem  xii.  Kal.  Mitrt.  liabuit, 
'  solito  serins  '  ad  ea  liabenda  Romam 
venisse  dicitur.  Non  scio  usquam 
proditnm,  statum  diem  consulibns  et 
prjEtoribuscreaudis  fuisse.  Grucliius 


extr.  lib.  i.  de  Comit.  Rom.  et  lib.  ii. 
c.  G.  scribit,  ea,  quo  tempore  consules 
ct  pra-tores  adliuc  Idibus  Marliis  ma- 
gistratum  inibant,  quod  usque  ad  a. 
IOC.  obtinuit,  Januario  et  Februario 
liabita  fuisse.  Si  verum  est,  quod  de 
Februario  putat,  non  multo  post  euin 
inrboatum  liabita  ex  1.  d.  xxxviii. 
42.  colligi  potest.  Adde  xlii.  28.  et 
XLiii.  11.  Dodvrelius  Dissert,  de  Cy- 
clis  sect.  X.  35.  hie  legendum  censet 
ante  diem  V.  Id.  3Iavt.  De  hoc  jndi- 
cabunt,  qui  subtilissimas  illius  ratio- 
nes  chronologicas  exatninare  possunt, 
et  volunt.  Duk. 

31.  Titinius  Curvus,  T.  Clmidius  A'e- 
ro,  T.  Fonteius  Capita]  Veteres  codd. 
C.  Claudium  habebant,  non  T.  quod 
mihi  placet.  Nam  T.  Claudius  prae- 
tor fuerat  a.  i3LXXiii.  Hinc  igitur 
C.  legendum.  Glar.  Cognomen  Cur- 
vus, quod  ill  prioiibus  edd.  omissuin 
eiat,  Frob.  a.  1535.  addidit.  Quum 
autem  sequens  praetor  C.  Claudius 
Nero  in  edd.  priniis  vooarelur,  idem 
Frobenius,  sed  quadriennio  antea, 
reposuit  T.  Claudius ;  pro  quo  de- 
mum  Ti.  Claudius  Nero  legendum  es- 
se Pighius  nionuit  in  Annal.  ad  a. 
iDLXXv.  p.  341.  Earn  vero  ejus 
emendationem  Gronov.  1665.  rece- 
pit.  Idem  error  et  commissus  erat 
XLi.  5.  §  6.  c.  12.  §  1.  c,  14.  §  1. 
XLii.  19.  §  8.  et  c.  45.  §  1.  Vernm, 
Titi  preenomen  circa  ha?c  tempora 
in  gente  Claudia  usitatum  non  fuisse, 
jam  dixi  ad  xxix.  11.  ^  11.  Recte 
ergo  Ti.  Claudius,  pra  T.  Claudius, 
apud  Cic.  de  OtBc.  iii.  16.  scriben- 
dinn  nionuit  L^ngius. 

§  6  Cn.  Scrvilio  Ccpione^  Ctrpione, 
ut  ante.  Sigon.  Vide  ad  xxv.  2.  §2. 

Ap.  Claudia  Ccutone]  Cenlhone,  ut 
ante.  Sigo7i.    Vide  ad  xxu.  34.  §  1. 

§  7  Terra  inovit  in  /oris  publicis,  vbi 
led  isle  rnium  erat]  IMiruni  vero,  ter- 
ram  in  solis  foris  publicis,  et  quideni 
tantuin  in  iis  partibus  eorum,  ubi 
leclisterniuni  erat,  movisse.  Nihil 
iiieplius   atqiie    absnrdius    dici,   aut 


12032 


NOT^    A'ARIORUM    IN 


finsiii  potest.  Plane  iiiihi  persiiadeo, 
liitc,  niiilata  (lisiiiictione  et  einenda- 
ta  voce /oris,  ita  constiliienda  esse  : 
Tei-ra  tnovit.  In  fanis  publicis,  ubi 
led.  erat,  Deorum  capita,  qucB  (an 
qui?)  in  lectis  crant,  avertertnit  se. 
Aiictor  emendaiidi  est  Liviiis  xxxvi. 
1.  '  I'atres,  piiiisqiiam  de  provinciis 
ageieiit,  res  divinas  facere '  (consu- 
lts) '  niaj()ril)iis  hostiis  jtisserunl  in 
omnibus  fanis,  quibus  lectisternium 
niajoreni  partem  anni  fieri  solet.'  Et 
XLii.  10.  '  Consiiles  quum  circa  om- 
nia fana,  in  quibus  lectisternium  ma- 
jorem  partem  anni  esse  solet,  majo- 
ribus  hostiis  immolassent.'  Et  La- 
bco  apud  Festum  voce  'Sistere,'  fana 
et  lectisternia  conjuugens,  '  Antis- 
tius  Labeo  ait,  fana  sistere  esse  lec- 
tisternia certis  locis  et  Diis  babere.' 
Hoc  est,  quod  sappe  in  Livio  legitur, 
'  supplicatum  fuisse  ad  omnia  pulvi- 
naria,'  id  est,  ad  omnia  fana,  in  qui- 
bus lectisternium  erat.  Vide  Tur- 
neb.  Advers.  xxx.  32.  Obsequens 
de  Prodig.  c.  61.  nee  fora  nee  fana 
memorat :  nam  ita  ha?c  descri|)sit: 
'  In  lectisternio  Jovis  terrae  motu 
Deorum  capita  se  converterunt.  ' 
Sed  eum  nihil  moror.  Perperam  de 
suo  ex  iis  quae  hie  paullo  post  de 
lana  Jovi  opposita  leguntur,  obtrusit 
'lectisternium  Jovis,'  de  quo  nihil 
dicit  Livius  ;  quod  non  intelligebat, 
credo,  quae  essent '  lectisternia  in  fo- 
ils publicis,'  et  quomodo  terra  tan- 
tuni  in  iis  movcre  potucrit.  Unde 
ronjectura  fieri  potest,  jam  iliius  ae- 
tate,  ut  nunc,  locum  hnnc  lectum 
fuisse.  Duker.  Distiuctionem,  quae 
nierito  Dukero  displicuit,  demum  in- 
veni  in  edd.  Gruleri.  Ex  prioribus 
vero,  quae  in  verbis  interpungendis 
variant,  |>lurimac  tamen  Dukeri  sen- 
tentiaui  firmant. 

§  8  Lanaijue  cum  hitegumeritis,  qua 
Jovi  i>p]iosila,fuit,(lecidit]  Apposila  le- 
genduiii  ex  Obseqncnte  iu  libro  de 
I'rodig.  c.  01. '  Lann  cum  iutegnmcn- 
tis,  quae  Jovi  apposila  erat,  decidit.' 


Sigon.  Viri  docti  ad  d,  1,  Obsp- 
quentis  et  illius  scriptoris,  et  Livii 
verba  varie  euiendare  et  inlustrare 
conati  sunt.  Schefferus  pro  lana  le- 
gebat  Icena,  monens  ita  vocari  vesti- 
mentum,  quo  utebantur,  qui  e  balneo 
ad  ccenam  ituri  erant  :  id  aiitem  mi- 
rifice  hnic  loco  convenire,  quum  lec- 
tisternium nihil  alind  fuerit,  qnam 
ccena,  quae  Diis  in  lectis  discuniben- 
tibus  praebebatur.  Oudendorp.  per 
'  lanam  '  intelligit  vitiam  laneam,  qua 
Dii  et  omnia  sacra  diebus  feslis  or- 
nabantur  :  tandem  tamen  huic  expli- 
cationi  prafert  emendationem  Gisb. 
Cuperi,  a  Burmanno  sibi  inriicataui, 
'  lanxque  cum  integnmentis,  quse  Jo- 
vi adposita  fuit,  decidit:'  iibi  per 
'  integumenta  '  indicaii  Cuperns  pii- 
tabat  vel  opercula,  quibus  lances 
opertae  in  epulis  adponebantur,  vel 
vestem  stragulam,  qua  niensa  erat 
strata  :  Oudendorp.  vero  pro  integu- 
metitis  etiani  legi  posse  suspicatnr  in- 
trimentis.  Mihi  etiam  Cuperi  con- 
jectura  verisimillima  videtur.  Facile 
lunx,  vox  librariis  minus  cognita,  et 
non  ubivis  obvia,  mutari  potuit  in 
notissimam  lana:  et  eo  niagis,  quod 
literae  X  et  A  passim  in  Mss.  com- 
mutentur.  In  optimis  membranis 
Puteaneis  plus  centum  vieibus  id 
factum  e.sse,  auctor  est  Gronov,  Obs. 
IV.  4.  p.  52.  Ea  ratione  passim  vocu- 
lac  ea  et  ex  confunduntur.  Vide  ad 
III.  53.  §3.  VI.  42.  §  6.  VII.  3.  §  5. 
VIII.  18.  §  3.  IX.  14.  §  13.  c.  46.  '^  7. 
X.9.  §3.  c.  22.  §4.  c.  42.  §5.  xxii. 
22.  §  10.  XLii.  21.  §  8.  Similiter  '  in- 
terea'  et  '  interrex  '  vii.  17.  ^  12. 
A  vir  et  X  vir  ix.  34.  §  1.  via  et  rj.r 
XXXV.  30.  §  4.  Quamvis  autem  Gro- 
nov. h.  lib.  c.  51.  §  3.  opposita  tuea- 
lur,  si  I  amen  lanxque  pro  lanaque  pla- 
cet, omnino  eliain  apposita  pro  oppo' 
sila  scribenduin  est;  quod  vcrbum 
in  epulis  earumque  adparatu  fre- 
quentissime  obcurrere,  Oudendorp. 
ad  d.  1.  Obsequentis  observavit.  O- 
vid.  Her.  xvn.  75.  '  Ilia  quo'jue,  ad- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XL.    CAP.   59C 


12033 


posita  quae  tii  facis,  inprobe,  niensa, 
(Quamvis  experiar  dissiiniilare)  iio- 
to :'  ubi  fnistra  Heinsiiis  ad  pusitain 
tnensain  eiiieniiandiim  conjicit.  Cic. 
ad  Alt.  XIV.  21. '  Hacc  ad  te  scrips!, 
adposila  niensa  seciinda.'  Martial. 
Epigr.  IV.  78.  '  Anio,  non  dapihus, 
oncratur  mensa ;  niinistri  Adponitnt 
ociilis  plurima,  paiica  guise.  Tunc 
ego :  Non  ociilos,  sed  ventrem  pas- 
cere  veni ;  Aut  adpone  dapes,  Vaie, 
vel  aufer  opes.'  Vide  IJurm.  ad  Pe- 
tron.  Satyr,  c.  20.  Similiter  nsi  sunt 
GriFci  verbo  TrapaTiBevai,  Ita  mensa 
dicitur  vaparWeffBai  apud  Lucian.  in 
Asin.  p.  110.  TpaTre^uf  fiot  Trapade7vai 
elire.  jElian.  Var.  Hist.  ii.  17.  ^v\d- 
|«i  rhv  ''nxov  TTJs  Tpaire^Tjs  iraparedfi- 
CT]s.  Similiter  prandium,  cibi,  et  si- 
milia  dicuntur  irapuTidfadai.  Lucian. 
Asin.  p.  88.  Kal  irapiQijcrav  Hpicrrov, 
KOI  To7s  KTi\vemv  ripuv  irapifiaXov  Kptdi- 
5ta.  vElian.  Var.  Hist.  xii.  45.  'Tirep 
TOO  ydXaKTOs  TrapartOeia-ai  fxeKi,  Vide 
Pricaeuni  et  liaphel.  in  Observ.  ex 
Xenopli,  ad  Enang.  Lucae  x.  8.  Ila 
irapaTidf/j-fva  sunt  fercula,  quae  in 
mensam  infernntur.  Vide  Biidaei 
Comment.  Ling.  Graec.  p.  433.  De- 
nique  '  apponere  '  et '  opponere  '  sae- 
pe  comiiuitantur ;  vide  qute  notavi 
ad  Silii  xiv.  335. 

Ad  ea  expianda  nihil  ultra,  quam  ut 
ludi  instaurarentur,  actum  est]  Pigliius 


in  Annul,  ad  a.  ijlxxv.  p.  311.  exis- 
timat  in  fine  liujiis  et  in  initio  sequen- 
tis  libri  temporum  injuria  a))ud  Li- 
vium  interiisse  qua?  in  principio  an- 
ni  de  republica,  proviiiciisque,  et  ex- 
ercitibus  in  senatu  decreta  fuere  ; 
provinciaruni  insuper  sortiliones,  el 
niulta  alia  ejus  anni  acta.  In  initio 
libri  sequentis  multa  ejus  generis  de- 
siderari,  satis  patet.  Verum  a  fine 
hiijus  libri  nihil  deesse  contendu. 
Livius  enini  provinciaruni  sortitio- 
nem  et  exercituum  inter  novos  ma- 
gistratiis  divisioneni  rarius  in  finem 
libri,  at  freqnentissime  in  initium  se- 
quentis conferre  solet,  licet  przece- 
dentem  anni  proxinii  comitia  enar- 
rando  finiisset.  Exenipla  videri  pos- 
sum lib.  XXXI.  in  fine,  et  lib.  xxxii. 
in  principio;  lib.  xxxvi.  in  fine,  et 
lib.  XXX VM.  in  principio;  lib.  xxxix. 
in  fine,  et  lib.  xl.  in  princ.  Quce- 
cumque  itaque  in  narratione  Livii 
hoc  loco  intercidernnt,  non  caici  hn- 
jus  libri,  (eum  euim  his  verbis  de- 
siisse  puto,)sed  capiti  libri  sequentis 
XLi.  olim  adnexa  fuisse  puto.  Unl- 
earn exstat  exemplum,  provinriarum 
sortitionem  narrari  in  fine  lib.  xxv. 
quis  autem  cnique  exercitus  adsigna- 
retur,  in  Initio  lib.  xxvi.  Vernm 
ibi  uno  verboruni  auibitu  niagistra- 
tus  ereatos,  et  qu;c  illis  provincia; 
obvenerint,  refert. 


LIBER    XLT. 


Cap.  I.  (vi.)  A  palrc  in  pace  habi' 
lam']  Reliqiios  quiiique  libros,  qiios  ne- 
mo adhiic  coiiimcntariis  editis  emen- 
dandos  suscepit,  qiianquam  inanii- 
scriptoruni  libroiiini  ope  destitnti, 
dabiiiiiis  operam,  iit  ex  ingcnio  aiit 
coniganius,  aut,  ubi  correctionis  in- 
digeant,  demonstremus.  Atqiie  hoc 
qnidem  loco  multa  dcesse  intelligen- 
dnm  est,  iit  sortitioneni  provincia- 
riim,  et  consiilaiiuni,  ef  praptorianim. 
Consulibus  A.  Manlio  Gallia,  INI.  Jii- 
nio  Ligines :  praetoribus  M.  Titinio 
Hispania  citerior,T.  Fonteio  ulterior, 
Neioni  Etruiia,  T.  j^butio  Sardinia 
obtigernnt:  pra?terea  quae  de  igne 
Vestas  exstincto,  de  rebus  a  Ti.Grac- 
ciio  et  L.  Albino  in  Celtiberia  et  Lu- 
sitania  gestis,  de  Antiocho,  de  bistro 
a  censoribus  condito,  de  lege  Q.  Vo- 
conii  in  Epitonia  traduntur,  poslrenio 
res  a  INI.  Junio  consule  in  Ligurlbns 
gestie  desiderantnr.  Hoc  antem  prin- 
cipium  est  eariim,  qiias  A.  Manlius 
consul,  ex  provincia  sua  Gallia  in 
Istriam  transgressus,  cum  Istris  ges- 
sit.  Sigon. 

§  1  CoJisilium  de  Istrico  hello]  De 
Histrico  hello  ed.  prima,  quae  passim 
banc  orthograpliiam  retinuit.  Earn 
rejecit  Sigonius  ad  xxi.  IG.  §  4.  et 
mox  hoc  cap.  ad  §  4.  Vide  etiam  ad 
X.  2.  §  4.  et  Dansq.  in  Orthogr.  part. 
II.  voce  '  Histria.' 

Consule7nlum  prius  senalum]  Satis 
constat,  bella  a  senatu  decreta,  ac 
deinde  ex  anctoritate  illius  lege  ad 
populnm  lata  jussa  fuisse.  Vide  Liv. 
lib.  IV.  capp.  30.  58.  xxxvi.  1.  lib. 
xxxviii.  capp.  45.  46.  infra  cap.  7. 
Videtur  tamen  senatus  iis,  qui  pro- 


vinciis  praeerant,  injnssu  popnli  po- 
tuisse  permittere,  ut  in  terras  liosti- 
um  vicinorum,  a  quibus  provinciis  pe- 
riculum  nietuebatur,  legiones  induce- 
rent.  Lib.  xxxix.  c.  55.  '  M.  Clau- 
dius consul,  Gallis  e  provincia  exac- 
tis,  Istricum  helium  nioliri  crepit,  li- 
teris  ad  senatum  missis,  ut  sibi  in 
Istriam  traducere  legiones  liceret. 
Id  senatui  placuit.'  Diik. 

§  3  Qui  tuendam  viglnli  navibus  ma- 
rt sujieriore  Ayiconam,  velut  cardinem 
haherent]  Mirum,  qua  felicitate  resti- 
tuerit  hnnc  locum  Florebellus  hoc 
modo  :  qui  tucndcc  viginti  7iavihus  mu' 
ris  Superi  orce  Anconam  velut  cardinem 
haberent.  Probatur  autem  eo  niagis 
ha?c  conjectura,  quod  libro  superiore 
c.  18.  ita  scripsit:  '  Inter  duumviros 
ita  divisa  tuenda  denis  navibus  mari- 
tima  ora,ut  promontorium  iisMiner- 
V3B  velut  cardo  in  medio  esset.'  Si- 
gon.  Non  Ancona,  sed  mare  omnis- 
que  ora  maritima  defendenda  erat. 
Lege  igitur  cum  INIureto  luenda  vi- 
ginti navibus  7naris  Superi  orce  Anco- 
nam.  Libro  prcecedenti  c.  18.  '  In- 
ter duumviros  ita  divisa  tuenda  denis 
navibus  maritima  oia,  ut  promonto- 
rium iis  INIinerva;  velut  cardo  in  me- 
dio esset.'  J.  F.  Gronov.  Cluverius 
Ilal.  Antiq.  i.  19.  p.  174.  conjicit  qui 
ad  tuendam  viginti  navibus  maris  Superi 
Oram  Anconam,  Deinde  Gron.  1GG5. 
edidit  vcluti  cardinem;  quod  recen- 
tiores  servarunt.  Priores  dederant 
velut  cardinem;  quod  sine  caussa  nui- 
tatum  est. 

§4  Histria  Jines]  Islritc:  sic  enim 
Grapci.  Sigon.    Vide  ad  §  I. 

Quinque  ferme  millia  a  mari]  A  lacii 


12036 


NOT;E   VARIORUM    IN 


Timavo,  ad  qncm  consul  casfra  po- 
snisse  dicittir,  usque  ad  mare  quiim 
liodie  liaud  ampliiis  tria  milliaiia  re- 
perianttir,  castra  iiide  paiillmn  remo- 
ta  fuisse  in  siipeiiora  loca,  vcl  nume- 
inm  quin({ue  milllum  hoc  loco  coiiiip- 
Itim  esse,  snspicatnr  Cliiver.  Ital. 
Antiq.  1.20.  p.  193. 

§  G  In  Istriamijue  situm  p-cesidium 
ataticum]  Scribe,  et,  quo  id  tutius 
fieret,  stat.  ah  omn.  castr.  purl.  circ. 
sunt:  in  Istriam  versum  pras.  stat., 
rep.  cohors  Pluc,  opp.  inter  mare  et 
castra.  Lib.  v.  c.  1.  '  Alia  niunimenta 
in  urljt'in  et  contra  oppidanos  versa.' 
Vel,  si  mavis,  Istriam  versus.  Lib. 
XLiv.  c.  40.  *  Et  aliiid  pro  castris 
stativnni  erat  praesidium  sub  C.  Cln- 
vio  legato,  tres  cohortes.'  J.  F.Gron. 
Praeferenda  est  prior  Gronovii  con- 
jectnra;  propius  enim  vnlgatam  lec- 
tioneni  accedit,  et  locntionem  Livio 
familiarissimam  revocat ;  de  qua  vide 
ad  XXXVI.  15.  §  7.  Prcesidium  stati- 
vum,  III  apiid  Cic.  Piiilipp.  xii.  10. 
'  Hapc  mea  sedes  est,  haec  vigilia, 
litEC  cnstodia,  hoc  pracsidinm  stati. 
vum.* 

Repenlina  cohors  Placentina]  Lib. 
III.  c.  4.  '  Latini,  Herniciqiie,  et  co- 
lonia  Antiiirn  dare  Quintio  subitarios 
inilites  (ila  Inm  repentina  anxilia 
appellabant)  jussi.'  '  Snbitariornm 
militum'  ciebra  nienlio  est  in  Livio. 
Vide  xxxF.  2.  lib.  xl.  capp.  26.  28. 
et  Lips,  de  Milit.  Kom.  iii.  4.  lidem 
cliam  videnlur  dicti  '  tumultnarii ' 
lib.  XXXV.  capp.  2.  23.  xl.  26.  Ob 
qiiam  caiisam  antem  lupc  repentina 
coliors  Placentina  scrijita  fiierit,  for- 
tassis  in  deperdilis  ex  hoc  libro  dix- 
erat  Livins.  Duk.  Similiter  Crevier. 
'  repentinani  cobortem '  exponit  ex 
CO  gencre  niilitiini,  qui  '  sid)itarii ' 
passim  a  Livio  nominantnr,  landiito 
loco  ex  Inijiis  lib.  c.  10.  '  Kepenliniis 
et  tnmultiiarius  exercitus.' 

^  8  Carmelus  pro  regulo  ernt]  Pri- 
mus Curio  ita  edidit  ;  antifpiiores 
C'atmelus.      Perizonius   in  Epist.  ad 


Nic.  Hcinsium,  cdita  a  Bnrmanno 
Syllog.  Epist.iv.  p.779.  nionet,  C«/ne- 
liim  qiiemdam  memorari  apn<l  Veil. 
I'aterc.  ii.  64.  quod  idem  nomen,  et 
alternm  ex  altero  castia;andnm  esse 
snspicatnr.  Vide  etiain  ad  Epit. 
Liv.  1.  cxx.  Ceterum  ha>c  verba 
Crevierio  sunt  suspecta;  quae  tamen 
ita  ntcnmqiie  explicari  posse  pntat  : 
'  Carmelus  qnidam  loco  regnli,  qui 
ipse  non  aderat,  in  iis  castris  erat.' 

Tribus  aut  amplius  millibus  artnato- 
runi]  Hand  amplius  legit  Florebellns. 
Sic  XXIX.  29.  '  Cum  dnceiitis  band 
amplius  eqtiitibns.'  Et  XLV.  44.  '  Tri- 
ginta  hand  amplius  dies.'  Sigonius. 
Lege  tribus  hand  amplius  millibus  ar- 
maiorum.  J.  F.  Gron.  Lib.  xxviu. 
c.  2.  '  D'lo  hand  amplius  inillia  pe- 
ditum,  &c.  eftiigerunt.'  xxix.  5. 
'  Cnm  qninqnaginta  hand  amplius 
cquitibns,  &c.  se  eripnit.'  xi.ii.  7. 
*  Thracum  decern  hand  amplius  mil- 
lia  viani  circumsederunt.'  XLv.  44. 
'  Moratus  circa  nrbeni  triginta  hand 
amplius  dies.'  Voculas  vcro  nut  et 
haud  passim  in  Mss.  confiindi,  dictum 
est  ad  xx\iii.  2.  §  11.  Adde  ad  XLV. 
44.  §  21.  et  N.  Heins.  ad  Virg.  ^En. 
111.43. 

Cap.  II.  (vii.)  §  2  Nee  quidquam 
eos,  quce  terra  marique  agerentur,  falle- 
baf]  E(is  fallebat  eat,  eos  latebat:  lit 
IV.  11.  '  Ut  plebem  tribunosque  fal- 
leret  jndicii  rescindendi  consilium 
initum.'  v.  47.  '  Tanto  silentio  in 
sunimum  evasere,  ut  non  custodcs 
solum  fallerent,  sed  ne  canes  quideui 
exciiarent.'  Vide  Castal.  ad  Kutil. 
Itin.  1.  613.  Malim  tamen  7iec  quid- 
quam  eurum,  qua:  ut /uZ/tre  absolute 
sine  casn  ponatnr.  Supra  v.  47. 
'  Vigiles  ejus  loci,  qua  fefeilerat  ad- 
sccnd(  ns  hostis,  citati.'  vii.  36.  '  De- 
cius,  qnum  non  fallerent,  clamoreni 
tollere  jussis  niilitibus,  lorpidos  som- 
no,  insupir  pavore  exanimat.'  viii. 
38.  '  Ncc  tamen  falleie  i)iopfer  pro- 
pinquitalcni  castrorum  potuif.'  x.  14. 
'  Non  fefcllere  ad  Tiftrnum  iiostes, 


T.    LIVll    HIST.    I.IH.    XI.I.   CAP.   2.   (7.)         12037 


in  occulta  vallc  iiistriicti.'  xxir.  33. 
'  Speculator  Kai  tliaj^iiiii'iisis,  qui  per 
bieniiiiim  fefVllerat,  Roniae  deprelien- 
sus.'  \xv.  9.  '  Ne  qiiis  agrestinm 
prociil  spectator  agniinis  falleref.' 
XXXI.  2().  '  Noil  fefellere  insidiae.* 
xnv.  G.  '  Quod,  ut  furto  fefellerant, 
ita  propalani  non  poterant.'  c.  11. 
•  Fallere  autem  se  posse,  si,  &c.  in 
cuslodiam  ejus  loci  propugiiafores 
urbis  avertisset.'  c.  29. '  Vecti  nocfe 
binis  aiit  ternis  plerunique  lenibis 
Macedones  fallebant.'  Seren.  Sam. 
vs.  867.  '  Quae  magis  in  tenui  lalitan- 
tes  corpora  fallunt:'  ubi  necesse  non 
est,  ut  cum  Heinsio  inviiis  IMss.  Ifga- 
mus  corpora.  Scriptuni  hoc  loco  Li- 
vii  fuerat  eoli:  quod  facile  in  eos  niu- 
tari  potiiit.  Si  vnlgalum  servamus, 
non  est,  quo  referatur  rb  quce.  Sst pe 
qiiidem  pronomen  demonstrativuni 
omittisolet;  vide  ad  xxiii.  15.  §4. 
Liviuni  tanien  ncquidquam,  vel  nihil, 
qua,  pro  uequid(|uam,  vel  niliil  eo- 
rum  quae,  dixisse,  uondum  obser- 
vavi. 

§  3  Esse  pro  castris,  eorum  ttirba  in- 
ermis  frequens  inter,  ^c]  Nemini  ob- 
scurnm  est,  haec  quoque  corrupta  ad- 
modum  verba  esse.  Jos.  Scaliger  ad 
margiiieni  in  exemplari  suo  posuisse 
dicitur  forum.  Legas  ergo,  Postq. 
stnl,  invaliilas  esse  pro  castris,  forum 
turba  inermi  frequeiis  inter  caslra  et 
mare  mere,  sine  ullo  terr.  mun.,  vide- 
runt.  Supra  c.  1.  '  In  portu  empo- 
rium brevi  perfrequeus  factum.'  J.  F. 
Grvn.  Idem  Gronovius  priori  ed. 
nott.  conjecit  esse  pro  castris  cum  turba 
inermi  frequente  inter  castra  et  mare 
mercantium,  vel  commeantium.  Sed 
recte  in  curis  secundis  banc  conjectu- 
ram  ipse  damnavit,  et  Scaligeri  pal- 
maria  emendatione  adscita  insiiper 
legit, /orunj  turba  inermi  frequens  inter 
mare  et  castra  mercantium,  Xo\  forum 
corrupta  erat  in  eorum  ob  similes  duc- 
tus iiteraruni  F  et  £.  Hinc'Afropo' 
datum  erat  pro  '  Aeropo  '  xxix.  12.  ^ 
11. 'qui  fuerunt  '  pro  '  qiiieuerunt ' 


xxxv.  40.  §  3.  '  fidem  '  pro  '  cidem  ;' 
vide  ad  xxvii.  30.  §  9.  Pariter/oru»n 
in  eorum  mutandum  ccnsuit  Perizon. 
c.  9.  §  1 1.  ubi  vide.  Contra  eiuem  pro 
FIDEM  datum  in  lamina  a>rea,  quani 
vulgavit  Brencmann.  E|)ist.  de  con- 
sulibus,  quorum  in  Pandcctis  fit  men- 
tio,  edita  post  Petr.  Keiandi  Fast. 
Consul,  p.  857.  Adile  Sciopp.  de 
Art.  Critic,  pagg.  40.  et  47.  In  voce 
autem  '  inermis  '  ultima  iitera  adiiae- 
sit  ob  similitudinem  primic  in  voce 
sequenti  'frequens;'  vide  ad  iv.  33. 
§  10.  Blercantium  autem  in  commean- 
tium mutari,  necesse  non  esse,  vox 
forum  ex  veriori  sententia  recepta 
docet. 

§  7  /(/  forte  temere  ah  uno  exclama- 
tum^  Quae  Gronov.  de  formula  forte 
temere  in  prima  nott.  ed.  ad  Inmc  lo- 
cum notarat,  postea  aliis  additis  con- 
tulit  ad  X.  43.  §  12. 

§  8  Itaque  prima,  velut  jussi  id  face- 
re^  Vir  doctus,  amicus  mens,  me  nio- 
nuit,  vulgatum  quidem  defendi  pos- 
se ;  melius  tameu  sibi  videri  voces 
idfacere  oraitti. 

§  9  31.  Licinius  Slrabo]  Pighius  in 
Annal.  ad  a.  i:?7ic.  p.  40G.  legendum 
existimat  M.  Licinius  Stulo.  Certe 
'  Strabonis '  cognomen  in  geute  Lici- 
nia  nondum  observatum  est.  Mox 
vir  doctus,  (|ueni  ad  §  praec.  innui, 
nialebat  obviam  esset.  Solitos  esse  li- 
brarios  bas  voces  confiindere,  vidimus 
ad  xxvii.  44.  §  3. 

§  11  Prtetorio  dejecta,  direptis,  qxicB 
ibifuerunt]  Ita  constantcr  tdd.  om- 
nes,  eaque  lectio  defeiuli  potest. 
Malo  tamen  direptisque,  quce;  ut  co- 
pula que  a  pronomine  sequenti  inter- 
cepta  sit:  quod  genus  erroris  in 
membranis  anii(|uis  frequrns  est. 
Vide  ad  iii.  48.  §  8.  iv.  16.  §  8.  xxil. 
11.  §  7.  XXV.  17.  ^  2.  XXVII.  5.  §  1. 
XXVIII.  31.  §  6.  XXIX.  6.  §  8.  xxxi. 
17.  §  8.  XXXIV.  22.  §  3.  xxxvii.  43. 
§  10.  XXXIX.  18.  §  2.  et  c.  32.  §  1. 
Adde  Corte  ad  Plinii  Ep.iv.  19.  §  6. 
Contra  qua:  nuunumquam   intercidit 


12038 


NOT.E   VARIORUM    IN 


ob  pra?ccdentPm  conjunctionem  que ; 
vide  ad  xxix.  6.  §  S. 

Ad  (juccstorium  forum  quintanamiiuc] 
Quastorium  in  castris  quiim  dicunt 
Latiiii,  intelligiint  tabernaculnm 
qnaestoris,  ut  '  pra?torintn  '  taberna- 
culnm prastoris.  libid  rafjuuov,  boc 
ffT^par-nyioi'  vocat  Polyb.  vi.  29.  Liv. 
X-  32.  '  Captum  qntestorinm,  quaa- 
storque  ibi  C.  Opiniius  Pansa  occi- 
81IS.'  Nee  usqnain  credo  legi  quasto- 
rium  forum.  Sciielius  in  notis  ad  Po- 
lyb. p.  llfiS.distinctione  post  qucesto- 
rium  posita,  citat  ad  quastorium,  fo- 
rum, quinlanamque.  Hoc  quideni  ex- 
poni  potest  ad  fornm,  quod  in  quin- 
tana  erat :  sed  milii  tanien  siispecta 
est  vox  forum,  tamquam  glossa  ma- 
gistri,  qui  docere  voiuerit,  forum 
castrorum  in  quintana  fnisse,  quod 
Livii  aetate  nemo  ignorabat.  De 
quintana  vide  Lips,  de  Milit.  Rom. 
V.  3.  Schel.  1.  d.et  ad  Hygin.  de  Cas- 
tramet.  p.  1083.  Duk.  Post  voceni 
qucrstorium  etiam  distinguit  Lipsius 
loc.  laud.  At  vocem  forum  oniisit, 
liiinc  locum  landans,  Dacierius  ad 
Festum  voce  '  Quintana.' 

§  12  Stralos  lectos  in  'jucsstorio']  Con- 
tra morein  ac  disciplinam  niilitarem, 
quam  valde  solutam  in  his  caslris 
fnisse  apparet.  Vide  Lips,  de  iMilit. 
Rom.  V.  IG.  et  Schel.  ad  Polyb.  cap. 
10.  Duk. 

Cap.  111.  (viii.)  §  1  Nequaquam  ea- 
dem  est  turn  rei  forma]  Voces  est  turn 
extnrbanda?  bono  sententiae.  Gruter. 

Terra  murique  trepidatur]  Ita  ed. 
Clerici  contra  fuleni  priorum  editio- 
nnm,  quae  copnlain  ignorant.  Sed  Li- 
viun)  conjiinctiones  frequenter  negle- 
gere,  vidimus  ad  xxxv.  44.  §  5.  Earn 
jgitnr  ilerum  expunxi. 

§  5  Tunc  demnm  nuncius  ad  iertiam 
legionem  recocandam,  et  Gallorum  pro:- 
tidium.  Et  simul]  Duae  voces  aiit 
paulo  plures  huic  senientiie  deesse 
videntur,  lise  :  opprimendum  venit : 
lit  sit,  Turn  demum  nuncius  ad  iertiam 
legionem  recoc.  et  Gall,  prccs,  opprimen- 


dum venit.  Sic  enim  ait  paulo  post: 
'  Egiegiam  gloriam  tertiaj  legionis 
fore,  si  castra  metu  secundanornm  a- 
niissa  sua  virtute  recipiant,  et  recipi 
facile  esse,  si  in  prapda  occnpati  bar- 
bari  subito  opprimantur.'  Sigon.  Et 
Gallorum  presidium  renit  edidit  Sigo- 
nius.  Sed  tamen  illud  venit  in  nulla 
est  prspterea  ed.  Gruter.  Vox  renit 
non  erat  in  scripto  unico,  neque  in 
editis  est  ante  Sigonium,  ut  et  verbo 
monet  Gruterus.  Sed  illi  duae  mini- 
mum voces,  si  non  mnlto  plures,  ab- 
esse  visae,  has  nempe  :  opprimendum 
tenit :  ut  sit,  et  Gallorum  prasidium  op- 
primendum  venit.  Si  satis  capio  Li- 
vium  in  praecedentibns,  Galli  stete- 
runt  a  parte  Romana  :  ideoque  non 
debuernnt  a  Romanis  opprimi,  sed  in 
auxilinm  vocari.  Deinde  quid  est, 
nuncitis  venit  ad  opprimendum  prcesl- 
dium  Galloruml  ad  tertiani  legionem 
nuncius  venit,  ut  earn  revocaret :  hoc 
Latine  dicitur,  ad  tertiam  legionem  re- 
vucandam:  hand  scio,  quo  sensu  idem 
nuncius  venisse  dicatur  ad  Gallos,  ut 
illos  oppriuieret.  Sin  accepit,  nun- 
cium  revocasse  tertiani  legionem  liac 
fini,  ut  Gallonmi  ilia  przesidium  op- 
primeret,  primum  neque  satis  bene 
liic  sensus  illis  verbis  exprimitur: 
deinde  Istri  erant,  non  Galli,  qui 
castra  ceperaut  ;  denique  non  hoc 
prcesidium  dixisset  Livius.  Quae  aut 
omnia,  aut  in  parte  occurrernnt  edi- 
toribiis  post  Sigonium,  qui,  omisso 
iiuportunissimo  opprimendum,  alteram 
vocem  receperunt.  Nos  vero  sanura 
esse  locum  statuimiis,  ut  conceptns 
olim  fuit  :  Turn  demum  nuncius  ad  ter* 
Ham  legionem  revoc.  et  Gall,  pras.:  et 
simul  ex  omnibus  locis  ad  castra  recip. 
dem.  ign.  rediri  captum  est.  Illud  ve- 
nit, quod  docti  viri  deesse  putariint, 
ex  sensu  supplendnm  in  compendio 
orationis  satis  eleganti.  Pliniiis  Ep. 
VI.  20.  '  Nobis  tanien  ne  tunc  qui. 
dem,  qnamquam  et  expertis  pericu- 
luni  et  exspectantibus,  abeundi  con- 
silium, donee  de  avunculo  nuncius.' 


T.    LIVII   HIST.   LIB.   XLI.   CAP.   4.   (9.)  12039 


Sic  script!  veteiesquc  edd.  et  ox  illis 
Giulenis  :  nam  recentioies  hie  quo- 
qiie  adjecerant  desuoi't'Jiirtl.  Statins 
Thebaid.  v.  715.  '  Caussa  vize  geni- 
trix,  nee  inhospita  tecta  Lycurgi 
Prjebiierant  aditus,  et  protinus  ille 
tyranno  Niincins  exstinctae  miseran- 
do  vuinere  proiis.'  Noster  xtiv.  24. 
*  Eodem  tempore  et  ad  Eiimenera  et 
ad  Antiocliiim  commnnia  mandata, 
quae  8ul)jicere  conditio  rerum  pote- 
rat :'  ubi  intelligitiir,  dedit,  vel  misit 
per  Telemastnni  Perseus :  sic  enim 
vocatur  legatus  apud  Polybium.  Ad- 
de  quae  ad  xxxvii.  10.  notavimus. 
Gallos  existinio  fecisse  cum  Roma- 
nis :  et  idee  ad  eos  niille  passus  a 
consule  castra  liabeutes  nuncius  mis- 
sus, qui  edoceret  sociorum  pericu- 
luni.  Ea  re  mox  etiani,  et  simul  ex 
omnibus  locis.  Quae  ilia  omnia?  nem- 
pe  a  mari  et  navibus,  qui  e  castris 
aufngerant,  turn  a  via,  quae  ferebat 
Aquileiam,  legio  tertia  cum  pal)ula- 
toribus,  denique  a  praesidio  Gallo- 
rum,  etsi  iiorum  postea  mentiouem 
omittat,  sive  non  adfueriut  in  tem- 
pore, sive  operam  eorum  non  ducens 
tanti :  secus  non  ex  omnibus  locis,  sed 
utrimqne  dixisset.  Quod  si  omnino 
constaret,  Gallos  hie  Romanis  adver- 
sos  fuisse,  facile  foret  corrigere,  ad 
tertiam  legionem  revocandam  ei  pahula- 
tortim  prcEsidium:  etenim  tertia  legio 
tuui  praesidio  pabulatoribus  erat  pro- 
fecta.  Sed  illud  teneo,  donee  ex 
aliquo  auctore  alio  doceatiir,  Gallos 
Islrorum  socios  fuisse.  J.  F.  Gronov. 
Vide  eumdem  Gronovium  ad  Senecie 
Troad.  844.  et  viros  doctos  ad  Front. 
Strateg.  1.  l.§  10.  Praeterea  Clericus 
edidit  Turn  demum,  ad  quod  ansam 
ipsi  dedisse  videtur  Sigonius,  Clerici 
lectionem  recepit  etiam  Crevierius. 
Interim  tamen  omnes  edd.  reliqnae 
Tunc  demum.  Periude  esse  fateor : 
at  eo  minus  erat  nuitaudnm. 

§  G  Tribuni  7nililuin  tertia  legionis 
pabnluin  lignaque  projicere jubiiit]  In- 
telligendum  milites,  vel  p-ibuiatores 


ac  lignatores  ;  ut  sit,  tribuni  niilitum 
jubent,  milites  projicere  pabulum. 
Vide  ad  xtii.  21.  §  5. 

Equites,  ut  singulos  e  juvenibns  pe- 
dites  secum  in  equos  ioUaiit'\  Ita  Gron. 
1GG5.  distinxit.  Priores  inlerpuncti- 
onem  post  equites  omiserunt.  Turn 
constructio  erit,  ut  equites  tollant 
singulos  pedites.  Sed  illud  banc  lecti- 
onem incommodum  premit,  quod  prae- 
cesserit '  centurionibus  imperant.'  Id 
igitur  etiam  hie  erit  repetendum, 
centurionibus  imperant  ut  equites 
tollant.  Verum  equitibus,  quae  per- 
agere  debebant,  non  adnunciabantur 
per  centuriones,  qui  non  ipsis,  sed 
peditibus  praeerant.  Vide  igitur  an, 
licet  '  centurionibus  imperant '  prae- 
cesserit,  tamen  sola  vox  imperant  ad 
haec  verba  intelligenda  sit,  atque  ad 
consuetudinem  Livianam  orationeni 
quacumqne  ratione  variandi  referri 
debeat,  quod  dixerit,  '  centurionibua 
imperant,  ut  inponant;  equites,'  im- 
perant, '  ut  tollant,'  pro  equitibus 
imperant :  an  vero,  ut  vir  doctus  in 
margine  ed.  Curionis  conjecit,  legen- 
dum  sit  equitibus,  ut  singulos.  Certa 
distinctionem  Gronovii,  quae  nullo 
modo  locum  tueri  potest,  et  tamen  a 
plerisque  posterioribus  editoribus 
servata  est,  iterum  delevi. 

§  8  Ferunt  citati  signa]  Supra  ix, 
23.  '  Ferte  signa  in  hostem.'  xxvii. 
47.  '  Signa  ferrijiissit :'  ubi  vide. 

§  9  i.  Alius,  tribunus  primus  secun- 
die  legio?iis1  Ita  recte  in  unico  cod. 
scriptimi  exstat  tribuni  nomen,  quod 
vulgo  librarii  alibi  passim  in  Atlius, 
Actius,  Accius  mutarunt.  Vide  Nic. 
Heinsium  et  Burni.  ad  Virg.  yEn.  v. 
5G8.  hunc  etiam  el  Torrent,  ad  Suet. 
Aug.  c.  4.  De  '  tribnno  primo  '  vide 
Lipsium  de  Milit.  Rom.  i.  3. 

Cap.  IV.  (ix.)  §  1  iSigniferum  suum"] 
Cupio  mihi  explicari,  cur  addat  suum, 
qtiasi  peculiarem  alicjuein  signiferuni 
tiibuni.  Tribuni  militum  praeerant 
toti  leaioni,  cujus  tot  eraut  signiferi, 
quot  signa,  id  est  manipuli.  Quemad- 


12040 


NOTiE   VARIORUM    IN 


nioduni  aiitem  niisqnani  alibi  niaiii- 
piiliiin  tiil)mii,  ita  nee  signilenini  il- 
liiis  (iici  credo.   Duk. 

§  2  Ille,  si  unum  se  sequereiitur,  quo 
celcrius  ficrct,  fadurum  dixit^  Qiiod 
apertiiis,  (|nani  scribendum,  notccfor- 
iittidinis  viniin  inferre  signum  jussit. 
Ille  uuuin,  si  se  seqiierentur,  quo  celcrius 
fierettjacturum  dixit.  Non  modo  scili- 
cet inlatiiniiii,  quod  jubebatiir.  Illiid 
HHM/n,  quale  apiid  Ciesarem  B.  Gall. 
V.  40.  '  Cicoro  ad  liaec  iinnm  modo 
respondit,  non  esse  consiietiidincm 
popiili  Honiani,  accipere  ab  hoste 
armato  conditionem.'  Civil,  ii.  34. 
*  Ille  unum  elocutiis,  ut  memoria 
tenerent  milites  ea,  quae  pridie  sibi 
confirniassent,  sequi  sese  jubet.'  Jac- 
iurum,  nt  xxvi.  5.  '  Secundi  hastati 
jignuni  ademptiim  signifero  in  iiostem 
infert,  jactiirnni  in  medios  eos  mini- 
tans,  ni  se  propeie  sequantiir  milites.' 
Sicet  XXXIV. 46.  lesMtnimns  ex  scrip- 
tis  menibranis  signa  adempta  signiferis 
in  hostesjecerunt.  J.  F.  Gron.  Jactu- 
rum  legendnm  esse,  ut  Gronov.  con- 
jecit,  ostendunt  verba  quae  se(|uun- 
tnr,  '  qnum  trans  vallum  signum  tra- 
jecisset.'  Solent  autem  liae  voces  sae- 
pius  a  librariis  commutari.  Vide  ad 
I.  .53.  §  5.  V.  19.  §  7.  VII.  2.  §  7.  xxii. 
26.  §  1.  Adde  Burm.  ad  Ovidii  Fast. 
ri.  590.  viros  doct.  ad  Suet.  Claud. 
c.  15.  et  Observat.  Miscell.  torn.  ii. 
p.  186. 

^  3  £<  parte  alia  T.  et  C.  ^/ii] 
Modius  edidit  E  parte  alia,  (\yiod  re- 
centiores  retinuerunt  usque  ad  Gro- 
nov. Is  autem,  in  prima  ed.  nott.  Et 
parte  alia  ex  antiquioribus  editis  le- 
gendum  monens,  postea  a.  1665.  pris- 
cam  k'Ctionem  reccpit,  sed  adnotati- 
onem  priori  editioni  inscrtam  oniisit. 

§  4  Qui  modice  vinosi  erant,  memores 
fuerunt  fuga]  Ita  primus  Modius  edi- 
dit, eatndemque  lectionem  recenti- 
ores  servarunt ;  quam  eliam  seiiten- 
tia  exigere  videtur.  Priores  liabe- 
bant  memores fuerant. 

§  6   C.  Popilii  equitis'\  LegenduQi 


C  Popillii.  Vide  ad  xxvi.  6.  §  1.  Ita 
etiam  edidit  Sigonius:  quem  vera 
monpntem  spreveruni  omnes  postea 
secuti  edilores. 

Lorige  plurimum  hostiiitn  occidif] 
Haec  lectio  primum  obvia  fuit  in  ul- 
tima Gruteri  ed.,  quam  ejus  auctori- 
tate  reliqui  editores  probarunt.  Pri- 
ores legunt  plurimos  hostium.  Ita 
'  paiici  Istrorum  '  hoc  cap.  '  plerique 
principimi'  xlii.5.  Gronovius  etiam 
in  prima  ed.  nott.  ita  rescribi  jussit, 
sed  nota  ejus  in  sequentibus  edd. 
snbpressa  est. 

Cap.  v.  (x.)  §  1  Novelli  Aquilei- 
ensesi  Gronovius  ad  ii.  39.  nonnihil 
dubitat,  qui  hie  sint  novelli  Aquileieri' 
ses  :  et  videtur  existiniasse  Gavillios 
ita  vocari,  quod  e  colonis  Aquileiae, 
recens  deductae  colonia>,  erant.  Nihil 
melius  invenio.  Aquileiam  ante  quin- 
quennium a.  loi.xx.  deducta  erat  co- 
loniaLatina.  Livius  xxxix.55.  Duk. 

^  3  Nee  fuga,  qitcB  vera  erant,  sed 
perditas  res']  Jac.  Perizon.  in  mar- 
gine  Livii  vocem  deesse,  ac  scriben- 
dum conjec\t  nee  fuga  deserta.  Si  quid 
tamen  desit,  mallem  nee  fuga  milites 
evasisse,  ut  obponantiir  sequentibus 
'  deletumque  exercilum  omnem. ' 
Prepterea  qua  vera  erat  edd. ante  Gro- 
nov. qui  a.  1665.  dedit  erant,  quod 
rccte  Crevier.  probavit.  Romani  duo 
erant  ad!  at  a,  et  perditas  res,  et  omnem 
exercitum  deletnm,  pro  quibns  haec, 
qiiaa  vera  erant,  nunciari  dcbuerant, 
castra  tantum  ab  liostibus  capta  esse, 
et  fuga  milites  evasisse. 

^  G  Ut  Ti.  Claudius  prator"]  Livius 
XL.  59.  e  sex  preetoribus  liujus  anni 
tantum  trium  nomina  habet,  M.  Titi- 
nii  Curvi,  Ti.  Claudii  Neronis,  et  T. 
Fonteii  Capitonis.  Ccterum  nomina, 
et  quap,  cuique  provincia  evenisset, 
baud  duhie  deinde  retulerat.  Sed 
quia  pars  hujns  libri,  in  qua  haec 
scripta  fuisse  verisiniile  est,  periit, 
ex  iis  quae  supersnnt,  utrnn)que  lio- 
rum,  quoad  ejus  fieri  potest,  constitu- 
cndum  est.     Hue  prsestitit  diligeutia 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLI.    CAP.  5.  (10.)         12041 


Pighii  in  Annal.  ad  a,  idlxxv.  qui 
altenini  ex  tribus,  qiionim  nomina 
Livius  XL.  59.  praeterilt,  'T.  j^Lbu- 
tiuni'  Sardiiiiam  provinciam  liabii- 
isse,  alterum  '  M.Titinium'  Hispa- 
niam  citerioreni  sortlttim  ostendit. 
De  illo  est  liiijus  lib.  cap.  6.  et  15.  de 
hoc  capp.  9.  16.  26.  et  XLiii.  2.  Ter- 
tio  qiiod  nomen,  qiiaeque  proviiicia 
fuerit,  Livio  et  aliis  scriptoribiis  ta- 
centibiis,  pro  certo  dici  non  potest. 
Hoc  solum  verisimile  est,  quod  Pig- 
liins  putat,  euni  Siciliam  babuisse : 
cujus  conjectura  hoc  argumento  con- 
firinatur,  quod  Livius  ab  a.  laxxxvi. 
quo  primus  Ti.  Sempronius  consul 
earn  sOi  litus  est,  xxi.  17.  constanter, 
qui  earn  quotannis  obtiouerit,  memo- 
rat,  excepto  a.  iolxviii.  quo  om- 
nium provinciarum  sortes  omisit. 
Vide  ad  xxxix.  29.  et  a.  laLXXViii. 
fti3LXXXiii.  quorum  bislorise  mag- 
na pars  post  XLI.  18.  et  post  xliii.3. 
intercidit.  Ex  praetoribus  hujus  an- 
ni,  quos  XL.  59.  nominat  Livius,  '  T. 
Fonteium  '  Hispaniae  ulteriori  praefu- 
isse,  e  c.  15.  et  omnibus  iocis,  quibiis 
M.  Titinius  Hispaniae  cilerioris  prae- 
tor fuisse  dicitur,  constat.  Quod  Ti. 
Oaudio  jurisdictionem  inter  cives  et 
peregriuos  evenisse  conjicit  Pighius, 
eo  probabile  est,  quod  praetores  pe- 
regrinos,  si  res  posceret,  mandata 
pra?toribus  iirbanis  jurisdictioue,  ad 
belia  missos  non  uno  loco  tradit  Li- 
vius. 'M.Titinium'  denique  praeto- 
rem  urbanum  fuisse,  ideo  non  potest 
dubitari,  quod  c.  6,  Ti.  Graccho  et 
L.  Postumio  ex  Hispania  reversis 
senatum  dedisse  dicitur:  quod  absen- 
tibus  consulibus  praetoris  urbani  fu- 
isse, extra  controversiam  est :  quo 
argumento  eum  a  Gruchio  quoque  c. 
5.  Refutation,  ad  posterior.  Sigonii 
Disputat.  pr2rtoreu»  urbanum  dici 
arbitror.  Verum  quiim  pra-tor  urba- 
nus  ab  urbe  abesse  non  poluerit,  nee 
exemplum  sit  praetoris,  qui  jurisdic- 
tionem  inter  cives  forlitus  erat,  eo 
anuo  in  provinciam  missi,  bic  scrupu- 
Delph.  et  Var.  Clas.  Lit 


his  incidit,  quomodo  '  M.  Titinius' 
eodem  anno  praetor  urbaniig  esse,  et 
Hispaniam  citerioreni  provinciam  ha- 
bere potnerit.  Sed  hunc  quoque  exe- 
niit  Pighius,  et  iirmis  argumentis  os- 
tendit, duos  hoc  anno  '  M.  Titinios  ' 
pr»tores  fuisse,  alterum  urbanum, 
alterum  Hispaniae  riterioris.  Nam 
quod  Gruchius  srribit  eum,  qui  hoc 
anno  praetor  urbanus  fuit,  sequent! 
in  Hispaniam  citerioreni  iniperio  pro- 
rogato  missum  fuisse,  nnllani  veri 
speciem  habet ;  utpote  ex  quo  se- 
queretur,  eam  hoc  anno,  quo  M.  Ti- 
tinius praetor  urbanus  Graccho  ex  ea 
reverso  Rom®  senatum  dedit,  sine 
imperio  fuisse.  Sed  quum  hoc  legi- 
b\is  ac  nioribus  Romanis  repugnet, 
quibus  non  licebat  praetoribus  ante 
adventum  successorum  de  provinciis 
decedere,  easque  sine  iniperio  relin- 
quere;  necessario  statuenduni  est, 
eam  quoque,  ut  alias  provincias,  hoc 
anno  prsetorem  suum  habuisse.  Is 
autem  non  alius,  quam  alter  M.  Ti- 
tinius, esse  potnit.  Nam  primum  Li- 
vius c.  9.  in  principio  seqiientis  anni 
13LXXVI.  statim  postquani  novi  con- 
sules  niagistratum  inierant,  ita  de 
illo  scribit,  ut  satis  appareat  eum  jam 
anno  priore  in  pjovincia  ilia  fuisse. 
Deinde  cap,  15.  'M.Titinium'  et 
'T.  Fonteium'  proconsules  etiani  a. 
I3LXXVII.  manere  cum  eodem  imperii 
jure  in  Hispania  jussos  tradit.  Pos- 
tremo,  quo  sententia  Pighii  plane 
confirmatur,  xliif.  2.  'M.Titinium' 
A.  Manlio  M.  Junio  consulibus,  qui 
fuit  a.ioLXXV.  praetorem  in  Hispania 
fuisse  dicit.  Duk.  Recte  Sigonius,  et 
post  eum  Gronov.  Ti.  Claudius  edide- 
runt,  pro  T.  Claudius;  quod  reliqui 
recepcrunt.     Vide  ad  XL.  59.  §  3. 

Equitibns  ducentis  quiuquaginta]  Haec 
lectio  debetur  Gronovio,  qui  ita  edi- 
dit  1C65.  quum  priores  haberent  equi- 
tum.  Id  servari  potest,  ut  dictum 
sit  pro  ducentis  quinqiiaginta  ex  nu- 
niero  equitum.  Modo  dictum  est, hoc 
anno  praeter  pedites  conscriptos  esse 
ius.  33  Y 


12042 


NOT^    VARIORUM    IN 


qniiigentos  eqnites  sociales,  qui  ita 
inter  Ciaiidiuiii  et  Titiiiiuni  divisi 
sunt,  ut  eoiiin)  ducenti  quinqnaginta 
unicnique  adtribiieientnr. 

§  7  Ariminum  convenire  juberii] 
Dan.  Heinsins  apnd  Elzevir,  edidit 
Arimhii:  pro  quo  Gronov.  in  priori 
iiott.  ed.  recte  Ariminum,  ut  habent 
priores,  restituit.  Ila  §  praec. '  Pisas 
lit  convenirent,ediceret.'  c.  10. '  Edi- 
ceret,  Aquileiam  ut  conveuirent.'  I. 
XLiii.  c.  14.  'Tanta  multitudo  jiinio- 
runi  Romam  convenit.'  Vide  ad  xxxi. 
11.  §  1. 

§  8  Nero  paludatus  Pisas  in  provin- 
ciam^  M.  Titinins  neq\ie  provinciam 
tutari  jussns  est,  neque  in  eaui  profec- 
tus  dicitur.  Hoc  quoque  argumento 
est,  eum  praetorem  urbanum  fuisse. 
Duk. 

§  9  Militibusque  colonis  imperatis^ 
Doujatius  legeudnm  conjicit  co/oniis; 
quod  non  displicet.  Ita  peccatum 
erat  v.  33.  §  9.  viii.  3.  §  9.  et  alibi. 
Plura  vide  ad  xxxviii.  27.  §  8.  Hie 
inilites  iniperantur  'coloniis;'  con- 
tra '  coloniae  '  milites  dare  abnuerunt 
XXIX.  15.  Per  colonias,  pro  colonis, 
nialebat  Crevierius;  quod  longius  a 
vulgato  recedit. 

Cap.  VI.  (xi.)  §  2  Licinius  Nerva  et 
C.  Papirius  Turdus]  Omissnm  est  a  li- 
hrariis  preenonien  Licinii  A.  Licinius 
Nerva.  Sic  enim  post  in  praetura  vo- 
catur:  neque  par  est,  omisisse  id  in 
Licinio  Livium,  at  non  in  Papirio. 
De  '  Papiriis  Turdis  '  Cicero  ad  Pa- 
pirium  Pactum  ad  Famil.  ix.  11.  Si- 
e;on.  De  pondere  argumenti,  quo  Si- 
goniiis  probat  Licinii  praenoinen  a  li- 
brariis  omissnm  esse,  quodque  inde 
deducit,  quia  eo  Papirius  ornatur, 
vide  ad  iv.  49.  §  1.  Ea  si  Icgitima 
locum  enicndandi  caussa  est,  emen- 
datione  etiam  egebit  Liv.  cap.  seq. 
nbi  Sempronii  Gracchi  praenomen 
oniittitur  §  1.  quo  tanien  ornatur  L. 
Postumiua  §  2.  nisi  id  ibi  variandi 
caussa  factum  fit :  quos  eniu)  primo 
'  Semproniuiu  Graccljiini '  et  'L.  Pos- 


tuniium,'  niox  'Ti.  Gracchum*  et 
'  Albinum  '  vocat.  Si  vero  prapnomen 
addenduir.  est,  dubium  erit  utrum  di- 
cendus  sit  J.  an  C.  Licinius.  Ut  eninj 
'  A.  Licinius  Nerva  '  praptor  memora- 
tur  lib.  XLV.cap.  44.  ita  '  C.  Licinius 
Nerva  '  eadem  dignitate  anno  priori 
functus  obcurrit  xlv.  lf>.  ubi  sortitur 
Hispaniam  ulteriorem.  Isauteuianno 
ante,  quam  praetor  fieret,  in  Illyrico 
militavit,  et  ab  Anicio  praetore  Ro- 
mam missus  regem  Gentium  captum 
nnnciavit  XLV.  3.  nisi  is  potiiis  a  C. 
Licinio  Nerva  praetore  diversus  sit^ 
et  forte  idem,  qui,  quo  anno  alter 
praeturam  gerebat,  ab  Anicio  praetore 
urbibus  Illyrici  Rhizoui  et  Oizonio 
praefectus  erat  xlv.  26.  quique  unus 
legatorum  fuit,  qui  obsides  in  Thra- 
ciam  reducerent  ibidem  cap.  42. 

ProrogatcE  namque  consulibus  jam  in 
annum  provincice  eranl]  Non  in  totum 
annum,  credo,  sed  quoad  successores 
venissent.  Nam  anno  seqnenii  Clau- 
dius consul  eos  cum  suis  exercitibiis 
dimisit  c.  10.  Duk. 

§  4  Ti.  Sempronius  Gracchus']  Ifa 
recte  hie  et  cap.  seq.  §  2.  et  c.  2G.  §  1. 
Froben.  1535.  edidit,  quum  quadrien- 
nio  an  tea  vulgasset  T.  Sempronius. 
Indicatur  enim  Ti.  et  C.  Gracchorum 
pater,  qui  Ti^epios  TpaKxos  vocatur 
Plut.  in  Vit.  Gracciior.  p.  824.  Su- 
pra etiam  xl.  35.  ubi  praetor  creatus 
Hispaniam  citeriorem  sorlitus  narra- 
tur,  constanter  'Tiberius'  vocatus 
est.  Adde  pronomen  'Tiberius'  in 
gente  Sempronia  frequens  fuisse : 
vide  ad  xxii.  57.  §  9.  at  praenomen 
'Titus  '  rarius  in  ea  reperiri.  Vide 
ad  xxxiii.  36.§5.  Solent  autem  liaec 
praenomina  a  librariis  confundi.  Vi- 
de ad  XL.  44.  §  12.  et  XLi.  8.  §  1. 

Ad  disserendas  res,  quas  gessissent, 
poslulandosque  honores  tneritos,  ut  Diis 
iiimortaUbus]  Scribo  ad  edisserendas 
res,  quas  gess.,p»st.  lion,  meritos,  et  ut 
Diis  inm,  haberelur  lionos.  Verbuni 
'  edisscrere  '  et  xxii.  54.  et  xxvii.7. 
restituinius.     Copulativae   autem  in- 


T.   LlVn    HIST.    [>ll!.   XLI.  CAP.  G.  (11.)        12043 


Icrpositffi  aiictor  nobis   ipse   Liviiis 
qiiiini  alibi,  turn  1.  xxxix.c.  4.  '  Ut 
apquuni    oenserent   ob   rempiiblicam 
bene  ac  feliciter  gestam  et  Diis  im- 
mortalibiis  lionorem  iiabeii  jiibere.et 
sibi  ti'iiimphiim  decernerc'  J.  I'.  G'co- 
nov.     Nescio,  cur  disserendas  praeter 
auctoritateni  Mstorum  niutari  debe- 
at.    Lib.  XXIII.  c.  2G. 'Quid  peditiim 
eqiiitum(|iie,  quid  civiuin,  quid  socio- 
rum  ill  exercitii  esset  dictatoris,  dis- 
seruit.'  xxviii.  38. '  Quas  res  in  His- 
pania    gessisset,   disseruit.'     Sallust. 
Catil.  c.  5. '  Paucis  instituta  majorum 
domi  niilitiaeqne  disserere.'   Vide  ibi 
Cort.  Dttk,     Si  codex  uniciis  adsen- 
tiretur,  oninino  cum  Gronovio  edis- 
serendas  legenduni  censereni.  Id  eniin 
Livio    familiare   esse,  locis  laudatis 
docuit.     Verum  qauni,  in  membranis 
illis  disserendas  legi,  fideni  facial  ex 
iliis  prociirata  ed.  Froben.  1531.  ni- 
hil ctiani  niutanduin  existimo.  Multo 
minus  placuit  institutum  Cleriri,qni 
contra   fidem  datam  non  preemonito 
Icctore  Gronovii  conjectnrani  incon- 
textum    adscivit.      Eamdeni  postca 
ejus  exemplo  adoptavit  etiani  Crcvi- 
erins.     Gronovii  emendationeni  pro- 
bat,  et  hoc   argiiniento  firmat  Doiija- 
tins,   quod   '  edisserere  aliquid,'  sed 
'  disserere  de  aliiiuo  '  Latini  dixerint. 
Posterioris  locutionis  exempla  iiabe- 
nius  xxxvi.  39.  '  Quum  de  rebus  ab 
se  gestis  disseriiisset :'  et  I.  xr.i.  c.  13. 
'  Quum  in  scnatu  de  rebus  in  Islria 
Liguribusqne  pros|)ere  gestis  disse- 
ruisset.'     Nibiioiiiinns  tamen    Latini 
etiam    dixerunt    'disserere  aliqnid.' 
Cic.  ad  Fam.  xii.  7.  *  Quod  antem  et 
in  senalii  plurii)us  verbis  disserui,  et 
dixi  in  concione,  in  eo  velim,  fidem 
nieani  liberes.'    De  Amicit.  c.  1.  'De 
amiciiia  ea  ipsa  dissercret,  quae  dis- 
pntata   ab   eo   meminisset;'     Colnni. 
Prspfat.  lib.  xii.  Kei  Rust.  *  Haec  in 
OEcononiico    Xenoplion,    et    deinde 
Cicero  non   inutiliter  disseruerunt.' 
Phaedrns  Prolog.  lib.  v.  vs.  10. '  Qua- 
re,  Particulo,  quoniam  caperis  fabii- 


lis,  Quas  jEsopias,  non  yEsopi,  nonii- 
no,  Quasi  paucas  ostenderit,  «go  plii- 
res  disseram  :  '  nbi  plura  exempla 
landavit  Hurmann.  Adde  Torren.  ad 
Valer.  Max.  vi.  9.  ext,  i.  et  Biine- 
mann.  ad  Lactaiit.  Uivin.  Instit.  i.l. 
10.  Facile  antein  patior,  addita  par- 
ticnla  legi  ct  ut  Diis  inmortalilius.  Su- 
pra XXVIII.  9.  '  Postulassent,  ut  pro 
repuUlica  fortiter  feliciterque  adini- 
nistrata  et  Diis  inmortalibus  liabere- 
tur  honos,  et  ipsis  triuntpliantibuft 
urbeni  inire  liccret.'  xxxviii.  44. 
'  Postulasset,  ut  ob  eas  '  [ics  ab  se 
gestas]  '  Diis  inmortalibus  honos  ha- 
beretur,  sibique  triumplianti  nrbeni 
invelii  liceret.'  Particula  et  ob  siuii- 
litudinein  sequentis  ut  facile  culpa 
minus  adtenti  librarii  excidere  po- 
tuit.  Vide  ad  xxix.  13.§  ll.et  xxxii. 
11.  §6. 

§  C  Ilienses,adjunctisB(ilaroru)nnux- 
iliis]  '  Balaros  '  Sardinia;  populos,  ae- 
que  atque  '  Ilienses,'  commemorat 
etiani  Strabo.  Sigon.  De  '  Iliensibus' 
vide  ad  xl.  19.  ^  6.  liularorum,  praa- 
ter  Strabonem  v.  225.  meminerunt 
Plinius  Hist.  Nat.  iii.  7.  et  Pausan. 
in  Phoci''.  c.  17. 

Et  nutgiia  parte  pestilenfia  ubsumto] 
Supra  IX.  21.  '  Portipqneab  semisom- 
nis  ac  nmxima  parte  incrmibus  re- 
fringuntnr.'  Ita  '  onini  parte'  xi,. 
34.  'niajore  parte'  Colum.  de  Re 
Rust.  III.  3. '  Nam  frunienta  niajore 
qnidem  parte  Italiae  quando  cum 
quarto  responderint,  vix  ineminisse 
possumus :'  nbi  cod.  Sangerm.  prae- 
fert  mnjorem  quidem  partem.  '  Magna 
ex  parte'  dixit  Liv.  xxxviii.  3.  §  4. 
ubi  vide.  Si  igitur  tot  ablativi  jnncti 
displiceant,  conjici  potest  Itgendum 
et  magna  ex  parte,  vel  potius  ct  mag- 
nam  partem  jiestilenlia  absumto ;  licet 
non  exciderint,  quae  recte  nionnit 
Duker.  ad  ix.  24,^  12.  Est  auteni 
ilia  locutio  a  Livio  usurpata  v.  14. 
'  Patririos  oniiies,  magnain  partem 
honoratissimum  quemque,  tribunes 
inilitum  consulari  potestatc  cieavere.' 


12044 


NOT^    VARIORUM    IN 


Nemlni  tanien  invito  banc  conjectu- 
rani  obtrudo. 

§  8  JEqne  niiserabilis  legatio  Lycio- 
r«/w]  Confer  Polyb.  Exc.  Legal,  num. 
hx.  ubi  tanien  banc  legationem,  ant 
certe  rcsponsnm  legatis  Lycioriim  da- 
tum, in  annum  seqnentem  rejicit: 
Mera  r^/u  airocTToXriv  rwv  viraTCiiv  Ti)3e- 
plov  KoX  KXauSiou  rrjv  irphs  ^larpovs  Kal 
'Aypiovs  Tj  avyKMjros  exp^JAiciTiiTe  ro7s 
Trapa  twv  AvKtwy  ^jKovcri  irpea^euTaTs, 
^Stj  TTJs  Bfpfias  XrjyovffTjs. 

§  9  Ftiisse  sub  diiione  Anliochi'\ 
Forte  fttisse  se  sub  dilione :  ut  prono- 
men  excideiit  ob  praeced.  vocis  syl- 
labam  finalem.  Vide  ad  xxxiv.  11. 
§  7. 

Non  publico  tantum  se  jiremi  imperio, 
seJ  sin^ulos]  Imperium  publicum  est 
impeiium  rivitatis  Riiodiornm.  Sed 
civitati  Rliodiorum  aptius  viden- 
tur  opponi  potuisse  privali  Rlio- 
dii,  qiiam  ea,  quae  singuli  Lycii  pati- 
ebantur.  Fortassis  nielijis  est,  non 
publice  luntum  se  prenii  imperio,  id  est, 
Rbodios  non  tantum  in  publicum  et 
con)niune  Lyciorum  grave  imperium 
exercere,  quod  tributorum  exactioni- 
bu8,  iegum  violatione,  niultisque  aliis 
rebus  fieri  potest ;  sed  etiam  singu- 
los  Lycios  mancipiorum  loco  babere. 
Imperium  publice  saevum  et  injustum 
esse  potest,  ut  privati  et  singuli  ta- 
men  non  patiantur  eam  servitutem, 
f|iia  se  premi  queruntur  Lycii.  Si 
hoc  non  placet,  vide  an  legi  possit 
sed  singulorum  (scil.  Rliodiorum)  jus- 
tum  pati  seriitium.  Duk. 

§  10  Justos  conjuges  libcrosque  vex- 
ari]  Justos  niendose  est.  Suspicor 
juxla  se  reponendum.  Est  auteni  jwx- 
ta  '  aeque  ac  pariler.'  Sic  xxix.  17. 
*  Omnia  scelera  Fleminius  in  nos,  li- 
berosque  nostros,  conjugesque  edi- 
dit.'  Et  xLiii.  7.  '  Donios  suas  plenas 
turba  nautica  esse,  versari  inter  se, 
conjuges,  liberosque  suos.'  Sigonius. 
Licet  veruni  sit,  quod  Doujatius  prae- 
tcudit,  '  justas  nuptias,'  'justamux- 
orem,'  '  justosque  liberos  '  recte  dici 


pro  logitimis ;  indigninsque  esse,  si 
justa  conjux,  justique  liberi  male  lia- 
beantur,  quam  si  in  concubinam,  aut 
in  filios,  sive  spurios,  sive  natnrales, 
saeviatur  :  id  tanien  numquam  efficiet, 
ut  credam,  veram  esse  lectionem  Jus- 
tos  conjuges  liberosque,  aut  Signnii  e- 
niendationem  rejiciendam.  Praestare 
enim  videtnr,  ut  cum  Sigonio  lega- 
musjuxta  se,  conjuges,  liberosque.  Li- 
vio  autem  familiare  est,  \it  juxta  pro 
'  ffique,'  '  pariter,'  ntatnr.  Supra  1. 
XXV.  cap.  12.  '  Diomedis  campos  et 
Cannam  flumen  juxta  atque  ipsam 
cladem  agnoscebant.'  xxxii.  14.  'A- 
liaqne  castella  juxta  ignobilia.'  Lib. 
XXXVII.  c.  54.  'Vcstriini  nomen  im- 
perinmque  juxta  ac  Decs  inniortales 
jam  prideni  intnetur.'  xxxviii.  29. 
'  Interiorem  semper,  juxta  validum, 
obslruentes  muruui.'  Alia  exenipla 
vide  ad  i.  54.  §  9.  et  ni.  34.  §  10.  So- 
lent etiam  librarii  bas  voces  commu- 
tare.     Vide  ad  vi.  6.  §  18. 

§  11  Motus  is  senatusl  Lege  Motus 
his  senalus.  Sigon.  Illud  is  in  nulla 
niibi  ed.obvium  fuit.  Onines  legunt 
his,  ut  Sigonius  emendat,  nisi  qnod 
iis  sit  in  Basil.  1554. 

Literas  Lyciis  ad  Rhodios  dedit]  Le- 
gatos  Rbodum  niittendos  senatuni  de- 
crevisse,  refert  Polyb.  Exc.  Legat. 
num.  LX.  TeAos  els  tovto  i^yayoy  riju 
avyKXrjTov,  ware  Trefiipai  Trpeafifuras  els 
Tj]v  'P65ov.  Ecsdem  etiam  missos  es- 
se, constat  ex  num.  LXi.  Els  rrjv'Pd' 
5ov  Trapayevofiet/tDV  tojv  eK  ttJs  'Piifxris 
TrpeafievTuv.  Potuit  autem  senatus 
redeuntibus  Lyciorum  legatis  literas 
Rbodum  perferendas  dedisse,  et  post- 
ea  legates  niisisse  :  quorum  prius  Li- 
vius,  posterius  Polybius  narravit. 
Potuit  tamen  illud  prius  etiam  Po- 
lyb. retulisse  in  illis  qua;  hodie  ex 
scriptis  ejus  interiere. 

Nee  Lycios  Rhodiis,  nee  idlos  alicui, 
quam  qui  nati  liberi  sint]  Primae  edd. 
e  scripto,  nee  Lycios  Rhodiis,  nee  ullos 
alicuiqunm,  qui  nati  liberi  sint,  in  serv. 
dari  plac.     Vox  proba  aliquisquam,  ut 


T.    LI VII    HIST.    LIB.    XLI.    CAP.   G.   (11.)         12045 


aliquispiam  apud  Cicer.  in  Orat.  pro 
Sext.  cap.  29.  '  Atqiie  ille,  si  alicpia- 
piam  vi  expelleretur  iilis  temporibns 
ex  liac  iiibe,  facile  pateietnr.'  Sic 
enini  ibi  codex  Giiiijjliictnsis  apiid 
Giuteriim  :  eJ  conjecerat  Maiiutiiis 
fidiicia  iinjiis  loci  Liviuni.  Nos  iitri- 
qiie  exeiupltiiii  addemus.  Alteruni 
ex  de  Divin.  ii.  50. '  Epictinisne,  qui 
negat  aiiquidqiiani  Decs  iiec  alieiii 
ciiiaie,  nee  siii?'  \'iilgo  quicquam: 
ante  qiiani  vocem  in  oplimo  codice 
Vossiano  litiira  erat,  ostcndens  rb  ali 
erasuin  esse.  Alteinm  ex  Tuscnl.  iii. 
9.  '  Niim  mamis  adfecia  recte  est, 
ciim  in  tiimoie  est?  ant  nnni  aliquod- 
piain  niembi'uni  tiiniidtini  ac  turgi- 
diini  non  viiiose  se  habet?'  iibi  vulgo 
ineptc  aliquod  qwipjnam.  Non  igitiir 
necesse  est  Heraldi  alii  cuiqiuim,  J. 
F.  Gron.  Vulgata  lectio  ferii  nequit, 
quia  inenti  Livii  adversatiir.  Nihil 
tamen  conuiioditis  obcunit,  qnam 
quod  suniniiis  Gronoviiis  post  Mann- 
tiiiin  ex  priinis  edd.  probavit,  ut 
nenipe  una  voce  alicuiquam  legauuis, 
pro  quo  Basil,  diiabiis  vocibns  1539. 
alicui  quam,  Lugdiinenses,  interposita 
etiani  distinctione,  alicui,  quam  an. 
1553.  dedertint.  Qiiominiis  tanien 
leclio  a  Gronovio  reiliicta  omnibus 
placeaf,  quidani  objiciiint,  vocem  ali- 
quisquam  Latio  incogniiani  esse. 
Hanc  difficultatem  prapsentiens  J.  F. 
Gronoviiis  earn  adserere,  et  ex  Msti 
vesligiis  Ciceroni  de  Divin.  ii.  50. 
restituere  conalusest.  Kanidem  post- 
ea  filius  ejus  in  contextum  recepit, 
et  insiiper  reddidit  Cic.  de  Nat.  De- 
or.  II.  Go.  ubi  vulgo  legitiir  :  '  H»c 
igitur  sive  vis,  si\e  ars,  sive  natnra, 
ad  scirntiam  renini  fntiirariini  honiini 
protecto  est,  nee  ab  alio  alicui  quam 
a  Diis  iminortalibiis  data:'  pro  quo 
ex  vestigiis  Msti  Uuslid.  a  quo  voces 
ab  alio  exsulant,  legendiini  coiijicit  nee 
alicuiquam  a  Diis  immortalibus  data.  Ei 
adversatur  Davies.  et,  ntroquc  loco 
codicum  suoruin  anctoritatein  codd. 
Gronoviauis  obponens,    priori  loco 


aliquisquam  fictam  vocem  vocat,  pos- 
teriori non  constare  dicit,  vocem  il- 
lam  in  Latio  receptain  esse.  Addit 
antem,  IJalbum,  si  dixisset  divinatio- 
nem  a  Diis  inimorlalibus  alicuiquam 
non  esse  datani,  sno  se  gladio  jugula- 
tiirum:  i|)8um  enim  ex  rerum  futura- 
rnm  pradictionibus  contendere,  De- 
ornm  providentiam  rebus  humanis 
consulere  :  id  vero  nullo  modo  pa- 
tere,  si  Dii  liarum  neniini  dant  scien- 
tiani.  His  quidem  evincit,  eo  loco 
vocem  illam  admiltendam  non  esse  ; 
nondum  vero  priori.  Quod  enim  co- 
dices codicibus  obponat,  nihil  aliud 
inde  probatur,  quam  librarios  vocem 
rarius  obviam  in  notiorem  commu- 
tasse,  ut  passim  facere  soliti  sunt. 
Vir  doctus  ad  marginem  ed.  Curionis 
hoc  loco  Livii  notarat,  rh  quam  abun- 
dare.  Cui  igitur  alicuiquam  displicet, 
videat,  num  probare  possit,  quod  mi- 
ll! in  mentem  venit,  librarium  forte 
duplicem  lectionem  alicui  et  cuiquam 
inveni>se,  et,  ut  genuinae  ignarus 
utraniqne  exprimeret,  dedisse  alicui- 
quam. Id  autem  librariis  solleume 
fuisse,  vidimus  ad  in.  41.  §  4.  De- 
lendas  igitur  esse  vel  priores  syllabas 
ali,  vel  ultimam  quam. 

§  12  Lycios  ila  sub  Rhodiorum  simul 
imperio  et  tutelu  esse,  ut  in  ditione  po- 
puli  Romani  civitates  socicc  siiit]  Socios 
in  ditione  Ronianorum  esse,  etiam  lib. 
XXI.  cap.  CO.  dicit  Livius :  '  Omnem 
Oram  usque  ad  Iberum  flnvium,  par- 
tim  renovandis  societatibns,  partim 
novis  instituendis,  Komanee  ditionis 
fecit.'  Et  XXII.  20.  '  Sed  qui  vere 
ditionis  imperiique  Romani  facti 
sunt,  populi  fucrunt  amplius  centum 
viginti.'  Hoc  cap.  21.  vocat  socios. 
Dnk.  Hitc  ita  exprimit  Polyb.  in 
Exc.  Legat.  num.  lx.  Sia(Ta(p-l]aoyras, 
'6tl  tuiv  v-jroixvi!]iu.ari(Tfxa)v  avaAricpOffTuv 
&  oj  Se'/ca  Trpea0iis  sTrotrjcavTo  Kara  Tijy 
'Aaiav,  OTe  to,  Trphs  'AvtIoxov  e'xf'P'fo*', 
ivp7]i'rai  AvKioi  SiSoixevoi  'PoSiois,  ovk  iv 
5wpea'  rh  5e  irXeiov,  ws  (piKois  Kal  (Tvp.- 
p.axois.    £t  num.  LXI.  ayavaKTovvruv 


12046 


NOTiE    VARIORUM    IN 


ini  Tcj)  uri  <pd(TK(iv  iv  Scopta  SfS6ff6ai 
vovs  AvkIovs  avTo7s,  dAA.a  Kara  av^fxa- 
Xiav. 

Cap.  VII.  (xii.)  §  2  Ti.  Gracchus 
trnnslulit]  Vide  ad  cap.  praec.  §  3. 
De  Gracchi  piacnoniine  §  praec.  o-- 
jiiisso  vide  ibid.  §  2. 

§  8  Qunmlo  id  helium  senatus  decre- 
fisset,  quando  id  helium  populus]  Duas 
voculas  per  errorem  repelisse  libra- 
rius  videtiir,  et  seripsisse  Livins  quan- 
do id  helium  senatus  decresset  ?  quando 
populus  Romanusjussissel?  J.  F.  Gion. 
Ciun  Crevierio  adsentior  Gronovio, 
ccnsenti  duas  voces,  ingrata  repeti- 
tione  iteratas,  delendas  esse.  An  ve- 
ro  decresset  scribendum  sit,  incertiini 
est.  Earn  contractionem  Liviiim  a- 
masse,  evincunt  notata  ad  ii.  27.  §  8. 
non  tamen  propterea  libris  invitis 
ubiqiie  id  obtnidere  aiideo. 

§  9  Quod  pedilum,  quod  equitum  in 
caslris  fuerit]  Praecessit  'castra  Ro- 
mana  capta ;'  ex  iliis  ad  haec  verba 
captum  repeti  neqiiit,  quia  supra  cap. 
2.  iiiilli  ill  castris  capti  niemorantur. 
Hinc  Crevierius  coiijicit,  adjici  de- 
bere  vocem  casum,  ut  intelligantur 
M.  Liciniiis  tribiiniis  militiiin  tertiae 
legionis  et  niilites  triuin  ejnsdem  le- 
gionis  hignonun,  qui  inriientibiis  Is- 
tris  resistenles  interfecfi  sunt:  nisi 
quis  intelligendos  censeret  zegros  in 
castris  relictos,  quorum  mentio  fit 
cap.  4. 

§  10  Ceteros  inermes  fusosque,  .... 
ad  viare  ac  naves  fugisse]  Non  victi, 
nee  fiisi,  sed  metu  consternati  castra 
reliqnerant  effuse  cursu,  anlequam 
hostis  adesset,  vel  castra  oppugnarct. 
Vide  cap.  2.  Rectius  forte  leges  f/- 
fusosque,  quae  vox  seppissime  de  pra;- 
cipiti  fuga  nsurpatur.  Sic  '  effusa 
fuga'  I.  27.  XXXIII.  10.  XLiv.  28. 
'  Effusis  eadeni  fugam  impediit'  i. 
37.  '  Fngieiites  effuse  '  I.  xliv.  c.  10. 
'  Longo  agruine  effusi '  xLiii.  10.  Jac. 
Perizon.  Recte  liic  Perizonius  effu- 
sosque  emendasse  videtur.  '  Fundi ' 
enim  et '  fusi '  de  his  usurpantnr,  qui 


snperati  et  in  fugam  acti  sunt ;  vide 
ad  II.  54.  '^  9.  Contra  '  effundi '  et  'ef- 
fusi '  de  illis,  qui  aliquid  dispersi,  in- 
ordinati,  non  servatis  ordinibus  fa- 
ciunt.  Ita  '  non  effuse  cedere  '  xxi. 
46.  '  effusi  ad  agrum  populandum  ' 
XXII.  31.  'effusa  populatio  '  xxxii. 
31.  '  effuse  popniari  '  XLi.  10.  '  effu- 
sus  per  neglegentiam'  XL.  33.  'effu- 
se sequi  '  XL.  48.  XLiv.  44.  '  effusius 
persequi  '  XLiii.  23.  'effusns  vagari' 
XLii.  55.  '  effusus  cursus'  xxviii.  7. 
Ita  liic  niilites  Komani  '  effusi  fuge- 
runt,'  id  est,  non  quidem  ab  hoste 
victi,  attamen  incompositi  et  non 
servatis  ordinibus  fugerunt.  Ita  '  ef- 
fusa fuga,'  '  effuse  fugere,'  '  in  fugam 
effundi,'  etsimilia  frequentissimeob- 
currunt.  Solent  autem  voces  '  fu- 
sus  '  et  'effusus'  a  librariis  permu- 
taii.  Vide  ad  11.30.  §  12.  c.  47.  §3. 
IV.  46.  §  6.  v.  37.  §  5.  aliisque  locis. 
Hie  autem  facile  prima  syllaba  in 
effusosqv.e  excidcre  potuit  ob  simili- 
tiidiuem  ultimae  in  praecedenti  iner- 
mes.  Doujatiiis  vulgalum  tuetiir,  et 
exislimat  adversarios  consnlis  in  ip- 
sius  invidiam  incommoda  exercitns  in 
majus  auxisse  :  at  Crevierius  fusos 
exponit  '  sparsos,'  '  nullo  ordine  di- 
labentes,'  laudato  loco  Livii  ii.  54. 
et  Cic.  pro  Sext.  c.  42. 

Cap.  VIII.  (xiii.)  §  1  C.  Claudius 
Pulcher^  Ti.  Sempronius  Gracchus^ 
Pulcer  edd.  Frobeiiii.  Fukher  proxi- 
mae,  aliaeque  omnes.  De  oitliogra- 
phia  hujus  vocis  veteres  dissentire, 
constat  ex  Dausq.  in  Ortbogr.  part. 
II.  voce  'Pulcher,'  et  Voss.  Etymol. 
in  voce  '  Pulcer.'  Adspirationem 
retinui,  quia  ita  Fasti  Capit.  Prse- 
terea  T.  Sempronius  Froben.  a.  1531. 
Ti.  .Sempronius  Frob.  1535.  Vide  ad 
cap,  6.  §  3.  Et  eo  pra?nomine  usum 
esse,  constat  ex  Fast.  Capit.  in  qui- 
bus  vocatur  ti.  sempronivs.  p.  f.  TI. 
N.  GRACCVS.  Idem  error  exstitit  dim 
XLii.  34.  et  XLIII.  14. 

P.  jEUus  Tuhero  iterum'\  Post  in- 
tervallum  xxiv.  annorum.    Nam  a. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XLI.  CAP.  8.  (13.)        12047 


fOLii.  praetor  fuerat.  xxx.40.  Duk, 
C.  fllummius]  Hie  post  rap.  seq. 
L.  Mtimmius  dicitiir.  Idem  a.  dlxiii. 
tribiiniis  plebis  fiiit  xxxviii.54.  quo 
loco  L.  Nummius  dicebatur.  Sigonius. 
Prapiiomeii  in  prima  ed.  abesse,  Cie- 
vier.  male  motict.  Caii  eiiim  in  ea- 
dem  iiiiic  Mtimmio  tribuitiir.  L.  idem 
Crevieriiis  a  Sigoiiio  monitns  in  cou- 
textiim  reeepit. 

Cn.  Cornelius  Scipio]  Ita  constan- 
tcr  onines  editi.  At  biennio  ante 
Cn.  Cornelius  Scipio  praetiiram  obli- 
imit  XL.  44.  qui  verisimiliter  anno 
seqnenti  consulatiim  adcptiis,  et  dic- 
tns  est  '  Cn.  Cornelius  Scipio  Hispa- 
lus,'  vel  polins  '  Hispalins,'  hoc  lib. 
cap.  14.  Hauc  forte  caussam  iiabuit 
Pighius,  cur  in  Anna!,  ad  a.  idlxxvi. 
p.  ^5.  hujiis  anni  pra?torem,  mittato 
praenomine,  C.  Cornelium  Scipionem 
vocarit.  Verimi  gentis  Cornelia;  fa- 
inilia  Scipionum  tanta  sobolis  ninlti- 
4udine  hoc  tempore  Horuif,  ut  in  ea 
facile  duo  '  Cnaei  '  esse  potuerint 
ejus  aetatis,  nt  pra-tores  crearentur, 
quorum  alter  '  Hispalii,'  alter  aliud 
agnomen  habuerint. 

P.  Valerius  Lcevinus]  C.  Valerius 
oninei  typis  descripti  usque  ad  Gru- 
teru'n,  qui  in  ed.  ultima  dedit  P.  Va- 
leritts'i  secutus,  ut  videtur,  Pigliium 
in  Annal.  ad  a.  islxxvi.  p.  345.  Is 
autem  mutati  pra?nominis  caussam 
dedit,  quod  'C  Valerius  La^vinus' 
biennio  ante  pra-tor  fuerit  XL. 44.  et 
anno  abliinc  pioximo  consul  futurus 
sit  c.  17.  Ea  tamen  non  satis  gravis 
videlur:  nihil  eniin  obstat  quo  minus 
duo  \'alerii  Lasvini  eodem  pra  nomi- 
ne esse  potuerint.  Qiiin  et,  licet 
eodem  praenomine,  potuerunt  tamen 
fratres  esse  :  exempla  enini  obciirre- 
re  duorum  fratrum,  qui  idem  prucno- 
nien  habuerint,  constat  ex  illis  qus 
iiotavi  ad  iii.  17.  §  8.  et  Uukerus 
ad  xxxiii.  43.  ^  7.  Accedit,  ipsum 
Pighium  sibi  non  constarc,  ut  docui 
ad  XXXI.  50.  ^4.  Mibi  consentit  Du- 
kerus,  nionens,  quae  Pighius  adfert, 


cur  hie  P.  non  C.  scribendum  sit, 
nihil  nisi  incertas  conjecturas  esse. 

§  2  Sed  ea  propter  belli  magintudi' 
nem  procincia  cunsuluris  facta.  Grac- 
chus earn  sortitur,  Istriam  Claudius] 
Qninque  posteriora  vocabula,  quae  in 
omnibus  edd.  constanter  exstant,  ad- 
niodum  suspecta  sunt,  et  ex  margi- 
ne  in  contextum  migrasse  videntur. 
Nam  demum  cap.  seq.  narratur,  Sar- 
dinian! et  Istriam  provincias  consu- 
libus  decretas  esse  :  niultis  deinde 
interjectis  additur,  Claudio  Istri- 
am, Sempronio  Sardiniam  obvenisse. 
I'ra^terea,  licet  Livinm  ab  iterandis 
niodo  usurpatis  vocabulis  non  abhor- 
ruisse,  nmltis  exemplis  monuerim  ad 
I.  3.  §  9.  hie  tamen  repetilio  sortitur 
et  sortiti  sunt  nonnihil  movet,  ut  vo- 
ces illas  ab  alio,  quam  a  Livio,  pro- 
fectas  putem.  Denique  compositio 
sermonis  non  videtur  Liviana  esse, 
*  sed  ea  provincia  consularis  facta. 
Gracchus  earn  sortitur;'  quum  com- 
mode dici  posset  quam  Gracchus  sor' 
titur.  Si  cui  tamen  tot  verboruni 
ejectio  nimis  temeraria  videatur,  jii- 
dicet,  utrum  legeudum  potins  sit,  sed 
earn,  propter  belli  magn.,  proiiuciam 
consularem  factum  Grac.  sortitur,  Istr. 
CI. ;  Sc,  et  LcEv.  Galliam,  in  duas  divi' 
sam  provincias.     Jdibus  3Iartiis,  ^-c. 

§  4  £<  utrius<]ue  hostibus  fuit,  qui 
in  his  provinciis  bellum  conscivissent^ 
Ita  demum  Basileenses  1551.  cdide- 
runt;  quod  Sigonius  et  post  eum  re- 
centiores  onines  servarunt.  Non  ex- 
ciiierunt  quae  de  ea  locutione  Gron. 
notavit  ad  xxi.  8.  $7.  hie  tamen  edd. 
antiquiores  sequor,  qua;  pritferunt 
concicissent,  '  Concire  bellum  '  est 
bellum  concitare,  moverc,  inferre  ; 
vide  ad  xxxiii.  49.  §  2.  eodem  modo 
'  concire  turbas  '  ii.  29.  '  Non  niise- 
riis,  sed  liccntia  tantuni  concitum 
turbarum  ;'  'concire  scditionem  '  iv. 
48. '  Relatum  ad  senatiun  esset  de  se- 
ditione,  quam  Macilius  Metiliiisque 
largitione  pessimi  exempli  concirent.' 
Ita  '  concitor  belli '  est  aiictor  belli. 


12048 


NOT^   VARIORUM    IN 


Vide  ad  xxtir.  41.  §  2.  ut  antem  pro 
eo  etiam  'concitator  belli'  dicitnr, 
ita  *  coiicitare  bellurii  '  quoque  pro 
concire.  Vide  ad  v.  5.  §  11.  Cetenim 
totiini  hoc  qui  in  his  provinciis  helium 
concivissent  Crevierio  non  videtiir  es- 
se Livii,  cui  snfFecerat  utriusque  hos- 
tibus,  id  est,  liostibiis,  qui  in  utraqne 
provincia  erant.  Miiioii  audacia  po- 
tiiis  deleri  posset  iinica  vox  utriusque, 
nisi  hie  etiam  displiceret  vocis  pro- 
rinciis  repetitio,  quae  alterutro  loco 
abesse  poterat. 

§  5  Legati  Sardorum, . .  ,in  senatum 
venil]  Forte  venerunt,  ut  conimodiiis 
referatiir  et  ad  Sardorum  legates.  J. 
F.  Gron.  Copnla  et  post  erant  omis- 
sa  insuper  ingratam  ac  duram  reddit 
orationem.  Perrenonius  Animadv. 
II.  et  Var.  Lect.  xxvi.  vitiosa  ed.  Li- 
vii usus,  pro  dilafi,  descripsit  delati, 
atqiie  inde  ostendere  conatiir,  '  de- 
ferre'  etiam  significare  'mitfere'et 
*  ablegare.'  Non  facile  hoc  ciiiqnam 
persnadebit.  Legationem  Sardorum 
ad  novos  magistratus  '  rejectam  '  fu- 
isse,  dixerat  Liv.  c.  6.  Duk.  Addita 
copula  el  L.  Minucius  edit.  Clerici, 
quod  servat  Crevierius.  Neuter  ta- 
men  dictionis  additae  lectorem  mo- 
nuif.  Jac.  Perizonius,  ut  vulgatum 
veuit  adversiis  Gronov.  defendat,  mar- 
gini  adscripsit  locum  Livii  hoc  lib. 
cap.  12.  '  Literis  Ti.  Claudii  et  sena- 
tnsconsulto  accepto.'  Plura  similia 
vide  ad  xxxvii.  5.  §  3.  Crevierius 
nos  remittit  ad  IJentl.  ad  Horat.  Od. 
I.  24.  8. 

§  6  Quce  et  censores  et  priores  consu- 
lesfaligaverunt}  hei^efatigaverant.  J. 
F.  Gron.  Conjecturam  Gronovii  ad- 
miserunt  Clericus  et  Crevierius;  sed 
ille  nihil  monito  lectore,  contra  quam 
promisit. 

^  8  Neque  eo  minus  aut  hos  mil  illos 
in  delectum  militum  dare]  Itane  et  ra- 
tio est,  cur  Fregellani,  ad  quos  qua- 
tuor  miilia  familiarum  transierant, 
propterea  minus  in  delectum  darent  ? 
baud  quaquam:  sed  procul  «uiui  du- 


bio  excidit  rb  plus  inserendnm  hoc 
modo,  Freg.  quoque  miilia  quatuor  fam. 
transisse  ab  se,  Samnites  Pelignique 
quer.:  neque  eo  aut  minus  hos  aut  plus 
illos  in  del.  mil.  dare.  J.  F.  Gronovius. 
Nentiquam  tamen  desideres  rh  plus, 
si  dicas  sensum  esse :  Samnites  Pe- 
lignique querebantur,  quatuor  miilia 
familiarum  ab  se  transisse  ad  aliani 
civitatem,  neque  tauien  aut  hos  aut 
illos,  id  est  Samnites  Pelignosve, 
adeoque  neutros  illorum,  eo  minus 
militum  in  delectum  dare.  Jac.  Pe* 
rizonitis.  Eo  ipso  tamen,  quod  Fre- 
gellanos  tanto  nuniero  familiarum 
auctos  ideo  nihilo  plus  militum  in  de- 
lectu  dare  dicebant  Samnites  ac  Pe- 
ligni,  non  parnm  ponderis  ad  quere- 
las eorum  accedebat.  Adds  quod  plus 
post  illos  vitio  librariorum  male  ex- 
primi,  ac  deinde  omitti  potuit.  Sed 
utrumcnmque  horum  scripserit  Li- 
vius,  illud  non  satis  adsequor,  cur 
Samnites  ac  Pelignos,  qui  de  se  lo- 
quuntur,  inducat  dicentes  eo  minus 
hos,  non  eo  minus  se,  quod  hie  ratio 
sermonis  Latini  videtur  requirere. 
Nam  non  puto  hoc  eo  referri  posse, 
quod  interdum,  qui  de  se  ioquuntur, 
SeiKTiKusdlcunthic,  tit  Terent.  Ijleant. 
H.  3.  115.  '  huic  homini  Vfi  jera.' 
Pro  in  delectum  magis  placerei  scribi 
in  delectu.  'Dare'  milites  'in  delec- 
tum '  fortassis  nusquam  alibi  legitur: 
nee  absurde  quis  8uspicetur,ultimam 
literam  vocis  delectum  e  prima  se- 
quentis  temere  repetitam  esse.  Duk. 
Partem  tantum  emendationis  suae  in 
contextum  recepit  Gronov.  Inseruit 
enim  vorulam  plus,  at  diclionum  eo 
minus  aut  ordinem  ex  mente  sua  non 
inmutavit.  Eamdem  lectionem  proxi- 
mi  editorfs  servarunt  :  verum  nuper 
rh  plus  Crevierius  iterum  expulit  ; 
quod  tutius  videtur. 

§  9  Lex  sociis  ac  nominis  Lutini, 
Sfc.  dabat]  Vel,  copula  sublata,  sociis 
nominis  Latini,  vel,  si  mavis,  sociis  ae 
nomini  Latino  legendimi  videtur.  Ad 
marginem  quidem  Livii  Perizonius 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLI.   CAP.  8.  (13.)         12049 


notavit  rh  ac  promiscue  modo  addi, 
modo  omitti,  adscripto  exempio  ex 
cap.  seq.  'Qui  socii  ac  noininis  La- 
tin!, ipsi  majoresve  eonim,  M.  Clau- 
dio,  T.  Qiiinclio  censoribiis  postqne 
ea,  apnd  socios  noininis  Latini  censi 
erant.'  Vernm  locus  hiiic  similis  non 
est.  Ibi  enini  ante  vocem  socii  prae- 
cedit  pionoiiien  qui,  unde  sequens 
noininis  Lalini  pendet  ;  idem  enim 
est,  ac  si  dixisset  qui  socii,  ac  qui  no- 
minis  Latini  :  liic  contra  nihil  preece- 
dit  ;  sed  vox  sociis  reqiiii  it,  nt,  addi- 
ta  vocnia  ac,  sequens  nomen  Lalinum 
eodem  casu  ponatur.  Ut  rem  vel  ti- 
ronibus  notam  exemplis  firniem,  ne- 
cesse  non  est.  Vide  tamen  quapdam 
XXXI.  7.  XXXV.  7.  xxxvr.  3.  xli.  14. 
et  passim. 

Qui  slirpem  ex  sese  domi  relinquB' 
rent]  Qua;  seqnuntiir,  omnino  volunt 
qui  stirpem  ex  sese  domi  mm  reiinque- 
rent.  J,  1".  Gron.  Hnnc  locum  satis 
difficilem  Manutius  de  Legib.  Rom. 
c.  17.  Ant.  Augustin,  de  Legib.  in 
Lege  Claudia,  Sigon.  de  Antiq.  Jur. 
Ital.  III.  1.  Gruchius  de  Comit.  ir. 
3.  p.  672.  Tnrneb.  Advers.  vii.  21. 
Lipsins  ad  Tacit.  Annal.  iii.  Exc.  C. 
et  Spaidiem.  Orb.  Rom.  Exercit.  i. 
c.  10.  magis  verbo  attigerunt,  quam 
totam  illius  sententiani  expliruerunt. 
Summum  Gronovium  credo  verbis, 
quae  paullo  post  legnntur,  ne  slirpem 
domi  relinquerent,  indiictum  fuisse,  ut 
hie  legendum  putaret,  qui  stirpem  ex 
sese  domi  non  relinquerent.  Sed  om- 
nes,  quosdixi,  eliam  Spanlieniius,  qui 
conjecturam  Gronovii  ignorare  non 
potuif,  in  his  citandis  vulgatam  scrip- 
turam  sequuntur.  Nee  mihi  admit- 
tere  particulani  negantem  videntur 
ea  quae  delude  dicit  Livius,  eos,'  qui- 
bus  stirps  deesset,'  quam  domi  relin- 
querent, tamen  cives  Romanes  fac- 
tos  fuisse,  et  ad  extremum  promis- 
cue quosvis  sine  lege  ac  'sine  stirpe' 
in  civitatcm  Romnuam  transiisse. 
Nam  his  aperte  indicatur,  jus  iioc  non 
aliis  lege  datum  fuisse,  quam  qui  stir- 


pem domi  relinquerent.  Cnrenim,  si 
stirpem  non  relinquentibus  conces- 
sum  fuisset,  hi  primum  fraudem  legi 
faciendo  per  imaginarias  mancipatio- 
nes,  ac  delude,  ctiam  his  imaglnibus 
juris  spretis,  per  migrationem  et  cen- 
sum  cives  Romani  fieri  maluissent, 
quam  jure,  quod  lis,  ex  sententia  Gro- 
novii lege  datum  fueiat,  uti  ?  Nee  ulla 
probabills  causa  excogitari  potest, 
cur  Romani  sociis,  qui  stirpem  domi 
non  relinquerent,  honorem  civitatis 
Romance  impertiri  voluerint.  Nam 
ratio  hujus  legls,  cujus  solus  Livius 
nieniorlam  conservavit,  procul  dubio 
fult,  ne  apud  socios  soboles  juventu- 
tls  ad  bella  dtficeret,  et  ut  iidem, 
proposito  patribus,  qui  stirpem  domi 
relinquerent,  praemio  civitatis  Roma- 
nap,  ciijus  niiro  semper  desiderio  te- 
nebantur  Latini,  ad  llberos  procre- 
andos  invitarentur :  nude  et  Lipsins 
hoc  recte  inter  praemia  iraiSoiroitaj  re- 
censuit.  Sed,  Romanes  neutrum  ho- 
rum,  civltatem  lis,  qui  stirpem  domi 
non  relinquerent,  daudo,  adsecutu- 
ros  fuisse,  nemo  non  videt.  Etsi 
autem  ex  his  patet  negalionem  hie 
inseri  non  posse,  tamen  non  facile 
est  invenire,  quo  fundamentum  e* 
mendationis  Gronovianae,  quod  in 
verbis,  ne  stirpem  domi  relinquerent, 
posilum  est,  subruatur.  Nam,  si 
ita  scripsit  Livius,  recte  judlcasse 
videri  debet  vir  acutissinuis.  Verum, 
quum  lis,  quae  dixi,  satis  probatum 
putem,  non  fuisse  earn,  quam  ille 
credldit,  hujus  legls  sentenliaro, 
evertendum  est  fundamentum  einen- 
dationls,  ac  direndum,  ne  ilhid  a  Li- 
vio,  nisi  euin  sibi  non  constare,  et 
panels  his  versibiis  repugnanliascrip- 
sisse  volumus,  profici>cl  non  potu- 
isse.  Qui  attento  annuo  totum  hunc 
locum,  in  quo,  si  ne  retlneatur,  nihil 
tolerabllis  sensus  iuveniri  potest, 
considerare  volent,  me  non  temere 
hue  de<cendere  exisilinabunt.  Nee 
primus  hie  aliquid  vitii  subesse  suspi- 
cari  coepi)  sed  idoneum  habeo  suspi* 


12050 


NOT^    VARIORUM    IN 


cionis  auctorem  Sigoniiim,  cni  du- 
diiiu  suspectiim  fiiisse  ne  ex  fo  de- 
pielieiuli,  quod  de  Anticiq.  Jiir.  Ital. 
III.  1.  Iiitc  itH  citat :  'Nam  et  qui 
stiipein  domi  relinqtieient.'  Euni 
verain  liiijus  loci  seiuentiam  vidisse, 
nee  ullain  aliain  posse  esse,  mitiicer- 
tissimiim  est.  Nam  et  ita  'quibiis 
stirps  deesset '  recte  opponnntur  iis, 
'  qui  stirpem  domi  relinquereut,'  et 
siiiinl  liquet,  nt  mox  dicam,  quod» 
nam  fiieiit  piinium  genus  fraudis, 
mutandx  civitatis  causa  imluctnm; 
quod,  nisi  we  ejiciatur,  iutelligi  non 
potest.  Dtik.  Gronovii  entendatio 
etiam  Doujatio  displicuit.  Piitat 
enim  legeui  exegisse,  ut  re  vera  li- 
beros  in  civitate  sua  lelinqueient, 
qui  cives  Romani  fieri  vellent,  quo 
stirps  eorum  in  patria  propagarelur 
ad  subeuiida  ejus  onera.  Verba  au- 
ten>  seqq.  we  stirpem  domi  relinque- 
reut, accipit  de  patribus,  qui,  in  co- 
lonia  sua  remanentes,  liberos  oneri- 
bus  patriae  subtrahebant,  eos  cuivis 
civi  Romano  mancipando  in  imagina- 
riani  servitiitem,  contracta  tanien  fi- 
ducia  eos  manumittendi,  ut  nianu- 
niis-ione  fierent  cives  Rotnaiii;  non 
quidein  ingcnui,  sed  tamen  libertini. 
Et  quidem  liac  ratione  injuriam  fac- 
tam  putat  j)0|)uIo  Romano,  (|ui  ex- 
terno  sanguine  sic  delionestabatur. 
Veruni  Dukeri  sententia  verier  vide- 
tur. 

Ex  scse'\  Hoc  liberorum  adoplivo- 
rutn  excludendorum  cau>(a  in  lege 
scriptum  fuisse  pulo.  Nam  lii,  quuni 
per  eos  numerus  juventutis  non  au- 
geatur,  non  magis  prodesse  debebant 
patribus,  qui  eos  adoptaverant,  ad 
impetranduni  beneficium  civitatis 
Romanae,  quamjure  Romano  iis  pro- 
deranl  ad  vacationem  et  excusatio- 
nem  munerum  publiconun,  1.  2.  §  2. 
D.  de  Vacat.  et  Excusat.  Muner. 
Sallustius  Jugurth.  c.  5.  'Is'  [Micip- 
sa]  '  Adlierbalem  et  Hiempsalem  ex 
sese  genuit.'  Hos  scilicet  habuit 
filios  naturales,   Jugurtliam   adopti- 


vum  c.  9.  Ser,  Sulpiclus  ad  Cicer. 
Ep.  Faniil.  iv.  5.  'An  ut  ea  liberos 
ex  sese  pareret.*  Duk. 

Ut  cives  Romani  fierent]  Ita  tamen, 
si  relicta  patria  Romae  sedem  ac  do- 
micilium  collocassent  :  quod  indi- 
cant verba  legis,  qui  stirpem  'domi 
relinquereut.'    Duk. 

§  10  Liberos  suos  quibusquibus  Ro- 
munis,  ^c]  Non  constat,  lege,  quae 
jus  civitatis  Romanae  patribus,  qui 
stirpem  domi  relinquebant,  non  filiis 
eoruni,  dabat,  quidquam  de  numero 
filiorum,  qui  domi  relinquendi  essent, 
cautum  fuisse.  Sed  ex  his  verbis 
colligi  potest,  eos,  qui  plures  filios 
iiabebant,  verba  legis  callide  ita  in- 
terpretalos  fuisse,  ei  satis  factum 
esse,  si  e  multis  filiis  uniim  alterum- 
qiie  fortas.-is  domi  relinquerent ;  et, 
ut  ceteri  cives  Romani  fieri  possent, 
eani  rationem,  quam  Livius  exponit, 
inivisse.  Hoc  erat  unum  genus  frau- 
dis qiiiB  legi  fiebat.  Alterum  baud 
dubie  indiratum  fuit  verbis,  *  et 
quibus  stirps  deesset,  quam  relinque- 
rent, ii  cives  Romani  fiebant.'  Sed 
ex  his,  sive  scripturam  vulgatam  ut 
cives  Romani  fiebant  retineamus,  sive 
conjecturam  Sigonii  ii  cives  Romani 
fiebant,  amplectamur,  non  apparef, 
in  quo  fraus  ilia  sita  fuerit.  Hoc 
niihi  intclligi  posse  videtur,  si  pro  ut 
non  ii,  sed  ita  legatur  ;  id  est,  eodem 
niodo,  quo  priores  illi;  nempe,  so  ci- 
vibus  Romanis  in  eamdem  conditio- 
nem  mancipio  dando.  Nam  hos  per- 
iiule  atque  illos  per  has  imagines  ju- 
ris cives  Romauos  factos  significat 
Livius,  quum  poslremo  alios  '  his 
quoque  sprctis  '  per  migrationem  et 
ccnsuni  in  civitatem  transiisse  scri- 
bit.  Dixi,  quaj  milii  videatur  esse 
hujus  loci  sane  obscuri  sententia  : 
sed  suum  cuiqiie  est  judicium.  Me- 
liora  doreutes  lubens  audiam.  Duk. 
Et  quibus  stirps  deesset]  Non  illud 
praDtereundum,  in  membranis  fuisse 
quibus  stirpes  deesset,  ut  servavit  Al- 
dina.      Quod,    non   vjdeo,   cur  non 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XLI.   CAP.   9.   (14.)         12051 


aeqne  antiqiiitiis  potuerit  dici,  ciir 
non  Liviiis  usnipare,  quam  plebes. 
J.  F.  Gron.  Siirpes  oiiines  aiiliquio- 
res  typis  desciipii,  ctiaiii  edd.  Sigo- 
iiii,  (joas  Aldiiiae  iiuiiiiiie  liic  indicat 
Gronoviiis :  slirps  demuiii  iiiveni  in 
Paris.  1573.    Sed  vide  ad  i.  1.  §  11. 

Ut  cives  H.omani  fiebant'\  Maliin  ii 
cives  Komuni  fitbnnt.  Sigon.  Licet 
Sigoniiis  ita  in  iiotis  conjeceiit,  piis- 
cain  tamen  leotionem  et  ipse,  et 
postea  seciiti  editores  letiniienint. 
Gionoviiis  deninm  in  prima  ed.  vo- 
ciilani  ut,  nulla  alia  substitiita,  sus- 
tiilit :  sed  a.  ICGS.  Sigonii  conjcctu- 
ram  admisit.  Crevieiins  existiinat 
aliqtiid  deesse  :  et  quidein  Livinin 
pruciil  dtibio  liie  exposnisse  genus 
fraudis  ab  iis  imluctuni,  quibiis  stirps 
deesset,  et  injnriani  factam  popiilo 
Romano :  eani  fraiidem  forte  in  eo 
positam  esse,  (juod,  qnibns  stirps 
deesset,  ii  adoptarent  qiiosdam  cives 
SUDS,  qiios  fortasse  postea  emanci|)a- 
tos  domi  leliiiqueient,  ut  ipsi,  quasi 
stiipeni  leliiiquentes  in  patiia,  cives 
Romani  fierent :  liac  auteni  re  fac- 
tam injuriam  populo  Romano,  in 
queni  inquilini  nullo  jure  et  adversus 
legis  mentenj  sese  inmiscebant.  Nul- 
lum itaque  vitium  inesse  in  vocnia 
nt,  Liviumque  scripsisse  ut  cives  Ro- 

mani  fierent Reliqua  se  sine  li- 

bris  supplere  non  posse  fatetur. 
Verum  neque  liic  displicet  conjec- 
tura  Dukeri,  j-ujira  hoc  §  proposita, 

§  11  Per  inigrutioncmet  censtim  Irans^ 
ibant]  Ita  pnuMis  Cuiio  emendavit. 
Priores  pra-feiunt  transiebunt. 

§  12  Ne  (juis  quem  civitutis  miilandce 
caussa  suum  facei'et,  neve  alicnarct]  Si- 
genius  arbitratur  rh  sttum  esse  nien- 
do^ium  pro  servum,  in  Emendat.  Ro- 
bot telli  II.  39.  cavi^se  enim  legem,  ne 
qnis  filium  niancipio  daret,  vel  ser- 
vum faceret.  Verum  duae  sunt  par- 
tes liiijus  capitis,  altera  contra  acci- 
pientem  niancipio,  alteia  contra  dan- 
tem  :  itaque  prior  recte  dicitur  '  su- 
um  facere,'  quem  niancipio  accipit, 


posterior  *  alienare,'  quem  tradif. 
Hue  pertinet,  quod  est  apud  Appu- 
leium  Mel.  ix.  p.  223.  ed.  Elm.  'Pis- 
tor  ille,  qui  me  prelio  suiim  fecerat.' 
Plant.  Aniphitr.  i.  1.  219.  '  Nam 
pugnis  iisu  fecisti  tuuui.'  J.  F.  Gron. 
Seruus,  sives'uus,  et  suus  sappe  in  Mss. 
cunimutantur.  Vide  ad  in.  16.  §  3. 
IX.  14.  §  11.  XXX.  15.  §4.et  XXXV.  30. 
§  3.  Hie  tamen  ad«entior  Gronovio. 
Appul.  Met.  1.  X.  p.  244.  ed.  Elmenli. 
*  Miles  ille,  qui  me  nullo  vendeiite 
comparaverat,  et  sine  pieiio  sunm 
fecerat.'  Recte  etiani  Gronov.  ulie' 
naret  exponit, '  mancipio  daret.'  De 
verbo  'alienare'  siiuili  sensn  vide 
Scliulting.  ad  Calpurn.  Declam.  XLiX. 
Et  ita  alienus,  qui  non  pertinet  ad 
eamdem  faniiliam,  apud  Ter.  Heaut. 
V.  4.  5.  '  Ne  istuc  in  animnm  indu- 
cas  tuum,  Alieiium  esse  te.'  Hinc 
'  propinqui'  et  '  alieni '  obponuntur 
apud  Cic.  de  Amic.  c.  5.  '  Cives  po- 
tiores,  quam  peregrin! ;  et  propinqui, 
quam  alieni.'  Doujatius  '  alienare  ' 
bic  exponit,  inanuniittere.  Crevierius 
vero,  si  conjectura,  quam  ad  ultima 
verba  §  10.  exposuit,  vana  non  est, 
putat  liic  excidisse  legis  caput  contra 
fraudulentas  adoptiones. 

Et,  si  qitis  ita  ciris  Romanus  /actus 
esset.  Hac  impe'rata  ab  senatui  Li- 
brarius  ties  voces  transcendisse  vide- 
tur.  Nam  liaec  futura  erat  oratio  : 
Romanus  /actus  esset,  civis  non  esset. 
Vox  esset  decepit  librarinui.nt  saepe. 
Sigon.  Et  sernionis  brevitas,  et  as- 
sueta  Romanis  formula  stibjiciunt,  Li- 
vium  scripsisse  et  ne  quis, ita  civis  Ro' 
vianus /actus,  essel.  Lib.  xlii.  cap.  10. 
'  Edixerat,  (jui  sociuin  redire  in  civi- 
tatcs  suas  debuissent,  ne  quis  eorum 
Rom*,  sed  omnes  in  civitatibns  suis 
censerentur.'  xLiii.  16.  '  Edixeruut, 
ne  quis  eorum  ad  liastam  suain  acce- 
diret  :  '  et  passim.  Juc.  Gron.  Dou- 
jatius, iiibierens  vestigiisSigonii,quod 
deest,  ita  supplendnm  censet,  civis  ne 
esset:  quod  probat  Crevierius. 

Cap.  IX.  (xiv.)     §  1  Provincice  . . . 


12052 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Sardinia  atque  Isiria  decreta']  Qiiibiis 
proviiicice  dccretaj  sunt?  Adparet 
consiiles  intelligi :  qiiam  vocem  etiam 
excidisse  Jac.  Perizoniiis  ad  niargi- 
nem  Livii  conjerit.  Sciibendum  igi- 
tiir  Sardinia  atque  Istria  consulibus  de- 
cretcB. 

§  2  Naves,  si  deducere  ex  navalibus 
vellel]  Villetiir  sciipsisse,  et  decern 
quinq.  naves,  quas  dednceret,  ex  quihis 
iiav.  vellet.  J.  K.  Gron.  Jac.  Groiiov. 
in  Dissert.  Epistol.  in  Livii  loca  Qiiaed. 
Geogr. VI.  p. 46.  sciiheiidnm  conjirit 
et  decern  quinq.  naves  deduceret  ex  nav., 
quibus  vellet.  Forte  ratio  fiiit,  quod 
decern  quinqueremcs  naves  leferri  non 
posse  videatiir  ad  proxime  pirccedens 
*  scribi  jiissap.' 

§  3  El  legionem  unam  cum  equilibus 
trecentis]  Ultima  verba  non  ita  intel- 
ligenda  sunt,  quasi  piaeter  legionem, 
quae  ex  qninqne  mlllibiis  ac  diicentis 
peditibus  et  trecentis  eqtiitibns  con- 
stabat,  alii  trecenti  equite.i,  iit  ad  M. 
Titiiiiom  in  Hispaniani  niitteientiir, 
scribendi  fnerint,  et  ita  Titiniiis  sex- 
centos  eqnites  Roniaiios  acceperit. 
Qinim  eiiiin  veteris  exerciliis  exauc- 
torati  vol  deducti  nulla  meiitio  fiat, 
ita  pliires  eqnites  Romani  in  casttis 
ejus,  (iiiam  altenitrius  consniis,  fnis- 
sent :  quod  verisimile  non  videtnr. 
Tiecentos  igilur  eqnites  illos  ipsos 
inteiligo,  qui  legioni  semper  addi 
Solent.  Ita  xl.  30.  '  Noviis  omnis 
exercitus  consulibus  est  decietns  : 
binac  legiones  Ronianae  cum  suo  equi- 
tatu.' 

Ducenlos  quinquaginta  miltere  equi- 
tes]  Pigliius  in  Annal.  ad  a.  iolxxvi. 
p.  345.  niilites  lioc  anno  scriptos  ex 
Livio  reffiens,  trtcentos  quinquaginta, 
pro  duccntos,  mcniorat  :  cui  omiies 
edd.  con'-tanter  advcr>«aiitur  :  quani 
ob  cauRsam  diversitateni  numeri  vel 
ex  menidriac  vel  ex  (alami  errore  na- 
tani  puto,  prapsertini  quum  paiillo 
post  pag.  348.  Rociorum  peditnm 
qiiinque  niillia,  'eqnites  trecentos' 
xeferat,   additis    quinquaginta    neg- 


lectis. 

§  4  Lapidem  in  agro  Crustumino  in 
lacurn  Martis  de  ccelo  cecidisse']  Cluver. 
Ital.  Ant.  II. 9.  p. 657.  Iiunclocum  lau- 
dans,  profert  in  lucum  Martis :  deinde 
p.  638.  se  ex  antea  productis  testimo- 
uiis  colligere  profitetur,  Crustumeii- 
um  eo  traciu  fuisse,  quo  nunc  turris 
in  edito  colle  conspicitur,  juxta  viam 
Salariam  mille  amplius  passiis  supra 
Fidenarum  ruinas  et  castellum  Jubi- 
leum  ;  juxta  quod  orientem  versus 
loco  nemoroso  ruina?  qua-dam  etiam- 
num  visuntur  antiqiiorum  aedificio< 
run),  et  circa  ilium  locum  band  dubie 
fuisse  '  lucum  Martis,'  Livio  hie  me- 
moratum.  Holstenius  in  Adnotat.in 
Cluverii  Ital.  p.  101.  banc  sententiam 
finnat  loco  Fesli  in  voce  '  Lucaria  :' 
'  Lucaria  fcsta  in  luco  colebant  Ro- 
mani, qui  pcrmagnus  inter  viam  Sa- 
lari  m  et  Tiberim  fuit :  pro  eo,  quod 
victi  a  Gallis  fugientcs  e  prcelio  ibi 
se  occultavcnmt.'  Hunc  autem  lu- 
cum '  inter  viam  Salariam  et  Tiberim  ' 
existimat  fuisse  lucum  Martis  in  agro 
Crustumino.  Onmes  qtiidem  edd.  in 
vulgatum  consentiuut  :  sed  •  lacus 
Martis  '  alibi  non  memoratur,  neque 
*  lapis  in  lacum  de  ccelo  cadens '  fa- 
cile notari  potnif.  Voces  autem 'la- 
cus '  et  '  lucus  '  facile  commutari  po- 
tiierunt  ob  literarum  «  et  m  in  scrip- 
tiira  LongoI)ardica  similitudinem.  Ob 
eamdeu)  caussam  comniutantur  quum 
et  quam  ;  vide  ad  xxvii.  28.  §  5.  '  lu- 
na  '  et '  lana  ; '  vide  ad  xxir.  1.  §  12. 
'  cnpiens  '  et '  capiens ; '  vide  ad  Silii 
XVII.  169.  et  ad  Livii  x.  35.  ^  4. '  ali- 
us '  et  '  alias ; '  vide  Salm.  ad  Flori  i. 
3.  §  5.  '  unguis  '  et '  anguis; '  vide  N. 
Heins.  ad  Val.  Flacc.  ii.  28.  et  innn- 
mera  alia.  Vide  Scalig.  ad  Catulli 
Carm.  vi.  et  xxx.  Huic  enieiidationi 
magna  conciliabitur  v('ri>imilitudo,  si 
vera  est  conjectura  proposita  c.  13. 
§1. 

^  5  Puerum  trunci  corporis^  Prodi- 
gia  quidem  bujus  aiini  Julius  Obseq. 
lion  nienioravit  J  std  supplementa  ex 


T.    LI  VI I    HIST.    LFB.    XLI.    CAP.   9.    (14.)         12053 


Livio  adjecit  Lycosfh.  qui  hie  legit 
trucis  corporis,  sine  sciisu.  Recte  viil- 
go  editur  trunci  corporis,  id  est  cor- 
poie  mutilo,  iion  iiitogro,  ciii  qiia'- 
dam  membra  corporis  iiumani  dee- 
lant.  Ita  Aclieloo  in  taiirum  nmtato, 
ciii  Hercules  altertimcornii  praDfregit, 
ideo  '  truncam  fronlem  '  tribuit  Silius 
ill.  42.  nbi  piiira  vide. 

§  C  Lupus  etiam  Roma;  interdiu  agi- 
tatus]  Lycosth.  hoc  prodigium  refe- 
rens,  nltimam  vocem  omisit,  quas  ta- 
men  in  omnibus  Livii  edd.  superest, 
et  optime  convenit.  Unus  Silliis  sae- 
piiis  in  eadem  re  eo  verbo  ntitiir.  Ita 
II.  4S7.  '  Laetior  at  circa  facies,  agi- 
tata feraruni  Agniina  vcnatu,  et  cae- 
lata  mapalia  fulgent.'  iv.  5G3.  '  agi- 
tet  Gargano  terga  ferarum.'  x.  77. 
'  Ut  canis  occuitos  agitat  cum  Belgi- 
cus  apros.'  xiii.  130.  '  incinsu  saevo- 
riim  agitata  hiporunj  Cerva.'  xvi.575. 
'  Nee  timidos  agitare  canes  latratibus 
aprum.'  Vide  N.  Heins,  et  Buim. 
ad  Ovidii  Metam.  v.  605. 

§  9  Legem  deinde  sociis  C,  Claudius 
iuiit  senaluscotisidto]  Scribe  Legem dein 
de  sociis  C.  Claudius  tulit  ex  SC.  J.  F. 
Gron.  Prior  Gronovianae  emendati- 
onis  pars  Legem  dein  de  sociis  Douja- 
tio  displicet,  qui,  si  eleciio  detnr, 
vulgatum  nialebat ;  (|uod  exponit,  le- 
gem tulit  sociorum  caussa,  et  secun- 
dum qtiam  socii  viverent.  At  Gro- 
novii  conjecturam  probant  primae 
edd.  et  Legem  deinde  sociis  demum  ad- 
paruit  in  ed.  Cuiionis,  ex  qua  eadem 
lectio  per  recentiores  propagata  est: 
nisi  quod  nuper  Hearne,  Londin.  et 
Crevierius  Gionovio  dicto  audientes 
fuerint.  Kecte  vero  idem  Doujatius 
alteram  Gronovii  conjecturam  ex  se- 
jiatuscon'iHlto  probavit.  Cic.  ad  Alt.  i. 
13.  *  Deinde  ex  senatusconsullo  con- 
sules  rogalionem  promulgasse.'  Paul- 
lo  post,  '  Operam  dat,  ut  ea  rogatio, 
quam  ipse  fert,  et  ftrt  ex  senatus- 
consuito,  ct  de  religionc,  antiquetiir.' 
Ep.  14.  '  Quuni  dies  venisset  rogali- 
oni  ex  senattisconsulto  ferendae.'   Si- 


militer '  ex  auctoritate  senattis'  Liv. 
XL.  19.  '  Leges  de  ambilu  consoles 
ex  auctoritate  senatus  ad  popnlum 
tulerunt.'  xlii.  21.  '  Ex  auctoritate 
deinde  senatus  earn  rogationem  pro- 
mulgarunt.' 

31,  Claudio,  T.  Quinclio  censorihus, 
postque  ea]  Hi  a.  13lxiv.  censores 
facti  erant,  xxxvii.  58.  Postque  ea 
non  vitiosum  qnidem  est;  forsitan 
tamen  Livius  hie  quoque  scripserat 
postque  eos,  ut  xxxix.  3.  '  €.  Claudio, 
M.  Livio  censoribus,  postve  eos  cen- 
sores.' Duk.  Supra  1.  xxxviii.  c.  11. 
'  Qui  eorum  L.  Quinctio,  Cn.  Domitio 
consulibus,  postve  eos  consuies  armis 
subacti,  aut  voluntate  in  ditionem 
populi  Komani  venerunt.'  At,  etiam 
vulgatum  probum  esse,  indicat  Cic. 
in  Verr.  i.  41.  *  Qui  ab  A.  Postumio, 
Q.  Fulvio  censoribus  postve  ea  fecit, 
fecerit.'  In  his  postque  ea,  postve  ea 
ponuntur  pro  *  et  postea,'  *  aut  post- 
ea.'  Cic.  Agrar.  n.  15.  '  Quod  publi- 
cum populi  Homnni  factum  sit  L. 
Sulla,  Q.  Pompeio  consulibus,  aut 
postea.' 

Ante  Kalendas  Novembris  redirent] 
Ita  prinium  editum  vidi  Basil.  1539. 
inde  vero  Cuiioet  sequentes  accepe- 
runt.  Priores  pracferuut  Cal.  No- 
vemhres.  Licet  autem  subinde  Vascos. 
Grypliius  non  una  ed.  quae  ex  officina 
ejus  prodiit,  Basileenses  1554.  et  Si- 
gonius  id  retulissent,  posteriores  ta- 
men editores  iterum  Novernbris  rece- 
.  perunt:  quare  nunc  priscam  lectio- 
iiem  restitui.  Vide  ad  iv.  37.  ^  3.  et 
ad  c.  10.  §  1. 

§  11  Dictator,  consul,  inteirex,  cen» 
sor,  prator]  Apud  quos  nianumitli 
possit,  docent  JCli.  Ex  hoc  loco  in- 
telligitnr,  turn  apud  omnes  magistra-' 
tus  mnjoies  manunUtti  potuisse.  Sed 
dictatoris,  interregis,  et  censoris  mil- 
lam  mentionem  facinnt  JCti,  quod 
illi  dudum  ntilli  amplius  fuerant,  quo 
tempore  hi  scribebant.   Duk. 

Qui  nunc  esaet  apud  forum,  quern  ma- 
numitteretur,  in  libertatem  vindicareiur, 


12054 


NOTiE    VARIORUM    IN 


nt  jusjurandum  daret,  qui  euni,  ^c] 
Ne  hzec  qtiuleni  senteniia  perfecta 
est,  cum  fiitura  fiierit  ejiismodi:  ut 
diet.,  cons.,  inf.,  cens.,  pr.,  qui  tunc  es- 
set  apud  forum,  darent  op.,  vt,  qui  tna- 
numitterelur,  in  lib.  vindicaretur,jusj. 
daret,  qui  eum  manumitteret,  civ.  mut. 
caussa  non  numumitiere.  Sigon.  Sic 
Sigonius  :  qmirn  illiid  darent  operam 
nullum  vestigium  in  autographo  ha- 
beret.  Eiat  autem  ibi:  forum,  quern 
manumitteretur,  in  lib.  vindicaretitr,  ut 
jusj.  daret.  Ex  quo  faciendum,  ut 
did.,  cons.,  int.,  cens.,  pr.,  qui  tunc  es- 
set  apud  forum,  quern  manumitlcrent, 
in  lib.  vindicaretur,  si  jusj.  daret,  J.  F. 
Gron.  Si  Gronovius  manumitterent 
ita  intelligi  volnit,  qiiem  dictator, 
consul,  ceteri  manumitterent,  non 
statim  amplecti  possum  illius  conjec- 
turam ;  quia  non  scio,  '  magistratiis 
ipsos  '  alibi  dici  '  manumittere.'  '  A- 
pud  magistratum  manumittere  '  ob- 
vinm  est  in  libris  juris  civilis.  Pan- 
num,  quem  Sigonius  adsuit,  retinuit 
Hotomannns,  et  pro  eum  manumilten' 
dum  conjecit  ab  eo  manumittendum  in 
indice  Legum  Romanarum.  Non  cre- 
do, locum  mutilum  sine  ope  Mss.  in 
integrum  restitiii  posse.  Duk.  Sigo- 
nius in  prima  sclioliorum  ed.  qui  nunc 
esset  retinebat,  et  demum  altera  ed. 
qui  tunc  esset  substitnit ;  quod  recte 
Gronov.  probavit.  Contra  Lambec. 
loco,  quem  mox  indicabo,  priscam 
lectionem  qui  nunc  esset  defendit  auc- 
toritate  legis  antiquae  de  viatoribus 
et  praeconibus  apud  Briss.  de  For- 
mnl.  II.  142.  qudc  reperitur  etiam 
apud  Gruter.  in  Inscr.  Dcxxviii.  1. 

COSS.  QVEI.  N  VNC.  SVNT.  lEI.  ANTE.  K. 

DECEMBREis.  PRiMAS.  &c.  Vcrnm 
alia  res.  Quae  enim  dicta  lege  con- 
stituuntur,  peragenda  erant  a  oonsu- 
libus  ejus  anni,  quo  lex  lata  est;  ve- 
rum  hie  in  gencre  jiibetiir,  quid  et 
hoc  et  quocumque  postea  anno  ob- 
servandum  esset  magistratibns,  quum 
quis  apud  eo8  manumitteretur.  Qui 
nunc  esiel  uolat,  qui  hoc  anno  esset. 


At,  qunm  SCtnm  illud  fiebat,  dicta- 
torem  vel  interregem  fiiisse  non  con- 
stat :  qui  tunc  esset  idem  est  ac  si 
dixisset,  qui  nunc  esset,  quique  posthnc 
fuerit,  ut  est  in  lege  Plaptoria  apud 
Censor,  de  Die  Nat.  c.  24.  Solent 
autem  mkhc  et  tunc  stppe  in  Mss.  con- 
fimdi.  Vide  ad  xxxvii.  4.  §  9.  In 
reliquis  verbis  recte  constituendis 
admodum  dissentiunt  viridocti.  Gro- 
nov. in  priori  ed.  nott.  vocibns  darent 
operam,  qnas  Sigonius  integrand* sen- 
tentiae  caussa  addidit,  controversiam 
non  movit  ;  sed  id  tantum  in  conjee- 
tura  ejus  sibi  displicere  testatus  est, 
quod  voculam  ut  loco  motam  trans- 
posnerit,  quam  vel  duplicandam,  vel 
suo  loco  relinquendam  censuit ;  vel 
itaque  reponcndum  esse,  darent  op., 
ut  qui  manumitteretur,  in  lib.  vindica- 
retur, lit  jusj.  daret :  vel  darent  operam, 
qui  manumitteretur,  in  lib.  vindicaretur, 
ut  jusj.  daret.  At  rectius  nunc  inite- 
ratis  curis  judicavit,  ra  darent  operam 
male  a  Sigonio  interposita  esse.  In 
emendata  ejus  lectione  id  incommodi 
est,  quod  voces  dictator,  consul,  £fc. 
non  habeant,  quo  referri  possint,  ni- 
si forte  verbum  manumitterent.  At, 
quae  difficultas  hnicconstriictioni  ob- 
stet,  jam  Dnkerus  monuit.  Pighius 
in  Annal.  ad  a.  iolxxvi.  p.  346.  Li- 
vii  verba  ita  proponit,  quasi  scriptuin 
foret,  qui  nunc  essent,  apud  forum  da- 
rent op.,  ut,  qui  in  lib.  vindicaretur, 
quique  eum  manumitteret,  jusj.  daret, 
civitatis  mulandcB  caussa  non  manumit' 
tere :  qui  id  non  jurnret,  eum  manumit- 
tendum non  esse.  Quae  a  vulgato  ni- 
mium  quanttim  aberrant.  Uoujatius 
legebat,  qui  tunc  esset  apud  forum, 
quum  manumitteretur,  in  lib.  vindica- 
ret,  ubijusj.  daret,  qui  eum  manumilte' 
ret,  Sfc.  Jac.  Perizoniiis  ad  margi- 
nem  Livii  adscripsit,  una  tantum  11- 
tera  in  vulgata  lectione  mutata,  sibi 
legendum  videii,  ut,  diet.,  cons.,  int., 
cens.,  pr.  qui  tunc  esset,  apud  corum 
quem  manumitteretur ,  in  lib.  vindicare- 
tur, utjusj.  daret,  qui  cum  manumilte* 


T.   LIVII  HIST.   Lin.  XLI.  CAP.  10.  (15.)      12055 


ret,  civ.  mulandce  cnussa  tnanu  non  mil- 
tere.  Finnandae  linic  conjectuiae  a/)«d 
eorum  quern  addidit  locum  Livit  lib. 
xi.iii.  c.  3. '  Scnatns  decrevit,  iiti  no- 
niina  sua  apud  L.  Canuleium  profite- 
rentur,  eoriimquc  si  quos  manuniisis- 
set,  eos  Carteiam  ad  oceanum  dediici 
placere.'  Adde  xxi.  2G.  '  (;eiero8 
adcolas  fltiminis  Hannibal,  et  eornni 
ipsoi'um  qiios  sedes  suae  tenuerant, 
simul  peilicit  donis  :'  pro  quos  eornin 
ipsoruni.  Vide  quae  ad  enm  locum 
notantiir.  Ordo  veiboruni  ita  emen- 
datornin  hie  erit,  nt  apiid  quern  eo- 
nim,  qui  tunc  dictator,  consul,  inter- 
rex,  censor,  praetor  esset,  manumit- 
teretur,  in  libertatem  vindicaretur, 
ut,  qui  eum  nianumilteret,  jusjuran- 
diun  daret.  Ita/urum  tantum  niutat 
in  eorum;  quorum  facilis  est  comniu- 
tatio  ob  similitudinem  literarum  Fet 
E.  Siniililer/oru?n,  pro  eorum,  emen- 
(larunt  viri  docti  h,  lib.  c.  2.  §  3.  ubi 
vide  quae  nutantur.  Sed  quid  pluraf 
Hanc  Perizonii  conjecturam  ipsius 
unici  cod.  auctoritate  firniari,  patet 
ex  Lanibec,  in  Bibliotli.  Vindob.  ii.  8. 
p.  945.  ubi  indicavit  quemadmoduni 
ultima  pars  hujns  cap.  in  menibranis 
illis  exbibeatur.  Ipse  Lambecius,  qui- 
busdam  interpolatis,  leg'it,  apud  eortnn 
quern  quis  manumit teretur,  in  lib.  vindi- 
caretur, operam  daret,  ut  isjusjurandum 
daret,  qui,  6fc.  putat  autem  quis  in 
Msto  excidisse  ob  praecedens  quern ; 
operam  daret,  quod  mox  vox  daret 
iterum  sequatur;  et  is  ob  primas  li- 
teras  vocis  sequentis.  Sed  plane  ad- 
senlior  Crevierio;  qui,  servala  reli- 
qua  codicis  lectione,  nnam  tantum 
vocem  qui  ob  pracedens  quern  inter- 
cidissc  putans,  legit  apud  eorum  quern 
qui  manumitteretur,  et  luiuc  verborum 
sensum  conslituit ;  jnrandnm  esse, 
non  manumiltenti,  se,  sed  manumit- 
tendo,  eum,  qui  manumittcret,  civi- 
tatis  mutaiidae  caussa  manu  non  e- 
mittere.  Moram  autem  facere  non 
debere,  quod  ab  eo,  qui  manumitti- 
tur,  jupjiuandum  exigalur  de  mentc 


et  consiiio  manumittentis :  id  enim 
requirere  verba  qui  id  non  juraret, 
cum  mnnumittendum  non  censuerunt : 
deindc,(|uum  frau!!,qiiae  lioc  SCto  ca- 
vetur,  praeserlim  in  mauuniissi  com- 
modiim  cedcret,  ilium  etiam  totius 
rei  caput  liabitum,  et  ideo  ab  eo  jus- 
jurandum  exactum  esse.  Ceterum  vi- 
rorum  doctoruni  Sigonii  et  Gronovii 
alioruinque  conjecturjc  jam  olim  dis- 
plicuerunt  Conr.  Sam.  Scliuizflci- 
scliio,  qui,  inspecto  Livii  Msto,  quern 
servat  bibliotbcca  Vindobonensis, 
compel  it,  locum  liunc  non  usquequa- 
que  bona  fide  pridem  esse  evulgatum, 
et  in  scliedis  suis  monuit,  ex  membra- 
iiae  illius  auctoritate  et  indiciis  veram 
Livii  maniini  erui  restituique  posse. 
Vide  Heuric.  Leon.  Schui  zH.  in  Prae- 
fat.  ad  Acta  Literaria. 

Qui  id  7ion  juraret]  Codex  unicusji. 
quid  non  jurure :  unde  Lambec.  legit 
nam  qui  id  non  juraret.  Qua  emenda- 
tione  admissa,  liaec  verba  non  consti. 
tuunt  partem  SCti,  sed  sunt  ipsius 
Livii,  indicantis,  quid  statuendum 
foret,  si  quis  jurare  recusaret. 

^  12  Jurisque  diclio  C.  Claudio  con- 
suli  decreta  est]  Lambecius  testatur, 
Mstum  prsferre  jussique  edicto  C, 
Clattdi  cons.  Claudio  decreta  est :  lectio- 
neni  autem,  quae  nunc  exstat,  ex  pri- 
mi  editoris  Sim,  Grynspi  emendatione 
natam  esse. 

Cap.  X.  (xv.)  §  1  In  fines  Islrorum 
cxercilum  introduxerunt]  Gronovius  in 
prima  ed.  notarum  conjicit  induxe- 
runt;  sed  in  addendis  viilgatum  tue- 
tur  ex  Ca;s.  B.  Gall.  iii.  20.  '  In  So- 
tiatiuni  fines  exercitum  introduxit.* 
Hinc  postca  curis  secundis  conjectu- 
ram  omi-sit.  Eadem  locutionc  utilur 
idem  Capsar  B.  Gall.  n.  5.  '  Si  suas 
copias  /lidui  in  fines  Bellovacuu)  in- 
troduxerint :'  ct  c.  10.  '  Quorum  in 
fines  priir.iuii  Komani  exercitum  in- 
troduxissent.' 

§  5  A'on  volis  nuncupatis,  non  palu- 
dutis  licloribus]  Imperatorum  '  paUi- 
dumeula  '  csbt  i>ropria,  et  '  paludatoa 


12056 


NOTiE   VARIORUM    IN 


exiisse  '  dictos,  cum  in  expeditionem 
ab  urbe  proficiscerenliir  magiitraliis 
Romani,  nemo  ignorat.  Livio  solo 
ntar  xxxvi.  1.  de  Manio  Acilio  Gla- 
brione  :  '  ipse  antedleni  quintuni  No- 
nas Maias  pahidatiis  urbe  egiessus 
est.'  XXXVII.  4.  de  L.  Cornelio  Sci- 
pione,  *et  omnibus  jam  paratis,  pa- 
ludatus  ab  nrbe  est  profectus.'  xl. 
20.  '  Consules  non  tanien  potuerunt 
sustinere  consensnm  senatus,  quin 
paludati  exirent.'  XLii.  27.  'Ad  om- 
nia prapparata  Cii.  Sicinius  praetor, 
paiudatus  ex  nrbe  profectus,  Brun- 
dnsium  venif.'  Eodemque,  cap.  49. 
*  Per  hos  forte  dies  P.  Liciuius  con- 
sul, votis  in  Capitolio  niincupatis, 
paiudatus  ab  urbe  profectus  est.'  Ci- 
cero centies,  et  alii.  '  Lictores  '  au- 
tem  'paludatos'  unicus  hoc  et  XLV. 
libro  Livii  librarius  in  scenam  pro- 
dnxit :  quos  tanquam  personatos  his- 
triones,  Agameninone  vel  Creonte 
dcsaltato,  tempus  est  tandem  imiu- 
mento  imperatorio  spoiiari,  et  in  sua 
saga  redire.  Bis  pia?terea  hoc  loco 
ostentatur  idem  error.  Ut  niox  : 
'  Secundum  vota  nuncupata  lictori- 
bus  paludatis  profectus  ab  urbe  es- 
set.'  El  deinde  :  '  Paludatis  lictori- 
bus  votisque  in  Capitolio  uuncnpa- 
tis.'  Habetur  et  xlv.  39.  in  concione 
M.  Servilii.  Qiiibus  adversatur  ag- 
men  ingens  et  infinitum  locoruni 
apud  veteres,  ubi  perpetuo  impera- 
tores,  nusquam  lictores,  nisi  hie,  *  pa- 
ludati' dicuntur.  Obstat  et  nomen 
vestimenti,  a  quo  'paludati'  appcl- 
lantiir,  quod  sine  controversia  nsu 
recepto  imperaloribus  tribuitur  soils 
apuil  atlentius  locutos.  Ut  Noster 
IX.  5.  '  Tum  a  coiisuiibus  ahire  lic- 
tores jussi,  paludanientaqne  detrac- 
ta.'  Et  XXV.  10.  de  Tiberio  Graccho 
proconsule,  '  Paludamento  circa  lae- 
vum  brachiuui  intorto.'  At  lictornm 
snnl  '  sagula.'  Cicero  in  I'ison.  cap. 
23.  '  Togulae  lictoriijus  ad  portam 
prztHto  fiienint,  quibtis  iili  acceptis 
sagula  rejeccrunt,  catirvani  inipera- 


tori  suo  novam  praebuerunt.'  Ob- 
stat vero  illiid  maxinie,  qnod  inep- 
tissinium  sit,sunimi  ducis  egredientis 
pompam,  tacito  ipsius  habitn  et  orna- 
tu,  ab  aniictu  lictorum  describi.  Sed 
et  quum  '  lictores  paludatos'  volunt, 
oportet,  explicent  nobis  aliquid  sin- 
gulare  in  illis,  non  simpiiciter  milita- 
rem  habitum  sic  denotari  nos  doce- 
ant :  secus  non  modo  lictores,  sed 
totam  cohortem  ad  bellum  proficis- 
centis,  omncs  omnino  milites  quoque 
•  paludatos,'  quia  militariter  hand 
dubie  ornati  fuerunt,  dici  conveni- 
ret.  Qui  ergo  tarn  conspecti  licto- 
res, ut  pras  ciPteiis  horum  saga  in- 
ciderentur  '  paludamentar'  Quae  stul- 
titia  fait  lictoribus  paludanienta  da- 
re, quum  tumultu  decreto  sagis  se- 
natus, tot  censorii,  tot  consulares, 
praBtorii  viri  essent  conlenti  ;  '  sa- 
ga parare,'  '  ad  saga  ire,'  '  in  sagis 
esse' dici  non  dedignarentur,'  paluda- 
nienta '  imperaloribus  populi  Roma- 
ni  relinquerent  ?  Scilicet  hi  non  ad- 
spirarent  ad  earn  dignitatem  vcstis, 
qua  conspicuiis  incedebat  minimus 
inter  liberos  adsecla  imperatoris? 
Adversatur  denique,  quod  in  locis 
certa^  integritatis  ac  scriptorum  co- 
dicum  et  vetustate  et  multiludine 
longe  munitissimis  aliter  multo  Livius 
loquitur,  ct  illis,  qui  nasum  habent, 
facile  subjicit,  quae  dubiis  istis  verba 
concepisse  debeat  crcdi.  Ut  1.  xxi. 
extremo,  (cap.  03.)  de  C.  Flaminio: 
'  ne  auspicato  profectus  in  Capitolinm 
ad  vota  nuncupanda,  paiudatus  inde 
cum  lictoribus  ad  provinciam  iret, 
lix£e  modo,  sine  insignibus,  sine  licto- 
ribus profectum,  clam  furiim.'  Ut 
XXXI.  14.  '  Tuui  Sulpicins,  secundum 
vota  in  Capitolio  nuncupata  paiuda- 
tus cum  lictoribus  profectus  ab  nrbe 
Brundusium  venit  :'  ubi  non  medio- 
criter  me  confirmat,  quod  And  ream 
secuta;  edd.  et  scripti  etiam  quidam 
habeant  similiter  paludatis  lictoribus. 
Sed  ratione  et  nielioribns  scripiis 
auctoribus  absurda  lectio  est  a  do(  tis 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLI.   CAP.  10.   (15.)       12057 


viris  miitata  :  cur  hie  minus  liceat?  dare  his  vocibus  genericam  significa- 

Repone  igiiur  sine  scrnpiilo,  non  vo-  tionein  :  sed  iisiim  ntagistrumloquen- 

tis  nunciipatiSy  non  paludatus,  sine  lido-  di  eas  ad  imperatorinni  cultiim  arc- 

ribus.    Deiude,  quuni  is  more  majorum,  tasse  et  aplasse  aio.    Sic  quoqiie  ve- 

secundum  rota  in  Capilolio  nuncvpata,  mm  est,  quod  sentiunt  illi,  iiiodo  non 

cum  licloribus,  paUtdatus  profectus  ab  promiscue  de  vtilgo  militimi,  sed  de 

vrbe  esset.     Iterunique,  non  ultra  iri-  imperatoril)us  andiantiir.     Conceda- 

duum  moratus   Roma,  pcdudatus,   cum  nius  et  inteliigi  de  quibusvis,  sed  me- 

lictoribua,  votisque  in  Capilolio  nuncu-  minerimiis,  id  eos  observare  ex  angu- 

patiSjinprovinciam,  aque  ac  prius,  pra-  ralibus  iibris,  in  qnibus  sernio  vetus- 

cipiti  festinatione  ahiit.     Nam  ita  quo-  tissimus   et  originibus  propior,  nec- 

que  sensus  legendum  dictat :  non  cb-  dum  pro  varietate  rerum  per  artem 

que  ampUus  pracipili.     Gruterus  pro  inventarum  distiiictis    vocabulis,  ut 

iositiciaeam  vocem  delebat.     Sic  eti-  aelas  curiosa  postea  voluit.     Ubi  ni>i 

am  XLV.  39.  scribe,  CoHSu//))o/7cisf£ns  foret  singulare,  quid   opus    allegare 

prcctorve  paludatus   cum   licloribus   in  libros  augurales  ?  quis  ferret  lioc  fri- 

proviuciam  et  ad  bellum  vota  in  Capita-  gus  et  jejunitatem  in  Veranio  et  Fes- 

lio  nuncupat.     Neque  me  fngit,  virum  to,  quum  tot  celeberrimi  et  poiitissi- 

muit£e  ieclionis  in  nupero  ad  Cicero-  mi  scriptores  easdem  voces  totidem 

nis  orationes  commentario  colores  et  iterarint,  quiuii  in  ore  omniun;  quo- 


splenia  vuigatae  prapparasse.  Varro 
producitiir  de  L.  L.  vi.  p.  72.  '  Pahi- 
da  a  paludamentis.  Sunt  hxc  insig- 
nia et  ornamenta  militaria.  Ideo  ad 
bellum  cum  exit  imperator,  ac  licto- 
res  mutant  vestem,  et  signa  incinue- 
runt,  paludatus  dicitur  proficisci : 
quae,  propterea  quod  conspiciuntur, 


tidie  versarentur  occasione  ducum 
ad  bella  exeuntium?  Videtur  autem 
'  paludaiuentum  '  dictum  quasi  '  pal- 
lulamentum.'  '  Palla  '  ut  et  '  pal- 
lium '  prima  significatione  qnodvis 
amiculuni,  tarn  viroruu),  quam  fnenii- 
narum ;  etsi  usus  postea  illud  mulie- 
ribus,  et  histrionibus,  et  citliarctdis 


qui  ea  liabent,  et  tiunt  palani,  palu-  attribuerit :    inde  '  pallula,'  et  liinc 

daiueuta  dicta.'    "Ervfiov  palani  iuep-  '  pallulanienlum,'  ut  a  '  penis,'  '  pe- 

tum,  cum  Paluda  viragine,  et  a  palu-  niculus,'  mox  '  peniculamentum.'  Ob 

danientis  dicta,  illi  remilto.     Sed  et-  ingratam  repetitionem,  liquidam  me- 

si  dicat,   lictores   '  mutare   vestem,'  dio  loco  jusserunt  liquescere:  et  sic 

non  tamen  dicit,  eos  amiciri   paluda-  prima  syllaba,   natura  brevis,   posi- 

Hientis,  ant  fieri  paliidalos,  aiit  palu-  tioue  lonj;a,  in  naturani  suam  rediit : 

datis  iis  imperatorem  proficisci;  ve-  (esse  autem  prima?  syilabae  A  breve 

rum  dicit  '  paludatum  imperatorem  ex  origine  apparet:  eamque  quanti- 

proficisci.'     Ergo,   si    integer    locus  tateni   ostendunt,  in  quibus  servata 

est,  vestem  nuiiaiit  ipsi  sumptissagu-  est  '  supparus,'  et  '  siparium  :'  nam 

lis  loco  togularum  :  forte  '  mutant  '  qui  post  inveutam  divine  proditam- 

et  '  vestem  '   im|)eratori  pritbito  et  que  ab  Salmasio  ouiniuui  horum  sca- 

circumjecto  paludamento  :  neque  e-  luriginem  venasque  pallam  a  TrdWuu 

nim  njirum  hac  in  re  lictorum,  non  ciiui  Servio  ad  Virg.  iEn.  i.  648.  de- 

servorum,  miuisterio  usos,  ut  niagis  rivant,  ignoscat  miiii  genius  ipsorum, 

omnia  publicefierisignifiuaretur.  Ob-  ^aXav-qipayovai)  \ is  \ero  liquidse  pro- 

tenditur  et  Festus  :  '  Paludati  in  li-  ducentis  antecedentem  syllabam  bre- 

bris  auguralibus  significat,  ut  ait  Ve-  veui,  liquescente  ca  in  proxime  se- 

ranius,  armati,  ornati ;   omnia  eniui  quentem    vocalem    V   transfunditur, 

militaria  ornamenta  paliidamenta  di-  imde  syllaba  antea  brevis  in  '  pallu- 

ci.'    Equidem  non  negabo,  originem  la'  fit  longa;    postrenio  loco  etiam 

Delpli.  et  Vur.  Clas.                      Livius.  23  Z 


12058 


NOTiE    VARIORUM    IN 


liqiiidam  niutanint  in  D,  quarum  H- 
terarum  translatitia  variatio  est.    Ut 
'  impelimenta'  pro  impedimenta  apiid 
Feslnm,  '  Meiicae  aves.'pro  Medicis, 
*  Delicare  '  pro  dedicate  :    sic  '  da- 
criinas  '  pro  iacrimis  dixit  Liviiis  An- 
dronicus,  et  •  dantia  '  pro  lautia :  de- 
scendit  enim  ab  Swrioy  :  cum  in  multis 
AV  et  O  promiscue  usurparent,  ma- 
luenuit  lautia,  ut  distinguerent  a  lo- 
tium:  sic  a  fie\trw  fecerunt  medilor, 
sic  odefacit,  dingua,  et  capitodium  dixe- 
runt,  pro  quibus  posteriores  olefacit, 
Ibigua,  capitolium  nialuerunt.    A  '  pa- 
ludamento  '    porro    qnum    deberent 
dicere    '  paludamenti,'  ut  rotundius 
aptinsque    esset,    maiuerunt    extri- 
ta  syllaba  '  paludati :'  quod  dictum 
accipiemiis,    non   quod    olim    '  palu- 
dare  '  fuerit,  sed  quasi  fuisset,  ut  in 
pluribus  a    vocabulis  indumentorum 
denominatis  accidit,  sic  '  palliolatus,' 
'  crepiddtus,  *  amethystinatus,'  '  sar- 
donycbatus.*     Eandem  proprietatem 
vocis  respexit  Luciilius,  quum  scrip- 
sit   lib.    X.    '  Pone  paludatus  stabat 
rorarius  velox.'     At  etiam  '  Curiatii 
paludamentiim'memoratur  apud  Nos- 
trum I.  20.     Qui   profecto  non  fuit 
lictor,   sed   quamvis  non  imperator, 
instar  tanien  el  imperatoris  et  exerci- 
tusjiomo  iiUistrissimus,  in  quo  simul 
cum    fratribus  sumnia   belli,   sunima 
rei  Albana^,  ut  in  Horatiis  Romanae, 
periditaretur.     Eos  vero  ab  utraque 
parte  insignitius  ornatos  fuisse  quid 
niiri?  An  non  ex  sacra  historia  novi- 
inus,  Davidem,  pari  paene  sorte  cer- 
tamen  cum  Palaestino  Goliatbo  initu- 
rum,aSaulo  rege  Hebreeorum  et  ves- 
timenlis  et  armis  regiis  ornari  jus- 
sum  ^   Non  igitur  Curiatii  cultus  ha- 
bitusque  promiscuum   imperatori    et 
lictoribus  faciet  paludamentum.     De 
Agrippina  uieniinimus  ex  Annali  XII. 
56.  Taciti  :  '  Ipse  insigni  paiudamen- 
to  neque  procui  Agrippina  cblamyde 
aurala    prapsedere.'     Hoc   narraiido 
et  Plinius  si  recte  dicitur  et  mulieri 
paludamentum  tradere  \xxiii.3,  di- 


catur  et  Suetonius  peltam  et  galeani 
mulieri  tradere,  quum  narrat  in  Ca- 
ligula c.  25.  '  ut  scppe  cblamyde  pel- 
taque  et  galea  ornatam  '  (Cassoniam 
suam)  '  et  juxta  adequitantem  mill- 
tibus  ostenderet.'    Sane  Hleronymus 
[De  muliere  septies  icta]  paludamen- 
tum dat  lictori,  neque  consulem  ad 
bellum  comitanli,  sed   suppliciuni  a 
damnato  exigenti:  itaque  ilium,  sno 
jure  interdum  disertum,  in  aliis  admi* 
rantes  cum   Livio  comparare  mitta- 
mus.  J.  F.  Gron.    Quae  hie  de  '  pa- 
ludatis  lictoribus  '  vere  disputantur, 
opposita  sunt  Nic.  Abramo  ad  Cicer. 
in   Pison.  c.  13.     Sed  is  omnia  fere, 
quae  de  iis  habet,  debet  Gruchio  c. 
43.     Refutat.   ad  posterior.    Disput. 
Sigonii.     De  lictoribus  paludatis  ea> 
dem,  quae  liorum,  est  sententia  Ho- 
tomani  ad  Cicer.  de  Provinc.  Consul, 
c.  15.  Lipsii  de  Milit.   Rom.  ii.  12. 
Ferrari!  de  Re  Vestiar.  part.  ii.  1.  iii. 
c.  5.et  Sigonii  de  Antiq.  Jur.  Provinc. 
II.  4.  et  de  Lege  Curiata  c.  6.  ubi 
perperam  tamquam  verba  Livii  haec 
laudat,  quae  in  eo  non  leguntur :  '  Ro- 
mam  ex  provincia  rediit  ad  solemnia 
vota  in  Capitolio  nuncupanda,  palu- 
datosque  lictores  accipiendos.'  Duk. 
Vera  sunt,  quae  contra  '  paludatos  ' 
lictores  Gronovins  erudite  disputavit. 
'  Rubens  sagulum  '  lictoribus  tribuit 
Silius  IX.  419.  '  Isque  ut  Varronem 
procui  inter  proelia  vidit,  Et  juxta 
sagulo  circunjvolitare  rubenti  Licto- 
rem  :'    ubi   quaedam    vide.     Videtur 
tamen  locus  ille  indicare,  inter  sagu- 
lum lictorum  et  militum  gregariorum 
saga  aliquod  discriuien  fuisse.     Quae 
enim  alia  ratio  dari  potest,  cur  prae- 
cipue  lictorum  sagulum  ibi  Silius  me- 
morarit?  Certe  ducum,  non  summo- 
rum,  sed  inferioris  ordinis,  ut  tribu- 
norum  militum,  ac  ceuturionnm,  ves- 
tem  a  sagulo  militum  similiter  diver- 
sam  exstitisse  innuit  Livius  vii.  34. 
'  Hapc  omnia  '[Decius  tribunus  mili- 
tum] '  sagulo  gregali  amictus,  centu- 
rionibus  item  manipularium  militum 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLI.   CAP.  10.   (15.)        12059 


habitn  diictis,  nc  diicrm  circnmire 
liostes  notarent,  perliistravit.'  In  quo 
vero  differentia  constiterif,  discere 
cupio.  ^oiviKobs  X£Twj/ay  licforibiis 
trinmphantis  imperatoris  tribnit  Ap- 
pian.  Alex,  in  Punic,  p.  35.  AItov  S" 
fjyovvTat  roii  (TTpar-qyov  ^aPSovxot  (pOLVi- 
Kohs  x'Tij'aj  tpSeSvKSres.  Vertit  inter- 
pres,  Ipsum  imperatorem  prcrcedunt  lie- 
tores  pii  lull  (it  i.  Id  displicet  Dempster. 
in  Etnir.  Reg.  iii.  36. 329.  qui  x^'ro^pas 
vertere  maifbat  tunicas,  et  lictores 
ideo  in  triumplio  tnnicatos  fiiisse  pii- 
tat,  nt  liostibus  victis  ignaviam  obji- 
cerent :  vel  <poiviKovs  x^'^'^>'<^^  4v5e5vic6- 
Tes  reddebat  sagali  purpitreis  vestibus. 
Ceteruin  Curiatii  paludamentum  vix 
interpretalionem  Gronovii  admillit. 
Livius  eniin  i.  20.  vocat  pahidamen- 
tum,  '  quod  ipsa,'  nenipe  Horatii  so- 
ror,  '  confecerat.'  Dion.  Halic.  An- 
tiq.  III.  157.  dicitnr  irewAos  ttoikiXos, 
i>i>  aiiTT]  fiiTh  TTjs  p.T]rpbs  i^v(p-fivaffe. 

§  6  Adversis  atiribus  militum'\  Gro- 
uov.  ad  Livii  xxiv.26.  §  10.  hiinc  lo- 
cum landans,  adfert  aversis  atiribus, 
Sed  adversis  constanter  ed.  prima, 
omnesque  postea  secutas  servant. 
Et  recle.  Non  tantiim  enim  Claudius 
aversis,  id  est,  non  adtendentibus, 
sed  etiani  adversis,  id  est,  adversan- 
tibus  militum  auribus  ilia  jactavit. 
Vide  ad  i.  46.  §  2.  Mox  ingessit  pro- 
bra,  omissa  copula,  editi  ante  Mo- 
dium. 

§  7  Quod  quum  milites  cotisulis  iinpe- 
riodiclo  audientes  futuros  sese  dicerent] 
Quid  liic  iiegotii  militibns?  Manlitis 
et  Junius  provincia  decedere  jnbe- 
bantur.  Cnr  pro  illis  respondent  mi- 
lites? Scribe,  ad  exlremum  utrumque 
decedere  provincia  jussit.  Quumque  illi 
se  consulis  imperio  dicto  audientes  futti- 
ros  esse  dicerent :  nam  esse,  non  sese, 
quod  subjecerunt,  ibi  scriptus.  J.  F. 
Gronov.  Niliilominns  ilia  quod  quum 
mutanda  non  censebit,  qui  inspiciet 
notata  ad  xxxviii.  9.  Jac.  Gronov. 
PriniEe  editionis  lectionem  esse  in  sese 
mntavit  mox  Frob.  1535.    Doujatius, 


rejects  Gronovii  conjeclura,  probat 
scripturam  autogra|)lii,  Quod  quum 
milites  consults  imperio  dido  audientes 
ftU  tiros  esse  dicerent:  sive  milites  in- 
dicare  vohierint,  ipsos  se  paratos  es- 
se ad  parendnm  consuli,  sive  Man- 
lium  et  Jiinium  paratos  esse  ;  earn 
enim  lectionem  utruiiique  sensum 
ferre.  Pntal  autem  congrucntius  es- 
se, a  militari  turba  confuse  ortas  vo- 
ces resisteiJtium  consuli,  quam  a  du- 
cibus,  quemadmodum  in  L.  Papirii 
dictatoris  et  Q.  Fabii  magistri  equi- 
tuni  dissidio  Yiii.  32.  Veriim  in  ex- 
euiplo,  quod  laudat,  nulites  quierunf, 
quamdiu  verbis  inter  dictatorem  et 
magistrum  eqnitnm  certabatur,  et 
tuui  deiiium  tunuiltum  miseere  ince- 
perunt,  |)Ostquam  hiuc  Papirius  spo- 
liari  magistrum  equitiim,  ac  virgas  et 
secures  expediri  jussit;  inde  Fabius, 
fidem  militum  inplorans,  laceranti- 
bus  vesteni  lictoribus,  ad  triarios  sese 
recepit.  lulnstrandae  itaque  senten- 
tias  ejus  non  convenit.  Quin  etiam, 
ut  lectio,  quam  probat,  placere  pos- 
sit,  et  verisimile  fiat,  tacentibus  Man- 
lio  et  Junio,  solos  milites  consuli 
respondisse,  ratio  ipsi  reddeuda  erat, 
cur  Claudius,  omissis  niilitibiis,  irani 
adversus  proconsules  exserat,  et  se 
eos  viuclos  Romam  missurum  mini* 
tetur.  Potiiis  existimo,  primo  ipsos 
proconsules,  mox  qui  pro  qnapstore 
Manlii  erat,  et  turn  deninin  circum- 
fusum  exercitum,  imperatorum  caus- 
836  faventem  et  consuli  infestum,  os- 
tendisse,  se  consulis  imperio  dicto 
audientes  non  fore.  Vel  igitiir  cnui 
Jac.  Gronovio  legendum  videtur  Quod 
quum  illi  se  consulis  imperio  dicto  audi- 
entes futuros  esse  dicerent,  vel  Quod 
qutim  illi  tum  consulis  iinperio  dicto  au- 
dientes futuros  esse  dicerent,  quum  is, 
8j-c.  oniisso  pronomine  se,  quod  saepe 
intelligi  vidimus  ad  i.  23.  §  5.  turn 
subsequenle  quum,  ut  apud  Cic.  Piiil. 
II.  44.  '  Tum  rex  fiiit,  quum  esse  Ro- 
mae  regem  liceret.'  N'oeiilam  deni- 
que  quod  sappe  eleganter  abundare, 


12060 


NOT^   VARIORUM    IN 


vidimus  ad  xxxk.  37.  §  6.  Adde 
Cortium  ad  Salhist.  Jug.  c.  14.  §  21. 

Quum  is  more  majorum,  secundum 
ro<a]  Dociwell.  dissert,  de  Cyclis  x. 
41.  scribii,  si  consul  non  factis  sacris 
in  monte  Albano,  iiec  votls  in  Capi- 
tolio  nunciipatis,  nee  paludatus  cum 
lictoribus  urbe  exisset,  reipublicae 
omen  infaustum  credituni  fuisse,  nee 
luilites  ipsos  se  sacramento  niilitari 
ad  obsequium  teneri  credidisse.  Queb 
se  de  iniiitilnis  in  lioc  loco  Livii  inve- 
nisse  putaf,  niilii  non  facile  persua- 
debit.  Milites,  quamdiu  dimissi  non 
eiant,  sacramento  obligabantur  ;  di- 
missi eo  solvebantur.  Cic,  de  Ollic. 
I.  2.  Sed  iii  dimissi  nondum  erant, 
ncc  niagis  propter  solemnia  ilia  a 
Claudio  consule  neglecta,  se  non  te- 
neri  sacramento  credere  polneriint, 
quam  exercitus  C.  Flaminii  credidit, 
qui  neque  Latinis  factis,  neque  votis 
nunciipatis,  neque  paludatus  cum 
lictoribus  in  provinciam  profectus 
fuerat,  xxi.  63.  Nee  qiiidquam  in 
hac  narratione  Livii  est,  unde  id  de 
liis  miiitibus  colligi  possit.  Hi  jura- 
verant  in  verba  A.  Manlii  et  IM.  Ju- 
nii,  quibus  imperium  prorogatum 
erat.  Quum  autem  sibi  id  ob  eam 
caussam,  quam  dicit  Livius,  non  di- 
mitten<lum  existimarent,  milites  im- 
peratoribus  suis  adseusi  sunt,  et  sub 
lis  in  Isuia  militare  perseverarunt  ; 
ac  demum,  postquam  consul  Komam 
profectus,  votis  in  Capitolio  nuncu- 
patis,  cum  lictoribus  in  provinciam 
redierat,  ab  eo  cum  ducilius  suis 
dimissi,  et  sacramento  soluti  sunt. 
Duker. 

Cum  lictoribus,  paludatus  profectus] 
Ita  logendum  esse,  recte  Gronov. 
dociiit  ad  ^  5.  Antea  edebatur  sec. 
vota  in  Cap.  nuticupata  licloriOus  palu- 
dulis  profectus. 

§  13  Paludatus,  cum  UclorUms,  vo- 
tisque'i  Haec  etiam  verba  ri-ctc  a 
Gronov.  ibidem  emendata  sunt.  Pri- 
ores  edd.  praeferebant  paiudalis  licto- 
ribus, votisaue. 


Mque  amplius  pracipiti  celeriiate 
abit]  Florebellus  legit,  ceque  ac  prius  : 
egregie  :  nam  paulo  ante  dixit, '  In 
provinciam  nocte  profectus  praeceps 
abiit.'  Sigon.  Est  a  glossa  amplius. 
Gruter.  Gruterus  delet  rh  amplitcs. 
Quid  si  aque,  ac  prius,  prcecipiti?  J. 
F.  Gron.  Vide  etiam  Gronov.  hoc 
cap.  §  5.  Eam  autem  conjecturam 
longe  przeferendam  puto  illi  Doiijatii, 
qui  legebat  aque  aut  amplius  praci' 
piti. 

Cap.  XI.  (xvi.)  §  1  Oppidum  Nesar- 
tium]  Ita  major  Jac.  Gronovii  ed. 
sed,  ut  videtur,  errore  operarum. 
Certe  minor  ejusdem  ed.  Nesaltium, 
ut  legunt  edd.  priores,  nisi  quod  Cu- 
rio et  quidam  alii  dederint  Ncsatium. 
Et  tamen  Nesartiurn  Clericus  et  Cre- 
vierius  servarunt.  Cluveiius  Ital. 
Antiq.  I.  21.  213.  Nesactium  legen- 
dum  monet  auctoiitate  Plinii  Hist. 
Nat.  III.  19.  et  Ptolem.  iii.  I.  cui  Ne- 
aaKTov  vocatur.  Emendationem  Clu- 
verii  probavit  Cellar.  Geogr.  Ant.  ii. 
9.  448. 

Regulus  ipse  JEpulo']  Apulo  malebat 
Salmas.  ad  Flori  ii.  10. §3.  Sed,  Rei- 
nesium  Var.  Lect.  i.  25.  vuigatum 
JEpulo  defendere,  ad  eum  loc.  Flori 
dociiit  Dukerus.  Mox  oppugnant  om- 
nes  editi  usque  ad  Gronov.  qui  a. 
1665.  euiendavit  oppugnarunt ;  quod, 
prater  Donjatium,  recentiores  edi- 
tores  receperunt. 

§  4  Miraculo  terruit  abscissae  aqua;'\ 
Edd.  antiquiores  praefernut  uhscisce 
aquct:  sed  Basileens.  1554.  dedit  ab- 
scisscB ;  quod  Sigonius,  Modius,  et 
inde  reliqui  omnes  servarunt.  Vide 
ad  xxxi.  34.  ■^4.  et  Gronov.  in  pri- 
ma ed.  nott.  ad  Livii  xliv.  5. 

^  9  Trium  oppidorum  exscidio'\  Ita 
J.  F.  Gronovius  1665.  edidit,  quum 
priores  omnes  constaiiter  prseferant 
excidio.  Vide  aii  v.  15.  §9.  Priscam 
lectioneni,  nulliim  justam  ob  caussam 
loco  pulsam,  rcstitui. 

Cap.  XII.  (xvi I.)  §  1  T/.  Claudius 
proconsul,  qui  prutor  priore  anno  fa- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XLI.   CAP.   13.  (18.)       120G1 


eraf]  T.  Claudius,  et  mox  ^  7.  T.  Clau- 
dii  edd.  piincipes.  Sed  recte  Ti. 
Claudius,  et  Ti.  Claudii  Sigonius  e- 
meiidavit.  Vide  ad  xl.  .59.  §  5.  Hie 
Ti.  Claudius  anno  praecedenti  jnris- 
dictionem  urbanam,  ut  viri  docti  do- 
ciieniiit,  sortitns  eiat ;  veiiim,  qmiin 
castra  A.  Manlii  ab  Istris  capta  Ro- 
niani  adiatiini  essef,  senatus  decre- 
\it,  ut  niilitibus  legionis  quait.Te  et 
socium  Latini  nominis  quinqne  milli- 
bns,  equitibus  ducentis  quinquaginta 
ediceret,  Pisas  ut  convenirenf,  eam- 
que  provinciani,  dum  INI.  Junius  con- 
sul, ex  Liguribus  in  Galliani  transiie 
jussus,  inde  abesset,  tutaretur,  r.  5. 
Vidotur  igitur  liic  locus  inilicare, 
eum,  quo  niajori  auctoritate  provin- 
cias  prajesset,  cum  inijierio  procon- 
sulari  Pisas  inissuui  esse. 

^  5  Duodecim  millia  armalorum  ccE' 
sa"]  Pighius  in  Annal.  ad  a.  lOLXXVi. 
pag.  345.  banc  victoriam  nieniorans 
duo  millia  caKsa  refert ;  quod  errori 
vel  calami,  vel  memoriaj  tribuen- 
dam.  Paullo  ante  '  Balarorum  aux- 
ilia'  sunt  auxiliari;e  Balarorum  co- 
piae :  qtiod  utrum  eo  sensu  dici  pos- 
set, male   dubitabam  ad  I.  iv.  c.  17. 

§  8  Plus  septivgentis  in  proelio  aut 
in  castris,  S(C.  capti]  Seplingenti,  ut 
alioqui  solet  Livins.  Lib.  xmi.  c. 
7. 'Anipliiis  septingenti  passim  cap- 
ti.'  J.  F.  Gronov.  Septivgentis  pro- 
fluxit  ex  postrema  Gruteii  ed.  Prio- 
res  omnes  per  notas  exbibent  plus 
DCC.  quod  ambiguum  est,  et  fpque 
septingenti,  qnam  septingentis,  reddi 
potest.  Prius  tamen  Gronovio  pla- 
cuit,  quia  Livius  ita  loqui  amavit. 
Lib.  xxm.  c.  35.  *  Ciesa  plus  duo 
millia.'  c.  46.  '  Hominuin  plus  quin- 
que  millia  czesa.'  xxiv.  17.  *  Plus 
tamen  duo  millia  iiostium  eo  die  ex-- 
sa. '  XXX.  12.  '  Non  plus  quinque 
millia  occisa.'  xxxi.  34.  '  Paullo 
plus  ducentos  passus;'  ubi  vide.  c. 
50.  *  Plus  quinque  dies.'  lib.  xxxiv. 
c  1. '  Plus  semunciani  auri  haberet.' 


XXXVI.  40.  '  Plus  partem  dimidiam 
ex  qiiinquaginta  miliibus  bominum 
caesam. '  xxxvii.  44.  '  Ceciderunt 
non  plus  trecenti  pedites.'  xxxix. 
4.  'Ubi  plus  tria  millia  Iiostium  sint 
caesa.'  c.  31.  '  Paullo  plus  sexcenti 
ceciderunt. '  Lib.  xl.  capp.  32.  50. 
XLI.  7.  lib.  XLii.  capp.  8.  52.  57.  lib. 
XLiii.  capp.  12.  13.  et  alibi.  Vide 
etiam  ad  xxix.  24.  §  2.  et  Heins.  ac 
Kurm.  ad  Veil.  Pat.  ii.  110. §  2.  Si- 
militer Livius  construit  vocem  am- 
pUus ;  vide  ad  xxi.  29.  ^  3.  vocem 
etiam  minns;  vide  ad  iii.  G4.  §  9. 
Pra-terea  aut  in  pralio,  aut  in  castris 
edd.  vett.  Prius  aut  Modius  omisit, 
quod  suo  loco  restitui. 

Cap.  XIII,  (xviii.)  §  1  In  Crustu- 
mino  avem  Sanguulem  (quam  vacant) 
sacro  lapidem  rostro  cecidisse]  De  San- 
guali  ave  ita  Pliuius  x.  7.  '  Sangua- 
lem  avem  atque  luuiiissulum  augures 
Romani  in  magna  quaestione  babent. 
Immissulum  aliqui  vulturis  pulluin 
arbitrantur  esse,  et  Sangualem  Ossi- 
fragee.  Massurus  Sangualem  ossifra- 
gam  esse  dixit,  Immissulum  autem 
pullum  aquilap,  priusquam  albicet 
Cauda.  Quidam  post  Mutium  augu- 
rem  visos  nou  esse  Romje  affirmave- 
runt.  Ego  (quod  verisimilius  est)  in 
desidia  rerum  omnium  iion  arbitror 
agnitos.'  Ex  bis  Plinii  dictis  eiici- 
mus,  Sangualem  avem  fiiisse  Ossifra- 
gam  appellatam,  quam  avem  dixit 
Aristoteles  esse  aquiite  persimilem, 
sed  majorem  tamen,  et  coloris  leu- 
copbaei  sen  fusci,  boo  est,  in  nigro 
albicautis.  Ex  aquilarum  genere, 
quas  '  Halia^etos'  vocant,  esse  Ossi- 
fragam,  docet  Plinius  x.  3.  iiascique 
ex  diverso  aquilarum  coitu.  Alber- 
tus  INIagnus  libro  de  Animalibus  et 
ipse  inter  aquilam  Ossifragam  repo- 
nit,  minoreni  tamen  statuit,in  lioc  ab 
Aristotele  discrepans.  Cur  vero  Li- 
vius Sangualis  avis  rostrum  '  sacrum  ' 
nuncupaverit,  non  ita  manifestum. 
Piito  ego  eo,  quod  augures  liujus  avis 
volatiim  inagnifdcerent,avem  sacram 


120G2 


NOTa;   VARIORUM    IN 


liabitani  Sangnalem,  ob  idque  et '  sa- 
crum '  illiiis  rostrum  appellasse  Livi- 
um  ;  vel  forte  etiain  proptcrea,  quod 
in  Sangi  Dei  sacrificiis  hnjiis  avis  ali- 
quis  esset  nsiis.     De  hoc   gentilinm 
Deo    ita    Sex.    Pompeins    lib.    xiv. 
'  Propter  viain  fit  sacrificiiim,  quod 
est  proficiscendi  gratia  Herculi  aut 
Sango,  (pii  scilicet   idem  est  Dens.' 
Alii  profecturi  viam  Herciili  ant  Jane 
sacrificabant.    Est  et  Janus  secundum 
aliqnos  Sabina  lingua  '  Sangus.'     De 
tenipio  iiujus  Dei  Piinius  viri.  48.  et 
Varro  de  Ling.  Lat.  iv.  p.  19.  inquit : 
•  jElius  Gallus.     Dins  Fidins  diceba- 
tnr  Diovis  filius,  ut  Graeci  AtSa-Kovpov 
Castorem,  et  pntabant  hunc  esse  San- 
gnm  ab  Sabina  lingua,  Herculem  ab 
Grapca.'     Sangi  aedes  de  crelo  tactas 
scribit  Livius  per  initia  lib.  xxxii.  c. 
1.  et  lib.  VIII.  c.  20.  ubi  legitur  Semonis 
Jani:   eam  lectioneni  dispnngendam 
doctissimi  quidam  censuere,  et  repo- 
nenduni  Sabino  Sangi.    Dionys.  Anti- 
quit.  II.  113.  scribit,  Sabinorum  genti 
ioditum  nomen  ex  Sabino  Sangi  Divi 
gentilis.     Sangi  sacellnni  statuit   P. 
Victor  in  vii.  Urbis  regione.    Non- 
nnlli  non  sacro,  sed  sacrum  legendum 
dixere;  et  non  ad  avem,  sed  ad  iapi- 
dem  adjungunt  :  qnam  lecti.-iiiem  si 
admiserimus,  quid  per  '  sacrum  lapi- 
<lem'  sit  intelligendum,  erit  indagan- 
dum.     Veniebat  in  mentem  historia, 
cujus  meminit  Livius   i.  30.  in  hzec 
verba:  '  Id  quia  inangnrato  Romulus 
fecerat,  negare  Attius  Navius,  incly- 
tus  ea  tempestate  angur,  neque  mn- 
tari,  neque  novum  constitui,  nisi  aves 
addixissent,  posse.     Ex  eo  ira  regi 
niota,   eludensque  artem,  nt  ferunt, 
agedum,  inquit,  divina  tu,  inaugura, 
fierine  possit,  quod  nunc  ego  niente 
concipio  :  quum  ille,  in  angurio  rem 
expertns,  profecto  futuram  dixisset : 
atqui  hoc  animo  agitavi,  inquit,  te 
novacula    cotem    discissurum,    cape 
haec,  et  perage,  quod  aves  tuae  fieri 
posse  portendunt.     Turn  ilium  iiaud 
cunctanter  discidisse  cotem  fernnt. 


Sfalna  Attii  posita  capite  velato, qno 
in  loco  res  acta  est,  in  Comitio,  in 
gradibus  ipsis  ad  Izevam  curiae  fiiit : 
cotem    qnoqne  eodem  in  loco  sitam 
fuisse   memorant,   nt    esset  ad   pos- 
teros  miracnii  monurnentum.'     Hu- 
jnsmodi    lapidem,  ob  miracnlum  sa- 
crnm  appellatum,  prins  novacula  dis- 
cissum.mox  ab  ave  Sangnali  cspsum, 
forte  Livinm  inlellexisse  cogitabam  : 
sed  cum   id    in   Crustumino  oppido, 
non  RomcE,  contigisse  scribal,  utique 
non   reripienda   prspsens  explicatio. 
Autbor  est  Pausanias  Corinth,  c.  31. 
apud  TrcEzenios  ante  Dianae  Lycaeae 
templum  lapidem  exstitisse'  sacrum' 
appellatum  :    scribit   Lampridius    in 
Heliogab.  vii.  ilium  lapides  '  Dives' 
dictos  e  templo  Diana;  Laodiceae  au- 
ferre   voluisse.     Dicamns  itaque,   in 
Crustumino  forte  et  lapidem  hnjus- 
niodi  fuisse.     Quod  si  nee  expositio 
ista  arriserit,  alia  erit  subsequens  re- 
cipienda.     Fictilia  sen  lapidea  Deo 
signa  et  simulacra,*  sacros  lapides' 
dictos,  cum  ea  religiosissime  colerent 
Romani,  unde  et  per  Jovem  lapidem 
jurabantjsi  Pliniocredimusid  xxxiii. 
7.  affirmanti.    Ita  et  agrornm  termini 
lapidei  '  sacri'  dicti,  quod  Arnobius 
scripsit.     Eornm  aliquem  Sangualem 
avem  rostro  cecidisse  in  agro  Crustu- 
mino existentem  forte  existimandum, 
idque  pro  prodigio  habitum.    De  san- 
gnali ave  legenda,  quae  a  Julio  Obscq. 
Piodigiorum  libro  c.  63.  literis  man- 
data  fuere.  M.  Donat.   Tibnll.  1. 1. 15. 
'  Nam  veneror,  sen  stipes  habet  de- 
sertns  in   agris,  Seu  vetus  in  trivio 
florida   serta  lapis.'      Appuleius    in 
Florid,  in  princ.  '  Neque  eniin  jus- 
tins  religiosam  moram  viatori  obje- 
ccrit  lapis  unguiue  delibutus.'     Idem 
in  Apolog.  p.  310.  ed.  Elm.  '  Negant 
vidisse  se,  qui  fuere,  nnum  saltern  in 
finibus  ejus  aut  lapidem  nnctum,  ant 
ramum    coronatum.'      Arnob.  i.  22. 
'  Si  quaiido  conspexeram  lubricatunti 
lapidem,  et  ex  olivi  unguine  ordina- 
turn,  tanquam   inesset   vis   przesens, 


T.   LIVII   HIST.    LIB.    XLI.    CAP.  13.   (18.)       120G3 


adulabar,  affabar.'  Sciendum  est  aii- 
tem,  in  prima  ed.  sacrum  esse,  non 
sacro.  In  utioqne  fnistra  se  fatigat 
M.  Donalns.  J.  /•".  Grouov.  De  ave 
savgnali,  sive  sanquali,  est  in  Festo 
voce  '  Alites.'  •  Alites  volatu  anspi- 
cia  facienles  istae  pntabantur:  biiteo, 
sanqualis,  inimusciilus,  aquiia,  viiitii- 
rius:'  et  in  Servio  ad  Virgil,  ^n.  i. 
394.  Enni  versum  Ennio  adsci  ibebat 
Janus  Panhas.  sed  n\dlo  certo  argu- 
mento,  ut  putat  INIerula  ad  Enii.  p. 
G30.  De  saciis  iapidibus  eorumque 
cultu  apud  veteres  nuilta  scripserunt 
quum  alii,  turn  Casaub.  et  du  Portus 
ad  Theoplir.  Cbaract.  c.  IG.  et  Cnpe- 
rus  ad  Auctor.  de  Mortib.  Peisec.  e. 

II.  Dtikerus.  Harduin.  ad  Plin.  x.  7. 
monuit,  liujus  avis  nomen  in  codd. 
scribi  Sanqualis.  Ea  auteni  orthogia- 
pbia  prjeferenda  erit,  si  vera  est  sen- 
tentia,  sanqualf.m  vocari,  quia  erat  in 
tutela  Dei  *Sanci.'  Literarum  enim 
c  et  qu  usum  prouiiscuum  fiiisse,  do- 
cent  'coquns'  et  '  cocus,'  'arciis'  et 
'arquus,'  nnde  '  arquites.'  De  Deo 
*Sanco'  vide  ad  Livii  viii.  20.  §8. 
De  hae  ave  vero  vide  Gesner.  de  Avib. 

III.  181.  Deinde  saa-um  lapidem  ros- 
tra cecidisse  edd.  principes  :  sacro  la- 
pidem  rostro  demnm  substiiuit  Basil. 
1554.  quani  inprovide  Sigonius  secu- 
tus  est.  Alii  rectius  sacrum  revoca- 
runt.  An  vero  per  'sacrum  lapidem' 
intelligendus  est,  quern  '  in  agro  Crns- 
tuniino  in  lucum  Martis  de  coelo  ceci- 
disse,' inter  prodigia  bnjus  aniii  Livins 
retnlit  c.9.?  Id  si  placeret,  inde  pro- 
baretnr  ibidem  lectio  lucum,  pro  la- 
cum.  Si  enim  lapis  iu  lacum  cecidis- 
set,  euni  rostro  ca'dere  sangualis  non 
potuisset.  Lycosthen.  in  Supplem. 
Jul.  Obseq.  c.  C3.  porlasse,  pro  ceci- 
disse, legisse  videtur  ;  sed  alterum 
constanter  est  in  omnibus  edd. 

Bovem  in  Campania  loculum]  An  non 
locutam  i  quum  mox  quoque  sequatur 
bos  alenda  publice  data.  Jac.  Gronov. 
Prodigium  boc  in  utriusque  sexus  bu- 
bus  accidiSvoe,  aliis  iocis  Livius  nar- 


ravit:  bovem  feminam  locutam  re- 
fert  III.  10.  et  XLiii.  13.  at  bovem 
marem  xxiv.  10.  xxvii.  11.  xxviii. 
11.  XXXV.  21.  et  XLi.  21.  Utriusque 
generis  exempla  exstant  ctiam  apud 
Jul.  Obseq.  de  Prodig.  et  quidciii  pri- 
oris  capp.74.  85.  86.  postcrioris  capp. 
103.  et  113.  Veriim,  ut  ultima  primis 
convenianf,  vel  bic  locutam,  vel  mox 
aletidus  publice  datus  legemluni  vide- 
tur. Prius  placuit  Gronov.  et  veri- 
similius  est ;  id  lamen  Clericns  iuscio 
lectore,  contra  fidem  datam,  in  con- 
textum  recipere  non  debuerat. 

Vaccam  crneam  Syracusis]  Prodigi- 
um boc  iulustrari  potest  vacca  aenea 
Myronis,  quani  pro  vera  vacca  pastor 
abigere,  taurus  inire,  oujiisque  ubera 
vittilus  sitiens  adpetere  voluit.  In 
earn  multa  exstant  epigrammata  An- 
thol.  1.  IV.  c.  7.  et  apud  Auson.  Epigr. 
LViii.  et  seqq. 

§  4  Lunam  colonia  eodem  anno  duo 
millia  civium  Romanorum  sunt  deducta'] 
Quadriennio  post  dednctam  Aquilei- 
am.  Veil.  1. 15.  Ab  eo  dissentire  Li- 
vium,  qui  triennio  post  deductam  tra- 
dat,  scribit  Sigon.  de  Ant.  Jur.  Ital. 
II.  5.  Sed  boc  nusquam  tradidit  Li- 
vius. Nam  XL.  34.  Aquileiam  de- 
ductam dirit  P.  Cornelio  Cetbego  et 
M.  BaRbio  Tampliilo  consulibus,  qui 
est  a.  lOLXxii.  Hie  Lunam  Ti.  Sem- 
pronio  Gracclio,  C.  Claudio  Pulcbro 
consulibus  a.  ijlxxvi.  Ilaque  cou- 
venil  Livio  cum  Velleio.  Duk.  Lu- 
nam praefert  ed.  princeps  ;  Lucam, 
quae  quadriennio  postea  prodiit  an. 
1535.  Earn  autom  scripturam  serva- 
runt  reliquaa  edd.  usque  ad  Gronov. 
qui  a.  IfifiS.  Lunam  revocavit.  Al- 
tera tamen  lectio  verier  videtur,  quia 
Veil.  Patcrc.  coloniam  eodem  anno 
Lucam  deductam  esse  testatur  i.  15. 
*  Cn.  autem  Manlio  Vulsone,  INI.  Ful- 
vio  Nobiliore  consulibus  Bononia  de- 
ducla  colonia  abhinc  annos  ferme 
ducentos  scptemdccim,  et  post  qua- 
drienuium  Pisaurum  ac  Potentia, 
interjectoque    triennio    Aqiiileia    et 


12061 


NOT^    VARIORUM    IN 


Gravisca,  et  postqnadriennium  Luca.' 
Praeterfa  Liicam  coloniani  fiiisse  in- 
dicat  etiain  Pliniiis  iii.  5.  '  Primiim 
Etriirix  oppiduni  Luna  porta  nobile. 
Coloiiia  Luca  a  mari  recedens,  pro- 
pioique  Pisae.'  At,  Lunam  coloniam 
deductani  esse,  nondum  reperire  po- 
tui  aliunde  adfirniari.  Id  indicare 
videtur  locus  Livii  XLv.  13.  '  Discep- 
tatum  inter  Pisanos  Lunensesque  le- 
gates :  Pisanis  querentibus,  agro  se 
a  colonis  Romanis  pelli  ;  Lunensibus 
adfirniantibus,  euni  de  quo  agatur, 
a  triumviris  agruin  sibi  adsignatum 
esse.'  Verum,  eo  loco  pro  Lunensesque 
et  Lunensibus  legendwm  esse  Lucenses- 
que  et  Lucensibus,  illud  verisiinile  ef- 
ficit,  qiiod  '  Luca,'  quam  'Luna,'  pro- 
pior  '  Pisis '  fuerit,  et  hinc  potius 
inter  '  Lucenses  '  et  '  Pisanos,'  quam 
inter  '  Lunenses  '  eosdemque  '  Pi- 
sanos' controversiae  de  terminis  agro- 
rum  oriri  potuerlnt.  Et  ita  hunc 
locum  laudrtvit  Cluver.  Ital.  Ant.  ii. 
3.  50G.  quasi  Lucensesque  et  Lucensibus 
editum  invenisset.  Insuper  Lunam 
coloniam  vulgavit  Clericus,  quum 
antea  editum  foret  ab  omnibus  colo- 
7)ia ;  neque  tamen  vcl  liujus  emenda- 
tionis  lectorem  cerliorem  fecit,  vel 
cur  ita  legendum  censuerit,  nllain 
rationem  subjunxit.  Nihil  puto  niu- 
tHndiim,  licet  etiam  Crevierius  eam- 
dem  leclionem  receperit.  Capienda 
hacc  sunt  per  adposilionem  '  Colonia, 
duo  millia  civium  Romanonim  sunt 
deducta  Lucam.'  Vide  ad  xl.  36. 
§  8. 

§  5  P.  Mlius,  L.  Egilius,  Cn.  Sici- 
iiitts]  Medius  liorum  triumvirum  non 
unam  ob  caiissam  milii  suspectus  est. 
Primum  me  movit  gens  circa  ha^c 
tempora  Romae  incognita  '  Egilia,' 
vel,  nt  alii  scribunt,  '  JEg'\\\a,'  cujus 
alibi  nientio  non  obcurril,  nisi  apud 
Cic.  de  Orat.  ii.  08.  '  Cum  Q.  Opi- 
niius  consularis  festivo  homini  Egilio 
dixisset,  Quid  tu,  Egilia  mea,  quando 
ad  me  venis  cum  tua  coin  et  lanar'' 
Ultimam    partem    horum  verboruna 


landavit  Non.  Marcell.  in  voce  '  Co- 
ins ;'  apud  quern  in  antiquioi  ibus  edd. 
legitur  Decilla  mea,  et  in  recentioribus 
demum  ex  vulgata  apud  Cic.  lectione 
Egilia  mea  repositum  est.  Deinde 
Pipihius  in  Annal.  ad  a.  idlxxv.  p. 
343.  snspicatur,  etini  anno  praecedenti 
tribunum  plebis,  hoc  vero  cum  /Elio  et 
Sicinio,  duobus  praetoriis,  triumvirum 
coloniae  deducendae  creatum  esse. 
At  verisimile  nen  videtur,  L.  Egilinm 
tribuiiicium  medium  niemorari  inter 
duos  prastorios,  quum  Livius  tantum 
non  ubique  observare  solitus  sit,  tit, 
qui  majores  dignitates  gesserint, 
etiam  prius  memoret.  Forte  igitur 
legendum  L.  ^milius,  ut  intelligatnr 
L.  jEmilius  RegiUus  praetorius  itidem. 
Qua  emendatione  admissa  Livium 
triumviros  ordine  dignitatum,  quas 
gessenint,  more  sno  recensuisse  ad- 
parebit.  Nam  P.  ^lius  Tubero  prae- 
tor memoratnr  xxx.  40.  et  iterum 
hoc  anno  xli.  8.  L.  iEmilius  RegiUus 
XXXVI.  45.  et  Cn.  Sicinius  xxxix.  6. 
Dixi  vero,  Livium  morem  hunc  tan- 
tum non  ubique  observasse.  Ne  quid 
tamen  dissinnilem,  exemplnm,  eum 
id  neglexisse,  est  xxxix.  55.  ubi  tri- 
umviri referuntur  M.  /Eniilius  Lepi- 
dus,  T.  jEbutius  Cams,  et  L.  Quinc- 
tius  Crispinus  ;  quorum  jEmilius  con- 
sul fuit  xxxviii.42.  jEbutius  demum 
praptor  memoratur  hoc  lib.  c.  6. 
Quinctius  autea  praeturam  gessit 
XXXIX.  0. 

Cap.  XIV.  (xix.)  ^  1  Dum  is  tri- 
umphus  de  Liguribus  agebatur'\  An  Cum, 
vel  Quum  agebatur?  Vide  ad  xxxv. 
8.  §  1. 

Aon  consularem  tantum  exercitum 
Romam  adduction]  Scribe,  ut  pluribos 
aliis  locis,  abductum.  J.  F.  Gronov. 
Vide  ad  xxvii.  29.  §  1.  Mox  Ti. 
Claudio  hie  et  in  fine  cap.  hujus  edi- 
dit  Sigonius,  quum  male  utrobique 
antea  legeretur  T.  Claudio.  Vide  ad 
xr,.  59.  §  5. 

§  2  Superatis  montibus  in  campos 
degressi]  Ita  Gronovius  1665.  edidit. 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XLI.   CAP.   14.    (19.)        120G5 


Prioiesmale prdtfevuntdigressi.  Vide 
ad  IV.  17.  §  11. 

§  3  Colonium  ex  hostibus  eripere'^ 
Abesse  poterat  pr£e|)ositio.  Sed  sic 
etiam  Terent.  Eiin.  iv.  6.  1.  *  Ut  il- 
lain  a  me  eripiat.'  Ibid.  vs.  14.  et 
Adeiph.  in.  2.  30.  Et  Cic.  pro  Mar- 
ceil,  c.  10.  '  Anna  ab  aliis  posita,  ab 
aliis  erepta  sunt.'  Quod  viris  eriidi- 
tissimis  rationi  sermonis  Latini  re- 
pugnare  videbattir.  Duk. 

^  4  Cn.  Cornelius  Scipio  Hispalusi 
Hispallus  geniinata  liquida  Fasti  Ca- 
pitol. Si  idem  est,  qui  a.  iolxxiv. 
praetor  fuit  apud  Liv.  xl.  44.  Pigliius 
in  utroque  anno  non  recte  L.  F.  L. 
N.  fecit,  qui  in  Fastis  L.  F.  P.  N.  est. 
Duk,  Ilispaliis  prat'ernnt  omnes  edd. 
et  ita  apud  Val.  Max.  i.  3.  2.  srri- 
bendiim  nionet  Colerns  ex  lib.  Dan. 
et  Fastis  Capitol.  Ita  sane  in  iliis, 
qiios  vulgavit  Sigonius  in  Fast.  Con- 
sul, p.  XX.  In  illis  tamen  Fastis, 
quos  Pigliius  edidit  in  initio  tomi  ii. 
Anna),  p.  xiv.  Smetius  in  Inscript. 
Ant.  p.  Lxii.  et  Gruter.  in  Inscript. 
p.  ccxciii.  cdidernnt,  scipio  his- 
PALLvs  vocatur.  Cn.  Cornelius  Sci- 
pio Hispalli  Jilius  menioratur  Valeric 
Max.  VI.  3.  3.  at  coirnpte  Tvaws  Kop- 
vr]\ios  6  'IffTravhs  iniK\7tcriv  apud  App. 
Alex,  in  Punicis  p.  46.  Praeterea  in 
Smetii  et  Grnteri  edd.  illornm  Fast, 
vocatur  L.  F.  P.  N.  at  in  Sigouii  et 
Pighii  L.  F.  L.  N. 

Q,  Petilius  Spurinusl  PetiUius  ex 
consniatu  Capitolino.  Sigon,  Vide  ad 
xxxviii.  50.  §  5. 

§  .5  M.  Popillius  Lanas]  Ita  recte 
Sigonius  edidit ;  qiiuin  ante  editum 
fuisset  Popilius.  Vide  ad  vii.  12. 
§1. 

M.  Cornelius  Scipio]  Hie  c.  15.  *  M. 
Cornelins,'  nullo  addito  cognomine; 
c.  27.  '  M.  Cornelius  Maluginensis,' 
oniisso  cognomine  Scipioni*.  Hinc 
snspicio  oriri  potest,  ei  hie  a  sciolo 
quodam  cognomen  Scipionis,  utpote 
celeberrimiini  et  notissimum  in  gente 
Coraelia,  additum  fuisse  ;  eo  magis, 


qnod  in  familia  Scipionnm  rarissimnm 
est,  si  modo  usquani  est,  praMionien 
Marci,  in  Maluginensium  autem  satis 
nsilatum.  Accedit,  quod  '  Scipiones  ' 
et '  Maliiginenses  '  duae  diversae  gen- 
tis  CorneliaK  familije  fuerunt,  nee  fa- 
cile, stante  veteri  republica,  nni  lio- 
mini  duaruni  familiarum  gentis  suae 
cognoinina  addita  inveniuntur.  Sed 
banc  suspicionem  elevant  verba  Cic. 
de  Orat.  ii.  04.  '  Quod  aiunt  Malugi- 
nensem  ilium  M.  Scipionem,  quum 
ex  centuria  sua  renunciaret  Acidi- 
num  consniem,'  &c.  Nam  qiiod  Ro- 
bortellus  ibi  pro  Scipionem  legit  C(b- 
pionem,  recte  rejecit  .Sigonius  de  No- 
minib.  Rom.  c.  5.  Et  quum  deinde 
Kobortellus  Adnotat.  i.  29.  negas- 
set,  cpgnomiua  Scipionis  et  Malugi- 
nensis in  gente  Cornelia  nniqnam 
conjiincta,  et  Scipionibus  prapno- 
men  Marci  inditum  fuis^so,  Sigonius 
utrumque  ex  bis  locis  Livii  constare 
rcspondit,  et  plane  probabile  esse, 
eumdein  a  Cicerone  M.  Scipionem 
Maluginensem  intelligi,  qui  apud 
Livium  idem  przenomen  eademque 
cognoniina  babet,  contendit  :  ac  de- 
nique  exemplum  duorum  cognomi- 
nnm  gentis  Corneliae  uni  ex  ea  gente 
additonim  protniit  e  Fast.  Capitol. 
in  quibtis  a.  laccLXiii.  consul  suf- 
fectus  est  Ser.  Cornelius  Cn.  F.  Cn. 
N.  Lentulus  Maluginensis.  Eqiiideni 
non  video,  quid  contra  bipc  dispntari 
possit.  Nam  scripturam  vulgatam 
horum  locorum,  praesertim  Ciccronis, 
in  quo  non  est  nomen  Cornelii,  ia 
dubium  vocare  velle,  non  niagnam 
rationem  habere  videtnr ;  etsi  con- 
stat, nomina  propria  in  omnibus  li- 
bris  veterum  quam  pluriniis  locis  in- 
credibilem  in  nioduni  corrupta,  et 
alia  pro  aliis  scripta  esse.  Nee  tamen 
ob  causas,  quas  dixi,  adiinc  a  me  im- 
petrare  possum,  nt  pro  certissimo 
habeam,  huic  praetori  nomina  fuisse 
'  M.  Cornelius  Scipio  IMalnginensis.* 
Exempla  Ser.  Cornelii'  Lentuli  Ma- 
lugiueusis'  in  Fastis,  '  Cn.  Lentuli 


1206G 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Cossi '  in  nnmmo  apud  Pigliiiim  ad 
a.  I3CCLII.  '  P.  LentuH  Scipionis  ' 
apud  Goltz.  ad  a.  iocclix.  et '  iEmilii 
Lepidi  Paulli '  in  Dione  xi,ix.  p,  41G. 
posteiioris  a:tatis  sunt,  qua  ratio 
cognoniiniim,  qiiEe  prisca  repiibiica 
obiinuerat,  iiuiltiiin  miitata  erat. 
Duk. 

L.  Aquilius  Gallus']  Aquillius  ex  ta- 
bulis  Capilolinis,  et  Grjecis.  Sigon. 
Vide  ad  ii.  4.  §  1. 

§  6  De  provincia  deduxisset]  Adjice, 
quod  deesse  videtiir,  '  mandatiim.' 
Murcl.  Si  iioc  e  verbis  Livii  periisse 
putavit,  non  recte  sensit.  Muitaiiii- 
jus  generis  eiiipseos  exempla  in  Li- 
vie  sunt.  XXX.  27,  '  Cn.  Tremellius 
Sicilian!  sortittis  est,  lit  ab  Q.  Vil- 
lio  Tappulo  praetore  prioris  anni  pro- 
vinciani  et  diias  legiones  acciperet.' 
Et  ibidem  in  verbis,  '  ut  eos  hidos 
consnles,  prinsquam  ad  belliim  pro- 
ficiscerentur,  facerent.'  xxxv.  11. 
'  Pollicetnr  se,  parte  utra  veilet,  cum 
suis  erupturum;  tantum  ut  diceret, 
utra  pars  frequentior  vicis  esset.' 
XXXIX.  12.  '  Jam  id  ipsum  consul 
laudare,  quum  initiatam  se  non  infi- 
ciaretur  ;  sed  et  cetera  eaden>  fide 
exproiiieret.'  Duk.  Illud  mandatum 
satis  per  se  intelligi,  existimat  Dou- 
jatius.  Eadeni  mens  fuisse  videtiir 
Jac.  Perizonio,  qui  earn  ob  caussam 
ad  oram  Livii  adscripsit  locum  ex 
XLlii.  6.  '  Masinissae  legati  tritici 
eamdem  summam  poliiciti,  et  niille 
et  ducentos  equites,  diiodecim  ele- 
pliaritos  ;  et  si  quid  aliud  opus  esset, 
lit  imperaret  senalus  :'  ubi  intellige- 
bat  rogarunl :  et  liunc  Fieri  iv.  2.  IG. 
'  Consulatus,  absent!  quem  decern 
tribnni,  favente  Pompeio,  nuper  de- 
creverant,  turn,  dissiniulante  codem, 
negabatur.  Veniret,  et  peteret  more 
niajorum.'  His  adde  Livium  cap. 
seq.  '  Manere  cum  eodem  imperii 
jure  in  Hispania  jussi  :  et  ut  in  sup- 
plementum  his  tria  millia  civium  Ro- 
raanorum,  6ic.  mitterentur  :'  ubi  sub- 
iotelligitur  '  decretum,'  vel  simile. 


De  pari  aliarum  vocum  ellipsi  vide  ad 
IV.  20.  §  7. 

^  7  In  jecinore  caput  non  inventum'] 
In  jocinore  et  jocinori  cap.  seq.  §  3. 
omnes  edd.  usque  ad  ultimam  Grute- 
ri,  quae  in  jecinore  et  jecinori  dedit, 
quia  ejus  tempore  ita  passim  in  Livio 
edebatur,  ut  viii.  9.  §  1.  xxv.  16.  § 
3.  XXX.  2.  §  13.  aliisque  locis,  ubi 
variant  codd.  ut  et  apud  Sueton.  in 
Aug.  capp.  81.  95.  Viteil.  cap.  13. 
Vide  ibi  viros  doctos,  et  Vossium 
Gramm.  iv.  8.  Verum,  quum  nunc 
in  Livio  ubique  jocinoris  editum  sit, 
et  ita  liic  et  cap.  seq.  edd.  antiquio- 
res  habeant,  nescio  cur  alia  scriptura 
duobus  illis  locis  magis  placere  potu- 
erit.  Utrobique  priscam  lectionem 
rediixi. 

Bove  perlitare  jitssus]  Hoc  de  gene- 
re,  non  de  numero  liostiarum  dictum 
accipio.  Nam  incerlum  erat,  an  uno 
perlitare  posset.  Ipse  paullo  post 
se  'tribus'  perlitasse  negat,  et  sena- 
tiis  enm  'majoribus  liostiis'  usque  ad 
perlitationem  sacrificare  jussit.'  Duk. 

§  10  Binas  legiones  novas  scriberent, 
et  trecentos  equites;  et  dena  millia,  SfC. 
et  sexcentos  imperarent  equites]  Vix  dii- 
bitari  posse  existimat  Crevierius, 
quin  aliquid  exciderit ;  et  quidem  Li- 
vium expressisse,  quantum  peditum 
equitumque  novae  legiones  contine- 
rent ;  numerum  autem  peditum  in- 
tercidisse,  ac  legendum  esse  binas 
leg.  novas  scrib.,  quina  millia  in  singu- 
las  et  ducenos  pediles,  trecenos  equites, 
Prapterea  pro  sexcentos  scribendum 
puto  sexcenos,  ne  contra  usitatam  lo- 
qnendi  rationem  niimerus  cardinalis 
et  diiitributivus  jungantur  ;  de  quo 
vide  ad  xxxii.  28.  §  11.  Huic  au- 
tem emendationi  favent  edd.  anti- 
quap,  per  notas  numerales  CCC.  et 
DC.  legentes,  quod  Lugduni  a.  1553. 
Paris,  a.  1573.  et  delude  recentiores 
omnes  mutarunt  in  trecentos  ac  sex- 
centos. Consules  jussi  sunt  scribere 
'  binas  legiones,'  et  sociis  imperare 
'  dena    millia   peditum   et    sexcenos 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLI.   CAP.   15.   (20.)       120G7 


eqnites/  id  est,  quisqiie  diias  legio- 
nes,  quisqite  decern  millia  peditiini 
socialiiim,  sexcentos  eqiiites. 

Cap.  XV.  (xx.)  §  1  ('.  Cornelius'] 
Hand  diibie  vitiosiim,  pro  C71.  Cornc' 
lius,  lit  nunc  edidi.  Jnc.  Gron.  Recte 
Cn.  Cornelius;  sed  ita  lefjiint  omnes 
edd.  iisqiie  ad  iiltiinam  Gri\teri,  quae 
forte  operarum  errore  C.  Cornelius 
substittiit. 

Boris  sescenaris]  Sescenar  bos  iste 
cornii  ferit,  nee  ipse  caveie  possum, 
quin  prebensis  coinibus  trahsim.  Vox 
sacrorum  est  'sescenar,'  qiiam  ex 
Festo  interpreter  in  verb.  '  Scena.' 
lili  enini  '  Scena  sen  sacena  genus 
est  cuKri,  sed  utrum  securis,  an  do- 
labra  sit,  ambignnm '  dicit.  Nam 
'  Cincius  in  libro,  qui  ei  est  de  verbis 
priscis,  dojabram  ait  esse  pontifici- 
am.  Liviiis  in  Lydio  :  '  Corrnit  qna- 
si  ictns  scena."  Sed  'dolabra'  se- 
cnris  fuit,  qua  boves  ca?derentnr,  ut 
ex  antiquis  sacrornm  figuris  constat: 
bostiae  alia*  aut  malleo,  ant  cultro. 
Quod  igitur  Festns  scribit  '  scenam  ' 
dictam  esse  a  '  sacena,'  forte  a  ses- 
cena  scriptnm.  Veteres  enim  in  ge- 
niinatis  primam  syllabam  servare  so- 
lent  ex  usn  grammaticorum ;  unde 
conjicio  'sescenarem'  bovem  dictum 
sescena  a  victimariis  perciissuni.  Qni 
auderet  legere  hovis  sngenaris,  non 
reprebenderem,  ut  esset  opimi  bovis 
et  pnbiice  saginati.  Nam  Varro  de 
Re  Rust.  I.  1.  dixit  sagenantur,  pro 
saginantur :  et  in  sacris  vocabula  in  ar 
multa  dcsinebant,  ut  '  lar,'  '  pulvi- 
nar,'  '  far,'  '  bustar,'  ubi  corpora  cre- 
mabantur.  Sosipater  i.  p.  25.  G'k- 
therius,  de  Jur.  Pontif.  iv.  18.  Qnis 
in  animnn)  inducere  possit,  victimam 
nonien  traxisse  a  cultro,  quo  jugiiia- 
batur,  aut  cxroriabatnr,  ant  a  dola- 
bra, qua  caedebatur  ?  Nugar.  Rlibi 
videtur  locus  esse  contaminatus  a  li- 
brariis,  et  scribendum  duabus  littcris 
jmmutatis  bovis  sexcenarii,  lioc  est, 
sexcentarum  iibrarum,  qui  grandior 
erat,  praecipue  in  Italia :  bine  por- 


tentum  tanto  babebatnr  tristins,  quod 
tanti  pondcris  bovis  jecur  defluxis- 
set.  Pro  sexccn«ji«sscripserunt  vitio- 
se  librarii  sescenari,  ut  sappe  X  in 
inscriptionibus  et  codd.  antiqq.  poni- 
tur  pro  <S'.  Sic  in  illis  liabetur  apud 
Gniterum  confiississent  pro  conflixis- 
sent,  Sestius  j)ro  Sextius,  aijus  pro 
cojux,  boo  est,  conjux.  Sexcenarius 
autem  dicitur,  ut  '  tricenariiis,'  •  du- 
cenarius.'  '  Ducenarii  judices,'  qui 
tantum  dncenta  possidebant,  apud 
Sueton.  Aug.  c.  32.  'ducenarii  pro- 
curatores'  apud  eunulem  in  Claud, 
c.  24.  quorum  stipendium  erat  ducen- 
ta  sestertia.  '  Trecenariae  vites '  apud 
Varron.  de  Re  Rust.  i.  11.  '  quod  ju- 
gerum  trecenas  ampboras  reddat,'  ut 
ipse  Varro  dcclarat,  a?que  ut  apud 
Liviuni  'sexcenarius  bos,'  cujus  pon- 
dus  erat  sexcentartiu)  Iibrarum,  et 
apud  Piinium  vii.  20.  '  quiiiqtiage- 
narius  thorax,'  quin(]uagenuni  pondo. 
Gravius,  in  Praef.  torn. v.  Antiq.  Rom. 
In  Buleng.  de  Sortib.  i.  7.  editiim  est 
fescennaris,  ab  ipso,  an  vitio  operarum, 
non  scio  ;  nee,  si  ita  scripsit,quid  sit 
/escenjiaris,  iutelligo.  Duk.  Virdoctus 
ad  marg.  ed.  Curionis  adscripserat, 
forte  legendum  esse  bovis  sexennis. 

Jecur  dejiuxisse]  Lege  diffluxisse, 
lioc  est,  in  aqua  dissipatuni  esse,  et 
in  liquorem  abiisse.  Sic  Pliasdr.  Fab. 
LXxxi.  'Sndore  multo  diffluentes.' 
'  Defl'iere'  est  de  loco  superiore  labi, 
sen  cadere.  Supra  11.  20.  'INJori- 
bnndus  ad  terrain  defluxit.'  Hie  ve- 
ro  jecur  onine  in  oUa  iuenarrabiliter 
absuniptum  fuisse  iraditur,  quod  non 
nisi  eflusa  aqua  cognosci  potuit.  Jac. 
Perizon.  Haec  etiam  alibi  permutan- 
tur.  Tercnt.  Meant,  v.  1.  72.  'Qui 
nunc  luxuria  et  lascivia  diffluit.'  Cic. 
pro  Mareell.  c.  8.  '  Omnia,  quae  di- 
lapsa  defluxerunt,  scveris  legibus  vin- 
cienda  sunt.'  Hie  qnidani  IMss.  ha- 
bcnt  diffluxerunt,  et  in  Tereutio  de- 
fiuit,  Gronovius  in  Livio  non  impro- 
\)ii\\i  defiuxisse.  Vide  euni  ad  xxvii. 
17.    Non  dubiuni  est,  quin  ita  in  Ms. 


12068 


NOTiE   VARIORUM    IN 


fneiit.  Nee  tamen  sermo  Latimis 
liic  diffliixisse,  nee  in  Cicerone  diffiux- 
ertint  respuit.  Duk.  Viilgatam  scrip, 
tiiran^  tiietur  Cortius  ad  Sail.  Jug.  c. 
1.  §  4.  eontendens,  illnd  de  in  conipo- 
sitione  non  semper  de  loco  superiors 
labi  notare,  sed  nullam  potins  diffe- 
rentiani  esse  inler  verba  '  defluere ' 
et  *  diffluere,'  et  ad  antiquitateni 
propius  aceedere  '  defluere,'  quam 
alterum.  Nonduni  tamen,  quje  vir 
de  Uteris  nostris  optima  meritus  mi- 
iiique,  dum  viveret,  amicissimus  inic 
adtulit,  exempla  id  veiuui  esse  e- 
vincunt.  In  loeo  Sallustii,  '  per  so- 
cordiam  vires,  tempus,  ingenium 
defliixere,'  utrunique,  vel  defluxere, 
vel  diffluxere,  legi  posse  videtur.  Si 
prius,  refer  ad  '  tenipns,'  qnod  dici- 
tur  'deflupre,'  metapliora  desumta 
ab  amne,  eujus  nnda  continue  decnr- 
rit,  ex  loco  nempe  superiori  in  infe- 
riorem  :  at  si  alternm  prapferas,  refer 
ad  '  vires,'  *  ingenium.'  In  notis 
Gronovii  ad  Livii  xxvii.  17.  §  4.  ni- 
hil  video,  quod  magnopere  Cortii  sen- 
tcntiam  tueatur.  Ibi  enim  tantiun 
agit  de  translata  significatione  verbi 
'  fluere,'  et  de  iis  illud  dici  docet, 
quai  facile  dilabuntur,  non  constant. 
Pricter  iinne  antem  locum  Livii  in 
omnibus  exemplis,  quae  laudavit,  nul- 
lum est,  nbi  vel  '  defluere  '  vel  '  dif- 
fluere' obcurrat,  nisi  in  uno  Senec. 
de  Brev.  Vit.  c.  1.  nbi  liabes  '  vita 
dcfluit :'  quod  quo  sensu  dicatur,  mo- 
do  vidimus.  Neque  Cortium  juvat 
locus  Colum.  in  Prapfat.  lib.  xii. 
Muxu  et  inertia  defluant.'  Optimus 
enim  et  integerrimns  cod.  Saiigerm. 
recte  pra?fert  diffluant.  At  '  luxu 
diffluere'  similiter  dicitur,  ac  'deli- 
ciis  diffluere'  apud  Cic.  de  Amic.  c. 
15.  nbi  vide  Lambin.  Hoc  autem 
loco  diffiixisse  legendum  esse,  confir- 
mare  videtur  *  distabescere '  apud 
Fest.  voce  *  Monstnmi :'  '  Monstra 
dicuntur  naturae  niodum  egredientia, 
ut  serpens  cum  pedibus,  avis  cum 
quatuor  alls,  homo  cum  duobus  capi- 


tibus,  jecur  quum  distabnit  in  co- 
quendo,'  Quod  '  extabescere  '  dixit 
Obseq.  de  Prodig.  c.  64.  'Quum  in- 
molassent  victimas  consules,  jecur 
extabuit.' 

§3  Caput  jecinori  defuissef]  JocinO' 
ri  edd.  ante  ultimam  Gruteri  ;  quod 
restitui.     Vide  ad  cap.  praec.  §  7. 

§  4  Pis(B  Cn.  Cornello,  Ligures  Pe- 
tillio]  Si  scripsit  Liviiis  Cn.  Cornelia, 
prorsus  quoque  scripsit  Q.  Petillio. 
Jac.  Gron.     Vide  ad  iv.  49.  §  1. 

§  6  EtT.  JEbutium  prcelorem^  Suspi- 
cor,  Gracclivm  earn  provinciam  paca- 
re :  ei  T.  JEb.  prat.  adj.  ab  senutu 
datum  esse.  Justinus  xiii.  6.  '  Ibi 
Crateron  et  Antipatrum  opperiri  ju- 
betur:  adjutores  ei  dantur  cum  ex- 
ercitibns  frater  Perdiccae  Alcetas  et 
Neoptolemus.'  J.  F.  Gron.  Grono- 
vio  adsentior.  Saspe  bae  vocnia;  in 
Mss.  commutantur.  Vide  ad  iii.  43. 
§7.  c.  51.§9.  IV.  46.  §10.  V.26.  § 
10.  vii.  40.  §4.  VIII.  25.  §  13.  IX. 
34.  §  16.  X.  25.  §  12.  et  alibi.  Adde 
Rlienan.  ad  Liv.  1.  xxvii.  c.  11.  §  2. 
Gronov.  ad  Livii  xxi.  38.  §  6.  Bui- 
mann.  ad  Suet.  Aug.  cap.  58.  et 
Corte  ad  Plinii  lib.  vii.  c.  5.  §  5. 
et  1.  IV.  c.  25.  §  3.  Caussa  est  simili- 
tudo  literarum  /  et  T  in  scriptura 
Romana  et  Longobardica,  ob  quam 
caussam  et  commutantur  ui  et  vt. 
Vide  ad  iv.  51.  §  6.  Pra;terea  T. 
jEbutius  hie  pnetor  vocatur,  quod  in- 
telligendum  esse  Jac.  Perizoiiius  in 
margine  Livii  moniiit,enm  praetoiem 
fuisse,  quo  tempore  adjutor  datus 
est,  Verum  biennio  ante  praetor 
creatus  Sardiniam  sortitus  est;  quod 
Livium  in  initio  liujus  libri  deperdito 
narrasse  colligi  potest  ex  c.  6.  Ve- 
rum quum  eo  anno  gravius  bellum 
ibi  exarsisset,  Sardinia  provincia 
consularis  facta  est,  et  Ti.  Sempronio 
Graccho  obvenit.  Vide  capp.  8.  et 
9.  Ex  hoc  loco  colligitur,  Gracchi 
adventu  /Ebutium  ex  provincia  non 
decessisse,  sed  ibidem  subsistentem 
siraul  cum  consule  bellum  adversiis 


T.    I>1V1I   HIST.    LIB.    XLI.    CAP.    IG.    (21  )        120G9 


Sardos  gessisse,  id  quod  auctor  supra 
expoiieie  omiserat.  Hinc  constat, 
/Ebutiuni  ueque  hoc  tempore,  iieque 
ant)o  proximo,  quo  Gracclio  adjutor 
dabatiir,  prantoreni  fnisse,  sed  '  prae- 
torem '  hie  vocari,  qui  erat  'pro 
praetore.'  Vide  Diiker.  ad  xxiii.  40. 
§  1.  Ceterum  eodem  praetextu,  quo 
M.  Popilius  deprccatus  est,  ne  in 
provinciam  iret,  etiani  usi  sunt  tri- 
buni  plebis  proliibituri,  ne  provincia 
T.  Qninctio  prioris  anni  consuli  erep- 
ta  successor!  daretur  xxxii.28.  Vide 
etiam  ix.  18. 

§  11  In  eadem  verba  jurrjuraruiil'] 
Rarum  est  verhuin  'jurejurare,'  cujus 
alibi  nullum  exemplnm  notavi.  Ne- 
que  sine  caussa  dubitavit  Crevierius, 
utrum  ex  hoc  uno  loco  deformati  mi- 
serum  in  niodum  libri  verbum  alias 
incognitum  in  linguam  Latinam  facile 
admittendum  sit. 

Cap.  XVI.  (xxi.)  §  1  Ante  diem  ter- 
tium  Nonas  Ulan}  Forte  Nonas  Maias. 
Mox,  '  Comitia  in  ante  diem  tertium 
Nonas  Sextiles,  Latinae  in  ante  diem 
tertium  Idus  Sextiles  edixit.'  Cap. 
seq.  *  In  ante  diem  tertium  Nonas 
Sextiles  edicta  erant.'  Et  paullo 
post,  '  Nonis  Sexlilibus  paludatus,' 
&c.  hoc  lib.  c.  9.  '  In  suam  qnisque 
civitatem  ante  Kalendas  Novenibres 
redirent:'  nbi  similiter  peccatum 
erat ;  ut  et  c.  22.  xlii.  21.  '  In  liber- 
tatem  restitutus  ante  Kalendas  Sex- 
tiles prinias  non  esset.'  c.  22.  '  Si 
non  ante  Idus  Novenibres  in  urbeni 
Komam  introisset.'  Mox,  '  Idibus 
Martiis  adesse  reum  jussit.'  c.  27. 
'  Equites  Idibus  Februariis  Brundisii 
adesse  juberet.'  xliv.  37.  ^8.  Vide 
ad  IV.  37.  §  3.  IVIox  populo  Romano 
Quiritibus,  pro  Qiiirilium,  legenduni 
existiuiat  Brisson.  de  Form.  i.  p.  (32. 
Sed  vide  ad  i.  32.  §  13. 

^  2  Quia  no7i  recte  factcB  Latince 
essenfl  IMalim  rite,  ut  semper  alias. 
Sigon.  Inimo  vide  ad  xxvii.  25.  §  8. 
et  xxxiv.44.  §  2. 

Lniince  essent,  instauratis  Latinis,  pla- 
cuit  Lanuvinos,  quorum  opera  instaurata 


essent]  Frequentissime  Livium  voces, 
(]u;e  modo  prajcesserunt,  repetiisse, 
vidimus  ad  i.  3.  §  9.  Diffiteri  taiuPii 
ne(|ueo,  Lie  trium  vocum  Latince,  La- 
tinis; essent,  essent;  instauratis,  in- 
stauralcc  repetiiionem  adinodum  dis- 
plicere.  Dicam  igitur,  quid  in  nien- 
tem  venerit.  Vel  voces  instauratis 
Latinis  ex  glossa  inrepsisse,  ac  scri- 
bendum  esse  conjicio,  pont.,  quia  non 
recte  factce  Latino:  essent,  ptacttit,  La- 
nuvinos, quorum  opera  instaurnnda  es- 
sent, hosiias  prwbere:  vel  refingendiim 
esse,  pont.,  quia  non  recte  facta:  essent, 
instaiirari  Latinas  placuit,  Lanuvinos- 
que,  quorum  opera  instaurandce  essent, 
hostias  prabere.  Posses  etiam,  quia 
non  recte  facta  Latince  essent,  instau- 
rari  eas  placuit.  Insuper  Doujatins 
malebat  quorum  gratia,  vel  potius  quo- 
rum culpa.  Sed  nihil  nuito.  Quorum 
opera,  ut  apud  Plant,  in  Asin.  ii.  2. 
y.  '  Mea  quideni,  Hercle,  opera  liber 
numquam  ties.' 

§  3  Concidit :  et,  parte  membrorum 
captus]  Supra  xxxiii.  1.  '  Obmutuit, 
et  concidit.  Et  dum  legem  aufernnt 
perteruntque  parte  membrorum  cap- 
tuin.'  CoDSulem  '  membris  captum  ' 
esse,  refert  Obseq.  de  Prodig.  c.  G4. 
'  Cornelius,  ex  monte  Albano  re- 
diens,  membris  captus  ad  aquas  Cu- 
nianas  moritur.'  Descriptio  ilia  con- 
venit  apoplcxia?,  at  verba  Livii  '  par- 
te membrorum  '  innuunt  paralysin. 
Celsus  III.  27.  '  Resolutio  nervorum 
frequens  ubique  morbus  est.  Sed 
interdum  tota  corpora,  interduin 
partes  infestat.  Veteres  auctores  il- 
lud  diroirA7)|iai',  hoc  irapdXvatv  nomi- 
naverunt.  Nunc  utrunnjue  TrapaKvaiy 
adpellari  video.' 

§  5  Comitia  in  diem  tertium  Nonas 
Sextiles,  Latinas  ad  diem  tertium  Idus 
Sextiles  edixit]  Lego  utrobi(|ue  in  A. 
D.  id  est,  in  ante  diem.  Sic  enim 
XLiu.  IG.  '  In  ante  diem  viii.  et 
VII.  Kalend.  Octob.  dicta  dies.'  Et 
XLV.  3.  *  Latinaj  edictre  a  consule 
sunt  in  ante  iv.  iii.  et  prid.  Idus 
Novenib.'    Sic  igitur  et  hic  in  yl.  X>. 


12070 


NOT^    VARIORUM    IN 


III.  iVonas  edicta  erant.  Si^o7i.  Ant. 
Perizon.  ad  margiuem  Livii  nionuit, 
in  bac  loqiiendi  formula  esse  tiajec- 
tioneni  verbonim  veteribiis  amatain, 
pro  in  diem  tertium  ante  Nonas,  Idus. 
At  qiioniodo  turn  explicabit  alteram 
forniiilam  '  ex  ante  diem  qiiinttim 
Idus  Octobres?'  qua  utitur  Livius 
XLV.  2.  '  Supplicatio  pro  coucione 
populi  iudicta  est  ex  ante  diem  qiiin- 
tiim  Idus  Octobres  cum  eo  die  in 
quinque  dies.'  In  hac  trajectio  ilia 
statui  nequit.  Statnenda  igitiir  po- 
tius  est  ellipsis  in  diem  ante  diem  ter- 
tium, et  ex  die  ante  diem  quintum. 
Vide  epistolam  Gronov.  apud  Burm. 
in  Syllog.  Epist.  torn,  ii,  num.  313. 

§  8  Ante  Iriduum,  quam  obpugnare 
coeperat,  receptam^  Quicquamne  ab- 
surdius  did  potest,  urbera  post  tri- 
duum,  quam  ex  liostibus  jam  recepta 
erat,  oppugnari?  Is  enin»  in  bis  ver- 
bis est  sensus.  Repone,  quod  proxi- 
mum  est  vestigiis  vulgatae  lectionis, 
intra  triduum.  Sic  xxxvi.  10. '  Intra 
decimum  diem,  quam  Pheras  vene- 
rat.'  XLiii.  9.  *  Intra  dies  sexaginta, 
quam  in  provinciam  venit.'  Epit.  1. 
XLix.  '  Tertii  belli  Punici  intra  quin- 
tnm  annum,  quam  erat  cceptum,  con- 
summati.'  Florus  ii.  2.  '  Intra  sex- 
agesimum  diem,  quam  caesa  silva 
fuerat.'  Jac,  Perizon.  Ita  emendanti 
praelusit  Pigbius,  qui  in  Annal.  ad  a. 
I3LXXVII.  p.  351.  banc  bistoriam  ita 
refert :  '  Mutinam  intra  triduum  ab 
hostibus  recepit,  et  colonis  resti- 
tuit.'  Licet  autem  intra  mox  iterum 
sequatur,  niliilominus  emendatio- 
nem  banc  veram  judico  :  in  contex- 
tum  tamen  cum  Clerico  recipere 
non  snstinui.  Doiijalius  pufat,  vul- 
gataR  leclionis  non  eum  sensum  esse, 
quem  statuit  Perizonius,  sed  potius, 
non  totorum  trium  dierum  obpugna- 
tione  ex  bosiibus  receptam  esse. 
Verba  igitur  ante  triduum  quam  ac- 
ccpit  pro  '  ante  triduum  postquam,' 
quem  usum  biijus  formulae  aliis  ex- 
emplis  probare  debtierat ;  quuin  sera. 
per  uotet '  Iriduo  antequam/  ut '  post 


triduum  quam  '  est  triduo  postquam. 
Vide  Hadrian.  Cardin,  de  Serm.Lat. 
p.  06.  At  intra  triduum  quam  est 
'intra  triduum  postquam;'  eodem 
modo,  quo  '  anno  quinto  quam '  pro 
anno  quinto  postquam  babuimus  ad 
xxvm.  16.  §  14. 

§  9  Neminem  jam  cis  Alpes  hostem 
populi  Romani]  Ita  denium  Lngdnni 
a.  1553.  edittmi  vidi :  antiquiores  per 
notas  legunt  hostem  PR.  vel  hoslem 
PR.  An  legendum  hostem  superesse? 
Si  tamen  P.  R,  vocum  notas  esse  pla- 
cet, aeque  reddi  posset  hostem  populo 
Romano,  quam  populi  Romani.  Supra 
III.  9.  '  Tribunos  plebis  vos  creates, 
non  hostes  Patribus.'  xxi.  1.  '  Se, 
quiini  primuiu  posset,  bostem  fore 
populo  Romano.*  xxiv.  48.  '  Syphax 
erat  rex  Numidarum,  snbito  Kartba- 
giniensibus  liostis  factus.'  xli.  24. 
*  Cur  soli  omnium  bostes  ei  simius?' 
Ita  hostis  tritmnici<£  potestati  codd.  et 
inter  eosnon  contemuendi,  ii.34.'so< 
cius  temeritati '  vi,  24.  Pariter  '  ami- 
cus populo  Romano,'  vide  ad  xxxix. 
47.  §  10.  '  finis  populatiouibus;'  vide 
ad  II.  30.  §  9.  '  locus  seditioni '  in. 
46.  §  2. 

Agrique  aliquantum  captum]  Reor 
Claudii  gloriantis,  vel  potius  Livii 
esse,  agrique  ad  id  tantum  captum. 
Jac.  Gron.  Non  id  agitur,  utrum  ge- 
nus illud  \o(\yiend\ aliquantutnagripro' 
bum  ac  Liviannm  sit,  de  quo  vide  ad 
XXI.  28.  §  11.  sed  utrum  bicconvenire 
possit.  Id  adfirmare  videtur  Perizo- 
niusad  marginem  adscribendo  locum 
Livii  XLii.  4.  'Quum  agri  et  Gallic!, 
quod  bello  captum  erat,  aliquantum 
vacaret.'  Verum  observandum  est, 
aliter  ex  rei  veritate  loqui  pottiisse  ip- 
suni  Livium,  aliter  de  rebus  a  se  ges- 
tis  ad  senatum  scripsisse  C.  Claudium, 
cujus  jactatio  non  permittebat,  ut  se 
tanttimmodo  aliquantum  agri  ex  hosti- 
bus cepisse  nunciaret :  insuper  illud 
aliquantum  agri  non  convenire  sequen- 
tibus,  qui  7nultis  miliibus  hominum  di- 
vidi  viritim  possit.  Ant.  Perizonius  ad 
uiarginem  Livii  adscripserat,  forte 


T.    LI VII    HIST.   LIB.   XLI.   CAP.   18.  (23.)       12071 


legendum  agrique  tantum.  Sed  pro- 
pius  ad  apices  viilgattP  lectionis  ac- 
cedit  coiijectiira  Jac.  Gionovii;  nee 
multiim  inde  abit  ilia  Donjatli,  qui 
uiaiebat  agrique  a  se  tantum. 

Cap.  XVII.  (xxii.)  §  5  Qua  in  ante 
diem  tertium  Nonas  Sextiles  edicta  e- 
rant]  Qucb  ante  diem  tertium  ed.  pri- 
ma;  proxima  an.  1535.  quce  ad  diem 
tertium;  quod  leliquis  adiiaesit  usque 
ad  Sigoniuni.  Is  auteni  lecte  qua  in 
ante  diem  tertium  emendavit.  Vide 
ad  cap.  prsEC.  §  5. 

§  6  Creavit  M.  Valerium  Levinuml 
C.  Valerium  Lcevinum  ex  consulatu 
ejus  Capit.  et  ipsoinet  Livio  infra,  c. 
seq.  Sigon.  Consuli  luiic  nomen  Caii 
viudicantem  Sigoniuni  nemo  ante 
Gronov.  qui  ieclionem  illani  a.  1CG5. 
recepit,  audire  dignatus  est.  Est  au- 
tem  idem  C.  Valerius,  quem  prano- 
reni  liabuimus  xl.  44.  et  qui  censu- 
ram  petet  xliii.  16.  Deorlliograpbia 
vocis  '  Lievinus  '  vide  ad  Epit.  Liv. 
1.  xiu. 

Nonis  Sextilibus  paludatus,  litei'is  au- 
ditis,  tumultus  ejus  caussa]  Vocabula 
isi\idec[literis auditis]  turbandx  potius 
sunt  sententiag,  quam  firmandae.  Grn- 
ter.  Liviiis  et  alii  scriptores  ubique 
dicunt,  magistratiis  '  paludatos  urbe 
exivisse,'  '  pahidatos  urbe  egresses,' 
et'paludatos  in  provinciam  profec- 
tos'esse.  Vide  Livium  ii.  49.  xxi. 
63.  XXXI.  14.  XXXVI.  3.  XXXVII.  4. 
XL.  26.  lib.  XLI.  capp.  5.  et  10.  lib. 
XLii.  capp.  27.  49.  et  XLV.  39.  Cic. 
Verr.  v.  13.  de  Provinc.  Cons,  c  15. 
in  Pison.c.  13.  Ep.  Faniil.  viii.  10.  et 
15.  et  Caes.  B.  Civ.  i.  6.  Hie  contra 
constautem  usum  bujus  generis  lo- 
quendi  consul  non  dicitur  '  paludatus 
urbe  exivisse,  egressus,  in  provinci- 
am profectus  '  esse,  sed  paludatus  le- 
gionem  tertiam  in  Galliam  proficisci, 
et  duumviros  navales  oram  Ligurnni 
circumvectari  jussisse.  Atqui  haec 
etiam  non  paludatus  jubere  poterat, 
nee  ad  ea  jubendapaludamento  sum. 
to  opus  erat.    Suspicor  locum  noa 


integrum  esse,  et  liic  aliquid  de  pro- 
fectione  consnlis  paliidati  in  provin- 
ciam dictum  fiiisse.  Sed  ea  tamen  in 
'Nonas  Sextiles'  conferri  non  po- 
test, quia  Latiuae  post  eas  *in  a.  d. 
III.  Idns  Sextiles '  edictae  erant  c. 
16.  nee  licebat  magistratibns  ante  in 
provincias  exiie,  qnam  iis  in  monte 
Albano  operam  dedissent.  Liv.xxi. 
03.  XXII.  1.  XXV.  12.  XLII.  35.  et  su- 
pra c.  16.  Duk. 

Cap.  xviii.  (xxiii.)  (^  I  Ad  Scul- 
tennam  Jiumen}  De  lioc  fluniine  vide 
MeruliE  Cosmogr.  part.  ii.  lib.  iv.  c. 
11.  p.m.  119.  et  Cluver.  Ital.  Ant.  i. 
30.  p.  417. 

Montes  Letum  et  Balistam  ceperunt : 
muroque  insuper  amplexi,  tardius  ex  a- 
g-m]  Ita  omnes  distinguunt  qiias  vidi, 
edd.  ante  Crevierium,  qui  ita  inter- 
punxit,  ceperunt,  muroque  insuper  am- 
plexi. Tardius  ex  agris.  Ita  et  sibi 
iuterpungendum  videri  monuit  Du- 
kerus :  quo  judice  insuper  base  le- 
nius  fluerent,  si  scriberetnr  amplexi 
sunt.  Distinctionem  recepi.  De  Ba- 
lista  monte  vide  ad  xxxix.  2.  §  7. 

§  2  Ad  mille  et  quingentos  perierunf] 
Ita  prinium  editum  video  in  ultima 
Gruteri  ed.  ex  qua  id  per  recentiores 
propagatum  est.  Antiquiores  per  no- 
tas  exiiibent  ad  M.  et  D.  perierunt ; 
quod  more  Livii  eecpie  reddi  potest  «d 
mille  et  quingenii.    Vide  ad  x.  17.  §  8. 

(j  4  Parietibus  adfignnt]  Haec  prima- 
rum  editionnm  lectio  est.  Sigonius 
substituit  adjligunt,  Gronovius  revo- 
cavit  adjigunt,  ae  vicissim  Crevierius 
adfligunt,  (juod  interprclatur  in  parie- 
tes  inpingunt.  Et  ea  lectio  omnino 
praeferenda  est.  Ad  saevitiam  enim 
in  prapdam  INIiitince  partam  pertinet, 
quod  inanima'  parietibus  adOixerint,' 
non  vero  iis  '  adfixerint.'  Solent  base 
verba  a  librariis  commulari.  Exem- 
phini  liabuimus  xL.  2.  §  1.  Alia  vide 
ad  IV.  19. §  5. 

Qwtm  ornamento  in  specicm,  fucta'\ 
Vasa  facta  ornamento,  et  facta  in 
speciem  nihil  ferme  differunt,  '  Spe« 


12072 


NOTyE   VARIORUM    IN 


cies '  enim  pro  ornamento,  splendore, 
dignitate  ponitiir.  Vide  ad  xxxii. 
3G.  ^  10.  Hinc  Crevieritis  vocem  or- 
namento delendam  ceiiset,  tamquam 
quae  e  margine,  iibi  iiiterpretandis 
sequentibus  in  speciem  addita  crat,  in 
contextiini  inrepserit.  Rlitius  esse 
videtur,si  una  vociila  addita  ornamerf 
to  et  in  speciem  facta  legamus. 

§  5  Campis  Macris  se  eum  exspecta- 
<urum]  Mox, '  Exercitum  ad  campos 
Macros  consuli  tradidit :'  et  xlv.  12. 
'  Profectus  in  Galliam  circa  Macros 
campos  stativa  liabnit.'  Vide  Clnver. 
Ital.  Antiq.  i.  28.  p.  280. 

§  G  Eodem  paucis  post  diebus]  Ed. 
prima  Eodem  tempore  paucis  post  die- 
bus.  Sed  recte  Frob.  1535.  vocem 
tempore  expunxit.  Cap.  praec.  '  Eo- 
dem et  Q.  Petillius  consul  ad  conve- 
niendum  exercitiii  diem  dixerat.' 

§  7  Priusquam  digrederentur]  Ita 
recte  Frob.  1535.  viilgavit  :  sequitiir 
eoiin,  '  Profecti  inde  in  diversas  re- 
giones.'  Male  ed.  priuceps  congrede- 
rentur. 

§  8  Quod  in  templo  fuisset :  in  Petil- 
lio,  Sfc]  Hinc  coliigo.sortitionemma- 
gistratuum  6eri  debnisse  in  templo, 
id  est  in  loco,  qui  augiu  io  erat  conse- 
cratus.  Ut  autem  sortitio  auspicato 
fieret,  observandum  fuisse,  ne  qiiis 
sortem  in  siteliam  conjiceret,  nisi 
quum  sitella  in  templuiu  adiata  fo- 
ret. 

§  10  Se  eo  die  Lelum  caplurum  esse] 
Val.  I.  5.  9.  ita  :  '  Petillius  consul  in 
Liguria  bellum  gerens,  cum  nionteni, 
cui  Lctum  cognomen  erat,  oppug- 
naret,  interque  adhortationem  mili- 
tum  dixisset,  bodie  ego  Letum  uti- 
qne  capiam,  inconsideratius  proelian- 
do  fortuituiii  jactum  vocis  leto  suo 
coiifirmavit.'  Sigon.  Ita  auctor  est 
Plinius  XV.  19.  Crasso  navim  adver- 
sus  Parllios  conscendenti  omen  fe- 
cisse  vocem  prapdicantis  venales  Cau- 
neas,  quasi  bac  ei  voce  denunciare- 
tur  Cave  ne  eas.  Modius.  Omen  ex 
voce  fortuito  emissa  vide  etiam  v.  55. 


§  11  Suos  quidem  a  fug  a  revocavit'\ 
Niliil  lemere  mutandum.  Vide  ta- 
nien  an  praestet /«sos  ^iiidem.  Supra 
X.  28.  '  Obsistere  cedentibus,  ac  re- 
vocare  fusos  :'  ubi  n)ale  phires  scrip- 
ti  revocare  suos. 

Missili  trajectus  cecidit]  Consulis 
mortem  senatus  in  milites  ullus  est. 
Jussit  enini  legionem,  in  cujiis  acie 
ceciderat,  totam  infrequentem  re- 
ferri ;  eique  stipendium  ejus  anni 
procedere,  et  aera  dari  noluit.  Vide 
Valer.  Max.  ii.  7.  15.  et  Froutin.  iv. 
1.46. 

§  15  C  Valerius  audita]  Hoc  loco 
haec  desiderantur.  Exposilis  rebus 
ab  altcro  consule  Q.  Peti'lio  in  Ligu- 
ribus  gestis,  et  morte  ejus,  jam  ordie- 
batur  narrationem  earum,  quas  col- 
lega  ejus  C.  Valerius  gessisset,  bis 
verbis:  C.  Valerius, audita  morte  colle- 
gcE.  Quae  res  et  ipsae  interciderunf, 
et  comilia  consulum  P.  Mucii  Scae- 
volae  et  M.  iEmilii  Lcpidi :  itemque 
praetoruni,  una  cum  sortitione  pro- 
vinciaruni;  praeterea  expositio  re- 
rum,  quas  in  Gallia  Liguribusque 
consules  gesserunt ;  nam  ait  cap.  19. 
'  Ob  eas  res  in  Gallia  Liguribusnue 
gcitas  duoruin  con.sulnm  ductu  au- 
spicioque  senatus  in  triduum  suppli- 
rationes  decrevit.'  Quod  autem  ad 
comitia  consulum  pertinet,  reperi 
sententiam  perbellam  jacere  ap\id 
Priscianum  lib.  xvii.  qiiam  suo  loco 
interjiciendam  esse  duxi.  Ea  est 
ha?c  :  '  Livius  ab  urbe  condita  lib, 
XLi.  '  Perilireligionum  jurisijue  pub- 
lici,  quanuo  duo  ordinaiii  consules 
ejus  anni  alter  niorbo,  alter  ferro 
periisset,  snff'ectum  consulem  nega- 
bant  comitia  habere  posse.' '  Ordi- 
narios  autem  appellat  consules,  qui 
primis  comitiis  suit  creati,  neque  in 
demortuorum  locum  suflfecti.  Fue- 
rant  autem  Cn.  Cornelius  Scipio  His- 
palus  et  Q.  Petillius  Spurinus,  quo- 
rinii  ille  niorbo,  liic  ferro  absumptus 
fuerat,  ut  et  Livius  et  Valerius  tra- 
dunt.     Sufftctus  autem  in  Scipionis 


T.    LIVII   HIST.   LIB.  XLI.  CAP.  19.  (24.)      12073 


locum  C.  Valrriiis  La?viniis,  qiiem  re- 
ligioiiiini,  inquit,  pcriti  negabant  co- 
inilia  ro<>;an(li8  coiisiilibiis  liabere  pos- 
se. Hac  aiiteni  de  le  sic  scriptutn 
est  ill  tabuiis  Capitolinis  : 

CN.    CORNEMVS.    L.    F.     I„    N.    ScIPIO 
HISPALVS 
IN.  MAG.  MORT.  EST.  IN.  EIVS.  L.  F. 

EST 
C.  VALERIVS.   M.  F.  P.   N.  LAEvInVS 
Q.    PETILLIVS.    C.    F.    Q.    N.    SPVRInVS 
IN.    MAG.    POSTEAQVAM.  SIBI.  CON- 
LEG. 
SVBROGASSET.    OCCls.    E. 

Sigon.     Desiint  nonniilla:   inter  alia 


La  Uta  ciL'  Aula:  quod  vulgi  sim- 
pUcilas  etiam  facit  Laukt.  Cluveriiis 
Ital.  Ant.  I.  10.78.  Cliiverius  existi- 
niasse  videtnr,  alteriiis  loci  nonieii, 
inter  qiieni  et  Audenain  amnein  Mu- 
cins belliim  gessit,  excidisse.  Diffi- 
cultati,  quam  niovit,  obcurrit  Crevie- 
liiis  legendo  Intra  Audennm,  id  est, 
ratione  Romac  ab  liac  ejus  parte,  flu- 
vium  non  transgressus.  Solent  auteni 
voces  illee  a  librariis  confuudi.  Vide 
ad  V.  27.  §  2. 

Q.  fliucius  cum  Us]  Scribe  P.  Mucius 
ex  consulatu  Cup.  et  Cassiodoro  :  col- 
legam  enini  M.  Lepidi  quaerimus.  Si- 


puto   talia  quaedani  :    moi-te  colleges,     g-on.  Panviniusquoque  e  Fastis  Capit. 


cxcrcituin  in  Ligures  dcduxit.  Cluve- 
rius,  Ital.  Ant.  i.  8.  58.  et  c.  10.  p.  77. 
Connectit  igitur  Cluveriiis  hoc  rum 
ultima  voce  hujus  cap.  et  cum  illis 
qjiae  cap.  sequenii  addiintur,  omissis 
JUis,  quae  Sigonius  media  ex  Prisci- 
ano  insernit. 

(j  16  Periti  reiigionum  jurisque  pub- 
lici,  Sfc]  Fragmentum  hoc,  quod  Si- 
gonius ex  Prisciani  lib.  xvii.  emit, 
duobus  ibidem  locis  exstat,  et  p.  1050. 


et  Cassiodoro  collegam  IM,  TEmilii 
Lepidi  in  secundo  hujus  consulatu 
'P.  Mucium'  vocat.  Et  sic  est  in 
recentioribus  edd.  operum  Cassio- 
dori.  Pighius  tamen  in  eo  mendose 
Q.  3Iucius  legi  scribit.  Fortassis  se- 
cutus  est  Cuspiniani  ed.  Fastorum 
Cassiodori,  in  qiiibus  et  hoc  et  se- 
quent! anno  Q.  Mucius  consul  est. 
Verum  hoc  anno  consulem  fuisse 
'  P.  Mucium  Q.  F.  P.  N.  Scaevulam/ 


et  p.  1097.  Ex  priori  autem  loco,  ad-  fratrem,  quod  e  Fastis  et  Livio  XL.  44. 
dita  voce,  edidi  negabavt  rede  comitia  scimus,  *  Q.  Mucii,'  qui  anno  sequent! 
habere  posse:  in  posteriori  vox  rede     consul  fuit,  dubita.re  nos  non  sinunt 


erat  omissa. 

Cap.  XIX.  (xxiv.)  §  1  Trans  A- 
petininum  Briniates  fuerant]  Ita  con- 
stanteromnes.quas  vidi,  edd.  Cluve- 
rius  tamen  Ital.  Ant.  i.  10.  77.  ex 
hoc  loco  profert  Friniates,  ut  contra 
ex  xxxix.  2.  §  1.  Bi'inialibus,  ubi  ex- 


Fasti  Capit.  e  quibus  Pighius  quoque 
post  Sigonium  non  solum  Livium, 
verum  etiam  Obsequentem  de  Pro- 
dig.  c.  Go.  in  quo  '  Q.  Mucius '  collega 
M.  iEmilio  additur,  emendavit.  Sed 
hoc  scribarum  peccatum  esse  verosi- 
mile  est.     Obsequens  ipse  quomodo 


Stat  Friniatibus.   Vide  quse  notantur     culpa  liberari  possit,  qui  in  consula- 


ad  eum  locum. 

Inter  Audenam  awiJiew]  Ut  in  prae- 
cedenti  oratione  multa  desunt,  sic  in 
his  etiam  nonnihil  interiit.  Hie  qnid- 
pe  sermo  est  omnino  mutilus,  Inter 
Audenam  amnem  bellum  gessit.  Sed, 
quidquid  adjunctum  fuerit,  'Audena' 
hie  '  amnis '  (modo  ne  hoc  (|uoque 
raendosum  sit  vocabuluni)  hand  du- 


tum  M.  jlimilii  conferat  prodigia, 
quaj  Livius  c.  21.  anno  sequent!  Sp. 
Postumio  Albino  et  Q.  IMucio  consu- 
libus  facta  scribit,  non  video.  Duk. 

Omnibusque  in  dilionem  redadis'] 
Pighius  ha?c  verba  laudans  in  Annal. 
ad  a.  I3I.XXVUI.  p.  355.  profert  in  de- 
ditionem,  quod  in  sola  inveni  editione 
Gryphii  1554.     KeliquiP,  qua    mihi 


bie   is  est,  qui,  in  sinistram  Macrae     ad   nianus  fuerunt,  edd.  in  vulgatam 

ripam  defluens,  vulgo  nunc  accolis     lectionem  conspirant.     Ea  si  prasfe- 

vocatur  Ula  et  Aula,  et  cuin  articulo     reudaest,  subintciligi  debet '  in  diti- 

Detph.  et  Var.  Clas.  Licius.  34  A 


12074 


NOTiE    VARIORUM    IN 


oneni  populi  Roniani.' 

^  4  £<  legati,  qui  missi  ad  res  visen- 
das]  Missiini  fiiissc  A.  Postumiuin 
cum  noiiniillis  e  jnnioribiis,  constat 
ex  Polyl).  E\c.  FjOgat.  num.  LXir. 

§  6  Ut  sanctum  liiiheretfwdus,  quod 
ei  cum  Romanis  esse  vidcri  posset]  Usee 
sunt  absiinia.  Certe  enim  erat  ei 
cum  Romanis  t'oediis  et  tuni  maxime, 
et  XLii.  25.  le£;ati  Roniani  Perseum 
adinouent  fredcris  cum  Pliilipj.o  icti, 
cum  ipso  eo  post  patris  inoi tern  le- 
novati.  Itaqne  peioppoitiina  enien- 
datione  sensiim  Livii  eruo,  soiibens, 
id  sanctum  habere  fcedus,  quod  ei  cum 
Romanis  esset,  videri  posset.  Jac. Gio- 
nov.  Viilgatnm  contra  Gionovinm 
defendit  Cortius  ad  Sail.  Catil.  c.  52. 

§  7  Basiainarum  erat,  convenerunt] 
Ita  domiini  exhibet  ultima  Grnteri 
ed.  Oniiies  pirores  legiint  convent- 
nnt ;  quod  mutandi  nullam  legitimam 
caussani  video,  et  bine  levocavi. 

§  10  Circumsidait  urbem]  Ita  Cle- 
ricus  edidit  :  reliqui  circumsidunt, 
qnod  Crevifiius  servavit.  Supra  ix. 
21.  '  Pli>>tiam  ipsi  socios  Romanorum 
circnnisidnnt :'  iibi  vide  quaj  notan- 
tnr.  XXXVI.  13. '  Inde  Pellinaenm  et 
circumsidunt,  et  inittunt  ad  Philip- 
piim,  qui  nioneret.'  Similiter  '  sub- 
sidere  '  penultinia  brevi  apud  Silium 
xiii.  221.  '  subsidere  saspe  leonem, 
Nudus  inire  caput  pugnas,  certare 
jnvenco.' 

Cap.  XX.  (xxvii.)  §1  More,  sella 
eburnea]  Desideraiilur  pauca,  quibus 
nioies  Fersei  regis  describi  bat,  de 
qiio  dicere  coeperat.  Itaqiie  siibse- 
quitur,  Perseus  regio  more,  Sidla  ebur- 
nea  poisila,jus  dicehat,  Sigon.  Roma- 
no more.  Miiret.  De  Antioclio  Epi- 
pbane,  sen  potiiis  Epimane,  accipien- 
dnni  fragmenium  Imc  T.  Livii,  qnod 
non  animadvertentes  viri  eruditissi- 
nii  de  Perseo  acceperunt.  Atque  id 
si  conferas  cum  alio  Polyiiii  fragmen- 
to,  qnod  exslat  apud  Atlieuaum  v. 
4.  rem  invenies  unani  eandemque  ab 


utroque  narrari,  et  T.  Livium  Poly- 
bii  narrationem  paene  interpretari. 
Heraldus  ad  Arn()l)ium  p.  249,  Ne- 
mo aliter  sentit,  qnam  fragmento  ist- 
lioc  describi  Peiseum  :  quam  opinio- 
nem,  licet,  deinceps  exuant.  Nam 
quis  umquam  de  Persei  mcribus  si- 
milia  prodidit  ?  On)nes  profecto  ad 
unum  sugillant  summan)  ejus  avari- 
tiam,  nedum  ut  in  ipsum  uUa  cadat 
maguificentia.  Quid  ergo?  Quuia 
liac  omnia  et  alia  plura  Polybius 
apud  Athenjpum  lib.  v.  Deipnos.  at- 
tribuat  Antioclio  Epipliani  Syriae  re- 
gi,  nemini  dubium  esse  debet,  eidem 
adscribenda  item  Liviana.  Quod  ip- 
sum si  etiam  animadvertisset  amicus 
noster  Casauboniis,  nunquam  ibidem 
affirmasset,  templum  Jovis  Olympic! 
a  Perseo  inclioatum  :  quod  nemo 
nnqiiam  scripsit.  Gruter,  In  eodem 
errore,  liic  de  Perseo  agi,  etiam  alii 
veisati  sunt,  quos  noiavit  Jac.  Grono- 
vius  in  Praefat.  tom.  vi.  Antiq.  Greec. 
Adde  iis  Steplianum  Scbediasm.  iv.7. 
et  Lipsium  Saturn.  1. 10.  et  li.  9.  Duk. 
Non  regio,  nt  putabat  Sigonius,  sed 
Romano,  ut  docet  IMuretus,  prspces- 
sisse,  constat  ex  laudatis  Polyb.  et 
Diodor.  Sic.  locis  :  eoruni  prior  apud 
Atlien.  V.  4.  ita  narrat :  KaQicras  iirX 
rhv  iKi<p6.vTivov  Sicppov  Kara  rh  nepl  'Pco- 
jxaiois  edos.  Alter  in  Excerpt.  Vales, 
pag,  30G.  Kadws  iari  'Pwixaiois  eOifxav. 
Recte  vero  Herald,  et  Gruter.  frag- 
mentum  hoc  referunt  ad  Anliochuni 
Epiplianem  Syriae  regem,  non,  nt  Si- 
gonius fecit,  ad  Perseum,  Pliilippi  fi- 
lium,  MacedoniaE  regem  :  idque  ex 
ipso  Livii  fragmento  colligi  potuisset. 
Dicitur  enim  rex,de  quo  hie  agit  Li- 
viiis,  'Antioclii*  Jovis  Capitolini  ' 
templum  magnificum  pollicitus  es- 
se ;  quod  Syria?,  non  Macedonise,  re- 
gi  conveuit.  Eirori  ansam  dedisse 
videnttir  ultima  verba  Epitomes  liu- 
juslibri;  quae  loco  mota  esse  recte 
Gronov.  docuit. 

Jus  dicebat,  disceptabatque]    Verba 
Polybii,  qnze  vertit  Livius,  pane  ad 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XLl.    CAP.    20.    (27.)        12075 


veibum  transciipsit  Diodonis  Exc. 
Vales,  p.  30G.  'EKoidt^ev  inlBi<ppov  iKt- 
(pavTivoi',  Kol  Kadiis  f(TTi  'Pojjuaiois  (6i- 
/j-of,  Sir]Kovero  twv  Trphs  aA^rjKovs  afx- 
<pt<rPt)ToivTaiv  irepl  rUcv  iv  Tcf  ^'iw  crvfj.^0  ■ 
\alwu.  Valcsius.  I'olyb.  apiid  Allien, 
loc.  laud.  AirjKove  awaWayfxdTwv,  Kcd 
SieKptue  ixfTo,  noWris  ffirovSris  Koi  irpo- 
Ovfilas. 

§  2  Nullifortumc  adiucrebat  animus'] 
Rubenius/yrwtf.  Tacit.  Ann.  i.  74. 
'  Qui  formaiii  vita>  iuiit,  qiiam  postea 
celebrein  niiseriaj  teinponun  el  aii- 
daciae  hominiiiii  fecenint.'  Posset 
etiam  legi,  adeoque  nulli  firme  adhce- 
rebat  animus,  per  omnia  genera  vitce 
errans.  Nulli,  scilicet  '  generi.'  J. 
F.  Gronov.  Forma  elfortuna  sa-pe  in 
Mss.  coniiiHitantur.  Vide  ad  i.  23. 
§  10.  III.  12.  §  5.  c.  48.  §  7.  Lib. 
xxviii.  c.  24.  §  10.  XXXV.  22.  §  4. 
XL.  28.  §  4,  et  Burm.  ad  Nason.  ex 
Pont.  1.  10. 17.  Similiter  '  forniatiis' 
el  '  fortunatiis  ;'  vide  ad  iv.  7.  §  3. 

§  3  Magnoque  astimanlibus  se]  U- 
triun  hoc  est  magno  jpsliniantibus  re- 
gem  et  praeter  alios  coleiilibus?  an 
aestimantibus  se  ipsos,  et  quia  apud 
regeni  lionorati  erant,  sive  ob  banc, 
sive  ob  illain  caussam  lauta  ab  eo  iini- 
nera  exspectantibus  ?  Mibi  neque 
'  illi  magno  zrstimant  regem,'  neqne 
'  magno  ffistimant  se  ipsos  '  videtur 
sermo  Livianus  esse,  et  pai  urn  abest, 
quin  hoc  referam  inter  vestigia  bar- 
bariei,  quibns  hoc  fiagmentnm  de- 
lurpatnm  esse  dicit  Heraldns  ad  Ar- 
nob.  IV.  249.  Duk. 

Esca  aut  lusus  munera  dare,  alios  ni- 
hil exspeclantes  ditare]  AthenaMis  :  Kal 
yap  irfpl  ray  Swpeas  ^v  Tzapa.TrKr\(nov 
iSiSuv  yap  toIs  fJ-iv  aarpayaAovs  Sop/ca- 
Selous,  rols  5e  (potutKO$a\dvovs,  &K\ois  5e 
Xpvfflou-  Ka\  ^1  anavTTjdecos  54  tkti  Txry- 
■Xavwv,  ovs  iiyj  idpaKe  won,  iSiSov  dwpeas 
atrpoaSoKTiTovs.  Vales. 

§  4  Ludere  eum  simpliciter]  Diodo- 
rtis  :  ois  Tovs  xop'^fTaTous  avSpas  ano- 
piiv  Trepl  ouToC"  oi  jxkv  yap  OKpiKeiaf,  ol 
Se  aKoyiav,  rivh  S(  fxavlav  avTov  Kar(- 


yivuffKov.  Atlienaeus:  ^|  wv  fls  airo- 
piav  ?iyf  Tuv  avQpdnzuiv  tovs  eVieiKeTs*  oi 
fifv  yap  a<pe\rj  riva  ainhv  eivai  uTreAdju.- 
fiavov,  ol  Se  ^xaivufuvov .    Vales. 

k  5  In  itrbium  donis,  et  Deorum  cul- 
t>.i\  Locus  hie  de  Aniiocho  Epiphane 
totus  est  ex  Polybio  translutus,  cujus 
verba  exstant  apud  AtluMianm  lib.  v. 
et  hac  parte  sic  se  habent  :  'Ev  Se 
Ta'iS  irphs  Ta5  irdKets  dviriais  Kal  ToTy  Trpbx 
TOVS  6fovs  TtfiOLS  irdvTas  virepe^aAAe  tovs 
0fPaai\evK6Tas.  Valde  Idburat  mag- 
niis  interpres  in  vocabulo  eytriais,  sed 
apparet  ex  Livio  Suipfals  vel  SoVecri 
scribeuduui :  quorum  alteriim  et  He- 
raldo  ad  Arnobium  p.  2 19.  in  nientem 
venit.  J.  F.  Gran. 

§  7  Cyzici  in  Prijtaneum] 'MeWns  in 
Prytaneo.  Cap.  28.  qnideni  anteavul- 
gabatur,  Tabula  in  a-dem  Matris  Ma- 
tut(B  cum  indice  hoc  posita  est :  sed  hoc 
Sigonius  recte  ex  XL.  52.  emendavit 
in  tide.  Signa,  statuas  '  in  tempio,' 
'  foro,'  '  Capitolio  ponere,'  Livins  et 
alii  saepe  dicunt.  xlii.  G.  '  Ut  pone- 
rent  ea '  (vasa  aurea,)  'in  quibus 
teiiipHs  viderelur.'  cap.  20.  '  Cohim- 
na  rostrata  in  Capitolio  beilo  Punico 
priore  posita.'  Duk. 

Id  est,  penetrate  urbis,  ubi  publice, 
(juibus  is  tionos  datus  est,  vescuntur'\ 
Haec  in  aniniadversionibusCasauboni 
ad  Atben.  xv.  19.  sublata  distinctio- 
ne  post  vocem  secundani,  recte  con- 
cluduntur  signis  parenllieseos  :  est 
enim  ac  si  dixisset,  iia  vocant  pene- 
trale  nrbis.  Prytanea  in  penetrali- 
biis,  id  est,  in  nieilia  parte  nrbinm, 
sita  fuisse,  scribit  Spanhem.  ad  Cal- 
liniaclii  H.  iu  Cerer.  129.  ubi  pliira 
vide  de  Prytaneis,  et  in  ejusdem  dia- 
triba  de  Vesta  et  Prytanibus  Gra?co- 
rum  ;  in  cujus  parte  priore  sect.  15. 
errore,  credo,  typographor\im  perpe- 
ram  ex  hoc  loco  ad.-criptiun  legitur 
'  in  Prytaneum,  id  est,  in  penelraie 
nrbis.'  Dukcr.  Vide  Meursii  Atheii. 
Attic.  I.  8. 

lihodiis  nihil  unum  insignc]  Emen- 
davcram,  lihodiis  7it  nihil  unum  insig- 


12076 


NOTvli    VARIORUM    IN 


ne,  ita.  Sed  video  id  praecepisse 
Freinslieniiiiiii  ad  Taciturn.  J.  F.  Gro- 
noi:  Ita  leRpndiim  moniierat  Gron. 
Observ.  iv.  11.  230. 

§  8  Jovis  Olympii  templum  Athenis] 
De  hoc  niiilt^  babet  Meursitis  Athen. 
Attic.  I.  9.  noonnlla  etiam  Casaub.  ad 
Spart.  Hadrian.  XII.  Cellarius  scribit 
ad  Veil.  Pat.  I.  10.  ab  Antioclio  in- 
clioattim  fiiisse,  quo  tempore  a  Ro- 
nianis,  apud  quos  din  obses  fuerat, 
diinissus  Atlienas,  in  Syriam  profec- 
turus,  venerat.  Nam  quum  ibi  nun- 
cium  de  morte  fratris,  nt  refert  Ap- 
pian.  in  Syriac.  pag.  116.  accepisset, 
eum  ob  subitum  discessum  id  incho- 
asse  tantum,non  perfecisse  dici.  Sed 
Polybius  et  Livius  et  hoc  et  cetera 
omnia  ab  eo,  quum  jam  rex  esset, 
facta  produnt.  Nee  credibile  est, 
eum,  qui  privatus  sine  uUa  spe  regni 
obtinendi  Athenas  venerat,  de  tantse 
molis  ac  tain  immensi  sumtus  opere 
inchoando  cogitasse,  ac  deinde,  ac- 
cepto  nuncio  de  morte  fratris,  ibi 
taradiu  moratuni  fuisse,  donee  id  in- 
choare  posset,  Duk. 

§  9  Sed  et  Delon  maris  insignibus 
statuarumque  copia  exornavit]  Scribcn- 
dumvidetur  Deliaramiiisigiiibus.  Po- 
lybius, Kol  tSiv  irepl  rbv  4v  AriXcfi  &w- 
fthv  avhpidvTait'.  Heraldus  ad  Arnob. 
pag.  249.  Lege  cum  Ger.  Vossio  ad 
Veil.  I.  10.  aris.  Hie  quoque  notan- 
dus  error  uiemoriaj  Causaboni,  qui 
hoc  ab  nullo  scriptore,  praeterquam 
Athenaco,  tradi  autuniat.  J.  F.  Gron. 
Polybius  apud  Athen.  v.  5.  iis,  quae 
de  Antioclii  magnificentia  in  cultu 
Deornm  scripserat,  haec  addit:  Tovto 
5'  Sc  Tis  r(K/ir]paiTO  e/c  re  rov  izap  'A6t]- 
vaiois  '0\vfjLniflov,  Kal  ruv  Trepl  rov  iv 
A'fiXai  fiaiiJihi'  a.vSpidvTwi'.  Putat  ibi 
Casaubonus,  de  statuis  ab  Antioclio 
circa  aram  in  Delo  positis  aliud  tcs- 
timonium  in  scriptis  veterum  non  in- 
Yeniri.  Ea  in  re  errorem  memoriae 
illiiis  notat  Gronovins.  Adsentirer, 
fci  idem  prodidisset  Livius,  quod  Po- 
lybius.   St'd  quum  hie  unam  '  aram 


in  Delo,'  ille  non  aram,  sed  ex  Vos- 
sii  et  Grouovii  sententia  insulam 
'  Delon  aris  insignibus '  exornatam 
dicat,  nee  Polybii  narratio  teatimo- 
nio  Liviano,  nee  Livii  Polybiano  con- 
firmari  potest.  Polybium  de  insigni 
aliqua  ara  in  Delo  loqui,  articulus 
jhv  indicio  est ;  quae  milii  non  alia 
videtur  esse,  quam  celeberrima  ilia, 
et  multis  scriptoribus  memorata  ara 
cornea  Apollinis  in  DpIo.  Sed  hujus 
nulla  mentio  est  in  Livio,  si  is  ita, 
ut  viris  doclissimis  placet,  scripsit. 
Voss.  quidem  ad  Veil.  Pat.  1. 10.  judi- 
ce,  Livius  non  tarn  religiosusinterpres 
Polybii  fnit,  ut  ejus  verbis  se  ubique 
adstrinxerit.  Verum  aliud  est  ver- 
bis, aliud  rebus  se  non  adstringere. 
Illud  fido  interpret!  interdum  licet; 
hoc  Livinm,  si  Polybium  hie  inter- 
pretatus  est,  sibi  licere,  et  a  mente 
auctoris,  quem  interpretabatur,  ab- 
horrentia  tradere  voluisse,  non  nimis 
verosimile  est.  Conjectura  Heraldi 
ad  Arnobium  vi.  249.  non  indigna 
est,  quee  consideretur.  Verum  hoc 
in  ea  incommodi  est,  quod,  si  quid  ei 
loci  detur,  ex  ea  non  apparet,  qnzs 
sint  'insignia,'  quibus  ara  ilia  exor- 
nata  foerit.  Si  hie  in  tarn  lacero 
fragmento  vestigium  aliquod  lacunae 
esset,  conjici  posset,  substantivum, 
cui  addilum  fuerit  insignibus,  exci- 
disse.  Duk. 

Sed  parietibus  totis  lamina  inauro' 
tum'\  Forte  inductum,  vel  inducta. 
Justinus  xn.  7.  §  6.  'Phaleras  equo- 
rum  ac  arma  militum  argento  indu- 
cit.'  J.  F.  Gronov.  Inauralum  merito 
offendit  Gronovium.  Sed  sive  induc- 
ta, sive  inductum  legas,  aliquid  sup- 
plendum  relinquitur.  An  ex  praece- 
dentibus  '  laqueatum  auro'  intelligi 
potest '  aurea,'  vel  '  ex  auro  ?'  Duk. 
Si  quid  mutandum,  cum  Gronovio 
malim  lamina  inducta,  sc.  '  auri '  ex 
praecedenti  '  laqueatum  auro.'  Plini- 
us  XXXV.  G.  '  Leucophron  fit,  hoc  est, 
glutinum  auri,  quum  inducitur  ligno.' 
Vcrbreve  tempus  rcgni]  Appiau.  in 


T.    MVII    HIST.    LIU.    XLI.    CAP.   21.    (29.)        12077 


Syriac.  131.  eiim  tantnm  duos  annos 
regnasse  scribit.  Setl,  Imnc  certissi- 
miini  eriorem  sive  ipsius  Appiani, 
sive  lihraiionim  esse,  alii  ostende- 
runt.  Nam  ex  Eiisebii  Chronico,  et 
Canone,  aliisqne  satis  constat,  eiim 
XI.  annos  regnasse.  Qtiod  ergo  Li- 
vius  '  perbreve  tempus  regni  ejus ' 
fuisse  dicit,  accipiendnm  puto  de 
tempore,  quo  post  ilia  Antiocbiae  et 
aliis  nrbibus  promissa  superstes  fuit. 
Nam  '  perbreve  tempus  '  longe  mi- 
nus, quam  xi.  annorum,  spatium  est. 
Vide  Cicer.  in  Verr.  iii.  9.  et  Ovid. 
Trist.  IV.  10.  70.  Duk. 

§  10  Reliquorum  sui  maris,  et  copia 
GrcEcorum  artificum]  Coniicio  religioiie 
sui  maris.  Memineris  auteni  rh  '  mag- 
nificentia'  accipere  nominativo  casu. 
Spectaculorum  ab  Antiocbo  ludorum- 
que  datornm  niagnificentiam  su|>e- 
rasse  ait  priores  reges  duabiis  rebus 
istis.  Sui  maris  addit,  ne  qnis  eam 
exigeret  ad  Roinanos.  J.  F.  Gronov. 
Polybius  apisd  Athenaeum  scribit,  si- 
mulacra omnium,  quotquot  apud  ho- 
mines vel  dicuntur,  vei  habentur 
Dii,  et  heroum  in  poinpa  praelata  fu- 
isse. Si  eo  respexisse  putanius  Li- 
vium,  religione  ex  iis  quodammodo 
confirmari  potest.  Scd  vix  possum 
credere,  *  magnifirentia  '  nominati- 
vuni,  et  verbuui  vicil  ad  alium,  quam 
ad  Autiochum,  referendum  esse,  de 
quo  omnia  superiora  '  dedit,  insti- 
tuit,  posuit,'  et  porro  cetera,  ac 
deinde  'dedit,  fecit,  accendit'  di- 
cuntur. Mihi  hie  quoque  quaedam, 
in  quibus  de  Asiaticis  artificibus  ac- 
tum fuerit,  videntur  periisse.  Duker. 
Aliquid  hie  latere,  quod  male  habet, 
certum  mihi  est.  Vide  num  vitium 
toUi  possit  ejiciendo  voculamet.  Re- 
liquorutn  (spectaculorum)  sui  (id  est 
Syriaci)  maris  (magnificentia  Antio- 
chus  snperiores  reges  vicit,)  uenipe 
*  copia  Grascorum  artificnm  :'  ut  sen- 
sus  sit,  exsuperautem  Antiochi  mag- 
nificentiam  ratione  spectaculorum 
moris   Syriaci    coiistitisse  in    copia 


GraLCornm  artificnm.  Opponuniur 
Iiic  'spectacula  sui  moris'  et  '  gla- 
diatorum  munus  Komana'  consuetudi- 
nis.'  Per  '  artifices  '  hie  recte  Cre- 
vier.  intellexit  histriones  similesque, 
quorum  opera  spectacula  eduntur. 
Vide  ad  v.  1.  §  5.  et  vii.  2.  §  G. 

§  11  Gtadiatorum  munus  Romano: 
consuetudinis']  Forte  Gladiatorium  mu- 
nus.   Vide  XXXIX.  42.  §  9. 

§  13  Jam  sua... ']  Lipsius  Saturn. 
II.  9.  conjicit,  Livium  his  subjecisse 
e  regno  Romam  mittebat,  autquid  tale. 
Dicit  enim  se  credere,  gladiatores, 
quibus  '  Thraces  '  nomcn  erat,  Doa 
solum  abarmatura,  quod  veterespro- 
diderunt,  die tos  fuisse  ;sed  etiam,quia 
ex  ea  gente  erant.  Fuisse  autem  eos 
natione  Thraces  ex  eo  sibi  odorari  vi- 
detur,  quod  Perseus,  qui  '  ante'  gla- 
diatores 'Roma'  arcessere  solitus 
fuerat,  deinde  dicatur  jd/n  suo.... 
quam  lacunam  verbis,  quae  scrips!, 
apte  suppleri  posse  putat.  Lapsus 
est  eodem  errore  vir  eruditissimus, 
quo  alii,  qui  haec  de  Perseo  scribi 
credideruot.  Duk. 

Cap.  XXI.  (xxix.)  §  1  Suo  pio  in- 
ter peregrinas]  Hoc  loco  intercide- 
runt  comitia  consularia,  quibus  con- 
sules  creati  sunt  Sp.  Postumius  Albi- 
nus,  Q.  Mucins  Scaevola.  Comitia 
item  prEEtoria.  De  sortitione  autem 
provinciarum  praetorum  subsequitur 
hoc  modo:  '  Jam  praetores  sortiti 
provincias  erant,  C.  Cassius  Longinus 
nrbanam,  L.  Cornelius  Scipio  inter 
peregrinos.*  Sigon.  Sigonius  vocem 
suo,  notae  initio  praescriptam,  hue  re- 
tulit  ex  fine  fragmenti  prapcedentis, 
quod  desinit  in  ejus  ed.  vocejam,  non, 
ut  habent  priores  edd.  vocibiis  jam 
suo.  Ex  suo  pio  autem  fecit  Scipio, 
et  in  contextu  edidit  L.  Cornelius  Sci- 
pio inter  peregrinas ;  quod  nonieu  sup- 
plevit  ex  c.  27.  Sentiuliam  ejus  ve- 
ram  puto,  indicium  tamen  supf)le- 
nienti  superesse  volui ;  ut  etiam  Cre- 
vierius  volu'>t.  Adde  Pi^hium  in  Au- 
nal.  ad  a.  idlxxix.  p.  3^-7. 


12078 


NOT^E    VARIORUM    IN 


§  2  M.  Atilio pratori]  Ita  recte  Si- 
gonius  emendavit.  Piiores  praeferunt 
M.  Attilio.     Vide  ad  v.  13.  §  3. 

In  Corsicam  jiissiis  est  transire'\  Hoc 
extra  ordinem  factum  est;  foitassis 
quod,  etsi  Sardinia  nuper  a  Gracclio 
pacat.i  erat,  c.  17.  tainen  ea  nondum 
ita  tran(niilla  erat,  iit  tntiim  esset  ex- 
ercitum  Ronianiim  inde  in  Corsicam 
abdncere.  Nam  alioqui,  aiictore  Sex. 
Riifo  in  Breviar.  c.  4.  haruni  provin- 
cianim  administratio  jam  olim  con- 
juncta  fiierat :  qnod  etiani  ex  Liv.  I. 
XL.  capp.  18. 19. 34.  et  liij.  xlii.  capp. 
1.  7.  inteliigi  potest.  Duk. 

Cornelio  prorogatum  imperiumi  Fii- 
isse  Ser.  Corneliimi  Sullam,  existi- 
mat  Pighius  in  Annal.  ad  a.  idlxix. 
pag.  313.  eum  aiitem  anno  proximo 
praetorem  creatnm  Sardinian!  obti- 
nnisse  ad  a.  idlxxviii.  p.  353.  Ratio 
est,  quia  xlv.  17.  niimeratur  inter 
preetorios,  qui  legati  ad  Macedoniam 
con.stitiiendam  e  senatn  missi  sunt; 
ej usque  praetura  alibi  non  niemoratnr. 
Ut  oblineret  Sardiniam]  Ita  demum 
ultima  Gruteri  ed.  et  post  earn  re- 
centiores  omnes.  Priores  uti  obtine- 
ret.  Licet  nihil  intersit,  priscam  ta- 
men  lectionem  revocavi. 

^  3  L.  Claudio  sine  supplemento']  Sue- 
tonius tamen  in  Tiber,  cap.  1.  '  Gens 
Claudia  quum  preenominibus  cogno- 
niinibusque  variis  distingueretur,  Lu- 
cii  pra-nomen  consensu  repudiavit, 
postquam  e  duobus  gentilibus  praedi- 
tis  eo  alter  latrocinii,  caedis  alter  con- 
victus  est.'  Id  si  verum,  qua  ratione 
ergo  liic  '  L.  Claudius '  meuioratur  ? 
Sed  forte  dicenduni,  repudiationem 
praenominis  '  Lucii'a  Suetonio  rela- 
tam  his  temporibus  posteriorem  esse. 
AltiT  tamen  eodem  praeiioinine  alibi 
apud  Livium  non  obcurrit. 

§  4  Cum  justo  numero  peditum  equi- 
tumfjuel  Vocula  cum  inducenda  vide- 
tur.  Dua:  legiones  debebant  esse  jus- 
to numero  peditum  equi(uni(iue.  Su- 
pra xi.ii.  3.').  '  Ut  quatuor  legiones 
scribcret  urbaiias,  justo  numero  pe- 


ditum equitumque.'     Eadem  priepo- 
sitio  Dukero  etiam  suspecta  erat. 

§  5  Pestilenlia,  qua  priore  anno  in 
botes  ingruerat^  Obseq.  de  Prodig.  c. 
C6.    '  Gravi  pestilentia  hominum  bo- 
umque  cadavera,  non  snfficiente  Li- 
bitina,  quum  jacerent,  vulturius  non 
adparuit.'    Scheff.  ad  eum  locum  no- 
tat  bouinque  videri  posse  compendium 
esse  vocabuli  brulorumque  ;  postea  ta- 
men nihil  mutat  ob  Livii  verba  seqq. 
'  in  tanta  strage  bouin  hominnmque  : ' 
sed  per  '  boves'  ouine  genus  pecoris 
armentique   intelligendum    autumat. 
Non    video  tamen  caussam,  cur   ita 
proprie  dicti  boves  inteliigi  nequeant, 
praesertim  quum  veteris  aevi   monu- 
menta  doceant  similem  pestilentiam 
bubus  non  semel  incnbuisse.    Notum 
est  carmen  '  de  Mortibus  bourn,' quod 
sub  Severi  Sancti,  id  est  Endeleichi, 
Rlietoris  nomine  vulpo  circumfertur, 
et  notis  Weitzii  inlustratum  ante  ali- 
quot annos  recusnm    est.     Ejusdem 
morbi  boum  meminere  Annales,  quos 
alii    Adelmi,   alii   Eginharti   nomine 
laudare  solent,  ad  a.  locccx.  'Tanta 
fuit  in  eaexpeditione  bourn  pestilen- 
tia, ut  penenuUns  tanto  exercilui  su- 
peresset ;  quin  omnes  usque  ad  nnum 
interirent.    Et  non  solum  ibi,  sed  eti- 
am per  omnes  imperatori  subjectas 
provincias  in   illius  generis  animalia 
mortalitas  inmanissime  grassata  est.' 
Quae  tantum  non  eadem  apud  Regi- 
non.  et  Annalist.  Saxon,  ad  eumdem 
ann.  reperiuntur.     Aliud  exeniplum 
memorat  Regin.ad  a.  ioccccxlii.  'Si- 
dus  simile  cometae  per  quatuordecim 
noctes  visum,  et  inmensa  mortalitas 
boum  secuta  est : '  et  Annalista  Saxo 
ad   a.  i.iccccxiJii.    *  Comctas  et  in- 
nndationem  pestilentia  boum  secuta 
est.'     Aliud  rnrsus  Meyer,  in  Annal. 
Flandr.  ad  a.  mcccxix.    Utinam  ple- 
raqne  Belgii  nostri   rcgiones    num- 
quamexpertaefuissent,  quant  umdam- 
ni  respublica  ex  simili  boum  morbo 
a.  C13I3CCXIII.  et  sequentibns  sensis- 
sel'.    ut  Dens  postea  similem  cladem  a 


T.  Livii   rnsT.  Lii?.  XLi.  CAP.  21.  (2D.)      1207^) 


patriaavertere  velit,  oinnes  vovemus. 

Lo  vcrterat  in  honunum  morbos:  qui 
inciderant ,  haud  facile  septiinum  diem 
superahaut]  Stispicor  sic  lejjenduiii  eo 
verterat  in  homines.  In  morbos  qui  in- 
ciderant,  haudfac.  scjit.  diem  siip.  q  iiam- 
qnaiii  usiis  est  etiam  ejiismodi  jjenere 
dicendi  xxv.  2G,  '  Ut  neglecti,  qiii 
iiicidissent,  niorerentiir.'  Et  Cic.  in 
I'ison,  cap.  35.  '  Neqne  se  recreare 
qiiisqiiaiii  posset,  qui  semel  incidis- 
set.'  Sigon.  Sic  \^certerat  in  homines. 
In  morbos  qui  inciderant]  Sigoniiis  niu- 
tavit,  quod  erat  in  hominitm  morbus. 
Qui  inciderant.  Sed  ipse  pia;bet  quo 
refiitetur:  iiempe,  qui  inciderant,  sic 
])ieviter  poni  xxv.  26.  et  Ciceroni  in 
I'ison.  e.  35.  Confenintiir  aiitem  lio- 
niinuin  niorbi  non  cum  bobus  ipsis, 
sed  cum  pestilentia,  qiia^  in  boves 
ingriierat.  J.  F.  G'ron.  Verterat  pii- 
miis  Sigoniiis,  et  post  enm  leiiqni 
edidenint.  Priores  legunt  verteret, 
quod  reduxi. 

Qui  superahant ,  longlnquo,  S^x.  inpli- 
cabantur  morbo]  Priniaeedd.  exhibent 
qui  superaterant.  Postiema  Gruteri 
qui  superarunt.  Gronoviana  1GG5.  qui 
superabant.  Sed  priscam  lectionem 
revocavi.  '  Longincjuus  morbus  '  eat 
diutuinus.     Vide  ad  vii.  29.  §  1. 

§  8  Ti.  Sempronius  T.  F.  Longus'} 
Lege  Ti.  Se7npronius  C.  F.  Longus  : 
nam  a.  dxli.  (xxvii.  G.)  ait, '  Decem- 
vir sacris  faciiindis  in  locum  Ti.  Seni- 
pronii  Ti.  F.  Longi  Ti.  Sempronius 
C.  F.  Longus  suffectus.'  Qui  ergo 
creatur  eo  anno,  hoc  moritur.  Ibi 
autem  idcirco  praMioniiiia  apposuit, 
ut  internoscerentur.  Sigon.  Vetus 
et  gennina  scriptura  fuit  Ti.  Setnpro- 
7iius  T.  (pro  Ti.)  F.  Longus.  Miitavit 
eam  Sigonius  ex  xxvii.  C.  qui  locus 
jjolius  coriigendus  trat  ex  hoc,  ut 
recte  illic  fecit  et  edidit  6  Ttdw,  niem- 
branarum  auctoritate,  ut  videtur,  ad 
id  inductus.  Verum  eo  minus  aus- 
cultanduin  hie  fuit  Sigouio,  contra 
Ms.  codicis  et  liistorije  fidem  anti- 
quam   Icctionen)  rcjicienti.     Revera 


enim  Ti.  Sempronius  fuit  Ti.  non  Caii 
F.  sed  Caii  N.  siifFectus  in  hoc  sa- 
cerdoiium,  quod  sa'pe  factum  esse 
vel  ex  hoc  eodem  cap.  apparet,  patri 
sue  Ti.  Sempronio  C.  F.  qui  consul 
fuit  cum  P.  Scipione  anno  primo 
belli  Pnnici  secundi,  quonnn  filii  iti- 
dem  fuere  collega>  in  eodem  niagis- 
tratu  XXIV.  annis  post,  ab  a.  I3lix. 
quo  anno  in  fastis  Capitolinis,  quorum 
fides  in  dubium  vocari  nequit,  hie  Ti. 
Sempronius  scribitiir  Ti.  F.  C.  N.  ad 
quod  dignitatis  fastigium  per  oni- 
nes  honorum  gradiis  producliis  est  a. 
XVI.  postquam  sacerdotium  hoc  adep- 
tus  erat.  Jac.  Perizon.  \'etus  scrip- 
tura fuerat  T.  Setnpronius  T,  F.  Lon- 
gus;  pro  quo  F^ob.  1535.  substituit 
Ti.  Sempronius  T.  F.  Sed  viris  doc- 
tis  Ti.  Sempronius  Ti.  F.  legentibus 
adsentior.  Videnda  sunt  qute  no- 
tautur  ad  xxvii.  6.  §  16.  ubi  decem- 
vir sacrorum  creatus  esse  dicitur,  et 
ad  xxxiv.  42.  §  3.  Cn.  Servilius  Cae- 
pio,  qui  praecedil,  pontifex  factus  me- 
nioratur  xxv.  2.  Qui  sequitur  P. 
iElius  Pjetus  augur  cieatur  xxvii. 
36.  Ti.  Sempronius  Gracchus  idem 
sacerdotium  adiuodum  adolescens  ob- 
tinet  XX IX.  38. 

C.  Attilius  JEmilius  curio  nutximus'\ 
Ut  dixi  supra  in  coanno,  quo  creatur 
curio  XXVII.  8.  §  2.  legendum  est  C. 
JMamilius  Vitulus  curio  maximus.  Si- 
gonius. Recie  Sigonius  C.  Mamilius 
Vitulus.  Nisi  pauUo  i)lus  obsequendo 
vetustis  apicibus  malis,  C.  Vitulus 
Mamilius.  J.  F.  Gron.  Lectio  ha?c 
C.  Attilius  JEinilius  demum  adparuit 
in  edd.  Gryphii  1554.  el  Basileensi- 
bus  ejusdem  ac  sequentis  aiuii.  Prio- 
res C  Attilius  JEmilius  pntferunt. 
QuiC  lectio  Gronovio  ansam  legiti- 
mam  dedit  potius  C.  Vitulus  Mamilius, 
quam  C.  Mamilius  Vitulus,  legendi. 
Nam  et  xxvii.  8.  §  2.  pro  Vitulus  le- 
gebatur  Attelius.  Kx  Mamilius  autera 
abjecta  prima  litera  factum  est  Ami- 
lius,  et  indc  JEmilius.  Nomina  anteni 
hoc  ordine  interdum  obcurrere^  vidj- 


12080 


liOTM    VARIORUM    IN 


mus  ad  xxvi.  22.  §  13.  et  xr,.  25.  §  1. 
Cetcnini  M.  Semproniiis  Tiuiitaniis, 
qui  verbis  seqq.  nieinoratnr,  pontifi- 
catum  adeptns  legitiir  xxxix.  4G. 

§  9  Pontifices  suhfecti  sunt  C.  Sul- 
picius  Galba  in  locum  Tiiditimi]  Exci- 
dit  nomen  pontitiris,  suffpcti  in  locum 
Cn.  Seivilii  Ceepionis  demoitui.  Ait 
enim,  pontifices  suffccti  sunt  C.  Sulpi- 
cius  Galba  in  locum  Tuditaiii,  .  ...  in 
locum  Ccepionis.  Neqiie  enim,  si  de 
Galba  solum  dixisset,  pontifices  svf- 
fecti,  sed  pontifex  sujfeclus,  dixisset. 
Sigon.  Recte  jam  primi  hnjus  partis 
Livianae  editores  adpositoin  mar<;ine 
signo  indicanint,  locum  non  integrum 
esse  ;  Sigoniiis  vero  monuit,  quaedam, 
et  quidem  poiUificis  in  locum  Caeplo- 
nis  demortui  nomen,  excidisse:  le- 
gendum  tamen  milii  videtur,  pontifices 
suffccti  sunt,  C.  Sulpicius  Galba  in  lo- 
cum CcBpionis,  ***  in  locum  Tuditani. 

In  Gracchi  locum  T.  Veturius  Grac- 
chus Sempronianusl  Ita  pr<tferunt  edd. 
primas.  Sed  Sempronius,  pro  Sempro- 
w£anus,errorc  librariorum  exhibuit  ed. 
Basil,  a.  1539.  quod  servarunt  Curio, 
edd.  Lugd.  1553.  Basil.  1555.  Paris. 
1573.  et  omnes  recentiores  usque  ad 
Gronov.  qui  in  prima  ed.  iSemponia- 
»iusrevocavit,et  monuit  intelligendum 
esse  Sempronio  patre  natum,  qui  in 
Veturiam  gentem  adoptione  transiis- 
set.  Notum  est,  enm,  qui  alteri  in 
adoptionem  dabatur,  nominibus,  quae 
antea  obtinuerat,  omissis,  patris  ad- 
optantis  nomina  recepisse,  iisque  no- 
men gentis,  unde  natns  erat,  paulln- 
lum  inmutatum  adjecisse.  Recte  igi- 
tnr  ex  gente  Sempronia  in  Veturiam 
adoptatus  dictus  est  Sempronianus ; 
verum  unde  habuit  cognomen  Grac- 
chus, quod  non  genti  Veturije,  sed 
Sempronia;,  competiit?  Pighius  in 
Annal.  ad  a.  I3i,xxxiit.  p.  371.  eum 
vocat  Ti.  Veturium  Sp.  F.  Ti.  N.  Cal- 
vinum  Gracchum  Sempronianum,  et  a 
Ti.  Graccho  augure  adoptatum,  et  in 
locum  ejus  augiirem  factum  esse  cen- 
set,    Std  antiquitatun)  peritior  Pigh- 


ius exstitit,  quam  ut  haec  ipsi  scicnti 
et  adtento  excidisse  potuerint.  Si 
enim  a  Ti.  Graccho  adoptatus  esset, 
nnde  ipsi  nomina  Veturius  et  Sempro- 
nianus adhaesissent  ?  unde  Sp.  F.  Ti. 
N.  diceretur?  Si  ex  gente  Veturia 
natus  a  Ti.  Sempronio  Graccho  au- 
gure adoptatus  fuisset,  dici  debuisset 
Ti.  Sempronius  Ti.  F.  .  .  N.  Gracchus 
Veturianus.  Potius  igitur  Pighius  di- 
cere  voluisse  videtur,  natimi  fuisse 
Ti.  Graccho  augnre,  eique  in  sacer- 
dotio  illo  snblectum  esse,  sed  adop- 
tione transiisse  in  gentem  Veturiam. 
Insuper  credibile  non  est,  (quod  ta- 
men Pighius  statuere  debebat,  si  ilia, 
quam  dixi,  mens  ejus  fuit)  patreni 
ejus  adoptivura  Veturium  'Calvini' 
cognomen  habuisse.  Cal vinorum  enim 
in  gente  Veturia  diu  antea  mentio  fac- 
ta uon  est :  unde  verisimile  fit,  famili- 
am  iliam  ante  hzec  tempora  desiisse. 
Quin  insuper,  si  tamen  '  Calvini '  cog- 
nomen pater  adoptivus  habuit,  alte- 
rum  cognomen  '  Gracchus,'  quod  pa- 
tris naturalis  erat,  er  post  adoptionem 
convenire  nequit.  Sigonius  edidit  T, 
Veturius  Crassus  Sempronianus;  sed 
mutatae  lectionis  in  Scholiis  caussam 
dare  omisit.  Crassus,  pro  Gracchus, 
scribendum  esse,  etiam  Jac.  Perizo- 
nius  ad  cram  Livianae  editionis  con- 
jecit :  in  epistola  autem  ad  Morellum 
de  Nuram.  Consular,  pag.  238.  banc 
conjecturae  rationem  reddit:  '  Cre- 
diderim,  librarios,  quum  notissimum 
iliis  esset  'Gracchi'  cognomen,  et 
apud  Livium  legerent  in  '  Sempro- 
nii  Gracchi'  locum  hunc  'Semproni- 
anum  Veturium'  suffectnm,  ideo  pro 
Crassus,  usitato  Veturiorum  tunc  cog- 
nomine,  temere  repeliisse  cognomen 
Semproniorum  Gracchus.^  Magnse 
verisiuiilitudinis  speciem  huic  emen- 
dationi  conciliasset,  si  vel  uno  ex- 
emplo  probasset,  verum  esse,  quod 
adfirmabat,  '  Crassus'  usitatum  Ve- 
turiorum tunc  cognomen  fuisse.  Ve- 
rum, quum  per  duo  ferme  secula, 
sive  post  a.  ccclxxxvi.  nullus  Vetu* 


T.   LIVH    HIST.   LIB.   XLI.   CAI'.  22.  (30.)        12081 


riiis  nicmoictiir,  qui  Crassi  cogno- 
men Iiabiierit,  quotJ  sententiir  Pigliii, 
qui  eiiin  Calvini  cognomen  liabnis- 
se  credidit,  obstare  njodo  dixi,  mnl- 
to  inagis  linic  Perizonii  obstabit.  Ve- 
risimilins  itaque  piito,  Philo,  pro  Grac- 
chus, lestitiieudiim  esse,  et  libraiios 
inde  errasse,  quod  eorum  nienti  prap- 
cedens  vox  Gracchi  obversaretur.  Na- 
tus  autem  videtur  patie  Ti.  Graccbo, 
cui  in  saceidotio  auguratus  successit, 
adoptatus  autem  esse  a  Ti.  Vetmio 
Pliilone,  qui  Flamen  Martialis  menio- 
ratur  xxix.  38.  bine  iegendum  crit 
Ti.  Veturius  Philo  Sempronianus.  Pr*- 
nomina  autem  '  Tiberius'  et  'Titus,' 
sive  eorum  notas  Ti.  et  T.  passim  in 
Mss.  commuldri,  sa?pius  dictum  est. 
Vide  ad  xl.  44.  §  12, 

Curio  maximus  C.  Scribonius  curio"] 
Altera  vox  Cuiio  cognomen  est  Scri- 
boniorum.  Itaque  majore  litera  no- 
tanda  est,  ut  distinguatur  a  priore 
voce,  quae  sacerdotium  significat.  Si- 
gon.     Vide  ad  xxxiii.  42.  §  10. 

§  11  Q.  Marcio  Pkilippo  verba  prce- 
eunle]  Euni  decemvirum  sacrorum  fu- 
isse,  constat  ex  xl.  42.  Eorum  autem 
sacerdotum  erat  in  liis  verba  prieire. 
Supra  iv.  21.  '  Obsecratio  itaque  a 
populo  duumviris  praeeuntibus  est 
facta.'  Infra  xliu.  13.  '  Omnia,  nti 
decemviri  praeierunt,  facta.'  Vide 
ad  XLii.  2.  §  3. 

§  12  Oximi  puella  cu7n  denlibus']  Op- 
pidi  nomen  pariter  scribitur  cap.  27. 
et  xMi.  20.  At,  verum  ejus  nomen 
'  Auximnm'  esse,  nionuit  Cluver.  Ital. 
Ant.  II.  11.  p. 737.  Vide  etiam  Cellar. 
Geogr.  Ant.  ii.  9.  p.  479.  Corrupta, 
quiv  nunc  obtinet,  lectio  formata  vi- 
detur ex  ejus  nomine  bodierno  Osimo, 
vel  Osino. 

§  13  Faces,  8fc.  lapsce  sunt  in  Lanu' 
vino:  Cceritcsque]  Priscianus  iv.  G33. 
citat  liunc  locum  sic:  '  Livius  histor. 
ab  urbe  cond.  lib.  XLi.  '  Lanuvini, 
Caeritesque  anguem  jubatum  nuncia- 
runf."  Itaque  Iegendum  est  ita,  lap- 
9CC  sunt.    Lanuvini,  Cceritesque,  Sigon. 


Si  quis  conjectnram  Sigonii  ob  Pris- 
ciani  auctoritatem  recipieudam  piita- 
l)it,  non  adversabor;  et  ita  faces  per 
creluin  lapsae  referendae  sunt  ad  pro- 
digia  Romas  visa,  ut  dixi  ad  xxix. 
14.  §  3.  Verum,  quuuj  Prise,  laudet 
Lanuvini  Cceritesque  anguem  jubatum 
apparuisse  nunciarunt,  eadem  ratione 
nunciarunt,  pro  uffirmabant,  recipien» 
duMi  erit.  Potius  videtur,  ut,  servata 
Msti  lectione,  credamus,  Priscianum 
neglegentius  Livium  consuluisse;  qui 
tantum  locum  laudavit,  ut  doceret  an- 
tiquos  non  tantum  Cceretes,  sed  etiam 
Carites  dixisse. 

Anguem  in  oppiilo  suo  jubatum]  An- 
gues  'jnbatos'  alii  cristatos  interpre- 
tantur,  alii  crinitos.  Vide  Turneb. 
Advers.  xxix.  4.  Cerd.  ad  Virgil, 
/En,  II.  200.  et  Interpretes  Piauti 
Ampliitr.  v.  1.  5G.  Duk. 

Cap.  xxn.  (xxx.)  §  1  Legati  No- 
7iis  Julii]  Ut  dixi  alio  loco,  si  Julias 
Nonas  intelligeret,  Quincliles  dixis- 
set,  quomodo  ante  Cajsarem  dictato- 
reni  loquebantur.  Itaque  Jutiias  re- 
pono,  ut  alibi  ex  veterum  librorum 
auctoritate  feci.  Plutarcbiis  saepe 
Ka\dv5as  KuvTiXias,  &s  vw  'lov\ias  Ka- 
\ovij.fy.  Sigon.  Vide  ad  xxii.  33.  § 
14.  Quum  autem  primae  edd.  pra;- 
ferant  Non.  Jul.  ejusque  loco  Iegen- 
dum sit  Non.Jun.  id  non  solvendum 
est  per  Nonis  Junii,  ut  Vascos.  et 
post  eum  reliqui  fecerunt,  sed  potius 
Nonis  Juniis,  quia  Livius  ita  loqui 
amavit.     Vide  boc  lib.  ad  c.  IG.  §  1. 

§  5  Religionilms  quibusdam  nnimo  ob- 
jectis]  Animum  objectis  edd.  Sigonii  a. 
1572.  et  1592.  pro  quo  Pitboeum  ad 
animum  objeclis  conjecisse,  Hearnius 
testatur.  At  potius  animo,  quod  om- 
nes  ante  Sigouium,  et  ipsius  Sigonii 
prima  ed.  servant,  verum  est;  ani- 
mum autem  ex  operarum  errore  ori- 
ginem  ducit.  Mox  Del]ihos  ascendit 
edd.  quod  in  escendit  mutare  proclive 
foret.  Vide  ad  xxix.  11.  §  5.  ubi 
viri  docti  ex  IMss.  emendarunt  Del- 
phos  quum  escendisset.    Verum  hie  uni- 


12082 


NOTiE    VARIORUM    IN 


cus  cod.  servat  ascendit,  et  similiter 
infra  cap.  seq.  ^  13.  legit,  ut  et  ad 
Giloniis,  >ive,  lit  Jac.  Gronov.  enien- 
dat,  /T'gilipa  uscemlerent  XLii.  38.  §  I. 
Delude  ad  regem  Eumenen  edd.  prin- 
cipes.  Giypiiins  postea  Eumene  anibi- 
giie,  liinc  iiiox  Eumenem  Curio ;  et 
recte.  Nam  (|nartuni  casum  Greeci 
formant  Ev/xivea,  vei  Eu/xeVij. 

§  6  Per  Plitldotidem  Adiaiam,  Tlies- 
8aliamfiue"[  !\Iale  Ciericiis,  interposita 
distinctione,  per  I'kthiotidem,  Achai- 
am,  Thessaluimquc,  De  IMiihiotis  A- 
chapis  vide  ad  xxxvi.  15.  §  7.  Quod 
Lie  PIdliiotidem  Acluiiam,  Thessaliam- 
que  vocat,  id  xlii.40.  'Thessaliam  et 
Maliensem  agnnn '  vocavit. 

^  7  Nee  earum  tantuin  cimtatuni] 
Ita  demum  exliiheiit  Vascos.  Giypli. 
Curio,  et  post  eos  reliqiii  recentiores. 
Priores  legunt  civitatium;  qiiuiiiodo 
etiani  sciiptum  iiiveni  in  liac  parte 
ultima  Livii  I.  xi.ii.  capp.  25.  30.  39. 
42.  45.53.  G7.  XLin.  6.  lib.  xi.v.  capp. 
23.  2'J.  34.  oninil»nsqiie  aliis  locis, 
prapteiqiiani  XLiir.  19.  et  xnv.  24. 
quod  revocavi.  Vide  ad  xxxiii.  20. 
§  11.  Si  cod.  adsentiietiir,  mallem 
etiam  mox,  ob  perpetnam  Livii  con- 
snetudinem,  simuUatium.  Vide  ad 
xxxix.  44.  §  2. 

Animos  siln  conciliare :  aut  legates, 
aut  literas  dimisit]  Legendiim  est,  sed 
nut  legalos,  aut  literas  dimisit.  Sigon. 
In  veteri  cod.  defuit  rh  sed,  qiiod 
Sigoniiis  de  conjectura  addidit.  Vi- 
dentiir  pliira  deesse  :  sin,  ne  hoc  qui- 
dem  adjecio  opus  est.  ./.  I'\  Gronov. 
Vide  ad  xxvm.  39.  §  11.  et  xxxvi. 
19.  §  10.  Liviuin  forte  dedisse,  Cre- 
vierius  conjecit,  sed  circa  omnes  Gra- 
cicB  civitates  aut  legatos,  8(c. 

Cap.  xxiii.  (xxxi.)  §  2  Quumfini- 
bus  suis  inlerdixissent]  Jac.  Perizo- 
niiis  ad  margiiuru  Livii  scribendum 
conjecit,  quum  finibus  suis  iis  interdix- 
issent.  Quoniodo  verbis  proxirnis  prae- 
cessit,  '  Eo  processerat  iraruin,  nt 
finibus  interdiceret  Macedonibiis.' 
£t  mox  hoc  cap.  sequetur,  '  Kegibus 


Macedonibiisqiie  ipsis,  iinibns  inter' 
dixissenius.'  Facile  pronomen  exci- 
dere  potiiit  ob  siniilitiidineni  litera- 
nini  finaliiiin  proxini*  vocis.  Vide- 
tur  tanien  commode  abesse  posse. 

§  3  Comprensis  omnibus,  literas.  Ce- 
terum  ne  similis']  Post  vocem  Uterus 
exciderunt  verba  aliquot,  quze  liunc 
sciisinn  cxplcrent :  '  comprensis  om- 
nibus literas  ad  Aclia^os  misit,quibus 
se  servos  eorum,  qui  ad  se  trau.sfu- 
gerant,  beuigne  remittere  illis  scrip- 
sit.  Czeternm,  ne  similis  fuga  ser- 
vortim  postea  fieret,  cogitandum  et 
illis  esse.'  Hzec  sententia  elicitur 
ex  sequentibus  Callicratis  verbis  : 
*  Inde  literas  ad  nos  cum  muneris 
specie  misit,  et  cogitare  jubet,  q\io 
niodo  in  reliquum  hoc  munere  iion 
egeauius.'  Sigon.  Comprehensis  edi- 
derunt  Paris.  1573.  et  omnes  recen- 
tiores. Priores  habent  comprensis; 
(juod  mutari  necesse  non  erat,  quum 
in  bello  Puiiico  passim  ita  codd.  Put. 
habere  Gronovius  notarit,  earuque 
lectionem  receperit.  Optimi  meo- 
runi  banc  verbi  formam  passim  alibi 
probant.  Vide  ad  ii.  29.  ^  4.  Sigo- 
nius  verba,  quag  excidisse  putavit,  in 
contextum  recepit,  nuUo  ea  signo  a 
Livii  verbis  distinguens:  recentiores 
eadem  uncinolis  circumscripsernnt. 
Gronovium  sequi  malui,  qui,  sufficere 
existimans,  si  siipplementum  in  no- 
tis  Sigonii  legeretur,  lacunam  in  con- 
textii  Liviano  reliquit. 

§  G  Ego  maxime  gravissimam  om- 
nium non  agique  tantum']  Lege,  maxi- 
mani  et  grav.  omnium  neque  agi  tantum. 
J.  F.  Gronov.  Utramque  Gronovii 
conjecturam  nimis  calide,ut  videtur, 
Clericus  in  contextum  recepit.  Nam, 
quod  ad  priorem  adtinet,  efiam  alios 
scriptores  vocem  maxime  superlativis 
addere,  Vossius  docuit  Gramm.  vu. 
17.  et  Burm.  ad  Gratii  Cyneg.  133. 
Simili  ntodo  '  penitus  infestissimus  ' 
dixit  Veil.  Pat.  ii.  27.  Neque  Li- 
viiim  plane  ab  hoc  genere  loipiendi 
alienum  esse,  docet '  perdifficillimum' 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLI.  CAP.  23.  (31.)        12083 


XL.  21.^  3.  ul>i  vide  qiis  ootantur ; 
et  '  longe  altissimus'  XLiv.  31.  Id 
etiam  inde  colligere  licet,  quod  com- 
parativo  jiiiixit  vbculam  '  niagis  '  ix. 
7. 'Tristior  delude  i<;noiiiiiiiosa;  pa- 
ds ma<!;i!;,  qnaiii  periciiii,  niiiicius 
full  :'  iibl  videiulaqiKB  iiotavi.  Adde 
Scalig.  et  Taubin.  ad  Virgilii  Culic. 
78.  Similiter  apud  Graecos  ^laawv 
fiuWou  dixit  Tliiicyd,  vii.  29.  ubi 
vide  Diiker.  Quod  autem  adtiiiet 
ad  alteram  Gioiiovii  emendationem, 
niiuori  iiiutatione  lejji  posset  noii  a^i 
tanfum,  pavticula  (]iie  indncta,  quam 
nequc  uffi  tantum.  Eadem  particiila 
etiam  alibi  in  Mss.  abundat.  Vide 
ad  III.  29.  §  G.  c.  G4.  §  7.  xxxix.  10. 
§  .5.  et  passim.  Prassertiin  id  fre- 
quens  esse  in  codd.  qui  bellum  Pu- 
iii(Mim  secundum  continent,  nionnit 
Jac.  Gronov.  Dissert.  Epist.  ad  Livii 
Loca  Quaed.  Geo^r.  ii.  p.  15. 

Nam  qui  regibus  Macedomim,  Sfc. 
finibus  inter dixissemus,  nutnereque  id 
decretum,  scilicet,  nc  legates,  8fc,^  Prae- 
cisa  sententia,  imo  manca,  sic  ex- 
pleri  possit:  manereqiie  id  decretum 
voluimus,  scilicet  ne.  Sic  paullo  post, 
'  Ut  decretum,  quo  arcentur  Pelo- 
ponneso  INIacedones,  tollamus.'  .S'i- 
gon.  Verbum  voluimus  iterum  est  ex 
additione  Sigonii.  Tn  veio  niitius 
ita  restitue:  Nam  quum  reg.  Mac, 
Maced.  ipsis  finibus  interdixissemus, 
maneretque  id  deer.,  scil.  ne  legates,  ne 
nuncios  adm.  regum.  J.  F.  Gronov. 
Maneretque  praefert  etiam  ed.  Basil. 
1554.  et  hoc  modo  einendandum  cen- 
sebat  Gronov.  in  prima  ed.  nott.  ser- 
vato  TO)  qui.  Ego  cum  Crevierio  sen- 
tio,  hie  qui,  et  mox  ii,  pro  quo  Gro- 
novius  hie,  vel  nunc  nialebat,  servan- 
duni  esse  :  sibi  enim  miituo  respon- 
dere  duo  ilia  membra  qui  regibus  Ma- 
cedonum  et  ii  concionnntem.  Verum 
ita  vitinm  latebit  in  verbis  intcrdixis- 
setnus  manereque,  cui  medicina  ab  in- 
tegriore  codice  exspectanda  est. 

§  7  /i  concionantem}  Forte  hie  con- 
cionantem,  vel   nunc  co7icionantem,   J. 


F.  Gi'onnvius. 

^  9  Viam  regies  societaiis  quari,  qua 
Romanum  fcedus,  ifc.  vi(detur'\  Forte 
regia;  socielali,  quod  etiam  Crevier- 
iiis  vidit.  Vide  qu.c  notantnr  ad 
XXXVII.  11.  §  10.  Deinde  Romano- 
rum  fadus  Sigonius;  quod  servarnnt 
editores  usque  ad  Gronov.  qui  a. 
1CG5.  priscam  lectioneni  Romanum, 
sine  caussa  bine  ejectam,  revocavit. 
Supra  XXI.  10.  '  Nee  urnquam,  donee 
sanguinis  nominis(|tie  Barcini  qnis- 
quam  siipersit,  quietura  Romana  fa;- 
dera. '  xxiii.  8.  'Sanguine  Hanni- 
balis  sanciam  Romanum  f(vdus,'  \iA. 
24.  '  Quid  hoc  adversus  Romana  foe- 
dera  est?'  Eoiiem  modo  '  societas 
Romana'  saepius  apud  Nostrum  ob- 
currit.  Ita  vii.  42.  vui.  27.  xxii. 
22.  XXIII.  43.  XXXI.  29.  xxxii.  21. 
xxxiii.  16.  XLI.  24. '  amicitia  Roma, 
na,'  vide  ad  xxvii.  4.  §  G. 

^11  Persea,  quem  pnpulus  Romanus 
prius  p(ence,  quam  regni,  haredem  futu- 
rutn  sciebati  Cujus  pcenae  ?  et  unde 
sciret  populus  Romanus  de  liac  poe- 
na, quam  nemo,  credo,  unquani  sci- 
vit.''  Prima  ed.  quem  P.  R.  prius  pw 
nee.  Parum  juvat.  Emendabam,  c/H<??n 
in  popidum  Romanum  prius  odii,  quam 
regni,  lueredemfuturum  sciebut.  Com- 
niodius  fbrtasse  Alb.  Rubenius,  quem 
belli  in  populum  Rumanum  prius  pcene, 
quam  regni.  iNIuretus,  quem  populi  Ro- 
7nani  hostem  prius  pcene.  J.  F.  Gron. 
Non  prima  tantum  ed.  sed  multae 
sequentes  quem  P.  R.  prius  poence 
przeferunt,  nisi  quod  in  Ascens.  1530. 
supplemento  pcene  repererim.  Viil- 
gatum  quem  populus  Romanus  prius 
poence  demum  in  Lugdun.  1553.  inve- 
ni,  idque,  quum  Sigonius  quem  populi 
Romani  prius  poence  interim  edidisset, 
ed.  I'aris.  1573.  aliieque  revocarunt. 
Si  liceret,  una  voce  addita,  mallein 
quem  odii  populi  Romani  prius  pene, 
quum  regni,  haredem  futurum  sciebat. 
Per  'odium  populi  Romani'  intelligo 
odium  Philippi  erga  populum  Roma- 
num.   Supra  xxxiii.  47.  '  Parum  ex 


12084 


notjE  variorum  in 


populi  Romani  dignitate  esse  diice- 
bat  subscribeie  odiis  accusationibiis- 
que  Haniiibalis :'  id  est,  odiis  Kar- 
tliagiuieiisiiim  qiiorumdain  eiga  Han- 
iiibalem.  Ita  '  vestriini  odium'  est 
odium  aliornm  erga  vos,  xxx.  41. 
§  7.  iibi  vide.  Adde  quae  notantur 
ad  XL.  2.  §  6. 

§  12  Quid  hie  jwst  mortem  patris 
egit  aliud,  quam  helium  paravit]  Dnl)i- 
tari  noil  potest,  quin  ib  egit  sit  insi- 
ticium  et  falsae.  manus.  Vide  omnino 
ad  XXVI.  2.  JaC'  Gronov.  Si  veibum 
egit  a  cod.  abesset,  huic  sententiae 
libens  subsciiberem.  Nunc  vero, 
quum  id  retineat,  ei  consentire  peri- 
culosuni  jiidico.  Nam  saei)ius  qui- 
dem  Liviiim  ita  locutum  esse  vidimus 
ad  xxxiv.  2.  §  12.  Verum,  nt  ubi- 
que  eidem  loquendi  formulae  adstiiu- 
gatur,  lactea  ejus  ubertas  pati  ne- 
quit.  Insuper  eadem  locutio  obcur- 
lit  IV.  2G.  'Simul  edicitur  et  justi- 
tium :  neque  aliud  tota  urbe  agi, 
quam  belltmi  |)arari :'  nbi  qnidem  J. 
F.  Gronov.  giuiiiiter  rb  agi  uniiis  cod. 
fide  ejiciendum  censuit;  sed  reliquo- 
rum  auctoritate,  et  ejiisdem  INIsti  a 
ni.  sec.  consensu  nibil  mutandum  mo- 
nui.  vii.  17.  '  Qiiumque  interceden- 
do  tribuni  niiiil  aliud,  quam  ut  dif- 
ferrent  comitia,  volnisseut :'  ubi  bre- 
vius  potnisset  7nhil  aliud,  quam  differ- 
rent  comitia,  reliqtiis  omissis.  Nepos 
in  Hannib.  c.  10.  '  Neque  aliud  quid- 
quani  egit,  quam  regem  armavit.' 
Vide  etiam  ad  xxvi.  2.  §  IG.  Hie 
etiam  mecum  sentit  Diikerus. 

Bastarnas  primum  ad  terrorem  om- 
nium Dardaniam  inmisit'\  Lege  Darda- 
nice,  vel  in  Dardaniam.  J.  F.  Gron. 
Praefero  in  Dardaniam,  partim  quia  ita 
minima  mutatione  vera  scriptura  buic 
loco  restituitur,  inserta  praepositione 
in,  quam  elisit  praeced.  vocis  litera 
finalisTn;  vide  ad  x.  13.  §3.  partim 
quia  Livius  ita  loqui  solet :  ix.  4.  §, 
10.  Eumdem  prarpositionem,  cum  qua 
verbum  componitur,  in  constructione 
repetere,  vidimus  ad  Praefat.  §  11. 


§  13  Nee  provinciis  de  controversis 
ad  disceptalionem  /*.  R.  audivit^  Exci- 
dit  vox  una  ad  sensum  complendum 
necessaria ;  ea  est  revocantem.  Sic 
enim  ait :  Dot.  armis  subegit,  nee  prov. 
de  contr.  ad  discept.pop.  Rom.  revocan- 
tem audiiil.  Hoe  probatnr  ex  eo, 
quod  paulo  ante  dixit  c.  22.  '  Et  de 
quibus  anibigebatur  rebus,  ab  rege 
ad  Romanos  revocabant.'  Sigonius. 
Provincias  cnntroversas  ab  auctore  non 
esse  arbitror,  tJ)  revocantem  vero 
spurium  esse  certo  scio  :  neque  fuit 
enim  in  scripto,  sed  siipplementum 
est  Sigonii ;  qui,  dum  sensum  quaerit, 
non  animadvertit  orationem  se  minus 
Latinam  reddidisse.  Quid  enim  est 
simpliciter  revocantem?  aut  quam  bo- 
num,  '  revocare  de  controverso  ad 
aliqnem?'  Nam,  quem  allegat  ad 
firmandam  conjecturam  suam  locum, 
non  ibi  verbum  ponitur  sine  casu : 
'  quia  quidam  Dolopnm  non  pare- 
bant,  et,  de  quibus  anibigebatur  re- 
bus, disceptalionem  ab  rege  ad  Ro- 
manos revocabant.'  In  quo  appo- 
nendo  Sigonius  rh  disceptutionem.  me- 
nioriafne  vitio,  an  judicii  errore, 
quum  in  omnibus  babeatur  libris, 
omittit.  Ut  ergo  Latinum  esset,  di- 
cendum  erat,  provinciis  de  contr.  dis- 
cept.  ad  pop.  Rom.  revocantem.  Sed 
tamen  melius  puto,  Dot.  armis  sub- 
egit, nee  provocantem  de  contr.  ad  dis' 
cept,  pop.  Rom.  audivit.  Vel  provocan- 
tes,  ut  Dolopes  intelligas.  J.  F.  Gron, 
Primze  edd.  exiiibent  ad  disceptutio- 
nem P.  R.  adivit,  pro  quo  demum 
Basil.  1554.  admisit  audivit.  Grono- 
vios  igitur,  qui  priscam  Icctionem, 
qualis  in  iinico  cod.  exstilit,  revo- 
candam  censiierunt,  accusandi,  quod 
male  adivit  ediderint,  caussam  non 
habuit  Hearnius  :  idem  enim  facere 
potuisset,  quod  vocem  provinciis  ser- 
varint  :  quam  tamen  J.  F.  Gron.  ab 
auctore  non  esse  arbitrabatur.  Quam- 
vis  autem  Sigonii,  integram  vocem 
revocantem  inserentis,  conjecturam 
probare  uequeaui,  non  tamen,  euiu 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLI.    CAP.   24.    (32.)         12085 


orationcni  minus  Latinam  reddidisse, 
acciisandi  ansa  Gronovio  fuisset,  si 
pronomen  se  siibintelligi  debere  mo- 
miisset.  Perseus  non  audivit  revo- 
canteni  se  ad  disceptationein  popnli 
Romaiii.  Ad  disceptationein  populum 
Runuwum  adivit  prapfert  ed.  Liigd. 
1553.  iiota;  antem  P.  R.  quae  in  priori- 
bus  edd.  exstant,  aeqiie  populutn  Ho- 
manuin,  ac  populi  Roinani,  exponi  pos- 
siint,  inimo  debent,  ut  videtiir,  ex 
sententia  ejus,  qui  udivit  in  unico 
cod.  exaravit :  quare  banc  etiam  ex- 
positionem  recepi,  non  tamen  pro- 
bavi.  Piffisertim,  ut  Gronovio,  ita 
niibi  etiam  displicet  vox  provinciis. 
Non  enim  verisiniile  est,Dolopas,  po- 
puhiui  baud  ita  magnum,  *de  provin- 
ciis '  cum  Perseo  controversias  ba- 
buisse  ;  et  supra  etiam  cap.  pvsec. 
*  de  quibus  ambigebatur  rebus,'  non 
'  provinciis,'  Livius  dixit.  Nibil  ve- 
rius  video,  quam  quod  Gronovius 
subjecit.  Scriptum  fuerat  provocantis, 
pro  provocanles,  quod  minima  muta- 
tione  in  provinciis  corrumpi  potuit : 
similiter  coJitroversiis  in  controversis ; 
vide  ad  xxxu.  G.  §  8.  '  adire'  et 
'  audire'  etiam  a  librariis  commuta- 
ri,  vidimus  ad  x.  12.  §  2.  De  locu- 
tione  '  Delpbos  ascendit,'  quae  niox 
sequitur,  vide  ad  cap.  praec.  §  5. 

§  14  Quod  sine  ullius  eorum,  quos 
oderat,  noxia]  Hoc  c.  22.  est  '  sine 
damno  injuriaque.'  Hac  significa- 
tione  Perizonius  ad  Sanct.  Minerv. 
IV.  4.  22.  hie  accipit  vocem  noxia. 
Sed  Livius  aliique  pro  damno,  inju- 
ria, malo,  magis  dicunt  noxam,  quam 
noxiam.  Liv.  xxxvx.  21.  '  Omnibus 
perpacatis  sine  ullius  noxa  urbis.' 
Sueton.  Caes.  c.  8).  '  Quod  sine  idia 
noxa  Idus  Martiac  adessent.'  Justin. 
xir.  8.  '  Exercitus  ejus  sine  noxa 
discurrit.'  Curtius  iv.  13.  '  Hand 
dubius  sine  noxa  transcursuros,  si 
nemo  se  opponeret.'  Ovid.  Met.  xv. 
334.  '  Nocte  nocent  potae,  sine  noxa 
luce  bibuntur.'  Dale.  Vide  ad  ii.  54. 
^  10.  et  vni.  28.  §  8.    Insuper  Roel- 


lius  hie  legere  malebat  <]tios  adierut. 
Id  convenit  ei,  quod  cap,  praec.  dix- 
erat  per  quos  iter  fecit. 

§  16  Inmiscemur  iMacedonibus']  Pro- 
cul  dubio  inmiisceumur  Icgendum  est, 
pendetque  et  hoc  membrimi  a  supe- 
rioribiis.  Hoc  est,  ut  decrelum  tol- 
lamus,  ut  legates  regies,  exercitus 
Macedonum,  et  mox  ipsum  a  Delpliis 
trajicientem  in  Peloponnesum  vi- 
deamus,  immisceamur  Macedonibus 
armantibus  se  advfersus  Romanos. 
Sigon. 

§  17  Donee  ad  cert  urn  dirigatur'} 
Tribus  mutatis  liferis  scribendum  te- 
neo  donee  ad  certum  redigatur.  Ea 
enim  vere  Latina  plirasis,  non  *  diri- 
gere  ad  certum,'  hoc  certe  sensu. 
Sic  XXVI.  37.  '  Ab  L.  Marcio  tumul- 
tuario  duce  ad  vanum  et  irritum  vic- 
toriam  redactam  esse.'  xxviii.  31. 
'  Spem  ad  irritum  redactam,  qua  ve- 
nissent :'  ubi  contra  nieliores  frustra 
Rhenanus  in  irritum.  Lib.  XLiv.  c. 
15.  '  Et,  si  id  ante  dubium  fuisset, 
legatornm  pauUo  ante  verba  ad  cer- 
tum redegisse.'  M.  Seneca  Controv. 
c.  9.  '  Dum  insanos  imitatur,  dum 
lenocinium  ingenii  furorera  putat, 
quod  simulabat,  ad  varum  redegit.' 
Noster  iterum  v.  25.  'Eum  praedam 
Veientanam  publicando  sacrandoque 
ad  niliilum  redegisse.'  Cic.  pro  Cae- 
cin.  c.  13.  '  Cui  perspicuum  non  sit, 
ad  incertum  revocari  bona,  fortunas, 
possessioues  omnium.'  J.  F.  Gronov. 
Dirigatur  primus  apud  Elzevir,  edi- 
dit  Dan.  Heinsius :  corruptius  priores 
dirigantur.  Sed  recte  Gronov.  emen- 
dat  redigatur.  Plinius  Hist.  Nat.  xx. 
9.  '  Cicatrices  ad  planum  redigere.' 
Solent  autem  lihrarii  ita  peccare. 
Vide  ad  in.  52.  §  2. 

Cap.  XXIV.  (xxxii.)  §  1  Arco,  fra- 
ter  Xenarcld']  Forte  legendum  Archouy 
vel  Archo.  Non  memoranda  nunc  Ar- 
cho,  Herodici,  principis  Thessalorum, 
filia,  cujus  meminit  Liv.  XL.  4.  sed 
polius  "Apx'*"'  gentis  Achaeorum  pra;- 
tor  apud  Polyb.  in  Exc.  Legat.  num. 


12086 


SOTJE    VARIORUM    IN 


LXiii.  IdenijVcl  alius  'Apx'""''  itidem 
priHtor  Aclia?ortmi,  ibid.  num.  i.xxiv. 
"Apxt^f  Alyeipdrr]s,  Aclifforuin  legatiis, 
ibid.  num.  xci.  Qui  autein  Grzecis 
"Apxt^"  dicitiir,  Latinis,  abjecta  iilti- 
iiia  litera.^Jt/jo  vocatur.  Vide  ad 
xxxiv.  CI.  §  10.  Mecuni  hie  sentit 
Dukeriis. 

§  3  Quce  occulte  facta  sutit'\  Facta 
sint  in  iiiargine  Livii  scribendiun 
conjecit  Jac.  Perizonins.  Nulla  ta- 
nien  inutatione  opus  videtur. 

§  4  Qu(E  fiUura  fuerant,  si  Philip- 
pus]  Donatus  et  Piiscianiis  jubeiil 
reponi  qua  futurafuerint,  J.  F.Grou. 
Ita  cum  illis  reponeiidi  necessitateni 
se  lion  videre,profitetiirJensius  Lec- 
tion. Ltician.  i.  4.  p.  Z.  fuerant  enini 
poni  pro  fuissent  more  Liviano  ;  qnum 
atfuerint,  si  legeretnr,  positnm  esset 
pro  fuissent.  Ita  plasquaniperfecti 
i!)dicativiis  pro  ejiisdem  siibjnnctivo 
est  xxxiv.  29.  '  Difficilior  facta  ob- 
pngnatio  erat,  ni  T-  Qiiinctius  super- 
venisset.'  Vide  Freinsh.  ad  Cnrtii  V. 
11.  §9.  Qnum  igilur  r.trumqne  recta 
dici  possit,  ei  potins  adiiasreo  lectio- 
ni,  quam  in  nnico  cod.  fuisse  priniee 
edd.  (idem  faciunt. 

§  5  Nee  quid  Pliilippus,  si  vixissel, 
facturus  fuerit]  Ita  Sigonius,  et  post 
eiiin  onines  ediderunt,  qnum  antea 
legeretnr /ac<uru.s  fucrat ;  qnod  pro 
facturus  fuissct  poni,  modo  vidimus. 
Canssa  niiitationis  fiiisse  videtur,  quia 
-praecessit  *  perierit,'  et  displicebant 
modi  diversi  '  nee  qnemadinodmn 
perierit,'  '  nee  quid  facturus  fuerat.' 
Sed  ita  saepe  Liviiis  et  alii.  Supia 
VI.  15.  '  Cur,  quod  in  siuu  vestro  est, 
exrnti  jubetis  potius,  quam  ponatis.' 
.IX.  32.  '  Tantum  vuluerum  fuit,  ut 
plnres  post  proelium  saucii  dccesse- 
rint,  quam  ceciderant  in  acie.'  xxx. 
44.  '  Qnum  spolia  victa;  Karthagini 
detraliebantur,  quum  inermem  jam 
cerneretis : '  ubi  vide  quae  noiavi. 
Cic.  ad  Famil.  xiii.  29.  '  Noij  his 
modo  caussis,  quae  speciem  habeant 
iiiagns  conjunctionis,  sed   iis  etiam, 


quae  familiaritate  et  consuetudine 
tenentur.'  Colum.  in  Prcef.  in  princ. 
'  Quia  et  cuncta  peperit  semper,  et 
deiuceps  paritura,  sit.'  Auctor  Dial, 
de  Causs.  Corr,  Eloq.  c.  6.  *  Sive 
adcuratam  nieditatamque  adfert  ora- 
tioneni,  &c.  sive  novam  et  recentem 
curam  adtulerit.'  Quern  locum  so- 
loecisnii  accusabat  vir  doctus  in  Sup- 
pieni.  Act.  Erudit.  Lipsiens.  torn.  x. 
p.  228.  sed,  quo  jure,  ex  preeceden- 
tibus  patet.  Vide  insuper  Munker. 
ad  Hygin.  Fab.  cxlviii.  Burmann. 
ad  Phaedr.  iv.  25.  19.  et  Corte  ad 
Plinii  V.  8.  §  1. 

^  6  Ac  scimiis,  Persea,  regno  accepto, 
ad  legates  Romanos  venisse,  ac  regent 
Persea  a  populo  Romano  adpellatutn] 
Id  nescit  historia  Livii:  sed  memo- 
rat  libro  pra^cedente,  cap.  58.  statim 
potitum  regno,  dum  firniaret  res,  le- 
gatos  Romam  ad  amicitiam  paternam 
renovandam  petendumque,  ut  rex  ab 
senatu  appellaretur,  misisse.  Ita 
ergo  hie  lege  :  Ac  sc,  Persea,  regno 
ace,  leg.  Romam  inisisse,  ac  regent  a 
pop.  Rom.  appellalum :  audimus,  leg. 
Rom.  venisse  ad  regem,  et  ab  eo  ben. 
exceptos.  J.  F.  Gronov.  Jac.  Perizon. 
in  niargine  Livii  srribenduni  conjecit 
At  scimus.  Voculas  at  et  ac  a  libra- 
riis  coninnitari,  vidimus  ad  iii.  01.  § 
4.  Hie  tamen  parum  interesse  vide- 
tur, utruni  recipiatur  ;  et  hinc  vul- 
gatum  praefero.  Contra  adsentior 
Gronovio  emendanti  legatos  Romam 
inisisse,  et  credo  ra  ad  legatos  Roma- 
nos venisse  ex  proxime  sequenti  peri- 
odo  forniata  esse  ;  ut  etiam  Crevier- 
ius  monuit.  Vocem  vero  Persea  se- 
cundo  loco  cum  eodem  Gronov.  eji- 
ccre  non  andeo,  licet  earn  induxerit 
("lericus,  et  inntiliter  atque  odiose 
repetitani  Crevier.  censuerit.  Vide 
ad  I.  3.  §  9.  Gronovius  ipse  in  priori 
nott,  ed.  ipsi  quaestioiieni  non  niovit. 
Deinde  servo  etiam  et  eos  henigne, 
pro  quo  idem  nialebat  et  ab  eo  henig- 
ne. Denique  revocavi  f.r(7fp<o*,  cujus 
loco  Gronovius,  sed  forte  operanim 


T.    LlVll    HitsT.    LIB.    XLI.    CAP.    24.    (32.)        12087 


errore,  acceptos  edidit ;  qiiain  lecti- 
onein  receiitioies  oinnes  tacileproba- 
runt.  Supra  i.  22.  '  Ab  Albauis' 
kgatis  '  socordins  res  acta  :  t-xcepti 
hospitio  ab  Tullo  blaiide  ac  beiiigiie, 
coiniter  ifgis  coiiviviuin  celebrant.' 

§  8  Imnio  contra  ea,  vel  viribus  nos- 
tris]  Dele  t6  ea,  aut  scribe  contra 
vim.  J.  F.  Gron.  Ant.  Perizonius  ad 
orain  Livii  n)onuit,  non  opus  esse 
priore  Gronovii  conjectura  ;  nam 
contra  ea  poui  pro  siinplici  contra. 
Donjatins  conjicit  contra  earn,  nempe 
Macedonian!.  Agnoscit  etiam  contra 
ea  suani  liabere  significationem  :  esse 
enini  contra  ea,  qu<B  dicuntur  ab  ad- 
versario;  ut  ostendat,  ea  vera  non 
esse,  sed  qua;  ipse  contra  proferat. 
Gronovii  conjectura,  voculam  ea  de- 
lendam,  displicet  etiani  Crevierio : 
si  enini  non  expriniatur,  intelligi  de- 
bere  ;  unde  sequitur,  necesse  non 
esse,  earn  deleri,  si  quando  exprimi- 
tnr :  neque  se  videre,  cur  non  tarn 
dicamus  contra  ea,  quain  '  praeterea,' 
aut  'postea:'  Liviuni  etiain  alibi  u- 
surpasse,  ut  xxi.  20.  Recte  onines 
viri  docti,  quos  menioravi,  Gronovii 
conjecture  adversati  sunt.  Siepissi- 
me  enim  liac  formula  '  contra  ea ' 
Livius  usus  est.  Supra  iii.  57.  '  Con- 
tra ea  Virginius,  &c.  aicbat :'  ubi 
vide  quae  notavi.  xxxm.  31.  'Nihil 
contra  ea  de  libertate  iirbiuni  alii  di- 
cebant.'  1.  xnv.  c.  43.  'Perseoregii 
pueri  pra-sto  erant :  contra  ea  ami- 
coruui  nemo  ad  euui  venit.'  Simili- 
ter Caesarem  et  Nepotem  locutos 
esse,  Lambin.  et  Gebhard.  ad  Nepo- 
tis  Prfvfat.  §  6.  docuerunt. 

§  9  Sed  sumus  aque  suhjecti  ac  Tltes- 
sali  JEtolique]  Nulla  ratio  est  qiiare 
liic  ii^toloruni  nientio  fiat  :  itaqiie 
aut  delenda  ea  vox,  aut  scribendum 
ac  Thessali  Dulopesque.  Sed  potius 
Epirof<eque  ex  sequentibus.  J.  F. 
(ironov.  Doujatius  Almopique  legrn- 
dum  conjicit.  Sed  posteriorem  Gro- 
novii conjectnrani  rerte  Crcvierius 
probavit.     Non  opus  tameh   est,  ut 


cum  eodem  legamus  aque  suspecti. 
Nam,  ut  ipse  vidit,  mthjecti  idem  est 
ac  supra  'opportiini  pro|)in(|uitate.' 

§  J 1  Cur  soli  omnium  Iwsles  ei  su- 
mus] Scribo,  Quid  1'.,  6,c.  meruit,  cur 
soli  omn.  Iiostes  ei  simus?  J.  F.  Gron. 

§  12  Si  qua'  forte  fuerunt,  ntique 
post  mortem]  Sensus  docet,  deesse 
\^vh\im  oblivisceremur:  ut  sit :  si  quae 
forte  fuerunt,  oblivisceremur  utique 
post  mortem.  Sigon.  Clericus,  quod 
deest,  supplet  per  voces  '  oblivisci 
deberemus  ;'  idqiie  servat  Crevierius. 
At  Doujatius,  invito  Prisciano,  inter- 
ponit '  oblivioni  tradendie  essent.' 

^  13  Cenchris  staret,  consul  cum  ex- 
ercitu  Velatite  esset]  Cenclireis  et  Ela- 
tiai  scribendum  sine  dubio  ex  xxxii. 
I'J.  et  seqq.  Sigon. 

$  14  Nounikil  metus  prasens]  Ap- 
paret  Arconeni  in  speciem  largiri  ad- 
versariis,  quo  cieteroquin  ipse  in  rem 
suam  uti  posset :  nempe  licet  nibil 
affirmare  se  astute  simulet,  baud  ob- 
scure tamen  innuit  Romanorum  metu 
subactos  Achaeos  cum  illis  amicitiam 
junxisse,  non  contra,  ut  videtnr  velle 
vulgata  ieclio,  cum  nihil  niagis  ad- 
versum  sit  siise  sententiae  ;  quippe 
qui  tanta  fuisse  Pliilippi  in  AchiK- 
orum  gentem  nierita  contendat,  ut 
non  facile  videantur  ab  illo  ad  Ko- 
nianos  fuisse  defecturi.  Scnsus  to- 
tius  loci  est  :  cum  triduo  in  concilio 
fuerimus,  deliberantes  utrum  Roma- 
nis,  an  Pliilippo,  nos  adjungeremus, 
eo  ipso  tempore,  quando  classis  illo- 
rum  Cenchreis  staret,  exercitus  Ela- 
tiiE  esset,  quis  non  videt,  etiamsi 
nihil  nietns  prresens  a  Romanis  tam 
ex  propiuquo  cum  classe  et  exercitu 
nobis  imminentibus  sententias  nos- 
tras ad  se  inclinavprit,  fuisse  tamen 
aliquid,  quod  nos  tam  diu  ab  ineuuda 
societatc  et  amicitia  cum  tan)  potente 
popnlo  et  tam  prope  in  cervicibns 
nostris  hajrente  relinuerit.  Expun- 
ganius  igitur  t^  non,  ut  omnia  sint 
plana  et  perspicua.  Jac.  Pcrizon. 

Deliberationem  faceret]  lla   primus 


12088 


NOT^    VARIORUM    IN 


Vascosanus.  Piiores  Icgeiiint  fece^ 
rat.  Si  (juiil  nmSandum,  niallem  fe- 
cerit. 

§  15  Ne  id,  quod  non  agitiir'\  Pos- 
trema  Gniteri  ed.  voculani  nun  omisit. 
Eaiii  restit\iemiani  esse,  Gronov.  in 
prima  ed.  nott.  nionnit.  In  altera 
vero  ipsani  qiiidem  adnotationem  neg- 
lexit ;  omissain  tamen  negantem  par- 
ticiilam  a.  lG(i5.  contextiii  inseruit. 

§  10  Commercium  tantum  juris  prce- 
bendi  repetendique  ]  Hoc  explicat 
Spanliem.  ad  Julian.  Oiat.  i.  p.  34. 
Duk. 

§  18  Suspectos  alios  ac  intisos']  Lege 
et  invisos,  Nuniqiiani  enim  Liviuni 
ita  locntum  esse,  nt  particnlam  ac 
vocibiis  a  vocali  incipienlibus  pras- 
miserit,  vidimus  ad  x.  36.  §  17.  Idem 
hie  sentit  Crevierius. 

§  19  Orationi,  qui  Uteris  regis  ad- 
sentierant,  adse7itirentur'\  Ocius  tolle 
TO  adsentierant :  non  est  eniin  Livii. 
At  forte  ejus  adsentarentur.  J.  F.  Gro- 
nov. Donjatius  pro  adsentierant  sua 
fide  corrigi  jubet  adsensi  erant ;  quo- 
niodo  ante  Doujatiuni  etiam  scriben- 
duni  vidit  Freinslieni.  ad  Curtii  ix.  7. 
§9.  ubi  simili  errore  jusseran^,  pro  jus- 
si  erant,  ante  se  edituni  monet.  Ejus- 
dcm  peccati  alia  exempla  vide  ad 
XXIII.  29.  §  IG.  Clericus,  eumque 
secutus  Crevierius  rh  adsentierant  ex- 
punxemnt,  Gronovio  obsecuti:  cui 
totam  illam  vocem  deleiidi  ansam 
forte  dedit  sequens  adsenlirentur.  Sed 
ita  Liv.  XLii.  34.  '  A  Flacco  inter  ce- 
teros,  quos  virtutis  caussa  secum  ex 
provincia  ad  triumphum  deducebat, 
deducfus  sum.'  Dukerns,  si  verbuin 
boo  a  Livio  est,  vel  Freinsbemii  con- 
jecturam  probat,  vel  legit  adsenserant 
a  perfecto  '  adsensi,'  quod  apud  Ci- 
ceronem,  Virgilium,  et  Ovidiiim  est. 
De  verbo  'adsentio'  forma  activa 
vide  ad  xxxix.  52.  §  1. 

Literis  paucorum  versuum  imperaret] 
Non  imperabat  utique,  nee  aiitjusid 
ejus,  aut  tanta  auctoritas.  Scribe 
impetraret.  J.  F.  Gron.    Libraries  ali- 


bi simili  modo  pcccasse,  vidimus  ad 
IX.  30.  §  10. 

Cap.  XXV.  (xxxiii.)  §  1  jEtolorum 
in  semet  ipsos  versus  furor]  Hue  forte 
pertinet  fragmentum  Polyb.  in  Exc. 
Peirescian.  p.  1451. 

§  3  Exsidilnis  Hypateis]  Hypatceis 
ex  Stcpliano,  "YTrara,  'Tirara'ios.  Si' 
gon.  Recte  Hypatceorum  editum  est 
XXXVI.  14. 

§  4  Eupolemus  etiam  obvius  exierat^ 
Addidi  voculam  etiam,  quam  omise- 
rant  postrenia  Gruteri  ed.  et  reliqnae 
recentiores,  qnum  constanter  in  an- 
tiquioribus  supersit.  Mox  quum  salu- 
tatione  benigna  excepti  essent  non  male 
conjicit  Crevierius. 

§  G  Magna  certamine  agerent]  Ege- 
rint  edd.  principes;  pro  quo  Curio 
agerent  snbstituit. 

Damnataque  eo  crimine  in  exsilium 
ahiit]  Commodius  foret  quw  damnata. 
J.  F.  Gron.  Perizonius  ad  xxviii. 
12.  emendat  datnnata  quce  eo  crimine. 
Nihil  mutandum  puto.  Vide  ad  iii. 
38.  Duk.  Vide  etiam  Dukerum  ad 
xxviii.  12.  §  13.  et  xxxvi.  31.§8. 
Sed  Perizonio  adsentitur  Crevierius. 

§  7  Ceterum  inducicB  et  antea  sex 
mensium  fuerunf]  Lege,  caterum  indu- 
cias  tantum  sex  inensium  fecerunt.  J. 
F.  Gron. 

§  8  Lycii  quoque  per  idem  iempus'] 
De  lioc  bello  quaadam  vide  cap.  6.  et 
apud  Polyb.  in  Exc.  Legat.  num.  lx. 
et  LXi. 

Satis  superque  oneris  sustinenti  res  a 
populo  Romano  gestas  scribere~\  Cre- 
vierio  delendum  videtur  verbum  scri- 
bere,  quod  et  otiosuin  putat,  etdefor- 
mare  orationem.  Livium  enim  di- 
cere,  se  satis  superque  oneris  ferre, 
nenipe,  res  a  populo  Komano  gestas. 
At  verbum  illud  satis  ftrri  potest. 

Cap.  XXVI.  (xxxiv.)  (^  1  Se  Ti. 
Graccho  dediderant]  Frob.  an.  1531. 
edidit  T.  Graccho,  at  rectius  quadri- 
ennio  postea  Ti.  Graccho.  Vide  ad  c. 
C.  §  3. 

i  4  Urguentes  deinde  alii  alios  secuti 


T.    LIVII    HIST.    L!B.    XLI.    CAP.   27.    (35.)  120S9 


evrtneruyit]  Ex  scntentia  Crevierii  ne- 
mini  non  adparet,  vocem  secuti  hie 
ita  positain  esse,  ut  iiipediat  poliiis 
sensiim,  qiiam  adjuvet.  Non  dubitat 
igitiir,  qnin  rescribendiim  sit  urguen- 
tes  deinde  alii  alios  scutis.  Aliter  ad 
verba  seqq.  liiiic  loco  consnicre  cona- 
tur  Gronovius.  Sed  Crevierii  emeii- 
dationi  calciilum  adjicere  malo,  quia 
minus  a  vulgato  recedit. 

Et  excequari  cornibiis  hostibus,  qui- 
bus  circumibantur,  possetW]  Video  quid 
spectaverint,  quibiis  haec  toierata 
lectio  :  coruibus  auferendi,  hoslibus 
dandi  casu  acceperunt.  Nee  sic  ta- 
men  coliseret  quibus  circumibatitur. 
Melius  fortasse,  id  pandere  aciem  el  ex. 
cornibus  liosti,  a  quo  cir,,  possent :  ant 
legendiim,  cornibus  hoslium,  quibus 
circ.  Forsitan  omnia  sic  concipien- 
da :  urgentes  deinde  alii  alios  seque,  uhi 
ev.  ex.  valL,  ut  pandere  aciem  el  ex.  cor- 
nibus liost.,  a  quibus  circ,  possent,  ila 
repente  irrueruntf  ut  sustijiere,  ^-c.  J. 
F.  Gionov.  Idem  Gronov.  in  prima 
ed.  nolt.  legebat  et  excrquari  corni- 
bus hostibus,  a  quibus  circumibantur ; 
quod  Clericus,  non  monito  lectore, 
recepit.  Forte  parva  mutatione  le- 
gendtim  cornibus  liuslilibus,  quibus  cir- 
cumibantur.  Interdiiin  ila  peccasse 
librarios,  videbimns  ad  Li*ii  Epit.  1. 
Lxxvi.  Quibus  circumibantur  pro  a 
quibus.  Vide  ad  vi.  11.  §  4. 

§  5  Signu  ademta  duo  et  tr'ginla] 
Pighius  in  Annal.  ad  a.  idlxxviii.  p. 
353.  banc  victoriam  memorans,  tan- 
turn  XXII.  signa  ademta  fuisse  nar- 
rat.  Sed  numeri  denarii  iiola,  vel 
neglegentia  operarum,  vel  alio  casu, 
contra  mentem  Pigliii  excidisse  vide- 
tiir  ;  qnia  in  vulgatuni  et  prima  et 
reliqnae  omncs  edd.  conspirant. 

Dilapsi  sunt :  qnieli  deinde]  Poterat 
abesse  sunt,  estqne  snpplementnm 
grammatici  inertis.   Grut. 

Cap.  XXVII.  (xxxv.)  §  2  Qui  bien- 
nio  ante  prirtor  in  Hispania  fuerat]  Su- 
pra quidem  c.  15.  narrai  Livius  M. 
Cornelium  Scipionem  Malugineusem 
Delph,  et  Var.  Clas,  Lie 


praetorcm  creatum,  Hispaniam  ulte- 
riorem  sortitom  esse;  vernm  etiam 
addit,  qnum  P.  Licinins  Crassus,  cui 
HIspania  citerior  obvenerat,  praestito 
pro  concione  jurejnrando,  se  solIemnL 
sacrificio  detineri,  impetrasset  ne  in 
provinciam  iret,  ipsnm  quoque,  et  ab 
se  uti  jusjnrandnm  acciperet,  postu- 
lasse,  ne  in  Hispaniam  ulteriorem 
iret;  et  hine  proconsnies,  qui  antea 
Hispanias  obtinuerant,  manere  cum 
eodeni  imperii  jnre  ibidem  jussos  es- 
se. Quum  itaqne  falsum  sit,  M.  Cor- 
nelium Malugineusem  biennio  ante 
pr^torem  in  Hispania  fnisse,  liinc 
Perizon.  in  Animadvers.  Histor.  cap. 
8.  p.  342.  ut  sua  Livio  fides  constet, 
voces  in  Hispania,  tamquam  ex  glos- 
semate  ortas,  delendas  existimavit. 
Eodem  niodo  huic  loco  subcnrren- 
dnm,  aut  Livinni  memoria  lapsnm 
esse,  arbitratnr  Crevierins. 

L.  C(-rnelii  Scipionis  prtEtoris]  Pigli- 
ius  in  Annal.  ad  an.  iolxxix.  pag. 
357.  bnnc  Scipionis  African!  filium 
degenerem  fuisse  coUigit  ex  C.  Cice- 
leii  praetura  anni  sequentis,  cap.  28. 
Enm  enim,  qui  olim  Africaui  scriba 
fiierat,  a  praeturas  petiticne  desti- 
tisse,  qiiod  se  omnibus  centuriis  Sci- 
pioni  antefcrri  vidcref.  Vide  Valer. 
Max.  iir.  5.  1.  et  iv.  5.  3.  et  hinc  ve- 
risimiliter  anno  proximo  dignitatem 
obtinnisse.  In  prscnomine  tamen  Li- 
vio cum  Valerio  Max.  non  convenit: 
quem  eiiim  ille  hie  ft  cap.  21.  '  L. 
Cornelium,'  Valerius  Max.  loco  poste- 
riore  '  Cn.  Cornelium'  vocavit,  de 
quo  jam  vidimus  ad  xxxvii.  34.  i  5. 
Adde  Torren.  ad  priorem  locum  Val. 
Max. 

Et  L.  Fulvii]  Hunc  Velleins  i.  10. 
'  Cn.  Fnlviiim'  vocat  :  et  rede,  ut 
lib.  priore  c.  41.  docui,'  Aspera,'  in- 
quit,  '  censura  Fulvii  Flacci  et  I'ostu- 
niii  Albini  fuit  :  quippe  Fulvii  censo- 
ris  frater,  el  quiden>  consors,  Cn.  Ful- 
vins  seiiatu  motus  est  ab  iis  censori- 
bus.'  Sig.  Emendationem  Sigonii  pro- 
bat  Pighius  in  Annal.  ad  a.  iolxxvi. 
ius.  34  B 


12090 


NOT^    VARIORUM    IN 


p.  34C.  Sed  vide  Dnkeruni  ad  xl.  41. 
§  8.  et  Oudcndorp.  ad  Front,  jv.  1. 
i  32. 

Qui/rater  germanus,  et,  Sfc.  consors 
eliain  censoris  erat]  Simplicittr  '  fra- 
trem  censoris  '  vocat  Veil.  i.  10. 
'  geimanum  '  aniein  '  fratrein  '  vocari, 
qui  est,  vel  o^o-naTpios,  vel  iiteriiius, 
vel  adoptivus,  dociiit  Rutgers.  Var. 
Lect.  I.  9.  p.  40.  Similiter  etiam  vo- 
catiir  frater  iisdem  parentibiis  oitiis. 
Vide  Gebliard.  ad  Corn.  Ncpot.  Prae- 
fat,  §  4.  Certo  itaque  ex  vi  vocis  de- 
finiri  neqnit  quo  sensti  ea  hie  capien- 
da  sit.  Siispicio  tamen  oriiiir,  primo 
sensii  pro  fratre  oixoirarpiui  acripi  de- 
bere.  Certe  viri  docti  observarunt, 
Livinm  i(a  voreni  accepisse  xr,.  8. 
ubi  Philippns  se  sperasse  ait,  '  siibi- 
turam  aliqnando  germanitatis  nienio- 
riani  '  filiis  suis  Perseo  et  Demetiin, 
qui  fralres  6/j.oirdTptoi  fuerunt.  Nee 
adversabor  tamen,  si  quis  conttndat, 
utrnnjqiie  iisdem  parentibiis  natnni 
fiiisse,  et  vocem  '  germanus '  majoris 
empliasis  canssa,  et  ad  arctius  san- 
guinis vincubim  indieandum,  additam 
fuissp.  Eadeni  dubitatio  est  circa 
L.  Manlimn  Acidinum  Fuivianuni, 
quern  Q.  Fulvii  Flacci  '  fratrem  ger- 
nianuni '  vocant  Fasti  Capit.  ad  an. 
I3LXXIV.  Censoris  '  consors  '  etiam 
vocatur  Veil.  I.  land,  ubi  Lipsins  in- 
terpretatur  koiv6^ws  sive  ejusdem 
niensae,  ejnsdemqne  lecti  paiticeps. 
Malo  tamen  cum  Burm.  ad  eiimdein 
loc-  per  *  coiisortes  '  inttlligere  co- 
haeredes,  qui  conimuni  et  nondiim  di- 
viso  patrimonio  pariter  ntuntnr.  Eo 
sensn  '  fratres  coiisortes  '  menioran- 
tur  1.  31.  §  nit.  D.  de  Excus.  Tutor. 
Hinc  Tatins,  qui  siniul  cum  Romulo 
regnuni  Rom*  obtinuir,  '  consors 
Romuli '  vocatur  apud  Suet.  Tiber. 
c.  1. 

§  3  Vulis  eliam  in  Capitolio  nuticu- 
patis]  Kecte,  Crevieriiis  tollendum 
judical  partirulam  elinm,  qua?  Ii  c 
nullum  stiiMim  liabet,  et  facile  inre- 
pere  potuit  ex  priEcedentibus  '  con- 
sors eliam  censoris.' 


Ex  Us  717.  Mmilio  sennlus  negotium 
dedil'j  Hoc  nomen  consulis  est  men- 
dose  :  non  enim  hoc  anno,  sed  priore, 
M.  TEmilius  consulatum  gesMt:  qui 
autem  proxime  ante  L.  Po^iumium 
Albinum  et  M.  Popillium  Lipnatem, 
qui  snbsequuutnr,  consules  fuerunt, 
ii  Sp.  Postumius  Albinus  et  Q.  Mu- 
cins fiif  runt.  Neque  vero  de  M. 
^niilio  inteliigi  potest,  quia  ille  sor- 
titiis  Galliam  est,  hie  autem  Istros 
nihil  memcrabile  gessit.  P.  Mucii 
res  in  L'gnribus  gestae  apud  Livium 
omnino  inlerciderunt.  Illud  enim 
tantum  exstat  c.  19.  '  Ob  eas  res  in 
Galiia  Liguribusqne  gestas  duorum 
ronsulum  ductu  auspicioqne  senatus 
in  triduuin  snpplicationes  decrevir, 
et  quadraginta  hostiis  sacrificari  jus- 
sit.'  Sigonius.  Similiter  Crevierins. 
Quid,  si  legamus  Exin  M,  jEmilio? 
Vt  sensHS  sit,  senatum  id  negotium 
M.  i^niilio  dedisse,  poslqnam  consu- 
les votis  nuncupalis  in  provincias 
profecti  essent.  Vocula  '  exin  '  Li- 
vius  etiam  utitur  xxvii.  5.  '  Exin 
Miitine,  et  si  quorum  aliorum  nierita 
erga  populum  Ronianum  erant,  in 
senatum  introductis.'  Vel  Exin  HI. 
^milio,  id  est,  Exinde.  Supra  xxiv. 
42.  '  Ad  Mutinam  exinde  castra  Pn- 
nica  mota.'  Vide  ad  xi,ir.  9.  §  8. 
Verum  ila  mox  §  seq.  legendum  foret 
udvoitus  proconsiilis. 

Et  ipsorum  Icgati  adtiderant]  Vel 
del(  ndani  esse  partirulam  et,  vel  ex- 
cidis.se  prins  oraiionis  membrum,  ju- 
dicat  Crevierins. 

§  5  Glarea  extra  urbem  subsiernendas 
in(irginandas(jue  primi  omnium  locate- 
runt]  Lipsius  de  Magnit.  Rom.  in. 
10.  hiEsitaf,  quomodo  Livius  dicat 
printi  omnium,  quum  duduin  ante  hos 
censores  viae  Appia  et  Flaminia  ftie- 
rinf.  Bergierius  de  Public,  et  IMilif. 
Imi).  Rom.  Viis  ii.  5.  de  glarea  dic- 
tum accepit  ;  quod  Lipsio  quoque 
inter  alia,  quibus  hoc  expediri  possir, 
in  menteni  venerat.  Si  hoc  iia  est, 
etiam  dicendum  videtiir,  ros  piitnos 
omnium  vias  extra  nibeni  niarginan- 


T.    LIVII    HJST.    LIB.   XLI.    CAI\   27.   (35.)       12091 


das  locasse.  Nam  nulla  ratio  est, 
ciir  verba  primi  omnium  tantiim  ad 
remotiiis  '  substernendas,'  iioii  ctiam 
ad  propius  '  inaigiiiandas  '  lefoiii 
debeant.  Vias  in  nrbe  siiicibus  ster- 
ni,  nsitati  inoris  fnisse  f^cribit  ibidem 
Bergieiiiis.  Liviiis  idem  dc  diiabiis 
viis  brevioiibiis  extia  iiibeni  prodi- 
dit :  de  via  a  Martis  ad  Boviilas  x. 
47.  et  a  porta  Capena  ad  Martis 
xxxvin.  28.  De  glarea  et  usii  ejus 
ad  vias  miiita  habet  Bergieriiis  1.  d. 
et  sect.  3.  de  marginatione  viarum 
II.  31.  et  nonnulla  Fabrett.  in  Apo- 
log,  advers.  Jac.  Gronovium  pag.  79. 
Ceteriim  pro  subslenicnihts,  quod  liic 
recentiores  edd.  habeni,  in  vetiistis 
substruendas  esse  inteliigo.  Et  ita  ie- 
guiit  ii,  a  qiiibiis  base  verba  citari 
dixi ;  quod  Bcrgierius  ii.  31.  ad  ag- 
gerem  medium  viarum  aliquantum 
eminentiorem  pcrtinere  pntat.  Duk. 
SubslrucTidas  ed.  princcps,  pluresqiie 
aliap :  substemoidas  demum  invenio 
in  Paris.  1573.  nescio  qua  auctorita- 
te.  Earn  lectionem  reliqui  editores 
servarunt.  Niiiiloniiiius  priorem  re- 
dnxi. 

^  6  Et  carcei'es  in  circo]  Panvinus 
de  Lud.  Circens.  ii.  5.  ex  hoc  loco 
srribit,  carceres  in  circo  '  institutes  ' 
fnisse.  Bnlenger.  de  Circo  Kom. 
Ludisqne  Circens.  i.  10.  ex  pra?ce- 
deutibus  videtur  supplere  locaverunt, 
Neutrum  ex  verbis  Liviietiici  potest, 
et  plane  incertum  est,  quid  hie  de 
carceribus  cirri  scriptnm  fuerit.  Sed 
eos  an.  ccccxxiv.  primum  in  circo 
statutos  esse,  viii.20.  tradit  Livius. 
Duk.  An  in  loco  hoc  fracto  et  muti- 
lo  verbum  excidisse  censendiim  est, 
quo  Livius  carceres  in  circo  instau- 
ratos,  vel  cultius  ornatos  indicavit? 

Et  ova  ad  notas  curi  iculis  numerandas 
et  *  dam  et  metas  tru7is*  el  caveas  fer- 
reas  pe*  intromitterentur  *  Jhrcis  in 
monte  Albano'\  /Vn's  legendiim,  ut  de 
Latinis  intelligatur,  quae  agebantur 
in  monte  Albano.  Ceterum  liic  locus 
sanari  ne  conjectiira  quidem  potest. 


Sigon,  Legendum  et  ova  ad  metas, 
cuniculis  vumeraiidis.  Ovorum  enim 
super  metas  erectionibus  (ut  ex  V.ir- 
ronis  loco  de  Re  Rust.  i.  2.  intelli- 
gitur)  srptcm  ilia  circtnsiiim  iudo- 
rum  curricula  numerabantur  :  quod 
etiam  Cassiodorus  aperlius  indicaf, 
cum  ait  Variar.  iii.  51.  '  Nee  illud 
putetur  irriium,  quod  metaruni  cir- 
cuitus  ovorum  erectionibus  exprinia- 
tnr, '  &c.  Dio  quoque  xlix.  417. 
scribit, '  Agrippani,  quod  vlderet  er- 
rare  homines  in  circo  propter  circui- 
tuum  numerum,  delphiuos  et  ovata 
opera  posuisse,  quibus  cursuum  cir- 
cuitiones  et  conversiones  ostenderen- 
tur.'  Hujusniodi  ova  et  Delpliini 
metis  inipositi,  in  ipsa  circi  maximi 
descriptione,  quee  habetur  in  vcteri- 
bus  turn  numisniatibus,  turn  la|>idi< 
bus,  diserte  expressi  sunt.  Erant  au- 
tem  ova  luvc,  qus  metis  supeiimpo- 
nebantur,  Castori  et  Polluci  dicaia, 
ut  ait  TertuU.  lib.  de  Speclacul.  c. 
8.  Et  mctte  ipsap,  ctmi  prius  ligueas 
fuissent  et  tophin*,  postea  niarmo- 
reae  a  Claudio  imperatore  faciae  sunt, 
ut  scribit  Sueton.  c,  21.  De  septem 
vero  circensibus  curriculis  cum  plu- 
res  alii  scriptores  faciunt  mentionem, 
turn  Varro  apud  Agellium  1.  iii.  c.  10. 
cum  ait,  '  Ludoruui  circensium  cur- 
ricula solleninia  septem  sunt.'  Ursin. 
Locus  hie  haclenus  deplorataj  lesli- 
tutionis  habitus;  nus  tanien  lacunas 
replete,  et  genuinaui  lectionem  red- 
dere,  et  una  sensuui  vcriim  eli- 
cere  conabiuiur.  Legendnm  itaque 
puto,  censorcs  curasse  carceres  incir- 
CO  faciendos,  et  ova  ad  notas  curriculis 
7iumerandas,  et  rhedam,  et  melas  Iraiisi- 
tus,  el  caveas fcrreas,  per  quas  intromit' 
terenlur  fercE :  sic(iue  omues  lacunae 
replentnr,  et  lectio  seusui  congruit. 
Circo  niaximo  a;di(icando  locum  as- 
signatum  scribit  Livius  i.  35.  in  eo 
vero  fuissc  carceres,  iioc  est,  locum, 
in  quo  equi  coiircerentur,  ne  inde 
intcmpestive  exireut,  sed  siguum  ex« 
.tpectarent  se  movendi,  quod  a  ma- 


12092 


HOTM    VARIORUM   IN 


gistratii  quiliidis  prapsidebat  tlaii  so- 
lebat,  adeo  niaiiifestnm  est,  nt  nulla 
prorsus    indigeat    ptol>atione.     Qiiie 
veio ova  dlceienttir,  et  in  (]iiem  usiim 
paiata,   noii  a?que  manifestum.     Ex 
niarmoribus    et   nijmismatibns    anti- 
qiiis,  quorum  icones  Onupbiius  Pan- 
vinus  typis  cudendos  curavit,  couspi- 
cimus  columnas  inodo  binas,  quater- 
nas   nonnumqnam,  juxta    postremas 
nietas   circi    positas,   quibus    veluti 
quendam    lectuliini     siiperstructuni, 
cui  superposita  corpuscnla  qna»dam 
oval!  forma  ad  amiissim  figurata,  qni- 
na  quandoque  niimero,  nt  pluiimum 
septena  ;  liornm   usum  tradit  fuisse 
Petrus  Ligorlus    antiquitatnm    peri- 
tissimns,   libio    qiiem    de    antiquita- 
tibus    Italice  conscripsit,   quod    an- 
rigis    singulo    transcnrsu     singnlum 
ovum    daretnr;    sed    perpeiam,    ut 
ego    conjiclo.     Alius    enim    ovorum 
iisns  erat,  nempe  nt  aurigantibus  os- 
tendeient,   qnot   circuitns    in   cnrsu 
peificiendi   essent :  nam  a  loco,  ubi 
siti  eiant,   non  amovebantur:  ob  id 
non  semper  eodem  nnmeio  fuisse,  ex 
iconibus  praediciis  ociilafa  fide  dig- 
noscinuis.     Ut  pluiimum  vcro  in  cir- 
censibus  fuisse  septem  cnn  icula,  col- 
ligimns  ex  Propert.  El.  1.  n.  vs.  19.  ad 
Cyntliiajn  sciibenle:  '  Aut  prius  in- 
fectodeposcit  preemia  cnrsu,  Septima 
quam    metam    triverit   arte    rotam.' 
Hoc  idem  ex  Senec.  Epist.  Gellio  lu. 
10.  Lactant.   vii.   27.  Cassiod.  Var. 
111.51.     Hapc  taiuen   Uoniitianus,  si 
Suetonio  credimus  in  illo  cap.  4.  ad 
quina  tantum  corripuit  spatia,  scili- 
cet ut  quino  tantum  circuitu  curre- 
rent  aurigae,  nt  mulliplicaretur  cnr- 
sus  :  nam  cum  antea  viginii  quinque 
es'ent,  nsqiie  ad  centum  propagavit. 
Huic  nostr-cC  sententiae  favent  Livii 
dicta,  dum  ait  Ova  in  circo  posita  ad 
notas  numerandas  cnrricnlornn),  hoc 
est,  ad  signandum    numerum  curri- 
ciilorum,     quae    ab    aurigis    peifici- 
enda   erant.     Et    rhedam    lego,   ubi 
particula  ilia  (/a/n:  praecedenti  lacu. 


na  duornm   vel   trium  elementorum 
spatinm  continente.    Rhedam  autem 
fuisse  vebiculnm,  constat  ex  Nonio 
Marcello  et  Cicer.  ad  Alt.  1.  v,  c.  17. 
'  Hanc  '  inqnit,   '  epistolam    dictavi 
seilens  in  rheda.'     Et  Quinctil.  i.  5. 
et  ex  Jurisconsnltis  1.  60.  §  8.  Loca- 
ti,  et  in  1.  4.  D.  de  Snpell.  Leg.  unde 
et    '  rliedarius  '   ipse    ibedae   dnctor 
Cic.  orat.  pro  Milon.  c.  10.  et  '  rhe- 
darius  niulns '  Varro  de  Re  Rust.  iii. 
17.    Erat  autem  rheda,  ut  plurimnm, 
nnins  equi    currns,  aut  alterius  ju- 
nienti,  quamvis  etaliqnando  duorum, 
scribente    Cic.   ad  Att.  vi.  1.  '  Hie 
venit  Vedins  mihi  obviam  cum  duo- 
bus  essedis  et  rheda  equis  juncta.' 
Hac  vero  Romanos  primum  in   cir- 
censibus  usos,  docet  Serving  ad  illnd 
Virgiiiannin  in  iii.  Georg.  '  niagnis 
circensibus  actis  :'  qui  currns  etiam 
'  Celes  '  vocabatur,  ut  scribitBudaeus 
in  1.  4.  de  his,  qui  not.  infam.  et  ante 
eum   docuit   Aristophanis    interpres 
ad  N€(feA.  vs.  15.  et  Plinins  xxxiv. 
5.     Postea    Romani   in    circensibus 
usi  bigis  et  quadrigis,  postremo  Nero 
decenijugi  curru  in  ludis    aurigavit, 
ut  tradit  Sueton.  in  illo  c.  14.  Itaque 
sensus  erit,  additam  rhedam  circo,  ut 
ilia,  quas  unius  equi  esset,  in  ludis 
transcurreret.     Et  metas  trans. ...  le- 
go et  metas  transilus,  seu  iranscursus : 
in   circo  namqne  erant   ab    utroque 
capite   metae,    circum    quas    currns 
agebantur,  quod  in  praediciis  iconi- 
bus cernimus,  et   ideo   transilus  sen 
iranscursus  melas  Livins  appellavit: 
pe.  .  .  .  intromitlerentur  ferreis  legen- 
dum  non    dubilo  per  quas  intromitte- 
renlur fera.    In  circensibus  enim  non 
solum  curru  certalum,  sed  et  cum  fe- 
ris  pugnabatur,  uti  ex  historica  lec- 
tione  palam  fit,  praesertim  ex  Livio 
XMV.    18.    scribente,  *  ludis   circen- 
sibus P.  Cornelii  Scipionis   Nasicae 
et  P.  Lenliili  aedllium  ciirnlium  scx- 
agintatres  Africanas,  et  quadraginta 
ursos  et  elephantos  lusisse.'  Ex  Sue- 
tonio in  Calig.  c.  18.  ioquiente,  'E- 


T.   LI VII   HIST.   LIB.   XLI.   CAP.  27.  (.35.)       12093 


didit  et  circenses  plnrimos  a  mane 
us(jue  ad  vespeiam,  infeijecta  niodo 
Afiicananim  venatione,  modo  Trojae 
deciirsione.'  Hae  aiitem  feraj  feneis 
oaveis  continebantur,  quibiis  lecUisis 
in  circi  arenam  exibant,  cum  liomi- 
nibiis  ad  id  mnncris  destinatis  con- 
cursiira-,  quod  ex  marnioiis  antiqui 
icone  apneis  typis  exarati  et  passim 
venalis  vldeie  licet.  Itaque,  ni  me 
fallit  animus,  locus  hie,  antea  habi> 
tus  incurabiiis,  pristinae  sic  integri- 
tati  restitutus.  31.  Doiiatus.  Notas 
curriadis  numerandis  legi  debet,  nou 
nwnerandas.  Ova  ilia  veluti  notae 
fneiunt,  quibus  curricula  numera- 
bantur.  Fuere  auteui  <loei5f)  driij.iovp- 
■yflliaTa,  ut  ea  vocat  Dio  XMX.  417. 
fabricae  quaedam  ex  ligno,  ovali  fi- 
gura  factae  cum  basi,  qua  sisti  pos- 
sent  et  erigi.  Poterant  etiam  hinc 
inde  transfeni  et  portari  :  quod  Var- 
10  innuit,  in  banc  sententiam  scri- 
bens  de  Re  Rust.  r.  2.  '  Nam  non 
modo  ovum  illud  sublatum  est,  quod 
ludis  circensibus  novissimi  cuniculi 
finem  facit  quadiigis.'  Ex  his  nee 
vane  auguror,  septem  ova  tot  niime- 
ro  statuta  fuisse,  quot  curricula  e- 
rant  peragenda.  Primo  curriculo 
peracto  unum  ovum  e  medio  tolleba- 
tur,  secundo  curriculo  facto  altcrum. 
Ita  de  reliquis.  Sexto  spatio  con- 
fecto,  unum  restabat  ovum,  quod  no- 
vissimi curriculi  indicium  faceret : 
quo  absoluto  etiam  ilhid  ovum  aufe- 
rebatur.  Ad  earn  sententiam  mani- 
festis  et  expressis  vestigiis  ducunt 
ver!)a  ilia  Varroiiis,  quze  superius  at- 
tulimus.  Poterat  et  contraria  ra- 
tione  Humerus  turriculorum  per  ova 
oriri,  iit  singulis  peractis  t^patiis  u- 
num  ovum  produceretur  in  medium, 
atque  erigeretur  ;  quibus  omnibus 
productis  et  statutis  omnia  curricula 
finita  indicarentur.  Huic  rationi  vi- 
detnr  adstipulari  Cassiodorus,  ut  in 
vulgatis  edd.  descriptus  est.  .Sic  e- 
nimait  Var.  in.  51.  '  Nee  illud  puta- 
tur  irritum,  quod  metarutn  circuilus 


ovorum  erectionibus  exprimatur, 
quando  actus  ipse,  multis  superstitio- 
nibus  gravis,  ovi  exem|ilo  geniturum 
se  aliqua  profitetur.'  Ut  liwc  sunt, 
eum  sensum  efficiunt,  quern  proxime 
diximus.  Sed  eain  lectionem  falsi 
damnant  veteres  libri,  qui  pro  ova- 
rum  erectionibus  habent  exceptionibus. 
Legerim  exemptionihus.  Ovorum  ex- 
emptionibus  exprimebatur  circuitus 
curriculoruni,  qtiia  post  singula  spa- 
tia  evolula  unum  eximebatur  ovum. 
Nihil  verius.  Idem  sensus  potest 
inesse  et  lectioni  scriptae  exceptioni- 
bus. Nam  'excipere'  est  v-ire^atpe7v, 
et  *  exceptio  '  inre^aipeffis,  '  Excipe- 
re aliquem  de  grege,'  '  de  numero  ' 
idem  est,  quod  eximere.  Glossae, 
Exceptis  im(irjpr)p.4voiv.  Salinas,  ad  So- 
iinimi  p.  G40.  Argolus  ad  Panvinum 
de  Ludis  Circens.  i.  14.  p.  162.  ita 
has  lacunas  explet:  et  spinam  lateri- 
tiam  circumeundam,  et  metas  trans  ip- 
sum  slatuendas,  et  caveas  ferreas,  per 
quas  fercB  in  arena  intromitterenlur. 
Bulenger.  de  (3irco  llom.  et  Lud. 
Circens.  i.  19.  et  rhcdam  et  inetaruia 
transilus,  et  caveas  ferreas,  per  quas 
transmiiterenfur  /era:.  Impune  licet 
in  his  ingeniuni  experiri.  Duk,  Ur« 
sino  et  Salmasio  numerandis  emen- 
dantibus  adsentior,  quod  jam  Gro- 
nov.  1C65.  recepit.  At  probare  ne- 
queo  ad  metas,  quod  idem  Ursinus 
conjecit,  pro  ad  notas:  mox  enim  et 
metas  sequitur.  In  verbiH  proxiniis 
plures  sunt  lacunae,  quas  M.  Donatus 
supplere  conatus  est.  Sed  infeliciori 
successu  hie  versatus  videtnr.  Pro 
et  . ,  .  dam  legit  et  rhedam,  et  sensum 
putat,  additam  rhedam  circo,  ut  in 
ludis  transcurreret.  Censores  pere- 
gisse  '  locationem  curulium  equorum 
preebendorum'  Livius  narravit  xxiv. 
18.  At  sub  illis  comprehendi  pos- 
suut  eqni  rhedis  juucti :  rheda  enim 
species  est  cunns,  quemadmodum 
etiam  bigae  ot  quadriga.  Insuper 
probam  non  puto  locutionem  '  locare 
ihedas,'    pro    equos   rhedarios.     Ad 


12094 


NOT^   VARIORUM   IN 


liaec  ipsi  probandiim  erat,  hoc  tem- 
pore demiim  in  Indis  circensibus  liie- 
das  exiiibitas,  aut  umqiiam  rhedas 
singulis  eqnis  jiinctas  spectandas  in 
Jiidis  circensibus  datas  fuisse.  Fer- 
git  Donatus  :  et  pro  inelas  trans.  .  .  . 
legit  inetas  trunsitus,  vel  transcui'sus. 
Sed  logo,  quid  sint  metcB  Itaiisitus, 
vel  transcursus  ?  cur  addita  sit  vox 
transitus,  vel  transcursus  ?  an  ergo 
etiani  fuerint  nietae  non  transitus,  vel 
transcursus  ?  an  meta:  transitus,  vel 
transcursus  ante  lios  censorcs  in  cir- 
co  non  fuerint?  Denique  pro  caveas 
ferreas  pe,  .  .  .  intromitterentur  .... 
ftrreis  supplet  cateas  ferreas  per  (juas 
intromitterentur ferce.  Similiter  Lip- 
sius  de  Amphith.  c.  9.  senteniiam,  si 
non  verba,  hujus  loci  fuisse  suspi- 
catur,  exstructas  fuisse  caveas  fer- 
reas,  per  quas  bestiae  intromitteren- 
tur in  arenam.  Veruni  antea  pro- 
bandum  erat,  jam  tuni  instiiuisse 
Romanos,  ut  cum  feris  in  circo  de- 
pugnaretur.  Ad  id  qnideni  landat 
locum  Livii  lib.  XLiv.  cap.  18.  Sed, 
quum  Livius  ibidem  quadriennio 
post  bunc  annum  spectaciila,  'jam 
magnificenlia  crescente,'  edita  dicaf, 
forte  similium  depiignationum  in  cir- 
co initiinn  ab  eo  tempore  deducen- 
dum  est,  quibus  nunc,  antequam  in- 
valescerent,  censores  caveas  ferreas 
locare  non  potueruiit.  Non  urgueo 
nunc  locntionem  caveas  ferreas  per 
quas  intromilterentur  ferce,  sed  ad  do 
potius,  conjecturis  bis  receptis,  ta- 
men  vane  gloriari  Donatum,  omnes 
lacunas  repletas  esse,  et  iectionem 
sensui  congrnere,  antequam  ostende- 
rit  quomodo  Iiepc  coba:'reant  verbis 
quas  seqiiuntur,  in  tnonte  Alhano  con- 
sulibus.  Veriiis  videtur  ex  illis  voci- 
bus,  pro  ferrcis  cum  Sigonio  logen- 
dum  esse  feriis,  ut  accipiatur  deferiis 
Latinis  :  ante  illani  aiitcu)  dictionem 
pluscula  excidisse,  quae  sine  ope  cod. 
emondatioris  sola  conjectura  reslitui 
rif  queiint. 

(j  7  Et  porticwn  ab  cede  Salnrni  in 


Capitvlium  ad  senaculutn,ac  super  id  cu- 
riam] Senatulum  aut  senaculuin  quod- 
dam  inter  Capitoliiim  et  forum  fuis- 
se, Nicostratus  memorial  prodidit  in 
iibro,  qui  inscribebatur '  de  Senatii 
babendo'  apud  Festum  voce  '  Sena- 
cula:'  ubi  deiiide  fabricata  est  aedis 
Concordiae  :  quod  si  in  eo  loco,  plane 
situs  ejus  bumilior,  qitam  ut  extendi 
commode  porticas  potuerit  ab  aede 
Saturni,  quff  et  ipsa  in  imo  clivo  Ca- 
pitolino.  Puto  igitur  prappositivam 
in  Livio  vodiviadai,  rescribendumque 
et  senatulum,  ac  super  id  curiam  :  vult 
enim  ea  loca  pariter  silice  strata, 
sicut  porticimi  illam  Capitoliuam  : 
nam  et  bujtismodi  aedificia  sic  sterni 
consuesse,  Livius  etiam  infra  probat, 
cum  ait,  '  extra  portam  Trigeminam 
in  Aventinum  porticum  silice  ster- 
nendam  curavisse,'  et  nonnuUa  alia, 
qua  loci  corruptela  nobis  invidit. 
'  Curiam  illam,  quae  super  senacu- 
lum,'  Kalabram  intelligo,  quae  plane 
in  illo  tractu  ;  ut  veteres  quaedam 
parietinee  adiiuc  testantnr.  Just, 
Rycquius  de  Capitol,  c.  34.  Rycqui- 
us  ideo  pro  ad  legendum  censet  et, 
quia  ait  Livitim  velle,  non  tantum 
poi  ticnm,  veium  etiam  senaculum  et 
curiam  super  id  silice  strata  fuisse  :  nam 
pjusmodi  Eedificia  etiam  silice  sterni 
consuesse.  De  porticibus  iioc  cer- 
tum  est ;  de  senacuiis  et  curiis  incer- 
tuni,  nee  ulhiui  in  earn  rem  testimo- 
nium scriptoium  veterum  profertur. 
Nam  verba  Livii  non  tam  clara  sunt, 
ut  id  ex  lis  satis  probari  possit.  Non 
improbo  et ;  veium  non  ob  earn  caii- 
saui,  ob  quam  ita  legendimi  vult 
Kycquius ;  sed  quia  niihi  persuadeo, 
haec  mutila  esse,  ac  desiderari /ete- 
runt,  Ivcaverunt,  aut  aliud  aliqnid, 
quod  nemo  divinare  possit.  Certe 
neque  et  ex  sententia  Rycquii,  neque 
vnigatum  ad  locum  habere  potest, 
nisi  hacc  duo  ostendantur  ;  primum, 
senacula  et  curias  silice  sterni  con- 
suevisse:  delude  in  Capitolio  sena- 
culum,  et   super  Id   curiam   fuisse. 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XLI.    CAP.    27.   (35.)        12095 


Senatuin  qnidem  saepe  in  Capilolio 
liabitiim  fiiisse  legiiiius,  ned  in  a^de 
aliciijiis  Dei,  non  in  curia  in  Capi- 
tolio  ;  qiice  non  .sunt  endeni.  Quod 
Rycquius  hie  'curiam  Calabram'  in 
Capitolio  inteliigit,  lationcni  aliqtiani 
liai»eret,  si  constaiet  in  ea  iiis  teni- 
|)oribu.s  umquani  .senatum  Inbitum 
fuisse.  Ex  eo  enini,  quod  Servius 
ad  Virgil.  JEn.  viii.  6)4.  sciibit,  a 
Roniulo  institutum  fuissp,  '  ut  ibi 
Patres  calarentur,'  ad  banc  astatem 
arguinentum  duci  non  potest.  In  cu- 
ria calabra  tanlum  '  sacrorum  ratio- 
nem  '  babitani  fuis.*e,  auctor  est 
Festns.  Quae  aiUeni  sicra  ilia  fue- 
rint,  docent  Servius  et  Macrobius 
Saturn,  i.  15.  e  quo  pr^pterea  disci- 
inus,  quod  dc  sacris  dicit  Festns, 
praecipue  ad  ea  teuipora,  quibus  a 
Cn.  Flavio  nondiim  publicati  erant 
Fasti,  pertinere  :  nam  etiam  deinde 
usuni  aliqueu)  curiae  calabree  ad  lianc 
rem  mansisse,  siguificat  Varro  de 
Ling.  Lat.  v.  49.  Sed  etsi  senatus 
tuni  interdiim  in  ea  iiai)itus  fuisset, 
tamen  Livius  iiic  de  ilia  intclligi  non 
posset :  quia  nullum  ex  tribus  sena- 
culis,  qu<e  Roniae  fuisse  apud  Fes- 
tum  voce  'Senacnla'  scribit,  et  suuin 
cuique  situm  adsignat  Nicostratns, 
in  Capitolio  fuit.  Ubi  auteni  situm, 
et  quod  nonien  curiae  super  illud  fue- 
rit,  non  magis  scio,  quani  qui  ex  pro- 
fesso  de  Urbe  Roma  scripserunt,  qui 
sibi  bunc  locum  silentio  praMereuu- 
dum  existimarunt.  Porro  senaculum, 
an  senatiilum  scribendum  sit,  dubitat 
Rycquius.  Hoc  piobant  Pontan.  ad 
Macrob.  et  Bartiiius  ail  Slalii  Tlieb. 
V.  98.  illnd  Casaubon.  et  SilInla^.  ad 
Lamprid.  Elagab.  c.  4.  et  ad  Vopisci 
Aurelian.  c.  49.  Vossius  in  Etymolo- 
gico,  et  Perizon.  ad  Valer.  Max.  ii. 
2.  6.  quorum  judicio  paullo  plus, 
quam  illoruni,  tribuo.  Qiiud  denique 
Nicostratus  apud  Feslum  senacula 
dicit  fuisse  loca,  '  in  quibus  senatus 
haberi  solitussit,'  parum  verum  esse, 
recte  censet  Zamoscius  de  Senatu 


Rom.  It,  6.  Duk.  Crevierius  legit  et 
porlicum  ab  cede  Satunii  in  Capitolio 
ad  senaculum  :  inteliigit  autem  porti- 
cum,  qu<E  ab  ade  Saturni  in  clivo 
Capitolino  porrecta  erat  ad  senacn- 
liim  ac  curiam,  quae  est  super  id  se- 
naculum. Non  alienus  etiam  e^t  a 
Rycquii  conjectura  et  senaculum.  Ve- 
rum ila  ininori  niutatioiie  legi  potest 
ac  senaculum. 

§  8  Porticuyn  JEmiliam  reficiendani] 
Qua?  tantum  nonodecimo  anno  antea 
exstructa  fuisse  narratur  xxxv.  10. 

§  9  £t  extra  eamdem  portam  in  Aven- 
linum  porticum]  Quum  Aventinum 
Ancus  rex  urbi  addidisse  dicatur  i. 
33.  quomodo  ergo  hie  'porticus  ex- 
tra portam  eamdem,'  sive  Trigemi- 
nam,  '  in  Aventinum'  fuisse  dicitur? 
An  porticus  ilia  transcendit  nmros 
urbis?  Jac.  Perizon.  ad  marginem 
Livii  ob  banc  caussam  conjecisse  vi- 
detur  et  intra  eamdem  portam. 

Et  eo  publico  ab  ade  Veneris  fece- 
runt]  Forte,  et  basilicam  ad  adem  Ve- 
neris feccrunt.  J.  ¥.  Gron.  Sed  nus- 
quam  (juid  de  basilica  ab  his  censori- 
bus  ad  aedem  aliquam  Veneris,  quae 
niultae  Romae  fuerunt,  facta  tradi- 
tum  inveni.  Duk.  Doujatius  suspi- 
catur,  Livium  velle  eo  publico,  pro  ex 
emj)orii  paullo  ante  memorati  pro- 
ventu,  factam  porticum  ab  jede  Ve- 
neris, quam  in  regione  Circi  niaximi 
fuisse  opinatur,  in  Aventinum.  Jac. 
Perizon.  ad  oram  exemplaris  sni  ad- 
scripsit  prioribus  vocibus  latere  cli- 
viim  Publiciuni,  qui  prope  Aventi- 
num erat. 

^  10  Oximi  murosfaciendos']  Au.rimi 
legendum  esse,  dictum  est  ad  c.  21.  § 
12.  Et  ita  bur)c  locum  laudarat  Pigb- 
ius  in  Annal.  ad  a.  uj.xmx.  pag.  356. 
et  bine  Gruterus  in  postremaed.  lec- 
tionem  in  contextum  recepit,  quam 
mox  iterum  D.  Heinsius  in  ed.  Elze- 
vir, mutavit,  priori  recepta. 

§  11  Nam  Postumius  nihil,  nisi  sena- 
tus Romani  popuiivejussu,  sc  locaturuin 
esse  ipsorum  pecunia)  Jovis  adem]  3Ia- 


1209G 


NOT/E    VARIORUM    IN 


lini  nam  Post,  nihil,  nisi  senntufn-oiisulto 
populice  jussn,  se  loc,  ips.  pecunia  dice- 
bat.  Sic  enim  loqui  solet,  ut  sena- 
tusconsultum  vel  auctoritatem  jussni 
popiili  opponat.  Si_^on.  Vox  ultima 
dicebant  est  a  Sigonio,  neque  reperi- 
tiir  in  libris.  Gruler. 

Et  PollenticE  eliam  aquam  adduceri' 
dam]  PotenticE,  ut  supia.  Sigon.  Po- 
tentice,  pro  Pollenlice,  enieiidavit  Si« 
gonius  ad  xxxix.  44.  §  10.  inter  alia 
earn  lectioneni  firmans  auctoritate 
Veil.  Pat.  I.  15.  ubi  '  Pisauruni '  et 
'  Poteiitia' jnngnntiir,  qii£e  et  nunc 
jiingiintiir.  Vernni  ad  ennidem  Livii 
locnm  niomii,  et  '  Potejitiani '  et '  Pol- 
lentiam  '  in  Piceno  fnisse,  illani  ma- 
ritiniam,  hanc  meditei  raneam.  Vide 
igitiir,  mini  mediterraneap  Pollentiae 
nuntio  nunc  niagis  conveniat:  nam 
ea  potius,  qiian)  Potentia  maritinia, 
non  longe  a  flnvio  ;\]isione  vel  jMise- 
one  sita,  aqna  indigni^se  videtur.  In- 
super  Crevieriiis  non  male  legebat  et 
Pollentiam  aquam  udducendam,  vel  in 
voce  etiam  latere  pntabat  nomen  al- 
teriiis  utbis,  in  quam  Fiilvius  aquam 
addiicendam  locavit. 

§  12  Et  Sinuessum  a  ga  *  aviaria] 
Legendiim  puto  et  Sinuesscc  glarea  vi- 
am,  silice  sternenditm  scilicet :  nee 
levis  conjectura  rne  admonet  :  nam 
transposilis  elenientis,  et  uno  corrnp- 
to  ant  omisso  librarii  vitio  vel  incn- 
jia,  ea  lectio  depravata  :  namqne  ab- 
lata  litera  m  a  voce  SiHuessam,et  loco 
iiliiis  posita  postrenjit-  dictionis  uiui- 
n'^diplilliongo  fit  Sinuessa ;  et  deinp- 
ta  a  voce  aciari,  qna;  relin(|uitur,  a 
priori,  etiam  syllaba  ri,  et  addita  m 
a  priori  voce,  nt  di\imns,  ablata,  le- 
giturrium:  et  in  dictione  sen  syllaba 
ga  intcrposita  /,  quae  praeterniissa 
fuit,  et  addita  ri,  qiiam  a  voce  aviuri 
dtinpsimu",  fit  glari,  et  i  in  e  trans- 
miitato  et  insnper  addita  a  antece- 
dente,  fit  glarea.  Et  sic  locus,  cujus 
tiullus  percipi  poterat  sensus,  clarus 
evadit.  M.Donat.  Ideo  base  conjec- 
tura minus   placet,   quia  spatium  a 


primis  editoribns  relictum  plusctila 
excidisse  indicat,  quae  ex  conjectura 
supplcre  periculosum  est.  An  tamen 
]eg&ndi»m  et  Simiessai  magna  opera  ac 
varia:  in  his,Sfc.7  Nisi  enim  eo  vel 
simili  modo  locum  suppleas,  non  tst 
quo  referantur  voces  in  his:  ob  qnam 
etiam  caussam  Donati  conjecturam 
probare  nequeo. 

In  his  et  clo*um  circumducend*  et  fo- 
rum] Piito  legenduni  cloacam  injiuvi- 
um  circumducendam,  et  forum.  Sic  i. 
38.  '  Cloacis  e  fastigio  in  Tiberim 
diictis.'  Sigon.  Supplementuni  Sigo- 
uii  ideo  vix  locum  obtinere  posse  vi- 
detur, quia  Sinnessa,  ubi  censoreni 
hcpc  opera  fieri  ciirasse  puto,  sita  fuit 
ad  mare,  et  remotior  exstilit  a  fliimi- 
iiibns  Liri  et  Savone,  inter  quee  me- 
dia erat,  quam  ut  eo  cloacae  circuai- 
ducerentur. 

Et  Janos  tresfaciendos]  J anos  intel- 
ligit  Liviiis  summum,  medium,  et 
imum,  qui  in  foro  erant  Romano  ad 
basilicam  /Einiliam,  ut  scribit  Por- 
pliyrio  in  versum  Horalii  Ep.  1. 1.  54. 
'  Haec  Janus  siiiiimus  ab  imo  Perdo- 
cet.'  Suetonius  in  Domit.  cap.  13. 
'Janos,'  inquit,  '  arcusque  cum  qua- 
drigis  et  insignibus  triumphorum  per 
regiones  nrbis  tantos  ac  tot  exstrnx- 
it,'  &C.  et  in  August,  c.  31.  '  Pompeii 
qiioque  statiiam  contra  theatri  ejus 
regiam  irarmoreo  Janosuperpos'iit.' 
Quibus  locis,  ut  liic  apiid  Livium, 
'  Janiis '  acripiendus  est  pro  arcu  mar- 
moreo  et  fornicata  transitione.  '  Jani 
primi '  mcntio  est  in  veteri  apud  me 
inscriplione,  [apud  Gruter.  ijlxxv!. 
9.]  in  qua  est : 

C.  IVLIVS.  C.  L.  NICO 
MAtHVS.  A.  lANO 
PRIM.  PAL. 

'  Medii '  in  altera  item  apiid  me  in- 
scriptione,  [apud  Gruter.  idlxxvii. 
2.]  quae  habet : 

C.    LEPIDVS 

C.  L.  ANItETVS 

A.   lANO.  MEDIO. 

Sed  'Jani  medii'  nietiiinit  etiam  Cic. 


T.   LIVII   HIST.    LIB.    XLI.  CAP.  28.  (3G.)      12097 


in  Philipp.  vi.  5.  iibi  scriljit,  '  Fceiie- 
latorcs,  qui  ad  Jaiiiim  meiliiim  erant, 
sitatitam  L.  Antonio  posuisse  cum  liac 
inscriptione:  A.  iano.  medio,  pa- 
TRONO.'  Ila  enini  est  in  V,  C.  non 
lANi.  MEUii,  quod  substilutum  est  ab 
aliis  ob  formula?  ignorationem.  Ursin. 
De  Janistribus  in  foro  Romano  liunc 
locum  itidrm  exponunt  Nannius  apud 
Torrent,  ad  Horatii  Epist.  i.  1.  54. 
Nardin.  Romae  Vet.  v.  7.  et  Dacier. 
ad  Horat.  Sat.  ii.  3.  18.  Ipse  Torren- 
tius  ibid,  plures  Janos  Romae  exstruc- 
tos  fuisse  observat,  et  liinc  incertum 
esse,  utriim  de  Janis  in  foro  agatur. 
Verum  non  de  Janis  Romae,  sed  in 
aliqua  coloniarum  exstructis  agi,  do- 
cent  verba  seqij.  *  Hac  ab  uno  cen- 
sore  opera  locata  cuu)  magna  gratia 
colonorum.'  Et  qnidem  agilur  de 
Janis,  quos  Fidvius  Flaccus  Sinuessae 
locavit,  si  adinittittir  conjectura  nos- 
tra in  verbis  superiorii)Us,e<  SinuesscB 
magna  opera  ac  raria,  in  Ids,  ^c.  Flac- 
cus Sinuessa;  forum  porticibns  taber- 
nisque  claudendiini  locavit:  ut  vero 
aditus  in  forum  pateret,  tres  itidem 
Janos  locavit.  Per  'Janos'  autem, 
ut  viri  docti  docuerunt,  transitusper- 
vii,  per  quos  in  forum  descenditur,  in- 
teliiguntiir.  Cic.  de  Nat.  Deor.  ii. 
27. '  Ex  quo  transitiones  perviae  Jani, 
foresque  in  liniinibus  profanarum  3- 
dinm  januai  Dominantur.' 

Cap.  XXVIII.  (xxxvi.Vj  2  Et  alte- 
rum  diem  sup]>licalio\  Unuin  diem  ob 
res  prospere  gestas  in  Hispania,  et 
unum  ob  terra?  niotum  ;  in  universnin 
tantuni  biduum.  Gronov.  de  Pec. 
Vet.  IV.  5.  '  Supplicalio  diem  unum 
Roinae  ad  omnia  pulviuaria,  alterum 
in  Capenate  agio  ad  Feioniae  lucum 
indicia.'     Et  xxxvu.  47.  Duk, 

§  4  M.  Popilius  Lanates]  M.  Popil- 
liusLanasGX  Capit.  Lap.  Sigon.  Vide 
ad  VII.  12.  §  1.  et  XXVI.  6.  §  1. 

§  5  t'w.  Fahius  Buteo]  Alio  loco  os- 
tendi  N.  Fabios,  Cn.  Fabios  mendose 
scribi.  Est  profecto  N.  Fabius  IJu- 
teo  consul  a.  I3V.  iuTabul.  Cap.  Ne- 


minom  autem  Cn,  Fabium  reperi,  nisi 
mendose.  Sigon.  Sigonio  conseiuit 
Pigbius  in  Annal.  ad  a.  loi.xxi.  327. 
Antiqui  per  solum  N.  indicarunt 
pra-nomen  iVumeriKS  :  quodquuin  mi- 
nus  frequens  fuerit,  bine  librarii  non 
adsccuti,  quid  litera  liaec  notaret,  et 
tamen  pranomen  esse  videntes,  ejus 
loco  dederunt  CN.  sive  Cnaus.  Vide 
ad  IV.  43.  §  1.  c.  57.  §  12.  c.  58.  §  6. 
XLii.  4.§  1.  Alii  illud  A',  mutarunt 
in  31.  Vide  ad  iv.  49.  §  1. 

31.  3Iaticnus']  Itapraefert  prima  ed. 
non  hoc  tantum  loco,  sed  etiain  xi.ii. 
1.  et  XLiii.  2.  Neque  dissentiunt 
recentiores,  nisi  sola  Gruteri  postre* 
ma,  quae  locis  laudatis  3J.  31aticnins 
prjefert,  in  quo  secutus  videtur  Pi- 
gbium,  qui  in  Annal.  ad  an.  i.jlxxx. 
360.  preetorem  hujus  anni  '  Mattieni- 
um  '  vocavit.  3Iatienivs  legit  etiam 
Gruterus  lib.  XL.  capp.  26.  28.  et  E- 
pit.  1.  LV.  at  3Jaiienus  servat  I.  xxix. 
capp.  6.  et  9. 

31.  Furius  Crassipes  iterum]  Hie 
primum  an.  I.OLXVI.  praetor  fuerat, 
XXXVIII.  42.  A.  Atilius  quinquen- 
nio  ante,  xxxv.  10.  Cluvii  prima 
pi  a;tura  ante  non  memorata  est.  Earn 
Pigbius  in  an.  lOLXViii.  ponit,  cujus 
anni  comitia  praetorum  cum  eoruin 
nominibus  et  sortitione  provinciarum 
interciderunt.  Duk. 

§  7  Tabula  in  adem  3Iatris  3IatutcB 
cum  i.idice  hoc  posita  est]  Lege  in  ade. 
Sic  XL.  52.  '  Eodem  exempio  tabula 
in  aede  Jovis  in  Capitoliosupra  valvas 
fixa  est.'  Sigon.  xxxvi.  35. '  Donum- 
que  ex  auro  liceret  ponere  in  aede 
Jovis.'  XLii.  C.  '  Ut  ponerent  ea,  in 
quibus  templis  viderelur.'  Et  ita  ul- 
tima litera  voci  adem  adlnvsisse  po- 
tuit  ex  initio  proximue.  Vide  ad  lib. 
xxx\  I.e. 43. §  8.  Sed  et  vulKatum  fer- 
ri  potest.  Ovid.  Rem.  Am.  719.  '  Om- 
nia pone  feros  (pones  invitus)  in  ig- 
nes.'  iNIet.  viii.  452. '  in  flammam  tri- 
plices  posuere  sorores.'  Ita  a-qne 
dici  '  ponere  in  gratiam,'  quaiii  '  in 
gratia,'  nolat  Gronov.  ad  XLiv,  11.  ^ 


12098 


NOTyE    VARlORUxM    IN 


7.  Eodeni  modo  '  deponere  in  aram,' 
de  quo  vide  ad  xxiii.  11.  §  G. 

§  8  Ti.  Sempionii  Gracchi  consulis 
imperio']  T.  Sempronii  prima  ed.  pro 
quo  recte  Froben.  1535.  Ti.  Sempro- 
Hiidedit.  Vide  ad  c  8.  §  1.  Praeterea 
Pigliius  in  Annal.  ad  a.  idlxxviii. 
p.  354.  et  ex  eo  Reines.  in  Insrript. 
Class.  IV.  1.  indiceni  htinc  referentes, 
legiint  Gracchi  procos.  impcrio.  Neni- 
pe  Gracciio  consuli  a.  iolxxvi.  Sar- 
dinia  obvenit,  et  in  ea  res  prospere 
gessit.  Vide  capp.  9.  et  12.  Eanideui 
provinciani  anno  proximo,  imperio 
prorogate,  obtinuit  ac  pacavit,  c.  15. 
Eodeni  tempore  muliis  secnndis  prce- 
His  Sardos  perdomuit,  et  cum  exer- 
citu  illo  anno  in  provincia  niancre 
jussus  est,  cap.  17.  Anno  deinde 
lor.xxviii.  Romam  reversus  de  Sar- 
dis  triiiniphavit.  Palet  igitur  res, 
quarnm  caussa  triumplium  egit,  par- 
tini  consulem,  partim  proconsulem 
gessisse.  Insuper  Reines.  ii)id.  no- 
tat,  in  Mss.  Ligorii  Icgi  Gracchi  cos. 
II.  imperio,  quod  fictiim  est  ex  verbis 
Aurel.  Vict,  de  Vir.  lilustr.  c.  57. 
narrantis  Ti.  Semproniuni  Sardiniam 
'  altero  consulatu '  domnisse.  Sed 
merito  avicrTopriaias  accusatur  Gru- 
teio.  Vide  etiam  Pigliinm  ioc.  laud. 
Unici  codicis  omniunupie  edd.  lecti- 
onem  servavi. 

Casa  aut  capta  supra  octogiuta  mil- 
lia]  Prinio  anno,  quo  in  Sardinia  hel- 
ium geshit,  duodecim  armatorum  mil- 
lia  casa  suiit,c.  12.  altero  anno  caesa 
sunt  qniiidecim  millia,  c.  17.  Tantum 
vero  captivorum  inde  adduxit,  ut  in 
proverbiiim  venerit  'Sardi  venales, 
alter  altero  nequior.'  Vide  Aure!. 
Vict,  de  Vir.  Illustr.  cap.  57.  et  quos 
viri  docti  ibi  laudarunt.  Ceteium 
Pighiiis  et  Reinesins  locis  laud,  omi- 
serunt  vocem  supra,  quam  agnoscunt 
omnes  edd. 

§  y  Atque  liberatis  vectigalihus  resii- 
tulis]  Deesse  niiiii  vox  aliqua  vide- 
tur,  ut,  at'iue  liberatis  vectigalihus  et 
reipublica  restilutis.  Sigon.  Inter  duo 


lia?c  verba  liberatis  vectigalibus  as!e- 
riscum  po>iu»>runt.  Male:  nam  libc- 
rata  vectigalia  sunt  salva  reddita  po- 
pulo  Rouiano,qtiiE  dt-fectores  averte- 
rant.  At,  quod  sequitur,  trnncatum. 
Sigonius  et  reipublica  resfitutis.  Pigli- 
ins  in  Annal.  ad  a.  iolxxviii.  rei- 
publicceque  restilutis.  Forte  sociisque 
restitutis.  J.  V.  Gron.  Satis  dubium 
est,  ante  liberatis  aliquid  perierit,  an 
ante  restilutis.  Sed  '  restituere  vecti- 
galia '  minus  insolens  esse  videtur, 
quam  '  liberare  ;'  quod  eo  sensu,  quo 
id  hie  dici  volunt,  a  Latinis  scrip- 
toribus  nsurpatum,  vellem  docnis- 
sent  viri  eruditissiuii.  Si  tamen  vera 
est  eorum  sententia,  ante  restitutis 
aliquid  excidisse,  nihil  vetat  hario- 
lari,  pro  liberatis  sciibi  posse  duplica- 
tis.  Cap.  17.  'A  Graccho  stipendi- 
ariis  veteribus  duplex  vectigal  impe- 
ratum  exactunxiue.'  Duk.  Sigonius 
est,  qui  post  vocem  liberatis  asteris- 
cum  recepit,  ejusque  exemplo  Hein- 
sius  in  ed.  Elzevir.  At  Sigonii  ultima 
ed.  prapfert  liberatis  sociis,  vectigalibus 
restitutis. 

§  10  T.  Flaminii]  Flaminini,  ut 
supra.  Est  enim  filius  T.  Quinctii 
Flaminini,  qui  de  Philippe  triumpha- 
vi4.  Sigon.  Vide  ad  xxii.  33.  §  8.  et 
XXV.  2.  §  2. 

§  1 1  Magni  tamen  muneris  ea  summa 
fuit]  Nou  intelligo  quam  'summam 
magni  muneris'  dicat.  Credo  cor- 
ruptum  esse  summa.  Sententia  forsi- 
tan  fuit  '  magnum  muneris  ejus  sum- 
tiun  fuisse.'  Duk. 

Quatuor  et  septuaginta  homines  pug- 
narint]  Livium  hoc  libro  de  lege  V^o- 
coni.i  egisse,  coUigitur  ex  auctore 
Epitomes.  Eam  autem  latam  esse, 
post()iiam  A.  Postumius  et  Q.  Ful- 
vius  censores  creati  essent,  patet  ex 
Cic.  in  Verr.  i.  41.  ex  quo  constat 
eorum  in  ilia  lege  mentionem  factara 
esse.  Hi  autem  demum  creati  memo- 
rantur  cap.  pra?c.  Hinc  Crevierius 
existimat,  librum  hunc  extrema  sui 
parte   uuitiium   esse,   Liviumque   in 


T.   LIVIl   HIST.   LIB.   XLI.  CAP.  28.  (36.)       12090 


ojiis  fine  de  lege  Voconia  egisse. 
Obstat  liiiic  seiitentix  auctoritas  Cic. 
qui  de  Senect.  c.  5.  earn  quinqiicunio 
post,  Caepione  et  Pliilippo  ii.  consu- 
libns,  latam  dicit.  At  respondet  pri- 
11)0,  lion  minim  esse,  duos  scriptores 
aliquot  annos  inter  se  de  eadem  re 
disciepare.  Deinde  suspicatur,  ideo 
Liviiiin  et  Ciccronem  circa  annum 
legis  Voconi*  dissentire,  quia  dis- 
senserunt  circa  aetatem  Catonis,  qui 
legem  Voconiam  snasit,  et  Liviunt 
eum  quinque  annis  seniorem  facere, 
quam  Ciceronem  ;  vide  ad  xxxix.  40. 
§  12.  et  bine  annum  sexagesimum 
quintum  Catonis,  quo  legem  Voco- 
niau)  suasit,  secundum  Ciceronem  in- 


cidere  inCaepionem  et  Pbilippum  ii. 
consoles,  at  secundum  Livium  in  Sp. 
Postumiuni  et  Q.  Mticium  coiisiiles. 
Si  autem,  ultimam  partem  bujusiibri 
intercidisse,  statuere  licet,  ibidem 
eiiam  actum  erit  de  Marcelli  lega- 
tione  ad  yEtolos  et  Acbeeos,  de  qua 
auctor  agit  lib.  seq.  capp.  5.  et  6. 
Quinque  legates  eo  missos,  nnlluni 
autem  inter  eos  Rlarcelluii),  memora- 
vit  c.  25.  Verimi  bi  jam  c.  27.  legati- 
onem  renunciarunt.  Hinc  sequitur 
postea  demum  Marcellum  legatiim  eo 
niissum  esse;  quod  Livins  narrare 
non  potuit,  nisi  forte  in  fine  bujus 
libri. 


LTBER    XLII. 


Cap.  I.  ^2  Dena  millia  peditum  et 
sexcentos  eqiiilesl  Displicet,  duplicis 
geueris  nnmeros  jiingi.  '  Decern  mil- 
lia,' lianc  exercilus  consularisordina- 
tionem  leferens,  memoiat  Pigliius  in 
Annal.  ad  a.  iolxxx.  p.  359.  veiiim 
illi  lectioni  adversantnr  edd.  Lego 
igitnr  dena  inillia  peditum  et  sexcenos 
equitea.  Id  aiitem  permiltiint  typis 
descripti,  et  DC.  equites  exliibentes; 
pro  quo  denmm  Paris.  1573.  et  sex- 
centos  equites  dedenint.  Vide  ad  lib. 
XXXII.  c.  28.  §  II. 

E^  suiiplementum  Hispanice']  Sic  et 
XXVI.  11.  '  Milites  sub  vexiilis  in 
supplementuin  Hispanice  profectos 
audivit.'  Soiet  alias  dicere 'in  His- 
paniam.'  Infra  c.  10.  '  Postulanti- 
bus  deinde,  ut  novos  exercitus  scri- 
bere,  aut  supplementiim  veteribus  li- 
ceret,  utrumque  negatum  est.  Prae- 
toribus  quoqne  in  Hispaniain  supple- 
mentuni  petenlibus  negatum,  M.  Ju- 
nio  in  citeriorem,  Sp.  Lucretio  in  ul- 
teriorem.'  xxix.  13.  '  Ad  novas  scri- 
bendas  in  Bruttios  legiones,  et  in 
caeterorum  exercilunm  supplenien- 
tum.'  XLiii.  12.  '  In  incertum,  ne 
quid  gratia  momenli  faceref,  in  u- 
tranique  provinciam,  qnod  res  desi- 
deraret  supplcmenli,  decerni.'  Quod 
iiecuifraudi  sit,  prioribus  duobus  lo- 
cis  rh  Hispaniw  accipiat  dandi  casu.  J. 
F.Gron.     Vide  ad  xxviii.  37.  §  4. 

^  4,  A.  Atilius  Serranus]  Atlilius 
Froben.  1535.  et  alii  ante  Sigoninm, 
qui  dedit  Atilius,  ut  est  in  prima  ed. 
Tum  SeranusTrob.  1531.  Sed  lecti- 
ns Serranus  qnadriennio  postea.  Vi- 
de ad  XXXIV.  54.  §  4. 

§5  On.  Fabius  Buteol  Scribe  Num. 


Fabius,  ut  dixi.  Sigon,  Vide  ad  lib. 
praec.  cap.  nit.  §  5.  Mox  Malienius 
postrema  Grnteri  ed.     Vide  ibid. 

§  7  (7t  sibi  magistratus  obviam  exi- 
ret]  Is,  qui  summo  magistratu  apud 
Pra?nestino8  fungebatnr.  Praeneste 
municipium  erat.  Fest.  voce  '  Mu- 
nicipiiim,'  et  Flor.  in.  21. §  27.  In  eo 
unus  summum  magistratum  videtur 
gessisse,  ut  Tusculi  L.  Mamiliiis  dic- 
tator, Liv.  III.  18.  Lannvii  Milo  dic- 
tator, Cic.  pro  Mil.  c.  10. '  magistra- 
tus Lanuvinus'  Liv.  xli.  16.  quod 
itidem  de  uno  accipio:  nam  'magis- 
tratum '  numero  singulari  de  pluri- 
bus,  id  est  de  collegio  multorum,  non 
recte  dici,  decent  Gronov.  ad  Livii 
XXXIV.  61.  et  Graevius  ad  Justin,  if. 
10.  Duk. 

Ubi  diverterelur]  Forte  deverteretur, 
et  §  10.  deverti,  pro  diverti.  Vide  ad 
I.  51.  §8. 

%  8  Ante  hunc  consulem']  Tamen 
jam  ante  hunc  praetores  nonnullos 
provinciaiibus  sumtui  fnisse  indicio 
est,  quod  ^xxii.  27.  de  Catone  prae- 
tore  Sardiniae  scribit  Livius  :  '  Fuga- 
ti  ex  insula  foeneratores,  et  sumtus, 
quosincullum  preetorum  socii  facere 
soliti  erant,  circumcisi.'  Vide  Sigon. 
de  Ant.  Jure  Provine.  ii.  5.  Duk. 

§  11  Singula  jumcntal  Hinc  origi- 
nem  cursns  veliicularis  arcessendani 
esse,  putat  Spanlieni.  Dissert,  de 
Prapstant.  et  Us.  Numism.  xiii.  p. 
562.  Duk. 

Tier  qua  faciendum  eratl  Parvum 
est,  sed  tamen  nionen(ium,itadem«m 
edidisse  Vascos.  Gryph.  1548.  et  Ba- 
sil. 1554.  quos  Sigoniiis  ac  recentio- 
res  secuti  sunt ;  quum  primae  edd.  le- 


12102 


NOTJ;    VARIORUM    IN 


gzntfaciundum.  Supra  hoc  cap.  'Sa- 
crificii  in  teinplo  Fortunse  faciundi 
caussa.'  Vide  ad  1.  xxvi.  c.  3G.  §  11. 
Mox  impetrahant  pro  imperabant  ma- 
lebat  Triller.  Obs.  Crit.  iii.  8. 

§  12  Injuria  cntiKulis,  eliamsi  justa, 
non  tamcn  in  magistratu  exercenda  et 
siicnhum]  Scribe,  ut  et  visum  Scheiio 
Kostro  Dissrert.  ad  Polyh.  c.  5.  pag. 
1211.  Ira  considis,€tiamsi  justa.  J.  F. 
Gron.  Minns  a  vulgato  recedit  alte- 
ra Schelii  conjectura:  In  ira  constdis, 
etiamsi justa,  -non  tamen  in  masistralu 
exercenda,  silcntium,  deleta  conjuncti- 
va f/.  'Exerccre  irani,' ut  '  exercere 
victoriani,'  de  quo  vide  ad  vi.  22.  §4. 
et  'exercere  ininiicitiam, '  de  quo 
vide  Cortium  ad  Sail.  Catil,  c.  49.  §  2. 

Cap.  If.  §  3  Pacemque  Dcum  peti 
precatioitibus,  qute  editce  ex  fatalibus 
Ubris  esscnt]  Lege,  paccmque  Deumpeti 
prec,  qui  edili  ex  fatal,  libris  essent. 
Mox  enim,  '  editunique  ab  decenivi- 
ris  est,  quibus  Diis,  quibusque  liostiis 
sacrificaretur.'  J.  F.  Gron.  Decrni- 
viros  ex  libris  Sibyllinis  edidisse  Deos, 
qnil)us  saciificaretur,  satis  constat. 
Vide  Liv.  xxi.  61.  xl.  45.  pt  alibi. 
Eosdein  tamen  ex  libris  fatalibus  eti- 
am  precationes  edidisse,  et  in  votis 
concipiendis  verba  praeiisse,  indicat 
Liv.  XLi.  21.  '  Senatus  decrevit,  uti 
decemviri  libros  Sibyllinos  adirent. 
Ex  decreto  eoriini  diem  unum  suppli» 
catio  fuit,  et  Q.  Rlarcio  Philippo 
verba  praceunte,  populus  in  foro  vo- 
turn  concepit,'&c.  Q.  Marcium  Phi- 
lippum,  qui  verba  pra-iit,  decemvi- 
rum  sacrorum  fuisse,  ad  euni  locum 
dictum  est.  Ob  banc  igitur  caussam 
vulgatum  servandiim  puto;  in  quo 
adsentieniem  liabeo  Crevierinm,  qui 
nrguet  verba  finalia  liujiis  capitis, 
'  sacrificatum  est,  ut  decemviri  scrip- 
turn  ediderunt.'  Recipicndam  non 
esse  Gronovii  emendationeni,  osten- 
dit  ctiam  vox  precationitms,  quae  su-- 
pervacua  erit,  nisi  ad  tain  referantur 
verba  seqq.  Tunj  enim  suffecisset 
pacem  Deum  pell. 


§  4  Classis  magna;  species  in  coelo  vi- 
see  dicebantur]  Sa>piusne?  an  legen- 
dum  visa  dicebatur.  J.  F.  Gron.  Niiiil 
mutaudum,  docet  ipse  Livins  xxiv. 
44.  '  Et  alia  ludibria  oculoriim  auri- 
unique  credita  pro  veris :  navinm  lon- 
garum  species  in  flumine  Tarraeinae, 
quifi  nullie  erant,  visae.'  ,Jac.  Gron, 
Perizon.  ad  marginem  Livii  observat, 
non  exacte  convenire  'species  navi- 
nm visas  '  et  '  species  classis  visae.' 
Hie  enim  voci  species  jungi  nonien 
singulare  classis;  adeoque  indicari 
unius  classis  plures  species,  aut  unam 
classem  szppius  visam  ;  ibi  vero  jungi 
vocabuluni  plurale  navium,  id  est  vi- 
sas esse  species  plurium  navium. 
Idem  dicendum  de  exemplo,  quod 
obrurrit  xxiv.  10.  '  Hadria;  aram  in 
coelo,  speciesque  hominum  circa  earn 
cum  Candida  veste  visas  esse.'  Non 
displicet  itaque  J.  F.  Gronovii  con- 
jectura. Supra  VIII.  G.  '  In  quiete 
ntiique  consuli  eadeni  dicitur  visa 
species  viri  niiijoris,  quam  pro  huma- 
no  liabitu.' 

Ill  Veienti  upiid  Rementem']  Locus- 
ne  futrit  in  Vfienti  agro,  nomine 
'  Remens,'  an  Livius  scripserit  apud 
Cremeram,  nemo  facile  dixerit.  Clu- 
ver.  Ital.  Ant.  ii.  3.  537.  Doujatius 
suspicatur,  tractum  aut  locum  queni- 
dam  agri  Veientis  consecratnm  fuis- 
se memoriaB  Renii,  fratris  Romuli, 
et  inde  '  Rementem'  adpellatum  es- 
se, ut  Roma;  '  Reniuriam.'  Ita  a 
Lauris  agrum  '  Laurentem,'  et  po- 
pulnm  '  Laurentes  '  dictum  esse. 
Omnia  locorum  nomina  o7ra|  XeyS/xe- 
va  tentare,  temerarium  puto,  et  nni- 
co  invito  cod.  vulgatum  niutari  dis- 
plicet. Non  tamen  Doujatii  etymo- 
logiam  probo.  Unde  enim  ex  nomine 
Remi  Albani,  adeoque  Latini,  nomen 
nactus  erit  locus  in  Veienti  ? 

^  5  Sub  exsistentibus  glebis  pisces 
emersisse]  Suspectum  est  existenlibus, 
pro  quo  melius  legi  puto  cxstantibus. 
Nam  aratro  inducto  glebae  e  sulco 
exstant  et  eminent.     In  Plinio  qui- 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XLII.   CAI'.   4. 


12103 


deni  H.  N.  xvii.  15.  vnlgo  legitnr  ut 
cacitmine  existant.  Sed  hoc  qiioqiie 
noil  scio,  qiiani  rectc.  Eodem  libro 
enini  c.  14.  dicit,  '  duos  dipitos  iiisito 
exstante  :'  et  xiii.  25.  '  Hainni  oa- 
cnmina  exstant.'  Duker.  Interdiim 
'  exsistere  '  et  'exstare'  a  libraiiia 
comniutaii,  vidimus  ad  iii.  38.  §  2. 
C?etcriiin  pisces  fossiles  variis  loris 
inveniiintur.  Mela  ii.  5.  '  Graiis 
nostiisqiie  etiain  aiutoril)iis,  verine 
ignorantia,aii  pnideniihiis  etiain  nieii- 
dacii  libidine,  visum  est  tradne  pos- 
tPiis,  ill  ea  regioiie  piscein  e  terra 
penitus  oriri,  quia,  iil)i  ex  alto  iiiic 
usque  penetravit,  per  ta  foramina 
iciu  capulanliiiiii  iiiterfectus  extra- 
Iiitiir  : '  iihi  vide  Vossiiim.  Adde 
Strab.  IV.  182.  et  ibi  Casaub.  xii. 
562.  Athen.  viii.  1.  2.  et  Plin.  H. 
Nat.  IX.  .57.  Piodigiiim  itaque  ron- 
stitisse  videtur  in  co,  quod  invent! 
sint,  ubi  inveniri  non  soiebant.  Per 
Galliam  enini,  in  qua  secundum  I\Ie- 
lam,  Strab.  it  Athen.  inveniiintur, 
inteliigenda  e«t  Transalpina;  hie  ve- 
ro  '  ager  Gallicus  '  est  Cisaipiiius. 

§  7  Quce  priore  anno  valetudinis  po- 
puli  caussa,  fyc]  Lib.  prac.  c.  21.  'Si 
luorbus  pestilentiaque  ex  agro  Ro- 
mano emota  esset,  biduum  ferias  ac 
supplicationeni  se  habittirum.' 

Cap.  III.  §  1  ^des  Junonis  LacU 
nicE  detecta]  Ita  primus  edidit  Sigo- 
iiius,  queni  recenliores  omnes  seciiti 
.sunt,  Priores  adls  Junonis ;  quod 
niutandi  caussa  non  est.  Vide  ad  iv. 
25.  ^  3. 

§  5  Ortus  est ;  ex  omnibus]  Male, 
Frem.  igitur  in  curia  orlus,  et  ex  o»i»ii- 
bus  parlibus  post.  J.  F.  Gron.  Est 
atqne  et  a  librariis  commutari,  vidi- 
mus ad  VII.  40.  §  1.  Hie  tamen  vul- 
gatiiui  commode  servari  potest. 

§  7  Nudatum  ledum  paterc  imbribus'] 
Magis  probarmi  nudalum  (ecto,  scil. 
templnm.  Tectum  semper  patet 
iinbiibus,  et  imponitur  nediticiis  ad 
arcendas  pluvias,  ne  iis  putrescant, 
quae  sub  lecto  sunt,    xxvii.  4.  'Jo- 


vis  acdis  cnlmen  fulmine  ictnm,  ac 
prope  omni  tecto  nudatum.'  Et 
xr.v.  28.  '  Nudare  tegulis  ninros  ur- 
bis,'  Duk. 

Surta  lecta  exigere  sacris  publicis,  et 
loca  tucndu]  Sacris  publicis  potest  esse 
casus  tertius,  pro  ad  sacra  publica, 
id  est,  ut  in  iis  sacra  pubiica  fieri 
possint.  Sed  locus  mihi  salebrosus 
videtur.  Non  scio  alios  de  sartis 
tectis  a?dium  sacraruni  ita  loqui,  aiit, 
quum  de  hac  parte  mtincris  censorii 
agitur,  'loca'  siinpliciter  dicere  pro 
locis  publicis,  quorum  tiitela  ad  cn- 
raincensorum  pertinebat.  Adde  quod 
nonnihil  scabri  in  hoc  sernione  est, 
'cui  sarta  tecta  exigere,  et  loca  tu- 
enda  traditum  esset :'  etsi  non  omni- 
no  dissiuiilia  sunt,  quae  xxvi.  32.  et 
XXVII.  5.  leguiitur.  Livius  fortassis 
aliquid  de  sartis  tectis  a?dium  sa- 
cranim,  et  locorum  publicornm 
scripserat,  ut  Cic.  Epist.  Fam.  xiii. 
1.  'Sarta  tecia  adium  sacranim  lo- 
corumque  communium  tueri:'  et 
Verr.  i.  50.  '  Quum  cnnsules  ardes 
sacras  locavissent,  neque  |)otuissent 
omnia  sarta  tecta  exigore.'  Dvk. 

§  8  /(/  Deiim  inmortalium  templa  de- 
niolientem  faccre]  Vox  templa  exsnlat 
ab  omnibus  ante  Curionein  edd.  ut 
ad  voces  Deum  inmortalium  ex  prs- 
cedenti  repetendum  sit  'arditicia.' 
Fabo  anteni  nionet  Hearuius,  rb  de- 
molientein  abesse  ab  edd.  Has.  et  Sig. 
nude  dece|)tus  Crevieriiis  conjicit  id 
in  Deum  inmortalium  temjilis  facere. 

Cap.  IV.  ^  1  C«.  Fabius  3Iassi- 
Ha  moritur']  N.  Fabius,  ut  dixi.  Si- 
gon.    Vide  ad  lib.  pracc.  cap.  ult.  §  5. 

Inter  se  sortirentur,  uter  cilerioreml 
Locus  sine  dubio  mancu«.  Quod  ex 
diiiturna  observatioiie  Livianae  ora- 
tionis  intelligi  potest.  Possem  sex- 
centos  proterre  locos,  qnibus  Livius 
ita  locutus  sit,  '  conipararcnt  inter 
se,  aut  sortirentur.'  Verum  paucis 
quibusdam  ero  contenlus,  quae  sunt 
ill  extremis  his  libris.  Lib.  xli.  c.  6. 
'  Senatusconsultuni   factum    est,    ut 


12104 


NOT.'E    VARIORUM    IN 


consnles  inter  se  conipararent,  titer 
eorum  ad  comitia  habenda  Romain 
rediret :'  et  hoc  lib.  c.  31.  '  Senatus- 
consiiltum  inde  factum  est,  ut  consn- 
les inter  se  provincias  compararent 
sortirenturve  :'  et  xmi.  12.  'Primo 
quoqiie  tempore  provincias,  aiit  com- 
parare  eos  inter  se  Italiam  et  Mace- 
donian?, aut  sortiri  placnit :'  et  xlv. 
17.  'Ant  compararent  cos  inter  se, 
aut  sortirentur.'  Cum  igitur  et  rx 
liis  locis,  et  ex  iis  quae  supra  a  me 
collecta  sunt,  satis  constet,  non  con- 
snevisse  dicere  Livium,  'sortiri  inter 
se,'  sed  '  comparare,'  non  est  dnbi- 
um,quin  legendum  sit  inter  se  compa- 
rarent aut  sortirentur :  praesertim  ve- 
to, qunm  subsequatur,  '  Sors  oppor- 
tuna  fiiit :'  quasi  dicat,  ex  duahus 
propositis  rationibus  una  opportuna 
fuit.  Sigon.  Locus  sine  dubio  man- 
ens  Sigonio,  quod  ex  diiiturna  obser- 
vatione  Livianae  orationis  intelligi 
possit.  Sexcentis  locis  ifa  loquutum 
Livium,  '  conjpararent  inter  se,  aut 
soitirentur.'  Unde  quum  constet, 
non  consnevisse  dicere  'sortiri  inter 
se,'  sed  '  comparare,'  non  est  ei  du- 
bium,  quin  legendiim  sit  inter  se  com- 
pararent aut  sortirentur.  Fateor  equi- 
dem  'comparare  inter  se'  frcquenti- 
us  anctori  nostro  esse,  et  sappe  haec 
duo  conjungi,  '  compararent  aut  sor- 
tirentur:' non  tamcn  video  qiiare 
'sortiri  inter  se '  non  aeque  dicere 
potuerit,  ao  divinus  Poeta  'Vis  igitur 
inter  nos,  quid  possit  uterque,  vicis- 
sim  Expeiiamurr'  Et  Cicero  de  Fa- 
to  c.  20.  '  Num  soitiuntur  inter  se, 
quae  decliuet,  quae  non?'  Aut  ipse 
xxiii.  32.  '  Cousules  inter  sese  jiisse- 
runt,  Fabio  exercilnm  tradi,  cul  M. 
Junius  Pera  prapfnerat,  Ti  Sempro- 
nio  volones,  qui  fierent,  et  socioruni 
viginti  quinque  millia.'  Non  video 
deinde,  quare  non  possit  aliquibus 
praccipi  sortilio  sine  comparatione, 
at-qiie  ac  comparatio  potest  praecipi 
sine  8ortitione  ;  aut  verbiim  'sortiri' 
solum  poni  sine  mentione  alterius, 


perinde  ut  'comparare'  potest  po- 
ni sine  mentione  alterius.  Hujus 
autem  testimonium  est  apiid  Nos- 
trum 1.  IV.  c.  46.  '  Tandem  ita  com- 
paratum  est,  ut  alternis  diebus  sum- 
mam  imperii  haberent.'  viii.  20. 
'Comparare  inter  se  provincias  jussi, 
et  Mamercinus,  cui  Galiiciini  belluui 
evenerat.'  Habes  et  xxiii.  24.  xxvi. 
8,  XL.  47.  Cur  non  et  hie  sexcentis 
litis  locis  abutitur,  et  haec  sine  dnl)io 
manca  statuit  ?  Jam  manifestus  est 
error,  quod  verba,  quee  proxime  se- 
quuntur,  '  Sors  opportuna  fiiif,'  in 
suam  sententiam  detorquet,  et  inter- 
pretatur:  ex  duabus  propositis  rati- 
onibus, sortitionis  nempe  vel  compa- 
rationis,  una  opportuna  fuit.  Quis 
enim  non  videat,  rectiiis  inicrpretari 
ilia  verba  Livium  ipsum?  qunm  sub- 
jiingit,  '  P.  Furius  idem,  cujus  ea 
provincia  fuit,  remansit.'  Fuit  ergq 
ideo  sors  opportuna,  quod  non  Cn. 
Serviliumex  ulteriore  provincia  trans- 
ire  in  citeriorem  jiissit,  sed  P.  Fnri- 
um,  in  qua  jam  erat,  retinuit.  Sed 
inprimis  auctor  se  salvuni  praestat 
iilis  quae  dixerat  xxviii.  45.  '  Hi  et 
sortirentur  inter  se  compararentve, 
uter  in  Bruttiis  dualnis  legionibus, 
quas  consul  reliquisset,  rem  gereret :' 
nbi  iterum  Sigonius  nrget  sexcenta 
sua  loca,  ut  persiiadeat,  quod  proftrt 
ex  vet.  lib.  'sortirentur,  inter  seve 
compararent.'  Potest  ita  fuisse  in 
libro  illo  depravato  toties  :  neque 
enim  tidcm  tanti  viri  snspectani  red- 
derevelim:  sed  certe  omnes  nostri 
sartam  tectam  servant  vnlgatain.  J. 
F.  Gronor.  Formulae  istius,  qua  con- 
snles jir!)ebaiitur  '  provincias  inter  se 
comparare  aut  tortiri,'  pinra  exem- 
pla  vide  ad  xxviii.  45.  §  9.  et  apud 
lirisson.  de  Formul.ii.  p.2G5.  Recte 
tamen  Gronovinm  adversus  Sigonium 
vulgatnm  hoc  loco  defendisse  reor : 
non  ubique  enim  Livium  comparati- 
onem  et  sortitionem  jiinxisse,  sed  ut 
hie  solam  sortitionem,  ita  alibi  coni- 
parationem  solam  mandasse  obscrva- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLII.   CAP.   5. 


12105 


vit.  Exemplis  quae  protnlit,  adde  il- 
lud  ex  XXIX.  20.  '  Cum  tiibimis  ple- 
bis  actum  est,  iit  compaiarent,  qui 
duo  cum  pra  tore  ac  legatis  iieiit :' 
quern  locum  libraiii  antea  pariter 
corruperant,  siibstitnentes  actum  est, 
aut  compararent  inter  se,  aut  sortiren- 
ttir.  Seel  verba  adjecta  ex  aiictori- 
tate  optimoruni  codd.  6  Tracy  deleri 
jussit. 

§  3  P.  Furius  idem,  cujus  ea  provin- 
cia  fuerat,  remaneret']  Lege  remansit. 
J.  F.  Gron.  Si  quid  mutaiidiim,  niml- 
nm  a  vulgato  recedtt  remarisit,  quod 
T^  remaneret  substituendiim  censet 
Groiioviiis.  Perizonins,  unica  litera 
ddeta,  ad  oram  Livii  conjecit  remit- 
nere.  Pighiiis, historian)  banc  narrans 
in  Anna),  ad  an.  i3lxxx.  pag.  162. 
inserta  particnla  legit  ut  P.  Furius, 
Et  ita  Exc.  Pithoei  apiid  Hearnium, 
qnod  Crevierii'.s  qiioqne  probavit. 
Videri  igitnr  potest  rh  ut  excidisse 
obsimilitudinera  nltiuiarum  literarum 
vocis  praeced.  Vide  ad  xxxix.  37. 
§  19.  Id  prapferendum  videtiir  Gro- 
novii  conjecturas.  Donjatius  viilga- 
tnm  servandiim,  et  voculam  nt  com- 
mode snbinteliigi  i>osse  contendit. 

Ut  is  ager  viritim  dividerelurl  Ex 
seqnentibus  patet,  divisiim  fuisse  in- 
ter cives  et  socios  nominis  Latini. 
Licet  aiitem  res  a  se  gestas  angens 
C.  Claudius  xli.  16.  senatui  scripse- 
rit,  agrum  a  se  captum  '  niultis  milli- 
bus  bominum  dividi  viritim  '  posse, 
non  tanien  omnibus  civibus  ac  sociis 
Latinis  suff'ecit.  Forte  igitur  excidit 
liic  numeriis  civium  sociorumque,  in- 
ter quos  viritim  divideretur:  quo  er- 
rore  potins  §  5.  infectum  esse,  Cre- 
vierius  arbitratur.  Contra  Donjatius 
putat,  agrtim  inter  veteranos  exerci- 
tus  Ligustici  et  Gallici,  legionarios 
et  sociales,  dividi  jussnm  fuisse,  et 
Livium  accusat,  qui  apertius  id  nar- 
rare  neglexit.  Supra  xxxii.  1.  '  Mi- 
litibus,  qui  in  Hispania,  Sicilia,  Sar- 
dinia stipcndia  per  multos  annos  fe- 
cissent,  agrum  adsignaudnm  curaret.' 
Delph.  ct  Vay.  Clas.  Liv 


Scd  potius  culpam  in  librarios  con- 
fero. 

^  4  T.  JEbuiium  Caruni]  Ita  legen- 
diim  docuit  Pigliius  in  Anna),  ad  a. 
i.iLXiv.  pag.  291.  eamque  lectioneni 
Griiteri  posfrema  ed.  recepit,  et  re- 
centiores  aliorum  servarunt.  Antea 
vulgabatur  T.  Fbufium  Parrum,  nisi 
quod  interim  Sigonius  recte  Mbulium 
per  diplitliongum  scripsisset.  Vide 
ad  II.  19.  §  1.  'T.  ilibutins  Cams' 
mcmoratur  xxxix.  55.  et  is  forte  '  T. 
j^bulii  pristoris'  nomine  indicatur 
XLI.  6.  '  Parrus  '  inter  cognomina 
gentis  ^butiae  numquam  niemora- 
lur. 

Cap.  v.  ^  3  Qua  suh  ditione  ejus 
urbes  essenf]  Ultimam  vocem  igno- 
rant edd.  principes.  Earn  primus  in- 
terposuit  Curio.  Quamvis  vero  inte- 
rim Sigonius  omiserit,  posfea  tanien 
-iterum  in  contextum  inrepsit.  Quum 
autem  sine  damno  abesse  possit,  bine 
ejicere  non  dubitavi. 

Fortunam  secum  mutatam  veUent'\ 
Acidalius  Divinat.  in  Plauti  Captiv, 
c.  1.  Latiiiitatis  rationem  ferre  ne- 
gat,  ut  verbo  '  mutare  '  pra^positio 
cum  addatur,  Sed  recte  Gronov.  euin 
aliosque,  qui  ita  sentiunt,  errare  do- 
cuit ad  Plauti  Prolog.  Captiv,  vs.  28. 
landatis  locis  Ovidii  Met.  vii.  59. 
Sallust.  in  Jug.  c.  44.  et  Justin,  i.  2. 
Quibiis  adde  illud  Ovidii  Met.  ill. 
196.  '  Cum  pedibusque  inanus,  cum 
longis  bracliia  mntat  Cruribus.'  Simi- 
liter antiqui  dixernnt  '  commutare 
rem  re  aliqua,'  et  '  cum  re  aliqua.' 
Vide  Turneb.  ad  Cic.  Agrar.  i.  5. 
Ceterum  non  tantutn  dicimns,  mutare 
rem  quam  accipinnis,  cum  re  quam 
damns,  qiiomodo  Livius  liic  loipiitur, 
sed  eliam  mutare  rem  quam  damns, 
cum  re  quam  accipimus,  ut  Ovidius 
loc.  laud.  Vide  Gronov.  ibid.  Adde 
quae  notantur  ad  v.  30.  §  3. 

§    6    Ad  spernendam  originem  vovi 

regni]  Ita  primus  edidit  Gron.  1665. 

eamque  lectioneni  servarunt  qui  post- 

ca  Livio  manus  adnioveiuut.  Priorcs 

ius,  34  C 


121()G 


NOT.E    VARIORUM    IN 


praefermit  ad  spernendum  origincm. 
Vide  ad  XL.  49.  §  1. 

^  7  Eti  conlagione,  velut  tabes,  in 
Perrhabiam  quoque  id  pervaserat  ma- 
lum] Recle,  si  recidas  to  id  malum. 
Sed,  si  hoc  nimiiim  est,  scribe,  et  cunt., 
velut  tabes,  in  Perrh.  quoque  id  perva- 
serat malum.  J.  F.  Groiiov.  JNIitior 
longe  medicina  est,  quam  Gronovius 
seciindo  loco  propoiiit,  ea  in  et  niii- 
tans,  quani  id  malum  recidens.  Solent 
auteni  ea  atcjiie  et  a  iibrariis  in  codd. 
sciiptis  confnndi.  Vide  ad  in.  54. 
§  15.  V.  17.  §  4.  VI.  14.  §  12.  VIII.  37. 
§  9.  IX.  23.  I  14.  et  alibi. 

§  8  Legatum  ad  eas  res  adspicievdas 
componendasque  inisit]  Mails  forsan, 
Quum  Thess,  in  armis  esse  nunciat. 
esset,  Ap,  CI.  leg,  ad  eas  res  inspicien- 
das  comp.  senatus  tnisit.  J.  F.  Gron. 
'  Inspicere  rem'  et  'res'  intiltis  locis 
dicit  Livius.  IV.  3G,  'Ad  rem  inspi- 
clendam  tribiuii  niilitum  proficiscnn- 
im.'  XXI.  G.  '  Placuissetque,  mitti 
legates  in  Hispaniani  ad  res  socioriim 
inspiciendas :'  et  xx  vi.  35.  lib.  xxvii. 
capp.  21.  3G.  Justinns  xxxiv.  1.  §  4. 
'  Legatos  se  ad  inspiciendas  res  soci- 
oruni  in  Graeciara  missnros.'  Sic  'in- 
spicere legem'  Liv.  in.  25.  'inspi- 
cere aps  aliennm'  vi.  27.  quod  ibid. 
c.  31.  dicit  noscere:  '  inspicere  legi- 
ones '  XXIX.  1.  'inspicere  singiilos 
niilites'  ibid.  cap.  24.  'inspicere  nr- 
bem  '  Jnstin.  xxxviii.  8.  §  11.  Adde 
quae  ad  Livii  xxvi.  51.  dicta  sunt. 
'  Adspicere'  qnidtni  eadem  gignifica- 
tione  est  in  Livii  xxxix.  48.  '  Jiissiis 
idem  in  Peloponneso  socionim  res 
adspicere :'  et  infra  r.  6.  '  Qiiinqiie 
legati  ad  rcgem  missi,  qui  res  in 
Macedonia  adspicerent :'  et  cap.  37. 
'  Indc  Ba'otiam  atqtie  Eubaani  ad- 
spicere jussi.'  Non  improbo  tamen 
sententiam  Gronovii,  quern  loca  ilia 
fiigisse  non  creilo,  etsi  nihil  ad  ea 
adnotavit.  Si  ea  sana  sunt,  'inspi- 
cere '  et  '  adspicere '  fere  omnibus 
locis  scriptorum  veteruni,  qnibns 
'  res '  aliquae  '  inspici '  dicnntur,  per- 


miitari  possnnt,  quod  non  velim  ad- 
firniare.  '  Adspicere '  minus  est,  qnam 
'  inspicere,'  et  non  habet  significati- 
onem  aninii  intenti  ad  rem  aiiquam 
accurate  considerandam,  et  penitus 
noscendam.  Duk.  '  Inspicere  res' sol- 
lemnem  in  hac  re  locutionem  esse, 
negari  nequit.  Vide  de  ea  ad  xxxiv. 
62.  §  IG.  Non  tamen  propterea  vulga- 
tum  danniare,  vel  in  animum  inducere 
audeo,  '  adspicere'  de  minus  intento 
did.  Praeler  loca  qua?  ex  Livio  lau- 
dantur,  eadem  locntio  obcnrrit  hoc 
lib.  cap.  G7.  '  Diibitari  inde,  utruni 
Demetrias  prius  adgredienda  foret, 
an  in  Boeotia  adspiciendae  res  :'  iia 
ex  unico  codice  ibi  prima  pluresque 
aliae  edd.  xxvi.  51.  '  Nunc  operibus 
adspiciendis  tempus  dabat,  quapque 
in  officinis,  qua?que  in  armanientario 
ac  iiavalibus  fabrorum  mnltitudo 
plurima  in  singnlos  dies  ingenti  cer- 
tamine  faciebat.'  xxxii.  5.  '  Quum 
sitnm  omnem  regionis  adspexisset, 
maxime  idoneum  ad  mnniendnm  lo- 
cum credidit  esse  praeter  amnem 
Aoum.' 

^  9  Injusto  fcenore  gravatum  ces  ali- 
enum'}  Hie  locns  quoque  valet  adver- 
sus  Salmasium,  qui  de  Usur.  c.  2. 
p.  33.  et  c.  5.  p.  121.  '  foenus'  im- 
proprie  et  per  abusum  pro  usura, 
quae  pecunia?  creditae  praeler  sortem 
accedit,  dici  contendit.  Sed  illius 
argunienta  confutavit  Gronovius  de 
Pecun.  Vet.  iv.  1.  et  Mant.  Pecun. 
Vet.  1.  Duk. 

Crediti  solutionem  in  annorum  pen- 
siones  distribuit]  Edd.  principes  in  .  . 
annorum  pensiones :  unde  patet  exci- 
disse  notHm  numeralem,  qua  indica- 
batur,  quot  annorum  peusionibus  cre- 
dilum  solvendum  esset :  ut  eliara  Cre- 
vierius  ex  conjectura  deprehendit. 
Ea  vero  ex  ingenio  restitui  nequit. 

§  10  Qitas  intestino  gesserant  bellol 
Suspicor  T^  gesserant  adiJidisse  ali- 
qiiem  supplendae  sententijp,  qmim 
jam  T^i^Mas  corrupte  legeretur:  scrip- 
sisse   autem  Livium,   hostilibus  actas 


T.   LIVII   HIST.    LIB.    XLII.   CAP.   G. 


12107 


animis,  quasi  intestino  bello.  Non  cnim 
belUiin  venini  fiiit,  sed  factionuin  ra- 
bies. J.  F.  Gron.  Andacior  vidt'tiir 
Gioiiovii  scntentia,  qnam  ut  ei  ad- 
scnsiim  praebeas.  Malleni  qu^que 
intestino;  iil  particiila  que  cxcidcrit 
ob  siinilitudinem  vocis  praeced.  Vide 
ad  XXXIX.  IG.  §  13.  Ponit  Grono- 
vius,  non  veniin  beliiun,  sed  factio- 
luim  rabieni  fuisse  ;  et  ita  '  discordias 
seditionesqiie '  vocavit  Livius  cap. 
prjec.  At  de  eadem  re  habuimus 
XLi.  25.  '  Inde  gravius  de  intcgro 
belluin  exarsit.'  Et  niox  hoc  cap. 
'  Abstiiierent  bello,  et  obiivioue  prae- 
teritorum  discordias  finirent.'  Et 
plane  efKpvKiov  ir6\eixov  vocat  etiani 
Polyb.  de  Viitiit.  et  Vitiis  p.  1451. 

Cap.  VI.  §  1  Marccllus  in  Pelopon- 
vesum  trajecil']  Hiinc  in  Graeciam,  il- 
los,  de  qnibus  paiillo  post  dicit,  in 
Syrian!  misses  fuisse,  baud  diibie  in 
lis  narraverat,  qiije  ex  lib.  XLi.  peri- 
ertint.  Sed  quod  Marcellus  Acbaeis 
'  convenlum  in  Pcloponnesum'  cdix- 
isse  dicitur,  satis  obscurum  est.  Nam 
quomodo  in  Peloponnesum,  in  qua 
omnes  Acbaei  sedes  habebant  ?  Vide- 
tur  excidisse  nomen  loci,  quo  cos 
convenire  voluit.  Duk.  Similiter  sen- 
tit  Crevierius. 

§  5  Cn.  Lutatius  Cerco]  Puto  le- 
gcndum  C.  Lutatius.  Neque  enim 
Cnaeuni  praenomen  esse  Lutatioruni 
reperi.  Supra  in  Capilolinis  con- 
sulibus  est  Q.  Lutatius  C.  F.  C.  N, 
Cerco.  Sigon. 

§  7  Quod  stipendium  serius  quoad 
diem  prcesiaret]  Hoc  Sigouio  et  Gro- 
novio  non  displicuisse,  ex  eoruni  si- 
lentio  coUigo.  Non  possum  hoc  genus 
loquendi  aliorum  scriptorum  aucto- 
ritate  contirmare.  Nam  pro  eo  quod 
in  Plauti  Pseud,  ii.  2.  28.  legitur 
'  dies  pr*stitnta  est,  quoad  referret,* 
Passeratium  maliiis-ier/unnj  adrefcrret, 
scribit  Parens  in  Lexic.  Plant.  Ea 
conjectura  hie  quoque  locum  ha- 
bere potest.  Duk.  Voceni  quoad  pro 
'  quantum   ad,'    '  quod   adlinet  ad,' 


apud  probos  linguae  Latlnae  scriptores 
non  obcurrere,  inter  plerosque  viros 
doctos  constat.  Unus  earn  defendcre 
conatus  est  Andr.  Borricliius  in  Ap- 
pend.  non  mode  ex  hoc  loco  Livii, 
sed  et  ex  altero  Varr.  de  Ling.  Lat. 
vii.  93.  *  Haec  sigillatim  triplicia  esse 
debent,  quoad  sexum,  multitudinem, 
casum  :'  qnibus  addere  potuisset  ter- 
tium  ex  ejusdem  Varr.  de  Re  Rust. 
I.  9.  '  Sic  magna  tria  discrimina  ter- 
rap,  quod  refert,  ulrum  sit  macra,  an 
pir)guis,  an  niediocris :  quoad  cultu- 
ram,  pinguis  foecundior  ad  mulia, 
macra  contra.'  Respondit  Mariang. 
in  Auctar.  ad  Gramm.  Philos.  p.  17. 
baibaros  ex  quod  ad  fecisse  quoad;  et 
bunc  soloucismum  indortonmi  librari- 
crum  opera  duobus  Varronis  locis  in- 
sedisse.  De  loco  hoc  Livii  Vorstius 
olim  Gronovium  consuluit,  qui  in  Epis- 
tolaa.  C10I3CLXX.  scripta,  quam  Vors- 
tius Valerie  INIax.  praefixit,  re>ponditi 
se  legendum  censere  serius  quatn  ad 
diem;  alibi  autem  in  talibus  malle 
quod  ad.  Hanc  conjecturam  probavit 
Vorstius,  cujus  verba  in  libro  de 
Latinit.  Mer.  Suspect,  c.  32.  digna 
sunt,  quas  bic  legantur :  '  Fortassis 
pro  quoad,  ut  Gronovius  conjecit, 
legendum  quam  ad  diem.  Sane  serius 
quoad  diem  non  potest  esse  serius  se- 
cundum diem:  foret  enim  iocutio  plane 
iuepta.  Si  quiden)  quod  serum,  ant 
serius  est,  id  non  aliter  quam  secun- 
dum diem,  vel  secundum  tempus  se- 
ruu),  aut  serius  esse  potest:  atqne 
ita  rh  quoad  diem  plane  supervacuum 
esset.  Si  autem,  ut  vult  Gronovius, 
serius  quam  ad  diem  legatur,  Iocutio 
plane  concinna  erat.  '  Ad  diem  pe- 
cuniam  solvere'  dicebant  veteres,  si 
constituta  die  solveretur.  Subaudie- 
bant  enim  *  dictam,'  vel  *  constitn- 
tam  :'  quae  vocabula  inttrdum  et  di- 
serte  adjiciebant,  &c.  Ergo  '  serius 
quam  ad  diem,'  quod  apud  Livium 
est,  erit  pro  '  lerius  quam  ad  dictam 
diem,'  '  serius  quam  par  erat.'  Ego 
etianiGronoviiconjectura  subscribe.' 


12108 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Facile  aiitem  qua  ad  diem  in  quoad 
diem  cornimpi  potnit ;  ut  ob&ervat 
Cellar,  in  Discuss.  Append.  Danic. 
p.  90.  Unde  vero  factum  esse  dice- 
nius,  Gionovinm  in  ullimis  curis  Inijus 
conjecturaB  non  nieminisse? 

§  10  A.  Atilius  prator  urbanus']  Ita 
piimnm  editum  vidi  Lugd.  a.  1551. 
Omnes  enim  prioies,  et  qusedam 
posteriores  per  notas  exhibeiit  A. 
Atilius  pr.  urb.  Ex  qno  ambiguum 
manet,  utrum  Livius  dederit  ■prator 
vrbis,  an  prator  urbanus.  Utrumque 
enim  ei  in  usu  esse,  dictum  est  ad 

XXV.  1.  §  11. 

§  11  Centum  millium  (sris  munus} 
Vide  Perizon.  de  lEie  Gravi  p.  116. 
Dvk.    Vide  ad  c.  19.  §  6. 

^des  libera  hospitio  data"]  '  /^des 
libeias'  interpreter,  quae  nulli  alii 
vel  inquilino,  vel  habitatori  servirent, 
quasqne  is,  cui  dabantur  et  qui  in 
eis  collocabatur,  solus  cum  sua  fami- 
lia  incoleret.  Sic  a  Plauto  '  locus 
iiber'  dicitur,  ubi  remotis  interpel- 
latoribus  et  interventoribus  aliqnis 
voluptati,  remotis  arbitris,  operam 
dare  potest  :  nam  sic  in  Pcennla 
scribit  i.  1.  49.  '  Locum  sibi  velle 
liberum  prseberier,  Ubi  nequam  fa- 
cial clam.'  Iterum  iii.  3.  25.  '  Libe- 
rum ut  commonstraremus  tibi  locnm 
et  voluptarium.'  Turnebus,  Advers. 
XXX.  32.  De  aedibus  liberis  vide 
ad  Livii  xxx.  17.  et  xxxv.  23. 
Duk. 

Cap.  VII.  §  2  Voveraf,  S^x.  adem  Ju- 
vonis  ^loyietal  Casus  dandirequirilur: 
sic  enim  semper  loquitur.  Res  exem- 
plis  non  eget.  Junoni  igitur  scribe. 
Sigoniiis.  Vide  tanien  ad  xxxii.  G. 
\1. 

Exacta  cera  ducenu  millia  pondo]  Ita 
constanter  omnes  editi.  Crevierius 
tauicn  nialebat  ducenta.  Sed  vide  ad 
IV.  IG.  §  6. 

§  3  In  agro  Statiellati  pugnatum  ad 
oppidum  Caryatutn]  Slalellati  liic  ct  ali- 
bi omnes  edd.  ustiue  ad  postrcmam 

Gruteri,  qui  primus  Statiellati  rcce- 


pit.  In  eo  secntus  est  Cluverii  sen- 
tenliam  Ital.  Ant.  i.  10.  p.  82.  Dein 
Caristum  ed.  Basil.  1554.  et  quaedam 
aliae  :  quarum  forte  orlhographiam 
Cluverius  probavit.  Omnes  priores 
et  recentiores  scribunt  per  vocalem 
Gracam  Carystum:  quomodo  etiam 
nomen  urbis  Euboicae  scribitur  xxxi. 
45.  et  1.  xxxii.  cap.  16.  et  17. 

Cap.  VIII.  §  1  Nee  eiiim  plus  quam 
decern  millia  hominnm  erant}  Ita  Cie- 
ricus  edidit;  nescio  qnam  ob  caus- 
sam,  quum  omnes  reliquae  edd.  rh 
quam  ignorent,  et  Livius  sappe  parti- 
culam  illam  omittere  soleat.  Vide 
ad  XLi.  12.  §  8.  Recte  eam  Crevier- 
ius expunxil;  qui  insuper  observat, 
vel  hie  numerum  justo  majorem  esse, 
vel  numerum  caesorum  in  pugna  justo 
minorem.  In  proxime  enim  praece- 
dentibus  dictum  esse,  Statiellates  in 
prcelio  multo  majorem  civium  nume- 
rum amisisse,  quam  superesset. 

§  5  Statiellates,  qui  wni]  Editi  ante 
Gruter.  Statellates.  Vide  ad  cap.  7. 
§3. 

§  7  Quas  ob  res  placere  senatui,  M. 
Popillium']  Suspicor  legendum,  Quas 
ob  res  S.  C.  factum  est,  placere  senatui, 
Sfc.  Dixit  enim,  atrox  res  visa  sena- 
tui est,  Statellates  Ligures,  deditos 
in  fidem  populi  Romani,  armis  et  li- 
bertate  spoliatos  esse.  Quare  S.  C 
factum  est,  placere  senatui,  M.  Po- 
pillium consulem  Ligures  in  liberta- 
tem  restituej-e,  &c.  De  boc  S.  C.  ita 
paulo  post  c.  9.  '  Postulare  a  Patri- 
bus,  ut  S.  C.  in  se  factum  tolli  jube- 
rent.'  Ha*c  autem  verba,  ob  eas  res 
placere  senatui,  ut,  dfc.  solennia  esse 
senatusconsultornm,  adparet  ex  se- 
natusconsnltis  Philippicarum  apud 
Ciceronem.  Sigon.  Scriptus  Quas  ob 
res  placere  senatui.  Sigonius  ex  con- 
jectura  Quam  ob  rem  senatusconsullum 
factum  est,  placere.  Hujns  partem  ad- 
optarunt,  partem  neglexerunt  vul- 
gata?  arcliitecti.  Ego  vero  et  in  scrip- 
to  delcrc  malim  t5  senatui :  tantnm 
abest,  ut  deessc  aliquid  putem,  aut 


T.   LIVIl    HIST.   LIB.    XLII.    CAP.  9. 


12109 


non  intelligam  senatiisconsnltuni  fac- 
tum esse,  etsi  factum  esse  non  expri- 
niatiir.  J.  F.  (iron.  Viilgatac  archi- 
tect!, dc  qiiibiis  Grouoviiis  liic,  vel 
potins  ipse  Sigonins  in  contextii  Li- 
viaiio  edi  ciiravit,  Quas  ob  res  senatus' 
consuUum  factum  est,  senatui  placere. 
In  prioribus  Scholionim  Sigonii  edd. 
conjectura  ejus  operaiiim  eiroie  ita 
pioponitur:  Quam  ob  res  senalusconsiilt 
turn.  Quod  CO  inscio  postea  ab  aliis 
emendattun  est  Quam  ob  rem,  qnum 
ipse  potius  conjicere  voiuisse  videa- 
tur  Quas  ob  res,  turn  quia  in  contextu 
ita  edidit,  turn  quia  in  lioc  scliolio  ob 
eaa  res  sollemnia  senatusconsultorum 
vurbaesse  agnoscit:  quare  ita  in  sclio- 
lio (jus  emendavi.  Formulnni  Quas  ob 
res  inlustravit  Biisson.  de  Forn).  ii. 
172.  alteram  placere  senatui  ibid.  pag. 
194. 

§  8  Arma  qitoque  tempore  fieri  in  ea 
gente]  Conige  Arma  prima  quoque  tem- 
pore fieri.  Nam  de  consiile  pauIo  ante 
dixit, '  At  ille  arma  omnibus  adeniit.' 
Quae  ergo  arma  a  consule  Liguribiis 
adenipta  fnerant,  ea  prime  quoqne 
tempore  fieri  censuit  senatus,  et  fac- 
tum consulis  improbavit.  Nota  di- 
ceiidi  forma  est.  Si^oii.  Credo  finiri. 
Nee  eiiim  sensus  alioquin  est.  xxv. 
34.  '  Tenipns  esse  id  jam  agi,  iit  bel- 
Inm  in  Hispania  finiretur.'  Et  sic 
quoque  legeudum  videtur  xliv.  34. 
'  Aut  victoria  egregia,  aut  morte  me- 
morabili  finituros  belliim  :'  non  initu- 
ros,  ut  vulgo.  Jac.  Gronov.  Formula 
primi)  quoque  tempore  inniimeris  locis 
apud  Livium  obcurrit.  Vide  n.  48. 
III.  40.  lib.  XL.  capp.  20.  28.  29.  lib. 
XLII.  capp.  18.  27.  28.  lib.  xlui.  capp. 
7.8.  11.  12.  IG.  lib.  xnv.  capp.  17. 
21.  28.  XLV.  17.  et  alibi.  Similiter 
prima  quoque  die.  Vide  ad  iv.  58.  § 
8.  Expositio  vero  verbi  fieri,  quam 
Sigonius  dedit,  ferri  nequit.  Si  enim 
id  vellet  Livius,  non  opus  fuisset, 
nova  arma  fieri,  quum  ademta  reddi 
possent.  Crevierius  opinatur,  ideo 
senatum  jussisse  arma  fieri  ia  ea  geu- 


te,  ut  rescindcret  id,  quod  fecerat 
congul,  qui  non  tantum  arma  Slatiel- 
latibus  ademerat,  sed  procul  dubio 
nova  etiam  fabricari  vcluerat.  Cro- 
novius^HJri  pro ^tri  scril)enduni  con- 
jicit,  et  arma  finiri  pro  bellum  finiri 
accipit.  '  Finire  bellum'  dixit  etiam 
xxviii.  7.  *  Quum  de  finiendo  ^Eto- 
lico  bollo  ageretur.'  Verum  quamvis 
arma  pro  bello,  prassortim  apud  poe- 
tas,  s;Tpe  ponantur,exempium  tamen 
ex  prosaico  scriptore  re(|uiro,  unde 
'  finire  arma '  eo  sensu  usnrpari  con- 
stet.  Locus  noudum  sanus  vide- 
tur. 

Vincendo  obpugnanles']  J.  Clericus 
conjecit,  scribendum  pugnantes.  Non 
enim  de  oppugnatione  urbium  aut 
castrorum  agi :  quod  jjrobavit  Cre- 
vierius. 

Cap.  IX.  §  1  Qua  ferocia  animi  usus 
erat  in  Liguribus]  Pro  in  Ligures,  ad- 
vcrsus  Ligures.  Supra  v.  11.  '  Mi- 
nime  convenire,  qulbus  iratos  quisque 
Deos  preralus  sit,  in  iis  sua  potestate 
non  uti.'  Val.  Max.  v.  1.  1.  '  de- 
mentia in  Perse  usus  est.'  Similiter 
Sallust.  Catil.  c.  52.  §  3.  '  Cavcre  ab 
illis,  quam,  quid  in  illis  statuamus, 
consultare:'  et  §  12.  '  Sint  sane  li- 
beralcs  ex  socionnn  fortnnis,  sint  mi- 
sericordes  in  furibus  aerarii :'  ubi  vide 
Cortium,  et  Burm.  ad  Ovid.  Met.  ix. 
274.  Adde  quae  notavi  ad  xvviii.  43. 
§8. 

§  2  Infestus  pratoribus,  Romam  re- 
diit]  Lege  prcetori.  A,  enim  Atiliuni 
intelligit.  Itaque  addit, '  Invectus  est 
ill  priiitorem,  qui  adversus  se  pro  lios- 
tibus  senatusconsnltum  fecisset.'  Si- 
gonius. 

§3  0^  bello  rem  bene  gestam"]  Ita 
ultima  Gruteri  ed.  eanique  secutae 
recentiores.  Priores  legunt  ob  rem 
bello  bene  gestam ;  quod  sine  caussa 
loco  motum  restitui. 

§  5  Quam  absentes  ex  Uteris]  Lege, 
quam  abscnti  sibi  ex  Uteris  de  bene  gcsta 
rep.  missis  dec,  deb.,  prasenti  honoris. 
J.  F.  Gion.    Pithoeus,  teste  Heaniio, 


12110 


NOTiE    VARIORUM    IN 


conjecit  absente  se  ex  Uteris,  et  mox 
prasente  honoris.  Posses  etiani,  quam 
absent  is  ex  Uteris,  de  bene  gesta  repub. 
viissis,  dec.  deb.,  praseiiti  sibi  honoris. 
Doujatins  vulgatum  tuettir,  et  absen- 
tes  intelligit,  neinpe  a  se  consule,  sive 
ab  eo  loco,  iibi  ipse  erat.  Nee  displi- 
cere  videtur  Crevieiio,  qui  notat  tam 
abfiiisse  senatuiu  a  PopiliiOjqMam  Po- 
pilliuni  ab  senatii.  Ambo  vero  non 
advertenint  Gronov.  etiam  prasenti, 
pro  prasentes,  enieiidasse. 

§  6  /«  proiinciam  rediit]  Ita  Gro- 
nov. a.  16G5.  edidit,  et  ejus  exempio 
reiiqai.  Priores  omnes  redit.  Vide 
ad  XXXVI.  35.  §  2. 

§  8  Pratores  deinde  facti]  Exinde 
edd.  ante  D.  Heinsii  Elzeviriaiiajn, 
quod  restitiii.  Snpra  xxxi.4.  '  Pra- 
tores  exinde  facti  Q.  INIinnrius  Rii- 
fiis,'  &c.  XXXVII.  47.  '  Praetores  ex- 
inde facti  duo  Q.  Fdi)ii,'  &c.  xl.  35. 
'  Przptores  exinde  facti  Ti.  Sempro- 
niiis  Gracchus,'  &c. 

M.  Junius  Pcenus]  Pennus,  ut  ante. 
Sigon.     Vide  ad  xxix.  11.  §  13. 

C.  Memmius  iterum]  Primam  illins 
prsetinam  Pighins  ex  verosiniili  con- 
jectura  ponit  in  a.  lOLXXViii.  ciijus 
anni  comltia  et  nomina  praetorum  lib. 
xj.i.  desiderantiir.  Duk. 

Cap.  X.  ^  1  L.  Postumius  Albinus"] 
A.  Postumius  ex  censura  Capitolina, 
et  Livio  supra  XLi.  27.  Sigon.  Hanc 
conjpcturam  recepi.  Receperat  eti- 
am Sigonius;  sed  sequentes  prioreni 
lectionem  male  revorarunt.  L.  Pos- 
tumius  Albinus  hoc  anno  consul  fuit. 
Supra  xLi.  28.  xlii.1.  Hinc  censu- 
lam  gerere  non  potuit.  A.  antem  et 
L.  Postumii  Albini  fratrcs  fui^se  vi- 
dentnr;  ambo  eniin  in  fdstis  dicun- 
lur^.  r.A.IS. 

§  2  Ducenta  sexaginta  novem  millia 
et  quindecini]  Epitome  hiijus  lib.  nu. 
merat  ducenta  nuinquaginta  septem  mil- 
lia ducenta  Iri^inla  «n«m,  quae  qua  ra- 
tione  commode  in  concordiani  rcdi- 
gantur,  non  video.  Pighins  in  Annal. 
ad  a.  I3LXX1X.  p.  3JG.  veiiorem  pro- 


nunciat  lectionem  Epitomes,  ea  mo- 
tus  ratione,  quod  Livius  subjungat, 
civium  nnmernm  nnmernm  '  nuilto 
minorem'  solito  fuisse.  Lustro  an- 
tern  priore,  ut  testatur  auctor  Epit. 
1.  XLI.  '  Censa  sunt  civium  capita  du- 
centa septuaginta  tria  millia  ducenta 
quadraginta  quatuor.'  At  mihi  du- 
bium  est,  uter  nunierns  verior  sit :  eo 
enim,  quem  Epit.  libri  praecedentis 
edit,  minor  est,  non  modo  quam  Epi- 
tome hujus  libri,  sed  ct  ipse  Livius 
hie  pra?fert :  ncque  Livius  '  multo,' 
sed  '  aliqnanto  minorem  '  fuisse  tra- 
dit.  Sufficere  igitur  videtur,  quatuor 
millibus  et  quod  excurrit  minorem 
civium  numerum  hoc, quam  proximo, 
lustro  censnm  fuisse. 

^  3  Ne  quis  eorum  Rom(B,sed  omnes 
in  civitatibus  suis  censerentur]  Ita  pri- 
mus Curio  edidit.  Et  tale  quid  sen- 
sus  exigit.  Priores  typis  excusi  le- 
gnnt  Romce,  et  omnes.  Solent  autcin 
voculae  et  ac  sed  in  Mss.  confnndi. 
Vide  ad  XL.  58.  §  1.  Forte  tamen 
minorinuitatione  legi  potest  Roma,  at 
omnes.  Hae  fiutem  particular  simili- 
ter a  librariis  confundnntur.  Vide 
ad  XXXVI.  35.  §  7. 

^  4  Neque  ab  altero  notatum  proba- 
vit]  Corrigo,  neque  ab  altero  notatxtm 
alter  probavit.  Sic  xlv.  15.  '  Neque 
nllius,  quem  alter  notaret,  ab  altero 
levata  ignominia.'  Hac  de  ratione 
censoria  sic  Cicero  pro  Cluent.  c.  43. 
'  Atqui  ipsi  inter  se  censores  sua  ju- 
dicia  tanta  esse  arbitrantur,  ut  alter 
alterius  judicium  non  modo  reprelien- 
dat,  sed  etiam  rescindat  ;  ut  alter  de 
senatu  movere  velit,  alter  retincat; 
alter  in  ararios  referri,  ant  tribu  mo- 
verijubeat,  alter  vetet.'  Sigon.  Vox 
alter,  quam  Sigonius  addidit,  opera- 
rum  neglegentia  in  una  tantum  deest 
ed.  15asil.  1554. 

§  5  Annos  sex  post,  quam  voverat] 
Jar.  Perizon.  in  margine  Livii  scri- 
bendum  conjicit  annos  octo.  Voverat 
aedem  consulihus  A.  Poslumio  Albi- 
no Lusco  et   C.  Calpurnio   Pisoiie. 


T.    LlVll    HIST.    LIB.   XLII.   CAP.   10. 


12111 


Vide  XL.  40.  conlato  c.  35.  Illi  au- 
leni  seciiiuliim  Fastos  Capitol,  con- 
stiiatiim  obtinucnint  an.  iolxxiii. 
mine  vero  tledicafnr  L.  I'ostnmio  Al- 
bino et  M.  Popillio  La?nate  consuli- 
biis,qni  in  iisdc m  Fastis  est  a.  i3i,xxx. 
Inter  ntrnniqiie  annum  intersunt  sex 
iiiedii  anni,  et  niliil  in  Livio  nuitan- 
(luMi  eiit,  si  in  nutneiandis  annis 
omittanms  et  illiini,  quo  vota,  et  il- 
ium, quo  dedicata  iv>des  est.  Ita  Li- 
vinm  nnnieraie  solituni  fnisse,  docet 
Sigon.  ad  xxv.  15.  §  19.  et  xl.  52. 
§  4,  Vide  etiaiii  qiiiE  dixi  ad  xxxni. 
44.  §  2.  XXXIV.  44.  §  2.  et  xxxviii. 
52.  §  7.  Sunt  tanien  etiam  cxeuii)la, 
ubi  aiterum  tcrniinuni  nuinero  com- 
preliendeie  Livius  solet.  Vide  ad  iv. 
20.  §  8.  et  XXXIV.  1.  §  3.  Ad  priorem 
antein  Livii  locum  alii  docnerunt, 
eum  inteidum  ntniinque  terminuni 
numerasse  ;  quod  etiam  exemplis  pro- 
bare  coiiatur  IJodwell.  de  Cyclis 
Diss.  X.  §  2(5.  jiag.  493.  ubi  docet 
'  tertiimi  annum,'  'diem'  vocari,  li- 
cet inter  utrunique  terminuni  unus 
tantum  dies  inedius  sit.  Excmplis 
ejus  adde  alia  Livii  lib.  XLiv.  capp. 
3.  4.  5.  XLV.  1.  §  G.  cap.  9.  §  3.  Vi- 
deo quid  Perizon.  in  errorem  indnx- 
erit,  ut  ita  eniendaret.  Prime  eniin 
numeravit  alterutrum  tantum  annum, 
quo  acdes  vel  vota  vel  dedicata  est; 
deinde  dedicationem  retulit  in  annum 
sequcntem,  quo  C.  Popiilins  Lwnas 
et  P.  ./Elius  Ligus  consules  fuere, 
quia  eoruin  creationem  Livius  jam 
cap.  praec.  memoravit.  At  posteriu.s 
male.  Cn.  Sicinins,  qui  eodein  tem- 
pore praeturam,  (|uo  illi  ronsulatum, 
obtinuit,  postea  hoc  cap.  adhue  'prae- 
tor designatus '  vocatur;  et  nlleiius 
eodem  cap.  sequiiur,  '  Principium 
inspqueniis  anni,  quo  C.  Po()iHius  et 
P.  /Elius  fuerunt  consules,  residuas 
conientiones  ex  priore  anno  habiiit.' 
Inde  auteui  denium  gesta  istius  anni 
referre  incipit. 

Et   scenicos   ludos   per    qnatriduum'] 
Voverat  ludos  Jovi   optiuio  maxinio 


et  gpdem  Fortunae  Equestri,  XL.  40. 
Ludos  Jovi  fecit  in  cousulatu,  xl. 45, 
Hi,  quos  nunc  edit,  fuerunt  ludi  de- 
dicationis  a'dis  Fortunap  Eqiiestris  : 
nam,  dfidicalionis  teniploriim  caiissa 
hidos  fieri,  nios  erat.  Vide  XL.  52. 
Dulcer. 

§  G  In  locum  ejus  suhfcctus  A.  I'os- 
lumins  Albinus]  Non  intelligo  A.  Pos- 
tnniium  viruin  consuiarem,  hujusque 
lustri  censorem.  Vix  enim  verisimi- 
le  videtur,  sacerdoliuui  illiid,  licet 
infer  prarcipua  sacerdotia  Roma?  iia- 
bitum  fiierit,  nunc  demum  in  viruin 
provectii'  aetatis  tantaque  (lignitatia 
conferri:  sed  intelligi  potest  alius, 
queui  Cir.  Acadeu'.  iv,  45.  praetoreiu 
fuisse  rcfert  P.  Scipione  et  M.  Mar- 
cello  consulibus,  sivea.  ktlxxxxviii. 
consulem  vero  cum  Luciillo,  sive  a. 
IJCII. 

§  8  C.  Siciuius  pralor  designntus, 
cum  imperio  in  Apuliam  missus^  Sigon. 
Disput.  Foster,  cum  Gruchio  p.  748. 
l:oc  non  '  iiuperiuni  magistiatus,'  sed 
'  iiiiperium  uiilitare  '  fuisse  coiiten- 
dit,  quia  Siciuius  niagistratum  uon. 
dum  inierat,  sed  tantum  pr*tor  de- 
signatus  erat.  Kesponditei  Grucliius 
cap.  33.  Refiitat.  ad  Poster.  Sigonil 
Disput.  QuiE  Sigonius  cap.  ult.  de 
Lege  Ciiriata  reponit,  non  videiitur 
evertere  sententiam  Grucliii.  Duker, 
C.  Siciuius  operarum  crrore  prima; 
exhibui^rnnt  Gruteri  edd.  pro  quo 
Hearne  et  Crevier.  recte  restituerunt 
Cn.  Sici7tius,  ut  halieiit  edd.  aniiqui- 
ores.  Et  ita  vocatur  cap.  pra'C.  et 
mox  hoc  ipso  cap. 

§  11  Incapti)  perstabant]  Dividen< 
da»  voces  sunt  in  coepto.  Et  XLV.  15. 
'  in  bene  nvpto  perseverare  '  ait. 
Sigon.  Etiam  conjici  potest  in  incep- 
to,  XXXII.  23.  '  Pertinacius  Quin- 
tius  in  inceplo  perstabat.'  Adde 
Jac.  Gronov.  ad  Mil.  33.  Duker.  In 
cwpto,  (iivibis  vocibus,  ut  Sigonius 
scrihcndum  nionuit,  omnes  edd.  ante 
Basil,  a.  l.)54.  qua>  librariorum  lapsu 
una  voce  incapto  dcdit. 


12112 


NOTiE    VARIORUM    IN 


§  15  Consules,  oh  ea  irati  sennfui, 
Lutinis  fcriis]  Non  moverem,  si  lietc 
verba  caussis  iraiiini  statim  siibjice- 
lentiir,  non  interjeclis,  qn.e  de  pro- 
vinciis  pratomm  proxime  praece- 
(lunt.  Nunc  suspicor  ab  Livio  relic- 
tiim  Consules  obirati  senatui.  Quo  ver- 
bo  iisuset  I.  31.  '  Ant  Roniana  sacra 
susceperant,  ant  fortiinnp,  ut  fit,  obi- 
rati, ciiltiim  reliqiierant  Deum.'  Se- 
neca de  Tianq.  Anim.  cap.  2.  '  Et  ex 
hac  deinde  avrrsatinne  alienoiuni 
processniin>  et  suoiiim  desperatione 
obiiascens  fortune  animus,  et  de  sae- 
culo  querens.'  Appiileius  in  Apolo- 
gia p.  275.  ed.  Elmenh.  'Cum  eliam 
hi,  qui  sibi  delicti  alicnjiis  conscii 
sunt,  tamen,  cum  male  audiunt.com- 
moveantur  et  ojjirascantur.'  Est  et 
apud  Cicer.  ad  Attic,  vi.  3.  '  obiia- 
tio.'  I*iorsus  T^  ea  insiticium  ab  ig- 
norantibus  id  verbiim  videtur.  J.  F. 
iiron.  Appul.  in  Florid,  pag.  357. 
•Suninium  argumentum  anioris  fre- 
quentibus  delcctari,  cessantibus  obi- 
rasci.'  Qionovio  adversari  videtnr 
Perizon.  qui  ad  margineni  Livii  no- 
tavit,  quap  de  provinriis  intei  ponun- 
tur,  per  occasionrm  dicta  esse,  quia 
et  illis  supplenientum  newatum  fuit 
srque  ac  consuiiijus.  Verba  igitur 
'  Prjctoribus  quoque  in  Hispaniam, 
&c.  S|).  Cluvius  .Sardinian! '  quasi 
per  parentliesin  interjecta  esse,  et 
ad  ea  quae  verba  ilia  praecedunt,  re- 
ferendum quod  scquitur  Consules  ob 
ca  hull  senalui:  ob  ea,  nempe  (|Uod 
provinria  INIacedonia,  et  vel  novos 
exercitus,  vel  supplenientum  veleri- 
bus  scribere  negarttur.  At  Grono- 
vii  emcndationem  probavit  Grsevius 
ad  Cic.  ad  Alt.  vi.  3. 

Iti  prorincinm  nbituros  se  denuncia- 
riinl]  Ita  Frob.  ed.  1535.  sed  prima 
legit  (ihituros  esse  denunciarunt  sine 
pronomine,  ()uod  commode  inteliigi 
potest.  Su|)ra  lioc  cap.  '  PriB  se  fe- 
rens,  si  quid  decernerent,  intercessu- 
rnm,  collrgam  deterruit.'  Et  dein- 
de, '  Macedoniani  decreturos  neganf, 


ni  de  M.  Popillio  referretur.'  e.  17. 
'Facturum  pollicitus  proficiscitur. ' 
c.  24.  'Si  aliquid  possent  Rlasinissae 
honoris  caussa,  et  fecisse,  et  factn- 
ros  esse.'  c.  26.  '  Poilicitosquc,  om- 
nia, quae  populus  Romanus  imperas- 
set,  praBstaturos. '  c.  38.  'Singulis 
enim  civitatibus  de  se  ipsis  consii- 
lendi  potestatem  factnros. '  c.  55. 
'|Ne  Uoniani  quidein  abnuunt,  mag- 
na sua  cum  clade  fuisse  pugnaturos.' 
XLiii.  16.  '  Juravif,  si  coliega  datn- 
natus  esset,  comitem  exsilii  ejus  fu- 
turum.'  XMV.  14.  'lis  poUicitum, 
deprecatorem  apud  senatum  futu- 
rum.'  XLv.  13.  '  Masinissam  memi- 
nisse,  regnum  a  populo  Romano  par- 
tnm,  anctumque,  et  multiplicatum 
habere.'  c.  44. '  Quimi  praetor  sena- 
tum ei,  si  velit,  eo  die  datnrum  dix- 
isset.'  Eodem  cap.  '  Responsum  est, 
legates  ad  rem  in«piciendam  missu- 
ro8. '  Vide  Grono  v.  ad  xl.  42.  ^3. 
et  quae  notavi  ad  i.  23.  §  5. 

Cap.  XI.  §  3  Sitpra  quam  ne  optare 
quidem  auderct^  Aildendam  esse  vo- 
cem  quidquum,  monet  Crevierius. 

Vt  Persei  conatis  obviam  iret^  Ob- 
servat  Donjatius,  Livium  minus  usi- 
tata  iuHexione  conatis  dixisse  pro  co- 
nalibus.  Eadem  etiam  utitur  xxi.  50. 
'  Statuni  deinde  insulte  et  Kartiiagi- 
niensium  conata  exposuit.'  Et  ita 
Siiius,  per|)etuus  Livii  imitator,  xii. 
434.  '  Verterat  et  mentem  Tyria  ad 
conata  Tarentus.'  Caesar  Bell.  Gall. 
I.  3.  '  Perfaciie  factu  esse  illis  pro- 
bat,  conata  perficere. '  Vide  Nic. 
Heinsium  ad  Veil.  Paterc.  ii.  35.  et 
Vorstii  ludic.  Corn.  Nepof.  voce 
'  Conata.' 

^  5  Jamjam  prhnum  alere  ac  fovere^ 
Lege  tanquam  primum  alere.  Lib. 
xxxiv.  c.  58.  '  Quandoquidem,  in- 
quil,  lionesta  pensamus,  sicut  ant 
sola  aut  prima  pensari  decet.'  ./.  F. 
(ironov.  Non  adsequor,  cur  hoc  lo- 
quendi  genus  durius,  quam  pro  Li- 
viana  elegantia,  Crevierio  visum  sit, 

§  6  Usu  belli  jam  inde  a  puero]  Ita 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XMI.   CAP.    12.  12113 


edidit  Jac.  Gronov,  1679.  operarnm 
errore  oinissa  niajori  distinctione  post 
vocem  belli;  qnain  iioii  inodo  servant 
piiores  editores,  sed  ipse  etiani  in 
niinori  ed.  qnse  eodein  tempore  lu- 
ceni  vidit.  Distinctionein  ctiani  onii- 
senint  Clericus  et  ('revierius :  quo- 
rum liic  insnper  niajoreni  interpiinc- 
tionem  post  vocem  contubernio  inter- 
posuit. 

§  9  Quce  lungo  tempore,  multis  mag- 
visque  merilis  pararetw,  auctoritatem^ 
Ita  demiini  inveni  in  ed.  Basil.  1554. 
Priores  praeferiint  parcretur :  quod 
non  est,  cur  displicere  debeat.  '  Pa- 
rere  '  passim  pro  adquirere,  nancisci, 
consequi  adhibctur.  vi.  25, '  Sibi  glo- 
riam  ingentem  peperit.'  xxi.  63. 
'  Res,  &c.  invidiam  apud  nobilitatem 
suasori  legis  Flaminio,  favorem  apud 
plebem  alterumque  inde  consulatum 
peperit.'  xxx.  11.  '  Multo  niajns  de- 
cus,  niajoremque  victoriani  sibi  pe- 
perit, qnam  nos  Sypiuce  victo  habe- 
mus.'  XXXIV.  41.  '  Graliam  ingen- 
tem apud  eum  ordinem  pepererunt.' 
XLii.  61. 'Similem  gloriam  ex  hoste 
pariendi  occasioneni  optabant.'  Vide 
Duker.  ad  Livii  xxvii.  45.  §  5.  et 
Bentl.  ad  Ter.  Eun.  i.  2.  69.  Solent 
autem  verba  '  parere  '  et  'parare' 
passim  confundi.    Vide  ad  v.  6.  §  1. 

Cap.  xir.  §  1  Nam  apud  GracicB 
afque  Asia  civilatcs  vereri  majestatem 
ejus  omnes]  Vulgatum  defendi  posse, 
hand  ignore.  Vide  tainen  an  prae- 
stet,  una  voce  deleta  legi  Nam  Gra- 
cico  atqite  Asiw  civitates  vereri  majesta- 
tem ejiii  omnes.  Infra  c.  13.  '  Cerne- 
bani  nobilissimas  Asiae  et  Graeciae 
civitates,  in  dies  magis  nudantes  ju- 
dicia  sua.'  c.  44.  'Omnibus  civitati- 
bus  Gracciic  alcjue  Asias  cnne  crat, 
quid  Persei  legati,  quid  Eumenes  in 
senatn  egisset.'  Insuper  Adcc  civcs 
ed.  princeps,  pro  quo  proxima  1535. 
civilales  reposuit. 

^  3  Selciici  filiam  diixisse  eum]  Pbi- 
lopatoris,  qui  fuit  Antiociii  Magni 
filius,  Demetrii  Soteris  pater.     No- 


nien  ejus  Laodice.  Marmor  Anmdel* 
liauum  p.  277.  'O  Srifxos  6  ArjXiwv  )3a- 
(riKiffaav  AaoS'tKriv  ^affiAeuis  SeAeufcou, 
•yvva'tKa  Se  fiacnXfws  Tlfpaews,  aptrrj^ 
fVfKfv  Kcd  evarejiela^  ttjs  nepl  rh  Uphv 
KoX  evvolas  its  thv  hrijxov  rwv  ArjXiui/. 
Hinc  potest  jnvari  Scldenus,  qui  no- 
tat  Laodicen  a\\\  hujus  uxoreni,  aut 
illius  filiam  alibi  occurrere,  se  non 
nieminisse  :  nxorem  autem  Persei, 
sed  sine  noniine,  appellari  Plutarcho 
in  vita  Paulli  p.  269.  Ex  Livlo  tan- 
to  amplius  scinius,  Seleuci  filiam  fu- 
isse.  J.  F.  Gronov,  Sponsam  Persei 
Laodicen  dictam  esse,  oiiiisso  tamen 
patris  nomine,  monet  eliam  Polyb. 
Exc.  Legat.  num.  i,x.  ex  ed.  Gronovii 
p.  1224.  nam  in  prima  Ursini  non  ha- 
bentur.  Kal  yap^vXwv  nXridos  els  vav- 
irriyiav  «5i5oto  irapa  too  Vlepcriws  toTs 
'PoSiojs'  Kcd  (rTf\yiSa  XP'^'^^"  e'^RCTy 
Twy  *  <ppaKT7}Tccv  iZ(5dt>pr]T0,  Tuv  recoffrl 
vfvvixcpayoiyrjKdToiv  ain^  rrjv  AaoSliajv, 
Ad  quern  locum  jam  Ursinus  bunc 
Livii  laudavit.  Forte  ibi  legendum 
areXylSa  xP^cfV"  fKaTTcp  tuv  KarcKppaK- 
Twv  iSiSdprjTo,  quod  redderem  strigi- 
iem  aureum  cuilibet  calapliraclorum  e- 
quilum  donacerat:  erreAyiSa  ibi  verti- 
tur  nunc  tcrniam.  Haec  autem  uxor 
Laodice  diversa  fuisse  videtur  ab 
ilia  quam  post  patris  mortem  nianu 
sua  occidisse  dicitur  c.  5. 

Sororem  dcdisse  Prusice  precanti  oc 
oranti]  Legendum  et  oranti.  Vide  ad 
X.  36.  §  17.  Prusiam  Persii  sororem 
nxorem  babuisse,  Livius  etiam  innuit 
c.  29.  Haec  autem  prima  ejus  uxor 
fuisse  videtui ,  ex  qua  suscepit  filium 
Nicomedem,  patri  in  regno  succe- 
dentem.  Postea  enim  et  aliam  nxo- 
rem duxit,  Diegyllis  Thracis  filiam; 
nnde  sustulit  liberos,  quorum  caussa 
ex  prioii  natum  Nicomedem  interfi- 
cere  voluit:  sed  is  patrem  occupans 
interfecit.  Vide  Justin,  xxxiv.  4.  et 
Appian.  in  Mitliiid.  pagg.  172.  et 
174.  Ex  liac  posteriori  uxorc  pro- 
creatus  videtur  Prusias,  cognomina- 
tus  '  Monodes  ; '  de  quo  vide  Valer. 


12114 


NOT.E    VARIORUM    IN 


Max.  I.  8.  ext.  12.  et  Fest.  voce 
*  Monodes.'     Vide  ad  Epit.  1.  L. 

§  4  Utrasque  iiuiitias  gralulalione, 
ifc]  Appianiis,  AUfiaWe  5e  avrov  KoiX 
ras  iiriyaixlas  PacriKiKas  &fjL(po)  'yivop.i- 
vas,  KoX  ras  yuficpayct>yias  '6\ifi  tcS  'Po- 
Sioov  (XToAifi  TrapaTrefxcpdelffas.  Ursinus. 
Est  in  Appiani  Legat.  xxv.  qui  sine 
dnbio  e  Poly  bio  descripsit.  Nam 
eadeni,  qtiBB  Appianus,  quod  recte 
animadveilit  iUsinus,  liahet  eliain 
Livius;  hie  autmi  Poiybinin  inter- 
pretatus  est,  non  Appianum.  Sed 
Livius  hie  atispiccs  de  sue,  oratio- 
nis  hoc  quasi  tinbltniate  exoinaudaj 
caussa,  videtur  addidisse,  ad  auspi- 
ces, qui  apud  Romano*  ad  nui>tias 
adliibebantur,  respiciens  ;  a  qitibus 
tamen  spousas  ad  sponsos  dcductas 
fuisse,  ut  apud  Giaeros  ab  iis  qui 
vviMcbayuyol  dicel)antur,  forlassis  nus- 
quam  traditum  est.  Nee  valde  usi- 
tatnm  genus  io(|ueiidi  est  '  nuptias 
deductas  esse,'  pro  sponsas  deductas 
esse  ;  nam  ita  inteiprelatus  est  Grie- 
ca  Poljbii  Tas  vvfKpayuy'w.s  Trapawe/j,- 
(pOiiaas.  Duk.  De  anspicibus  in  nup- 
tiis  vide  lirisson.  de  Kit.  Nujit.  p. 
37.  et  Holom.  de  Vet.  Ril.  Nupt. 
c.  2. 

§  6  Altero  ad  Sldenum,  migustissimo 
tt  celeherrimo  in  lemjilo,  iertio  Delphis] 
^'idetul•  legenduui  ud  Delum  ex  Suida 
voce  Ilipcrfus,  (|ui  de  Perseo  ait,  koI 
TovTuv  i^eridei  •irpoypa<pas  efs  t€  ArjKop 
Kal  Ai\(po6s.  Sigon.  Locus  Suidae,  a 
Sigonio  laudalus,  desciiptus  est  ex 
Polyb.  cujus  fiagnientuni  exstat  in 
Excerj)!.  Peiiesc.  p,  1440.  Vertiin 
ex  eo,  a-quc  atqiie  ex  Suida,  inspecto 
patet,  hue  non  j»eitiuere.  Naiiat 
euini  Polybins,  Pn>ea  j)ost  mortem 
patris,  renovataciMU  Honianis  aniici- 
tia,  GriECos  omnibus  modis  sibi  con- 
ciliare  conatum  es.'e,  ideoque  eos,  qui 
vei  a>ris  alieni  eaus-a,  vel  judicio  dam- 
nati,  vel  ol)  majcstatis  crimina  ex 
Macedonia  profugerant,  revocasse,  et 
etiicta  de  ea  re  proposnisse  (tsreArj- 
Xof,    Kol  AfXtpovs,  Koi  rh  Trjs  'Iruvlas 


'AdTjvas  lepSu.  Ita  enim  plenius,  quam 
Suidas,  locum  Polybii  exiiibet  cod. 
Peiresc.  nisi  quod  |)raeferat  rijs  2itw- 
yias^A67}vas,  perperani  in  voce  sequen- 
li  repetita  ultima  articuli  t^s  litera, 
pro  quo  recte  'Ircovtas  legit  Valesius. 
Licet  auteni  de  alia  re  Polybius,  de 
alia  Livius  agaiit,  veram  tamen  puto 
Sigonii  ronjecturam,  nisi  forte  legen- 
dnm  sit  ad  insiilam  Diliim,  pro  ad  Si' 
denum. 

§  7  Siios  honores,  Sfc]  Qui  tamen 
postea,  Attalo  Eumcnis  fratre  operant 
dante,  restituti  sunt.  Vide  Polyb. 
Exc.  Peiresc.  p.  1445.  et  Exc.  Legal, 
num.  Lxxiv.  Ue  bis  lionoribus  vide 
etiam  Vales,  ad  Exc.  Peiresc. 

§  8  /n  decern  annos  friimentum  prcB- 
pararel  Confer  Plutarch,  in  ^mil. 
Paull.  p.  259.  Ce'teruin  prapurutum 
scribendum  conjicit  Crevier.  et  ex 
prapcedentibus  supplcndum  esse  ha- 
bere. 

§  9  f/i  decern  millia  mercenariorum'\ 
Queni  fu2ere  potest,  scribendum  esse 
decern  tnillihus?  J.  F.  Gron.  Recte. 
Forte  oliii)  per  notas  sctipfnm  fiierat 
ut  X.  QC,  vel  ut  X.  M.  (|uod  perperam 
postea  a  librariis  vt  deam  millia  red- 
diliim  est,  pro  millihus.  Eos  alibi 
sjepe  ita  errasse,  vidimus  ad  xxv.  U. 
§  IG.  xxxii.  23.  §  10.  xxxvi.  1.  §  8. 
Similiter  eos  in  reddemiis  aliis  nume- 
roruni  notis  lapses  esse,  vidimus  ad 
XL.  18.  §5.  et  XL1I.  18.  §  7,  ut  et  in  qui- 
busvis  vocibus  per  com|)cndium  scrip- 
tis  ad  X.  10.  §  4.  Ant.  Perizon.  ad 
margiuem  Livii  notavii  etiam  legi 
posse  ut  in  decern  millia. 

Ex  melallis  regtis]  Id  est,  locis,  nn- 
de  metalla  eruuntur,  metallifodinis. 
Supra  XXXIX.  24.  '  Metalla  etiam  et 
Vetera  intermiss.a  recoluit,  et  nova 
niultis  locis  instituit.'  xlii.  52.  '  Se 
et  pecuniam  et  fiumentum,  przeter 
reditus  metallorum,  in  decpm  annos 
sepc-uisse.'  XLv.  18.  '  Metalli  quoqne 
Macedonici,  quod  ingens  vectigal 
erat,  local ionesque  pi<ediorum  rusti- 
coiuni  tolli  placebat.'  c.  29.  'Metalla 


T.    LlVll    HIST.    LIB.    XLIl.    CAP.    13. 


J  2115 


quoqne  ami  et  argenti  non  exerceri, 
feni  et  aeris  permitti.'  c.  30.  '  Prima 
pars  liisaitas  habet,  fortissinios  viros, 
et  niultas  f'l  iigiini  proprietates,  et  nie- 
talla.'  c.  10.  '  Tantuni  pecuniae  par- 
liin  ex  f'nictii  nielalloriim,  partiiii  ex 
vectigalibiis  aliis  coaccrvatnin  fue- 
rat.'  Justin.  I.  viir.  c.  3.  '  Aiiraria  in 
Tliessalia,  argenti  nietaiia  in  Tiiracia 
occiipat.'  Vide  Goesii  IiRliceni  in 
Rei  Agrar.  Script,  voce  '  IMetalla.' 
Pari  nioiio  GrtEci  ntnnlur  voce  ;ue- 
raWa.  Patisan.  Att.  c.  i.  "Evda  trorl 
'Adrjvaiois  ^v  apyvpuv  /ueVaAAw. 

§  10  Vel  Iribus  tuntiim  exercilibus'} 
Corrigo  vel  tr'tbus  tnntis :  quo  de  di- 
cendi  genere  lihro  priore  dictum  est. 
Sigon.     Vide  ad  xxxix.  44.  §  3. 

Cap.  XIII.  §  5  Qnum  ille  vobis  hel- 
ium, vos  fi  securam  jnicem  prastaretis'\ 
Notari  jubet  hoc  IVluretus  :  verbuui 
enini  '  praestandi '  non  convcnire  ad 
ntrumqne.  Al  ego  ain,  Livium  scrip- 
sisse,  aim  ille  vohis  bellum  jiararet,  vos 
ei  paccm  prastareiis.  Cur  ita?  quia 
sequitur,'  quauKjuam  mibi  quidem  non 
parare,  sed  gerere  paene  belhim  vi- 
debatur.'  Est  cnim  correclio,  tam- 
quani  minus,  quam  res  est,  dixisset. 
Oportuit  igitur  etiam  euni  dixisse, 
quod  corrigit.  J.  F.  Gron.  Ui  integrae 
vocis  interjectio,  u!ii  nulla  lacuna  ad- 
paret,  eo  toleiabilior  videatur,  cogi- 
tandum  est  partem  banc  Livii  ex  uni- 
co  cod.  evuigatam  esse  ;  muitisque 
de  caussis  vocem  ex  cod.  ilio  exci- 
dere  potuisse,  et  passim  voce>  ex  qui- 
busque  coibl.  excidisse.  Vide  ad  1. 
XXXVI. c.  19.  §  13. 

§  G  Abriipolim,  sociutn  atque  nmiciim 
vestru))/]  Appianus  in  Exc.  Leg.it. 
num.  XXV.  Kai  rav  vfxiTepwv (piXwv koX 
avfXfj.a.x<'»'  'APpovvo\iv  fiii/  atf'ijpfrai  rr^v 
apxw'  'ApOiTavpuv  o'  eV  'l\\vpio7s  nal 
SiivdaTT}v  iKTiiviv  iTTi^ovXivaas,  Kolruvs 
ipyaaafifvovs  uiroSe'SexTai.  Non  est  dii- 
bitandum,  quin  a  Polyi)io  sumseiit 
Livius,  unde  Appianus  etiam  ffie  ad 
verbum  accepit.  Vrsin.  ad  Exc.  Le- 
gal, p.  121.  Ue  hoc,  et  Artetarorur- 


sns  est  capp.  40.  41.  Adde  Sylburg. 
et  Kuhn.  ad  Pausan.  vii.  10.  Duk. 
Prima  et  reli(iuas  cdd.  iiic  Abnipolim 
praferunt  ;  sed  capp.  40.  et  41.  cm- 
nes  ante  Sigonium  Ahrypolim,  Verio- 
rem  autem  esse  bujus  loci  lectionem 
docent,  quae  Ursin.  ad  Exc.  Legal,  p. 
121.  notavit.  Fuisse  liuuc  Abrupo- 
lim  SaTre'coi'  vel  "Zairaiaiv  ^aaiXea,  ex 
Pausan.  in  Acliaic.  c  10.  patet. 

Arletanim  Illyriiim]  Eum  'ApBerav- 
pov  if  'l\\vpio7s  Swdarriv  vocat  Ap|)i- 
an.  in  Exc.  Legat.  num.  xxv.  p.  304. 
Si  autem  Ursini  enifndationcm  loci 
Paiisaniiv,  quam  ad  d.  1.  Appiani  pro- 
ponit,  recipinius,  Perseus  Artetarum 
in  oxsilium  jiepulit,  qnem  tamen  in- 
terfectuin  esse  Livius  liic,  infra  capp. 
40.  41.  et  Appian.  referunt.  Dou- 
jatiiis  male  Aretarum  edidit,  eunique 
a  Polybio  Arlhetarum  vocari  dixit. 
At  in  Polyb.  nulla  ejus  mentio  ob- 
currit.  Forte  scribere  voluit,  eum 
ita  ab  Apj)iano  vocaii.  Veruni  ita 
errorem  operarum  in  ed.  Gronov. 
1679.  'ApOdraipov  pro  'Apdiravpoi'  fide- 
liter  expressit. 

§  7  [iuersaml  Malo  Ettercam,  quod 
nomen  Gra'cum  est.  //.  Vales.  Con- 
jectiiram  banc  Clericus  in  contextuni 
recepit,  qiium  lamen  c.  40.  Eucrsam 
servarit.  Crevierius  utrobique  edidit 
Eutrcam.  .Sane  ev^pK^s  nomen  Grae- 
cuin  est;  veruni  inde  Euercam  casn 
quarto  formari  neqnit  :  nt  eniin  a 
Graeco  ArjyuoD-eeVTjs  Latini  fecerunt  De- 
mosthetiem,  ita  ab  EvepKr]s  faciendum 
erat  Euercem. 

Callieriliim]  Pufo  Jegenduni  CriZ/i- 
crntem,  quern  nomiiiat  Pausaiiias  in 
Laconicis  [immo  in  Acliaic.  c.  10.]  A- 
cbapoiMiui  res  ad  Romanes  tralientem. 
Vrsin.  Fulvins  legemlnm  putat  Calli- 
crattm,  quern  nomiuat  Pausanias  iu 
Laconicis  res  ad  Komanos  trabentem. 
At  Callicrates  ille  satis  ex  Polybio 
notus  A(  barns  fuit ;  hi  Tbebani  prin- 
cipes.  J.  F.  Gron.  Recte  Gronov. 
Cullicritum  adversus  Ursinum  defen- 
dit.    Non  modo  enini  Callicrates  ex 


12116 


NOTyE   VARIORUM    IN 


Polybio  satis  notns  Acliaiiis  fuit,  at 
hie  memoratus  dicitiir  Tliebaniis  fu- 
isse ;  verum  etiani  ex  vaiiis  locis 
ejiisdeni  Polybii  constat,  Callicratem 
Achaeiim  tinilo  bello  IMaceilonico,  quo 
Perseus  a  Romanis  captus  est,  diu 
superfuisse.  Vide  Exc.  Lcgat.  num. 
xciv.  cv.  et  cxxxix.  et  quidem  paul- 
lo  ante  bellum  Achaicum  kkto;  rriv 
'P65oi'  TeXfvra.  v6(T<f,  teste  Pausan.  in 
Acbaic.  cap.  12.  At  Caliicritus,  an- 
teqiiam  beibim  Macedonicum  cum 
Perseo  gereietur,  inteifectus  erat,  ut 
ex  boc  loco,  et  c.  40.  constat ;  et  qui- 
dem tali  casu,  qui  excusationi  Persei, 
Tiiebanos  illos  '  naufragio  periisse,' 
verisimiiem  prastextum  praebere  po- 
terat.  Vide  c.  41.  Quin  etiam  '  Cal- 
iicritus '  quidam  Boeotorum  legatus 
Romam  missus  memoratnr  apud  Po- 
lyb.  in  Exc.  Legat.  num.  xxxviii. 
Forniatnr  autem  id  nomen  ut  '  Tbeo- 
ciitn?,''Damocritus,'  et  pbira  similia. 
Tiiebanos,  principes  civitatisi  Forte 
ThcbancE  principes  civitatis.  J.  F.  Gro- 
novius. 

§  8  DohpicB  bella  inttiUt']  Quot, 
quseso?  baud  dubie  bellum.  J.  F. 
Gronov. 

§  11  Vos  videritis]  Vide  Pricasum 
ad  Enang.  Mattii.  c.  xxvii.  vs.  4.  N. 
Heins.  ad  Nas.  ex  Pout.  i.  2.  9.  et 
Burm.  ad  Petron.  Satyr,  c.  Gl. 

Cap.  XIV.  §  3  Exasperavit  anitnos 
ferocia  animi  Harpali]  Lege  ferocia 
ni7nia  Ilurpali.  J.  F.  Groii.  Livium 
a  repetendis  vocibus,  quibus  modo 
usus  erat,  non  abiiorrere,  niiiUis  ex- 
empHs  nie  ad  i.  3.  §  9.  docuisse  me- 
mini.  Hie  tamen  vulgatum  displi- 
cet,  et  probo  Gronovii  conjectnram; 
sive  error  natus  sit  ex  trajectione  li- 
terarum,  sive  voci  nimia  male  adba:- 
serit  litera  ultima  Yvsce(\.  ferocia,  et 
contra  ejus  ultimaui  eliserit  simili- 
tndo  primai  in  voce  sequent!  Hat' 
pali. 

Ilurpali,  «jui  princeps]  Appianns 
Exc.  Legat.  num.  xxv.  'Ap-Ku\6v  re 
vffitpdfvra  iraph.  Tl(p<rius  tls  avTi\oyiay 


TLvfifVOVS  Koi  'PoSi'coj'  Tiva  Trpecr/SeUT^i'. 
Ursin.  ad  Exc.  Legat.  p.  122.  Eodem 
Harpali  nomine  adpellatus  est,  qui 
cum  pecunia  Alexandri  Albenas  au- 
ftigit.  Vide  Justin,  xiii.  5.  Diod. 
Sic.  XVII.  619.  et  Plutarcb.  in  Pho- 
cion.751.  et  in  Demostli.  857.  Ejus 
etiam  meminit  Dinarcbus  in  Orat. 
contr.  Ueuiosth. 

^  6  Et  legatio  Rhodiorum  erat]  Vi- 
detur  deesse  Inter  ccBteras  et  legatio 
Rhodiorum:  aut  quid  simile.  J.  F. 
Gron.  Vir  doctus  malebat,  Et  legati- 
onis  Rhod.  erat  Safyrus  priiiceps.  An 
forte  Et  legatio  Rhod.  venerat,  ac  iSo- 
tyrus  princeps. 

§  8  Quod  quum  contigissef]  Aliter 
Appianus  Legat.  xxv.  Senatus  lega- 
tuni  Persei  et  Rhodiorum  fiovAop.ei'ovs 
€i$  6\piv  rhv  Eufx(vr)  SteKeyx^^f)  TfapdvTOS 
juef  en  tov  Eiifieyovs  oi)  irpocrriKaTO'  pti- 
TaaravTos  Se  iSe^uro.  Si  boc  verum 
est,  bic  particula  negans  excidit,  et 
legendum  est  tion  contigisset.  Prima 
syllaba  vocis  contigisset  facile  absu- 
niere  potuit  rh  non.  Duk. 

Libertate  intemperantiiis  intecti] 
Lege  inlemperanti,  Appianus  ibid. 
oyavaKTovvres  koL  i:app-i](Tia,  xpco/^evot 
■nXiov.  J.  F.  Gron. 

§  10  Favorem  apud  Romanos  fecit] 
Forte  auxit.  Jam  enim  ante  satis 
erat  favorabilis.  J.  F.  Gron. 

Cap.  XV.  §  1  Quanta  eximia  cele- 
ritate  potcrat]  Lege  quanta  maxima. 
Ut  X.  29.  '  Quanto  maximo  possent 
impetu  inciirrerent. '  Et  cap.  39. 
'  Quanta  maxima  vi  possent,  Comi- 
nium  oppugnare.'  Sic  et  Miiretus. 
J.  F.  Gron.  Quanlus  maximtis  passim 
apud  Liviinn  obvium  est.  Exempla 
obciurunt  xxii.  3.  xxiii.  16. 1,  xxiv. 
capp.  22.  35.  1.  xxvii.  capp.  41.  43. 
49.  lib.  xxviii.  capp.  1.  30.  xxx.  25. 
xxxvii.  59.  XLii.  7.  XLiv.  27.  Vide 
etiam  ad  vii.  9.  §  8.  et  ix.  10.  §  10. 
Ex  aliis  exempla  vide  apud  Burm.  ad 
Suet.  Caps.  c.  44.  et  Cortium  ad  Pli- 
nil  III.  21.  ^  G.  'Quanta  maxima  celc- 
rilate'  est  apud  Liv.  xxi.  41.'  Quan- 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLII.   CAP.  15. 


12117 


ta  maxima  celeiitate  potui,  in  radi- 
cibiis  Alpiiim  obviiis  fui.'  xxviii.  8. 
'  Eo,  quanta  maxima  po'^set  celeri- 
tate,  teiulerel.'  xxxvi.  41.  'Ipse, 
quanta  maxima  celeiitate  potest,  con- 
citat  naves.'  Curt.  iv.  8.  'Ad  cujus 
interitum  vindicandum,  quanta  max- 
ima celeritate  potuit,  contendit.' 

§  3  Ad  Praxo  hospitam^  Periz.  ad 
maiginem  Livii  adscripsit,  F.Upd^oov 
erit  nomen:  quo  quid  voluerit,  non  in- 
telligo.  Pruxo  est  nomen  muliebre, 
etiam  infra  obvium  cap.  17.  Eodem 
modo  ut  '  Archo  '  xl.  4.  '  Sappho,'  et 
similia. 

§  4  Delphos  adscensurmn'\  Similiter 
mox  '  adscendentibus  ad  templum.' 
An  tamen  legendum  escensurum?  et 
mox  escendentibus?  Vide  ad  xxix. 
11,  §  .5. 

Progressi  cum  Euandro'j  Forte  Pra- 
gressi.  J.  F.  Gron.  Vide  ad  ix.  10. 
§7. 

()  5  Ad  templum  a  Cirrha]  De  Cir- 
rha,  utrum  eadem  sit,  ac  Crissa,  an 
vero  duo  diversa  oppida  fuerinf,vide 
Palmer.  Graec.  Antiq.  1.  vi.  capp.  3. 
4.  Maasvic.  ad  Polyaen.  Strateg.  vi. 
13.  viros  doctos  ad  Front,  iii.  7.  §  6. 
et  Histoir.  de  I'Academ.  Royal,  des 
Inscript.  torn.  III.  p.  89. 

Labe  terra;  in  aliquantiim  altitudinis 
diruta  er«<]  Non  nihil  dubito  an  La- 
tine  dicatur  aliquid  in  altitudinem  di- 
ruere:  quia,  qute  diriiuntiir,  non  in 
altitudinem,  quasi  specu  et  liialu  quo- 
dam,  considunt,  sed  per  planum  dis- 
jiciimtur  et  disperguntur.  Fortassis 
melius  sit  '  derupta  erat.'  xxxviii. 
2.  'Deruptior  tunmlus.'  xxxix.  2. 
<  Rupes  deruptae.'  Vel  '  desederat.' 
Cic.  de  Divin.  i.  35.  '  Ut  multa  oppi- 
da corruerint,  multis  locis  labes  fac- 
ttc  sint,  terrapque  desederiut:'  et  c. 
43.  '  Labes  agri  Privernatis,  quiim  in 
infinitam  altitudinem  terra  desedis- 
set.'  Liv.  XXX.  2.  '  Aipini  campes- 
tro  agro  terra  in  ingentem  sinum  con- 
sederat.'  xxxii.  4.  '  Terra  Velitris 
trium  jugerum  spatio  caverna  ingen- 


ti  desederat.'  Diik.  Lib.  xxx.  c.  38. 
'  In  Vtlitcrno  agro  terra  ingcntibus 
cavernis  consedit :'  '  Labes  terrae,'  ut 
apud  Justin,  xxx.  4.  'Idem  motus 
terrae  Hliodum  multasque  alias  civi- 
tates  gravi  ruinarum  labe  concussit.' 
Vide  lirisson.  Lexic.  ea  voce. 

^  7  Primo  a  mari  circumftisa  turbci] 
An  Primo  agmine  circumfusa  ?  J.  F. 
Gron.  Pro  Primo  a  mari  non  legerem 
hie  cum  viro  celeb.  Primo  agmine: 
nam  venerunt  a  Cirra,  maritinio  loco, 
ut  est  in  prsDcedentibus  :  ideo  dicit  o 
mari.  Scquitur  eliam  deinde,  quaa 
vox  respondet  tcJj  primo  adverbiali- 
ter  posito.  L.  lias.  Adversus  Gro- 
novitiui  vulgatam  scripturam  defea- 
dunt  etiam  Donjatius  et  Crevieriiis. 
Et  recte.  Cirrlia  enim  ad  mare  sita 
navale  erat  Delphensium.  Pausan.  in 
Phocic.  c.  37.  'Es  Se  Kl^fxiv  rh  iirivaov 
AfXipQv  iSbs  fiep  (ttoSwc  e^rjKOVTci  iariv 
iK  AiX<p(i}v,  Quod  autem  Appian.  Exc. 
Legat.  num.  xxv.  dicit  ck  Klppas  is 
AiX^ovs  are'/Soire,  id  Plutarch.de  Fra- 
tern.  Am.  p.  489.  (quern  locum  op- 
portune observavit  Crevier.)  vocat, 
auTQdjXivoi  ^aVi^ovra  irphs  Tbv  6ehv  avb 
6aAd(T(Tris,  Quomodo  tamen  Gronov. 
qui  passim  cavere  solet,  ne  Livins 
voces,  quibus  modo  usus  est,  repe- 
tat,  liic  Primo  agmine  emendare  po- 
tuit, quum  mox  sequatur  agmen? 

§  8  Cum  quo  instifutus  regi  sermo 
ernti  Ita  primus  edidit  Vascos.  At 
priores  legunt  regis  sermo,  perperam 
prioris  vocis  fini  adhicrente  litera 
initiali  sequentis.  Vide  ad  xxviii. 
25.  §  2.  Insfitntus  regi  pro  a  rege. 
Vide  ad  vi,  11.  §  4. 

§  9  Altero  humerus  sopifus]  '  Sopi- 
tum'  dicit  Livius  id,  cui  sensus  abla- 
tus  est,  propterea,  quod  somno  con- 
sopili  nihil  sentimus.  Iterum  rap. 
scq.  '  ToUentes  sopitum  viilnere  ac 
nihil  senlientem.'  Turncbus,  Advers. 
xxx.  32.  Supra  I.  41.  '  Jubet  bono 
animo  esse,  sopitum  fuisse  regem 
subito  ictu.'  Mil.  G.  '  Inpactus  imo 
ita  est  saxo,  ut  sopiretur,'    Quae  loca 


12118 


NOT.'E    VARIORUM   IN 


et  alionim  alia  laiidat  Gronov.  Obs. 
IV,  S.  120. 

Ex  semita  provlivi  in  decHce,  Sfc] 
Milii  et  ante  cetcri  delendiiiii,  et  lo- 
cus ita  djstlnguendiis  videtui':  altera 
humeyus  sopitus.  Ex  si'inita  proclivi 
i.  (/.  m.  s,  p.  j.  saxis  congeslis,  ceteri 
quidem.  Duk.  Jar.  Periz.  ad  oram 
Livii  eniendat  ct  distingiiit,  sopilus. 
Ex  setnita  proclivi  i,  d.  m.  s.  p.  j.  saxis 
co7igestis,  et  celeri  quidem  e.  a.  el  s.  p. 
cadeniem  videre,  difftiguunt,  P.  c.  i.  m. 
a.  p.  regem,  et  lutrones,  !fc.  in  jiiga 
Parnussi  refugerunt.  Sane  interpuiic- 
tio  liaec  meiior  est,  et  vei  cum  Duke- 
ro  particiila  et  deleiida  est  ante  cele- 
ri, vei  cum  Peiizonio  inserenda  ante 
latrones,  nt  verba  coliff leant.  Pree- 
terea  rednndare  credit  Crevierius 
vei  proclivi,  vei  in  declive. 

Cap.  XVI.  ^  I  In  jugum  Parnassi 
refugerunt]  Ita  demnm  J.  F.  Gronov. 
edidit,  qiiem  recentiores  sccnii  sunt. 
Siiperiores  omnes  unico  sibilo  iiic  et 
rnox  scribunt  Pavnasi ;  qiiani  ortho- 
grapliiam  restitui.  Vide  quae  notavi 
ad  Silii  XV.  311.  Adde  Casaub.  ad 
Persii  prologum  vs.  2.  et  liroukiuis. 
ad  Prop.  II.  23.  13. 

^  9  Dissimulare  et  facile  habere  id 
patique]  Forte  taciturn  hahere  id  pati- 
que.  Supra  vxr.  1.  '  Non  patientibus 
tacituin  tribunis,  quod  pro  cousule 
uno  plebeio  tres  patiicios  magistra- 
tus,  &c.  iiobilitas  silti  sumsisset.'  Et 
ita  '  taciturn  ferre,*  de  quo  vide  Gro- 
nov. ad  I,  50.  §  9. 

Quin  uxoris  pelendcs  pramaturam. 
feslinalionem]  Sic  I'liitarcli.  in  Apo- 
phthegm, p.  184.  'O  5i  Evfiep^s  (pt\o- 
<pp6vci)S  uairaffdfi^vos  avrhv,  Kal  wphs  rb 
ois  ilnuiW  M>;  crivivSe  •yv.y.o.i  irplv  reAeu- 
r-f)<TavTa  "ISrjs.  Sigon.  Uxor  ilia  erat 
Ariaralbis  Capjiadocias  regis  filia. 
Vide  Liv.  xxxviir.  39.  et  xi.ii.  29. 
Adpellabatur autemStratonice.  Stra- 
bo  xiii.  G24.  ct  Plutarch,  de  Frat. 
Amor.  pag.  489. 

Cap.  xvii.  §  1  C  Valerius  ex  Grce- 
cia,  qui  legalus  ad  visendum]  Forte  quo 


legatus  ad  tisendum  stafum  regionis  ejus 
missus  erat. 

§  2  Et  L.  Rammium  Brundisinuni] 
Ita  hie  et  passim  ultiniis  quinque  Livii 
liiuis  editiir,  quum  in  preecedentibus 
olim  constiinter  vulgalum  sit  Brundu- 
sium  et  Brundusinus.  Utroqiie  niodo 
haec  nomina  prolata  fnisse,  satis  con- 
stat: sed,  ut  hie  scribitiir,  in  plero- 
runique  auctoiiim  optiniis  et  anti- 
quissimis  menibranis  exaratum  ob- 
currrt.  ]3e  Livianis  vide  ad  x.  1.  §  4. 
XXI.  48.  §  9.  xxni.  33.  §  4.  xxiv.  10. 
§  4.  c.  11.  §  3.  c.  13.  §  5.  xxxir.  9.  § 
G.  xxxv.  24.  §  7.  xxxvii.  4.  ^  1.  et 
alibi :  de  aliis  vide  N.  Heinsium  ad 
Silii  VIII.  570.  et  Burm.  ad  Suet.  C*s. 
c.  34.  Ceterum,  quern  Livius  L.  Ram- 
mium vocat,  ^Ep^iPios  dicitur  apud 
App.  in  Exc.  Legat.  num.  xxv.  ubi 
vide  Ursinum,  ex  quo  c.  41.  'Ep^vvios 
laudalur. 

§  7  Aut  satis  efficacia  ad  rem  pera- 
gendam,  aut  lata  ad  rem  celandam  den- 
iur]  Non  sit  religio  delere  rh  rem 
posteriore  loco:  quod  saepius  jam  ex 
veterum  librorum  auctoritate  feci- 
mus.  Non  ovum  ovo  similius,  atque 
prasentibus  verbis  illud  xxxni.28. 
'  Non  tarn  idoneum  ad  celandam  rem 
eum  videri  sibi,  quam  ad  augendam 
rem  faerit.'  Sic  enim  prima  ed.  Gele- 
nius  lecte  alterum  delevit.  Forte  et 
nialis  efficnx,  tulum,  dctur.  J.  F.  Gron. 
Si  quis  Gronovii  sententiae  subscri- 
bere  malit,  per  me  licebit.  Vide  ad 
II.  18.  §  2.  unde  eliam  praesidium  pe- 
tere  polerunt,  qui  vulgatum  defen- 
dendum  credent.  Certe  id  a-que  con- 
coquo,  quam  illud  Cic.  de  Inv.  ii.  30. 
'  Ab  utroque  ex  omnibus  partibus 
honestatis,  et  ex  omnibus  utilitatis 
partibus,  exemplis,  signis,  ratioci- 
nando,  quid  cujusque  officii,  juris, 
potestatis  sit,  quajri  oportebit.'  Ita 
in  duobus  codd.  se  reperisse,  idque 
imminuere  ac  lefingere  ad  placitum 
Gruteri  non  audere,  testatur  Jac. 
Gronov.  Practerea  servari  etiam 
possunt  efficacia,  tula,  denlur,  licet  re- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLII.   CAP,    19. 


12119 


nenum  numero  sitiRiiIari  pra'Cfdat,  et 
niimeio  eodem  cli-iin  se(|iiatnr.  Si- 
milia  alia  vide  ad  xxxiii.  24.  ^  6.  et 
apud  Aiutzen.  ad  Plinii  Paneg.  xii. 
4. 

Cap.  xvjii.  §  3  Classem  adpellere 
tuto,  el  capias  per  commoda  expunere^ 
Percommode :  respondet  enim  voci  tu- 
to. Sigon.  Per  commodum  piiinae  edd. 
percommodum  una  voce  Basil.  l.'joO. 
per  commoda  Basil.  1554.  Si  itaqiie 
Sigoiiius  piimas  edd.  consiiinissef, 
nulla  opus  esse  vidisset  conjectura, 
sed  tantiim  revocandam  priscani  lec- 
tionem  per  commodum,  ut  postea  a  vi- 
ris  doctis  factum  est.  Vide  Gioiiov. 
ad  XXX.  29.  §  3. 

§  4  Quum  primum  tuto  poluit]  Cle- 
ricus  quam  primum.  Utruin  veto  ita 
dpdita  opera  ediderit,  an  vero  lectio 
ilia  typotlietarnni  erroii  tribuenda 
.sit,  dubito.  Vulgafuiu  tanien  servan- 
duni  judicans  priscarum  edd.  scrip- 
turam  revocavi. 

§  6  Ad  e.rercilum  darelur:  tria  inil- 
lia,&)C.  in  Rumanas  legumes,  in  sncialem] 
Ita  primus  inteipuuxit  Vascosauus, 
et  post  euni  reli(|ui.  Autiqniores 
hoc  mode  distingucbant :  ut  supple- 
mentum  sibi  nd  exercitum  darelur  tria 
m.illia  pedilum,  centum  et  (juinquaginta 
equites  in  Romanas  legiones :  in  socia- 
lem  exercitum,  SjX.  quod  iterum  adop- 
tavi.  Ita  supplementutn  tria  millia  pe- 
ditum,  centum  et  quinqunginla  equites 
dictum  eiit  per  adpo«itionem.  Vide 
ad  XL.  30.  §  8.  In  vulgata  lectione 
illud  ir.comniodi  est,  quod  imperare 
sociis  jussi  ad  snpplementum  quidem 
exercitus  soiialis,  non  vero  legioniim 
Romanamu),  referri  possit ;  cui  ut 
subcurreret,  Crevierius  post  voces 
centum  et  quinquaginta  equites  sup- 
plenduin  vel  legendnni  putabat  scri- 
here. 

^  7  Et  trecenti  equites,  imperare  so- 
ciis jussi]  OniDcs  priores  edd.  per  no- 
tas  numerales  dederuiit  ct  CCC.  equi- 
tes :  pio  quo  Gruteriana  ultima  dedit 
et  trecenti  equites.     Id  sccuti  edi tores 


concoqnere  potuerunt  usque  ad  Cre- 
vicrium,  qui  recte  et  treccntos  equites 
emendavit.  Idem  etiam  Uukero  in 
montem  venit. 

In  Hispanias  cum  praloribus  novis 
porlatum  est]  Ita  prima;  edd.  Postea 
IModius  operarum  aberratione  in  His- 
panis  vulgavit,  quod  retinuerunt  pri- 
ores  edd.  Gruteri:  at  in  postrema 
refinxit  in  Hisjianin:  pro  quo  recte 
Gionov.  in  curis  prioribus  ex  edd. 
antiqq.  in  Hispanias  legendum  mo- 
nuit. 

Cap.  XIX.  §  1  Trihunus  plehis  pre 
niulgdvif,  uf]  '  Promulgare  '  simplici" 
ter  pro  legem,  plebisritimi  protnu!-. 
gaie,  alibi  iioiuiiim  observavi.  Vide- 
turij;itur  vox  excidisse,  ac  legendum 
Iribunus  plehis  legem  promulgavit. 

§  2  Quod  fad um  tot  annis  post  cap- 
tarn  Capuam  non  fiicrat]  Factum  fa- 
erat  a.  loxi.iv.  biennio  post  Capuam 
raptam,  !\1.  Cornelio  Ccthego  et  P. 
Sempronio  Tu<litano  censoribus.  I. 
xxvii.  c.  11.  '  Hi  ccnsores  ut  agrum 
Campannm  fruendum  locareiit,  ex 
aucloritale  Patrum  latnm  in  plebeni 
est,  plebesque  scivit.'  Adde  ibid.  c. 
3.  Sed  deinde  videtur  intermissum 
fuisse.  Duk. 

^  3  Legati  Arinralhis]  Ariaratis  pri- 
ma edd.  sed  recte  adspirationem  ad- 
didit  Sigonius.  Vide  ad  xxxvn.  31. 
§4. 

§  6  Decreverunt,  ut  Cn.  Sicinius 
prtctor  cedes  instructas  locaret,  ut  filius 
regis]  Ila  J.  F.  Gronovins  edidit  ; 
sed  lectio  ilia  inter  aberraliones  ope- 
rarum referenda  videtur,  quam  tamen 
recentiores  servarunt  usque  ad  Cre- 
vier.  qui  ex  priscis  ed<l.  uhi  filius  Li- 
vio  reddidit.  Doujalins  verba  i/<;)(<r- 
tor  cedes  instructas  locaret  Gallice  red- 
dit,  que  le  Pieleur  prit  a  loiiage  une 
niaison  garnie  et  meuhlic,  quasi  inve- 
nisset  conduceret,  non  locaret.  Livius 
indicaf  scnatnm  Cn.  Sicinio  prastori 
negotium  dedisso,  ut  a'des  omnigena 
supellectile  a  redemtoribus  instrui 
curaret.     Locavit  ades  instructas,  pro 


12120 


NOTiE    VARIORUM    IN 


instruendas,  vel  instructas  praeben- 
das. 

Munera  hiniim  millium  arts  summcc 
in  singulos  missa]  Forsitan  alibi  quo- 
qiie  sic  loquiliir  Liviiis.  Sed  certum 
esl,  pleiisque  locis,  quibiis  iion  solum 
de  liac  re,  verum  etiani  de  pecunia  a 
triunipliantibus  in  -derariuni  illata,  et 
de  pracmiis  publice  datis  agit,  abesse 
voceni  s«mm«.  Diik.  Pigliius  in  An- 
nal.  ad  a.  islxxxi.  3C5.  niuncra  bisde- 
num  77iillium  ceris  legendum  censet : 
cujus  emendation!  non  unam  ob  caus- 
sam  calculiim  adjicere  neqneo.  Primo 
enim  displicet  geniis  loquendi  bis  de- 
num  inillium  pro  vigenum  millium. 
Caussam  vide  ad  xxxiii.  4.  §  5.  et 
XXXVIII.  1.  §  6.  Praeterea  obcnrrunt 
qnidera  noniuilla  exempla  extraordi- 
nariae  liberalitatis  senatus  Romani  in 
legates  ad  se  missos  :  ita  uni  Apol- 
lonio,  principi  legatorum  Antiocbi, 
*  centum  millium  aeris  munus  missum  ' 
legitur  hoc  lib.  c.  6.  venim  is,  praeter 
stipendium  legibuspacis  pactum,  ad- 
tulerat  insuper  donum  '  vasa  aurea 
quingentum  pondo,'  ejtisque  ratione 
Romani  tantum  donum  principi  lega- 
tionis  dedisse  videntur;  quem  insu- 
per in  niaximo  apud  Antiochum  ho- 
nore  esse,  amicissimumque  populo 
Romano,  qui  in  Syria  fuerant,  reniin- 
ciaverant.  Vide  Perizon.  de  ^re 
Grav.  §  26.  Legatis  Saguntinis  sena- 
tus jubet  '  muneris  ergo  in  singulos 
dari  ne  minus  dena  millia  aeris  '  lib. 
XXVIII.  39.  Legalis  Masinissae  *  dona 
ne  minus  quinuni  millium  a^ris'  mit- 
tuntur  XXX.  17.  legatis  Ptolemaci 
regis  j^gypti  '  quinum  millium  a;ris' 
XXXI.  9.  •  quaternum  millium  aeris' 
XXXVII.  3.  Verum  id  factum  videtur 
partini  ob  merita,  partim  ob  dignita- 
tem eorum,  quorum  nomine  legati 
advcnerant.  Eorum  ncutrum  Thra- 
cum  legatis  convenire  potest.  Unde 
vulgatum  binum  millium  arts  servan- 
dum  pnto,  prassertim  quum  etiam 
Kollemne  et  ordinariuni  hoc  tempore 
fuisse  videatur,  ut  legalis  biuuni  mil- 


lium aeris  munera  in  singulos  daren- 
tur.  Exempla  vide  1.  xliii.  capp.  5. 
6.  8.  1.  XLiv.  capp.  14.  15.  et  1.  XLV. 
c.  42.  Omnia  haec  loca  in  controversi- 
am  vocare  videtur  Pigliius  idem  in 
Annal.  ad  a.  i.iLXXXV.  p.  379.  ubi, 
verba  Actorum  diurnorum,  lautia  le- 
gatis JEtolorum  data  cclao  ccIdd  certs 
gravis  in  singulos,  exponens  iterum 
bis  dena  millia,  addit :  '  In  Livianis 
fere  semper,  tibi  de  lautiis,  bina  millia, 
non  bis  dena  leguntur  :  nescio  an  rec- 
te.'  Verum  omnibus  illis  locis  unicus 
codex,  unde  baec  pars  historiae  Livi- 
anae  evulgata  est,  bina  millia  praefert : 
cui  fidem  abrogare  praeceps  ac  teme- 
rarium  videtur.  Accedit,  fragmen- 
ta  actorum  diurnorum,  quorum  fide 
Pighii  sententia  nititur,  non  sine 
caussa  viris  doctis  suspecta  esse.  Vide 
ad  XLIV.  18.  §6.  Insuper  confundit 
Pigliius  *  lautia'  et  '  munera  '  legatis 
data:  quae  tamen  diversa  et  alterius 
generis  fuerunt.  Vide  Duker.  ad  Li- 
vii  XXVIII.  39.  §  19.  et  Marc.  Donat. 
ad  Kxx.  17.  §  14. 

§  7  Ti.  Claudium  Neroneni]  Ita  rec- 
te  edidit  Sigonius.  Priores  exhibent 
T.  Claudium.  Vide  ad  xl.  59.  §  5.  et 
Ursin.  ad  c.  45.  §  2. 

Cap.  XX.  §  1  Columna  rostrata  in 
Capitolio,  bello  Punico  consule,  cui  col- 
lega'\  Et  hie  locus  mancus  ita  sanari 
forlasse  possit:  Columna  rostrata  in 
Capitolio  bello  Punico  priore  posita  a 
31.  JEmilio  consule,  cui  collega  Ser. 
Fidcius  fait.  Hi  antem  consules  fu- 
erunt a.  cDxcv.  de  quibus  Cassiodo- 
rus  et  Capitoliiii  auctores.  Sigon.  Lo- 
cus liic  hiulcus  et  mufilus  est,  verba- 
que  dcsiderantur  quaedam,  ac  inpri- 
mis  nomen  collegae  Ser.  Fiilvii,  ciijus 
ob  victoriam  columna  ilia  in  Capito- 
lio posita  fuerat.  Et  qnando  constat 
ex  Fastis,  fuisse  liunc  M.  yEniilium 
Paullum,  profecto  locum  istum,  non 
secus  ac  C.  Sigonius  sentit,  paucis 
inteijectis  in  hunc  fere  modum  sup- 
plcre  et  restaurare,  historia  sic  pos- 
lulantc,  vix  diibitarcm  :  columna  ros- 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XLII.    CAP.   21. 


12121 


trata  in  Capitolio  M.  Mmiliiy  prima 
hello  Punico  consulis,  cui  collega  Ser. 
Fulvius  fuif.  Pipliiiis  iu  Annal.  ad  a. 
CDXcix.  p.  44.  Magis  veiisimilis  vi- 
detur  l*igliii,  qnam  Sigonii,  conjee- 
tura ;  nisi  qnod,  una  voce  mutata, 
priore  hello  Punico,  nou  prinio,  inalim. 
Qiiuni  enini  eo  tempore  tantuin  ad- 
hue  duo  bella  Punica  gesta  fuerint, 
Livins  potiiis  prius,  q{]amprinium,  hel- 
ium dixisse  videtur.  Ita,  post  decre- 
tum  secundum  bellum  Macedonicum, 
•  priolis  Macedonici  belli '  memiiiit 
c.  32.  Sigoniano  igltur  supplemento 
ex  contextu  ejecto,  locum,  tamquani 
iiintilum,  asteiisco  notavi. 

§  3  Dicemriri,  lustrundum  oppidum'] 
Sic  xxii.  1.  prodigiis  aliis  ex  alio 
loco  nunciatis,  tamen  Ardea;  saciifi- 
catum  ait :  '  Decemviri  in  foio  Ardeas 
majoiibus  hostiis  sacrificaiuat.'  Si- 
gon.  Quoniam  Sigonius  hoc  scholium 
ad  ilia  verba  Livii  notavit,  sequi  vi- 
detur, eum  existiraasse,  per  oppidum 
intelligendnm  esse  locum  a  Roma 
diversum,  cujus  nomen  adponere  Li- 
vius  omisit.  Verum  Scalig.  in  Ap- 
pend. Conject.  in  Varr.  de  Ling.  Lat. 
p.  185.  contendit,  quotiescumque  his- 
torici  Romani  '  oppidi'  mentionem 
faciunt,  nihilque  preeterea  addnnt, 
lion  dubium  esse,  quin  antiqua  Roma 
intelliga'ur ;  quam  '  quadratam  '  En- 
uius  vocavit.  Ita  intelligi  potest  lo- 
cus Livii  XLV.  IG.  §  5.  de  quo  vide 
quae  ibi  notautur.  Verum  ita  exponi 
nequit  alius  hoc  lib.  c.  36.  '  Legati 
ab  rege  Perseo  venerunt :  eos  in  op- 
pidum intromitti  non  placuit:'  ubi  in 
oppidum  pro  iu  urbem  posiium  vide- 
tur. Vide  etiam  ibi  notata.  Similiter 
et  hie,  quum  procurandum  foret  pro- 
digium,  quod  in  Capitolio  acciderat, 
per 'oppidum'  non  Roma  quadrata, 
quae  erat  iu  Palatio,  sed  tota  urbs 
intelligenda  videtur.  Nam  prodigio- 
runi,  quaj  Roma;  acciderant,  caussa 
urbs  lustrata  fuisse  etiani  alibi  dici- 
tur.  Vide  Dukerum  ad  xxxv.  9.  §  5. 

^5lSaturnice  yiunciatum  crat,  sun- 
Delph.  et  Var.  Clas.  Liv 


^iiine  per  tridumn  in  oppido  pluisse'] 
Videri  posset  legendiim  esse  Saturnia 
nuncialum  erat :  ut  xxvi.  23.  '  Et  A- 
nagnia  et  Fregellis  nunciatuni  est, 
nuiriim  portasque  de  cobIo  tactas.'  I. 
XLiii.c.  13. '  Anagniaduo  prodigia  eo 
anno  sunt  niinriata.'  At  vulgatuni 
defendunt  sequentia  '  (Jalati*  '  et 
'  Auximi :'  verum  locus juvandus  est 
distinctione  Salurnia,  nunciutum  erat, 
sanguine,  ut  ita  jungantur  Saturnia;  in 
oppido  pluissc.  Supra  xxxii.9.  '  Sucsr 
sae  Aurunca;,  nunciabant.agnum  cum 
duobus  capitibus  natum  ;  et  Siuuess% 
porcum  luimano  capite,'  1.  xlv.  c.  16. 
'  Calatiac  in  publico  agro,  M.  Valerius 
civis  Romauus  nuiiciabat,  e  foco  suo 
sanguineni  per  triduum  et  duas  noc- 
tes  manasse.'  PriEterea  pluvisse  hic 
et  §  seq,  editi  ante  Curionem,  qui 
dedit  ;)iMJsse.  Vide  ad  i.31.§  1.  Mox 
CalatiiC  recle  Sigonius  emendavit, 
quum  antea  vulgatum  foret  Calateice. 

§  6  Oximi  terram  pluissel  Forte 
Auxitni.  Vide  ad  XLi.  21.  §  12. 

Cap.  XXI.  §  2  Cum  StatieHatibus 
Ligurihiis  proconsul  pugnasse  se  scrip- 
sit]  Slatellatibus  edd.  vett.  pro  quo 
Gronov.  1GG5.  Statiellalibus  ex  seu- 
tentia  Cluverii  reposuit.  Vide  ad  c. 
7.  §  3.  Similiter  Statiellis,  pro  67a- 
tellis,  recepit  hoc  cap.  §  5.  PraMerea 
proconsulc  pugnasse  se  scripsit  conjicit 
Jac.  Perizoiiius  in  niargine  Livii. 

Pugnasse  se  scripsit,  ac  se  decern  mil- 
lial  Forte  sedecim.  Ingrata  enim  au- 
ribus  accidit  rcpetitio  voculae  se  tarn 
propinquis  in  locis.  Jac.  Perizonius. 
Contrario  errore  qualriduo,  pro  qua 
triduo,  dederant  librarii  xl.  22.  ^  7. 

§  3  E<  pacalos  ad  rchellandum  inci- 
tassct]  Hoc  ab  ultima  Gruteri  inolevit. 
Priores  omnes,  ut  et  fuit  in  unico  co- 
dice,  a(irei;£//iH»>4Jnt'J<u>vsf<:  quod  doc- 
tis-'imo  viro  displicuisse  uoUem,  si  ta- 
uiun  ab  ipso  lia^c  mutatio  est.  Ut 
'  contagiimi '  et  '  contagio,* '  consor- 
tium '  et  '  consortio,'  '  oblivium  '  et 
'  oblivio,'  '  obsidiuru  'et  '  obsidio,'  sic 
et '  rebellium  '  et  '  rebellio '  commo- 
ius.  34  D 


12122 


NOT/E   VARIORUM    IN 


dissime  dicunlur.  J.  F.  Gron. 

§  4  Q.  3Iarcius  Scylla']  Pigliiiis  in 
Annal.  ad  a.  iolxxvi.  347.  testatur, 
se  alibi  Maicioium  cognomen  Scylla 
non  reperisse,  contra  veio  in  ea  gente 
freqnens  ac  familiare  esse  Rulla:  vi- 
dendnm  itaque,  an  iliiid  hoc  loco  re- 
sfitiienduni  sit.  Postea  ad  a.  iolxxxi. 
364.  ttibiinnm  plebis  Iitijiis  aniii  '  Q. 
Marcimn  Raliani  '  vocat.  Vernnijam 
sfppe  alibi  monui,  niinis  temerariiini 
et  audax  videii,  nomina  non  modo  ur- 
biiin>  locorumque,  sed  et  lioniinnin, 
quorum  sul)inde  in  historia  mentio 
fit,  eo  prsetextu  suspecia  reddere, 
quod  alibi  non  obcurrant.  Vide  ad 
xxxix.  7.  §  9.  Si  ea  ratio  emenda- 
tionis  subficeret,  eodem  jure  tentare 
potuisset  praecedentis  tribuni  M. 
Marcii  cognomen  'Sermo,'  quod  et 
ipsnm  alibi  non  ol)Currit.  Id  solum 
Lie  Pigliium  in  earn  sententiam  trax- 
isse  creditur,  qiiod  quzedam  literae 
vocis  Scylla  itidem  obcurrant  in  voce 
lialla.  Idem  ferme  sentiebat  Dnke- 
rus  :  certe,  licet  non  valde  inproba- 
bile  esse  putabat,  cognomiua  ilia  a 
librariis  depravataesse;  tamen,  quia 
plane  incertum  est,  quid  pro  iis  sub- 
stitui  debeat,  eadem  potius  relinquen* 
da  censuit. 

§  5  Ut  qui  ex  Staiiellis  deditis]  Ego 
hand  video,  qiiorsum  iteratio  particu- 
lae  ut  in  his  verbis,  inquit  vir  doctus. 
At  norat  id  Livius.  Sic  sequent!  cap. 
'  SC.  factum  est,  ut,  qui  Liguruni  post 
Q.  Fulvium,  L.  Maulium  consules  hos- 
tes  non  fuissent,  ut  eos.'  Sic  etiam 
capp.28.  et  30.  Adde  quae  xxviii.  9. 
J.  F.  Gronov.  Vide  ad  viii.  6.  §  14. 
et  XXII.  11.  §  4.  Vir  doctus,  adver- 
sus  quemGronovius  iterationem  par- 
ticulae  ut  recte  vindicavit,  est  Clu- 
verius,  quem  vide  Ital.  Ant.  i.  10.  p. 
82.  Insuper  Gronov.  Slatiellls,  pro 
Statellis,  ut  praeferunt  edd.  vett.  ex 
sententia  Cluverii  riposaissc,  modo 
dictum  est  ad  ^  2.  Ipse  vero  Clu- 
verius,  postqnam  ibidem  jjocuisset 
universam  gentem  dictam  esse  Sta- 


tiellos,  eoruni  caput  fuisse  oppidura 
nomine  '  Aquas  Statiellas,'  hujusque 
oppidanos  dici  '  Slatiellenses  '  et 
'  Statiellates,'  addit  verendum  esse, 
ne  vox  Statellis  vitiosa  sit,  quemad- 
niodura  innumeras  aliae  in  quinta  de- 
cade historiarum  Livii :  se  autem  om- 
nino  credere,  ubique  Livium  usur- 
passe  Statiellates.  Verum,  quum  ipse 
Cluverius  fateatur,  variis  scriptoribus 
Statiellos,  Statiellenses  et  StatiiUates 
in  usu  fuisse,  Plinium  etiam  Hist. 
Nat.  III.  5.  'Aquas  Statiellorum ' 
memorasse,  Livio  concedenduni  vide- 
tur,  ut  populum  hunc  modo  'Statiel- 
los,'  modo  'Statiellates'  appellare, 
et,  ut  facere  solet,  oralionem  qua- 
dam  varietate  distinguere  liceat.  Cer- 
te Slatiellatibvs,  pro  Staiiellis,  \n  con- 
textum  recipere,  non  praemonito  e- 
tiam  lectore,  ut  fecit  Ciericus,  res 
pessimi  est  exempli. 

Ciijus  dolo  is  ill  servitutem  venissef] 
Scribe  cujusdolo  is  in  servitute  tnansis- 
set.  J.  F.  Gron. 

Utjurulus  senatus  decerneret]  Pigh- 
ius  in  Annal.  ad  a.  islxxxi.  p.  364. 
ut  rogatus  senatus  decerneret-  Inepte 
ac  sine  sensu.  Alternm  unde  intel- 
ligas,  liabes  ad  xxvi.  34.  J.  F.  Gron. 
Adde  Lipsium  ad  Tacit.  Ann.  iv.  21. 
et  Casaub.  ad  Suet.  Aug.  c.  35.  Duk. 
Vide  Hansen,  de  Jurejur.  Vet.  c.  8. 

§  8  Ea;  eo  plebiscito  C.  Licinius  prce- 
tori  Ita  primus  Curio.  Priores  dii- 
plicato  sibilo  plehisscito ;  ut  forsan 
diiabus  vocibus  ex  eo  plebis  scito  le- 
gendum  sit,  ut  Gryphius  1548.  edidit. 
Nan),  ita  olim  locutos  esse,  inde  col- 
ligi  potest,  quod  etiam  inverse  ordine 
scitum  pie  bis  d'werint,  vel  inserta  voce 
plebis  etiam  scitum.  Vide  ad  xxxr. 
50.  §  10. 

Quem  qucerere  ex  rogatione  vellent] 
Omnino  legendnm  quem  ijuarere  ea 
rogatione  vellent.  Supra  xxxviii.  55. 
'  Ser.  Sulpicio  deinde  referente  quem 
rogatione  Pelillia  qua-iere  vellent, 
Q.Terentium  Cnlkonem  patres  jus- 
scruni.'     Epit.  Liv.  1.  cxx. '  Postula- 


T.  LIVir    HIST.   LIB.   XLII.   CAP.   23. 


12123 


tiqne  ea  lege  M.  Brutus,  C.  Cassius, 
D.  Biutiis,  absentes  damnati  sunt.' 
Senec.  in  Apocoloc.  '  Ducit  ilium  ad 
tribunal  ^aci :  is  lege  Cornelia,  quae 
de  sicariis  lata  est,  qusprebat.'  Pli- 
Dins  Epist.  v.  21.  '  Caussa  dilationis 
Nepos  prtetor,  qui  legibus  quaerit.' 
Similiter  '  caussam  dicere  rogatione 
Marcia  '  cap.  seq.  et  'caussam  lege 
Petillia  dicere  '  xxxix.  6.  Solent  au- 
tem  literae  a  et  x  in  Mss.  confundi. 
Vide  ad  xl.  59.  §  8. 

Cap.  XXII.  §  1  Exercitumque  a  M. 
Popillio  ceperunt]  Captns  nna  syllaba 
locus.  Scribe  a  1\1.  Popillio  accepe- 
runt.  Sic  enim  Latineloquimiir.  Lib. 
XXXVI.  c.  2.  '  M.  j^miliiis  Lepidus  a 
L.  Valerio,  cni  successnrus  esset,  si- 
mul  provinciam  exercitiim(]ne  acci- 
pere  jussus.'  Nihil  freqnentins  in 
Nostro.  Cic.  ad  Attic,  xiii.  epistola 
ad  Pompeinm  :  '  Vidi  T.  Ampiuni 
delectum  iiabere  diligentissime,  ab 
eo  accipeie  Liboneni.'  Curtius  iij. 
3.  'Utomnes  peregriiios  inilites,  in 
quis  plnrin)iini  habebat  spci,  a  Phar- 
nabazo  acciperet.'  J.F.  Gran.  Livius 
XXXII.  1. '  Lentulus  consul  novas  le- 
giones  scribeve  jussus  ;  Villius  a  P. 
Sulpicioexercituui  accipere.'  cap.  9. 
'  Exercitumque  ab  L.  Lentulo  accep- 
tum  praetori  tradidit.'  xxxvii.  2. 
'  Ad  eiini  exercitum,  quern  a  M'.  Aci- 
iio  acccpturus  esset  : '  et  inniimeris 
locis. 

§  2  De  quastione  in  se  posita]  An 
forte  legenduni  in  se  ^positu,  id  est, 
proposita?    Vide  ad  ix.  32.  §  3. 

§  3  Ut,  si  nan  ante  Idus  Norembris 
in  urhem  Rotnam  introisset]  Sic  pri- 
mum  exemplar.  Postea  deleverunt 
rh.  in  urbem.  Male.  Plautus  Ami)bitr. 
II.  1.  70.  '  Quin  introire  in  sedes  nun- 
quam  licitum  est.'  Milite  i  v.  4.  '  Ne 
ille  mox  vereatur  iutroire  in  alienaui 
domum.'  J.  F.  Gron.  Liv.  xxx.  43. 
'  Petieruntque,  ut  sibi  in  urbem  in- 
troire, et  conloqui  cum  civibus  suis 
liceret  :'  ubi  vide.  Gruteri  ultima  ed. 
primuni  voces  in  urhem  oniisil.     £a- 


dem  etiam  ante  Idus  Novembris  dedit, 
omnibus  recentioribus  probantibusj 
qiium  priores  praferaut<jH<e  Idus  No- 
vembres:  quod  Li  vie  reddidi.  Vide 
ad  xu.  IG.  §  1. 

§  G  Tvaductisque  Padum  ager  est  ad- 
signntus]  Transdudisque  editi  ante 
Modium.  Quod  si  mutarit  IModius, 
quia  '  transiiucere  '  non  recte  dici 
putabat,  cur  ergo  id  reliquit  hoc  lib. 
c.  CO.  ?  Antiqui  niodo  integram  ser- 
varuut  praepositionem  trans  in  com- 
positione.  Ira  *  trausducere  '  in  uno 
cod.  est  XL.  26.  §  2.  in  pluribus  xxxi. 
21.  §  1.  '  transnare  '  xxi.  47.  §  4.  ubi 
vide;  *  transjicere  '  in  uno  codice 
XXXV.  46.  §  9.  '  iransdere '  apud  Ter. 
Pborm.  Prol.  vs.  2.  Modo  ultimas 
ejus  literas  eliserunt,  ut  '  travebere,' 
'  tramittere.'  Vide  ad  xxiv.  21.  §  7. 
xxviii.  5.  §  18.  et  alibi.  Sequeudum 
igitur  quod  servant  codd.  ac  primae 
edd.  unde  etiam  hie  transductisque 
restitui. 

Cap.  XXIII.  §  1  Gulussa  filius  Ma- 
sinissce]  Video  propter  auctoritatem 
Gracorum  3Jassanisa  vulgo  in  Li  vie 
hodie  scribi.  Sed,  ut  sappe  testilicor, 
longe  aliter  ista  Gia?ci  pronuneiant, 
quam  Latini  ;  et  Silius  Ital.  xvii. 
414.  '  Fervidiis  ingenii  Masinissa  et 
fervidus  aevi,'  ."icribens,  vulgo  recep- 
tam  couiprobat  scripturam.  Turnebus, 
Advers.  xxx.  37.  Vide  ad  xxiv.  49. 
§  1.  De  nomine  '  Gulussa  '  vide 
Cortium  ad  Sallust.  Jug.  c.  5.  Cete- 
runi  Doujatius  ad  h.  loc.  monet,  Gu- 
lussam  inter  filios  Mai<inissaB  niaxi. 
mum  fiiisse,  eique  in  regno  sncces- 
sisse.  At  contra  auctor  Epit.  Liv.  I. 
50.  docet  P.  Scipioncm  iEindianum, 
IMasiiiissa  niortno,  inter  tres  liberos 
ejus  IMicipsam,  Guhissam,  et  Masta- 
nabaleui  partes  administrandi  regni 
divisisse.  Qua?  aiitein  uniciiique  pars 
obtigerit,  distinctius  tradunt  Appian. 
B.  Punic,  p.  64.  et  Zonar.  Annal.  ix. 
27.  qui  ambo  Micipsani  filioruni  Ma- 
sinissa' Trp€(T$inaToi'  vocanint.  Gu- 
lussa deinde  el  Alastauabale  murluis. 


12124 


NOTiE   VARIORUM    IN 


solum  regnnm  paternum  tenuisse  Mi- 
cipsam,  constat  ex  Sallust.  Jug.  c.  5. 
§  2  Qui  re  prasenti  cognoscerent]  In 
re  pr(p.senti  legendum.  Liv.  xxxiv. 
62.  '  INlissuros  se  in  Africam,  qui  in- 
ter Cartliaginienses  et  regem  in  re 
praesenti  disceptarent.'  Legi  etiam 
exeniplum  tabulae  cujusdam  asneae 
peranliquae  in  agro  Genuate  repertae 
[vid.  Gruter.   Inscr.  cciv.]   ubi  ita 

est:  DE.  CONTROVERSIIS.  INTER.  GE- 
NVATEiS.  ET.  VEITVRIOS.  IN.  RE.  PR^E- 
SENTE.  COGNOVERVNT.  ET.  CORAM. 
INTER.  EOS.  CONTROVERSIAS.  COMPO- 

SVERVNT.  Sigon.  Plura  de  iioc  ge- 
nere  loquendi  habent  Budxns  ad  1.  2. 
D.  de  O.  J.  et  Graevius  ad  Cic.  de 
Offic.  1.  10.  Duk,  Vide  ad  xxxiv. 
62.  §  15. 

§  4  Quamquam  sciant  in  suisfinibus'] 
Jac.  Perizon.  ad  oram  Livii  adscrip- 
sit,  legendum  videri  Et  quamquam 
sciant. 

§  5  Non  pati  posse.  Karihaginien- 
ses  jnissos  esse]  Lege  non  pati  posse 
Cartliaginienses.  Missos  sese,  qui  ora- 
rent  stnatum.  J.  V.  Gronov.  Onines 
edd.  antiquiores  \occm  Kartliaginien- 
ses  referunt  ad  priora,  et  distinguunt 
non  pati  posse  Karthaginienses,,  quod 
denium  niutavit  ultima  Gruteri  e«5o- 
<7iy,  sed  Gronov.  reduxit,  qui  insu- 
per  pro  esse  conjecit  sese.  Vide  ad 
XL.  20.  §  5.  Posses  etiara  non  pati 
posse  Karthaginienses :  sese  missos  esse, 
4"C.  Ut  vox  sese  intercepta  sit  ab 
ultimis  Uteris  vocis  Karthaginieses. 

^10  Non  sihi  magis  misericordiam, 
quam  rcgi*.  Interrogari]  Expieveris 
sensiim,  si  ita  leges  :  non  sibi  magis 
mis.,  quam  regi  invidiam  concitarunt. 
Deinde  int.  Gul.  placuit.  Sigon.  Sen- 
8us  etiam  ronstabit,  siex  suj)pleraen- 
to  Sigonii  ultima  vox  Deinde  omitta- 
tur. 

Cap.  XXIV.  §  3  Unde  praterea  le- 
gaios  occullis  cum  mundatis  Romam 
mitti]  Recte  Clericus  observavit,  lo- 
cum lacerum  ac  mendosum  esse: 
seusum  autem  desiderare  pntabat  in- 


de  se  nihil  audisse,  praterqiiam  legatos, 
4c.  Vir  doctus  ad  margineni  ed. 
Curiouis  adscripsit  legendum  videri 
wide  praterea  legatos  occultis  cum  7nan- 
datis  Romam  mitti  placuit,  adscripto 
loco  ex  cap.  seq.  '  Literas  mitti  con- 
sulibus  placuit.'  Quod  deest,  ita  ex. 
pleri  posse  arbitror :  consiliutn  prin- 
cipum  habuisse:  inde  nihil  emanasse, 
prcet.  legatos  occ.  cum  mand.  Romam 
mitti. 

§  4  Qui  deprecarentur  seiiatum]  De- 
precarelur,  perspicue.  Sigon.  Depre- 
carentur in  solis  reperi  Basileensibus 
1554.  et  1555.  Reliquae  recte  depre- 
caretur. 

§  5  Senatus,  de  postulatis  Karthagi- 
niensium  consullus,  respondere  itajus- 
sif]  Doujatiiis  testatur  se  malle  re- 
sponderi:  posse  tamen  intelligi  consu- 
les  respondere.  Verum  non  memine- 
rat,  Livium  cap.  22.  narrare  eos  in 
provinciam  profectos  esse.  Vide 
etiam  cap.  seq.  Rectius  itaque  Cre- 
vierius  vel  legendum  putat  res/jonden, 
vel  addendum  pralorem,  Praetoris 
enim  urbiini  erat,  absentibus  consu- 
libus,  eorum  munere  fungi.  Potest 
tamen  ea  vox,  vel  '  eum  qui  senatnm 
consuluit  '  siibintelligi.  Similia  sae- 
pius  apud  Livium  obcurrunt.  Ita 
XXXI.  5.  '  De  auxilio  mittendo  turn 
respondere  placere,  quum  consules 
provincias  sortiti  essent.'  xxxiv.  39. 
'  Quinctius  receptui  cauere  jussit.' 
XLi.  3.  '  Tribuni  militum  tertize  le- 
gionis  pabulum  lignaque  projicere 
jubent.'  xLii.  61.  '  Signa  referri,  pe- 
ditumque  agmen  in  castra  redire  ju- 
bet,  equitibus  receptui  canere.*  cap. 
66.  '  Clamor  jnbentiuni  referre  signa 
ruinse  quoqueprope  similem  trepida- 
tionem  fecit.'  Vide  Busm.  ad  Virg. 
JEn.  II.  3.  Duker.  ad  Livii  xxiv.  15. 
§  5.  et  Oudend.  ad  Front,  ii.  5.  §  46. 

§  7  Jus  gratite  non  dare]  Ex  eo, 
quod  Cartliaginienses  cap.  praec.  in 
senatu  dicunt,  '  si  gratia  plus,  quam 
Veritas,  apud  eos  valeret,'  facile  in- 
telligi potest,  sententiam  horum  ver- 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLII.   CAP.   25. 


12125 


borum  esse,  pins  apud  sejiis  valitii- 
rum,  quam  gratiani ;  se  gratia;  caus- 
sa  jus  lion  violatiiros;  omnia  jiiri, 
niiiil  gratis  datiiros  esse.  Bartliins 
Advers.  xlvii.  11.  non  male  expli- 
cat,  se  giatiee  caussa  ciiiquam  nolle 
jus  negaie  ;  sed  pariiiii  apte  ciini  hoc 
Liviano  componit  illiid  satis  vexattini 
Lucani  in  princ.  lib.  i.  '  Jusqiie  da- 
tum sceleri.'  Duk. 

^  8  Sed  veteres  ohservari  in  animo 
habere]  Imnio  observare.  J.  F.  Gron. 
Vide  tamen  ad  iii.  51.  §  2. 

§  10  Munera  ex  iiistituto  data  utris- 
que,  aliaque  hospitalia  comiter  cnnserva- 
ta]  Quia  hie  vmnera  ab  hospitalibns 
distingiuinttir.  Cerda  ad  Virg.  /En.  i. 
196.  ptitat  munf)a  esse  viaticum,  quod 
quondam  ho^pitibus  abeuntibus  dari 
solebat.  Sed  hoc  non  erat  instituti 
Romanorum.  Munera  hie,  ut  aliis 
locis  Livii,  quaj  vide  ad  cap.  19.  sunt 
aliquot  millia  aeiis,  legatis  regam  et 
populorum  amicorum,  qui  Komam 
veneiant,  niitti  solita  :  hnspitalht  jura, 
nam  hoc  non  incommode  siippieri  po- 
test, intelligi  possunt  loca,  lautia,  et 
quEe  plura  hospitii  et  honoris  causa 
iisdem  tribui  mos  erat.  Duk.  Forte 
comiter  observata,  vel  comiter  servata. 
Infra  XLV.  20.  '  Nullum  liospitale  jus 
in  lis  servandum  censuerunt.'  Solent 
autem  '  conservare  '  et  '  servare  '  a 
librariis  commutari.  Vide  ad  xxxviir. 
25. §  13, 

Cap.  XXV.  §  1  Cn.  Servilius  Ca- 
pio,  Ap.  Claudius  Cento]  Hanc  legati- 
onem,  et  qnidem  de  tanta  re,  in  I\Ia- 
cedouiam  iiiissam  fiiisse,  nusquam  in 
superioribus  dixit.  Sed  si  hi  legati 
ea,  quae  iis  tribuit,  in  senatu  loqnuti 
sunt,  apparet  eos  post  Eumenis  ad- 
ventiim  in  urbem  missos  fuisse.  Duk. 
Claudiorum  cognomen  non  Cento,  sed 
Centho  scribendum  esse,  see  plus  Si- 
gonius  monuit.  Vide  ad  xxii.  34. 
§1. 

Renunciandamque  amicitiam  regis 
missi]  Regi  legendum  est.  Sic  enim 
xxxvni.  31.  '  Decreverunt  societa- 


tem  renunciare  Achaeis.'  Et  xxv.8. 
•  Badium  Campanum  T.  Quintio  Cris- 
pino  Romano  renunciare  hospitium.' 
Suet,  in  Calig.  c.  3.  '  Ac  ne  tuni  qui* 
dem  ultra  progressus  est,  quam  ut 
amicitiam  ei  more  majoruni  renunci- 
aret.'  Sigon.  Livius  xxxvi.  3.  'Num 
prius  societas  eis  et  auiicitia  i  enunci- 
anda  esset.'  Cic.in  Verr.  ii.  36.  '  Ve- 
hementer  Sthcnio  infensus  hospitium 
ei  renunciat.'  Ita  '  denunciare  ali- 
cui  inimicitias  '  Cic.  Pliilipp.  v.  7. 
De  rennnciatione  amicitii«  vide  viros 
doctos  ad  Tacit.  Ann.  vi.  29. 

§  2  Sua  sponte  infestum  Pcrseo  se- 
natiim  insuper  accenderuiit]  Sic  prave 
recentiores :  nam  in  scripto  fuit,  ut 
in  Aldina,  infestum  Persi  senatum. 
Eadem  fraus  innexa  cap.  seq.  '  Illy- 
rios  speculatores  Romae  esse,  Perse 
auctore  misses.'  c.  52.  '  Diu  niedi- 
tatum  Philippo  primum,  deinde  et 
Persi,  Ronianum  bellum.'  xi.iii.  7. 
'  Patienda  esse  dncant  potius,  quam 
se  dedant  Persi.'  Et  iterum  sequen- 
te :  '  Bellum  Persi,  et  ante  Philippo 
patri  ejus  intulisse  popnlum  Roma- 
num.'  Sic  ubique  Aldina,  sequens 
primam  ed.  ubi  nunc  vulgo  habenuis 
Perseo.  Lib.  XLV.  cap.  19.  '  Altero 
nee  Romanis,  nee  Persi  lido  socio:' 
ubi  fecerunt  Persei.  Augustinus  de 
Civit.  Dei  iii.  11.  '  Retulerimt  tale 
prodigium  et  Antiochi  et  Persidis 
bello  in  eodem  apparuisse  figmento.' 
Pro  Persidis  alii  Xerxis,  Lud.  Vives 
Persa,  sed  membranas  Noricae  Persi: 
quod  verum  est.  Etenim  et  Persei 
et  f  er.«adicimus,  non  tantum  Perseus, 
a  quo  et  patrio  casu  Persi.  Sallnstius 
Histor.  lib.  i.  '  Bellum  Persi  Mace- 
donicum.'  Ut  '  Achilli,'  'Uiyssi'  a- 
pud  Virgiliuni  ;  '  Euripidi,'  '  The- 
odecti,'  '  Mithridati,'  '  Sophocli  ' 
(quod  a  Ms^s.  et  restituendum  xiil. 
17.  '  et  in  tragredia  Sophocli  scrip- 
tus  est')  apud  A.  Gellium  :  imnio  et 
'  Themistocli,'  «  Aristoteli,'  '  Theo- 
phani,'  '  Ariobarzani '  eodem  casu  a- 
pud  Ciceronem.  J,  F.  Gron.    Prime 


12126 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Persei  editnin  vide  in  Paris.  1573. 
qiioti  pioximae  servarnnt  usque  ad 
Dan.  Heins.  qui  in  Elzevir,  dedit 
Perseo.  Ejus  loco  recte  Gronov.  ex 
vett.  edd.  Persi  revocavit.  Vide  ad 
IX.  19.  §  15.  XXXVII.  57.  §  5. 
XXXVIII.  7.  §  1.  ad  Epit.  Liv.  libb. 
XL.  xLi.  XLiv.  XLv.  xLvi.  Scalig. 
ad  Euseb.  Cliron.  pasr-  141.  Vossium 
Gramni.  in.  36.  et  Toiren.  ad  Val. 
Max.  I.  5.  3.  De  genitivo  norninum 
tertia;  declinationis  formato  in  i  vide 
Gruter.  ad  Cic.  de  Orat.  i.  19.  lib. 
II.  capp.  22.  23.  74.  in  Bnito  e.  15. 
et  Nic.  Heins.  ad  Ovid.  Art.  Am.  x. 
743. 

§  3  Quum  desperato  jam  conloquio 
prnfecti  essent]  Sinecaussa  vocula  ja;« 
deest  in  ed.  Clerici. 

§  6  SamothracicE  prceterea  per  multos 
dies^  Ita  primus  Vascos.  eadeinque 
forma  obcnrrit  c.  50.  '  Samothraciam 
aliamve  quam  insulam  pctere  ab  Ro- 
manis.'  xlv.  2.  '  Existimari  Samo- 
thraciam petiturum.'  At  priores  le- 
g»nt  Samothracce.  Ita  XLiv.  25.  '  Sa- 
motiiracae  in  templo  depositurum.'  c. 
45.  '  Die  postero  Samotliracani  per- 
veniunt.'  c.  46.  'Nuncio  deinde  ac- 
cepto,  Persea  Samotliracam  traje- 
cisse.'  XLV.  5.  '  Classis  Cn.  Octavii 
Samoihracam  est  adpulsa.'  Eodem  c. 
'  Ab  se  Samothracae  Euandrum  occi- 
siim.'  Et  paullo  post :  '  Regies  pueros 
Macedonasque  alios,  qui  Samotiira- 
cae  essent.'     Id  igitur  recepi. 

Cum  legutionibwt  civitatiutn  Asia'] 
Ita  primas  edd.  Sed  civilatum  sub- 
stituit  Vascos.  priscam  vero  lectionem 
Gronovius  a.  1CG5.  reposuit  ;  quam, 
paucis  dissentientibus,  recentiores 
servarunt.  Vide  ad  xxxiii.  20.  §  11. 
§  13  Nee  sibi,  aut  venientihus,  uut 
tnocentibus]  Placet  lectio  Florebelli, 
aut  venientibus,  aut  manentibus.  Sigon. 
Ita  omnes  edd.  usque  ad  Basil,  1554. 
quit  operarum  aberratione  dcdit  mo- 
nentibus.  Id  magis  corrupit  Sigonii 
ed.  qna;  sola  prafert  motentibus. 
^14  Ut  uter  eorumesset]  Lege /jos- 


set.  J.  F.  Gron. 

Cap.  XXVI.  §3  Perse  auctore  mis- 
5os]  Ita  edd.  vetustiores.  Curio  dein- 
de  Perseo  auctore  substituit,  et  reliqui 
servarnnt,  donee  Gronov.  cap.  przec. 
§2.  priscam  scriptnram  restitueret ; 
cui  ex  recentioribus  solus  eoruni, 
quos  vidi,  Doujatius  adsensus  est. 
Lectionem  itaque,  quam  Livii  esse 
excusi  principes  testantur,  adoptavi. 
§  5  Ecquid  ita  non  adissent  ma^is- 
tratum]  Hanc  lectionem  in  primoVas- 
COS.  reperi.  Priores  et  quid  ita.  Vide 
ad  V.  36.  §  5. 

Ut  ex  instituto  loca,  laulia,  accipe- 
rent]  Legendum  arbitror  loca  et  lau- 
tia:  quod  est  hospitium  et  munera. 
Turneb.  Advers.  xxx.  32.  Recte  in. 
terpretatur  Tiirnebus :  sed  non  pn- 
tem  ego  scripsisse  Livium  loca  et  lau- 
fia.  Solet  enim  ille  absque  copula 
haec  efferre.  Sic  xliv.  16.  'Senatus 
in  formulam  sociorum  eum  referri 
jussit:  locum,  lautia  praeberi.'  Rur- 
sum  XLV.  20.  '  Consulli  ab  M.  Junio 
consule  Patres,  stantibus  in  comitio 
legatis,  an  locum,  lautia,  senatumque 
darent.'  L.  Bos.  Copulam  modo  ad- 
dit  Livius,  ut  xxviii.  39.  et  xxxiii. 
24.  modo  omittit,  ut  xxx.  17.  '  vEdes 
liberap,  loca,  lautia  legatis  decreta.' 
XXXV.  23.  *  iEdes  libera?,  locus,  lau- 
tia decreta,  et  munera  data.'  Inde 
coUigo  necesse  non  esse,ut  cum  Tur- 
nebo  copulam,  invito  nnico  cod.  ad- 
damns.  Idem  etiam  Diikero  visum 
est.  Ceterum  lautia  quidem  munera 
fuernnt ;  sed  qualia,  vide  apud  Du- 
ker.  ad  xxvm.  39.  §  19. 

§  6  Tamquam  legatis,  ut  qui  adire 
senatum]  Crevierius  conjicit  tamquam 
legatis  iis,  qui  adire. 

Qui  socii  quererentur]  Videtur  fuisse, 
qui  nunc,  quod  socii  quer.  apud  sen,,  ex. 
a  rege  ag,,  non  eequum  eum  facere,  qui 
ab  soc.  suis  non  abst.  inj.  Th  quod  est 
'  quoniam.'  Ut  apud  Petron.  c.  104. 
'  Excolpion  quod  quaeris,  scito  a  me 
in  navem  tuam  esse  perdiictum  :'  ubi 
male  corrigunt  quern  quceris.    Cicero 


T.   LIVII   HIST.   LIB.    XLIl.   CAP.  28. 


12127 


ad  Qiiintiim  in.  5.  'Quod  quaeris, 
quid  de  illis  libris  egerim,  qiios,  cnm 
esseiii  in  Ciimano,  scribere  institiii, 
lion  cessavi,  neque  cesso.'  Silius 
Ital.  lib.  XI.  vs.  327.  *  siimmum  quod 
credis,  et  aeqiias  Hannibaiem  siiperis, 
o  quantum  nomine  major  Jam  Preno 
tibi  natus  erit !'  sic  Mss.  et  prima 
ed.  Supposuerunt  tu  credis.  J.  F. 
Gron.  Lib.  xxxix.  cap.  39.  '  Re- 
ferre  se  ad  eos  dixit,  quod  nee  jure 
ullo,  nee  exempio  tolerabili  liberae 
civitati  aedilis  curulis  designatus  prae- 
turam  peteret,  sibi  in  animo  esse,  e 
lege  comitia  habere.'  xlii.  30.  *Fer- 
re  ad  populum  consules  jiisserunt, 
ut,  quod  Perseus,  &c.  sociis  populi 
Romani  arma  intulisset,  &e.  ut  beU 
lum  cum  eo  inirelur.'  Ovid.  Her. 
XVII.  51.  'Quod  genus,  et  proavos, 
et  regia  nomina  jactas,  Clara  satis 
domns  haze  nobilitate  sua  est :'  ubi 
vide  Heins.  et  Burmann.  Adde  quae 
notantur  ad  Silii  xi.  327.  Jac.  Peri- 
zonius  ad  oram  Livii  adscripsit  forte 
legendum  esse  quia  socii  qnererentur. 

§  7  C.  PlcEtorius]  Ita  edidit  Sigo- 
nius.  Priores  male  legunt  Ptetorius 
sine  diphthongo.  Vide  ad  xxxiv. 
45.  §  5. 

Plolemaum  in  Alexandria']  Scribe 
Ptolemaum  AlexandritB  convenisse  sese. 
J.  F.  Gron.  Livius  tanien  saepe  no- 
minibus  urbium  pra'positiones  addi- 
dit.  Supra  v.  52.  '  In  monte  Aibano 
Lavinioque.'  Lib.  xl.  c.  4. '  Redituri 
in  Tliessalonicam.'  Vide  ad  ix.  24. 
^  l.Gronov.  ad  Rpit.  Liv.  lib.  cii.  et 
Sanctium  in  Minerv.  ii.  5.  et  iv.  6. 
ut  et  qu<e  ad  ultimum  locum  notavit 
Perizon. 

Cap.  XXVII.  (^  4  A.  Atilius  Serra- 
vus]  A.  Atilius  Seranus  ed.  princeps. 
A.  Attiliits  SerranusFrohen.  1535.  A. 
Aiilius  Scrranus  Sigonius.  Vide  ad 
c.  1.  §  4. 

§  5  C«.  Sicinius  prator  qui  exerci- 
tuni]  Scribe  deligilur.  Cn.  Sic.  pra- 
tor quo  ex.  paralum  ad  traj.  haheret,  C. 
Pop,  consuli  ex  auct.  sen.  C.  Lie.  preE' 


tor  scribit,  ut  et  leg.  J.  F.  Gron.  Ita 
emendans  Grouov.  quo  pro  '  ut '  ac- 
cepit.  De  eo  autem  luijus  voculee 
usu  vide  ad  XL.  25.  §  5.  Verum  eo- 
dem  sensu  usurpatur  eliani  vocnia 
qui.  Supra  xxvi.  17.  *  Mittit  ad  Ne- 
ronem,  qui  conloquiuin  dift'erret :' 
nbi  vide.  Ter.  Andr.  ii.  1.7.'  Ope- 
ram  dare,  qui  istum  aiuorem  ex  ani- 
mo  amoveas  tuo  :'  et  vs.  34.  '  Effi- 
cite,  qui  detnr  tibi;  ego  id  agam, 
niihi  qui  ne  detur.'  Vide  Oudend. 
ad  Front,  i.  4.  §  9.  Necesse  igitur 
non  est  vulgatuin  tentari. 

Et  svcios  Latini  nominis  quatuor  mil- 
lia  peditum]  Solet  Livius  dicere  soci- 
um.  J.  F.  Gron.  Solet  sane  Livius, 
sed  non  semper  :  nam  et  alibi,  ut  hoc 
loco,  per  epexegesin  loquutus  est. 
Vide  Duker.  ad  xxxv.  20.  ^  5.  et 
Sanctii  Minerv.  iv.  8.  ut  et  Perizon. 
ad  eum  loc.  socios  itaque,  pro  quo 
Gronovius  socium  adsciverat,  pristine 
loco  restitni.  Mecum  sentit  etiam 
Crevierius. 

§  7  L.  Porcius  Liciniusi  Licinus, 
nt  ante.  Sigon.  Vide  ad  xxvi.  6. 
§1. 

Cap.  xxviii.  §  I  Cui  primo  quo- 
que  tempore  magistratus  creare,  Sj'c. 
jussum  erni]  Usiis  loquendi  dictat, 
qnippe  primo  quoque  temp.  tnag.  creare, 
quutn  tantum  btUum  immineret,  jiissus 
erat.  Vel  quemjussum  ernt.  J.  F.  Gro- 
nov.  Locutionem  'jubeotibi'  non 
esse  tevi  Liviani,  viris  doctis  adsen- 
tior.  Vide  ad  xxvii.  24.  §  3.  Lo- 
cum itaque  niendosum  in  unico  cod. 
lectum  fuisse  existimo.  Crevierio 
primo  in  nienteui  venerat,  vel  cum 
Gronovio  legendum  quern  jussum  erat ; 
vel,  in  quaui  conjecturam  eliam  Dou- 
jatius  antea  inciderat,  quijussus  erat. 
Postea  tamen  recte  observavit,  pro- 
nomen  cui  longius  abesse  a  nouiiue 
consul,  interjecta  etiam  meniione  se- 
natus,  quam  ut  rommodc  eo  rt-ferri 
possit.  Prouomen  igitur  ad  proxi- 
mum  senatus  referens,  legendum  con- 
jicit  cui  primo  quoque  tempore  magis- 


12128 


NOTiE   VARIORUM    IN 


tratus  creari,  Ifc.  visum  erat.  Sane 
creari  legunt  edd.  ante  Vascos.  qui 
primus  creare  ejus  loco  snbjecit.  So- 
lent autem  scriba;  voces  jf/ssum  et  vi- 
sum in  membianis  commutare.  Vide 
ad  IX.  24.  §  4.  Perizonins,  qni  ta- 
inen  locutionem  'jubere  alicui'  de- 
fendit  ad  Sanctii  Minerv.  ii.  4.  6.  hie 
ad  marginem  Livii  conjecit  iegen- 
dum  qui  primo  quoque  tempore  mag. 
creari  jnsserat :  quae  etiam  conjectura 
verisimilis  est.  Sa?pe  enini  vocnjje 
qui  et  cui  in  Mss.  confunduntnr.  Vi- 
de ad  IX.  34.  §  14.  Librarii  antem 
scripsernnt  jussmn  erat  pro  jusserat, 
ut  contra  persuaserat  pro  persuasum 
erat  V.  45.  §1.  Vide  ad  xxiii.  29. 
§  IG.  Vix  dubito  qnin  alterutra  con- 
jectnra,  ant  nltiina  Crevierii,  aut  ilia 
Perizonii,  vera  sit. 

§  4  Diem,  in  ante  diem  Kalendas 
Marlias]  Corniptissime  et  male  La- 
tine  sic  Gruteri  nlliina,  ex  qua  in  ci- 
teriores  eadeni  labes  defluxit.  Re- 
pone  ex  primo  exemplari,  Com.  cons,, 
in  quam  edicla  erant  diem,  ante  diem 
duod.  Kul.  Martias  sunt  liabita.  J.  F. 
Gron.  Priiiiap  edd.  prffferiint  diem, 
ad  XII.  Cat.  Mart.  Sigoniiis  emen- 
davitrfiem,  A,  D.  XII.  Calendas  Mar- 
tias.   Vide  ad  1.  xxvii.  c.  23.  §  7. 

§  5  L.  Villius  Annalis]  L.  Julius 
Annalis  ed.  princeps.  L.Junius  An- 
nalis Froben.  a.  1535.  Sed  recte  L. 
Villius  Annalis  Sigonius.  Vide  ad 
XL.  44.  §  1. 

§  G  Ut  uni  sors  Integra  esset,  quo 
senatUH  censuisset']  Infra  cap.  31.  '  L. 
Fnrius  Pliilus  Sardiniam,C.  Lncretio 
Galio,  quo  senatiis  censnisset,  sors 
evenit.'  xxvii.  22.  'P.  Licinio  Cras- 
so  pontifici  niaximo  peregrina,  et  quo 
senatus  censnisset.'  J.F.  Gron.  Idem 
Gronov.  in  priori  ed.  nott.  conjece- 
rat  et  ut  uni  sors ;  quod  recte  curia 
secundis  omisit. 

^  7  Ul  id  prosperum  eteniret'\  Tb  ut 
delesse  PiilieEum,  nionet  Hearnius. 
Male.  Livius  enim  id  citra  necessi- 
tatem  duplicare  solet.     Vide  ad  cap. 


21.  §  5. 

§  8  C.  Popillius  consul  ludos  per  dies 
decern  Jovi  optimo  maxima  voveret,  do- 
nuque  circa  omnia  pultinaria  dari']  Ut 
C.  Popillius,  addita  prima  vocula, 
scribendum  conjecit,  et  edidit  Cre* 
vier.  F'acile  autem  ea  excidere  po- 
ti'.it  ob  ultimas  literas  vocis  praeced. 
Vide  ad  xxvui.  38.  §  12.  Deinde 
Perizon.  ad  marginem  Livii  conjecit 
deesse,  vel  excidisse  verbum^eri,  ac 
legendum  ludos  per  dies  decern  Jovi  op- 
timo maxima  fieri  voveret  ;  idque  pa- 
tere  ex  seqnentibus,  'In  Capitolio 
vovit  consul  ludos  fieri,  donariaqne 
dari.'  Vernm,  ut  hoc  loco  fieri  snb- 
intelligitiir,  dari  exprimitur,  ita  con- 
\r?ifacturum  exprimitur,  dalurumsuh- 
intelligitur  xxxi.  9.  '  Tanta  pecnnia, 
quantam  turn,  quum  solveretur,  se- 
natus censnisset,  ludos  donaque  fac- 
turum  vovit.'  Insiiper  caussani  non 
video,  cur  displiceat  '  vovit  ludos 
Jovi,'  et  '  vovit  dare  dona.' 

§  9  Decresset  senatus.  Quum  cen- 
tum et  quinquaginta  non  minus  adessent, 
prcceunte  verba  Lepido^  Locus  vulgo 
prava  distinctioiie  laborat.  Inler- 
pungendum  est  hoc  modo  :  quanta  ex 
pec.  deer,  senatus,  quum  centum  et  quinq. 
non  minus  adessent.  Pr.  Lep.  pant,  max- 
ima id  votum  susc.  est.  Gronovins,  li- 
cet mendosa  distinctio  in  edd.  ejus 
servafa  sit,  tamen  veriorem  banc  no- 
vit,  ut  constat  ex  his  verbis  ab  eo  ita 
fere  laudatis  ad  xxvi.  33.  ^  14.  Eam- 
dem  etiam  Crevier.  recte  recepit. 
Non  centum  et  quinquaginta  senato- 
res  adfuerunt,  quum,  Lepido  verba 
pra>eunte,  votum  snsciperetur ;  ve- 
rum  tot  in  senatu  adesse  debuerunt, 
quum  definiretur  pecnnia  in  ludos  et 
donaria  absumenda.  De  numero  se- 
natorum  quaedam  notavit  Gronov.  su- 
pra 1.  land,  et  Duker.  ad  xxxix.  18. 
§  9.  Posset  etiam  hoc  loco  legi  quum 
centum  et  quinquaginta,  ne  minus,  ades- 
sent. De  formula  *  ne  minus '  vide  ad 
xxxviii.  24.  §  5.  iDvito  tamen  unico 
cod.  nihil  muto. 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLII.   CAP.   29. 


12129 


§  10  Sacerdotei  piiblici  mortui]  Su- 
pra XXV.  2.  '  Et  aliquot  ptiblici  sa- 
cerdotes  mortiii  eo  anno  sunt.'  xxvi. 
23.  '  Sacerdotes  public!  aliquot  eo 
anno  demortui  sunt.'  XLi.  21.  '  Sa- 
cerdotes publici  ea  pestilentia  nior- 
tni.'  Similiter  memorantur  '  sacra 
publica,'  et  obponuntur  '  sacris  gen- 
tiliciis'  V.  52.  'An  gentilicia  sacra 
ne  in  belio  quidein  intermitti,  publica 
sacra  et  Romanos  Deos  etiani  in  pace 
deseri  placet?  et  pontifices  flaniines- 
que  iieglegentiores  pnbiicarum  reli- 
gionum  esse,  quani  privatus  in  sol- 
lemni  gentis  fuerit  ?' 

L.  jEmilius  Pnpus]  Pappus  edd.  prin- 
cipes,  pro  quo  Papus  dedit  Sigoniiis. 
Vide  ad  xxviii.  38.  §  11. 

§  13  M.  Valerius  Messnlla']  Ita  Si- 
gonius  edidit :  p r io r es  Messa/a.  Vide 
ad  xxvii.  5.  §  1. 

JEnoharbus,  oppido  adolescens  sacer- 
dos  lectns'\  Ahenobarbus  Sigonius,  eum- 
que  secntus  Crevierius  edidernnt.  Vi- 
de ad  XXXIV.  42.  §  4.  Notat  insuper 
Crevierius,  manifestum  esse,  t^  sa- 
cerdos  vacare,  ac  proinde  delendum 
esse. 

Cap.  XXIX.  ^2  Quod  scelere  ejus 
prope  ut  rictitna  mactatus  Delphis  es- 
set]  Infra  c.  40.  *  Eunienes  rex,  ab 
RoDia  quum  in  regnum  rediret,  pro- 
pe ut  victinia  Delphis  in  sacrato  loco 
ante  aras  mactatus,  quern  in.simulet, 
piget  referre.'  Ceterum  pronomen 
tjus  non  liabet  quo  retVrri  possit.  For- 
te igitur  legendum  scelere  Persei ;  nisi 
potius  supra  malis  vetus  odiutn  stipula- 
bat  in  Persea,  turn  recens  ira. 

^  3  Et  apud  Persea  victoremi  Vide 
Gronov.  ad  xxxi.  42.  §  8. 

§  4  Ariarnthes,  Cappadocumrex]  Ita 
edidit  Sigonius:  priores,  omissa  ad- 
spiratione,  Ariarales.  Sed  vide  ad 
xxxvii.  31.  ^  4.  Mox  ex  quo  erat 
junctus  malebat  Crevier. 

§  7  Quo  vindicarent  Coelesyriam]  Par- 
vum  est,  sed  in  prisco  fuit  Calemsy- 
riam.  Sicxxxii.  5.  Petavianaemem- 
branae,  ad  condendam  Megalcmpolin. 


Nisi  Titrobique  mavis,  Cwlensyriam, 
l\legalenpol)n.  Ut  xxxvii.  22.  '  Ad 
portum,  quern  Megisten  vocant.'  J. 
F.  Gronov.  Ccelesyriam  primus  edidit 
Cnrio,  quum  paullo  ante  Vascos.  et 
Grypii.  1548.  dedissent,  ut  Grono- 
vius  ponjecit,  et  Clericus  ac  Crevier- 
ius receperunt,  Calcnsyriam.  Sed 
malo  divisis  vocibns  Calen  Syriam. 
Ita  enim  constanter  editur  xlv.  II. 
'jEgyptum  petens  in  Coclen  Syriam 
processit.'  Et  ita  paullo  ante  hoc  ca- 
pite  lego  ambigendo  de  Calo  Syria,  ubi 
olim  eiiam  jiinctim  vulgabatur  (/e  Cce- 
lesyria.  Nam  et  ita  prueferunt  edd. 
xxxiii.  19.  '  Omnibus,  quae  in  Coele 
Syria  sunt,  civitatibus  Ptolemapi  in 
suam  potestatem  redactis  :'  et  apud 
Plin.  H.  Nat.  v.  20.  'A  tergo  ejus 
mons  Libanus  orsus  mille  quingentis 
stadiis  Simyram  usque  porrigitur,  qua 
Ccele  Syria  cognominatur:'  et  xxi. 
18.  '  Ob  id  et  odorati  junci  medici- 
njE  dicentur,  quoniam  et  in  Syria 
Ccele  nascitur.'  Pariter  Gra?cis  Koi\rj 
Supio  vocatur.  Quin  et  simpliciter 
Coele  dicitur.  Mela  1. 11.  *  Syria  late 
litora  tenet,  terrasque  etirim  latins 
introrsus,  aiiis  aliisque  nuncnpata  no< 
minibus.  Nam  et  Ccele  dicitur,  et 
Mesopotamia,  et  Damascene,'  <S;c. 
Vide  Cluver.  Geogr.  Ant.  m.  12. 
p.  206. 

§  8  Misagenemque  jiUum  miltere'\  Ve- 
tus Misdgencnque.  J.  F.  Gron.  Misa- 
genemque primi  ediderunt  Vascos.  et 
Grypliius  1548.  tum  Basil.  1554.  hinc 
Sigonius  eam  lectionem  recepit;  for- 
sitan  caussam  banc  habuit,  quia  ita 
constanter,  etiam  in  antiquissimis 
edd.  legebatur  cap.  G7.  Gronovius 
postea  1665.  restituit  hoc  loco  MisO' 
genenque ;  at  infra  Misagenein  serva- 
vit.  Sed  Sigonium  sequi,  et  alterum 
hie  revocare  malui. 

§  9  Vitn  Karthaginiensihus  ad/erri'l 
Supra  IX.  16.  '  Quonam  se  pacfo 
paucos  et  inermes  crederent  praesi- 
dio  turn  valido  et  armato  vim  adla- 
turos.'   XXXVII  I.  20.  '  Non  pugnaro 


12130 


NOTiE    VARIORUM    IN 


cum  iniquitate  locorum,  neque  inex- 
superabilibiis  vim  adferre.'  XLV.  19. 
'  Quid  atltineret  vim  adferre  rei,  sua 
sponte  niox  ad  eum  adfnturae.'  Jus- 
tin. XV1II.7.  'Quam  rem  etsi  indigne 
ferret  pater,  non  tamen  vim  adferre 
rcligioni  ausus  est.'  Similiter  '  vir- 
gini,'  '  pndicitias  vim  adferre.'  Liv. 
HI.  43.  '  Pudicitia  saltem  in  tuto  sit. 
Huic  si  vis  adferetur,'  &c.  iv.  4.  '  Ne- 
mo plebeius  patricias  virgin!  vim  ad- 
ferret.'  Ovidius  Her.  XVII.21.  'An, 
quia  vim  nobis  Neptunius  adtulit  be> 
ros,  Rapta  semel,  videor  bis  quoque 
digna  rapi  ?'  ubi  vide  Heins.  et  Bnr- 
niann.  Ita  '  adferre  stuprum '  in  uno 
cod.  erat  in  Epit.  Liv.  1.  iii. 

§  II  His  ant  illis  se  adjuncturus]  Ita 
recte  Gronovius  edidit.  Omnes  pri- 
ores  praeferunt  iia  aut  illis. 

Cap.  XXX.  §  1  Plebs  ulique  omnis 
fermel  Ita  postrema  Gruteri  ed.  quod 
adoptarunt,  prjcter  Hearnium,  recen- 
tiores  omnes;  Crevierius  etiam  alteri 
lectioni  ubique,  quam  servant  priores 
typis  excusi,  praefert,  et  exponit,  plebs 
quidem  certe  omnis,  ut  obponatur 
principibus,  de  quibus  mox  agetur: 
quae  tamen  obpositio,  si  ubique  legas, 
non  peril.  Unico  codici  ut  adhajre- 
am,  tutius  videtur.  Formula  omnes 
ubique,  vel  omnes  qui  ubique  sunt  Cice- 
roni frequentissima  est. 

Deterioribus  erat  ob  regem  Macedo- 
nasque  inclinata^  Posses  deterioris  erat. 
Sed  videtur  in  hoc  vocabulo  intelligi 
voluisse  T^  sludiis.  Itaque  distinguen- 
diim  et  legendum,  plebs  utique  omnis 
ferwe,  ut  solet,  det.  erat  ad  regem  Mac. 
inclinata ;  jnincip.  div.  cern.  stadia.  J. 
F.  Gron.  Non  diibitari  potest,  quin 
ad  legendum  sit,  pro  ob.  Cap.  5. '  E- 
rant  tamen  magna  ex  parte  homi- 
num  ad  favorem  ejus  inclinati  animi.' 
III.G5.  'Nihil  magnopere  ad  Patrum 
aut  pk'bis  caussain  inclinati.'  Duker. 
IV.  25.  *  Plebem  ad  suos  studia  in- 
clinaturam.'  c.  55. '  luclinante  dein- 
de  fortuna  ad  caussam  plebis.'  xxiii. 
33. '  Ad  fortunam  iDclinavit.'    xxx. 


43.  ♦  Inclinatis  omnium  ad  pacem 
animis  :'  ubi  vide.  xxxi.  45.  '  Quum 
desiderium  qnoque  patriee  facilius 
ad  credendum  inclinaret  animos : ' 
ubi  etiam  quaedam  dicta  sunt.  XL. 
5.  '  Inpellique  ad  consilia  belli,  ad 
quae  jam  sua  sponte  animum  incli- 
nasset :'  et  alibi  saepe.  Solitos  au- 
tem  fuisse  libiarios  praepositiones  ob 
et  ad  perperam  commiscere,  vidimus 
ad  xxxvn.  27.  §  5.  Gronovii  conjec- 
turam  ad  regem  probat  etiam  Crevier- 
ius. Sed  quod  ad  deterioribus  voca- 
bulum  stridiis,  quod  sequitur,  Livium 
intelligi  voluisse  putet,  ipsi  displicet, 
quia  asperior  est  ilia  trajectio,  et  ali- 
quid  pingue  ac  redundans  redolet  haec 
oratio  deterioribus  studiis  erat  ad  regem 
inclinata.  Veri^imilius  igilur  ipsi  vi- 
debatur,  excidisse  hie  verbum  ali- 
quod,  quale  esset  favens:  deterioribus 
favens  erat  ad  regem  Macedonasque  in- 
clinata: quod  inlustrat  gemiuo  loco 
Livii  ex  c.  63.  '  Pravo  studio,  quo 
etiam  in  certamioibus  ludicris  vuK 
gus  utitur,  deteriori  atque  infirmiori 
favendi.' 

§  4  Quos  ces  alienum]  Vide  Gronov. 
ad  XXXVI.  6.  Duk. 

§  6  Pacem  ex  eo  manere']  Lego,  sed, 
ill.  pot.  vir.  utr.  partis,  pacem  ex  cequo 
manere.  Liberius  vertit  Polybium : 
wv  fila  fitp  ^u  Tuiv  ovx  rjSfus  fiev  opwv- 
Tuv  Kpiv6iJ.eva  to,  oKa,  Kal  tjjv  ttjs  oIkov- 
/xei'-qs  i^ovffiau  vTrh  ixiav  dpxV  t'itttov- 
aav,  ovre  Se  avvepfyovvrwv  oiir  aprnrpar- 
Tduraju  airAws  'Pw/iotoiS  oiiSeV.  J.  F, 
Gronov.  Gronovii  conjectura  Cre- 
vierio  placet.  Potest  tamen  et  vul- 
gafum  servari,  et  ex  eo  exponi,  quod 
inlibatae  partis  utriusque  vires  es- 
sent.  Et  ita  fere  sentit  Donjatius. 
PauUo  ante  Crevierius  emendat  si 
liberum  urbitrium  fortuna  esset^  ex- 
puncta  particula  inde. 

§  7  Optimum  conditionem  civitatium 
fore]  Ita  prima  etreliquae  omnes  edd. 
excepta  sola  nupera  Londinensi,quaB 
civitatu7n  adscivit.  Sed  vide  ad  lib. 
XXXIII.  c.  20.  §  II. 


T.    LIVII    HIST.    LIU.   XLII.   CAP.   30. 


12131 


§  8  Quo  die  magktratum  inierunt  ex 
senatusconsulto]  Ita  vulgo  distingiii- 
tur,  quasi  Liviiis  indicarct  consules 
non  crflinario,  sed  per  senatnscoii- 
sulttim  definito  die  inagistrattim  oc- 
cepisse,  lit  ix.  8.  '  Quo  creati  sunt 
die,  (sic  eiiini  placueiat  Patribus,) 
niagistratuiim  inierunt.'  Sed  recte 
nuper  Crevier.  distinxit  mngistralum 
inierunt,  ex  senatusconsulto  quuin  cir- 
ca: lit  consules  dicantur  ex  senatus- 
consulto circa  omnia  fana  majoribiis 
hostiis  inmolasse.  Id  enim  senatns 
iniperarat  c.  28.  '  Consulibus  desig- 
natis  iinperavit  senatus,  ut,  qua  die 
magistratum  inissent,  hostiis  majori- 
bus  rite  inactatis  precarentur,  iit, 
quod  belliini  popiilus  Romanns  in 
aniino  haberet  gerere,  ut  id  prospe- 
rum  eveniret. '  Siniilis  locus  est  I. 
xxxvr.  c.  1. '  P.  Cornelium  Cn.  filinin 
Scipionem  et  M'.  Aciliuni  Glabiio- 
nem  consules,  inito  magistratu,  Pa- 
tres,  prinsquani  de  provinciis  age- 
rent,  res  divinas  facere  niajoribus 
hostiis  jusserunt  in  omnibus  fanis,  in 
quibtis  lectisteriiium  majorein  par- 
tem anni  fieri  solet.' 

Circa  omnia  fana,  in  quihus  lectister- 
nium,  Ifc]  Cum  legimus  supplicatum 
ad  omnia  leclisternia,  ad  omnia  templa 
intelligere  debemus,  propterea  quod 
Dii  in  lectulis  et  pulvinaribiis  cum 
suis  Deabiis  collocali  fere  erant  ma- 
jorem  anni  piirtem:  Jupiter  cum  Ju- 
none,  Latia  (sic  enim  in  Gellio  xiii. 
22.  legendiim  putem  a  Latio)  cum 
Saturno,  Hora  cum  Quirino,  Maia 
cum  Viilcano,  Salacia,  quiE  Tetliys 
est,  cum  Neptuno,  Nerio  cum  Marte. 
Id  ita  esse,  declarat  Livius  his  verbis. 
Servius  in  JEn.  xii.  199.  '  leclister- 
nia'  interpretatur,  nbi  homines  so- 
leat  in  templis  sedere.  Turneb,  Ad- 
vers.  XXX.  32.     Vide  ad  v.  13.  §  G. 

Inde  preces  suas  acceptas  ab  Diis,  ^-c. 
factum]  Existimat  Crevierius  fore,  nt 
omnia  structa  elegantins,  et  aptius 
inter  se  cobaerentia  viderentur,  si 
omnia  haec  verba  loco  tnota  post  § 


sequentis  verba  ultima  imperii  porlen- 
di  rejicerentur.  Ceterum  dicendo 
acceptas  ab  Diis  videtiir  respexisse 
Livius  ad  sollenuiem  foriiiMlnni  pre- 
cantiiim,  qua  rogabant,  ut  ]3ii  pre- 
ces suas  acciperent.  Earn  inlustrat 
lirisson.  de  Form.  i.  33.  Id  moneo, 
ne  qnis  legenduin  piitet  acceptas  Diis. 

§  9  Prorognlionem  imperii  portendi] 
'  Prorogatio  imperii'  ferri  hie  ne- 
qnit,  nee  dicitur,  nisi  cum  iis,  qui  vel 
in  magistratu,  vel  extra  ordiuem  cum 
imperio  in  provinciam  mittiiiitur,  fini- 
te imperii  dati  anno,  potestas  et  jus 
imperii  in  sequentem  iterum  annum 
vel  longius  tcnipus  extenditiir.  Bre- 
viter  '  prorogatio  '  semper  temporis 
ac  durationis  involvit  significatio- 
nem,sumtam  a  comitiis,  quorum  pro- 
prium  est  vocabulum  'rogatio,  *  et 
qua^  inde  oiiuntur,  in  quibus  eliam 
'  prorogare  '  h.  e.  longius  vel  in  pro- 
ximuni  annum  rogare  iniperatoribus 
iraperium.  At  hie  agitur  de  termi- 
nis  regionum  subjectarum  imperio 
popiili  Romani  proferendis.  Legen- 
dum  itaque  oninino  propngationem  im- 
perii, vocabulum  a  vineis  ad  omnia 
ea,  quae  per  latius  spatiiim  exten- 
duntiir,  trauslatum.  Et  ita  xxxvi. 
1. '  Hanispices  responderunt,  eo  hel- 
lo terminos  populi  Romani  propaga- 
ri.'  xxxviii.  GO.  '  Imperium  populi 
Romani  propagaverit  in  ultimos  ter- 
rarum  fiues.'  Cic.  de  Provinc.  c.  12. 
'  Finium  imperii  nostri  propagatio.' 
Nepos  Hamilc.  c.  2.  '  Fines  imperii 
propagaverit.  *  Siieton.  Ner.  c.  18. 
'  Augendi  propagandique  imperii  ne- 
que  voluntate  iilla,  neipie  spe  motus 
unquam.'  Saepe  antem  'prorogare' 
et  'propagare'  fuere  invicem  a  li- 
brariis  confusa,  et  saspius  hoc  in  illud 
abiit,  quia  longe  altero  infrequentius 
apiid  auctores.  Jac.Periz.  Animadv. 
Hist.  c.  C.  229.  Vide  ad  xxm.  25. 
§11. 

§  11  Quodqtie  belli  parandi  adversus 
populum  Romnnum  consilia  iniisset] 
Forte  patrandi,  id  est  gerendi.  J.  F. 


12132 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Gron.  '  Patrare '  et '  parare  '  saepe  in 
Mss.  confundi,  vidimus  ad  xxviii. 
41.  §  8.  Hie  tamen  nihil  mutandum. 
Non  enim  'patrare  belliim'  est  ge- 
rere,  sed  perficere,  ad  finetn  perdu, 
cere.  Supra  xxvm.  41.  '  Egregiam 
istam  palmani  belli  PuJiici  patrati 
petis.'  Flonis  II.  15.  '  Tertiiim  cum 
Africa  beilum  et  tempore  exiguum, 
(nam  quadriennio  patratum  est,)  et, 
in  coniparatione  priornm,  minimum 
labore  :'  ubi  vide  Duker.  Veil.  ii.  30. 
'Hnjus'  belli  'patrati  gloria  penes 
M.  Crassum  fuit.'  c.  123.  '  Qiuim  Ger- 
tnanicum  nepotem  suum,  reliqua  bel- 
li patraturuin,  misisset  in  Germani- 
am.'  Hinc  '  cceptum  '  et  'patratum 
beilum'  obponuntiir  apiid  Sallust,  in 
Jug.  c.  19.  '  Uno  die  inter  duos  reges 
ctEptum  atque  patratum  beilum  fo- 
ret  :*  ubi  similem  Taciti  locum  Ciac- 
COD.  et  Coitius  laudarunt.  Similiter 
'  comniissuni '  et '  patratum  proelium  ' 
apud  Veil.  ii.  21.  'Ciijus'  proelii 
'  commissi  patratique  sub  ipsis  nioe- 
nibus  ocnlisqiie  tirbis  Romanae  pug- 
nantibus  spectantibusque,  quam  fue- 
rit  eventus  exiliabilis.'  Et  ita  '  pa- 
trare pacem  '  nnn  tantum  nofat  agere 
de  pace,  sed  eau)  firniare,  tractationi 
de  pace  finem  optatum  inponere. 
Vide  ad  ii.  2G.  §  4.  Ilia  autem  sig- 
nificatio  hie  locum  habere  neqnit. 
Non  enim  Perseus,  nondum  beilum 
gerens,  iniit  consilia  belli  adversus 
populnm  Romanum  patrandi,  id  est 
perficiendi,  sed  belli  populo  Romano 
inferendi,  et  se  ad  id  gerendum  pa- 
randi.  llliid  autem  '  parare  beilum' 
explicat  verbis  seqiienlibus  per  '  ar- 
ma,  milites,  classem  ejus  rei  caussa 
comparare.'  'Paratur'  itaque  bei- 
lum, antequam  geritur.  Liv.  ii.  43. 
'  Praeter  ceteras  imperatorias  artes, 
quas  parando  gerendoque  bello  edi- 
dit  plurimas.'  xxxi.  33.  '  Ab  consule 
non  parabatur,  sed  gerebatur  jam 
beilum.'  XMi.  13.  '  Quamquam  miiii 
qnidem  non  parare,  sed  gerere  pene 
bcUum  videbatur.'    Prasterea  consilia 


inisset  editi  ante  Gronov.  qui  iniisset 
substituit.  Forte  tamen  ea  lectio  er- 
rori  typographorum  adscribenda  est, 
quern  emendare  recentiores  neglexe- 
runt. 

Cap.  xxxr.  §  2  /rf  pracipiie  pro- 
vincia  Macedonice  datum'^  Lipsius  de 
Milit.  Rom.  ii.  5.  citat  Id  pracipui. 
Si  quid  mutandum  est,  non  minus 
recte  scribi  potest  Id  pracipuum,  ut 
paiiUopostj'Illud  quoqtie  praecipuum 
sorti  Macedoniae  datum.'  xxvii.  10. 
'  Additum  Fabio  consuli  centum  pon- 
do  auri  praecipuum.'  xmi.  5.  '  Duo- 
bus  fratribus  regulis  haee  prsecipua.' 
Terent.  Ad.ii.  3.5.  '  Unam  banc  rem 
me  habere  praeter  alios  praecipuam 
arbitror.'  J.  F.  Gronoviiim  quoque 
probasse  prcecipuum,  ex  adnotatis  il- 
lius  ad  base  verba  c.  52. '  cum  duabus 
legionibus  Romanis  '  colligo.  Duker. 
Similiter  prcecipuum  conjicit  Crevier- 
ius.  Minns  tamen  pracipui,  quam 
pracipuum,  a  vulgalo  reeedit.  Et  ita 
fere  xxxiv.  18.  '  Nee  quidquam  in 
exerritu  sue  praecipui  praeter  liono- 
reni  atque  iniperiiim  baberet.'  Pari 
modo  '  id  cognominis,'  et  similia  alia ; 
de  quibus  vide  ad  vii.  26.  §  12. 

Quina  millia  et  duceni  equites  ex  ve- 
tere  inslituto]  Observa  '  vetus  institu- 
tum  '  adpellari  quina  millia,  quia  no- 
vitium  Scipionis  xxix.  24.  nondnm 
habebat  firmitateni.  At  enim  '  equi- 
tes duceni'  adtribuunttir  quasi  ex 
more.  Falso.  Rescribe  pedi<es:  quod 
spondeo  esse  certum.  Nam  plerum- 
que  ducenti  isti  supra  quatuor,  quin- 
que,  sex  millia  addi  solent,  et  male 
exscriptor,  qui  in  equites  mutavit. 
Nam  illi  ecce  seqiiuntur,  '  treceni 
aequaiiter  in  singulas.'  Variatum,  in- 
quit,  in  pedite  fuit,  nihil  in  equite, 
et  treceni  '  aequaiiter'  (tam  in  quina 
millia,  qu.im  in  sena)  adscripti.  Lip- 
sius  de  Milit.  Rom.  ii.  5.  Si  eequa- 
liter  in  singulas  quatuor  legiones 
scripti  sunt  treceni  equites,  quid  hie 
nonnnaninr  duceni  equites:  iique  ex 
vetere  inslituto,  quod  non  bello  Anui- 


T.    LlVIl    HIST.    LIB.    XLII.    CAP.   32. 


12133 


balistnon  Philippi,  non  Antiochi  ob- 
tinuit  ?  Et  tamen  rh  '  aeqnaliter '  per- 
tinere  ad  quatuor  legiones  onines 
constat,  quia  iiieptuin  foret  cogitare, 
in  consulari  exercitii  iini  legioni  plu- 
res  eqnites  attributos  fiiisse,  qnara 
alteri;  ac  pioinde  ineptitis,  monere, 
fuisse  aequaliler  in  diias  legiones  de- 
sciiptum  eqiiitnm  numernm  :  quum  id 
semper  factum  sit.  Legendum  oni- 
nino,  quina  millia  et  duccni  pedites.  Id 
erat  jam  vetus  institutum  :  lib.  XL. 
capp.  1.  18,  XLI.  9.  XLiv.  21.  Jac. 
Perizon.  Ilia  quEe  defeudendae  vul- 
gatze  lection!  Doujatius  adtulit,  ex 
bis  Perizonii  satis  refelluntur.  Voces 
'eqnites'  et  '  pedites'  sa?pe  a  libra- 
riis  commisceii,  vidimus  ad  xxxvii. 
40.  §  5. 

§  4  Sorti  Macedonia']  Vide  Gronov. 
ad  Tacit.  Ann.  in.  32.  Duk. 

Usque  ad  quinquaginta  annos]  Vide 
capp.  33.  34.  et  Lipsium  de  Milit. 
Rom.  I.  2.  a  ciijus  sententia  de  annis 
stipendiorum  et  numero  eqiiitum  in 
legione  propter  ea  quae  Casaubon. 
Epist.  G3.  scripsit,  noudum  discedo. 
Duk. 

§  5  Ne  tribuni  militum  eo  aiino  siif- 
fragiis  crearentur]  Recte  Doujatius 
intelligit  sutfragiis  populi.  Liv.  vii. 
5.  '  Quum  eo  anno  primum  placuis- 
set,  tribunos  militum  ad  legiones 
suffragio  fieri,  (naui  et  antea,  sicut 
nunc,  quos  Riiffulos  vocant,  impera- 
tores  ipsi  faciebaut)  secundum  in  sex 
locis  tenuit.'  Et  ix.  30.  '  Duo  impe- 
ria  eo  anno  dari  incepta  per  popu- 
lum,  Htraque  pertinentia  ad  rem  mi- 
litarem  :  unuin,  ut  tribuni  militum 
seni  deni  in  quatuor  legiones  a  po- 
pulo  crearentur;  quae  aniea,  per- 
q\iam  paucis  suffragio  populi  relictis 
locis,  dictatorum  et  consulum  ferme 
fuerant  beneticia.'  Addit  auteni,  an- 
tea cautum  fuisse,  tit  tribuni  militum, 
qui  olim  magistratuum  et  belli  du- 
cuni  jtulicio  eligebantur,  in  comitiis 
a  populo  '  pro  dimidia  parte'  crea- 
rentur.   Veruni,  id  secus  fuisse,  lau- 


data  loca  Livii  evincnnt.  Cuilibet 
legioni  sex,  quatuor  legionibus  vi- 
ginti  quatuor  tribuni  militum  crea- 
bantur.  Jam  vero  Livius  priori  loco 
docet,  ex  viginti  quatuor  tribunorum 
numero  sex,  sive  quartani  eorum  par- 
tem,sufFragiis  populi  constitutos  esse; 
posteriori  vero  sedecini,  id  est  duas 
tertias  partes.  At,  in  ea  re  ad  lizcc 
usque  tempora  aliquid  mntatum  fuis- 
se, non  constat.  Forte  Doujatio  errori 
fuit,  quod  quadrieiinio  post  a  senatu 
decretum  narret  Livius  x liv.  21.  '  ut 
in  octo  legiones  pareni  numeruni  tri- 
bunorum consules  et  populus  crea- 
rent.' 

§  9  i.  Junius  Amialis]  L.  Villius, 
ut  ante.  Sigon.  L.Junius  dedit  Frob. 
1535.  at  L.  Julius  ed.  priuceps,  pro 
quo  recte  Sigonius  L.  Villius.  Vide 
ad  c.  28.  §  5. 

Cap.  XXXII.  §  1  Sine  sorte  se  3/a- 
cedoniam  ohpugnaturuni]  Alb.  Rube- 
nius  optaturutn.  Lib.  xxvi.  cap.  29. 
'  Quum  extra  sortem  coilegae  optio- 
nem  dari  provincize  iniqunm  fuerit.' 
J.  jF.  Gronov,  *  Optare'  pro  eligere 
est  VI.  25.  '  Permissoque,  ut  ex  col- 
legis  opiaret  quern  vellet,  contra 
spem  omnium  L.  Furium  optavit.' 
Silius  XIII.  688. '  Excelsae  tiirris  post 
ultima  rebus  in  artis  Stibsidium  op- 
taram  :'  ubi  vide  quae  notavi,  nt  et 
Muncker.  ad  Lactant.  Narrat.  Fabul. 
XI.  3.  Hinc  '  optio '  est  electio  apud 
Cic.  pro  Quinct.  c.  9.  '  Cui  baec  optio 
tarn  niisera  tamque  iniqua  daretur? 
ut  aut  ipse  se  capitis  danmaret,  si 
satisdedisset,  aut  caussam  capitis,  si 
sponsionem  fecissct,  priore  loco  dice- 
ret.'  Vide  Cort.  ad  Sail.  Jugurth.  c. 
79.  Hinc  '  adoptio'est  quasi  allectio, 
electio  in  filium;  unde  contra  '  in  fi- 
lioriim  locum  eligere,'  pro  adoptare, 
dixit  Vopisc.  in  Aurel.  c.  14.  '  Ab  op- 
timis  quibusque  in  filiorum  locum 
fortissimi  viri  semper  elecli  sunt.' 
Rubenii  conjecturam  in  contextum 
admiserunt  Cleric,  et  Crevier. 

§  3  <Si  smatus,  non  quid  vellet  iu 


12134 


NOTiE   VARIORUM    IN 


consulafu]  Negativam  particulam  de- 
lendam  esse  censeo.  Nam  qui  dicit, 
se  in  senatus  fntnnim  potestate,  sig- 
nificat  se  obteinperatnrutn  senatni, 
etsi  decernant  Patres  contra  stii- 
dium  ipsiiis.  At,  ut,  non  quid  vel- 
let  in  consulatu  potiiis,  quam  quid 
in  praetnia  juiasset  P.  Licinius,  ani- 
madveiteretur,  lioc  erat,  quod  desi- 
derabat,  et  faciendum  censebat  Cas- 
sias. Nunc  autem  ait  in  contraiiuni; 
si  tamen  Patres  tantum  indulgertnt 
Licinio,  ut  potius  rationeni  liaberent 
ejus  quod  ille  cuperet  consul,  quam 
ejus  quod  jurasset  praetor,  se  datu- 
rum  hoc  Patribus,  ut,  contra  quam 
justuni  putet,  in  sortem  provincias 
mittat.  J.  F.  Gron. 

§  5  Secunda  et  quarta  vt  in  Italia  re- 
manerent']  Intellige  '  secundam'  et 
'  quartam '  ex  nuniero  earum,  quaB 
hoc  anno  a  consulibus  scriptEP,  et  ex 
senatusconsuito  iis  adsignatee  erant. 
Ceteroquin  secunda  jam  cum  Cn.  Si- 
cinio  in  Macedoniam  trajecerat  c.  27. 

^  6  Lici7iius  vetcres  qunque  scrihebat 
milites]  Lipsius  de  Milit.  Ron),  i.  4. 
haec  describens  liabet  qiiosque.  Et 
melius  est.  c.  31.  '  Ut  centuriones 
niilitesqne  veieres  scriberet,  qnos 
vellet,  consul.'  Duk. 

^7  Quum  trihuui  militum  centurioves, 
sed  priininn  quemquc,  citarent]  Hoc  ex 
loco  intelligimus,  quod  et  liistoriarum 
nionumentis  a  Polybio  vi.  18.  nianda- 
tum  est,  tribunes  militum  solitos  esse 
delectum  habere.  Tunieb.  Adv.  xxx. 
32.  Vocula  sed  Crevierio  hie  super- 
vacua  est,  eiipie  prodere  videtur  ali- 
quod  lioc  loco  mendum.  Libenter 
itaque  legeret  centuriones  vetustissi- 
mum  quemque.  Tribunos  delectni 
praefuisse,  et  centuriones  etiam,  sed 
consulum  jussu  ac  permissu,  consti- 
tnisse,  docet  Lipsius  de  Milit.  Rom. 
II.  8. 

Ad  consules  rejiciebant']  Forte  ad 
consules  rem  rejicielmnt ,  vel  eos  rejicie- 
bant. J.  F.  Gron.  Non  dubito,  quin 
locus  corruptus  sit ;  licet  Li viuj  cap. 


seq.  dixerit,  '  si  quid  in  ea  re  dii- 
bium  esset,  ad  senatum  rejicerent:' 
facile  enim  ibi  vel  id  ex  quid,  vel  rem 
ex  re  suhintelligi  potest.  Utra  tamen 
Gronovii  conjectura  pratferri  debeat, 
anceps  haereo:  ambee  enim  magnam 
veri  speciem  praeferunt.  Si  priorem 
malis,  vox  re,  id  est  rem,  elisa  erit  a 
prima  syllaba  vocis  seq.  rejecei'unt. 
Simile  exeniplum  habuinuis  xxviii. 
8.  §  3.  Eamdem  vocem  contra  inter- 
cepit  syllaba  fiualis  vocis  praeced. 
XXV.  22.  §  1.  Si  alteram,  hausta  erit 
vox  eos  a  praecedenli  cos.  vel  coss.  id 
est  consules.  Non  tantum  autem  Li- 
vinm  dixisse  rem,  sed  etiam  '  homines 
rejicere  ad  aliquem,'docent  exempla 
hujus  locutionis,  quae  laudavi  ad  ii. 
22.  §  5.  Arbitrium  igitur  sit  penes 
lectores. 

§  8  Quibus  delectus,  quibusque  helium 
miindatum  esset'i  Dilectus  Excerpta 
Pilhoei  prseferre,  testatur  Hearnius. 
Utrumque  'delectus'  et  '  dilectus 
n)ilitaris '  dici  posse,  certum  est. 
Vide  ad  xxxvii.  51.  §  7.  Verum  quid 
vulgatum,  unici  codicis  fide  nisum, 
mutari  adtinet  r* 

Cap.  xxxiii.  §  1  M.  Popillius 
consulai-is  advocatus,  centuriones,  et  con- 
sul venerunt]  Forie  31.  Pop.  cons.  adv. 
centurionibus,  et  consules  venerunt.  J. 
F.  Gron.  Advocatus  centurionibus,  ut 
xxxviii.  33.  '  lerunt  alii  etiam  in- 
lustres  viri,  et  advocati  privatis,  et 
quia  pertinere  caussam  eorum  ad 
rempublicam  censebant.'  Cic.  pro 
Ca;cin.  c.  9.  '  Se  jTlbutio  cum  arma- 
tis  servis  venisse  advocatum.'  Pro 
Sylla  c.  29.  '  Consul  reo  de  pecuniis 
repetundis  Catilinae  fuit  advocatus.' 
de  OtBc.  I.  10.  '  Si  coastitueris,  te 
cuipiam  advocatum  in  rem  praesen- 
tem  esse  ventiirnm.'  Ila  vero  cen- 
sendum  erit,  pro  centurionibus  piimo 
scriptuni  fuisse  centurionis,  sollemni 
librariornm  errore ;  aequo  vide  ad 
XXI.  GO.  5  7.  id  antem  postea  niuta- 
tum  esse  in  centurioties.  Posses  etiam 
legerc advocatus centurionum.  Ita  enim 


T.   LIVII    HIST.    LIB.   XLII.   CAP.   33. 


12135 


Liviiis  locntus  est  xxvi.48.  *  C.Lae- 
lio  et  M.  Sempronio  advocatis  partis 
Hlriusque  P.  Corneliuin  Candiniim  de 
medio  adjecit.'  Qiiin  et  niinori  imita- 
tione,  verbis  aliter  distinctis,  loco 
subcuni  potest,  si  legaiiuis  M.  Popil- 
lius  consularis,  advocalus,  ccnturiones, 
et  consul:  Ht  de  eodem  Popiilio  duo 
praedicentiir,  eum  fuisse  consulareni, 
et  fuisse  advocatum,  nenipe  centuri- 
onuni,  ut  ex  sequentiljus  patet.  lu- 
couiniodum  quideui  huie  lectioni  esse 
videtur,  quod  centurioiies  nsedii  me- 
morentur  inter  Popilliuni  consularem 
et  consulem.  Sed  aniniadvcrtcndunj, 
Livitini  prinio  memorasse  Popilliuni 
consulareni  ejusque  clientes  centuri- 
ones,  quos  ab  eo  vix  disjungere  po- 
terat,  inde  consulem.  At  longe  in- 
conimodius  in  eniendatione  Gronovii 
videtur,  ita  nullani  cenlurionuin,  ad 
quos  praecipue  caussa  pertinebat, 
nientionem  fieri;  quum  tanien  ante 
alios  in  judicio  adesse  debcrent,  et 
etiain  adfuerint,  ut  nnn  tantnm  inde 
patet,  quod  Livius  cap.  seq.  Sp.  Li- 
gustini,  uniiis  eorum,  qui  tribunos 
plebis  adpeilaverat,  orationem  refe- 
rat,  sed  etiam  enmdein  reliquos  cen- 
turiones  ita  adloquentem  inducat : 
'  Vos  quo(iue  a»quum  est,  couimilito- 
nes,  &c.  in  potestate  senatus  ac  con- 
sulum  esse.'  In  eo  etiam  niagno  Gro- 
novio  adsentiri  nequeo,  qtiod  consules, 
pro  consul,  legenduni  putet.  Solus 
enim  Licinius  consul,  qui  Macedoni- 
an! sortitus  erat,  veteres  quosque  scri- 
bebat  niilites  centurionesque,  et  ab 
ejus  tribunis  niilitum  ccnturiones  vi- 
ginti  tres  trihunos  plebis  adpellaruiit : 
mox  etiam  numero  siugulari  addit 
*  Consuli  inde  postulanti.'  Illud  cun- 
«uZesetiam  sibi  displicere,  monuit  Jac. 
Perizonius  ad  niargineni  Livii. 

§  2  Cojisuli  inde  poslulatdi]  Per  no- 
tas  Cos.  inde  postulanti  edd.  principcs : 
pro  quo  Sigonius  dedit  consuli  inde 
postulanti ;  quasi  advocalus  consuli  sit, 
advocatusad  consulem.  Ad  id  auteni 
eum  permovisse  videtur,  quod  crede- 


re t /7os<u2anti  esse  casumtertium.  Sed 
nialo  Consule  inde  postulanti,  et  postu- 
lanti capio  casu  sexto  :  de  quo  vide 
ad  VI.  14.  ^  13. 

§  3  Corpora,  et  atate,  et  assiduis  la- 
borihus,  confecta'l  Supra  v.  10.  '  Qnnm 
confectalabore,  vulneribus,  postremo 
aetate  corpora  retulerint.'  v.  3. '  Con- 
fectaque  paucitas  oppidanorum  ope- 
re,  vigiliis,  vulneribus.' 

Quo  minus  operam  P.  R.  dent"}  In- 
versa;  literze  sunt,  et  R.  P.  scriben- 
dum  est,  ut  sit  reip.  non  populo  Romn' 
no.  Haec  enini  nsitata  locutio.  Si- 
gonius. Vide  ad  ix.  26.  §  8.  Et  ita 
praferunt  antiquaeedd.  Alterumope- 
rarum,  nt  videtur,  errore  priuium  ob- 
vium  fnit  in  ed.  Grypbii  1548. 

§  4  Consul  senatusconsultum  recitari 
jussit.  Primum,  quod  bellum,  ^c]  De 
hoc  loco  egerunt  duo  viri  celeberrimi, 
Perizonius  ad  Sanctii  Minerv.  in.  14. 
16.  et  Btirmannus  ad  Nenies,  Eel.  iii. 
35.  Ille  tuetur  scripturam  receptani, 
et  quod  hie  bis  pro  infinitivo  poni,  ex 
eo  patere  scribit,  quod  tertia  pars  liu- 
jus  senatusconsulti  per  iiifinitivum 
esse  exprimatur :  hie  non  tria,  sed 
duo  membra  esse,  et  infinilivos  scrihi 
et  esse  a  censuissent  pendere  dicit ;  et 
quaniquam  vnlgatam  lectionem  alia 
ratione  defeitdi  posse  putat,  tamen 
potius  legendum  censet  primum,  quo, 
et  deinde,  quo.  Prius  horuni  evidens 
est:  nam  duo  facta  erant  senatus- 
consiilta;  alterum,  quo  consules  jussi 
fuerant  ad  populum  ferre  de  bello 
cum  Perseo  incundo,  c.  30.  alterum, 
quo,  poslquam  populus  bellum  jusse- 
rat,  senatns  censnerat,  quaui  pluri- 
inos  veteres  ccnturiones  et  inilites  ad 
id  bellum  scribi,  nee  uUi,  qui  minor 
quinquaginta  annis  esset,  vacationem 
esse,  c.  31.  Horuni  ntrumrpie  reci- 
tari jussit  consul.  Posieiius  mihi 
plane  probabile,  certe  longe  prafe- 
rendnm  horrido  sermoni  scripturae 
vnlgatas  videtur.  Duk.  Milii  etiam 
Burnianni  exposilio  et  emeiidatio  ex- 
positioni  Perizonii  pluriuium  prasta- 


]21:3() 


NOTiE   VARIORUM    IN 


re  videtnr.  Passim  autem  vocnlas 
guo  et  quod  a  librariis  confusas  fuisse, 
vidimus  ad  xxxvi.  33.  §  3.  At  insu- 
per  mm  Cievierio  pergendiim,  et  le- 
genduiii  puto,  consul  scnatusconsulta  re- 
cilari  jussit :  primum,  quo  helium,  Sfc. 
jussissct :  deinde,  quo  veteres,  ^-f.  Non 
enim  unum  tantiim,  sed  plura  sena- 
tusconsuita  facta  esse,  ex  c.  31.  con- 
stat:  primum,  ut  consul,  cui  Mace- 
donia obvenerat,  regem  Persea  bello 
persequeietur :  alteium,  quo  eidem 
consuii  potestas  data  est  augendi  pe- 
dites  legionum  suarum,  et  legend! 
centuriones  militesque  veteres,  qtios 
vellet.  Edd.  antiquissima?  praeferunt 
C.  Licinius  COS.  SC.recitari  jussit.  Pri- 
mus deinde  Sigonius  notam  SC,  red- 
didit seuatusconsultum,  quum  debuig- 
set  semUusconsulta.  In  compendiohoc 
exponendo  libraries  passim  errasse, 
vidimus  ad  xxii.  10.  §  1.  et  xxxviii. 
60.  ^  1.  Adde  ad  iii.  21.  ^  6.  iv.50. 
§  8.  c.  51.  §  2.  et  Corte  ad  Plinii  v. 
14.  §  7.  Vulgato  defendeudo  preetendi 
posset,  Livium,  plurium  SCtorum 
verba  uno  quasi  complexu  per  com- 
pendium reddentem,  iiumero  singu- 
lar! senatusconsuUum  etiam  alibi  dix- 
isse.  Vide  ad  lu.  21.  §  6.  Verum 
id  commode  nunc  facere  non  potuit, 
quia  ipse  per  partes  plurium  senatus- 
consultorum  meminit,  dicens  ■primum, 
deinde.  Posset  etiam  legi,  senatuscon- 
suUa  recitari  jussit :  primum,  quod  hel- 
ium Perseojussisset ;  deinde,  quod  vete- 
res centuriones,  voce  senatus  inducta. 
Ita  quod  non  conjunctio  erit,sed  pro- 
nomen;  primum  iUuil,  quod  jussisset ; 
deinde  illud,  quod  veteres,  S^c. 

Bellum  senatus  Perseo  jussisset]  Ma- 
lim  cum  Perseo.  Sigon.  Maluit  Sigo- 
nius cum  Perseo,  et  ita  edi  curavit. 
Non  aiisim  .sequi ;  quum  habeamus 
infra  totidem  litteris  c.  30.  '  Quum 
jam  bellum  regi  eorum  et  Macedoni- 
biis  et  senatus  decresset,  et  populus 
jussisset.'  Gruter.  Sigonius  cum  Per- 
seo. Negat  se  sequi  Gruterus,  quia 
c.  3G.  '  Quum  jam  bellum  regi  eorum 


et  senatus  decresset,  et  populus  jus* 
sisset.'  Sed  forte  et  illic  legendum 
cum  rege.  Sic  certe  xxxi.  8.  et 
XXXVI.  2.  J.F.Gron.  Senatum  bel- 
lum jussisse,  etiam  1.  vi.  c.  14.  dicit : 
'  Dictator  exercitura  in  stativis  tenuit, 
minime  dubins,  bellum  cum  iiis  popu- 
lis  Patres  jussuros.'  Sed  hoc  populi 
erat,  non  senatus;  nee  senatuscon- 
suitum  sine  jussu  populi  ad  earn  rem 
satis  erat.  Senatus  censebat,  ac  de- 
cernebat  bellum  ineundum  esse  ;  po- 
pulus, quum  ex  auctoritate  senatus 
ad  eum  latum  esset,  coniitiis  centuri- 
atis  vel  antiquabat  legem,  vel  bellum 
jubebat.  Vide  lib.  iv.  capp.  30.  58. 
60.  1.  xxxi.  C.  6.  et  seqq.  lib.  XXXVI. 
capp.  1.  2.  lib.  XXXVIII.  capp.  45.  46. 
1.  XLii.  capp.  30.  36.  Quod  ergo  'se- 
uatus  '  liic  dicitur  '  bellum  jussisse,' 
puto  accipiendum  esse  de  senatus- 
consultis,  quae  populi  jussum  seque- 
bantur,  de  genere  ac  numero  militum, 
de  sortitione  vel  comparatione  pro- 
vinciarum,  alioque  apparatu  ad  hel- 
ium non  segniter  gerendum  :  ut  lib. 
XXXI.  cap.  8.  lib.  xxxvi.  cap.  1.  2.  3. 
1.  XLii.  c  30.  et  seqq.  Duk.  Necesse 
non  puto,  ut  cum  viris  doctis  lega- 
mus  cum  Perseo.  Non  tautum  enim, 
ut  Gruterus  monuit,  ita  Liv.  cap.  36. 
locutus  est,  quo  loco,  itidem  ut  hoc, 
tanto  facilius  cred:  posset  librarios 
errasse,  quum  pars  haec  Livii  ex  unico 
tantum  cod.  vulgata  sit,  sed  etiam  ix. 
43.  'Jam  enim  Anagniuis  Heniicis- 
que  aliis  bellumjussum  erat.'  Neqne 
vulgatum  defendens  faveo  locution! 
'  jubere  alicui,'  a  plerisque  viris  doc- 
tis damnatae,  ut  et  a  me  ipso  xxvii. 
24.  ^  3.  Nam,  ut  ibi  dixi,  dativus 
Perseo  non  regitur  a  verbo  jussisset, 
sed  potius  ab  omisso  infinitive  in/erri, 
\e\  fieri.  Ita  plene  dixit  Livius  ix. 
45.  '  Populus  Romanus  helium  fieri 
iEquis  jussit.'  Si  autem  cum  Perseo 
legamus,  ilia  etiam  locutio  est  ellip- 
tica,  supplenda  per  '  esse,'  '  geri,' 
'  sumi,'  vel  simile.  Nam  ita  plene 
dixit  XXXVI.  2.  '  Quod  populus  Ro- 


T.    LIVII    inST.    LIB.    XLII.   CAP.   34. 


12137 


tnanus  eo  tempore  (Jiiellnni  jnssisset  wtate  prima  conciipisset:  nt  in  Aug. 
esse  cum  rege  Antioclio.'  Et  pauUo  c.  84.  Idem  Aug.  c.  3.  '  Ocfavius  pa- 
post,  'Siduelluni,  quod  cum  Antio-  ter  a  priucii)io  aelatis  et  re  e.  aesti- 
clio  lege  sumi  populiis  jussit.'  Ver-  niationc  magna  fuit.'  De  nupnis  pa- 
bum  jussJs.se<Cievieriosuspectum  est,  tnieliiim  et  alioium  eodeni  gradti 
quia  popiili  est 'jubere,' senafus' de-  conjunctonim  agunt  inlerpretes  ad 
ceinere,' '  censeie.'  Veriim  difficul-  §4.  Iiistit.  de  Nupliis,  et  alii  docti 
tati  iiiiic  satisfecit  Dukeitis.  JCUi  peculiariijus  disseitationibus. 
Vetoes  centuriones  (ptum  phirimum  Duk.  Vide  nuni  legendum  sit  en  ca, 
ad  id  Ijetlum  scii.hi  censtiisset^  Lege  sive  in  earn  alatcm  veni,  nempe  (piae 
quam  plurimos.  J.  F.  Gron.  Donja-  matiinionio  ineundo  apta  est :  nt  rh 
tins,  ut  vulgatum  adversus  Gronov.  e'd  inteiciderit  ob  simiiitudineni  inilii 
tueatur,   quam  iHurimum    dici   posse  vocis  scq. 

putat  pro*  maxime,'' inprimis,' '  pr£e-  §  4  Utr<!cque  jam  nuptce^  Lege  ulra- 

sertini :'  nam  phirimum  apud  comicos  que,  ut  xxxvi.  16.  J.  F.  Gron.     Ni- 

snmi  pro' ut  plurimum,' sen  *  magna  bil    mutandum    esse     invitis     codd. 

ex  parte.'      Sed    rectius    Crevierins  docent   quae   notavi   ad    xxxvi.    16, 

Gronovii  conjecturam  probavit.  Nisi  §6. 

r.imium    a    vulgato    abiret,     posses  §  5  Miles  gregarius  fui]  Miles  gre- 

etiam  centuriones,  quos  placeret,  ad  id  garius  miles  est  in  reiiquornm  militum 

beUum.     Supra  enim  dixit  c.  31.  '  Ut  grege,  qui  in  militia  nullam  promo- 

centurionesniilitesqueveteres  scribe-  tionem  liabet,  qui  nee  est  centnrio, 


ret,  quos  vellet,  consul  usque  ad  qnin- 
quaginta  annus.' 

Cap.  xxxiv.  §  2  Hodieque  Hi  ha- 
bitol  Vide  ad  v.  27.  ^  1.  et  xxxi.  7. 
i9. 

§  3  Quumprimum  in  ccfatemveni]'  Ad 
aetatem  venisse'  dicitur,  qui   adole- 


nee  tribimus,  nee  decurio,  nee  optio, 
nee  corniculariiis.  Tiirnebus,  Advers. 
XXX.  32.  Rcele.  Inter  se  enim  liic 
ebponuntur  '  miles  gregarius 'et  '  de- 
cumum  ordinem  bastatum  ducens.' 
'  Gregarium  militem'  et  *  imperato- 
rem  '  opponit  Justin,  v.  2.     Ideo  au- 


vit,  juvenisque  est,  q<iod  adolescentia  tern  hac  in  libros  Adversariorum  con- 

et  pubertas  prima  a'las  videtur  esse  ;  jecisse  Turnebus  videtur,  ut  emen- 

proinde  in  a?tatibus  pneritia  non  sit  daret   errorem    lexicograpliorum  siii 

habenda.     Hinc  '  ab  ineunte  aetate,'  temporis,    qui    docuernnt   '  militem 

id  est  a  principio  adolesceufia",  dici-  gregarium  '    dici    non  tlectum,    sed 

mus  :   et  Cic.  de   Legib.  4.  '  Nam  a  tumultuarie  nndecumque  eoulectum. 

primo  tempore  aetatis  juri  studere  te  Milii  T.  Quinctius  Flamininus  decu- 

niemini.'  rurnciMS,  Advers.  xxx.  32.  mum    ordinem    haslatum     adsignavit] 

•  Ineuntem  letatem  '  et  '  adolescen-  Hastatornm  in  legione  Komana  nu- 


tiam '  pro  eodem  dicit  Cic.  pro  D«jot. 
c.  1.  et  de  Off.  i.  34.  '  Ab  ineunte 
aetate,'  '  a  prima  aetate,' '  a  principio 
aetatis  '  obvia  sunt  in  scriptoribus 
Latinis,  quibus  pueritia  fere  exclu- 
ditur.  Cic.  de  Oftic.  ii.  13.  '  Si  quis 
ab  ineunte  aptate  liabet  causam  cele- 
britatis  et  nominis.'  Suet.  Ca>s.  c.  30. 
'  Usum  occasione  rapiendae  domina- 
tionis,  quam  aetate  prima  concupis- 
set  :'  nbi    forsitan  non    dcterius    sit 


merus  erat  ad  niille  ducentos,  inter- 
dum  etiam  major:  '  decumus'  igitur 
'ordo'  est  decimi  centur'ionis  hasta- 
torum.  Sic  '  primus  liastatus  '  dice- 
batiir  primi  liastati  centnrio,  qui 
ducenarius  erat,  duasque  centurias 
dueebat,  ut  Vegetius  ii.  8.  ait ;  qnani- 
quam  existimo  duos  centuriones  pri- 
mi liastati  fuisse  :  unnm  prions  cen- 
turiae,  alterum  posterioris.  '  Sccun- 
dus   liastatus '   secuudi    liastati   cen- 


quam  jam  atate  pritna,   aut  tjtiam  ab     turio,  qui  centuriam  semis  dueebat. 
Delph.  el  Vur.  Clus.  Livius.  34  E 


12138 


NOT/E    VARIORUM    IN 


Livius  mox  scribit,  '  Hie  me  impe- 
rator  digiium  jnilicavir,  ciii  priiniim 
liastatiin)  prioiis  centuriip  assignaret.' 
Ill  priiiio  liastato  dnae  erant  ccntmia-, 
lit  diximu',  qua?  sinim  (inein()iie  pii- 
muni  liastatmn  vel  ceiituiionem  priini 
liastati  habebant.  Eaium  rentuiia- 
Mini  altera  prior,  altera  posterior 
dicebatiir  :  honestior  aulent  ordo 
erat  prioris  centuria>.  Ait  Livius 
*  a  M'.  Acilio  milii  primus  princeps 
prioris  centuriae  est  assiijnatns.'  '  Pri- 
mus princeps,'  inquit  Vegetius  ii.  8. 
'  centuriani  seuiis,  hoc  est  centum 
qiiinquaginta  homines, ducebat.'  Ego 
putem,  eum  duas  dnxisse  centiirias, 
duosque  eis  praefuisse,  unum  priori, 
qui  ordo  honoratior  erat,  alternm 
posteriori.  Turneb.  Advers.  xxx.  32. 
Quis  '  decumiis  ordo  liastattis'  sit, 
qiiapque  ratio  fuerit  proirotiouum 
luiiitarium,  melius  et  adcuratius, 
qiiau)  Turnebiis,  exposuit  Lipsius  de 
iMii.  Rom.  ir.  8.  unde  toti  huic  ora- 
tioiii  Ligiistini  egregia  lux  adfulget. 
Ceternm  I'luminius  ed.  princeps ;  pro 
quo  recte  Froben.  1.535.  Flamininus 
recepit.  Vide  ad  xli.  28,  §  10. 

§  G  Quum  in  Itnliam  portali]  Pcrl- 
zonius  ad  oram  libri  scribendum  con- 
jecit  reportati,  ut  mox,  '  Expiiiso  rege 
Antiocho,  subactis  jl^tolis,  re|:ortati 
sumus  ill  Itaiiam.'  Similiter  etiam 
scribendum  conjicit  DukTus.  Ver- 
bum  illud  hoc  sensu  usui  pari,  vidimus 
ad  VI.  33.  §  12.  Posses  etiam  depor- 
tiiti;  nam  id  quoqiie  verbum  in  liac 
re  Rolierane  esse  ;  vidimus  ad  xxxix. 
38.  §  9. 

Continuo  miles  volunturius  cum  31. 
Porcio  consule  in  Hispaninm]  Nescio 
quam  bene  lia-c  divisa  sint  tcnipori- 
bu«.  T.  Quintiiis  consul  a.  lor.v.  ter- 
tio  anno  belli  cum  l^hilippo  in  IMace- 
doniam  venit,  xxxii.  7.  et  in  ea,  ac 
d'ii'de  in  Graecia  fuit  u^que  ad  a. 
iDLix.  quo  P.  Afiiranus  ii.  et  Ti. 
Spmpronius  Lougus  consules  fiierunt, 
eotlemque  anno,  reducto  in  Itaiiam 
exercitu,    triumpliavit,    lib.    xxxiv. 


capp.  43.  et  52.  et  quidem  exitu  il- 
lius  anni,  ut  probabiliter  e  xxxv.  10. 
colligit  Pighiiis.  Cato  consul  a. 
iDLViii.  in  Hispaniam  profertus, 
xxxiv.  8.  anno  sequenti  in  Itaiiam 
cum  exercitu  rcdiit,  et  ante  Quin- 
tium  triumpliavit,  lib.  xxxiv.  capp. 
43.  46,  Quomodo  ergo  Liguslinus 
a.  I3LIX.  demum  cum  Quintio  in  Ita- 
iiam reportatus,  anno  priore  cum  Ca- 
tone  voluntarius  miles  in  Hispaniam 
proticisci  potuit?  Non  aliam  bujns 
nodi  solvendi  rationenunvenio,  quam 
ut  conjiciamus  Ligustinum  forsitan 
non  multo  post  Pliilip|)um  victum, 
qtiod  a.  I3LVI.  factum  est,  cum  aliis, 
qui  ab  initio  belli  in  Macedonia  mili- 
taverant,  dimissiim  in  Itaiiam  ante 
Catonis  profectioaein  in  Hispaniam 
rediisse.  Nam  milites  non  sine  in- 
tPrmisMoiie  omnibus  annis  militabant, 
sed  sEepe  post  stipendia  aliquot  an- 
Dornm  in  provinria  facta  senatus- 
considto  ad  tempus  dimitti  jubeban- 
tur.  Sefl  vix  credo  verba  Livii  banc 
conjectniam  admittere  :  nam  lis  signi- 
ficare  videtur  Liguslinus,  se  in  eo 
exercitu  fuisse,  qui  cum  T.  Quintio 
in  Itaiiam  reportatus,  et  ab  eo  post 
trinmplium,  ut  solebat,  dimissus  fuit. 
Duk. 

^  8  A  M.  Ccelio]  Lege  a  M\  Acilio. 
Glabrionem  enim  intelligit  aperte 
eum,  qui  cum  iEtolis  bellavit  et  cum 
Antiocho.  Sigon. 

§  9  Deinceps  his,  qua  annua  mere- 
bant  legiunes,  stipendia  feci]  In  his 
talpa  caecior  sum.  Dicit  se,  post- 
quam  primus  princeps  prioris  cen- 
turiie  fiierat,  bis  stipendia  fecisse, 
quip  legiones  merebaiit.  Horiim  ver- 
borum,  non  video,  quis  alius  scnsiis 
esse  possit,  quam  se  meruisse  sti- 
prndium  militiiui  legionarioriim.  An 
ergo,  qui  dudiim  primus  hastatus,  et 
primus  princeps  fuerat,  deinde  rursus 
miles  gregaiius  factiis  est?  Hoc  non 
verosimile  est,  nee  in  militia  Romana 
moris  fuisse  credo,  nisi  fortassis  ig- 
nomlniae  causa  ;  etsi   de  eo  quoque 


^,    LIVIl    HIST.    LIB.    XLII.    CAP.   34. 


12139 


disertiim  testimonium  non  habco.    Si 
liaec  senientia  csst^t,  potius  sine  ani« 
bitu  illo  verboiuni,  qua  aniiua  viere- 
bant   legiones,    qiiae    niihi    Cininieriis 
tciiebris    obsciinora    sunt,    dixisset, 
tkiticeps  bis   in  kgione  stipciidla  feci; 
vel  militavi.     Nee  ad  ea  iutelligcnila 
jtivaiit,  (jiiai  liabet  Scbelms  ad  l'ol_vl>. 
c.  3.  ubi,  postiiiiani  multis  probaret, 
inilites  ollm   totiiis  anni  stipendium 
accepisse,    etiamsi     tantiim    ali(iiiot 
mensibus    in    expeditione    fuissent, 
tandem  addit,  se  ambigere,  an  vetus 
iiiiid  institutnm  semper  manstiit,  ac 
lion    potius  abrogatiim   fiierit  nilnu- 
endi  impendii  causa  per  ilia  tempera, 
quibiis  tot  tantisque  legioniinis   res- 
piiblica  gerebatur:  nam   Sp.  Ligus- 
tiniini    apud    Liviitm  de  more,  tain- 
qtiam    sua     aetate    antiquato    iocjui. 
Videtur  hoc  coilegisse  e  verbo  niere- 
baut :  nam  si  turn  adhuc  niernissent, 
putavit,  opinor,  debuisse  dici  mereiit. 
Si  lioc  voluit  Lignstiniis,  mens  verbo- 
rum  iliius  erit,  deinceps  bis  stipendia 
feci,   verum   non   accepi  stipendium 
totins  anni,  quod  olim  etiam  pauco- 
rum  mensinm   expeditionibus  meie- 
bant  miiites,  sed  pro  rata  mensinm, 
puta,  quatuor,  quinqiie,  sex,  quibus 
in  expeditione  fui.    Sed  iiunc  seiisum 
plane  ineptuni   esse  arbitror.     IS  am 
quid    conimemoratio    stipendii,    sive 
annui,  sive  aliquot  mensiuui,  ad  ar- 
gunientum    orationis    et    institutnm 
Ligustini  facit?    Praeterea  nee  tuni 
adhuc  quidquam  ex  vetere  institute 
mutatum  fuisse,  non  obscure  ex  eo 
videtur   coiligi,    quod   victo   Perseo 
senatus  socios   navalcs  dato  '  annuo 
stipendio  '    diuiitti    jiissit,    xlv.    2. 
Duk.     Donjatins  existimat,   Ligusti- 
num  bis  verbis  indicasse,  se  pro  se- 
decim  anuis,  quibus  militia  apud  Ro- 
manos   vetusiis    teniporibus  finieba- 
tur,  duos  ac  trigiiita  implevissc,  et 
sic  consuotum  militiae  tem|)u>  conti- 
nnando  diiplicasse.     Sententiam  ejus 
diiplici  argumcnto  refellitCrevierius: 
primo  pcdites  Romanos  uou  sedecim, 


sed  viginti  annua  stipendia  niercro 
debuisse:  delude  Ligustiiiiim  ipsum 
intra  dicere,  se  tantum  '  viginti  duo 
stipendia  annua  in  exercitu  eraerita 
habere.'  His  adde  tertium,  a  P.  Sul- 
picio,  C.  Aurelio  consulibus,  quo  anno 
se  militem  factum  esse  Ligustinus 
supra  testatus  est,  ad  P.  Licinium, 
C.  Cassiuni,  hiijus  anni  consules,  tan- 
tum etfluxisse  viginti  novcni  annos, 
sive  lunic  agi  annum  trige.simum,  quo 
temporis  spaiio  Ligustinus  trigiiita 
duo  sti[)ciulia  annua  conficere  non 
potuit.  Addit  deinde  Crevierins,  se 
nihil  plane  haiiere,  quod  de  hoc  loco 
dicere  possit :  quod  idem  etiam  de 
nie  profiteor. 

§  10  A  TL  Graccho  rogalns,  in  pro- 
vinciain  ii]  Intcliigendum  est,  a  Ti. 
Graccho  roi;atum  fuisse,  ut  post  tri- 
nniphum  I'lilvii  in  provinciam  redi- 
ret :  nam  Gracchus  in  Hispaniam  ve- 
nit,  qiium  in  ea  adhuc  esset  Fiilvins  ; 
et  hi  tuni  inter  se  composuerunt, 
quos  diniitterent,  quosque  retinerent 
niilites,  lib.  XL.  capp.  39.  et  40.  Duk. 
A  T.  Graccho  ed.  princeps,  quod  mox 
Froben.  1535.  recte  mutavit,  snbsti- 
tuens  a  Ti.  Graccho.  Vide  ad  XLi.  S. 
§  1.  Praeterea  vir  dortus  ad  margi- 
nem  editionis  Curionis  legendum  con- 
jecit  in  provinciam  ivi,  Sed  necesse 
nou  est.  Isti  pro  ivisti  est  c.  40.  et 
'  iere,'  '  isse,'  atque  '  iisse  '  saepe 
apud  Livium  obcurrunt. 

^11  Viginti  duo  stipendia  annua  in 
exercitu  emerila  habeo]  Olim  liunc  lo- 
cum tentaverat  Lipsius  ad  Tacit. 
Ann.  I.  ac  legendum  judicaret  trigiv 
ta  stipendia  annua,  duplici  eniendatio- 
nis  caussa  adjecta,  prima  quod  Ser- 
vius  ad  Virg.  JEn.  ii.  157.  doceat  mi- 
iites per  viginti  quin(|ue  annos  ordi- 
nario  niilitare  debuisse  ;  unde  Ligus- 
tinus, si  tantum  viginti  duo  stipendia 
confecisset,  nondum  enieritorum  sti- 
pendiorum  foret  :  altera,  quod  trigin- 
ta  annorum  spatium  eftluxerit  inter 
P.  Sidpicium  et  C.  Aureiium,  quibus 
consulibus   se    militem  factum   esse 


12140 


NOT^   VARIORUM    IN 


Lignstinns  supra  lioc  cap.  retulit,  et 
P.  Liciniiiin  ac  C.  Cassiuni,  hnjiis 
anni  coiisules.  Postea  tanien,  sua 
ipse  vineta  CEedens,  non  inodo  haec  in 
ciiris  secundis  omisit,  veniin  etiam 
emendalioneni  hanc  damnavit,  ct  de 
Milit.  Rom.  i.  2.  ingenue  confessus 
est,  se  a  Seivio  in  errorem  pt- rlectnm, 
niliilqne  hoc  loco  ninfandnni  esse. 
Pediti  enini  conficienda  esse  viginti 
stipendia  ;  Liguslinuni  vero  liic  tra- 
dere,  se  diipliceni  ob  caussani  niili- 
tiani  detrectare  posse  :  primo,  quod 
stipendia  largiter  confeceiit,  duo 
nempe  supra  ordinariiim  nunierum  : 
deinde,  quod  jam  aeiatis  beneficio 
varationem  haberet.  Qute  sententia 
verier  est. 

§  1-1  Ordinem  quo  me  digninn  judi- 
cent]  Haud  scio  an  excusari  possit. 
Malim  ordine.  J.  F.  Gron.  Locutio- 
neni,nt  in  vulgatis  edd.  concipitur, 
Doujalius  inter  Hellenismos  refert, 
et  similem  pronunciat  iili  Virgiliano, 
'  Meme  adsum,  qui  feci.'  Locus  ex- 
stat  iEn.  IX.  427.  et  ita  editnr :  '  Me- 
me (adsum  qui  feci)  in  me  convertite 
ferrum:'  unde  patet  inde  vulgatum 
defendi  non  posse.  Non  dubito  igi- 
tur  quin  locus  Livii  sit  corrnptas.  Si 
ordine  qito  me  dignum  cum  Gronovio 
malis,  genus  loquendi  conveniet  ei 
quod  inlustravi  ad  XL.  20.  §  3.  Po- 
tins  tamen  videtnr  hie  verbnm  ali- 
quod  intercidisse,  et  legendum  esse 
ordinem  adsignare,  vel  ordinem  adtri- 
buere,  quo  me  dignum.  Ita  enim  c.  33. 
'  Id  tantum  deprecari,  ne  inferiores 
lis  ordines,  quam  quos,  quum  militas- 
sent,  liabuissent,  adlribnerentiir.'  Et 
paullo  post, '  ne  proliiberent  consu- 
leni,  quem  cuiqne  ordinem  adsignari 
e  rppublica  esset,  eum  adsignare.' 
Ejusdem  sententiae  fuissc  Lipsium, 
video  ;  qui  haec  verba  de  Milit.  Rom. 
II.  8.  ita  laudat:  'ordinem,  quo  me 
dignum  judicent  tribuni  militiim,  ad- 
signare ipsorum  est  potestatis.'  Cre- 
vierius  supplendum  censet  per  '  defi- 
njre,'  '  statucre.' 


Ut  semper  itafecisse  wif]  Corrige  et 
semper  ita.  J.  F.  Gron.  Voculas  illas 
a  librariis  sa?pe  conimutatas  fuisse, 
vidimus  ad  xxi.  28.  §  8.  Crevierius 
putat  voculam  ita  plane  hie  redun- 
dare. 

§  1.5  Nihil  adversus  magistratuum  se- 
natusque  uuctnritatem  usquam  feceritis^ 
Vsquam  jilerumque  locum  designat : 
sed  eo  sensu  hie  cnpi  non  posse,  indi- 
cat  subjuuctum  nunc.  Conjici  igitur 
possetlegendum  esse  umqvamfeceritis, 
cui  recte  opponitur  nunc.  Voces  aii- 
tem  'usquam'  et  'umqnam'  a  scri- 
bis  commutari,  vidimus  ad  xxxix. 
31.  §  5.  Non  opus  tamen  vulgatum 
nmtari,  scd  jungendum  est  nihil  «s- 
quatn  feceritis  ;  et  nihil  usquam  eodem 
modo  arcipi  debet,  nt  nullus  usquam; 
de  quo  vidimus  ad  xxxii.  35.  §  2.  Ita 
vocula  Tiwnc  quae  seqnitur,  obponitur 
prapcedenti  adalescentes. 

Cap.  xxxv.  §  3  Latince  Kalendis 
Juniis  fuere]  Doujatius  ad  hunc  lo- 
cum notavit  Lalinas  posterioribus 
temporibus  v.  Kalendas  IMaias  cele- 
bratas  fuisse ;  alias  longe  tardius, 
veluti  XLi,  16.  ante  diem  iii.  Nod. 
Maii;  et  XLV.  3.  ante  quartum,  ter- 
tium,  et  pridie  Idus  Novembris,  sed 
forte  extra  ordinem.  Verum,  heec 
qui  scribere  potuit,  omnino  naturam 
non  novit  Latinarum,  quae  fiierunt 
feriae  conceptivae,  et  celebrabantnr 
eo  anni  die,  in  quem  a  consulibus 
erant  edicta?.  Vide  Varr.  de  Ling. 
Lat.  v.  49.  et  Macrob.  Saturn,  i.  16. 
Dici  ergo  nequit,  eas  posterioribus 
temporibus  v.  Kalendas  INIaias,  ex- 
tra ordinem  vero  pridie  Idus  Novem- 
bres  celebratas  esse. 

§  4  Usque  qualuor  tribunes  militum 
ex  senatu  legeret,  qui  prteessent]  Se- 
cundum Doujatium  in  singulis  legio- 
nibus  sedecim  erant  tribuni ;  hie  au- 
tem  jubetur,  nt  quarta  eorum  pars, 
quatuor  nempe  tribuni,  e  senatorum 
numero  eligerentur.  At  sex  tantum 
erant  tribuni  in  quaque  legione  se- 
cundum  Poljb.  VI.  25.  ''E|  vTTopxoy- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XLII.   CAP.  36. 


12141 


Ttor  xiXiapx'*"'  ^''  ^xdcfrtf  crTpaTOTrthcjj  vio  c|ui(lem  confixani,  sed  in  contextu 

Karh  tIv  &pri  \6yuv,  Svo^v  Si  arparo-  seivataiii,  iiule  ejeceiuiit ;  qiiaiii  pris- 

TtiBtiiu  uvTwv  Twf  'PaifxaiKooi' /xeO'  kKaripcf  tino  loco  restitiieiulani  censni. 
rSi'V  vTrdraiv,  (pavephu  'on  Swonca  X'^'op-  §  7   C   Deciuin,  A.   Liciniuin   A'n'- 

Xovs  avd-yKJ}  crvcrrpaTeiiftv  kKajiptf  twv  vam']  EiDenilo    C    Decimium,     Uler- 

vwaTwv.     Vide  etiani  cap.  17.     PiiK-  (pie  enini  lioriiiii  jjost  pia-tor  fit,  lib. 

terca  Livii  verha  non  indicant  qua-  XLiii.  c.  11.  et  I.  xlv.  c.  4-1.     Decios 


tuor  tribiinos  inilitnm  ex  senatii  lec- 
tos  cuiqvie  legioni  pra^fiii»se ;  timi 
eniin  non  qualuor,  sed  (jimtcrnos  tribii- 
nos dlxisaet :  vernni  indicant  qiiatiior 
illos   tribnnos  niilituni  ex  oidine  se- 


pra^teiea  iioc  praMiomine  usos  noa 
coniperio.  Sif^on.  '  C.  Decimiiis  Fia- 
viis,'  forte  pater  ejus,  ctijiis  hie  nien- 
tio  fit,  niemoratnr  xxxix.  32.  et  ali- 
bi, ubi  eliani   simili  errore   in  non- 


natorio   lectos    pra'fiiisse    iis,  id    est  nullis  codd.  C.  l>t'cius  vocatiir.    Vide 

quatnor  illis  legionibiis  nrbanis,  adeo.  ad  ix.  30.  §  4.  et  xxvii.  14.  §  8. 

que  cnilibet  legioni  nniim  (irafiilsse.  Cap.  xxxvi.    §  1  Eos  in  oppidum 

Et  ita  fere  locum  etiani  accepit  Cre-  intromilti]  Oppidum  eani  Roma;  par- 

vierius;  qui  tamen  insuper  conjecit  tern  vocat  Livins,  quae  intra  nicenia 

iu  nuniero  mendiim  esse,  legendum-  erat,  ut  ab  urbe  differat.     Turnehus, 

que  quatuor  et  viginli  tribnnos.    Si  ta-  Advers.  xxx.  32.    Imino  oppidum  vo- 

men  id  tantum  extraordinarium  circa  cat,  quod   alibi   '  urbem  '  dicit  :    ut 

tribunes   liarum   iegionum    constitu-  xxx.  21.  '  Q.  Fulvius  Gillo,  legatus 

turn  fuissef,  ut  omnes  e  senatu  lege-  Scipionis,    Kartliaginienscs    Itomam 

rentur,    ndiilque    de    solifo   numero  adduxit  :  qnibus   velitis  ingredi    nr- 

niutatum  foret,  Livius  potius  Usque  bem  hospitium  in  villa  publica,  sena- 

iiibutios  dixisset,  quani  Usque  quatuor  tus    ad    ajdem    Hellonae    datus    est.' 


et  viginti  tribunos, 

§  6  Ligurum  mille  niillia^  Scri- 
be Ligurum  MM.  id  est,  duo  niillia. 
Sigon.     Miile  millia  una  tantum  prae- 


xxxiii.  24.  '  Legati  et  a  T.  Quinctio 
et  ab  rege  venerunt.  Macedones  de- 
ducli  extra  urbem  in  villam  publi- 
cam,  ibique  eis  locus  et  lautia   pra- 


fert  Basil,  ed.  1554.  reliqute  Ligurum  bita  :   et   ad    apdem   Bellona?  senatus 

M3I.  quod  recte  Sigon.  exponit  duo  est  habitus.'     Oppidum  ergo  hie  dici- 

millia,  tur  de  urbe  Roma  ;  vide  ad  c.  20. §3. 

Quantum  rogatiauxilin  Cretenses  mi-  Mox  bdlum  cum  rege  enrum  legendum, 

sissent]  Vox  auxiliti  videtur  invito  Li-  conjecit  Gronov.  ad  cap.  33.  §  4.     Id 

vio  repetita.  J.  F.  Gron.    Non  aliam  tainen  non  necesse  esse,  sed  supplen- 

ob  caussam  vox  ««;ii/iu  Groiioviosu-  dum  bcllum  infcrri,  v el  fieri,  regi  eO' 

sptcta   fuisse    videtur,    quam    quod  rum,  ad  eumdem  locum  monui. 

verbis   proximis    pra;cesserit.      Non  ^  2  In  adem  BelUnuc  in  senatum  in- 

enim  displicere  potuit  locutio  '  rogaie  Iroducli]  Scribe  In  cede  Belloncr.  J.  F. 

anxilia;'  qua,  ut  et  '  rogare  subsidi-  (Jronov.     Si  conjectura  codicis  auc- 

um,'  Cdpsar  usus  est.     Ita  B.  Gall.  i.  toritate  firmaretur,  non  displiceret  : 

11.    'Legates   ad    C*sarem    niittiiiit  nunc    nnici    INIsli    lectionem   niulare 

rogatiim  anxiliiim.'    B.  Call.  vii.  5,  non  audeo.     In  adeni  litllona  in  se- 

'Legates    mitlunt,   subsidium   roga-  jja^um,  ut  xxxii.  4.  '  In  Macedonian! 

turn.'     Quanti  vero  ponderis  sit  ar-  in  hiberna  copias  reduxit.' 

gumentum  pro  ejectione  vocabuli,  a  §  G  Ncminem  eorum  per  Italiam  ire 

proxima  ejus   repel itione  desnmtum,  liciturum]    Forte    iter   into  facturum. 

constat  ex  illis  quae  notavi  ad  i.  3.  J.  F.  Gron.  Nescio  an  vox  ultima  mii- 

§9.    Minus  autem  probo  factum  Cle-  tari  debeat.  xxxii.  21.  'Nonquem- 

rici  et  aliorum,  qui  voceui  a  Groiio-  admodiim  hodie  uirumquc  vobis  li- 


12142 


NOT^    VARIORUM    IN 


cet,  sic  sciiii>er  licitnniin  est.'  Et  sic 
'  giessusliccDs  '  Maitialiiv.  8.  'Gres- 
su  timet  ire  licenti :'  iit  potiiis  coii- 
jicias  neinini  eonim  per  Itdliain  ire  lici- 
turum.  Jac.  Gion.  Certiim  est,  licet 
sacpe  dici  sequente  acciisativo  et  in- 
rtiiilivo.  Hoc  non  ita  pridem  miiitis 
osteiiderunt  viri  eriiditi  Observ.  Mis- 
cell.  Amsteied.  torn.  v.  p.  13.  et  ad 
Caesar.  B.  Civ.  iir.  1.  e  quiljus  testi- 
inonia  scriptonim  veleruiii  describi 
nihil  attinrt.  Sed  qiimn  itidem  cei- 
tnm  sit  licet  natura  sua  non  magis 
acciisativo  jungi  j)osse,  qnam  lubet  et 
placet,  sed  semper  dativum  personae 
adsciscere,  dicendiim  est  omnibus  lo- 
cis,  quibus  tantum  accnsativo  et  in- 
finitivo  jungitur,  siipprinii  dativum 
iiomiiiis,  ciijus  acciisativus  plerum- 
que  expressiis  est,  eiimque,  iit  in- 
tegra  sit  oratio,  et  stnictura  verbo- 
riim  constet,  supplendum  esse.  Ita 
V.  g.  in  Terent.  Heaut.  iv.  2.  5.  'Si 
licet  me  latere  terto  abscedere,'  et  in 
Cic.  pro  Ligar.  c.  6.  '  Liceat  esse 
miseros,'  plena  oratio  est ;  in  illo,  '  si 
licet'  mihi,  'me  latere  tecto  absce- 
dere ;'  in  hoc,  liceat  nobis,  nos  esse 
miseros.  Hoc  intelligi  potest  e  locis 
Ciceronis  et  Qiiintiliani,  in  quibus 
huic  verbo  ulerqiie  casus  additur. 
Nam  quod  ilie  pro  Balbo  c.  12.  dicit, 
'quod  civi  Romano  licet  esse  Gadi- 
taiium,'  plenum  est,  euni  esse  civem 
Gaditanum  ;  et  quod  hie  Inst.  Orat. 
VII.  1.  '  potest  incidire  qu*stio,  an 
huic  esse  procuratorem  liceat,'  ita 
siijjpleri  debet,  an  huic  liceat  hunc, 
vel  eum  esse  procuratorem.  Et  confir- 
matur  exemplo  verbi,  'expedit '  apud 
'Jerent.  Heaut.  ii.  4.  8.  '  Expedit 
bonas  esse  voliis;'  quod  integrum 
est,  vobii  expedit,  vos  esse  bonas.  Ea- 
d<  III  ratio  est  verbi '  permitto  '  iu  hoc 
Virgilii  Eel.  i.  9.  '  lUe  nieas  errare 
bove?,  ut  ceinis,  t-t  ipsum  Luderc, 
qua  vellem,  calanio  peimisit  agresti.' 
Sed  hoc  siipplementum  his  verbis  Li- 
vii  a(ihii)eri  non  potest,  nee  quisquam 
*erat  ea  ita  supplentem,  ncmini  lici- 


turitin  iiemincm  eorura  per  ItuUam  ire. 
Viri   Perizoiiius   ad  Sanctii  Tvlinerv. 
III.  7.  4.  et  Cortius  ad  Sallust.  Jug. 
cap.  lOG.  §  3.  tamen  hie  retinenduin 
censent  7iemine)n,  idque  in  non  quem- 
quam,  non  aliquem  dividi  ac  solvi  vq. 
lunt;  quemadmodum  nolo  in  non  volo, 
et  nego  in  Jion  oio  solvitur;  quod  multi 
apud  Cortium  1.  d.  et  in  Exc.  n.  ad 
Jugurth.  et  apud  Burmann.  ad  Pliae- 
dr.  IV.  17.  observarunt.    Ita  supple- 
nientum  dativi  hie  quoque  locum  ha- 
bere, et  Integra  oratio  esse  poterit, 
non  Uciturum  cuiquam,  quemquam  eoritm, 
vel  alicui,  aliquem  eorum  per  lialiam 
ire.     Sed  nondum  mihi  persuaserunt, 
hoc  ea  ratione  expediri  posse  :  pri- 
mo,  quia,quum  verbo  licet  sappe  mul- 
torum  nominum  accusativi   cum  in- 
finitivo  adponaiitur,  non  ostenderunt, 
nllum  probatum  auctorem  linguae  La- 
tinai  CO  cum  accusativo  nominis  nemo 
et  infinitivo  ita  usuni,  ut  ilia  omnia 
ad    eamdem    personam    pertineant  ; 
delude,  quod  omnibus  locis,  quae  de 
nsn  vocum  nemo,  nolo,  nego  earumque 
sive  dissoliitione,  sive  divisione  pro- 
lata  vidi,  non  unum  tantum,  ut  hie, 
sed  duo   in  eadem   peiiodo  membra 
orationis  sunt,  quorum  iu  altero  illse 
negandi,  in  altero  adfirmandi  signifi- 
catione  dicuntur.    Ob  has  causas  ad- 
huc  nee  conjecturam  Jac.  Gronovii 
iniprobabilem    esse,   nee   tamen  ab- 
surde  conjici  posse  puto  nemini  enim 
eorum.     Nam  enim  compendio  scrip- 
tum  cum  praecedente  nemini  in  unam 
vocem  coalescere  potuit.  Duk.    Vul- 
gatum    non    aliter    defendi    potest, 
qiiam  eo  niodo,  quo  id  facere  conatus 
est  Perizon.  ncminem  dissolvendo  in 
'non    quemquam,'    'non    aliquem;' 
quoinodo  '  negare  '  saepe  dividi  debet 
in  '  dicere  non;'  vide  ad  ii.  52.  §  5. 
HI.  55.  §  8.  XXII.  53.  §  7.   XXVIII.  27* 
§  G.  nee  iu  et  non ;  vide  ad  xxxii.  10* 
§   10.    'proliibere'  in  'non   permit- 
tere,'  '  cedere  '  in  '  non  pares  esse;' 
vide  ad  x.  32.  ^  4.  '  nullus  '  in  '  non 
ullus;'  vide  ad  v.  3.  §  4.   Siinilia  vi- 


T.    LIVIl    HIST.    LIU.    XLII.   CAP.   30. 


J  2143 


dendci  apnd  Maiiiit.  ad  Cic.  ad  Fam. 
1%'.  6.  Gronov.  Obs.  iv.  2.  Oiuicnd. 
ad  Liicaiii  v.  119.  et  quaj  notavi  ad 
Silii  XII.  G3.  Piapstare  taiiu'ii  piito, 
lit  cum  Jac.  Gronov.  legaiiiiis  iieiniiii, 
vel  polius  cum  Dukero  ncmini  cniin 
eoruni. 

^  7  Ila  ilimissis,  P.  Licinio  consiili 
niandnlum,  intra  uiiiltcimum  diemjiihe- 
rel  cos  Italia  cxcedere]  Potest  feiii. 
MaliiH  tamen  Ita  dimisMs,  ntiefera- 
tiir  ad  verbum  cxcedere.  J.  F.  Gioii. 
Recte  Ant.  Penzon.  ad  niaigiiiem 
Livii  observavit,  si  Gionovii  conjfc- 
tiira  recipiatiir,  ulteiius  pergeiuiiim, 
et  pionoiiipn  eos  delendiim  esse.  Scd 
potiiis  nihil  niuto.  Ita  dimissis  ponl- 
tur  pro  Ita  dimissis  iis.  Snpi;i  hoc  lib. 
c.  31.  '  Recognosceret  sofios  navales, 
diiiiissisqtie,  si  i|ui  pariim  idonei  es- 
sent,  siii'plciiipiitiiin  legeiet  ex  liber- 
tinis.'  cap.  HS.  '  Nunc,  nbi  primiini 
posset,  ad  Pcneiun  fltniuin,  qua  trans- 
itiis  ab  Oniolio  Diiim  ess;  t,  pia?- 
inis>is,  qui  nniiciartiit  iej;i,  ventuios.' 
Simili  forma  hire  dicta  sunt,  qua  i. 
41.  '  Turn  deniiini  palarn  fa(!to,  et 
comploratione  in  regia  oi  ta,  Servius,' 
&c.  nbi  plma  vide.  Neque  displicet 
Ita  dimissis  iis  eos  excedere,  pro  ita 
diniissos  eos  excedere.  Ita  enim  et 
locutus  est  xxwiil.  54.  '  Quorum 
princeps  fuit  M.  Porcius  Cato,  qui, 
vivo  quoque  eo,  adiatrare  ejus  niaj^ni- 
tudiuein  solitus  erat :'  nbi  etiam  Gro- 
nov. invitis  codd.  locum  ilium  tenta- 
bat.  Idem  genus  loquondi  placuit 
auctori  Epit.  Livianap,  lib.  lxviii. 
'  Juuctis  ejusdem  Catuli  et  C.  IMaiii 
exeicitibus,  pioelio  victi  sunt  ab  eis:' 
nbi   vide.    Etiam  Val.  Max.   i.  8.   G. 

*  Non  audentibus  Ronianis  proeliiini 
ingredi,  eximiac  magnitudiuis  juvenis 
priiuum  eos  hortari  ad  capessendani 
foititudinem  cccpit.'  Vide  Vavass. 
de  Vi  et  Us.  <3uor.  Verb,    in    voce 

*  Floins,'  et  Burmann.  ati Quinct.  Inst. 
Orat.  XI.  1 .  980.  Similiter  apud  Graj- 
ros  Tliucyd.  vil.  43.  Xlpo'Civraiv  Se  tSiv 
'Adrjva'iwv  eV  ara^la,  Scc.  ol  Boiurol  irpu)- 


Toi  auTols  avTfffxov.  iv.  40.  D.  Lucas 
Euang.  XII.  30.  "Iva  ixduvros  kou  Kpov. 
aavTos,  fvdioos  d.i'oi^oocii'  avTCf.  XViir. 
40.  'EyyicravTos  5e  p.vtov  eVTjpwTTjtrai/ 
aurdf.  XIX.  33.  xxiv.  41.  et  sa?pe. 
Viile  Gronov.  ad  Ileiodot.  p.  746. 
Nihil  mutanduin  esse,  eliam  Uukerns 
putabat.  Cetenim  legatis  Persei  hie 
pnestituitur  dies  umlecimiis,  intra 
quein  Italia  excederent;  at  legatis 
iiLtolorum  dies  quiutus  decimus,  lib. 
xxxvii.  c.  1.  '  Ita  iiifecta  pace  dimissi 
iirbe  podem  die,  Italia  intra  qninde- 
cim  dies  t-xcedere  jussi.'  Primae  edd. 
hie  praeferiint  per  notam  XI.  diem, 
an  ergo  XV.  pro  XI.  snbstituendum, 
ac  lejienduin  est  intra  quintum  deci- 
mum  diem  ? 

§  8  Ad  clnssem  et  ad  exercitum  prcE' 
missus]  Ita  edd.  princifies.  Postea 
Basil.  1.554.  vulgarnnt  et  ad  classon  et 
ad  exercitum ;  quod  Sigonius  anno 
sequenti  servavii.  At  recentiores 
priscain  leclioiiem  non  male  revoca- 
rnnt. 

Trajectis  in  Epirum  quinque  niillibus 
peditum,  Irecciitis  equilibus]  Livius  c. 
27.  narrat,  Cn.  Siciiiio  przetori  nego- 
tium  datum  esse,  nt  peditum  octo 
millia,  quadriugentos  equites  a  sociis 
Latini  nouiinis  exigeret,  q\iem  mili- 
teui  Brundi'ii  acciperct,  atque  io 
Macedonian!  mittcret  A.  Atilins  Ser« 
raiins.  Insuper  legionem  secundam, 
et  quatuor  millia  peditum  ac  ducen- 
tos  equites  ex  Liguribus  evocatoc, 
Brundisii  adesse  jussos  esse  ;  quo  ex- 
eicitn  Cn.  Siciuius  provinciam  Mace- 
doiiiam  obtineret,  donee  successor 
venirit.  In  bis  voces  quo  cxercilu  non 
tantum  pertinent  ad  milites  ex  Li- 
guria  evocatos,  sed  etiam  ad  illos, 
qiios  Siciuius  a  sociis  noniinis  Latini 
exigeie,  et  A.  Atilins  in  Macedoniam 
mittcre  jii'isi  erant.  Id  inde  constat, 
quod  Liv.  c.  31.  testctur,  Cn.  Sicini- 
nm  '  sexcenlos  etpiites,'  nempe  soci- 
ales,  in  .Macedoniam  duxisse,  anle- 
quam  P.  Licinius  consul  cum  novo 
cxeicitu  codem  adveuiret.   Nimiruiu 


12144 


HOTM    VARIORUM    IN 


quadringentos  Sicinins  a  sociis  Latini 
nomiiiis  exegerat,  ducenti  ex  Liguri- 
biis  evocati  erant.  Si  ergo  verba  '  quo 
excrcitii'  ad  onines  illos  referenda 
sunt,  Sicinins  sub  signis  babnit  iegi- 
onem  civinni,  qua;  eo  tempore  erat 
qninqne  niiliiam  peditum,  trecento- 
rum  eqnituni  ;  prieterea  duodeeim 
niillia  peditum  socialium  et  sexcentos 
eqnites.  Velini  igitur  doceri,  qaa  ra- 
tione  Sicinins  bic  tantnm  dicatur 
qninqne  miliia  peditnm  et  trecentos 
equites  in  Epirnm  trajecisse. 

Ad  NynipkcEum  in  agro  Apolloniati'} 
Vide  Palmer.  GraBC.  Antiq.  i.  28. 

§  9  Dassaretiorum  et  lllyriorum] 
Dassqriliorum  edidit  Sigonins,  qnod 
enm  secuti  mox  iterum  repudiarunt. 
Vide  ad  xxvii.  32.  §  9. 

Cap.  XXXVII.  §  2  Quern,  sialiquem 
respeclum  amicilia  eum  habere  cernerct, 
tentare,  Ifc.jitssm]  Brevius  dici  potu- 
isset,  eum,  si  quern  resp.  am.  habere  cer- 
veret,  tentare  jussus,  nt  Perizon.  ad 
niarginem  Livii  nolavit,  adscripto 
etiam  loco  ex  boc  lib.  cap.  40.  '  quae 
serva  atqne  obnoxia  fore,  si  nullns 
alio  sit,  quam  ad  Romanos,  respec- 
tns,'  pro  ea  serva  et  obnoxia  fore. 

§  7  Qua  fide  adjuvissent  Romanos] 
Adjuvassent  edd.  principes  :  id  exlii- 
bent  etiam  priores  Sigonii  edd.  licet 
interim  Lugduni  a.  1553.  adjuvissent 
snbstitntum  foret ;  qnod  Basil.  1555. 
receperunt,  et  recentiores  probarunt. 
Recte  :  juvavi  enim  et  adjuvavi  non 
sum  bnjns  sevi.  Vide  Voss.  Gramm. 
1.  V.  c.  20.  Burm.  ad  Petron.  c.  18.  et 
Cort.  ad  Sail.  Jngurlb.  c.  47. 

i  8  Eodem  se  loco  esse,  ife.  quo  MeS' 
senii  atque  Elii]  Nempe  sint,  Cic.  pro 
CInent.  cap.  30.  '  Hoc  dico,  eamdem 
turn  fuisse  P.  et  L.  Cominiis  contro- 
versiani  cum  Staleno,  qiieni  accusa- 
bant,  qua;  nunc  raihi  est  cum  Attio.' 
Sed  nsitatins  est  '  Messenios  atque 
Elios.'  vm.  14.  '  Cumanos  Sncssula- 
nosque  ejnsdein  juris  conditionistpie, 
ciijus  Campanos,esse  placnit,'  xxxix. 
i:4. '  Civitates  Tbessalorum  in  eadem 


caussa,  qua  lEio\os,  fuisse,'  Sneton. 
Tib,  34.  '  Dimidiatnm  apriim  eadem 
babere,  quae  totnm.'  Duk. 

Cap.  XXX VIII.  ^1  Ad  Gitanas,  E- 
piri  oppidum  decern  miliia  ab  mari, 
quum  adscenderent]  Lectio  liaec,  quae 
in  omnibus  editis  snperest,  displicet 
Jac.  Gronov.  in  D>ss.  Epist.  ad  Livii 
Loc.  Quapdam  Geogr.  Epist  .y.  p.  41. 
parliin  quod  '  Gitanae,' oppidum  Ep^- 
ri,  veteribus  sit  ignotum,partim  quod 
Livius  hie  dicat  '  adscendere  ad  Gi- 
tanas,' qui  mnltis  aiiis  locis  praeposi^ 
tionem  oniisit.  L^genduni  itaque  cen- 
set  JEgilipa,  Epiri  oppidum,  qnod  Ho- 
mero,  Straboni,  ac  Stephano  niemo- 
rari  docet. 

Ut  prccsidio  essent  Uberatis  ab  se 
Macedo7nbus]  Crevierins  pntaf,  ab  s£ 
referendum  esse  ad  Epirotas,  et  sen- 
snm  bunc  constituere  ;  ut  praesidio 
essent  Macedonibus,  qui  per  Marci- 
uni  liberati  erant  ex  n)anii  Epirota- 
rum  :  earn  tamen  expositionem  past- 
ea  banc  ob  caussam  rejicit ;  qnod 
Marcins,  qui  tantummodo  a  Corcyra 
in  Epirnm  ventrat,  nnllos  potuerat 
bberare  Macedonas,  qnum  ne  Mace- 
donian! qnidem  attigisset.  Existimat 
igitur  forsan  aliqnod  mendnm  latere. 
Quid  si,  dt'lelo  pronomine  se,  lega- 
mus  Uberatis  ab  Macedonibus;  ut  qua- 
dringentijuventntis  Epirotarum  prs- 
sidio  essenl  Orestis,  liberatis  a  po- 
testate et  imperio  Macedonum?  Ores- 
tae  gens  erat  Mactdoniim,  quibiis, 
quod  tempore  belli  cum  Philippe 
prims  ab  rege  defecissent,  Roniani 
suas  leges  reddiderunt.  Vide  Livium 
XXXIII.  34.  et  Polyb.  in  Exc.  Legat. 
num.  IX. 

%  2  Et  Lycisco  prafecto  facto']  Vi- 
tium  est  rcceutissimarum.  Frobenius 
ex  scripto  edidit,  ct  Lycisco  Pr.  facto. 
Unde  Sigonins  prcetore  facto :  alii  et 
Lycisco  prctfecto  :  inepte  postremi. 
J.  F.  Gron.  Et  Lycisco  prafecto  pri- 
miim  vidi  in  ed.  Paris,  a.  1573.  Hiijus 
Lycisci  Koinanis  enise  faventis  iiiuL- 
tiplex  mentio  fit  apud  Polybium, 


T.   LIVIl    HIST.    LIB.   XLII.  CAP.  39. 


12145 


Legali  Acarnnnum,  et  Bceotoram  ex- 
sules^  Forte  Baolorum  exsnlitm.  Po- 
test taiiien  et  viilj;atiim  clefe.idi ;  ve- 
neruDt  legali  Acarnanuni,  et  exsules 
Bceotoram:  veriiin  ita  verba  post  t6 
Acarnanum  minima  interpunctione 
dlstingnenda  sunt.  Exsules  liceoto- 
rum,  lit  XXXVIII.  33.  '  Exsiilcs  Lace- 
dxmoniorum  Acliaei  secum  addux- 
erant  in  fines.' 

§  3  Acarnanes  nunctare  jussi]  Puto 
legendum  renunciare,  A  Marcio  nem- 
pe  et  Atilio  doiniim  ren\mciare  jussi 
sunt.  Mox  cap.  seq.  '  Renunciare 
domnm  certa,  (\\\?e.  audissent,  vole- 
bant.'  Vide  ad  Epit.  Liv.  1.  xlvii. 

Decepti  pollicitatiunibiis  regis]  Cu- 
jus  regis?  Pliilippi,  an  Antioclii  ?  ani- 
bo  enim  modo  mcmorati  sunt.  At 
uterque  rex  intelligitur,  et,  iilriusque 
poliicitationibus  deceptos  Acarnanas 
fuisse,  legati  Ivomanorum  innuunt. 
Legendum  itaque  poliicitationibus  re- 
gum,  vel  polius  poliicitationibus  regiis. 
Ut  librarii  iiic  eodem  modo  lapsi  sint, 
quo  saspius  eos  peccasse  vidimus  ad 
XXXII.  6.  §  6.  Similiter  legendum 
observarunt  Dukerus  et  Crevierius. 

§  5  lis,  quum  culpam  in  Isiiieniam] 
Jac.  Perizonins  in  inargine  codicis  sui 
conjecit  legendum  li  quum  culpam  in 
Ismeniam,  Sfc.  cunferretit.  Sed  inviio 
Msto  nihil  inuto.  lis  enim  pendet 
a  sequent!  respoiidit,  lis  Marcius  re- 
spondit. 

§  10  Qua  transitus  ab  Oinolio  Diutn 
esset]  Ilnmolium  vocatur,  et  JMagnesiae 
adscribitur  apud  Plinium  H.  Nat.  iv. 
9.  A  Glacis  pleruuKiue  per  adspira- 
tionem  'OnSXiov,  'O/irfAis  et  'O/uo'atj  di- 
citur.  Vide  Strab.  IX.4  13.  Dica^arch. 
pagg.  3.  20.  23.  ed.  Oxon.  I'ausan. 
in  Bceot.  ix.  et  alios.  Silam  tuisse 
banc  urbem  ad  fliivium  Pencmn,  tes- 
tis est  Scyl.  in  Peripl.  p.  12.  ed.  O.xon. 
Eamdem  esse,  quiP  "Ofj.i\ai  vocatur 
Ptolem.  III.  13.  existiiuat  Ortel.  in 
Tlies.  Geogr.  in  voce  '  Homolium  :' 
qui  qnidem  in  voce  '  Omole  '  ejus 
nominis  niontem  Thessaliae  memorat 


ex  Strab.  et  Stepli.  liyz.  Vcrum  utro- 
bique  nunc  additnr  ad^piratio,  quam 
eliam  in  Livio  adscivi.  Vide  viros 
doctos  ad  Stepli.  Byz. 

Cap.  xxxix.  §  1  In  inleriora  regtti 
recepit  sc]  Hasc  lectio  demiim  obvia 
full  in  ed.  Paris,  a.  1573.  et,  ita  sibi 
legendum  videri,  vir  doctiis  ad  inar- 
ginem  ed.  Ciirionis  monuerat,  Ea 
autem  cum  omnibus  autiquioribiis 
excusis  praefert  recepit  se,  quod  re- 
duxi. 

§  2  E<  legationibus  civilutiumi  Ci- 
vilalum  edidit  Curio,  et  post  eum  re- 
centiores  oinnes  usque  ad  Gronov. 
qui  a.  1GC5,  recte  civilatinm  reposuit, 
nt  est  in  edd.  primis.  Vide  ad  xxxui. 
20.  §  11. 

§  5  Quod  Philippo  ipsi  cognomen 
erat]  Accipiendum  de  Q.  Marcio,  qui 
'  Pbilippus  '  cognoniinabatur  ;  el  liinc 
jocuui  captans  Waicius,  quum  Persei 
pater  fuerit  rex  Phiiippus,  inquit, 
Persen,  si  ad  se  Pliilippum  coguomi- 
natum  transiret,  transilurum  esse  ad 
patrem  itidem  Pliilippum  dictum.  De 
eo  nullus  dubitat.  Quod  autem  ad 
origineni  liujus  cognominis  Marcio- 
rum  adiinet,  Doiijatius,  credens'  Phi- 
lippi  '  cognomen  Q.  Marcio  inditum 
esse  ex  ainicitia  et  lio.-pitio  patris 
cum  Pliili|ipo  Macedoniae  rege,  Per- 
sei patie,  (]uam  liospes  fiierit  in  his- 
toria  Rouiaiia,  palaiii  osleudit.  Nam 
cogiiOMieii  illud  in  gente  Maicia  diu 
nottim  t'uit  ante  liuuc  Q.  Marcium, 
qui  id  a  majoril)us  lr*reditarium  ha- 
buit.  Certe  in  Fastis  Capitol.  Tri- 
umph, memoratur  Q.  marcivs.  q.  f. 

«.    N.    PHILIPPVS,    qui    AN.    CDLXXII, 

COS.  DE.  ETUvscIs.  K.  aprIl.  irium- 
phavit :  in  Fast,  vero  Consul.  Capi- 
tol, a.  CDXC.  Q.  MAKCIVS.  Q.  F.  Q.  N. 
PHILIPPVS.    IMAG.     EQ.      EJUS     Maicli 

Pliilippi  nepos  fuit  L.  Ulnrcius  Q.  I\ 
Q.  N.  Phiiippus,  qui  pater  exslilit 
liujus  Q.  Marcii  Pliilippi,  sicnndiiin 
I'igliium  ill  Ann.  ad  a.  mxxiv.  pag, 
108.  uiide  patet,  non  priuium  biinc 
Q.   Marciuiu  'Philippi'    cognomeu 


1214G 


NOT^E    VARIORUM    IN 


accepisse,  sed  jam  proaviini  ejus  id 
obtinni^se.  Alii  existimant,  eum, 
qui  priiiiiis  ex  irac  familia  '  Pliilippi  ' 
co^noriion  invcnit,  ita  dictum  esse  ab 
eqnorum  studio  ;  eoqiie  referendum, 
qiiod  in  miiltis  IMarciorum  Piiilippo- 
runi  nummis  vel  statiia  eqiiestris,  vel 
iiDago  Castoris  eqiio  ganderitis  exiii- 
beafur.  Vide  Ursin.  in  Faniil.  Rom. 
Spanhem.  de  Praest.  et  Usn  Niiniism. 
Diss.  VI.  p.  525.  ed.  secundas,  et  Ha- 
verk.  in  Comm.  ad  Tliesaur.  Morell. 
torn.  I.  p.  262.  Ea  tamen  hie  me  mo- 
ratiir  diffirnltas,  admodnni  rarnm  es- 
se, Romanos  jam  eo  tempore,  id  est 
ante  beiliim  Puniciini  primtini,  cog- 
noininv*  Graeca  adscivisse.  i\Jalo  igi- 
tiir  judicium  siistinere. 

^  6  Vfl,  si  tuntum  agmen  traduce- 
ret,  obsidcs  daret]  Scribe  tuto,  leg. 
vel  cum  trib.  venire  jub.,  vel,  si  taut, 
agmen  trad.,  obs.  dare,  nihil  fr.  fore  in 
conl.  Nam  rh  dure  pendet  a  t^  jube- 
bant,  Monitum  saepe,  et  proxime  ad 
XL.  35.  J.  F.  Gron.  Licet  Gronovio 
adsentirer,  ntrumque  verbuni  venire 
et  daret  peiidere  a  verho  'jubere,' 
nondum  tamen  inde  sequeretur  le- 
gend um  esse  dare.  Kamjubebaut,  da- 
ret, omisso  TO?  ut,  quemadmoduni  see- 
pe  fit  post  verba  jubendi ;  vide  ad  x. 
41.  §  8.  et  XXXII.  16,  §  9.  Neque 
inprobandiim  jubebnnt  vel  venire,  vel 
daret.  In  regimine  enim  similibiis 
aiiisque  modis  variare,  Livio  est  fa- 
iiiiliaiissimum.  Vide  ad  xxxix.  14. 
§  9.  Vernm  necesse  non  est,  ut  sta- 
tiiamns,  daret  apqnc  ac  venire  pendeie 
a  verhojubebunt.  Similis  enim  con- 
6tructio,  ut  jubere  ad  unum  tantuni 
verbum,  non  ad  reliqna  ejusdcm  pe- 
riod!, referatur,  sappius  apud  Livium 
oljcurrit.  Vide  qute  notanturad  xxvi. 
22.  §  7. 

§  7  Hijipian  et  Pantaucum,  quos  et 
legaios  miseral~\  Uiiipian  lioc  loco  con- 
stanter  omncs  excu.si,  qui  contra  uno 
consensu  Hippiam  legunt  r.  54.  et 
J.  XLiv.  c.  23.  Insuper  legendum  est 
Panluuchum,    ut  nunc  editur  passim 


lib.  XLIV.  ubi  primae  edd.  similiter 
in  oitiittenda  adspiratione  errarunt. 
Grapcis  vocatur  Udvravxos.  Vi'le  Po- 
lyb.  Exc.  Leg.  num.  lxix  et  lxxxvj. 
ndpravxos  dux  Den)etiii  Poliorceta?, 
a  rege  Pyrrho  vulneraliis  et  pulsus, 
memoratnr  a  Plutarch,  in  Pyirh. 
38G.  SS7.  Ita  el  Crevierius  hie  edi- 
dit. 

Cap.  XL.  §  1  Exspectari  nos,  inquit 
3Iarcius,  arbitror,  ut  resji'indeamus'l 
Ant.  Perizonius  ad  marginem  Livii 
inon\iit  videndum  esse,  an  non  me- 
lius T^  nos  abesse  possit.  Verum,  in- 
tcgram  vocem  deb  re,  praeceps  pnto. 
Si  quid  igitnr  mutandum,  mallem  £a;- 
spectarevof,  inquit.  Qtmm  tamen  mox 
subjungatur /j^erz's  tuis,  quas  Corcyram 
misisli,  et  reliqna  on)nia  numero  sin- 
gulari  coticipiaiitur,  licet  et  ipsa  ilia 
numeri  singularis  et  pluralis  comuui- 
tatio  a  stilo  Livii  baud  abborrcat,nDn 
adversabor,  si  qnis  vulgatum  tueri 
malit,  modo  ita  distinguat  Exspectari, 
nos,  inquit,  ut  ita  jnngantur  lia-c,  Ex- 
spectari, ut  nos  respondeamus. 

§  3  Acerbitutem  adrersus  hospitem, 
utcumque  est,  siibibu~\  Crevierius  ut- 
cum7«e(?s<  supplet,  scilicet  'res.'  Ma- 
gis  tamen  ipsi  placebat  legi  quacum- 
que  est.  Idem  eti;im  observnt,  mox 
vocem  quuni  sine  dispendio  sensus 
abesse  posse. 

§  4  Quod  legatos  Rumam  ad  reno- 
vandum  judical  potius,  quam,  ^-c]  Hoc 
modo  perfiri  haec  sententia  videtur 
posse  :  quad  leg.  Romam  ad  ren.  fcedus 
miseris  :  quod  ipsum  tamen  tibi  non  fu- 
isse  ren.  judical  potius,  quam,  cum  reno- 
valum  esset,  viol.  Fecit  enim  iteratio 
hujus  vocis  renovandum,  ut  libraiiiis  a 
priore  ad  posteriorem  transierit,  ver- 
bis mediis  praeteritis.  Sigon. 

§  5  Ahrypolim,socium  alque  amicum 
populi  Romani,  regno  expulisti]  Hujus 
rei  historia  excidit  apud  Livium. 
Priore  autem  libro,  quo  in  loco  de 
origine  Persici  belli  agebat,  ut  pufo, 
eam  tradidit:  praesertim  vero  cinn 
in  Epitome  ejus  libri  Lzcc  verba  sint 


T.  Livji  HIST.  r.i».  .\iJi.  CAP.  41. 


12147 


*  Initia   belli   Macedonici    continet.' 
Miserat  ad    Cartliaginicnses  Irgatio- 
neni,  et  ab  lis  iiocte  amlita  erat.  Sed 
et  alias  Gia-cia"  civitates  solliritabat, 
qui   prafiter  rcligionem,  cjiiod   qiiam 
miilta  templa  nia^nifica  niiiltis  loris 
erexit    Athenis    Jovis     Olympii,    et 
Antiocbiac  Capiiolini,  viiissinmin  re- 
gein  egit.     Narrat  autein  Paiisaiiias 
ill  Acbtiir.  c.  10  rum  Perseus  foedHs, 
quod  sibi  rum  Ronianis  erat,  violan- 
diim  esse  decrevisset,  Abrupolim  Sa- 
pensium    regein   agj^ressuui  esse,  et 
populi  Romani  socios  vexasse.    Ver- 
ba sunt  b*r,   rieptre?  yap  r^  ^iXlirirov 
irphs  'P(o/j,alovs  &yovri  rrjv  elprivr]v  Kara 
(Tvv87}Kas,  &s  6  Trarrp,  6  ^iKmnos  iirot-fi- 
(Toto,  4iTTJ\0ev  viTep$rjvai  tovs  (ipKovi,  Kal 
evl  T€  SoTrecoi/  rhv  jSacriAe'o  'Afipo/nroAiv 
(TTpdrev/j.a  ayaywv  iiroificrev  M'aaTaTovs 
'Pcofxaitnv  (Tv/xfiaxovs  oyras.  Sigon.    Ab- 
rypulim  \uc,  et  cap.  seq.  §   10.  et  11. 
prapferunt  primaj  edd.  Male.  Vide  ad 
c.  13.  §  C.  Ceteruni  Sigouiiis,  scribens 
Perseii,   praeter   religioueni,    vilissi- 
nuim  regeni  egisse,  perperani  Persen 
Macedoniae  et  Antiociiiim  Syrian  ra- 
ges confudit.  Vide  ad  xLi.  20.  §  1. 

Arteturi  interfectores]  Vide  ad  cap. 
13.  §  C. 

§  6  Per  Thessalimn  et  Maliensem 
agruni]  Id  supra  dixit  xi.i.  22.  *  Per 
Piithiotidem  Aciiaiam  Tliessaliam- 
que  :'  iit  ager  '  Maiiensis  '  alio  nomi- 
ne '  Pbtbiotis  Achaia'  vocari,  aut 
certe  istius  Pbtbiotidis  pars  fuisse 
videatur. 

§  7  Euersam  et  Callicritum]  Vide 
ad  c.  13.  §  G. 

§  11  Favco  orationi  <«rt?]  Rulioni 
lego,  id  est  causie  :  etcnim  sic  sequi- 
tur:  et  opto,  ut  al,  mihi  mat.  praheas 
agenda;  tucE  upud  sejt.caiisic.  Videtur 
auteni  litera  o  ex  fine  vocis  favco  re- 
petita.  Sigon.  Sappe  quideni  voces 
'oratio'  et  'ratio'  conimutantur  a 
ficribis,  nt  vidimus  ad  xxx\.  25.  §  9. 
idque  bic,  quam  alibi,  facilius  acci- 
disse  potuit  ob  caussani  a  Sigonio 
adlatam  :  nibilominus  tameu  ncccsse 


non  videtur,  tit,  disscntiente  unico 
codice,  recepfam  lectionem  mnte- 
nius.  Inlelligitnr  enim  '  oratio,'  qua 
accusatiuni  Marcii  Perseus  responsu- 
rus  erat,  et  quam  Marcius  optabat, 
ut  aliqiiani  materiam  pra'beret  agen- 
ddp  ejus  apud  senaUim  caussa>. 

Cap.  xi.i.  §  2  Eorumautem^qvcB  ob' 
jecta  sinit  mihi,  paitim  ea  stait]  Parlim 
eorum  su7d  at,  pro  pars  eorum,  sive 
qiia?dam  eorum,  sunt  ca,  ut  exponit 
Gellius  N.  Attic,  x.  13.  I'lura  vide 
apud  Grouov.  Obs.  in.  2. 

Qua  verbo  ohjccla  verbo  ncgarc  sil'\ 
Hoc   est,   si  Perizonium  ad   Sanctii 
IMiiierv.  iv.  4.  52.  sequimur,  dttur 
mibi,  sit  milii  per  vos  '  illud  iiegare  :' 
quasi   lia[>c  optandi,   non  adfirmandi 
nioilo  dicantur,  et   Perseus  sibi  boc 
pro  beneficio  a  Icgalis  Romanis  dari 
petat,  ut  sibi  [ler  cos  liceat  verbo  ob- 
jerta  verbo  negare.     Mibi  bic  sensus 
esse  videtur,  partini  ejiismodi  sunt, 
qu2P  uti   sine  ullo  certo  iudicio  aut 
argiimento    verbo    tantnni     objecta 
sunt,  ila  veibo  qiioque  negari  possint, 
ita  verbo  quoque  negare  liceat.  Fre- 
quentissimus,  in  primis  a[)ud  poetas, 
est    bic  usus  verbi    subslantivi  cum 
verbo    infinitivo.   Duktr.       Eleganti 
Gnecismo,  pro  verbo  negare  possini, 
verbo  negari  possint.  Vide  Vecbner. 
Hellenol.  lib.  i.   part.  ii.  cap.  31.  et 
Nic.  Heins.  ad  NasdU.  Art.  Am.  ir. 
28.     Frustra  igitur  Heariiius,ejusqne 
exemplo  Londinenses  ediderunt  ne- 
gare satis  sit. 

Index  Brundisimts]  Appian.  Exc. 
Legal,  num.  xxv.  p.  3G7.  'Epevnov  rhu 
(K  BpffTTjaiov  Ti's  fef  iricTTevaeiei',  on  Tlep' 
crei/s,  'Pw/xaTov  ovto,  koX  (plXov  vfxiTtpov 
Ko.\  Trp6^ivov,  u\7j(p(v  ini  tV  t?]s  0ov\ris 
(papfj.ai<iav ;  Sic  enim  vocal  Ilercnnium, 
quein  Livius  Rummium.  Moxp.  3C8. 
'AAA'  'Epivpios  ixii>  typevffaro,  toTs  ixnpl- 
Povaiv  (s  rhv  ir6\ip.ov  vfj.cis  -rpStpauiv 
eutrx^iuora  5i5ous.  Ursinus.  ^ota  lia'C 
Ursiui  excerptaeslin  ed.  Livii  Grono- 
viaiia  1GG5.  ex  ejus  notis  ad  Exc.  Leg. 
p.  123.    Varum  utroque  loco  App.  et 


12148 


NOTiE    VARIORUM    IN 


ab  ipso  Ursino  non  'Ep4vvios  et  Heren- 
tiius,  sed  'E^peVios  et  Ilerrenius  voca- 
tnr  ;  neque  altei  ius  lectionis  vel  con- 
jectiinvL'rsinus  ibi  meminit.  Vide  ad 
c.  17.  §  2.  Recte  auteiii  Perseus  Ram- 
iiiiitiu  Brundisinuni  'indicem'  vocat. 
'  Index '  eniin  '  est,  qui  faciiioris,  en- 
jus  ipse  est  conscius, latebias  indicat, 
impunitate  promissa,'  teste  Ascon. 
ad  Cic.  Divin.in  Ccecil.  c.  11.  Ram- 
iiiius  autem  Perseo  proniiserat,  se 
ducibus  et  legalis  RoiHanis,  bospitio 
sno  uti  adsuetis,  quibus  eorum  lex 
sciipsisset,  venenuni  dari  curalu- 
ruiii.  Vide  c.  17.  ubi  bis  eodem  sensu 
voce  indicium  utitur.  Ita  Fecenia  et 
JEbutius,  qui  scelera  a  celebrantibus 
Bacchanalia  committi  solita  ad  con- 
sulem  Postuniiiim  detulerunt,  *  indi- 
ces '  vocantur  Liv.  xxxix.  14.  ubi 
aliquoties  ea  vox  hoc  sensti  usurpa- 
tiir,  ut  et  c.  19.  Vide  ad  vn.  39.  §, 
5. 

§  4  Euinenes,  quvm  tarn  mullis  gra- 
vis pnblice  ac  privatiin  sit}  Appian.  in 
Exc.  Legal,  num.  xxv.  p.  3G7.  'AAAa 
Trji'  iTTifiovXyv  rrju  eV  Ae\(po'is  aintii  ye- 
vOfiiPTiv  Trpoaypd<peTf  Tlepuel,  trodcau  'E\- 
\iivuv,  ttSctwv  Pap$a.pcoy  Kar'  Ev/mevovs 
TrpeaPfvffdvTouv  irphs  vfiSs'  dls  iracnv  ix- 
6phs  earl  toiovtos  Hiv. 

§  .5  In  qva  tamcn  nihil  ultra  ohjicitur, 
qnam,ifc.]  Appian.  ibid.  'AAAot  'Ap94- 
ravpov  TLves  a.vi\6vrfs  iv  MaKiSoviq.  Sl4- 
rpi^ov,  KOLVCfi  ye  iravTuv  avQpunrojv  v6^(f, 
KCiQa,  Ka\  v/xels  tuvs  irepuv  (pevyovras 
uTToSfxec^^e'  /xaduip  5e  kul  toDS'  '6ti  ey- 
H\i]fia  iroielaQe,  e%eK-i\pv^ev  aiiToi/s  t^s 
&PXV^  oArjr. 

^11  AbrujioHs  fines  met  regni]  Ap- 
pian. ibid.  p.  360.  'AAAa  'AfipoviroXiv 
i^e^aXev  tvjs  apx'js  entSpandvra  ye  to7s 
^fxeTepois  aij.vv6fxevos. 

%  12  Donee  Pcllam  et  in  rcgiam 
meam]  Suspecta  copula.  Lib.  v.  c.  38. 
'  Ut  niulto  major  pars  Veios  in  Iios- 
tium  urbeni  fugeret.'  Sallust.  Ju- 
gurth.  c.  75.  *  Tiialani  pcrvenit  in  op- 
l>idum  m;ignum  et  opnlenium.'  Ta- 
cit. Ann,  iv,  07.  '  Capreas  se  in  insu- 


lam  abdidit.'  xii.  51.  'Iberos  ad  pa_ 
trium  regnum  pervadit.'  J.  F.  Groiu 

Qui  potest  queri  sihi  accidisse]  Ita 
demuin  editnm  vidi  Paris.  1573.  quod 
recentiores  servarunt.  Omnes  pri- 
ores  praeferunt  quid  potest  queri  ;  quod 
Livio  reddidi:  quid  liic  accipiendum 
est,  '  cur.'  Quid  potest  queri  sibi  acci- 
disse  scilicet  ea  quas  victis  accidunt, 
vel  casum  devictorum;  quod  praeces- 
sir, 

^  13  Quod  Dolopas  ariniscoercuerim : 
quill,  etsi  non  merito,  ^c]  Appian.  Exc. 
Legal,  num.  xxv.  p.  307.  A6\oipiyap 
ewecrTpaTevffev  oScri  ttjs  iSias  apxv^'  ''o^ 
Seivhy,  el  Tcev  eavrov  Xoyiafxciv  vfxiv  o- 
(pArjcrei,  S^Saxri  5'  of^oos  irepl  iroWov  iroiov- 
fxevos  vixd.s  Ka\  S(5|aj'  o.yaQi]V  eKTeivav  Se 
ol  AdAoTres  o'l  5e  rhv  r)yovp.evov  axnSiv 
a,Ktffdfj.evoi,  koI  frjTei  Tiepaehs  tI  hv  vfius 
eSpdaare  tovs  inrrjKSovs  roiavTa  Trpd^av- 
ras. 

Cap.  XLii.  §  1  At,  quum  processis- 
sem  inde]  Ac  quum  onines  edd.  ante 
Modiaiiani,  quff>  prima  exhibuit  At 
quum;  quod  probum  est.  Eleganter 
enim  Perseus  particulam  illani  hie 
nsurpavir,  ut  proponeret  aliud  caput 
accusalionis  sihi  intentatae,  aliudque 
crimen  objectum.  Ila  cap.  pra?c. 
'At  enim  beilo  quidem  juslo  sura  per- 
secutus  ;  sed  viiici  non  oportuit  eum.' 
Passim  autem  vocula  ilia  inservit  pro- 
ponendis  exceptionibus.  Vide  ad  1. 
XXXIX.  c.  37.  i  12. 

Larissam,  et  Antrona,  et  Pylleon'] 
Legendum  videtur  el  Pteleum,  vel  ex 
Homeri  catalogo,  cujus  versus  est  II. 
B.  097.  'Ayx^oi\6v  r^  'Avrpuva,  r)5e  nre- 
\eov  Aexenoiriv,  Turneb.  Advers.  lib. 
XXX.  cap.  37.  Vcrissimam  pulo 'i'ur- 
nebi  conjeclurani.  Tria  ha  c  oppida 
etiam  junguntiir  c.  07.  'Cum  exerci- 
tus  parte  pi  ofectus  in  Achaiam  Phthi- 
otim,  Pttleum  desertum  fuga  oppi- 
dauorum  diruit  a  fuudanientis,  An- 
trona voluntate  colentium  recepit. 
Ad  Larissam  deinde  exercitiim  ad- 
movit.'  *  Ptelei '  etiam  meminit  Li- 
viusxxxv.  43.    Doujatius  ad  huac 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLII.    CAP.   43. 


12140 


Ibcnm  nohins,  Heiodot.  mcmorasse 
*  Pyleam,'  oppiiluin  Tiacliiiiia?  ad  Qi- 
tain  inontein,  mule  et  '  I'ylaicus  ' 
coiivcntns  jiixta  Tliennopylas,  forte 
respexit  locum  Hcrodoti  vn.  213, 
Twi'  'A/j.<piKrv6y(->u  fs  tV  riv\alr]v  cvK- 
Xeyoixfvaif'  mule  constat  Pylceam  per 
diplitiiot!<;iini  sciibi  debere.  At  in- 
snper  XlvXala  eKaXf'iTO  t)  els  rets  wiKas 
ffvvoSos  Twv  'AficpiKTvSvwv,  testc  Har- 
pocr.  in  voce  TlvAai.  Et  itacapi  de- 
bet ea  vox  apiid  Philostr.  in  vita  A- 
pollon.  Tyan.  iv.  23.  'ETrpeVjSeuo-e  Se 
/col  Trapa  tovs  QtTTaXovs  wTrep  Tou'Axi\- 
Xdoos  Kara,  tovs  iv  TlvXala  ^vW6yovs. 
Vide  Wolfium  ad  Deniostli.  p.  1290. 

Velplios  sacrificandi  Cfitissa  adsrmdi^ 
An  excendi?  Vide  ad  xxix.  11.  §  5. 

§  3  Quei'atitr  unusquilibet  militis  mei 
injuriam]  Unusquislibet  ed.  Francof. 
1578.  quod  proximae  servanint  usque 
ad  Gronov.  qui  prima  ed.  nolt.  unns- 
quilibtt  ex  antiquioribus  edd.  repo- 
nendiim  moniiit,  camque  lectioiiem 
postea  recepit.  Vide  Gronoviiim  ad 
Senec.  Conirov.  26. 

§  4  JEtcUs  et  Byzanliis  prasidia 
misimus,  et  cum  Bwotis,  ^-c]  Appian. 
in  Exc.  Legat.  num.  xxv.  Bv^ai/Ttois 
Se  Kol  AItiuKoIs  Kal  BoicotoTs,  oi/  Kad'  rj- 
fi-Zv,  aWa  Kaff  kripoiv  avvejj.dxrio'e'  Kal 
TaCra  nplv  v^7v  rj/J-inpoi  TrpeV/Seis  e'/U^- 
vvov  Kol  ovK  ifjL€fj.(pf(rde  /ue'xP'  ''■'Js  Eii^c- 
vov?  Sta$o\ris'  ^v  ovk  udaaTe  tovs  fjne- 
Tf'povs  TTpeafins  ils  vi\ii.v  aurhv  f\fy^ai, 

§  G  Antioclium  ultra  juga  Tauri  re- 
motum']  Emotum  malnisse  videtiH- 
Gronov.  infra  ad  c.  50.  §  6.  ubi  vide. 

Supra  capita  finitimarum  ciiitatum'\ 
Ita  primns  viilgavit  Curio,  qiiem  re- 
centiores  omnes  secuti  sunt :  priores 
praeferunt  civitalium,  (|nod  restitui. 
Vide  ad  xxxiii.  20.  §  11. 

Cap.  xi.iii.  §  1  Auctor  J'uil  miltendi 
Romam  legati]  Non  unus  missus  est 
legatus,  sed  plures.  Infra  tnox, '  Quo- 
nam  modo  tutum  iter  Irgatis  esset:' 
c.  46.  '  Legates  Romam  do  inclioatis 
cum  RIarcio  conditionibus  pacis  mi- 
sit  :'  et  c.  48.  '  Senatum  tamen  prae- 


beri  legatis  placuit.  Eadcm  fere, 
qua)  ill  conloqiiio  ab  rege  dicta  craiit, 
relata  ab  legatis.'  An  ergo  iogcii- 
dum  miltendi  Romam  legatos?  quo- 
modo  etiam  Hearniiis  .scribcnduin 
conjecit. 

AVc  prcetermittendam  spcm  ullam 
censuisset]  Ita  deiiium  exliibet  postre- 
ma  Gniteri  ed.  ciijus  lectioncm  re- 
ceiitiores  servanint.  Snperiores  ty- 
pis  descripti  omnes  nee  pratcrmitten- 
dum  spem  ullam.  Quid  de  .similibiis 
locutioiiibus  judiceiii,  dixi  ad  XL.  49. 
§  1.  Ex  iilis  constat  magis  quidem 
Livianum  videri  pratermitlendam, 
qiiani  pratermittendum ;  niiiilominus 
tamen  alterius  etiam  lociitionis  ex- 
empla  a|)ud  Liviuin  obcurrere.  Hinc 
Gruteri  lectionem,  unico  codice  ad- 
versante,  in  coniextiim  non  admit- 
tcndam  esse  ceiiseo. 

§  3  Ni  upes  vana  pacis  obcacaaset 
consilia']  'Obca'care  animum  '  Livio 
aliis(|ue  frequens  est.  Exrmpla  vide 
ad  xxri.  43.  §  11.  sed  '  obca^care  con- 
silia '  an  commode  dici  possit,  vehe- 
menter  diibito.  Vide  igitur  num  ita 
distingneniium  sit:  (jiium  Perseus  (^ni 
spes  vana  pacis  obco'casstl)  consilia  om^ 
nia  prtrp.  aique  inslr.  hub,  Mallem 
tamen  voceni  consilia  expungere,  si 
licerct. 

Suo  maxime  tempore  atque  alicno 
hostibus]  Gronov.  Obs.  iv,  17.  278. 
non  male  fnturum  putat,  si  legcretur 
hostium,  laudato  hoc  loco  Varr.  de  Re 
Rust.  111.  5.  '  Ne  reliqni,  si  viderint, 
despondeant  animum,  atque  alicno 
tempore  venditoris  moriantiir.' 

§  4  Lrgali  Romani  in  Uaoliam  com- 
parali  sunll  '  Comparare  legatos  ' 
dixit,  ut  '  comparare  consules  '  et 
'  censores,'  id  est,  ut  alibi  dixit,  le- 
gere,  et  in  legationem  conjicere.  Si- 
gon,  Sigonius  observai  '  comparare 
legatos  '  dixisse  Liviuin,  ut  '  compa- 
rare consules  '  et  '  censores,'  quod 
sit,  ut  alibi  dixeril,  legere,  et  in  lega- 
tionem conjicere.  Quod  possem  to- 
lerarc,  si  ex  phiribus  aliquot  ad  hoc 


12150 


NOT^    VARIORUM    IN 


tntinus  excreti  essent.  Sed  fucrunt 
ii(lein,qtii  ai)ucl  Persea  fueiant,  Mar- 
cins  et  Atiliiis,ut  apjKiret  ex  cap.  se- 
quent!. Wallem  igitur  convcrsi  sunt. 
3.  F.  Gionov.  Adsentior  Gronovio, 
viilgatiim,  qnod  Sigoniiis  exponere 
conatiis  est,  liic  commodum  sensiim 
1)011  lecipere.  Quid  tamen  ei  siibsti- 
tiiendiini  sit,  noii  invenio.  Nimis 
enim  a  recepta  lectione  lecedit  Gio- 
novii  coiiversi  sunt.  Eamdein  ob  caiis- 
sain  displicet  Donjatii  pm/ecti  sunt, 
vel  dilali  stmt.  Propins  qiiidem  ac- 
cedit  ejiisdem  Donjatii  coiijertura 
cnmporlati  sunt :  niiiilominiis  tamen  et 
hanc  piobare  neqiieo.  Legati  eiiini 
Roniani  itineie  terrestri  a  Peneo  in 
Boeotiani  pioferti  sunt;  compoitari 
anteni  de  illis  dici,  qui  simnl  itinere 
terrestri  regionem  aiiquam  adeunt, 
nondum  obseivavi.  Cogitrnt  igitur 
aciitiores,  qua  ratione  loco  melius 
snbveniatur.  Clerico  etiam  nescio 
quid  aiiud,  quam  quod  Gionoviiis 
siibslitnere  volebat,  liic  latere  visum 
est.  Triller.  Observ.  Crif.  iii.  8.  vel 
comportati  sunt,  quod  etiam  Doujatio 
in  mentem  venerat,  vel  comititti  sunt 
scribendiim  conjirit,  sibique  prius 
prae  altero  mngis  placere  testatur. 

§  6  Primi  a  CItaronea  legati]  Ita 
primus  edidit  Sigonius.  Priores  a 
Clu'vonia.  Vide  ad  xxxv.  4G.  §  4.  ubi 
ij)se  Sigonius  Charoniam  servavit. 

Quels  legati  nulla  in  prasentia]  An 
non  ijuos  lpgali,nullo  in  prccs.  resp.  da- 
ta, Chalcidem  se  sequi  jusserunl?  J.  F. 
Gronov.  Perizonius  ad  Sanctii  I\Ii- 
nerv.  ii.  4.  ISO.  vulgatum  quels  de- 
fendit,  et  refert  ad  verbuui  sequens 
jusserunt,\n  inde  adstruat  locutionem 
*  jubere  alicui;'  quam  non  optimi  ae- 
vi  esse,  docuinius  ad  xxvii.  24.  §  3. 
Neque  ego  hie  aliquid  mutanduni 
puto ;  sed,  qua  etiam  Diikeri  est 
sententia,  quels  refcro  ad  proximum 
dulo.  Hoe  qiioque  Doujatio  verius 
visum  est.  Illud  quels,  vel,  ut  scri- 
Lendniii  videtnr,  quis  apud  Livinm 
obcurrit  xxi.  62.  k  2.  xxiv.  10.  §  13. 


XXX.  85.  §  7.  XLiv.  3.  §  2.  et  alibi. 
Idem  etiam  vocabulum  Livio  Grono- 
vius  ex  coiijectura  restitnere  cona- 
tus  est  ad  xxiv.  16.  §  18.  et  ad  xxv. 

23.  §  9. 

§  9  Prcetor  (^Ismcnias  is  erut,  vlr, 
i)'c.'\  Vascos.  loco  alitcr  interpnncto 
eA\t\\t  prcetor  Ismenias,  is  erat  vir  no- 
bills.  Ejus  exemplum  proximi  qui- 
dam  editores  secuti  sunt;  ut  Sigo- 
nius priscam  distinclionem  iterum 
induxit.  Ita  xxiv.  34. '  Archimedes 
is  erat,  unicus  spectator  coeii  side- 
runique  :'  ubi  alia  vide. 

Caussam  cum  Perseo  socletatls]  Ver- 
bum  aliquod  excidisse,  ac  legendum 
esse  caussam  inita:  cum  Perseo  societa- 
tis,  existimat  Crevierius.     Ita  xxrx. 

24.  *  Rlonet  eum,  ne  jura  hospitii  se- 
cum,  neu  cum  populo  Romano  initae 
societ;ttis  fallat.' 

§  10  Utrlusque  tamen  partis  legati, 
Sj'c.']  Cum  his  conferendus  est  Poljb. 
in  Exc.  Legat.  num.  lxiii. 

Cap.  XLIV.  §  1  Principes,  id  quod 
maxime  gratum  erat  Romanis,  Ifc]  Po- 
lyb.  Exc.  Legat.  num.  lxiii.  Ot  fihv 
TTipl  Aaavf  iuex^'^P^t'"^  Trjv  kavrSiv  ira- 
rpiSa  'Poof^aiois.  'O  Sg  'lafxevias  Kara 
Koivhv  Ttdaas  tus  iv  rfj  Boioirta  n6\ets 
5i5oi/j  €(s  r-^v  Tctjj'  irpeul^jeinuii'  iriartv  ^*i 
Se  Tovro  jjXv  ivavTiwrtxTov  rms  irepl  rhv 
'WSdpKtov'  rh  Se  Kara  ir6\iy  Sl€Ae^^'  roiis 
BoiWTovs  uliiH6rarov. 

^  \  Et  turba  Coronteorum  Ilallartio- 
rujuque]  Forsan  eo  et  turba  Coronao- 
rum,  nenipe  Tliebas.  Polyb.  Exc.  Le- 
gat. num.  LXIII.  Oi  Se  Kopoove'is  Kai 
'AAtdpTiOi  <rvv5fSpafji.7}K6res  ds  ras  Qrifias 
aKjx-ijV  avTiiroiovvTO  ruv  TrpayixaTCcv,  xal 
(liviiv  icpaaaf  SeTc  iv  ttj  TTphsrhv  Tlepaia 
cvixixaxitf.  J.  F.  iironov,  Coroneorum 
sine  diphtliongo  hie  et  passim  infia 
edidit  Crevierius,  excepto  tamen  lo- 
co c.  46.  Sed  vide  Berkel.  ad  Stcpli. 
Byz.  voce  Kopiivri,  et  supra  ad  xxxvi. 
20.  §  2.  Tom  Allarliorumque  edd. 
principrs.  Sed  recte  adspirationem 
in  initio  vocis  addidit  Vascos.  hie  et 
variis  aliis  locis  Lujus  libri. 


T.    LIVn    HIST.    LIB.   XLII.   CAP.  4-5. 


12151 


§  5  Auctoresque  et  his  scparatim  sin- 
gulin  fuerunt]  Piito  auctoresque  it  his, 
tt  sep.  singulis.  His  Tliehanis,  et  se- 
paratim  singulis  Bceoliic  civitatibiis. 
J.  F.  Gronuv.  Polyb.  ibid.  Eudvs  re 
irapr)'yyii\av  irpiafitveiv  Traffi  rots  uirh 
ruv  ■ir6\eci)v  els  t^i^  'PaJ/UTji/  5i5<5»'Tos  av- 
Toiis  (Is  T^v  Triaiiv  Kar  iSt'oc  fKaaras. 

§  G  Discusso  Bvtotico  concilio]  Hoc 
mox  c.  47.  '  iJislrahere  '  dicit:  'Boe- 
otorum  qtioque  se  concilium  arte  dis- 
traxisse. '  Poljbius  KaraKveiv  Koi 
SiadKopiri^eiv  in  Esc.  Legal.  LXiii.  Th 
ruv    BoiuTuv    idvos    eVl    ttoKvv   xp'^''Of 

ffVPTiTrip7]Khs     tV    K0lV7jV    ffVIXTToXlTeiaV, 

rSre  KareXiidr]  Koi  duaKopirlaOri  kut^ 
■iT6\m.  Dull.  li)id.  etiain  Polyb.  vo- 
cal Kara  7rJ\tj^  SieXuv  Tour  Boiwtovs, 
et  SiaKvaai  tuu  Botairwv  rb  eQvos.  Ce- 
terum  consilio  eih\.  principes,  pro  quo 
concilio  ed.  Basil.  1554.  recte  substi- 
tuit :  intelligitiir  eniiii  communis  res- 
publica  conjiiuctoiuni  populor\im, 
quod  '  concilium  '  diciliir.  Vide  Gro- 
nov.  ad  xnv.  2.  §  5. 

§  S  Principio  hiemis  Romam  redi- 
evunt^  PoiyI).  ibidem  :  TavTa  SiaTrpd- 
^avTes  eV  Toi J  "EAATjtrt  Kara  x^i-P^^a,  koX 
T(j3  IToffAi'^  cni//|iii|arTes  aneTrKiov  ils  iy]v 
'Paip7]v.  Casaulionus  verlit  His  rebus 
per  hiemem  in  Grcrcia  gestis.  Ursinus 
in  Nolisin  Polyb.  di>tinctioneni  anle 
et  post  Kara  x^^f^^fO'  posuit,  et  liapc 
non  cum  Stairpd^avTes,  sed  cum  aire- 
irAfov  €is  TT/c 'Pw.uijc  conjunxit,  ut  in- 
ter Livium  et  Polybium  conveniiet, 
pnto.  Diik. 

Cap.  xlv.  $1/71  Asiam  circum 
insulas  missa^  Cum  Lis  conferendus 
est  Polyb.  Exc.  Legat.  num.  LXiv. 
Kara  tous  avrovs  Kaipovs  iirnropev6ixivoi 
Tcts  vtiaovs  Ka\  tas  Kara  ttjv  'Aaiay  ir6- 
Mis.  Ex  quibiis  verbis  hie  legendum 
videtur  2H  Asiam  et  circum  insulas :  in 
quo  niilii  consentit  Diikcrus. 

T.  Claudius,  P.  Postumius,  31.  Juni- 
us'] Romanos  legates,  ()uos  liic  nomi- 
nal Liv  ins  *T.  Claudium,  P.  Postu- 
mium,'  Polyb.  in  Fragm.  i,xiv.  edit 
0(  TTfpl  T^i;'  Ti^epioi'  Ka\  noaTovp-iov,   ut 


Ti.  Claudius  videatur  apud  Livium 
scribendum  esse.  Ursin.  T.  Claudius 
edd.  principes.  Ti.  Claudius  Sigoni- 
us  ;  quein  nulli  edilorum  audierunt 
ante  Gi  onov.  licet  interim  Ursinus  in 
nolis  turn  ad  liunc  loc.  tuin  ad  Polyb. 
eaindem  lectioncm  reslituendam  do- 
ciierit.  Vide  ad  xl.  59.  §  5.  Displi- 
cet  eliam  alterins  legati  praenomen 
P.  Id  enim  licet  in  gente  Poslu- 
niia  obcurrat  ii.  16.  nullum  tamen  vol 
hoc,  vel  proximis  temporibns  '  P. 
Postumium  '  invenio.  Videtur  igitiir 
legendum  Sp.  Postumius ;  ut  prior 
duarnni  literaruni,  quibus  id  prano- 
men  notari  solet,  intercepta  sit  ab 
ultima  vocis  praeced.  quemadmodum 
integnun  illnd  pr<rnomcn  elidilur 
parliiii  ab  ultima  litera  praced.  par- 
tim  a  prima  seq.  vocis.  Vide  ad  lib. 
XXXIX.  c.  6.  §  2.  Plures  autem  Spurii 
Posiumii  circa  lia'C  tempora  apud  Li- 
vium niemorantur.  Tertium  legatum 
*  M.  Junium  '  non  niemorat  Polyb, 

§  3  Auctore  IJegesilol  Apud  Po- 
lyb. vocatur  hie  T-qaiXoxos.  Ergo  ex 
ulroque  alter  est  corrigeiidiis ;  ut 
apud  Polyb.  sit  'HynaiAoxoi,  apud 
Livium  Hegesilocho.  Ursin.  ad  Po- 
lyb. Exc.  Legat.  num.  lxiv.  Recte 
Ur>iniim  Hegesihchi  nomen  Polybio 
et  Livio  restituisse,  ex  i()so  illo  1*0- 
lybii  loco  doceri  potest.  Ibidem  enim 
lestatur,  eum,  cujus  nomrn  in  frag- 
niento  hoc  corruptum  est,  postea  le- 
gatione  liomana  functum  esse.  Nul- 
lus  aiiteni  '  Gesilochus'  vel  '  Hegesi- 
lus'  legatus  obcurrit,  at  '  Hegesilo- 
chus'  in  Exc.  Legal,  num.  lxxiii. 
Quin  et  'hy^crlKoxo^  a  Rliodiis  lega- 
tus Romam  missus  memoraturiterum 
ibid.  ninn.  LXXX.  ubi  similiter  'H777- 
ffiAoxos Ursinus  reponendiim  doruit. 

§  4  Pervicerat  Rhodios,  ut,  omissa'] 
ISIalim  pervicerat,  Rh-jdii  ut,  omissa, 
8fc.  Saepissime  enim  '  pervincere  ' 
pro  obtinere,  persuadere  apnd  Livi- 
um obcurrit,  sed  semper  sine  caMi. 
Iia  II.  40.  'Pervicere  certe,  nt  et 
Veturia  et  Volumuia  secum  in  cas- 


12152 


NOT/E   VARIORUM    IN 


tra  liostinm  irent.'  iv.  12.  *  Neque, 
ut  de  agris  dividendis  plebi  refenent 
consiiies  ad  senatiini,  pervinceie  po- 
tuit.'  c.  16.  '  Pervicerunt  igitnr,  iit 
tribunovum  niilitum  comitia  habe- 
rentur.'  c.  30.  '  Perviceie  tribuni, 
lit  consules  de  belload  popnlnm  fer- 
rent.'  c.  55.  '  Pervinciiiit,  ut  sena- 
tusconsultiiin  fiat  dc  tribiinis  inilitiiin 
cieandis.'  x.  24.  '  Ipsa  virttis  peivi- 
ceiit,  ne  in  iillo  genere  homiiunn  in- 
Iionoiata  esset.'  xxii.  9.  lib.  xxiii. 
capp.  5.  9.  XXVI.  38.  xxxii.  28. 
XXXIII.  16.  XLii.  18.  aliisqne  locis. 

§  8  Ad  conciliandos  aniinos  cirita' 
turn]  Ita  piiimis  edidit  Curio.  Edd. 
antiquioies  pra?fernnt  civitatium,  ut 
sae[)e  antea  monui.  Vide  ad  xxxiii. 
20. §  11. 

Cap.  xlvi.  §  1  Byzantium  et  Rho- 
dum  Uterus  legulis  fertiidas  dedil]  Hie 
aliquid  corruptiini  esse,  vel  excidisse 
monet  (hevierius.  Id  autem  piobare 
pntat  primo  ea  qivx  sequuntur,  '  In 
liteiis  eadem  sententia  ad  onines 
erat  :'  vocem  enini  omnes  latius  quid 
sonare,  quani  ut  de  duabus  tantum 
civitatibus,  IJyzantio  et  Rhodo,  dici 
possit:  secundo  Poiybium,  ex  quo 
liaec  omnia  desciipta  sunt,  signifi- 
care  Exc.  Legat.  num.  lxv.  plures 
fuisse  populos,  ad  quos  bae  literce 
missa;  fuerint.  Postquam  enim  ex- 
posuit,  quid  literae  continerent,  eum 
subjungere,  irphs  ij\v  ovv  tovs  &\\ovs 
St'  avTwv  Tcov  ypaixfxaTocpSpujv  e7r6|U7r6 
TttS  eVicTToXax'  els  5e  rriv  'Vu^ov  Koi  ■np^ff- 
fievras  avva-KiOTfiMv.  Hunc  igitur  Li- 
vii  locum  culpa  librariorum  defor- 
matum,  ejusque  sententiam  ex  Poly- 
bio  refingendam  esse. 

§  2  Qua  audisset,  quceque  dixisset, 
ila  dispoaita]  Fortassis  expositu.  Po- 
lybius  tamen  ibid.  KaTiramv  us  t)]v 
4tti(jto\t)v.  J.  F.  Gron. 

§  3  Si  pergeretit  Romuni  contra  fw- 
dus,  Sfc]  Polyb.  1.  laud.  'Eav  Se  'Pw- 
fxaloi  irapa  Tctf  avvQijKas  iyx^^poixn  Tas 
Xf'pax  i-rifidXXuv  rep  TJepau  koI  MaKi- 
o6(Ti,Vy  irupaaQai  oiahvui'. 


§  4  Qiiion  ceterorum  id  interesse,  turn 
prcBcipue]  Polyb.  ibid.  Tovto  jiip  irTuri 
fxfV  ffvf/.(pepeiv,  irpeirup  5e  )UaAi(7TO  'Po- 
Slois. 

Qui  plus  inter  alias  civitates  dignitate 
atque  opihus  excellnnt]  Observat  Cre- 
vierius,  si  boc  modo  legatur,  vacaie 
rh  plus.  Legit  igitur  quo  plus,  et  lau- 
dat  locum  Polyb.  ibid,  oacp  yapwXelop 
opeyovrai  t^s  icrriyopias  koI  ira^p-qdias, 
KoX  hianKovai  irpoaTaTovvTes  oh  fx6vov 
TTJs  avTuv,  aKAa  Kol  rijs  Twy  &Wwv  'EA- 
Krjvuiv  iKevdepias. 

Qua:  servu  atque  obnoxia  fore]  Ita  le- 
gunt  edd.  principes  :  forent  substituit 
ed.  Paris,  an.  1573.  pro  quo  Gronov. 
an.  1G65.  priscam  lectionem  reposuit. 
Verum  antea  ad  Senec.  de  Ira,  iii.  8. 
monnit  se  emendare  omnia  serva  atque 
obnoxia  Jure.  At  memorias  culpa  ibi 
omnia,  pro  qua,  laudasse  videtur.  De 
siguificatione  vocis  'obnoxius'  phi- 
ribus  eo  loco  egit.  Adde  quag  notan- 
tur  ad  VII.  30.  §  2. 

§  G  Disjungeret  sibi  ab  Romanis]  Ita 
Clericus  edidit.  Priores  dijungeret. 
Vide  ad  c.  59.  §  4. 

^  7  Ab  Rhodo  redeuntes,  Boeotice  quo- 
que  cicifates,  et  Tliebas,  et  Coroneam, 
et  Huliartuin,  adierunt]  Alios  legatos 
Rhodum,  alios  in  Bceotiam  niissos 
esse,  Polybins  narrat.  Nam  eis  ttjk 
'P6Sov  irpea^ivras  awairi<neiXiv  'Avtt)- 
vopa  Koi  ^iXntiTov'  vide  Exc.  Legat. 
num.  LXV.  in  Bceotiam  vero  'Avri^o- 
vev  f^airfCTTeiXe  tIv  'AXe^drdpov  •npea- 
fiivri)v'  vide  ibid.  num.  lxvi.  quod 
fragmentum  cum  bac  parte  Livii  con- 
ferendum  est.  Quum  autem  ibid,  in 
cod.  scriptum  fuisset  eis  Se  KopSivuav 
KOL  @r}0as,  tTj  S'  'AvdpTov,  et  Ursinus 
'AXiaproy,  pro  'Awprof,  legendum  mo- 
nuisset,  postea  Casaub,  non  recte  me- 
diae civitatis  nomini  asteriscum  adpo- 
suit,  idque  in  interpretatione  oniisit, 
verba  ita  reddens  Coroneam  vero  at- 
que IJuliartum  adiit ;  qunm  Livius  hie 
'  Tiiebarum'  etiam  meminerit. 

Cap.  xr.vii.  §  G  Faliscis  vincium 
traditum   proditorem  liberorum  regis} 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLII.   CAP.   47. 


12153 


Alios  sequi  videtur  auctores,  qnam 
qnos  secntus  est  v.  27.  iibi  <le  niagis- 
tro  proditoie  loqiiitii'T;  non  ciiim  li- 
beros  eos  fnisse  regis  significat,  sed 
principnm  Falciioiuin.  Idem  tiadit 
Plutarchus  in  CamiU.  p.  133.  Sigon. 
Vox  ultima  adveisatiir  narrationi  Li- 
vianae  v.  27.  qiiare  videri  potest  in- 
€pti  aliciijiis  magistelli  partus.  Gru- 
ter.  Sigonius  liic  Liviiim  alios  sequi 
putat  auctores,  quam  qnos  secntus  sit 
lib.  V.  nbi  de  magistro  proditore  lo- 
quitur. Gruterus  ultimam  vocem  de- 
let.  Quid  si  legamus  •prod.  lib.  magis- 
trum?  J.  F.  Gron.  Vir  doctus  conji- 
cit  proditorem  liberorum.  Leges  has  Ro- 
manas  esse.  Sed  seuiores  et  antiquo- 
rum  niorum  memores  de  moribns,non 
de  Icgibus  Romanorum  loqunntur,  et 
mores  priscoruin  Romanorum  cum 
moribns  snie  a'tatis  liominum  compa- 
rant,  plane  nt  Annibal  moritnrus  1. 
xxxix.  c.  51.  Adde  quod  insolens 
genus  loquendi  est  leges  (id  enim  in 
hac  conjectura  repetendum  foret)  ver- 
sutiarum  Punicarum  et  callidiiutis  Gra- 
cce.  Si  quid  mnlandum  esset,  suffice- 
ret  pro  Romana  legi  Romanorum.  Sed 
verba  satis  sana  esse  credo.  De  re 
ipsa,  quod  post  conatns  virorum  doc- 
tissimorum  dicam,  non  haheo.  Duk. 
Liviuni  prioribus  narrationibus  inter- 
dnm  contraria  postea  narrare,  quod 
alios  Iioc,  alios  illo  loco  auctores  se- 
cntus sit,  non  difiiteor.  Exempla  vi- 
de ad  I.  7.  §  12.  V.  54.  §  7.  vii.  32.  § 
9,  X.  3.  §  2.  aliisque  locis.  Id  tamen 
utrum  hie  cum  Sigonio  statnendum 
sit,  vehcmcnter  duhito,  quia  nondum 
Icgi  scriptorem  antiquum,  qui  tradi- 
derit,  liberos  regis  Faliscorum  fuisse, 
quosmagister  Romanis  prodidit:  om- 
nesenim  testantur,  fuisse  liberos  prin- 
cipnm Faliscorum,  vcl  simpliciter  li- 
beros Faliscorum.  Vide  Flor.  i. 
12.  ^  5.  et  quos  ibi  landat  Freinsliem. 
AddePolyjen.Strat.viii.".^  1.  Dion. 
Cocc.  in  Exc.  Peiresc.  p.  579.  et  Zo- 
nar.  Annal.  vii.  22.  Quin  etiam  ex 
nullo  srriptore  probari  potest,  Falis- 
Delph,  et  Var,  Clas.  Lit 


cos  eo  tempore  regi  paruisse.  Nimis 
etiam  temerarinm  videtur,  ut  cum 
Grutero  vocem  regis,  tamquam  a  glos- 
satore  additam,  deleaiiuis.  Hand  ali- 
enus  itaque  sum  a  sententia  eorum, 
qui  locum  corruptum  esse,  et  vocem 
regis  in  menda  cubare  judicant.  Pro 
ea  priticipum  legebat  Clericus  ex  v. 
27.  ac  pulabat,  princip.  mutatum  esse 
in  regis  a  librario,  qui  principcm  etre- 
gem  iilem  credebat.  Utrum  vero  liaec, 
an  Gronovii  conjectura  probanda,  an 
alia  ralione  loco  liuic  subveniendnm 
sit,  in  re  ancipiti  aliorum  judiciocom- 
niitto, 

§  a  Justo  ac  pio  bello  esse  superatumi 
Ita  Frob.  153').  edidit.  Sed  priuceps 
ed.  prafert  JH5io  ac  pio  esse  bello  su- 
peraliun. 

§  9  Et  eodem  rursus  in  Grceciam  cum 
quinqucreDiiOus  remit tercturl  Videtur 
excidisse  numerus  quinqueremium, 
sive  de  quinqueremibus  ad  bellum 
accipiatur,  sive,  quod  verosimilius 
puto,  de  iis,  quae  legatis  ad  exteros 
missis  dari  solebant ;  de  qnibus  vide 
XXX.  20.  et  XXXI.  11.  Eiiam  viden- 
dum  censeo,  an  ex  bis  diiobus  eodem 
et  in  Grceciam  alternui  supervacane- 
nm  sit.  Mibi  in  Graciam  magis  su- 
spertum  est,  quam  eodem,  Duk.  Vo- 
ces in  Grceciam  a  mala  manu  additas 
esse,  et  numeriim  quinqueremium  ex- 
cidisse,  exislimat  etiam  Crevierins. 
Contra  vero  in  Graciam  servandum, 
sed  pro  eodem  legcndum  esse  idem, 
scilicet  IMarcius,  ad  margiuem  Livil 
adscripsit  A.  Perizonius.  Verisimile 
autem  et  milii  videtur,  naviuni  nume- 
rum,  (juibuscum  IMarcius  in  Grsrciam 
missus  sit,  non  ipsius  Livil,  sed  libra- 
riorum  neglegenlia  omissum  esse.  Su- 
pra hoc  iibro  c.  27.  senatus  decrevit, 
nt  quinquaginta  quinqueremium  clas- 
sis  instrueretur,  mox  vero  cap.  4S. 
refertur,  Lucretium  pr;vtorem  cum 
quadraginta  quinqueremibus  ab  urbe 
profectiim  esse,  quia  ex  rcffctis  na- 
vibus  alias  in  aiium  nsuni  retineri  ad 
mbem  plucuit.  Reliqnas  igilnr  de- 
ius.  34  F 


12154 


HOTM   VARIORUM    IN 


cem,  vel  qnasdam  earura  Marcio  tri- 
biitas  fiiisse  puto.  Interim  tamen 
observaiuhim,  infra  etiam  c.  50.  re- 
ferri,  Q.Marcium  Chalcidem  venisse 
'  cum  navibiis,'  non  addito  itidem  ea- 
nun  mimero. 

§  10  Prcrsidio  rnisso,  caput  ThessalicB 
in  potestate  haberet]  Prcesidio  eo  misso 
inpiessi  usque  ad  Gionovinm,  qui  tJ> 
eo  omisit,  sive  id  de  industria  fecerit, 
sive,  quod  potius  videtur,  scribarum 
culpa  acciderit.  Voculam  igitnr,  a 
nullo  recentiorura  restitutam,  Livio 
reddidi. 

§  12  Trcceni  miiiles  Italici  generis 
dati]  Numeralia  distributiva  pro  car- 
dinalibus  poni,  vidimus  ad  iv.  16.  § 
6.  et  ita  trecenl  milites  hie  accipi  pos- 
sunt  pro  trecenti.  Utrum  tamen  hsRc 
lectio  vera  sit,  merito  dubito.  Pri- 
mae  edd.  per  notas  habent  CCC.  mili- 
tes, postrema  Gruteri  treceni  milites, 
quod  reliqiii  omnes  servarunt.  Ve- 
rum  id  si  permittatur,  eodem  jure 
passim  in  hac  parte  operis  Liviani, 
ubi  primae  edd.  exhibent  notas  nume- 
rales,  distributiva  admitti  pofsiint, 
quod  absurdnm  piito.  Emendavi  igi- 
tur  trecenti  milites.  Eumdem  erro- 
rem  eadem  Gruteri  IkSocis  saepius 
commisit.     Vide  ad  c.  CG.  §  5. 

Cap.  xlviii.  §  1  Quamquam  ad  hel- 
ium consilia,  SjX.]  Conferendus  cum 
his  Polybius  in  Exc.  Legat.  num. 
Lxviii.  unde  constat  Persei  lega- 
tes adpellatos  esse  Solonem  et  Hip- 
piam. 

^  3  Denunciatum,  extemplo  mcenibus 
urhisi  Polybius  Exc.  Legat.  num. 
LXVIII.  Xlpoaira^av  alrols  e'/c  i^kv  ttjs 
'Pwfirjs  (vdeoci  d.ira\\d.TTea6ai  Kod  TO?y 
&\\ots  cinaiTL  MaKe56(Tii',  '6aoi  irapeni^r)- 
ixovvres  iTvxov  iK  5e  rrjs  'iTaXias  ii> 
TpiaKovO'  7]fJLepais  iKx^p^'^''.  Appianus 
in  Exc.  Legat.  num.  xxv.  'O  5e  uirs- 
Tos  €K«A€ue  Toi/s  irpiafifis  iK  jue^  t^j 
•ir6\euis  avTTjS  fifiepas,  eK  5e  rrjs  'IraXias 
Tpi6.Kovro.  &A\ai!  t|ieVor  ret  Se  avra  Kal 
Tois  iiriOTjixoiKTi  MaKiSdvoop  fKripvm'  Kal 
66pvPoi  ainiKO.  ixera  rh  ^ovAevTTtpwv 
iiricpdovos  ^v  iv  oXlyats  wpais  iKavvofJi^- 


vuv  TocrwvSe  Sfioti'  Kal  ouSe  irrro^vyia 
eupelv  iv  ovTco  ^pax^^  SiacTT'fiiu.aTi,  ovZe 
Ttavra  (pepeip  SvvaixevooV  inrb  5e  awov- 
drjs  ol  ixfP  ovK  t<pQavoP  iir\  tovs  o'raO- 
IJ.OVS,  aX\'  iv  jueVaiy  avfTraiovro  ra7s 
6So7s'  ol  Se  irapa  Ta7s  irvXais  juero  Trot- 
Suv  edvTovs  ippiirrovv,  koI  yu.ero  7u»'0j- 
kZv.  Ursin. 

§  6  Pra;missus  a  pratore  est  f rater 
Lucretius']  Excidit  praenomen  una  li- 
tera  designatnm.  Scribe  frater  M. 
Lucretius.  Sic  appellatiir  cap.  56.  J. 
F.  Gron.  Fratri  huic  praetoris  prae- 
nomen 3Iarci  fuisse,  credit  etiam 
Pighius  in  Annal.  ad  a.  i3lxxxi.  p. 
364.  Insiiper  autem  existimaf,  enm 
esse  M.  Lucretium,  qui  anno  praece- 
denti  tribunus  plebis  rogationem  pro- 
niulgavit,  nt  censores  agrum  Campa- 
num  fruendum  locarent,  supra  c.  19. 
filium  M.  Lucretii  tribuni  plebis,  cn- 
jus  meminit  Livius  xxvii.  5.  Cleri- 
cus  et  Crevierins  Gronovii  conjectn- 
ram  receperunt. 

^7  Ab  Rkeginis  triremi  una,  ab  Lo- 
cris  duabus,  ab  Uritibus  q^iatuor']  Tur- 
nebus  Advers.  xxx.  37.  a  Brutiis. 
Cluverius  Itai.  Ant.  iv.  14.  p.  1265. 
ab  Thuriis.  Forte  ah  Uriatibus.  Uria 
Apnliee  oppidum  :  unde  Urias  sinus. 
J.  F.  Gronov.  Gronovii  conjectura 
Doujatio  displicet,  partim  quod  Uria 
Apulorum  non  fuerit  oppidum  opibus 
maritimis  clarum,  partim  quod  a  Rhe- 
ginis  ac  Locris  hie  memoratis  remo- 
tius  sit :  ipse  vero  conjicit  ab  Veliati- 
bus.  Sed  vicissim  in  aniuium  induce- 
re  nequeo,  Livium  ultimo  loco  me- 
morasse  Veliates,  qui  Roma  Locros 
abeunti  primi  obcurrebant.  Quaeren- 
dum  itaque  puto  locum  inter  Locros 
etCalabriae  extremum  promontorium 
in  mari  lonio  ;  is  vero  qui  fuerit,  non 
invenio.  Ceterum  'ab  Rheginis  tri- 
remis'  est  triremis  Rheginorum.  Ita 
*  ab  sociis  naves'  sunt  naves  socio- 
rum  c.  56.  '  fides  a  consule  ;'  vide  ad 
xxvii.  5.  §  6.  '  literasa  Porcio;'  vide 
ad  xxviF.  39.  §  1.  *  principes  a  Cora' 
II.  22.  Forte  etiam  excidisse  potnit 
vox  exaciis.  Supra  xxxvi.  42.  '  Quum 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLII.   CAP.   49. 


12155 


ab  Rheginis,  Locrisque,  et  ejusdem 
juris  sociis  debilas  exegisset  naves.' 

Cap.  xlix.  §  2  Pracipue  tamen 
convertit  oculos]  Vox  tamen  exsulat  ab 
edd.  vett.  Earn  priinum  vidi  in  Lug- 
dun,  a.  1553.  turn  Paris,  a.  1573.  et 
hinc  in  reliquis. 

§  3  Summain  P.  R.  hiendam  commi- 
seninf]  Inversae  litcrae  sunt ;  Reip,  le- 
gendum  est,  non  populi  Romani.  Si- 
gon.  Summam  P.  R.  in  solis  inveni 
Basil.  1539,  et  1554.  omnes  priores 
summam  R.  P.  quod  quidem  Sigonius 
Lie  reddit  smnmam  reipubticce,  sed 
rectius  in  contextu  summam  rempubli' 
cam.     "Vide  ad  xxxviii.  50.  §  9. 

§  7  Persi  autem  regi'\  Ita  edd.  prin* 
cipes.  Postea  Lugdun.  1553.  substi- 
tuerunt  Perseo ;  quod  Paris,  a.  1573. 
eosque  secuti  reliqui  servarunt  usque 
ad  Gronovium,  licet  interim  Sigonius 
et  alii  priorem  lectionem  revocas- 
sent.  Post  Gronovium,  qui  et  ipse 
earn  Livio  reddidit, nihilominus  Hear- 
nius  iterum  Perseo  adoptavit.  Vide 
ad  c.  25.  §  2. 

Inter  multa  prospere  gestd]  Haec  est 
editionis  principis  lectio.  Sed  qua- 
driennio  post  Frob.  vulgavit  p7-ospera 
gesta;  id  vero  obtinuit  usque  ad  Me- 
dium, qui  priorem  lectionem  reduxit, 
servantibus  earn  deinceps  omnibus 
editoribus.  Et  recte.  Supra  xxii. 
28.  'Tantum  animorum  fecerat  pros- 
pere ante  pancos  dies  res  gesta.' 
xxix.  30,  '  Fama  liujus  niodicae  rei 
in  principio  rerum  prospere  aetae  :' 
ubi  quidam  codices  prosperce  acta:. 
xLiii.  11.  '  Haec  et  alia  baud  prospe- 
re in  Macedonia  gesta.'  Eodem  cap. 
•  Quas  res  ea  asstate  prospere  gessis- 
set  rex  Perseus.' 

^  9  C.  Claudius,  Q.  Mucins]  He  tri- 
bonis  niilitum  consularibus  vide  ad 
XXXVI.  17.  Quod  hi  cum  consule 
'  niissi '  dicuntur,  indicio  est  id  ex 
senatusconsulto  factum  fuisse.  Nam, 
tribunes  niilitum  interdum  ex  SCto 
lectos  et  creatos  fuisse,  e  cap.  35. 
et  XLiv.  21.  constat.     Sed  Q.  Muci- 


urn  deinde  c.  G7.  '  Icgatum  consulis' 
vocat.  Duk. 

Et  duo  Mania  Acidini :  alter  M. 
Mania,  alter  L.  Manlii  filius  erat]  At- 
qui  nullus  Marcus  Manlius  post  Capi- 
tolinuni,  quum  decreto  gentis  id  prae- 
nonien  abdicasset  gens  Manlia.  For- 
san  igitur  alter  Manii,  alter  L.  Manlio- 
rum  Jilius  crat.  J.  F.  Gronov.  Nisi 
forte  codicum  adserendae  lectioni 
placeat,  bos  Manlios  Acidinos  non 
fuisse  e  patriciis,  sed  e  plebeiis  Man- 
liis.  Spanliemius  de  Praest.  et  Usu 
Numism.  Dissert,  vi.  p.  518.  ed.  se- 
cunda?.  Quod  si  ulla  unquam  con- 
jectura  processit  temere,  baic  utique 
i!la  est,  ut  perspicue  suo  loco  de- 
moDstrabitur  ab  aliis,  quorum  doc- 
trinam  rcveremur.  Jac.  Gron.  Con- 
jecturae  J.  F.  Gronovii  obstat,  qnod 
neque  Manliorum  Acidinorum,neque 
aliorum  totius  gentis  Manlite  quis- 
quam  praenomiue  Manius  invenitur. 
Jacobo  respondet  Spanhem.  inpostr. 
edit,  de  Praest.  et  Us.  Numism.  Diss. 
X.  pagg.  33.  et  34.  Sed  quod  vir 
summus  ibi,  quod  in  priore  ed.  scrip- 
serat,  ita  defendit,  ut  dicat  aliquem 
e  Manliis  Acidinis  patriciis  ad  Man- 
lios plebeios  (qui  scil.  praanomen 
Blarci  non  repudiaverant)  adoptione 
vel  alia  de  caussa  transferri  potuisse, 
probabilius  esset,  si  ostendi  posset, 
in  gente  Manlia  plebeia  quoque  cog- 
nomen Acidini  fuisse.  Mibi  non  du- 
bium  quidem  est,  praenomen  Manlii 
bic  corriiptum  esse;  sed  an  aliquis 
demonstraverit,  conjccturam  Span- 
hemii  temere  processisse,  juxta  atque 
ipse  scio,  qui  sibi  id  incompertum 
testatur.  Alter  borum  Manliorum 
potuit  esse  filius  L.  Manlii  Acidini 
Fulviani,  qui  a.  idlxxiv.  cum  Q. 
Fulvio  Flacco  consul  fiicrat,  XL.  43. 
Duker.  Spanhemius  in  ultima  ed. 
operis  eximii  de  PraDSt.  et  Usu  Nu- 
mism. defensurus  id,  quod  in  priori 
ed.  vindicandae  vulgat*  Livii  lectioni 
alter  M.  Manlii,  alter  L.  ManUi  adfu- 
lerat,  statuit,  licet    Manlii  Acidini 


1215G 


NOT.E    VARIORUM    IN 


inter  patiicios  Manlios  olim  relati 
fiierint,  id  non  obslare  tanien,  qiiin, 
titi  Eubinde  a  Roinanis  factimi  est, 
iinus  e  dictis  Manliis  Acidinis  e  pa- 
triciis  ad  plebeios  Manlios,  adoptio- 
ne,  sea  alia  de  caussa,  transferri  po- 
tiierit :  adversns  qnem  observo,  licet 
s;ppe  patricinsadoptatiisfderit  a  pie* 
beio,  et  contra  plebeins  a  patricio, 
hide  tamen  evenire  non  potuisse,  ut 
gens  paitim  plebeia,  partim  patiicia 
evaderet.  Nam,  exempli  gratia,  Man- 
lius  patricinsa  plebeio  adoptatiis  ipse 
quidem  plebeins  fiebat;  vernm  tan- 
tnni  abest,  inde  partem  gentis  Man- 
liae  factani  esse  plebeiam,  nt  con- 
tra idem  ille,  a  plebeio  adoptatiis, 
aniissa  gente  sna,  ad  gentem  patris 
adoptivi  transire,  ejusqne  nomina 
adsnmere  debnerit.  Adsentior  vero 
eidem  Spanliemio,  id  alia  de  caussa 
fieri  potuisse,  et  quidem  transitione  a 
patriciis  ad  plebeni.  Ita,  Minncium 
a  Patribus  ad  plebem  transisse,  ex 
aliorum  sententia  narrat  Liv.  iv.  16. 
'  Hiinc  jMinucium  apud  quosdam  auc- 
tores  transisse  a  Patribus  ad  plebem, 
undecimumque  tribunum  plebis  co- 
optatum  seditionem  niotam  ex  INIae- 
liana  czede  sedasse  invenio.'  De  gen- 
te Octavia  idem  narrat  Sueton.  Aug. 
cap.  2.  '  Gens  Octavia  a  Tarquinio 
Prico  rege  inter  Romanas  gentes  ad- 
lecta,  in  senatnm  mox  a  Ser.  Tullio 
in  patricios  trani^ducta,  procedente 
tempore  ad  plel)cm  se  contiilit :  ac 
riirsus  magno  intervalio  per  Divum 
Jnlium  in  patriciatum  rediit.'  Po- 
tuit  igitur  transitione  ad  plebem  fac- 
tum esse,  ut  Manlii  Acidini  partim 
plebeii  fuerint,  partim  patricii ;  an 
lauien  revera  factum  sit,  vehementer 
dnbito,  qiium  non  modo  nondum  om- 
ni  exceptione  majori  argumento  pro- 
batuni  sit,  Manlios  partim  patricios, 
partim  plebeios,  verum  eliam  non- 
dum  aliunde  constet,  nllos  Manlios 
Acidinos  plebeios  fuisse.  Cum  Dnke- 
ro  itaque  credo,  licet  nee  J.  F.  Gro- 
Dovii  conjectura  placeat,  pracnomen 


Manlii  M,  corruptuni  esse.  Pro  eo 
Cn.  scribendum  censerem,  quia  prae- 
nominum  illorum  notae  M.  et  Cn. 
saepe  commiitantur,  nt  vidimus  ad 
vii.  12.  §  1.  si  illo  praenoniine,  quod 
Manliis  Capitolinis,  Vulsonibus,  aliis- 
q)ie  in  usu  fuit,  etiam  Manlios  Acidi- 
nos  usos  esse  constaret.  Nunc  igitur 
judicium  sustinere  malo.  Sed  aliud 
adlmc  hoc  loco  restat.  Videtur  enim 
a  more  Livii  abhorrere,  duos  hos 
Manlios  patrum  pra?nominibns  desig- 
nari,  ipsa  eorum  pracnomina  omitti ; 
accedit  trinm  tribunorum  militum 
praecedentium  praenomina  addita  es- 
se. Forte  igitur  hie  etiam  pra?no- 
men  excidit,  et  legenduni  est  et  duo 
L.  Manlii  Acidini. 

Cum  lis  consul  Brundisium  ad  exerct' 
turn]  Verbum  huic  sententiae  deest. 
Forte  legendum  ad  exercitum  vsnit, 
vel  potius  abiit. 

Cap.  l.  §  1  Consilium  habuit'\  Ita 
antiquiores  typis  descripti.  Modius, 
Gruterus,  et  alii  concilium.  Sed  recte 
Gronov.  ad  1.  xliv.  c.  2.  §  5.  errorera 
hunc  corrigendum,  et  legendum  cen- 
suit  consilium;  quod  etiam  a.  1665.  in 
contextum  recepit. 

Aliquam  diversis  sententiis  certatum 
esll  Aliquamdiu  diversis.  Sigon.  II- 
lud  diu,  a  Sigonio  recte  additum,  in- 
terceptum  erat  a  primis  literis  vocis 
seq.  diuersis. 

§  0  Karthaginiensium  opes  fregisse 
sese"]  Crevierio  vox  sese  redundat,  €t 
nata  esse  videtur  ex  vitiosa  repeti- 
tione  \iltimarum  literarnm  verbi  prae- 
ced.  Verius  tamen  puto,  pronomen 
servandum  esse.  Pendent  enim  lieec 
a  praecedentibus  hoc  niodo  :  Roma- 
nos  scire,  sese  opes  Karthaginiensium 
fregisse,  et  cervicibus  eorum  praepo- 
tentem  tinitimum  regem  (intelligitur 
Masinissa)  inposuisse.  Tollejam  pro- 
nomen sese,  et  vide  num  commodus 
sensus  in  his  verbis  inveniri  possit. 

UUrnjuga  Tauri  remotum]  Nisi  dix- 
it emotum,  ut  1.  xxxvii.  c  53.  '  Ultra 
Tauri  juga  Antioclium  emostis.'     Et 


T.   LIVII    HIST.    LIB.   XLII.   CAP.  51. 


12157 


rnrsus  xxxviii.  47.  '  Antiociio  ultra 
Taiiri  jiiga  emoto.'  Item  cap.  48. 
'  Quo  longiiis  Ari(ii)chns  enioliis  es- 
set.'  Et  XLII.  42.  J.  F.  Gron.  Ver- 
buni  illud  Livio  freqiieiis  est.  xxx. 
23.  '  Kiiiotis  (tciiide  curia  legatis  :' 
ubi  pliira  vide,  xxxvin.  12.  '  Ne- 
quidqiiiiin  Antiochiis  cniotiis  ultra 
j«ga  Tauri  niontis  cssei.'  cap.  53, 
'  Aiitiocliinn  ultra Tauii  jiii^a  emovit.' 
XLi.  21.  'Si  morbus  pestilentiaque 
ox  agro  Romano  emota  esset.'  xi,v. 
15.  '  Omnibus  quinque  et  triginta  tri- 
bubus  eniovere  posse.'  Eodem  cap. 
'  Plures,  quam  asuperioribus,  senatu 
enioti  sunt.'  Vide  IJurm.  ad  Sulpi- 
ciae  Satyr,  vs.  26.  qui  ibi  laudavit 
Lambin.  et  Torrent,  ad  Horat,  iv. 
Od.  ult.  vs.  11. 

§  7  SicubipopulusRomanussuafor- 
tuna  label]  Fortassis,  cl  quod,  sicubi  po- 
puli  Romani  furluna  label,  sua  furtuna 
anti(]uos  animos  regibus  suis  videulur 
posse  facer  e.  J.  F.  Gron.  Sic  '  laban- 
teni  fortunam  populi  Romani  '  dicit 
XXVI.  41.  Perizonius  ad  Sanctii  Mi- 
nerv.  ii.  12.  §  1.  nihil  miitat,  nisi  quod 
pro  populus  Ro7nanus  \eg\t  populo  Ro- 
mano. Nou  male  :  nam  et  minor  est 
inutatio,  et  '  labare  '  cum  dativo  per- 
Eonae  est  xxvii.  1.  '  Labare  iis  fidem 
adversus  Pcenos  senserat :'  et  apud 
alios  in  Lexicis.  Librarii  e  P.  R.  vel 
Po.  Rom.  suo  arbitratu  potucrunt  fa- 
cere  populus  Romatius.  Dtik.  Omnes 
cdd.  vetustiores  per  notas  P.  R.  pri- 
mus delude  Sigonius  eas  reddidit /w- 
pulua  Romanits,  et  banc  veram  lecti- 
onem  esse  plorisque  reliqnis  edilori- 
bus  persuasit.  I'orizouius  demum, 
non  tantum  ad  Sanctium,  ut  jam 
Dukerus  moniiit,  scd  etiam  in  margi- 
ne  Livii  pnpulu  Romano  h-gcnduui  in- 
dicavit.  Id  postea  etiam  Clerico  in 
mentem  venit,  quod  recte  deinde 
Crevierius  probavit,  et  in  contextuui 
recepit. 

§  8  Dum  inlegra  res  apud  animum 
auum  Persea  debere]  Imperfectum  sen- 
sum  ita  expleveris  :  Dum  int.  res  sint, 


cogilare  apud  an.  suum  Persea  debere. 
Sigon.  Duas  voces,  explendo  sensui 
a  Sigonio  additas,  Cicricus  et  Cre- 
vierius in  contextum  receperunt,  di- 
verso  tamen  cliaractere  inpressas,  nt 
ex  conjectura  adsumtas  esse  pateret. 
Verum  primo  dicenduui  erat  Dumin- 
legrce  res  sunt,  non  sint.  Vide  ad  i. 
40.  §  7.  Deinde,  utrum  recte  dicatur 
'  cogitare  apud  animum,'  non  nihil 
dubito:  certe,  alibi  ita  Livium  loqui, 
non  memiui.  '  Sccum  cogitare  '  dixit 
Cic.  ad  Fam.  iv.  5.  et  Ter.  Eiin.  i.  1. 
19.  et  alibi.  'Cum  animo  suo  cogita- 
re '  Cic.  Orat.  Agr.  ii.  24.  'in  animo 
cogitare  '  Ter.  Ad.  i.  1.  5.  (Jui  prac- 
fuit  editioni  Sigonianae,  qua?  ipso 
mortuo  prodiit  Vcnet.  1592.  ejecta 
lectionc,  quam  Sigonius  receperat, 
dedit  dum  intcgrce  res  sint,  apud  ani- 
mum suum  I'ersea  staluere  debere :  nn- 
de  facio  dum  integra  res  sunt,  stalu- 
ere apud  animum  suum  Persea  debere. 
Locutio  autem  '  slatuere  apud  ani- 
mum,' vel  '  apud  animum  suum  '  ob- 
currit  vi.  39.  '  Ipsi  primum  statu- 
erent  apud  animos,  quid  vellent :'  et 
xxxiv.  2,  '  Ego  vix  statuere  apud 
animum  uienm  possum.' 

§  11  Postremo  ita  bello  et  pace  qua- 
ri]  Quin  potius  ita  bellum  cl  pacem 
quccri.  Lib.  i.  c.  27.  de  IMetio  :  'Igitur 
ut  prius  in  bello  pacem,  sic  in  pare 
bellum  qua?reus.'  J.  F.  Gron.  Uou- 
jatius  bgit  ila  bello  el  pacem  quari,  id 
est,  bellum  necessarium  esse  ad  pa- 
cem tolcrabilem  obtinendam,  et  ti  n- 
tandam  belli  soitem,  quandoquidem 
omnium  coufessione  sine  bello  leg- 
num  abdicare  probrosum  liabetur. 
Crevieiius  se  sensum  agre,  verba 
nullo  niodo  adseqiii  posse  faletur. 
Ego  etiam  ab  integriori  codice,  vel 
ftliciori  ingenio,  mediciiiam  loco  huic 
corrupto  sperandam  existimo.  An 
forte  legenduui  ita  bello  pacem  pro:' 
ferri  1 

Cap.  li.  ^  1  Citium  (Macedonia 
oppidum  est)]  In  Excerptis  Strabon. 
lib.   VII.  pag.  330.  memoratur  ■ir6\is 


12158 


NOTiE   VARIORUM   IV 


tlvSyUf  ^  vvv  Kirpov  KaXelrai.  Ad  qiiera 
locum  Palmer,  in  Exerc.  ad  Opt. 
Script.  Graec.  p.  302.  monet  dubiiim 
esse,  lUrura  exStrabone  apud  Livium 
Cilriim,  an  ex  Livio  apud  Strabonem 
KiTTto;' legendum  sit.  Sed  recteWes- 
seling.  docuit  ad  Antonin.  Itiner.  p. 
328.  neutro  opus  esse:  nam  Excerp- 
ta  ilia  Strabonis  esse  recentioris  Grae- 
ciili,  qui  indicavit,  quo  nomine  urbs, 
antiquis  Pydna  vocata,  suo  tempore 
adpellata  sit.  Fuerunt  autem  duae 
diversee  iivbes  Cilium  et  Pydna,  Utri- 
usque  meminit  Livius,  prioris  hoc  lo- 
co, posterioris  xliv.6.  Harum  qui- 
dem  Pydna  notior  est,  et  apud  alios 
etiani  nieraoratur  :  at  Citium,  Mace- 
doniae  urbem,  apud  neminem  praeter 
Livium  invenio.  Citium  montem  cir- 
ca yEtoliam  memorat  Livius  1.  xuii. 
c.  21. 

^  2  3Iinerva',  quam  vacant  Alcidem] 
Animo  incessit  meo  libido  Alcidemon 
scribendi  :  nam  Aa6aas  vocabatur  et 
'A\KiiJidxn :  quidni  etiam  'AXklStjixos 
vocari  potuerit  a  jNIacedonibus  :  Ut 
nunc  quideni  vocabulum  formatiini 
est,  originem  olet  Graecam,  non  ta- 
men  integram.  Erant  et  'A\Kuoai 
Dii  quidam  apud  Lacedaemonios. 
Turneb.  Advers.  xxx.  37.  Doujatius 
legendum  censet  vel  Alcimum,  id  est 
fottem  ;  vel  Alcidce,  id  est  Herculis, 
a  quo  Macedonuni  reges  originem 
ducunt.  Jac.  Perizon.  ad  marginem 
Livii  potius  nihil  mutabat,  et  Alcidem 
deducebat  a  recto  Aids.  Crevierius 
Turnebi  conjecturam  probat,  quae 
mihi  quoque  verisimilior  videtur. 

^  3  Omnesque  armatos  in  campo 
struxil]  Cur  non  instruxit  ?  J.  F.  Gro- 
nov.  '  Instruere  aciem,' '  exercitum  ' 
locutiones  sunt  apud  Livium  et  alios 
passim  obviae.  Exempla  habemus  1.  i. 
capp.  1.  12.  in.  2.  v.  38.  lib.  vin. 
capp.  8.  38.  et  alibi  saepe.  Vide  ad 
m.  8.  §  8.  cap.  CO.  §  3.  et  xx  v.  4.  §  4. 
Verum  eodeni  sensu  et  simplex  '  stru- 
ere  '  adhibetur.  vin.  8.  '  Hoc  post- 
ea  manipulatim  structa  acies  ccepit 


esse.'  IX.  31.  'Jam  sine  praecepto 
ulllus  sua  sponte  struebatur  acies.' 
XLii.  7.  '  Progress!  ante  portas  aciem 
struxerunt.'  Et  ita  saepe  Tacitus,  ut 
Ann.  XI.  24.  Hist.  iv.  24.  et  lib.  v. 
cap. 11. 

Siimma   omnium   quadraginta  millia 
armala  fuere]  Erratum  in  summa  co- 
piarum    Macedonicarum :   non  enim 
quadraginta  millia,  sed  quadraginta  tria 
millia  posuit  Livius,  qnum  non  longe 
post,  '  Sumnia  tolius  exercitus    tri- 
giuta  novem   millia    pcditum    erant, 
quatuor  equitum.'     Rotundins   Plu- 
tarch, in  vit.  lEniW.  p.  261.  Ittttus  fiiP 
TiTpaKicTx'i^ioi,  Trefol  St  els  (paKayyan- 
rpaKiffjxvpiuv  ov  iroWoTs  ano^iovT^s.  J. 
F.  Gron.     Non   repugnarem  legenti 
arniati,  pro  armatorum.  1.  xxviii.  c.  2. 
'  Erant  autem  in  Celtibero  exercitu 
quatuor  millia  scutati.'     Armali  sunt 
milites,  idoneis  ad  pugnam  armis  in- 
structi,  a  ruibus  distinguitur  inutilis 
turba  lixarum  et  calonum.  Vide  Cic. 
pro  Caecin.  cap.  21.  Liv.  xxviii.  18. 
XXXI.  49.  Curt.  vi.  8.  §  23.  Dulc.  Rec- 
te  locum  Gronov.  emendasse  videtur. 
Scriptuui  fuerat  XLIII.  arnata,  unde 
factum  XL.  M.     Vide  ad  xxxiv.  13. 
§  2.     Locus  tamen  Plutarchi,  quern 
laudat,  hue  non  pertinet.  In  eo  enim 
refert  quibus  copiis  Perseus  instruc- 
tus  fuerit,  quo  tempore  cum  jEmilio 
PauUo  diuiicaturus  erat.    Id  vel  ip- 
sa,  quae   proferuntur,  verba  docent. 
Nam   secundum    Plutarch.  Trefoi   ejs 
(paXayya,  sen  pedites  phalangitae,  effi- 
ciebant  non  multo  minus  quam  qua- 
draginta  millia.     Contra,  ut   Livius 
hie   testatur,  quadraginta,   vel  qua- 
draginta   trium   millium    armatorum 
'   pars    ferme     dimidia    phalangitae 
erant.' 

Ilippias  Bereus  prceeral]  Berceceus, 
ut  ante.  Sigon.     Vide  ad  c.  58.  §  7. 

§4  Hancipsilegionemvocabant']  Lib. 
xxx.  capp.  20.  et  33.  Icgionem  vocat 
quatuor  millia  militum,  a  Philippo 
Carthaginiensibus  auxilio  missa.  Sed 
ibi  legioneui  dicit  raanum  peditum. 


T.    LIVII    HIST.    LIU.    XLII.    CAP.    52. 


121.59 


Ht  sappe  aliorum  popnloriini.  '  Legio 
Fidenalimi) '  i.  27.  '  Legiones  Sabi- 
iioniin '  I.  37.  '  Etrnsconim  '  ii.  C. 
*  Gallonim  '  lib.  xxxviii.  capp.  17.  et 
48.  '  Celtiberonim  '  xi.ii.  10.  eadem 
latioiie,  qua  scriptores  Romani  siim- 
nios  niaf;islratus  et  belli  duces  alia- 
lum  gentium  '  consules'  et '  dictato- 
res'  vocaiit,  Romanas  appellatioiies 
ad  easdeni  dignitates  et  impeiia  apud 
illas,  apud  quas  alia  nomina  iiabebant, 
transfereiites.  Hie  alia  ratio  est: 
nam,  quod  dicit  hanc  ipsi  legionem  fo- 
cabani^won  aliter  videtur  arcipi  posse, 
quam  Macedones  nouien  '  legionis  '  a 
Romanis  sumtum  huic  corpori  mili- 
t«m  imposuisse,  et  id  My^iiiva  appel- 
lasse.  Si  boc  ita  est,  nam  abaliis  ni- 
hil de  eo  piodiium  legi,  credi  potest 
per  bella  Macedonum  cum  Romanis 
institutum  fuisse.  Duk.  Quid  si  le- 
gamus  ila  hanc  ipsi  legionetn  vocabant  ? 
lit  innuat,  banc  l^-gionem  proprio  no- 
mine a  Macedonibus  '  Agema'  voca- 
ri.  Vide  ad  c.  58.  §  9.  Vocnla  au- 
tem  ita  intercepta  erit  ab  iillimis  li- 
teris  praeced.  agemata. 

Leonafum  et  Thrasippum  Euhjestas] 
Turnebus  Advers.  xxx.  37.  Elymio- 
ias.  Forte  Lyncestas.  J.  F.  Gronov. 
Doujatius  conjicit  Eurystios  ah  '  JL\i- 
rysto '  vel  *  Andaristo,'  Pelagoniae 
urbe.  '  Andaristi  '  solus  meminit 
Ptolem.  in.  13.  quae  nrbs  in  quibus- 
dam  edd.  vocatur  'Ai/SaTrjtrros,  pro 
'AvBapicTTos  :  at  Eurysli  nientionem 
apud  neminem  inveni.  Ceteruni  Leo- 
nutus  sciibitur  etiam  apud  Justin. 
Sed  Graecis  vocatur  AeovvaTos,  Leon- 
natus  apud  Nepot.  Curtium,  et  alios : 
quae  sciiptura  vulgo  prafertur. 

^  5  Dux  erat  Antiphiliis  Edisscrusi 
Edesscens  ab  '  Edessa.'  Slcpbanus. 
Sigon.  Edessaus  legunt  omnes  edd. 
excepta  Basil.  1551.  in  qua  operarum 
errore  excusuni  est  Edisfctus. 

Ex  Paroria  et  Parslryinonia]  Parorea. 
Giaece  Tlapupna.  Sic  ante.  Sigon.  Su- 
pra 1.  XXXIX.  c.  27.  §  10.  ubi  vidcnda 
sunt  quae  nolantur,  seivata  diphibon- 


go  Grffca  editur  Paroreia,  etiam  in 
ipsa  Sigonii  ed.  Earn  autem  Latinos 
vel  per  i  vel  e  efl'erre,  vidimus  ad 
XXXI.  43.  §  5.  Potest  igitur  Paroria 
servari. 

^  7  Ab  Ileraclea  ex  Sintiis]  '  Sintii' 
fuerunt  incola'  Lemni,  qui  in  Thra- 
ciam  migrantes  dicti  sunt  '  Sinti,'  si 
fides  liabenda  est  Scliol.  Tliucyd.  ad 
II.  S8.  'S.ivTioi  fKeyovro  eV  'dorcii  tV  Arm- 
VQv  ^Kow,  ei's  5e  tV  Qpaicrif  iKOouns 
fxeTciivofj.d(r6r}aav  Sirroi.  Scribendum 
itaque  et  Sinii^.  2ivrovs  bis  eodem 
capite  vocavit  Tliucyd. 

Susitm  Phulasarneinn  et  Sylhon  (inos- 
sium'\  Forte  PImlasarniurn.  Ita  eniin 
Steph.  Byz.  ^aAaaapva  ttSKis  Kp-firris, 
airh  iiaAaadpvris.  'O  TroAfrrjs  4>a\a(jdp- 
vios,us  s.iviw  (prjfTi.  Deiiide  iinosiuin 
edd.  ante  Gronov.  qui  literam  sibi- 
lantem  duplicavit.  Vide  ad  xxxvii. 
GO.  §  3. 

§  11  Secundum  cum  cxcrcilum,  quern 
HJdgnus  Alexander,  ^c]  Videtur  liic 
statnere  Livius,  exercituni,  quo  Alex- 
ander Magnus  Persiam  invasit,  aut 
majorem  fuisse,  aut  numero  asquasse 
cum,  quern  nunc  Perseus  contraxe- 
rat.  Ellin  autem  fuisse  dicit  tiiginta 
novem  millium  peditum,  quatuor  equi- 
tum  :  at  exercitum  Alexandri  Magni 
constilisse  ipse  ix.  19.  credere  vide- 
tur ex  non  pluribiis,  quam  triginta 
niillibus  peditum  et  quatuor  equitum  ■ 
ubi  vide.  Copiarum  Alexaiulri  nu- 
nierum,  secundum  cos  qui  miiiinuiiu 
edunt,  fuisse  peditum  triginta  millia, 
qtiinque  equitum;  qui  maximum,  pe- 
ditum quatuor  et  triginta  millia,  equi- 
tum quatuor,  refert  Plutarcli.  in  Alex- 
amlr.  M.  p.  672.  qiiem  ut  et  Justin. 
XI.  G.  ad  liunc  locum  laudavit  Crevier. 
et  insuper  nos  remisit  ad  Freinsli. 
Supplem.  Curtii  ii.  3. 

Cap.  Ml.  §  1  Scxtus  et  vicesimus 
annus  agebatur]  Lege  tertius  ct  ticcsi- 
nuts.  'J'ot  enim  iiumeraniur  a  P.  Cor- 
nelio,  Ti.  Sempionio  consulibus.  Er- 
ror ex  notis  nianavit  ///.  et  VL  Ex 
duobus  enim  IL  V.  factum  est.  Sigon. 


12160 


NOT^    VARIORUM    IN 


Lapsus  velienienter  vir  diligentissi- 
imis.  Nam  non  illis,  vnnm  triemiio 
ante  C  Cornelio,  Q.  Miniicio  consiili- 
biis,  a  quibns  ad  lios  consules  revera 
sunt  XXVI.  anni,  pacem  Pliilippus  pe- 
fiif,  et  ab  Quintio  impetravit ;  (vide 
lib.  XXXIII.  capp.  12. 13.)  quae  deinde 
anno  scqiieiite  ab  senatii  confiriiiata 
est,  lib.  XXXIII.  capp.  24.  et  30.  De- 
cepit  eiini,  quod  nieminerat,  pacem 
Philippe  dedisse  T.  Quintiiim,  qui  ex 
Grfficia  decessit,  ac  de  Piiilippo  et 
Nabide  trinmphavit  iis,  quos  posiiit 
ipse,  consiilibiis  lib.  xxxiv.  capp.  48. 
et  52.  oblitiis  interim  mansisse  ilium, 
poslqnam  cnm  Philippe  debellasset, 
in  Graecia  per  triennium,  ut  earn  or- 
dinaret  ac  componeret,  et  bellum 
contra  Nabideiii  gereret.  Jac.  Peri- 
zon.  Errorem  Sigonii  Dodwell.  qiio- 
que  aniraadvertit  Diss,  de  Cyclis  x. 
34.  Duk. 

§  3  Meditatum  Piiilippo  primo,  dein- 
de  et  Persi]  Iia  edd.  principes;  pro 
quo  postrenia  Giiiteri  subslitiiit  Per- 
seo.  Sed  recte  piiscani  lectioncm 
Gronov.  ad  liujus  lib.  c.  25.  §  2.  vin- 
dicavif,  et  in  contextiun  recepit.  At 
Heaine  contra,  ea  repudiata,  Grute- 
lianani  iteriim  adscivit. 

§  4  A'e  stetisse  tantumi  Transponit 
Mnretws  non  justo  dec.  tamen  ;  iantum 
ne  sict.  in  armis  vid.  J.  F.  Gron.  Sed 
praccedente  qtiidem  sa^pe  omittitur  iis 
locis  qua>  Gronov.  ad  iv.  71.  et  ix. 
19.  citat.  Si  exemplnni  de  tnmen  liabe- 
rcm,  crederem  ne  stetisse  tnntum  per 
eliij)sin  istius  particiilae  dictum,  Duk. 
Similiter  eliam  locum  snpplet  Dou- 
jatius.  Siniplicissiiimin  videtur,  si, 
admissa  parcnthesi,  legamns,  HJota 
par.  acies,  {nonjusto  dec.  tamen)  ne  ste- 
tisse tnntum  in  armis  vid.  Ceterum 
•decursus'  hie  ponitur  pro  excrcitio 
militari,  quod  plerumque  '  deciirsio' 
dicitur.  Tacit.  Ann.  ii.  55.  '  Exerci- 
tio  equitum,  decursibus  coliortium 
interesse.'  in.  33.  '  Praesedisse  nii- 
per  feminam  exercitio  cohortium,  de- 
cursu  legionum.' 


^  C  Ivjuriam  populi  Romani  in  pa- 
{rem  seque  commemorarit]  INIagis  pla- 
cet Crcvierio  injurias,  laudato  loco 
Livii  II.  38.  '  Veteres  populi  Romani 
injurias,  cladesque  gentis  Volscorun).' 
Adde  XXIX.  8.  '  Modicas  injurias  ap- 
quo  animo  pati  possent.'  c.  17.  '  Ma- 
gis  indignemini,  bonis  acfidelibus  so- 
ciis  tam  atroces  atque  indignas  inju- 
rias ab  legnto  vestro  militibusque 
fieri.'  Ibidem,  '  A  Karthaginiensi- 
bus  injurias  tanto  minores  accipere- 
mus.'  Iterum,  '  Illos,  qui  faciunt, 
nondnm  tantarum  injuriarum  satie- 
tas  ceperit.'  xlu.  3G.  '  Regein  de 
injuriis,  si  quas  sociis  factas  quere- 
rentnr,  arbitratu  senatus  satisfaclu- 
rum  esse.' 

§  8  QucE  tricenos  equites  habeant,  et 
pari  ferme  numero  sociorum']  Corrigo 
trecenos,  quod  est  aque  ac  trecente- 
nos:  sic  paulo  post  c.  55.  '  Non  plus 
quam  trecenti  equites  erant  in  cas- 
tris  Roinanis.'  Sic  lib,  priore  c.  9. 
'  Quina  millia  et  duceni  pedites,  et 
treceni  equites.'  Sigon.  Locus  defec- 
tus,  quf'in  niiror  non  integrasse  Sigo- 
nium,cnm  sub  manu  haberet,  nioncns 
trecenos  sciibendnm,  pro  tricenos,  iit 
male  erat  in  antiquis,  cumqne  id  illi 
facillimum  esset.  Quid  enim  certius, 
quam  Livium  scripsisse,  qua  singulce 
sewi  millia  pedilum  et  trecenos  eq.  hahe- 
ant,  el  parem  ferme  numerum  soc.  ped.  eq. 
Quo  enim  equitem  aiinumerarct,  nisi 
et  peditum  copias  expressisset  ?  Fuit 
autem,  nt  supra  c.  31.  id  praecipuum 
proviiiciie  Macedoniae  datum,  quod, 
cnm  alterius  consulis  legionibus  qui- 
na millia  et  duceni  equites  ex  vetere 
institute  darentur  in  singulas  legio- 
nes,  in  Macedonian!  sena  millia  pedi- 
tum scribi  jussa,  equites  treceni 
ajqualiter  in  singulas  legiones.  J.  F. 
(iron.  Si  pro  certo  sumimus,  Per- 
seum  scivisse,  lioc  pracipuum  pro- 
vinci*  Macedoniae  datum  fuisse,  ut 
legiones  in  eain  scriptae  sena  millia 
peditum  haberent,  locus  ita  stipjileri 
potest.     Sed,  sive  hoc  scivit,  sive  ig« 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XLII.    CAP.   o2. 


121GI 


noravit,  non  potest  non  corniptus 
esse  nmiuTiis  in  iis  cpia?  paiillo  post 
(licit,  cum  sociis  et  anxiliis  Eumenis 
ac  Masinissae  '  non  plus  septem  mil- 
lia  peditiini  in  exercitn  Romano  fn- 
tiiia.'  Nam  utiqiie  scire  potnit,  duas 
legiones  Romarias  et  parem  numernm 
socioruni  pctiitum  plus,  qiiam  septem 
niillia  peditum,  efficere.  Duk.  Vo- 
ces frccc7ios  et  tricenos  perperam  eti- 
am  alibi  comniutaii,  vidimus  ad  XL. 
34.  §  8.  Ceterum  in  lecensendis  co- 
piis  Romanis  I'erseo  niagis  convenie- 
bat,  nt  eas  niinueret,  quani  augeret. 
Hinc,  licet  id  Macedoniae  praecipunm 
datum  fui^se,  turn  ex  aliis  geiitis  Ma- 
cedonum  RoniiB  moiantibus,  tnm 
ex  legatis  inde  reversis,  rescire  po- 
ttierit,  nt  legiones  eo  inittendas  ex 
plnribus  peditibus  constavent,  id 
tamen  apud  milites  dissimnlasse,  et 
pristinnm  tanium  nnincrum  retu- 
lisse  videtur.  Id  ex  eo  colligo, 
quod  pedites  eqnitesque  sociales  Ro- 
inanoinm  Icgionariis  nnmero  fer- 
ine pares  fuisse  dicat,  quum  tamen 
Livius  su|)ra  cap.  31.  cos  i()sos,  et 
pritsertim  equites,  nnmero  anclos 
fuisse  iiarrarit.  Pro  sena  igitur  in 
lacuna  a  Gronovio  snppleta  potius 
lego  (jidna.  Praeterea  ferri  ue(piit, 
quod  Gronovius  conjecit,  et  parcin 
ferine  71  umcrum  sociorum.  Quid  enim? 
an  legiones  Roman*  liabebant  sena 
niillia  pcditum,  trecenos  equites,  et 
parem  feraie  nnnierum  sociorum  c- 
quitum  ac  peditnni?  Scrvandnm  igi- 
tur vulgatuui  li  pari  ferine  numero  io- 
ciorum.  In  priori  etiam  ed.  nott. 
Gronovius  lia-c  verba  non  tentavit, 
sed  tantum,  nt  videtur,  calami  errore, 
vocidani  ferine  omisil :  in  repetitis 
cnris  id  etiam  erranti  calamo  tri- 
buendum  puto,  quod  parem  ferine  nu- 
merum  dederit. 

^  9  Eo  lit  ucccdant,  &)C.  non  plus  sep- 
tem millia  pcditum,  duo  equituin  fulura] 
Verba  lia^c  mendosa  esse,  Dukerus 
ad  §  prsec.  uionuit;  cui  adsentior. 
Non  tamen  nieudam  in  numero  latere 


autumo,  sed  enm  ita  explico,  auxilia 
Eumenis  et  Masiniss;e  tantum  sep- 
tem millia  peditum,  duo  eqnitum  fu- 
tura.  Potius  in  initio  pcriodi  vitium 
latere,  ac  scribendiim  esse  puto,  Eo 
accedint  rcf>itm  auxiliu. 

§  11   Anna  illos  habere  ca,  <juce  sibi 
quisque  paraverit  pauper  miles]  iNliiites 
Romanos  sibi  de  sno  qnenique  arma 
paravisse,  non,  ut  Macedonas,  publi- 
ca  impensa  facta  ex  armamcntariis 
publicis  acce()isse,  ostendil  narratio 
Livii  I.  43.  de  censn  a  Ser.  Tullio  in- 
stitute,  et    Polybins   vi.  21.      Nam 
Ser.Tullius,  quum  belli  pacisque  mu- 
nia  \no  liabitu  pccuniarum  fieri  vo- 
luisset,   sua   cuique   classi   arma   ex 
censn  imperavit.     Idem  ostendit  lo- 
cus   Livii    XMii.    13.    '  In    domo   L. 
Atraji  liasta,  quam  filio  militi  emerat, 
arsisse  dictbatur.'  Probabile  quoque 
in    cam    rem    argumentnm   pra;bet, 
quod  Gellius  xvi.  10.  ex  Ennio  et  Ju- 
lio Paullo  scribit,  proletarios  asperis 
reipnblicie  temporibus  publicitns  ar- 
niatos  fuisse,  et  |)ublico  sumtn  arma 
accepisse.    Hi  enim,  quia  in  classibus, 
quibus  arma  ex  censu  imperata  erant, 
non  censebantur,  ipsi  arma  non  liabe- 
bant.    Nee  memini  in  Livio  nsquain 
armorum    cura    publica    paratornm 
mentioncm  fieri,  nisi  xxii.  57.  quod 
de  servis,  (pios   publico  emtos,  ut  mi- 
litarent,  ibidem  scribit,  accipiendimi 
reor.      \d  ea  fabricanda  autem  turn 
quoque    otficinic    armorum    in    nrbe 
extra    ordinem    institui    potuerunt; 
quas  alioqiii  nullas  in  urbc  fuisse,  ar- 
gumento  sunt  verba  Giceronis  in  se- 
natu  Pbilipp.  VII.  4.  de  tempore,  quo 
Hirtius  el  Pansa  consulcs  belliim  ad- 
versns  Antonium  INlutin.in)  obsiden- 
tem  gerere  jussi  fnerant,  '  armorum 
cfficinas  in   nrbe  videlis.'     Nam  ex 
iis  liquet,  id  insolitnm  atque  extraor- 
dinarium,  et  non  nisi  ditficilibus  rei- 
publica:    temporibus    factum    fuisse, 
(|unui  arma,  quae  ad   manum  erant, 
non    sutliccrent    arniandis    omnibus, 
qui  sublatis  vacatiouibus  nomina  do* 


12162 


NOTiE   VARIORUM   IN 


derant.  Sed  si  milites  Roman!  sibi 
suo  siinitn  aima  paiariint,  quid  est, 
quod  Polybiiis  vi.  37.  dicit,  qneesto- 
lem  de  stipendio  eonini  pro  finmen- 
to,  veste,  '  et  si  prftterea  armis  aii- 
qnibiis  indigerent,'  cerlani  pecuniam 
dediixisse  ?  et  quod  apud  Tacit,  Ann. 
1. 16.  miles  Percenniiis  queritur,  'de- 
nis  in  diem  assibiis  animam  et  corpus 
jpstimari;  hinc  vestem,  arma,  tento- 
riaredimi?'  Nam  si  miles  ipse  sibi 
arma  parabat,  cur  pro  iis  aliqnid  de 
stipendio  illiiis  detraliebatur?  Pro 
frumento  et  veste  deducebatur,  quia 
ea  de  publico  accipiebat :  unde  con- 
sequens  est,  quia  pro  armis  quoque 
aliquid  deducebatur,  ca,  itidem  ut 
frumentuni  et  vestem,  de  publico 
pra;bita  fuisse.  Lipsius  de  Milit. 
Rom.  V.  16.  levi  expiicatione  verbo- 
rum  Polybii  et  Taciti  defungitur,  nee 
quidquam  aiiud,  quam  liorum  testi> 
nionio  docet,  pro  armis  pauxillum 
pecuniaj  de  stipendio  militum  deduc- 
tum  fuisse.  Sed  hoc  non  satis  est  ad 
intelligendum,  qui  milites,  et  quando 
arma  publica  acceperint.  Milii  non 
dubinin  est,  quin  uterque  de  arniis 
militum,  qui  adversus  liostes  rem  ge- 
lebant,  et  maxime  eoruui,  qui  in  pro- 
viuciis  niilitabant,  loquatur,  non  de 
armis  eorum,  qui,  delect-i  in  urbe 
liabito,  in  legiones  descripti,  primurn 
ad  bella  mittebantur.  Polybius  fru- 
nu'iitum,  vestem,  et  arma  militum 
conjungit,  et  pro  his  omnibus  aliqnid 
de  stipendiis  eortim  detractuni  fuisse 
auctor  est  :  rov  re  (t'itov,  inquit,  koI 
rris  icrOriTus,  Kol  it  rivus  (jttXuv  irpoahiT)- 
Qoiffi,  irdvrwv  tovtoov  6  ra/j-las  tijv  irpoa- 
rer ay jifi^riu  ri/xriy  vnoXoyi^6To.i,  Jam 
vero  (|uemadmodnni  fnitnentum  et 
vestem  non  primum  ab  urbe  ad  hel- 
ium exeuntes,  ita  neqiie  arma,  sed 
ha-c  omnia  demum  in  bello  et  pro- 
vinriis  de  publico  accipiebant.  Quo- 
niodo  aulcm  intelligcnduin  sit,  quod 
de  armis  dicit,  non  admodum  obscu- 
rum  est :  nam  verbis  his,  koL  d  tlvos 
'6ir\ov  wpoffhiridiixTi,  si  m  prceterea  armis 


aliquibus  opus  esset,  significat,  si  quid 
armorum,  puta,  galea,  lorica,  scutum, 
aliudve  quid  inutile  factum  fuisset, 
iis  hoc  quoque  de  publico,  sed  eadem 
condilione,  qua  frumentum  et  ves- 
tem, datum  fuisse.  Arma  ilia  antem 
in  provinciis  ex  armamentariis  pub- 
licis  et  ofBcinis  armorum  fabricando- 
rum,  si  quae  in  iis  essent,  ut  Cartha- 
gine  Nova  in  Hispania  apud  Livium 
XXVI.  51.  sumi,  vel  aliunde  impensa 
publica  in  eas  portari  potuerunt.  Ar- 
mamentaria publica  in  urbe,  e  quibus 
Cic.  pro  Rabir.  Perduell.  Reo  c.  7. 
propter  seditionem  Salurnini  '  arma 
popnlo  Romano,  C.  Mario  consule 
distribuente,  data'  scribit,  ad  hoc 
primum  instituta  fuisse  credo,  ut,  si 
tempora  reipublicae  postularent,  ex 
iis  cives  militia  imnnmes  armarentur; 
deinde  ut,  quia  jam  ante  id  tempus 
quod  Cicero  designat,  respublica  se- 
ditionibus  turbari,  et  in  urbe  pugnari 
cceperat,  arma  ad  manum  essent, 
quibus  clientes  optimatum  aliique  in- 
fimi  ordinis  cives,  qui  eorum  sectara 
sequebantur,  ad  comprimendas  sedi- 
tiones  instruerentur.  Duk, 

§  13  QucE  regia  cura  prceparanda  fii- 
erant]  Oratio  obliqua  postulat/«enn<. 
Duk.  Vide  ad  HI.  2.  §  3.  XXXVI.  39. 
§  10.  et  alibi. 

§  14  IncognitumfamcE  aperuerint  ar- 
mis orbem  terrarum']  Fumu,  perspicue. 
Sigon.  Curtius  viii.  10.  §1.  '  Patrem 
Liberum  atque  Herculem  fama  cog- 
nitos  esse.'  Virgil.  JEn.  ii.  21. '  Te- 
nedos,  notissima  fama  Insula.'  Gro- 
novius  tamen  Obs.  i.  4.  retinet/aw<^. 
Diik.  Doujatius  eliam  existimabat 
vulgatum  incogniltim  fama  elegantius 
esse,  quam  quod  ipsi  substituebat 
Sigonius.  Locutioni  incognilum  fama; 
obponitur  altera  '  scit  fama,'  quam 
variis  auctoribus  restituit  Gronov. 
Gust,  ad  StaliiTheb.  ii.lOS.  et  Obs. 
II.  13.  Recte  autem  aperuerint.  Pomp. 
Mela  III.  6.  'Britannia  qualis  sit, 
qualesque  progeneret,  mox  certiora 
et  niagis  explorata  diccntur.  Quippe 


T.    LIVII    HIST.    LlJi.    XLII.    CAP.   53. 


121G3 


tam  dill  clausam  apcrit  ecce  princi- 
piiin  maximiis.'  Vide  Broukims.  ad 
Tibnll.i.3.  36. 

§  15  Speciosufii  Grcccice  lilierandce 
tuUsse  titulum]  Lege  })r<rtulisse.  J.  F. 
Gron.  xxxiv.  23.  '  Vaiio  titiilo  liber- 
tatis  ostentato.'  xxxv.  IG.  'Specioso 
titiilo  uti  vos,  Koniani,  Graecanim 
civitatiim  liberandaiiim  video.'  Pro 
liis  nemo  dixerit  '  ferre  titulum.' 
Duk.  Vide  ad  xxvii.  34.  §  5.  '  piae- 
tendere  '  dixit  xxxvii.  54.  'Qtiera 
titulum  praetendeiitis  prius  adversus 
Pliilippuin,  nunc  adversus  Antioclium 
belli.'  Paullo  ante  ludiccE  oris  edd. 
principes,  pro  quo  recte  India  euien- 
davit  Vascos. 

Cap.  liii.  §  2  Tanttim  jussis  ad  iter 
parare'l  Paruri,  porspicue.  Sigonius. 
Posses  etiam  parare,  neuipest'.  Vide 
ad  c.  24.  §  5.  RIox  cicitatum  primus 
edidit  Curio,  et  reiiqui  servarunt. 
Priores  civitatium,  quod  adoptavi. 
Vide  ad  xxxiu.  20.  §  11. 

§  5  Eordeam  petens]  Sigonius  ad  1. 
xxxi.  c.  39.  §  7.  emendavit.et  edidit 
HeordcBum;  unde  Gronov.  recepit 
EordcEum  :  quern  etiam  vide  ad  lib. 
xxxiii.  c.  8.  §  5.  Quum  autem  hoc 
loco similiterSigonius  edidisset,uenio 
tamen  eidicto  obediens  fuit.  Pariter 
igilur  hie  etiam  Eordccam  operas  scri- 
bere  jussi.  Diphthonguin  enimrequi- 
ri,  constat  exGraecis;  quorum  tes- 
timonia  vide  apud  Sigon.  d.  loc.  Adde 
nummum  Hadriani  apud  Harduin.  in 
Numm.  Antiq.  Pop.  et  Urb.  cum  hac 
inscriptione  EOPAAIA  MAKE. 

In  Elimeam  ad  Ihdiacmona  fluviutril 
De  Elimea  vide  Sigon.  adxxxi.40. 
§  1.  Observat  autem  Cellar.  Geogr. 
Ant.  II.  13.  p.  600.  longe  hinc  abesse 
fluvium  Haliacuiona,  mediam  IMace- 
doniam  percurrentem,  quum  Ptole- 
mspi  positio  Aoum  potius  fluvium 
poscat,  qui  Elimeorum  regionem  vel 
finiat  tangcudo,  vel  penitus  etiam  in- 
terluat.  Aut  ergo  Livium  in  nomine 
fluminis  errasse,  aut  omnia  Ptolemsi 
in  hac  ora  iumutanda  esse.     Contra 


Doujatius  per  Elimeam  inteliij^it  ur- 
bem  Emathia",  regionis  Macedonicae, 
ad  laevam  fluminis  Erigoni  supra  E- 
dessam ;  quam  diversam  slatuit  ab 
ea  quai  Elimiotis,  Macedonia^  lilyri- 
cae  sive  occidenlalis  populo,  nomen 
dedit.  Vellem  nobis  indicasset  scrip- 
tores,  quorum  auctoritate  hiec  dis- 
tinctio  nititur.  luterim  tamen  ex  illis 
quae  sequuntur,  satis  patet  Elimum 
sive  Elimeam  Ptoiemaii  iiic  inteiligi 
non  posse.  Prapterea  locutio  in  Eli- 
meam processit  potius  indicare  vide- 
tur,  per  Elimeam  regionem  aliquam, 
quam  urbem,  intelligendam  esse.  Ei 
convenitaiia  xxxi,  40. '  In  Elimeam 
se  recepit :'  et  XLiii.  21. '  In  Elime- 
am profectus  :'  ubi  tamen  Crevitr. 
vel,  omissa  pra'positione,  Elimeam,  vel 
ad  Elimeam  legendum,  et  urbem  ejus 
nominis  intelligendam  putat.  Vide 
quae  notantur  ad  locum  priorem. 

§  6  Pijthoum  et  Dolicheti]  Tlvdioy  vo- 
cant  Plutarchus  in  Paullo  p.  262.  et 
Stephanus.  Quare  lego  Pylhiiim.  Si- 
gon. Idem  error  committitur  1.  xnv. 
capp.  2.  32.  35. 

§  8  Urbem,  nihil  cunctatis,  Sfc.']  Rec- 
te monuit  Crevierius,  excidisse  hie 
nomen  urbis,  quam  primo  adventu 
Perseus  recepit. 

§  9  Cyretias  obpvffnare  coacfiis']  Co- 
natus,pers\)\c\\e.  Sigon.  Optime  vidit 
Crevierius,  licet  omnes  editores  Si- 
gonii  conjecturam  reccperint,  per- 
spicuum  tamen  esse,  primo  nihil  mi- 
nus convenire  huic  loco,  quam  vocem 
conatus ;  non  enim  Persea  Cyretias 
obpugnare  couatum  esse,  sed  oppug- 
nasse  revera  et  cepisse :  dcinde  vo- 
cem coaclus  hie  apprime  (|nadrarc. 
Nam,  ut  Liviiis  narrat,  Persea  primo 
adventu  urbem  in  Pcrriiivbis  rece- 
pisse  ;  at  non  eadem  facilitate  Cyre- 
tiis  potitiim  esse.  Eas  enim  oppug- 
nare,  'coactnm,'  et  eliam  primo  die 
repulsum  esse.  IMox  idem  vir  ductus 
vocem  07?inei',  quam  nullum  hie  locum 
habere,  et  ex  proxima  voce  omnibus 
repetitam  credit,  delendam  censuit. 


121G4 


NOT^,    VARIORUM    IN 


Cap.  LI  v.  '§  1  Probris  qitoquein  ip- 
sum  Maccdnnasque  procacibus  jaculati 
sunt]  Usitalioia  'jaciilaii  aliqiiid'  vel 
pro  scopo,  ut  '  corvos,'  '  dextra  sa- 
cras  arces,'  vel  pro  telo,  velnt  '  ignena 
puppibns,'  aut  '  e  iinl)ibus,'  '  panes 
de  Capitolio,'  '  ornos  ;'  turn  sine  casu 
*  jacnlari  ex  snmmo,' '  jncnlari  in  dex- 
trum  latus.'  Sed  et  sic  Qnintil.  In- 
stil. IX.  2.  'Si  pater,  qui  infaniem  in 
niatrem  filium  secreto  occidisset,  reus 
mala;  tractationis,  jaciilaretur  in  ux- 
oreni  obliquis  sententiis  :'  sed,  ibi  in 
]Ms.  fuisse  joatlaretur,  testatur  Geb- 
liardiis  Crepund.  1.  iii.  c.  1.  Ut  apud 
Nostrum  vii.  10.  '  Inter  carniinum 
prope  nioduni  incondita  qu^edam  nii- 
liiariter  jociilantes.'  Utruni  igitur 
iiic  quoque  in  Livio  joculali  sunt,  an 
legimus  probra?  Apud  Fabinm  'ja- 
cularetnr  in  nxoreni  obliquas  senten- 
tias.'  Petroiiii  certe  est  cap.  109. 
'  Dicta  voluit  in  calvos  stigmososque 
jacnlari.'  Fabii  ii.  11. '  Abrupta  qiiae- 
daui,  ut  forte  ad  manum  venere,  ja- 
cuiantur.'  Lib.  xi.  cap.  3.  '  Qui  sen- 
tenlias  vibratis  digitis  jaculantur.' 
Idem  A'l.  3. '  In  liac  veluti  jaciilatione 
dictorum.'  Rliiretus  Jocuii.  J.  F.  Gro- 
nov.  Sane  perquam  insolcnter  dic- 
tum est  'jacnlari  probris  in  aliquem.' 
Ferri  posset, si  omitlereturprcrpositio 
in.  Ita  enini  locutus  est  Ovid.  Am. 
III.  3.  35.  'Jupiter  igne  sue  lucos 
jaculatur  et  arces.'  In  Ibid.  49.  'Sic 
ego  te  ferro  nondum  jaculai)or  acuto  :' 
ubi  plura  notavit  Burm.  et  hie  etiam 
praepositioneni  dolendam  esse  cxis- 
liinavit.  Si  vero  rh  in,  quod  unions 
codex  agnoscit,  expungere  andacius 
videtur,  legi  posset  probris  quoque  inde 
ipsum.  Sappe  vero  inde,  sive  iil,  et  in 
confiinduntur.  Vide  ad  x.  20.  §  G. 
Mureti  joc«<i  defendi  posset  ex  Livii 
XXXII.  34.  'Jocatus  in  valetudinem 
oculorum  Pba'nra?.' 

§  5  Fugientesque  per  patenteni]  Forte 
fugientesque  el  (vel  eliain)  per  pat,  por, 
Kosles  ace.  Nam  partem  eorum  jam 
trans  inures  acceperant.  J.  F.  Gron. 


§  7  Velatias  et  Connum"]  Elatiam  et 
Gonnum.  De  ntrisque  dictum  est  ante 
ex  Stepliano.  Signn.  De  Elatia  vide 
Sigonium  ad  XXVIII.  7.  §  7.  de  Gon- 
no  alibi  euni  agere  non  meniini :  sed 
de  Gonnocondylo  egit  ad  1.  xxxix. 
c.  25.  §  IG.  De  Gonno  vide  quae  alii 
notarunt  ad  xxxvi.  10.  §  11. 

§  8  In  faucihus  sunt,  qua  Tempe  ad- 
cunt  ;  mngis  Gonyms]  Lege  qua  Tempe 
adeunfur.  J.  F.  Gronov.  .Situiii  hnjus 
oppidi  Gonni  descfibit  etiam  Li  v.  I. 
XXXVI.  c.  10.  '  Oppidum  Gonni  vi- 
ginti  millia  ab  Larissa  abest,  in  ipsis 
fancibus  saltus,  quae  Tempe  adpel- 
lanf ur,  situm  :'  et  hoc  lib.  c.  G7.  '  Ad 
Gonnimi  casira  movet,  si  poliri  oppi- 
do  posset.  Ante  ipsa  Tempe  in  fan- 
cibus situm  Macedoniae  claustra  t»- 
tissima  praebet,  et  in  Thessaiiain  op- 
portunum  Macedonibus  decursum.' 

§  9  Ad  Sycurium  progressus]  Ita 
constanter  hiec  urbs  vocatur  in  unico 
cod.  et  inde  propagatis  edd.  omni- 
bus, non  lantum  hoc  loco,  sed  etiam 
aliquoties  infra  hoc  lib.  ut  capp.  56. 
67.  G2.  et  G4.  At  'ZvKvpiov  apud  Po- 
lyb.  in  Exc.  Legal,  num.  lxix.  nbi 
forte  ex  Nostro  eniendandum  2wou- 
piov. 

Cap.  lv.  §  3  Vexalis  hominibus 
equisque]  Vexatis,  nempe  difficultate 
viae,  ut  plene  dixit  xl.  22. 'Vexati  om- 
nes,  et  ante  alios  rex  ipse,  quo  gravior 
Eetate  erat,  difficultate  viaf?  est.'  Sim- 
pliciter  '  vexatio  'estxr.iii.  21.  'Cum 
ingenti  vexatione,  preecipue  jumen- 
torum,  altero  die  ad  templiim  Jovis 
|)osuit  castra.'  c.  23.  '  Non  minore 
vexatione  juinentorum  honiiiiumque 
in  Macedonian!  rediit.'  Lib.  XLiv. 
c.  5.  'Provolventes  se  siinul  cum  ar- 
mis  aliisque  oneribus,  cum  omni  ge- 
nere  vexationis  processerunt.'  Jus- 
tin. XLii.  1.  '  Dolentes  tantum  iis  iti- 
neris  frustra  emensum,quum  vel  sti- 
pendium  pro  vexatione,  vel  alium 
hostem  sibi  dari  poscerent.'  *  Vex- 
ationem  viap,' '  itineris  '  dixernnt  Co- 
lum.  de  Re  Rust.  i.  3.  Apul.  Metam. 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XLII.   CAP.   57. 


121Ci 


I.  in  fin.  ot  alii. 

A'e  Romani  quidcm  ahnuunl]  Abnue- 
bant,  iii  failor.  Nam  (ie  scriploribus 
Ronianis  soiisisse  Don  puto.  Consu- 
lein  Ronianiun  exeicitnm  tironeni 
habere,  etiani  Perseus  cap.  52.  elicit. 
Atqiii  senatus  decreverat,  '  ut  cen- 
turiones  niilitesqne  veteres  scriberet, 
qiios  vellct,'  cap.  31.  et  ipse  '  veteres 
quosque  niiiites  centurionesque  scrip- 
serat '  c.  32.  Dulc. 

§  6  Inde,  quuin  tria  millia  ferine  ab- 
essel  a  Tripuli  (^Sceam  vacant)  super  Pe- 
neuni]  Recte,  si  tJ)  Inde  significat 
'  deinde,'  vel  '  postea.'  Sed  potest 
et  significare  ab  Larissa ;  et  tiiin  ie- 
gendiini  foret,  Inde  quuin  Iria  millid 
ferine  abcsset,  ad  Tripvlin  {Scceam  va- 
cant) super  Penenm  amtiem  posuit  cas- 
tra.  J.  F.  Gronov.  Iniiunieris  locis 
apud  h\vii\m  inde  pro  '  deinde  '  po- 
nitur.  Ea  antcni  omnia  cuiniilare, 
operze  non  est.  Qujedam  vide  i.  2. 
§  6.  c.  3.  §  9.  11.  39.  §  5.  c.  C2.  §  5. 
III.  5.  §  15.  VI.  G.  §  8.  IX.  10.  §  2.  c. 
24.  §  1.  et  alibi.   Serv.  ad  Virg.  /En. 

II.  2.  'hide']  Apliaeresis  est  pro  dein- 
de, vel,  ut  quidam  volnnt,  tunc'  Ad 
^n.  viii.  587.  'Inde]  Hie  deinde 
significat :  et  est  polysemus  sermo.' 
Praeterea  Gronov.  hie  Scaain  per 
diphtlionginn  laiidat.  Et  sic  scri- 
bendum  nionet  Doiijat,  ita  vocari  ex- 
istimans,  quod  sita  sit  ad  lievam  Pe- 
nei  ripam.  Ceterum  inter  varias  ur- 
bes,  Tripolis  nomine  dictas,  alteram 
Macedonia?,  alteram  Perrbaebiae  nie- 
morat  Steph.  Byz.  in  voce  TpinoXis, 
nbi  Pinedo  in  notis  liunc  Livii  locum 
de  Tri|)oli  Macedonica  intelligeiidum 
putat :  similiter  Cellarius  Geogr.  Ant. 
II.  13.  681.  quam  tanitn  intelligi  non 
posse,  Larissa  et  Peneus,  qnibiis  vi- 
cina  fiiisse  significatur,  qiiaeque  in 
Tliessalia  erant,  docent. 

§  7  Philetero  frulre  relicto  Pergami] 
Philetaro,  de  quo  Appianus  in  Syria- 
ca.  Sigon. 

§  10  Thcssalorum  omnis  equitatus  se- 
paratus  erut]  Separattis  cm^juenipe  per 


prassidia  nrbium.  Ita  cap.  praec. 
iiarravit,  Hippiaiii, Thcssalorum  pra;- 
toren),cuni  praesidioGyrtonem  intras- 
so.  Similiter  locum  exponendum  cen- 
sct  Crevierius.  Si  vnlgattim  displi- 
cet,  legi  posset  speralus  erat ;  vel  in- 
snper  etiam,  Tlicss.,  quorum  omnis  eq. 
spcratus  erat,  non  plus  quam  tree,  erant 
eq.  in  castris  Rum.  ut  quorum  ob  lite- 
rarum  siiiiilitudinem  haiistum  sit  ab 
iiltima  parte  vocis  praccedenlis  Thes- 
salurum. 

Cap.  i.vi.  §  G  Turn  quinque  lihodia 
quadrircmcs]  Polyhitis,  banc  historiara 
narraus,  vocat  Tpir}p€is  in  Exc.  Lcgaf. 
num.  LXvn.  YlapavT'tKa  KaTaprvaavrts 
rprfipets  f|,  nevre  fxif  i^an(ffT€t\av  M 
XaAKiSos,  7)yiiJ.6va.  avffTficavTis  in  av- 
TU3V  Tijxaydpav. 

§  7  Prictor,  quia  nusquum  erat  mari- 
timum  bcllnm,  reinisit  sociis]  Polyb.  I. 
laud.  'O  5e  AovKpr]Tios  iravras  aTroSe^ti- 
fxevos  ipiAavOpwirws,  tovs  Kara  ddAarrav 
irapayeyovSras  (rvfi/xcixovs  oTreAvcre  t^s 
Xpeias'  (pricras  oh  irpoa^iLaQai  tcl  irpdy- 
ixara  tt)s  Kara  QiKarrav  fio-qOiias.  Re- 
misit  sociis,  concessit  sociis,  ne  aux- 
ilium  navale  mittere  necesse  foret: 
ut  c.  53.  '  Omnibus  gratia;  actap,  re- 
niissum  omnibus.'  Ilia  igitur  locutio 
hie  locum  habere  nequit,  quia  socii 
jam  naves  miserant,  et  classi  Roma- 
nornm  junxerant.  Legendum  igitur 
puto  remisit  socius,  id  est,  eos  domuni 
dimi.sit.  IMox  Ilalvpe  omnes  edtl.  ante 
Gronov.  qui  recte  a.  IGGJ.  adspirati- 
ouem  omisit. 

^  8  Ad  vaslandum  agruin  Pherceorutn 
7nisit]  Vocem  agrum,  qiiaui  priores 
ignorant,  demum  inveni  in  cd.  Paris. 
1573.  Cap.  seq. '  Regis  creverunt  ani- 
nii,  vastatione  concessa  sibi  ab  lioste 
Phera'i  agri.' 

§  10  Pradain  quid  em,  praterquam 
hominnni]  Vovle pradcc  quod  erut,  J.F. 
Gron. 

Cap.  i.vir.  §  1  Consilium  et  consul 
et  rex  habueruut]  Quum  constanter 
edd.  vett.  prafVrrent  hoc  loco  con- 
silium, ct  ^4.  in  cunsiliu,  ac  consilio 


1216a 


NOTiE    VARIORUM    IN 


dimisso,  primi  Basil.  1554.  earn  lecti- 
ouem  niutare  conati  sunt,  reponentes 
concilium  eXconcilio.  Licet  autein  post- 
ea  Parisini  1573.  priscam  scriptiiiam 
restitueiint,  alteram  tanien  deinde 
Modius  revocavit;  quae  iteinm  Gro- 
novio  displicuit.  In  notis  euim  ad 
XLiv.  2.  §  5.  hie  consilium  reponen- 
diiin  monuit,  eamque  lectioneiu  tri- 
bus  niemoratis  locis  a.  1CC5.  con- 
textui  reddidit. 

§  2  Regis  creverunt  animi]  Crevier. 
scribendum  conjicit  Regi  creverant 
animi.  Ex  his  creverunt  probandum 
videtur.  Alteriun  anceps  est.  >Eqne 
enim  dici  '  crescunt  animi  regis,'  ac 
'  regi,'  vidimus  ad  xxvm.  19.  §  16. 
Id  igitiir  noil,  nisi  fide  Mstoriim,  re- 
cipiendum. 

Cunctandi,  censebat.  Et  Romani  cen- 
sebant]  Jac.  Perizonius  ad  marginem 
Livii  rh  censebat  delendura  piitavit, 
ut  oratio  sit  infinitiva.  Non  aliam 
ad  id  caussam  habuisse  videtur, 
qnam  qnod  censebant  mox  repetatur. 
Verum,  Livium  a  vocnm  repetitione 
niinime  abhoirere,  vidimus  ad  i.  3. 
§  9.  Quum  itaque  unicus  codex  iU 
lam  vocem  agnoscat,  nihil  etiam  uiu- 
tandum  puto. 

§  5  Centum  equites  et  parem  nume- 
rum  jaculatorum  peditumj  Licet  om- 
nes  edd.  ita  ex  Msto  preeferant,  Hu- 
merus tamen  hie  erroris  suspectus 
est.  Mox  enim  equites  nunc  memo- 
rati,  quum  in  conspectum  Persei  ve- 
nissent,  fiiisse  dicuntur  'duce  alae,  et 
levis  armaturae  centum  fere  et  quin- 
quaginta.'  Praeterea  quum  Perseus 
adversus  eos  duas  turmas  Thracum, 
duas  Macedonuni,  cum  biuis  Creten- 
sium  cohortibus  et  Thracum,  misis- 
set,  tamen  '  pares  numcro  '  esse  di- 
cuotur  §  9. 

(j  6  Perseus  fenne  diei  quiirta]  Lego 
Perseus  horn  ferme  diei  quarla:  ne- 
que  enim  in  ejusmodi  i\\et\pw  adliuc 
apud  Livium  incidi.  Paullo  post  c. 
58.  '  ante  horam  quartam.'  Sigon. 

Coiys  cum  co  ducesque,  Sfc.  prceces- 


serunt]  Manifestum  esse,  ultimam  vo- 
cem vacare,  recte  monuit  Crevie- 
lius. 

§  7  ]\[ysi  aut  Cretcnses]  Fortassis 
ac  Cretenses.  Nam  non  apparet  cur 
dubie  dicat  aut.  Duk. 

§  11  Pugnattiros  fuisse  adparebat] 
Videndura  an  melius  sit  pugnaturos 
esse.  Si  Perseus  mutasset  consilium 
adgrediendi  Romanos,  recte  dicere- 
tur  pugnaturos  fuisse.  Nee  multum 
me  movet  dimicassent,  pro  dimica- 
rent.  Duk. 

Cap.  lviii.  §1  Postquam  inceptum 
non  succedebat]  Locutionem  banc  in- 
lustravi  ad  viii.  25.  §  12.  Quum  ta- 
men inceptum  succedit  non  alibi  in  Li- 
vio  notarim,  quam  illo  loco,  quern 
optimi  codicis  varians  scriptura  du- 
bium  facit,  et  hoc,  quern  prae  mani- 
bus  habemus,  ubi  tamen,  quia  haec 
pars  ex  unico  cod.  edita  est,  librarius 
errare  potuit,  de  ea  dubitare  inci- 
pio  :  neque  alienus  sum  a  conjecture 
Gronovii,  qui  lib.  viii.  ex  vestigiis  in- 
tegerrimi  Msti  legebat  successisset 
inceptis;  hie  vero,  unica  litera  ex- 
puncta,  inceptu  nun  succedebat  legen- 
dum  esse,  ferme  persuasum  est,  et 
inceptu  accipiendum  pro  inceptui.  Vi- 
de ad  viii.  25.  §  6.  Uiruni  malit, 
judicet  lector. 

§  5  Circa  tumulum,  quern  Callicinum 
vocant]  Ita  primi  lypis  excusi  :  Cali- 
cinum  unica  iiquida  dedit  Vascos.  id- 
que  servarunt  editores  usque  ad  Gro- 
nov.  qui  1GG5.  Callicinum  reposuit. 
Alibi  hujus  tumuli  nientionem  non 
reperio.  Neque  hue  referendi  sunt 
KaXiKoivoi,  Macedoniae  populns,  apud 
Polyb.  V.  108.  Eos  enim  in  Tlnaciae 
confinio  sitos  fuisse,  statuit  Ortel. 
Thes.  Geogr.  ea  voce. 

^  7  Huic  urmaturcB  Midon  Bereus] 
Milo  BercecEus.  Plutarch,  enim  in 
Paullo  263.  MiXuva  nominat.  Sigon. 
Polyb.  in  Fragni.  i.xix.  habet  M-nSwv 
Bepoievs:  unde  videtur  apud  Livium 
Medon  Beroeus  scribendum,  sive  Be- 
roecEus    ex    Graeco    nuiiiisniate    BE- 


T.    LIVll    HIST.    Llli.    XLII.    CAP.  58. 


121 G7 


POlAinN.  Vrsin.  Similiter  pro  Mi- 
don  Sij^oiiitis  3]ilo  eniendat,  et  in  con- 
textiim  recepit  infra  lil).  xliv.  capp. 
32.  et  45.  Dc  illis  locis,  quiini  eo 
pervenerimus,  videndum  erit.  Hie 
vero  Sigonio  adsentiri  neqneo.  Pin- 
tarchus  enim  MiKoivos  qnidem  memi- 
nit,  non  tamen  eiini  Berceacum  fii- 
isse  addit,  deinde  agit  de  gestis  IE' 
milii  in  Macedonia,  qni  Persen  de- 
vicit.  Verius  igitur  est,  nt  cum  Ur- 
sino  ex  Polyb.  leganins  Medon,  vel 
Medo ;  eamdem  enim,  qnam  Livins, 
patriam  ei  adsignat.  Rectins  contra 
Sigonius  Berceaus,  qnain  Ursinus  Be- 
rceus.  Nam  Polybii  Bepoieus  non  est 
Latinornm  Berwiis,  sed  Berwensis. 
Steplian.  autem  a  Bercea  Macedoniae 
format  gentile  BepoioLos.  Supersunt 
etiani  pliires  nnnimi  cum  inscriptione 
BEPOIAinN,  qualem  inter  alios  me- 
morat  Wasse  ad  Timcyd.  in  Addeu- 
dis  p.  6G6,  Verum,  lios  nummos  ad 
Beroeam  Syriee  referendos  esse,  do- 
cuerunt  Tristan.  Comm.  Hist.  torn.  i. 
414.  Hardnin.  in  Nnmm.  Pop.  et 
Urb.  et  ad  Plinii  Hist.  Nat.  v.  23. 
aliique. 

EquitibuH  et  summce  partis  ejus]  Le- 
gend nm  parti,  non  partis.  Sigon. 
Genitivns  pronominis  non  patitnr 
legi  parti.  Meno  praerat  quidem 
eqnitibns,  sed  ita,  lit  simnl  ei  tradita 
esset  sunima  imperii  totins  illins  par- 
tis, id  est,  totins  dextri  cornu.  Qiinm 
Cofyn  sinistriim  cornii,  regem  medi- 
an! aciem  tenuisse  dicat,  non  debnit 
preeterire,  quis  dextro  cornu  prae- 
fnerit.  Curtins  iv.  12.  §  8.  '  llli  par- 
tibns  copiarnm,samma?  Orsines  prae- 
erat.'  Diik.  Vnlgatiim  adversus  Si- 
gonium  tiietur  etiani  Doiijatiiis.  Id 
antem  eodeni  modo  expouit  Crevie- 
rins. 

§  8  Hie  et  Pcconitc  prcefectus  Didas] 
Legcndiini  his,  id  est  auxiliis  gen- 
tinni  praecrat.  Sigonius.  Lege  his. 
J.  F.  Gron.  Jac.  Perizon.  ad  niar- 
ginem  Livii  existimabat,  necesse  non 
esse,  ut  invitis  membranis  vulgatum 


rantetur:  /«"c  enim  poni  pro  '  in  hac 
parte.'  Ejus  generis  esse  videtur 
'  praeesse  in  Brnttiis'  xxv.  16.  et 
'  regere  in  parte  dextra'  apud  Sil. 
Ital.  IX.  227. 

^  9  Circa  eum  agcma,  quod  vacant, 
equilumqne  sacra'  alee]  Graecis  &-yt)ixa, 
dicitur  vehemenlia,  a  qua  etiam  S77}- 
fia  agcma  illud  dictum,  teste  Arriano, 
peditnm,  eqnitum,  et  elepliantorum, 
quod  in  belloducem  praecedebat,  nt- 
pote  quod  fortis  et  vehemens  esset 
in  pugna.  '  Agemata'  dixit  Livius 
hoc  eodem  lib.  xlii.  c.51.  Macedo- 
nuni  legiones  ;  inquit  enim,  '  De- 
lecta  delude  el  viribus  et  robore  ae- 
tatis  ex  omni  cetratornm  numero 
duo  erant  agemata,  banc  ipsi  legio- 
nem  vocabant.'  Q.  Curtins  de  Gest. 
Alex.  IV.  13.  nbi  de  acie  Alexandri 
Macedonis  scribit  :  'In  dextro  cor- 
nu locati  sunt  eqr.ites,  quos  ageina 
appellant.'  Et  de  eadeni  v.  4.  nie- 
niinit  idem  author.  Polyb.  v.  25. 
de  agemate  ita  scriptum  reliqnit : 
'  Vocatis  ad  se  scutatis  et  quos  Ma- 
cedones  Agema  vocant.'  Et  in  alio 
loco  eju;  dem  lib.  c.  65.  '  Eurylocbus 
Magnes  tribus  millibus  bominuni 
praeerat,  quos  reges  Agema  vocant.' 
Qnibus  in  locis  &ynij.a  legendum,  non 
uyefia,  ut  in  codd.  qui  circnmferun- 
tiir,  mendose  legif.ir.  De  '  ala  sacra,' 
seu  sacris  militibus,  alibi  fuse  verba 
fecinms.  M.  Donat.  Ejns  iterum  me- 
minit  c.  66.  et  xliv.  42.  Ubi  de  illis 
egerit  Donatus,  incertum  est.  De 
'  sacris  alls  '  S3  nibil  certi  adferre 
posse,  profitetnr  Cropbiiis  Antiq. 
Maced.  i.  23.  quae  de  lepw  Ao'xv  The- 
banorum  e  Ca;lio  Uhodig.  ix.  22.  de- 
scripsit  sntor  centonum  Godelev. 
nihil  ad  rem  faciunt.  Duk.  Cre- 
vierius  ad  c.  66.  siispicatur,  alas  lias 
eqiiitiim  'sacras'  vocari,  quia  circa 
ipsum  regem  pugnare  solita?,  eique 
titendo  speciatini  a(Ulicta>  erant.  Nee 
aliam  esse  duccbat  '  legiam  alam,' 
mpnioratam  Livio  xxxvii.  40.  Si- 
militer  Crophius    1.  land,    conjicit, 


12168 


NOTiE    VARIORUM    IN 


'sacram'    alam   esse,  quae   Arriano 
III.  l\.  7]i\rjr]  ffaffiXiK^]  vocafnr. 

§  11  Constdi  intra  valluin]  Lege 
Co7isul  perspiciie.  Sigoii.  Ita  sola 
Basil,  a.  1554,  et  qiiidem,  nt  videtur, 
operanim  eriore.  Reliqiii  rede,  ut 
Siijonins  nionef,  Consul,  intra  vallum. 
]\Iox  emisit  prinuim  adpaiuit  in  ulti- 
ma Gruteri  ed.  Priores  onines  misit, 
quod  reduxi :  quamvis  tamea  emisit 
forte  verius  sit. 

§  12  Equites  habebat,  ejnsdem  gen- 
tisi  Videtur  copula  excidisse,  ac  le- 
gendum  esse  et  ejtisdem  genlis. 

§  13  Cum  delectis  equitibus  extraor- 
dinariis]  Romani  ex  omni  nuuiero  so- 
cioruni  deligebant  expertae  virtutis 
equites  ac  pedites,  quos  *  extraordi- 
narios'  vocabant ;  iKTpaopSivaphvs,  h 
fjLe9epjj.rivev6iJi.evov  eiriAeKTovs  St]\o7,  ait 
Polyb.  VI.  24.  In  exercitu  Licinii 
erant  mille  et  quadringenti  equites 
sociorum.  capp.  27.  et  31.  Ex  liis  si 
tenia  pars,  ut  fieri  solituni  aiictor  est 
Polybius,  in  extraordinarios  delecta 
fuit,  hi  nondum  erant  quadringenti 
et  septuaginta  ;  et  hinc  detractis  ab- 
lectis,  qui  circum  iniperatorem  erant, 
lit  ibid.  cap.  28.  Polybius,  et  ex  co 
Lipsius  de  Milit.  Rom.  ii.  7.  scribit, 
vix  plus  quadringenti.  Jam  si  ex  his 
przeterea  delecti  fuerunt,  qui  cum 
Q.  Mucio  in  media  acie  essent,  ad- 
moduni  fxiguus  equitum  extraordi- 
nariorum  numerus  in  ea  fuit.  Hoc 
et  quod  niisquam  alibi  in  Livio  neque 
equites,  neque  pedites  extraordina- 
rios '  delectos  '  memorari  inveni,  mihi 
suspectam  facit  vocem  delectis.  Dnk. 
Vox  Jc'/ec</sitidem  suspeclaerat  Cre- 
vierio,  qui  eaui  eradendam  putat, 
taraquam  adpositani  ab  aliquo,  qui 
exponcre  voluerit  sensum  vocis  ex- 
truordiiiarii:  vel  potius  excidisse  co- 
pulativam,  ac  legendum  putabat  cum 
delectis  equitibus  et  extraordinariis ;  per 
equites  autem  delectos  intelligit,  qui 
a  Polyb.  VI.  28.  ot  ruv  ein\eKTCov  Inne- 
oiv  aTr6\eKToi  vocanlur,  et  a  Lipsio  ab- 
Iccli  redduntur. 


De  auxiliis  Eumenis  Cyrtiorum  geu' 
tis  trecenti]  Cyrlios  non  alios  reperio, 
quam  velpopulum  Mediae apudStrab. 
XI.  523.  vel  populuni  Persiee  apud 
eumdem  Strab.  xv.  727.  quos  priori 
loco  Cartios,  Kapriovs  vocat ;  sed  ubi 
Kvpriovs  restituendos  esse  Casaub. 
monet.  Hi  sive  Persce  sive  Medi  Cyr- 
tii  intelligendi  videntur  per  Cyrtaos, 
quos  in  exercitu  Antioclii  M.  memo- 
rat  Livius  XXXVII.  40.  Similiter  in 
exercitu  Molouis,  qui  Mediae  praefec- 
tus  cum  fratre  Alexandro  Persiae 
pratfecto  ab  Antioclio  M.  defeceraf, 
funditores  Cyrtii  fuissedicuutur  apud 
Polyb.  V.  52.  Ex  hac  igitur  gente, 
quae  proprie  ad  regnuu)  Aulioclii  Sy- 
riacum  pertiuuit,  forte  Eumenes 
transfugas  quosdam  stipendio  con- 
ductos  Romanis  auxiiio  adduxit. 

§  14  Tliessali  quadringenti  equitesi 
Cap.  55. '  trecentos '  dicit.  Potuerunt 
deinde  plures  ad  eos  accedere.  Duk. 

Cap.  Lix.  §  2  Claustris  relentce  fe- 
r<£]  Proprie  claustra.  Eadem  meta- 
phora  utitur  xxxv.  18. '  Nosse  se  spi- 
ritus  ejus,  nosse  aninium  :  scire  fera- 
rummodo,  quae  claustris  aut  vinculis 
teneautur,  ingentes  jam  diu  iras  euiu 
in  pectore  volvere.'  Vide  Nic.  Heins. 
ad  Silii  i.  5G9. 

^  3  Gladiis  hastas  petere  pedites. 
Nunc  succidere]  Suspicor  conjungen- 
da  esse  verba,  gladiis  hastas  petere  pe- 
dites, nunc  succidere.  Nam  lisec  omnia 
pedituni  sunt  in  equites  opera,  ut  alii 
hastas  eorum  gladiis  peterent,  alii 
crura  equis  siicciderent,  alii  ilia  suf- 
foderent.  Sigon.  Et  ante  et  post  qua- 
tuor  priora  vocabula  vacuum  spatium 
relictum  erat  in  antiquioribus  edd. 
quasi  aliquid  deesset.  Hoc  igitur  la- 
cunae indicium  toUenduni,  et  verba 
jungenda  esse,  Sigonius  monuit. 

§  4  Perseus,  in  medium  invectus  aci- 
em,  Grcecos  prima  inpctu  utei'tit]  Gra- 
cos  dicit  iEtolos,  qui  instar  alae  unius 
erant,  c.  55.  et  ceteros  equites  socio- 
rum ex  Grjccis  populis  c.  60.  Hoc 
niihi  non  facile  intcllectu  est.     Nam 


T.    LIYIl    HIST.   LIB.    XLII.   CAP.   59. 


121  GO 


(jnnni  cap.  58.  lios  in  sinistro  cornu 
Knmanoriim,  in  media  aiitein  eoriun 
acic  ecpiites  extraordinarios,  et  Gal- 
los  cum  aiixiliis  Eumenis  fiiisse  scii- 
bat,  qiiomodu  Perseus,  qui  mediant 
acieni  Macedonum  teiiebat,  in  medi- 
am  aciem  Kumanorum  iuvectus  Gree- 
ciim  equitatum,  qui  in  ea  non  erat, 
pi'imo  iiupetu  avertere  potuit  ?  Duk. 

Quihus  quuin  gravis]  Gravius  Gru- 
terus  edidit.  Sed  gravis,  ut  praefe- 
runt  antiquiores  typis  desciipti,  Gro- 
nov.  a.  1CG5.  lestituit.  Simileni  ei- 
rorem   ope   codd.  e  Livii  xxvii.  4, 


tentiam  absque  hac  correctione  con- 
stare.  Eleuiui  debellutmn  cssct  sub 
bypolhosi  dici,  '  si  victor  equestrl 
prculio  rex  parvo  nionicnto  ailjuvis- 
set.'  Locum  itcUjue  distiuctione  ad- 
juvi;  licet  tanien  niihi,  ai(|ue  ac  Cre- 
vierio,  magis  placeat  Sigonii  et  Gro- 
novii  conjcctura. 

Opportune  adhorlanti  siipervenil  pha- 
lanx]  Non  sine  caiissa  rogat  Cre- 
vierius,  si  adhortabatur  suos  Perseus 
ad  ((eragendiim  victoriam,  cur  igitur 
tani  bona  occasione  segniler  usus 
est?  Conjicit  itaque  legcuduui  ailliuc 


§  1.  subiatum  esse,  memorat  hocloco  stanti  siipervenit,  id  est,  nondum  re- 

Crevier.  ccptui   canere  jubenti,  quod    i)aullo 

A  IcBvo  cornu  brevi  spatio  disjnnc-  post  fecit.    Quod  milii  verum  vide- 

/ms]    Primum  exemplar  dijunctm.  J.  tur. 

F.  Gron.  Similiter  dijungeret  ex  eo-  Ne  audaci  coeplo  deesset]  Deesfent. 
dem  edebatur  supra  cap.  40.  §  G.  pro  liefertur  enim  ad  Hippiam  et  Leona- 
quo  Clericus  disjnngeret  substituit,  turn,  non  ad  phalangcm.  Sigon.  De- 
nt hoc  loco  disjimctus  primi  dede-  esset  fuetur  Doujalius,  et  tamen  non 
runt  Basil,  a.    1554.    obsecuti    prae-  ad   pbalantjem  refert,  sed  ad  ipsum 


ceptis  grammaticorum.  Vide  Prisci- 
an.  Gramm.  xiv.  p.  1002.  Alcuin.  in 
Gramni.  pag.  2141.  Velium  Long,  in 
Orthogr.  pag.  2227.  et  Cassiod,  de 
Ortbogr.  pag.  2294. 


Persea.  Conjecturam  Sigonii  pra?fe- 
rendam  puto.  De  ortliograpliia  nomi- 
nis  '  Leonatus  '  vide  ad  c.  51.  §  4. 

§  8  Posiqitmn  agmen  inpcditum   re- 
nienlium  sub   signis   vidil']    luteliigit 


§  G  Nee  regii,  sparsi  jam  ipsi  passim     piiaiangem,  qua;  opportune  regi  su- 


sequendo]  Male  Doujatius  per  'regi- 
es' inteliigit  Eumenis  milites  ;  quuni 
vei  c*co  adpareat,  indicari  milites 
regios  Persei,  qui  jam  ipsi  sparsi 
erant,  passim  sequendo  Romanos, 
post  rem  inclinatam  fuga  dissipates. 
Similiter  '  regii '  vocantur,  et  Uoma- 
nis  obponuutur  cap.  seq. 

Cerlo  incidentibus gradul  hegoince- 
dentibus,  ut  xxi.  35.  '  Cum  signis  pri- 
ma luce  motis  segniter  agmen  ince- 
deret.'  Et  Ovidius  Met.  x.  49.  '  in- 
cedere  passu  '  dixit.  Sigon.  Inceden- 
iibus  omnes,  quas  vidi,  edd.  una  ex- 


pervenisse  dicitur.  Cur  autcni  j«i/)e- 
dilum  agmen  vocetur,  non  video,  cum, 
expediti  ad  pngnam  et  a!)  ipso  rege 
instnicti,  eodem,  quo  solebanf,  loco 
steterint  pe<lites  c.  58.  '  Inipeditum  ' 
vero  '  agmen  'est, quod  impedimenta 
secvim  lialx't,  at  que  iter  facit.  Vide 
XLiii.  23.  Contra  '  ad  pugnam  exi- 
bant  expediti  '  xliv.  4.  Scribe  «g- 
vicn  pcditum,  Paiilo  post  de  iisdem 
'  peditnmque  agmen  redire  in  castra 
jubet.'  Jac.  Pcriz.  Phalanx  iiipedilum 
agmen  dici  potest  raiione  puguap, 
qua;  inennda  eiat.     Melior  enim  ilia. 


cepta  Basil,  a.  1554.  quiB,  vcrisimili-  si  pugua  stataria  committcnda  foret; 

ter  operarum  lapsu,  incidentibus  ex-  ut  contra  admodum  inpedita  propter 

lijjjgt^  longitudinem  Iiastanim,  si  loco  move- 

§  7  St  adjuvissef,  debellatum  esset]  ri,  et  vel  cedere,  vel  cedent!   liosti 

Debellnturus  ut  legatur,  sensus  postu-  instare  deberet.    Vide  Livium  ix.  19. 

\at.  Sigon.     Forte   debellaturus   esset.  xxxi.  39.  xxxii.  17.  1.  xxxiii.  capp. 

J.  F.  Gron.     Doujatius  monuit,  sen-  8.  9.  et  lib.  xliv.  capp.  37.  41.     Ad- 
Delph.  et  Var.  Clas.                   Livius.  34  G 


12170 


NOTiE   VARIORUM    IN 


modnni    tamen   blanditur    Perizonii 
conjectura. 

§  11  Equidbus  receptui  canere} 
Ncmpe  eos,  quorum  id  n.umis  erat. 
Vide  ad  c.  24.  §  5. 

Cap.  lx.  §  1  Cecidere  eo  die  ah  Ro- 
manis]  Siininiamcoiligit  omnium  Plu- 
tarch, in  Apoplitb.  p.  197.  duo  millia 
octingpntos,  qui  aiit  caesi,  ant  capti 
sint.  Sigon.  Alium  et  a  priori,  et  a 
Livii  nnmero  diversum  edit  idem 
Pint,  in  vita  ^mil.  Paull.  pag.  259. 
noTrAtdi/  re  yap  KlkIvviov  ifx^aXdvTa  7rp£- 
Tov  els  McLKiSoviav,  Tpe^dfievos  'nnrofjia- 
X'?  SifTXiAious  TrevTaKoaiovs  &v5pas  aya- 
6ovs  aireKTeive,  koI  ^a/vras  aWovs  e^a- 
Koffiovs  €Aa)3e. 

^  2  Cum  cantu  enim  superfixa  capita 
hostium  portantes  redieninl]  Postreraa 
dlctio  nihil  facit  ad  rem  :  abesse  po- 
terat.  Grtiter.  Videtur  excidisse  rh 
haslis,  ant  simile  teli  genus.  J.  F. 
Gron.  Potuit  hie  excidisse  vox  has- 
tis.  Verisiniilius  tamen  videtur,  li- 
braries voceni  minus  notam,  quam 
non  intelligebant,  omisisse.  Viden- 
dum  igitur,  num  Livius  dederit  cum 
cantu  enim  romphceis  (vel  rumpiis)  su- 
perfixa. Nam'  ronipbaea  '  erat  genus 
teli  Tliracum,  teste  Gell.  x.  25.  cnjus 
et  Livins  meminit  xxxi.  39.  '  Thra- 
cas  quoque  ron)[)lr<)eiie,  ingentis  et  ip- 
sap  longitudinis,  inter  objectos  undi- 
que  rantos  inpediebant ;'  ubi  quaedam 
vide.  Verbum  autem  '  superfigere,' 
lexicorum  compilatoribus  antea  in- 
cognilum,  Falster.  in  Siipplem,  Ling. 
Lat.  emit  ex  Treb.  Poll,  in  Claudio 
Goth.  c.  3.  '  Illi  totius  orbis  jiidicio 
in  Rostris  posita  est  colnmna,  cum 
palmata  statua  superfixa.'  Majorem 
tamen  verbo  illi  auctoritatem  conciiiat 
hie  locus  Livii,  modo  sanus  et  integer 
sit.  '  Infigere  '  in  eadem  re  dixit 
Liv.  x.  26.  '  Gestantes  capita  lanceis 
intixa,  ovantesque  nioris  sui  carmine.' 
'  Snbfigere  '  Suetonius  in  Galb.  c.  20. 
'  Hasla  subfixum  non  sine  ludibrio 
circura  castra  portarunt.' 

^  S  Et   in  consilio   upud   cousulem] 


Ita  prima:  edd.  pro  quo  in  concilio 
substituit  Modius.  Sed  recte  Gro- 
nov.  ad  XLiv.  2.  §  5.  priscam  lectio- 
nem  vindicavit,  eamque  a.  1665.  in 
contextum  recepit. 

In  Mtolos  conferebant  catissayn:  ah 
iisfuga]  Falso  banc  culpam  in  vEto- 
los  conlatam  esse,  testatur  Appian. 
Alex,  in  Exc.  Legat.  num.  xxvi. 
AlTuKanf  5e  Kol  frepoov  'EW-fivuv  Kare- 
^eiffaTO,  &s  irpuTuv  rpairivruv, 

§  9  £<  ceteros  socios  Gracorum  po- 
pulurum]  Intelliguntur  Graeci,  qui 
erant  socii  Romanorum.  Notandum 
genus  loquendi  socii  Grcecorum  popu- 
lorum  pro  socii  Grzeci.  '  Socios  ex 
Graecis  populis  '  vocavit  c.  58. 

§  10  Thessali  pro  condone  laudalil 
Appian.  Exc.  Legat.  num.  xxvi. 
'EKKXrjaiav  awayaywv  &ecrcrd\ois  p.\v 
ifxaprvprjcrev  us  av^piaiv  ayaQols  Trepl 
T^)V  (Tv/xcpopav  yevofxivois. 

Cap.  LXi.  §  2  Dona  ex  his,  aliis, 
Sfc.  dono  dabat]  In  Lis  non  quidem  of- 
fendit  repetitio  vocis  '  donuni:'  sae- 
pissime  enim  Livium  voces  modo 
usurpatas  repetere  solilum  fuisse, 
vidimus  ad  i.  3.  §  9.  sed  potius  ipsa 
locutio  '  donum  dono  dare, '  cnjus 
aliud  exemplum  nonduni  notavi  : 
'  donis  donare  '  babenuis  1.  xxv.  c.l8. 
'  Laudatusque  ibi  magnifice  et  donis 
donatns  :'  at  multum  adliuc  diiferunt 
'  donis  donare  '  et '  dona  dono  dare.' 
Vel  igitur  alferutrum,  aut  dona,  ant 
dono,  expungendum  arbitror,  vel  pro 
dono  dubat  legendnm  esse  donabtit. 

Scuta  erant  supra  mille  quingena^ 
Ita  Gruteri  postrema  editio.  Pri- 
ores  per  notas  exhibent  supra  MD. 
quod  reddendum  erat  supra  mille  quin^ 
genla,  nt  recte  edidit  Crevierius. 
Vide  ad  xxxii.  28.  ^  11.  et  xlii.  66. 
§5. 

Lorica  thoracesque  mille  amplius 
summam  explebant]  Lege  millenuni.  J. 
F.  Gron.  Vulgatac  lectionis  sensus 
est  lorica  thoracesque  explebant  amplius 
summam  mille,  id  est  amplius  quam 
sumuiam  mille  partiniloricarum,par- 


T.    LIVII    rilST.    LIB.   XLII.   CAP.   62. 


12171 


tim  thoracum.  Oronovius  mUlenum 
conjecit,  ut  per  niimerum  distribii- 
tiviim  indicaret,  explesse  amplins, 
qiiam  siUDmam  niillc  loricanim  et 
niille  tlioracmn.  Licet  autem  priniai 
edd.  pernotas  legant  M.  ampUussuin- 
tnatn,  tamcn  miUenum  'cum  Clerico  in 
contextum  admittere  non  audeo. 

§  4  Meliorein  partem  hostium,  equi- 
tatum  Romanuin]  Vide  Spaiiliem.  ad 
Oiat.  Jiiliani  i.  112.  Sed  miror  Li- 
viiim  in  describendo  prcelio  nihil  de 
equitatn  Romano  fnso,  quo  se  tanto- 
pere  jactat  Perseus,  dixisse;  sed 
iantum  equitatiim  Grtrcorum  ab  eo 
victum  nanasse.  Duk. 

§  9  Humeris  gerentes  ante  ora  sua 
audivere]  Bifrontes  iitiqne  fiiere  hoc 
genus    itominuin,   qui,  quae  humeris 
gerebant,  ante  ora  sua  habuere.  Ex- 
piemiis  hoc  monstrum  scribendo,  et 
(jtii  vie,  ul.,  spolia  cccs.  host,  humeris 
geventes,  facinora  sua  audivere.     Vel 
decora  sua.  J.  F.  Gronov.    Donjatius, 
licet    emendationeni     Gronovii    non 
modo  ingeniosam,   sed    etiam   valde 
probabilem    et    rebus    congruentem 
fateatur,  ut  tamen  vulgato  patroci- 
nium   paret,  statuit,  si  Macedonico 
more  ex  imitatione  Herculis  inposita 
capiti  atque  humeris  ponamus  spolia, 
(cnjusmodi    ferarum    pelles,   quibus 
galearuni  ac  thoracnm   vice  nteren- 
tur)  nihil  vetare,  qnominus,  quae  hu- 
meris  gerebantur,    potuerint    etiam 
partem  oris  aliquam  vestire:  potnisse 
et  alacres  videri,  quod  ante  ora  sua 
(quae  Hebraica  loquendi  forma  idem 
significat  ac  coram  se)  audirent,  qu-ae 
a  rege  de  se  ipsis  pronunciata  publice 
fnerant.     Quid    iioc    homine   facias, 
cui  similia  excidere  potueruut?  Per 
*  spolia   csesorum   iiostium  '    intclli- 
guntur  arma  cassis  hostibus  erepta, 
qualia  scuta,  loricap,  thoraces,  galeae, 
gladii  et  similia  supra  Iioc  cap.  me- 
iiiorata:  qua  autem  ratione  ilia  hu- 
meris gcstata  partem  oris  vestire  po- 
tuerunt  ?  ant  quid   hie  faciunt  fera- 
rum pelles?   Staiucre  euim,  milites 


Romanorum  caesos  (illis  enim  erepta 
spolia  erant)  Macedonico  more  ex 
imitatione  Herculis,  ferarum  ppllibiis 
galearuni  ac  thoracum  vice  usos  esse, 
quae  demum  dementia  est  ?  Cur  deni- 
quc,  ut  vulgatam  scripturam  probam 
esse  doceret,  hue  adtulit,  Hcbraicam 
loquendi  formulam  ante  ora  sua  idem 
significare,  ac  coram  se  ?  An  Livium 
eam  imitatum  esse  sani  capitis  judi- 
cium videri  potest?  Neque  probare 
possum  Clerici  sententiam,  qui  qui- 
dem  aguoscit,  ante  ora  sua  referri 
non  posse  ad  arma,  quae  humeris  ge- 
rebantur, sed  tamen  mininie  niuta- 
tione  opus  esse  contendens  jungit 
ante  ora  sua  audivere;  quod  exponit 
coram  ipsos  laudanlem  Persea  audi- 
vere. INIirum  loquendi  genus  '  ante 
ora  sua  audire'  pro  coram  se  lau- 
dantem  audire,  cujus  simile  exem- 
plum  adductum  oportuerat.  Nihil 
magis  placet,  quam  prior  Gronovii 
conjectura  :  addita  litera/,  quae  elisa 
erat  ab  ultima  litera  vocis  praeced. 
parva  mutatione  ex  ante  ora  iit  faci- 
nora. 

§  11  Ad  Mopselum  posuit  castra'] 
Mopsium  lego  ex  Stephano  :  yidy^tov 
■KoXis  T^s  neAarr7i«Ti5os  X'^P"-^  Oerra- 
Ai'os'  ^rpa^oiv  iuvdrri.  Sigo7l.  Locns 
Strabonis  a  Stephano  laudatus  exstat 
lib.  IX.  p.  443.  ubi  docet  Thessaliae 
nrbem  Mopsium  dictam  esse  aMopso 
Lapitha,  expeditionis  Argonaulicae 
socio.  De  Mopso  illo  vide  Burm.  in 
Catalogo  Argonaut,  quern  Valer. 
Place,  prjefixit. 

Cap.  lxii.  ^  3  Consilium  hahenti 
regi  dc  summn']  Ita  edd.  vett.  usque 
ad  Modium,  qui,  nescio  quo  odio  vo- 
cem  consilium  prosecutus,  ut  innu- 
meris  locis  antea,  ita  etiam  hie  ei 
concilium  siibslituit.  Id  merito  dis- 
pliciiit  Gronovio,  qui  ad  xi.iv.  2.  §  5- 
priscam  lectionem  vindicavit,  et  a. 
1G65.  contextui  restituit.  Prjeterea, 
summa  ita  absolute  poni,  nullum  sup- 
petit  exemplum.  Puto  igitnr  exci- 
disse   vocero,  et  Icgendum   esse   de 


12172 


NOTiE   VARIORUM    IN 


summa  belli.  Ita  xxxi.  37.  '  Non  in 
pfcvseiitis  modo  certamiiiis  gloiiaiii, 
sed  in  siimmam  etiain  belli  proft'Cttiin 
foret.'  XXXII.  17.  '  Ad  siiinmam  uni- 
versi  belli  pertinere  ratiis.'  xxxvi. 
14.  '  Consul  Larissam  est  profectus, 
ibi  de  siinima  belli  consnltaturus.' 
XLiv.  2.  *  Consultare  de  siimiiia  ge- 
rendi  belli  coepit.'  c.  3.  '  Postqiiani 
siimmam  belli  tani  e  propinquo  con- 
spexernnt.'  Eodem  modo  summa  rei, 
vel  rerum ;  de  quo  vide  ad  vni.  26. 
§  6.  Similiter  etiam  Dukeriis  le- 
gendiini  censiiit,  laudato  loco  Virgil. 
yEn.  IX.  227.  '  Consilium  summis 
regni  de  rebus  habebaut.'  Posses 
etiam  de  summo  hello.  Vide  Oudend. 
ad  Caesar.  B.  Gall.  viii.  C.  et  ita 
'  summa  res'  ac  '  summa  respublica,' 
de  quo  vide  Gronov.  ad  xxvi.  10.  §  1. 
et  xxxviii.  50.  §  9.  Ceterum  cum 
his  ccnferendus  est  Polyb.  in  Exc. 
Legat.  LXix.  qui  refert  similiter, 
quosdam  eoruni,  quos  Perseus  in  con- 
silium vocarat,  ei  auctores  fuisse,  ut 
de  pace  legates  ad  Romanos  mit- 
teret,  eumque  illis  obteniptrasse. 
Appian.  Alex,  in  Exc.  Legat.  num. 
XXVI.  aliis  de  caussis  legatos  niissos 
snspicatur. 

Ut  secundd  furluna  in  conditione  lio- 
nestce  pacis  uterelur]  Forte  in  conditio' 
fiem-  J.  F.  Gron.  Doujatius  vulga- 
tum  adversus  Gronov.  tuetur,  ac  do- 
cet  in  conditione  pacis  poni  pro  in  pace 
condenda,  cum  pacem  faceret.  Rlalo 
tamen  in  condilionem  honestce  pacis,  id 
est  ad  condendam  pacem  bonestam. 
Vide  ad  xxii.  25.  §  19.  De  usu  vocis 
'  conditio '  bac  notione  vide  ad  xxiv. 
30.  ^  1. 

§  6  Neijue  finiri  helium  magnificen- 
tius]  Omnino  Iiic  desiderari  vocem 
posse,  judicat  Cievierins. 

^  9  Legati,  ad  consulem  missi]  Qui 
a  Polyb.  Exc.  Leg-it.  num.  lxix.  vo- 
cantur  TldvTavxos  BaXuKpov  Koi  MrjSciiv 
Bepoiivs.  Utriusque  Livius  jam  su- 
pra meminisse  creditur.  De  Pan- 
tauclio  vide  ad  c.  39.  §  9,  de  altero  ad 


c.  58.  §  7. 

§  10  Pacem  pet  ere,  vectigal,  SfC.  dw 
turum  Persea^  Ultimum  verbum  Cre- 
vierio  videtur  esse  a  mala  manu,  quae 
Livio  succiirrere  voluerit,  ne  nimium 
liiaret  oralio.  Similem  ob  caussam 
se  conjecisse,  delendam  esse  vocem 
censehat  xxx.  7.  §  7.  censeo  xxxvi.  7. 
§  3.  Minori  mutatione,  unica  tantnm 
litera  inserta,  Pacem  petiere  legit  Jac. 
Perizon.  ad  niarginem  Livii. 

Cessurum  prinnim]  Pro  primum  re- 
pono  Perseum,  evidente  sensu :  nam 
dixit  etiam,  *  vectigal,  quantum  Phi- 
lippus  pactus  esset,  daturum  Persea 
Romanis  pollicentes.'  Sigon.  CeS' 
surum  Perseum  Sigonii  est,  quum  ex 
codice  singulari  edidissent  cessurum 
primum,  Ille  qiiidem  evidente  sensu 
conjecturam  suam  probari  putat.  At 
quis  credat  Livium  ibi  repetere  vo- 
luisse  vocem  Persea ;  dein  non  Persea, 
sed  Perseum  dicturum  fuisse?  Lege 
potius  cessurum  et  ipsum,  J.  F.  Gron. 
Sigonii  conjecturam  admitti  non 
posse,  optime  J.  F.  Gronovins  osten- 
dit.  Vel  igitur  cum  eo  legendum 
cessurum  el  ipsum,  vel,  quod  Jac.  Peri- 
zonio  ad  marginem  Livii  visum  erat, 
cessurum  quam  primum. 

§  12  Ita  pacem  dari,  si  de  summa 
rerum,  ^c]  Eadem  sententia  est  apud 
Plutarch,  in  Apoplitheg.  P.  Licinii 
consulis  p.  197.  Sigon.  Polyb.  id  ita 
exprimit  in  Exc.  Legat.  num.  lxix. 
TlA^v  rJre  ye  TOMvrriv  iSaiKay  rijv  and' 
KpLffiv  iKe\evov  yap  iwiTptTreLV  thv  Xlep- 
aia  TO  icaff  aurSv  Kol  Ka66\ov  StSSvai 
TTJ  CTvyKAriTCj}  t^v  f^ovaiav,  ws  tLv  owttJ' 
SoKTJ  fiovXevecrdaL  Trepl  ruv  Karh  rijy 
MaKedoviav.  Appian.  in  Exc.  Legat. 
num.  XXVI.  'O  Se  Uepae?  fiev  oTre/tp*'- 
paro,  'Pocfxaiuu  a|iax  ovk  elvai  StaAvceis 
avTiS,  el  /j.^  Koi  MttKeBSvas  Kal  savriy 
iiriTpi^eie  'Vuixalois. 

§  13  Bliraculo  ignaris  **  maris  per- 
tinacia]  Tolle  asteriscos  :  nihil  enim 
prorsiis  abpst  :  Hcec  ijuutn  ren.  legati, 
miracxdo  ignaris  maris  periinacia  Rom. 
esse,    Nihil  est  difficultatis,  nisi  quod 


T.    LIVII   HIST.   LIB.    XLII.   CAP.  G3. 


12173 


rh  Romanorum,  (\\\isi  bis  positiim,  ar- 
cipiendiim  est  lioc  sensu:  niiraculo 
crat  pertinacia  Uomanoruni  ignaris 
iiioris  eornndeni  Macedoiiibiis.  J.  F. 
Gronov.  Asterisci,  qiios  Gronovins 
recte  sustulit,  absnnt  eliani  ab  om- 
nibus edil.  antiquioribns,  Dan.  Hein- 
siiis  deinnm  eos  addidit  in  ed.  Eize- 
viriana  :  ignaris  maris,  oiijiis  nempe 
modo  meniinerat  :  '  Ita  tiini  mos 
erat,  in  adveisis  viiitum  seciindae 
fortiinse  gerere,  nioderaii  animos  in 
secundis.' 

Cap.  LXiir.  §  1  Quidam  vim  super' 
biamquc  experti]  Videtiir  exoidisse 
Maceclonum.  J.  F.  Gron.  Clericiis  ni- 
hil excidisse  existimat,  et  intelligit 
vim  et  snperbiam  Koiiianorum,  prop- 
ter qiias  victos  eos  nonniilli  Gra'co- 
rnm  gaudebant  :  sperantes  nempe, 
cos  idee  mitiiis  seciini  actmos,  vel 
commodam  reruin  novandarnm  occa- 
sionem  emersiiram.  Sed  omnino  prae- 
fereiida  est  Gionovii  sententia.  Non 
videtiir  enim  Livius  satis  decore  fa- 
teri  posse,  Romanos  siios  violenter  et 
siiperbe  cum  Grapcis  egisse  ;  qui  alibi 
gcntis  suae  vitia  in  qnosdam  tantiim 
eorum  duces  ac  magistratns  conferre 
sclet.  Praetcrea,  si  tamen  id  vel  vi 
veritatis  victns,  vel  injirudenter  fas- 
sus  est,  '  pravuni  studium'  vocare 
nequit,  quod  vim  et  superbiam  Ho- 
inanorum  experti  advcrsiam  eorum 
fortunam  Iseti  audirent.  Denique 
*  deteriori  favere '  dici  non  possunt, 
qui  vim  et  superbiam  Ronianorum 
experti  jNIacedoni bus  favent.  At  con- 
tra merito  '  pravum  studium  '  adpel- 
lat,  quod  quidam  Grzecornm  Mace- 
donibus  faverent,  a  quii)us  inpotenter 
habiti  essent ;  idque  recte  dicit  '  de- 
teriori  favere.' 

§  2  Dcteriori  atque  infirmiori  fa- 
vendo]  Scribe/aufiirfi.  Adbaeret  enini 
hoc  verbuni  t^  studio.  J.F.  Gron.  Si 
codex  vel  prisciE  edd.  favendi  pra;- 
ferrent,  ei  lectioni  controversiam  non 
censerem  movendam.  Nunc  vulgato 
adha^reo,  idque  expono  per  apposi- 


tionem  sive  epexegesin,  quasi  diccret 
pravo  studio,  id  est,  detciiori  atque 
infirmiori  favendo.  Ant.  Perizon.  ad 
marginem  Livii  adscripserat  sibi  eti- 
am  niliil  mutandum  videri,  et  verba 
lia>c  referenda  esse  non  ari  to  '  studio,' 
sed  ad  proxima  '  quo  etiam  in  ctrta- 
minibus  ludicris  viiigus  utitur.' 

§  3  Prator  ohpugiiaral]  Sensus  re- 
qiiirif,  nt  legauius  ohpugnabal.  Non 
enim  desiiterat  ab  obpugnatione.  Et 
ita  k'gendum  esse,  conjecit  etiam  Du- 
kerus. 

Prima  obsidione  mania  inlraverant] 
Jac.  Gronov.  ad  ii.  33.  §  7.  prima  ob- 
sidione accepisse  videtur  pro  prima 
parte  obsidionis,  pro  initio  obsidionis. 
Ita  autPin  vocem  '  primus'  suuii  posse, 
certum  est.  Hie  tamen  prima  obsidi- 
one proprie  acci|)iendum  est,  ut  dis- 
tinguatur  a  secunda.  Vide  c.  56.  Et 
ita  locum  exponeudum  esse,  Douja- 
tins  docuif. 

§  4  Si  qua  dcclinarent,  qui  agebant, 
ictum]  Locus  varie  accipi  potest,  pro 
ratione,  qua  interpungatur.  Si  jiingas 
qui  agebant  ictum,  sensus  erit,  si  illi, 
qui  agebant  ictum,  id  est,  qui  libra- 
mento  plumbi  incu«so  arietem  ad  ter- 
ram  urguere  conabantur,  ab  eo  dc- 
clinarent, et  aberrarent,  eaque  re 
fieret,  ut  aries  miirnm  discuteret.  Si 
interpungas  declinarent,  qui  agebant, 
ictum,  sensum  puto,  si  qua  declina- 
rent ictum,  neu)pe  molis  illius  pium- 
beae,  qui  agebant,  scilicet  arietem, 
et  liinc  aliquam  muri  partem  prorue- 
rent.  Hoc  posteriori  sensu  verba 
Livii  interpretatur  Crevieiius,  idque 
verius  puto,  quia  '  agere  ictimi '  po- 
tius  de  iis,  qui  murum  ictu  arietis 
feriebant,  quam  de  propugnatoribus, 
dici  posse  videtur.  '  Declinare  ic- 
tum,' ut  fere  ' declinaie  ictus  arietis  ' 
XXXVI.  23.  '  Quum  ariete  qnateren- 
tur  muri,  noii  iaqueis,  ut  soU  t,  ex- 
ceptos  declinabant  ictus.' 

Ex  ipsa  strage  covgestis  saxis]  Ex 
ipsa  ruinw  strage  omues  edd.  ante 
Gruterum,  cujus  ultima  vocem  ruinie 


12174 


NOTTE    VARIORUM    IN 


perperani  omisit.  Earn  veio  Crevier- 
iiis  demum  restituit.  'Strages'  sunt 
subversa  ac  strata  qiiaevis  corpora, 
sive  animata,  sive  inanimata.  Ita 
'strages  corporiim  arniorunique'  ii. 
59.  I  8.  uhi  vide:  'strages  pruinze' 
apnd  Val.  Flacc.  v.  159.  ita  Iiic  '  stra- 
ges riiinae,'  sunt  saxa  ac  lapides,  ex 
•jroruto  muro  passim  strata.  Simi- 
liter strata  proeiio  cadavera  '  stragem 
riiinas  similem  '  voravit  Livius  iv.  33. 
§  8.  nbi  vide.  Adde  Diikernni  ad  v. 
43.  ^  3.  Hoc  niodo  *  strata  minis  ' 
XXI.  12.  'Slrataqne  omnia  recenti- 
bns  minis  advenienti  Hannibaii  os- 
tendit.'  Et  moxiioc  cap.  'Superstra- 
tum minis  locum  fascibus  aridis  sar- 
menlomm  injectis.' 

§  5  Ut  corona  undique  mania  ad- 
gressurus]  tit  re  vera  etiam  adgres?ns 
est.  Quare  redtindat  vociila  ui,  qiiam 
deleo,  ut  natam  ex  nltimis  Uteris 
praeced.  jussif.  Vide  etiam  ad  xlv. 
20.  §  3.  Contrario  errore  eamdem 
particulam  a  literis  illis  interceptam 
esse,  vidimus  ad  xxiv.  16.  §  17. 

§  7  Incendio  intercepti  ab  hostel 
Legit  Florebellus  intersepti,  quod  est 
melius.  Sigon.  Intersepti  omnes  edd. 
practer  Basil.  1554.  quae  operaniir, 
nt  videtur,  errore  intercepti  exiiibet. 
Vemin  '  intersepire  '  inlustratur  vi. 
9.  §  7.  et  XXV.  39.  §  2. 

^  10  Seniores  inputieresque']  Ita  pri- 
mus Modius.  Priores  inpuhesque ,  mxoi 
invito  cod.  mulatum  non  oportue- 
rat.  Vide  ad  ii.  13.  \  10.  et  Vossium 
Gramm.  iii.  13.  Veterem  itaque 
scriptnram  Livio  reddidi. 

^12  Inde  Thebas  ductus  exercitus] 
Observat  Crevierius,  Thebanos  c.  44. 
decrevisse,  nt  tolleretur  regia  socie- 
tas,  et  fidei  legatorum  Romanomm 
civitatem  commendasse  :  et  c.  46. 
tentatos  a  rege  Perseo  nihil  motos 
esse.  Vel  igitur  liic  alterius  civitatis 
nomen  Liviuni  posuisse,  vel  aliqnid 
de  Thebanis  omisisse,  unde  nosse 
possemus,  cur  adversus  eos  Romanus 
exercitus  ducatur. 


Cap.  lxiv.  §  2  Spicas  falcibus  de- 
secantein']  Ita  deninm  Gronov.  1665. 
edidit.  Omnes  priores  fascibus  dese- 
cantetn  pro  desecantem  de  fascibus 
stramenti.  '  Secare  de  manipulis  ' 
dixit  V^arro  de  Re  Rust.  i.  50.  Utrnm 
falcibus  adiiiiiti  possit,  non  constituo. 
Vaicibus  utebantiir  ad  denietendum 
fminentum.  Utrum  vero  milites  de- 
messi  fmmenti  spicas  falcibus,  an 
alio  instrumento  desecuerint,  mihi 
non  constat.  Si  tamen  falcibus  feee- 
rinf,quid  adtinebat  id  memorari,  aat 
quae  in  ea  re  emphasis  est?  Priscam 
igitur  lectionem  revocavi. 

§  3  f7<  prima  luce  adgressus  falleret'] 
Vir  doctus  ad  niarginem  ed.  Curionis 
conjecit,  legendum  esse  adgressos.  Si 
quid  mutandum,  legerem  adgressurus. 
'Faliere'  absolute  sine  casu  inlus- 
travi  ad  xi.i.  2.  §  2. 

^  4  Nequidquarn  prima  stationes  ob- 
pressa]  Duas  puto  voces  deesse  huic 
sententiee ;  quod  apparebit,  si  ita 
legeris :  atque  ita  media  node  prof.,  ut 
pr.  luce  agg,  falleret,  neq.  tentavit:  nam 
prima  stationes  oppressa  tumultu  ac  ier. 
sua  cateros  exc,  sig.  datum  est  arma 
ext,  cap.  Aliter  si  legas,  nullum  elicies 
sensum.  Sigon.  Sigonius  : '  Duas  puto 
voces  deesse  huic  sententise ;  quod  ap- 
parebit, si  ita  legeris  :  atque  ita  media 
node  prof.,  ut  pr.  luce  agg.  falleret,  neq. 
tentavit :  nam  primce  stut.  oppressa,  ^-c. 
Aliter  si  legas,  nullum  elicies  sensum.' 
Sic  ille,  stili  liistorici  perszepe  non  ad- 
secutus  acuinina.  Nos  omnino  aliter 
legimus :  nihil  addi  patimur,  tantum 
distinguimus,  titque  ita  media  node 
prof.,  ut  prima  luce  agg.  falleret.  Neq.; 
prima  stationes  oppressa  turn,  ac  terrore 
suo  cateros  exc.  Hoc  compendium  lo- 
quendi  agnosce  in  auctore  de  B.  Gall. 
VIII.  5.  '  Equites  tamen  et  auxiliaries 
pedites  in  omnes  partes  mittit,  quas- 
cumque  petisse  dicebantur  liostes. 
Nee  frustra:  nam  plemmque  magna 
praeda  potiti  nostri  revertuntur. ' 
Idem  ibidem  cap.  19.  'Hostes  conci- 
dunt  animis,  atque  itineribus  diversis 


T.    LIVll    HIST.    LIB.    XLII.   CAH.   Gl. 


12175 


fiigam  qiinerunt.  Neqnicquam  ;  nam 
quilxis  difficiiltntibiis  locuiiim  Hoiiiu- 
nos  claudere  voliierant,  iis  ipsi  tene- 
bantur.'  CorDeliiis  Nepos  Alcibiacle 
c.'J.  '  At  Alcibiades,  victis  Atlienieii- 
sibiis,  non  satis  tiila  eadem  loca  sibi 
arbitratiis,  pcoitiis  in  Tliraciam  se 
supra  Propontidein  abdidit,  sperans 
ita  facillinie  siiam  fortiinam  occiili 
posse.  Falso :  nam  Tlirnces,  post- 
qiiam  eiim  cum  niafjna  perunia  ve- 
nisse  senserunt,  insidias  ei  fecerunt.' 
Florns  iv.  11.  '  Regina  ad  |)t'de8  Cae- 
saris  provolnta  tentavit  oculos  ducis. 
Frustra:  nam  pulrhiitudo  intra  pu- 
dicitiam  principis  fiiit.'  lia  distin- 
guendum.     Aniat  et  Lucretius.  Lib. 

IV.  vs.  465.  '  Quae  violare  fideu)  quasi 
sensibus  omnia  iiuaMunt.  Netjuic- 
quam;  quoniam  pars  liorum  maxima 
failit.'  Eodemque  libro  vs.  1106. 
'jnnguntque  salivas  Oris,  et  iiispi- 
rant  pressantes  dentibus  ora.  Ne- 
qnicquam; quoniam  nibil  inde  abra- 
dere  possunt.'  Moxque  vs.  1130.  *iin- 
guenta,  coronse,  serta  parantur.  Ne- 
qnicquam; quoniam  medio  de  fonte 
leponim  Surgit  amari  aliquid.'  Lib. 

V.  vs.  1332.  '  Nam  transversa  feros 
exibaut  deutis  adactus  Juuieuta,  aut 
pedibus  ventos  erecta  peiebant.  Ne- 
qnicquam; quoniam  ab  nervis  succi- 
sa  videres  Concidere.'  Neque  ofien- 
dat  quemquau),  quod  in  his  exemplis 
ubiquc  comparent  particnlae  navi,  aut 
quoniam ;  apud  Livinm  non  compa- 
rent. Possemus  multa  dare  exempla 
oratiouum  causaiium  sine  particn'a 
causali,  quemadmodum  auctoritate 
veterum  librorum  compluribus  eam 
locis  ejecimns.  Eurum  nonnuila  re- 
cordabitur  lector.  Sed  pro  omnibus 
opportunum  sit  bic  iliiid  Valcrii  \i. 
248.  '  Contra  autem  geminis  fidcns 
thoraeibus  ictum  Sustulit,  et  gladio 
Siboies  ferit  ultima  tali.  Nequic- 
quam:  jam  cuspis  iuest,  nee  fragmi- 
na  curat  Ambenus.'  Ejus  particidap, 
quia  proditam  a  quoquam  legisse  non 
Qiemini,  origo  et  ratio  haec  est:  A'£> 


quicquam  brevitcr  dicitur  pro  ne,  quod 
est  non,  vel  nee  ad  quicquam :  eo  mode 
ut  '  nee  aliud,' '  niiiil  aliud  '  inturdum 
pro  nee  vel  nibil  aliud,  aut  ad  nihil 
aliud  positum  notavimus  ad  1.  \xxi. 
c.  24.  Quod  autem  non  fit,  aut  juvat 
ad  quid(|uam,  id  frustra  et  incassum 
fit:  ideo  neqiddqwtm  idem  est,  quod 
'  incassum.'  Sed  et  potest  intehvgi 
verbum  '  facere,'  cum  dicimus  neqnic- 
quam: ut  sit '  fecit,'  '  fecerunt,'  '  fa- 
cit,'  '  faciunt,'  prout  conlextiis  ora- 
tionis  requirit.  Nam  et  jurisconsul- 
tis,  qui  non  jure  agit,  sic  ut  irritnm 
reddi  possit,  quod  agit,  nihil  egissc 
diriiur.  Hinc  apparet,  quid  senti- 
endum  sit  de  scriptura,  quam  Gif- 
fanio  Schoppioque  auctoribus  omnia 
fere  liodie  prala  recepernnt  nequi- 
qnam.  Vetustissimi  uti(|ue  dixerunt 
nequidquam,  vel  necqnidquam:  postea 
niolliores  auriculie  fecerunt  nequic- 
quam.  Si  quibus  amplitis  placuit  ne- 
quiquam,  ut  scribi  in  plerisque  vt  tt. 
lib.  scio,  non  intercedo  :  sed  mihi  le- 
gem aut  edictionem,  ut  sequar,  inhi- 
beri  non  patior.  J.  F.  Gron.  Locimi 
recte  distinxit,  et  concisum  loquendi 
genus  inlustravit  Gronovius.  Simi- 
liter Curtius  in.  5.  §  12. '  Uariusergo, 
qiumi  tain  superbas  literas  scriberet, 
fortunam  nieani  in  consilio  habuit. 
Sed  nequidquam,  si  niilii  arbitrio  mco 
curari  licet :'  et  Plinius  Hist.  Nat. 
xviii.  5.  '  In  agro  quiFStiiosissimam 
judicat  vitem  :  non  frustra:  quoniam 
ante  omnia  de  inpensaj  ratione  cavit.' 
De  ortbographia  vocis  'neqiddquam' 
vide  ad  xi,.  47.  §  9. 

§  7  Romani  ad  Crannonium  intaclum 
agruni]  Altera  litera  n  ejecta,  Crano- 
nium,  mox  Cranona,  et  cap.  seq.  Cra- 
nonis  legendum  esse,  viilimus  ad  lib. 
XXXVI.  cap.  10.  §  1.  Adde  Cellar. 
Geogr.  Antiq.  ii.  13.  683. 

§  8  Pridie  per  meridiem  j.rofecii] 
Forte  de  meridie.  Censoriuus  c.  24. 
'Tunc  meridies,  quod  est  medii  diei 
nomen  :  inde  de  meridie.'  ./.  F.  Gron. 
De  meridie  est  paullo  post  meridiem, 


12176 


VOTAL   VARIORUM    IN 


ut '  de  tertia  vigilia'  est  post  tertiam 
vigiiiam  inccptam,  ante  earn  exactam. 
Vide  ad  ix.  44.  §  10.  Praestat  tanien 
viilgatmn  seivari :  per  meridiem  est 
meridie,  iii  ipsa  nieridie.  Eo  sensu 
'  per  eos,'  vel  '  per  eosdem  dies'  pro 
iisdein  diebiis,  eodem  tempore  expo- 
suimus  XXX.  38.  §  5.  '  per  indiicias' 
ytTu  tempore  induciariim  est  xxx.  31. 
et  c.  37.  aliisf|ue  locis  :  '  per  noctein ' 
pro  noctii,  tempore  nocturno  apud 
Justin,  lib.  i.  capp.  8.  10.  et  xi.  15. 
'  per  tenebras'  apud  Ovid.  Her.  iv. 
141. 

Cap.  lxv.  ^  1  Ad  Mopsium  caslra  mo- 
vit]  Ita  Sigonius  legit,  quum  priores 
haberent  Mopselum.  Vide  ad  c.  61. 
§2. 

In  Plmlanneum  agrum  transeunt] 
Phalannceum.  Steph,  ^aKavva,  ^a\a.V' 
valos.  Sigon.  Strab.  Geogr.  ix.  440. 
"OpQriv  5e  riv^s  Tr)v  aKp6i:o\iv  tuv  $a- 
Kavvaiwv  elprjKaatv.  Unde  perperam 
Phalannceam  Tliessaiiae  urbem  nobis 
finxit  Pinedo  ad  Steph.  de  Urbib. 
voce  ^aKavvaia. 

§  2  Quantum  adcelerare poterut']  Rec- 
tepoterat,  si  de  solo  rege  dictum  est ; 
ut  XXIII.  28.  et  XX  VII.  28.  Sed  credo 
ad  onines  pertinere,  et  vel  potirant, 
vel  accelerari  scribendum  esse.  iii.46. 
'  Et  quantum  accelerari  posset,  Vir- 
ginium  acciri  e  caslris.'  Duk. 

§  4  Juncta  vehicula]  Li  v.  v.  23. 
•  Curru  eqtiis  albis  juncto  urbem  in- 
vectns.'  XXXIV.  1.  '  Neu  juncto  ve- 
hiculo  in  urbe  oppidove  velieretur : 
ubi  vide. 

^7  Abjiictu  sagiltarum]  Quia  den- 
sandls  scutis  non  extra  jactum  telo- 
rum  erant,  nee  liostes  ea  re  ab  jactu 
sagittarum  et  jaculorum  proliibere, 
sed  se  tantum  ab  eoriim  ictu  tueri 
poterant,  dubito  an  pro  jactu  legen- 
dum  sit  ictu.  '  Jactus '  et  '  ictus '  sae- 
pe  ita  permutantur,  ut  non  facile  sit 
decernere,  utrum  pra.'ferendnm  sit. 
Hie  ob  earn,  quam  dixi,  causam  me- 
lius videtur  ictu.  xxviii.  2.  'Quae' 
(tela) '  quum  Roniani  confetti,  ut  so* 


lent,  densatis  excepissent  scutis.'  I. 
xxxii.  c.  17.  *  Velut  in  constrnctam 
densitate  clipeorum  testudinem  pilis 
nequidquam  emissis.'  Duk.  Vide  ad 
XXVI.  40.  §  10. 

§  9  Cestrosphendonis  lulnerabantiir'} 
Descriptionem  liujus  teli  cum  ilia, 
quam  Suidas  in  voce  Keirrpos  verbis, 
ut  creditur,  Polybii  dedit,  contulit, 
et  utramque  pluribus  inlustravit  Lip- 
sius  Poliorc.  iv.  3. 

§  10  Huic  ad  libramen  pintKs  ires, 
velut  sagittis  Solent, circumdabantur,Sfc.] 
Id  est,  ei  pinnae  tres  additae  erant,  ut 
libratior  et  directior  certiorque  esset 
volatus  teli:  nee  erranti  diverseque 
nutanti  parte  ejus  posteriore  ictus 
irritus  esset,  telo  eodem  tenore  non 
eunte.  '  Funda,'  inquit,  '  media  duo 
fiinalia  imparia  habebat :'  medio  has- 
tili  inhaprebat  funda  ;  sed  ea  duplex, 
ut  latior  ejus  sinus  telum  melius  li- 
braret :  nam  '  funalia  duo'  interpre- 
tor  fundam  duplicem,  alteram  alteri 
continentem.  Funale  enim  opus  fu- 
narium  est  :  hie  funda  e  funibus,  pos- 
terius  funale  majus  et  latius  erat,  ut 
ictum  teli  adigeret  vebementius,  nie- 
liusqiie  telum  sustineret.  Duo  autem 
funalia,  quee  fundam  unam  faciebant, 
in  nodum  nectebantur,  ut  oplnor,  an- 
sula  facta,  cui  inserebatur  habena,  qua 
telum  rotabatur.  '  Cum,'  inquit, '  ma- 
jori  sinu  libratum  funditor  habena  ro- 
taret,  excussum  velut  glans  emica- 
bat.'  Hie  majorem  sinum  interpre- 
tor,  majoris  fundae  et  tanquam  dupli- 
cis  majorem  capacitatem,  in  qua  pen- 
debat  et  librabatur  telum.  Hoc  genus 
teli  nomen  adeptum  est  a  funda  et 
cestro,  id  est,  verriculo.  Sic  enim 
'  cestrum  '  Plinius  vertit  I.  xv.  c.  11. 
Turneb,  Adv.  xxx.  32.  Ultima  etiam 
ilia  vox  circumdabantur  aures  meas  ra- 
dit.  Sublatam  cuperem.  Gruter.  In 
adnotatione  Turnebi  quadam  Lipsio 
displicuerunt,  qua;  apud  ipsum  loco 
laud,  videnda  sunt. 

Funda  media  duo  funalia  inparia  ha- 
beba7it]  Ita  edidit  Gronov.  sed  forte 


T.    LIVII    HIST.   LIB.   XLII.   CAP.  G7. 


12177 


operarnm  aberratione,  qiiam  tamcn 
omnes  recentiores,  praptcr  Crevieri- 
nm,  inpiiulenter  servariint.  Priscam 
lectioneni  Imbelml  rede  Crev.  revo- 
cavit. 

§  11  Pars  vulnerata  mililum  esseQ 
A.  Perizonius  aii  niargiiiein  Livii 
conjecit,  forsitan  vocabiilum  hie  ex- 
cidiese,  ac  legendum  esse  jntis  magna 
vulnerata  inilitum  esset. 

§  13  Ad  jirmanda  levium  armorum 
auxilia]  Ita  ex  prima  ed.  emeridavit 
Grouov.  ad  xliii.  18.  ^  4.  Rasileen- 
ses  a.  1539.  eos<)tie  secuti  dederaut 
levium  armalorum.  Vide  ad  xxii.  37. 
§7. 

Cap.  lxvi.  §  5  Amissis  trecenis 
peditibus]  Sic  demiim  exliibet  ultima 
Gruteri,  qunm  priores  per  notas  de- 
derint  amissis  CCC.peditihus.  Cieri- 
cus  igitur  recte  dedit  trecentis.  Si- 
niili  eirore  sa?pe  Gniteri  ed.  ilia  in- 
fecta  est.  Vide  hoc  lib.  c.  47.  §  12. 
c.  61.  ^  2.  XLIII.  12.  §  4.  aliisqiie 
locis. 

§  7  lis  ccEsis,itigens  ibi  vexatio]  A  li- 
quid mendi  liic  latere,  Crevieriiis 
niounit :  sive  enim  ccesis  referas  ad 
vehicula,  ineptum  esse  ;  sive  ad  cap- 
tives, paiiim  vcrisimile. 

Sullo  exspectante,  utcumque']  Vide- 
tiir  fuisse,  millo  cxspectante,  dum  ut, 
exp.  agmen.  J.  F.  Gron. 

§  9  Sunt,  qui  eo  die  magno  prwlio 
pugnatum  auctores  sinf]  Auctores  sunt 
edd.  principes.  Horat.  i.  Od.  1.  vs. 
3.  '  Sunt,  quos  ciirriciilo  piilverem 
Olympicwm  Collegisse  juvat  :'  iibi 
vide  Beiitlei.  et  vs.  19.  *  Est,  qui  nee 
veteris  pocula  Massici,  Ncc  partem 
solido  deinere  de  die  Spernit.'  Sal- 
lust.  Catil.  cap.  19.  '  Sunt,  qui  ita 
dicunt  : '  ubi  vide  Cortium.  Veruni 
auctores  siH<  substituit  Sigon.  Et  ita 
Livius  loqiii  solet.  Supra  ii.  41. 
'  Sunt,  qui  patrem  auctorem  ejus  sup- 
plicii  ferant.'  in.  57.  '  Sunt,  qui  adi- 
les functos eo ministerio scribant.'  iv. 
7.  'Sunt,  qui  propter  adjectum  Veiens 
belluni  tribunos  milituni  trcs  creatos 


dicant.'  c.  26.  'Sunt,  qui  male  pug- 
natum ab  his  cunsulibus  in  Algido 
auctores  sint.'  c.  01.  '  Sunt,  qui  Ar- 
tenam  Veientium  fiiisse  credant.'    v. 

36.  '  Erant,  qui  extenipio  liomani 
enniium  censerent.'  c.  41.  'Sunt, 
qui  devovisse  eos  se  pro  patria  tra- 
dant.'  VII.  27.  '  Sunt,  qui  banc  mnl- 
titudinem  captivam  servorum  fnisse 
sciibant.'  x.  20.  '  Sunt,  quibu'*  ne 
ha^c  qnidem  ccrtamina  expoupre  sa- 
tis fiierit.'  Et  'Sunt,  qui  Umbros 
fiiisse  tradant.'  Alia  exempla  vide 
xxi.  6.    xxvi.  49.    XXX.  37.    xxxi. 

37.  XLIII.  4.  et  pliirihus  locis. 

T'jros  captns  circiter  duo  millia  octin- 
gentos]  Primae  edd.  i)er  notas  nuine- 
rales  scribuiit  MMDCCC.  Vascos. 
MMCCCC.  Pessime  omnium  ultima 
Gruteri  ed.  his  milk  trecentos.  Kecte 
Gronov.  1665.  duo  millia  octingentos. 
Vide  ad  xxxiii.  5.  §  5.  et  xxxviii. 
l.§  6. 

Cap.  lxvii.    ^  1  Hie  dies  et  Ro- 
manis  refecit  animos,  et  Persea  perculitf 
ut,  Sfc.  reciperet  copias'\  Vel  excidit  hie 
pariicula  ita,  vel  adeo,  cui  deinde  re« 
spondet  ut :  Persea  ita  percuUt,  ut ; 
vel,  quod  malim,  legendum  est  per- 
pulit,    id   est,    '  adegit,'    'permovit.' 
Supra  III.  30.  '  Is  metus  perpulit,  ut 
scribi  niilitem  tribuni  sinerent :'  ubi 
olim  itidem  edebatur  perculit.     Vide 
quffi   plura  ad  eum  locum  notantur. 
Hie  dies  est  acta  hujus  diei,  proelium 
hoc  die  commissum.     Cic.  pro  Sext. 
c.  12.  'Eqiiites  Komauos  daturos  il- 
lius  dies  pcenas,  quo,  me  consule,  cum 
gladiis  in  clivo  Capitolino  fiiissent.' 
Pro  Marcell.   c.  4.  '  Hiinc  tu  igitur 
diem  ttiis  maximis  et  innumerabili- 
bus  gratiilationibus  jure  antcpones  :' 
queni  locum  varie  tentans  Patricius 
non  intelltxit.    Justin,   ix.  3.    '  Hie 
dies  nniversae  Graeciae  et  gloriam  do- 
minationis,  et  vetustissimam  libeita- 
teni  finivit:*  ubi  vide  Gronov.   Flor. 
11.  6.  §58.  'Non  fnit  major  sub  iinpe- 
rio   Romano   dies,   quain   ille,  quum 
duo  omnium  et  antea  et  postea  ducum 


12178       NOT.E   VARIORUM    IN    LIB.   XLII.    CAP.  G7. 


niaximi,  ille  Italia^,  hie  Hispanioe  vic- 
tor, coniittis  coiiiiiiiis  signis  diiexere 
acieiii  :'  ubi  vide  Diilier.  iv.  12.  §  35. 
'  Varus  perditas  res  eodem,  quo  Can- 
iiensein  diem  Paulius,  et  fato  est  et 
animo  secutus.'  Vide  Gronov.  ad 
Senec.  de  Ira  iii.  36. 

Ad  Mopsium  moratus'\  Ad  Mopsdum 
edd.  principes  :  ad  Mopsium  enienda- 
vit  Sigonius,  qiiem  vide  ad  c.  61.  §  2. 
Prasterea  inox  Connum  editi  ante  Si- 
gouiiim,  qui  Gonnum  euiendavit  ad  c. 
54.  §  7. 

,  §  4  Corragum  Eumenis  prafectiun] 
Ita  Frob.  a.  1535.  At  prima  iK^oais 
Corracum.  '  Corragus  Macedo,'  sed 
dux  Eumenis,  memoratur  xxxviii. 
13.  'Eodem  et  Athenaeus,  Eumenis 
et  Attali  frater,  cum  Cretensi  Lenso 
et  Corrago  Macedone  venit:  mille 
pedites  mixtarum  gentium  et  trecen- 
tos  equites  secum  adduxerunt.' 

.  §  7  Quum  et  loco  et  prasidio  valido 
inexpugnabUis  res  esset^  Forte  inex- 
pugnahilis  urbs  esset.  J.  F.  Gron. 

§  8  Misagenem  Numidasque]  Vide 
ad  c.  29.  §  8. 

In  proximis  Tliessalice  urbibus'}  Ha2c 
lectio  ex  ultima  Gruteri  ed.  per  pos- 
teriores  omnes  propagata  est.  An- 
tea  vulgabatur  Thessalis  urbibus,  quod 


sine  caussa  mntatum  est :  ut  Thessa- 
la  urbes,  ita  'Tliessali  equites'  ix. 
19.  'Quatuor  millibus  eqnitum  max- 
ime  Thessalorum.'  XLir.  58.  '  Thes- 
sali  quadringenli  equites  parvo  inter- 
vallo  super  laevuni  coriiu  locati.'  Jus- 
tin. 1.  VII.  c.  6.  '  Exercitui  suo  robur 
Thessalorum  equitum  adjungere  ges- 
tiebat.' 

.  §  9  Gracarum  civitatum  socios]  Hu- 
jus  lectionis  auctor  est  Curio.  Prio- 
res  omnes  civitaliiim,  quod  revocavi. 
Vide  ad  xxxiii.  20.  §  11. 

§  11  Dubilariinde,  ulrum]  Non  est 
quo  referri  possit  dubitari.  Fortassis 
dubilare,  nempe  cocpit,  nolo  tisu  infi- 
iiitivi  aclivi  cum  ellipsi  liujus  verbi. 
Vel  dubitavit  hide.  Duk. 

In  Bceolia  adipiscenda  res']  Ita,  li- 
teris  operarum  lapsu  perperam  tra- 
jectis,  edidit  Grutenis,  quern  tamen 
omnes  recentiores  imitati  sunt.  An- 
tea  legebatur  adspiciendee,  quod  revo- 
cavi. Et  ita  legendum  esse,  Crevie- 
rins  conjicit.  De  locutione  '  adspi- 
cere  res '  hoc  sensu  vide  iioc  lib.  ad 
c.  5.  §  8. 

§  12  Vexantibus  eos  CoroncBis]  In 
hos  Licinium  crudeliter  consuluisse, 
apparet  ex  cap.  4.  libri  sequentis. 
Duk. 


LIBER    XLHf. 


Cap.  I.  §  1  Equestri  pugna  ricere 
Romaiii]  Paniin  veiecuDcle.  Quid 
enim  factum  eo  proelio,  quod  descii- 
bit  prascedenti  libro  cap.  59.  Turn 
ceite  vicli  sunt :  sed  supeiiores  fuere 
illo,  quod  refertur  c.  06.  Fiiit  igitiir 
forte,  qua  in  Thess.  eq.  proelio  primum 
victi,  deinde  vicere  Komani.  J.  F.  Gro- 
nov.  Doujatius,  Livium  unice  re- 
spexisse  putans  ad  pugnani,  xi.ii.  66. 
menioratam,  uiliil  nnitaiidum  ennten- 
dit.  Contra  Clericus,  docens  Livium 
aperle  testari  1.  XLii.  c.  59.  Kouianos 
victos  esse,  hie  etiani  equestri  pugna 
victi  Romani  legit.  Crevierius,  obser- 
vans  prioreuj  pugnain  descriptam  I. 
XLii.  c.  59.  majorem  multo  clario- 
remque  fuissequam  posteriorem,  ves- 
tigiis  Clerici  insisttns  existimat  Li- 
vium scripsisse  equestri  pugna  victi 
fuere  Romani.  Verum  Livius,  Roma- 
nis  suis  favens,  dissitiiiilasse,  et,  quod 
Gronov.  conjecit,  nobis  reliquisse  vi- 
detur  ;  nisi  quod  taiitum  transposilig 
vocibus  legam  equestri  pugna  victi  pri- 
nunn,  deinde  vicere  Romani.  Re|)etitio 
ToG  vicere  post  ticti  caussa  fuisse  vi- 
detur,  cur  tria  vocabiila  iic(i  primum, 
deinde  ab  oscitantibus  librariis  omit- 
terentur. 

Legatus,  in  Illyricum  a  consule  mis- 
sus] Pulo  deesse  hiijus  le^ati  nomen, 
nisi  inleliigainus  '  Q.  Muciun),'  de 
quo  paulo  ante  dixit  lib.  vlii.  exlre- 
mo :  '  Q.  Mucium  legatum  cum  duo- 
bus  millibus  ad  obtinendam  Ambra- 
ciaui  niisit.'  Quern  tanien  eodem  li- 
bro '  tribuuum  nulitum  '  appcllavcrat 
c.  XLix.  '  Duo  consulares,'  inquit, 
'  tribuni  militum  cum  eo  niissi,  C. 
Claudius,  Q.  Mucius.'  Sigon. 


Opulenta  duo  oppida]  Gebliardus  ad 
Nepot.  Chabr.  cap.  3.  liic  invenisse  in 
aliqua  ed.  videtur  opulentia.  Onines 
tainen  ilia?,  quas  ego  consului,  opU' 
lenta  constanter  servant.  Vide  ad  Li- 
vii  IX.  36.  §  2. 

§  2  Cartiunlem  munitam  urhem]  Rec- 
te  Carnuntem,  non  Carnuntum  vcl  Car- 
notum  cum  aliis,  nt  constat  e  Ms.  De 
situ  istius  urbis  dissertationem  scrip- 
sit  P.  Lnmbecius,  niultaque  antiqui- 
tatis  rudera  eodcni  spectantia  con- 
gessit.  Vide  ad  calrem  lib.  ii.  Comm. 
de  Bibl.  Caps.  p.  997.  Consulas  eti- 
ani Cellarii  Geogr.  Ant.  ii.  8.  p.  350. 
Hearn. 

§  3  Quam  prius  inlactam  urbem  re- 
liqueraf]  Corrigo,  quas  prius  intactas 
urbes.  Nam  dixit  'opulenta  duo  op- 
pida  vi  atque  arniis  coegit  in  deditio- 
nem,  omniaque  iis  sua  concessit.' 
Item  '  ne  duabus  oppuguationibus 
nequicquam  fatigatus  miles  esset.' 
Sigon. 

^  A  In  Gallia,  quam  sortitus  erat] 
Lib.  XLII.  c.  31.  consulibus  Macedo- 
nian! et  Italian!  decretas,  et  cap.  32. 
Cassium  Italian!  sortitum  fuisse  scri- 
bit.  Ha?c  non  pugnant  inter  se  :  nam 
nomine  Italiic  Liguria  et  Gallia  de- 
signantur.  Liguria  superioribus  ali- 
quot annis  utrique  consuli  decreta 
fuerat,  lib.  XL.  capp.  35.  44.  lib.  xi.i. 
capp.  17.  18.  et  I.  XLII.  capp.  1.  9. 10. 
quorum  alterunicuu!  Liguria  Galliam 
quo(|ue  obtinuisse,  ex  lib.  xi.i.  capp. 
17.  18,  colligitur,  et  eo  quocjue  pro- 
babile  est,  quod  nusquam  lefert  Li- 
vius,  qui  pr.etores  post  an.  lai.xxvi. 
Galliam,  ut  ante,  sortifi  fueriut,  quo- 
rum postremi  fuerunt  Cn.  Cornelius 


12180 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Scipio  et  P.  Valerius  Lsevinus,  xli. 
8.  Hoc  anno,  qnnni  consulibus  P. 
Licinio  Macedonia,  C.  Cassio  Italia 
evenisset,  hie  Ligures  et  Galliani  pro- 
vincias  liabnit,  ut  A.  Atilius  consul 
anno  sequenti,  c.  9.  Duk. 

§  8  Triginla  diernm  frumentum  vii- 
Uti  datum]  Vide  Sciielium  ad  Polyb. 
c.  7.  Diik. 

^  9  Ut  suam  provinciam  relinqueret, 
in  alienam  iransirei']  De  liac  re  vide 
quae  notantiir  ad  xxvii.  43,  §  6. 

Novo  perkuloso  itinere]  Novo  etperi' 
euloso  virdoctus  ad  marginem  ed.  Cu- 
rionis  scribendum  conjecit ;  qnodsibi 
quoque  verius  videri,  Clericns  mo- 
nuit.  Ratio  emendatiouis  esse  vide- 
tur,  quod  ipsis  displicnerint  duo  epi- 
theta  nni  substantivo  acrvvBirus  junc- 
ta.  Sed  vide  ad  i.  14.  §  7.  Mox 
ducere  et  aperire  edd.  ante  Gronov. 
qui  duceret  et  aperiret  substituit. 

§  10  Ut  C,  SulpiciusprcEtorl  Valde 
festinavit  Sigonins,  qnum  de  Ant. 
Jur.  Prov.  II.  2.  lioe  ad  legatos  im- 
peratonim  in  belio  retiilit.  Duk. 

§  11  Nisi  cum  qua  setialus  gerendum 
censuerat]  Forte  legend  urn  censuerit. 
Et  ita  Jac.  Perizonius  sibi  scriben- 
dum videri  ad  marginem  Livii  no- 
tavit. 

Legati  ii  profecti]  Corrigo  legati  III. 
profecli,  id  est,  legati  tres  profecti. 
Sic  xi.i.  22.  '  In  JVIacedoniam  quoque 
mittendos  legatos  senatns  censuit. 
Tres  missi  sunt:  C.  Laeiius,  M.  Vale- 
rius Messalla,  Sex.  Digitius.'  Sigon. 
Conjecturam  suam  Sigonius  in  con- 
textum  adscivit,  quam  rectius  alii 
itcrum  rejecerunf.  Nam  praecessit 
jam,  *  Uecernunt,  ut  C.  Sulpicius 
prastor  tres  ex  senatu  nouiinet  lega- 
tes.' Gronovins  Legati  hiprofectiedi- 
dit. 

P.  Marcius  Rex]  Niisqiiam  alibi 
praenomen  P.  in  familia  Regnm  gen- 
tis  Marciae,  ac  ne  in  ulla  quidem  alia 
ejusdcm  gentis  apnd  Livinni  inveni. 
'  Q.  Marcius  Rex'  est  xxxiir.  35. 
quo    prxnomine  etiam   aliarum  fa- 


miiiarum  Marcii  multum  usi  sunt. 
Duk. 

Cap.  II.  §  1  Legati  aliquot  populo- 
rnm  in  senalum  introducti]  In  senatu 
inlroducti  edd.  principes  ;  pro  quo 
Sigonins  dedit  in  senatum.  Supra  x. 
45. '  Legationes  sociorum  a  M.  Atilio 
praetore  in  senatum  introdiictae  :'  ubi 
vide  quas  notavi.  xxxvi.  35.  '  Phi. 
lippi  regis  legati  sub  idem  tempus  in 
senatum  introducti.'  XLiii.  3.  '  Gn- 
lussa  prior  in  senatum  introductus.* 
XLV.  17.  '  Legationes  inlroducere  in 
senatum  placuit.'  c.  20.  '  Introduc- 
tus  in  senatum,  gratulatus  victoriam.' 
c.  42.  *  Eis  in  senatum  introductis, 
responsum  ex  auctoritate  senatus 
est.'  Vide  Sigoninm  ad  xxvii.  51.  § 
5.  Ultima  litera  vocis  senatum  a  pri- 
ma syllaba  vocis  seq.  intercepta  vide- 
tur.  Idem  error  commissus  est  apud 
Caes.  B.  Civ.  i.  7.  '  Novum  in  repub. 
lica  introductura  exemplar  queri- 
tur  :'  ubi  recle  unus  cod.  in  rempubli- 
cam  praefert,  probante  in  variis  lec- 
tionibus  Oudend. 

§  3  L.  Canuleio  pratori,  S^-c,  nego- 
tiuni  datum  est]  A  senatu  extra  ordi- 
nem,  quia  leges  et  quaestiones  de  re- 
petundis  nondum  constitutae  erant. 
Sigon.  de  Judic.  ii.  27.  Duk. 

§  5  L.  JEmilium  L.  F.  Paullum]  L, 
^milium  M.  F.  omnes  edd.  ante  Grn- 
teruni ;  cnjus  ultimadeditL.  iE»ni/i?<m 
L.  F.  ex  sentenlia  Pighii.  Is  enim  irt 
Annal.  ad  an.  laLxxxii.  p.  367.  mo- 
nuit,  L.  Mmilium  M.  F.  Paullum  fu« 
isse,  qui  obiit  in  proelio  Cannensi : 
ejus  filium  fuisse,  qui  in  praetura 
Hispaniam  ulteriorem  sortiebatur  a- 
pud  Liv.  xxxvi.  2.  Is  autem  an. 
I3LXXI.  consul  creatus  in  Fastis  Ca- 
pit.  vocatur  l.  aimilivs.  l.  f.  m.  n. 

PAVLLVS. 

§  G  Bis  ampliatus,  tertio  absolulus 
est  reus]  In  judiciis  antiquis  '  ampli- 
are'  vcrbuni  forense  erat,  et  signifi- 
cabat  interloqui,  sen  sententiam  dif- 
ferre,  quuin  causa  adluic  esset  obscu- 
ra,  nnde  judex  pronunciabat  'nonli- 


T.   LIVII    HIST.    LIB.   XLIIJ.    CAP.   2. 


12181 


qnet.'  Cic.  pro  Cluent.  cap.  28. '  Ho- 
mines sapientes,  qui  iieque  nbsolveie 
hoiiiiiiem  nocentissiiniini  possenf,ne- 
que  re  incognita  prime  condeinnare 
vellent,  non  liqiiere  dixeiiuit.'  Hoc 
vei'bum  '  ainpliare '  non  exstat  in 
Pandectis,  exstant  tanien  leliquiK 
formnlae  '  non  liquet'  apnd  Ulpian.  1. 
13.  §  4.  D.  de  Kecept.  Arbitr.  Scri- 
bit  A.  Gelliiis  xiv.  2.  '  A  verbo  am- 
pliare  derivata  vox  ampliatio,  et  am- 
pliiis  pronunciare,  qua;  idem  signifi- 
cabant :'  quod  ex  Cic.  facile  depre- 
hendilur,  quum  in  Orat.  pro  Caecin. 
c.  10.  '  Quum  caussani  non  audisset, 
et  potestas  esset  ampliandi,  dixit, 
sibi  non  liqueie,'  Et  in  Verr.  i.  9. 
'  Glaucia  primus  tulit,  nt  comperen- 
dinaretur  reus,  antea  vel  judicari 
priuio  poterat,  vel  amplius  pronunci- 
ari  :'  et  rursus  c.  29.  '  Ut  de  Pliiio- 
danio  amplius  pronunciaretur:'  alias, 
ampliaretur.  Et  iteruni  i.  9.  *  Ut 
etiaoisi  lex  ampliandi  faciat  potesta- 
teni,  tamen  iste  turpe  existimaret, 
non  prime  judicare.'  EtadHereun. 
IV.  36.  '  Quid  fuit,  judices,  quare  is- 
tum  nefarium  ampliaveritis  :'  et  de 
Claris  Orat.  c.  22.  '  Quum  consules, 
re  audita,  amplius  de  consilii  senteu- 
tia  pronunciavissent.'  Ren)  banc  da- 
re aperit  Ascouius  ad  Cic.  in  Verr. 
I.  29.  '  Mos  veterum  fuerat,  ut,  si 
quis  absolvendus  esset,  statim  ab- 
solveretur,si  damuaudus,  statiui  dam- 
naretur,  si  causa  non  csset  idonea  ad 
damuationeni,  absolvi  tamen  non  pos- 
set, amplius  pronunciaretur.'  Veruni 
quum  Uomanis  mos  esset,  ctiam  ju- 
dicia  proferre  per  tabellas,  tres  da- 
bantur  tabella?.  diversis  notis  insculp- 
tae,  quaruni  quam  vellent,  in  nrnam 
iniponerent.  Una  habebat  signatum 
A,  quae  erat  absolutionis  notaj  altera 
C,  quae  coudeninationis  ;  tertia  N.  L. 
quae  '  non  liquere  '  significabat,  et  sic 
causam  vel  renm  ampliandum  ;  quod 
colligimus  ex  Cic.  in  Uivin.  Paullo  I. 
30.  D.  de  Re  Judic.  et  I.  fin.  de 
Injur.  Juncta  1. '  Decurionum,'  §  fin. 


ex  quibus  cans,  major.    Omitto  enim 
quod  alii  scripsere,  iiemj)e  D   dam- 
nationis  notam    fuisse,  et  Q  literara 
Graecani    mortis    notam    fuisse,    ex 
Pers.  Sat.  iv.  '  Tti  potis  es  vitio  ni- 
grum pra^figere  tlicta.'     Et  Martial. 
Epigr.  vii.  8G.  ad  Castriciuni, '  Nosti 
moriiferum  qiiivstoris,  Castrice,  sig- 
num.  Est  opeia>  pretium  discere  tlieta 
novum.'   Et  Ausouio  Epigr.  cxxviii. 
'  Tuumque  nouien   tlieta  sectilis  sig- 
net.'    Nam   de  litera  D  nihil  apud 
probatum  auctorem  me  legisse  me- 
mini ;  de  0autem  quod  diximus,  spec- 
tat  potius  ad  Greecorum,  quam  Ro- 
manorum  morem.     Sed  ad  rem  nos- 
tram  revertentes  '  ampliatos  '  scribit 
Livius  P.  Furium  Pliilum,  et  M.  Ma- 
tienum  reos,  hoc  est,  judicium  illo- 
rum   dilatum,   et  quum  dicenda   de 
integro  causa  esset,  excusatos  exsilii 
causa  solum   vertisse  :    et  M.   Titi- 
nium    bis  ampliatum,    tertio  absolu- 
tum.    Ilaque  '  ampliati '  dicebantur, 
ut  in  Annot.  Buda»us  tradit,  quorum 
daninatio    vel  absolutio  dilTerebatur, 
aut  quia  coram    testes    sistendi    es- 
sent,    et   cum  illis  committendi,  aut 
quia  nondum  plene  liquebat  aut  de 
crimine,  aut  de  modo  pa-nap,  aut  quia 
argiimenta    et    i)robationes    nondum 
satis  erant  idonea  ad  absolvendum  vel 
condemnaiuhim.      Ad    quod    videtur 
speclare  Plautinum  illud  in  Aniphitr. 
'  Jacent  rationes,  silet  judicium,  ne- 
scio  quid  dicam.'    Verum  (]uia  com- 
perendinalio  et  ipsa  crat  judicii  fe- 
rendi  prorogatio,  ob  id  lUida?us  idem, 
Sigonius  lib.  dc  Judiciis  ii.  22.  et  V. 
H.  Hotoni.  in  Coinm.  verbo  'Jus,' 
et  in  Conim.  in  Cic.  in  Verr.  i.  9.  in 
differentiis  assignandis  inter  amplia- 
tionem  et  compereudinatiouem  plu- 
rimum  laboravcre.     Nos,  quas  prae- 
cipiias   arbitramur,  brevitcr  adduci- 
mus.     Ampliatio  libera  erat  et  in  ju- 
dicum    potestate   posita,   comperen- 
dinatio  necessiiria  et   legis   Servilias 
imperio  constituta  ;  cujus  rci  passim 
iu  Verr.  exstaiit  cxempla.  Ampliatio 


12182 


NOT/E   VARIORUM    IN 


quoqne  sappins  fieri  poterat,  compe- 
rendinatio  semel  tantum  :  bis  fHClaiu 
amplialionem  ex  hoc  Livii  loco  col- 
liginius.  Publicanorum  quoriindam 
causam  tribns  ainpliatioiiibiis  proia- 
tam,  tradil  Cic.  de  Clar.  Orat.  c.  22. 
Valer.  Max.  viii.  (1.  absol.  2.)  scri- 
bit,  causam  L.  Cotta>,  repetiindariim 
accusati  a  L.  Scipione,  sfpties  am- 
pliatam  fiiisse,  at  compeiendinatione 
semel  judicium  dilatiim  alias  docui- 
mus.  Tertia  differentia  est,  quod 
ampliationis  tempus  in  jndicis  arbi- 
trio  positiim  erat,  compeiendinationi 
vero  perendinnm  diem  tantum  assig- 
natum,  hoc  est  diem  tertinm,  Grzeci 
ixiravpwv  dicunt,  id  est,  '  postcrasti- 
niim,'  quod  ex  Cic.  in  Bruto  c.  22. 
clare  peicepimus.  Hisce  tribus  dif- 
ferentiis  preecipue  ampliationera  et 
comperendinationem  distingui  puto, 
caeteras  minus  forte  veras,  vel  sal- 
tern hand  necessarias  censeo,  nt  puta 
quod  in  comperendinatione  posset  es- 
se ampliatio,  iieciuaquam  in  aniplia- 
tione  coinperendinatio;  et  quod  in 
comperendinatione  defensor  seu  reus 
primum  diceret,  secundo  loco  accu- 
sator,  in  ampliatione  primum  accusa- 
tor,  deinde  defensor  ;  ct  aliae  ejus- 
dem  generis,  quas  lubens  omitto, 
quum  ex  dictis  Livii  satis  senlentiam 
apertani  existimem.  M.  Donat. 

§  8  Ab  uUeriorihus  M.  Matienus']  Ila 
priscas  edd.  Sed  ultima  Gruteri  sub- 
stituit  M.  Matienius,  Caussam  vide 
ad  XLi.  28.  §  5. 

^  9  Prator  fueral]  Edd.  principes 
per  compendium  pr.fuerat.  An  forte 
scribendum  prcetores  fuerant?  Nam 
ita  paullo  ante,  '  Ad  recuperatores 
adducti  a  citerioribus  populis  P.  Fu- 
rius  Pliilus,  ab  ulterioribus  M.  Ma- 
tienus :'  et  mox,  '  Furius  Prapneste, 
Matienus  Tibur  exsulatum  abierunt.' 

§  10  Furius  Pranesle,  Matienus  Ti- 
bur exsulatum  abierunt]  Minmi  for- 
tasse  videri  potest,  eos  Praeneste  et 
Tibur  exsulatum  abiissc  :  id  enim  est 
propemoduin   '  Exquilias   a   ferventi 


mifrrare  Suburra;'  ut  cum  Satyrico 
lotiuar.  Sed  enim  urbes  erant  ali- 
quot Latinorum,  in  quas  exsilii  cau- 
sa solum  vertere  jus  erat  jam  inde 
ab  ultima  prope  antiqnitate,  in  qui- 
bus  has  duze  numerabantnr,  quod  Ha- 
licarnasseus  declarat.  Turnebus,  Ad- 
vers.  xvr.  21.  Livius  xxvi.  3. '  Pri- 
jisquam  dies  comitiorum  aderat,  Cn. 
Fulvius  exsulatum  Tarquinios  abiit: 
id  ei  justum  exsilium  esse  fcivit 
plebs.'  Ita  Ardeae  Camillus  exsnla- 
vit  V.  43.  in  quod  exsilium  eum  ante 
judicium  perfectum  abiisse  constat 
ex  V.  32. 

§  !  1  Nobiles  ac  potentes  compellare] 
Compellare  pro  accusare  poni  solet  a 
bonis  scriptoribus :  cujus  notionis 
multa  apud  reliquos  exstant  exem- 
pla,  quae  rescribere  longum  esset. 
Tumeb.  Advers.  xvi.  21.  Vide  Ma- 
nut,  ad  Cic.  ad  Fam.  viii.  12.  et 
Burm.  ad  Suet.  Czes.  c.  17. 

§  12  Ne  frumenti  cestimalionem  ma- 
glstratus  Romanus  haberet']  Hoc  de 
frumento  emto  et  aestimato  accipien- 
duni  arbitror,  et  simul  hiuc  colligo, 
ante  hoc  tempus  nondum  senatus- 
consulto  solitum  fiiisse  finiri  modum 
pecuniae,  quze  pro  eo  provincialibus 
solveretur,  sed  aBStimationeni  illins  in 
arbitrio  mugistratunm  fuisse  :  deinde 
autem  senatum,  avaritia  eorum  of- 
fensum,  ipsum  pretium,quo  socii  frn- 
nientum  Romanis  venderent,  consli- 
tuisse.  Nam  quod  Sigonius  de  An- 
tiq.  Jur.  Prov.  ii.  5.  scribit,  fiumenti 
emendi  et  imperandi  auctoritatem 
praetoris  totam  fuisse,  repugnat  iis 
qua'  Cicero  Verr.  in.  70.  tt  seqq. 
tradit.  Duker.  Crevierius  existimat, 
de  duplici  frumenti  genere  liic  agi, 
nenipe  aestimato  et  emto.  Per  aesti- 
matum  intelligit  id,  quod  magistrati- 
bus  Romanis  in  cellam,  id  est,  in  do- 
mesticum  usum,  a  provincialibus  su- 
niere  licebat,  sed  pro  quo  usu  inva- 
luerat,  ut  pecuniam  sibi  numerari 
juberent.  De  eo  agit  Cic.  in  Verr. 
III.  81.     Adde  Burm.  de  Vcctigal.  c. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIII.    CAP.  2. 


12183 


2.  p.  20.  Qnnm  antem  magistiatus 
in  eo  prHDclareiitiir  proviiiciales,  quod 
frumentiim  giandi  pretio  a:>stin)arent, 
Hispanos  hie  impetrare,  ut  inaRistra- 
tiis  Roiiiani  fnimentum  ipsiim  acci- 
pere  cogeientur,  non  fruineuli  aesti- 
mationeni,  sen  pro  fiumeiito  pccn- 
niaiii  :  vcl  ne  liceret  n)agistiatibii.s 
Roinanis  pretiiim  imponere  fnimen- 
to  illi,  quod  in  cellam  siimere  po- 
terant ;  sid,  si  pro  fruniento  pecu- 
niae niallent,  aestiiDatione  eonuiiuni 
et  publica  uterentur.  Per  enitnin 
frunienlum  inteliigit  id,  quod  pro- 
vinciales  Ronianis  vendere  jubtban- 
lur.  De  eo  agit  Cic.  in  Verr.  iii.  70. 
Adde  Burm.  de  Vectig.  c.  2.  p.  19. 
In  iilant  rem  niagistratus  Roniani  pe- 
ciiniani  e  publico  accipiebant:  ex 
qua  ut  aiiqnid  averterent,  frunien- 
tuni,  quod  enieie  dciiebant,  vilissiiiio 
pretio  aestiniabant :  in  eo  itaque  His- 
panos impetrasse  putat,  ne  vicesimas 
frumenti  vendere  cogerentur,  quanti 
vellent  niagistraius  Romani. 

Neve  cogeret  vicesimas  vendere  His- 
panos, quanti  ipse  vellet]  Plures  vice- 
simas et  differentes  apud  scriptores 
observamus.  Dion  Cass.  LV.  .565.  re- 
fert,  Octavium  Augustiini  vicesimam 
liaereditatis  et  legatornm,  exceptis 
quae  genere  proxime  junctis  ac  pau- 
peribus  morte  aliorum  relinqueban- 
tur,  statuisse  infcrri  in  a-rariiim  mili- 
tare  Capsaris.  Hinc  '  lex  Julia  de 
vicesima'  dicta.  Leges  addidisse  de 
h«reditatum  vicesima  Antoninum 
Philosopliuin,  scribit  Julius  Capito- 
linus  ejus  vit.  c.  ll.quas  ouiues  5us- 
tulisse  Justiniiiniini  constat  ex  C.  de 
Edicto  D.  Hadr.  tollendo.  Hnjus 
vicesimip  ibid.  I.  uit.  fit  mentio,  et  a 
Paulo  lib.  Sentent.  iv.  c.  6.  et  a  Pli- 
nio  in  Panegyr.  c.  37.  et  seqq.  lib. 
VII.  Ep.  ad  Corelliam  ep.  14.  et  alia 
rjusdem  lib.  ad  Fabatnm.  De  eadcm 
jEmilius  Macer  binos  libros  conscrip- 
sit.  Fuit  et  alia  vicesima  portorii, 
vectigal,  inquam,  quod  pendebatur 
pro  exportatione  rerum  ;  cujus  nu- 


minit  Cic.  in  Verr.  ii.  75.  inqniens, 
'  Scribit  H-S  LX  socios  perdidisse  ex 
vicesima  portorii  Syracusis.'     Quum 
Plinius  locis  allegatis '  vicesimas'  ver- 
ba facit,  sunt,  (|ui  inlelligant  de  vice- 
sima  reruni   vcnaliuni,  cujus    tamen 
impiissimaa    et     infandas    exactionis 
nullibi    meniinisse   scriptores  obser- 
vavi.     Fuit    et    alia    vice!<imae    lex, 
longe  antiquior,  lata  a.  ccxcviii.  cu- 
jus mcminit  Livius  lib.  vii.  c.  IG.  in 
haec  verba  :  *  Ab  altero  consule  nihil 
niemorabile  gestum,  nisi  quod  legem 
novo  cxemplo  ad  Sutrium  in  castris 
tributini  de  vicesima  eorum,  qui  ma- 
numit terentur,  tulit :  Patres,  quia  ea 
lege  baud  parvum  vectigal  inopi  aera- 
rio  additum  esset,  auctores  fiierunt.' 
Hac  libertini  tantum  tencbantur,  ob 
irlque  etiam  ad  Cioerouis  usque  tem- 
pera retentam,  ipscmet  uti  ad  Attic, 
scribens  ii.  16.  '  Portoriis  Italia^  sub- 
laiis,  agro  Campano  diviso,quod  vec- 
tigal   superest   domesticum,   praeter 
vicesimani  .'    quae,   mihi   videtur   una 
conciuncula  claniore  pedisse()Uorum 
nostrorum  esse  peritura.'    Hauc  Ne- 
ronem  cum  aliis  per  initia  sui  impe- 
rii, ut   popularem  auram   aucupare- 
tur,  sustulisse  vel  remisisse,  testari 
videtur  Tacit,  xiii.  31.  '  Aurum  vi- 
cesimarium  '  hinc  deductum  putant 
docliores,  quod  ex  hac  vicesima  col- 
ligeretur,  cujus  Livius  xxvii.  10.  in 
hac  verba  .'•ciibens,  niemiuit  :  '  C»- 
lera   expedientibus,  qua?   ad    belium 
opus  erant,  coi  suiibiis,  aurnni  vicesi- 
niariuiii,  quod  in  sanctiore  aerario  ad 
ullimos  casus  servaretur,  proini  pla- 
cuit  :  prompta  ad  quatuor  millia  pon- 
do   auri.'     De  hac   vicesima,  de  qua 
Pomponius   ait  A.  Ofilium    primum 
scripsisse  I.  2.  §  44.  D.  de  Ong.  Jur. 
intelligendum    opinatur    F.    HoLoni. 
At  de  nulla  harum  vicesiniarum  Livii 
verba   intelligenda,   turn    temporum 
computalio,  turn    ratio  ipsa  ^uadt•t. 
Nauique  nulla  earum  in  Hispauorum 
ila   erat    potestate,   ut   earn   quoquo 
uiodo    vendere    posseut,   sed   eorum 


12184 


NOT^   VARIORUM    IN 


omnium  exactio  ad  Romanes  magis- 
trains  sen  vicesimarios  exactores 
spectabat.  Quamobiem  ego -per  vice- 
simas  hoc  loco  interpreter  vigesiniani 
partem  fiumenti,  qiiain  Hispanorum 
uniisqtiisque  possidebat  :  duo  enim 
impetraverunt  Hispaui  a  senatu  : 
uniim,  ne  magistratus  Romani  eorum 
frumetito  pro  libitii  pretium  consti- 
tuerent ;  alteram  vero,  ne  cogere 
possent  eosdem  vicesimani  frnnienti, 
quam  liaberent  singuli,  parteui  ven- 
dere,  quaiili  ipsi  magistratus  velleut. 
31.  Donalus.  Haec  nulio  lestiuionio 
scriptorum  veterum  nituutur.  Qua- 
rum  rerum  'vicesimas'  dicat  Livius, 
nondum  e  Cujacio  Obs.  xxvii.  9. 
Sigonio  de  Ant.  Jiir.  Prov.  i.  1.  et  ii. 
5.  Buiengero  de  Vectigal.  c.  9.  Span- 
hem,  de  Praest.  et  Usu  Numism.  xiii. 
551.  (qui  in  priore  ed.  p.  797.  non 
videtur  alienus  fuisse  a  sententia  Do- 
nati)  et  Burnianno  de  Vectig.  c.  9. 
discere  potui.  Duk. 

Cap.  III.  ^  2  Ex  militibus  Romanis 
et  ex  Hispanis  tnulieribus,  ^c]  Qui  ex 
mulieribussusceptiesseut,quibuscuni 
jus  connubii  non  esset,  servorum  iu 
numero  fuisse  videntur.  Quidam  La- 
tinaj  conditiouis  fuisse  credunt,  quod 
hoc  Livii  loco  probare  conantur.  Sed 
aut  nihil  video  omnino,  aut  servos 
esse  Livius  osteudit:  manumitti  enim 
eos  scnatui  placuisse  scribit  ;  quo 
significat,  ingenuos  non  fuisse.  Sed 
et  earn  coloniam  Latinorum  fuisse, 
libertinorumque  appellatam  esse  scri- 
bit, quse  iinnissima  sunt  nostras  sen- 
tentise  adjumenta.  Turnebus,  Advers. 
XVI.  21.  Ex  hoc  loco  Sigonius  de  Ant. 
Jur.  Civ.  Rom.  i.  G.  et9.  et  Emendat. 
in  Disputatione  adversus  Robortel- 
lum  de  nominibus  Romanorum  ii.  7. 
8cribit  eos,  qui  ex  mulieribus,  cum 
quibus  connubium  non  esset,  nati 
erant,  '  in  numero  servorum  habitos 
fuisse,  et  ne  libertatem  quidem  ha- 
buisse;'  et  Turnebus  *  servorum  in 
numero,  non  ingenuos  fuisse.'  Hoc 
noD  in  universuui  de  omnibus,   qui 


nati  erant  e  mulieribus,  cum  quibus 
connubium  non  erat,  verum  esse  ar- 
bitror.  Nam  qui  ex  cive  Romano  et 
niuliere  libera,  cum  qua  connubium 
non  esset,  nati  erant,  non  illi  quidem 
cives  Romani,  sed  tamen  liberi  erant; 
nee  ullam  rationem  invenio,  cur  ser- 
vorum numero  haberi  dei>uerint :  par- 
tus enim,  quod  dicunt  JCti,  sequitnr 
ventrem.  Eos,  de  quibus  hie  agit 
Livius,  scrvilis  conditionis  fuisse, 
argumento  sunt,  quae  de  eorum  ma- 
numissione  et  appellatione  colonia?, 
in  quam  deducti  sunt,  dicuntur.  Hinc 
suspicor  matres  eorum  fuisse  captivas 
Hispanas  ancillas,  quarnm  liberi  con- 
ditionem  matrum  sequebantur.  Ul- 
pian.  tit.  v.  §  9.  '  Ex  cive  Romano 
et  Latina  Latinus  nascitur,  et  ex  li- 
bero  et  ancilla  servus  :  quoniam, 
quum  his  casibus  connubia  non  sint, 
partus  sequitnr  matrem.'  Attigit 
hunc  locum  etiam  111.  Spanhem.  in 
Orb.  Rom.  Exercit.  ii.  22.  sed  ita, 
ut  non  videatur  iu  eo  vidisse,  quod 
Sigonius  et  Turnebus.  Duk,  Eam- 
dem  sententiam,  quam  Dukerus,  fo- 
vent  etiam  Donjalius  et  Crevierius  ; 
quorum  dictis  nihil  habeo  quod  ad- 
dara. 

§  3  Eorumque  si  quos  manumisissetl 
Quum  in  provinciam  venisset  scilicet, 
ut  praesens  singuloruin  causas  cog- 
nosceret.  Nam  quod  non  dicit  Li- 
vius ut  eos  7naniimitlerel,  sed  euntm  si 
quos  manumisisset,  iudicio  est,  non 
eamdeni  omnium  causam  fuisse,  sed 
alios  manumitti  potuisse,  alios  non 
potuissc.  Si  quid  veri  in  eo  est, 
quod  de  niatribus  illorum  dixi,  qui 
post  mortem  patrum  in  alterius  do- 
mini  potestatem  non  venerant,  manu- 
luilti  potuerunt ;  quijusto  titulo  ve- 
nerant, non  potuerunt.  Duk, 

§  4  Latinam  earn  coloniam  fuisse'} 
Quando  ?  aut  ex  quo  ?  Immo  cum 
inaxime  fiebat,  deductis  eo  quatuor 
niillibus  hominum,  qui  ex  militibus 
Romanis  et  Hispanis  mulieribus,  qui- 
buscuni  connubium  non  esset,  erant 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIII.    CAI'.    4.   (D.)         12185 


nati.     Lege   igUur  Lalinam  earn  culo-  Eionjtus,  mendose  sciipluin  bit,  refcrt 
ninmesse,  (hoc  est,  in  posteruni  esse,  Sigonius  ad  '  Clondiciiin  '  liastarna- 
vcl  liaberi)  Liber linorumque  ajipellari.  iiini  »liicein,  qui  in  DardanidMi  cum 
J.  V.  Gron.  tiiginta  inillihus  iioniinuin,  ceteris  in 
§  5  Eodem  tempore  ex  Africul  Ad  patriam  reversis,  pervenisse  nieino- 
haec  verba  in  niaigine  priniae  ed,  as-  ratur  xl.  58.     Hac  de  catissa  pro  co, 
terisciis  est  adpiitus,  quasi  quic<Jain  quod  in  line  liujus  i'2piton)cs  snriliitur 
desint.    Vcriiin  (|uuni  niliil  desideiari  in   Ili-sptuna,   legit  ideui  iSigunius  in 
videatur,  rectesecuti  cditores  asteris-  Pti-o«/(«,  quae  JMricedouia;  regio   l>ar- 
cuni  oniiserunt.  danis  vicina.     Inde  conjiciebaui  nar- 
Cap.  IV.  (ix.)  §  1  Tanlum  pnvorein  rationeni  lianc  toiani  ad  Cn.Sicinium, 
ingressi  castra]  Hoc  loco  dcsideranlur  pijeloreni    anni    piioris,    pertiiiere  ; 
comitia  consulaiia,  qnibus  A.  Hosti-  qui,  quum  jn^i^dictiuneul  inter  pere- 
lius  Manciniis  et  A.  Alilius  Serranus  giinos   snrlitus   esset,   adjecta   prse- 
consules  facti  sunt.    HostilioMacedo-  terea  aliorum  negotioruni  cuia,  uti 
nia cvenit,  Atilio  Italia.  Item  comitia  ex  Nostro  li(|uet  libii  superioris  capp. 
praetoiia  cum    sortitione    provincia-  9.  10.  et  18.  prorogate  deinde  in  an- 
rum.     Ad  Iijbc  vero  desunt  res  a  P.  ntim    iui|)erio,    navalibus     terrestri- 
Licinio  proconsule  ill  Macedonia  ges-  busque  copiis  attribulis,  provinciam 
tae.     Qua  de  re  sic  in  Epitoma  :  'P.  Macedoniam  obtinere  jussus  fuerat : 
Licinius  CrassusproconMil  complures  trajectoque  ad  Apolloniani  exercitii, 
in  Gra^cia  urbes  expiignavit  et  crude-  tribunes   cum   valida    nianu    ad   oc- 
liter  diripuit :' quamquam  ex  Livio  cupanda    Dassaretiorum     atque    II- 
videlnr   legendum  connul,    non   pro-  lyrioruni,   ipsis    volentibus,    casieila 
consul,   quia   ait   paulo    post,    '  Quo  miserat  ;  quod  refertur  ejusdeni  li- 
crudelius  avariusque  in  Gra?cia  hcl-  bri  capp.  27.  31.  30.     Unde  non  ini- 
latumetab  consule  Licinio,  et  ab  Lu-  probabile    videbatur,     Licinio    con- 
cretio  prffitore  erat.'     Accedit  quod  sule  et  pracfecto  classis  Lucretio  eo- 
prorogatio  imperii  in  P.  Licinio  non  rumque  legatis  Persenm  circa  raari- 
fuit  uecessaria,  cum  A.  Hoslilius  con-  timadistinentibus,Sicinium,  quoDar- 
snl  hoc  anno  cum  imperio  in  Mace-  danis  Ronianorum  sociis  contra  Bas- 
doniam  venerit,  atque  ibi  hoc   tern-  tarnas  Thracasve  bellantibiis  sese  ad- 
pore  esset.     Loquitur  hie  de  quodam  jungerel,  in    intimam    Mactdouiam, 
prstore,    qui    hostes   sine    sanguine  qua   Dardanis  proxima  es't,  c\im  ex- 
domuit:  deinde  qui  a  P.  Licinio  con-  crcitu    penetiasse;    ila   ut,   qua;   de 
sule   in    seivilutem    adducli    erant,  Olouico  inlerenipto  scribunlur,  Clon- 
reslitutosin  libertatemcxpoiiit.   Qua  dico    convenire    potuerint.       Idque 
de  re  sic  in  Epitoma:  '  ob  id  capti-  suadebant  argumenta  duo  ex  Floro, 
vi,  qui  ab  eo  sub  corona  venieraut,  quibus  coufici  videbatur,  ea,  qus  de 
postea  restituti  sunt.'     Post  autem,  Salondico    Hispano  apud  turn  refe- 
quse  a  L.  Hortensio  pieetore  avarc  et  ruutur,  ad  lia;c  temporarevocari  non 
crudeliter  in  socios  facta  sint,  expo-  posse.     Alterum,  quod  ante  Salondi- 
nit:  de  quibus  sic  in  Epitoma: 'Item  cum    ponantur    Metelli   Maredonici, 
a    piaefeclis     classium     Kon.anorum  junioris  Africani,  D.  Hruli  in  Hispa- 
mnlta  impotenter  in  socios  facta.'    Si  nia   gesta;    qua?   sane  hoc   tempore 
qua  alia  hoc  loco  desiderentur,  paulo  posteriora  sunt :  et  quoil  Florus  cas- 
post  c.  IB.  ^2.  indicabo.  Sigon.   Hoc  tra  'consulis'  adita  dicat  ab  Oloni- 
caput  de  '  Olonico,'  quod  sub  finem  co,  quum  tamen  per  Imsce  annos  iiul- 
Epitomes  hujus  libri   Icgilur,  quasi  lus  esset  in  Hispania  consul,  citeiior- 
Oloniciis,  sive,  ut  alii  codd.  babent,  que  et  ulleiioi  per  propra: tores  regc- 
Delph.et  Var.Clas.                    Liiius,.  ai  II 


12186 

r 
entKr.     Venim  hnic  sentenliae   ve- 

liementerobstat.qutcfit  postea,Clon- 
tlici  meiilio  I.  xi.iv.  capp.  2G.  el  27. 
Licet  enim  il)i  Gallorum  regulus  di- 
catur,  diibiiiin  tanien  esse  noii  potest, 
qiiin  idem  sit  cum  snperioiis  anni 
Clondico  Bastarnainm  regnlo.  Bas- 
tarnae  qnippe  Oallicae  oiiginis,  ejiis- 
demqiie  cum  Scordiscis  generis  fiie- 
riint,  nee  sermo  nee  mores  ahliorre- 
bant,  teste  Livio.  Qiiin  et  Plutar- 
cbus  in  Paullo  TEmil.  p.  250.  Bn^tar- 
ras  bos  ipsos  vocat  Galios ;  et  Clon- 
diciis  Gailiis  e  Tbracia  (ipio  Clondi- 
cns  Bastarna  adveneiat)  a  IMiilippo 
vocatur;  narratiirqne,  spietis  Persei 
roiiditionibiis,  retro  cnm  snis  ad  Is- 
trum  rediisse  ;  ad  cujns  fluminis  ri- 
pam  iilteriorem  Bastarnarnm  sedes. 
Obstat  et  '  Hispaniae  '  nomen,  quod 
vocal)n]nm  qunin  constanter  et  edit! 
et  scripti  scivent,  in  Pceonia  appel- 
lationem  transferre  niilii  qiiidem  re- 
ligio  est.  Tental)am,  nnm  in  Hispa- 
nia  congrnens  quid  per  liosce  annos 
accidisset :  nee  vere  deerat  Metel- 
liis,  in  quem  convenire  posset,  quod 
Lie  ait  Noster,  '  lenitatem  pranoris, 
qua  sine  sanguine  ferocissimam  gen- 
teni  douiuerat,  gratani  plebi  Patribus- 
qne  fuisse.'  Metellns  saneapud  Flo- 
rum,  quum  Contrcbiam  nieinorabiii 
cepisset  exemplo,  Ntrlobriga?  ma- 
jori  gloria  pepercit :  aut,  ut  Vaier. 
Max.  ait  V.  1.  quum  urbem  Centobri- 
cam  obsidtret,  ctjam  admota  niaclii- 
na  partem  nmri,  quap  sola  convelii 
poterat,disjectnrus  videretur,  iiuma- 
nitatem  propinquae  victoriae  pratnlit. 
Nauj  quum  Iletbogenis  filios  (qui  ad 
eum  transierat)  Centobricenses  ma- 
cbinae  ictibus  objecissent,  ne  pueriin 
conspectu  patris  crndeli  genere  mor- 
tis consumerentur,  (quamquam  ipse 
Retiiogcnesnegabat  esse  impedimen- 
to,  quo  minus  etiam  per  exitium  san- 
guinis 8ui  expugnationem  peragcret) 
ab  obsidione  discessit.  Quo  quidem 
tam  clemcnti  facto,  etsi  non  unius 
civitatis  mcenia,  omninm  tamen  Gel- 


NOTvE    VARIORUM    IN 


til>crarnm  urbium  animos  cepit;  effe- 
citque  ut  ad  rcdigendas  eas  in  ditio- 
ncni  populi  Uoniani  non  niultis  sibi 
obsidionibns  opus  esset.  Erat  et  in 
A|)piano  Fnlvius  Nobilior,  a  quo  Ca- 
ms Segedensis  Celtiberorum  dux 
prime  victor,  dein,  dum  Romanes  fii- 
gientes  eft'iihC  inseqtiitur,  cksus  fiiit. 
Sed  bipc  in  consulatum  Q.Opimii,L. 
Postumii  Aiiiini  annumque  incidunt 
iDXCix.  Capcilii  autem  Metelli  pro- 
consulis  res  abliinc  remotiores  in  an. 
I3CXII.  abeunt,  qui  annus  ab  iioc  con- 
snlatu  trigesimus  est.  Potior  idcivco 
visa  conjectura  Gronovii,  quae  et  sal- 
vis  loci  hominisque  appellationibus 
consistere,  et,  si  quid  contra  op.pona- 
tiir.idoneis  adversusea  responsis  a(i- 
strui  potest.  Nam  nee  magni  mo- 
menti  videri  debet  '  consulis  '  nomen, 
quo  ntitnr  Florus.  'Consulis'  enim 
et  'praetoris'  nomina  auctores  pro- 
miscue  usurpant :  quod  hapc  utraque 
dignitas  baud  mnltum  dispari  potes- 
tate  imperium  militare  in  provinciis 
continebat.  Sic,  ut  alios  taceam, 
Appianus  M.  Fulvium  Flaccum,  qui 
Lusones  aliosque  Hispanos  circa  cen- 
tesimam  quinquagesimani  Qlympia- 
dem  devicit,  vocat  virarov,  quo  voca- 
bulo  consules  Romanos  Graeci  expri- 
mnnt.  Ilium  tamen  praetorem  tunc 
fuisse,  constat  ex  Livio  Nostro  lib. 
XXXIV,  c.  51.  et  XXXV.  7.  Nee  nisi 
biennio  post  consul  cum  M.  Vulsone 
est  creatus  xxxvii.  48.  Quod  autem 
Salondici  post  Metcllum,  LucuUum, 
Scipionem,  Brulum  in  rebus  Hispa* 
niaj  commemorandis  memiuit  Florus, 
apparel  liunc  non  ordinem  temporum 
accurate  sequi,  sed  populorum  fata, 
ac  prasertim  diversos  Hispaniae  du- 
ces strictiuj  delibando  inter  se  coni- 
ponere.  Hearne.  Non  satis  canssae 
est,  cur  ob  id,  quod  bic  Licinius  '  con- 
sul '  avare  et  crudeliter  in  Grapcia 
bellasse  dicitur,  in  Epitoma  quoque 
pro  proconsul  legendnm  sit  consul; 
quia  et  consul  et  proconsul  id  f,icere 
potuit.     Nam  argumentunide  proro- 


T.    LIVII    HIST.    LIU.    XLIII.   CAP.   5.   (10.)      jl'ilS? 


gatione  imperii  in  co  non  ncccssaria 
non  niugiiaui  vim  iiahet ;  (|Uoiiiani 
non  constat,  qiiando  Hostiliiis  in  pro- 
vinciam  vcnerit  :  qiieni  non  iinpio- 
l)abile  est,  prociirati'me  pioiiijiionim 
aliisqnc  sacris,  in  priinis  Latinis,  ut 
plerosque  consnles,  ct  Q.  IMarcinm, 
snccessorena  Hostiiii,  aliqiianuiiu  re- 
tentiim,  ne  statim,  acccpta  provincia, 
in  earn  proficisceretiir,  atqne  interim 
Licinio  iniperiiini,  quoad  successor 
venisset,  prorogatum  fuisse.  Duker. 
Idem,  quod  Dukerus,  sensit  etiam 
Jar.  Perizon.  qui,  tit  in  Epit.  rccte 
proconsul  scriptuin  esse  advcrsus  Sigo- 
niuni,  prorogationem  irnperii  in  P. 
Licinio  non  neressariam  esse  creden- 
tem,  doccrct,  lia^c  ad  niarginom  Livii 
adscripserat :  '  Sed  solobat  sa'))e  pro- 
rogari  iuiperinm,  donee  successor  ve- 
nisset.  Sic  c.l7.  'Ad  Hostilium  pro- 
consulem.'  Sic  et  C.  Antonius  '  pro- 
consul '  dicitur  vicisse  Catilinam  E- 
pil.  1.  cm.  quia  tunc  annus  consula- 
tus  jam  exierat.' 

^  9  Cnussam  exsciilii  fuisse  wbi'\  Ita 
Clcricus  edidit,  ejusque  leciionem 
Crevierius  adoptavit.  Anica  edd.  ex- 
liihebant  cxcUUi,  quod  restitui.  Vide 
ad  V.  15. §  9. 

Spaliuyn  pedcrunt,  quo  de  en  rc'\  La- 
tinius  jiffin/nf.  J.  F.  Gron.  Si  quid 
mutandum,  petierint  cum  Gronovio 
nialo,  quam  petierant  cum  Donj  itio. 

§  11  Indigna  senutui  visa]  Uirum 
Indignn  ea  senatvi  visa,  an  Indigna  res 
senatiii  visa?  J.  F.  Gron. 

§  12  Sex.  Julius  Cccsar]  Pigliius  in 
Annal.  ad  a.  ijlxxxiii.  p.  371.  inter 
quaestores  provinciales  iiujiis  anni  re- 
fert  Sex.  Julium  Sex.  F.  L.  N.  Ccesa- 
rem,  quern  a.  loxcvi.  consulem  exlii- 
I»ent  Fasti  Capitol.  Verum  vel  duo 
hoc  tempore  Sex.  Cwsares  florere 
debuenint,  vel  bic  locus  qua'sturam 
ejus  in  alium  anniun  letereudam 
esse  ostendit.  Si  enim  eo  magistratu 
boo  anno  functus  essct,  Icgationem 
illam  nbire  non  potuisset. 

Cap.  v.  (x.)   §  1  Lcgali  regis  Gal- 


lorum  Cincibili]  Nisi  Carni  mox^dis- 
tingucrentur  a  Gallis,  quorum  rex 
'Cincibilus'  t'tiit,  conjtclnrum  se 
Doujatius  profitctur,  Cincibilum  in- 
ter Carnos  rognum  obtinuisse  :  nunc 
igitur  se  credere,  regem  alicujus 
'i'ransalpini  populi  fuisse;  qnales  nie- 
morantur  lib.  xxxix.  capp.  54.  et  5.5. 
^'erum,  licet  Carnos  a  Gallis,  apud 
quos  Ciucibilus  regiani  dignitatem 
obtinebat,  non  dislinguerot  Livius, 
tamen  ex  ejus  verbis  colligi  posset, 
eum  populi  Transalpini  regem  fuisse. 
Sequitur  enim  mox,  '  legates  mitti 
duos  ad  rrgulum  trans  Alpes  pla- 
cet.' Et  postca,  '  Lcgati  cum  Gal- 
lis missi  trans  Alpes  C.  La^lius,  M. 
ilimilius  Lcpidus.'  In  Gallia  autem 
Transalpina  plures  hoc  tempore  re- 
guli  erant.  I'raeter  bunc  Cincibilum 
jiienioratur  etiam  Balanus  XLiv.  14. 

§  3  Istrorumque  et  lapidum  hgati] 
Gra>ci  'lan-oSey.  Tabula?  Capitolinae 
lapudes  edunt.  Sigon.  Verum  est,  a 
quibusdam  sciiptonmi  Gra>corum,  ut 
Strab.  V.  217.  vii.  313.  et  seqq.  ac 
Stepliano  Byz.  posteiiores  populos 
'loTToSas  vocari ;  ab  aliis  tamen,  nt 
Ptclem.  II.  17.  et  Dion.  Cass.  XMX. 
412.  dicti  sunt  'laTrvdfS,  ut  docet  Cel- 
lar. Gengr.  Ant.  ii.  b.  38G.  quam  or- 
tliograpliiam,  ncuipe  Lipydum,  utpote 
rcccptsp  lectioni  i)roximam,  secutus 
sum.  Eadcm  obtiuet  in  optimis  edd. 
Plinii  Hist.  Nat.  ill.  18.  19.  et  21. 
lapudum  Sigonius  edidit  bic,  et  in 
Epit.  Liv.  lib.  Lix.  quod  auctori- 
tale  Fast.  Capitol.  Triumph,  fecit, 
in    quibus    a.    locxxiv.    c.   sempro 

NIVS.  C.    F.   C.    N.    TVDITAN.     COS.    UE 

lAPVDiBVs.  K.  OCT.  triumpliasse  di- 
citur. Vide  etiam  Pigliium  in  Ann. 
ad  an.  locxxiv.  png.  2G.  Verum, 
ut  iLLVRii  in  his  fastis  vocantur  a. 
uxxv.  I3XXCVI.  et  I3CCXI.  qui  vulgo 
dicuntur  Jlhirii ;  ita  etiam  iapvdes, 
qui  adpellandi  more  Romano  sunt  la- 
ptjdes.  Viii  docti,  qui  infia  Epit.  lib. 
II X.  (ubi  Sigon.  etiam  lapudas  edide- 
rat)  lapydas  rccepcrunt,  hie   tamen 


12188 


NOTiiE    VARIORUM    IN 


lapidum  male  servarunt.  Similiter 
iidem  illi  et  ipse  Sigonins  edideiiint 
in  Eptt.  Liv.  I.  cxxxi.  Et  ita  adiiiic 
peccatur  apud  Tibull.  iv.  1.  108. 
Virgil.  Georg.  m.  475.  et  Servinm 
ibidem  :  in  multis  etiam  edd.  Servii 
ad  Virg.  j^n.  xi.  247. 

§  8  Munera  mitli  legatis  ex  bints 
tnillibus  ceris^  Donjatius  intelligit  bi- 
na  millia  pondo  eeris,  quia,  si  bina 
niillia  assiiim  intelligeientiir,  qmim 
asses  jam  ad  semimciam  seris  redacti 
esseiit,  viliora,  quam  par  sit,  niiniera 
futiira  existimat.  At  asses  intelli- 
gendos  esse,  iiidicare  videtur  addila 
vox  'sumnia'  xlii.  19.  '  Munera  bi- 
nuiii  nnllimn  aeris  summs  in  singulos 
missa:'  iibi  vide  quae  notantur.  Ce- 
terum  Perizon.  de  jEie  Gravi  §  25. 
festinalione  lapsus  scribit,  Iikc  et 
quai  capp.  6.  et  8.  dicuntur,  post  vic- 
tum  jam  Persea  et  captiim  facta  esse. 

§  9  C/<  denorum  equorum  Us  commer- 
cium  esset]  Brisson.  de  Verbor.  Sign, 
voce  '  Commercium  '  ita  hunc  locum 
laiidat:  '  ut  militarium  eqnoruui  iis 
commercium  esset.'  Sane,  teste  Ma- 
cro JCto  1.  12.  §  1.  D.  de  Re  Milif. 
'  Pateruus  quoqiie  scripsit,  debere 
eum,  qui  se  meminerit  armato  pra?- 
esse,  parcissime  commeatum  dare, 
equum  militareni  extra  proviuciani 
duci,  non  permittere.'  Nihilominiis 
et  prima  et  reliquee  edd,  constanter 
bic  prasferunt  denorum  equorum.  Pru- 
dentia;  etiam  Romanae  convtiiire  non 
videtur,  ut  in  genem,  non  fiuito  nu- 
mero,  equorum  militarium  commer- 
cium  populis  bellicosis  concederent. 
Videntur  igitur  denorum  equorum,  id 
est,  cuique  legato,  aut  cujusque  po- 
pull  legatis  dcceni  equorum  commer- 
cium iudulsissc. 

§  10  C.  Sidnius,  P.  Cornelius  Bla- 
810,  T.  niemmius]  Prioris  legal!  no- 
men  emendandum,  legendimique  esse 
Cn.  Sicinius,  existimat  Pigliius  in  An- 
nal.  ad  a.  I3LXXI.  p.  327.  quia  eo  prae- 
nomine  in  prxtura  adpellatur.  Indi- 
cabitur  ergo  Cn.Sicinius,  qui  przetor 


memoratur  xlii.  9.  quemqne  Pigliins 
diversum  pntavit  ab  alio  Cn.  Sici- 
nio,  qui  andilis  obcurrit  xxxix.  39.  et 
praetor  ibidem  c.  45.  Ilium  enim  in 
Annal.  ad  a.  iolxviii.  p.  307.  et  a. 
I3LXX.  p.  315.  vocavit  C.  F.  CN.  N, 
hunc  vero  ad  a.  I3LXXI.  p.  327.  et 
a.  iJLXXXi.  p.  363.  Q.  F.  CN.  N. 
Pcccatum  iusuper  putat  in  tertii  le- 
gati  pranomine,  ac  rescribit  CMem- 
inius  in  Annal.  ad  a.  iolxvui.  p.  308. 
indicaii  enim  C.  Memmium,  qui  bis 
prajturaui  obtinuit.  Vide  ad  liivii 
XLII.  9.  §  8.  Praenomen  vero  '  Titi ' 
IMemmiis  insuetum  esse.  Ilium  ta- 
nien  Rlemmium,  qui  bis  praetura 
functus  est,  liic  innui,  Pighio,  licet 
in  liis  versatissimo,  vix  adsentiri  pos- 
sum. Non  videtur  enim  Livius,  contra 
iiiorem  suum  passim  observatum,  P. 
Cuinelium  Blasionem,  nondum  ullis 
honoribus  gestis  insignem,  ante  Mem- 
mium memoraturus  fuisse,  si  Meni- 
mius,  qui  bis  praetor  fuit,  indicare- 
tur.  Per  me  itaque  licet,  ut  C.  Mem- 
inius  Icgatur,  modo  bis  prsetoris  filius, 
vel  alius  quilibet  a  bis  prjetore  diver- 
sus  iutelligatur.  Ha-c  quidem  diffi- 
cultas  tolletur,  si  legamus  Cn.  Come' 
lius  Blusio,  et  intelligamus  eum,  qui 
pnetor  memoratur  xxxiv.  42.  Ve- 
runi  inde  simul  alia  oiietur;  nempe, 
Livium  in  memoraudis  virorum  no- 
biliuni  nomiuibus  plerumque  serieui 
temporis,  quo  ad  honores  pervene- 
runt,  observare  solitum  fuisse,  et 
bine  Cn.  Cornelium  ante  Cn.  Sicinium 
noniinandum  fuisse.  Quae  et  altera 
mibi  ratio  est,  cur  C.  Memmium  bis 
pia;torem  intelligi  non  posse  putem. 
Ita  fuin)  bic  etiam  ante  Cn.  Sicinium 
nominandus  fuisset :  quia,  quo  anno 
Sicinius  praetor  creatus  est,  Memmi- 
us  eodem  iterum  praeturam  natus  est : 
nisi  quis  utrosque  Sicinios,  quos  Pi- 
gbium  distinguere  vidimus,  confiin- 
dere  mallet.  At  denique  vel  sic  ob- 
stabit,  onincs  tres  legates  fuisse 
pra;torios  ;  quale  exenipliini  nondum 
notavi. 


T.    LIVIl    HIST.    LIU.    XLIII.    CAP.   6.   (11.)       12189 


Cap.  VI.  (xi.)  §  I  Grada  Asia-que 
civitatum  legati]  Ita  denuun  Curio 
viilgaii  voliiit  ;  piioies  civitatium. 
Vide  ad  xxxiii.  20.  §  11. 

§  3  Ipsosque  etinm  agrestes  peregrino 
frumcnto  alercnl]  Demostli.  Oiat.  adv. 
Leptineni  p.  545.''1<tt€  7ap  SjTrrov  Tovd', 
Uti    TrKeiffTcp     tuv    airdvTwv     avOpdnuv 

§  5  Temphiin  urbis  Roma']  Hoc 
SinyrnKi  se  primes  M.  Porcio  Catone 
consiile,  id  est  a.  lOLViii.  ante  vigiiili 
quinque  annos  fecisse  jaclant  apnd 
Tacit.  Ann.  iv.  50.  Duk. 

§  7  Hoc  Lampsaceni  oclogiutorum 
pondo  coronam']  Scribe,  Hoc  el  Lamps, 
octoginta  pondo  coronam  off.,  pet.  Fro- 
benlo  per  notas  signatiis  niimenis 
LXXX.  Hoc  et,  nenipe  lit  doniiin  in 
Capitolio  ponere  ac  sacrificare  lice- 
ret.  J.  F.  Gronov.  Per  numerorum 
iiotits  LA' AW.  prifferiint  omiies  edd. 
Msqiie  ad  Gruternm,  ciijus  postreiiia 
dedit  oclogintorum.  Practerea  mal- 
leni  Et  hoc  Lmnpsaceni. 

^  9  Exciperentur,  ve  in  rcgiam  pntes- 
iatem  rccipereniur]  Postremiim  incn- 
dosum  tinnit.  Malim  recidereut.  Lib. 
XLiv.  c.  31.  de  Grntio  :  *  Yix  gladia- 
torio  accepto,  dccein  talentis  ab  rege 
rex,  ut  in  earn  fortunam  recideret.' 
Exstat  III.  37.  '  Avide  niendo  ad  li- 
bertatem,  in  servitiitem  ela|)sos  jiiva- 
re  nolle.'  Guilelmins  relapsos.  J.  V. 
Gron.  Postremuni  illud  rcciperentur 
mendosum  esse,  ait  vir  siimmus;  et 
pro  eo  mallet  recideret.  Ego  itialim 
redigerentur :  quod  et  propius  ad  vul- 
gatam  scripturam  accedit,  et  Livio  fa- 
miliare  est.  Sic  c.  11.  hiijus  lib.  'Tot 
urbibus  in  potestatem  regis  redactis  :' 
in  Epit.  lib.  i.  'Gabios  in  potestatem 
suam  redlgit.'  Ciirtius  v.  0.  *  Vicis- 
que  compluribus  redactis  in  potesta- 
tem.' L.  Bos.  Locum  mendosum  es- 
se, inter  omncs  constat.  Quamvis 
enim  Livius  easdem  voces  in  eadem 
periodo  sjepe  repetat  (ut  vidimus  ad 
1.  3.  ^  2.)  hie  tamen,  ter  locis  adeo 
vicinis  reciperentur,  excipcrcnlur,  rcci- 


perentur iterari,  nemo  fcrre  potest. 
De  rationc  tamen,  qua  Livio  subveni- 
atiir,  viri  docti  dis-eniiiint.  Ne  in 
rigiam  potestatem  restiiKerenlitr  male- 
bat  Donjatius:  redigerentur  L.  IJos. 
Jjicet  autem  ulrumque  Laline  dici 
non  diflitear,  prirferendiim  tamen 
puto  Gronovii  reciderent,  quia  ea  lec- 
tio propius  ad  Msti  vestigia  accedit. 
Ex  reciderent  primo  factum  est  rm/;e- 
7'enl,  commutatis  ob  duitniim  simili- 
tiidinem  Uteris  D  et  P.  De  eo  vide 
llentl.  ad  Horatii  Od.  iii.  9.  8.  et  in- 
primis  Victor,  ad  Cic.  ad  Earn.  i.  8. 
et  9.  Horiim  autem  ultimo  loco  ob 
banc  camdem  caiissam  confiinduntur 
'accideie'  et  '  accipere.'  Similiter 
'  coucideie  '  et  '  concipere  ; '  vide 
ad  Livii  ii.  10.  §  4.  'dtcidere  '  et '  de- 
cipere;'  vide  Grjcv.  ad  Cic.  ad  At- 
tic.  I.  8.  Qiium  vero  reciperent  com- 
niodiim  sensiim  non  efficeret,  inde 
fecenmt  reciperent,  sive  reciperentur, 
Siepe  autem  ilia  terminatio  veibi  pas- 
sivi,  qua!  iiota  indicari  solet,  a  libra- 
riis  pro  lubitu  vel  addita,  vel  detracta 
est.  Vide  ad  X.  10.  §  1.  '  Recidere  ' 
autem  '  in  potestatem  regiam,'  ut 
xxiv.  32.  *  In  antiquam  s.ervitiitem 
recidcruiit.'  Cic.  pro  Sext.  cap.  ulf. 
'IMiilto  pra-stat  in  eamdeni  illam  re- 
cidere fortunam.'  Similiter  in  jure 
Kimiano  '  recidere  in  potestatem,' 
vel  'in  potestate  patris '  sa-pius  ob- 
currit.  Vide  Brisson.  de  Signif.  Verb, 
in  voce  '  Recidere.' 

§  11  Tritici  decies  centum  millia,  et 
hordei]  Pigliius  inserit  rl  tnodium  : 
quod  videtur  elegantius  subaudiri. 
Ut  apud  Senecam  de  Brev.  Vit.  c 
18.  '  Ut  libi  miilta  millia  friimenti 
bene  conimittcrentur.'  J.  F.  Gionov. 
Optime  Gronov.  moniiil  vocem  modi- 
vm,  qiiam  Pighiiis  in  Annal.  ad  a. 
i.ir.xxxiii.  3(")9.  Iioc  nioiio  inseruit 
triticidecies  centum  millia  modium,  rec- 
tiiis  abesse.  Abest  certo  supra  h. 
cap.  '  Eos  frumentisibi  centum  millia 
imperassc.'  xvxiii.  12.  'Triticide- 
cies centum  millia  binis  a:ris  populo 


12100 


NOTiE    VARIORUM    IN 


divisenmt,'  Vide  Sanctium  in  Mi- 
nerv.  iv.  4.  G05.  Simili  ellipsi  Graci 
omittiiiit  vocein  M«5i,uj'oy.  Demosth, 
oral,  adversiis  Leptiii.  p.  510.  Ot  toi- 
vvv  trap'  iKslvov  Sevpo  CKpiKvov/^evoi  ff'nov 
IxvpidSes,  nepl  TirrapaKovrd.  fieri.  Vide 
Bos  de  Eilips.  L.  Graec.  voce  Me'Si/u- 
voi,  Cetenim  lociitio  decies  centum 
>nj7/m  obciirrit  etiiim  infra  c.8.  'Miil- 
tamqiie  decies  centum  niillimn  aeiis 
dixeinnt  :'  et  loco  modo  laudato  lib. 
xxxiii.  p. 42,  Earn  viii  docti  prosaicis 
sciiptoribiis  non  usiirpatam,  pjnsqiie 
loco  adiiibituni  fiiisse  existiniant  ile- 
cies  centenn  milLia:  qiios  errasse,  auc- 
torifate  nionumenti  Ancyrani,  in  quo 
aliquoties  'quadragiens  centum  niii- 
lia '  rcperitur,  docuit  Gronov.  de 
Pec.  Vet.  II.  8.  p.  83.  In  verbis  prje- 
cedd.  Crevierins  vel  supeifluam  esse 
jiidicat  voceni  simnl,  vel  potius  iudi- 
care  pluscuia  excidisse,  ac  fortasse 
legendum  esse,  legali  simnl  Kurth.  et 
Mas.  venerunt:  Karlli.  trilici,  S^c. 

Hordei quinquaginla]  Qu'mgenta cor- 
rige.  Sic  enim  iocutus  est  de  iisdem 
Carthaginiensibns  xxxvi.  4.  'Hor- 
dei quingenta  miiiia.'  Sigon. 

§  13  Ut  imperuret]  Ita  deniiim  pos- 
trema  Grnteri  ed.  Antea  circum- 
ferebatur  uti  imperuret. 

Cap.  VII.  (xii.)  §  4  Quos  mililes 
inter  prasidia  regis  Persei  huberenf] 
Hanc  lectionem  deniiini  obfendi  in 
ed.  Modii,  et  hinc  in  plui  ibns  ;  sed 
contra  fidem  primae  et  proxiniariim 
edd.  in  qnibiis  constanter  intra  prasi- 
dia;  quod  revocavi.  Supra  xxv.  24. 
'  Praemittit  Syracusanos,  qui  intra 
praesidia  Roinana  fuerant :'  nbi  vide 
qua;  notantur.  xi.v,  23.  'Si  quEere- 
ret,  nbi  miles  noster,  ubi  navis  intra 
praesidia  sua  fuisset.'  Aliud  est  '  in- 
ter priEsidia/  de  quo  vide  ad  xxxv. 
11.  §  10.  De  differentia  utriusque 
vide  ad  v.  27,  §  2.  ft  Duker.  ad 
XXXVIII.  11.  §  4.  qui  hie  (jnoque  in- 
tra probavit.  Intra  pnesidia  recepit 
eiiam  Crevier. 

§  5  Micion  piinceps  eorum]  Miciio 


ex  Pint,  in  Paulio,  nt  ante.  Sigon. 
In  Plutarclii  PauUo  nullns  Miciio  me- 
nioratur.  Supra  vero  ad  xxxv.  38. 
§  1.  Mictio  non  ex  Plutarcho,  sed 
ex  veteri  libro  legendum  Sigonius 
nionuit,  qiium  MiKiOionv  Appiano  dice- 
retur  :  pro  eo  Micythio  reponendura 
esse,  Gronovius  ibid,  conjecit.  Pro 
Micion,  ut  est  in  ed.  principe,il/2CCJo?4 
dedit  Frob.  1535.  Mictio,  ut  Sigon. 
conjecit, Hein.sius  apud  Elzevir.  Mic- 
tion Jac.  Gronovius,  et  liinc  reliqui. 
Sed, ultima  litera  iternni  delete,  Mic- 
iio restitui,  nt  antea  editum  est.  Ce- 
teroqui  Micion,  vel  3Hcio  notnm  Grss- 
corum  nomen  est.  Mireicoy  Athenien- 
sis  memoratur  Plutarcho  in  Arato  p. 
1046.  qui  yiiKvuu  sive  Micyo  vocatur 
Polyb.  V.  106.  MiKiWdux  Macedo- 
nuni  occurrit  apud  Plut.  in  Phocion. 
452,  Micio  a  Terentio  inducitur  in 
Adelphis. 

UUimcE  necessitatis  extemplo  visa  res'} 
Non  admodnm  eleganter  dici  videtur 
'legatiovisa  est  res,'  Melius  abes- 
set  res.  Si  tamen  est  a  Livio,  non 
multum  abest  quin  suspicer,  ante  vo- 
cem  vllimte  aliquid  desiderari :  verbi 
gratia  '  oinnes  convertit ;'  ant  si  quid 
melius  sententiae  loci  convenit,  et 
scriptum  fnisse,  est  introlatus,  omnes 
convertit.  CJllima;  nee.  ext.  visa  res. 
'Convertere'  homines  dicuntur,  quae 
insolentia  et  novitate  aliqtia  in  oculos 
incurrunt.  iii.  38.  'Velut  nova  res 
mirabundam  plebem  convertit.'  xxii  , 
51.  'Prtecipue  convertit  omnes  sub- 
stratus  Numida  mortuo  superincu- 
banti  Romano  vivus,'  Duk.  Locutio 
'legatio  visa  res  ulliinaB  necessitatis' 
etiam  pingiie  quiddam  et  inelegans 
redolet  Crevierio,  qui  alia  ratione 
mederi  cnnatur,  Delet  enim  vocem 
'  legatio,'  et  legit  quorum  ipso  introitu 
Sfc.  uUitncB  nee.  ext.  visa  res.  Vide 
num  vocula  res  in  est  mutata,  legen- 
dum sit  quorum  legatio  ipso  introitu, 
8fc.  ultimce  nee.  ext.  visa  est.  An  ta- 
men legatio  hie  dicitnr  res  ultimce  ne- 
cessitatis, ut  '  leges  res  surda,  inexo- 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XLIII.   CAP.  8.    (13  )        12101 


rabilis'  II.  3.? 

§  U  Putins,  quam  se  dedant  Perai] 
Ita  Ginnov.  ex  aiitiquioiibiis  cdii. 
resiiiiiit  xi.ii.  2j.  §  2. 

§  10  Qui  exctusissent  eos,  Emalhiam, 
Ampliipnliin]  Maliiii  quce :  stmt  enim 
hac  mbiiiiii  iiomina.  Si(;onius.  Per 
Kiiiatlnuin,  Ainpliipoiiin,  Maioneain, 
y£niim,  intclligiiDtiir  eartim  iirbiiiin 
incoliT,  lit  sa?pc  fieri  solet.  Ea  ratio- 
lie  jam  ferii  potest  qui  exctusissent,  \\t 
etiiuii  Doiijalius  et  Crevier.  videnint, 
pro  quo  Sigonius  male  quce  exctusis- 
sent legentluin  coiijccit,  et  in  coiitcx- 
tum  recepit;  quod  itenini  cjeci.  Liv. 
VIII.  11.  '  Latiiuii  Capnaque  agro 
miiltati.'  xxxii.  17.  '  Elatia  clansit 
portas,  nee,  nisi  vi  cogereiitur,  re- 
cepturi  nicEnibiis  videbantur  aut  dti- 
cem,  aut  ^xcrcitiim  liomaniini.'  Vide 
quae  notantnr  ad  xxxviii.  29.  §  9.  et 
niox  ad  cap.  seq.  §  G.  Insuper  rb  eos 
iiidiicendiim  sibi  videri,  vir  doctiis 
ad  margineni  edit.  Curionis  moniiit, 
forte  quia  niotio  praccessit,  et  inde 
liic  commode  repeti  potest.  Invito 
tanien  cod.  uon  miito.  'Ematliia' 
aiiteiii  urbs  ea  est,  quaj  olini  '  Qisy- 
ma'  vel  Oiav^i)  dicebatnr.  Vide  Ste- 
phan.  Byz.  ea  voce  (iibi  consiilenda 
sunt  qnai  viri  docti  notarunt)  et  ad 
voceni  'HfiaQia. 

Spotiutaque  sacrilegiis  C.  Liicretium 
navibus  Anlium  devexisse]  Corrige  Spu- 
liaque  s«crj/f^u.  J.  F.  Gron,  Vulga- 
tiim  commode  videtiir  exponi  posse, 
quae  spoliata  erant  per  sacrilcgia,  quae 
spolia  contraxerat  sacrilegia  romniit- 
tendo.  Certe  probare  neqneo  consi- 
lium J.  Cierici,  qui  Gronovii  conjec- 
tiuani  in  contextuiii  Livii  recepit^'a- 
ciiteg:iis,  nam  '  teinpla'  Clialcitlensi. 
um  '  omnibus  ornamenlis  compiiata' 
erant. 

§  11  Versari  inter  se,  conjiiges,  libe- 
rosque  Sues']  Freinsh.  in  Ind.  Fiori 
voce  *  dubium,'  rliminnri  jubet  sc. 
Hoc  aliquam  rationem  liabet;  nee  ta- 
nien oiiiniiio  necessaiiuiii  est.  Duker. 
Quaut  caussam  Labuiiii  Ficiubli.  cur 


illud  se  delondum  cciiseret,  invito  u'ni- 
co  cod.  videre  neqneo :  commode  enim 
scrvari  p(»test. 

Quibus  nihil  ncque  dicere  pemi,  neque 
facere]  Maiiin  pensi  sit:  iit  XLii.  23. 
'  Id  illi,  cni  niliil  peusi  sit,  facile  est.' 
Sigon.  Illud  sit  facile  elidi  potiiit  ab 
nltimis  liieris  vocis  pranced,  facile  eli- 
am  siibintelligi  potest. 

Cap.  Mil.  (xiii.)  ^  2  .1/.  Jucentius 
Talvu]  Br.  Juientius  Tlutlna  ex  cou- 
sulatii  Capitolino.  Sigun,  Edd.  adinu- 
diiin  variant.  Antiiiuissima;  pra'fe- 
runt  31.  Juventius  Tnlva,  pro  quo  Cu- 
rio dedit  31.  Juvencius  Talva.  Licet 
autem  interim  Sigonius  verrtin  scrip- 
turam  ex  Fasiis  Capitol,  iiidicassef, 
et  in  conlextuin  adniisissct,  seciiti  ta- 
nien editores  Curionis  Icctionem  re- 
vocanint,  etiam  Griiterus  in  |)ostrema 
ed.  cum  in  prioribus  dedisset  M,  Ju- 
ventius Talna.  Heinsius  deinde  apud 
Elzevirios  edidit  31.  Juvencius  Thalna, 
Gronoviiis  an.  1GG5.  31'.  Juvaicius 
Thnlna.  Clericus  et  Crevieriiis  31. 
Juvencius  Tlialna.  Sed  solus  Sigonius 
veruin  vidit  et  iiic,  et  ad  xi.v.  21.^  1. 
Juventius,  non  .fuvencius,  scribendum 
esse,  vidimus  ad  1.  wxiii.  c.  22.  §  8. 
Thnlna  eliain  ad  xxxiv.  42.  §  4.  Male 
Pigiiiiis  in  Ann.  ad  a.  iolxxvhi.  p. 
353.  eiim  31.  Juventium  in  Fastis  Ca- 
pil.  et  nummis  vocari  contendit.  Ve- 
riim,  quod  ad  Fastos  adtint  t,  in  ipsis 
illi«,  quos  Annalibus  siiis  inseniit  Pi- 
ghius,  vocatiir  m'.  ivventivs  a.  i3xr. 
idque  Pigliius  ipse  agnoscit  pag.  403. 
Pra;tereanummiini,quemlaiidat,pub- 
licavit  Goltziiis  in  Fast,  ad  d.  aniiiim  ; 
sed  ibi  etiam  m'.iv\e\tivs  vocaiiir. 

^  3  In  cnncionetn  etiam  peiliaclol 
'  Producere'  in  liac  re  usitatiim  ver- 
btini  esse,  vi'.limus  ad  xxvit.  51.  ^  5. 
Videri  itaque  possef,  liic  etiam  le- 
gendiim  e^i^e  protracln:  et  ita  <  tiam 
legisse  videtur  Pigli.  in  Ann.  ad  a. 
lor.xwiii.  p.  370.  At  niliil  miitan- 
dnm.  Liv.  m.v.  10.  '  In  coiicionem 
qiioquc  cos  iibilcni  prccibus  pcrlraxe- 
ruiit.' 


12192 


NOTiE   VARIORUM    IN 


§  5  Quern  non  posse  exislimare]  Nisi 
ciiiii  inteiTogatione  legas,  nullus  erit 
sensiis.  Sigoti. 

k  6  Bell  ion  Per  si,  el  ante  PhiHppo 
patri]  Ita  Gronov.  legendum  docuit 
ex  anliquioribus  edil.  ad  Livii  xlii. 
25.  §  2.  Gniteri  postrema  ed.  opera- 
rum  lapsu  dcderat  Persei,  quod  D. 
Heins.  apud  Elzev.  in  Perseo  imila- 
rat. 

T^on  ut  ea  a  tnagistratibus  sociis  at- 
que  amicis  paterentur]  Lege,  non  ut  ea 
a  mag:  socii  at  que  amici  paterentur.  J. 
F.  Gron.  Velleni  addidisset  suis,  et 
emendasset  nnn  ut  ea  a  mag.  suis  socii 
et  amici  paterentur.  Duk.  Gronovii 
conjecturam,  niliii  nionito  lectore,  in 
contextum  recepit  Ciericas.  Donja- 
tius  contra  vuigatum  tuetur,  ac  ni- 
hil interesse  judicat,  utium  dicantur 
Chalcidenses  a  Romanis  sociis  atque 
amicis,  an  a  Romanis  pati  aliquid 
Ciialcidenses  Romanorum  socii  atque 
amici.  Eodem  animo  Crevierius  lo- 
cum ita  interpretalur  :  non  ut  Graeci 
talia  paterentur  a  magistratibus  so- 
ciis atque  amicis,  qualia  Chalcidenses 
ab  Lucretio  et  Hostilio  passi  fiierant. 
Gronovii  tamen  conjecturam  eiegan- 
tiorem  videri  posse,  fatetur.  Ego  eti- 
am  vuigatum  defendi  posse,  et  pate- 
rentur referendum  esse  existimo  ad 
praecedens  Grcecice.  '  Grzecia  pate- 
rentur' dictum,  quasi  foret  'Graeci 
paterentur,'  nonien  regionis  pro  ejus 
incolis,  de  quo  vide  ad  xxxviii.  29. 
^  9.  Isiliilominus  Gronovii  conjec- 
tura  magis  placet ;  earn  tamen  in  con- 
textum recipi,  invito  singular!  libro, 
nolim. 

§  9  Multamque  decies  centum  millium 
certs  dixerunt'\  Vide  ad  c.  6.  §  II, 

Cap.  IX.  (xiv.)  §  2  Mililes  duarum 
legionum,  Ifc.  divisit]  Dimisit  lego : 
nam  pra-cedit  '  saiis  explorata  pace 
ejus  anni.'  De  consule  A.  Aliiio  lo- 
quilur.  Sigon.  Sx'pc  liaec  verba  con- 
fundunt  libiarii.  Vide  ad  xxvm.  2. 
§  jr».  flJox  verba  proxima  laudans 
I'igbius  iu  Anual.  ad  a.  nLXXXiii.  p. 


369.  praefert  intra  dies  XL.  sed,  ut 
videtur,  calami  errore  pro  LX. ;  ita 
enim,  vel  scxaginta  servant  omnes 
edili. 

(j  ti  Ut  adcolas  Illyrici  tidarentur'\ 
Jac.  Perizonius  ad  marginem  Livii 
monuit  forte  legendum  esse  iutare- 
tur,  quod  verius  :  de  uno  enim  Ap. 
Claudio  eo  misso  intelligendum.  Et 
ita  conjecit  etiam  Crevier. 

§  7  Ad  octo  millia  hominum  vario  ge- 
7iere  urmavit]  Non  omnino  quideni  im- 
probo  homines  vario  genere,  pro  tarii 
generis;  sed  hoc  tamen  melius  esse 
puto:  nam  illud  etiam  de  varietate 
armorum  accipi  potest,  qute  non  est 
mens  Livii,  qui  de  variarum  gentium 
auxiliis  loquitur.  Justin,  xi.  1.  •  In 
exercitu  Fhilippi  sicut  variae  gentes 
erant.'  'Mistos'  et  '  mistum  genus 
hominum'  alibi  dicit  Livius.  xxxvii. 
39.  *  Duo  millia  mistorum  Macedo- 
num,  Thracumque  :'  et  ibid.  cap.  40. 
XMi.  51.  '  Quingentis  ex  Graecia, 
misto  generi  hominum,  praeerat:'  et 
c.  58.  '  Mistum  genus,  delecta  plnri- 
um  gentium  auxilia.'  Duk, 

Ad  Lychnidum  Dassaretiorum]  Gree- 
ci  enim  AvxviSov.  Sigon.  Lycnidum 
ante  Sigonium  edebatur  hie,  et  bis 
cap.  seq.  Vide  ad  xxxiii.  85.  §  11. 
Praeterea  Dassaritiorum  S'xgonius  edi- 
dit.     Vide  ad  xxvii.  32.  §  9. 

Cap.  X.  (xv.)  §  3  iJa:  iis,qui  venerant, 
quemquam  i-elinerent]  Ita  demum  Gro- 
novium  l(iG5.  edidisse  video.  Om- 
nes  antea  typis  descripti  constanter 
legunt  qui  vencrunt,  quod  revocavi. 

Nee  fidem  acciperet]  Jurejurando, 
puto:  XXII.  58.  'Nee  pignus  aliud 
fidei,  quam  nt  jurarent  se  redituros, 
acceptum.'  Duk. 

§  5  Ubi  primum  sub  jactu  teli  fue- 
runtl  Cod.  niliil  mutat,  ut  nee  typis 
inpressi :  malim  tamen  sub  ictu  teli. 
Aliquoties  in  Livio  obcurruut  locu- 
tiones  '  esse  sub  ictu,'  '  venire  sub 
ictum,'  '  esse  extra  ictum.'  Supra 
XXVII.  18.  '  Ut  sub  icuim  veneruut, 
tcloruni  primo  omnis  generis  vis  iu- 


T.  Livii  riiST.  Lin.  XLiii.  CAP.  11.  (16.)    12193 


gens  effiisa  est  in  eos.'  xxxiv.  28. 
'  Komani  qiium  tantum  a  muro  rcces- 
sissent,  ut  extra  icttim  teli  essenl.' 
xxxvii.  27.  '  Adpi'opinquare  non 
atisas  naves,  ne  siih  ictu  siipcrstantitim 
in  rnpibiis  piratarnni  essent.'  Vide 
etiam  quae  notavi  ad  Silii  xii.  277. 
$(\wv  f^w  dixit  Xenopli.  in  Cyropapd. 
III.  85.  (KTos  fifAov!  Polyb.  i.  v.  c.  13. 
Solent  anteni  'ictus'  et  '  jactus  ' 
confiindi ;  vide  ad  xxvi.  40.  §  10. 

Cap.  XI.  (xvr.)  §  2  M.  Fulvium 
FUtccuni]  Ila  P'rob.  1535.  edidit ;  ed. 
princepsperperam  pracfert  M.  Furius 
Flaccus.  In  verbis  praec.  ne  qua  major 
sibi  legendum  videri,  A.  Peiizon.  ad 
marginem  Livii  moniiit :  quod  liaud 
displicet.  xxiii.  35.  '  Ne  qua  expro- 
bratio  discordiani  screret :'  nbi  vide. 
XLIII.  23.  *  Ne  qua  vis  sociis  inferri 
possit.' 

§  3  Uti  mense  Januario  comitia  ha- 
heri  possent]  Tolle  rh  comitia,  Suffi- 
citeam  vocem  paiillo  ante  expressam 
esse.  J.  F.  Gran.  Gronovio  adsenti- 
tur  Crevierius.  Sed  vide  ad  1. 1.  c.  3. 
§9. 

§  4  M.  Redo  prcctori  mandatum'] 
Ita  uno  consensu  onines  typis  de- 
scripti  legunt  usque  ad  Crevieiiiim, 
qui  M.  Retio  edidit,  qnoniam  ita 
scriptuni  repeiit  xxvii.  36.  §  3.  ubi 
J\l.  Retina,  fortasse  bujus  pra-toris 
pater,  sic  nominatur.  Sed  prsfero 
sententiam  Pigiiii  in  Annal.  ad  an. 
I3LXXXIII.  p.  369.  qui  per  dipbtlion- 
gum  ttJ.  Racio  scripsit.  Ita  enim 
in  optinio  Msto  Flor.  id  nomen  exa- 
ratum  inveni  supra  I.  laud.  Simili- 
ter in  pluribus  marmoribus  apud 
Gruter.  Reines.  Fabrett.  et  alios, 
semper  est  iijtcivs,numquam  recivs, 
vel  RETivs.  Denique  Grsecis  etiam 
vocatur  'PalKios.  Ita  apud  Plileg. 
Trail,  de  Keb.  Mirab.  c.  22.  'PaiKlov 
Tavpov,  avSphs  ffTpaTijytKov,  rrjs  yvvai- 
Khs  Bepdiraiva  twv  TfTi^Tj/ueVcov  airiKvyjat 
■niBi)Kov.  Uuemaduiodiuu  igiliir  su- 
pra, ita  etiam  bic  earn  orthographiam 
recepi. 


§  5  Ne  quis  ultra  viille  passuum  ah 
Roma  abesset]  In  edit.  Gronoviana 
1679.  operanmi  lapsu  edituni  fnit  ab 
Roma  abessetil,  et  I  amen  error  adeo 
nianifestiis  ab  Amiitcliedamensibns 
in  ed.  1710.  deprebensus  non  est, 
quia  Gronovius  inter  errata  notare 
neglexerat. 

Comitia  consularia  ante  diem  quiri' 
turn  Kalendas  Septembres  fuere'\  Ma- 
lini  legere  ante  diem  V^.  Kul.  Febr. 
Nam  pauilo  ante  ret'ert,  senatuni  de- 
crevisse,  ut  A.  Hostilius  consul  co- 
mitia novis  consulibus  subrugandis 
ita  ediceret,  uti  mense  Januario  co- 
mitia baberi  possent.  I^itur  conci- 
liandus  ille  lucus  est :  alioquin  suiniet 
oblitus  videtur  Livius :  ncqiie  illo 
tantum  loco,  sed  etiam  ubi,  post  co- 
mitia consuhun  praKtoruuique,  lega- 
tes ex  Macedonia,  exacto  admodum 
mense  Februario,  rediisse  dicit. 
Pighius  in  Annal.  ad  a.  lai.xxxiv.  p. 
372.  Forte  Februarias,  ut  vidit  Pigh- 
ius. J.  F.  Gronovius.  Priinae  edd.  ad 
V.  Kal,  Sigonius  vero  admisit,  divi. 
sis  Uteris,  quae  male  cohaerebant,  a.  d. 
V.  Kal.  id  est,  ante  diem  quintum  Ka- 
lendas. Sa?pius  auteni  banc  locuti- 
onem,  a  librariis  vitiatam,  Livio  re- 
stituit.  Vide  ad  xxvii.23.  §  7.  Probo 
etiam  conjecturani  Pigliii  aliorum- 
que,  qui  Kalendas  Fchr.  reposuerunt. 
Pro  Kal.  Febr.  scriptuni  primo  est 
Kal.  Vllbr.  et  inde  Kal.  Septembr. 
Mecum  vero  niiratui  Dukerus,  Dod- 
well,  de  Cyclis  Diss.  x.  pagg.  494.  et 
509.  vulgatam  Livii  lectioiiem  serva- 
re,  eauique  pro  fiindamento  ponere 
observaiionum  chronologic  arum. 

§  6  Q.  Servilius  Capio]  Cn.  Servilius 
ex  consulatn  Cap.  et  Cassiodoro.  Si' 
gon.  Recle  Sigonius.  Cic.  in  Bruto 
c.  20.  '  Q.  Marcio,  Cn.  Servilio  con- 
sulibus  iiiorteu)  obiit  Enuiiis.'  Vide 
Pigli.  in  Annal.  ad  a.  i.ii.xxxiv.  p. 
372.  ulii  bunc  Cic.  locum  laudavit,  et 
Cassiodurum  ac  IMnrianuni,  etiam  Q. 
Serviiiiim  legentes,  pariter  enieudaa- 
dos  monuit. 


12194 


NOT/E   VARIORUM    IN 


§  7  M.  Sulpicius  Gallus'\  C.  Stilpi- 
cius  ex  praetura  et  coiisiilatii  ejus. 
Siaon.  Et  hie  Sigoiiius  bene  Siilpicio 
praenomen  Caii  reddidit.  Suipicios 
eniin  Murci  prwnomine  usos  esse, 
nondum  notavi.  Infra  c.  15.  C.  Sul- 
picius etiani  in  ed.  principe  vocatur. 
Vide  qiioqiie  Scriver.  cuias  posterio- 
res  ad  Frontin.  Strateg.  i.  12.  §  8. 

§  11  Palres  acceiiertinl ,  (/ui]  Haec 
tria  verba  exptinxit  F^reinsheniiiisi,  et, 
lit  videtur,  jure.  Sed  et  rtferebant 
in  fine  hujus  period!  ant  deiendiim, 
ant  pro  eo  scribendnni  referentes.  J. 
F.  Gron.  Freinsheni.  in  Indice  Flori 
jn  voce  '  Dubinni  '  dnas  dicliones  qui 
et  in  fine  periodi  re/erebant  certe,  is- 
tas  antem  Patres  acceperunt  forte  ex 
contextii  Livii  eliminandas  esse  ex- 
istiniabat.  Contra  Cleritiis  et  Cre- 
vierius  monuerunt,  nierito  Freinshe- 
niinm  et  Gronovinm  delenda  jiidicas- 
se  duo  voi  abnla  Patres  acceperunt, 
sed  nihil  praterea  novandiim.  Et 
sane  potius  a  mala  nianii  addita  vi- 
deiitur,  quae  Freinsbeniins  dubitan- 
ter,  quani  quae  certe  delenda  censuit. 
Si  quis  tainen  omnia  ilia  qnaluor  vo- 
cabula  ejicienda  contendet,  hand 
niiiltani  adversabor.  Ceteruni  Dou- 
jatius  neque  Freinshemium,  neqne 
Gronovinm  satis  diligenier  vel  adten- 
te  consulnit ;  scribere  enim  snstinet, 
duninviros  hos  voces  elevare  eos  ex- 
pnngere;  quas  ipse,  sed  nemine  con- 
tradicente,  servandas  opinatur.  Ce- 
teruni Tck  elevare  eos  referenda  sunt 
ad  consulem  et  tribunos  niilituni ; 
quorum  sententiam  de  clade  Claudii 
legati  ex  Macedonia  reversi  senatui 
exposnerunf. 

§  13  Hoc  anno  intercalatum  est,ter- 
tio  die  post  Terminalia  Kalenda  inter- 
calares  fuere]  Tempora  annoruni  di- 
mensionibns  terminantur.  Est  an- 
tem annus,  iit  generaliter  definitur, 
certnm  temporis  intervalliim,  qur)d 
fit,  diini  sidiis  aiiquod  errans  signi- 
ferum  orbeiii  siio  niotn  per  signoruni 
ordiueni  integre  absoivit.    Quamob- 


rem  observamus  apud  scriptorcs  an- 
num lunarem,  solarem,  et  omnium 
(ihinetarum  annum,  quem  magnum 
dixere,  qnnni  scilicet  omnia simul  er- 
rantia  sidera  ad  sua  qii2e(iue  loca  re- 
curnint.  Sed  limaris  annus  quadrifa- 
riani  accipitur  :  primus  namque  est, 
quuu)  litna,  xxvii.  diebus  et  viii.  ho- 
ris  Zodiactini  percurrens,  ad  signum, 
ex  quoegressaest,  revertitur.  Seciin- 
diis  diiobus  diebus  et  (|uatuor  horis 
prolixior,  qui  consuele  '  niensis  '  ap- 
pellatiir,  qnuni  soleni,  a  quo  nova  di- 
gressa  est,  xxix.  diebus  et  xii. horis 
exactisjjam  defectarepetit.  Terlius, 
qui  XII.  niensibus  hujusmodi,  id  est 
diebus  cccLxiv.  expletur,  et  vocatur 
couimuiiis.  Qnartus,  qui  ifi^oXiaixos 
Graece  dictns,  id  est,  superauginen- 
tum,  ethibet  menses  xiii.  id  est,  dies 
cccLXXXiv.  qui  apud  Hebraeos  a  prin- 
cipio  mensis  pasclialis  incipit,  ibidein- 
que  finitur.  Apud  Romanos  vero  ab 
inci|)ieute  luna  luensis  Januarii  sumit 
inilium,  ibidemque  terminatiir.  Item 
solis  est  annus,  quiini  ad  eadeni  lo- 
ca signorum  redit,  peractis  diebus 
cccLXV.  et  horis  sex,  hoc  est,  qua- 
drante  unins  diei,  qnse  pars  quater 
dncta  cogit  interponi  diem  ununi, 
quem  Roniani  '  bissextum  '  vocant, 
lit  ad  eundein  circuitum  redeatur,  et 
sic  annus  bissextilis  efBcitiir,  qui  et 
'  intercalaiis '  eliam  appellatur;  eo 
quod  niense  Februario  dies  addatur, 
el,  sicuti  diebus  xxviii.  perfici  solet, 
in  anno  bissextili,  die  intercalato  sen 
interposito,  diebus  xxix.  constet. 
Quamvis  apud  Gripcos  aliquando  aii- 
ter  sit  intercalatum,  scribente  Cice- 
rone in  Verr.  ii.  52.  '  Tunc  Cepliale- 
ditaiii  decreverunt  intercalarium  xlv. 
dies  longum,  nt  reliqiii  menses  in  sii- 
ani  rationem  reverterentur.'  Et  rur- 
siis  ibid.  '  Est  consuetndo  SicuJorum 
c;vteronnii(]ue  Graecorum,  quod  snos 
dies  meiises(|iu'  cougrueie  volunt  cum 
solis  lun.rque  ratione,utnonnunquani, 
si  quid  dihcrepet,  exiinaiit  iiniim  ali- 
qucm  diem,  aut  suuunuiu  biduuin  ex 


T.   MVIl    HIST.    LIB.    XLIII.   CAP.   11.  (10.)      12105 


mense,  qiios  iili  exlurresimos  dies  no- 
niinaiit :  item  nunniinqiiain  uno  die 
lungiurein  ineiiseiii  faciiiiit,  aut  bi- 
diio.'  His  )iic  proTiiissis,  sciendum 
adiiiic,  Konuilnm,  priiniim  Uomaiia; 
urbis  pareiitem,  annum  ex  trecentis 
et  qnatnor  diebus  constituissse  ;  sed 
qiiiim  ea  dierum  ratio  neqiie  lunic  ne- 
qiie  solis  cursni  conveniiel,  Niinia 
I'oiiipiliiis  sex  et  quinqnaginta  dies 
addidit,  rains  ea  tenipoiis  intercape- 
dinelunares  cnrsus  confici :  namque 
ex  hoc  dierum  niimero  et  prioribns, 
duodecim  menses  constituit,  quod  pri- 
lls fecisse  /E^yptios  scribit  Herodo- 
tns  II.  4.  Vernin,  quia  ad  soiis  cur- 
sum  coiifictendiim  aliquot  adiiuc  dies 
dceraiit,  Gitecornm  more  mensem  in- 
tercalarem  adiiibuerunt,  quod  Macro- 
bins  Saturn,  i.  14.  his  verbis  annota- 
vit:  '  Qu'  m  Roniani  ex  distrii)ulione 
Pompilii  ad  lun.r  cnrsum,  sicnti  Grae- 
ci,  annum  proprium  computarent,  ne- 
cessario  etiam  Uiensem  intercalarem 
institueruut  more  Graecorum  : '  et  re- 
liqiia,  qux  de  intercalatione  author 
idem  prosequitur.  Et  Livius  i.  19. 
de  Nnma  rege:  'Omnium  primum 
ad  cnrsum  lunae  in  duodecim  menses 
describit  annum,  quern,  quia  trece- 
nos  dies  singulis  mensibus  luna  non 
explef,  desunt()ue  dies  solido  anno, 
qui  soUtitiali  rircnmagitur  oibe,  in- 
tercalares  mensibus  interponendo,  ita 
dispensavif,  ut  vieesimo  anno  ad  me- 
tam  eandem  soils,  unde  orsi  essenf, 
plenis  annorum  omnium  spatiis  dies 
congruerent.'  Quod  vero  intercala- 
res  dies  non  omnibus  mensibus  inter- 
posnerit,  ut  prima  facie  Livii  verba 
sonare  videntur,  sed  altero  mcnse, 
'  intercalari '  dicto,  comprelienderit, 
si  recte  illius  dicta  perpendantur,  sa- 
tis constare  pnto.  Clarins  autem  id 
aperit  idem  Livius  xxxvii.  59.  nbi 
babet  do  L.  Scipione,  '  Triumphavit 
mense  intercalario,  pridio  Kalenitas 
Martias.'  Ita  in  I.  98.  D.  de  Verb. 
Signif.  ex  Catone  habemus  apudju- 
risconsultos,  mensem  intercalarem  es- 


se additnm,  omnesque  dies  ejus  pro 
momento  tempoiis  observari.  In  cu- 
jus  loci  annotat.  Budasns  inquit, 
mensem  intercalarem  dici  non  modo 
eiiin,  qui  intercalatur,  sed  et  in  quo 
iutercalalnr,  et  priorem  '  intercalati- 
tium,'  posteriorem  '  intercalarem  '  di- 
ci, eJMsmodi  hodie  est  Febrnarins. 
Unde  apud  Cic  in  Epist.  ad  Earn. 
VI.  14.  '  ad  VI.  Kalendas  intcrcalares 
priores.'  Et  ad  Lig.  '  Ego  lamcn 
quum  ad  tertium  Kalendas  intcrca- 
lares venissem.'  Et  in  Orat.  pro 
Quinct.  c.  25. '  Die,  Najvi,  diem  :  ante 
V.  Kal.  intercalares.'  Et  rursns  ibid. 
'  Pridie  Kal.  intcrcalares.'  Etsi  ve- 
ro intercnlandi  apud  Konianos  certaiu 
notam  liabitam  colligamns  ex  Livii 
loco  primum  allegato,  ut  scilicet  sin- 
giilo  quoque  XX.  anno  mensis  inter- 
calaretnr,  nihiloniiuus,  quum  inter- 
calandi  munns  ad  pontifices  specta- 
ret,  factum  est,  ut  illi  in  intercalando 
fraude  utercntur,  publicanis  morein 
gerentes ;  cnjus  rei  certissimnm  tes- 
tem  habemus  Suetonium,  scribentem 
ita  in  Caesare  diet.  c.  40.  '  Conversus 
hinc  ad  ordinandum  reipublicae  sta- 
tum  fastos  correxit,jam  pridem  vitio 
pontiticum  per  intercalandi  liccntiain 
adeo  turbatos,  ut  neqne  inessium 
feriae  aestate,  neqne  vindemiarum 
anlumuo  competerent.  Annnmqne 
ad  cursnm  solis  accommodavit,  nt 
CCCLXV.  dierum  esset,  et,  intercalario 
mense  sublato,  unus  dies  quarto  quo- 
que anno  intercalarelur.  Quo  autem 
magis  in  posterum  e  Kalendis  Janu- 
ariis  nobis  tempornm  ratio  cougrne- 
ret,  inter  Novenibrem  et  Decembrem 
menses  interjecit  duos  alios,  fuitque 
is  annus,  quo  hire  ronstituebantnr, 
XV.  mensium  cum  intercalari,  <|ui  ex 
consuetndine  in  eum  inciderat.'  De 
hac  eadem  re  Amm.  IMarcell.  xxvi. 
1.  '  Hac  nondum  extensisfusius  reg- 
nis  din  igiioravrre  Romani,  pcrqne 
secula  niulta  obscuris  difficullatibna 
implicati,  tunc  magis  crrorum  pro- 
funda caligine  (luctuabaut,  quum  in 


12196 


NOTiE    VARIORUM    IN 


sacerdotes  potestatem  transtulissent 
intercalandi :  qui,  libentergratificau- 
tes  pnblicanonim  vel  litigantium  com- 
niodis,  ad   arbitriiim   sinim  detralie- 
bant  teiDpora,  et  aiigebaiit.'    Ex  jam 
dictis  itaqiie  satis  pateie   puto,  Livii 
dicta  intelligenda  esse  de  anno,   in 
quo  intercalatum  est,  hoc  est,  in  quo 
xin.  menses  fuere,  scilicet  xii.  ex 
consuetudine,  et  tertinsdecinius  in- 
tercalaris.     Quo  autem  in  loco  inter 
cajteros  consuetos  menses  intercalaris 
repoueretur,  ex  Livii  verbis  intelligi- 
mus,  nempe  die  tertio  post  Termina- 
lia  Kalendas  inteicaiaresfuisse.  Ter- 
niinalia  autem  sacrificia  erant,  quee 
fiebant  Termino   Deo  ad   viii.  Ka- 
lendas Martias  ex   Lactantio  Divin. 
Instil.  1.  20.  de  his  Terminalibus  Cic. 
in  Piiilipp.  Horat.  Od.  ii.  9.    Vario 
de  Ling.  Lat.  lib.  v.  et  Ovid.  Fast.  ii. 
Itaqne,  circa  finem  Februarii  inter- 
calatum a  Romanis,  constat  px  hoc  lo- 
co Livii,  et  ex  eodem  xlv.  44.  ubi  ait, 
'  Intercalatum   eo   anno  :    postridie 
Terminalia   intercalares  fuere,'  Ka- 
lendx  scilicet,  nt   ego  interpretor  : 
ubi  notandum,  banc  intercalatiouem 
a  praEcedenli  distare  per  tres  annos 
tantum  :  nam   prior  a.  iolxxx.  pos- 
terior a.  iDi.xxxiii.     Et  Censorinus 
ait,    intercalatum    a    Komanis    inter 
Terminalia  et  Regifuginm,  et  sicuti 
Terniinalium  festum  celebrabatnr  vi. 
Kal.  IMartias,  ita  postridie  Regifiigii 
festum  in  memoriam  Tarquinii  fugje, 
qui  eo  die  Roma  |)rofugit,  quod  pari- 
ter  Macrob.  confirmat.     Ex  quibus 
patet,  quum  apud  Catonem  legimus 
de  Re  Rust.  c.  150.  '  Si  intercalatum 
erit  Kal.  Maiis,  agnos  xxx.  non  am- 
plius    promittat,'    legendum     Kalen. 
Mart.    Postremo  sciendinn,  et  inter- 
calandi  modum  a  CaBsare  inventuni, 
et  a  nobis  observatum,  vitio  non  ca- 
rere  :    quod  docuere  Plinius  xviii. 
25.  et  Budaeus  in  Poster.  Annot.  et 
Beda  de  ratione  temporum,  et  deni- 
que  omnes   illi,   qui    de   Gregoriano 
Kalendaiio    conslituendo    scripsere. 


M.  Donat.  Ex  Macrobio  Sat.  i.  13. 
videmus  mensem  adoptivum  inter 
Terminalia  et  Regifiigium  adscitum. 
Sed  an  constanti  tanien  lege  ac  ritu? 
Abire  Livius  videtur  hoc  loco.  Equi- 
dem  existimo  verbum  potius  in  Livio, 
quam  tenipus  in  intercalatione  muta- 
tuni.  Forte  iibrarius  postnduo,  pro 
pontridie,  legerit :  unde  natum  sit  tri- 
duo,  vel  tertio  die  post.  Vere  igitur 
XLV.  44.  '  Intercalatum  est  eo  anno 
postridie  Terminalia.'  At  Varro  [im- 
mo  Cato]  de  Re  Rust.  c.  150.  Kalen- 
das Maias  videtur  assignare  :  '  Si  in- 
tercalatum erit  Kal.  Mails,  agnos 
xxx.  ne  amplius  promittat.'  Sed  vi- 
detur :  sola  hie  eiiini  distinctione  lo- 
cus lucem  capit.  Prorsus  non  ad  in- 
tercalationem  Kalendse  Maiae,  sed  ad 
agnos  referendae  sunt:  '  Si  interca- 
latum erit,  Kal.  Mails,' &c.  Quippe 
si  intercalatum  non  erit,  '  Kalendiis 
Juniis'  (Varronis[Catonis]  haecquo- 
qne  sunt)  '  emtor  fructu  decedet.* 
E.  Puteanus  de  Bissexto  c.  2.' Vulga- 
tam  lectionem  tertio  die  post  Termina- 
lia defendit  Dodwell.  in  Append,  ad 
Preelect.  Camden,  pagg.  743.  751. 
761.  et  de  Cyclis  Dissert,  x.  §  26.  p. 
492.  Agnoscit  Romae  ordinarium  fu- 
isse,  ut  postridie  Terminalia  forent 
Kalendae  intercalares:  sed  addit,  in- 
terdum  evenire  potuisse,  ut  inter 
Terminalia  et  Kalendas  intercalares 
dies  medius  intercederet ;  si  nempe 
dies  ante  ex  anno  exemtus  esset,  ne 
nundinse  in  Nonas  alicnjus  mensis, 
vel  in  Kalendas  Januarias  inciderent, 
qui  postea  supplebatur  interponendo 
aliuni  diem  inter  Terminalia  et  Kalen- 
das intercalares  :  id  autem  hoc  anno 
accidisse  putat,  et  hinc  Livium  no- 
tare,  hoc  anno  Kalendas  intercalares 
fuisse  'tertio  die  post  Terminalia: ' 
primum  enim  diem  numerat  Termi- 
nalia  ;  secundum,  diem  interpositum  ; 
tertium,  Kalendas  intercalares;  quern 
numerandi  morem,  ut  utriusque  ter- 
mini ratio  habeatur,  Livio  sollemnem 
fuisse,  praesertim  posteriori  loco  ali- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIII.    CAP.   12.    (17.)     li>197 


quot  exemplis  probat.  Vide  ad  xlii. 
10.  §  5. 

Sacerdoles  inlra  cum  aiinnm  morlui, 
L.  Fliiminius.  Puntijices  duo]  Ueest 
iioiiien  sacerdutii,  qiin  pra>ditiis  erat 
L.  Flaminius.  Eiat  anteni  augur 
factus  in  lociiin  P.  Fniii  Pliili  a. 
13XXXVI1I.  Quare  L.  Flami7iinus  au- 
gur legendiim.  Sigon.  J.  F.  et  Jac. 
Gronovii  edideiiiiU  L,  Flamininus  * 
ponlifices  duo,  iit  aliquid  deesse  signi- 
ficarent.  Postea  L.  T.  Gronovius  in 
Obseivat.  ad  Marmoream  basim  Co- 
lossi Tiberiani  c.  11.  expei turns,  an 
Livium  asterisco,  quo  oneratur,  levare 
posslt,  notat  Mstuin  inconiparabilem 
et  nniciim  Ceesareiin)  legere  In  sacer- 
doles inlra  eum  atmum  mvrtuus  est  L. 
Flamviius  PontiJices,ifc.  Hinc  emen- 
dandiini  putat,  Inter  sacerdoles  intra 
eum  annum  rnorluus  est  L.  Flaminius: 
Pontificcs  duo  deccsserunt.  Nondum 
tamen  ita  locum  persanatum  puto. 
Verisimile  enini  videtur,  cum  Sigoiiio 
legendiim  esse  L.  Flamininus,  et  indi- 
cari  L.  Quinctium  Flamininum,  qui 
XXV.  2.  augur  creatus  niemoralur  : 
et  liinc  noil  tantum  excidisse  hoc  loco 
vocem  augur,  quaiii  in  contextum  Si- 
gonlus  et  alii  receperunt,  sed  eliain, 
ut  Crevierius  observat,  et  Uiikenis 
ine  monuit,  nomcn  ejus,  qui  in  Fla- 
minini  locum  augur  factus  est.  Li- 
viiis  enim  pleruniqiie  addit,  quinam 
sacerdoles  in  morluorum  locum  suf- 
fectisint;  (luod  qunm  hoc  ipso  loco 
in  suffcctis  pontificibus  observarit, 
non  neglexisse  videlur  in  successore 
L.  Fiauiinini.  Si  autem  suspicari  li- 
ceret,  successorcm  hunc  fuisse  ex 
Quinctiorum  familia  Flaminina,  ex 
qua  et  mortuus  erat,  similis  vocis  re- 
petitio  canssa  esse  potuisset,  cur  unici 
Msti  librarius  aliquot  voces  perperain 
omiserit :  et  hinc  verisimile  fieret, 
Livium  scripsisse  Inter  sac.  intra  cum 
annum  mortuus  est  L.  Flam,  augur:  ei 
augures  suffecerunt  T.  Flamininum. 
Pont,  duo  deccsserunt,  Sfc.  Per  T.  Fla- 
mininum autem  intelligercm  celeber- 


riini  T.  Quinctii  Flaininini  filiiim,  qui 
niimus  gladiatoiiiim  nioriis  canssa  pa- 
tris  sui  dedisse  diciiiir  xli.  2H.  et  a. 
13(  III.  cunsulatiim  gcssit. 

C  Livius  Salinator]  Hie  potest  es- 
se C.  Licius,  qiiem  xxvi.  2:J.  non  ad- 
dilo  cognomiiie,  a.  uxlh.  ponlifictm 
factum  dixit.  Dulc. 

Cap.  XII.  (xvii.)  §  1  Placuit :  pri- 
usquam]  Lenius  procedet  oratio,  si 
legator  placuit,  et  priusquam.  Uuker. 
Vide  ad  ix.  41.  §  10. 

§  2  Priusquam  id  sors  cernerct,  in 
incerlum]  Sors  '  cemere '  dici tiir,  qiuim 
ejus  alea  aliquid  permittitur,  ut 
id  disceptet  ;  ut  eventus  sit,  quern 
dijudicaverit.  Turncb.  Advers.  xvi. 
21,  Id  est,  priusquam  sors,  tamijiiam 
judex,  dijiidicaret,  iitra  utri  consuli 
provincia  obventura  esset.  Vide  Pe- 
riz.  ad  Sanctii  iMincrv.  iv.  15.  pagg. 
7G9.  77C.  et  Kuster.  Diatr.  de  vt  rbo 
'  Cerno  '  §  9.  De  ilio  in  incerlum  vi- 
de Gronov.  Observ.  i.  25.  fine. 

§  4  Sena  millia  pedittim,  trtcenii 
equites'}  CCC.  equites  omnes  typis  de- 
scripti  usque  ad  Gniterum,  cnjus  ul- 
tima ed.  substituit  treccnli  equites. 
Sanam  loqtiendi  rationein  non  per- 
mitlere,  ut  iliversi  gcneiis  numerl 
hac  ratione  conjiingantur,  vidimus  ad 
XXX1I.28.  §  11.  Notae  igitnr  niirne- 
rales  eiaiit  reddcndje  treccni  equitea. 
Ita  mox, '  Id  modo  fiiiitum,  ut  diias 
legioncs  scribeiet,  qua}  quiiia  millia 
peditum  et  ducenos  haberent,  equi- 
tes trecenos.'  Vide  ad  xlii.GG.  §  5. 

§  G  Peditum  Latinorum  major,  quam 
coUegcc]  luduceinlum  t5  Peditum.  J. 
F.  Gron.  Kectc.  Consuli  enim,  cui 
Italia  obveniret,  non  modo  ui;tjor  }te- 
ditum,  sed  et  equilum  Latinorum  uu- 
mcrus  decrctus  est. 

§  7  Tnbunos  iis  nonpcrinissum  ut  con- 
sules  faccrent]  Corrigo  Trib.  mil.  non 
pertnissum.  Sigon.  Trib.  militum  non 
pcrmissum  Sigonii  est.  Unicuin  exem- 
plar Tribunos  iisnon  pcniiisium.  Quod 
facile  fero.  Respicit,  quod  scripse- 
rat  supcviori  libro  cap.  il.     Pciiudc 


12198 


NOTiE    VARIORUM    IN 


est,  ac  si  dixisset  '  Tribunes  iit  con- 
siiles  faceicnt,  non  estnis  permissnm.' 
J.  F.  Gron.  Si  liic  sensiis  est,  vaide, 
et  forsan  sine  exeniplo  disjecta  sunt 
verba.  Lipsins  de  Milit.  Rom.  ii.  9. 
Ii!vc  citat  e  correctione  Sigonii,  et 
ilidem  putat,  ad  ea  respici,qiia'  xlii. 
31.  scripta  sunt.  Sed  dubitari  potest, 
an  non  pronomen  his  tautuni  ad  qiia- 
tuor  iilas  legiones  perlineat,  quiE 
prater  duas  legiones  allerius  consu- 
lis  scribi  jussae  sunt ;  quibus  cousu- 
les  videntur  prepficcre  voluisse  tribu- 
nes niilituni.  Confirniat  dubitatio- 
nem  locus  non  dissimilis  xlii.  35.  e 
quo  sinnil  conjectura  fieri  potest,  lias 
quatuor  legiones  urbanas  fiiisse  :  '  C. 
Sulpicio  Galbte  privtoi  i  uegotium  da- 
tum, nt  quatuor  legiones  scriberet 
urbanas,  iisque  quatuor  tribunes  nii- 
lituni legeret,  qui  praessent,  &c.  Is 
exercitus  uli  paratus  esset,  quosena- 
tus  censuisset.'  Duker.  Oiitinie  Du- 
kerus  tribunos  Us  exponit  liibunos 
quatuor  illis  legionibns.  Neque  ab- 
ler Crevierius  verba  accepit,  qui  in- 
super  conjecit  legeuduni  Tribunos  his, 
pro  its.  Sed  ita  jam  Gronoviiis  an. 
1665.  et  post  euni  reliqui  onmes  edi- 
derunt. 

§  9  Cives  Romani  liberiini  ordinis, 
ex  Italia  scribi  jussi]  Haec  non  soluai 
prava  distiiictione  laborare,  verum 
ctiam  niutila  esse,  niihi  persuadeo. 
Vix  dubitari  potest,  quin  conjungen- 
da  sint  verba  cives  Romani  liberiini  or- 
dinis: nam  socii  navales  Romani  fere 
ex  hoc  genere  civium  legebanlur,  et 
praeter  eos  alii  sociis  iinperabantur. 
Hos  '  socios  navales  lil)ertini  ordinis 
ex  Italia'  nunH|uam,  illos  'socios  na- 
vales  cives  Homanos  libertini  ordinis' 
sa^pe  vocat  Livius.  XL.  18. '  Naves  vi- 
ginti  deductic  navalibns  sociis  civibus 
Romauis,  qui  servitutem  servissent, 
compleientur.'  xlii.  27. '  Socios  na. 
vales  libertini  ordinis  in  quinquc  et 
viginti  naves  ex  civibus  Ronianis  C. 
Liciiiius  pra?tor  scribere  jnssus  ;  in 
quinque  et  viginli  parem  numerum 


Cn.  Sicinius  sociis  imperaret.'  Et 
aliis  locis  apud  Sciiefierum  de  IMilit. 
Nav.  II.  4.  Posterioris  generis,  id 
est,  sociis  imperati,  fiierunt,  qui  liic 
dicnntur  ex  Italia  scribi  jussi :  nimi- 
rum  ex  sociis  maritimis  Italiap,  qui 
usum  rei  nautica;  liabebant,  et  Roma- 
nis  etiam  naves  ex  fcedere  dare  tene- 
banttir.  Sed  quia,  si  verba  libertini 
ordinis  cum  pra?ce(lentibus  coujnn- 
puntur,  sequentia  ex  Italia  sine  ido- 
neo  sensu  sunt,  notam  numeri  socio- 
rum  ex  Italia  scribi  jussoriim  exci- 
disse,  et  locum  signo  adposito  ita  dis- 
tingiiendum  ac  legendum  puto  :  cites 
Romani  libertini  ordinis,  ex  Italia  *  scri- 
bi jussi.  Ita  expressus  fiierit  niinie- 
rus  sociorum  e  civibus  Romaiiis,  et 
ex  sociis  Italicis,  quern  bis  additum 
fuisse  etiam  ex  eo  inteiligitur,  quod 
totidem  ex  Sicilia  scribi  jussi  dicun- 
tur.  Qui  autem  sociorum  navalium 
ex  civibus  Romanis,  qui  ex  sociis 
Italicis  Humerus  scril)i  soleret,  adfir- 
mare  non  possum.  Unum  de  ea  re 
habeo  locum  XLri.  31.  '  Praetorem, 
&c.  Brundisium  ad  classem  ire  pla- 
cuit,  utque  ibi  recognosceret  socios 
navales,  &c.  et  daret  operam,  nt 
du;!"  partes  civium  Romanorum,  ter- 
tia  sociorum  esset.'  Sed  ex  eo  solo 
non  confici  potest,  id  semper  serva- 
tum  fiiisse.  Duk, 

In  Macedoniam,  uhicumque  classis  es- 
set] Id  est,  quacumque  in  parte  ora- 
ve  JMacedonias  classis  esset.  Quid 
ergo,  si  forte  alio  loco  esset,  quod 
fieri  potuit,  an  tamen  in  Macedoniam 
deportamii  eraiit  ?  Hoc  non  admo- 
diim  credibile  est.  Fortassis  in  Ma- 
cedonian!, aut  ubicumiiue  classis  esset. 
Classem  sortitus  est  C.  Marcius  Fi- 
guliis  cap.  15.  Ea  autem,  quum  ad 
illam  venit  Marcius,  Cbalcide  erat. 
XLiv.  1.  Duk. 

§  10  Peditum  quina  millia,  trecenti 
et  triginla  cquites]  Hanc  lectiont-m 
demuiii  iuveni  in  ed.  Franrof.  1578. 
qua>deindead  omncs  posteriorcs  pro- 
pagata  est.    Qua   paullo  ante  pr*- 


T.    LIVII    HIST.   LIR.  XI, in.   CAP.  13.  (18.)     12199 


cessprat,  Paris.  1573.  cxliihct  peditum 
quina  mHlia,treceni  it  triginln  equilcs. 
Omnes  aiiteiii  anti(|ni()fe.s  peditum 
quina  millia,  treceni  el  A'A'A'.  cqiiites. 
Modo  dictum  est  ad  §  4.  perperain 
diversa>  poti'statis  nunieros  jungi.  vSi 
itaqtie  iiota  nnnieralis  Uteris  expri- 
nienda  foret,  diri  deberet  peditum 
quina  millia,  treceni  et  triceni  cijiiitcs. 
Vcrum  qmim  plnres,quarii  trecentos, 
ei]uites  legioni  additos  esse  noii  con- 
stet,  certe  alibi  triginla  sii[)ra  trecen- 
tos nieniorari  non  ineminerini,  locum 
mendosum  esse  nuiii  pcrsnadco.  For- 
te legenduni  peditum  quina  millia,  tre- 
ceni  equites,  vel  et  treceni  equites,  vel 
peditum  quina  millia  duccni,  et  treceni  e- 
quites,  Quiduam  lionini  verius  sit,  si- 
ne eniendatioris  Msti  ope  dijudicari 
nequit. 

Cap.  XIII.  (xvm.)  ^  1  Vuls^onnnc 
credant,  nequc  iiunciari  admodum  7tulla] 
Scribe  credunt,  neque  nunciari  admo- 
dum ulla.  J.  F.  Gron.  UUa  liic  recte 
legi  potest.  Vide  tamen  ad  xxi.  22. 
Adde  Yvon.  Yilliomar.  ad  Lora  Con- 
trov.  Titii  i.  22.  et  Fal>rott.  ad  Theo- 
phil.  §  10.  Inslit.  de  Susp.  Tutor. 
Duk.  Dukero  adsentior,  qinim  cer- 
tum  sit  Latinos  more  Grivcoriini  du- 
plicem  negationeni  pro  sinipliti  usur- 
passe.  Vide  ad  iii.  20.  §  5.  et  Cort. 
ad  Sail.  Jug.  c.  IS.  ^  5.  Clericus  et 
Crevierius  Gronovii  conjecturam  in 
contextum  receperunt. 

§  2  Religio  tenet,  ^c.  ea  pro  dignis 
habere']  Fieligio  tenet,  sive  '  Religio 
est/  ant  '  Ueligioni  est  facere '  turn 
dicitur,  qunin  reliffio  sive  snperstitio 
inpedit  ne  quid  faciamus.  Supra  v. 
13.  '  Religioni  delude  fuisse,  qiiibus 
eani  opem  Dii  tulissenl,  vinciri  :'  ubi 
vide  alia.  Eodt-m  modo  'religiosnm 
est  facere'  v.  52.  '  Ex  Iiostinm  urbi- 
bus  Uomam  ad  nos  transferri  sacra, 
religiosnm  fuit :'  ubi  vide  qua*  notavi. 
Pari  modo  '  religio  cepit  conaiuli,' 
quum  snperstitio  obstat  ne  quid  co- 
iiemnr,  xxviri.  15.  'Qiiosdam  ctiam 
religio  ceperit  ultcrius  quidquani  eo 


die  conandi.'  Usns  perpetuus  ct  con- 
stans  biijus  lociitionis  docet,  locum 
limic  eorruptum  esse.  Quid  enim,  an 
Livius  quotannis  prodigia  retulit, 
quia  tenuit  religio  ea  pro  dignis  ha- 
bere, quse  in  annales  referrct,  id  est, 
quia  snperstitio  iiipediebat  ne  pro 
dignis  liaberet  ^  Iniuio  contra,  quia 
prodigia,  quae  majores  sus.cc|)eranf, 
non  audebat  pro  indignis  Uahere,  qu-<B 
in  annales  refcrret.  Kecle  igitur 
Crevierius  nionnit,  sibi  videri  indig' 
nis,  pro  dignis,  legendum  esse.  Cele- 
rnni  si  idem  Crevier.  observasset,  in 
indice  erratorum  ed.  Cionovianae  an. 
1G79.  nioneri,  operarum  incuria  sit 
animus  ytToJit  datum  esse,  ejus  lectio- 
nis  in  notis  posteriorilnis  mentioiiem 
non  fecisset. 

§  3  Burem  feminam  Inculam  publice 
all]  Hoc  etiani  alias,  eodem  prodigio 
nunciato,  factum  fuerat  ex  response 
arnspicum  xxxv.  21.  Adde  XLi.  13. 
Sed,  quia  hoc  nondum  edituni  erat, 
quo  temjiore  Anagnini  proiiigium  il- 
lud  Romam  nnnciabant,  id,  quod  di- 
cunt  boveni  publice  ali,  ant  ita  intel- 
ligendum  est,  eani  interim,  dum  re- 
sciscerenf,  quid  aruspiccs  jussuri  es- 
seiit,  publice  apud  se  ali,  aut  impor- 
tune hoc  loco  positnm  videri  potest. 
Duk. 

Cwli  ardentis  species  ad/nlseral]  Ma- 
lim  vffnlsvrat.  Lib.  X  i.i . c.  22. '  Trcs  si- 
niul  soles  eflulsernut.'  J.  F.  Gronov. 
Effulserat  probat  etiaui  Harm,  ad  Val- 
Flacc.  VI.  27.  ubi  docet,  verbum  boo 
de  illis  usnrpari  qiue  subito  fulgent. 
Supra  XXII.  1.  '  Faleriis  rivluni  findi 
velnt  niagno  liialu  visum,  quaque 
patuerit,  ingens  lumen  etfulsisse. 
xxviii.  15.  'Qualis'  (sol)  'inter 
graves  imbre  nubes  etVnlget.' 

Imbri  hipidarii]  Mire  dictum,  pro 
pluit  imbre  /.i/)i(ico,  quod  est  xxx.  3S. 
'  La|)ideus  iuiber,'  '  iuiber  saxe\is,' 
'  imber  lapidum  '  eiiani  apud  alios 
leguntur:  *  iuiber  cariiis  '  Liv.  m-lO. 
Duk. 

^  4   Cumis  in  arce  Apollo  triduum  ac 


12200 


NOT/E    VARIORUM    IN 


ires  nodes  lacrimavit]  Veruni  est,  ut 
Hearniiis  ad  hiinc  locum  notat,  Jii- 
liiim  Obseq.  de  Prodig.  c.  87.  quittri- 
duum  abs{|iic  mentione  iioctiuni  ha- 
bere, quod  idem  Heaniius  ad  Ohspq, 
eliam  uotat;  vci(mi  vir  doctiis  ex 
iiominibiis  consiiliiin,  qiiee  ad  initiiim 
capitis  illius  adscripta  sunt,  videie 
potiiit,  Liviiim  et  Obsequentem  non 
de  eodem  prodigio  egisse. 

^  5  1)1  cede  PriudgencE  FortuncB,  quce 
in  colle  est]  Sic  et  Frobeniiis:  sed 
scribendum  Primigeniw,  lit  babent 
lapides  antiqui,  et  ipse  Livius  alibi. 
J.  F.  Gronov.  xxix.  3G.  '  Priiicipio 
piignse  zedem  Fortiinag  Prinngenise 
vovit.'  xxxiv.  53.  '  iEdem  Fortunaj 
Piimigeniae  in  colle  Quirinali  dedi- 
cavit  Q.  Rlarcius  Ralla.'  Unde  con- 
stat, in  colle  hoc  loco  intPJiigendnni 
de  coile  Quirinali.  Etquidem  addi- 
tur,  qucE  est  in  colle,  ut  distinguatur 
ab  alia  ejnsdem  Fortune  Primigeniee 
aede,  qnam  Serving  rex  in  Capitolio 
construxit.  Plutarch,  de  F'ortun. 
Horn.  p.  322.  'iSpvcraTo  8'  oZi/  'Zepfiios 
TuAAtos  Tvxv^  Upov  iv  KairncfoXitf,  rh 
rrts  npi/xiyei/eias  Kiyovixivrts.  Ejnsdem 
nieminit  idem  Plutarch,  in  Quaest. 
Rom.  p.  281.  ^lo\  pluvisse  primae  edd. 
pro  quo  Curio  dedit  pluisse.  Vide  ad 
1.31.  §  1. 

§  6  Palinam  enatam  hiplvvio  smo] 
Lege  in  impluvio.  J.  F.  Gron.  Supra 
XXXII.  1.  '  In  Hercuiis  aede  capilinm 
enatum.'  Eodem  cap.  '  Scriptum 
erat,  laurum  in  puppi  navis  longae 
enatam.'  PauUo  ante  hoc  cap.  '  Pal- 
mam  in  area  enatam.'  Facile  antem 
praepositio  excidere  potuit  ob  priniam 
syllabam  dictionis  seqnentis.  Vide  ad 
VIII.  33.  ^  G. 

Fregellis  in  domo  L.  Atrei]  Legen- 
dum  conjicio  L.  Alrii.  Nam  '  Atreus  ' 
inter  nomina  Romana  non  notavi.  At 
'  C.  Atrius  Umber'  obcinrit  xxviii. 
24.  Similiter  et  sibi  legendum  videri, 
Dukerus  monuif. 

§  7  Consules  sacrificnrenl,  et  addide- 
runt,uti  supplicalio  Jieret]  Locus  baud 


dubie  mendosHs,  quern  sic  restituen- 
dum  putaujus :  Pull.  prod,  cuusa  libhn 
decemviri  aditis,  quadr.  maj.  host,  qui- 
bus  Diis  consules  sncrijicarent,  edidc- 
runt,  et,  uti  suppl.  jieret.  Ha?c  resti- 
tutio confiriiiatur  fere,  quot  locis 
negotii  similis  tit  nientio.  Lib.  xxxvi. 
c.  37.  '  Eornm  prodigionim  causa  li- 
bros  Sibyllinos  ex  SC.  decemviri 
quum  adissent,  renunciatiim,  &c.  et 
unum  diem  supplicatio  fieret;  coro- 
nati  snpplicarent,  et  consul  P.  Cor- 
nelius, quibus  Diis  quibusque  hostiis 
edidissent  decemviri,  sacrificaret.' 
XXXVII.  3.  'Supplicatio  quoque  ea- 
rum  religionum  causa  fuit;  quibus 
Diis,  decemviii  ex  libris,  ut  fieret, 
edidernnt.'  XL.  45.  '  Ob  ea  decem- 
viri jussi  adire  libros  edidere,  quibus 
Diis  et  quot  hostiis  sacriticaretur  :  et 
ob  fulminibus  complura  loca  defor- 
mata  ad  aedem  Jovis  ut  supplicatio 
diem  unum  esset.'  XLI.  13.  '  Syracu- 
sanumque  prodigiiim  expiatum,  edi- 
tis  ab  aruspicibus  Diis,  quibus  sup- 
plicaretur.'  xlii.  2.  '  Ob  ha?c  pro- 
digia  libri  fatales  inspecti,  editum- 
que  ab  decemviris  est,  et  quibus  Diis 
quibusque  iiostiis  sacrificaretur,  et  nt 
supplicatio  proiligiis  expiandis  essel.' 
J.  F.  Gronov.  Clericus,  professus  se 
contextum  Livii  ad  meiitem  Gro- 
novii  emendaturuni,  edidit  libris  a 
decemviris  aditis,  quadr.  maj.  host.,  qui- 
bus Diis  consides  sacrificarent,  edide- 
runt,  et  uli  suppl.  fieret.  Ex  qua  lec- 
tione  commodus  sensus  effici  nequit. 
Doujatius  in  referenda  Gronovii 
emendationc  omisit  verbum  cdide- 
runt.  Crevicrius  dubitari  non  posse 
fatetur,  quin  Livius  scripseril  cdide- 
rurit.  Cetera  vero,  etsi  baud  dubie 
mentem  Livii  exprimunf,  nee  pos- 
suut  longe  abire  ab  ejus  scriptnra, 
habere  tamen  putat  aliquid  densius 
quodammodo  et  quasi  confertius, 
quam  solet  Livius.  Quid  igittir?  si, 
reliqua  emendatione  Gronovii  ser- 
vata,in  prioribus  tantum  verbis  lega- 
mus  libri  a  decemviris  aditi;  qui  qua- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIJI.    CAP.   14.    (19.)      12201 


druginta ;  ita  pressius  inlijcrcbimus 
vulgatae  lectioni  in  qua  Gioiiov.  libri 
a  decemviris  aditi  iiuitiit  in  libris  de- 
cemviri adilis;  ego  taiituin  post  ilia 
verba  addo  prononien  qui,  quod  fa- 
cile elidi  potiiit  a  seq.  vocis  syllaba 
iiiitiali.  Iti  ultima  parte  verbornm 
adsentior  Gioiiovio,  et  ediderunt  Ic<;o 
pro  addiderunt.  Id  aiiteni  propriiini 
ill  liac  re  verbiim  esse,  vidimus  ad 
XXI.  C2.  §  7.  '  Edere  '  etiam  et  '  Ad- 
dere'  iutcrduni  in  Mss.  commutaD- 
tiir.  Vide  Bnrniann.  ad  Pliaedr.  i. 
14.  13. 

Uli  decemvin  prceierunt]  Obsecra- 
tioiiein  a  populo  diiuniviiis  sacronini 
'  prjeeuntibus  '  factani  scribit  iv.  21. 
et  popuhim,  decemviro  '  verba  pras- 
eiinte,'  votnm  concepisse  xli.  21. 
Sed  ita  '  praeire'  hie  non  potest  ac- 
cipi.  INIaliin  praceperunt,  pro  prceie- 
runt.  Nam  decemviri  dicuntur  *  im- 
perare  '  et  *  jiibere,'  qiis  res  divinae 
prodigioriun  expiandonim  causa  fa- 
ciendae  essent,  xxxi.  12.  et  xxxviii. 
2G.  et  aruspices  de  prodigiis  consnlti 
'jiibere'  xxxv,21.  xxxvi.37. '  Prae- 
ire' pro  'praecipere'  nusquam  alibi 
in  Livio  legi  puto.  Quod  autem  e 
Plinio  Epist.  x.  54.  quidam  afFerunt, 
'  Te  rogo,  nt  mihi  praeire  digneris, 
quid  me  putes  obscrvare  debere:'  id 
in  recentioribus  edd.  quoque  est  mihi 
prcEcipere.  Duk. 

Cap.  XIV.  (xix.)  §  1  P.  Mucins 
SccBVola,  C.  Junius  Brutus]  Scribe  M. 
Junius  Brutus.  Qui  enini  censuram 
petebant  hoc  tempore,  consulares 
erant.  Consul  autem  fiiit  M.  Junius 
Brutus,  non  Cuius,  ex  consulatu  ejus 
Capitolino  et  Cassiodoro.  Sigon. 

Ti.  Semprnnius  Gracchus]  T.  Sem- 
pronius  ed.  princeps,  pro  quo  Froben. 
a.  1535.  dedit  Ti.  Semproriius ;  et  ita 
vocatur  in  Fastis  Capit.  ad  annum 
iDLXXxiv.  ubi  censura  ejus  refertur. 
Vide  ad  xn.  8.  ^  1. 

§  2  Quod  et  juniores]  Superest  rb 
et,  aut  plura  desunt.  J.  F.  Gron.  Jac. 
Peiizon.  in  margine  Livii  vulgatum 


adversus  Gronovium  tuetur,  et  cxis- 
timat  et  hie  poni  pro  '  etiam,'  Ninii- 
rum  biennio  ante,  quo  tempore  '  de- 
lectus consuies  miiito  intentiorem, 
quam  alias,  ciiram  habebant,  Licinius 
veteres  quoque  scribcbat  milites  cen- 
turionesqtie :  et  multi  voiunlate  no- 
niina  dabant,  quia  locupletes  vide- 
bant,  qui  priore  Macedonico  bello, 
aut  adversus  Antiochum  in  Asia  sti- 
pendia  fecerant,'  teste  Livio  xlii. 
32.  nunc  vero  tantopere  militum  ani- 
nii  mutarant,  ut  non  niodo  seniores, 
sed  et,  id  est  '  etiam,'  juniores  non 
responderent.  Niliil  iiotius  est,  quam 
lijec  voculae  et  significatio  ;  et  tamen 
SBE^pe  accidit,  ut  ad  earn  nun  adten- 
denfes  viri  docli  ex  locis  ceteroquin 
facillimis  se  non  expedirent.  Vide  ad 
V.  2G.  §  10.  et  xxiii.  42.  §  13.  Ita 
apud  Ovid.  Her.  xx.  181.  '  Nee  bove 
niactato  calestia  nuniina  gaiident, 
Sed,  quae  prjestanda  est  et  sine  teste, 
fide  :'  ubi  frustra  Francius  conjecit 
vel  sine  teste,  Notat  hunc  ejus  par- 
ticuiae  nsum  Burmann.  ad  Suet.  Aug. 
c.  14.  Doujatius  etiam  recte  vidit  vo- 
culani  et  eo  sensu  hie  capi  debere. 

§  3  C.  Sulpicius  et  M.  Claudius  tri- 
buni  plehis]  Non  invenies  in  Livio  nl- 
lum  tribunum  piebis  e  gente  Sulpicia, 
quEE  adhuc  Integra  erat  inter  patri- 
cias :  immo  ne(|ue  in  omni  hisloria 
Romana  ante  Marii  et  Snliae  tcmpora, 
quando  P.  Sulpicius  Rufus  seditiosus 
ille  tribunus  piebis  fuif.  Pigliius  ta- 
men ill  Annalibns  siiis  ex  hoc  loco 
duos  hos,  non  tantum  tribiinos,  sed 
et  quaestores  et  aediies  facif,  ac  cae- 
teris  ornat  honoruni  titulis,  Rufum- 
que  et  Flaiiiiniiium,  si  Diis  placet, 
cognominat.  Verum  ego  illos  coiifi- 
denter  ex  historia  HoinaDa  exsulare 
jubeo,  nullosque  eo  nomine  hoc  tem- 
pore fuisse  tribunos  piebis  affirmo. 
Nempe  erant  hi  C.  Sulpicius  Galltis, 
M.  Claudius  Marcellus  pnttores  hoc 
anno  facti  supra  c.  11.  Hi  piebis  can- 
sam  egerunt  contra  consuies,  et,  quia 
ipsi  praetores  erant,  receperunt,  prae- 


Delph,  et  Var.  Clas. 


Livius. 


34  I 


12202 


hOTB.    VARIORUM    IN 


tores  vel  communiter  omnes,  vel  se 
solos,  si  ita  senatui  videretnr,  delcc- 
tiini  perfecttuos  esse ;  qnapropter 
etiam  his  ipsis  C.  Sulpicio,  M.  Claii- 
dio  uon  siue  siiggillatione  consuhini 
ab  senatu  niandata  est  ea  ciira.  Ita- 
que  ait  Livius  c.  15.  '  Qiiatnor  a  C. 
Sulpicio  praetore  sciiptae  iegiones 
sunt.'  Et  deinde,  *  Ut  C.  Suipicius, 
]M.  Claudius  preetores  ex  his,  qnas 
scripsissent,  legionibus,  qnas  videre- 
tur,  consuli  darent.'  Eodem  quoque 
iiiodo  hie  restituendum  C.  Suipicius, 
HI.  Claudius  pratores  plebis  causam  ege- 
runt.  Scripta  liaud  dubie  fuit  vox 
pratores  per  duas  literas  PR.  unde 
librarii  pro  solita  oscitantia,  maxime 
quia  sequebatur  continue  plebis,  fe- 
cerunt  TR.  h.  e.  tribuni.  Jac.  Peri- 
zon. 

Neminem  intitum  militem  ab  iis  fieri] 
Monebat  me  vir  doctus  scribendum 
iierainem,  nisi  inviium.  Id  mihi  secus 
videtur.  Nam  anibiliosorum  est  fu- 
gere  ofFeusiones,  eoque  neminem  co- 
gere,  quod  jure  possis.  Servius  ad 
Virg.  lEn.  11.8I.  •  Palamedes,  quum 
delectum  niilitum  per  Graeciam  age- 
ret,  simulantem  insaniani  Ulyssem 
duxit  invitum.  Quum  enim  ille  junc- 
tis  dissimiiis  naturae  animalibus  sa- 
lem  sereret,  filium  ei  Palamedes  op- 
posnit.  Quo  viso  Ulysses  aratra  sus- 
pendit,  et  ad  bellum  ductus  habuit 
jiistam  causam  doloris.'  Hanc  illi  si 
contenipsissent,  et  severitate,  qua 
Man.  Curius  bello  Pyrrhi,  usi  essent, 
faciiis  fuisset  delectus.  J.  F.  Gron. 

^  5  Magna  Patrum  non  sine  sugilla- 
Hone  consulu}7i]  Deest  huic  sententiae 
vox  una;  ut,  magna  Patrum  consensi- 
one.  Sigon.  Unica  litera  g  svgUlati- 
one,  non  suggillatione,  ut  vulgo  fit,  scri- 
bendum monuit  Gebliard.  ad  Livii  iv. 
35.  §  10.     Vide  quae  ibi  notantur. 

Legem  censui  censendo  dicturos  esse] 
Legem  censui  censendo  dicere,  pro 
censui  agendo  acstimandisque  civium 
fortunis  et  facultatibus,  veteri  dicen- 
di  formula  hie  usurpavil  Livius.  Cic. 
pro  Flacc  c.  32.  '  Illud  quaero,  sint- 


ne  ista  prsdia  censui  censendo.' 
Turneb.  Advers.  xvi.  21.  Vide  Graev. 
ad  Cic.  d.  loc.  Ue  verbo  '  adjurare,' 
quod  sequitur,  vide  fsic.  Heins.  ad 
Ovid.  Her.  xx.  159. 

§  6  Tu  minor  annis  sex  et  quadragin. 
ta  es]  Dodwell.  in  Praelect.  Camden, 
p.  266.  omnino  scribendum  dicit  quin- 
que  et  quadruginta.  Non  magis  hie  ita, 
quam  in  Polybio,  qui  vi.  17.  dicit, 
civibus  Romanis  necessario  explenda 
esse  stipendia  iv  rols  reTrapiKovra  koI 
e|  erecrj,  pro  «|,  ireVre  legendum  esse 
credo.  Seniores  non  qui  infra,  sed 
qui  '  supra  quadragesimum  sextnm  ' 
annum  essent,  appellatos  fnisse,  auc* 
tor  est  Tubero  apud  Gallium  x.  28. 
Duk. 

Ad  delectum  prodito]  Consideran- 
dum  puto,  an  legendum  sit  prodibis. 
Ita  enim  concipi  solent  hae  formulae 
jurisjurandi.  c.  15.  '  Tu  in  provinci- 
am  Macedoniam  redibis.'  Petron.  c. 
109.  '  Ut  tu.Tryphapna,  neque  injuri- 
am  tibi  factam  a  Gitone  quereris.'  Et, 
'  Tu  Encolpium  nee  verbo  contnme- 
lioso  insequeris.'  Duk. 

Quotiescumque  delectus  erit,  quern  hie 
censores  magistratum  habebunf]  Voces 
quern  hie  mendosae  sunt :  mihi  repo- 
nendum  pro  iis  videtur  quicumque. 
Erravit  librarius,  quia  scriptum  legit 
quic.Gt  in  quern  hie  mutavit.  Respon- 
dent autem  haec  inter  se  quotiescun- 
que  et  quicunque.  Porro  autem  in  de- 
lectum lego;  ut  paulo  ante  *  ad  de- 
lectum prodito.'  Sigon.  Locus  est 
raendosissimus,  ut  videtur,  sed  qui 
aliquo  modo  restitui  possit,  fi  legamiis 
et,  quotiescunque  delectus  erit,  quum  hi 
censores  mag.  habebunt.  Ursin.  Haec 
lectio  quicumque  censores  ab  .Sigonio 
est,  quam  vel  ideo  repudiamus,  quod 
credibile  non  est,  censores  de  bello, 
quod  in  manu  erat,  tam  male  omina- 
tos,  ut  proximis  quoque  censoribus, 
et  pluribus  deinceps  eum  magistra- 
tum gerentibus,  reipublicae  parem 
necessitatem  fore  delectus  acerrime 
habendi  aniniis  prapciperent.  Vetus 
lectio  erat  quern  hie  censores.    Ita  sci- 


T.  LIVIl    HIST.    LIU.   XLIII.  CAP.   15.  (20.)     12203 


licet  rcd<Hdenint  librarii  vel  editores, 
quod  fiiit  oliin,  quern  his  censs.  Iioc 
est,  et,  quot.  delectus  erit,  quern  liis  cen- 
soribus  vMg.habcbunt,  si  miles J'uclus  non 
eris,  in  delectum  prodibis.  Hefeitnr 
ergo  rb  quem  ad  delectum :  et  sic  lii 
censores  tcmpus  sui  magistratiis  non 
egredinntnr.  Sic  omnino  scripsit  Li- 
viiis.  Fiilviiis,  gu«m  hi  censores  magis- 
tratum  habebunt.  Saltern  dum  scrip- 
sisset.  Quod  diximus,  veriim  est.  ./. 
F.  Gron.  Doujatiiis  se  non  inproi^are 
testattir  quem  hi  censores  magistratum 
habebunt:  veruni  lijec  verba  comino- 
dum  senstim  efficere  neqneunt.  Quum 
tamen  ipse  ea  exponat,  quamdiu  ipsi 
censores  essent,  operas  aberrasse,  eiim- 
que  iegere  voltiisse  piito,  quum  hi  cen- 
sores magistratum  habebunt ;  quoniodo 
prxter  Ursinum  emendat  ctiani  Lati- 
nius.  Sed  potiusGronovio  adiiaBreo, 
qui  inde  locum  corniptiiin  piitat,  quod 
olini  per  epiloinen  scriptum  fiierit/iis 
censs.  Vide  ad  x.  10.  §  2.  Optime 
atitem  et  Livio  familiarissima  locu- 
tione  'habere  delectum'  poni  pro 
milites  Iegere,  conscribere,  non  opus 
est,  nt  multis  exemplis  probeni,  quum 
ea  passim  sponte  obcurrant.  Utrum 
vero  cum  Sigonio  legas  in  delectum, 
an,  ut  vulgo  editur,  in  delectu,  niliil 
interesse  videtur.  Ab  unici  igitur 
codicis  scriptura  non  discedo. 

§  7  Per  umbitionem  imperatorum  ub 
cxercifu  abessel  Imperium  in  Rlace- 
donia  hoc  anno  obtincbant  A.  Hosti- 
lius  Mancinus  consul,  qui  exercitui 
terrestri,  et  L.  Hortensius  prwior, 
qui  classi  et  orae  maritima;  prapcrant. 
Verum,  quum  legaii,  a  senalu  in  Ma- 
cedoniam  missi,  iude  retulerint,  '  ex- 
ercitum  consulis  infrequentem  coni- 
nieatibus  vulgo  datis  per  ambilionem 
esse,'  copiarum  vero  pratoris  non 
meniinerint,  verisimile  videtur,  hie 
legcndum  esse  per  umbitionem  iiiiperw 
toris ;  undo  etiam  addii  ub  exercitu, 
uon  ab  exercitibus,  abesse.  Forte  liic 
etiam  per  compendium  scriptum  fu- 
erat  im;<.  in  quo   exponcndo  librarii 


crrarunt.    Vide  ad  x.  10.  §  2. 

P.  Jlilio,  C.  Popillio  conmlibus]  Ke- 
spicit  ad  ea  quse  \mi.  17.  de  appa- 
ratn  belli  Marcdonici  scripsit.  Duk. 

§  8  Qui  in  patris  out  uvi  poteslale 
essent]  Jusjuranduni,  quod  praeter 
commune  omnium  civium  jusjuran- 
dum  prapstari  voiebaiit  censores,  ad 
eos  tantum  pertinebat,  qui  ita  cense- 
bantur,  ut  eorum  censui  censendo  lex 
diceretur,  id  est  qui  patrcs  fanulias 
essent.  Quum  autem  in  patris  aut  avi 
potestate  erant,  ipsi  ita  non  censeren- 
tur,  eorum  nomina  ad  se  edi  jusse- 
runt,  ut  lios  <|uoque,  a>que  atqiie  eos, 
qui  censi  erant,  in  provinciam  redire 
cogcrent.  Duk. 

Ante  emerila  stipendia  gratio^a  mis- 
s(o]  'Graliosa  missio,'  piaster  causa- 
riaui,  et  ignominiosani,  et  lionestam 
confectis  stipendiis,  est,  quae  per  am- 
bitionem  et  gratiam  impetrata  est. 
Turneb.  Advers.  xvi.  21.  De  mis- 
sionibus  vide  Lips,  de  Milit.  Rom.  v. 
19.  de  gratiosa  missionc  ibidem,  et 
Salmas.  ad  Jus  Attic,  et  Horn.  c.  21. 
423.  Duk. 

Cap.  XV.  (xx.)  §  3  Cn.  Servilio 
Italia]  Iia  recte  Sigonius  edidit, 
quum  priores  liabereut  Q-  Servilio. 
Vide  ad  r.  11.  ^  G. 

^  5  Indigne  patiente  pratorum  arbi- 
trio  consulem  subjeclum]  Illiid  patiente 
nullo  modo  coliajret  ca'teru'  orationi. 
Scribe  Indigne  pniitns  prteturum  arbi- 
trio  cons.  subj.  Anie  rh  Indigne  in- 
telligendum  vcl  lelativum  is,  aut  ille; 
vol  substantivnm  conaul,  aut  C«.  Set' 
tilius  Capio.  Ue  liac  ellipsi  jam  sas- 
pius  eginius.  Non  possum,  vel  in- 
primis  ad  confirmandam  scripturam 
veterem,quam  attigimus  \xxvii.20. 
non  add(  re  insigne  exemplum  ex 
XXV.  35.  quod  iniperilis  bujus  rei 
non  potest  non  esse  obscuiissimum. 
'  Et  inde  una  node  ignaris  liostibus, 
et  ob  id  (piietis,  aliqu.inlum  cuu-nsus 
est  iter.  Luce,  ut  senserunt  profec- 
tos  linstc,  pra^missis  Numidis,  (piam 
poteiaiil   maxinie  cilalo  iiguuuc  »c- 


12204 


NOT^    VARIORUM    IN 


qui  cceperunt:  ante  nocteni  adseciitl 
Niiniida;  nunc  ab  teigo,  nunc  in  la- 
teia  inciiisantes.  Consistere  ccepe- 
runt ac  tntari  agmen,  quantum  pos- 
sent.'  Hie  emcnsiis  est  dicilur  de  Cn. 
Scipione  :  senserunt  et  cceperunt  de 
Pceuis.  Dein  iternni  caperiutt  de  Ro- 
manis  :  quiim  tanien  nusquaui  com- 
pareant  nouiiuativi :  sed  placuit  auc- 
torl  sic  attentuni  lectoreni  suum  fa- 
cere.  Fortasse  tamen  malis,  Indigne 
pal  tens  preetorum  arbitrio  consul  se  sub- 
jectum.  J.F.  Gron.  Doujatius  minus 
necessarian!  putat  Gronovii  conjec- 
turam  :  pdtiente  eniui  iiic  absolute 
sumi,  et  veliit  sequelam  esse  superio- 
ris  sive  comniatis,  sive  period!,  ubi 
est  Capione  deinde  referente.  Veruin 
firnio  stomaclio  esse  debet,  qui  con- 
coqueie  potest  hoc  genus  loquendi, 
'  Caepione  indigne  patiente  Ca-pio 
stans  postulavit. '  Probo  prioreni 
Gronovii  conjecturam,  Indigne  pu- 
tiens  prcetorum  arbitrio  consuhm  sub- 
jectum:  altera  constU  se  suhjectum  m\- 
nus  placet.  Ita  enini  pleraque  vis 
et  ivepyeia,  quae  est  in  o!)positione 
vocuin  prcetorum  et  consnlcni  periret. 
Cappio  intiigue  patiebaiur,  non  tarn 
se,  quani  se  consnleni,  prKtorum  ar- 
bitrio subjecturn  esse. 

Pratores  consuli  in  eligendo  arbi- 
trium  fecerunt]  Tuto  corrige  consulis. 
Sic  xxvij.  8.  reslituimus,  'Senatus 
popidi  poiestateni  fecit:'  ubi  vulgo 
erat  populo.  Lib.  xlii.  c.  31.  'Non 
tribuni  eo  anno  suffragiis  crearentur, 
sed  consuluui  prjetorunique  in  eis 
faciendis  judicium  arbitriumque  es- 
set.'  J,  F.  Gron.  xxxvii.  52.  *  Mu- 
nificenliam  eoriim  in  se  fratresque 
SUDS,  ipsortim  arbitrii  debere  esse.' 
Nepos  in  Conon,  c.  4.  '  Id  arbitriuni 
Conon  negavit  sui  esse  consilii,  sed 
ipsius,  qui  suos  optime  nosse  debe- 
ret. '  Doujatius  vidgatum  niavult. 
Sed  vide  ad  xxvii.  8.  §  3. 

§  7  IMUites,  ^c.  in  provinciam  cage- 
bant]  Vide  ad  xxxii.  2G.  §  3. 

Cuusaas  slipendiis  missoruin  cognosce' 


bant]  Videtur  excidisse  etneritis.J.  F. 
Gron.  Sed  non  erat,  curliorum  cau- 
sas  cognoscerent :  nam  onines,  qui 
emeritisstipendiis  niissi  erant.justam 
causam  missionis  liabebaut.  Itaque 
credo  hoc  intelligendum  esse  de  can- 
sis  eorum,  qui  nonduni  confeetis  sti- 
pendiis  missi  erant,  et  prtecipue,  quo- 
rum missio  iis  gratiosa  videbatur,  c. 
14. '  niitti  stipeudiis '  tamen  non  valde 
nsitatum  est,  nee  adliuc  nsquam  alibi 
id  inveni,  quam  in  Valeric  Probo  Ern- 
stii,  in  qno  st.mis.  es.\)on\{ur  slipendio 
missus.  Duker.  Doujatius  vulgatura 
defendit,  et  '  stipendia  '  bic  poni  pu- 
tat pro  militia,  '  stipendiis  missos' 
pro  a  militia  dimissos.  Gronovii  vero 
emendatio  ipsi  displicet,  quod,  si  om- 
nes  '  emeritis  stipendiis  missi '  essent, 
non  potuisset  non  missio  eorum  justa 
videri,  nee  opus  fuisset '  caussae  cog- 
nitione.'  Verum  oportuerat,  ut  lo- 
cutionem  '  missus  stipendiis'  eo  scn- 
su  sumi  exeniplis  docuisset :  at  Gro- 
novii conjecturam  stipendiis  emeritis 
missortnu  expono,  qui  missi  erant  hoc 
praetcxtu,  quasi  forent  emeritis  sti- 
pendiis. Id  itaque  utrum  verum,  ni- 
liilque  gratia;  datum  esset,  censores 
cognoscebant.  Crevierius  duas  voces 
excidisse,  ac  legendum  conjecit  caus- 
sas  stipendiis  nondutn  emeritis  missoi'uni 
cognoscebant . 

§  8  Ita  jusjurandum  adigebant"]  Lo- 
cutionem  banc  inlustrat  Doujatius 
loco  Cincii  apud  Gell.  xvi.  4.  *  Jus- 
jurandum  cos  tribunus  militaris  adi- 
gebat  in  veibahaec'  Adde  Gell.  iv. 
20.  '  Censor  adigebat  de  uxoribus  sol- 
leuine  jusjurandum  :'  ubi  vide  Gro- 
nov.  et  Davis,  ad  Caps.  B.  Gall.  Vil. 
G7.  Dixerunt  etiain  '  adigere  ad  jus- 
jurandum,' et  '  adigere  jurejurando.' 
Vide  Davis,  loc.  laud,  et  Coitiuni  ad 
Sallust.  Catil.  c.  22. 

Quod  sine  dulo  tnulo  facer e  poteris] 
Nota  interrogalionis  addenda  est. 
Si  gun. 

Cap.  XVI.  (xxi.)  §  2  In  ea  quum 
equestrem  ordincm  ob/endissent]  Ita  er- 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XLIII.    CAP.   KJ.   (21.)      12205 


lore  operariim  Gronovius  IGGf).  edi- 
(iit ;  quod,  licet  niliii  sit  quo  ea  re- 
fei li  possit,  tanieii  oiiines  postcriores 
servanint  nsqne  ad  Cievipiinm,  qui 
recte  prioniiii  cditionum  lectioium  in 
ea  re  restitiiit. 

^  3  Tiibiitium  jtl.  Rutilium']  Ego  ^t- 
bunum  pi.  P.  RHlilium.  Sic  eniin  «tiam 
lib.  seqiienti  c.  IG.  vocatnr.  Si^on. 

^  •!  CUenlem  Uhertinum  ]uniete)»,&fc. 
demoliri  jiisserunt]  Piononicn  deosse 
videtiir,  et  fiiisse  CUentnn  fjun  Uher- 
tinum ;  vel  Hiijus  dieutcm  liherliitum. 
J.  F.  Gronov.  I'ronoiiiine  o|iiis  non 
esse,  existiniat  Donjatiiis  :  neinincm 
enim  non  videre,  Riiiilii  clienfein  in- 
dlcari.  Quia  tanion  iiiiiil  prapcessit, 
ujuie  id  cerlocolligi  possit,  Gronovio 
prononien  deesse  ccnsenti  adscntior. 
Et  ita  etiam  Crpvifiiiis.  Prirterea 
jusserant  onines  ante  Cmioneni  edd. 
qtiod  postca  qiiideni  Sigonins  loco 
restitiiit  ;  sed  nemo  ijfsuni  audire 
dignatns  est  ante  Cievicriiim,qMi  nu- 
per  recepit. 

§  5  Adpcllnti  a  prirato  ttiiiuni,  (luum 
jirater  Rutilium]  Ita  primus  distinxil 
Vascos.  Scd  rccte  inaximam  inter- 
punctioncm  post  tribuni  admiseriint 
priores  typis  descripli,  quos  Crevier. 
secntus  est. 

§  6  Hie  conlenlione  ort<i]  Hanc  lec- 
tioiiem  deninm  in  ultima  Gniteri  ed. 
inveni ;  qninn  onines  priores  Ilinc  le- 
gant.  Errorem  Crevierius  deprelien- 
dit,  et  priscam  lectioneni  recte  Livio 
reddidit. 

^  8  Diem  ad  ejus  rognlionem]  Cnjns 
ejus?  Non  potest  aliter  accipi,  quani 
ejus  rogaliouis.  Sed  oniniiio  insolens 
est,  diem  (lixit  '  ad  logationein  roga- 
tionis.'  Tolerabiliiis  essrt  diem  ad 
earn  dixit,  nenijie  peiferendam  vt-i  jii- 
bendain.  Sed  hoe  qnoque  fortassis 
sine  exempio  est.  Duk. 

k  9  Avocatam  a  se  eoticionem  Iribunus 
questus]  'Avocare  roncionini'  est 
concionem  a  magistratn,(]ni  eani  ad- 
vocavit,  abdiicere  :  quod,  nt  apud 
Geliiuni  est  xiii.  14.  jus  crat  aliqui- 


bns  magistratibus  facere  :  sed  a  tri- 
biino  avocare,  iit  ex  hoc  loco  Livii  au- 
gnraniur, nefas.  Tuntcb.  Advers.  xvi. 
21. 

Postero  die  ingenlcs  lumidlus^ciere] 
Vidctnr  stndiosac  elegantia^.  Nisi 
tanien  scripsit  Livius,  Pusfremo  die, 
ing.  turn,  cifiis,  Ti.  Gracchi  priminn  bo- 
na cons.,  (juod,  S)C.co'cgissct :  C.  Cluudio 
diem  dint.  J.  F.  Gronov.  Mdii  nihil 
miitandtim  videtur.  Licet  vero  reli- 
qua  ToO  ndw  eniendatio  probanda  fo- 
ret,  nonduin  tanien  caussam  viilerem, 
car  pro  J^ostero  die  nialnerit  Poslre- 
tno. 

§  11  £<  utrifjue  censori  perduellionem 
sejudicare]  Tiibunus  non  taiitiim  mule- 
tani  irrogat,  sed  etiam  crimen  judi- 
dicai,  cum  quern  de  ciimiiie  condem- 
nat  ;  qua  de  re  apud  populiim  post 
certabattirex  provocatione.  Froinde 
Cicero  scripsit  de  Legib.  lib.  iii.  cap. 
3.  '  Cum  magistratns  irrogassit,  judi- 
cassitve.'  Turiieb.  Advers.  xvi.  21. 
Gronovius  ad  xxiii.  14.  ^  3.  ambigit 
sitiie  liic  et  alibi  restitueiidum  per- 
ducllionis  se  jiidicare. 

§  12  Quo  minus  prima  quoque  tempore] 
Ha?c  lictio  jier  recentiores  edd.  oni- 
nes propagala  est  ex  (ironoviana  an. 
IGOo.  Priores  quas  vidi  liabent  qui 
}riinus  :  quod  Livio  reddidi.  Vide  ad 
xx\  lit.  43.  §  18. 

§  13  SigiialistabiUis  pubticin,  chiuso- 
que  lubulario]  '  Tubularium  '  locus  erat 
Uonui?,  refVrtus  omnibn>i  instrumen- 
tis,  tabnlis,  literisqiie  publicis,  in  qiii- 
bns  omnia  pascua,  piadia,  vectiga- 
lia,  portoria,  rivitates,  redemtiones- 
qiie  publieanoniin  perscripta  eranf, 
Erat  autem  in  atrio  Libertatis.  Dc 
eo  Maro  Georg.  ii.  502.  sic  scripsit  : 
'  Insanumque  forum  et  populi  tabii- 
laria  vidit.'  Turmb,  Advtr.'.  x\  i.  21. 
Vide  Ca^aub.  ad  Suet.  Aug.  c.  21). 

Dimissis  scrvis  publtcis]  Qui  in  pub- 
lico tabulaiio,  id  est,  loco,  in  quo  pub- 
lica'  scriptiira;  custoiliebdiitur,  iiiser- 
vicbant  tabularuni  obsignationi,  '  ta- 
bularios  '  dictos  in  Ammiani  diluci- 


12206 


ISOTyE    VARIORUM    IN 


dationibus  ad  1.  xxviii.  docebimus  ; 
Los  vero  servos  publicos  fuisse,  patet 
ex  I.  lilt.  C.  de  Seiv,  Reip.  et  Capito- 
linus  ill  Gordianis  cap.  13.  tabularios 
*  servos  piiblioos  '  appellat  :  '  Non 
scribae,  non  servi  piiblici,  non  cen- 
suales  illis  actibus  inteiessent.'  Qiiod 
etiam  ex  hoc  Livii  loco  facile  confir- 
mari  potest.  Postea  vero  Arcadii  et 
Honorii  constilutione  sancitiim  est, 
ut  niilli  deinceps  ad  tabnlarii  officiuni 
pateret  aditiis,  qui  obnoxius  esset 
scrvituti.  Hi  auteni  bnic  condition! 
erant  addicli  et  iiiancipati,  ut  non 
possent  ad  aliam  aspirare  niilitiam  et 
dignitatem,  quod  patet  ex  1.  11.  C. 
Qui  potior,  in  pign.  et  1.  3.  5.  7.  8.  C. 
Th.  de  Num.  Act.  His  tanien  adver- 
.sari  videtur  Taciti  locus  Ann.  xiv. 
40.  ubi  de  Balbo  prajtorio,  sene  orbo 
et  divite,  cnjus  propinquus  Valerius 
Fabianus  subdit  testamentum,  accitis 
Vicio  Riifino  et  Terentio  Latino,  equi- 
tibns  Romanis,  et  aliis  minus  illustri- 
bus,  qui  testanienti  tabulas  obsigna- 
rent.  Taciti  liapc  sunt  verba  :  '  Igi- 
tur  Fabianus  tabulariis,  quos  niemo- 
ravi,  et  aliis  minus  illustribus  obsig- 
nat.'  Si  itaque  Vicium  et  Terentium 
eqnites  et  alios  minus  illustrcs  '  tabu- 
larios '  nominal,  non  ergo  veritati  con- 
sentaneum,  quod  diximus  cum  Livio, 
hosce  fuisse  servos,  seu  generis  servi- 
lis.  Facile  diluitur  difficultas,  si  a 
Corneliano  textii  niendam  auferamns, 
et  literam  genuiuam  legendani  sub- 
damns  :  namque  postrema  cd.  prx- 
sertim  a  Lipsio  ct  Vertranio  recepta, 
ita  liabet  :  Igitur  Fabianus  tabulas  Us, 
quos  memoraii,  ifc.  sicquc  patet  Taci- 
turn locutum  non  de  tabulariis  pub- 
licis,  sed  de  testibus  testamentum 
obsignare  solitis,  qui  septem  erant  an- 
tiquitus,  qiiemadnioduni  ct  hoc  tem- 
pore obseivatur:  I.  1.  C.  de  Testani. 
et  Imperator.  §  1.  Instit.  de  Testani. 
Ordin.  ad  quod  spectat  illud  Cicer.  in 
Verr.  I.  45. '  Tabula;  testamenti  ob- 
^ignatee  non  minus  multis  signis,quam 
e  lege  oportcat.'     Nos  vero  obsigna- 


tores  nobiles  deligi  solitos  colligimus 
ex  Cic.  pro  Quinct.  c.  G.  'Testifican- 
tur  isti,  P.  Qiiinctium  non  stetisse,  et 
se  stetisse.  Tabulas  maximae  signis 
bominum  nobilinm  consignantur  :'  et 
ad  Attic.  VII.  2.  '  Curii  testamentum 
Ciceronum  signis  obsignatuni.'  M. 
Donat.  Eadem  fere  habet  Bosius  ia 
Cicer.  ad  Att.  xii.  21.  Sed  recte  ac- 
cipi  potest  de  servis  publicis,  qui, 
quemadmodum  aliis  magistratibus, 
ita  etiam  censoribus,  non  solum  ad 
banc  rem,  quae  foisan  non  tarn  vete- 
ris  inslituti  est,  verum  etiam  ad  alia, 
eaque  varia,  ministeria  apparebant. 
Vide  Sigon.  de  Antiq.  Jur.  Civ.  Rom. 
II.  15.  et  Lips.  Elect,  i.  22.  Duk. 

§  14  Quum  ex  duodecim  centuriis 
equilum]  Quare  duodecimpot'wis,  quam 
octodecim?  quot  scilicet  fecerat  Ser- 
vius  Tullius.  J.  F.  Gron.  Et  ita  eti- 
am Grucbius  legendum  censuit  de 
Comit.  Rom.  i.  4.  p.  G02.  Tlies.  An- 
tiq.  Rom,  toni.  i.  Nee  aliter  citat 
Sigonius  de  Judic.  111.15.  Duk.  Pri- 
mae  edd.  vulgo  per  notas  numerales 
scribnnt,  quum  ex  XII.  centuriis  equi- 
turn  VIII.  censor  em  condemnassent. 
Octavius  Pantagathus,  notante  A. 
Augustino  apud  Ursin.  ad  Liv.  i.  43, 
§  12.  malebat  quum  XI IX,  centuricB 
equitum  censorem  condemnassent.  Jac. 
Perizon.  ad  oiam  Livianam  scriben- 
dum  conjecit,  quum  ex  octodecim  cen- 
turiis equitum  duodecim  censorem  cou' 
demnassent.  Verisimilius  puto  Livium 
scripsisse,  quum  ex  duodeviginti  centu- 
riis  equitum  tredecim  censorem  condem- 
nassent;  olim  enim  per  notas  exara- 
tum  fuisse  quum  ex  XIIX,  centuriis 
equitum  XIII.  censorem  condemnas- 
sent: ex  quo  parva  mutatione  effici 
potuil,  quod  vulgo  nunc  edilur, 

I'rincipes  civitatis]  Pro  his  verbis 
Sigon.  de  Anli(|.  Jur.  Civ.  Rom.  ii.  3. 
et  P.  Faber,  Semestr.  ii.  10.  non 
longe  a  prinripio  laudarunt  equites. 
Duk.  Ita  memoriae  nimium  confisi 
laudarunt  contra  mentem  Livii ;  qui, 
si  equites  iudicasset,  '  principcs  ju« 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLIII.  CAP.   ]7.  (22.)     12207 


ventntis'  dixisset.  Vide  ad  ii.  20.  § 
11.  At  per  '  piiiicipes  civitatis  '  in- 
telligit  senatorcs,  aiit  etiain  nnbilis- 
simos  fcrnie  ordinis  senatoiii.  Vide 
ad  XXXV.  34.  §  3. 

§  15  (iraccho  noH  esse  cuncepl is  ver- 
bis juravit]  Distingiienda  verba  ita, 
ut  inteliigamiis,  plebe  acciamante 
p€riciiliim  Graccho  non  esse,  Grac- 
chiim  conceptis  verbis  jurasse.  Ita 
enim  factum  esse,  tradunt  etiani  cae- 
teri.  Sigon. 

Cap.  XVII.  (xxn.)§  1  Postulanlibus 
Aquileiensium  legaiis,  ul  numcrum  co- 
lonoruin  augerel]  l-'erspic\ie  legcndiim 
est,postid.asenalu  Aquil.  legatis.  Nam 
sequitiir  augeret,  et  ex  S.  C.  scriplce. 
S4gon.  Forte  numerua  colonorum  au- 
geretur.  J.  F.  Gron.  Jac.  Perizon. 
ad  Valer.  Max.  ii.  2.  1.  nihil  aliiid 
mutat,  nisi  quod  pro  augeret  legen- 
dum  censeat  augerent ;  quod  refert  ad 
morem  Livii,  de  quo  egi  ad  xxxiv. 
56.  §  11.  Haec,  ut  et  Grouovii  con- 
jectura  propius  ad  vulgatam  lectio- 
uem  accedunt,  quam  Sigoniana. 

3iill€  et  quingenla:  familui;  ex  sena- 
tusconsullo  scripccB]  Certns  videtur  in 
coloniis  fuisse  raniiliarum  numerus, 
cui  injussu  senatus  adjicere  noa  lice- 
bat.  Tacitus  Hist.  I- 78-  *  Emeriten- 
sibus  faniiiiarum  adjcctiones  :'  quern 
iu  sensum  esse  Tacili  verba  accipi- 
enda,  quae  tamen  noniuillos  in  erro- 
rem  induxerunt,  ostendit  liic  Livius. 
Sic  etiam  '  adjcctiouc  locoruni '  in 
q<iadam  inscriptione  apud  Gruter. 
ccxtvi.  8.   legilur:  tribvs.  xxxv. 

OVOD.  LIBERALITATE.  OPTIMI.  PHIN- 
CIPIS.  COMMODA.  EARVM.  LOCORVM. 
ADIECTION'E.    AMPLIATA.     SINT.      Tur- 

neb.  Advers.  xvi.  21.  Nihil  liic  re- 
conditap  antiquitatis  latet.  Simplex 
et  apertus  est  sensus  verborum,  A- 
quileienses  petiisse,  ut  sibi  numerus 
colonorum  augerctur;  nee  quidquam 
pra>terea  in  illis  viderunt  Cujacius 
Observ.  xviii.  21.  et  Lipsius,  aliique 
interpretes  Taciti  ad  Hist.  1.78.  Pri- 
ore  anno  questi   fueiant,  coloniam 


suam  novam  et  infirmam  esse,  ct  pe- 
tierant,  ut  senatus  cura;  haberet,  quo- 
niodo  ea  niuniretiir  c.  1.  Id  iiimc 
senatus  praeslitit,  et  numerum  colo- 
norum niilie  et  quiugentis  familiis 
auxit.  Crebra  est  in  Livio  nientio 
Humeri  colonorum  propter  iiifrequen- 
tiani  coloniarum  ex  senatusconsulto 
suppleti.  Vide  ii.  21.  iv.  11.  xxxr. 
4<>.  XXXII.  11.  XXXIII.  24.  1.  xxxvii. 
capp.  4G.  47.  Eorum  numerum,  hand 
secus  ac  quum  novre  coloniic  tlednce- 
bantur,  pro  modo  agrorum  majoreni 
minoremve  finiebat  senatus;  cui  in- 
jussu iilius  nee  adjici,  nee  demi  quid- 
quam polcrat.  Duk. 

§  2  C.  Popillius  et  Cn.  Octavius  le- 
gati,  qui  in  Grteciam]  Eorum  gesta 
latius  vide  apud  Polyb.  in  Exc.  Le- 
gat.  num.  lxxiv. 

^  3  Hoc  fiduciam  in  posterum  quoque 
prcBbueral]  A.  Perizon.  ad  marginem 
Livii  monuit  videri  sibi  legendum 
esse  prabuit.  Mox  oticribusque  inpen* 
sisque  ed.  princeps.  Sed  copulaui 
que  priori  loco  jam  omisit  ed.  Frob. 
a.  1535.  quam  restitui. 

§  4  AcUuico  concilio  Argis  agitato} 
Scribendum  ex  Polybio  /E^"",  non 
Argis:  nam  sic  est  in  Fragm.  Lxxiv. 
Alb  (xwaxOfiffris  avro7s  ttjs  0ov\ris  (h 
Aiyioy.  Et  ipse  Livius  xxxv.  48.  '  C. 
Quiuctio  /Dgii  datum  est  concilium.' 
Ursitt,  Similiter  Ursinusemendaiulum 
censuit  ad  Polyb.  locum  laud.  ;Egii 
habituin  Achaicum  concilium  memo- 
rat  etiam  Liv.  xxviii.  7.  et  \xxvi. 
35.  At  de  emeiulatioiie  liac  dubitare 
videtur  Jac.  Perizonius,  ad  marginem 
Livii  adscribens,  supra  narrari  lib. 
xxxvtii.  30.  Philop(£menem  alios- 
que  id  niutare,  atque  obtinere  cona- 
tos  esse,  ne  semper  A^gii  concilium 
haberetur.  Quamvis  autem  Livius  I. 
laud,  tradat  ;Egium  a  principio  A- 
chaici  concilii  semper  conveutus  gen- 
tis  indictos  esse,  supcrsunt  tamen 
loca,  unde  constat  tonveulus  illos 
alio  ante  ea  tempora  indictos  esse. 
Nam  Argis  habelur  xxxi.  25.    Sicy- 


12208 


NOTyE    VARIORUM    IN 


one  XXXII.  19.  Vel  itar|iie  Polyl)iiis 
ex  Livio,  vel,  quod  Uisinus  voliiit, 
Livins  ex  Polybio  emendancius  est : 
quod  inilii  etiam  potius  placet.  Ve- 
rislmilius  enini  est,  ex  nomine  nibis 
minus  notee  '  JEfi'i'i'  apud  Liviiim  no- 
tiorem  urbeni  '  Argci,'  quam  contra 
apud  Polybiiim,  datam  esse.  Forte 
etiam  pro  agitato  legendum  coacto, 
vel  simile.  Nam  'agitare  concilium  ' 
apud  Livium  me  iegere  non  memini. 

Egregia  spe  futuri  status  fidissima 
gente  relict<i]  lSIi\Teti\s  Jidissima;  genti. 
Sed  et  alterum  habct,  quo  placeat. 
J.  F.  Gron.  Mureti  conjecturam  Cle- 
ricus  in  contextum  recepit,  ita  Gro- 
noviuni  recte  eniendasse  testatus. 
Earn  sibi  etiam  placere,  in  margine 
Livii  monuit  Jac.  Perizonius,  vel  le- 
gebat  egregia  spe  futwi  status  etjidis- 
simn  gente  rdicta.  Ego  tamen  potius 
cum  Gronovio  puto,  vulgatum  ba- 
bere  quo  placeat;  et  liinc  nibil  mu- 
tandum  esse.  Legati  Romanoruuigen- 
tem  Acbceorum  fidissiniam  relique- 
runt  egregia  spe  futuri  status.  Quid 
in  liac  locutione  culpandum  sit,  non 
video.  '  Gens  lelicta  egregia  spe,' 
pro  in  egregia  spe,  ut  Crevierius 
voluit,  eodem  modo  dictum  est,  quo 
•esse  eodem  statu  ;'  vide  ad  iii.  GS. 
§  3.  Mox  §  seq.  criminum  est  crimi- 
nationum.  Vide  ad  vi.  14.  §  11.  et 
c.  15.  i  7. 

§  7  Tyrrei  concilium  legatis  AcarnU' 
nes  dederunf]  Lege  Thyrii,  Steplia- 
BUS,  0vpiou  ir6\is  'AKapvavias,  Sigon. 
Supra  ad  xxxvni.  9.  §  2.  diximus, 
Tkurreo,  sive  Tliyrreo  ibi  scribendum 
esse,  non  Purreo ;  quse  lectio  bic  qno- 
qne  rcponenda  est,  ut  Thurrei,  sive 
Tliyrrei  legamus,  non  Purrei,  Nam 
Polybius  in  Fragm.  lxxv.  babet, 
Kara  tt/j/  'AKapvaviau  ffvvaxOficrrjs  tTjS 
eKKXrjffiai  els  Qovpiou.  Ursin,  Typri 
ed.  princeps.  Tyrrei  Frob.  an.  1535. 
TAj/rii,  quod  Sigonius  voluit,  D.  Hein- 
sU  Elzeviriana  rerepit.  Tfiurci  Ursi- 
nus  emendat  ad  Polyb.  Exc.  Legat. 
num.  LXXV.  Vide  ad  xxxvi.  11.  §  10. 


De  iis  quae  legati  Romanorum  apud 
Acarnanas  egerint,  vide  Polyb.  Exc. 
Legat.  num.  lxxv. 

Adrersus  amentiam  eorum,  qui  ad 
Macedonicam  gentem  trahebant]  Vide- 
tur  deesse  verbum  res,  quod  alibi 
positum  est  a  Livio,  et  habetur  apud 
Polybiuin  in  Inijus  re!  narralione 
fragm.  lxxv.  FAvaiSl  irepl  ainovs,  rovs 
iTpocpipovras  to.  ■npiy^ara  Trphs  Tlepcrta 
Kal  MaKiSuvas.  Ursinus.  F.Ursinovi- 
detur  deesse  verbum  res,  quod  alibi 
positum  sit  a  Livio,  et  habeaturapud 
Polybium  in  bac  narratione.  Sed  non 
adbaesit  singulis  vocabulis  Livius,  et 
inepte  hie  ilia  Macedonica  gens  com- 
niemoratur.  Repone  qui  ad  Mace- 
donas  gentem  trahebant.  Sic  xxiii.  8, 
'Princeps  factionis  ejus,  quap  trax- 
erat  rem  ad  Pccnos.'  J.  F.  Gronov. 
Lib.  XXXV.  c.  50.  '  Tralientibus  ad 
Antioclium  quibusdam  spe  largitio- 
num  venalem  pretio  multitudinem.' 
Et  XLii.  44.  '  Aliis  ad  regem  tralien- 
tibus civitatem,  aliis  ad  Romanes.' 
Duk.  Vide  ad  xxiii.  8.  §  2.  Adde 
Gronov.  Obs.  iv.  4.  p.  49.  ubi  eam- 
dem  emendationem  profert.  Sane, 
si  singulis  vocabulis  Polybii  Livins 
inbaprere  voluisset,  dicere  debuisset 
qui  res  ad  Persea  et  Macedonas  trahe- 
bant. 

§  8  Ne,  quod  bello  captis  et  hostibus 
mos  esset]  Nee  pejus  foret,  ne,  quod 
bello  captos  et  hostes  mos  esset.  Intel- 
ligitur  enim  *  accipere  ignominiap.' 
J.  /•'.  Gron.  Gronovii  emendationem 
probat,  et  genus  loquendi  inlustrat 
Corlius  ad  Sallust.  Catil.  c.  3.  §  2. 

Cap.  xviii.  (xxiii.)  §  2  T<equid, 
averso  se  in  Romanuin  bellum,  periculi 
subesset,  quum  a  Thracia'j  Jac.  Peri- 
zon.  ad  calcem  Livii,  quo  uti  solebat, 
monuit  interpungendum  sibi  videri 
subesset.  Quum  a  Thrucia.  A'erum 
nemini  non  diligentius  adtendenti  pa- 
tebit,  orationeu),  ab  initio  bnjus  ca- 
pitis dcductam,  etiamnum  suspendi, 
et  denium  jjost  §  4.  ad  verba  '  Stube- 
ram  venit '  finem  accipere.    Ut  antea 


T.    MVIl    HIST.    LIB.    XLIII.    CAP.   18.   (23.)      12209 


interciJi  posset,  inscrcndiini  essct 
verbum  suhstantiviim  lioc  iiiodo  :  oc- 
ean, esse  ralus  est  fmn^.Jin.  spes  an.,  iic 
quid,  aierso  se  in  Rom.  helium,  jicricnli 
subesset.     Quum  a  Tliracia,  Sfc. 

Quum  a  Tliracia  pacem  Colys,  ab 
Epiro  Ccphalus  repciitina  de/ectione  a 
Romanis  prcestaretit]  De  Cotye  rege 
TlnaciiT,  et,  lit  ipse  ait,  1.  xLii.  capp. 
29.  51.  Oiiiysanim  alii  mniti.  De 
C«^plialo  Acarnaniae  diice  sic  Stral)o 
X.  p.4Cl.  ^aa\TovsTa(piovs  KoirovsTr]- 
\i$6a$  Xtyo/j.ei'ovs  olKiiv  tV  'AKafjvaviav 
Trpdnpov,  Kol  rhy  fiyef^Ldva  ainccf  Kepa- 
\ov.  Fiiere  atitem  lia^c  miiltoruin  re- 
giilonim  noiiiina,  iion  iiniiis  (tuntaxat. 
Sigott.  Quid  veiiit  in  meiitein  Sigo- 
nio,  lit  liic  notaret  de  Ce|)lialo  Acai- 
naiiiiE  duce  sciibere  Straboiiein  lib. 
X.  ?  Astute  autem  abium|)it  verba 
in  ilia,  koI  rhv  riyeixifa  axjrwv  KfipaAoi/, 
ne  quid  ultra  scilicet  de  eo  sciremus, 
et  cogitaiemu^  eundem  esse,  qui  liic 
Livio  noiiiiuatur.  At  seqnitiir  apiid 
Straboneni  KaratTTaOei'Ta  yTrb 'A,u<f (rpu- 
ovos  Kvpiov  rwv  Trepl  tt}v  Ta^ov  vrjffoov. 
Ergo  liic  Cepiialus  Sigonianus  vixit 
ante  tempera  Trojaua,  nee  niagis  ad 
luinc  locum  pci  tinet,  qiiam  Cotys  ille, 
ad  quern  scripsit  Ovidius.  At  si  de 
hoc  Cephwio,  quern  liic  appeliat  Li- 
vius,  coguoscere  vis  aiuplius,  et  cur 
deserueiit  invitus  partes  Romanas, 
vide  Exceipta  ex  Polybii  lib.  xxvii. 
J.  F.  Gron.  Cepliali  liistoriaiu,  pias- 
ter Polyb.  in  Exc.  Peiresc.  a  Grono- 
vio  laudatum,  let'ert,  sed  paiicioribus 
verbis,  Appian.  Alex,  in  iisdeni  Ex- 
cerpt, p.  309.  Ceterum  prccslarent 
omnes  tyjiis  descripii  ante  Gronovi- 
um,  qui  operarum,  ni  fallor,  splial- 
mate  exbibiiit  prtfs/ai'c^;  quod  tamen 
recenliores  seciiti  sunt  praeter  Cre- 
vierium,  qui  recte  alteruni  restituit. 
Vide  ad  i.  31.  §  7. 

Dardanos  recens  domuissct  hello]  Pars 
ea,  qua  I'erseum  domuisse  Tliracas 
et  Dardanos  tradebat  Livius,  deside- 
ratur  in  superiore  liujiis  libri  frag- 
niento.     Nam  in  Epitoma  etiam  est, 


'  Res  pra?tcrea  a  Perseo  rrge  in  Tlira- 
cia prospere  gestas  continet,  <t  victi* 
Dardanis  tt  lllyrico,  ciijiis  rex  erat 
Gentiiis.'  Reliqua  igitur  omnia,  de 
Tliracia  et  Dardanis  ibi  tractabanfiir. 
Nunc  res  lUyrica'*  exorditiir,cuin  ait, 
'  iSuluin  infestiim  esse  Macedonia;  la- 
tus,  quod  ab  Illyriro  pateret,  cernens, 
nequc  ipsis  quieiis  Illyiiis,  et  aditiini 
priKbeiitibiis  Koinanis,  si  doimiisset 
proximos  Illyrinrum,  Gentium  quo- 
que  regem  jam  dudum  dubiiim  in  so- 
cietatcni  perlici  posse.'  Ex  liis  autem, 
et  quae  supra  dixi,  intelligi  potest, 
niultas  paginas  eo  loco  intercidisse. 
Signnius. 

§  3  E<  aditum  prabenlihus  Romanis] 
Minore  ambiguitate  Itgeres  aditum 
prahentihus  Romano.  J.  F.  Gronovius. 
Coiijectuiam  banc  probat  Crevierius. 

§  4  Et  duobus  minibus  levium  arma- 
iorum]  Scribe  leviuvi  urmorum.  Lib. 
XLiv.  c.  4.  '  Prwcipue  qui  graviiim 
armorum  erant,  s[)ectatores  piignse 
stabant :'  niendnm,quod  et  alibi  siis- 
tiiliiiuis.  XXV.  34.  '  Fiiga  confestiin 
ex  acie,  duce  amisso, lieri  ctepta  est: 
ca^terum  iit  ad  erumpendiini  inter 
Niimidas  leviiimque  armorum  aiixilia 
baud  difficilis  erat.'  Sic  IVIss.cnm  viil- 
go  sit  Numidas  aliaque  levium  armato- 
rum  auxilia.  Lib.  XMi.  c.  Co.  '  Ipse, 
velitibiis  ad  firmanda  levium  armo- 
rum auxilia  adjectis,  ad  liiiiiiiliini 
praccJit.'  Sic  prima  ed.  Nescio  quia 
nugator  in  post  secutis  (liabent  enini, 
qiias  video)  auctor  fuerit  toO  armatu- 
rum.  J.  F.  Gron.  Vide  ad  xxii.  37. 
§  7. 

§  .5  Tertiodie  ad  Uscana]  Infra  sem- 
per Uscanam  edit.  Signnius.  Invenio 
apiid  Stepli.  Byz.  "TffKava  iruKis  'lAAu- 
piSos,  ovoer(pa)s.  TloXv^ios  r(.  To  iQviKitv 
'TaKavevs.  Sed  piito  .Steplian.  in  de- 
pravatos  Polybii  codd.  incidisse,  ac 
legendum  es>e  OCaKava  et  OuTKortus. 
Forte  etiam  lioc  loco  nihil  mutaiuliim 
est.  Notuni  eniin  liiiic  gcjieriim  ac 
numerorum  eiiallagen  in  noiiiiuibus 
urbiiim    I'lcqiicntcni    esse,   et    siiuili 


12210 


NOTiE    VARIORUM    IN 


modo  '  Hierosolyma'  niimero  singu- 
lari  genere  sequiori,  et  nuniero  plii- 
rali  genere  neutro  inveiiiri.  Vide 
Salmas.  ad  Solin.  p.  98. 

PenestiancE  terrce  ea  maxime  urbs  esf] 
Forte  maxima.  J.  F.  Gron.  Maxima 
edidit  etiain  Sigoniiis.  Supra  c.  10. 
dixerat  Liviiis  '  oppidiim  fiiiium  ple- 
rumqiie  Persei'  esse:  ciijiis  eo  tem- 
pore praesidio  etiam  tenebatiir,  et 
frustra  a  Romanis  obpiignata  est  : 
nunc  vero  in  ea  '  cum  juventnte  Illy- 
rioriim  Romaniim  pra?sidiiim  erat.' 
Interim  igitnr  in  potestatem  Ronia- 
norum  pervenit.  Quod  qua  occasione 
factum  fuerit,  Livius  narrare  omisit; 
sed  ex  hoc  loco  inteiligi  volnit. 

(j  6  Prius  tamen,  quam  vim  ndmove' 
ret,  missis,  qui  tenturent]  Jac.  Perizo- 
niiis  ad  niarginem  Livii  legendumcen- 
suit  missi,  (fui  tentarent.  Si  quid  mu- 
tandum,  iegerem  missi  sunt,  qui  tenta- 
rent. Soiet  autem  sunt,  unica  litera 
S  scriptum,  vocabulo  praecedenti  ad- 
crescere:  vide  ad  xlv.  17.  §  G.  vel, 
mutatadistinctione,  prius  tamen,  quam 
tim  admoveret,  missi,  qui  tentarent,  ^c. 
animos,  {erat  autem  ibi,  ^c.  prtBsidium) 
postquam  nihil  pacati, 

§  7  Est  adortus,  et  corona  earn  capere 
conatus  est]  Alteram  est  supervacuum. 
J.  F.  Gron.  Vide  tainen  ad  xxxv.  1. 
§  12.  Forte  autem  legendum  est  est 
adorsus.  Ita  variant  codd.  xxii.  9.  § 
1.  Vide  ad  vrii.29.  §  13.  et  xxxi. 
40.  §  6.  Adortus  contra  est  xxxvii. 
5.  §  5.  c.  32.  §  1.  XLiii.  21.  §  4.  Xhiv. 
12.  §  8. 

Pars  scalas  muris,  ignem  porlis  infer- 
renf]  Suspicor  fuisse,  alii  aids  sue.  sca- 
las muris,  pars  ignem  portis  inferrent. 
Vide  ad  in.  37.  J.  F.  Gron. 

§  11  Primum  arma  ademit]  Crevie- 
rius  ohservat  hie  alterum  orationis 
membrum  excidisse,  quod  respon- 
deat TO)  primum:  ex  sequenti  autem 
cap.  adparere,  Romanes  a  rege  re- 
tentosesse;  id  igilur  Livium  hie  sig- 
*  nificasse.  Id  verum  puto ;  sed  qui- 
bus  verbis,  quae  exciderunt,  concepta 


fuerint,  sine  ope  integrloris  Msti  dici 
non  potest. 

Uscanenses  se  urbemque  dediderunf] 
Uscanienses  omnes  edd.  antiqq.  quae 
tamen  cap.  seq.  Uscanensibus  praefe- 
runt.  Sigonius  deinde  hie  Uscanenses, 
ibi  Uscanensibus  edidit.  Ultima  Gru» 
teri  Uscanienses  servavit,  et  cap.  seq. 
Uscaniensibus  substituit.  Sed  Dan. 
Heiiisius  in  Elzeviriaua  Sijfonium  se« 
cutiis  est.  Et  recte  Stephanus  enim 
de  Urb.  in  voce  "TaKava,  pro  quo  Ov- 
ffKava  modo  conjeci  Ifgendum,  ejus 
gentile  esse  docet  'YaKauivs  (lege  Ou- 
(TKayevs)oos  AaviiiSfTvavivs.  Ubi  etiam 
recte  Holsten.  'ASareij  legisse,  ex  eo- 
dem  Steph.  voce''A5a»'o  et  Tvava  con- 
stat. OvcTKavivs  autem  Latine  est 
Uscanensis,  non  Uscaniensis. 

Cap.  XIX.  (xxiv.)  §  1  Multitudi- 
nem  omnem  deditorum,  quce  prope  nume- 
ro  exercitum  cequabat]  Dediderunt  se 
Illyriorum  cohors  et  Uscanenses. 
Cohortem  Illyriorum  fuisse  quingen- 
torum  milituni,  cap.  praec.  dixit :  ur- 
bem  autem  Uscaiiaui  decern  millia  ci- 
vium  habere,  supra  testatur  cap.  10- 
His  adde  praesidium  Romanuni,  quod 
Perseus  contra  fidem  datam  detinuit. 
Id  autem  quatuor  millia  bominum 
praeter  principes  fuisse,  mox  addit. 
At  Perseus  Uscanam  obpugnaturus 
eo  profectus  est  cum  df  cem  millibus 
peditum,  duobus  millibus  levium  ar- 
malorum,  et  quingentis  equitibus,  ut 
Liv.  cap.  praec.  tradit.  Quoinodo 
igitur  hie  inferre  potest,  muUit.  omnem 
prope  numero  ex.  aquasse?  quum  poti- 
us  numero  exercitum  superarit.  Per- 
suasum  niihi  est,  vitium  latere  §  seq. 
in  numero  pisesidii  Roniani.  Prope- 
niodum  enim  incredibile  videtur,  id 
quod  etiam  Dukerus  observavit,  tot 
millia  militum  Romanorum  se  tarn 
facile^  licet  in  magna  frumenti  et  ali- 
arum  rerum  inopia,  Perseo  dedidisse. 
Sine  codicis  autem  auctoritate  con- 
stituerc,  qua  ratione  id  vitiun),  nu- 
mero tantum,  ut  videtur,  inhaerens, 
emendaii  debeat,  admodum  anceps 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIII.    CAP.   20.(25)      12211 


est.  Vide  tamcii  an  niimcnis  notis 
scriptus  ita  corrigi  possit :  M  M  (in- 
tern hominuin  erant,  id  est  duo  niitlia, 
et  ex  piioiis  niillenarii  niuneri  nota 
M  factum  sit  ////.  Mallem  niliiio- 
miniis  si  ticeret,  milk  autetn  hominum 
erant. 

k  2  Ad  Oaneum  oppidum]  Ita  con- 
stanter  oiunes  typis  exarati;  nisi 
quod  solus  Doiijatius,  incertiini  qua 
auctorilate,  CEneum  liic  ct  infra  sem- 
per lioc  cap.  dederit.  Ocenaum,  ct 
Vaudracum,  (juod  Livio  §  seq.  Vrau- 
dacuin  dicitiir,  passim  vocat  Falmer. 
in  Giaec.  Ant.  i.  3G.  p.  217.  et  seqq. 
Alibi  liiijiis  oppidi  noentionem  non  in- 
veni. 

§  3  Situm,  et  transilus  ea  est  in  Lo' 
beates]  An  situm,  et  quod  transitus? 
Diik.  A.  Perizoniiis  in  ora  cod.  sni 
emendat  et  trnnsilu  in  Labeates,  Sed 
verba  haec  niajoii  distinctione  a  prae- 
cedcntibus  divisi,  eaqiie  per  se  acci- 
pio:  oppidum  Oaeneinn  alioqui  op- 
portune situm  est,  eaque  transitus 
est  in  Lal>eates.  Si  quid  lauien  niu- 
tandum,  emendationem  Dukeri  et 
Perizonii  longe  preeferrem.  Ceternm 
qui  bic  Labealcs,  Plinio  iii.  22.  vo- 
cantur  '  fjabeata;.'  Inde  casus  quar- 
tus  formatur  'Labeatas'  xlv.  2G. 
casus  secnndus  *  Labeatanim,'  vel 
'  Labealiim  '  XLiv.  31.  Non  tamen 
audeo  liic  Labeates  nnitarc  in  Labea- 
tas, beet  arcusativus  ille  a?qiie  a  rec- 
to '  Labeates,'  quani  a  '  Labeatse,' 
formal i  possit.  Videtur  enim  ntrum- 
qnc  Labeatcv  et  Labeates  antiquis  in 
usu  fnissf.     Vide  ad  XLiv.  31.  §  10. 

§  4  Opporlunius  cuiin  ad  omnia  posi- 
turn  esse]  Ita  deniuui  ultima  Gruteri 
ed.  Priores  pripferunt  opportunius 
etiam ;  quod  recte  Crevierius  Livio 
restitnit. 

§  7  Ad  Oaneum  pertentum]  Valde 
abrnptum  est.  Fortassis  Inde  ad  Oce- 
neum  perventum.  Duk. 

Et  majore  aliqnanto,  quam  cetera,  ju- 
ventute,  et  validum  oppidum  mcenibus 
erat]  Forte  in  cateris,  puta  oppidis. 


J.  r.  Cron.  Non  opus  esse  pulo,  ut 
Gionovii  tmcndaiioru-m  probenms. 
Oa'ncum  erat  oppidum  et  majore  ali- 
qnanto juventiitc,  (juam  cetera  sc. 
oppida  erant,  et  validum  mcenibus. 
De  Artato  (luvio,  cnjus  Livius  §  seq. 
nieuiiiiil,  vide  Palmer.  Grate.  Ant.  i. 
36.    p.  218. 

§  13  Adiientiumki^atos,Pl(uralum, 
4"c.]  Cum  his  conff  rendus  est  Polyb. 
in  Exc.  Legat.  num.  i.xxvi. 

Aputeum  Macedonem  a  Jienra  mittit'] 
Aduum  ex  Poly  bio  Legat.  i.xxvi. 
//.  Vales.  Aputeum  ante  Valesium 
suspectum  eliiim  fuil  Lrsino  ad  d. 
loc.Polybii.  Ceteruin  Palmer.  Graec. 
Ant.  I.  3r>.  p. 218.  Livio  vitio  vertit, 
quod  ^K  Bi^^oias,  vel  airh  Bf^/5oios  ver- 
terit  a  Uerroea,  quum  deberet  Berceen- 
sem:  non  enim  missum  esse  a  Ber- 
rrea,  sed  a  Stubera.  Verum  primo 
notandimi  est,  Liviuni  liic  reddidisse 
verba  Polybii,  euinque  loco  laud, 
scripsisse  -rhv  ^fpoiaiov  'A5a?ov,  nt  Ur- 
sinns  emendavit  ex  Livio,  quum  in 
Mn{o  legeretur  rhv  BepiiAioi'  'ASaToj'. 
Deinde  non  jungendum  esse  a  Ueraa 
mittit ;  ipse  enim  Livius  dicit  Persea 
Oipneo  Stiiberam  rcvertentem  lega- 
tes bos  misisse,  quse  loca  a  Beroea 
satis  erant  reniola;  sed  jungi  debere 
Macedonem  a  Beraa,  id  est  Macedo- 
nem Berttensem.  Est  autein  Livio 
familiare  hoc  genus  loquendi.  Ita 
'  legati  ab  Ardea  '  iv.  7.  §  4.  '  coloni 
aVtlitris'  vi.  17.  ^  7.  qnibus  locis 
plura  notantur.  Ejusdcm  generis  est 
'  captivi  ex  lllyrico,'  pro  captivi  II- 
lyrii,  cap.  sc(|.  Palmeriuin  perperam 
Liviiim  repreliendisse,observavit  eti- 
am Diikerus. 

^14  Gentium  in  amicitiam  secum"] 
IVIagis  placerel  Crevierio,  si  legere- 
tiir  ud  amicitiam. 

Cap.  XX.  (xxv.)  ^  1  Jugum  Scordi 
montis]  Ursiniis  ad  Polyb.  Legat. 
Lxxvi.  ex  Polyi)io  et  I'tolemaco  if. 
17.  iS'tartii  Icgcnduui  contendit.  Idem 
ex  Ptolemao  et  Straboiic  suspicatur 
Ortelius  in  Tlies.  Geogr.     Sed  Ursi- 


12212 


NOT/E    VARIORUM    IN 


iius  sibi  uon  satis  constat:  nam  ipse 
in  Polybio  edidil  vwip  rb  2/cdpoov  opos, 
quod  etiam  ed.  Jac.  Groiiovii  ex- 
pressif.  Cellariiis  Gt'ogr.  Ant.  ii.  8. 
a  corrigendo  abstinet,  et  ita  .scrii)it, 
quasi  pntaverit,  nioiitein,  qui  Gripcis 
^KapSos  est,  a  Livio  Scorditm  dici. 
Duk. 

Scodram  labore  in^enti]  Urbs  bacc 
KopSo  vocatiir  in  JVIsto  apud  Poljb. 
Exc.  Legal.  Lxxvi.  pro  quo  nunc  els 
S/cJpSov  in  optiniis  edd.  vuigatur, 
qiHini  tanien  ds  ^KuSpav  ex  boo  loco 
Livil  et  Plinli  iii.  22.  Ursinus  le- 
gendiini  nioinieiit.  Et  recte.  In 
Msto  Polybii  datum  erat  els  Kipdav, 
vel  KdSpav,  pro  els  iKSSpav,  prima  li- 
teia  posterioris  vocis  ab  ultima  pran- 
ced, intercepla.  Scodra  etiam  voca- 
tur  lib.  XLiv.  capp.  31.  32.  et  xlv. 
25.  £t  apud  Ptolem.  ii.  17.  Hol&te- 
nius  insuj)er  in  Annot.  ad  Orteiii 
Tlies.  Geogr.  p.  171.  ex  Ligorio  iau- 
dat  nunimum  Imperatoris  Claudii 
cum  liac  inscriptione  :  col.  clavdia. 

AVGVSTA.    SCODRA. 

§  3  Turn  vmxime  captivos]  Ita  et 
primee,  et  reliquae  edd.  omnes  uno 
consensu  legunt.  Vide  ad  xxvii.4. 
§2. 

§  4  Ancyrani]  Hujus  nusquam  alibi 
mentionem  in  boc  tractu  inveni.  Ex 
eo,  quod  dicit  populutus,  coiiigo  re- 
gioneni  fiiisse,  non  urbem.  Duk. 

Finmitlsque  Uscana',  ^c.  prasidiis] 
Hie  locus  tuetur  vulgatani  scii()tu- 
ram  xxxil.  40.  qua;  viris  doctis  su- 
gpecta  erat.  Similiter  xliv.  8.  *Ab 
Dio  ad  I'bilain  ducit,  simul  ut  praesi- 
dium  ejus  firmaret.' 

Cap.  XXI.  (xxvi.)  §1  L,  C alius, 
legalus  liominius]  Ita  priniuni  ed.  Pa- 
ris. 1573.  et  piera-qiie  postca  excusae. 
Priores  cnines,  quas  vidi,  cum  non- 
nullis  recentioruni  L.  Calius.  Utro- 
que  modo  boc  nomen  in  marmoribns 
exarari,  rafionemque,  cur  id  fiat,  do- 
cet  Pighius  in  Annal.  lioni.  ad  a. 
13CXXV.  p.  28.  In  nummis  vero  tan- 
tuni  vel  coELivs,  vel  coilivs  scrip- 


tuni  vidi.  Priorem  ortliograpbiam 
revocavi,  quia  earn  semper  antea  re- 
ceperunt  editores  Livii. 

Qui,  moveri  non  ausus]  Ha?c  con- 
stans  est  omnium,  quas  consnlui,  edi- 
tionum  lectio.  Doiijatius  autem  mo- 
net  moveri  bic  poui  pro  niovere,  vel 
se  movere,  id  est,  aliquid  adgredi. 
Malim  tamen  credere,  locnm  corrup- 
tuni,  ac  legendnm  esse  movere,  quo- 
niodo  vir  doctus  ad  niarginem  ed. 
Curioiiis,  A.  Perizonius  ad  oram  Li- 
vii siii,  et  Heumannua  scribendum 
conjecerunt.  Liviuni  autem  id  ver- 
bum  sappissime,  quasi  neutrum  foret, 
sine  casu  usurpasse,  patet  ex  illis 
quffi  notantur  ad  x.  4.  §  9.  Mox  ij/- 
cnidum  primae  edd.  Sigonius  addita 
adspiratione  emendavit  Lychnidum. 
Vide  ad  xxvii.  32.  §  9. 

§  3  Ah  utrnque  gente  sine  tumultu 
exigi]  Scribe  exegit,  vel  potiiis  exacti. 
J.  F.  Gron.  Exegit  probat  Palmer, 
in  Graec.  Ant.  1.34.  182.  contra  exacti 
Cleric,  et  Crevier.  quorum  prior  eti- 
am in  contextum  recepit.  Patdio 
ante  Partinos  edd.  prinripes.  Postea 
quidem  Sigouius  Partlmios  emenda- 
vit; eum  tamen  secuti  editores  alte- 
ram lectionem  servarunt,  donee  ulti- 
ma Gruteri  ed.  bona  fide  emenda- 
tionem  Sigonii  rcciperet.  Vide  ad 
xxxiii.  34.  §  11. 

§  4  Phanotetn  Epiri  castellum]  Hoc 
oppidum  ^ai'6Teia,  ^avSrr],  /col  ^avoTevs 
dictum  est,  auctore  Stepbano;  qui- 
bus  modis  variavit  etiam  Livius.  Si- 
gon.  Recte  observat  Doujatius  Si- 
gonium  bic  confundere  urbem  Pbo- 
cidis  quae  Stepbano  vocatur  ^avorehs, 
iav6T7]  et  ^av6Teia,  cimi  castello  Epi- 
ri, boc  loco  memorato.  De  urbe 
Pbocidis  vide  ad  xxxii.  18.  §  6. 
Castellum  Epiri  memoratur  etiam 
XLV.  20.  '  Cum  reliquo  exercitu  in 
Epirum  est  profectus,  ubi  prima 
Piianota  ei  dedita  :'  qui  locus  exigere 
videtur,  ut  etiam  bic  Phanolnm  lega- 
uuis,  sive,  ut  Crevieriiis  cdidit,  Pha- 
noten.     Utrunique   locum   distinguit 


T.   LI VII   HIST.  LIB.  XLIII.  CAP.  21.  (20.)     12213 


etiam  Vales,  ad  Exc.  Peiiesc.  p.  21. 
Mox  sciil^endiiin  videlnr  adorsus  oh- 
pugnure.     Vide  ad  c.  18.  §  7. 

^  b  In  Elimcnm  pro/eclus,  et  circit 
earn  exercitu  lustrato]  Crevieriiis,  qui 
hie  F.hjmenm,  alibi  semper  Klimcum 
edidit,  jiidicaf,  quae  Livius  dicit  dc 
exercitu  circa  Elimeani  lustrato,  me- 
lius convenire  urbi,  quam  regioiii. 
Qiium  aiiteni  in  regione  Elimiotide 
sit  iirbs  Elima  vel  Elimea,  iiic  etium 
Elitneam,  vel  ad  Elimeain  profectus 
iegendum  censet.  Sed  vide  ad  xlu. 
53.  §  5.  Idem  etiam  Crevier.  in 
verbis  proximis  /Elolis,  pro  Epirotis, 
Iegendum  colligit  ex  seqiientibus, 
ubi  Siratiis  dicitiir  urbs  Aitoliae,  quie 
regi  traditur  per  Arcliidamiim  prin- 
cipem  iElolorum,  et  nfert  Livius, 
regeui  exsprctasse,  ubi  ad  Stratum 
accessit,  in  (idem  suam  ventures  om- 
nibus portis  eft'usos  .Etolos.  His  adde 
Liviuni  cap.  seq.  §  3.  rcfcrre,  princi- 
pes  yEtolorum,  prifsentis  Arciiidami 
auctoritate  compulses,  regem  arces- 
sivisse. 

§  6  Situ  est  super  Ambracium  sinuin\ 
Palmer.  Graic.  Ant.  in.  5.  bic  notan- 
dam  dicit  supiuitatrni  Livii,  (|ui,quod 
Polyb.  scripserat  inrtp  rhv  'Afi^paKiKhu 
K6\rroy,  interpretatus  fuerit  super  Am- 
braciion  siniiin,  qiium  vertenduui  t'uis- 
sct  ultra  Ambracium  sinum.  Sane  su- 
per  Ambracium  sinum  ex  Livii  consue- 
tudine  loquendicst  ad  Ambracium  si- 
num, in  litore  sinus  Ambracii.  xxxii. 
15.  '  Sita  est  urbs  super  Peneum 
amnem.'  xxxiii.  G.  '  Super  Onclies- 
tum  amnem  posuit  castra.'  xxxix. 
28.  '  Ad  Sellasiam  super  Ginunta 
fluvium  pervenit.'  XLii.  55.  '  Su- 
per Peni'uni  auineni  posuit  cas- 
tra.' Hoc  alibi  '  super  ripam  fluuii- 
nis '  dicit.  xxvii.48.  '  Quum  castra 
metari  Poenus  in  tuniulo  super  ilumi- 
nis  ripam  vellet :'  et  xxxv.  33.  '  Cas- 
tris  super  ripam  Tiberis  positis.' 
Sed,  Stratum  longius  a  sinu  Ambra- 
cio  abfuisse,  quam  ut  ita  '  super 
eum'  sita  fuisse  diti  possit,  apeituui 


est  e  testimonio  veterum  aplid  Pal- 
nierium.  V^erum  nolini  adliruiare, 
super  a  Livio  tt  aliis  scriptoribus 
semper  hac  si^nificatione  usurpari, 
nee  loca,  quae  a  mari  ad  interiora  ct 
mcditerranea  tendentibus  sunt,  um- 
quam  dici  'super  mare'  esse.  Etsi 
autem  non  ditliculier  Palmerio  lar- 
gior,  Liviuni  ha?c  ex  Polybio  simi- 
sisse,  tanien  eum  satis  conndenter 
pronunciare  puto,  Polybium  scrip- 
sisse  irn-€p  rhv  'AnffpaKiKhv  kSKttov,  et  id 
a  Livio  debuisse  verti  ultra  Atnbra- 
cium  sinum.  Nam  qu\im  in  iis,  quae 
ex  Polybio  suj)ersunt,  nihil  de  situ 
Strati  legatur,  nemo  pro  certo  dicere 
queat,  quid  iile  scripserit,  aut  quo- 
modo  Livius,  quod  ab  eo  scriptum 
inveniebaf,  vertere  debtierit.  Quin 
eliam  si  concedamus,  Livium  b*c  a 
I'olybio  accepisse,  tamen  primum 
non  certum  foret,  hunc  potius  scrip- 
sisse  vTTfp  rhv  'A/j.fipaKtKhi'  kJAitu;',  quam 
inrip  ruv  'An^paKiKov  k6Kttov,  qucm- 
aduioduin  'I'lnuyd.  i,  4S.  'E|  Ai0ionfos 
T^s  tmlp  AlyvTTTou.     Et  Uio  l.iv.  521. 

0(    AldioTTfS  01     VTTep  AlyVTTTOU    o'lKOVyTfS. 

Delude  non  major  causa  esset  virip 
vcrtendi  ultra,  (juam  supra:  nam  hoc 
etiam  de  situ  locorum,  quje  ad  inte- 
riora terrarum  recedunt.dicunt  Lati- 
ni.  Plin.  H.  N.  xxxm.  7.  'Supra 
Epiiesum  Cilbiiiuis  agris.'  Ila  inter- 
pretes  Tliucydidis  et  Dionis  verte- 
runt  vTTfp,  et  Livius  quoquc  liic  fortas- 
sis  non  super,  sed  s«/)r(j,scripsit.  Duk. 
§  7  Ad  Citium  montcm]  Cilium  .Ma- 
cedonia; oppidiim  Livius  meniorat 
XLii.  57.  sed,  montis  '  Citii '  meutio- 
nem  alibi  tactam,  me  reperire  non 
memiui,  Ortelius  in  Tlies.  Geogr. 
voce  '  Cittiis,'  ("ilium  esse  existimat, 
quern  Khrou  v^rip  rrjs  MoKcSoi'ias  vocat 
NenopLon  de  Veuat.  p.  yjj.  IMilii 
veritis  videlur,  montcs  Citium  et 
Citium  divcrsos  esse :  ilium  inter 
ISIacedoniam  et  .'Etoliam,  ut  ilineris 
Pcrsei  ratio  docet ;  hunc  versus 
Tluaciam,  et  forte  eum,  qui  ab  aliis 
Kicrcrbs   vocatur;  de  quo  vide  ipsuni 


^%.^- 


3t.  L 


) 


12214 


NOT^    VARIORUM    I  Nf 


Orteliiim  ibid,  voce  '  Cissiis.'  Piito 
veru  hand  male  Donjatiiim  .statuisse, 
Citiutn  esse  partem  Findi,  qua  pro- 
xinie  ad  Acroceraunios  accedit. 

§  9  j4d  Arachthum  inde  flumen]  De 
lioc  flumine  vide  Palmer.  GrjBC.  Ant. 
II.  7.  305.  318.  et  alibi. 

Rctentus  allUudine  amnis,  mansW] 
Jac.  Perizon.  ad  oram  Livii  teslatiir, 
sibi  videri  hie  excidissc  vocem  diem, 
biduum,  vel  similem  ;  ant  pot  ins  man- 
sit  liic  capiendnm  esse  '  pernoctavit.' 
Prius  verius  esse  pnto.  Ita  enim  mox 
verbis  proximis  recte  snbjungitnr 
'  Qno  spatio  lemporis.'  Et  ita  »jn?i- 
sit  est  '  snbstitit,'  nt  paullo  ante: 
'  Profectiis  inde,  magis  qnia  manere 
non  poterat,  quam  quod  tolerabilis 
ant  via,  ant  tempestas  esset.'  Snpra 
V.  65.  '  Hie  manebimns  opiime.' 
Idem  etiam  sibi  in  mentem  venissc 
Crevier.  monnit. 

Obviam  Archidamum  principem  Mto- 
lorum]  Ita  edidit  Gronov.  Omnes 
priores  constanter  legunt  obvium; 
quod  recte  Crevierins  reduxit.  Vide 
ad  I.  26.  §  2. 

Cap.  XXII.  (xxvii.)  §8  Trans  Pe- 
titarum  amnem]  Vide  Palmer.  Graec. 
Antiq.  III.  13.  p.  421. 

§  9  Ibi  consilio  advocatol  HaBC  anti- 
qnissimarum  edd.  lectio  est.  Earn 
primns  mutavit  Vascos.  substitnens 
concilia:  quod  pleraeque  postea  edd, 
retinuernnt  nsqne  ad  Gronovinm, 
qni  a.  16G5.  alternm  revocavit,  et 
pinribns  adstrnxit  ad  xnv.  2.  §  5. 
Nihiloniinus  concilio  iterum  edidit 
Crevierius.  Mox  per  *  Epirotas' 
idem  Crevierius  illos  intelligit,  qni 
erant  ex  faetione  Cephali,  snperins 
c.  18.  memorati,  qnos  '  transfngas  ' 
vocatos  pntat,  qnia,  quum  primo  ab 
Romanis  stetissent,  postea  ab  iis  de- 
fecernnt:  vel  pro  Epirotarumque  legit 
JEtolorumque.     Vide  ad    cap.   praec. 

^11  Aperantii  eum,  propter  Archi- 
damil  De  Apcrantia  dictum  est  ad 
Jcxxvi.  33.  ^  7.  Adde  Palmer.  Graec. 


Ant.  IV.  4.  Secundum  Stephan.  Byz. 

'Airepavreia  ir6Kis  &(aaa\ias  est.  Pal- 
merius  in  Aperantia  nullum  oppidum 
memorari  testatur,  nisi  quis  bnic  Ste- 
piiaui  loco  fidem  habere  velit.  Sigo- 
nius  Stephani  loetini  laiidans  ad  Livii 
XXXVI.  33.  §  7.  inde  adfert  x^P<^  ©f""" 
traAias:  qna  tamen  fide,  ignore.  Prae- 
terea  Palmerius  Aperuntiam  magno 
errore  in  Thessalia  poni  contendit,  et 
pro  <S>i<raaKlas  legend nm  cense t  Aitw- 
Ai'as.  Insupcr  ab  Aperantia  rh  idvi- 
Khv  'ATTipavTot,  &>s  'AfiapaPTol,  o|uT(5^'a>s, 
teste  Stephano.  Id  si  venun,  hoc  lo- 
co legenduni  erit  Aperanti  eum;  et 
apud  Plutarch,  in  Flaminino  p.  377. 
'Ayofj-fvuv  5t  KOi  (pepofxeuuv  iinh  rod  Ma- 
KeSdvos  rovTO  /xiv  Ao\6iruv  /col  Mayvij- 
Tuu,  TOVTO  Se  'Adajxavwv  Kal  ^A-rrepavrwv. 
ubi  nunc  est'ATrep&vTccv. 

Cap.  xxiii.  (xxviii.)  (^  I  Rex  cum 
minore  vexatione  jumentorum  hominum- 
que^  Immo  Rex  non  minore.  Vidit 
qnoqne  Freinshemius.  J.  F.  Gronov. 
Polnit  Perseus  in  reditu  minoribns 
incommodis  vexatus  esse,  vel  quod 
anni  tempestas  clementior,  vel  quod 
regio,  in  quam  rediret,  non  adeo  as- 
pera,  vel  quod  vias  minus  difficiles 
essent.  Non  igitur  orani  exceptione 
major  est  conjectnra  virorum  docto- 
rum,  quam  confidenter  in  contextura 
receperunt.  Solet  antem  Livius  in 
similibus  locutionibus  praepositionem 
cum  adhibere.  Supra  c.  21.  'Cum  in- 
genti  vexatione,  prascipue  jumento- 
rum, altero  die  ad  templnm  Jovis, 
quem  Nicaeum  vocant,  posiiit  castra.' 
XLiv.  5.  '  Cum  omni  genere  vexali- 
onis  processerunt.'  Similiter  '  cum 
ferro  ignique  excursiones  facit '  iv.  9. 
'  vcnit  ntillis  cum  aliis  mandatis'  lib. 
xxxiv.  30.  '  cum  qna  fama  venerunt ' 
xxxviii.  17.  '  vagari  eos  cum  belli 
terrore '  c.  42.  '  rediit  Roniam  cum 
magna  fama  gestarum  rerum  '  xl.  43. 
*  exceptus  cum  tanto  honore  '  XLir. 
11.  '  ingenti  cum  invidia  in  scnatum 
venit'  c.  22.  Si  tamen  non  levioribus 
oialis  Persen  in  reditu  vexatum  veils, 


T.   LIVIl    HIST.    LIU.   XLIII.   CAP.  23.(28.)      12215 


legcrem  cvm  non  minore  vexnt'ione. 

Ah  obsidione  Phanoiis]  Scribe  Plia- 
notes.  Est  enim  ^upStt].  Sigon.  Mal- 
leni  PhanotcB,  Infra  enim  xlv.  26. 
non  Phanote,  sed  Pluinota  vocatur. 
Vide  ad  c.  21.  ^  4. 

^  3  /;j  campo,  quern  Eleorta  vocanf] 
T^s  Ka\v5a>yias  xo'P^o"  "X^P^")  ^  xaKt'i- 
rat  'EAa?oj,  inemoratur  Polyb.  i\.  05. 
Verum  locus  ille  hue  non  pertinet. 
Forte  indicatur  campns  nrbi  Eiaeunti 
vicinus.  Urbs  antem  'EXaioCj  inter 
inediterraneas  Epiri  menioratiir  aptid 
Ptoleni.  HI.  14.  Hinc  saltern  per 
dipiitbongum  Elaona  scribendtitn  fo- 
ret.  Alia  est  'Elaens'  Cbersonesi 
Thracicae  nrbs,  de  qua  vide  ad  xxxi. 
16.  §  5. 

Pliiloslrato,  qui  Epirolarum  gentem 
habebat]  Crevierio  hoc  obscurum  erat ; 
cni  mendi  suspicionem  augebat  id, 
quod  sequitnr,  '  IMiilostratus  cum  co- 
liorte  sua,'  quia  gens  Epirolarum  in 
imam  cohortem  contribui  non  poterat. 
Legendum  igitur  conjicit  Epirotarum 
iransfugas,  si  recte  ill!  nominati  sunt 
cap.  praec.  §  9. 

§  6  Per  Parlhinorum  socias  urbes] 
Parfinorum  edd.vett.  Partynorum  ed. 
Curionis.  Parlhinorum  rede  Sigonius. 
Vide  ad  xxxiii.  34.  §  11.  Ceterum 
verba  haec  aliquid  ambiguilatis  habe- 
re, sed  Parthinorum  urbes  socias  Ro- 
manonim,  non  urbes  socias  Parthino- 
rum intelligendas  esse,  monuit  Pal- 
mer. Gra?c,  Antiq.  i.  34.  p.  182. 

In  hiberna  militibus  dimissis]  Modo 
praecessit,  '  dimissis  Chaoniimque,  et 
si  qui  alii  Epirotae  erant,  pracsidiis.' 
Hinc  A.  Perizon.  in  margine  Livii 
hoc  loco  legendum  censct  in  hiberna 
militibus  (livisis :  quam  emrndationem 
se  adprobare  Jac.  Perizon.  monuit. 
Voces  ilias  frequenter  a  librariis  com- 
niutari,  et  ntrumque  verbiim  de  liac 
re  usurpari,  docuimus  ad  xxxvii.45. 
§  19.  Contra  solam  dictionis  repeli- 
tionem  idoneam  caussam  non  esse, 
cur  locus  suspectus  habeatur,  vidimus 
ad  I.  3.  §  9. 


§  7  Cassitvdriam,  prasidio  ut  enscnt, 
misit]  Alibi  fere  sempera  Livio  '  Cas« 
saudrea'  vocatur.  Ita  xxviii.  8. 
XXXI.  45.  et  XLiv.  11.  Et  tamen  liic 
nihil  mutandtmi  est.  Graece  dicilur 
Kaffadf^pfta,  vel  KacrdpSpfia,  quod  La- 
tini  reddunt  Cassaiidrca  cl  Cassandria  ; 
nnico  etiam  sibilo  Casandrea,  teste  N. 
Heinsio  ad  Virg,  yEn.  n.  343.  Simili 
modo  piomisciie  dixerunt  '  Aniigo- 
nea  '  et  *  Antigonia,'  '  Alexandria  ' 
et '  Alexandria.'  Vide  ad  xxxi.  43. 
§  5.  et  XLIV.  19.  §  11. 

§  8  Ab  Cientio  eadem  adferenles  re- 
dierunt]  Confer  cum  his  Polyb.  in 
Exr.  Legal,  num.  i,xx\ii. 

Nee  iamen  impetrare  ab  nnimo  posset] 
Corrigo  ncc  tamen  impetrare  ab  homine 
posset.  Loquitur  de  Perseo  rcge,(|ui 
impetrare  ab  animo  suo  non  posset, 
ut  pecunia  Gentium  in  societatem 
suam  alliceret.  Capterum  qujE  de 
Elonico  traduntur  in  Epitoma  a  Per- 
seo facta  esse, hie  desiderantur.  Ita- 
que  finis  libri  est  asterisco  signandus. 
Sigon.  Abjeci  Sigonii  conjecturam 
nee  tamen  impetrare  ab  homine:  nam 
apparet,  sollicitatum  ab  Perseo  Gen- 
tium :  quum  tamen  interim  non  im- 
peraret  animo  suo,  ut  pecuniam  una 
niitteret,  quia  pecunia  expugnari  pos- 
set Gentius.  Ha-c  scripsernin,  cum 
vidi,  ipsum  in  ed.  sua  postrema  revo- 
casse  banc  emendaiionem,  revocnta 
lectione  vulgari.  Bonum  factum. 
Gruler.  Corrigo,  inquit  Sigonius,  nee 
tamen  impetrare  ab  homine  posset.  Lo- 
quitur enim  de  Gentio  rege,a  quo  so- 
cietatein  impetrare  non  posset  Per- 
seus. At  ego  intercede, et  coriigere 
eum  veto.  Abillo  impetrari  debcbat, 
cujus  erat  sumtuui  facere  :  ait  enim, 
'nee  iujpetrai  e  posset,  ut  inipensam  in 
rem  maximi  ad  omnia  niouicnti  face- 
ret.'  Mic  non  erat  Gentius,  ciii  dudum 
superius  dixit  pecuniam  pncipue  de- 
fuisse.  Loquitur  ergo  do  Perseo,  eum 
'  ab  anin.o'  suo  pusillo  et  contracto, 
hoc  est  a  se  ipso  propter  ingentem 
avaiitian),  iini>elrare  non  potuisse,  ut 


1221G      NOT^    VARIORUM    IN    LIB.   XLIII.   CAP.  23.  (28.) 


daiet  in  snmptiini  l)eWi  Gentio.  Coe- 
liiis  ad  Ciceroneni  ad  Fam,  viii.  12. 
'  Et  ciiin  homo  avariis,  iit  easolveiet, 
sibi  iniperare  non  posset.'  Hoc  est 
Liviana  phrasi  '  ab  aniino  iiii|)etrare  ' 
non  posset.  Sic  dicimar  '  parcere 
animo,'  cum  freniim  laxamus,  '  vin- 
cere  animnni,'  ciiin  resistiimis  affec- 
tibus  alia  dictantibu«,  qiiam  bonestas 
aut  tempus  imperat.  J.  F.  Gronovius, 
Emendationeni  ab  homine,  pro  ab  ani- 
mo, cum  ilia  interpretatione,  qnam 
boo  loco  carpit  Gronoviiis,  proposiiit 
Sigoniusin  prima  Scliolionim  ed.eam- 
que  lectionem  in  contextiim  recepit. 
Haecemendatioetexplicatioipsipost- 
ea  displicuit.  Itaque  in  ilia  Sigoniana 
ed.  quae  a.  1592.  diu  post  ejus  mortem 
prodiit,  restituta  est  prisca  lectio,  et 
priori  expositioni  alia  supposita  est, 
quae  bic  sub  nomine  ejus  adparet.  Ut 
tamen  ea  locum  habere  posset,  de- 
lenda  erant  verba  initialia  :  rorrigo 
nee  tamen  impetrure  ab  homine  posset : 
quae  perperam  reliquit  is,  qui  post 
ejus  mortem  editionis  istins  curam 
gessit.  Ceteruui,  quod  Sigonius  ad 
fineni  libri  deesse  putet,  quae  in  Epi- 
tome hujus  libri  de  Olonico  sive  Elo- 
nico  referuntur,  refutavit  Grcnov.  ad 
Epit.  et  docuit  pjus  rei  narrationem 


intercidisse  in  initio  c,  4.  biijus  libri. 
Donjatius  etiani  in  fine  libi  i  desidera- 
ri  existimavit  historiam  latae  legis 
Voconiae;  de  qua  tamen  Livium  lib. 
XLi.  egisse,  ejus  Epit.  docet.  Unde 
Crevierius  earn  fini  libri  istius  siib- 
texuit.  Ipse  igitur  Crevierius  nihil 
ex  fine  hujus  libri  periisse  autiimat. 
Omnino  tamen  librum  hunc  niutiluni 
esse  arbitror,  et  in  fine  ejus  Livium 
inter  alia  retnlisse,  quemadniodum 
Perseus  Hippiam  ad  Gentium  mise- 
rit,  per  quem  Illyriorum  regi  trecenta 
argenti  talenta  pactus  est,  ut  Roma- 
nis  bellum  interret.  Id  enim  Livium 
alicubi  narrasse,  ex  XLiv.  23.  coUigi- 
tur.  Et  quidem,quum  legati  ad  Gen- 
tium missi  eadem  renunciassent,quae 
priores  renunciarunt  c.  21.  Perseus 
Hippiam  iterum  ad  euni  misit  ad  foe- 
dus  firmandum,  nulla  facta  mentione 
pecuniae,  qua  sibi  ad  bellum  geren- 
duni  opus  esse  Gentius  indicarat. 
Vide  Poly b.  Exc.  Legat.  num.  lxxvii. 
Is  postea  redux  factus  adtulit  Gen- 
tium paratum  esse  bellum  adversus 
Romanos  suscipere,  si  trecenta  sibi 
talenta  numerarentur.  Vide  Polyb. 
in  Exc.  Legat.  num.  lxxxv.  Ejus 
itaque  et  aliarum  rerum  narrationem 
hie  deesse  mihi  persuadeo. 


LIBER    XLIV. 


Cap.  I.  §  1  Cum  quinque  millibus']  Ccelcn  vocant.'  xxxiii.  8.  '  Cum  ce- 
Hic  aliquid  deesse  Crevieiiiis  existi-  tratis  vt  coinu  dexlro  peditiim,  lobo- 
niat.  NuniPium  enini  absolute  et  per  re  Macedonici  exercitus,  (luam  pha- 
se, non  adjecta  re  quae  numeretur,  langem  vocani.'  Adde  ad  ii.  20.  J. 
stare  in  oratioiie  non  posse:  sed  et  F.  Gro7i.  Quod supplemcntum  G lono- 
ipsumnumerum  vitiatnni  esse;  supra  vius,  ut  relativuni  cuni  voce  sequen- 
enim  xliii.  12.  in  supplementum  ex-  te  coiiveniat  ;  de  quo  vide  ad  xxmi. 
ercitus  Macedonici  decerni  'peditum  30.  §  6.  Posses  tauien  niinori  niuta- 
Romanoruni  sex  miliia,  socioiiini  no-  tione  quot  vi  supplementum  legere. 
minis  Latini  sex  miliia  :  equites  Ro-  Voculas  autem.  quut  et  quod  ob  siniili- 
manos  ducentos  quinquaginta,  socios  tudinem  soni  in  pronunciationc,  et 
trecentos.'  Neque  verisiuiile  vide-  quod  scribenti  verba  prsiens  ea  mi- 
tur,  reliquos  milites  in  supplementum  nus  distincte  enunciarit,  in  Mss.  con- 
decretos  anteconsulem  in  provinciam  fundi,  frequentissimuni  est.  Exera- 
profectos  esse.  Supra  enini  Liv.  pla  vide  ad  iii.  13.  §  8.  v.  I.  §  2.  c.  33. 
XLIII.  15.  narrat  post  conscriptos  mi-  §  9.  vi.  18.  §  5.  c.  24.  §  7.  ix.  18.  §  12. 
lites  consulesprovincias  sortitos  esse,  x.  IG.  §  4.  xxii.  16.  §  1.  xxvi.  49.  § 
et  Rlarciuin,  cui  INIacedonia  obvene-  9.  xxxiii.  14.  §  3.  xxxiv.  50.  §7. 
rat,  extempio  post  actas  Latinas  eo  apnd  Heins.  ad  Nason.  Her.  vi.  118. 
profectum  esse.  Praetcrea  impcra-  et  Corte  ad  Plinii  iii.  14.  §  5.  et  iv. 
tores  in  provinciam  abeuntes   nova  27.  §  4. 

supplementa  secuni    adsumunt.     Ita  ^  4  Prcetor,  superato  Leucata]  Don- 

Quinctio  Macedonian!  sortito  in  sup-  jatiiis  legenduni  putat  superato  Leuca- 

plemeutum    decernuntur   tria  miliia  te:   proniontoiinni    enini  casu    recto 

niilituni   Romanorum  et  trccenti   e-  Leuattcs,   urbem    et    insulam   Leucas 

quites,  item  sociorum  quinque  miliia  vocari.    Sed  fallitur.    I'romonlorium 

peditum  et  quingenti  equites  xxxii.  euim  Graecis  dicifur  Afv/cara,  AeuKOTTj, 

8.    cum   tolidem    autem   militibus   a  et  Aeu/caTas,  cujus  casus  secundus  toC 

Brundisio  transmittens  Corcyram  te-  AeuKara  est  a[)U(l  Strab.  x.  45"2.  450. 

nuit    xxxti.    9.     Interdum    quidem  quartus  Tbi*  Aewara;^  apud  Scjlac.  in 

contrarium  factiun  est;  veruni  turn  Peripl.  p.  29.     Latinis  Leuca<a  et  in- 

Livius     plernmque    nionet    militum  terdum   Leucate.    Supra    xxvi.    26. 

partem  antea  in  provinciam  missam  '  Superato     Leucata     proniontorio.' 

esse.  Ita  pro  Leucate  ibi  ex  scriptis  edidi. 

Quod  in  supplementum  Icgionum  se-  Virgil.  /En.  iii.  274.  '  Leucata^  nini- 

cum  trajecturus  erat]  ScrWie  quod  sup-  bosa  cacuniina   mentis.'     Silius    x\. 

plementum.  Est  enim  genus  loqucndi,  302.   '  Vada   Leucata".  '     Contra   ab 

quale  xxxi.  3G.  '  Ante  prima  sii;na  Leucate,  pro  ah  Leucade,  Sigonius  e- 

locatis   elephantis,  quo   auxilio  tum  nicndat  xxwi.  15.  ^  9.  '  Promouto- 

primum  Romani  usi  sunt.'    xxxii.  4.  rium  Leucaies  '  est  apud  Plin.  Hi>t. 

*   Ipsis   faucibus   imminentes,    quam  Nat.  iv.  1.   quod  eadem  forma  dic- 
Delph.  el  Var,  Clas.                      Livius.  34  K 


12218 


NOT/E    VARIORUM    IN 


turn  est,  qua*  promontorium  Pachy- 
ni  '  XXIV.  35.  a  recto  neuipe  Ltu- 
cate.  Id  forle  Donjatiiiin  in  erro- 
rem  pellexit,  quod  superato  Leucata 
diri  non  posse  existiniarit.  Venini 
observat  Vossius  Grainiii.  iii.  10. 
niontinm  nomina  proprie  ejus  esse 
generis,  ciijiis  esse  solent  similiter 
exeuntia  ;  si  vero,  quae  vi  terniinatio- 
wis  niuliebria  esse  debebant,  a  poetis 
in  viriii  usurpentur,  id  fieri  per  syn- 
tliesin,  quia  respicitur  nomen  mons. 
Idem  obtinet  eliam  in  noniinibus 
promoiitoriorum,  quae  si  neutro  gene- 
re  usurpentur,  quum  respectu  termi- 
natioiiis  alterius  generis  esse  debe- 
rent,  id  itidem  persynthesin  fieri  ex- 
istimandum  est,  ac  respici  vocem 
'  promontorium,'  nt  ex  priori  Livii 
loco  patet,  ubi  expresse  additam  vi- 
denius.  Ceterum  hie  locus  docet, 
synthesin  illam  non  soiis  poetis  usur- 
patam  esse,  sed  etiam  in  scriptis  alio- 
rum  obcurrere. 

§  5  i4(i  cunctam  mililarem  discipU- 
nam'\  Suspicor  ad  unicqiii  militarem 
discipiniam,  Ut  ii.  58.  '  Se  unico 
consule  objecto.'  iii.  33. '  Et  in  uni- 
ca  Concordia  inter  ipsos  sumnia  ad- 
versiis  alios  a>quiias  erat.'  1.  vii.  c.  1. 
'  Fuit  enim  vir  vere  unicus  in  omni 
fortuna.'  J.  F.  Gron.  Vox  unicus  eo 
seusu  Livio  famiiiarissima  est.  Prae- 
ter  exempla  a  Gronov.  laudata,  vide 
alia  1. 21.  in.  55.  1.  vi.  capp.  C.  et  22. 
I.  VII.  capp.  12.  et25.  viii.  31.  ix.  15. 
XXII.  27.  1.  xxiii.  capp.  11.  21.  42. 
XXIV.  34.  XXV.  28.  Aliorum  exempla 
vide  apud  Passerat.  ad  CatuU.  p.  24. 
ad  Propert.  p.  150.  et  apud  Torren. 
ad  Valcr.  Max.  ii.3.3.  Nihiioniinus 
Gronovii  coiijcctura  non  sine  caussa 
Jac.  Perizoniodisplicuit,  qui  ad  orara 
Livii  notavit,  cunctam  mililarem  disci- 
plinam  sibi  positum  videri  pro  omni 
genere  militaris  disciplinee :  quod 
probo.  Indicat  enim  Livius,  niilites 
jier  Hostilium  adactos  esse  non  ad 
banc  vel  illam,  sed  ad  omnes  partes 
disciplinae      uiilitaris     observaudas. 


*  Cunctus  '  igitnr,  ut  alibi  *  omnis,' 
hie  ponitur  pro  tolus.  Ita  '  cuncta 
acies  '  est  tota  acies  iv.  33. '  cuncta 
nicenia'  sunt  omnes  partes  moenium 
apud  Sallust.  in  Jug.  c.  57.  '  Cuncta 
inoenia  exercitu  circumvenit  :'  ubi 
vide  Cortium,  et  ad  Plinii  i.  9.  §  1. 
Eodem  sensn  '  omnis'  usurpari  vidi- 
mus ad  V.  42.  §  1. 

§  G  Quum  arma,  viros,  equos  cum  cu- 
ra  inexisset]  Mann  tins  inspexisset.  Si- 
gon.  Illud  inexisset  verbum  nequam 
est  et  nullum  in  lingua  Latina  :  quid 
ni  igitur  in  locum  ejus  subrogemus 
curavisset?  Turneb.  Adv.  xxix.  7. 
Verbum  mendosum  iriexisset :  fortas- 
se  restituetur,  si  in  instruxisset  niute- 
tur.  Ursin.  Cum  cura  inspexisset  me- 
lius est,  quam  curavisset,  quod  Turne- 
bus  conjicit.  Nam  nee  satis  usitatum 
genus  loquendi  est '  cum  cura  curare,' 
nee  imperatoris  erat  arma,  viros,  e- 
quos  curare,  xxix.  24.  '  Singulos 
milites  inspexit.'  Dukerus.  Sigonios 
priori  ed.  nott.  emendat  innexissety 
ab  '  innecto,'qnod  vir  doctns  in  mar- 
gine  ed.  Curionis  exponit  '  miscuis- 
set.'  In  secunda  ed.  ipse  conjectu- 
ram  tacitus  inprobavit,  et  omisit.  In 
ilia  vero,  quae  post  ejus  mortem  edita 
est,  adscivit  Manutii  conjecturam  in- 
spexisset: quod  unice  verum  est,  et 
placuit  etiam  Pighio  in  Annal.  ad  a. 
I3LXXXIV.  p.  377.  Id  verbum  in  hac 
re  proprium  est,  et  etiam  adliibetur 
XXIX.  1.  '  Legiones  iude  quum  inspi- 
ceret,  plurimorum  ex  iis  stipendio- 
rum  milites  delegit.'  Auctor  B.  Alex, 
c.  56.  '  Classem,  quam  parabat,  ut 
inspiceret,  Hispalim  accedit.'  Ursini 
instruxisset  non  placet.  Ut  enim 
'  instruere  viros,'  '  equos  '  recte  di- 
citur,  ita  '  instruere  arma  '  quid  sit, 
Don  iutelligo. 

^1  FA  primus  eorum  congressus  ex 
dignitate  ipsorum  ac  Romani  nominis, 
^c]  Nonnulla  hie  deesse  unusquisque 
sentire  potest,  quorum  hsec  videtur 
fnisse  sententia:  primus  eorum  con- 
gressus ex  dignitate  eorum  ipsorum  ac 


T.    LIVII    HIST.    LIB.   XLIV.   CAP.   2. 


12219 


Romani  noniinis,  et  in  rebus  gerendis 
sumnie  utilis  Philippo  consult  fuit.  Pro- 
consul enim  ad  cxercHum  conversus  eiim 
ad  rem  fortiter  gerendam  liortalus  est, 
eoque  consuli  Iradito  Romum  reversus 
est.  Faucis  post  diebus  consul  concio- 
nem  apud  milites  liabuit.  Locutiun  liic 
esse  de  tradilione  exeicitus  apparet, 
cum  s\il)dif,  '  profectus  decimo  die, 
postquani  exercitum  accepcrat,  cas- 
tra  niovit.'  Sigon.  Pigliins  in  Anna!, 
ad  a.  I3LXXXIV.  p.  377.  locum  depia- 
vatiim  ac  nintiliim  ita  supplendnm 
«xistiniat :  Et  primus  eorum  congres- 
sus  ex  dignitate  ipsorutn  ac  nominis 
Romani,  et  in  rebus  deinde  gerendis 
^umme  utilis  fuit.  Proconsul  enim  ad 
exercitum  conversus,  eum  commendans 
successori  tradidif,  ac  Romam  inde  re- 
versus est,  Paucis  post  diebus,  ifc. 
Quod  autem  Sigonius  ex  dignitate 
eort(m  ipsorum,  pro  ex  dignitate  ipso- 
rum,  lualebat,  necesse  non  videlnr. 
Nam  ipse  pro  *  is  ipse  '  sjepe  usurpari 
solet ;  vide  ad  v.  43.  §  4.  Ilia,  qtii- 
bus  lactinam  explet  Sigonius,  etiatn 
Crevierio  displicent :  quern  enim  dic- 
turum,  eum  summe  utilem  duci  in  re- 
bus gerendis  fuisse,  qui  tantummodo 
iiortatus  niilites  ad  rem  fortiter  ge- 
rendam  statim  abierit  ?  odiose  insuper 
geminari  voces.  Putat  vero  nientem 
Livii  ex  reliquiis  ejus  non  satis  adpa- 
iere,necalios  auctoresadjuvare:  prae- 
stare  igitur  locum  mutilum  relinqni. 

§  9  Adjecit  post,  scelere  pat  turn  reg- 
num,  veneficia,  ^-c]  Ita  primus  dis- 
tinxit  Curio.  Friores  adjecit  post  sce- 
lere partum  regnum.  Sed  recte  vidit 
Crevier.  interpnngendum  esse  adjecit, 
post  scelere  pnrtum  regnum,  venr/icia- 

§  10  Sensurum  in  exitu  rcrum  sua- 
rum']  Praepositionem  delet  Muretus. 
J.  F.  Gron. 

Cap.  II.  §  4  Menstruum  jusso  milite 
secum  ferre]  '  Frumentum  '  scilicet. 
Vide  Lipsium  de  IMilit.  Rom.  v.  2.  et 
Schel.  ad  Polyb.  c.  7.  Duk. 

§  .5  Convocatis  itincrum  ducibus, 
quum,  exponerent  in  concilio,  jussisset] 


Legimus,  et  unius  diei  progrcssus  iter, 
convociitos  itin.  duces  t/uum  exponere  in 
consilio  jussisset,  qua  quisquc  duct,  esset, 
summotis  iis,  quam  potissimum  peteret, 
rtiulit  ad  consilium,  Pluribiis  locis 
apud  Livium  confusaj  sunt  liac  voces 
'  consilium  '  et  '  concilium,'  nonnun- 
quam  forte,  alibi  jndicio  editorum: 
itaque  libet  de  illorum  ditl'ercntia, 
quod  potissimum  ad  Nostrum  perti- 
net,  uberius  addere.  Prinio  '  con- 
silium '  publicum  est  seiiatiis  :  uude 
Pacuvius  xxiii.  3.  inducitur  dicens, 
'  aut,  quod  unum  libera?  civitatis 
consilium  est,  senatus  habcudus  est.' 
In  eo  peccatum  xxiii.22.  '  Solitudi- 
nem  curia?  paiicilatemque  conveni- 
entium  ad  publicum  consilium  respex- 
erunt.'  Et  xxiv.  22.  '  Quod  sicut 
regnaute  Hierone  manscrat  publicum 
consilium  :'  sic  optiniae  mcmbranae. 
Male  vulgo  concilium.  Deinde  '  con- 
silium '  militare  iniperatorum  lioma- 
norum  erant  legati,  tribuni  militum, 
quosque,  quoties  aliquid  deliberan- 
dum iucidebat,  advocabant  in  consi- 
lium, lu  eo  peccatum  sirpissime. 
Sic  scribeiidum  viii.  C.  '  Agitalura 
etiam  in  consilio  est,'  nempe  consu- 
lum  T.  Manlii,  P.  Decii.  Lib.  ix.  c. 
15.  '  Dimissa  concione  consilium  lia- 
bitum:'  a  Publilio  Papirioque  con- 
sulibus.  XXII.  3.  '  Caeleris  omnibus 
in  consilio'  (apiul  C.  Flaminium)  '  sa- 
lutaria  magis,  quam  speciosa,  sua- 
dentibus.'  xxv.  31.  '  INIarcellus  con- 
silio advocato,  et  adbibiiis  etiam  Sy- 
racusanis.'  Et  sequent!,  '  Ibi  consi- 
lium advocatum,'  a  Scipiouc  vide- 
licet, xxvii.  4C.  '  Postero  die  consi- 
lium  liabitum  :'  a  Livio  et  Claudio 
consulibus.  Et,  '  is  tum  in  consilio 
aderat:'  nioxque  '  consilio  dimisso.' 
xxvin.2G.  '  consilio  dimisso,'  quod 
P.  Scipio  coiivocaverat.  Eodera- 
que,  c.  29.  '  citantis  nomina  dam- 
natorum  in  consilio.'  xxx.  5.  '  His 
pra?paratis,  convocatoquc  consilio.' 
Eodemque  libro,  c.  31.  'est,  quod 
referam  ad  consilium.'  Et  c.  3G.  *  In 


12220 


NOTiE    VARIORUM    IN 


consilio,  quamqiiam  jiista  ira  omnes,' 
&c.  XXXII.  G.  '  Postero  die  consilium 
liabiii.'  P.  Villiiis.  Eodeiiuiiie  lihro, 
C.  9.  '  Coiisiliuni  habiiit,  iitruin  recto 
itinere.'  T.  Qiiinctiiis.  xxxvii.  13. 
'  Consilium  habitiim,'  (ab  Livio  prae- 
fecto  classi)  '  iitrum  extemplo.'  Ite- 
ruinque  c.  15.  '  ^milius'  (successor 
ejus)  '  consilium  advocavit.'  Cap.  15. 
'  Advocate  frequenti  consilio,  legati 
verba  sunt  audita  :'  apud  L.  Scipio- 
iiein.  XLii.  CO.  '  Et  in  consilio  apud 
consulem.'  Hoc  lib.  xliv.  35.  '  Di- 
niissoqne  consilio  Perraebos  merca- 
tores.'  Consul  Emilias  Paullus.  Ibi- 
denique,  '  quod  in  consilio  agitatum 
erat.'  Cap.  34.  '  Cum  iis,  quos  advo- 
caverit  in  consilium.'  Cap.  37.  '  ad 
consilium  vocavit.'  xlv.  7.  '  Et  in 
consilio  advocate  literas  praetoris 
qnurn  recitasset.'  Itemque,  '  Ad- 
versus  advocates  in  consilium  consi- 
dcre  jussit.'  Iterumque,  '  consilio 
dimisso.'  Cap.  26.  '  Pronunciavit  da 
sententia  consilii.'  Nam  et  decem 
legati,  more  niajorum  missi,  erant 
'  consilium'  imperatorum,  provincias 
constituentiuuK  Idem  error  in  Cae- 
sare  admissus  in.  3.  de  Bello  Gall. 
•  Concilio  celeriler  convocato  senten- 
tias  exqiiirere  ccepit.'  Eodemque  lib. 
c.  23.  '  Hac  re  ad  concilium  delata.' 
Loquitur  de  Galba  et  Crasso  legatis 
vel  praefectis  Caesaris.  Igilur  scribe 
consilio  et  consilium,  Erant  prJEtoruiii 
6-o>(s//ii(m  judices  adsesjoresque  :  ideo 
'  in  consilio  esse,'  '  in  consilium  ire,' 
'mitti'  dicebantar.  In  eo  erratum 
xxjx.  20. '  Cum  eo  consilio  prcetorem 
cognoscere.'  Pra?terea  regum  '  lon- 
silium'  sunt  consiliarii  ipsorum,  quos 
deliberationibus  adliibent,  ut  ct  dii- 
ciim  rt'giornm,  qui  exercitibus  piai- 
sunt,  alii  pra-fecti  minores.  In  eo 
labes  I.  34.  '  Ut  piiblicis  parifer  ac 
privatis  consiliis  belli  dorniqiie  inter- 
esset.'  XXXV.  17.  '  Hex,  diniissis  iis, 
consilium  de  bello  Romano  liabuit.' 
Cap.  19.  '  Annibal  non  adhibitus  in 
consilium.'  Ibidcmque,  '  Ex  consilio 


ita  discessum  est.'  xxxvi.  43.  *  et 
consilium  extemplo  babuit,  facien- 
dumne  periculum  navulis  certaminis 
foret.'  Polyxenidas  praefectus  clas- 
sis  Antiochi,  [immo  ipse  Antiochus 
rex.] Lib.  xlii.c.  50.  'Perseus  consi- 
lium babuit.'  Cap.  57.  '  Sub  idem 
delude  tempus  consilium  et  consul  et 
rex  babuerunt.'  Cap.  02.  *  Consilium 
iiabenti  regi  de  sumnia.'  xliii.  22. 
'  Ibi  consilio  advocate.'  XLiv.  26. 
'  Haec  relata  regi  qnum  essent,  advo- 
cate consilio.'  Denique  '  consilium  ' 
est  etiam  prudentia,  astus,  vel  pru- 
dens  inventum.  Sic  oportuit  accipi 
II.  44.  '  Diu  sustentatum  id  malum 
partim  consiliis  Patrum,  partim  pa- 
tientia  plebis.'  xxxv.  36.  '  Sed  ut 
oportuit  in  consilio  fraude  ccepto.' 
I.  XXXIX.  c.  35. '  Et  quuni  omnia  ira, 
non  consilio,  gererentur.'  Quibus 
omnibus  locis  male  omnes  libri  vul- 
gati,  quos  quidem  diversarum  editi- 
onum  ante  oculos  habeo,  concilium 
iterant.  Sic  Ovidius  in  Epistola  He- 
lenes  :  '  Quae  mibi  sunt  comites  con- 
siliumque  duae.'  Non  concilium  :  nam 
dicit  consiliarias  vel  consilialrices. 
Multo  minus  de  Remedio  vs.  703. 
*  Consilium  est,  quodcumque  cane.' 
Sequiturenim  '  parete  monenti.'  Qui 
monet,  consilium  dat  :  et  secunda 
.«ors  ingenii  est  bene  monenti  obe- 
dire,  ut  Minucius  apud  Nostrum  ait 
XXII.  29.  Sic  Artis  lib.  i.  vs.  353. 
'  Pioxima  consiliis  doming  :'  quEB 
adest  vel  interest  secretis  sermoni- 
bus.  Juvenalis  vi.  497.  '  Est  in  con- 
silio matrona.'  At  vicissim  concilium 
interdum  significat  romitia  sen  con- 
vintum  populi  ciijusque.  Ita  resti- 
tuendum  xxiv.  37.  '  Si  ad  consulem 
gravarentur  mittcre,  sibi  saltem  da- 
rent  populi  concilium.'  Caesar  viii. 
14.  de  Germanis  lilienum  transgres- 
sis,  '  Qui  omnibus  rebus  subito  per- 
territi,  et  celeiitate  advcntus  nostri 
etdiscessu  suorum,  neqiie  concilii  ba- 
bendi  neque  arma  capiendi  spatio 
date,  pcrturbabantur.'     Nee  inim  il- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.   CAP.   2. 


12221 


lie  panooriim  consilium,  sed  vilio  li- 
beitatis,  ut  ait  Apolloiiius  Aisjon.  iii. 
173.  HwTj  yap  XP«"*'.  ^vvol  S4  t6  ^vBot 
fofft  UcKTii'  6ix(t>s.  Eodein  libro  de  Sue- 
vis,  C;<psare  Rhenuni  transgiesso, 
c.  19.  *  Suevos,  postqiiani  per  expio- 
ratoies  pontes  fieri  comperissent, 
more  siio  concilio  habito,  nnntios  iu 
onines  partes  diniisisse.'  Significat 
et  coninmnem  reiDpnblicam  conjiinc- 
toruni  populornni,  ut  cum  xr.ii.  44. 
'  Bceotico  concilio  discusso'  dicitur, 
et  ibidem  legati  Roniani  nunliant, 
'  Boeotornm  quoqne  se  concilitiin  arte 
distraxisse.'  Sicrestitnonduni  xxxix. 
48.  '  Et  Messene  desrivcrat  a  con- 
cilio Achaico.'  Est  ubi  jionitur  pro 
congrcssn  secreto,  coitioiie  seu  ccetu 
conspirantinm  clanculum  ;  unde  con- 
jnngit  interdum  Noster  '  concilia  coi- 
tionesqiie.'  Id  non  animadversum 
IV.  6.  *  Consules,  quiim  per  senatiim, 
intercedentibus  tribunis,  nihil  ngi 
posset,  concilia  principum  (loini  lia- 
bebant.'  Sed  etiani  conventns  lega- 
torum  ab  diversis  populis  sociis  con- 
cilium appellatur,  Et  sic  posnerat 
Noster  xxxtii.  12.  '  Et  illos  priori- 
bus  omnibus  conciliis  colloquiiscjue 
de  conditionibiis  pacis  semper  (lis- 
seruisse.'  Non  eniin  tam  suam  caiis- 
sam  in  eo  bello  jactabant  Honiani, 
quam  libertatem  Grapcia^.  Unde  et 
cap.  seq.  recte,  '  Tcrtio  die  datur  ei 
Romanorum  et  sociornni  fieqiicns 
concilium.'  Et  ita  accipit-ndum  pulo 
XXXIV.  30.  '  Concilio  advocato,  qiMim 
omnes  colloquium  dandum  consuls- 
sent.'  Aderant  enini,  prirter  Eume- 
nem  regeni,  principes  Graeciiv,  ut 
apparet  ex  c.  2C.  ubi  advocat  coiici- 
liiim  de  oppugnandis  Aigis  :  '  Om- 
nium principum  Graccise  sentcntia 
erat.'  Itaque  non  adsentior  Modio 
istic  iegenti  consilio  ;  etsi  jubebat 
videre  Parerga  Brissonii,  qwcc  nobis 
in  promtu  non  sunt.  Ambiguuiu  po- 
test vidori  xxxiv.33.  '  Ita  et  tyraiino 
ad  consultanduni  tempus  datum  est, 
et  Qiiintiiis,  sociorum  etiam  princi- 


pibusadiiibitis,habuit concilium.'  Sic 
nunc  vulgati :  at   Andreas  cunsiliutn. 
Idque  puto  verius.     Non  enim   pro- 
prie   sociorum    convcntus   fuit,    sed 
pra-fectorum   Romanorum  apud   im- 
peratoreu),  cui  aliquot  sociorum  funt 
adiiibiti.      Sic    xr.n.   57.   '  consilio  ' 
apud  Licinium  Crassimi  liabito  inter- 
fuerunt  Euuienes  cnm  fratre  :  neque 
tamen  eo  id  '  concilium  '  fuit.     Hinc 
colligas  licet,  quid  scntienduni  sit  de 
eo,    quod    scribit   Bartliins    Advers. 
i.vii.  7.   Dictyi  Crctensi  '  consilium  ' 
el  '  concilium  '  eandem  rem  esse,  ut 
aliis  quoque  non  minus   probis  atque 
utilibus.  J.  /•'.  Ciron.    In  eo  Gronovio 
adsentior,  i«  consilio  legend  um  esse. 
De  differentia  utriusque  diclionis  con- 
silium et  concilium  vide  eliani  G.  H. 
Ursimim  in  Observ.  IMiilolog.  capp. 
3.  4.  et  5.     Sa?pius  liae  voces  in  nieui- 
branis  antiquis  confunduntur.     Vide 
Burm.  ad  Neines.  Erl.  i.  51.  Seren. 
Samon.   1018.  Oudend.    ad   Caes.  B. 
Gall.  V.  28.  et   alios.     Ex  Livio,  in 
cnjus  Mss.   id  freqnentissimnm    est, 
nullum   addo   exeniplum.     Sat   mulla 
inde    laudavit    Gronovius.     Rcliquas 
Gronovii  emendationes,  (juarum  par- 
tem Clericus,  nihil  monilo  lecloie,  in 
contextum   recepit,   adversus  singu- 
laiis  codicis  auctoritatem  probundas 
non  esse  ccnseo,  qiium  viilgata  lectio 
commode  deJVndi    pos>it.     Pro  con- 
vucads  itincruni  ducibus  et  exponerent 
legit  convocutos  ilincum  iluces  et  ex- 
ponere ;  quod  poslerius  etiam  Crevie- 
rio  placuit,  et  a  Clerico  in  contexlu 
admissuin  est.     Et  qiiidem  conrucalos 
duces  coujecit,  ne  quis  pcrperam  jun- 
geretjussisset  coniocal  is  ducibus,  eoijue 
exempio  iiteretur,  ut  piobaret,  vcrbo 
'jubere'  casum   tertium  ab  (iplimis 
scriptoribus  addi;  quam  locutionem 
Livio  indignam  esse,  lolies  Icstatus 
tticrat.   Vide  ad  xxvii.  21.  ^  3.    Hac 
conjectura    probata,    necesse    erat 
Gronovio,  ut  exponcnnt  mularct  in 
cxponere.    Verum  voces  convocads  Hi- 
mnun  ducibu.s  a  wvho  jussisset  disjun- 


12222 


NOT^    VARIORUM    IN 


gendse,  et  absolute  accipiendae  sunt ; 
quo  sensu  Perizonius  ad  Sanctii  Mi- 
iierv.  II. 4.  p.  180.  accipidebere  docuit 
locum  Silii  xii.  607.  '  Coelicolis  rap- 
tim  excitis,  defendere  tecta  Dardana, 
et  in  septem  discunere  jusserat 
arces  :'  iibi  vide  qua;  notavi.  Pari 
modo  consuli  potest  loco  Justini 
XXVI.  1.  '  Cunctantibus  private  peri- 
culo  publicnin  finire,  et  deliberandi 
spatiiim  postulaniibus,  arcessitis  ser- 
vis,  jubet  obserari  fores,  tyrannoque 
nunciari:'  iibi  Gronovius  invilis  ite- 
rnm  codd.  malebat  arcessitos  servos 
jubet  obserare  fores,  tyrannoque  nun- 
dare.  Praeterea  jussi'ssef,  exponerent, 
pro  nt  exponerent,  familiarem  Livio 
ellipsin  esse,  vidimus  ad  x.  41.  §  8.  et 
xxxii.  16.  §  9. 

Quam  potissimum  peleret,  retulit  ad 
coyisilium]  Legendum  est  qua:  ut  qua 
quisque  ducturns  esset ;  nisi  viam  ad- 
dere  malimus,  ut  paulo  post,  *  quod 
iter  petiturus  esset,  ignarus.'  Sigon. 
Prima  eii.  quam  potissimum  peterel. 
Sigonins  corrigit  qua,  nisi,  inquit, 
viam  addere  malimus.  Immo  non  est 
addenda  ea  vox,  quam  Livius  voiuit 
intelligendo  Luc  referri  ex  sequen- 
tibus,  '  Kestabat  aliquantum  vifE 
communis  :'  quam  peteret  dixit  sine 
dubio  intelligendo  viam:  ut  in  illo 
'  qua  ducturus  esset,'  sine  dubio  via. 
Est  autem  *  petere  viam,'  legere  viam  : 
ut  Virgil.  Georg.  iv.  8.  *  sedes  apibus 
statioque  petenda.'  Cicero  ad  Att. 
III.  8.  *  Ille  iiicertus,  ubi  ego  essem, 
fortasse  alium  cursum  petivit.'  J.  F. 
Gran.  Liv.  xxii.  2.  *  Propiorem  vi- 
am  per  paludem  petit.'  Duk.  Sigo- 
nii  conjectura  Doujatio  placuit ;  at 
rectius  Gronovium  vnigatiiin  defen- 
disse  Crevierius  censet;  nisi  quod 
vocem  viayn  non  ex  sequentibus  re- 
petat,  sed  ex  praecedentibus  qua, 
nempe  via,  quisque  ducturus  esset. 
'Petere  viam,'  'iter,'  recte  dicitur. 
Ovidius  ex  Pont.  iii.  2.  79.  '  qua  vos 
taiuen  urbe  venitis?  Quove  parum 
fausta   puppe    petistis    iter.-''     Art. 


Amat.  III.  643.  'Nomine  qnum  doce- 
at,  quid  agamus,  adulteia  clavis, 
Quasque  petas,  non  det  janua  sola, 
vias  :'  ubi  vide  Burm.  Valer.  Place. 
I.  91.  '  Accepere  Deae,  celerique  per 
aethera  iapsu  Diversas  petiere  vias.' 
Curtius  IV.  12.  'Ad  itinera,  quss  hos- 
tis  petiturus  erat,occupanda  praemi- 
sit.'  Praeterea,  qiiuni  antiquiores 
edd.  exbibeient  ad  consilium,  Modius 
demum  ad  concilium  dedit.  At  recte 
Gronovius  priorem  lectionem  re- 
duxit. 

§  6  Per  Pythium  placebat  via]  Ita 
Sigonins  edidit,  quern  vide  ad  XLii. 
53.  §  6.  Priores  prafferunt  j^er  Py- 
thoum. 

§  10  Decern  millia  levis  armaturce 
juvenum']  Crevierius  vel  delendam  pu- 
tat  vocem  jurenwm,  ut  plane  otiosam  ; 
vel  in  ea  latere  nomen  gentis,  quae- 
cumque  tandem  ilia  sit  :  ut  in  altero 
praesidio,  quocum  Hippias  dicitur 
jussus  tenere  saltum  ad  Lapathunta, 
diserte  exprimitur  illud  fuisse  '  duo- 
decim  millium  Macedoimm.' 

§  12  Circa  Dium  slativa  habuit]  Con- 
fer cum  bis  Diodor.  Sicul.  in  Exc. 
Peiresc.  apud  Vales,  pag.  309.  Mox 
per  litora,  pro  litorCf  legit  Crevier.  et 
laudat  locum  Livii  cap.  4.  '  Quum  ad 
Dium  per  litora  cum  equitibns  vaga- 
retur  rex.' 

Nunc  Herucleum,  nunc  Philum  per- 
currebat]  Ita  Gronovius  1665.  edidit, 
quum  jam  antea  in  prima  ed.  nott. 
sic  legendum  esse  ad  cap.  5.  §  13. 
monuisset.  Similiter  etiam  vocatnr 
apud  Scyiac.  in  Peripl.  pag.  61.  ubi 
TTpwTTj  ttSKis  MaKiSovias  diritur,  et 
proximo  ante  Pydnam  et  Dium  me- 
moratur.  Alia  exempla  laudavit  Gro- 
nov.  dicto  loco.  Antea  liic  edebatur 
Heracleam.  Eodem  modo  'UpaKKeia 
adpellatur  apud  Polyb.  in  Exc.  Le- 
gat.  num.  lxxviii.  et  Heraclea  apnd 
I'lin.  Hist.  Nat.  iv.  10.  ad  queni  lo- 
cum gravitcr  ofTendit  Harduinus,ex~ 
istin)ans  situm  Heracleap,  cnjus  Pli- 
nius  ibi  nieminit,  dcscribi  a  Livio  lib. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.    4. 


12223 


XXXVI.  c.  22.  'Sila  est  Heraclea  in 
radieibus  Gitae  moiitis  :'  &c.  qiium 
tamcn  a  Livio  eo  loco  dcscribatur 
Heraclea  Tiachlnia;  sive  Tiacliin, 
memorata  Piinio  iv.  7.  Illam  vero 
Heracleam,  vel  Heracleiim,cnjus  hie 
Livius  et  Plinins  iv.  10.  mentionein 
faciunt,  describit  Liv.  xliv.  8.  '  He- 
racleiim  abest  a  Piiila  qnin(|tie  niiilia 
fernie  passuiini,  media  regione  inter 
Diuni  Tempeque,  in  rnpe  amni  inmi- 
uente  positum.'  Anuiis  aiitem,  ad 
quern  Heracleuin  sitiini  esse  Livins 
ibi  tradit,  '  Apiius'  videtiir  vocari  a 
Piinio  IV.  10.  quern  Hardniniis  ibi- 
dem male  confimdit  cum  Asopo  Livii 
XXXVI.  22.  ad  Asopum  enim  sita  est 
Heraclea  Tracbin.  Ceternni,  si  Gro- 
novius  bic  et  aliis  Livii  locis  recte 
emendavit  Ileracleum,  forte  eliam  ita 
apud  Plinium  legendnm  est,  ut  et 
'HpaKXeiov  apud  Polyb.  priesertini 
qtinm  Polybiuni  etiam  alibi  nomen 
istins  urbis  eo  modo  forinasse  Grono- 
vius  docuerit.  Insnper  Gronovins 
dicto  loco  malebat  ititercurrebat ;  de 
quo  verbo  vide  ad  ii.  29.  §  4.  Ita  '  in- 
tercursus '  xxx.  11.  '  Ut  pedes  Ro- 
manus  repentino  per  tunnas  suas 
viam  dantes  intercursn  stabilem  a- 
ciem  fecit.'  Et  *  intercursare  '  xxi. 
35.  *  Postero  die,  jam  segnius  in- 
tercursantibus  barbaris,  junctae  co- 
piae.* 

Cap.  III.  §  1  Uhl  propter  Ocfolo- 
phuin  diximus  regis  castra.  Pramitli 
tameii]  Locus  mancus  ita  restitui  po- 
test :  ubi  propter  OctolopUum  diximus 
regis  castra  Pliilippi  fuisse,  Prccmitli 
tamen.  Librarius  enim  oculos  a  Pki- 
lippi  transtulit  ad  Prccmitii  ob  quan- 
dam  siniilitudinem  literarnm :  rem 
autem  ita  habnisse,  intelligi  potest 
ex  XXXI.  30.  ubi  de  rege  Philippo 
cum  Quintio  dimicante  agitur.  Sigoti. 
Sed  Livius  xxxi.  36.  non  Pbilippum, 
vernm  Sulpiciuni,  qui  biennioante  T. 
Quinctiuni  consul  fuit,  castra  ad  Oc- 
tolophura  babuisse  scribit.  Dukerus. 
Sigoiiii  suppiciueutum  neque  Uouja- 


tio,  neque  Crcvierio  satisfacif.  Et 
quidoni  Donjatio,  (piin  plura  alia  de- 
sint,  dubium  non  est  :  Marciuni  eniui 
consulem  ad  duodecimum  a  Uio  mil- 
liare  per  invios  montes  transgressum 
in  Macedoniani  paullo  post  narrari : 
ab  Octolopiio  autem  ad  Dium  circi- 
ter  centum  ac  viginti  niiilia  passuuni 
nunierari  necesse  esse.  Crevierius 
vero  observat,  ex  narratione  rerum  a 
Suipicio  ad  versus  Philippum  gesta- 
runi,  quic  obcurrit  lib.  xxxi.  consta- 
re,  Octoiophum  ad  occiduum  Mace- 
doniap  latus  situm  esse,  et  longe  ab- 
fuisse  ab  Heracleo,  et  Phila,  et  Die, 
qu£e  prima  Macedoniae  oppida  hie 
Rlarcio  e  jugis  digresso  obcurrunt : 
vel  igitur  diiplicem  locum  fuisse,  qui 
Octoloplii  nomen  babuerit,  alterum 
in  Dassarctiis,  alterum  in  finibus 
PerrliEpbiie  ;  vel  bic  mendum  agnos- 
cendum  esse.  Prirterea  non  qnideni 
tentat  explcre  qua;  desunt ;  credit 
tamen,  regem  cujus  bic  nientio  fit, 
potius  Persea  fuisse,  quam  Pliilip- 
pum.  Etliti  ante  Sigoninm  prafe- 
runt  Octolopum. 

§  2  M.  Claudius,  Q.  njarcius]  FA 
Q,  Marcius  edidit  Froben.  an.  1535. 
quam  scripturam  omnes  retinuerunt 
usque  ad  Gronoviuui.  Is  antem  co- 
pulativam,  quam  non  aguoscit  prima 
ed.  a.  1UG5.  iteruni  expunxit. 

§  3  Turriin  Eudieru']  Grseca  termi- 
natione  pro  Eudieri.  Vide  hoc  lib. 
ad  c.  28.  §  7. 

Cap.  IV.  §  4  Concursum  ab  illis,  si 
loci  satis]  Forte  majoribus  copiis  at<jue 
inf.  concurrissent,  si  loci  satis  ad  expL 
aciemfuissct.  J.  F.  Gron.  Doujatius 
vulgatum  tuetur,  et  concursum  sup- 
plet  per  esset,  vel  hue  revocanduni 
censet  \eib\HMfuisset  ex  fine  periodi, 
quasi  bis  positum  foret. 

^  G  Ab  lateribus  cum  levi  armalura 
conserere]  Hie  aliquid  vitii  esse  suspi- 
cor ;  quia  conserere  solum  pro  '  cer- 
tamen,'  '  pugnan),'  •  manum  conse- 
rere' insolens  est.  Primtim  cogita- 
bam,  forta^sis  excidissc  manum  prop. 


12224 


NOTyE    VARIORUM    IN 


ter  similitiidinem  litcranim  in  voce 
armalura:  sed  lioc  deinde  repndiavi, 
quia  iioc  qiioque,  nt  cetera,  de  iis  di- 
citiir,  qui  pede  collato  cominus  et  e 
propinquo  piignant,  quod  gravis  ar- 
niaturae  est,  noulevis;  quEe  piocur- 
sando  eminus  iiiissiiibus  rem  gerif. 
II.  30.  '  Ubi  ad  manum  venisset  hos- 
tis,  turn  coortos  tola  vi  gladiis  rem 
gerere.'  Ibid.  cap.  46.  '  Pilis  inter 
primam  trepidationem  abjectis  te- 
mere  magis,  quam  emissis,  pugna 
jam  in  manus,  jam  ad  gladios,  ubi 
Mars  est  atrocissinins,venerat.'  xxi. 
50.  '  Romanus  conserere  pngnam,  et 
ex  propinquo  vires  conferre  velie.' 
xxvir.  16.  '  Pilis  tantum  ronjectis, 
prius  panne,  qnam  consererent  ma- 
nus, terga  dedere.'  Adde  xxviii. 
2.  Unde  '  procul  missilibus  pngnam 
lacessere,'  '  missilibus  pngnam  elu- 
dere'  et  'pngnam  conserere'  oppo- 
nuntur.  Vide  xxvii.  18.  et  xxxvii. 
16.  Duker.  Vocem  vei  manum  vel 
pugnam  excidisse,  conjicit  Crevier. 

§  7  Neque  regredi  sine  flagitio,  at- 
que  etiam  periciclo  ;  sed  cedenti  ex  supe- 
riorihus  locis  inslare  lioslis  poteraf] 
Lege,  neque  regredi  sine  flagitio  atque 
etiam  pericnlo,  sicedenli  ex  superioribus 
locis  instaret  hostis,  poterat.  Et  sic 
quoque  conjecerat  Mnrelns.  J.  F. 
Gronov,  Doujatius  nihil  mutandum 
censet;  sed  rh  poterat,  quod  seqnitnr, 
retrahit  etiam  ad  priora  '  mancre  '  et 

*  regredi,'  nt  pertineat  tam  ad  impe- 
ratorem  Romanum,  quani  ad  hostem 
Persea.  Sed  pra^fero  Gronovii  et 
Mureti  conjecturam. 

§  8  Nee  aliud  restahuf,  quamaudacter 
commissum]  Nee  aliud  stabat  ed.  prima, 
pro  quo  niox  Frob.  1535.  emendavit 
restabat.  Deinde  vel  commissum  hie 
notat  '  peccalnm,'  propter  sequens 
'  corrigere,'   vel    notat    '  inceptum,' 

*  inclioatum  ;'  nt  mox  hoc  cap.  '  E- 
gregie  ad  ulliuium  in  andacter  com. 
misso  perseveravit.'  c.  6. '  Snpererat 
nihil  aliud  in  temere  commisso,  quam 
in  Macedoniam  ad  Dium  per  medios 


evadere  Iiostes.'  Ita  <  bellnm  pros- 
pere  commissum  *  vifi.  25.  '  felici 
expeditione  bellum  commissum  '  lib. 
XXXI.  cap.  28.  Vide  Freinsb.  Indie. 
Flori  ea  voce. 

§  11  Popillio  reliclo  in  custodia  jugi] 
Si  quis  pertinaciter  vulgatum  defen- 
dendnm  existiniet,  non  adversabor. 
Non  displicet  tamen  relicto  in  custo- 
diam  jugi,  \d  est,  ideo  relicto,  utju- 
gnm  custodiret,  nt  ei  praesidio  esset. 

Cap.  v.  §  5  Inde  fertius,  et  plures  ex 
ordine]  Dein  tertius  prima  ed.  quod 
Froben.  1535.  mutavit  in  deinde  ter- 
tius. Sed  vide  ad  III.  3.  §  6.  Quum 
autem  deinde  praecessisset,  earn  ob 
caussam  Modius  perniotus  fuisse  vi- 
detnr,  nt  inde  tertius  ederet,  quod  re- 
centiores  onines  retinnerunt.  At 
priscam  lectionem  nunc  demum  revo- 
cavi.  Nam,  dein  post  deinde  inferri, 
non  magis  suspectnm  esse  debet, 
qnam  si  deinde  post  ilUid  inferatnr, 
apud  Cic  de  Divin.  lib.  ii.  cap. 
38.  'Illud  erat  philosophi,  totius  an- 
gurii  primnm  naturam  ipsam  videre, 
deinde  inventionem,  deinde  constan- 
tiam  :'  et  aliquoties  ad  Faniil.  iii.  7. 
'  An  ego  fibi  obviam  non  prodirem  ? 
primnm  Ap.  Claudio  ?  deinde,  impe- 
ratori  ?  deinde,  more  majornm  ?  dein- 
de, quod  caput  est,  amico?' 

Qua  rupes  abscisses  eratit]  Frobenins 
absciscB,  Et  sane  sic  passim,  ac  fere 
nbiqne  optimi  atque  antiquissimi  co- 
dices ;  nt  aut  abolendum  omnino  sit 
abscissus,  aut  non  tam  membranas, 
quam  rationem  aliquam  et  anreni,de- 
cernere  oporteat,  nbi  sit  hoc  aut  illud 
ponendnm.  Itaqne  eo  progressi  sunt 
viri  docli,  nt  fecerint 'scindo,'  'sci- 
di,'  'scisiun:'  nam  et  ahscidere  pro 
abscindere  apud  Plautnm  legi,  et  non 
mi  rum  a  crx'^^o)  o-x'Serf  scindo  et  scido 
esse.  Sed  quanlitas  media?  in  praRte- 
ritis  ostendit,  duo  verba  fuisse  abscin- 
do  et  abscido.  Sunt  enim  Virgilii  Mn. 
HI.  418. '  Hesperium  Siculo  latus  ab- 
scidit,' et  Ovidii  Met.  i.  22.  '  terris 
abscidit  undas,'  et  vicissim  Ovidii  in 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.   XLIV.    CAP.  5. 


12225 


Met.  xiT.  3C2. '' Abscidit  jiigiilo  pec- 
tus,' et  Senecae  in  Plmuiiss.  193.  '  vi- 
tae  bona  Projecit  utque  abscidit,'  ct 
Lucani  I.  iv.  vs.  503. '  Abscidit  nostrae 
ninltum  sors  invida  laiidi : '  (iit  fjiii- 
dem  in  scriptis  observavimns)  et  Mar- 
tialis  III.  GG. 'Abscidit  viiitiis  ensis 
uterqiie  sacios.'  Jam  '  rescindire 
decretiim  '  et '  lescindere  vulniis '  La- 
tini  dicunt,  non  '  recidere  :'  at  '  reci- 
dere  siimlnm,'  non  '  rescindere.'  Sic 
et  '  proscissam  teirani:'  at  '  pra'ci- 
suin  OS,'  et  '  peicisos,'  quod  nolo  di- 
cere.  J.  F.  Gron.  Donjatius  liic  niaie- 
bat  abscissa,  cpiod  in  ed.  Vascos.  pii- 
mum  adparuit ;  nullam  tamen  sen- 
tentiae  rationem  reddit.  Eanulem 
lectionem  defendeudani  censet  Arnt- 
zen.  ad  Aurei.  Vict.  Epit.  cap.  23. 
§  3.  quia  '  abscidere  '  adhibetur,  si 
de  parte  aliqua  corporis  iiuniani  de- 
truncata  mentio  fiat ;  '  abscindere,'  si 
de  aiiis  rebus  sit  sernio,  quas  vi  aliqua 
abrunipuntur.  At  vide  quae  notata 
sunt  ad  XXXI.  34.  §  4.  et  Nic.  Hein- 
sium  ac  Burmann.  ad  Virg.  Georg. 
11.23. 

§  6  Solido  procedebat  elephas]  Sic 
recte  Gronov.  edidit:  priores  exiii- 
hent  prcccedebut ;  cui  verbo  bic  locus 
non  est.  Saepe  '  procedere  '  et  '  pra;- 
cedere '  librarii  in  nienibranis  coni- 
mutaruDt.  Vide  ad  iv.  32.  ^  10.  Epit. 
Liv.  XIII.  1.  XXXV.  c.  34.  §  9.  et  ali- 
bi. Caussam  vide  ad  ix.  10.  ^  7. 

§  8  Septem  jnillia  die  Rotmtii  proces- 
serunt]  Forte  septem  rnillia  eo  die.  J. 
F.  Gronov.  Doiijatius  et  Crevierius 
vulgatuni  tuentur,  quorum  hie  die  ex- 
ponit  per  diem,  idque  obpoiii  putat 
T<j)  node,  quod  sequitur  paullo  post. 
Nod  displicet  tamen  Gronovii  con- 
jectura  €Ot//e.  Compendium  QC,quo 
vox  millia  scribitur,  ductibus  parum 
differt  a  rtf  eo ;  unde  eliam  pro  GO 
D  librarios  perperam  evd,  vel  eodein 
dedisse,  vidiuiiis  ad  xxxi.  21.  [§  2. 
lUa  vero  ductuum  similitudo  caussa 
esse  potuit,  cur  vocula  eo  exciderit. 
Nolini  tamen  illud  eo  cum  Clerico  in 


contcxtum  reripere,  praescrtim  non 
nionito  leclore. 

§  12  Tcrlio  inde  die  per  aque  invia] 
Quarto  iegendum  ;  priorp  enin)  versn 
dixit'  Tertio  die  conjiinclis  copiis 
cunt,'  et  supra  '  posicri  diei'  niemi- 
nerat.  Sigonius.  I'er  notas  sciiptum 
fuerat  IV.  inde  die ;  nota  antem  V.  sol- 
Icmni  errore  mutata  est  in  binarii 
nunieri  notam  //.  Vide  ad  xxxvii. 
22.  §  4. 

Quod  nee  hostis  umqxium  adjiarcbat] 
Usqiiam ;  perspicue.  Sigon.  Passim 
vocabula  ilia  a  scribis  commulantur. 
Vide  ad  xxxix.  31.  §  .5.  Potest  ta- 
men et  vulgatum  servari,  ut  umquam 
dicatur  ratione  totius  diei  et  variaruni 
ejus  partiun). 

Digressi  in  Campos']  Degressi :  nam 
de  descensn  loquitur,  non  discessu, 
ut  supra.  Sigon.   Vide  ad  iv.  17.  §  11. 

Inter  Heracetum  ac  Libetlirum  posue- 
runt  castra]  Scribe  IJcracleum  et  Libe- 
thrum.  Quod  nomen  nrbis  in  hac  bia- 
toria  fere  semper  corruptum  est.  Su- 
pra cap.  2.  '  Litore  nunc  Hcracleum, 
nunc  Pbilam  percurrebat : '  non  Ht- 
racleam:  ubi  vereor,  ne  Livius  reli- 
querit  intercurrebut  propter  ea  quae 
diximus  ad  ii.  29.  Infra  c.  8.  *  Po- 
pillinm  cnni  duobus  niiilibus  armato- 
rum  Heracleum  mil  lit.'  Poly  bins  de 
boc  ipso  in  Fragmento  apnd  Suidani : 
277/uaia  Ta|is  iroA.e/xiK77,  5t'  ^s  rh  'Hpa- 
kXuov  i\'i\w  ubi  nionuit  de  eodem  Li- 
vii  loco  Valcsius.  Cap.  9. '  Capto  jam 
Hcracleo.'  Cap.  10. '  Cum  classe  ab 
Heracleo  Tliessalonicam  profectus.' 
Cap.  35. '  Q.  Fabiuin  Maximum  fili- 
imi  suum  cum  qtiiuque  d«Iectis  niiili- 
bus Heracleum  niitiit.'  Plutarchus 
in  eadem  re  in  vita  /Imilii  Paulli  p. 
2G3.  KOTecTTpaToTrtSewre  -rraph.  rh  'Hpo- 
KAeiov.  .1.  F.  Cronov.  Heracetum  de- 
nium  IModius  edidit  ;  corruptius  pri- 
ores Ilaracetum  ;  quod  recte  Gronov. 
in  Heracleum  mutavit.  Vide  ad  c.  2. 
§  11.  et  c.8.  §  8.  Pra?tcreaL/7;t///i(/- 
rum  prima  ed.  pro  quo  proxima;  Li' 
beihrum  dederimt.     Et  quidem  Libe- 


12226 


NOTiE    VARIORUM   IN 


thra  nomen  est  iirbis,  Libethrum  vero 
fontis.  Siiidas,  Aii^rjOpa  ovajxa  irdXfws' 
Aei^fjOpos  8e  dx'ri'''^s  vSpaycoyiKds,  Li- 
betliia  urbs  inemoiatur  FausaniaB  in 
Bceotic.  c.  30.  'Ev  rifi  '0\vixTTq>  7r6\is 
oIko7to  Ai$r]dpa,  tj  in\  MaMiSovias  rirpair- 
rai  rh  opos.  Et  quidein  esse  pliirale 
neiitrum,  constat  ex  Conon.  Nairat. 
c.  45.  'Ecpoha  filv  ovv  tuktois  r)p.4pais 
wTXiafiePOV  irA^Oos  QptxKwv  koL  Ma^eSJ- 
vwv  ii/Ai^riOpois,  eis  oi/cTj/xa  (TwepxifJ-evou 
n4ya  re  koI  irphs  reAeras  €u  veiroLTjfjLevov. 
An  igil\ir  etiam  hie  Libethra  legen- 
dum  sit,  jiidicet  lector.  Fons  tamen 
Libethra  vocaturMelae  ii.  3,  et  Plinio 
H.  Nat.  IV.  9. 

§  13  Ti  vallem,  campi  quoque  partem] 
Lege,  ii  vallem  campique  partem,  ubi 
eques  tenderet,  amplectebantur.  Sic  et 
Rliiietus.  J.  F.  Gron.  Pro  ii  insnper 
legendiim  videtur  alii.  Nam  ii,  quo- 
rum pars  major  tnmulos  tenebat, 
vallem  et  partem  campi  ainplecti 
lion  poterant.  vi.  24.  'Magna  pars 
et  in  ij)50  certamine,  et  post  in  fuga 
caesi ;  CEPteri  in  castris. '  xxx.  24. 
'  Onerariae  pars  maxima  ad  ^gimu- 
rum,  &c.  aliae  adversus  urbeni  ipsam 
ad  Calidas  Aquas  delatae  stmt.'  Sal- 
lustius  Jngurtli.  c.  57.  '  Pars  eminus 
glande  ant  lapidibns  pugnare,  eva- 
dere  alii,  alii  suecedere.'  Diik.  Gro- 
Hovio  et  Mureto  adsentior,  legen- 
dum  esse  campique  partem.  Vide  ad 
V.  27.  §  1.  Cum  Cierico  tamen  ei  in 
contextu  locum  dare  non  audeo. 

Cap.  VI.  §  2  Duobus  ex  amicis  Pel- 
lam,  alterum  Ascleinodotum,  ubi  pecu- 
nia  deposita  eral]  Neque  '  Pella  '  viri 
est  nomen,  neque  '  Asclepiodotus  ' 
loci.  Verba  autem  ilia,  ubi  pecutiia 
deposita  erat,  omnino  sunt  aliena. 
Possis  existiniare  |)ost  rb  trepidans 
interjectum  aliquid  fuissc,  quo  nar- 
raret  Livius,  quod  breviter  innuit  c. 
10.  '  Perseus  tandem  a  pavore  eo, 
quo  attonitus  fueraf,  recepto  animo, 
tnalle  imperils  suis  obtemperatum  non 
esse,  qinim  trepidans  gazam  in  marc 
dajici  Pellae,  TLessalonicac    navalia 


jusserat  incendi :'  ejusque  narratio- 
nis  particulam  esse  ilia,  ubi  pecunia 
deposita  erat.  Sed  credo  potius  ad- 
didisse  librarium,  qui  invenerat  illud 
adscriptum  vori  Pellam,  postquam  in 
banc  transformatum  verum  nomen 
exstitit.  Etsi  enim  hoc  loco  narran- 
dum  illiid  t'uisset,  tamen,  inlelligi  ex 
postea  narratis  more  suo  Livium  id 
nialnisse,  certum  babeo.  Est  autem 
omnino  scribendum  :  ct  sub.  per  alia 
atque  at.  pav.  cons,  et  imp.  trep.,  duos 
ex  am.,  Ilippiam,  alterum  Asclepiodo- 
turn,  ex  prasidiis  revocat,  omnesque  adi- 
tus  aperit  bello:  quam  conjecturani 
suggerunt,  quae  babes  in  banc  rem 
capp.  2.  el  7.  Nee  mirere  duos  ex 
amicis,  Hippiam,  alterum  Asclepiodo- 
lum:  quasi  non  videremus,  rb  alterum 
esse  repetendum.  Scimus  hoc  posse 
alicni  in  mentem  venire,  sed  nos  id 
necessarium  non  esse  jiidicamus.  So- 
let  auctor  distributiones  per  voces 
'alter,'  'pars,'  'alii,'  '  plerique,' 
'  partiui,'  '  simul,'  quae  vulgo  repett 
Solent,  ita  concipere,  ut  semel  eas 
tantum  ponat,  de  qiiibus  largiter 
ad  III.  37.  §  8.  et  xxxv.  et  xxxvr. 
17.  §9.  Sic  et  XLii.  65.  '  Quum  et 
hoc  et  alio  omni  gcnere  telorum  pars 
vulnerata  miiitum  essef,  nee  facile 
jam  arnia  fessi  sustinerent.'  Quod 
est  i)erinde,  ac  si  diceret  '  pars  fessi 
non  facile  anna  sustinerent.'  Vale- 
rius Maximus  ii.  5.  '  Quae  cum  viros 
suos  clandestinis  insidiis  veneno  per- 
imerent,  uniiis  anciilse  indicio  pro- 
tractae,  pars  capitali  judicio  damna- 
tae,  centum  et  septuaginta  numerum 
expleverunt.'  Tacitus  Hist.  ii.  100. 
'  Ita  accelerare  legiones  Cremonam, 
pars  Hostiliam  petere  jussae.'  J.  F. 
Gron,  XXXI.  21.  '  L.  Valerio  impe- 
rat,  ut  parte  duarum  legionum  equi- 
tes,  altera  sociorum  eqiiitatum  in  hos- 
tes  emittat:'  ubi  contra  consensum 
RIss.  editiim  erat  ut  altera  parte  dua- 
rum legionum,  Diiker.  Non  dubito 
quin  locus  corruptus  sit :  eidem  eti- 
am Gronoviana    eniendatione  com- 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   G. 


12227 


moclnm  sensnm,  qni  antea  deerat, 
additiim  esse,  ceituni  est.  Locum 
taiucn  persanatiiin  esse,  pi  ccstare  lie- 
queo.  Quill  cotilia  persiiasum  est, 
locum  niutiliim  esse,  et  ea  excidisse, 
quae  ipse  Gronoviiis  in  initio  adiiota- 
tionis  iniuiit.  Ea  reparaii  po!^sc  par- 
tim  ex  Livii  c.  10.  partim  ex  Diodo- 
10  in  Exc.  Valesian.  p.  310.  monuit 
Crevierius,  et  in  Imnc  fere  niodiim 
supplenda  censet :  Duobus  ex  amicis, 
Niciam  prof.jussit  Pellam,  uln  pec.dep. 
erat,  et,  quidquid  ejus  ibi  nnnciscerelur, 
in  mare  dejicere:  uUennn  Andronicum 
misit  Thessulojikain,  ut  navalia  incen- 
deret-  Siniid  Uippiain  et  AsclepiudO' 
turn  ex  prasidiis  revocat.  Ne  enim 
calculum  adjiccre  queam  senteiitiae 
Gronovii,  adfirmantis  Livium  ea  ex 
postea  narratis  iii3  inteiiigi  maluisse, 
efliiciunt  voces  Pellam  et  ubi  pecunia 
deposita  erat ;  quas,  iis  quae  excidisse 
videntur  exponendis  optime  conve- 
nientes,  ab  indoctis  librariis  additas 
esse,  milii  persuadere  nequeo. 

§  3  Auratis  statuis  omnibus,  Sfc.  in 
classem  cungestis,  ocius  demigrare  Pyd- 
nam  cogit]  Non  additur,  quos  Per- 
seus Pyduam  demigrare  coiigerit.  In- 
teiiigi iiicolas  Dii  cum  omnibus  fami- 
liis,  constat  ex  Diodoro  Sic.  in  Ex- 
cerpt. Vales,  p.  310.  'O  avrbs,  roiis 
Xpvcrovs  avBpLoiuTa?  avaa-irdffas  (k  AIov, 
irduTas  robs  4k  ttjs  irtiAeccj  ava\a$wv 
fjLera,  riKVwv  koX  ywatKwv  dfex'^pijcej' 
€(s  TlvSvay.  An  igitur  el  hie  locus 
mutilus  est,  ac  (juapdam  nobis  verba 
perierunt?  Aliter  subcurrit  Jac.  Pe- 
rizon.  qui  ad  niargiiiem  Livii  scriben- 
dura  coiijecit  demigrare  Pydnam  cogi- 
tat:  mox  eniin  in  tine  cap.  addi  ad 
Pydnam  refugit.  Verum  ita  silet  Li- 
vius,  urbis  Dii  incolas  Pydnam  demi- 
grare coactos  esse  :  quod  enm  nar- 
rasse  ex  Diodoro  verisimile  fit. 

^  4  Earn  non  cnnsidtnm  audaciam  fe- 
cit] Legenuum  won  iiicon%ultam  auda- 
ciam. Nam  contrarium  teiiieritati 
qiicerimus:  pra?lerea  supra  eandem 
sentenliam  protulit  c.  4. '  Nee  aliud 


restabat,  quam  audacter  commissiim 
pertinaci  audacia,  (|uae  prudens  in- 
tei(iuni  in  exitu  est,  corrigere.'  Quara 
ergo  ibi  prudenlcm  audaciam,  liic  nun 
incvnstiliam  vocavit.  Sigoiiius.  Probo 
Sigonii  7wn  inconaullam.  Ipse  nirai- 
rum  Perseus  ignavia  sua.  Mnretus 
earn  consxdiam  inaudacia fecit :  ut  apud 
Herat.  Od.  iii.  20.  3.  '  inaudax.'  J. 
F.  Gron. 

§  G  Intrepidus  decern  dies  primam 
speciem  adpropinquantis  terroris  susti- 
nuisset]  Non  iutelligo  quid  sit  *  susti- 
nere  primam  speciem  terroris.'  An 
forte  legend iim  prima  specie  adprop, 
terrorem  sustinuisset  ?  ut  '  terror  ad- 
propin(|uantis  '  sit,  qiieni  adpropin* 
quans  incutit,  quo  alius  adpropin- 
quantis caussa  adticitur.  1.  ix.  c.  41. 
'Tantum  terrorem  sui  fecit,  ut  no- 
men  omne  Etruscum  fcediis  ab  con* 
sule  peteret.'  xxxvi.  10.  '  Ratus 
terrore  ceterarum  expugnatarum ' 
(urbium)  '  non  ultra  in  pertinacia 
niansuros. '  Eodein  modo  '  tiinor,  * 
'  metus  hostiuin  '  xxi.  50.  et  xxxvr. 
10.  Mox  voces  per  Tempe  in  Tliessa- 
liam  hue  inmigrasse  ex  §  praec.  iisque 
nihil  hie  opus  esse,  existimat  Cre- 
vierius. INIilii  aliter  videtur.  Duo- 
rum  saltuum,  per  quos  Romani  eva. 
dere  possent,  §  pr»c.  Livius  memi- 
nerat.  Nunc  de  ditficnltatibus,  qui- 
biis  Romani  inpliciti  fuissent,  iitro 
cortim  se  recipere  conarenfur,  per 
partes  agit :  quum  autem  de  difficul- 
tatibus,  qud?  Romanis  in  ]\Iace(loniain 
praeier  Dium  inrum[)ere  conantibus 
superandiP  erant,  ^  14.  agens,  nomi- 
natiin  liunc  saltum  niemoret ;  cur 
idem  hie  farere  proliibendus  sit  Li- 
vius, iibi  exponit  dittirultates  ad  al- 
terum  salluni,  si  nenipe  Romani  per 
Tempe  in  Thessaliam  se  recipere  vel- 
lent,  me  non  videre  profiteer. 

§  8  Prceler  angustias  per  quinque 
millia,  qua  cxigintm  jiimcnlo  oniisto  iter 
est]  Parum  desci  iptioni  Livianae  con- 
venit  ilia  Pliuii  Hist.  Nat.  iv.  8. 
'Tempe   vocantur   quinquc    millium 


12228 


NOT/E    VARIORUM    IN 


passuum  longiUidine,  et  ferme  ses- 
qnijiigeri  latitiidine,  ultra  visum  lio- 
niiuis  adtollentibus  se  dextera  kvva- 
que  leniter  convexis  jugis :'  nt  et  ilia 
j^Eliani  Var.  Hist.  iii.  1.  TJ>  fih  ixtjkos 
irrl  reffffapOLKovTa  Sir]Kei  ffradlovs,  rSye 
H^jV  irXdros,  t'§  jJ-iV  eVri  ir^fdpov,  ttj"  5e 
Koi  ir\e7oy  oKlyca.  De  longitiidine  in- 
ter omnes  convenit;  de  latitndine 
dissentiiint.  Taiitas  esse  angiistias, 
'  ut  exigmim  tantum  jnmento  onnsto 
iter  sit,'  aiiclor  est  Livins ;  at  Plinio 
est  Matitiido  sesqiiijugeri,'  /Eliano 
<  alibi  pletliri,  alibi  pauilo  major. ' 
Prasterea  Livio  '  riipes  titrimqne  ita 
abscisae  sunt,  nt  despici  vix  sine  ver- 
tiginequadani  simul  ocnlonim  anlnii- 
que  possit ;'  Plinio  '  dextera  Isevaque 
leniter  convexa  jiiga.' 

Rapes  utrimque  ita  ahscisce  sunti 
Hac  est  principum  edd.  lectio.  Pri- 
mus deinde  Vascos.  dedit  abscissce  ; 
quod  sernti  editores  servarunt,  us- 
que dum  Gronov.  an.  16(35.  revocaret 
nhsciscB  ;  qiuini  jam  antea  in  prima  ed. 
nott.  ad  c.  5.  ita  legendtnn  esse  monu- 
isset.     Vide  quae  ibidem  notantur. 

(j  9  !]ic  Incus,  tain  suapte  natura  in- 
festus]  Hoc  non  sollicito  qiiideni,  etsi 
non  nihil  ingratum  est  propterea, 
quod  statim  sequitur  '  loca ;'  nam 
multa  similia  sunt  In  Livio:  mallem 
tamen  Hicsallus.  Pauilo  ante, '  Sunt 
enim  Tempe  saltus,  eliamsi  non  bello 
fiat  infcJtns,  transitu  difficilis.'  Asi- 
niu8  Poliio  ad  Cicer.  Epist.  Famil.  ix. 
31.  '  Saltus  Castulonensis,  etsi  nunc 
frequentioribus  latrociniis  infestior 
factus  est.'  Duk. 

Prasidiis  regis  fuit  insessus]  Regiis 
rnalfbat  Gronov.  ad  verba seijq.  quod 
etiam  probat  Crevier.  Ita  supra  hoc 
cap.  '  Quae  ntraque  regiis  tenebantur 
pripsidiis.'  Vide  ad  xxxii.  6.  §  6. 
Infra  tamen  obcurrit  c.  9.  '  Ignes  ad 
Enipeum  ex  regis  castris  adpareb^int.' 
cap.  2G.  '  Septuaginta  quintpie  millia 
ab  Axio  flumine  et  castris  regis  abe- 
rant :'  ad  qns  loca  nihil  viri  docti 
tnonuerunt.    c.  33. 'Quum  loca  non 


iniqua  esse  dicerent,  praesidiis  au- 
tern  regis  obsideri.'  Hie  Crevier. 
iterum  conjicit  JTgiis.  1.  xxxiii.  c.  11. 
'  Donis  regis  inminere  credebant  : ' 
ita  unions  cod.  pro  quo  ex  conjectura 
datum  est  regiis. 

^10  Allermn  Condylon  castelto  inex- 
pugnabili]  Scribe  alter'um  ad  Condylon. 
Et  intellige  '  pra-sidium  '  ex  illo  '  prae- 
sidiis regiis.'  Sic  enini,  non  regis.  J. 
F.  Gronov.  Hanc  conjeoturam,  non 
nionito  lectore,  recepit  Clericus.  Pos- 
ses forte  alteriim  in  Condylo,  castello 
inexptignahili ;  nt  prsepositionem  in 
eliserit  ultima  litera  vocis  praeced. 
Vide  ad  x.  13.  §  3. 

§  15  Pauilo  plus  quatn  mille  passuum 
ad  mare  relinqunnt spalium]  Potins  pas- 
suum ad  ynare  relinquant  spafii.  J.  F. 
Gron.  Hanc  conjecturani  Gronovii 
non  modo  probat  Nic.  Heinsius  ad 
Veil.  Pat.  ir.  110.  §  1.  vernm  insnper 
voculam  quam  delendani  censet.  Si 
alterutra  emcndatio,  vel  pauilo  pbis 
spatii,  quam  mille  passuum,  nt  Grono- 
vius,  vel  pauilo  plus  spatii,  mille  passu- 
um, ad  mare  relinquant,  nt  Heinsius 
legunf,  Msti  fide  nit^retur,  earn  ad- 
mitteiidaui  putarem  :  utramque  enim 
formulam  loquendi  probam  esse  ag- 
nosco.  Nunc  vero,  quuin  vnlgata 
lectio  unici  codicis  auctoritate  fir- 
metnr,  et  non  minus  commoda  sit, 
quam  quod  viri  docti  substituerunt, 
cam  niinimemutandamexistimo:  quid 
enim  in  hac  locutione,  '  relinquant 
pauilo  plus,  quam  spatium  mille  pas- 
suum,'culpari  possit,  non  video.  Ut 
vero  primum  Heinsio  respondeam, 
confiteor  eqnidem  Livium  sappissime 
post  TO.  '  plus,' '  ampiius,'  '  minus,'  et 
similia  omisisse  particulam  quam,  et 
tamen  eamdem  constructionem  adhi- 
bnisse,  quasi  eam  addidisset.  Exem- 
pla  vide  ad  xxxi.  34.  §  7.  et  xli.  12. 
§  8.  Hinc  etiam,  si  codd.  eo  ducant, 
banc,  quam  Livius  toties  captavit, 
elegantiam  ipsi  non  invideo:  inde  ta- 
men non  sequitur,  eumdem  semper, 
et  praesertina  hoc  loco,  similiter  loqui 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   7. 


12220 


volnisse.  In  eamdeni  eniin  formulam 
Liviuin,  vel  qiicmciinu|uc  aliiini  scrip- 
torcui,  etiam  iiivitis  Mss.  ubiiine  adi- 
gere,  praeceps  ac  teiiieiaiiuni  est. 
Certe  iniiiimeiis  apiid  Nostrum  locis 
post  iilas  dictioDcs  t5  (/uam  additur; 
quibus  eodem  jure,  quo  liic,  expungi 
potest.  Id  tauien  si  quis  teiitare  au< 
deret,  neniineni  couhiliuni  ejus  pro- 
batniuni  confido.  Quod  autein  ad 
Gronovii  conjecturam,  quain  etiam 
Nic.  Heiusius  rccepit,  adtinet,  ne- 
que  earn  admitteiidam  arbitior.  Nam 
paullo  plus  sputii,  (juitm  viille  passuum 
elliptice  dicitur,  pro  paullo  plus  spa- 
tii,  quaui  spatium  mille  passuuii),  se- 
cundum ipsius  Gronovii  doctiiuam  de 
Pecun.  Vet.  i.  10.  At  '  paullo  plus, 
quam  spatiuui  niille  passuum'  seque 
eliipticum  est,  pro  paullo  plus  spatii, 
quam  spatiuu)  niille  p.issuuu).  Prze- 
ferendum  igitur  illud  judico,  quod 
codex  nianu  exaratus  tuetur. 

Ostium  late  restngnans  Uaphyri  am- 
t»s]  JJalyri  ed.  priuia,  pro  quo  Fro- 
ben.  1535.  Buphyri  reposuit.  Bri(pvpos 
vocalur  Lycophr.  iu  Cassandr.  vs. 
274.  At  Ba(l)V)}as  Pau^au.  iu  liueot. 
C.  30.  'PeZ  5e  Kol  irorafxhs  'EAi/ciif  &XP^ 
ffTaSlcev  k^^op-riKovra  ireVre'  TrpoeAOSvTi 
5e  rh  pevjxa  a(pavi^eTai  rh  airb  tovtov 
Kara  Trjs  yrjS'  oiuAuttov  5e  /xaMara  5vo 
Kal  iXKocTi  (TTciSia,  &veiaL  Se  C/'Scop  oi/yis  /cat 
ovop-a.  Ba(pipas  avrl  'EXikuvos KaBwv  Kar- 
eiffiv  is  GaKaaaau  vavaiizopos'  ubi  Syl- 
burg.  BaXvpas  legcndum  conjicit,  quia 
hujus  noniinisfliiviusmemoratur  apiid 
eumdem  Pausan.  in  Messen.  cap.  33. 
Verum,  ut  ipse  vidit,  iutervalluui  lo- 
coiuni  huic  conjectura;  obstat.  Ba- 
lyras  eiiim  Peloponnpsi  fluvius  est, 
Baphyras  Rlacedoniap.  Praeterea  ATov 
lltepiKbv  irapa  X*^/^"  Bacpvpa  nuniorat 
Archestratus  apud  Atlien.  vii.  22.  ubi 
vide  Casaub.  Hoc  nomen  resliiuen- 
dum  videtur  Ptolem.  in.  13.  ubi  in- 
ter Dium  coloniaiu  et  Penei  lluminis 
ostia  meniorantur  iapvfiov  TroTafxov  e/c- 
/SoXal,  pro  quo,  trajectis  consonis,  le- 
geuduni  videlur  Ba<pvpov. 


Partem  planiciei]  Prima  ed.  partem 
phmitiie  aut  Jovis  tcmplum,  aut  oppidum 
tenet.  Casar  de  B.  Civ.  i.  43.  '  Erat 
inter  oppidinn  Ilcrdam  et  proxiinimi 
coUeni,  ubi  caslra  Petreius  atque  A- 
frauius  babebant,  plauitia  circitir  pas- 
suum trecentorum.'  J.  i'.  Gron,  PaV' 
tern  planicice  non  tanluni  prima,  sed  et 
omnes  alia  edd.  us(|ue  ad  Francof.  a. 
1578.  quEE  operarum  culpa  praefert 
planicie ;  id  vero  aperte  falsum,  nou 
inspectis  prionbus  excusis,  uiox  Mo- 
dius  mutavit  in  planiciei.  Sed  recte 
Gronov.  planicice  revocavit.  Ila  Hir- 
tius  in  B.  Afric.  c.  28.  '  Consederat 
cum  copiis  rex  loco  natura  niuiiito, 
quod  erat  ipse  excelsior;  planicia  ex 
omnibus  partibus  sulijecta.'  c.  51.  'E 
regione  oppidi  Uzitae,  quod  inter  sua 
castra  ct  Scipionis  in  planicia  posilum 
erat :'  in  B.  Hisp,  xxviii.  28.  '  Nul- 
la planicia  dividit.'  Idem  vocabulum 
bac  forma  apud  Hygin.  et  Frontin. 
de  Limit,  ct  in  veteri  Inscript.  quam 
Ursinus  ad  Casar.  locum  laud,  cdidit, 
reperiri,  testis  est  Vossius  Gramm. 
IU.  35.  Pari  modo  'segnitia'  et 
'  seguilies'  ct  alia  duplici  liac  for- 
ma antiquis  in  usu  fnisse,  vidnnus  ad 
XXXI.  G.  §  5. 

§  IG  £<  saxorum  ad  manum']  Ed. 
princeps  Tliessalorum  ad  manum :  pro 
quo  Frob.  1535.  vulgavit  et  saxorum 
ad  manum, 

^  17  Cucatamenssubiloterrore]  For- 
te (;cc*ca<rt.  J.  F.  Gron.  Vide  ad  xxii. 
43.  §  11.  Apud  Livium  quidem  '  cae- 
care'  eo  sensu  nondum  inveni,  apud 
Ciceroneni  tamen  aliosquc  sirpius  ob- 
currit:  quare  vulgatum  dainnarc  non 
audeo.  Gronovii  conjectura  displicet 
etiam  Doiijatio. 

Cap.  \  II.  §  2  Metarique  sub  ipso 
templul  Vulgatum  sine  auctoritate 
IM&ti  baud  facile  mutandinn  ccnseo : 
nou  displicet  tamen  mclaius(iuc,  quod 
vir  doctus  ad  margiiiem  ed.  Lurionis 
conjfcit. 

§  5  Agassam  urbem^  Falsi  insiniu- 
iare  bunc  locum  facile  posstiu,  quod 


12230 


NOTiE   VARIORUM    IN 


nulla  illis  in  locis,  qnod  sciam,  est  A- 
gassa,  nt  Pagaitsam  restituendum  pii- 
lem.  Turneb.  Advers.  xxx.  37.  Vi- 
deo quid  sit  apiid  Tnrnebiim.  At 
XLV.  27.  liabes  '  Ad  i^iginiuni  et  A- 
gassas  diripieiidas  niittit :  Agassas, 
qnod,qunni  Marcio  consnli  tradidis- 
sent  iirbem,  petita  uitro  societate  Ro- 
mana,  defeceriint  lursiis  ad  Persea.* 
Sine  dubio  idem  oppidnm  est.  An 
voliiit  Tiirnebus  Pagasas?  J.  F. Gron. 
Si  Tnrnebus  Pagasam,  vel  Pagasas  vo- 
liiit, a  vero  aberravit.  Pagasae  enim 
iirbs  est  JMagnesiee  :  at  nunc  IMarcius 
Macedonian!  ingiessus  ulteiiiis  pro- 
cesserat ;  et  qnidem,  ut  prascedentia 
et  sequentia  decent,  ultra  Diiim,  cu- 
jiis  situs  notus  est,  iirbs  hie  rnemorata 
investiganda  est.  Ego  nihil  mutan- 
dum  censeo.  Non  enim  ob  aliam 
caussam  lociis  viris  doctis  suspectus 
fiiisse  videtur,  qnam  quod  urbis  A- 
gassiE  alibi  mentionem  fieri  non  re- 
pererint.  Verum,  si  omnia  nomina 
urbium  aliorumve  locorum  in  suspi- 
cionem  niendae  vocanda  sunt,  quod 
semel  tantum  apud  priscos  scriptores 
mcmorentur,  innumeris  adhuc  locis 
monumenta  veterum  inlerpolanda  e- 
Hint:  praesertim  ubi  bella  describun- 
tnr,  in  regionibus,  quaruin  minima 
qaaeque  oppida  et  loca  in  tot  bono- 
ruin  scriptorum  naufragio  non  ila  nota 
sunt,  gesta.  Si  quid  tamen  mutan- 
dum  erit,  vel  liic  nomen  nnmero  inul- 
titiidinis,  vel  bis  infra  xlv.  27.  nu- 
niero  singulari  proferendiim  esse  pu- 
to ;  ad  quem  locum  videbimus  de 
conjectura  Ortelii,  Tagassas  pro  A- 
gassas  legentis. 

^  6  Quantum  procederet  longius  a 
Tliessalia,  eo  majorem^  Scribe  quanta, 
ut  et  Miiret.  J.  F.  Gron.  Emenda- 
tio  Miireti  et  Gronovii,  secundum 
qnam  ra  (junnto  et  eo  adjunctiim  com- 
parativum  liabentia  componiintur,  fir- 
matur  locis  Livii  iji.  8.  '  Quum  cir- 
ciimacto  agniine  redirent,  quanto  lon- 
gius ab  urbe  hostium  abscederent,  eo 
solutiore  cura.'    xxx.  30,    '  Quanto 


altius  elatus  erat,  eo  foedius  conruit.' 
Similiter  tamen  quantum  et  eo  com- 
poni  Solent,  licet  cuiqiie  earum  vo- 
cnm  addatur  comparativiis.  Ita  iii. 
15.  •  Quantum  jiiniores  Patrum  plebi 
se  niagis  insiniiabant,  eo  acritis  con- 
tra tribiini  tendebant.'  Eodein  casu 
etiam  componi  '  quantum  '  et  '  tanto' 
constat  ex  illis  qiise  notanlur  ad  v.  10. 
§  5.  ubi  de  eo  latins  actum  est.  Hinc 
vnlgatum  quantum  hoc  loco  servandiim 
puto;  in  quo  milii  adsentiuntur  Du- 
kerus  et  Crevierius. 

^  12  Qua  super  Tempe  essent  et  cir- 
ca Philan']  Pliilam  forma  Latina  hie 
et  cap.  seq.  edidit  Sigonius;  quod  a 
sequentibus  editoribus  repudiatum 
Hearne,  ejusque  exemplo  Crevierius 
revocarunt.  Ea  forma  etiam  obcur- 
rit  XLii.  67.  et  xmv.  3.  Nihilomi- 
nus  hie  ufroqiie  loco  prima  ed.  et  re- 
liqiiae  Sigonio  antiquiores  P/iiVan ser- 
vant. 

Cap.  VIII.  §  2.  Manenti  imperatori 
prwlio  dimicandum  foret^  Crevierius 
voceni  imperatori  hie  omnino  otio- 
sam  putat.  Idem  judicabat  Duke- 
rus,  cni  hoc  loco  nee  vim  nee  em- 
phasin  iiUam  habere  videbatur. 

§  3  Alii  ignarum  belli,  quce  in  dies 
fortuna  novarei]  Transposita  viden- 
tur  vocabula,  quiim  fuerit,  alii  igna- 
rum, qua  belli  indies  fortuna  notaret. 
Aut  saltem  distinctio  mnlanda:  alii 
ignarum,  belli  quce  indies  fortuna.  J.  F. 
Gron.  Non  opus  est  ut  vocabula 
transponantiir :  snfficit  distinctionem 
mutari.  Pronomen  relativura  non 
semper  in  initio  periodi  poni,  sed  in- 
terdum  post  primam  vel  alteram  vo- 
cem  rejici,  vidimus  ad  xxviii.  12. 
§  13.  Perizonius  ad  oram  Livii  con- 
jecit  alii  ignarum  belli,  quaque  in  dies 
fortuna  notaret,  Non  dilfiteor  facile 
Th  que  a  praecedenti  quce  elidi  potu- 
isse,  ciijiis  erroris  exempla  vide  ad 
xxxix.  IG.  ^  13.  minus  tamen  pericnli 
in  solius  interpnnctionis  miitatione 
esse  censeo. 

Omisiaset  e  manibusi  Hoe  usitatius 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.   CAP.   0.  12231 


dicitm-'eniitfcre.'  xxt.48. '  Emissiis 
hostis  cie  manibus  est.'  xxviii.  42. 
'  Quern  tuiii  e  nianibtis  tiiis  in  Italian) 
emisisti.'  xxxv.  G. '  Hostes  e  niani- 
bus  emissos.'  Cic.  pro  CcL-lio  c.  28. 
'  Cur  Licinium  e  manibiis  eniiserit.' 
Dulc.  xxxvii.  12.  '  Eniissa  de  ma- 
nibus  res  est.'  Vide  ad  xxii.  3.  §  10. 
(j  G  El  supra  rapes  ingcntes  gurgiti- 
biis  facil,  et  intra  prorupta']  Forte,  su- 
pra rupem  ingenlcs  gurgitcs  facit,  et 
infra  prorutani  i?i  mare  ecolvendo  ter- 
ram.  J.  F.  Gronov.  Donjatiiis,  pro- 
posita  hac  Gronovii  emendatione, 
testatnr  sibi  placere,  gur'giles  pro 
gurgitibus,  et  pr<[>rupta  pro  prorupta 
reponi  :  cetera  non  displicere.  Cre- 
vierius  etiam  Gronovii  eniendatio- 
nem  probat;  cui  et  ego  adliaereo. 
Scriptum  fiierat  supra  rupe  ingentes, 
vel  etiam  ultima  litera  vocis  rupem 
excidcrat  ob  primam  syllabam  seq. 
vocis  ingentes,  qncmadmodum  mox 
his  iisdem  verbis  prorupta  in  mare 
dederunt  pro  prorutam  in  mare ;  vide 
ad  xxxvii.  29.  §  5.  inde  postea  alii 
fecerunt  supra  rupes  ingentes,  preeser- 
tini  quum  pro  gurgites  vel  gurgitis 
soUemni  scribarum  errore  datum  es- 
set  gurgitibus.  Vide  ad  xxii.  8.  §  7. 
Recte  deinde  in/ra  legendiim  censet 
pro  intra  ;  id  enim  requirit  praece- 
dens  supra.  Strpe  autem  ha?c  verba 
in  Mss.  confunduntur.  Vide  ad  lib. 
xxxiv.  c.  50.  §  3.  Denique  optime 
prorutam  emendavit  pro  prorupta ; 
cujus  vocis  ultimam  literam  a  se- 
quent! vocula  in  elisam  esse,  niodo 
vidimns :  '  proruta  '  vero  et  '  pro- 
rupta' iunumeris  locis  commutantur. 
Vide  ad  iv.  29.  §  3.  Doujatii  prtcrup- 
ta  ideo  minus  placet,  quod  ad  vocem 
infra  commode  rh  rupem,  ex  praece- 
dcntibus  retrain  potest.  Supra  ru- 
pem et  infra,  scilicet  rupem,  ut  apud 
Cic.  ad  Famil.  ix.  26.  '  Supra  me  At- 
ticus,  infra  Verrius:'  de  Nat.  Dcor. 
II.  54.  '  Partes  eae,  qu»  sunt  infra 
id,  quod  devoratur,  dilatantnr ;  quae 
antem  supra,  contrahuntur.'    Eodem 


modo  '  cis  Padum  nltraque'  Livius 
V.  35.  'ante  signa  circaque  '  ix.  32. 
'supra  tliealriini  circatiue  '  xxiv. 
39.  '  altcros  qui  citra,  alteros  qui  ul- 
tra quinquage»iiniim  lapidem'  XXV. 
5.  'intra  earn,  extraque'  xxxi.  34. 
'  post  me  erat  ^gina,  ante  Megara' 
Cic.  ad  Fam.  iv.  5.  '  uls  et  cis  Tibe- 
rim'  Varro  de  Ling.  Lat.  iv.  22. 

§  7  Si'plum  iter  hostis  credens]  jNIe- 
lius  fore  liosli  putat  Crevierius.  Ita 
Liv.  locutus  est  iv.  25.  '  Obseptum 
plebi  sit  ad  honorem  iter.'  ix.  34. 
'  Ha3C  plebi  ad  curules  magistratua 
iter  obsepsit.'  XLiii.  1.  '  Viam  tot 
nationibus  in  Italian)  aperiret.'  In- 
vito tamen  unico  cod.  vulgatum  non 
damno.  Non  n)inus  enin)  rectum  est 
hostis,  quam  hosti.  Ita  *  arcis  muni- 
tae  expugnandiE  viam  cernere  '  dixit 
Liv.  XXV.  11.  ubi  etian)  potuerat  di- 
cere  arci.  Similiter  xli.  23.  '  Viam 
regiifi  societatis  queeri,'  non  socic' 
tuti. 

§  8  Heracleum  mittifl  Ita  etiam  hie 
pro  Ileracleam,  ut  antea  edebatur, 
emendavit  Gronov,  ad  cap.  5.  §  12. 
Euin  autem  recte  emendasse,  aperte 
hie  locus  indicaf.  Sequitur  enim  )nox 
'  positum  ;'  quod  non  habet,  quo  re- 
feratiir,  si  Ileracleam  legiinus.  Si  vero 
probamiis  Heracleum,  eo  referri  po- 
test '  positum.'  Nam  licet  omnia  no- 
mina  urbiuu)  adjectiva  generis  se- 
quioris  adsciscere  possint,  possunl 
tamen  etiani  ejus  generis  liaberi,  cu- 
jus sunt  vocabula  similiter  desinenfia. 
Vide  Vossiuni  Art.  Gramm.  iii.  10. 
Hie  locus  effugerat  indoctos  librarios, 
qui,  rh  positum  ad  pra^cedens  Ilera' 
cleum  referendum  esse,  non  vidernnt. 
Ceteroquin  enim,  quum  Ileracleam 
dedissent,  emendassent  etiau)  posita  ; 
quemadniodum  mox  cap.  seq.  capta 
jam  Ileracha,  pro  cupto  Jam  Ileracleo, 
subposuerunt. 

Cap.  IX.  §  2  Ex  regis  cast r is  adpa- 
rebant^  Vide  ad  c.  6.  ^  9. 

Juvenes  etiam  quidatn  liomani]  Pro- 
babilis  est  conjectura  Lipsii  Poliorc. 


12232 


NOT^   VARIORUM    IN 


I.  5.  et  H.  Valesii  in  Fragm.  Polybii 
e  Suida,  haec  e  Polybio  descripta 
esse.  Duk. 

§4  Bestiis  omnium  gentium  circum 
complendi]  Omuino  videtiir  legen- 
dum  bestiis  omnium  generum  :  iit  par- 
va  mutatione  locus  restitiiatiir.  Ur- 
sin.  Ita  Pompeius  in  tlieatri  dedica- 
lione  inter  varia  aliaspectaciiia  6i)p'iMv 
■noWwv  Ka\  •aaVToZa.iruv  <7(payas  eTroiTjcre, 
si\eferurum  muUarum  et  omnis  gene- 
ris venationes  edidit,  a|)ud  Dion.  Cass. 
XXXIX.  109.  Solent  etiam  voces  '  ge- 
nus '  et  '  gens  '  saepe  a  librariis  coni- 
nmtari  ;  vide  ad  xixiv.  17.  §  6. 
Hie  tainen  niliil  niiitandiim  esse,  rec- 
te  Doujatius  vidit,  ac  nioniiit,  in  eo 
maxinie  versaii  anibitioneni  magis- 
tratunm  Romanonini,  Livii  iftate  lu- 
dos  edentiiira,  ut  ex  longinqiiis  maxi- 
nie regionibns  conqnisitas  iiiagno  stu- 
dio feras  popiilo  exhiberent;  et  biic 
pertiuere  inpiiniis  Cnelii  ad  Cicero- 
nem  epistolas  coniplures,  vehiti  4. 
8.  9.  libri  viii.  Eodeni  pertinent 
querelae  Petron.  in  Satyr,  c.  119. 
'  Quaritur  in  silvis  Mauris  fera,  et 
ultimiis  Amnion  Afrorum  excutitur; 
ne  desit  beliua  dente  Ad  mortes  pre- 
tiosasuas,  premit  advena  classes  Ti- 
gris, et  anrata  gradiens  vectatiir  in 
aula,  Ut  bibat  humanum  populo 
spectanic  cinorent.' 

Nee,  semel  quadrigis,  se/nel  dcsultore 
misso,  vix  U7iius  hora  tempus  utrumque 
circulum  complehat]  Prima  ed.  utrum- 
que curriculum.  Quod  male  profecto 
mutarunt.  Non  bene  dici  de  desul- 
tore  curriculum  crediderunt,  qnod  vo- 
ceni  accipereut,  ut  apiid  Taciturn 
Ann.  XIV.  14.  '  cnrriculo  quadriga- 
rum  insistere.'  Quasi  non  et  cursum 
significaret  saepe  apud  Plantum.  Sed 
et  scribendum  exislimo  et  semel  qua- 
drigis, semel  desultore  viisso.  Non, 
inquit,  iu  niultiplicabantur  qnadri- 
garum  et  desuliorum  missus,  ut 
nunc:  semel  quadrigae  niiltebantur, 
dein  exhibebantur  desultores  :  et  u- 
trumque  borum  curriculum  vix  horae 


spatium  complebaf.  Ut  tamen  pro- 
ducerent  muneris  tempus,  varia  alia 
conquirebant  genera  spectaculornm, 
in  quibus  erat  ilia  '  testudo.'  Curri- 
culum etiam  conjecit  Lipsius  Poliorc. 
I.  5.  J.  F.  Gronoi:  Ita  etiam  citat 
Xylander  ad  Plutarcbi  Phocion. 
ubi  vide  plura  de  desnlioribns  in  cir- 
co,  item  apud  Valesium  ad  notas 
Manssaci  in  Harpocrationem  voce 
'ATTo^aTTjs,  et  apud  Salmas.  ad  Vopis- 
ci  Carlo,  c.  19.  Duk.  Curriculum  le- 
gunt  primae  edd.  circulum  demun}  ad- 
paruit  in  ed.  Basil.  1539.  Licet  vero 
subinde  Sigonius  iterum  curriculum 
restituerit,  seqnentes  tamen  editores 
circulum  revocariint:  unde  non  tan- 
turn  Lipsio  loc.  laud,  sed  et  Ludov. 
Uorleaus  ad  Taciti  Ann.  xii.  p.  632. 
occasio  data  est  vocem  curriculum 
denuo  vindicandi  :  quorum  judicio 
recte  Gronov.  calculum  adjecit,  ac 
docnit  curriculum  hie  notare  cursum, 
quo  sensu  non  tantum  apud  alios 
scriptores,  sed  apud  Livium  etiam 
usiirpntur  XLv.  33.  'Spectaculo  fuit 
ei,  quae  venerat,  turba?  non  scenicum 
magis  ludicruni,non  certamina  homi- 
uuni,  aut  curricula  equorum,  sed 
praeda  Macedouica  omnis,  ut  vi- 
seretur,  exposita.'  Ceterum  pro  nee 
semel  quadrigis,  cujus  loco  et  semel 
quadrigis  Gronovius  legendum  cen- 
suit,  Onuplir.  Pauvin.  liunc  locum 
ad  partes  advocans,  de  Ludis  Cir- 
cens.  II.  40.  laudat  nam  semel  quadri- 
gis. Et  ita  Icgere  voluisse  videtur 
Dorleans  ad  Tacit,  loc.  laud,  apud 
quem  tamen  operarimi  errore,  ut 
videtur,  nunc  editur  nam  quadriga 
semel  desultore  misso.  Alia  ratione 
loco  laboranti  obcurrit  Jac.  Perizon. 
In  margine  enim  cod.  sui  legebat  ac 
semel  quadrigis ;  vel  mox  voculam 
vix  tollendam  censebat.  Ex  his  lec- 
tor eligat  quod  verius  putet,  modo 
ill'id  vix  salvum  maneat.  Invito  e- 
nim  codice  integram  voculam  delere, 
uimis  temerai'ium  puto. 

§  5  Interdum  plures  ab  adparitoribus 


T.   LIVII    HIST.    LIB.  XLIV.   CAP.  9. 


12233 


hidi  armati  imlucehantur]  Praipositio- 
ncm  adjecit  aliqiiis  receiilioriiin.  In 
prima  eti.  non  liabetiir,  iiec  in- priori 
Sigoniana,  ciii  adscripserat  iMiuetiis 
apparatioribus  ludis.  J.  V.  Gron.  Ap- 
paraloribus  in  iiis  verbis  citat  Salinas. 
ad  Lampr.  Aiexand.  Sev.  ijii.  Hoc 
non  ratione  analogic,  sed  auctoritate 
scriptorum  veternni  dcstitnitnr  :  ap- 
paritoribus  non  potest  ferri.  Duk. 
Praepositionem  prima  adjecit  edit. 
Lngd.  1553.  nnde  accepit  Paris.  1573. 
et  hinc  recentiores.  Sed  oninino  cum 
viris  doctis  legendum  est  interdiun 
plates  adparalioribus  ludis.  Sunt  an- 
tem  '  Indi  adparatiores,'  major!  pom- 
pa  exUibiti,  magnilicenliores.  Cic.  in 
Pison.  c.  27.  '  Instant  post  liominnm 
menioriam  adparatissimi  magnificen- 
tjssimique  ludi.'  Liv.  xxvu.  G.  '  Lu- 
dos  pro  temporis  ejus  copia  niagni- 
fici  adparatns  fecenmt  :'  ubi  vide 
Gronov.  Ita  '  adparatze  epnlae  '  sunt 
*  splendidse,'  '  opiparae.'  Vide  ad 
XXIII.  4.  §  3. 

Elega:itioris  exercitii,  quam  militaris 
artisi  Expunge  vocem  artis,  qusc  non 
est  Livii,  et  sensum  obturbat.  J.  F, 
Gro7i.  Crevierius  Gronovio  adsenti- 
tur  ;  at  Perizoiiius  in  margine  Livii, 
una  voce  transposita,  legebat  elegan- 
tioris,  quam  exercitii  militaris,  artis. 
Forte  ctiam  in  pia>cedentil)us  in- 
ductio  ex  parte,  pro  in  parte,  legen- 
dum est :  quomodo  '  ex  altera  parte,' 
'ex  altera'  apud  Cic.  frequens  est. 
Ita  pro  Mur.  c.  20.  'QuarStio  pecu- 
latus  ex  altera  parte  lacriniarum  ct 
squalori!>,  ex  altera  plena  catenarum 
atque  indicum.'  In  Somn.  Scip.  c.  5. 
'  Extrema  ex  altera  parte  graviter, 
ex  altera  acute  soneni.' 

Propiorqiie  gladiatorium  armorum 
usum'l  Lndov.  Dorloans  ad  Tacit. 
Ann.  XII.  p.  C32.  legit  propiorqttc  ad 
gladiatorum  armnrum  usum.  Vernin  si 
ad  stilum  Livii  adtendisset,  privpo- 
sitione  ad  non  opus  esse  novisset,  id- 
que  familiarissimum  Livio  esse,  lit 
voci  propior  vel  propiiis  jiingat  casum 
Delpli.  et  Var.  Clas,  Liv 


quartnm.  Vide  ad  ii.  41.  ^  11.  Simi- 
liter construilur  propc  ;  vide  ad  ^  i. 
42.  ^  10.  et '  proxime;'  vide  ad  i.  21. 
§  1.  Praeterea  usum  armorum  gladia- 
torum, si  codicis  fide  niteretur,  non 
mutaudum  judicareni :  soleteniin  Li- 
vius  uni  voci  jungere  duos  genitives, 
quorum  alter  ex  altero  pendet;  vide 
ad  XXV.  15.  §  11,  Veruni  id,  iinico 
Msto  adversante,  non  captandum  ar- 
bitror. 

§  G  Quum  alios  decnrsus  edidissent 
tnotus]  '  Edere  decnrsus  '  et  '  edere 
inotus'  nemo  negabit  recte  dici.  Setl 
quid  est  'edere  decnrsus  niotus,'  in 
quo  motus  hand  diibie  secundus  casus 
est  ?  Credo  aliqiiid  vitii  subesse.  Con- 
jici  posset  decursus  edidissent  et  motus, 
vel  decursu  edidissent  motus.  Hoc  me- 
lius videtur  :  et  ita  descripsit  ex  hoc 
loco  Lipsius  Poliorc.  i.  5.  Dulc.  De- 
cursu  edidissent  motus  conjecit  etiam 
Doujatius,  quod  dcinde  probavit  Cre- 
vierius, In  vulgata  lectione  Clericus 
et  Crevierius  non  motus,  sed  decursui 
pro  genitivo  liabent, 

Fastigatam,  sicut  tecta  cedificiorum 
sunt,  testudinemfaciebant]  Fastigiatam 
ex  ed.  Sigonii  adnolat  Hearnius,  et 
liabent  in  his  verbis  Panvin,  de  Lud, 
Circ.  II.  10.  et  Lipsius  dicto  loco,  Sed 
veruin  esl  fastigatam.  Vide  Gronov. 
ad  Livii  i.  38,  et  Perizon.  ad  Pom- 
pon,  Mel,  1,4,  Duk.  Fastigatam  \nve- 
fcrt  cd.  princeps ;  sed  fastigiatam 
ntox  siibstiUiit  ed.  Frob,  1535,  quod 
recentiores  scrvarunt  usque  ad  Gro- 
nov. qui  a,  1GG5.  priscani  lectioneni 
revocavit.  Postca  Clericus  et  Cre- 
vierius/(i«//g-io/((i/i  pra-tuleriint.  Sed 
vide  quae  uotantur  ad  xxxvii.  27. 
^7, 

§  7  Flinc  quinquaginta  ferme  pedum 
sjiatio  distanlcs]  Primae  tdd,  per  no- 
tnui  logunt  Ilinc  L.  ferme  pedum.  Mo* 
dius  deinde  perperaui  iterata  ultima 
litera  prima;  vocis  dedit  Ilinc  CL. 
ferme  pedum;  (juod  ulliuia  Gruteri 
reddidit  Ilinc  centum  quinquaginta. 
Gronov,  tandem  a.  1GG5.  piiscain  lec- 
lus^  34  L 


12234 


NOTiE   VARIORUM   IN 


tionem  reduxit,  et  vocem  centum  rec« 
te  expunxit. 

§  9  Quod,  et  infronte  exlrema,  et  ex 
lateribus,  soli}  Lego  in  fronie,  extre- 
mi:  idque  res  clainat.  Lipsius,  Epist. 
Qujest. IV.  13.  Similiter  etiam  in  oia 
ed.  Livianae  eniendandiim  conjecit 
Jac.  Pel  izoniiis.  Sed  vulgatura  nni- 
tare  nulla  nos  cogit  necessltas.  Soli 
et  in  fronie  extrema,  et  ex  lateribus,  id 
est,  soli  illi  milites,  qui  consistebaut 
in  fionte  extrema  hujus  agminis,  et 
ex  utroque  ejus  latere.  Per  '  extre- 
mam  '  autem  '  frontem  '  intelligo  pri- 
tnam.  Eo  sensu  'ultimus'  pro  pri- 
mus poni,  dociiertint  viri  docti  ad 
Nepot.  Attic,  c.  1.  et  Vorst.  ad  Jus- 
tin. II.  I. 

Prcetecta  pugnanlium  more']  Forte 
pratenta.  Lipsius,  Poliorc.  i.  5.  Pra- 
<en<a  nemini  displiciturum  piito.  Lib. 
XXXVII.  c.  7.  '  Intersepientibus  cuni- 
culum,  ubi  vellent,  nunc  clliciis  prap- 
tentis,  nunc  foribus  raptim  objectis.' 
Sueton.  Claud,  c.  10.  '  Praetenta  fori- 
bus vela.'  Ovid.  Met.  xii.  376.  '  prse- 
tentaqtie  sustinet  arma.'  Duk.  Prce- 
tenta  etiam  legendum  monuerunt  La- 
tinus  Latinius,  et  Gronovius  in  prima 
ed.  nott.  Doujatius  bic  alte  dormita- 
vit.  Vulgatuni  enim  prcetecta  retinet, 
idque  exponit  tecta  ex  anteriori 
parte,  et  ad  prarcedens  corpora  referri 
posse  cxistimat.  Sed  vel  tiro  depre- 
hendet,  pratecta  ad  reniotius  scuta 
referendum  esse.  Non  habebant  scu- 
ta supra  capita,  sed  eadem  ilia  scuta 
Iiabebant  praetecta,  no,  si  supra  ca- 
pita elata  liaberent,  corpora  uuda- 
rentur.  '  Praetegere'  verbum  est  op- 
timae  notap,  quod  inlustravit  Brouk- 
bus,  ad  Prop.  in.  12. 12.  id  tanien  bic 
commodo  sensu  ferri  nequit:  non 
enim  scuta  erant  pratecta,  sed  prse- 
tegebant  corpora.  Nibil  itaque  re- 
stat,  quam  ut  legamus  pratenta.  Ver- 
bum autem  '  prartendere  '  proprie 
esse  niilitare,  et  de  lis  dici,  qui  primo 
loco  ante  alios  tendunt,  liinc  trans- 
ferri  a  geograpbis  ad  loca  qua;  ante 
alia  jaceut,  docet  Burm.  ad  Valer. 


Flacc.  V.  167.  quia  autem,  qua  ante 
alia  jacent,  ea  quasi  tegunt,  et  tuta 
reddunt,  bine  scuta  bic  dicuntur  pra- 
tenta scilicet  corporibus,  quae  cor- 
pora tegunt,  et  a  vulnere  ac  telis 
liostium  tuta  praestant.  Vide  Nic. 
Heins.  ad  Ovidii  Met.  viii.  341.  et 
Met.  XI.  511. 

Imbris  in  modum  lubrico  fastigio  in- 
7ioxia  ad  imum  labebantur]  Istud  im- 
bris in  modum,  ut  Sallustius  loquitur, 
snspicio  de  mendo.  Magis  est,  ut 
Liviiis  scripserit  imbricis  in  modum. 
Imbrex  incurvum  genus  tegularura 
ad  derivandam  aquam.  Isidorus  Orig. 
XIV.  8.  '  Tegulae  vocatae,  quod  tegant 
aedes :  Imbrices,  quod  accipiant  im- 
bres.'  Glossarius  liber  Imbrex,  ««- 
AviTTrip.  Plautus  et  Sisenna.  Frustra 
est  vir  doctus,  qui  confundit  cum 
Festi  '  Anibrex.'  Quod  ad  Livii  sen- 
tentiam,  nil  pote  aptius.  Semper  ilia 
coagmentatio  et  quasi  contextns  scu- 
torum  in  testudine  amat  comparari 
cum  aediiim  tectis.  Plutarcb.  in  An- 
tonio p.  930.  Th  Sg  (TXTJua  irapairXijcnov 
fpi^ei  yiv6fj.fvov,  6-^i.v  re  OearpiKriv  traps- 
Xei,  Kol  rSiv  Trpo^\r]fj.aT(iiv  cmyavtirarSv 
icrri  Trpbs  oiffTovs  airoXiaQaivovras.  Quod 
ait  oi\iiv  T€  OearpiK^v  7rape'x««,  non  fuit 
vertendum,  ut  vulgus  intcrpretum, 
speciem  tliealri  prcebet.  Neque  enim 
Plutarclius  dixit,  testudinem  formam 
tbeatri  referre;  sed  ea  forma  tectis 
cedium  non  absimilis,  et  ludicri  theatra- 
lis  spectaculum  prcebet,  et  Jirmissimum 
munimentum  est,  ^c.  Nam  ofpts  liic 
Ofufia.  luio  et  testudinem  banc 
Solent  in  circiim  inducere  volupta- 
tis  caussa;  et  inde  traducta  res  ad 
usum  belli.  Vide  Livium  proximis 
superioribus  verbis  diffuse  explicau- 
tem.  Lipsius,  Epist.  Quaest.  lib.  iv. 
cap.  13.  Imbricis  in  modum  legi 
aliquando  volui.  Sed  nibil  opus:  et 
Ammianus  quoque  ab  ista  scriptura 
stat,  qui,  velut  imbrem  e  teclo,  de- 
labi  facit  tela  xxvi.  8.  Tamen  nee 
dc  '  Imbrice'  inepte.  Et  cum  tJgu- 
lari  tecto  comparat  quicnmque  scrip- 
tor  apud  Suidam  :  Kepaixcorby,  trktik^ 


T.    LIVII  HIST.   LIB.   XMV.   CAP.   10. 


1-2235 


itdra^is,  fivep  i-irolovv  'PcojuaToi  iv  vaiSius 
fiLfpei.  Tegulare,  ordinis  qitcpdam  ih- 
structio,  quod  Romani  facicbanl  in  loco 
liidicri.  Lipsius,  Poliorc.  I.  5.  Viilga- 
tiim  adversiis  Lipsiiim  defendit  Jiiret. 
ad  Panllini  vitain  B.  INIartini  iii.45'S. 
lit  Hearniiis  moniiit. 

§  10  Capto  jam  Heracleo']  Cupta 
jam  Heraclea  primee  edd.  sed  capto 
jam  Heracleo  emendavh  Gronov.  ad  c. 
5.  §  12.  Vide  ad  c.  2.  §  12.  et  c.8.§  9. 

In  Pieriam  etiam  progressurns']  Doii- 
jatins  in  Pieriam  intelligit  in  Pieriam 
ulleriorem,  sive  borealem ;  Ptole- 
maeiiin  eniin  ipsiim  Diiim  ponere  in 
Pieria.  At  potius  meniinisse  debiie- 
rat,  qiiemadmodum  aliis  regionibus, 
ita  etiam  Pieriae  non  omni  tempore 
eosdem  termiiios  ab  omnibus  sciip- 
toribus  tiibiii.  Nam  Ptolemxus  qiii- 
deni  in.  13.  earn  a  Lydia?  flnminis 
ostio  extendit  ad  PentMini,  adeoque 
ad  eam  refei t  nibem  Dium  :  varum 
Strabo,  vul  qui  Strabonem  in  com- 
pendium redegit,  ejus  terminos  flu- 
Diina  liinc  Haiiacniona,  inde  Axium 
memorat,  et  ita  Dium  ipsi  est  extra 
Pieriam.  Ita  enim  inquit  vii.  330, 
Mera  rh  Alov  •k6Xi.v  6  'AXidKiJ.wv  iroTap-Ss 
iartv  4K$d\\Qiiv  els  rhv  &epfj.atop  k6Kttov 
Koi  rh  avh  TovTov,  rj  icphv  ^op^av  tov 
kSXttov  irapaXia  Tliepia  KuXenai.  ecus  rov 
*A^iov  iroTap.ov.  Non  cos  autem  Li- 
vium  Pieriaj  (ermiiios  statucre,  quos 
Ptolemaeus,  etiam  ex  aliis  argunien- 
tis  patet.  Ptolemaeus  enim,  cam  re- 
gionem  extendens  usque  ad  fluvium 
Peneum,  agnoscere  debnit,  in  ea  si- 
tam  esse  nrbem  Heracleum,  quae  ta- 
men  hie  extra  Pieriam  est.  Simi- 
liter infra  c.  20.  narrat,  rcgem  Per- 
seum  Pieriam  tenerc,  et  tanien  con- 
sulem  ad  ripas  Enipci  castra  habere. 
Enipeus  autem  fluvius  medio  fernie 
spatio  est  inter  Peneum  terminum 
Pieriae  secundum  Ptolemaeum,  et 
Haliacmona  ejusdem  terminum  se- 
cundum Strabonen).  Ex  his  patet 
non  tantum  alios  Pieriae  terminos 
Ptolemaeum,  alios  Strabonem  dedis- 


se,  sed  etiam  Livium  Strabonis  sen- 
tentiam  secutum  esse,  et  propterea 
recto  statuisse  Dium  esse  extra  Pie- 
riam. 

^11  Vbi  divcrsari  pnrtantes  commea- 
tus  possent]  Forte  reponendnm  est 
deversari.  Vide  ad  i.  51.  §  8. 

Cap.  X.  §  I  Perseus,  tandem  pavore 
eo,  Sfc.  recepto  animo,  viullct  imperiis] 
Meliu!^  a  pavore  recepto  animo:  alibi 
'  Collecto  a  pavore  animo.'  Et  hoc 
lib.  c.  13.  '  Collectis  ex  necopinato 
pavore  animis.'  Corrigo  etiam  malle, 
pro  mallet,  juxta  notam  figuram  di- 
cendi.  Sigonius.  Senec.  Consol.  ad 
Helv.  cap.  ult.  *  Huic  parem  virtutem 
exhibeas,  oportet,  et  animum  a  luctu 
recipias.'  Liv.  ii.  50.  'Ut  respirandi 
superior  locus  spatium  dedit,  recipi- 
endique  a  pavore  tanto  aninmui.'  An 
tanien  potius  legendum  ^a?i(/e  e /wrore 
eo?  lit  Liviiis  loquitur  in  loco  altcro, 
quem  laudat  Sigou.  et  ila  xxi.  5. 
'  Priusqnam  tanto  ex  pavore  recipe- 
rent  aninios.' 

§  2  Traxerat  tempus,  id  ipsum  quod 
nccidit,  pcenitentia'l  Scabra  oratio. 
Forte  traxerat  tempus  in  id  ipsum  quod 
accidit.  Cessaverat  impcrio  fungi  us- 
que ad  diem,  quo  diversa  jussus  est, 
spatium  scilicet  dans  regi  in  poeni- 
tentiam.  J.  F.  Gran.  A.  Perizonius 
niargini  Livii  adscripsit  eo  se  nihil 
offendi,  quod  hie  absolute  dicatur 
traxerat  tempus.  At  non  puto  Grono- 
vium  cxistimasse,  aliquid  scabri  illi 
locutioni  inesse :  eam  enim  probam 
et  non  infrequentem  esse,  docuit 
Cnrtius  ad  Sallust.  Jug.  c.  27.  Potius 
ei  displicuisse  videtur  id  ipsum  abso- 
lute positum.  Verum  et  illiid  non 
displicet  Crevierio,  qui  '  pa-nitentiae 
locum  relinquens,  id  ipsum  quod  ac- 
cidit' exponit,  quod  quidem  ipsum 
accidit,  nempe  nt  regcm  prenitoret. 
Cetcrum  Andronicus,  qui  hie  temjjus 
traxisse  dicitur,  ut  poenittntiae  regiae 
locum  reliuqueret,  eo  consilio  ninn- 
data  rcgia  exsequi  distulisse  dicitur, 
quia  se  rem  Romanis  gratam  facta- 


12236 


NOTyE    VARIORUM    IN 


mm  existimabat,  apud  Diodor.  Si- 
cul.  in  Exc.  Peiiesc.  apiid  Vales,  p. 
310.  'Avdp6yiKov   St  rby  aw/xarocpCAaKa 

TtpTjcrai  ra  fewpia  t))v  Ta%io'T7jJ''  os  yevrj- 
6eh  TovTov  (ppovifxdjTipos  iiKQiv  ds  ©ctr- 
(TaKov'iKTjv  ov  fjL^v  iiToiri(re  rh  TrpuffTax- 
6ev,  vojxi^uiv  (plKiou  ro7s  '6\oiS  KpaTuv 
'P(tijj.aioLS. 

§  3  Incautior  Nicias  Pella'projicien- 
do  pecuuicv  partem,  quod  fucrat  nactus'\ 
Freinslieiuius  ad  Flori  ii.  12.  §  5. 
'  quod  t'ligerat,  nactiis,'  vel  '  peciinias 
quod  fuerat  nactns,'  expungendo  rh 
partem.  Nee  habeo  meliora,  nisi  kut 
eTf|7)77j(Tij'  accifiias :  projicietulo  pecu- 
nice  partem,  nenipe  onine  id,  ijuod  ejus 
fuerat  nactus,  Ita  infra  c.  20.'  Paileni, 
maxinie  qui  ex  Sicilia  fiieiint,  demos 
suas  abisse.'  Caesar  de  Gall.  vi.  30. 
'  Pars  in  continentes  paludes  profu- 
git,  qui  proximi  oceano  fuernnt.' 
Forte  tamen  projicienda  pecunia  rap- 
tim,  quod  fugerat,  nactus,  iram  scilicet 
vel  indignationeni  Persei.  J.  F.  Gro- 
nov.  Et  hie  nihil  miitat  Crevierins, 
sed  praefert  Gronovii  exposilionem 
Kar^  fire^riyricni' projiciendo  pecunice  par- 
tem, scilicet  id  quod  fuerat  nactus. 
Et  id  mihi  quoqtie  praestare  videtiir; 
nam  sequitur  niox  '  onine  ferme  ex- 
tractum  est.'  Id  autem  non  haheret 
quo  commode  rcferri  posset,  si  vel 
primani  Freinshemii,  vel  ultimam 
Gronovii  conjecturam  reciperenuis. 
Ceterunj  Livio  consentiens  Appianus 
ad  pecuniani  in  mare  projiciendam  a 
Perseo  missum  *  Niciam  '  vocat  in 
Exc.  Peiresc.  p.  5G1.  l^iKiau  koI  'A//- 
tp6viKov  iir\  rhv  KaTaiTOvri<Tixhv  tSiv  XP'O' 
p.a.Ttav  KoX  rov  fjj.irprjap.hu  rwi/  viSiv  iire- 
v6p,(pei.  At  Diodor.  euin  vocat  Nico- 
neni,  et  missum  dicit  Pliacum  ibid. 
p.  310.  ti'iKcova  p.(P  rhv  6f)aavpo(piiKaKa 
i'^tiTifJL^i,  awrilas  rriv  eV  t(^  'Ua.KCjj  yd- 
^av  Kal  ra  xp'ht^o-"'''^  Karairovriaai'  ad 
queni  locum  Vales,  ex  Liv.  xLiv.  46. 
docet  gazam  regiam  PellaB  servatam 
esse,  non  Piiaci.  Id  etiani  colligitur 
ex  c,  23,  '  Ptl'.aui  ad  thesaurosregios 


missis,  qui  pecuniam  acclperent.'  Et 
ex  Polyb.  Exc.  Legat.  num.  lxxxv. 
Tovs  i-nl  TO.  xp'rif^ciTa  ■nap6pTas  els  Ile'A- 
\av  i^iirep.ipfi',  ais  e/cei7rapaA7ji|/o^€Vous. 

Sed  in  rem  emendabilem  visus  lapsus 
esse]  Lego  sed  in  errorem  emendabilem. 
J.  F.  Gron.  Posses  etiam  in  re  emen- 
dabili.  At  171  errorem  emendabilem  lap- 
sus,i\t  '  labi  in  servitutem,'  de  quo 
vide  ad  in.  37.  §  2. 

§  4  Andronicum  quoque  et  Nician,  ne 
quis,  5|-c.]  Appian.  in  Exc.  Peiresc. 
p.  561.  fiiKiav  Kul  'AvSp6vLKoy  cwiaropas 
rjyovfiepos  alaxpov  cpd^ov  Kal  ertpots  e|- 
ayyeWiiv  aTriKretvev  aMijx'KTTws. 

^  5  Ab  Heracleo  Thessalonicam  pro- 
fectus']  Ab  Ileraclea  edd.  ante  Gronov. 
qui  ab  //e/'rtc/<?o  emendavit  c.  v.  §  12. 

§  6  Saxis  tormento  emicantibus  per' 
cutiebantur]  Percuterentur  legendum 
monuit  Crevierius. 

§  7  .S^niam  inde  petunt]  'j^ilnia' 
nibs  est  Perrhaebiae,  quam  Livius  hie 
indicare  non  potuit.  At  *  ;Enea '  est 
urbs  Macedoniae,  Thessalonicae  vici- 
na,quam  verisimiliter  Marcius  petiit, 
Thessalonicae  obpngnatione  omissa. 
Legendum  itaque  puto  ^neaw.  Vide 
ad  XL.  4.  §  9. 

Cap.  XI.  ^  3  Nee  minus,  quam  in 
altum  magnitudine  Atlio  mons,  excurrit'^ 
Livius  et  alii  saepe  dicunt,  '  lingiias/ 
'  promontoria,' '  terras  in  altum  emi- 
nere'  et  '  excurrere.'  Livius  xxxvi. 
15.  'Excurrente  in  altum  velut  pro- 
montorio.'  xxxvii.  31.  <  In  altum  lin- 
gua niille  passuum  excurrens.'  Mela 
'  projici '  et '  abire  '  dicit.  i.  7.  *  Pro« 
montoria  vaste  projecta  in  altum.'  ii. 
2.  'Pallene  tota  in  altum  abit.'  Hie 
tamen  milii  suspectae  sunt  voces  '  in 
altum,'  quia  eas  tam  paucis  interjec- 
tis  repeti  non  modo  plane  ingratum, 
verum  etiam  non  necessarium  est. 
Nam  excunit  solum  satis  erat.  Liv. 
XXVI.  42.  '  Ab  intimo  sinu  peninsula 
excurrit.'  Flurus  u.  2.  §  19.  'Clupea 
prima  a  Punico  litore  quasi  arx  et 
specula  procurrit.'  Mela  in.  1.  *  Ln- 
sitania  priuuini  ingenti  impetu  in  aU 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   11. 


12237 


tiim  al)it,  &c.  Qua  proniinet,  bis  in 
semet  rccepto  mari,  in  liia  proiiion- 
toria  dispergitiir.  Anae  proximiim 
quia  lata  sedeprocnnens.'  Non  qua 
in  altum  prominet,  nee  in  altum  procur- 
rens.  flJagnitudine  qyioqae  oninino  su- 
pervucaneiini  est,  nee  quemquam  ali- 
nin  ita  lociitiim  credo.  Gatakeiiis 
Advers.  Misceil.  ii.  17.  liunc  locum 
Livii  citans  omisit  magniludine,  et  pro 
Atho  habet  Athos.  Qui  in  nominalivo 
Atho  dixerint,  non  scio.  Vossins  de 
Anal.  II.  7.  non  videtur  aliam,  qnam 
liujus  loci,  auctoritatem  liabuisse. 
Duk.  Doujatins  existimat,  Cliersone- 
si  Pallenensis  longitudineni  coinpa- 
rari  cum  altitndine  mentis  Atlionis, 
ul '  in  altum  '  liic  notet  in  snblimita- 
tem,  quoniodo  '  in  altitudinem  '  dixit 
Liv.  xxviii.  5.  '  Mons  est  in  altitu- 
dinem ingentem  cacuminis  editi.'  Et 
ita  'altum'  pro  C(k1o  poni,  exemplis 
pluribus  probat  Nic.  Heins.  ad  Na- 
son.  Fast.  i.  vs.  109.  Crevierius  vo- 
ceni  magnitudinc  eliminandam  putat : 
at  milii  tres  voces  in  altum  magnilU' 
dine  additx  videntur  a  sciolo,  qui 
iijontem  hunc  praecipnae  altitudinis 
fuisse  noverat;  quuuj  Livius  potiiis 
longitudinem  promontorii,  quod  effi- 
cit  mons  Athos,  et  promontorii  Pal- 
leues  inter  se  comparasse  videatur. 
Mecum  Dukerum  sentire  ga\uleo. 
Atho  primo  casu  alibi  non  inveni  :  at 
casu  quarto  xlv.  30.  '  Portus  ad  To- 
ronem  ac  montem  Atiio  :'  casu  tertio 
XLiv.  2S. '  Insula  est  interjecta  Elea; 
etAtho:'  casu  sexto  ibid.  '  Deduc- 
tap  naves  in  portuin  primum,  qui  sub 
Atho  monte  sunt.'  Vide  Nic.  Heins. 
ad  Virg.  Georg.  i.  332. 

Canastreuni]  Canastvaum.  Nam  GrK- 
ce  KavaaTpalov.  Sigon.  Vide  ad  xxxi. 
45.  §15. 

§  4  Romanus  ad  Clitas,  quas  vocmtt'] 
Ita  prioresedd.  Gruteri  postroma  ad- 
misit  ad  Clytas  ;  quam  scripturam 
male  Doujatius  servavit,  licet  inte- 
rim Gronov.  a.  1G65.  ad  Clitas  repo- 
snisset,  et  ipse  conjccisset,  locum  a 


declivitate,  aut  ab  obliquitate  mon- 
tium  dictum  esse,  quasi  to  kA^tt;, 
(putat  /cAiTTj,)  vel  quasi  clavesTdsK\«i- 
5as.  In  verbis  pioxinie  praecedenli- 
bus  forte  legendiim  obpugnare  adorsi; 
vide  ad  xxxv.  51.  §  S. 

Cerris  eliam  objectis]  Qui,  quales- 
que  essent  *  cervi  '  in  re  bellica,  et 
in  n)unimentis  conficiendis,  discere 
licet  ex  Julio  C<p.«.  Ii.  Gall.  vii.  72. 
de  obsidione  Vercingetoricis  verba 
faciente,  ubi  ita  scriptum  reliquit : 
'duas  fossas  quindetim  pedes  latas, 
eadem  altitudinc  perduxit,  ()tiarum 
anteriorem,  canipestrihus  ei  dcniissis 
locis,  aqua  ex  fluinine  derivata  com- 
plevit :  post  eas  aggerem  et  vallum 
dnodecim  pedum  exstruxif.  Huic 
loricam  pinnasque  adjecit,  grandibus 
cervis  eminenlibus  ad  commissuras 
pluteorum  atque  aggeris,  qui  adscen- 
sum  liostium  tardarent:'  et  caetera 
quzc  sequuntur.  Ex  quibus  elicimus, 
fuisse 'cervos '  ligneos  stipites,  trun- 
cos  sen  cippos  biinii  infixos  ad  hosii- 
um  impetum  retardandum,  quod  et 
Livius  lioc  loco  confirmare  videtur, 
inquiens  munimentis  a  Romanis  fa- 
brefactis,  et  cervis  objectis  viam  in- 
terclusam.  Vocatos  autem  'cervos,' 
et  ab  aliis  stipitibus  differre  arbitror, 
quod  in  siipernis  cacuniinibus  veluti 
bifurcati  essent,  et  acuminati  instar 
animaiium  cervorum  cornua.  Ita  et 
'  cervi  '  appellatae  furcae,  qua?  ad 
casac  agrestis  sustentationem  fige- 
bantur,  et  eadem  de  causa.  Unde 
Virgil.  Eel.  ii.  29.  '  Atque  liumiles 
babitare  casas,  et  figere  cervos.'  Ita 
et  a  similitudine  celeritatis  animalis 
cervi  fugientes  servos  'cervos'  ap- 
pellatos  eadem  ratione,  docet  Pomp. 
Festus.  Idem  et  Varro  rcfert  de 
Ling.  Lat.  iv.  30.  inquiens,  cervos 
in  castris  a  similitudine  cornuura  cer- 
vorum appellatos,  quorum  meminit 
et  Tibull.  IV.  1.  84.  '  Qualiter  adver- 
SOS  liosti  defigere  cervos  :'  male  enim 
qui  legunt  nciios:  namque  vcrbum 
iilud   defigere  quis   non  videt,  nevvis 


12238 


NOTiE    VARIORUM    IN 


minime  aptari  posse  ?  M.  Donahis, 
Vide  Lipkiiini  Polioic.  ii.  II.  Ejus- 
deni  foniiaj  erant  valli,  qnos  descri- 
bit  Livids  xxxiii.  5.  Vide  ad  viii. 
38.  ^  7. 

^  5  Quia  nusquam  cumuli  adparebant] 
De  voce  '  cumulus  '  vide  ad  xxxviii. 
7.  ^7. 

Non  ad  eamdem  crassitudinem,  qua 
vetereni  mwuin]  Scribe  qua  velus  mu- 
rus:  et  panic  post,  ^vo  structos  esse, 
structi.  Turnebus,  Advers.  xxix.  7. 
Tiirnebus  qua  velus  murus,  deiiide 
strucli:  at  niilii  placet,  his  manenti- 
biis  ut  sunt,  scribi  monstratum  est.  J. 
F.  Gion.  Conjectiirain  Gronovii  al- 
teri  Tuniebi  praeferendam  puto.  Pos- 
ses etiam  monstrarunt,  pro  munstrati 
sunt,  eodem  geiieie  erroris,  atqne 
ilia  quee  plura  congessi  ad  xxiii.  29. 
§  16.  monslraruyit  autem  sine  addito 
noniiiip,  de  quo  vide  ad  xxxiv.  56.  § 
11.  Crevierius  vuigatum  tuetur:  in- 
terpungit  nempe  post  voces  monstrati 
sunt  fornices  media  distinclione  :  in 
sequentibus  autem  to  veterem  murum 
et  structos  esse  pendere  putat  a  verbo 
dicebant,  vel  dictum  est  intellecto,  ex 
sollemni  more  Livii :  con^^iderat  au- 
tem sequentia  tamquam  verba  addita 
ab  lis,  qui  fornices  monstrarunt,  sed 
obliqua  oratione  a  Livio  prolata  :  un- 
de  etiam  ilia  alio  genere  characterura 
excudi  jussit.  Ejus  exemplum  imi- 
tafus  sum;  quod  certe  tutius  est, 
quam  cum  Clerico  Gronovii  conjec- 
turam  admittere. 

(j7  Et  M.  Millia  Penestarum  Ilhjri- 
9rum]  MM  scribe,  id  est  duo  millia. 
Sigon.  Ut  Sigonius  einendaf,  est  in 
omnibus  edd.  excepta  sola  Basil,  a. 
1554.  quae  perperam  M.  Millia  prae- 
fert.  Observat  autem  Crevierius,  Li- 
vium  narrare  XLiii.  23.  Ferseum  ex 
Penestarum  gente  niille  pediles,  du- 
centos  equiles  revocatos  Cassandri- 
am,  presidio  ut  essent,  misisse.  Id 
probare  videtur,  eodem,  ut  Gronovius 
ad  verba  seqq.  coujicit,  aduiitti  iion 
debere. 


A  Pleuralo  inde  tnissi]  Lege  cl  duu 
millia  Pen.  III.,  n  Pleurato  eodem  mis' 
sa,  vel  missi.  J.  F.  Gron.  Doujatius 
inde  defendit  adversusGronovium,  et 
exponit  ex  regione  Penestarum  Illy. 
riorum.  Crevierius  vel  Gronovii  con- 
jecturam  probat,  vel  pro  inde  legit 
deinde. 

§  8  Quod  si,  qui  ittrupere,  armatifu- 
issent'\  Nullos  irrupsisse, satis  constat 
ex  cap.  seq.  Neque  inernies  id  fu- 
issent  ausi,  nisi  si  quos  vitee  taedium 
cepisset.  Forte  qui  irrumperent.  Hoc 
sensu  :  si  prapsto  fuisseut  armati,  qui 
irrumperent  in  urbem,  extemplo  earn 
cepissent.  Jac.  Perizon.  Doujatius 
conjicit  qui  penupere,  id  est  perfode- 
re.  Crevierius  qui  perfodere,  vel  qui 
pcrrupere.  Vir  doctus  ad  marginem 
ed.  Curionis,  quod  si  qui  irrumpere 
armati  ausi  fuissent.  Sed  ante  omnia 
Perizonii  conjectura  placet. 

§  9  Aliis  parte  alia  in  urbem  inrup- 
turis']  Forte  tollunt,  alii  parte  alia  in 
urbem  irrupturi.  J.  F.  Gronov.  Satis 
comniodam  vulgatam  lectionem  exis- 
timo,  quam  sine  codicis  auctoritate 
non  mutabo. 

Cap.  XII.  §  2  Pytho  et  Philippus 
Proco,  qui  occupasset  adgredi]  Abeat 
in  malam  rem  iste  Proco.  Scribe  au- 
tem cum  Freinshemio,  Pytho  et  Phil. 
pro  eo,  qui  occ.  aggredi,  opus  factum  es- 
se rati.  J.  F.  Gron. 

§  3  Inter  miirum  fossamque  depre- 
hensi  erant]  Ita  demuni  exbibet  ulti- 
ma Gruteri  ed.  deprensi  legunt  prio- 
res.  Vide  ad  ii.  29.  §  4.  Paullo  ante 
afferrent  ed.  princeps,  pro  quo  Frob. 
1535.  dedit  in/errent.  Vide  ad  ii.  53. 
§1. 

§  7  Ad  Toronem  classem  adpulerunf} 
Legendum  vel  ad  Toronen,  vel  ad  To- 
ronam  forma  Latina.  Oppidum  enim 
Torone  vel  Torona  dicebatur.  Supra 
XXXI.  45.  'Superato  Toronae  pro- 
montorio  navigantes  Acanthum  pe- 
tiere.'  Mela  ii.  3.  *  Urbes  Toronen 
et  Pliyscellam  atque,  unde  ipsi  no- 
men  est,  Mecybernam  incingit.'  Idem 


T.    LIVII    niST.   LIR.    XLIV.   CAP.  13.  12239 


error  etiam  est  xlv.  30.  §  4.  Supra 
etiani  XXVIII.  7.  bis  Toronem  ac  se- 
inel  ub  Torone  obciirril  ;  sed,  ibi 
Thronium  et  ah  Tbronio  Icfieiuium  es- 
se, inter  viros  doctos  constat.  Toro- 
nen  iiir  quidem  edidit  Crevieriiis  :  at 
infra  lib.  seq.  Toronem  servat. 

^  8  Obpugnare  adorli]  An  forte  ad- 
orsi?    Vide  ad  XLiii.  18.  §  7. 

Cap.  XIII.  §  3  Conlectis  deinde  ex 
necopinato  pavore  animis]  Fraepositio 
e.r  exsulat  abedd.  antiqiiissiniis.  Earn 
primus  addidit  Vascos.  Et  rtcte. 
Vide  ad  c.  10.  §  1. 

§  7  Agros  etiam  confiderunt  se  a  po- 
pulationUnis  lueri  posse]  Ita  constanter 
prajfenint  typis  descripti  :  at  Sciop- 
pio  dispiicuit  verbtim  confiderunt  in- 
sclita  forma;  pro  quo  in  Infam.  Fa- 
miani  p.  -12.  confidere  legend iim  cen- 
set.  Contra  ()!.  Borricb.  in  Cogitat. 
p.  289.  vulgatimi  tuetnr,  ac  docet  in- 
finilivo  more  bistoricorum  posito  bic 
locum  esse  non  posse,  quia  mox  se- 
quitur  '  et  eruptiones  faclae  sunt,' 
neque  conjunctionem  et  simiiem  dis- 
tractlonem  pati.  Addit  iusuper,  dif- 
fidi  pro  diffisus  sum  pari  modo  dixisse 
Quinctii.  Declain.  ccLXxxvu.  'Om- 
nes  dixissent,  caussae  patris  diffidis- 
set  vir  fortis.'  Quem  locum  non  in- 
tegrum esse,  ipsa  orationis  compositio 
docet:  quare  Gronoviiis  quidem  dif- 
fidit  vir  fortis,  at  Scliulting.  diffidisse 
virum  fortem  legendum  conjecerunt. 
^qne  confidi,  ac  coujisus  sum,  dici 
posse,  ex  nno  boc  loco  probat  Voss- 
ius  Gramm.  v.  26. 

§  9  Per  Cydantem  Cretensem]  Cy- 
das,  Cydam  edit.  Itaqiie  Cydam  Cre- 
tensem inquit  Cic.  Pbilipp.  1.  v.  c.  5. 
Sigon.     Etiam  Cic.   Pbilipp.  viii.  9. 

•  Ne  suoruni  aliquis  a  Cyda,  Lysiade, 
Curio  condemnetiir.'  His  omnibus 
tamen  nondiim  evicit  Sigoniiis,  quem- 
admodum    Cic.  a   '  Cydas '  foiinavit 

•  Cydee,'  ita  Livium  inde  forniare 
non  potuisse  *  Cydantis.'  Certe  ila 
etiani  est  1.  xxxtii.  c.  3.  '  Quingenti 
Gortynii  Cretensium  duce  Cydante, 


et  trecenti  Apolloniat<p  baud  dis- 
paii  arniatu  sc  conjunxere  :'  ubi 
Horrion  inalebat  Cydule.  Sed  vide 
quie  ibi  notavi.  Hic  igitur  vetereui 
scripturam  i'ydantem  reduxi. 

§  10  Grntulutus,  quod  prosper e  Ma- 
cedouiiim  intrassct]  Forte  legen<lum 
gratulatustjue,  quod  prospere.  Facile 
autem  copula  que  a  seqiienti  vocula 
quod  elidi  potiiit.  Vide  ad  xxi.  46. 
§  .5.  XXXIII.  42.  §  4.  Similiter  exci- 
dit  ante  vocem  qua;  vide  ad  xxiii. 

48.  ^  12.  ante  quem;  vide  ad  xxxiit 
21.  (j  14.  ante  quibus ;  vide  ad  xxxiv. 

49.  §  7.  ante  quum  ;  vide  ad  xxxviii. 
40.  §  7.  ante  quce ;  vide  ad  \li.  2. 
§  11.  Posses  etiam  gralulatum,  vel 
gratulaturus,  quod  prospere  Mac.  intras- 
sct :  Perg.  inde  in  rcgnum.  Sed  prius 
nialo.  Mox  abiit  demum  invcni  in 
ed.  Paris.  1573.  priores  legunt  ai>i<  ; 
quod  revocavi. 

^11  Oreum  BceoticB  petit]  Utrum 
Oropum  BaoticB,  an  Oreum  Eubcea  ? 
J.  F.  Gronov.  Oreum  defenditur  ab 
ipso  Livio  XLIV.  30.  '  Novi  duces  in 
provinciam  venerant,  consul  y^imilius 
in  Macedonian!,  Octavius  Oreum  ad 
classem.'  Oropum  veto  Atticae  attri- 
buit,  non  Boeotiae,  xlv.  27.  '  Inde 
Oropum  Atticse  ventum  est.'  Etsi 
olim  de  eo  loco  certaverint  Attici  et 
Breoti,ut  di'^cimus  ex  Stiabone.  Jac, 
CIronov.  Oreum  recte  dofenditiir  ex 
cap.  30.  nun  item,  quod  in  Bocotia 
ponitur,  quant  alii  oinncs  urbem  Eu- 
ba^tE  fiiisse  tradunt,  et  Liviiis  ipse 
diserte  1.  xxviii.  c.3.  Si  bic  Baotiee 
scripsit,  lion  video,  quomodo  erroris 
absolvi  possit.  Sed  puto  veram  esse 
alteram  conjecturam  J.  F.  Gronovii 
Oreum  Eubacc ;  et  Baeotiic  scribis  de- 
beri,  quos  nonnulls  utiitisque  vocis 
literae  eapdem  in  errorem  iuducere 
poluerunt.  Duk.  Omnes  edd.  vett. 
petit.  Quum  veto  ^  pra?c.  operarutn 
errore  abiit  pro  abit  datum  esset, 
Gruterus  etiam  boc  loco  in  ultima 
ed.  petiit  rcposuit;  quum  potius  bic 
vulgatum  petit  servandum,   ^  prsc. 


12240 


NOT/E    VARIORUM    IN 


abit  lestitiieniliuH  esse  doceie  posset 
vox  ejiisdeni  ^  navigal.  Piiscam  igi- 
tnr  lectioneiii  Livio  redilidi.  Cete- 
nini  iu  uiiico  cod.  legitiir  Batice.  Fa- 
cile aiitem  ex  Oreu  Eubwcc  fieri  po- 
tnit  Oreii  Batice. 

Cap.  XIV.  §  2  Turquis  aureus  duo 
pondo]  Gronov.  de  Pec.  Vet.  i.  7. 
p.  36.  legendnm  censet  tortjuis  aureus 
duaponeo:  dunpondo  aiitem  et  trepondo^ 
qiioiiini  vocahulonnn  Qiiiiiclil.  nie- 
iiiinit  Instil.  Orat.  i.  5.  pro  duas  pon- 
do  et  tres  pondo  dici  existimat,  intel- 
lecta  titiobique  voce  libras,  Literam 
enim  s  prime  proniinriando,  mox  eti- 
am  scribendo  elisain  esse,  iit  et  in 
aliis  vocibns  factum  est.  Sed  piuri- 
biis  dicto  loco  videri  potest. 

§  3  Pamphyli  legali]  Qui  status 
Pamphylise  hoc  tempore  ac  dcinde 
fuerit,  exponit  Noiisius  Cenotaph. 
Pisan.  Dissert,  ii.  11.  Duk. 

Coronam  auream,  ex  viginti  millibus 
Plulippeorum  factum]  Non  additiir, 
utriim  corona  hac  facta  sit  ex  viginti 
niiilibiis  Pliiiippeoruni  aureorum,  an 
argenteoruni ;  sive  utrnm  aeqiiaverit 
pretiiim  viginti  miliium  Phillppeoruni 
aureorum,  an  argenteornm.  Quum 
tamen  dicatur,  coronam  auream,  et  ex 
viginti  tnillibus  Pkilippeorum  faclam 
esse,  verisin)ile  est  intelligi  Philip- 
peos  aureos.  Verum  ita  inmensa  ac 
vix  credenda  pecuniae  sunima  in  banc 
coronam  inpensa  erit,  partim  si  spec- 
teinus  PampIiylos,qni  obtiilerunt,  po- 
pulum  neque  magnum  neqne  divi- 
tern  ;  partim  si  cum  liac  corona  com- 
paremus  eas,  qnas  alii  obtulerunt. 
Si  quilibet  Pliiiippeus  aureus  nndenis 
florenis  nostratibus  a;stimetur,  vigin- 
ti eoinm  millia  efficient  ducenta  ac 
viginti  millia  Horenornm.  Jamautem 
Attains  rex  Asiap,  at  quam  potens  ac 
dives!  'coronam  auream  ducentum 
qnadraginta  sex  pondo'  Roniae  per 
legatos  in  Capitolio  posuit  xxxii.  27. 
Philippus  Macedoniae  rex  '  centum 
pondo  coronam  auream'  xxxvi.  35. 
Alabandcnses '  coronam  auream  qnin- 


qnaginta  pondo'  XLlli.  6,  Si  vero 
libram  auri  astimemus  quingentis 
qiiinquaginta  florenis  Hollandicis,  co- 
rona a  Pampliylorum  legatis  Romae  in 
cella  Jovis  posita  vel  septuaginta,  et 
quod  excurrit,  millibus  florenorum 
etiani  Attali  coronam  superabit: 
quod  nemini  verisimile  videbitur. 
Restat  igitur  ut  locum  mendosuni 
exislimemus.  Posset  quidem  reponi 
ex  X.  GO  Pliilippeorum.  Verum  ita 
adhuc  alterum  tantum  coronam  Plii- 
lippi  regis  Macedonum  superabit. 
Forte  igitur  legendum  ex  <X)  OD  Plii- 
lippeorum, sive  ex  duobus  millibus:  ita 
tantum  quinque  florenorum  millibus- 
minor  erit  corona  Alabandensium. 
Solent  autem  notae  numerales  A',  et 
00  in  Mss.  coufundi.  Videad  xxxiii. 
14.  §  5. 

§  G  Preces  magis,  quam  postulatia, 
fuere]  Forte  Prusia preces  tnagis,  quam 
posluUtta,fuere,  J.  F.  Gron.  Necesse 
non  puto,  ut  invitis  membranis  vul- 
gatum  miitemus.  Supra  l.viii.  c.3S. 
'  Non  lam  pcrpetuae  orationes,  quam 
altercatio,  exaudiebantur  :'  ubi  ite- 
rum  Gronov.  sine  idlius  cod.  auctori- 
Xate  exaudiebatur  ;  quum  pro  recepta 
lectione  stent  optimi  RIss. 

§  7  Petere,  si  possent, SiC^H'icqnO' 
que  infuscati  aliquid.  Non  dubium 
tamen,  legendum  et  petere,  si  integra 
qnas  pracedunt  ;  nee  fuerunt,  se  iis 
poUicilum  dep,  apud sen.  futurum  petere. 
Istorum  se  quoque  sensum  video:  se 
quoque  admitti  inter  pacificaiores, 
et  j)artem  gratiae  in  reconciliata 
pace  ferre.  Haerco  nonniliil  in  ver- 
bis. Possis,  se  quoque  in  gratia  re- 
conciliatoB  pncis  uti  ponerent.  Cice- 
ronis  est  '  ponere  in  gratia,'  vel 
'  in  gratiam,'  lectum  pluribus,  quam 
satis  intellectiini.  Est  enim  alicujus 
apud  aliquem  erga  ipS'Um  aut  pro  co 
studium  commemorare  ac  laudare. 
Coelius  ad  Ciceronem  Ep.  C.  '  Amabo, 
si  quid,  quod  opus  fuerit  Appio,  fa- 
cias, ponito  me  in  gratiam.'  Hoc  est, 
fac,  sciat  ille,   quod  ci  praesliteria. 


T.    LIVII    HIST.    Ml?.    XLIV.   CAP.   15. 


12241 


ctiam  tc  milii  pro  illo  intervenieiiti 
dcdisse,  lit  et  Cf^o  liac  re  apiid  ilium 
inean)  gratiain.  Ad  Att.  v.  3.  '  Apiid 
Lentiilum  poiiani  te  in  gratiam.'  Sig- 
nifirabo  Lenliilo,  te  pro  illo  meciini 
soiiicite  egisse.  Eodem  libro  cp.  11. 
'  Apud  I'atronem  te  in  maxima  gra- 
tia posni.'  Ostendi  ci,  quod  deside- 
lat,  id  te  mihi  veiiementer  commen- 
dasse.  \i.  I.  '  Lepta  lua  epistola  gaii- 
dio  exsnltat :  etenim  scripta  belle 
est,  meqiie  apud  eum  magna  in  gra- 
tia posuit.'  Fidem  ei  fecit,  me  tecum 
de  illo  sic  egisse,  nt  cum  valde  de- 
vinxerim.  Epist.  G.  '  At  te  apud  eum 
(Dii  boni)  quanta  in  gratia  posiii?  ei- 
que  legi  literas  non  tuas,  sed  librarii 
tui.'  Monitiini  Tullii  est  ad  eundem 
II.  25.  '  Cum  al  i|uem  npud  te  lau- 
daro  tuorum  familiarium,  volam  ilium 
scire  ex  te,  me  id  fecisse.'  Hoc  est, 
ine  ponas  in  gratia.  Possis  etiam  de- 
leta  pracpositione,  se  quoqiie  gratia  re- 
conciliatcc  pads  uli  posse.  Foret  enim 
gratia  uii,  ut  '  ambitione  uti'  apud 
Cic.  Fam.  v.  20.  '  Sane  moleste  tuli, 
non  ilia  beneficia  tu2u  potius  ambiti- 
oni  reservata  esse,  quam  meae,  qui 
ambitione  nihil  uterer.'  J.  F.  Gron. 
De  locutione  '  uti  ambitione,'  '  gra- 
tia,' •  pace,'  vide  Gronov.  de  Pec. 
Vet.  HI.  17.  p.  254.  Idem  Gronov. 
in  priori  ed.  nolt.  ultima  verba  ita  re- 
fingenda  arbitrabatur  :  se  quoque  in 
gratia  reconciliatie  pads  eos  uti:  quod 
exponit,  se  quoque  illos  adhibere 
taniqnam  medium,  se  quoque  admitti 
ab  illis  inter  pacificatores,  et  partem 
gratiae  in  reconciliata  pace  ferre. 
Hearnius  autem  testatur  Pitlioeum 
etiam,  expuucta  praE>positione,legisse 
se  quoque  gratia  rccunciliatcE  pads  posse 
uti;  at  vir  doctus  in  margine  ed. 
Curionis  conjecit,  se  quoque  ea  gratia 
recnndliatce  pads  posse  uti.  Petere  se 
posse  uti,  pro  '  petere  ut  uti  possit ; ' 
de  quo  vide  ad  x.xxvii.  49.  §  1. 

§  8  Majore  parte  a  se  vindicata]  Cor- 
rige  ad  se  vindicata.  Sigon.  Uptime 
Sigouius  ad  se.  Sic  in.  20.  '  Consula- 


ris  ofTicii  partem  ad  se  vindicabaf.' 
IX.  43.  '  Si  alterum  exercitum  utrius« 
que  Victoria  compotem  sinerent  fieri, 
nee  ad  se  sui  belli  vindicarrnt  decus.' 
Cic.  pro  Rabirio  Repetiiiid.  rap.  9. 
'  Perpetienda  ilia  fiierunt,  ut  se  ali- 
quando  ad  sues  vindiraret.'  J.  F» 
(iron.  De  legatis  Rliodiorum,  partim 
Romam  et  ad  consuleni,  partim  ad 
Perseum  destinatis,  vide  Exc.  Legat. 
Polybii  num.  lxxxvi. 

§  10  Inopia  iusulam  premi,  amissis, 
Ifc.  comment ihus]  Hinc  Rliodii  omni- 
bus legatis  iioc  bello  Romam  missis 
mandarunt,  ut  frumenti  exportandi 
facidtatem  a  senatu  impetrare  cona- 
rentur.  Vide  Polyb.  Exc.  Legat.  u. 
LXXllI.  et  LXXX. 

Cap.  XV.  §  1  Caras  et  Lycios  lihc' 
ros  es.se]  Antiocho  victo  pars  Cariae 
Eumeui,  pars  Rliodiis,  et  iisdem  Ly- 
cia,  panels  exceptis,  data  fuerat.  lib. 
xxxvii.  capp.  55.  5G.  et  xxxviii.39. 
Lycios  a  Rhodiis  crudeliter  liabitos 
et  bello  vexatos  fuisse,  tradit  Liv.  \. 
\i.\.  capp.  6.  et  25.  sed  eos  sub  diti- 
one  Rhodiorum  mansisse  e  xi.ii.  14. 
apparet.  Victo  Perseojussi  sunt  prae- 
fectos  ex  Lycia  Cariaque  deducere. 
XLv.  22.  Duk. 

Ad  utramque  gentem  scirent  indica- 
turn  mitti]  Scribe  ut  scirent  indicatum. 
Causam  enim  aft'ert,  cur  senatus  jus- 
serit,  extemplo  literas  ad  Caras  et 
Lycios  de  libertate  mitli,  ut  Rliodii, 
inquit,  legati,  qui  id  aegre  laturi  erant, 
scirent  scriptum  esse.  Sigon.  Gro- 
novius  liic  tacet,  ut  vel  in  sententia 
Sigonii  adquieverif,  vel,  quid  melius 
reponendum  foret,  non  invcnerit. 
Milii  TO  ut  scirent  indicatum  displicet  ; 
ncqiie  tamen,  ([uid  eorum  loco  substi- 
lui  dcbcat,  siibrurrit :  nisi  forte  ad 
ulramque  gcnlem  scnatusque  consultiun 
mitli.  Vide  Gronov.  ad  xi,.  11.  §  10. 
Eamdem  conjectnram  etiam  Crevie- 
rio  in  inentem  vcnis?e  video,  nisi  quod 
legerit  et  senatusconsuUum  niilti. 

§  3  Principio  hiijus  belli]  Ita  demum 
ed.  Basil.  1554.  quod  recenliorcs  sur. 


12242 


NOTyE   VARIORUM    IN 


varnnt.    Priores  ejus  belli. 

§  4  Si  id  ante  diibiunifuisset,  legato- 
rum  paullo  ante  verba]  Forte,  si  id  ad- 
hue  dubium  fuisset ,  leg.  paullo  ante  ver- 
ba ad  certum  redegisse.  J.  F.  Gron. 
Caiissa,  ciiiGronovins  vnlgatiim  mii- 
tarit,  fiiisse  videtiir  vocis  ante  repe- 
titio.  Potest  esse,  Livium,  nt  Gio- 
tioviiis  ronjecit,  no'ois  reliqiiisse.  At- 
tanien  vocis  repetitionem  non  satis 
jiistam  raiissam  esse,  lit  locus  mendae 
suspectus  fiat,  vidimus  ad  i.  3.  §  9. 

§  5  Rhodios  nuncio  in  orbe  terrurum 
arbitria  belli  pacisque  ugere]  An  nun- 
ciis  ?  lit  ita  per  contemptuni  appellet 
legatos.  J.  F.  Gron,  Cievieiiiis  viil- 
gatum  tiietnr,  et  exponit  nuncio  per 
orbem  terrariini  niisso,  laudato  lioc 
Ciceronis  loco  ex  orat.  pro  L.  Manil. 
c.  5.  '  Tot  oivium  Ronianoruiii  milli- 
bus  uno  nuncio  atque  uno  tempore 
necatis.'  Jac.  Perizon.  ad  marginem 
Livii  conjecit  Rhodios  nunc  in  orbe 
terrarum:  itaiillimae  literae  voci  nun- 
cio adcreverunt  ex  seqiientibtis,  Torbe, 
give  in  orbe.  Vulgatum  nuncio,  vel 
Gronovii  nunciis  non  displicet :  ut  se- 
nattis  Ronianus  rideat  coiifidentiam 
Kliodiorum,  qui  sibi  persuadere  pos- 
sint,  se  nuncio  vel  nunciis  impetratu- 
ros,  quod  conscripto  exercitu  erat 
obtinendum.  Veil.  Pat.  ii.  50.  '  Fes- 
tiiiationem  itineris  ejus  aliqiiamdiu 
niorata  Massilia  est,  fide  nielior,  quani 
consilio  prudentior  ;  intempestive 
principalium  arnioruiu  arbitiia  cap- 
tans,  quibus  ii  se  debent  interponere, 
qui  non  parentein  coercere  possunt : ' 
ubi  Biiruiann.  locutionem  arbitria  belli 
pacisque  agere  inliistravit  diiobus  lo- 
L-is  Justin!  v.  2.  et  xxii.  2.  quibus 
adde  Tacit.  Ann.  xii.  00.  '  C.  Oppius 
et  Cornelius  Balbus  priini  C*saris 
opibus  potuere  condiliones  pacis  et 
arbitria  belli  tractare.'  Id  '  pacis  ac 
belli  tnoduin  facere '  vocat  Livius  ix. 
14.  '  Vanissimam  increpans  gentem, 
quae,  suaruin  inpotens  reriim  domcs- 
ticis  seditionibus  discordiisque,  aliis 
modum  pacis  ac  belli  facere  sequum 


censeret.' 

Deorum  nutu  arma  sumturos  positu- 
rosque]  Optima  Jac.  Perizon.  ad  mar- 
ginem Livii  conjecit  eoruni  nutu,  Li- 
brarios  bas  voces  in  Mss.  commutasse, 
vidimus  ad  xxix.  11.  ^  G.  Similiter, 
vel  etiam  Rliodiorum,  legendum  con- 
jecit Crevierius. 

§  G  Itane  tandem  iis  pareatur']  In 
his  verbis  vix  sensum  comniodum  vi- 
deo. Idem  etiam  de  se  testatur  Du- 
kerus.  Parva  emendatione  acniuta- 
ta  interpunctione  non  male  snbcur- 
rere  videtnr  Crevierius,  legendo  Ita- 
ne tandem?  Ni  pareatur,  ex.  de  Mac, 
deporlentur,  visuros  esse,  quid  sibi  fac, 
sit;  et  monet,  ultima  verba  ex  ora- 
tione  Rliodiorum  desumta  hie  per  in- 
risioneni  repeti.  Reliqui  omnes  in- 
terpretes  hoc  loco  silent. 

Cap.  XVI.  §  2  £<  ibi  et  ex  aliis  lo- 
cis]  Prius  et  abest  ab  edd.  priniis,  et 
deinum  comparuit  ined.  Paris.  1573. 
quod  sensHS  respuit,  et  neglegentia 
operarum  ex  ultimis  Uteris  praeccd. 
vocis  transissel  adscitum  videtur.  Ex 
contexlu  igitur  ejcci.  Mecnm  senti- 
unt  Dukerus  et  Crevierius. 

Commeatus  rempublicum  prospectos 
in  hiemem  habere]  Vox  rempublicum 
vitiosa  est.  Saepe  autem,  admonni, 
quam  facile  et  quam  seepe  lapsi  sint 
librarii  in  bis  vocibus  P.  R,  et  R.  P. 
et  PR,  id  est  populus  Romanus,  res- 
jmblica,  pr<E<or  inversiis,aut  disjunctis, 
aut  conjunctis,  contra  quam  opus 
erat.  Uteris.  Hoc  ergo  loco  idem  vi- 
tii  est :  pro  rempublicum  restitiiendura 
est  a  prcetore :  praptorem  autem  in- 
ti'lligit  C.  Marcium  Figiiliim  classis 
prafectum,  cui  cnnimeatiis  cura  erat 
tradita.  Itaqiie  patilo  ante  dixerat 
cap.  7.  '  Consuli  postquam  ex  alto 
coiispecta  classis  spem  fecit  cum 
commeatii  naveis  venire.'  Sigonius, 
Vestigiis  Sigonii  insislens  Doiijatius 
legenduni  censuit  commeatus  prcctorem 
prospectos  in  hiemem  habere,  Solere 
autem  voces  PR,  et  R,  P,  sive  prcetov 
et  respublica  a  librariis  confundi,  vidi. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.    IG. 


12243 


mns  ad  XXXI.  4.  §  7.  Ulrum  tamen 
is  error  hoc  loco  comniissiis  sit,  ad- 
modiim  diibito ;  quia,  prastorem 
prospiciendis  comineatibiis  aiiqiiid 
contulisse,  ex  siiperioribiis  non  ad< 
paret.  Nam  consul,  praetorem  cum 
classe  adventantem  coiispiciens, 
spcm  qiiidein  concepit,  naves  cum 
conuncatu  venire,  ut  supra  c.  7.  loco 
a  Si(^onio  laudato  Livius  dixit ;  verum 
spes  ilia  fefeliit :  nam  addit  Livius, 
cum  ab  invectis  jam  portum  audisse, 
onerarias  naves  INIagnesi.e  relictas 
esse:  contra  vero,  quum  ad  sumnias 
annonx  angustias  adactus  esset,  lite- 
ras  a  Lucretio  adiatas  tssc,  se  in  cas- 
tellis  expugnatis  frumenii  copiam 
inveuisse:  liinc  consuleui  eomovisse, 
nt  militi  frumentum  divideret :  ex- 
pugnato  deinde  Heracleo,  jussisse, 
vias  commeatibus  subvehendis  ex 
Tliessalia  niuniri,  et  horreis  opportu- 
tuna  loca  eligi,  cap.  9.  Unde  |)atet 
commeatus  terrestn  itinere  ad  hiber- 
na  consulis  subvectos  esse,  non  vero 
opera  praetoris  C.  Marcii  Figuli  prae- 
fecti  classis  ;  qui  post  captum  Hera- 
cleum  cum  classe  profectus  oram 
Macedoniae  maritimam  infestavit,  et 
subinde  exscensione  facta  varias  ur- 
bes  frustra  tentavit.  Vide  capp.  10. 
11.  ct  12.  Locum  tamen  non  inte- 
grum puto,  cui  qua  ratioue  nieden- 
dum  sit,  ulterius  cogitandum  est. 

Ut  pro  frumento  pecunia  Romcv']  Ita 
major  Jac.  Gronovii  ed.  sed  verisimi- 
liter  operarum  culpa.  Minor  enim 
a.  1078.  prapfert  pro  eo  fnimento,  ut 
est  in  omnibus  prioribus  ;  nisi  quod 
ed.  Sigonii,  quae  post  mortem  ejus 
prodiit  Venet.  1592.  ilidem  prono- 
nien  eo  omittat.  Euuidem  errorem 
postea  adoptarunt  Doujatius  et  Cle- 
ricus;  sed  emendarunt  Hearnius  et 
Crevierius. 

§  3  Equis  CC.ferme  opus  esse]  CC, 
Humerus  JNIanutio  est  suspectus,  ct 
00  reponit;  ut  mtV/f  equis  opus  esse 
Bcribat.  Sigon.  Notas  illas  nunicra* 
les  CC.  et  X  a  librariis  commutari, 


vidimus  ad  xxxv.  35.  §  4.  At  Dou- 
jatius judicat  forte  dncenturutn  nume- 
rum  siiflicere,  (|uia  tanlum  agitiir  de 
equis  ad  priorem  numenim  adjicien- 
dis.  Adde  tantum  agi  de  suppkinen- 
to  equorum  maxime  Numidariim. 

§  5  h  pads  semper  auctor  regis  fue- 
rat]  Scribe  regi.  Sic  enim  Latina 
locutio  postulat.  Sigon,  L.  vii.  c.  23. 
*  Auctor  Patribus  scribeudi  allerius 
exercitus.'  xxiii.  41.  '  Hanno  auctor 
rebellionis  Sardis.'  xlv.2G.  '  Univer- 
sa;  genti  auctores  descisceudi  ab  Ro- 
manis.'  Verum  non  aliter  legunt 
edd.  principes,  et  regis  demum  ope- 
rarum errore  receptum  est  in  Basil. 
1554.  Mox  pro  servnbat  lecendum 
videtur  servarat.  Nam  Pliilippus 
mortuus  non  ani|>liu8  serrabut. 

Quotidie  bis  in  die  foederis  ieti  cum 
liomanis  perlcgendi]  Alterutrum,  vel 
quolidie,  vel  in  die,  abesse  potest  :  in 
quo  niilii  cousentiunt  Dukerus  et  Cre- 
vierius. Forte  autem  delendum  est 
quotidie,  ac  legendum  in  diem  ;  ex  ru- 
jus  interpretatione,  oliin  margin!  ad- 
scripta,  et  postea  in  contcxtum  re- 
cepta,  natum  est  illud  quotidie.  Ita 
XXXI.  29.  '  Natura  enim,  quae  perpe- 
tua  est,  non  mutabilibus  in  dierr.  caus- 
sis,  hostcs  fiunt.'  Posses  etiam  in 
dies,  ut  vocis  dies  litera  ultima  excide- 
rit  ob  initialem  seq.  Vide  ad  iv.  33. 
§  11.  Perpetuam  enim  non  esse  dif- 
fereutiam,  qiiam  inter  in  diem  et  in 
dies  Valla  statuit,  vidimus  ad  xxi.  11. 
§  11.  Et  ita  xxxvm.  3G.  '  Feritas 
inmanium  barbarorum,  incertusque 
in  dies  terror.' 

^  G  Trans/ugit  :  magno  usui  consu- 
lifuit]  Ita  ed.  princeps.  Proxima  et 
sequentes  deilerunt  magnoque  usui. 
Gronovius  demum  a.  IGGo.  omnesque 
postea  recentiores  co|iidani  ejece- 
ruut,  qu<e  tamen  nccessniia  videtur. 
An  igitur  legendum  et  magno  vsui  1 
ut  vocula  et  intercepta  sit  ab  ullimis 
literis  praecedentis.  N'idc  ad  ix.  41. 
§  10.  Mox  §  seq.  perperain  ed.  prin- 
ceps locum,  lautiam  prabtri,  pro  quo 


12244 


l^OTiE   VARIORUM    IN 


proxima  laulia, 

^  8  Tribunus  plebis  eos  violenler  ac- 
cusaret]  Accusarat  perspicue.  Sigon. 
Accusamt  inveni  in  omnibus  edil.  an- 
te Sigonium,  praeterqnam  in  Bas.  a. 
1554.  ubi  neglegentia  operarum  da- 
tum est  accusaret. 

Tribu  quoque  is  mollis,  et  operarius 
/actus  (id  opera  piiblkn  facienda.  Quum 
eis  dimidium  ex  vectigallbus  ejus  anni 
adtributum]  Censores  variis  pnenis 
animadvertisse  in  illos  quos  nota  af- 
ficiebant,  leginius.  Namque  eqiium 
adimebant  quando(|ue,  scilicet  quern 
ei  e  publico  in  bellicos  usus  assigna- 
tnni  iiabebat ;  vel  tribu  movebant, 
hoc  est,  e  honestiore  tribu  in  minus 
honestam  transferebant,  uti  ex  rusti- 
ca  in  urbanam,  vel  ex  rustica  in  rus- 
ticam,  quod  docet  Livius  xlv.  15.  ubi 
de  Claudio  censore.  Nam  in  urba- 
nam tribum  transferri  ignominiosum 
erat,  ut  testatum  reliquit  Plinius 
xviii.  3.  prseterea  in  Ceritum  tabu- 
las  referebant,  hoc  est  suffragio  spo- 
liabant.  Ad  h^c  aerarium  t'aciebant, 
id  est,  (si  Paediano  credimus  [ad  Cic. 
Divin.  c.  3.])  nullum  aliud  civitatis 
jus  relinquebant  in  centuria,  atque 
adeo  in  tribu,  quam  ut  pro  capite  suo 
aes  penderent.  Senatores  etiam  ali- 
quos  notabant,  et  senatu  amovebant. 
H*c  tantum  censoriae  poensp  genera 
ex  historiis  recentiores  adnotarnnt. 
Addimus  nos,  hoc  Livii  loco  moniti, 
sextum  genus,  quod  erat  operarium 
facere  ad  opera  publica  facienda : 
scilicet,  ut  pecunias  solverent  in  ope- 
ra publica  impendendas,  hoc  est,  sol- 
vendas  illis,  quibns  opus  aliquod  pub- 
licum faciendum  locassent  censores. 
Ita  apud  eundem  Livium  legimus  x. 
23.  ex  pecunia  collecta  ex  fomeralo- 
rnm  damnatione  plura  opera  publica 
facta,  ita  et  alia  opera  publica  con- 
fecta  ex  pecunia  multaticia,  a  pecua- 
riis  damnatis  cxacta,  xxxv.  10.  et 
XXXV.  41.  de  mulcta  quoque  fcenera- 
torum  quadrigas  inauratas,  clipeos 
iaauratos  in  Capitolio  positos,  et  por- 


ticm  factam  extra  portam  Tergcml- 
nam.  31.  Dunat.  Legendum  sine  du- 
bio,  tribu  quoque  is  motus,  et  arariusfac- 
tus.  Ad  opera  publica  fac.  quum  eis  dim. 
ex  vect.  ejus  anni  attr.  ex  sett,  a  qucest. 
esset.  Confirmat  banc  emendationetn 
alius  locus,  qui  XL.  51.  habetur,  in 
quo  est,  '  Censores,  &c.  tres  ejecti 
de  senatu:  retinnit  quosdam  Lepi- 
dus  a  collega  praeteritos.  Opera  ex 
pecunia  attributa  divisaque  inter  se 
hapc  confecerunt.'  Ursittus.  Optime 
hunc  locum  Ursinus  restituit :  cujus 
emendationem  non  antea  viros  doctos 
deprehendisse,  mirum  est.  Passim 
Htraque  haec  censorum  poena,  •  tribu 
movere,'  ei '  aerarium  facere,' jungi- 
tur.  Exempla  vide  IV.  24.  lib.  XXIV. 
capp.  18.  43.  et  alibi.  De  ipsa  pcena 
*  aerarium  facere'  vide  ad  xxiv.  18.  § 
6.  Dein  censoribus  '  ad  opera  pub- 
lica facienda  '  pecuniam  adtributam 
fuisse,  patet  ex  illis  quae  notantur  ad 
XL.  46.  §  16. 

§  1 0  £.r  ea  pecunia,  qua;  ipsi  adtri- 
buta  erat]  Ex  hoc  Livii  loco  patet, 
differentiam  illam,  quam  Car.  Sigon. 
de  Antiq.  Jnr.  Provinc.  ii.  8.  statuit 
inter  '  pecuniam  attributam  '  et '  vec- 
tigalem  '  corruere.  Ait  enim,  *  pe- 
cuniam attributam  '  fuisse,  quae  iiau- 
riebatur  ex  lerario;  '  vecligalem  ' 
vero,  quee  ex  vectigallbus  et  tributis 
colligebatur.  At  haec  pecunia  attri- 
buta T.  Sempronio,  ex  vectigallbus 
fuit  collecta;  ergo  non  ex  a-rario, 
quod  ex  ejusdem  Livii  verbis  elici- 
tur,  sic  scribentis :  *  censoribus  dimi- 
dium ex  vectigallbus  ejus  anni  attri- 
butum  ex  senatusconsulto  a  quaesto- 
ribus:  ex  qua  pecunia  attributa  T. 
Sempronius  basilicam  faciendam  cu- 
ravit,  quaepostea  Semproniaappella- 
ta  est.'  Cael.  Rodig.  x.  3.  videtur  in- 
nuere, '  attributam  pecuniam  '  fuisse, 
quae  tributi  nomine  statueretur,  id- 
que  ex  Liv.  xxxix.  44.  scribente  de 
censura  Catonis  aspera  ita  in  omnes 
ordines;  '  ornamenta,  et  vestem  mu- 
liebrem,  vehicula,  et  niancipia  aesti- 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLIV.  CAP.  10*. 


12245 


niarentnr,  et  liis  omnibus  rebus  terni 
in  inillia  a>ris  altribiieientiir.'  Item  i. 
43.  ait,  '  Uiide  eqiiites  aierent  eqiios, 
ex  publica  pccimia  emptos,  viduae 
attribntie,  qnx  bina  millia  seris  in 
aiinos  singulos  pentierent.'  Hiiic 
senientiie  faveie  videtiir  Varro  de 
Ling.  Lat.  iv.  42.  '  Tiibiitiim  dicilur 
a  tribubus,  quod  in  pecunia,  quae  a 
populo  imperata  erat,  tiibutini  a  sin- 
gulis pro  portione  census  exigebatur.' 
Cic.  in  pra>tura  urb.  in  Verr.  i.  13. 
inquit,  '  Ne  diutiiis  teneain  pecu- 
uiani  attributam,  profectns  est  quae- 
stor in  provinciaiii.'  Qiije  verba  ex- 
ponens  Asconius,  '  attributam  pecu- 
niani  '  esse  inquit,  '  qu»  in  niiiitum 
stipendiuni  de  arario  a  tribunis  aera- 
riis  quajstori  annumerabatur.'  Ha?c 
sententia  etsi  specitice  sustineri  pos- 
sit,  tainen  generice  et  in  universa- 
liore  significatione  miiii  magis  proba- 
lur  Budxi  expositio  in  prioribus  An- 
notat.  in  ff.  ex  tit.  de  Offic.  Quwst. 
ubi  pecuniam  attributam  '  assigna- 
tam  '  interpretatur.  Nam  quae  in 
stipendium  militum  assignabatiir, 
'  attributa'  dicebatur  ex  Cic.  et  As- 
con,  locis  adductis  ;  ita  et  quap  equis 
alendis  assignata  erat  ex  viduarum 
censu,  ex  Livio  '  attiibuta  '  appelia- 
ta ;  sic  et  qu<e  magislratibus  in  pro- 
vinciam  proticiscentiljus  assignaba- 
tur, '  attrii)uta  pecunia  '  dicta.  Cic. 
in  Pison.  c.  35.  *  Nonne  sestertium 
centies  et  ortogies,  ex  .Krario  tibi 
attributum,  RomaG  in  quaestti  reli- 
quisti  t"  Idem  Cic.  consul  ad  Cani- 
ninni  scribens  ad  Famil.  n.  17.  in- 
quit,  '  De  dracbuiis  centies  miiie 
nihil  est,  quod  in  isto  genere  cuipiam 
possim  accouimodare :  ouinis  enim 
pecunia  ita  tractatiir,  ut  praeda  a 
praefectis,  qua?  autcm  niilii  attributa 
est,  a  qiiivstore  curetur:'  *  attribue- 
re  '  enim  inter  ceteras  significutiones 
accipitur  pro  assiguare.  Cic.  in  An- 
ton. V.  2.  *  Antoiiins  miiii  pecuniam 
attribuit:'  et  rursus  ix.  7.  '  Uuauti- 
que  locarint,   tantam   pecuniam   re- 


denitori  resolvendani  attribuendam- 
que  curent  :'  et  ad  Attic.  I.  xii.  c.  '29. 
'  I'ueros  attribue  ei,  ([uot  et  quo?  vi« 
debitur :'  et  ad  Q.  I'ratr.  i.  1.  '  Insu- 
\jp,  quic  erant  a  Sylla  Kliodiis  attri« 
butie  :'  et  alibi  pluries.  Quare  hoc 
ill  loco  pecuniam  T.  Sempruiiiu  atlri. 
butum  '  assiguatam  '  intt-rprctandam 
puio,  sicque  omnem  difficultatem  tol- 
li.  M.  Donat. 

JEdes  P.  A/ricani  pone  Vcteres  ad 
Vortiimni  signum]  Signum  Vortumni 
baud  procid  circomaximo  fuissc,  sig- 
nificat  Cic.  Verr.  i.  59.  De  eo  agunt 
Donat.  de  Urbe  Rom.  ii.  15.  et  Nar- 
din.  Kom.  Vet.  v.  5.  Duk.  Douja- 
tius  per  '  Vetercs  '  vcl  intelligit  vc- 
teres 2edes  P.  Scipionis,  vel  vetere? 
curias.  Quod  ad  primam  sententiam 
adtinet,  probandum  erat,  novas  a 
scriptoribus  antiquis  memorari  aedea 
P.  Scipionis,  et  vcteres;  prspterea 
novas  illas  fuisse  pone  veteres  ejus 
aedes.  Quod  ad  alteram,  ea  jam  ante 
placuerat  Lipsio  ad  Taciti  Ann.  xn. 
24.  Is  autem  per  '  veteres  curias  ' 
intelligit  domos  illas  curiales,  quas 
Romulus  unicuique  curiae  tribuit,  ut 
in  iis  homines  cujnsque  curiae,  festis 
dicbus  convenientes  cum  curionibus 
suis,  sacra  facerent,  et  una  epularen- 
tur.  Vide  Dion.  Halic.  Antiq.  ii.93. 
et  Festum  voce  '  Curia.'  Eas  '  vete- 
res '  vocari,  quia,  quum  parum  am- 
plae  a  Romulo  factae  essent,  •  novae ' 
postea  proxime  compituni  Fabricium 
aedificatae  sunt,  docet  Fest.  in  voce 
'  Novap  curiae.'  '  Veterum  '  earum 
meniinprunt  etiani  Varr.  de  Ling. 
Lat.  IV.  37.  et  Tacit,  loc.  laud.  Con- 
tra Donat.  de  Urb.  Rom.  11.27.  per 
'Veteres'  intelligit  tabcrnas.vcl  do- 
mos veteres.  Certe  '  novas  tabernas ' 
memorat  Liv.  in.  48. '  Seducit  tiliani 
ac  nutricem  prope  CloariuEP  ad  Ta- 
bernas, quibus  nunc  Novis  est  no- 
men.'  Idem  etiam  novas  taberna*. 
dictas  argentarias,  distingoit  a  sep- 
tem  tabernis,  quae  postea  quinque 
fuciunt,  XXVI.  27.  '  Eodem  tempor*. 


12246 


NOTvE    VARIORUM    IN 


septem  tabernae,  qnte  postea  qnin- 
que,  et  argentariae,  quae  nunc  novae 
adpellantur,  arsere.'  Decent  aiitem 
Donatus  I.  land,  et  Fam.  Nardin. 
Rom.  Vet.  v.  8.  saepe  apiid  scriptores 
loca  uibis,  quae  '  sub  Novis,'  '  sub 
Veteribus  '  vocant,  inemorari ;  eoriiin 
autem  nomine  verisiniiliter  tabernas 
novas  et  veteres  intelligi. 

Laneasque  et  tabernas  conjunctas  in 
])ublicuin  emit]  Ego  lanienas  puto  scri- 
bendum,  quas  Vano  lanignas  appel- 
lavit,  auctore  Nonio.  Erant  illic  ta- 
bernae quapdam  laniorum^  Turnebus, 
Advers.  xxix.  7.  Lanienasque  praeler 
Tnrnebiim  hie  legeiidum  monnerunt 
etiam  Lipsius  ad  Tacit.  Ann.  xii.  24. 
et  Pighius  in  Annal.  ad  a.  i3i-xxiv. 
p.  374.  Eamdem  vocem  Vaiioni  ii. 
de  Vita  Pop.  Rom.  apud  Nonium 
voce  'Tabernas'  restituendam  exis- 
timat  Scalig.  ad  Catalect.  Virg.  p. 
221.  ubi  olini  legebatur  tabernis  lig- 
neis.  Eamdem  emendationem  taber- 
nis laniejiis  proponit  etiam  Fam.  Nar^ 
din.  Rom.  Vet.  v.  8.  et  lattienas  has 
memorari  docet  ab  eodem  Varr.  apud 
Nonium  in  voce  '  Expulsim,*  et  a 
Plant,  in  Epid.  ir.  2.  15.  Contra  ta- 
bernis lineis  legend um  censet  Aus. 
Popma  ad  Varron.  pag.  591.  tabernis 
lanignis  Turneb.  Adv.  xiv.  19.  et  a 
lanio  '  lanignum  '  pro  ianioniiim  for- 
inari  docet ;  cujus  sententiam  pro- 
bavit  Mercerus  ad  d.  I.  Nonii  voce 
•  Tabernas.'  Quum  autem  Varro  illo 
loco  testetur,  ex  tabcinis  lanienis  ar- 
gentarias  facias  esse,  iiinc  Nardino 
loc.  laud,  ansa  data  est  conjectandi, 
argentarias  iilas  ea  occasione  '  no- 
vas '  dictas  esse  :  de  quo  quid  senti- 
am,  vide  ad  xxvt.  27.  §  2.  Id  autem 
vere  addit,  non  omnes  tabernas  lani- 
enas in  argentarias  conversas  esse. 
Nam,  praeterquam  ex  loco  Varronis 
apud  Nonium  voce' Expulsim,' quern 
laudat,  id  etiam  ex  hoc  loco  constare 
potest;  nbi  adhuc  'tabernae  lanie- 
nae  *  memorantur,  quas  Sempronius 
in  publicum  emit,  ut  in  arcam  earum 


basilicam  construerct ;  qnnm  famen 
jam  din  antea  argentari*  fiiissent,  ut 
constat  ex  loco  Livii  ad  verba  prae- 
cedd.  laudato. 

Cap.  XVII.  §  3  SenatusconsuHum 
Sulpicius  prator  ad  consulem  *  post 
paucos  dies  recitavit,  quibus  ante  diem 
*  in  urbem  venturum]  Foede  corruptus 
locus  est,  et  asterisconotandus.  Sen- 
tentia  est,  praetorem  con.«uli  senatus- 
consultnm  recitasse,  consulem  se  in 
Urbem  ad  certam  diem  venturum,  et 
comitia  habiiurum  edixisse,  paucis- 
que  post  diebus  et  ipsum  maturasse, 
et  comitia  eo  die,  qui  dictus  erat, 
esse  perfecta.  Sic  ix.  37.  »  Profec- 
tique  ad  Fabium  consulem  legati, 
cum  senatusconsultum  tradidissent.* 
Sigon.  Foede  corrnptum  locum  hunc, 
et  asterisco  notandum  censet  Sigo- 
nius ;  sententiam  vero,  praetorem  con- 
suli  senatusconsultum  recitasse  ;  con- 
sulem se  in  urbem  ad  certum  diem 
venturum,  et  comitia  habiturum 
edixisse.  De  mendo  adsentior:  sed 
sententiam  puto,  praetorem  ad  con- 
sulem senatusconsultum  niisisse,  et 
receptas  ab  eo  literas  post  paucos 
dies  in  senatu  recitasse,  quibus  ille 
se  ante  diem  (hie  deest  nnmerus  et 
nomen  mensis)  in  Urbem  venturum 
significabat.  J.  F.  Gronov.  Locum 
non  integrum  esse,  viris  doctis  ad- 
sentior :  plura  tanien  deesse,  quam 
Gronov.  credidit,  colligere  posse  vi- 
deor  ex  verbis  comitia  eo  die,  qui  diclus 
erat,  sunt  perfecta.  In  praecedenlibus 
enim  diei  dicti  nulla  mentio  obcurrit. 
Omnia  igitur  aut  hoc,  ant  simili  mo- 
do  supplenda  judico  :  ad  consulem  [mi- 
sit,  a  quo  receptas  literas  in  seiiatti]  post 
paucos  dies  recitavit,  quibus  [in]  ante 
diem  (numerus  diei  et  notnen  mensis 
hie  cxcidit)  [comitia  edici  jussil:  se 
ante  id  tempus]  in  urbem  venturum. 
Poterat  autem  prsetor  urbanus  in 
diem,  quem  consules  jusserant,  comi- 
tia edicere.  Supra  xxii.  33.  '  Ab 
eodcm  praetore  ex  senatusconsulto 
literae   ad  consules  missae,  ut,  si  iis 


T.    LIVII    IIIST.    LIB.    XLIV.   CAP.   17. 


12247 


videretnr,  alter  eonini  ad  consulcs 
cieandos  Romam  veniret ;  se  in  earn 
diem,  qiiam  jussissent,  coniilia  edic- 
tiiriim.' 

^  4  Septiino  decimo  anno,  postquam 
prima  consul  fuerut]  Quarto  decimo 
sci'ibeiuliiin :  tot  enim  anni  niinie- 
rantur  a  priore  consiilutii  I'aiiili  ad 
I'osterioiem.  Error  ex  notis  mime- 
roriim  emanavit  XIIII,  et  XVII, 
duo  enim  //.  et  V.  nuitala  sunt. 
V rvcterea  primum,  non  phmo,  in  lioc 
geneie  dioenduni  est :  sic  enim  nbi- 
que  alias.  Sigon,  Crevierius  vel  de- 
cimo quarto,  vel,  si  ambo  extremi  an- 
ni uumerentur,  decimo  quinto  legen- 
dnni  putat.  Liviiim  inteidum  ntriim- 
qiie  annum  extiemum,  inteidum 
unum,  interdum  nullnin  numerasse, 
dictum  est  ad  XLii.  10.  ^  5.  Utium 
igitui-  enm  hie  fecisse  statuamus,  ar- 
bitrarium  esse  puto.  Maio  tamen 
Sigonio  adseutiri,  nt  ita  pateat,  quo 
casn  librarius  a  vera  leclione  aber- 
lans  nuuierum  vitiarif.  Vide  pliira 
ad  XXXVII.  22.  §  4.  Quod  vero  pri- 
mum  pro  primo  legat,  de  eo  vide  ad 
V,  16.  §  1. 

§  6  Cn.  Bcebius  Pamphilus]  Tarn- 
philus,  ut  supra.  Sigon.  Vide  ad  lib. 
XXXI,  c.  49.  §  12. 

M.  Ebutius  Helta]  M.  JEbutius  El- 
va,  ut  supra.  Sigonius.  Abulias  per 
diplithongum  scribendum  esse, Sigon. 
monnit  ii.  19.  ^  1.  nbi  vide.  Deinde 
cognomen  Elva  adspirationem  non 
admittere,  dictum  est  ad  iv.  21.  §  10. 

§  7  Cuique  prcetori  classis  venissef] 
Crevierius  evenisset,  vel  obvenisset  le- 
gendum  monet :  ita  enim  nbiqtie  Li- 
vinm  loqni.  Et  sane  evenisset  exliibet 
ed.  Basil.  1554.  pro  quo  Paris.  lo73. 
venisset  revocavit.  Si  alteruiriim,  vel 
evenisset,  vel  obvenisset,  in  Msto  nnico 
fuisse  constaret,  id  onmino  recipien- 
dum censerem.  Nunc  vero,  quum 
primse  edd.  ex  eo  venisset  dederint, 
utrum  aiiquid  mutandum  sit,  vehe- 
menter  dubito.  Certe  'venire'  pro 
evenire  vel  obvenire,  et  apud  Livium, 


ef  apud  alios  scriptores,  obrurrit. 
'Omnia,  quae  deinde  venenint'  in- 
lu»tratur  ix.  12.  §  1,  'si  quid  in  Sam- 
nio  adversi  venisset '  x.  45.  ^  3.  '  cni 
Sicilia  provincia  sorti  venisset '  xxix. 
20.  ^4.  in  Mss.  optimis  h-gi  vidimus. 
'  Ptolema>o  ^gyptus  sorte  venit ' 
dixit  Justin,  xiii.  4  §  10.  quam  Icc- 
tionem  auctoritate  Mstorum,  et  op- 
timorum  exemplis  adversus  alios,  qui 
eienitex  conjectura  reponunt,defen- 
dit  Graevius. 

§  9  Consulibns  Italia  et  JMacedonia] 
Ita  mox  '  C-onsuluni,  /Emilio  Mace- 
donia, Liciuio  Italia  cvenit.'  Italia 
autem  etiam  conipreliendit  Galliam 
Cisalpinam.  Constat  ex  xi.v.  12. 
'  Licinius  profectus  in  Galliam  cir- 
ca Macros  campos  ad  montein  Si- 
ciminam  et  Papiuum  stativa  liabnit.' 
c.  17.  '  C.  Liciuius  Crassus,  collega 
in  consulatu  Panlli,  tum  prorogate 
imperio  provinciani  Galliam  habe- 
bat.'  Et  panllo  post  ibid.  '  Quoniani 
alterum  ex  his  snccedere  C.  Licinio, 
qui  Jegatus  noniinatus  erat,  in  Galli- 
am oporteret.' 

§  10  Consilium,  JEmilio  Macedonia, 
Licinio  Italia  evenit]  Et  qiiidem  sorte 
evenil :  prjpcessit  enim,  '  Designates 
sortiri  plaruit  provincias;  ut,  utri 
INIacedonia  consuli,  cuique  pra'tori 
classis  venisset,  sciretur.'  A  Livio 
igilur  dissentit  Plutarch,  qui  INlace- 
doniam  Paullo  sine  sorte  decrclam 
esse  tradit  in  ej.  vit.  p.  2G0.  KaTeVrTj- 
aav  vnarov  rh  SfvTepov,  ovk  tdcravTfS 
KKripov  yifecrOai,  Kaddirfp  (lw6(t  irepl  rMV 
iirapxi<^f,  a\\'  iKiiv(f>  i\i7](pi(7a.fJLevoi  tov 
MaK(5oviKOv  noXf/xov  rrjv  r]yeiJ.uvtay. 

Prutores,  Cn.  Babius  nrbanam,  L, 
Anicius,  ^-c]  INIodo  pra-cessit  '  (;on- 
sulum,  JEm'xWo  INIaceiJonia,  Licinio 
Italia  evenit.'  Videii  ergo  po^scl, 
etiam  hie  legendum  esse  Prcetorum, 
Cn.  Babio.  Id  vero  tauto  veri.-imi- 
lius  existiiuari  posset,  quia  in  fine 
periodi  suhjiingitnr  '  est  sorlitus;' 
quum,  si  pratores  dixisset,  polios 
scripsibset  sunt  sorliti.    Sed  nihil  mu- 


12-248 


NOTvE   VARIORUM    IN 


to.  Nam  iniqnum  foref,  Livium,  qui 
passim  orationem  omni  niodo  variare 
conatiis  est,  in  eamdeni  loquendi  for- 
miilani  ubique  cogi.  Neque  venim 
est,  Liviiim,  si  viilgatnm  servandiuii 
sit,  potius  sunt  sortiti,  quam  est  sorti- 
tus,  dicere  debuisse.  Supra  iii.  27. 
'  Legiones  ipse  dictator,  magister 
equitum  siios  eqnites  ducit:'  ubi  vi- 
de. Contra  si  prcetorum  reliqnisset, 
attamen  etiam  sunt  sortiti  dicere  po- 
tuisset.  IX.  27.  *  Consulum  Sulpicius 
in  dextro,  Poetelius  in  leevo  coma 
consistunt.' 

Cap.  XVIII.  §  I  Non  segniter  id 
helium  JEmilium  geslurum]  Ita  errore 
operaruni,  quern  Donjatiiis  et  Cieri- 
CU3  secuti  sunt,  edidit  Jac.  Gronov. 
quuin  priores  preEfcrantL.  JEmilium; 
quod  Hearnius  et  Crevierius  restitu- 
erunt. 

Qua  ad  id  helium  pertinere7it,  animo 
agitahal]  Ita  edd.  principes.  Postea 
1573.  Parisiis  vulgatiim  est  animo 
cogitahat,  quod  recentiores  servarunt 
usque  ad  Gronov.  qui  in  prima  ed. 
nott.  ugitahat  restitueiuinm  monuit, 
eamque  lectionem  postea  recepit. 
Supra  XXI.  22.  '  Qiuim,  quidnam  id 
esset,  q\iod  respicere  vetitus  esset, 
agitaret  animo.'  Ita  '  agitare  in  ani- 
mo' XXI.  2.  '  Ut  adparerct,  niajiis 
eum,  quam  quod  gereret,  agitare  in 
animo  bellum  :'  '  mente  agilare  '  vii. 
35.  '  Nunc  quae  mente  agitem,  au- 
dite.'  VIII.  25.  '  Alia  nova  nibii  turn 
animo  tale  agitantibus  accessemnt 
auxilia.'  Cic.  de  Sencct.  c.  12.  *  Ne- 
mini  censebat  fore  diibium,  quin  tain- 
diu,  (linii  ita  gaudcret,  niliil  agitare 
mente  posset.'  Ovid.  Her.  xviii.  54. 
*  Mente  agito  fiirti  tcm|)ora  prima 
mei.'  Justin,  viii.  3.  '  Quasi  omnia, 
quae  agilasset  animo,  ei  licerent:' 
'  agitare  secum  '  Flor.  iv,  2.83.  '  Di- 
citur  in  ilia  perturbationc  et  de  ex- 
tremis agitasse  Sfcum  :'  et  simplici- 
ter  'agilare'  xxv.  36.  '  Circumspi- 
cere  atque  agitare  dux  ccepit,  si  quo 
roodo  posset  vallum  circuminjicere: ' 


ubi  recte  Gronov.  vnlgatam  lectio- 
nem adversus  Sigonium  cogitare,  pro 
agitare,  substituentem  defendit.  Vi- 
de Cortium  ad  Sallusf.  Catil.  c.  20. 
§5. 

§  2  Omnium  primum  a  senatu  petil'\ 
Videtur  legendum  petiit,  quomodo 
etiam  Dnkerus  conjecit.  Vide  ad 
xxxvir.  45.  §  2. 

Nacalihus  copiis  opus  est]  Opus  esset 
aperte  legendum.  Sigon. 

§  3  Quuque  provincia  nostra,  qua  has- 
tium  foref]  Vir  doctus  ad  oram  ed. 
Curionis  emendat  quaque  provincia 
castra  nostra.  Verum  id  demum  in- 
quirere  jubentur  verbis  proximis  : 
'  Utrum  intra  saltus  castra  Romani 
haberent,  an  jam  omnes  angustiae 
exsuperatae,  et  in  aequa  loca  perve- 
nissent.'  Preeterea  nescio  an  satis 
Latine  dicatur  '  qua  provincia  Mace- 
donia?,' quod  Latini  dicerent  '  qua 
parte,'  '  qua  regione  Macedoniae.' 
Nihil  igitur  mutandum:  qua,  scilicet 
parte,  Blacedonia  foret  provincia  nos- 
tra,  qua  furet  liostium,  id  est,  qua  par- 
te foret  in  nostra  potestate,  qua  in 
potestate  lioslinm. 

§  4  Qui  diibii  suspensteque  ex/ortuna 
Jidei]  Neque  hie  viro  docto  ad  mar- 
ginem  ed.  Curionis  suspensique  emen- 
danti  adsentior.  'Esse  suspensae  ex 
fortuna  fidei '  eodem  rnodo  dictum, 
ul  'esse  bonae  fidei'  apud  Suet.  Aug. 
0.  42. 

Quid  ea  aslate  terra  marique  reruni 
gestarum  esset]  Lege  geslum  esset.  J. 
F.  Gronov.  Doujatius  '  qi\id  reriim 
gistarimi '  ex|)onit,  quae  res  gestae. 
Jac.  Perizoniiis  vulgatum  inlustrat 
adscripto  loco  Livii  ex  xxxvii.  23. 
'Extrenio  agniini  loci  nihil  ad  terrani 
relicti  erat.'  Magis  tamen  probo 
Gronovii  emendationem.  Ita  '  nihil 
relictum  esse  virium,'  non  nihil  relic- 
turum,  II.  57.  §  3.  ubi  vide  quae  no- 
tantur. 

§  5  Quos  L.  ALmilio  videretur,  lega- 
ret]  Hoc  Lipsiiis  de  I\Iilit.  Rom.  ii.  2. 
ad  legatos  imperatorum  in  bello  re- 


T.   LIVIl   HIST.    LIB.   XLIV.   CAP.  18. 


12240 


fert.      Sed    de    iis    Iiic   iion    agiliir. 
Vide  c.  20.     Adde  ad  XLiii.  1.  Diilc. 

§  G  Cn.  Domilius  JlHyiobarbusI  Ahe- 
nobarbus,  iit  supra.  Sigon.  Vide  ad 
xxxiv.  42.  §  4. 

Bis  in  exitu  anni  ejus  hipidaliim  esse 
nitnciattim  est;  in  Romano  agro,  simul 
in  Veientibus :  novemdiale  sacruml  Ma- 
nutius  ex  ingeiiio  reponit  scmd.  Si- 
gon.  Possis  nunciatum  est;  in  Ro- 
mano agro  sitnul  et  in  Veientibus.  Ut 
C.  34.  '  Adventu  coiisuiis  siimil  et  ve- 
ris  principio.'  Possis  etiain  iegeie, 
nunciatum  est  in  Romano  agro,  scmel 
in  Veientibus.  J.  F.  Gronov.  Passim 
cognosciniiis,  qiioties  lapidaverit,  to- 
ties  novendiale  sacrum  fuisse.  Uude 
sicut  plus  vice  simplici  nunc  lapida- 
tum  nunciabatiir,  sic  quoque  sacra 
ilia  repetita  esse  dicere  debuit,  et 
voluit.  Immo  et  ipsje  iiteroB  probant 
scripsisse  Livium,  Bis  in  ex.  anni 
ejus  lap.  esse  7iunciatum  est  in  Rom. 
agro,  simul  i?i  Veienti.  Bis  nov.  sacrum 
factum  est.  Jac.  Gronov.  Bis  factum 
sacrum  novemdiale,  etiam  Dodwellus 
existimat  in  Append.  Praelect.  Cam- 
den, p.  C78.  ad  Fragmenta,  quae  fe- 
runtur,  actonim  urbanorum  diurno- 
I'um,  in  qnibus  legitur  ///.  Kal.  Apri- 
leis  lapidibus  pluit  in  Veienti.  Quae 
ibi  vir  cruditissimus  de  prodigiis  pri- 
oris  anni,  a  sequentis  anni  cousulibus 
ante  Latinas  celebratas  espiatis,  dis- 
serit,  probabili  ratione  nituntur.  Sed 
quod  verbis  Actorum  signiticari  pu- 
tat,  pluviam  illam  lapideam  non  iii. 
Kal.  April,  factam,  sed  liunc  ultimum 
diem  novemdialis  sacri  fuisse,  niihi 
non  persuadet.  Nee  facile  cuiquam 
alii,  ni  tailor,  persuadebit,  ///.  Kal. 
A]n\  lapidibus  pluil  in  Veienti,  idem 
esse,  quod  ///.  Kal.  Apr.  fuit  ullimus 
dies  secundi  sacri  nocemdiulis,  quo  pro- 
digium  in  Veienti  factum  cxpiatum  est. 
Nee  ullo  certo  arguuiento  probat, 
haec  novcuulialia  sacra  octo  diebus, 
quod  contendit,  conclusa  fuisse.  U- 
trumqtie  horum  ideo  commentus  est, 
ut  inter  Livium  et  Acta  ilia  aliqua 
Detph.  et  Var.  Clas.  Lie 


ratione  conveniret.  Nam  quiiin  con- 
sulcs  Idibus  Martiis  magistratum  iiii- 
verint  c.  19.  et  TEmilius  statim  post 
Latinas  pridie  Kal.  A|ir.  celebratas  in 
proviuciam  profectns  fiierit  cap.  22. 
non  nisi  sedecim  dies  inter  Idas 
INIartias  et  iii.  Kal.  A|)r.  rclinquun- 
ttu',  quibus  geniina  ilia  sacra  novem- 
dialia  peragi  potuerint.  Ex  liis  rati- 
onibus  primus  dies  priuii  sacri  fue- 
runt  Idus  Martive,  is  ipse,  quo  novi 
consules  inierunt,  postrcmus  xi.  Kal. 
Apr.  idemque  primus  secundi  et  liu> 
jus  postremus  iii.  Kal.  Apr.  Sed 
hacc  omnia  plane  incerta  sunt,  et  ab 
acumine  ingenii  Dodwelliani  excogi- 
tata  ad  tuendam  fidem  Actorum  illo- 
rum.  Qui  ea  pro  genuinis  liabent,  et 
ostendere  conantur,  niliil  in  iis  esse, 
quod  a  moribus  Koniauorum,  et  his- 
toria  temporum,  ad  quae  pertinent, 
abliorreat,  multis  se  difficillimis  nodis 
lm|)licant,  quibus  explicandis  saepe 
ad  levissimas,  interduui  etiam  absur- 
das  conjecturas  confugerc  coguntur. 
Mihi  qiiidem,  quum  duiiiun  suspec- 
tani  liabuissem  illorum  tidcm,  dubita- 
tionem  oninem  de  Iiac  re  exemerunt, 
qua;  M'esselingius  Probab.  ii.  39.  dis- 
putavit,  e  quibus  manifestnm  est,  ea 
ab  aliquo  historije  et  antiquitatis  Ro- 
mans non  quideni  plane  rudi,  nee 
tamen  satis  perito,  conficta  et  pro 
veri .  supposita  esse,  ad  fucnm  f.icien- 
dum  iis,  qui  omnia,  qu*  speciem  ali- 
quam  antiquitatis  pree  se  ferunt,  tarn- 
quauj  ca-lo  missa  ipiKvSfa  Saipa  Qiuv 
suspicere  consuevcrunt.  Duk.  Scmel, 
quod  Manutius  apud  Sigonium  et 
Gronovius  reponcndtnu  censent,  et 
simul  sa?pe  in  Mss.  comnuitari,  vi- 
dimus ad  XXIV.  22.  §  14.  et  ita  in 
Romano  agro,  semel  in  I'dcntibus  po- 
situm  erit  pro  semel  in  Romano  agro, 
semcl  in  Veieniibu?,  eodem  niodo, 
quo  '  virgis  cxdi,  alii  securi  subjici ' 
pro  alii  virgis  cirdi,  alii  securi  subjici, 
de  quo  siiuilibusque  plura  notantur 
ad  III.  37.  ^  8.  Praetcrea  in  Romano 
agro,  in  Veientibus  eodem  orationem 
ius,  34  M 


12250 


NOTiE    VARIORUM    IN 


variandi  studio,  quo  dixit  *  per  Vol- 
scos,  Faleinumque  agriim.'  Vide  ad 
VII.  26.  §  9.  Veiiim  niihi,  aeqiie  ac 
Jac.  Gronovio,  viilgatnm  in  Veie^iti- 
bus  displicet;  at  ob  diversam  ratio- 
nem.  Ipse  eain  reddidit,  quod,  quo- 
ties  lapidasse  nuaciatiiin  erat,  toties 
etiam,  iiovemdiale  sacrnni  fuisse,  nie- 
niorandum  esset.  Id  enim  non  per- 
petiiiini  esse  puto.  Nam  observatur 
qiiidem  xxvii.  37.  non  vero  xxxv.  9. 
nl)i,  licet  '  Aricia*.,  Lannvii  et  in  A- 
ventino  lapidibiis  pliiisset,'  attamen 
simpliciter  tantiim  additnr  '  novem- 
diale  sacrum  factum.'  Sed  manifes- 
tius  XXXVI.  37.  '  Terracinae  et  Ami- 
terni  nunciatura  est  aiiquoties  lapidi- 
bus  pluisse;'  et  tamen  consult!  de- 
cemviri renunciarunt,  'ut  novemdi- 
ale  sacrum  fieret.'  Mihi  vero  in  Vei- 
entibus  displicet,  quia  post  Veios  cap- 
los  et  eversos,  vel  nulla  vel  rara  ad- 
niodum  'Veientium'  mentio  obcur- 
rit,  at  aiiquoties  '  agri  Veientis.'  Ita 
VI.  2.  '  Partem  unam  in  agro  Veiente 
Etruriaj  obposuit.'  Supra  vero  Li- 
vius,  quum  simile  prodigium  in  agro 
Veiente  accidisse  indicare  vellet,  dix- 
it '  Veils  de  ccelo  lapidaverat '  xxvii. 
37.  Ob  banc  igitur  caussam,  vel  Jac. 
Gronovii  emendationem  probo,  vel 
lego  in  Romano  agro  semel,  el  in  Vei- 
enli.  Nuvemdiale  sacrum,  !fc,  in  Veienli 
vel  repetito  ex  praecedenti  t^  cgro, 
qnemadmodum  in  agro  Veiente  liabui- 
inu.=,  et  est  xxvi.  34.  '  Neve  ipsi 
posterive  eorum  uspiam  pararent  lia- 
bercntve,  nisi  in  Veiente,  aut  Sutri- 
no,  Nepesinove  agro  :'  vel  in  Veienti 
simpliciter,  ut  vi.  14.  '  Fundum  in 
Veiente  subjecit  prapconi.'  xi.ii.  2. 
'  In  Veienti  apud  Rementem  lapida- 
tum  :'  apud  Jul.  Obseq.  de  Prodig. 
c.  71.  '  Veienti  lana  (X  arboribus  na- 
ta.'  c.  90.  '  Oleo  et  lacte  in  Veiente 
pluit.'  Ita  '  in  Antiali'  Liv.  xxii.  1. 
§  10.  ubi  vide. 

§  8  Sexaginta  ires  Africanas]  Pli- 
nius  VIII.  17.  docet '  Africanas'  pan- 
theraj  esse,  in  ha:C  verba  de  pantlie- 


ris  scribens:  *  senatusconsulfum  fuit 
vetus,  lie  liceret  Africanas  in  Ilaliam 
advtbere.  Contra  hoc  tulit  ad  po- 
puluni  Cn.  Aufidius  tribunus  plebis, 
permisitque  circensium  gratia  inipor- 
tari.  Primus  autem  Scaurus  eedilitate 
sua  varias  centum  quinquagiiita  uni- 
versas  misit.  Dein  Pompeius  Magnus 
quadringentas  decern,  D.  Augustus 
quadringentas  viginti.'  Sueton.  Ca- 
lig.  c.  18.  inquit,  '  Edidit  et  circen- 
ses  phuimos  a  mane  usque  ad  vespe- 
raui,  interjecta  modo  Africanaruni 
venatione,  modo  Trojae  decursione.' 
Dictae  autem  pantberae  'Africana';' 
eo  quod  in  Africa  frequentes  siiit,  et 
inde  in  Italiam  translatae,quemadmo- 
dum  et  '  ventum  Africanum'  ita  ap- 
pellarunt,  quod  ex  Africa  flare  inci- 
pit.  Horat.  Od.  I.  1.  15. 'Luctantem 
Icariis  fluctibus  Africum.'  Et  '  gal- 
linae  Africame,'  quae  ex  Africa  ad  nos 
convebuntur,  quaruni  meminit  Varro 
de  Re  Rust.  iii.  9.  Vocatae  quoque 
'  pantberae  variae,'  ut  a  Plinio  loco  ci- 
tato, ob  raaculas  quibus  sunt  conspi- 
cuap,  unde  et  '  mensae '  quaedam  '  pan- 
tberinae'  ab  eodem  Plin.  xiii.  15.  Iioc 
est  varietate  ciborum  insignes.  Et 
elegantissime  Plautus  in  Epid.  i.  1. 
15.  scribit,  '  qui  varie  valent,  Capri- 
genum  hominum  non  placet  niilii  ne- 
que  pantberinum  genus.'  Scilicet 
bomines  ingenii  varii  et  inconstantis 
Cicero  semper  'panlberas'  vocavit, 
praesertini  lib.  de  Nat.  Deor.  bis  de 
illis  verba  faciens  i.  31.  et  ii.  50.  Ita 
et  jurisconstilti  1.  2.  D.  ad  legem  A- 
quil.  quamvis  et  apud  eosdem  '  pan- 
tbera  '  genus  retis  sit  et  aucupii,  Ulp. 
1.  11.  D.  de  Act.  empt.  cujus  et  me- 
minit Varro  de  Ling.  Lat.  iv.  p.  'JG. 
iSuidas  quoque  ejusdem  vocabuii  fe- 
cit mentioneui,  licet  illius  siguifica- 
tiim  oiniserit  ex|)licare.  Gra'ci  ani- 
mal Trat'Brip,  rete  Travinpov  dixere,  vo- 
ces di.stinguenies,  sicuti  et  res  ipsae 
sigiiificatae  distinguuntur.  M.  Donat, 
Vide  viros  doctos  ad  Suet.  Calig.  c. 
18.  et  Petron.  Satyr,  c.  35. 


T.    LIVIl    IJIST.    LII5.    XLIV.    CAI'.    19. 


12251 


F.t  quadraginta  zirsos  it  chjiltdnlos 
Itisisse]  Pigliiiis  in  Annnl.  ac'  itiiniiiii 
loi.xxxiv.  p.  37,).  exciiiisse  piitat  iiii- 
iiienim  elepliaiitonini,  qui  circensibiis 
Ills  luscrtint. 

Cap.  XIX.  §  2  Bis  ex  cursu  Dijrra- 
cliium  cjcctos]  Mamiliiis  lo.git  rejeclos. 
Sigon.  Hoc  veibiim  de  naiifragis  dici, 
notavirmis  ad  M.  Senecani  Conliov. 
III.  IG.qiiale  incommodum  hi  iion  stmt 
passi.  Potiiis  ergo  rejeclos.  C;esar 
Gall.  IV.  28,  '  Tanta  tempestas  siibito 
cooita  est,  ut  nulla  eariim  cursuin  te- 
nere  posset,  sed  aliai  codem,  nnde 
erant  profectaj,  reffirentur,  ali«  ad 
infeiioreni  partem  ii)siil«>,  qua!  est 
propitis  solis  occasum,  dejicereiitur.' 
Vide  ad  xxiii.34.  J.  F.  Gron.  Kecte 
notat  Gronov.  'ejici'  proprie  dici  de 
iiaiifragis.  Supra  xxxiii.  41.  '  Inde 
profectuni  eum  fceda  tempestas  ob- 
orta  prope  cum  omni  classe  demer- 
sit :  miiltae  naves  ejecta',  iiuilta?  ita 
liaiistae  mari,  ut  iipino  in  terruni  ena- 
vorit.'  XLiv,  28,  '  Pars  velis  datis  ad 
Cliiuin  naves  ej' cere.'  Vide  Bnrm. 
ad  Petron.  c.  115.  p.  537.  Adsentior 
itaque  eniendantilms  rcjectos.  Qiieni- 
admoduni  enim  'dejici'  dicuntur,  qui 
veheinentia  venti  ac  vi  fliictuiim  a 
cursu,  quern  teuebant,  repelluntur, 
(vide  ad  xxiii.  34.  §  IG.)  ita  '  rejici' 
dicuntur,  qui  eodeni,  unde  solveiaut, 
referunlur.  Cic.  Pliilipp.  i.  3.  '  Re- 
jectus  austro  sum  in  eum  ipsum  lo- 
cum, unde  ronscendcram.'  Tuscul. 
I,  cap.  nit.  '  Sin,  reflaniibus  ventis, 
rejiciemur,  tameu  .eodini  paiillo  tar- 
diiis  referamnr,  necesse  est,'  ad  At- 
tic. XVI.  7.  '  Quuin  a  Leucopetra  pro- 
fectus  stadia  circiter  treccuta  proces- 
sisseni,  rejectus  sum  austro  vehemen- 
ti  ad  eamdem  Lcucopetrani  :'  pro 
Circin.  c.  30.  '  Si  qui  ex  alto,  (piuni 
ad  patriam  accessissct,  tempestate 
siibita  rejectus  optaret,  ut,  quum  es- 
set  a  patria  dejectus,  eo  restituere- 
tur.'  Casar  B.  Gall.  v.  23.  '  Ex  lis' 
navibus,  '  quis  inanes  ex  continente 
ad  euai  remitterentur,  pcrpaucs  lo- 


cum caperenf,  reliquae  fere  omnes  re- 
jicerenliir,' 

§3  Id  fore  intra  periniucos  dies]  Ita 
rccle  Prob,  1535,  et  post  euni  omnes 
cdiderunt.  Male  enim  infrti  per  puu- 
cns  dies  princeps  ed.  '  Infra '  ct  '  in- 
tra' sappissime  conimisceri,  vidimus 
ad  xxxiv.  50.  ^  3. 

§  4  Ne  quid  profeclionem  suain  tene- 
ret]  lla  constauter  lypis  desrripti  us- 
que ad  ultimam  Gruteri  ed.  quae  per- 
peram  dedit  retineret.  Monuit  id  Gro- 
nov. ad  xxxii.  9.  ^  1.  et  priori  ed. 
nott.  ad  li.  loc.  De  verbo  'tenere' 
hoc  sensu  vide  ad  d.  1.  lib.  xxxii. 

Pridie  Idus  Aprilis  Lalinis  esse  con- 
stitutam  diem]  Paulo  post  autem  c. 
22,  ait,  Latinas  fiiisse  pridie  K.  Apri- 
lis ;  sic  euini  inquit:  '  Ab  liac  con- 
cione  Latinis,  quie  pridie  Kal.  Aprilis 
luerunt,  in  nionte  sacrificio  rite  per- 
petrafo.'  Aiit  ergo  menduni  est,  aiit 
diem  Latinis  ()repiulit.  Sigun.  Pridie 
Kidendas  Apr.  ex  cap.  22.  et  ex  Prag- 
mentis  Artorum  corriguut  Pigliius  in 
Anual.  ad  an.  laLXXxv.  pag,  377.  et 
Dodwell,  in  Append.  Praelect,  Cam- 
den, p.  G&2.  Si  non  habuisseut  auc- 
torilateui  Actorum  illorum,  non  ma- 
jor lalio  fuissct  liic  pro  pridie  Idus 
emendandi  pridie  Ktiletidas,  quam  c. 
22.  pro  pridie  Kal.  scribendi  pridie 
Idus.  Nam  nullo  argumento  ex  Li- 
vio  ipso  ostendi  potest,  uter  locus 
corruptus  sit.  Sed  quia  Acta  tes- 
tantur  Latinas  pridie  Kal.  April,  fu- 
issp,  non  dubitarunt  viri  doctissimi, 
quin  c,  22,  recte  pridie  K(d.  hie  per- 
peram  pridie  Idus  scriptuui  sit.  Nee 
potuerunt  aliter,  quum  Pragmenta  il- 
ia pro  cerlissimae  lidei  mouumento 
Antiqiiitatis  liaberent,  Sed  si  vera 
sunt,  qu*  in  iis  leguntur,  auclori  eo- 
rum,  quod  eliaui  AVcsseliugius  atti- 
git,  non  o|>tiu)e  cum  Livio  convenit. 
Nam  si  Liviiis  hie,  quod  illi  volunr, 
scripsit,  ;>ri(/if  KaUndas  Ajuitis  Latinis 
esse  conslitutain  diem,  cousecpiens  est 
Pauilum  et  Octavium  non  ante  dieiu 
111.  Non.  April,  id  Cii,  non  ante  per- 


12252 


NOT^   VARIORUM   IN 


petratum  in  montc  sacrificinm  Lati- 
iiarum,  cni  turn  qiiatiior  dies,  ut  no- 
tiiin  est,  impenilebantur,  in  provin- 
ciam  exile  potuisse.  Neqiie  enini 
queniqiiam  fiitunim  puto,  qui  non  sit 
judicaturus  his  verbis,  sive  pridie  Idus, 
sive  pridie  Kalendas  Aprilis  Latinis  esse 
constitittam  diem  scripsit  Livius,  pri- 
niiim  diem  Imjiis  sacri,  et  iis,  quae  cap. 
22.  legnntur,  consiilem  et  prffitorem 
Cn.  Octaviiim  '  Latinis,  quae  pridie 
Kalendas  Aprilis  fuernnt,  in  monte 
sacrificio  rite  jjerpelrato,  protinns  in- 
de  in  RIacedoniam  profectos,'  ulti- 
niiim  designari.  Sed  si  Actis  credl- 
niiis,  Paiillus  et  Octavins*  Kalendis 
Aprilis,' qui,  si  pridie  Kalendas  Apri- 
lis Latinis  esse  '  constitutam  diem,' 
de  prinio  eoriim  die  dictnm  est,  se- 
cundiis  dies  Latinarum  erat,  nondnm 
perfecto  solenni,  '  paludati  egressi 
sunt  urbe  in  provinciani  Macedoni- 
an!.' Hoc  si  considerassent  Pighius 
et  Dodwellus,  facile  animadvertis- 
sent,  si  liie  legatur  pridie  Kal.  Apri- 
lis, Liviiim  non  alia  ratione  cum  Ac- 
tis in  concordiani  posse  redigi,  quam 
lit  primtmi  conarentur  oslendere,  ver- 
ba Livii  de  '  die  '  Latinis  '  constituta' 
de  postremo  die  earum  accipi  posse: 
deinde,  si  id  non  possent,  docerent, 
magistratus  Romanos  non  coactos  fu- 
is^e  totos  quatiior  dies  linic  sacro  in- 
teresse,  sed  religione  illius  defunctos 
fiiisse,  si  ei  vel  uno  die  operam  dedis- 
sent ;  et  quod  Livius  cap.  22.  dicit, 
Paulluin  et  Octavium  '  sacrificio  '  in 
nionte  rite  '  perpetrate'  in  provinci- 
am  profectos  fuisse,  non  necesse  esse 
de  ultimo  die  sacri  accipi:  in  quibus 
eos  non  parum  laboraturos  fuisse  ar- 
bitror.  Qui  nobis  hoc  non  auro  con- 
tra, si  Dis  placet,  carum  monumen- 
tum  concinnavit,  videtur  verba  Livii 
hoc  cap.  '  Latinis  esse  constitutam 
diem,'  et  c,  22.  '  Latinis,  quae  pridie 
Kalendas  Aprilis  fuerunt,'  de  postre- 
mo die  earum  intellexissc  ;  quorum 
neutrum  rationem  habet.  Utrum  au- 
tern  hie  pridie  Kalendas,  an  cap.  22. 


pridie  Idus  legendum  sit,  non  possnm 
decernere ;  quia,  ut  dixi,  neque  pro 
hac,  neque  pro  ilia  scriptura  uUum  ar- 
gtmientum  e  Livio  peti  potest.  Frag- 
menti  Actorum  nulla  est  apud  me 
anctoritas,  nee  quidquam  aliud  ex  eo 
probari  potest,  quam  auctorem  illius 
c.  22.  legisse  pridie  Kalendas  Aprilis. 
Duk.  Alterutrum  locum,  vel  liunc, 
nbi  pridie  Idus  Aprilis,  vel  ilium  c. 
22.  ubi  pridie  Kalendas  Aprilis  legitur, 
mendosum  esse,  ut  vero,  nter  eorura 
emendandus  sit,  definiamus,  anceps 
esse,  viris  doctis  consentire  malo, 
quam  cum  Sigonio  statuere,  consules 
diem  Latinis  praetulisse.  Id  enim  si 
factum  fuisset,  spque  Livius  monuis- 
set,  ac  fecit  antea  de  triumpho  M. 
Fulvii  XXXIX.  5.  Ceterum ;)ri(iie/(ius, 
vel  pridie  Kalendas  Apriles,  non  Apri- 
lis, legendum  arbitror.  Ita  enim  Li- 
vius ubique  loquitur  his  posterioribus 
historiarum  superstitibus  libris,  ex- 
cepto  uno  vel  altero  loco,  ubi  id  a 
mala  nianu  mutatum  esse  videtur. 
Vide  ad  iv.  37.  §  3. 

^  6  Sacrificio  rite  perfecto,  primi  Alex- 
andrini,  Icgati]  '  Sacrificium  '  hie  non 
Latinarum  intelligit,  sed  solcnne  sa- 
crum, quod  consules  suscipiebant  in- 
euntes,  antequam  de  repnblica  refer- 
rent  ant  agerent;  at  paulo  ante  cum 
dixit,  '  sacrificio  rite  perfecto  se  et 
Cn.  Octavium,  simul  senatus  censuis- 
set,  exituros  esse,'  solenne  Latina- 
rum intelligit.  Sigon.  Dodwellus  loco 
laud,  nee  sacrum  a  consulibus  magis- 
tratum  ineuntibus  factum,  nee  sacri- 
ficium Latinarum,  sed  sacrificium  pri- 
mi diei  Quinquatrium,  intelligi  ex  eo 
colligit,  quod  legati  Romani  cap.  20. 
Quinquatribus  ultimis  ex  Macedonia 
Romam  rediisse  dicuntur.  Ex  ejus 
sententia  sacrificium,  de  quo  hie  Li- 
vius agit,  primo  die  Quinquatrium 
rite  perfectum,  legati  /Egyptii  auditi, 
et  senatusconsultum  do  legatis  ad  re- 
ges  mittendis  factum  est;  ()ui  quarto 
die  Quinquatrium  cum  Alexandrinis 
profecti  sunt.    Haec  omnia  uon  aque 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   20. 


12253 


certa  sunt;  seel  veriim  esse  piito,  T^i-. 
viiiin  liic  lion  loqui  de  sacro  Latiiia- 
rum.  Duk. 

§  9  Ohsidione  ipsam  Ale.randriam  ter- 
rebat]  Itarecteeil.  princeps.  At  iiiox 
Froben.  1535.  siibslitiiit  ieweid*,  prono 
ac  facili  opcrarnm  enore ;  queni  eti- 
am  a  librariis  commissiiin  esse,  vidi- 
mus ad  xxiii.  1.  §  10.  Licet  antem 
in  ilia  lectione  vix  sanvis  sensiis  ad- 
pareat,  piitiduni  tanien  peccatnni  pa- 
tienter  tulenint  secuti  editores  usque 
ad  Gronov.  qui  in  priori  ed.  nott. 
terrehat  revocandum  dociiit,  et  poslea 
etiam  contextui  restituit,  quauivis  ip- 
sam adiiotalionem  omiserit. 

§  10  Orahaul  senalum,  ut  opem,  &{c. 
ferret]  Fervent  omnes  edd.  usque  ad 
ultimani  Gruteri,  vulgati  aiictoreni. 
Priscam  lectionein  Livio  reddidi,  qui 
voceni  senatus  tamquani  conlectivam 
cum  verbo  piurali  construere  soiitns 
est.  Vide  qua-  iiotantur  ad  iv.  58.  §  4. 
Ita  mox  addit  'si  iegatos  misissent,' 
scilicet  senatus,  cui  soli  jus  mitten- 
di  legates  competebat,  et  '  Quod  si 
cunctentur  facere.' 

§  11  Abscessurus  a  masnibus  Alexan- 
dria;] Ita  demuin  Vascos.  at  siiperio- 
res  Alexandvete  ;  quae  oMliograpliia 
sappins  in  his  posterioribus  libris  a 
primis  editoribus  exhibetur.  Exem- 
pla  vide  lib.  XLv.  cap.  10.  11.  et  33. 
quibus  omnibus  locis  recentiores,  ut 
etiam  hoc  loco,  literam  e  syllabae  pe- 
nultimse  in  i  mutarunt.  Eamdeni 
scripturam  non  tantum  in  liac  voce, 
sed  et  aliarum  urbium  nominibus, 
qucE  apud  Graecos  in  penultima  sylla- 
ba  €i  liabent,  optimos  codd.  servare, 
vidimus  ad  xxxi.  45.  §  3. 

§  13  C.  Pojiillium  Lfenalem,  et  C. 
Decimuim,  C.  Hoslilium]  Scribe  Lce- 
natcm,  C.  Decimium,  et  C.  HostUiitm. 
Sic  enim  loquitur  paullo  post  in  iis- 
dem  legatis  nominaiidis.  Sii;on.  Lec- 
tio quae  Sigouio  non  sine  caussa  dis- 
plicuil,  demum  obvia  fuit  in  ed.  Ba- 
sil, a.  1554.  Ei  sc  medcri  credebat 
copulam  trajiciendo  ante  ultimilega- 


ti  nomen.  At,  si  priores  cdd.  inspi- 
cere  operee  dnxisset,  deprelicndere 
potuisset,  legendum  esse  et  C.  Deci' 
mium,  et  C.  Iloslilium  ;  quod  rectere- 
ceperuiit  Paris,  a.  1573.  Quod  au- 
tem  ad  locum  paullo  post,  in  quo 
Livium,  eosdem  legates  neminantem, 
sic  loqui  Sigenius  testatur,  innuere 
videtur  eum,  qui  c.  29.  ebcurrit  :  ita 
quidem  tempore  Sigonii  ibi  edebatur, 
sed  et  primae  edd.  et  recentiores  nunc 
itidenr  legunt  Legati  liomani  C.  Po- 
pilliiis,  et  C.  Decimius,  et  C.  Ilostitius. 
Ceteruni  C.  Hestiliimi  filium  fuisse 
C  Tubuli,  qui  a.  laxLiv.  praetor  fuit, 
cenjicit  Pigliius  in  Annal.  ad  annum 
lOLXXXiii.  p.  370.  quin  etiam  ipsura 
quoque  praetorem  fuisse  statuit  bien- 
nio  ante,  A.  Hostilie  Mancino,  et  A. 
Atilio  Serrano  censnlibus,  cujus  anni 
comitia  in  Livio  lib.  xlui.  post  cap. 
3.  perierunt  :  non  enim  verisiaiile 
videri,  C.  Hostilium,  nisi  co  honore 
functum,  tam  speciosae  legalioui  de- 
putatnm,  ac  collegis  Popillio  consu- 
lari,  et  Decimio  praetorio  adjunctum 
fuisse.  At  argumentum  pro  praetura 
C.  Hostilii  admodum  infirmum  est. 
Senatus  enim  plerumque  observare 
solebat,  ut  v\  tribus  legatis,  ques  ad 
res  socioruiH  ac  regum  fcederatorum 
inspiciendas  mittebant,  unus  esset 
consularis,  alter  praetorius,  tertius 
qui  neque  consulafu,  neque  pra-tura 
functus  erat.  Vide  ad  xxxi.  2.  ^  3 
Inde  igitur  potius  efficiendum  vide- 
tur C.  Hostilium  lioc  tempore  nou- 
dum  pra-turam  gessisse,  et  pro  Hos- 
tilio  illo  alium  quarendum  esse,  qui 
ante  biennium  iiunc  lionorem  ebti- 
nuit. 

Cap.  XX.  §  1  Quin(iua(ribus  idtimis 
adeo  exspeclati  venerunl^  A'ulgatissi- 
mum  est,  Quinquatria  fuisse  festa, 
qua  iNIinervae  sen  Paliadi  fiebant, 
ita  appcllata,  quod  per  quincpie  dies 
post  Idus,  qui  inter  alros  connume- 
rabantur,  fiebant,  uti  Ovidius  Fast, 
lit.  p.  809.  '  Una  dies  media  est,  et 
fiiint  sacra  Minerva?,  Nomina  qux  a 


12254 


NOTiE    VARIORUM    IN 


jnnctis  qninque  diebus  liabent.'  Et 
Vairo  de  Ling.  Lat.  v.  p.  47.  docet 
Qiiinqiiatria  tnisse  festa  jNIinervas  sa- 
cra per  qninque  dies  ab  Idibiis.  Gell. 
II.  21.  '  Qnod  quinquatrns,'  iiiquit, 
'  dicimns,  qnod  qninque  ab  Idibns 
dieriim  nnnierns  sit,  atrns  niliil  signi- 
ficet.'  Porphyrion,  enarrans  ilind  Ho- 
ratii  Ep.  ii.  2.  vs.  197.  '  At  potins 
puer,  ut  festis  qninqnatribus  olim,' 
scribit,  qninqnatrus  a  qninque  die- 
bus  dici,  qui  dies  ad  f'erias  Minervae 
pertinent,  propterea  quod  festae  so- 
lemnitates  ejusdem  Devp  perbocspa- 
tium  celebrabantnr.  Cic.  in  Episf. 
ad  Fam.  xii.  25.  '  Qninqnatribus  egi 
causam  tnam,  non  invita  Minerva.' 
Et  rnrsus  ii.  12. '  Ita  tumultnosa^  con- 
ciones,  ita  molestac  Quinquatriis  af- 
ferebantur.'  Domitiannm  iniperato- 
rem  Qninquatria  qnotannis  I\Iinerv£e 
celebrasse  solemnia  in  nionte  Aibano, 
ita  ut  et  coilegiuni  ad  niagisleriuni 
earuni  institneret,  testis  est  Sueto- 
nius in  illo  c.  4.  Qnod  etiam  insigni- 
ter  describit  Jnvenaiis  Sat.  ir.  tani 
liber  et  verax,  quam  contra  vani  et 
adulatores  Fapinins  et  Martialis.  Ne- 
ro, Agrippina;  mafri  strnens  insidi- 
as,  eaui  Haias  evocavit  ad  solemnia 
Qninquatrium  simul  celebranda,  ut 
docet  Suet.  c.  31.  Errant  sane  toto 
coelo,  ut  aiunt,  qui  qninquatrnm  diem 
unum  solnmmodo  fuisse  festnm  ex 
Varrone  existimauf,  scribente  de 
Ling.  Lat.  ii.  qninquatniin  diem  u- 
num  festnm  sic  appeilari,  quod  erat 
post  diem  quintum  Idus  Martii  ; 
quam  sententiam  et  scquutus  est  Be- 
roaldus  in  comm.  loci  citati,  qui  ta- 
men  una  cum  aliis  ejusdem  o|)inioni8 
facile  erroris  convincitur.  Nam  Sue- 
ton,  in  Aug.  c.  71.  scribit :  '  Nos,  mi 
Tiberi,  Quinquatrns  satis  jncunde 
egimus,  lusinius  enim  peromncs  dies, 
forumqiie  aleatorium  calefecimns.' 
Prseterea  Livins  xx vi.  27.  sic  babet : 
'  Interrupit  bos  sermones  nocte,  qu?e 
pridie  Quinquatrns  fnit,  pinribus  si- 
Biul  locis  circa  forum  incendium  or* 


U\m  : '  quo  loco  pridie  Quinquatrus 
inicrpretandnm  non  dniiito  '  prioreni 
ex  Quinquatriis  diem.'  Sic  et  apnd 
Cic.  ad  Attic,  ix.  13.  '  Fnit  enim  pri- 
die Quinquatrns  egregia  tempestas, 
qua  ilium  usum  puto.'  Geliius  nam- 
que  X-  24.  putat  dictum  pridie,  quasi 
prjstini,  id  est,  priore  die.  Sed  de 
re  liac  clarins  Ovidius  Fast.  ill.  vs. 
809.  '  Sunt  sacra  Winervap,  Nomina 
qnas  a  junctis  qninque  diebus  Iiabent. 
Sanguine  prima  vacat,  nee  fas  con- 
currere  ferro ;  Caussa,  quod  est  illo 
nata  Minerva  die.  Altera  tresqne 
super  strata  celebrantur  arena,  Ensi- 
bus  exsertis  bellica  laeta  Dea  est.' 
Ex  bis  quae  a  Livio  sunt  dicta  '  ulti- 
ma Qninquatria,'  facile  colligimus, 
non  idtinium  qninquatrium,  diem  vi- 
delicet quintum,  inteliigere,  liapc  illi- 
us  verba  clare  demonstrant :  '  Legati 
ex  Macedonia  qninqnatribus  ultimis 
adeo  exspectati  venernnt,  ut,  nisi 
vesper  asset,  exlemplo  senatum  vo- 
catuii  consulcs  fuerint.  Postero  die 
senatus  fuit,  legatique  auditi  sunt.' 
Hnnc  genuinnm  sensum  verborum 
Livii  esse  etsi  arbitror,  niliiloniitius 
et  aliam  espositionem  alVerre  lihet 
bujusmodi.  Habenius  ex  Festo  Poni- 
peio  lib.  XI.  Vdce  '  Minnscnla  '  Qnin- 
quatria proprie  IMinervfe  feMum  fu- 
isse post  Idus  Martias,  aliud  vero 
festum  Qninquatrium  post  Idus  Jn- 
nias,  quae  vocal)aninr  'Quinquatrns 
minuscnlip,'  sen  '  minores,'  et  erat 
festnm  tibicinum,  qui  colei)ant  Mi- 
nervani.  Hinc  Ovid.  Fast.  vr.  651. 
'  Et  jam  Quinquatrns  jnbeor  narrare 
minores.  Hue  ades  o  creptis,  flava 
Minerva,  meis.  Cur  vagus  incedit 
tota  tibicen  in  urbe.  Quid  sibi  per- 
soniie,  quid  toga  longa  volnnt?'  Ita- 
que  'ultima  Qninquatria'  interpre- 
tari  possumus  baec  minora  vocata, 
quaj  postremo  tempore  celebraban- 
tnr, mcnse  scilicet  Junio  ad  difteren- 
ti^m  priorum,  (|nibns  proprie  coleba- 
tur  Minerva  mense  Martio;  utramli- 
bet  accipiat  lector  expositionem.  M. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.   CAP.   20. 


12255 


Dovat.  Posteriorem  illam  expositio- 
neni  veram  noii  esse,  (juisque  spoiite 
videre  potest.  Rediermit  enim  legati 
ex  Macedonia  ante  celebralas  Lati- 
nas,  qujB  edictiK  erant  in  piidie  Idiis 
Apiilis.  Ergo  '  qninqnatria  ultima,' 
qiiibtis  advenernnt,  de  quinqnalril)HS 
niiniiscnlis  niense  Jnnio  celebratis 
accipi  neqneiint;  sed  indicatur  nlii- 
nms  dies  quinquatiiiun,  qui  incidit  in 
IX.  Kal.  Apriies.  Nee  niplioris  notas 
est,  quod  pridie  Quinquatrus  apud 
Cic.  ad  Alt.  ix.  13.  exponat  priorem 
ex  qninquatrlis  diem.  An  ergo  '  pri- 
die Kalendas,'  'Nonas,'  'Idus'  no- 
tant  priorem  ex  Kalendis,  Nonis, 
Idibus  diem?  Tirones  norunt,  qnum 
piiilie  Gellins  dictum  testetur  quasi 
die  piistini  sen  pristino,  id  est,  priore, 
etiam  pridie  Quinquatrus  dici  quasi 
die  priore  ante  Quinquatrus,  ut '  pri- 
die Kalendas'  est  die  priore  ante 
Kalendas.  De  quinquatribus  vide 
Malaspin.  ad  d.  1.  Ciceronis. 

^  2  /t  nunciiitit]  Vir  doctus  lege- 
bat  nunciarunt,  vei  nuneiabant,  ut  in 
fine  capitis  repetitur. 

§  3  Pieriam,  quoprocessit^regemie- 
nere'l  Latiniis  sermo  quo  processisset. 
J.  F.  Gron.  Non  aliter  edd.  omnes 
usque  ad  Fraucof.  a.  1578,  ex  qua 
processit  perperani  propagatum  est 
per  recentiores  usque  ad  Gronovi- 
ura. 

§  4  In  otio  militem  ali,  nee  plus, 
<]U(tin  VI.  frumentum  habere]  Suspicor 
legend  uni  esse,  nee  phis,  quam  sex  die- 
ruinfrumentuni,  habere  :  siquidem  jam 
liienis  exacta  erat,  in  qnain  conimea- 
tus  parati  fuerant  a  prat-tore.  Jam 
enim  consulatum  inierat  I'aullus  Idi- 
bus Martiis;  omnia  autem  imniinuunt 
legati.  Sigon.  Utut  omnia  niinnant 
legati,  vix  tanien  verisiniile  videtur, 
adco  parum  commeatibus  pros|>ectum 
esse,  nt  circa  finem  Fel)iuarii,  vel 
initinni  Martii  tantum  sex  diernm 
friinientuni  superfuerit,  Displicet  igi- 
tur  illiui  dierum  a  Sigonio  inteiposi- 
tum  ;  nee  tamen,  quid  sul)stituendiim 
sit,  video.    Adscitam  igitur  vocem 


iterum  ejiciens  locum  asterisco  nota- 
vi.  Forte  legati  rcnimciarunl  nume- 
runi  niodiorum  frumenti  in  borreis 
repositi.  Is  vero  quiintus  fnerit,non 
nisi  ope  cod.  integrioris  restitui  po- 
test, Insupcr  Jac,  Perizon.  in  mar- 
gine  Livii  emendabat  in  olio  militem 
vix  ali:  qua  emendatione  opus  non 
esse  videtur.  Militem  enim  in  otio 
alcre  consuli  necesse  erat,  quia  biems 
aspera  rebus  gerendis  intervenerat, 
nee  tamen  plus  quam  sex  *  *  frnmen- 
tum  babebat. 

^  5  Si  Sp.  Claudia  circa  Lychnidnm'} 
Ita  major  Jac.  Gronovii  ed,  sed  sine 
diibio  0()erarum  spbalmate;  minor 
enim  recte  Ap.  Claudia,  ut  precferunt 
antiquiores.  Et  tamen  nianifestum 
hunc  errorem  servant  Doujalius  et 
Clericus. 

Potuisse  ancipili  hello  distinere  re- 
g"<fm]  Lege  distineri.  J.  F.  Gron,  Gro- 
novii conjecturam  receperunt  Cleri- 
cus et  Crevierius,  vernm  ille  nonmo- 
nito  lectore.  Contra  Doiijatius  vul- 
gatum  recte  tuctur.  Si  Ap.  Claudio 
satis  validns  excrcitus  fuissct,  potu- 
isse eumdeni  ilium  Ap.Claudium  dis- 
tinere regem  ancipiti  bello. 

§  7  Eumenem  classemque  ejus,  tam- 
quam  vento  adlatas  naves,  sine  caussa  et 
tenisse,  et  abisse]  Videtur  significarr, 
classem  illam,  qnum  sociis  opem  non 
tnlerit,  parvoqne  temporis  spatio  il- 
lic  nianserit,  videri  potuisse  non 
consilio  eo  venisse,  sed  (empestate 
dt'latam  fuisse.  Naves  enim,  quum 
vi  ventoruni  aliquo  adpelluntur,  sta- 
tim  cessantibus  illis  abeunt.  Victo- 
rius,  Var.  Lect.  xvii.  22.  Verba  Li- 
vii recte  quidem  explicantnr  a  Vic- 
torio,  et  favet  Cic.  in  Lncullo  c.  3.  nbi 
ait,  '  Et  ad  quamcumque  sunt  dis- 
ciplinau),  quasi  tcmpestate,  delati, 
tamquam  ad  saxum  adhsrescunt.' 
Sed  puto  ego  in  illis  verbis  pusillum 
quoddam  mendum  latere,  quod  ta- 
men pulcberrimam  collationeni,  qua 
nti  voluit  Livins,  mirifice  depravat : 
idque  satis  constare  potest,  quia  hu- 
jusmodi  irapafioKal  sive  ^iKdvfs,  ut  eas 


12256 


NOTiE    VARIORUM    IN 


appellatDemelr.  Plial.  consueveriint 
siimi  a  re  diversa,  proxima  tamen  na- 
turae illiiis,  quae  explicatur.  Sed  e- 
Him  Livius  eo  sermone  uon  discesse- 
rit  ah  appulsu  navium  ad  alic|ueni 
portuin :  discesserit  aulem,  quod 
maxinie,  ut  videtur,  opoitet,  si  lega- 
iiius  ares  avrl  rod  naves.  Omnes  au- 
tem  norunt,  globos  ceitarum  avium 
aliquo  feni  quandoque  consuevisse 
jmpetu  ventoruu),  quae  postinodum, 
vento  illo  cessante,  statini  ab  illis  lo- 
cis,  ad  qua;  foituito  delatae  fiierunt, 
recedunt.  Atque  hac  simlHtudo  plu- 
rinium  sane  valet  ad  ostendenduui  et 
quasi  ante  ociilos  coUocanduni  id, 
quod  hie  Livius  nionstiare  in  aninio 
liabebat.  Juvat  banc  meam  conjec- 
turam,  quod  legitur  apud  Stial).  v. 
221.  Kal  01  Ti]v  'ArBiSa  ffvyypml/auTfs 
IcTTopovcri  irtpl  rav  UeXaffyuiv,  ws  koX 
'Adrivpa-i  yepofievwv  tSiv  XliKaaySiV  5ia 
Se  T^  TT^avfiras  elpai  Kal  SiKrjv  upuewfiiri- 
(ponau  i<p'  ovs  tTvxe  rSnovs,  TleAapyvvs 
vnh  Twv  'Attikuiv  K\T]drjvuf  atque  ad- 
huc  niagis  paiticulatim  de  Aloyoui- 
bus  fortasse  intelligi  potest  ob  id, 
quod  de  eis  scriptuui  reliipiit  Aristo- 
tel.  lib.  de  Histor,  v.  9.  ad  liunc  mo- 
dum  :  ndvTuv  Se  cnraviwTaTov  ISuu  a\- 
KvSuas  iffTi'  o'XfS^i'  yap  nepl  IIAeiaSos 
dvffiv  Kal  rponas  6puTai  ix6vov,  Kal  iv 
TOis  v(p6pixoi5  TrpuTOV,  '6(xov  TrepuTTTafievr] 
Trepl  rh  ir\o1ov  a.(pavi^eTai  evdvs'  5ih  kuI 
STTjcri'xopos  Tovrov  rb;'  Tp6irov  ffj.vr]adr) 
TTfpi  auTTJs.  Simile  peccatum  visitur 
in  codd.  Apulcii  Metam.  v.  pag.  1G7. 
ed.  Elm.  '  Protinus  tanti  niali  confi- 
nium  sibi  ctiani  exiinie  metuentes, 
flatus  alilis  impulsii  solito  porrectae 
super  scopulum  iiico  pernici  se  fuga 
proripiunt:  statiuiqiieconscensis  na- 
vibus  ajjeuut :'  ubi  fortasse  legendura 
est  avibus:  quomodo  etiam  non  niulto 
post  p.  108.  'avcni.  Quasi  de  nioite 
parentis  aliquid  comperissct,  statim 
navem  adscendit,  et  ad  ilium  scopu- 
lum j)rotinus  pergit.'  Vernmtamen 
nihil  nimis  affirmo.  li.  Titius,  Locor. 
Controv.  xx.  13.  Hrencinannus,  qui 
exceipta  ex  ineditis  R.  Tilii  libris 


mecum  communicavit,  ad  marginem 
adnotarat,  Salvinium  niiiil  in  Livio 
mutandum  censere  ;  eique  ates  lon- 
gius  petitum,  simplicius  ac  verius  na- 
ves videri.  Ceterum  '  Eumeneni '  hie 
et  fere  semper  hoc  libro,  interdum 
etiam  supra  et  libro  seq.  unicus  cod. 
prajfert,  sed  inperitia  librarii  :  qui, 
Grapcae  linguae  rudis,  se  ita  casum 
quartum  more  Graecorum  exprimere 
credidit. 

Sicut  omtiia  de  Eurnene  dubia,  Allah] 
Excidit  particula,  ita  Attali  egregit 
cmistantemjidem  minciabant.  J.  F.  Gro- 
nov. 

Cap.  xxr.  §  2  Ut  in  octo  legiones  jta- 
rem  numerum  tribunorum  consules  et  po- 
j)ulus  crearenti  Vide  Lipsium  Milit. 
Rom.  II.  9.  Duk.  Ed.  princeps  Uti 
octo  legiones.  Frobenius  deinde  1535. 
dedit  Ut  in  octo.  Posses  etiam  Uti 
in  octo,  ut  praepositio  T  sive  in  elisa  sit 
a  vocis  pra?ced.litera  extrema.  Vide 
ad  xxxvu.  41.  ^  8.  Praeterea  etiana 
crearet  ed.  prima  ;  proquoeademFro- 
benii  recte  dedit  crearent. 

Cap.  XXII.  §  6  Quce  scripscro  sena- 
iui,  aid  vobis']  Senatui  et  vobis,  vel  ac 
toil's,  ad  marginem  Livii  scribendnni 
conjecit  Jac.  Perizon. 

Rumores  credulitate  veslra  ne  alatis'] 
Hauc  sententiam  pariter  expressit 
Plutarcbus  in  concione  PauUi  p.  260. 
€1  5e  TnarevLivaiv  avr^,  firi  irapaarpaTt)- 
yeiv,  ;U7)5e  \oyonoiflv,  oX\'  vKovpyuy 
aitaTTTj  ra  SeovTa  Trphs  Tr6\ifjiov.  Sigon. 

^  8  Qui  exercitus  in  Macedoniam  du- 
cant]  Qui  se  scire  patent,  ac  doceant, 
per  qnas  vias  el  quomodo  haec  omnia 
agenda  sint.  De  hac  figura  vide 
Casaub.  ad  Theophr.  Charact.cap.  8. 
Dtiker. 

§  10  Contra  adversnm  rumorem  esse 
possunt,  quani  Fabius  fiiit]  Respicit 
versum  Ennii  apud  Cic.  de  Offic.  i. 
21.  et  de  Senect.  c.  4.'Unns  qui  nobis 
cunclando  restituit  rem  :  Non  pone- 
bat  enim  rumores  ante  salutcni.' 

^  12  Deinde  ab  iis,  qui  intersunt  ge- 
rendis  loco,  qui  liostem,  qui  teniporum 
opporlunitatem  vident]  Suspectam  ha- 


T.    LIVIl    HIST.    LIB.    XLIV.   CAP.   23. 


12257 


beo  banc  lectionem,  qui  intersunt  ge- 
rendis  loco,  qui  hostein,  IMalini  ita  : 
qui  intersunt  gercndis  rebus,  qui  loca, 
quiknstem.  Sigoii.  Donjatius  panim 
refeire  opinatur,  utruni  lectio Sigoiiii 
recipiatur,  an  vero  piisca  servetiir: 
nam  gercndis  loco  poni  pro  in  loco,  id 
est  opportune  gerendis.  At  non  vi- 
dit,  mox  snl)jiingi  quitemporum  oppor- 
iunitatemvident.  Mailem  qui  intersunt 
gercndis,  qui  loca,  qui  hoslem. 

§  14  Piget,  el  vtium  iirbanum]  Edd. 
antiquiores  ignorant  copnlain  et.qiianj 
addidit  Paris.  1573.  Id  facile  patior, 
qiiiim  verisiniile  sit,  particulam  iilani 
interceptam  esse  ab  ultimis  Uteris  rod 
piget,  nt  sacpe  alibi  contigit.  Vide  ad 
XXXV.  41.  §  T. 

^  16  Ldtinis,  qua'  pridie  Kulendas 
Aprilis  fuerunt,  in  monte  sacrificio  rite 
pcrpetrato]  Latinis  est  tempore  Lati- 
nanim,  quibus  diebiis  Latinae  cele- 
brabantur.  Ita  '  hidis '  ii.  36.  §  1. 
ubi  plnra  vide.  Deinde  pridie  Calend. 
April,  edd.vett.  pro  quo  pridie  Calen- 
das  Aprilis  dederiint  Lngd.  1553.  et 
Paris.  1573.  quod  recentiores  serva- 
riint.  At  nialo  more  Liviano  pridie 
Kalendas  Apriles.  Vide  ad  c.  19.  §  4. 

§  17  Ac  prope  cerln  spe  omiiiatos  es- 
se homines,  finem  esse  3Iaccdonico  bello'] 
Dele  posterius  esse.  J.  F.  Gron.  Il- 
iad deleri  Donjatius  non  necessariuni 
judicat.  Recte.  Vide  ad  i.  41.  §  5. 
Si  quid  tamen  mutandum,  mallem 
finem  adesse  Maccdonico  bello.  Supra 
V.  1.  '  In  armis  erat  fanta  ira  odio- 
que,  nt  victis  finem  adesse  adpare- 
ret.'  Similiter  etiam  Crevieriusscri- 
bendum  vidit. 

Cap.  XXIII.  §  2  Per  Ilippiam  le- 
gatum  Ircccnta  talentapactus  esset]  Hu- 
jus  legationis  meniionem,  quae  apud 
Polyb.  in  Exc.  Legat.  num.  lxxvii. 
et  i.xxxv.  ol)Currit,  in  Livio  non  in- 
veni  :  sed  cum  multis  aliis  cxcidisse 
videtur  temporuni  injuria  ex  tine  li- 
bri  XLiii.  ut  eo  loco  notavi. 

Pantaucliummisiti  Ila  recte  Gron. 
1665.  cdidit.  Priores  male  przefe- 
runt  Panlaucum.    Vide  ad  xlii,  39. 


§7. 

§  3  Medeone  Labeatidis  terrce']  Mc' 
dione,  ut  ante  dixi  ad  xxxvi.  11.  §  10. 
ex  Slepliano.  Quamquant  Polybius 
lib.  II.  cap.  2.  et  seqq.  l^vZiwvlovs  vo- 
cat,  non  MeStcoi'ious.  Sigon.  Verum 
est,  MeSioj;'  inemoralur  Stephano,  ve- 
rum Trpbs  TTj"  hWuiKla,  sive  juxta  ilito- 
liam,  sita  esse  dicitur ;  quod  urbi 
liic  memoratee  convenire  nequit,  sed 
pofins  Medioni  Acarnaniae,  ciijus  Li- 
vius  meminit  lib.  xxxvi.  capp.  11.  et 
12.  Vide  quae  ibi  notantur.  Quaeri' 
mus  hie  urbem  Labeatidis  terr<e,  sive 
Labeatum,  quos  Plinius  iii.  22.  in  ea 
parte  lllyrici  sitos  docet,  qua;  pro- 
prie  vocatur  Dalmatia.  Eorum  re- 
gem  Gentium  esse,  Livius  testatur 
XLIII.  19.  ad  cnjus  regnum  pertinebat 
urbs  Lissns,  ut  colligitur  ex  Livii 
XLiv.  30.  et  Polybii  Exc.  Legat.  num. 
Lxxvi.  regni  autem  metropolis  erat 
Scodra.  Vide  Livii  XLiv.  31.  Nihil 
igitur  verisimilius  adparet,  quam  il- 
1am  intelligi  Medeona,  quae  Stepbano 
IJyz.  in  Epiro  sita  fuisse  dicitur.  Ita 
enim  inquit  in  voce  Me^edv  "'Ecttj  Se 
Kol  TTJs  'HTTeipov  ttSKis  Kol  Kiifxr].  Et  sa- 
ne terra;  Labeatidis  urbem  non  Mc- 
Swpa,  sed  MeSecira  dictam  fuisse,  in- 
dicant vestigia  lectionis,  licet  cor- 
ruptae,  apud  Polyb.  in  Exc.  Legat. 
num.  I.xxxv.  ubi  eanidem,  quam  hie 
Livius,  Iiisioriani  narrans  dicit, 'O  Se 
ndvTavxos  f^avrris  iroiriaaynvos  ttjv  dp- 
fjiT]v,  Kol  irapayevS/xivos  us  Merewj'a,  ttjs 
Ai)3iTia5os'  ubi,  in  nomine  urbis  unica 
tantum  litera  niutata,  Ursiinus  recte 
ex  Livio  ils  MeSeiui'aTris  AaP^driSos  le- 
gendum  docuit.  Infia  etiam  cap.  32. 
'  Medeoncm  Labeatium  gentis  ur- 
bem'  Livius  memorat ;  ubi  pariter 
ita  omnes  editi  pra-ferunt,  et  Sigo- 
nius  nihil  monet :  quem  hie  3Iedionem 
Acarnani*  et  Medconem  lllyrici  ur- 
bem perperam  confudisse,  constat. 
An  autem  hie  indicentuv,  qui  Mu5i(o- 
vioi  vocantur  Polyb.  1.  ii.  capp.  2.  3. 
et  4.  non  liquet.  Eorum  urbs  ibi 
MuSioin'a  vocatur,  et  ad  mare  sita 
erat. 


12258 


KOTM    VARIORUM    IN 


§  4  Cum  eodem  ad  pccuniam  accipi- 
endam  miisi  sunt ;  el  auctore  Panlau- 
cho,  qui  Rhodum,Sfc.^  Distingue:  Cutn 
eodem  ad  pec.  ace.  niissi  sunt  et  auctore 
Panlaucho,  qui  Rh.  legafi  cum  Mac, 
irent :  Par.  et  Morcus  dest.  J.  F.  Gro- 
iiov.  Potius  distingiio  missi  sunt,  et, 
auctore  Panlaucho,  qui  Riiodum.  Gen- 
tiiis  prlino  Icgatiim  ad  Persea  niisit 
Oiynipioiiem,  qui  jiisjiirandiim  et  ob- 
sides  ab  eo  exigeret ;  ei  sponle  addi- 
dit,  qui  pacfani  pecnniam  curarent: 
addidit  etiam  Paimenionem  ct  Mor- 
cuin,  sed  a  Pantauclio  persnasus,  qui 
in  Macedonian!  piimo  profecti,  iibi 
legem  in  verba  foederis  jiirasse,  obsi- 
des  tratlidisse,  et  peciiniam  adnnnie- 
rasse  vidissent,  postea  cum  ipsius 
Persei  legatis  in  insulam  Kliodiim 
abirent.  Polyb.  in  Exc.  Legal,  num. 
I.XXXV.  "Evdeus  6  TeuTios  S-jxa.  tovs  ofxrj- 
povs  eire/iire,  tovs  vnb  tov  Havraixov 
KaTaypacpevras'  koI  <tvv  Tovrots  'OAu^tti- 
wva,  Trapa\ri\p6fj.ivov  tovs  SpKovs  Kal  roiis 
ofxripovs  irapa  rod  Tlepcreus'  kfipovs  Se 
Touy  Trepl  rujv  XP'OP-'^'^'^I'  e^ovras  rrjv  eVt- 
pLeXetaf  crvu  Se  to7s  irpoeiprip.fvuts,  eirei- 
<rev  6  riapravxos  rhv  FevTiov  koI  wpeff' 
fiivras  (TWf^aTrocTTeWeiv  o'i  Tivis  ap.a, 
re's  irapa  rod  Uepffews  Trefj-ivoixivots  (Is 

TT]V  'P6doV  TTpifffiiVOKTlV,   VTTep    TTJS  KOIVTJS 

ffvfxpax'i-as'  tovtov  yevo/xfuov  Kal  avvep.- 
fidvrwv  tS}V  'Po5i'&!I/  eij  Thv  TrSkijxov,  re- 
Ae'&is  iVKarayuii'i(rrous  iaojxivovs  a-rcicpai- 
Vf  TOVS  'Puip.aiovs'  0  5e  Trficrflels  ro'is  ira- 
paKaXovpfuois  Kal  Trpoxi'pfrdfjLevos  Uap- 
flfPLCtiua  Kal  MdpKOV  i^airearaAf,  Sobs 
ivTuAas,  'drav  Xa^oim  rovs  tipKovs  Trapa 
TOV  T[(pff4<i}S,  Kal  TOVS  Sp-ripovs,  Kal  irepl 
Twv  XRVP-^T^^"  YeVTjrai  avpL<pwvov,  irpea- 
^iai^  fls  T7]i>  'PoSov.  Similiter  locum 
distinxit  et  inteilexit  Crevierius,  qui 
insuper  totam  Livii  periodum  ita 
transpofiuit  :  cum  3Jaced.  irent:  duo- 
rum  simul  regum  nomine  incitari  Rlio- 
dios  ad  bell.  Rom.  posse.  Adj.  civ.,  pe- 
nes (juam  unam  turn  rei  nav.  gl.  esset, 
nee  terra  nee  marl  spem  rel.  Romanis. 
Parmenio  et  Morcus  destinantur  :  qui- 
bus  ita  mand.,  ulijur.,  ohs.,  et  pec.  ace, 
tum  demum  Rhodumprof.   Yen.  lU.lfc. 


Caussas  mutationis  reddit,  primo 
quod  in  his  duorum  simul  regum  ag- 
noscere  videtur  verba  Pantnnclii,  in- 
pellentis  Gentium  ad  mittcndos  Riio- 
dum legates  :  deinde  quod,  Jit  Iiapc 
vulgo  conlocata  sunt,  verbum  desti- 
7iantur  rediindat ;  at  in  ordine,  quern 
struit,  idem  omiiino  necessarium  est: 
tertio  quod  Polybius  eumdem  plane 
ordinem  repraesentat,  quern  hie  resti- 
tutum  vult.  Veriim  non  persuadet. 
In  his  enim  duorum  simul  regum  agnos- 
00  Gentium  caussam  reddentem,  cur 
voluerit,  ut  legati  Rhodum  mittendi 
antea  in  Macedoniam  profirisceren- 
tur,  et  simul  cum  Persei  legatis  Rho- 
don  abirent.  Deinde  destinantur  non 
redundat,  si  verba  distinguantur,  ut 
in  contextu  feci.  Cohaerent  enim, 
missi  sunt  ad  pecuniam  accipiendam, 
et,  auctore  Pantauclio,  Parmenio  et 
Morcus  destinantur,  qui  Rhodum  le- 
gati cum  Macedonibus  irent.  Antea 
distinguebatnr  cu»i  Macedonibus  irent: 
Parmenio  et  Morcus  destinantur.  De- 
iiique  non  serviliter  adeo  ordinem, 
quo  Polybius  sua  proponit,  Livius 
ubique  secutus  est,  ut,  iibi  in  vulgatis 
edd.  ab  eo  discedit,  omnia  eti-im  in- 
vitis  codd.  ad  ejus  exemplum  inmu- 
taiida  siiit.  Accedit  aliter  Polybinm, 
aiiter  Livium  hie  sua  enunciasse. 
A  pud  l^oIy!)ium  Pantaudius  dicit, 
Gt'iitio  sibi  suadenli  obieniperante, 
et  Khodiis  belli  societatem  iiiennli- 
bus,  RomauDS  facile  superari  posse  : 
a  quibus  divf'rsa  esse,  quaf  Livius 
dixit,  ex  verbis  ejus  ad[)aret  Cete- 
iiim  recte  Gronov.  destinantur  edidit. 
Priores  legunt  dcstinatur. 

§  8  Ibi  ea,  quce  conveneranf]  Ita  pri- 
mus Gronovius  1GG5.  edidit;  camque 
lectionem  omnes  recentioies  serva- 
rtint.  Snperiores,  qiias  vidi,  edd. 
legunt  convenerunt.  Id  vero  mutan- 
di  caussam  non  video:  quare  Livio 
reddidi. 

§  9  Et,  Pellam  ad  thesanros  regies 
missis,  qui  pecuniam  acciperent,  qui 
Rhodum,  S^c.']  Jac.  Perizonius  ad  mar- 
ginem  Livii  conjecit  missi,  qui  pecunU 


T.    LIVn    HIST.    LIB.    XLIV.   CAP.   24. 


12259 


ntn  acciperent ;  qui  Rhodum,  kc.  et  cum 
liis  confeni  jiissit  Prolyl),  in  Exc.  Le- 
gat.  num.  i,xxxv.  "ETreira  Se  tovs  6,ur)- 
povs  irapfAd/j.^ave,  kol  irapfdlSov  rovs 
favTov  ToTs  irepi  'OXi'/XTriaiva,  <!i.C.  Mer^ 
Se  ravra,  rovs  ixtv  eVi  to,  xp'flM-'^'^'^  '"■'»" 
pSyTas  fls  TliWau  ii^iirefiinv,  ois  fKii 
vapa\r)\pofJLfvovs'  tovs  5e  irpecrfievTas 
TOVS  tls  tV  'PoSov,  els  QeTTahoviKriv 
irphs  MrjTpdSaipov  ffvurd^as  eTolfiovs  fhai 
■jTphs  Thv  irKow.  Similiter  etiam  ulti- 
ma Sigonii  ed.  quae  post  mortem  ejus 
Venetiis  1592.  prodiit,  prafert.  Ve- 
rnm,  quum  eclita  lectio  commoduni 
sensum  praebeat,  et  Livius  plerum- 
que  mentem  Polybii  exprimere,  non 
vero  semper  ejus  verba  et  oralionis 
structuraui  reddere  consuerit,  nihil 
niutandum  dnco. 

§10  Dinone  et  Pohjarato,principi' 
bus  civitatis]  Dione  omnes  edd.  vett. 
et  hie  et  alibi  semper  id  nomen  scri- 
buut;  ut  XLIV.  29.  et  XLV.  22.  Sed 
rerte  Gronovins  Dinone  edidit.  Sas- 
pius  'Dinoiiis'  et  '  Polyarati,'  tam- 
quam  principum  factionis,  qua?  apud 
Rhodios  Houianis  adversabatur,  me- 
minit  Polyb.  in  Exc.  Legat.  Vide 
num.  Lxvii.  ubi  sludii  eoruni  caus- 
sani  dedit,70.  77.  et  87.  ISIox  prin- 
ccps  junctce  cum  Illyriis  legnlhmi  da- 
tus  est,  pro  legatinnis,  maiebat  Cre- 
viorius. 

Cap.  XXIV.  §1  Eodem  tempore  ad 
Fumcnem  el  ad  Antiochum  communia 
7nnndalii]  Vci  bum  liuic  oiationi  deest. 
Ex  fine  aiitem  cap.  pioximi  dutus  est 
videri  posset,  hie  supplendum  esse 
data  sunt:  sed  potius  existiuio,  plu- 
res  voces  aut  integrum  vcrsum  a  fine 
periodi  excidisse.  Constat  enim  ex 
Polybii  Exc.  Legat.  num.  lxxxv. 
Perseum,  (|uum  ordinasset  qua?  cap. 
praecedenti  narrata  sunt,  legates  ad 
Eumenem  et  Antiochnm  a  prioribiis 
diversos  misisse,  ct  quidem  ad  illnm 
Cryphontem,  ad  liunc  Telemnastnm 
Cretensem  ;  quod  ex  his  Livii  verbis 
colligi  nequit :  quum  tamen  de  ea- 
dem  re  agi  ostendant,  quae  Livius  de 


actis  inter  Eumenem  et  legatnm  Per- 
sei  subdit. 

§  3  Ef  Eumenem  ct  Pnisiain  armatos 
esse]  Prusian  est  in  cd.  principe,  pro 
quo  Basileenses  1553.  dederunt  Pru- 
siam.  Gronovins  deinde  a.  1005.  revo- 
cavit  Prusian;  at  alterum  Clericus : 
quod  etiam  praeferendum  puto,  quia 
Livium  alibi  semper  Prusiam,  quam 
more  GrEecorum  Prusian,  maluisse 
codd.  evincnnt  ;  qui  et  xxix.  12. 
potius  '  Prusia  Bitbyniae  rex,'  quam 
'  Prusias,'  dixit.  Vide  Voss.  Art. 
Gramm.  iv.  2.  et  3.  Quin  et  ipso 
hoc  cap.  iterum  sequitur  Prusiam. 

§  5  Anliochum  viclorcm  pramio  belli 
ah  JEgijpto  arceri]  Ipsa  j^gyptus  prae- 
mium  belli  accipienda:  itaque,  etsi 
possis  eodem  sensu  intelligere,  quasi 
sit  dictum  ah  jILgyplo  pramio  helliy 
malim  tamen  deleri  praepositionem. 
J.  F.  Gron.  Id  convenit,  per  '  prae- 
niinni  belli'  ipsam  jEgyptum  intelli- 
gi.  Itaque  Gronovio,  prcemio  belli 
/Egijplo  legenti,  non  adversor.  Ita 
enim  sine  prappositione  lioc  verbum 
Livium  construxisse,  vidimus  ad  v.  8. 
§  8.  et  XXVI.  21.  §  C.  Posses  tamen 
etiam  a  prcemiu  hdli  ab  JEgypto  arceri, 

§  7  Eumenem  falsis gravioribus.  Pro- 
ditor  enim~]  Mauca  senientia  est. 
Duas  lias  voces  aut  bis  similes  inter- 
cidisse  piilo:  f(dsis  gravioribus  ci'imi- 
nibus  onerarunt.  Qua?  haec  crimina 
graviora  sint,  exponit  •  Proditor  e- 
nim  ac  prope  hnstis  habitus.'  Sigon. 

§  9  Jlerum  cum  Antiocko,  regiis  du- 
cihus]  Scribe  cum  Aiitimacho :  ut  C. 
13.  'Fama  fiiit,  per  Cydam  Creten- 
sem et  Autimachum,  qui  Demetriadi 
praperat,  tractatas  inter  Eumenem  et 
Persea  conditiones  amicitia;.'  J.  F. 
(iron. 

§10  Eroponquoque,qui  tum]  Etiam 
Eropon  ille  falso  nomine.  Scribe, 
Vryphon  quoque,  qui  tum  missus  est, 
duahus  ad  eundcm  Eumenem  jam  ante 
leg.  functus  erat,  Polybium  do  aucto- 
rem  in  Excerptis  legaiionibus  num. 
LXXXV.  Kpv<pwvTa  HiV  e|€Ve/[it|/€  irptff- 


12200 


NOTiE   VARIORUM    IN 


^evT7]v  trpos  EvfXfvr]  /col  irpSrepov  ^Stj 
awecTTaAixevov.  Idem  restitue  inferius 
c.  27.  '  Et  ab  Eumene  Cryplion,  ig- 
notis,  qiiEE  occulte  acta  erant,  redit.' 
Et  statim  sequent!,  '  Perseus  post 
reditiim  ab  Eumene  Cryphontis  spe 
dejectus.'  Nisi  ubique  Euryphon  fa- 
ciendus.  Aristoteles,Polit.  ii.  8. 'Itt- 
irSSafios  Evpv(pQ>VTos  MiXtjctios.  J.  F, 
Gron.  Nisi  terminatio  obstaret,  con- 
jici  posset  ^tro/JMs,  quod  notum  apnd 
Macedonas  et  Epirotas  nomen  erat. 
Livius  XXVII.  32.  xxix.  12.  Polyaen. 
Strateg.  iv.  1.  §  3.  Vide  quas  Peiizon. 
ad  iElian.  Var.  Hist.  xii.  43.  et  quae 
alii  ad  Justin,  vii.  2.  §  2.  adnoiarunt. 
Sed  non  est  cur  a  Polybio  disceda- 
tur,  etsi  Gryphon  non  valde  obvium 
nomen  est:  nam  plura  hujusmodi 
sunt.  Duk, 

§11  Res  autem  ita  se  habuit]  Ita 
Froben.  1535.  edidit,  et  ex  eo  reliqui 
in  hunc  diem.  At  princeps  ed.  ita 
sese  habuit :  a  qua  cur  posteriores 
discedere  volueriut,  non  video  ;  nisi 
forte  caussa  operarum  neglegentiae 
adscribeiida  sit. 

Cap.  XXV.  §  1  Neque  bello  eum 
intadeie  animo  habuW]  Lege  in  animo 
habuit.  Sic  enini  paulo  ante  c.  8. 
'  Extraliere  ejus  tempus  aestatis  in 
animo  habebat.'  Sigon.  Prima  ed.  et 
fidelius  earn  secutae  invadere  animo 
habuit.  iNIutavit  Sigonius  :  et  quidem 
male.  Lucilius  lib.  xxix.  (apud  Non. 
Marc,  voce  '  Grave  :')  '  Habeasqne 
animo,  mihi  admodum  rausam  gra- 
vem  fore,  qua?  me  ab  ullo  commodo 
abducit  tuo.'  Varro  de  L.  L.  v.  p.  55. 
'  Et  istiim  prolorutum  dicimiis,  cum, 
animo  quod  habuit,  extulit  loquendo.' 
Sallustins  Jug.c.  11.  '  Atque  ea  modo 
animo  habere,  quibiis  Hiempsal  per 
dolum  caperetur.'  Sic  Mss.  Ovidius 
Met.  IX.  539.  '  Quamvis  animo  grave 
viilnus  habebam.'  Auctor  de  B.  His- 
pan.  in  Uteris  Cm.  Pompeii  cap.  20. 
'  Cohortes  animo  habeo  ad  vos  mit- 
tere.'  Cicero  Timaeo  c.  3.  'Quocir- 
ca  si  forte  de  Deorum  natura  ortuque 


mundi  disserentes  minus  id,  quod  ha- 
bemus  animo,  consequimur,  ut  tota 
dihiclde  et  plane  exornata  sibi  con- 
stet:'  ita  enim  distingnimus,  non  ut 
vulgo,  quod  hnbemus,  animo  consequi* 
inur.  Neque  'habere'  hie  est  c»- 
pere,  ut  voluerunt  :  sed  'habere  ani- 
mo' est  propositum  habere,  constU 
tuisse,  decrevisse.  Ad  Attic,  i.  ep. 
6.  '  Domuni  Rabirianam  Neapoli, 
quam  tu  jam  dimensam  et  aedifica- 
tam  animo  habebas.'  J.  F.  Gron.  '  In 
animo  habere,'  ut  Sigonius  emendan- 
dum  censuit,  aliquoties  apud  Liviura 
obcurrere,  verum  est.  Exempla  vide 
XXXIV.  58.  et  xxxvii.  28.  non  tamen 
ideo  omnia  ad  banc  formulam  cxi- 
genda,  eamdemque  locutionem  variis 
niodis  eftVrendi  libertas  circnmciden- 
da,  aut  Livio  eripienda  est.  De  lo- 
ciitione  '  animo  habere '  vide  Cortium 
ad  Sdlliist.  Jug.  cap.  11.  ubi  monet 
Gronovium  eodem  modo  animo  esse, 
pro  in  animo  esse,  Livio  adseruisse  ad 
XXXI.  18.  §  4.  Similiter  Livius  non 
lantum  dixit  '  in  eodem  statu  esse,' 
ut  vidimus  ad  xxxv.  8.  §  2.  sed  eti- 
am  'eodem  statu  esse.'  Vide  ad  iii. 
68.  §3. 

AV>/j  tarn  quia  paternm  inter  eos  ini- 
miciticE  erant,  quam  ipsorum  odiis  inter 
se  accenscE.  Non  ea,  5fc.]  Si  hfec  sana 
sunt,  non  volo  dissimulare  me  sensura 
eortmi  non  peicipere.  Livius  duo 
dicit :  ununi,  Eumenem  non  favisse 
victoriae  Persei ;  alterum,  non  habu- 
isse  animo,  bello  eum  invadere. 
Deinde  causam,  cur  non  voluerit 
Persen  victorem  esse,  exsequitur,  us- 
que ad  verba  '  Cernebat  et  Persea:' 
a  quibus  incipit  exponere,  cur  eum 
bello  invadere  in  animo  non  habn- 
eiit.  In  liac  narratione  omnia  satis 
perspicua  sunt,  et  snmma  iiuc  redit, 
Eumenem  inhiasse  pecunia',  et  spe* 
rasse,  se  pace  inter  Romanes  et  Per- 
sen concilianda  ab  hoc  caput  unctius 
rclaturiim.  Sed  in  ea  quae  causam 
continet,  cur  Eumenes  non  faverit 
victoriae  Perseij  verba  Non  ea  cemula' 


T.    LIVII   HIST.    LIB.   XLIV.    CAP.  25. 


12261 


tio  regum  non  niediocri  obscuritate 
involiita  sunt.  Nam  nee  fipparet  quo- 
Diodo  piaccedentibiis  adnectantiir  et 
coheereant,  nee  quid  sit,  quod  non  ea 
regum  amulalio  fuisse  dicitur,  nt  Eii- 
nienes  a?quo  animo  visnriis  fueiit, 
Persen  Romanis  victis  niagnas  opes 
magnainq'.ie  gloriani  adipisci.  Nam 
ilia  ipsa  amulatio  causa  erat,  ciir  Eii- 
nienes  non  faveret  victoriae  Persei. 
Quid  Livius  scripseiit,  plane  incer- 
lum  est.  Sed  niilii  videtur  dixisse, 
piaecipuam  causam,  cur  Eumenes  non 
volueiit  Romanes  a  Perseo  vinci,  fu- 
isse ipsorum  inter  se  aemulatioueui. 
Si  hapc  Livii  mens  fnit,  eam  conjec- 
tuia  non  audacissima,  ut  puto,  adse- 
qiiemur,  si  locum  ita  legamus  :  non 
tarn  quia  paternce  inter  eos  inimicitice 
erant,  etiam  ipsorum  odiis  inter  se  ac- 
ceuscB ,  qnam  ea  rcgum  amulatio ;  id  est, 
expletis  e  pracedentibus  quia  et  erat, 
quia  ea  regum  aemulatio  erat.  Sed 
de  hoc  aliorum  judicium  esto.  Mibi 
satis  est  dixisse,  cur  vulgatam  scrip- 
turani  non  iutelligam.  Duk.  [Vide 
Lectt.  Var.] 

§  6  Pads  patrandcc  cum  Romanis'] 
'  Pacem  patrare  '  legitur  in  inscrip- 
tione  mntila  apud  Liv.  xi..  52.  '  per- 
petrare  pacem  '  xxxiii.  21.  An,  quo- 
rum interventu  pax  conciliatur,  '  pa- 
cem patrare  '  dicuntur  ?  Duk.  Vide 
ad  II.  2C.  §  4. 

Paciscebalur  mercedem,  ne  hello  inler- 
esset.  M.  el  D.  talenta  in  utroque  non 
fidem  modo  se]  Inscite  interpuncta 
verba  depravant  omnem  banc  senten- 
tiam.  Est  autem  ita  distinguendnm  : 
paciscebalur  mercedem  ne  hello  inleres- 
set  mille,  et  quiiiquaginta  talenta.  Inde 
in  ulroque  non  fidcm  modo  se.  Utrum- 
que  autem  inteliigit,  iiec  Romanes 
belle  juvaturum,  et  pacem  cum  Ro- 
manis ei  comparaturum.  Sic  paulo 
post  cap.  27.  etc.  talenta  Gentio  ob 
belli  socielatem  a  Perseo  promissa 
ait.  Sigonius.  Sigoniii?,  distiiictiene 
mutata,  onines  liic  consiluisse  turbas 
patat.     Ego  tristiora  vereor.    Appi- 


anns  in  Excerptis  Peiresc.  pag.  .502. 
TaAavra  5'  ijret  ttjs  jxlv  ^MKiiaeuis  X'Ata 
KoX  iTe.vraK6cna,  t^s  Se  Tjauxias  X''^'«.  Vi' 
detur  in  Livio  deesse  ali(iuid,  quod 
liunc  exprimeret  sensum  :  ne  hello  in- 
teresset  mille ;  pads  conciliandte  caussa 
mille  et  quingena  talenta.  Turn  scri- 
bendum  In  utrumque  non  fidem.  Jus- 
tin. XI.  12.  '  Redimendaruni  sibi  cap- 
tivarura  potestatem  faciat,  inqueeam 
rem  magnam  pecuniam  pellicetur.' 
Eodemque  libro  c.  15.  '  In  quam  rem 
unicum  pignus  fidei  regiae  dextram 
se  ferendam  Alexandre  dare.'  J.  F. 
Gron.  Livius  xxxii.  24.  '  Fide  in 
lieec  data.'  xxviii.  17.  '  In  id  modo 
fide  accepta,  tutum  adventum  fore.' 
Duk.  Dubitari  nequit,  quin  inter- 
punctio  a  Sigonio  damnata  vitiosa  sit. 
Ea  vero  originem  babet  ex  ed.  Vas- 
cosani;  unde  in  nonnulias  propagata 
est,  quuni  tamen  plericque  distinctio- 
nem  post  vocem  interesset  non  agnos- 
cant.  Praeterea  sententiam  Gronovii, 
bic  aliquid  excidisse,  verisiniillimam 
reddit  Appiani  locus  laudatus.  Et 
quidem  repetitio  vocis  w!«7/e,  ut  omnia 
media  omissa  sint,  caussa  fuisse  vide- 
tur. Vide  ad  ix.  11.  ^  11.  Deinde 
in  utrumque  ut  xxx.  12.  '  Data  dex- 
tera  in  id,  quod  petebatur,  obligandie 
fiilei.'  xxxii.  30.  '  In  id  data  fides 
consuli  est,  ut  in  acie  aut  quiesce- 
rent,  aut  adjuvarent  Romanes.'  Mox 
lioc  cap.  'iNIalebat  in  spem  Romanae 
pacis  non  recusare  inpensani.'  Vide 
Freinsbcm.  lud.  Curtii  in  voce'  Dare.' 

^  0  Et  vtique  alteram,  &,-c.]  Appia- 
nus  Exc.  I'eiresc.  p.5G2.  Trjs  fiiu  rjcrv- 
X^as  ovK  e(p7]  Siicreiv  ovSef  alaxuv^v  yap 
<p4piiv  afj.(po'iV.  Ta  Se  oiaAvaeus  oh  irpo- 
Scicrftv.  Duk, 

§  10  31(ilehat,Sfc.nonrccusarcinpen- 
sam,  sed  eam  pecuniam perf tela  re  datu- 
rum]  Vide  num  legendum  nonrccusarc 
inpensam.  Se  eam  pecuniam  perfecla 
re  daturum.  Si  tauien  servanda  est 
vulgata  interpunctio,  legendum  erit 
daturus,  et  mox  deposilurus :  vel  scdse 
cam  pecuniam. 


12262 


NOT^    VARIORUM    IN 


§  11  ^?i  Pellcc  pecuyiia  esset]  Crevie- 
riiis  legenduiii  putat  ibi,  an  Pellce  pe- 
citnia  esset. 

Cap.  XXVI.  §  1  Quum  pecuniarn 
tiitam  et  pacem  habere  per  Eumenem,  S^c. 
ac  receptus  protrahere  inimkum]  Quid 
opus  argiimeiitis?  Locus  ipse  claniat 
se  pessiine  habere.  Vide  an  sic  qneat 
iiistaurari :  quum  pecunia  tantula  aut 
pacem  habere  per  Eumenem,  qucB  vel 
parte  regni  rcdimenda  esset,  aut  decep- 
tus  protr.  in.  mercede  on.,  et  hostes  tne- 
rito  ei  Rom.  posset  facer e.  Verbum 
'.protrahere'  sic  habes  1.  xxvii.  c.  3. 
'  Novum  in  occulto  gliscens  per  indi- 
cium protractnm  est  facinus.'  xxxiii. 
28.  '  Queni  indicem  Pisistratus  ti- 
mens,  eo  ipso  timore  ad  indicium  pro- 
traxit.'  XLV.  5.  '  Suberat  et  ille  me- 
tus,  ne  damnatus  auctorem  se  nefan- 
di  facinoris  protraheret.'  Epitoma 
cxxvii.  *  Nefaria  contra  Cicsarem 
niolitum  indicio  suo  protraxit.'  Valer. 
Max.  II.  5.  3.  '  Unius  ancillae  indicio 
prolractae.'  J.  F.  Gron.  Mihi  magis 
liquet  locum  contaminatum  esse,  qnam 
deceptus  sententias  illiiis  convenire: 
primum,  quia  avaritia  Persei,  si,  pe- 
cunia Euineni  pacis  cum  Komanis 
conciliandae  causa  data,  ab  eo  decep- 
tus fuisset,  reprehendi  non  posset : 
deinde,quia  non  deceptus  idem,  quod 
deceptus,  facturus,  et  Romanes  Eu- 
meni  hostes  redditurus  erat  Perseus. 
Livius,  si  recte  meutem  illius  capio, 
hoc  dicit,  Perseum  pecunia  Euuieni 
danda  duas  res  sibi  ntilissimas  conse- 
quuturnm  fuisse  :  primum,  eo  conci- 
liante  utique  pacem  a  Komanis  impe- 
traturum  ;  dcinde,  ea  impetrata,  pro- 
deudo,  quae  occuite  inter  se  et  Eu- 
menem acta  fiierant,  aiiiuios  Ronia- 
norum  ab  eo  alienaturum  fuisse,  si 
inteilexissent  cum  non  studio  ac  be- 
nevolentia  erga  iianc,  aut  illani  par- 
tem, ductiim  de  reconcilianda  inter 
eos  amicitia  laborasse,  sed  aviditate 
pecuniiC  incensum  suam  solius  titili- 
tateni  in  ea  re  spectasse.  Nee  est, 
quod  quia  dicat,  non  credibile  esse, 


Persenm  pro  tanto  beneficio  tarn  iii- 
grato  animo  adversiis  Eumenem  futti- 
rum  fuisse,  nt  Komanos  ei  hostes  fa- 
cere  vellet.  Nam  quod  in  dies  a  pri- 
vatis  fieri  videmus,  ut  non  modu  be- 
neficiorum  acceptorum  facile  oblivis- 
cantur,  vernm  etiain  sa?pe  optiuie  de 
se  meritis  pro  gratia  odium,  injuria?, 
ac  damna  reddanf,  si  quid  in  eo  lucri 
et  privatze  ntilitatis  vident,  id  pleros- 
que  reges  quoque  semper  et  factitasse, 
etfactiiros  esse,  credi  potest  ac  debet. 
Intererat  autem  Persei,  si  a  Romanis 
in  regno  relictus  fuisset,  opes  Eume- 
nis  minui,  eumque  quam  infirmissi- 
mum  esse;  quod  ea  maxime  ratione 
efficere  poterat,  si  Romanes  odio  il- 
lius imbuisset,  et  ei  inimiros  reddi- 
disset.  Si  ha?c  est  sententia  hujus 
loci,  legi  posset,  quum  pecunia  et  tutam 
pacem  habere  per  Eumenem,  ^-c.  et  re- 
ceptus, ^c.  posset :  tutam  pacem  dixit 
Lucan.  x.  332.  '  Velut  in  tuta  securi 
pace.'  Mille  et  quingenta  talenta, 
quae  Eumenes  pacis  conciliandae  cau- 
sa poscebat,  ad  regnum  comparata, 
TantuJa  pecunia  quidem  dici  possunt; 
sed  tantula  mihi  nimis  longe  a  tutam 
recedere  videtur  :  receptus  puto  reti- 
neri,  et  exponi  posse,  Eumene  conci- 
liante  iu  amicitiam  a  Romanis  recep- 
tns.  Sed  judicet  quisque  ex  sensu 
suo.  Duk.  Doujatius  primam  partem 
euiendationis  Gronovianae  rejicit,  ac 
tuettir  vulgatum,  quum  pecuniam  tutam 
et  pacem  habere  per  Eumenem  :  pecuni- 
am autem  tutain  exponit  depositam, 
nempe  apud  Cretan),  ut  Eumenes  vo- 
lebat.  Vernm,  inter  Persen  et  Eu- 
menem convenisse,  ex  cap.  preec.  pa- 
tet,  non  nt  pecunia,  sed  ut  obsides 
Cretam  mitterentur.  Deinde  non  Eu- 
menes, sed  Perseus  voluit,  ut  pecunia 
Samotiira(  ae  in  tempio  deponeretur; 
ut  pra'ter  Liviimi  dicto  loco  narrat 
etiam  Appian.  in  Exc.  Peiresc.  pag. 
562.  At  contra  Eumenes,  quum  Sa- 
mothrace  Perseo  pareret,  probe  vide- 
bat,  eam  ibi  ffque  in  poteslate  ejus 
futuram,  quain  si  Pella  nou  efferre- 


T.    LlVll    IllST.    LIU.    XLIV.   CAP.   2G. 


122G3 


tur,  et  cam  ob  caiissam  id  apehat,  nt 
certe  pai lein  pecuiiiiv  |iiivsei)teiii  fer- 
ret. Vamini  itaqiie  est  patrociniiim, 
quo  Doiijat.  pecuuiam  lutam  vindicare 
conatus  est,  eaque  veiba  defend!  non 
posse  videntiir.  Gionoviiis  in  pr.  ed. 
nott.  conjecit  quumpecunia  tantula  pa- 
cem  habere  per  Eumenem,  Sfc.  ac  recepta 
(scilicet  pace)  protrahere  inimicuin, 
Efc.  At  pleraqne  eoiuni,  qiias  Duke- 
rus  conjecturae  ejus,  qiiam  postea 
huic  substituit,  objecit,  etiani  contra 
hanc  militant.  Quid  igitur,  si  lega- 
nius  quum  et  pecunia  liUam  pacein  ha- 
bere per  Eumenem,  If  c.  et  ea  recepta  pro- 
trahere itiimicum,  !fc.?  recq)< us  si mpli- 
citer  pio  inamiciliam  leceptus  paullo 
durius  videtur,  et  bine  pro  acreceptus 
lego  et  ea  recepta.  Vocnlam  autem 
el  interceptam  |>iito  ab  nltimis  Uteris 
praeced.  dictionis  esset,  turn  ac  muto 
in  ea.  At  de  bac  ccnjectura  arbitri- 
um  lectoris  esto.  Optime  vero  Gro- 
novius  verbum  '  protrabere  '  illustra- 
vit,  quod  de  eo  usurpari  solet,  qnod 
in  occulto  latens  luci  exponitur,  in 
lucem  piodire  cogitur.  Valer.  Max. 
I.  5,  8.  '  Ut  rapacissimi  victoris  in- 
soientiam  dicti  tuniore  protraheret : ' 
iibi  vide  Perizon.  Tacit.  Hist.  in.  8G. 
'  Pudenda  latebra  seniet  occuitans 
ab  Julio  Placido  tribuno  cohortis  pro- 
trabitur.'  Hist.  iv.  1.  '  Mox  auges- 
cente  licentia  scrntari  ac  protrabere 
abditos,'  Quiuctil.  Inst.  ix.  2.  p.  776. 
ed.  Biirni.  '  His  et  adversariorum 
cogitationes,  velut  secum  loquentium, 
protrabiuuis  :'  et  Declam.  iv.  14. '  Ex 
ilia  rudi  priniaque  caligine  protrac- 
tum  poMiit  in  vultum  :'  ubi  vide  vi- 
ros  doctos. 

Parte  regni  redimenda  essef]  Id  est, 
emenda  esset.  Sallust.  Jug.  c.  29. 
•  Jugnrtba  priniuui  tantunimodo  belli 
moram  redimebat :'  ubi  vide  Cortium. 
Justin.  xLiii.  9.  '  Aurum  argentum- 
que  publicum  privatun)que  contule* 
runt  ad  explendum  pondus  Gallis,  a 
quibus  redeuitam  paceui  cognove- 
rant.'     Contrario    sensu    '  redimere 


belluni  '  non  est  einere  bellum,  sed 
potius  data  pecunia  etficere,  ne  bel- 
lum inferalur.  Justin,  vi.  1.  '  In- 
dignum  ait,  bella  non  pcifici,  sed  re- 
dimi  ;  bostem  prelio,  non  armis,  snb- 
nioveri.'  vii.  5.  '  Helium  ab  Illyriis, 
pacta  niercede  et  Philippe  fratie  da- 
to  obside  redcmit.'  Usurpari  etiam 
pro  '  rependere,'  '  pensare,'  docue* 
runt  Burm.  ad  Nason.  Her.  xvii.49. 
et  Cortius  ad  Sail.  Catil.  c.  14. 

§  2  £<  tittn  Gallormn,  effusorum  per 
Illyricum,  ingens  agmen]  Vox  ultima 
non  est  in  prima  ed.  nee  apiid  Curi- 
onem.  Grypliio  insertam  video.  Sed 
quid  sibi  vult  hie  rh  turn?  in  hoc,  aut 
valde  fallor,  aut  latet  ea  vox,  quai 
desideratur,  sive  ea  auxilitnn,  sive 
agmen  fuerit.  J.  F.  Gron.  Dnas  an- 
te oculos  babeo  edd.  Grypbianas,  al- 
teram an.  1548.  alteram  an.  1554.  sed 
neutra  agnoscit  vocem  agmen,  quam 
denium  inveni  in  ed.  Paris,  an.  1573. 
Per  bos  autem  Gallos  intelligendi 
sunt  Bastarnze.  raXdrai  ot  Baardpvai 
KaAowrai  dicuntur  Pint,  in  yEmilio 
Paull.  pag.  259.  Postea  vero  pagg. 
2G0.  et  261.  eos  promiscue  modo 
Baarapvas,  modo  FaXaTas  adpellat. 
TaAaTos  eliam  vocat  Diod.  Sicul.  in 
Exc.  Peiresc.  p.  313.  Parum  refer- 
re,  utrum  Gallicam,  an  Gerraanicam 
gentem  dicanius,  fuisse  enim  Gallos 
Germanis  permixtos,  existiniat  Va- 
les, ad  Exc.  Peiresc.  p.  79.  Bastar- 
nas  tamen  non  Gallos,  sed  Germanos 
fuisse,  decent  Piinius  aliique,  qiios 
Livius  bic,  et  Plut.  ac  Diodor.  Sicul. 
Gallos  vcl  TaXaTas  vocarunt  exemplo 
Poljbii,  cujus  tempore  verum  discri. 
men  inter  Gallos  el  Germanos  Grae- 
cis  adhiic  incognitum  erat.  Vide 
Cluverii  Germ.  Antiq.  ili.  43.  TeVai 
vocautur  App.  Alexandr.  in  Exc. 
Peiiesc.  5G2.  Habitarunt  autem  ad 
Istruui.  Plut.  1.  laud.  'TireKiya  5e  Kol 
FaXdras  rovs  trfpl  rbv^lcxTpov  (}Ki)fxivovs , 
ut  BaffTdpvcu  KaXovvrai.  Et  quidem 
trans  Istium.  Supra  xi..  57.  et  Oros. 
IV.  20.     Hinc  ex  patria  prolecti,  ut 


12264 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Perseo  opem  ferrent,  IstniDi  trajece- 
re.  Vide  Diod.  Sic.  in  Exc.  Peiiesc. 
p,  313.  et  Appian.  Alex.  ii)ici.  p.  562. 

§  3  Veniebant  decern  millia  eqidtum'] 
Cum  his  confer  Appiau.  Alex,  in 
Exc.  Peiresc.  p.  502. 

Ju7igentium  cursum  cquis]  De  hoc 
more  Galloruni  Pausanias  in  Piiocic. 
c.  19.  Plutarchiis  in  ;Emiiio  Panllo 
p.  200.  Caesar  B.  Gall.  i.  48.  H.  Va- 
les. 

§  7  Ad  Almanam  urbem  pervenW^ 
Ego  tamqnam  tabnlarum  corrupta- 
rum  hunc  scribam  accusare  possum, 
qui  Albanam  puto  a  Livio  editum  es- 
se :  et  Albanopulis  a  Ptolenieeo  Geogr. 
III.  13.  illis  in  locis  ponitur.  Erat  et 
'  Amantia  '  in  Orestide  Macedoniae. 
Turneb.  Advers.  xxx.  37.  De  Tur- 
nebi  conjectura  se  snhdnbitare,  tes- 
tatur  Ortel.  in  Thes.  Geogr.  voce 
'  Aimana.'  Ipse  vero  posteain  voce 
'  Almon  '  credit,  Almanam  a  Livio 
vocari,  quae  Plinio  Hist.  Nat.  iv.  8. 
'  Alnion  '  Tliessa]i2e  oppidimi  dicitur, 
et  eodem  teste  ab  aliis  Elmon  adpel- 
latnr.  At  neutra  intelligi  posse  vi- 
detur.  Perseus  enim,  qui  castra  ad 
Enipeum  metatus  erat,  ut  Gallis  a 
parte  Maedicae  adventantibus  obcur- 
reret,  neque  Albanopolini,  qiiai  ver- 
sus sinuni  Hadriaticum  sita  erat,  ne- 
que in  Thessaliani,  ciijiis  oppidum 
Almon  erat,  abire  debuit,  sed  ad  in- 
leriora  Macedoniae  versus  Thraciam. 
Et  id  patet  ex  Livio,  qui  Persen  ex 
castris  progressum  ad  Almanam  ur- 
bem pervenisse,  et  in  ripa  fluminis 
Axii  castra  posuisse  narrat.  '  Aima- 
na '  igitiir  urbs  fiiit  Macedonicp,  vel 
in  ripa  Axii,  vel  non  longe  inde  sita, 
cujns  praeter  Livium  nemo  nieminit. 

Circa  Dettudabam  in  Medica  exerci- 
tus  Gulluruin  consederat]  Madica,  ut 
ante  ex  Gracis,  Hac  de  re  Plutar- 
chus  item  in  Paullo  p.  200.  ubi  ait, 
ws  Se  TTipi  T^v  MaiSiKvy;'  /carafTT/iaTOTre- 
SeitravTfs  iixiyvvvro  rols  vapa  tov  Paai- 
A««j,  &c.  Sigon,  In  Madica  omnes 
auteSigonium  edd.  prater  solam  Ba- 


sil. 1554.  quae  errore  operarum  in  Me- 
dica  preefert.  In  loco  vero  Plutar- 
chi,  queni  Sigonius  laudat,  perperani 
typis  descripti  MtjSikV,  pro  Me5j/cV. 
vel  MaiSi/fV,  praeferunt.  Popiilos 
enim  Asize  Graecos  MTjSouy,  Thraciae 
MeSovs  vel  MaiSovs  vocasse,  vidimus 
ad  XXVI.  25.  §  0.  Adde  Casaub.  ad 
Strab.  VII.295.  et  310.  Ceterum  Jac. 
Gronovius  Diss.  Epist.  ad  Livii  loc. 
Geogr.  Ep.  v.  p.  41.  prafatus  verisi- 
mile  non  esse  Desudabum,  vocem  tarn 
bonee  Latinas  monetae,  ante  auditum 
illicRomanum  nonien,  fuisse  adpella- 
tionem  oppidi,  scribendnm  conjicit 
circa  CEstjmam,  seque  ad  banc  con- 
jecturaui  propterea  proiiiorem  ve- 
nire testatur,  quod  simili  errore  li- 
brarii  Desakes  dederint  pro  CEsalces, 
XXIX.  29. 

§  8  Ad  Bylazora,  PceonicB  is  locus 
est]  Tempore  Philippi,  patris  Persei, 
maxima  Paeoniae  urbsfiiit,  quatrans- 
itus  erat  ex  Dardania  in  Macedo- 
niam.  Pol>b.  v.  97.  <I>iAi7r7ro$  o^afftXehs 
KaTeXdpero  BvAa^opa,  jXiyicTTriv  olaav 
■kSKiv  t7]s  llawvlas,  koL  X'lav  fVKa'ipus 
aetiiiVTjv  ■np'hs  ras  da^oXas  ras  airh  r^y 
Aa/jSaw/crjs  us  tJlaKi'Sovlav, 

Ab  Actio Jlumine  et  castris  regis]  Ab 
Axio.  Sic  paulo  ante  :  notumflumen 
est.  Sigon.  Ab  Actio  in  sola  est  ed. 
Basil,  a.  1551.  reliquas  recte  ab  Axio. 
An  msuper castris  regiis?  Vide  tamen 
ad  h.  lib.  c.  0.  §  9. 

§  10  Ecquid  aurum,  quod,  Sfc.  esset, 
secum  adduxisset]  Repone  advexisset. 
Ut  in  commentario  de  Sestertiis  ii. 
3.  et  Caesarem  juvabamns.  Infra  c. 
27.  '  Reliquam  pecuniam  parvis  iti. 
neribus  veherent.'  xxiii.  38.  '  Ea  ' 
pecunia  '  per  L.  Apustium  legatum 
Tarentum  est  devecta.'  xxxii.  2. 
'  Argentum  in  stipendiiim  impositum 
primum  Romam  advexerunt.'  xxxv. 
32.  '  Tantum  advehi  auri,  ut  ipsos 
emere  Romanos  posset.'  J.  F.  Gron. 
Vide  ad  xxxii.  2.  §  1.  Donjatins  de 
necessitate  emendationis  Gronovi- 
anae  dubitat. 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.   CAP.   27. 


12265 


§  11  Clondicus  regulns  eoruni]  Bas-         §  14  Quinque  millia  equitiim  sat  esse'] 
tarnae,  qiios  Pliilippus  rex  exciverat,     A  Livio  hie  dissentit  App.  Alex,  in 


Clondico  dnce  venerant,  iit  xl.  58. 
traditum  est.  Qiieni  interfectiini 
ftiisse  a  Pcrseo,  sciiptum  est  in  Epi- 
toma  lib.  xliii.  Itenim  nunc  Clon- 
dico duce  Bastarna'  a  Perseo  accer- 


Exc.  Peiresc.  p.  5(35.  qui  decern  niil- 
lia,  sive  fj-vplovs,  Bastarnanim  memo- 
rat  ;  forte  quinqiie  niillia  peditum, 
ac  totidem  eqiiitum.  Similiter  mox 
cap.  seq.  Perseus  petit  qiiinqiie  mil* 


siti  veniiint.     Ex  quo  intelligi  potest,     lia  equitiim,  at  apud  App.  rh  t^/xutu 


hoc  noiiien  apud  eos  esse  celebre. 
Qiioniam  autem  ante  dixinius,  Eloni- 
cum  in  eo  esse  legendum,  idem  de 
hoc  etiam  affirmanius.  Sigotiim.  Sic 
Elonicus  rursus  Sigonius.  Sed  exem- 
plar primum  Clondicus.  In  Appiani 
Excerptis  Peiresc.  pag.  562.  vocaiur 
K\oi\ios.  J.  F.  Grotiovius.  Vulgatum 
Gronovius,   ut   pnto,    recte   tuetur. 


rris  (TTparius :  exercitum  antem  con- 
stitisse  dixerat  ex  decern  millibus 
equituni,  et  decern  millibus  peditum. 
Cap.  XXVII.  §  1  Adparebat  in  om- 
nibus, merccdem  mullitudinis  timerel 
Florebelius  reniovet  vocem  in.  Sigon. 
Dele  praepositionem.  Omnibus,  in- 
tellige  in  consilium  vocatis.  J.  F. 
Gron.     Doujatius    vulgatum   tuetur, 


Adde  verum  non  esse,  quod  Sigonius     ac  mutat  distinctionem  Adp.,in  omnU 


tradit,  Clondicum,  qui  Bastarnas  ad 
Philippum  adduxit,  postea  fiiisse  in- 
terfectum.  Qui  enim  Epit.  1.  xliii. 
interfectus  narratur,  verius  fuit  His- 
panus.  VideGronovium  ad  Epitom. 
Liv.  lib.  XHM.  et  Hearnium  ad  Livii 
XLIII.  4.  §  1.  Nihil  igitur  inpedif, 
quo  minus  hie  idem  Clondicus  sit,  qui 
memoratur  XL.  58. 

Nisi  aurum  obsidesqne  accepissenfl 
Forte  acceperint.  J.  F.  Gron.  Emen- 
dationem  banc  probat  Cievierius. 

§  12  Advocato  consilio]  Ita  prvrfe- 


bus  mercedem  ;  et  mercedem  in  omnibus 
exponit  in  pecunia,  veste,  argento, 
equis.  Verum  proprie  Bastarnae  tan- 
tum  pecuniam  pacti  erant,  eques  de- 
nes, pedes  quinque,  et  dux  eorum 
mille  aureos,  eaque  merces  erat, 
quam  Perseus  timebat.  Reliqua, 
quae  sponte  adjecturus  erat,  vestes, 
equi,  et  similia,  non  merces  erant,  sed 
dona:  quae  qiinm  tamquam  cumulnm 
pactae  mercedi  adjecturus  esset,  ita 
etiain  banc  liberalitatem  dispensare 
poterat,  ne  earn  timere  necesse  foret. 


runt  ed.  princeps,et  bene  multae  earn     Solum  igitur  sordide  avaro  regi  ti- 
seculae  usque  ad  Modium,  qui  vulga-     mendum  erat,  quod  mnltitiido  sibi  pe- 


vit  concilio.  Adversus  quern  recta 
Gronov.  cap.  2.  §  5.  alterum  vindi- 
cavit,  et  contextui  reddidit. 

§  13  Ne  graviores  eos  socios  habeant, 
quam  hastes  Romanos]  Forte  Romani. 
Ne  Gallos  graviores  socios  habeant 
Perseus  et  Macedones,  qui  eos  arces- 
sierint,  quam  hostes  eosdem  experi- 
antur  Romani,  contra  quos  arcessie- 
rint.  J.  F.  Grojiov.  Vulgatum  recte 
Doujatius  tuetur.  Si  enim  Livius 
nialuisset  Romani,  scripsisset  etiam 
ne  ipsi,  vel  ne  Macedones  graviores, 
ut,  quemadmodum  socios  et  hosles,  ita 
etiam  ipsi  vel  Macedones  et  Romani 
obponerentur.  In  vulgato  optimus 
sensus  est. 

Delph.  el  Var.  Clas 


pigerat,  et  Doujatii  inierpunctio  ad- 
mitti  nequit.  Si  tamen  praepositi- 
onem in  invito  cod.  deleri  displiceat, 
vide  num  praestet  Adparebat  inde  om- 
nibus. Inde  nenipe  ex  illis  quae  de 
pertidia  et  feritate  Gallorum  Perseus 
disseruerat.  Solent  autem  in,  sive 
inde,  et  in  a  librariis  confundi.  Vide 
ad  X.  20.  §  6. 

§  4  Pcrrh<ebicB  saltum  in  Thessaliatn 
traducta]  Forte  per  Perrhtrbice.  Grn- 
ter.  Ita  et  sibi  scribendum  videri, 
in  margine  Livii  nionuit  Perizon.  ut 
pra'positionem  hausisset  prima  vocis 
seq.  syllaba.  Earn  quidem  conjectu- 
ram  Clericus  in  contextum  recepit ; 
at  rectius  vulgatum  probat  Crevier- 
Livius.  34  N 


12266 


NOTiE    VARIORUM    IN 


ius.  Ita  enim  Liviiis  et  loquitur  ix. 
39. '  Cum  legionibus,  ad  terrorcm  tra- 
diicti  silvam  Cimiuiam  exercitiis  nu- 
per  scriptis.'  Et  ita  *  traducere  flu- 
uien  '  inlustravimus  ad  xxii.  45.  i^  5. 
§  6  Romanis  de  se  cogitandutn  /uisseQ 
Caesar  B.  Civ.  i.  5.  '  Nee  tribunis  ple- 
bis  periculi  sui  deprecandi  facullas 
tril>uitnr,  sed  de  sua  salute  die  septi- 
nio  cogitare  coguntur.'  J,  F.  Gron. 

Caslra  Dlacedonum,  qui  ea,  ^c] 
Nemo  est,  qui  non  sentiat,  sensura 
liunc  non  expletum  undique  esse, 
quoil  verba  quzedam  interciderint  : 
nunc,  quemadmodum  expleri  possint, 
accipiant.  Persei  regis  avaritiam 
coarguit,  qui  innumerahiles  copias 
Bastarnarum,  quibus  facile  Romanum 
exercitum  opprimere  potuisset,  ne 
sumptum  faceret,  dimisit.  '  Quod  ni 
fecisset,'  inquit,  'cogitanduin  ipsis 
Romauis  de  se  fuisset,  quando  neque 
manere  amissa  Tiiessalia  potuissent, 
unde  alebatur  exercitus  '  eoruni,  'ne- 
que progredi,  cum  ex  adverso  castra 
Macedonum  essent.  Quo  facto  Per- 
seus,' inquit,  '  Ronianorum  animos 
confirmavit,  et  Macedonum,  qui  ea 
pependerant  spe,  haud  mediocnter 
debilitavit.'  Eadeni  sententia  itera- 
tur  etiam  paulo  post  cap.  35.  '  Quae 
res  Romanis  auxit  aniuios,  Macedo- 
nibus  regique  eorum  baud  mediocrem 
attulit  terrorem.'  Librarius  in  erro- 
rem  inductus  est  a  duabus  illis  voci- 
bus  Macedonum:  ab  una  enim  ad  al- 
teram, niediis  verbis  praterilis,  trans- 
iit.  Sigon.  Aliquid  excidisse  certum 
est  :  an  vero  id,  quod  Sigonius  cen- 
snit,  veliementer  dubilo.  In  praece- 
dentibus  Liviusnarrarat,qucecommo- 
da  ad  Perseum,  et  contra  quse  incom- 
nioda  ad  Romanos  redundassent,  si 
Galli  retenti  et  in  Tliessaliam  tra- 
ducti  fiiissent.  Non  videtur  igitur 
nunc  inferri  posse  Quo  facto,  quod  Si- 
gonius supplendum  putat,  sfd  potius 
couira  Quod  negleclo.  In  cumdem 
sensum  Crevierius  lacunam  Integra- 
vit,  If'gens  quurn  ex  adverso  castra  Ma- 


cedonum  [essent.  Tanta  occasione  e  mu' 
nibus  amissa,  Perseus  Romanorum  ani' 
mos  confirmavit,  et  RIacedonum,'}  qui  ea 
pependerant  spe,  huud  mediocriter  debi- 
litavit.  Recte  tamen  Sigonius  judi- 
cavit,  vocis  Macedonum  repetitioneni 
librario  caussam  fuisse  omnia  media 
omittendi.  Id  in  reliquis  partibus 
operis  Liviani  saepius  evenisse,  ex 
variorum  Mstorum  conlatione  depre- 
hensuui  est.  Vide  ad  ix.  11.  §  11.  In 
hac  vero  parte,  quae  ex  iinico  cod. 
servataest,eodemauxilio  destitutisn- 
nius,  et  neglegentia  librarii  non  nisi 
ex  sensu  scriptoris  argui  potest.  A- 
liud  liujns  erroris  exemplum  indica- 
vit  Gronov.  ad  bujus  lib.  c.  25.  §  7. 

§  7  Qui  ea  pependerant  spe"]  Vulga- 
tum  non  damno.  Mallem  tamen  qui 
ex  ea  pependerant  spe.  Ita  xxxv.  32. 
'  Non  ex  alieno  arbitrio  pendet.'  lib. 
xxxvi.  cap.  42.  *  Ex  quorum  fortuna 
sua  penderet.'  xxxvii.  49. '  Ex  unica 
ea  spe  pendere  animos  eorum.'  lib> 
XXXIX.  c.  6. 'Non  pendere  ex  alte- 
rius  vultu  ac  nutu.'  Prappositionem 
igitur  elisisse  videtur  similitudo  vo- 
cis seq.  ea,  ut  alibi  in  codd.  Mss.  fac- 
tum est.  Vide  ad  1.  x  xxv.  c.  50.  §  7. 
XXXIX.  5.  §  8.  et  alibi. 

§  8  Quum  trecenta  talenta  Pella  mis- 
sis a  Gentio  numerasset,  signare  eos 
pecuniam  passus  est.  Inde  decern  talenta 
ad  Pantauchum  missa']  Verbum  est  ne- 
scit  prima  ed.  :  in  Grypbio  a  Curione 
adjectum  video.  Sed  scribendnm, 
nam  quum  trecenta  talenta  vtissis  a  G. 
num.,  signare  eos  pec.  passus,  inde  de- 
cern talenta  ad  Pant,  misit,  eaque  pras. 
dariregijussit.  J.  F.  Gron.  Prima  ed. 
praefert  trecenta  talenta  Pellce  missa  a 
G.  num.,  signare  eos  pec.  passus.  Inde, 
ifc.  Pro  eo  vero  non  Giypblus  ex 
emendatione  Curionis,  verum  Fro- 
benius  diu  ante  Gryphium  et  Curio- 
nem  1535.  edidit  trecenta  talenta  Fel- 
ice missis  a  Gentio  num.,  signare  eos 
pec,  passus  est.  Inde,  8fc.  Probo  vero 
Gronovii  conjecluram,  nisi  quod  vo- 
cem  Pellce,  quam  omittere  voluisse 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.   CAP.    27. 


122G7 


vWetnr,  servandam  arbitrer.  Supva 
enini  Livius  iiarrat  c.  23.  '  Et  obsi- 
des  in  conspectu  omnium  dati  accep- 
tiquc:  et  Peilam  ad  tliesaiiros  regies 
niixsii),  qui  peciiiiiaiii  acciperent,  qui 
Rliodiiiii  ircnt  ctini  lilyriis  le^atis, 
Tiiessalonicae  conscendere  jussi.'  E- 
tiam  Polyb.  Exc  Legat.  num.  lxxxv. 
Tovs  niv  iir\  ra  XP'JM"''"'''  irapdyras  els 
HeWav  i^iiTfjx-Kiv ,  iis  t'/cet  irapaAri\poiJ.e- 
vovs.  CJionovii  conjecturain  non  nio- 
nito  lectore  in  coutextum  adoptavit 
Clericiis. 

§  11  Quum  assidtic  Paniaiicho  ad  la- 
cessendosi  Legendum  a  Pantauco.  Si- 
gon.  Oratio  sine  prappositione,quam 
Sigonius  in  contextum  adscivit,  recte 
subsistit.  Vide  ad  VI.  11.  §  4.  Hinc 
iterum  expuiixi. 

M.  PerpeiDiam  et  L.  Peiilium  lega- 
tes'} Perpernani  et  Petillium  ex  Capi- 
tolinis  et  Graecis  inonumentis  est  scri- 
bendum.  De  his  legatis  sic  Plutar- 
chus  in  Paulo  p.  261.  irpeVySeis  i\d6u- 
ras  'Pas/iaMV  irphs  avrhv  ffvveKafie,  koI 
KarfSrjcrev.  Appian.  in  lilyrica  hoc 
factum  a  Gentio  ait,  qui  diceret,  eos 
non  legatos,  sed  exploiatores  ad  se 
venisse.  Sigon.  Minus  recte  ad  mo- 
numenta  Graeca  Sigonius  provocat. 
In  iis  enim  utrique  lectioni  praesidi- 
um  est.  Piiorem  enin)  nepTreWai/  vo- 
cavit  Appian.  Exc.  Peiresc.  pag.  562. 
cui  alibi  semper  etiam  Uepir4vvas  vo- 
catur.  Vide  praesertim  B.  Civ.  i. 
variis  locis.  Neque  aliter  passim 
Plutarch,  in  Sertor.  et  in  Pomp.  At 
Strabo  Tlfpirippav  adpellat  xiv.  646. 
Posterior  HeT-fiMos  est,  unica  litera  \, 
apiid  App.  in  Exc.  Peiresc.  pag.  562. 
Ki'ivTos  UeTlKios  KepeaAioj  memoratur 
Dion.  Cass.  lxv.  741.  et  Joseph.  B. 
Judaic.  VII.  4.  UejiAws  (jTparri'ywv 
apud  Plutarch,  in  Num.  p.  74.  qui  ta- 
men  alibi  semper  UiriXkios  sciibere 
golitusest.  Melius  provocavit  ad  mo- 
numenta  Capitolina,  in  quibus  consul 

a.  lOLXXVII.  Q.  PETILLIVS.  C.  F.  Q.  N. 

SPVRINVS,  et  a.  idclxi.  m.  perperna 
vocantur.    Excipit  quidem  Ryckius 


ad  Tacit.  Ann.  iii.  62.  in  lapiilibus 
ntioque  modo  et  perpenna  ct  per- 
perna scribi :  idem  dici  posset  de 
altero  nomine,  quod  pariter  nunc  PE- 
Tir.ivs,  nunc  PEXii.Lns  scriptum  ob- 
currit.  Verum  si  quorum  lapidum 
auctoritati  adiixrendum  erit,  nullis 
tutius  credi  posse  videtur,  quam  mar- 
moribus  Capitoiinis,  qua  Verrius 
Flaccus  Augusti  actate  Romae  in  foro 
dedicasse  vulgo  putatur.  De  nomine 
'  Perperna  '  vide  Sigon.  ad  Epit.  Liv. 
lib.  Lix.  Pighium  in  Annal.  ad  ann. 
I3CVIII.  p.  465.  viros  doctos  ad  Jus- 
tin, xxxvi.  4.  et  Burni.  ad  Veil.  Pa- 
terc.  II.  4.  De  altero  nomine  '  Petil- 
lius  '  vide  ad  xxxviii.  50.  §  5. 

§  12  Ad  revocundum,  qui  pecuniain 
portubut]  Non  minus  hoc,  quam  quod 
habeut  etiam  quaedam  edd.,  quid  pe- 
cuniam  portabat,  incuria  insinuasse 
existimo,  qnum  legi  oporteat  porta- 
bant,  ut  clarum  est  ex  praecedenti- 
bus  :  'Pecuniam  signatam  Illyriornni 
signo  portantibus  suis  praecipit,  par- 
vis  itineribus  veherent.'  Ccrte  non 
discrepat  in  numero  Liv.  xxxix.  50. 
'  Missusque  qui  venenum  ferret :  ' 
sic  quoque  ad  me  Peiizouius.  Jac, 
Gronov.  Si  portabant  pra?ferenduin, 
mallem  etiam  ad  revocandos :  quia  Li- 
vius ita  loqui  solet.  Sed  nee  vulga- 
tum  temere  sperneiidum  :  rem  cnim 
ita  concipere  po?sumus,  pliirrs  suo- 
rum  Persea  Pellam  misisse,  qui  pecu- 
niam Gentio  promissam  iidvelierfut, 
atcpie  inde  Livium  loco,  quem  Sigo- 
nius laudavit,  dixisse  portantibus  suia 
et  veherent;  at  omnibus  unum  prte- 
cipua  aiictoritate  pra^fuisse,  qui  regis 
nomine  cuncta  expediret :  ejus  vero 
respectu  Livium  hie  dixisse  ad  revo' 
candum,  qui  pecuniam  portabat.  Et  ita 
fere  Crevierius.  Mox  pro  ex  viclo 
forte  legendum  ex  victoria;  ut  ultimae 
literee  ejus  vor is  a  sequenti  Romania 
interceptae  siiit. 

(j  13  Eropun,  ignotis,  qucE  occulte 
acta  erant,  redit]  Forte  irritis,  qua'  oc- 
culte acta  eru7it.  J.  F.  Gron.    Hie,  et 


12268 


NOTiE    VARIORUM   IN 


niox  principio  cap.  seq.  Cryphon  le- 
gendiim  esse,  inonnit  Gronov.  ad  c. 
24.  §  10.  Mox  evitandcB  Jac.  Gronov. 
ejiisque  exemplo  Cleiicns  edidenint. 
Priores  omnes  vitandcn,  quod  rediixi. 
Cur  enim  spernendiim  sit,  non  vi- 
deo. 

Cap.  xxviir.  §  2  Ut  inde  sparsa 
per  Cycladas  insulas  naves,  ^c.  tuta- 
rentur]  Crevierius  melius  futurum  ex- 
istimat  sparsi,  ut  referatur  ad  prae- 
fectos  classemque  potius,  quam  ad 
prijtes.    Posses  etiam  sparsas. 

§  3  Naves  Eudamumque  prcefectum 
earum,  inviolatas,  atque  etiam  benigne 
udpellatos']  Hand  dubie  ad  proplns 
(iigniusque  respexit  Livius,  ininio  ac- 
cepit,  quasi  posuisset  ante  Rhodios  in 
navibus  Eudamumque.  Scribe  ergo  in- 
violatas atque  etiam  benigne  appellatos 
dimiserunt.  Ab  eadem  ignorantia  in- 
ferius  circumvectus  mittit :  nam  sic 
prima  exemplaiia,  et  nihiio  melius 
recentiores  circumvectos.  Verum  est 
enim,  circumvecli  propere,  ac  summoiis 
terrore  hostium  nnvibus,  onerarias,  da- 
tis,  qui  prosequerentur,  decern  lembis,  in 
Macedoniam  mittunt.  Nempe  Antenor 
et  Callippus,  praefecli  classis  Mace- 
doiiicaR.  At  quia  interjectum  est 
'  Cassandreae  deductJe  naves  Tene. 
diim  cum  trajecissent,'  putarunt  de 
illis  alteriim  dici  non  posse.  J.  F. 
Gron.  Inviolatos  legendum  essp,  sc- 
quens  adpellalos  docere  potuit.  In 
verbis  seqq.  circumvectos,  pro  circum- 
vectus, prinii  dedere  Paris.  1 573.  Gro- 
novius  deiiide  conjecturam  circum- 
vecti  mittunt  in  contextu  recipi  volu- 
it,  sed  typograplii  aberranles  vulga- 
rnnt  circumvectis  mittunt,  quod  recen- 
tiores omnes  servarimt. 

^  5  Ita  ut  in  totum  prosecuti]  Tutum 
lege.  Sigon,  In  totum  qnidem  primae 
edd.  Verum  Vascos.  ejnsque  exem- 
plo alii  in  tutum  eniendarunt,  quod 
Basil.  1551.  iterum  mutanint,  priori 
revocato :  unde  Sigonio  necesse  fuit 
denuo  monere  in  tutum  legendum  es- 
se.  Solent  autem  'tutus'  et  'lotus* 


a  scribis  comtnutari.  Vide  ad  xxviil. 
4.  §7. 

§  6  Ad  classem,jamad  Sigium  stan- 
tern']  Sigeum.  Graece  enim  'S.iydov.  Si- 
gon.  Existimari  posset,  illud  ei  in  2t- 
yeiov  Latine  aeque  per  i  Sigium,  quam 
e  Sigeum  reddi  posse.  Ejus  tamen 
orthographiEe  exemplum  me  legisse 
non  memini. 

§  7  Naves,  quus  Hippagogos  vocant'\ 
Ita  primum  editum  vidi  a  Vascos. 
qnem  deinceps  omnes  secuti  sunt. 
Superiores  habent  hippagogTis:  quo- 
niodo  forte  Livius  accusativum  Grae- 
cum  iirnayaiyohs  efferre  volnit.  Ita  sa- 
rissophorus,  pro  sarissophoros  aapiatro- 
<p6povs,  plnres  praeferunt  Mss.  xxxvr. 
18.  ^  2.  apoclelus,  pro  apocletos  owo- 
kXtjtovs,  unus  cod.  pluresque  edd. 
vett.  XXXVI.  28.  §  8.  quo  etiam  du- 
cunt  vestigia  trium  aliorum  codd. 
apoclestus  prapferentiiim.  Ejusdem 
generis  est  '  Gordiutichos*  xxxviir. 
13.  §  11. '  Silenu  come  '  est  in  ed.  an- 
tiq.  xxxviii.  15.  §  7.  '  tnrris  Eudi- 
eru  '  etiamnum  editnr  xliv.  3.  §  3. 
In  Didascaliis  comoediarum  Terentii 
passim  '  Grsca  Menandru,'  *  Graeca 
AppoUodoru'  obcurrit.  Et  ita  apnd 
Auson.  in  Profess.  Burdeg.  carin.  13. 
'  Ceu  niusa  Simonidei  '  emendat 
Heins.  ad  Nason.  Her.  vii.  97.  ubi 
Scalig.  Cei  praeferebat.  IMalo  tamen 
pleraque  borum,  apud  Livium  certe, 
errantibiis  librariis  tribuere.  De  'na- 
vibus hippagogis  '  vide  ScbefF.  de  Mi- 
Jit.  Nav.  IV.  I.  p.  257.  ubi  ex  hoc  Li- 
vii  loco  laudat  hippagngas. 

§  10  Et  concitatio  remorum,  directce- 
que  in  se  prora?,  hostes  adpropinquare 
adparuisset]  Hie  parum  abest,  quin 
adfirmememendandnma/>eruiss(^  .•  ne- 
que  enim  apparuisse  hn'ic  orationi  con- 
venire  videlnr,  nisi  concitatione  legas, 
et  directis  in  se  pi-oris:  quod  et  verius 
puto.  Turneb.  Ad  vers,  xxix.7.  Dan. 
Heinsius  apud  Elzevirios  minima  mu- 
tatione  concitatione  remorum  directce- 
que  in  se  prorce,  ut  directce  prorm  sit 
casus  secundus.    Eamdem  lectionem 


T.   HVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   29. 


12269 


Gronovii  ed.  prima  expressit  ;  ciii 
postea  displicuisse  videtur  directs 
yrorce  niimero  singulari  dici  de  niul- 
tis  navibiis,  unde  classis  Antenoris 
coiistaljat.  Hinc  idem  Groiiov.  1CG5. 
reposito  tw  concifatio,  potiiis  appavu- 
isset  miitavit  in  aperuisset,  licet  ipsi 
Turnebo  liaec  sua  conjectura  minus 
adiiserit.  Solent  atitem  librarii  verba 
'  apparere  '  et  '  apeiii e  '  commutaie 
in  Mss.  Vide  ad  iii.  15.  §  9.  vi.  2. 
§  11.  c.  20,  §  10.  X.  21.  §  5.  xxviii. 
24.  §  2.  et  alibi. 

§  J  2  Qui  propiores  contincnti  litovi 
erant]  An  continentis?  J.  F.  Gronov. 
Peiizonitis  ad  Sanctii  ISlinerv.  iv.  4. 
599.  coiijicit  forsan  melius  continentis 
legi  ;  sed  tameii  recte  qiioqiie  dici 
posse  concedit  cuntinens  litus,  hoc  est, 
litns  continentis,  inharens  contincn- 
ti, cum  opposilione  ad  litus  insulae. 
Laudat  etiam  Crevierius  locum  He- 
rat. Od.  I.  18.  22.  '  Parum  locnples 
continenfe  ripa.' 

In  Enjthream  enarunt]  Legi  posset 
in  Erythmm.  Hnjus  enini  nrbis  no- 
men  non  tantum  nnmero  piniium 
ErythrcE,  sed  etiam  unitatis  Erythra 
effeitnr  apud  Stephan.  Byz.  voce 
"tpvdpa,  et  Veil.  Pat.  i.  4.  Qiium  ta- 
meu  semper  Livio  vocetiir  '  Eiythrae,' 
id  non  nrguendum  existimo,  et  in 
Erylhream  cnm  Doujalio  intelligo  ler- 
ram.  Vide  ad  xxxvii.  12.  §  10.  Ve- 
rum  ita  cum  diphthongo  legendum 
est  Erythrccam.  Non  modo  eiiim 
Stepli.  Byz.  auctor  est,  a  nomine  lui- 
JHS  uibis  deduci  vocem  'Epvdpa'ws,  sed 
plures  etiam  supersunt  nnninii  cum 
inscriptione  EPT0PAmN,  quos  Har- 
duiuus  recensuit  in  Numm.  Popnl.  et 
Urb. 

§  14  Octingenli  ferme  Gallorum  oc- 
cisi'\  Olim  edebatur  per  notas  nume- 
rorum  DCCC.  ferme  Gallorum,  pro 
<pjo  is,  qui  nltimee  Gruteri  editioni 
prafuit,  subslituit  Seplingenti.  Hunc 
errorem  in  priori  nott.  ed.  Gronovius 
emendavit,  et  postea  a.  1GG5.  pris- 
caiu  lectionem  etiam  in  coutextum 


adscivit. 

Cap.  xxix.  ^  1  C.  Popillius,  et  C. 
Decimius,  et  C.  flostilius]  Ed.  Basil. 
1539.  ejusque  exemplo  alias  recenti- 
ores  prius  et  omiserunt  sine  ulla 
caussa.  Supra  c.  19.  <  C.  Popillium 
Ljenatem,  et  C.  Deciniium,  et  C.  Hos- 
tilium  legatos,  &c.  miserunt.'  Recte 
igitur  Gronov.  voculam,  quam  ed. 
princeps  exliibet,  loco  restituit. 

§  2  Sunctitas  templi  insulceque]  Per 
'  sanctitatem  '  intelligendum  esse  jus 
asyli,  docuit  Spaniiem.  de  Praest.  et 
Us.  Numisni.  Diss.  ix.  66G.  Ita  xlv. 
5.  '  Utrum  nos,  ilo^piles  Sainothraces, 
vere  accepinius,  an  falso,  sacram  banc 
insulam,  et  angusti  totam  atque  in- 
violati  soli  esse?  Quuni  creditae  sanc- 
titati  adsentirentur  omnes.'  xxxv. 
51.  '  In  fano  lucoque,  ea  religione 
eoque  jure  sancto,  quo  sunt  templa 
(asyla  Gra?ci  adpellant).'  Praeterea 
hinc  colligit,  non  tantum  ipsa  templa 
hoc  jure  asyli  gavisa  esse,  sed  etiam 
totas  urbes,  a-que  ac  nunc  tota  insu- 
la Delos,  et  iusula  Samothrace  priore 
Livii  loco. 

§3  Quumaliquasaltopraferri]  Forte 
pratervehi.  J.  F.  Gron.  Sic  tamen 
XXIX.  32.  '  Raptique  gurgite  et  in 
obliquum  pra-lati.'  xxix.  14.  'Thuri- 
bulis  ante  januas  positis,  qua  pra^fe- 
rebatiir.'  Eliam  de  ipsis  navibus 
XXVIII.  30.  •  Unius  pr*lata  inipetu 
lateris  alterius  remos  detersit.'  Jac. 
Perizun.  A.  Perizonius  sequentia  ad 
marginem  ed.  LivianiK  qua  uti  sole- 
bat,  adnotavit:  '  Imo  prafcrri  bo- 
num  :  ut  '  naves  per  altum  ferri,' 
c.  28.  dixit,  pro  velii,  sic  praferri 
valet  '  praeterferri,'  sen  '  prajter- 
vehi.'  Vide  XXIX.  14.  et  c.  32.  Sic 
niox  c.  31.  '  piaefluens'  pro  preeter- 
lluens.'  Hffc  ille.  De  hoc  usu  prse- 
positionis  prce  vide  quai  notantur, 
etiam  ab  ipso  J.  F.  Gronovio,ad  xxix. 
32.  ^  8. 

Parte  per  Cycladasdisposita]  Ita  pri- 
mum  ed.  Francof.  1578.  Sed  anti- 
quiores  typis  descripti  per  Cyclades. 


12270 


NOT^   VARIORUM    IN 


Alternm  tanien  malo,  quia  Livius 
alibi,  etiaiii  lioc  et  praRcedenti  cap. 
more  Graecorum  Cycladas,  qtiam  La- 
tinonim  Cijclades,  dicere  maliiit. 

§  5  Qitibits  poterat  PopilUus  ant 
Euynenis  naves  subcurrebat :  sed  recti 
tiocte^  Lpgo  quibiis  poterant,  Pop.  aut 
Eum.  naves  succurrebant,  sed  inferditi ; 
node  binis  aut  ternis  plerumqne  lembis 
Macedones fallebant.  J.  F.  Gron.  Pii- 
orem  partem  enjendationis  Grono- 
vianap  poterant  et  subcurrebant  probant 
Donjatius  et  Crevieriiis.  Earn  etiam, 
non  nionito  lectore,  in  contextiim 
lecepit  Ciericiis.  Reliqnam  partem 
sed  interdiu  Doujatiiis  non  necessa- 
riam  pronunciat.  Cujns  etiam  sen- 
tentiae  fnisse  videntur  Clericns  et 
Crevierins,  qui  partim  in  contextum 
non  adniiserunt,  partim  in  notis  non 
memorarimt.  Neqne  video,  quid  boni 
ea  pars  emendationis  Livio  conferat. 
Subjiciendo  enim  sed  recti  node  satis 
indicat,  priora  interdiu  gesta  esse. 
Mecum  sentit  Dukerus,  addens,  si 
quid  in  his  verbis  miitari  debeat,  se 
tnallc  sed  erccti  node.  Ideo  enim  fe- 
feilisse,  quod  plerumque  iiocte  fnrtini 
binis  aut  ternis  lembis  e  portu  evelie- 
bantnr. 

§  6  Per  id  fere  tempus  legati  Mace- 
dones Illyriique  simul  Rhodum  venerunt'] 
Polyb.  in  Exc.  Let;at.  num.  Lxxxvii. 
Tcii*'  TTfpl  rhv  napfxeviuva  Kal  MdpKov, 
rSiv  irapa  tov  revTiov,  Kal  avv  avrols 
roil  VlriTpoSupov  irapaytvo/xivoov  els  t)]v 
'P65ov.  Ita,  non  Kal  MApKov,  koI  tQiv 
■Kapa  TOV  Tevriov,  iegendiim.  Confer 
reliqua  cum  lioc  loco  Livii. 

Cap.  XXX.  §  I  Jam  veris  principium 
erat]  Mense  Aprili  nrbe  se  exiturnm 
promittit  L.  /Einilius  c.  19.  Quem- 
admodum  igitur  '  veris  principio'  in 
provinriam  venit  ?  Forte  .Jam  ver 
praceps  erat.  Similiter  pro  co,  quod 
c.  34.  '  advcntu  consiiiis  simiil  et  ve- 
ris principio,'  legere  possis  vere  pra- 
cipiti.  J.  F.  Gron.  Uodvvell.  in  Ap- 
pend. Praelect.  Camden,  p.  7o.>.  et 
de  Cyclis  Diss.  x.  12.  hoc  non  ad 


rationes  anni  Juliani,  sed  ad  veteris 
anni  Romani  exigenduni  contendit. 
Duk. 

§  3  Etritum  et  Epicadum,  inpigros 
virosl  Ita  primuni  a  Modio  editnm 
invenio.  Priores  omnes  constanter 
Ettritmn.  Quid  verius  sit,  nescio. 
Tutius  tamen  esse  (Hitoseqni  primam 
ed.,  quae  ad  unici  cod.  exempliim 
formata  est. 

§  4  Honuni  Dardanorum  principis 
JiliamJ  Menuninm  vocat  Poly  hi  us  apud 
AtiienaRiim  lib.  x.  p.  440.  'Attoktu- 
vavTa  5e  kolL  TlXevpaTOU  rhv  a5e\(pbv 
yafj-eTv  /ueAAoj/ra  ttji'  Mrivovvlov  dvyaTtpa 
avrhv  7^/iat  ttji'  7roT5o.  J.  F.  Gron, 
Illud  etiam  observandum  est,  eo 
loco  Pleurati  filium,  Gentii  fratrem, 
'  Pleuratnm  '  vocari,  qui  Livio  hie 
'  Plator '  dicitur.  Id  auteni  noinen 
inter  Illyrios  nsitatum  fuisse  videtur. 
Certe  Philippns  Macedoniee  rex  et 
Achaei  quibusdam  Cretensibus  auxi- 
lio  miserunt  'IWvpiohs  rrrpaKoa'iovs,  wv 
TfyiLTO  UXaroip.  '  Plator  '  dux  Philippi 
etiam  memoratur  xxviii.  6. 

Etutam  pado  fratri  eum  invidisse'\ 
Scriptores  Latini  plerumqne  puellam 
'  viro  pactam,'  raro  '  viriim  '  puellae 
'  pactum  '  dicunt.  Lnbet  id  osten- 
dere  coilatis  in  unum  aliquot  locis 
veterum,  quorum  multa  alii  sparsim 
adnotarunt.  Livius  i.  2.  '  Cui  pacta 
Lavinia  ante  adventum  /Eneae  fuerat.' 
Cic.  ad  Att.  v.  9.  '  Cujus  filia  pacta 
est  Artavasdis  filio.'  Plautus  in  Tri- 
numm.  v.  2.  59.  '  Haec  tibi  pacta  est 
Callicli  filia.' Tacit.  Ann.  1.55.  'Quod 
Arminius  filiam  ejus  alii  pactam  ra- 
puerat.'  Ann.  ii.  43.  '  Silani  filia 
Neroni,  vetustissimo  liberornm  ejus, 
pacta  erat.'  Plinius  Hist.  Nat.  1.  xv. 
c.  nit.  'Cum  pacta  ilia  esset  Caesari.' 
Quintil.  Declaui.  cccxLiii.  '  Ille  ra- 
puisset  puellam  alii  destinatam,  alii 
pactam.'  Eodem  modo  Ovid.  Epist. 
Jlermiones  vs.  95.  Epist.  Ariadnes 
vs.  92.  Epist.  Cydippes  vs.  185.  No- 
nius voce  '  Speratam,'  et  Arnob.  iv. 
p.  140.    His  adductus  hie  quoque  pri- 


T.    LIVII   HIST.    LIB.   XLIV.   CAP.   80. 


12271 


mnm  tentabain  legere  pactum  frntri ; 
sed  deinde  iiiliil  iDovendiim  putavi 
propter  auctoritatem  Livii  iv.  4. 
'  Vx,  in  quam  cnitjue  fneininae  con- 
veiiisset  doninm,  nnberet,  ex  qua 
pactiis  vir  esspt  domo,  in  matrimo- 
iiiuni  duceret.'  In  Veil,  tamen  i.  1. 
non  multum  diibito,  quin  pro  vulgato 
quod  pacta;  ejus  nuptias  inva^eral,  me- 
lius sit  pactcc  ei,  qnod  volel)at  Mann- 
tins.  Duk.  Qna?  hie  '  Etnta,'  infra 
c.  32.  •  Etieva  '  vocatur,  nbi  vide 
Sigon.  Crevierins  ad  enni  locnni  ron- 
jicit  fortasse  idem  esse  nomen  '  Etn- 
ta '  et  *  Etieva  ;'  fortasse  altero  in 
loco  vitinm  esse;  niiiil  qnoqne  vetare 
jndicat  credere,  Etiitain  aut  mor- 
tnam,  ant  repudiatam  fnisse.  Neqne 
ego  certiora  adferre  possnni. 

§  5  Intemperantia  vini\  Polybins 
ibid.  6ia  t)}v  TToAvKoaiav  TroWa  iroielv 
ocrfKyrj  kutcI  rhv  lilov,  viicrttip  re  ael 
KoX  fie6'  7}fxipav  fieBvovTa,  J.  F.  Gron. 
Utrnmqne  locum  de  Gentio  e  Polybii 

XXIX.  descripsit  Athenccus  x.  11. 
Ad  eumdeni  viri  docti  pertinere  pu- 
tant,  qnod  apud  iElian.  V.  H.  ii.  41. 
legitur  :  Kal  erepos  'iKKvptwv  Pa(Ti\evs 
yevvdloi  irivnv  koX  ovtws  eauToS  aKparcos, 
Nam  plane  probabile  est,  ibi,  qnod 
Scheffero  et  Perizonio  visum  fuit, 
pro  yfvi'aTos  legendui\i  esse  TeVrioj, 
quidqnid  triretur  Kulinius.  Proloimj;, 
quod  tnrbas  dedit,  considerent  alii,  an 
scribi  possit  ilwdet,  Duk. 

§  9  daravantium  in  Caciis]  E  Plinii 
VI.  8.  et  Ptoleinapo  in  Ctrauniis  vide- 
tnr  restituendum.  '  Cauiici '  etiam  ad 
Ionium  sinnni  a  Stcpliano  ex  Herattei 
libris   ponnntnr.    Turnebus,    Advers. 

XXX.  37.  Fateor  voceni  Ceraunii 
sive  C'aTiii  facile,  conipendii  notis 
tantnm  omissis,  in  Cavii  mutari  po- 
tuisse :  id  autem  adhiic  verisimilius 
fiet,  si  mox  pro  Durnium  cnmSigonio 
Burnlum  scribendnm,  et  a  Ptolemajo 
Bovpvov  vocatum  fuisse  credanins. 
Bovpuov  euim  aut  Cerauniorum  oppi- 
dum,  aut  certe  non  longe  a  finibus 
eoruu>  rcniotum  fuit.     Quo  minus  ta- 


men  Tnrnebi  et  Sigonii  conjecturas 
probare  possim,  illud  obstat,  qnod 
Ceraunii  et  Biirnnin  vel  Buinium  ni- 
niium  a  regno  Gentii  distare  videan- 
tnr.  Labeates  cnim,  qnortnn  rex 
Gentins  exstitit,  siti  fnerunt  in  ea 
parte  Illyrici,  qnx  Dalinatia  vocatur, 
et  quidem  ubi  regio  ilia  Maccdoniae 
conterniinaest.  At  Ceraunii,  in  quo- 
rum regione  vel  finibus  situni  crat 
Burnum  vel  Biirnium,  sedes  babu- 
erunt  in  altera  Illyrici  parte,  Libnr- 
nia  dicta,  et  quidem  in  media  fernie 
Libnrnia,  \\t  Caravantio,  a  fratre 
Gentio  in  Cerannios  niisso,  transe- 
nnda  fiierit  tota  Dalmatia  cum  magna 
Libiirnije  parte.  In  Liburnia  situm 
esse  Burnnni  constat  ex  Procop.  B. 
Goth.  I.  16.  MSvos  5e  OvKiylcraKoi 
rSrOoii  is  \ifiovpviav  r)yriiTaTO,  Koi  (T<piai 
'PcDfxalwv  iv  x<^p'^f>  ^KCLpSccvi  is  x^'P*"^ 
iKdSvTcuv  rjacniQivTes  ttj  /uoxj?  avex'i'pv 
ffav  fls  Bovpyof  irdKiv.  Utrum  vero 
tantum  terrarnin  spatinin  cum  exer- 
citn  peragrare  a  popuiis,  per  quos 
iter  faciendum  erat,  perinissiim  fuis- 
set,  admodnm  dubito.  Accedit,  in 
Illyrico  plures  populos  et  oppida  re- 
periri,  quae  non  nisi  ab  uno  niemo- 
rantnr,  et  ab  illis  veterum,  qui  dedita 
opera  geographiam  srripserunt,  si- 
lentio  praeterenntiir.  Cavendnni  ita- 
qiie  est,  ne  nomina  minus  nota  in 
notiora  conimutando,  praesertim  in- 
vitis  Mss.  nubem  pro  Junone  amplec- 
teniur.  Diffiteri  tanien  nolo,  Pli- 
ninm  Hist.  Nat.  iii.  22.  in  Dal- 
niatije  descriptione  Ceraunos  popu- 
luni  et  Burnum  castellum  meraorasse, 
at  Burnistas  populnm  in  Liburnia 
ibid.  c.  21. 

Durnium  oppidum]  Burnium.  Pto- 
lemeeus  enim  ii.  17.  nieminit  oppidi 
Illyrici  nomine  Bovpvov  :  et  Plinins 
III.  21.  populorum  Burnistarum  in 
Illyrico.  Sigon. 

§  11  Bullianorum  ct  ApnUoniatum] 
Lege  Bulinornm,  qui  sunt,  auctore 
Stepliano,  po|iuli  ad  Illyrinm  :  Bou. 
Kivoi,  inqiiit,   ^Ovos  zipl  'IWvpiav,  Si' 


12272 


NOT.E   VARIORUM    IN 


gon.  Alteriim  /  expnngi  necesse  non 
est,  ao  Icgi  potest  BuUinoium.  Nam 
BovXivol  qiiidem,  praeterqnam  apud 
Steph.  Byz.  etiam  vocantiir  apiid 
Scylac.  in  Peripl.  p.  16.  et  25.  Bu- 
Hones  apud  Plin.  Hist.  Nat.  iii.  23. 
ac  Bov\tfie7s  apud  Dion,  in  Perieg.  vs. 
387.  oi/f  rivfs  Sia  tov  v'  ypd(pov(Tt  BovXi- 
v(7s  ^  BovXivovs,  lit  ibidem  Eustath. 
testatiir  :  at  contra  colonia  'Biilli- 
densis '  memoratiir  in  Macedonia  a- 
pnd  Plin.  Hist.  Nat.  iv.  10.  '  Biilli- 
denses  '  apud  Caesar.  B.  Civ.  iii.  12. 

*  Builienses  '  Cic.  in  Pison.  c.  40. 
nbi  Bullidenses  legendnm  existisnat 
Ursiniis.  '  Bnlliones '  ad  Fam.  iii. 
42.  Eoruni  nrbs  BouMh  vocatnr  Pto- 
leni.  III.  13.  et  Bullis  Caesari  B.  Civ. 
III.  40.  Alii  pro  ov  vel  u  effenint 
haec  nomina  per  v  vel  y.  Hinc  'ager 
Kyllintis  '  est  xxxvi.  7.  §  19.  nbi 
vide  quae  nolavi  :  urbs  BvWis  apud 
Stepli.  Byz.  ea  voce,  et  Byltis  apud 
Cic.  Phil.  XI.  11.  ubi  vide  Ferrar. 
BuUinorum  igitur  edi  ju«si. 

Circu  Genusuum  amnem']  Genusum 
credo  scribendiim.  Turned.  Advers. 
XXX.   37.    Caesar.    B.   Civ.    iii.    7C. 

*  Transductoque  exercitu  fiunien  Ge- 
nusum.' Livius  Genusuum  vocat,  el 
corrupte  ;  item  Ptolemaeus  Ucwvaaoy 
III.  13.  Liicaims  V.  462.  '  quam  vo- 
lucer  Genusns,  quam  mcllior  Apsus 
Ciicumeunt  ripis.'  Ursin.  Vide  Pal- 
mer. Grapc.  Ant.  I.  24.  Cellar.  Geogr. 
Ant.  II.  13.658.  Relandi  epist.  quam 
Hesselius  ad  se  scriptam  Vibio  Se- 
questri  praefixit,  et  Oudend.  ad  Lu- 
cani  V.  462.  '  Panyasus'  autem  Pto- 
leniaei  a  'Genuso'  diversus  est.  Vide 
Palmer.  Grac.  Atit.  i.  22.  Teste 
Heariiio  ad  b.  1.  Genusus  in  Peuting. 
Tab.  Genesis  vocatnr.  Videndas  eti- 
am nionet  Placidi  Porcberoni  notas 
ad  Ravennat.  Anonym.  Geogr.  GV- 
nus'iuum  mox  §  12.  pra;ferunt  edd. 
principes,  quae  bic  legunt  Genusuum. 
Et  ita  etiam  ed.  Bas.  1539.  rerepit. 
Unicum  autem  sibilum  requiri,  con- 
stat etiam  ex  loco  Lucani  laudato. 


§  13  Et  ad  ea,  qua  hahehat,  auxilia 
Parthinorum  juventutis  duobus  millibus, 
Sfc]  Suspicor  addendam  vocem  ita : 
assumptis  Parth.  jitv.  duobus  millibus. 
Sic  enim  paulo  ante  'Assumptis  ad 
eum  exercilum,  quern  habebat,  Buli- 
norum  auxiliis.'  Sigon.  Verbuni  as- 
sumptis non  fiiit  in  libro  veteri,  est- 
que  ab  Sigonio  additum.  Nos  id  non 
opus  e.sse  puiamus,  sed,  quod  deesse 
arbitratur  ille,  latere  in  vocabulo  ju- 
ventutis:  adeoque  scribendnni,  et  ad 
ea,  (jUoB  habebat,  auxilia  Parth.  junctis 
duobus  millibus  peditum,  et  eq.  ducentis, 
(peditibus  Ep.,  eq.  Agalsus  praerat)  pa- 
rabat  ducere  in  III.  Verbum  habes 
XXIV.  34.  '  Naves  junctas  alias  binas 
ad  quinqueremes,  dcmtis  interioribus 
remis,  ut  latus  lateri  applicaretur.' 
J.  F.  Gran.  Partinorum  omnes  typis 
descripti  ante  Sigonium,  qui  addita 
adspiratione  emendavit  Parthinorum, 
Vide  ad  xxxiii.  34.  §  11. 

Peditibus  Epicadus,  equitibus  Agal- 
sus praerat]  De  vore  'Epicadus'  vi- 
de viros  doctos  ad  Suet.  Aug.  c.  19. 
Alius  Epicadus,  a  Gentio  interfectus, 
modo  meuioratus  est  hoc  cap.  Delu- 
de Algulsus  prinreps  ed.  quod  proxi- 
ma  Frob.  a.  1535.  in  Agalsus  mntavit. 
Priscam  lectionem  revocavi. 

§  15  Tum  classis']  De  rebus  ab  Ani- 
cio  praetore  gestis  adversus  Gentium 
regem  Illyrioriim  dicere  cceperat. 
Eas  igitur  hoe  loco  persequebafur, 
maxime  vero  eas,  quas  mari  gesserat, 
quas  ita  oidiebatur  :  Tum  classis. 
Desider^ttur  etiam  initium  rerum  ea- 
rum,  quas  terra  gessit:  nam  de  dedi» 
tione  urbi.  ;n  loquitur,  quuui  ait,  'die 
tolo  ei  tradiderunt  se.*  Sigon.  Sup- 
plemenfum  suum,  quod  Donjatiano 
substituit,  Crevierius  parlim,  quod  ad 
naves  aliquot  Gentii  ab  Anicio  cap- 
ias, ex  Appiano  desumtum  esse  tes- 
lalur,  partim  se  ex  conjectura,  quam 
maxime  licuit,  probabili  ad  ea,  quae 
praccedunt  el  sequuntur  apud  Livi- 
um,  adcommodasse.  Monuit  insn- 
per,  per  classem,  qua  Anicius  adver« 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   32. 


12273 


sirs  Illyi'ios  pngnavit,  se  intelligere 
earn,  quse  ipsum  et  copias  advex- 
erat. 

Cap.  XXXI.  §  2  Id  quod  belli  ca- 
put fuerat]  Cur  fuerat  ?  An  forte 
legeiulnni  id  quod  belli  caput  eral? 

§  3  Barbaua  ab  regione  occideutis] 
Barbenna  vocatur  apnd  Vibiiini  Se- 
qnestr.  de  Fliitnin.  'Barbenna  Illyri- 
co  niari  niiscetiir.'  Longiiis  a  recepta 
leclione  recedit  uterqne  cod.  quo 
Hesselius  usus  est  :  scribunt  eniui 
Babenna.  Proxime  accedunt  Ex- 
cerpta  ex  Bocrliacio,  qua?  idem  Vibio 
subjunxit  pag.  217.  'Barbena  fluvius 
in  Illyricum  decurrens.'  Interim  ta- 
men  ex  hoc  Livii  loco  constat  Bar- 
banain  Illyrio  sive  Hadriatieo  niari 
non  niisceri,  nisi  Oriundis  fliiminis 
alveo. 

§4  Incidunt  Oriundi  flumini]  Vide- 
tur  milii  sic  ab  Livio  dici,  qui  aliis 
Drilo;  qui  fluvius  est  in  era  Dalma- 
tiae,  ex  Scordo  nionte  profluens,  Pto- 
lemaeo  teste  ii.  17.  Super  eum  situni 
est  Scodra  oppidum,  Plinio  iii.  22. 
auctore.  Ortelius  in  Thes.  Geogr. 
voce  '  Drilo.'  '  Drilonem  '  vocant 
Strabo,  Plinius,  et  Ptolemaeus,  ut 
notat  Bocliartiis  i.  23.  de  Coloniis 
Phoenic.  Scylax  'Arionem'  vocat. 
H.  Vales. 

Quod,  ortum  ex  monte  Scodro'\  Ita 
hoc  loco  constanter  edilur,  ut  et  mox 
*  mons  Scodrus,'  At  '  Scordus  '  vo- 
cabatur  xliii.  20.  '  Hi,  transgress! 
jugumScordi  niontis,Scodram  labore 
ingenti  landeni  pervenerunt  :'  ubi 
vide  quae  notautur.  Similiter  eiiam 
hie,  literis  transpositis,  Scordo  et 
Scordus  legendum  puto.  Eodeni  er- 
rore  apud  Polyb.  in  Exc.  Legat.  num. 
Lxxvi.  in  ultima  ed.  nunc  legitur 
^\0ov  ds  2K6pSav  ubi  cod.  Mstus  ha- 
bet  els  KdpSav,  Ursinus  vero  recte  tls 
2K6Spai>  pniendandiim  docet. 

§  10  Flumine  Barbana  navigat  in  la- 
cum  Labeatuiii]  Bnrbnno  edd.  princi- 
pes.  Barbana  emendat  Sigonii  «k5o- 
<riy.    Vide  ad  §  3,    Fraeterea  Labea- 


tium  supra  forniavit  hoc  cap.  et  infra 
cap.  seq.  At  duplici  fotma  dici  so- 
let  '  Labeatae  '  et  '  Labeates,'  ut  vi- 
dimus ad  XLiii,  19.  §  3.  a  priori  fit 
Lubeal^m  pro  Labcatanuu,  a  posteri- 
ori Labeatium.  Ita  non  tantiim  dix- 
erunt  '  Apolloniata?,'  sed  etiam  '  A- 
polloniates,'  unde  est  '  Apolloniati- 
um.'     Vide  ad  xxvi.  25.  §  2. 

§  11  Multis  millibus  armatorumactis 
ex  ea  regione^  Ut  Virg.  JEn.  vii.  fe04. 
'  Agmen  agens  equituni.'  Forte  ta- 
men  coactis.  J.  F.  Gron. 

§  12  Navem  eamdem  secundo  amni 
Scodram  demisil']  Eadem  onines  typis 
descripti  ante  Sigoniiim,  qui  recte 
emendavit  eamdem. 

§  15  Vix  gladiatorio  accept o  decern 
talerdis  ab  rege  rex]  Mulli  olini  etiam 
ingenui  operas  suas  arenae  ceria  nier- 
cede  locabant,  ut  depugnarent :  eo- 
rum  mercedem  'gladiatorium'  iu  neu- 
tro  genere  a  Livio  vocari,  videor 
observasse.  Sensus  enini  hiijus  loci 
est,pluris  conduci  gladiatorem,  quam 
quanti  in  bellum  Geiitius  conjectus 
est.  Turneb,  Advers.  xxix.  7.  Sci- 
oppius  ad  Sanctii  Minerv.  iv,  4.  snp- 
plet  auctoramento,  pramio.  Sic  quo- 
que  Lipsius  Saturn,  i.  7.  Sed  idem 
Saturn,  ii.  5.  suspicatur  legendum, 
vix  gladiatorio  aucloramento  ab  rege 
rex,  ut  in  earn  fortunam  recideret.  Quod 
recidit  verba  decern  takntis,  ut  glos- 
sam  puto,  rationem  leveni  quideni, 
sed  tamen  aliquam,  habet :  nam  hoc 
e  cap.  27.  intelligi  poterat ;  sed  quo- 
modo  accepto  abesse  possit,  non  vi- 
deo. J.  Laurentius  Polymath,  i.  5. 
'  gladiatorium  '  hie  iuterpretatur  po- 
testaten)  gladii  iu  urbe  gestandi.  Ni- 
hil absurdius  nee  insulsius  dici  potest. 
Et  tamen  lioc  ex  eo  recoxit  Piliscus 
ad  Suet.  Aug.  cap. 32.  et  satis  inepte 
addidit  Turnebum  illud  longe  aiiter 
explicare  :  plane  cjuasi  vel  ipse  dubi- 
taverit,  vel  quemquam,qui  vel  micam 
salis  habet,  diibitaturum  jxitaverit, 
utra  explicatio  praferenda  sit.  Duk. 

Cap.  xxxii.    §  3  Etlevam  uxorem] 


12274 


NOTvE    VARIORUM    IN 


Paiillo  ante  c.  30.  iixorem  Gentii  re- 
gis '  Etiitam  '  vocavit.  YidenHum  an 
unam  liaiic  habuerit.  5ig^on,  Vide  ad 
cap.  30.  §  4. 

Scerdilio  Pleuraloque]  '  Scerdile- 
tnm  '  libris  snperioribiis  dixit.  Est 
enim  nomen  legulis  Iliyricis  faniiii- 
are.  Sigon,  Verum  est,  tempore  Si- 
gonii  et  adliiic  din  postea  niiiUis  locis 
Livii  nomen  Scerdiieti  meniora- 
tiim  ftiisse.  Verum  postea  Gronov. 
ad  XXVI.  24.  §  9.  ex  cod.  integerri- 
mo  et  ex  Polybio  id  'Scerdilaedus ' 
scribendiim  esse  moniiit,  et  in  con- 
tcxtnni  adoptavit ;  quod  hie  etiam  re- 
stituendum  censui.  Idem  et  sibi  vi- 
deri  Dukerus  monuit. 

§  4  Bello  Itlyrico  intra  triginta  dies 
perfecto]  Diebus  viginti  perfectum, 
scribit  Appian.  B.  Illyr.  p.  761.  Si- 
gon. Perperam  bello  Illyrico  omnes 
edd.  nsfpie  ad  Gronov.  qui  recte  II' 
lyrio  edidit.     Vide  ad  Epit.  Liv.  lib. 

XX. 

Cum  parente,  conjuge,  liberis,  acfra- 
tre']  Ita  demum  praefert  Heinsii  El- 
zeviriana.  Omnes  pi iores  conjj/ge,  ac 
liberis,  ac  fralre :  quod  revocavi. 

§  6  Nee  minus  terioris  a  classe  Ro- 
tnana  et  periculo  maritimiB  orce  habebat, 
Tliessalonicce  Eumenes,Sfc.]  Haec  lectio 
primum  adparuit  in  ed.  Fro').  1535. 
E<1.  princeps  praefert  habebat  Thessa- 
lonica.  Eumenes  et  Athenagoras  prw- 
erant.  Neutrum  tamen  satis  placet; 
Hon  vidgatum,  quia  non  video,  quo- 
inoilo  Persei  terror  a  classe  Komana 
distingui  possit  a  terrore  ejusdem 
Persei  propter  adventum  Octavii 
praetoris,(pium  tamen  Octavius  classi 
Romanae  piaefucrit,  et  hinc,  qui  Oc- 
tavium  timuit,  etiam  classem  ejus  ti- 
miierit :  non  ea  lectio,  quam  obfert 
ed.  princeps,  quia  non  adsequor,  cur 
niagis  memoretur  terror  Thessaloni- 
cap,  quam  aliarum  urbium,  quae  in 
era  maritima  Macedoniae  sitae  erant. 
An  legendiim,  fsec  minus  terroris  a 
classe  Rom,  Tliessalonica  et  maritima 
ora  habebat f    Certe   in  sequentibus 


Livius  per  partes  narrat,  qua  ratione 
saluti  Tliessalonicae  et  orae  maritimae 
consulere  Perseus  conalus  sit.  Vel 
lege  cum  Roellio  et  periculi  maritima 
ora  habebat.     Thessalunicce ,  6ff. 

^  7  Eo  el  Androclen  prcefectum  mit- 
till  Legendum  Androclem.  'AvSpoKXrjs 
enim  format  'AcSpo/cAea  apudTliucyd. 
VIII.  65.  et  Pausan.  in  Messen.  c.  5. 
Id  autem  Latinis  est  Androclem,  quo- 
modo  etiam  Crevierium  edere  video. 

Mniam  mille  equites']  Graecis  est 
A'iveia,  quod  Latine  ^nia  et  ^nea 
reddi  potest.  Ultimum  tamen  malo, 
ut  distinguatnr  ab  ^nia  urbe  Perrhae- 
biae.     Vide  ad  XL.  4.  §  8. 

^  9  Ad  presidium  Pythoi  et  Petr(B'\ 
Pythii.  Utriusque  meminit  Pliitar- 
clius  in  Paullo.  Sigon.  Pythcum,  ut 
vulgo  perperam  legitnr,  in  Pythium 
mutandum  esse,  jam  monuit  Sigonius 
ad  XLii.  53.§  6.  Xliieeoj' vocatur  Pto- 
lemaeo  Geogr.  in.  13.  'Pythii'  et 
*  Petrae  '  meminit  quidem  Plutarch, 
in  jEmil.  Paull.  p.  262.  at  ejus  inter- 
pres  locum  non  intellfxit.  Excusum 
nunc  exstat,  etiam  in  optimis  edd. 
'Eirel  Oe  iirvvBdvero  fxiav  d(r$o\^v  In 
Pl6vov  &<ppovpov  aTToXeitreaBai,  ttju  Sia. 
Tla^paifiias  irapa  rh  TLvOiov  koi  rijv  ire- 
rpav.  Redditur  autem  Quum  superesse 
audiret  trar.situm  per  Perrhabiam,  se- 
cundum Pythium  atque  earn  rupem.  At 
litera  niajusciila  legendum  est  ■Kaph. 
rh  Xlvdiov  Ka\  7r}vYliTpa.v,eX.  vertendum 
prater  Pythium  et  Petram,  '  Saltum 
ad  Petram  '  memorat  Livius  xlv.  41. 
§4. 

Quibus  prcppositi  erant  Hisliants,  et 
Theogenes,  et  Midon']  IMilo,  ut  ante 
(xi-ii.  58.  §  7.)  ex  Plutarcho.  Sigon. 
Similiter  etiam  cap.  45.  ^  2.  et  7.  in 
contextum  recepit  Sigonius,  ubi  iti- 
dem,  ut  hoc  loco,  priores  edd.  Midon 
praeftrunt.  Fateor  equidem,  Ml\wvos 
niemiuisse  Plutarch,  in  /Em.  Paullo 
p.  263.  Utriim  tamen  3Iilo  Plutarclii 
idem  sit,  ac  Midon  Livii,  nondum  cer- 
to  constat.  Apud  Plutarch,  enim 
Perseus,  a  transfuga  Cretensi  nioni^ 


T.   LI  VII    HIST.    LIB.   XLIV.   CAP.   32.  1*2275 


lus,  Nasicam  ab  Jimilio  PauUo  mis- 
sum  esse,  ut  clam  per  montem  Olym- 
pum  transiret,  Milonem  rum  decern 
millibus  militiiti)  mcrcenariornm  ac 
duobus  miilibiis  Macedomim  eodcin 
properare,  et  hostem  pravertere jii- 
bet  ;  quze  historia  tempoinm  injuria 
in  Livio  periisse,  et  post  c.  35.  biijiis 
libri  excidisse  potest.  Hie  vero  Mi- 
don  cum  Histixo  et  Theogene  prasfi- 
ciuntur  qninque  iiiillibiis  Macedo- 
num,  qui  Pythio  et  Petrze  praesidio 
forent.  Supra  xlh.  58.  §  7.  ubi  I\Ji- 
don  Bevoeaus  olim  edebatur,  et  Sigo- 
nius  Milo  legenduni  censuit,  contra 
Ursinus  Medon  emendandum  docuit 
ex  Polyb.  Exc.  Legat.  quae  fragmen- 
ta  tempore  Sigonii  nondum  typis  de- 
scripta  erant.  Idem  nomen  restitu- 
endum  etiam  puto  c.  45.  ubi  Livius 
refert,  Hippiam  et  *  Midonem,'  ut 
legunt  vett.  edd.  et  Pantaucbuni  se 
post  cladem  Persei  Berneam  recepis- 
se,  et  eft'ecisse  ut  ea  urbsyEmiiio  tra- 
deretur.  Ut  enim  tanta  apud  Beroe- 
a>os  aiictovitate  valuerit,  iisqne,  ut 
urbeni  suam  Konianis  traderent,per- 
suadere  ])otuerit,  caussa  fuisse  vide- 
tur,  quod  ipse  Berceitus  existens  mul- 
tos  ibi  cognatds  et  amicos  habuerit. 
Certe  Hippias,  qui  eodem  tempore 
ex  prcElio  infelici  Beroeam  aufngit, 
itidem  '  Beroeipus'  vocatur  XLii.  51. 
Si  igitur  XLir.  58.  ex  auctoiitate  Po- 
lybii,  et  xliv.  45.  ex  conjectiira  pro 
Midon  legendum  est  Medon,  forte  eti- 
am idem  error  liic  commissus,  idem- 
que  nomen  restituendiim  erit.  Certe 
convenii  Midon  esse  corruptum.  Ex 
60  autem  minori  miitationp  Medon, 
quam  Milo,  fieri  potest.  Neqne  ad- 
modum  jirobabile  est,  si  antiqnitus 
Milo,  nomen  satis  notum,  scriptum 
fuisset,  iiijrarios  i  i  in  Midon  uiutatu- 
ros.  Si  vero  3Iilo  Plut.  idem  sit,  at- 
que  ille,quod  negarenolo,  parva  mu- 
tatione  ex  MIAHN  fieri  potest  MH- 
AflN. 

^11  Huic  ut  omnis  mullitudo  vaca- 
r«t]    Operi  huic,  Muiet.     Doujatius 


euro  Mureto  Operi  huic  legendum 
censet ;  alioquin  enim  pronomen  huic 
referendum  tore  ad  ripam,  vel  ad  al- 
vpum  Enipei  fluminis.  Crcvierius 
etiam  Huic  operi  legit.  Sed  nibil  mu- 
to,  et  vocem  operi,  vel  negotio,  vel  rei, 
vel  similem  subintellign.  Cic.  in 
Verr.  ii.  4.  '  Fecerunt  etiam,  ut  ego 
istum  accusarem,  a  quo  mea  longis- 
sime  ratio  voluntasque  abhorrebat :' 
ubi  Ascouius  a  quo  exponit,  '  a  qua 
re,'  '  a  quo  negotio,'  '  accusationia 
scilicet.'  Similiter  hoc  loco  Huic  est 
huic  rei,  huic  negotio,  munitionis  sci- 
licet. 

CoactcE  cibaria  in  castra  adferebani\ 
Videtiir  legendum  coda  cibaria.  Su- 
pra III.  27.  '  Armati  cum  cibariis  in 
dies  (piinque  coctis  adessent.'  xxi. 
49.  •  Eiiicto  proposito,  ut  socii  nava- 
les  decern  dierum  cocta  cibaria  ad 
naves  deferrent.'  xxiv.  11.  '  Cum 
triginta  dierum  coctis  cibariis  naves 
conscenderunt.'  xxix.  25. '  Quinque 
et  quadraginta  dierum  cibaria,  e  qui- 
bus  quindecim  dierum  cocta,  inposi- 
ta.'  XLIV.  35.  '  Miile  hominibus  de- 
cern dierum  cocta  cibaria  habere.' 
Solent  autem  voces  '  coctus  '  et  •  co- 
actus  '  a  librariis  confundi.  Vide  ad 
1.  III.  c.  23.  ^  3.  et  Burui.  ad  Sueton. 
Claud,  cap.  38.  Et  ila  apud  Coium. 
Vii.  5.  §  10.  ubi  vulgo  editur,  '  Facit 
etiam  sulfuris  triti  et  picis  liquidse 
modus  aequaiis  igne  lento  roactus,' 
cod.  Sangerm.  igne  lento  coclus  prae- 
fert. 

Miles  jussus  ex  propinquis  silvis'\  Or- 
sus  erat  dicere  quae  Perseus  rex  ad 
famam  adveutus  consulis  Pauli  pa- 
rasset,  cujus  narrationis  pars  extre- 
ma  intercidit,  una  cum  initio  exposi- 
tionis  ejus,  qua,  quaj  Paulus  moliri 
coepit,  ubi  in  Macedoniam  perve- 
nit,  prodit;  priniis  autem  liis  verbis 
'  Postremo  sequi  se  utrarios  ad  mare,' 
quematimodum  inopiaui  aquarnm  le- 
vaverit  in  Olympo  monte,  tradit. 
QuK  res  etiam  ex  Plutarcho  in  Pau- 
lo p.  2G2.  peti  potest.  Sigon, 


12276 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Cap.  xxxiii.  §  1  Alios  alibi  modicis 
intervallis  fodere]  Vir  doctus  ad  mar- 
gineui  ed.  Curioiiis  conjecit  Icgen- 
diim  alios  alibi  puteos  modicis.  Ita 
Pint,  loco,  qiiem  niox  plenius  lauda- 
bo,  (ppfOLTa  TtoWa  Trapa  ttjv  virdpeiav 
£>pvTTe,  Sed  nihil  mutaiidiini  puto. 
Ex  sequentibus  euiiii  '  vix  dediicta 
surama  arena'  constare  videtiir,  eos 
non  fodisse  puteos.  P'orte  igitiir 
Plutaichiis  anctores  alios,  qtiam  Li- 
viiis,  secutus  est.  Livius  pleninique 
in  his  Polybium  seqiiiliir;  at  Plti- 
tarchiis  se  praster  Polybium  etiam 
commentariis  Nasicze  usiini  esse  tes- 
tattir.  Vide  ad  ^  8.  c.  34.  §  3.  et  c. 
35.  §  11. 

§  2  OccuUos  conlinere  latices]  Forte 
legendiim  contineri.  Paullus  ex  mon- 
tiiim  adspectu  banc  spem  concepit, 
occultos  latices  in  montiiim  visceri- 
bus  contineri.  Plutarch,  in  ^mil. 
Paull.  pag.  262.  'OpSov  6  Al/j.i\ioi  ixeya 
Ka\  Karrjpecpis  hiv^p^criv  opos  rbi' "OAu/x- 
rrov  iiTiKd/jLevov,  Koi  reKfj.aip6jj.evos  t§ 
X^ch/xJttjti  t^s  uArjy,  vafjidrwu  exeiv  ap- 
xhts,  5(a  0d6ovs  viro(pepojxev(i)v,  avatrvoas 
avTols  Ka\  (ppeara  iroWa  Trapa  rriv  xrwd- 
peioLv  S>pvne.  Contineri  legend um  con- 
jecit etiam  Dukerus. 

^  3  Vix  deducta  summa  arena]  Puto 
diducla,  id  est,  a  loco  suo  dimota.  £a 
verba  passim  a  librariis  confiindi,  vi- 
dimus ad  XXI.  55.  §  5.  Mox  §  seq. 
adjecit  primus  edi<iit  J.  F.  Gronovius. 
Priores  edd.  pra>ferunt  adjicit. 

§  7  Placere  igitur,  tribunuin  militum] 
Hoc  Lipsius  de  Milit.  Rom.  iv.  10. 
de  omnibus  imperils,  etiam  quae  mi- 
liti  in  castris  mancnti  dabantur,  vi- 
detur  accipere.  Sed  ex  ipso  loco 
patet,  de  imperils,  quae  ad  iter  et  ag- 
men  |)erlinebant,  agi.  Quae  hie  de 
scutis  et  pills  dicuntur,  illustrat  idem 
de  Milit.  II.  2.  et  4.  et  v.  9.  et  quae  de 
stationibus  v.  8.  de  quibiis  etiam  ha- 
bet  Sclielius  ad  Polyb.  c.  2.   Duk. 

^  8  Scutum  in  vigiliam  ferre  vetuit] 
Hie  iterum  a  Livio  diversus  Plutarch, 
hastani  pro  scuto  memorat  in  JEmW. 


pag.  262.  ras  vvKrepivhs  <pv\cu(as  &pev 
Adyxv^  <pv\a.TTtiv. 

§  9  Dein,  ubifessi  sinf}  Ita  demum 
ultima  Gruteri  ed.  ejusque  exeniplo 
ceteri  rerentiores.  Omnes  priores 
deinde,  ubi  fessi,  quod  Livio  restitui. 
Parvum  esse  confiteor,  ac  nihil  re- 
ferre,  iitro  modo  legatur  :  at  tanto 
iniquius  puto  Livii  manum  temere 
inmutari. 

Sopitos  stare]  Stare  non  opus  erat 
addi :  facile  ex  praecedemibus  repeti 
poterat.  Duk, 

Conspici  ab  hoste  possit,  ipse  nihil 
provideat]  Quis  non  videat  legendum 
sopitos  stare,  ut  fulg.  armis  pr.  cons,  ab 
hoste  possint,  ipsi  nihil  provideant  ?  J. 
F.  Gron. 

Cap.  XXXIV.  §  2  Quos  advocacerit 
in  consilium]  Haec  veterum  edd.  lec- 
tio est,  cnjus  loco  Modius  more  suo 
dedit  in  concilium.  Sed  recte  Gro- 
novius priorem  lectionem  revocavit. 
Vide  ad  xliv.  2.  §  5. 

§  3  Arma  apta,  cibum  paratum  ad 
subita  imperia]  Vox  cibum  aperte  men- 
dosa  est.  Ego  animum  reponeudum 
puto.  Hunc  locum  sic  Graece  vertit 
Plutarch,  p.  261.  Ilap-liyyeiXe  fir]^^  tro- 
Xxntpayixovelv,  juTjSe  (ppovri^eiv,  aXA."  fj  ri> 
eavTov,  Ka\  ttju  iravoirKiav  eKacnov,  Situs 
ivepyov  -n-ape^ei  koi  xp^ceroi  'Paifxa'iKws 
rri  ixaxaipa  rhp  Katphv  irapaSSvTos  rov 
(TTpaT7)you.  Sigon.  In  aliis  erat  cibum: 
non  recte  id  quidem:  sed  tamen  ve- 
reor,  qiiam  hoc  quoque  [animutn]  sit 
emcndatum.  Puto  cibum  verius  esse. 
lUuret.  Crevierius  etiam  vulgatum 
cibum  prasfert,  et  sapius  Romania 
militibus  imperatnm  observat,  ut  ci- 
baria  cocta  in  certum  dierum  nunie- 
rum  haberent.  Quod  ad  dissensum 
Plutarchi  adtiuet,  vide  ad  cap.  prarc. 

^  4  MilitcSy  consul,  et  imperalor  ru- 
moribus  vulgi  circumugatur]  Forte 
scripserat,  in  quo  cxercitu  militum  con- 
sul, et  imp.  rum.  vulgi  circ,  ibi  nihil  sa- 
lutare  esse.  Consulem  viilt  ruiuoribus 
militum,  et  imperatorem  rumoribus 


T.    LIVII    HIST.   LIB.   XLIV.   CAP.  34. 


12277 


vulgi  non  in  omnem  partem  trahi  et 
verti.  Simplicius  •niilitibus'  oppo- 
neretur  'iniperator,'  et  'consul'  'vul- 
go  :'  sed  elegantiiis  illud,  et  fere  ut 
in  prooemio  Institutionnm,  '  non  so- 
lum armis  decoratam,  sed  etiam  legi- 
bus  oportet  esse  arniataiii,'  J.  F. 
Gion,  Dixit  paiiio  ante  consul,  unum 
in)peratoreni  in  exercitu  providere  et 
consuiere,  quid  agendum  sit,  debere ; 
caeteros,  qui  ab  ilio  non  sint  advocati 
in  consilium,  nee  paiam  nee  secrete 
jactare  consilia  sua.  Conveniens  ista 
erat  nrbanap.  concioni  oratio.  Nam 
quemadmodiun  tunc  monuerat  Quiri- 
tes  c.  22.  e  terra  ne  gubernarent,  id 
est,  in  circulis  et  conviviis  suis,  quid 
imperatori  in  Macedonia  faciendum 
esset,  dissererent ;  sic  jam  milites  ni- 
hil, quod  futunim  sit,  quaerere,  nee 
sibi  jactandis  vulgo  suis  consiliis, 
quid  rerum  gerenduni  sit,  prspscii- 
bere  jiibet.  Quippe  in  quo  exercitu 
milites  consulnnt,  vel  miles  consul<it, 
imperator  I'umuribus  vulgi  circumaga- 
tur,  ibi  nihil  saluture  esse:  sic  enim 
legendum  levi  mutatione  existinio. 
Jac.  Perizon.  Credo  locum  recte  e- 
mendari  ;  primum,  quia,  qnnm  mili> 
tes  ipsi  sint  vulgus  illud,  riijus  rumo- 
ribus  milites  circumagi  dicuiitur,  mi- 
nime  eletrans  ant  concinnus  sermoest, 
'  milites  circumaguntur  nmioribus  nii- 
litum,'  vel  '  vulgus  circumagitur  ru- 
moribus  vulgi  :'  delude,  quia  suffi- 
riebat  dici  imperator:  deniqtie,  quia 
'circumagi'  dicuntur,  qui  ex  sese 
non  apti  ipsi  nullas  certas  consilio- 
rum  et  aciionum  suarum  rationes, 
sed  ex  alioruui  consiliis  et  actionibus 
suspensa?,  Iiabent ;  quod  non  conve- 
nit  in  milites,  quorum  partes  sunt 
ducibus  consulentibns  et  imperanli- 
bus  parere,  non  consilium  dare.  xxvi. 
8.  'Terreiique  et  circumagi  ad  nutus 
criniinationesque  Annibalis  flagitio- 
sum  ducebat.'  Fabius  1.  xxxix.  c.  5. 
'  Non  pendere  ex  alterius  vultu  ac 
nutu,  nee  alieni  raomentis  animi  cir- 
cumagi, adstipularique  irato  consuii 


tribnnum  plebis  '  debere.  Duk.  Pe- 
rizonii  conjecturam  probat  etiam 
Crevierins.  Praeterea  Modius,  pro 
veterum  edd.  lectione  circumagatur, 
dedit  circumagitur;  quod  Gronovius 
in  priori  ed.  nott.  inprobat  :  a.  vero 
1GG5.  priscam  lectionem  revocavit. 
Paullo  post  ^  seq.  nihil,  quid  futurum 
sit  prima  ed.  cujus  loco  Froben.  1535. 
quod  futurum  emendavit. 

§  8  Alii  galeas  bucculasque,  scuta 
alii  luricasque  tergere]  Uebetur  liaec 
lectio  editioni  Froben.  1535.  Quod 
prima  praefert  ed.  alii  galeas  buccu- 
lasque scutorum,  alii  loricas  tergere, 
aperte  falsum  est:  *  bucculae  '  enim 
erant  ilia  galese  pars,  quae  buccam 
tegebat.  Vide  Lipsium  de  Milit.  Rom. 
III.  5.  et  Stewech.  ad  Veget.  ii.  13. 
Notandum  itaque,  primam  e/cSao-tv 
particulam  que  ultimo  loco  omittere, 
eamque  demum  a  Frobenio  additam 
esse.  Id  suspicionem  injecit,  Livinm 
\mX'n\^sci\ps\iiye  alii gnleas bucculasque, 
scuta  alii,  alii  loricas  tergere:  ut  vocem 
alii  bis  scribendam  semel  omiserint 
librarii.  Ita  xxxvii.  11.  '  Naviura 
reliqiiarum  ante  portum  aliap,  aliae  in 
portii  depreliensfe  :'  ubi  pari  lapsu 
vocem  alicE  multi  librarii  iterare  neg- 
lexerunt.  Similes  errores  vide  ad 
XXXVII.  27.  §  4. 

3Jucrnuemque  intueri]  Si  hoc  nsnm 
ali(|uem  in  prceliis  habere  potest,  hie 
nihil  novandum  est.  Si  non  potest, 
legerein  mucronemque  tentare.  Sueton. 
Ner.  c.  49.  '  Duo  pugiones,  quos  se- 
cum  extulerat,  arripnit,  tentataque 
utriusque  acie,  rursus  condidit.'  Ta- 
citus Hist.  II.  49.  '  Allatis  pugioni- 
bus  quum  utrumque  pertentasset.' 
Exploral)ant  autem  milites  Paulli 
aciem  mucronis,  quod  Roniani  magis 
pnnctim,  quam  capsim,  pugnabant. 
Vide  Lipsium  de  Milit.  Kom.  iii.  3. 
Duk.  Crevierio  etiam  aliquod  vitium 
in  verbo  intueri  latere  videtnr. 

§  9  Aut  victoria  egregia,  aut  morte 
memorabili  inituros  bellum]  Muretui 
finituroi.  J.  F.  Gron.    Vulgatum  om- 


12278 


NOT^   VARIORUM    IN 


nino  displicet.  Nam  '  inire  bellum' 
hie  notare  nequit  incipere  Ijellnin : 
belliim  enim  non  nunc  demiim  geri 
incipiebat,  sed  jam  per  aliquot  aiinos 
fiierat  protractum.  Notare  eliam  ne- 
quit descendere  in  proelium  :  non  di- 
cam  eniiu  bellumpro  prcelio  aul  vix  aut 
qiiam  rarissime  apud  Livium  aliosque 
ejusdeni  eevi  scriptores  usurpari,  (ut 
vidimus  ad  iii.  61.  §  2.)  varum  potius 
scire  velim,  quo  sensu  accipiendum 
sit  victoria  egregia,  morte  memurabili 
inituros  bellum,  id  est  descensuros  in 
proelium.  An  igitiir  prcelium  initurus 
jam  victoriam  egregiam  obtinuerat, 
aut  jam  mortem  niemorabilem  obi- 
erat?  Si  cui  locutionem  ita  intelli- 
gendam  placeat,  eo  animo  in  proe- 
lium descensuros,  ut  vei  victoriam 
egregiam  reportent,  vel  mortem  me- 
iiiorabileni  obeant ;  postuio,  ut,  eam 
id  notare  posse,  aliis  exempiis  inlns- 
tretur.  Finituros  probabat  etiam  Jac. 
Gronovius  ad  xlii.  8.  §  8.  Et  solent 
interdum  haec  verba  a  librariis  con- 
fundi.  Vide  ad  xxxv.  7.  §  3.  Verum 
Deque  haec  conjectura  ab  omni  parte 
placet.  Nam  mililes  Romani  spem 
qiiidem  concipere  poterant,  se  tan- 
tam  de  Persco  victoriam  reportatu- 
ros,  ut  ea  bello  fiuem  impositura  es- 
set ;  verum  pietas  in  patriam  non 
permittebat,  ut  crederent,  si  clade 
accepta  vel  omnes  occubuissent, 
proplerea  senatum  ac  populum  Per- 
seo  pacem  concessuros.  Vidcant  igi- 
tur  alii,  qua  ratione  loco  male  ad- 
fecto  subcurrendum  sit.  Neutrum 
verbum  inituros,  \e\^nituros  liic  satis 
congruere,  judicat  etiam  Crevieriiis. 

§  10  Advetilu  consulis  siinul  et  veris 
principio]  Et  vere  prcccipiti  emendat 
Gronov.  c.  30.  §  1.  Contra  Dodvvell. 
locis  ii>idem  a  Dukero  laudatis,  vul- 
gatum  tueri  conatus  est. 

Cap.  xxxv.  ^  1  'jnorum  esse.  Qua:  res 
Romanis  nuxit  animos]  Hie  narraban- 
tur  ea,  quae  Perseus  post  Pauli  ad- 
ventum  adver^us  eum  se  comparans 
egit,  de  quilnis  scribere  erat  aggres- 


sus.  Horum  autcm  verborum  baec 
erat  seutentia: '  Nunciatum  est,  Gen- 
tium regem  superatnm,  ipsumque 
cum  regno  in  potestate  Romanorum 
esse.  Quee  res  Romanis  auxit  ani- 
mos :  Macedonibus  regique  eorum 
Laud  iiiediocrem  attulit  terrorem:  et 
primo  supprimere  in  occulto  famam 
ejus  rei  est  conatus,'  &c.  Sigon. 

§  3  Quo  quctque  adcuratitis  curan- 
tur]  Fortasse  celantur.  J.  F.  Gronov. 
Conjecturam  confirmant  loca  Livii 
viii.  3.  '  Quamquam  omnia  de  in- 
dustria  celabantur,  «&c.  tamen  per 
quosdam,  <Si.c.  indicia  conjurationis 
emanarunt.'  Et  xxix.  24.  '  Pericu- 
lum  erat,  ne  vera,  eo  ipso,  quod  ce- 
larcntur,  sua  sponte  inagis  emana- 
rent.'  Duk.  Gronovii  conjectura  eti- 
am probabilis  Crevierio  visa  est. 

§  5  Q«M»«  alii  pracipites  sine  re- 
sponso  agendas  castris,  pronunciavit, 
post,  ^c]  Perfecta  hzec  sententia 
non  est.  Dicturus  enim  fuit  nescio 
quid  ejusmodi  :  Cum  alii  pracipites 
sine  responso  agendos  castris,  alii  con- 
venienti  cum  responso  dimittendos  dice' 
rent,  pronunciavit,  SjC.  Sigon.  Videtur 
deesse  censerent,  nisi  iliud  verbum  in- 
telligi  commode  putes.  Neque  ab- 
surdum  sit  scribere,  Ilaque  quum  alii 
pracipites  sine  responso  agerent  castris. 
Quod  est,  agendos  censeient.  Ut 
xxvii.  20.  'Mnrcellus  Romam  veni- 
ret,  ad  purganda  ea,  quae  inimici  de- 
cernerent.'  xxvi.  8.  '  P.  Cornelius, 
cui  Asiuae  cognomen  erat,  omnes 
duces  exercitusque  ex  tota  Italia  ad 
urbis  praesidium  revocabat.'  Tacit. 
Ann.  XI.  3.  de  Viteliio :  '  Liberum 
ei  mortis  arbitrium  permisit:'  quae 
nihil  voluntaliud,  qnam  revocandos, 
permittenduni  censuit.  J.  F.  Gronov. 
Agerent  eo  sensu  a  Livio  adbiberi, 
vidimus  ad  xxv.  33.  ^  5.  Potius  ta- 
men existiuio,  aliquid  socordia  li- 
brarii  excidisse,  et  quidem  solam  vo- 
cem  censerent.  Sigonio  enim  adsen- 
tiri  nequeo,  plura  hie  excidisse  arbi- 
tranti,  licet  ejus  sentcntiam  probet 


T.   LIVII    HIST.   LIB.   XLIV.   CAP.  35. 


12279 


Crevierins,  existimans  deesse  inem- 
brum  oralionis,  quod  respondeat  rt^ 
alii.  Piito  eniin  per  voculam  alii  iu- 
telligi  onines,  qtios  Paulliis  in  con- 
silium advocarat,  iisqiie  obponi  ip- 
sum  Faulium,  et  q\iod  ei  placiiit. 
Donjatius,  alterutrain  Gronovii  sen- 
tentiam  prubans,  vel  excidisse  opi- 
natur  vocem  censerent,  vel  legendum 
esse  agerent.  Insuper  illud  pracipites 
accipit  iiominandi  casu,  ut  leferatur 
non  ad  le>;atos  Rliudiorum,  sed  ad 
duces  Romanos,  qui  extenipio  Rlio- 
dios  castris  abigendos  sine  responso 
existiniabant.  Mihi  taiiien  praestare 
videtur,  ut  accusandi  casu  acripi- 
amus,  et  referamus  ad  legatos  Rlio- 
dios,  qiios  praecipites  castris  agi  vole- 
bant,  qui  a  Fanllo  in  consilium  advo- 
cati  erant.  Locutio  '  piaecipitem  ali- 
queni  agere'  elegans  et  sappe  obvia 
est.  XXX.  14.  '  Quae  regem  nobis  so- 
cium  alienasse,  atque  in  arnia  egisse 
prapcipitem  dicatur.'  XLii.30.  *  Prae- 
cipites ad  novanda  omnia  agebat.' 
Valer.  Max.  iii.  6.  2.  'Eqiium  con- 
scendit,  euniqne  przecipitem  in  illud 
profundum  agit.'  vr.  3.  1.  '  Manlius 
eras  mihi,  quum  praecipites  agebas 
Senones.'  ix.  5.  2.  '  Parvi  enim  ba- 
buit,  L.  Philippum  consulem  violen- 
ter  in  carcerem  praecipitem  egisse.' 
Vide  Burmann,  ad  Piiaedri  v.  7.  39. 

^7  Et  maxiine  majoribus  natui  Cre- 
vierius  existimal  Livium  potius  scrip- 
sisse  viinoribus  natu.  Fervidum  enim 
illud  consilium  faciendae  sibi  viae  per 
ripam  Enipei  inunitionesque  magis 
sapere  juvenilem  ardorem,  quam  se- 
nileni  prudentiam.  V^oces  '  major'  et 
•  minor'  in  Mss.  saepius  confundi,  vi- 
debimus  ad  xlv.  25.  §  7. 

§  9  Missilibus  etiiim  melius  et  certiore 
ictu  hostes  ufi]  Militibus  liabet  ultima 
Gruteri  ed.  Sed  veram  lectionem 
missilibus  Gronovius  prima  ed.  nott. 
indicavit,  et  deiude  a.  1665.  contex- 
tui  reddidit. 

§  10  Perrhcebos  mercatores  SchcBnum 
et  Menopkilum]  Forte  Canum:  id  enim 


Macedonicum  nomen  esse,  notum  ex 
Cnrlio  et  Justine.  J.F.  Gron.  Locus 
Justini,  quern  Gronovius  innuit,  ex- 
stat  xui.  4.  ubi  Scaliger  pro  Scyno 
legebat  Cceno,  et  intelligebat  Cwnum, 
toties  inter  duces  Alexandri  Magni 
apnd  Diodor.  et  Curtium  memora- 
tum.  Vernm  quum  Ccenum  ilium 
ante  Alexandrnm  obiisse  referant 
Cnrtius  ix.  3.  et  Arrian.  vi,  1.  aliud 
potius  nomen  reponendum  putat  Ber- 
neccerns.  Contra  Gronovius,  Scali- 
gernm  quidem  in  Itomine  designando 
crrasse,  at  non  in  illius  vocabulo,  ex- 
istimat  Obs.  iv.  15.243.  Ccenum  enim, 
non  Scynum,  esse  nomen  M.icedoni- 
cum.  Id  facile  in  Scynus  corrurapi 
potuisse,  docet  Perizon.  in  Animadv. 
Hist.  c.  10.  p.  439.  Nam  medio  aevo 
diplithongum  ce  mntatam  fuisse  in  y, 
et  ita  ex  Ccenus  factum  esse  Cynus, 
deinde  ultimam  literam  vocis  pracced. 
gens  perperam  initio  linjus  adiiaesisse, 
et  liinc  enatum  esse  Scynus.  Idem  et 
hie  accidit.  Ultima  enim  litera  prox- 
ima;  vocis  mercaiores  liuic  adcrevit,  et 
ex  Ccenus  factum  est  Sccenus,  turn  in- 
terposita  adspiratione  Schoemis.  Ce- 
terum  Ccenus  etiani  dictus  est  secun- 
dns  Maccdonum  rex,  qui  Cranao  gen- 
tis  conditori  successit.  Vide  Hiero* 
nym.  Cliron.  Euseb.  ad  a.  mccxxxi. 
is  vero  unde  nomen  acccperit,  ex 
Etymol.  Magn.  ibidem  docuit  Scalig. 
p.  67.  Paullo  ante  dimissoque  concilio 
edidit  Modius,  quum  primae  edd.  prae- 
ferant  consilio ;  quod  vindicavit  ite- 
rnm  Gronov.  c.  2.  §  5. 

§  11  PrcEsidiis  uutein  regis  obsideri] 
A  Livio  hie  dissentit  Pluiarclius,  qui 
in  y^^mil.  p.  262.  viam  per  Perrliaebi- 
am  iucustoditam  ac  sine  praesidio  re- 
lictam  scribit  ;  pag.  scq.  anlem  ad- 
dit,  Persen  turn  demuni  eo  praesidi- 
um  niii.isse,  quum  ex  trausfuga  didi- 
cisset,  partem  exercitus  Romani  ea 
loca  petiisse  :  contra  Livius,  jam  an- 
tea  transitum  ilium  prasidiis  Persei 
insfssnm  fuisse,  non  liic  n  odo  innuit, 
sed  etiam  c.  32.     Prsterea  loca  non 


12280 


NOT^    VARIORUM    IN 


iniqua  esse  mercatores  Penhaebi  hie 
adfirmant ;  at  seciiiulnm  Plutarch,  lo- 
cus prapsidio  non  erat  firmatiis  oia  St/tr- 
Xwpiav  Kol  Tpax^TfiTo-  Cetenini  pra- 
sidiis  autem  regiis  legendiim  conjicit 
Crevierius.  Vide  ad  hujiis  lib.  c.  6. 
§9. 

§  13  Heracleutn  cum  classe  petere'] 
Heracliam  et  niox  §  seq.  Heracleam 
piinceps  ed.  Sed,  Heracleutn  einen- 
dandum,  monuit  Gionov.  ad  c.  5.  § 
12. 

§  14  P.  Scipionem  Nasicam,  Q,  Fa- 
bium  Maximum,  Sfc.  Heracleam  mittit] 
Hoiiini  meminit  etiam  Pliitarchns  in 
Paullo  p.  262.  &  tiacriKas  o  imKaKovfjie- 
vos  2,Knri(i)v,  ya/xfiphs  ' AcppiKavov  2/cc7r(- 
Mvos,  Kal  ^dfiios  Md^i/xos  u  Trpeff^vraTos 
Twv  Alp-vKlov  iraiSuv  ert  fieipaKioy  tv. 
Meminit  etiam  Heraclea,  quam  rh 
'HpdiKKiiov  vocat.  Summam  etiam  eo- 
rum,qtios  seciim  Nasica  duxerit,  sub- 
tiliiis  tradit.  Sigort.  Immo  in  niimero 
dissentit  a  Livio,  qui  forte  Polybiuni 
secutns  est ;  quum  Plutarchus,  relic- 
to  Polybio,  sequatur  ipsum  Nasicam, 
qui,  se  octo  millia  peditum,  trecentos 
ct  viginti  equites  a  consule  accepisse, 
epistola  ad  regem  quemdam  scripsit. 
Mox  in  concilio  agilatum  edidit  iterum 
Modius  contra  fidem  priorum  edd.  in 
consiiio praeferentium.  Intempestivam 
ejus  emendationem  corripuit  Gronov. 
ad  c.  2.  §  5. 

§  15  Cibariahispraparataadclassem 
esse]  Supra  §  13.  prajtor,  qui  classi 
praeerat,  tantum  mille  liominibus  coc- 
ta  cibaria  in  dcccm  dies  parare  jussiis 
est.  Hie  vero  quinque  millia  miiitum 
mittnntur.  Unde  igitur  reliqni  ciba- 
ria habuerunt  ?  INIox  Pytlioum  priscae 
edd.  pro  quo  Pilhium  mutandum  sae- 
pius  Sigonius  monuit,  et  ita  passim 
edidit.     Vide  ad  c.  32.  §  9. 

§  19  Aut  parma,  aut  scuto  Ligustino] 
Hinc  quidam  coiligere  voiuerunf ,  Ro- 
manos  iisum  scutonim  a  Lignribus  di- 
dicisse,  quos  refellit  Lipsius  de  Milif. 
Rom.  III.  2.  Locum  Snidae  in  Udpur], 
quem  ibidem  e  Polybio  in  hac  Listo* 


ria  sumttun  putat,  et  emendat,  nee 
viri  docti  inter  fragmenfa  Polybii  re» 
tulerunt,  nee  editores  Suidae  menti- 
onem  emendationis  Lipsian£p,etsi  non 
indignae  qnae  consideretiir,  fecerunt. 
Duk.  Crevierius  '  parmam  '  retulit 
ad  velites,  '  scutum  Ligustinum '  ad 
Ligures,  qnos  in  exercitu  i?iiiiilii  fu- 
isse  refert  Plutarch,  p.  264. 

§  20  Hand  paiicis  nlrimque  interfec- 
lis]  Si  eo  die  baud  pauci  interfecti, 
postero  multo  plures  amissi  sunt,  noQ 
exiguam  jacturam  miiitum  fecit  con- 
sul. Hoc  mibi  non  valde  probabile 
videtur,  quia  in  levis  armaturae  veli- 
tationibus  raro  multum  sanguinis  fun- 
debatur.  Suspectum  habeo /(au(/.  Du- 
kerus. 

§  23  Degresms  ad  imam  partem  cas- 
trorum]  Digressus  omnes  lypis  de- 
scripti  ante  Gronov.  qui  degressus 
edidit;  et  recte,  ut  piito.  Videntur 
enim  castra  Romana  in  collibus  fu- 
isse,  qui  pauUatim  versus  mare  de- 
scendebant.  Ad  eam  partem  quum 
consul  se  conferret,  reclius  degressus, 
quam  digressus,  dicitur.  Vide  ad  iv. 
17. §  11. 

§  24  Perseus,  quod  in  ocutis  eraf] 
Jam  aggressuius  erat  dicere,  queni- 
admodum  Perseus  Nasicae  et  Fabio, 
qui  cum  magna  manu  Ptrseum  ab 
alia  parte  ut  adorirentur  missi  eranf, 
obstiterit.  Et  haec  igitur  desideran- 
tur,  et  quemadmoduni  Paulius  post 
Nasicam  sit  consecutus.  De  eodem 
Paullo  loquitur,  cum  ait,  '  Anni  post 
circumactum  solstitium  erat.'  Nar- 
rat  autem,  quemadmoduni  fessos  iti- 
nere  et  aestu  niiiites  a  pugna,  ciijus 
facullatem  dabat  Perseus,  cohibuerit. 
Haec  autem  horum  verborum  futura 
fuit  sententia  :  '  Quoniam  autem  in- 
commodiim  niaxime  (nam  temptis 
post  circumactum  solstitium  erat,  bo- 
ra diei  jam  ad  meridiem  vergebat) 
iter  multo  pulvere  et  incalescente 
sole  factum  erat,  lassitudo  et  sitis  jam 
sentiebatur,  et  meridie  instante  ma- 
gis  accessurnm  utrumque  apparebat, 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   3G.    (37.)      12281 


statuit  sic  afFectos  reccnti  atqne  in- 
tegio  hosti  non  objicerc'  Sic  Pin- 
tarcluis  p.  263.  parenthesi  teiiipoiis 
liorani  descripsit:  Qepovs  yap  ^v  upa 
(pdlvovTos.  Hac  de  re  sic  panlo  post 
agit  Panliiis  c.  38.  '  Niliilne  interest, 
Htnini  inilitem,  qiieni  neque  viae  labor 
hodie,  neqiie  operis  fatigaverit,  re- 
quietuiii,  integrum  in  tentorio  suo 
arma  capcre  jnbeas,  atqiie  in  aciem 
plenum  viriuni,  vigentem  et  corpore 
ct  animo  educas,  an  longo  itinera 
fatigatum  et  onere  fessum,  niaden- 
teni  sudore,  ardentibus  sili  faucibus, 
ore  atqne  ocniis  repletis  pnivere,  tor- 
rentem  meridiano  sole,  hosti  ohjicias, 
recenti,  quieto,  qui  nulla  re  ante  con- 
gunitas  vires  afferat?'  Sigon. 

Cap.  XXXVI.  (xxxvii.)  §2  Magis 
Gccessuriim  utrumquci  Cur  non  accessu- 
rum  utramque?  nam  intelligitur  '  las- 
situde el  sitis.'  Possis  tanien  subau- 
dire  '  malum.'  J.  F.  Gron.  Vulga- 
tum  recte  Crevierius  tnetur,  laudato 
simili  loco  Livii  ex  xxx.  30.  'Tuam 
et  adolescentiam,  et  perpetuam  feli- 
citatem,  ferociora  utraque,  quanj  qui- 
etis  opus  est  coiisiliis,  nietuo.'  Simi- 
liter Sueton.  Claud,  c.  38.  '  Irae  at- 
qne iracnndiae  conscins  sibi  utrumque 
cxcusavit  edioto : '  ubi  vide  Biirm. 
Adde  quae  notantur  ad  ii.  5.  §  4.  et 
XXXIV.  58.  §  4. 

^  5  Quantum  incresceret  astus]  Ita 
recte  edidit  Frob.  a.  1535.  incrcscae 
datum  crat  in  ed.  principc. 

%  8  Neque  cuim  ve  his  cunctnlionem 


cum  me  vocat  ultro,  Accedam  r'  pro 
rice  nune,  et  Persium  v.  172.  similiter 
locutum  docet.  Si  quid  tamen  mu- 
tanduni,  Gronovii  conjectura  nimium 
a  vulgato  discedit,  et  polius  lego  ne- 
que enbn  ne  his  quidem  cunetalionem, 
interposita  vocula  quidem,  quae  ex 
iinico  cod.  neglegentia  scriba;  exci- 
dere  potuit  ;  quum  variis  locis  ex 
aliis  Mss.  pari  incuria  librariorum 
excidisse  deprehendatur.  Exempla 
vide  V.  38.  %  10.  vi.  18.  §  4.  viii.  4, 
§  10.  c.  27.  §  10.  XXII.  40.  §  8.  xxxvi. 
y.  §  9.  xxxix.  40.  §  11.  Crevierius 
rh  quidem  hue  revocabat  ex  verbis 
proximis  ne  hostes  quidem,  ubi  alieno 
loco  halicri  putabat.  Duplex  autem 
negatio  'neque  enim  ne  bis,'  difficul- 
talem  movere  nequif.  Vide  ad  lib. 
XXXII.  c.  21.  §  20.  et  I.  xxxiv.  c.  1. 
^  5.  Roellius  nialebat  neque  enim  vcl 
his  cunclationem. 

^  9  Nusica  unus  ex  omnibus  ausus 
est  monere  consulem]  Plutarch,  p.  203. 
iiiliatum  re  bene  ad  Olympum  contra 
Perseum  gesta  hoc  aggressum  esse 
scribit.  Sigon. 

A'e  hostem  quidem  ludijicalos  prioics 
imperalores  fugicndo  certumen  manibus 
cmittere\  Non  est  iutegruui.  Seusuiu 
sic  liabebis  :  ne  hnslem,  yridem  ludifi- 
catum  pr.  imp.,  fug.  cert,  man,  emine- 
nt. Ni  mails  qui  sit  ludijiaitus.  J.  F. 
Gron.  Ne  hostem,  qui  quidem  sit  lu- 
dijicatus,  Sfc.  manibus  cmilterct  legeu- 
dmn  conjicit  Jac.  Perizouius  in  mar- 
gine  Livii.     Minus  curate  consuluit 


aperuerat  suam]  Foite,  nam  ne  his  qui-     Donjatius  Gronovii  notas,  quern  le- 


dem  cunct.  aperuerat  suam.  J.  F.  Gion. 
Sigonius  ad  xxxiii.  49.  et  Scliottus 
Nodor.  Cic.  iv.  10.  ne  bic  pro  '  ne 
quidem'  accipiunt.  Eum  usum  hu- 
jus  particulai"  eliam  alii  observarnnt. 
Vide  quai  ad  Fiori  iii.  17.  §  2.  adno- 


gisse  vidt  ne  hostem  quidem  ludifica- 
turn.  Rogat  autem  quo  illud  quidem? 
et  ipse  emendat  7ie  hostem  quondam 
ludificatum.  Sane, '  (|nidem  '  et  'qiion- 
dam  '  interdum  in  IM^s.  confnndi,  nio- 
nuit  Torrent,  ad  Snet.  Doniit.  cap.  4. 


lata  sunt.     Scriptura  tamen  aii(iuot  At,  si  oculis  recte  ususforet,  vidisset 

locis,  quai   in   eam  rem  adferuntur,  Gronov.  codem  sensu  ne  hostem  pri- 

variat.  D«fc.     De  vocida  »ie,  pro  '  ne  dem   ludificatum  reponendum    censu- 

quidem,'  vide  Burm.  ad  Suet.  Aug.  isse  :  pridem  autem  magis  ad  vnlga- 

c.  35.   Et  ita  Bentl.  ex  Mss.  emendat  turn  quidem  accedit,  qnam  quondam. 

apud  Herat.  Sat.  II.  3.202.'  ncnunc,  Solent  autem  librarii  voces  '  quidem' 
Delph.  et  Vur.  Cias.                     Livius,  34  O 


12282 


NOT/E   VARIORUM    IN 


et  'prideiti'  in  membranis  antiquis 
commntare.  Exeiiiplum  liabnimiis  1. 
VIII.  r.  38.  §  10. 

§  1 1  Duin  in  cnmpo  patenti  hostcm 
habeat]  Foite  cum,  vel  quutii  liabcat. 
Vide  ad  i.  40.  §  7. 

§  13  MuUis  belli  casibus  didici]  Sic 
Plutarch,  p.  2G4.  ai  Sh  iroWal  ^e  v'lKai 
diSdcKovaai  rh  rwv  fjTTrjixii'aiv  a/J-apTTj- 
fiaTa,  &c.  Sigon. 

Non  opercc  sit  stmiti]  Lege,  non  ope- 
ra est.  Lib.  IV.  c.  8.  '  Neqiie  consiili- 
bus  cum  tot  populoruui  bella  immine- 
rent,  operse  erat,  id  negotiuin  ageie.' 
XXIX.  17.  '  Neque  ego  exseqiii  pos- 
sum, neque  vobis  operae  est  audire 
singula,  quae  passi  sumus.'  J.  F.  Gro- 
nov.  Non  opera  est,  id  est,  non  vacat. 
IX.  23. '  Castra  habeant  repetantqne, 
quibus  operae  est  traliere  bella.'  Vide 
ad  IV.  8.  §  3. 

§  14  Hand  dubie  videre  aliqua  inpe- 
dimenia]  Putabani  olim  legendnm  es- 
se haud  dubius  videre.  Idem  sibi  quo- 
que  in  nientein  venisse  Dukerus  mo- 
nuit;  abstinendum  tamen  putasse  a 
conjeclura,  quod  sibi  alibi  quoque 
invenisse  exenipla  eiiipseos  pariicipii 
ratus  vel  alterius  ejusdeni  significatio- 
nis  videtur  ;  cujus  nunc  jndicio  sub- 
scribere  male.  Simile  enim  paitici- 
pinm  etiam  subintelligendum  est  vi. 
22.  •  Extemplo  in  acieni  procediinf, 
niliil  dilaturi,  quin  periculum  summaa 
rerum  facerent:ita  paucitati  hosfi- 
«m  niiiil  artes  imperatoris  unici,  &c. 
profuturas  esse :'  ubi  perperam  vi- 
rum  doctum  rati,  pro  ila,  legendum 
conjecisse,  nionui. 

Cap.  XXXVII.  (xxxviii.)  §  5  C.Sul- 
picius  (iallus  tribunus  miUtum'\  Sic  quo- 
que Plinius  Hist.  Nat.  ii.  12.  Lega- 
tum  Pauili  facit  Valer.Max.  viii.  11. 
1.  Duk. 

^  6  Ab  horn  seeunda  usque  ad  quar- 
tam  horum  nodis^  Vidp  Calvisii  oi)U3 
Clironolog.  ad  a.  niuudi   CC  CC  ao 

I3CCLXXXII. 

Lunmn  defecturam  esse]  Sulpicium 
miliiibus  Romanis  praedixisse  futu- 
lam  defeclionem  limae,  etiam  Plinius 


H.   Nat.  II.  12.  et  Frontin.  Strateg. 
1.  12.  §  8.  scribunt  ;  Val.  Max.  eum 
post  defectionem  lunae  apud  exerci- 
tiim  de  causis  illiiis  disseruisse  auc- 
toi  est.     De  ea   le   verba    sunt  Re- 
uaudoti  tom.  ii.  Memor.  Acad.  Rpg. 
Inscript.  Dissert,  i.  p.  25.  ed.  Amste- 
lod.     Sulpicius  Gallus   Lieutenant   du 
Consul  Emilius  PauUus,  dans  la  guerre 
contra   les   Perses,   voyant   les  soldats 
troubUs  par  une  iclipse  de  lune,  les  rus- 
sura  en  leur  expliquant  les  causes.  Quod 
Valer.  Max.  sequutus  Sulpicium,  le- 
gatum  consults  vocat,  et  '  post  defec- 
tionem lunaci '  militibns  ejus  rei  cau- 
sas   exposuisse   scribit,  contra  quam 
Livius,  Plinius,  et  Frontinus  tradide- 
runt,  reprehendi   non  debet,    quum 
auctorem  suum  habeat.     Illud  excu- 
sari  nullo  colore  potest,  quod  hoc  'in 
bello  adversus  Persas  '  factum  dicit. 
Quis  enim  adeo  historiae  veteris  im- 
peritus  est,  qni  nesciat,  neque  turn 
ullum  regnnm  Persarum  fuisse,  ne- 
que Romanos  adversus   illos  bellum 
gessisse  ?  Sed  non  possum  mihi  per- 
snadere,   hoc  ab   eo   profeclum    fu- 
isse.    Nam  monstri  instar  foret,  vi- 
rum   non   ineruditum   in   tam  clara 
Itice  iiistoriae  ita  caligare  potuisse,  ut 
solus  non  cerneret,  quod  nemo  non 
videt  :     quum     praesertira    Valerius 
Max.  quem  ante  oculos  habuit,  scri- 
bat,  '  quum   L.  Pauili  adversus  re- 
gem  Persen  bellum  gerentis  legatus 
esset'  Sulpicius.     Suspicor   Renau- 
dotum  scripsisse  dans  la  guerre  con- 
ire  Perses,  et  librarium  aliquera   aut 
emendatorem  speciminum   typogra- 
phicornm,  qui  sibi  aliquid  sapere  vi- 
derelur,  nescientem  ultimo  regi  Ma- 
cedonum  nomen  fuisse  Perses,  credi- 
disse   de  Persis,  quorum  nomen  ne- 
mini  incognitum  est,  agi,  et  temere 
de  sue  liberalem    auctori   cum  non 
levi  ejus   injuria  largitum  esse  arti- 
ciilum  les;  quem  ha\id  scio  an  aliae 
edd.  liarum    Memoriarum   ignorent. 
Job.  Sarisberiensem  Policrat.  lib.  i. 
cap.  ult.  omen  PauUo  post  decretum 
ei   bellum   adversus  Persen   factum 


T.    LI VI I    HIST.    LIB.    XLIV.  CAP.  37.   (38.)      12283 


rcfercntem  in  eum  erroreni  incidisse, 
lit  ex  icge  Perse  regeni  reisarmn 
faceret,  ol)seivavit  Oaviesiiis  ad 
Cic.  de  Diviii.  i.  4G.  Ab  eo  qiioqne 
culpam  in  scrihas  tiansfeiri  posse 
piitaien),  nisi  addidisset,  '  profectiis  ' 
(consul) '  in expeditionem  tiiiunpliiim 
non  invonit,  eo  qiiod  rex  I'crsaiiiiii 
peiierat,  quando  fiiia  consuiis  catii- 
Imn  flt'bat  amissiim.'  Duk.  Teste 
Catone  apud  Cic.  de  Senect.  cap. 
14.  '  Qiiam  delectahat  C.  Galium  do- 
fectiones  solis  et  iunas  multo  ante 
nobis  prapdicere.' 

§  7  Nunc  pleno  orhe,  nunc  senescente 
cxiguo  cornufulgere  lunam}  Florel)el- 
lo  arridet  niagis  senescentein.  Sigon. 
Forte  nunc  senescentein  exiguo  cornu. 
J.  F.  Gron.  Fugere  lunani  ed.  piin- 
ceps  :  quod  lecte  quideni  ad  senes- 
centein cxiguo  coinu  lunam  refeiri 
potest,  sed  non  ad  camdcni  pleno 
orhe  splendenteni.  Qnamvis  autcm 
sollemne  esse  probavi  ad  xi..  42.  § 
11.  orationi  ex  duobns  pluribusve 
membris  constanti  ununi  addi  vei- 
bnin,  quod  ad  omnia  ejus  membra 
lef'erri  nequeat,  hie  tamen  pia?feio 
leclionem/M/gerf,quam  Froben.  153.5. 
priori  substituit.  Solent  autein  ver- 
ba '  fuigcre  '  et  'fugerc'  confundi. 
Praeter  ilia  quae  dixi  ad  Silii  iv.  S8. 
vide  exemplum  ad  viii.  10.  §  5. 

^  8  Nocte,  quam  pridie  Nonas  Sep- 
tembres  insecula  est  dies]  Ita  exliibet 
ed.  prima.  At  niox  Froben.  1535. 
aduiisit  Nonas  Septcmbris,  quod  reli- 
quffi  servarunt  usque  ad  Paris.  1573. 
quae  ambigue  Nonas  Septembr.  dedit. 
Gronovius  denique  priscani  lectio- 
nem  Nonas  Scplembvcs  resUimt.  Vide 
ad  XLi.  IG.  §  1.  Verum  Dodwell.  in 
Append,  ad  Praelect. Camden,  p.  752. 
ex  coniputatione  eclipseos  liujus,  ac 
tabulis  astronomicis  evincere  cona- 
tur,  niensis  nomen  corruptuni,  ac 
legendum  esse  pridie  Nonas  Sextiles: 
olim  autem  prid,  Nonas  Sext.  scrip- 
tuni  fnissc,  idque  facile  in  pridie  No- 
nas Sept.  et  deinde  Septembres  inutari 


potnisse.  Docet  deinde,  eclipsin  lianc 
accidisse  die  xxi.  Juniijuliani  pro- 
leptici,  eumque  diem  secundum  t'or- 
niam  anni  veteris  non  in  pridie  Nonas 
Septembres,  sed  in  pridie  Nonas  SeX' 
tiles  ejus  anni,  quo  proclium  inter  lE- 
milinni  Paullnm  et  Persen  decerta- 
tuni  est,  incidisse.  Eamdem  emen- 
dationem  novis  argumentis  adstruxit 
idem  Dodwell.  Diss,  de  Cycl.  x.  §  18. 
At  raense  Septembri,  licet  ///.  Noiuts 
Sepfembris,  Persen  ab  TEmilio  Paullo 
victnm  esse,  itidem  tradit  Eutrop. 
IV.  7.  ut,  si  vera  sit  Dodwelli  conjec- 
tura,  nienda  liajc  admodum  invete- 
rata,  et  ipso  Eutropio  antiquior  esse 
debeat. 

§  10  Ardor  excrcitui  ad  concurreu' 
dum  fucrall  Non  intelligo  cur  Livlns 
bic  maluerit  snribere  fuerat,  quam 
fuit.  Duker.  Vide  nuni  forte  locus 
distinctioue  hoc  modo  adjuvari  pos- 
sit:  Postero  die  {tantus  utriijue  ardor 
ex.  ad  cone,  fuerat,  ut  et  regem  et  cons, 
8fc.  accus.)rcgi  promta  def.  eral. 

Ut  regem  et  consulem  suorum  quidani] 
Ita  major  Jac.  Gronovii  ed.  sed  ope- 
rarum  errore,  qnem  fideliter  expres- 
sit  Clericus :  omnes  enim  priores  et 
ejusdem  quoque  Gronovii  ed,  minor 
ut  et  regem  consulem. 

^  12  Ad  id,  quod  pridie  pratermi- 
sisse  pugnandi  occasionem  videbatur] 
Ad  id  quod  dictum  est  pro  '  praeter- 
quani  quod.'  Sigon.  Lib.  in.  c.  G2. 
'Ad  id,  quod  sua  sponte  satis  collec- 
tnni  animorum  erat,  indignitate  eti- 
am  Romani  accendebantur.'  Sic 
XXVI.  45.  et  XXXII.  40.  Duk.  Ad  id 
quod  est  '  praeter,'  '  super  id  quod,' 
vel,  ut  Sigonius  reddit,  *  praeterquam 
quod  :'  ad  pro  '  praeter,'  '  super  ' 
poni,  vidimus  ad  xxvi.  5.  §  9.  Ant. 
Perizon.  ad  inarginem  Livii  inonnit, 
rh  videbatur  omitii  posse,  quia  mox 
iterum  sequitur.  Sed,  rationem  banc 
conjectiirit  in  Livio  pra'sertim  non 
procedere,  vidimus  ad  i.  3.  §  9. 

§  13  Sacrificio  rite  perpelrato,  ad 
concilium  vocavit]    Cum  desint,  quos 


r2-284 


yiOTJE    VARIORUM    IN 


vocaverit,  malim  conciliutn  advocavit. 
Sic  paiilo  post  xi.v.  7.  '  Coiicilio  ad- 
vocato  literas  cum  recitasset.'  Item 
*  adversiis  advocates  iu  consilium 
consideie  jussit.'  Sigon.  Inveniebat 
editum  Sigonius  ad  concilium  vocavit : 
ideo,  cum  desint,  inquit,  quos  voca- 
verit, maliui  concilium  advocavit.  Huic 
curvce  conjeclnra?  ab  eo  tempore  ve- 
ins lectio  decedere  jussa  est.  Nos  earn 
restituimus,  utpote  multo  elegantio- 
rem,  nisi  quod  consilium  in  locum  rov 
concilii  sufficiendimi.  Vide  ad  ii.  54. 
xxiir.  32.  et  xxvi.  38.  Sed  et  alia 
labe  suspicor  infectum  locum.  Hiant 
eniin  et  parum  prioribns  commitlun- 
tur  ilia,  post  sermones  lumen.  Vide  an 
scripserit  Livius,  ui^Ke  ibi  quoque  rei 
gertndtc  lempus  loq.  et  int.  cons,  visus 
quit),  cxlr.,  post  sermones  lianc  consul 
or.  habuit,  J.  F.  Gron.  Consilium  prae- 
ferunt  edd.  velt.  concilium  primus  de- 
dit  Vascos.  quod  Grypliius  Basileen- 
ses  1554.  Sigonius,  et  alii  secuti 
sunt.  Sed  recte  Gronovius  restituit 
consilium:  inlelligitnr  enini  impera- 
toris  consilium  niilitare.  Vide  Gro- 
uov.  ad  Livii  xliv.  2.  §  5.  Recte 
etiani  Grouov.  vindcavit  sccntionem 
'  ad  consilium  vocavit ;'  vide  ad  ii. 
55.  §  10.  Ceterum  superiora  ita  in- 
terpungenda  videutur  :  terere  vid. 
tempus.  Qnuni  luce  prima  signum  prop, 
ad  ex.  in  ac./uisset,  tertia  demum  hora, 
ifc. 

Alque  ibi,  quod  rei  gerendcB  tempus 
essel,ifc.']  Conjectura  Gronovii,  qiiam 
ad  verba  proximo  pracedd.  propo- 
suit,  admiitero,  invito  unico  cod. 
unde  lia-c  pars  operis  Liviani  publi- 
cata  est,  audacius  fore  videtur,  quam 
ut  laudari  possit.  Scribendum  tamen 
arbitror  alque  ibi  quoque,  quod  rei  gC' 
renda  tempus  esset,  vel  erat.  In  reli- 
quis  nihil  muto.  Quamvis  plerique 
existimarent,  connilem  accusandum 
esse,  quod  pridie  sine  prcelio  disces- 
sisset,  et  nunc  eliam  intempestive  ad 
consilium  vocasset ;  'tamen'  oratio- 
nem  habuit,  qua  facti  rationeu)  red- 


didit. Sa>pe  eleganter  '  quamquam,' 
'  etsi '  ac  similes  particul*  omittun- 
lur,  sequente  r(p  tamen.  Vide  ad 
xxiii.  19.  §  12.  et  xxvii.  25.  §  IG. 
Si  quid  tamen  in  illis  mutandum,  for- 
te legendum  est  post  sermones  tandem. 
Solent  autem  'tamen'  et  'tandem' 
comniutari.  A^ide  ad  xxii.  2.  §  11. 
Doujatius  voces  post  sermones  in- 
terpretatnr  post  sermones  eorum, 
qui  de  cunctatione  consulis  quere- 
bantur.  Sed  contra  rnentera  Livii, 
apud  qiieni  iu  initio  cap.  seq.  consul 
testatur  P.  Nasicam  ex  omnibus 
unum  sibi  consilium  suum  denudasse; 
aliis  absentem  carpere  imperatorem, 
quam  praesentem  niouere,  melius  vi- 
sum esse.  Intelligi  igitur  post  ser- 
mones ipsiiis  consulis  cum  ducibus 
in  consilium  advocatis  de  quacum- 
que  re  liabitos.  Nam  turn  etiam  '  lo- 
quendo  et  intempestive  consultando 
videbatur  quibusdam  rei  gerendze 
tempus  extraliere,'  ut  Livius  hoc  lo- 
co testatur.  Roellius  talem,  pro  ta- 
men,  malebat. 

Cap.  xxxviir.  (xxxix.)  §  1  Hes- 
terna  die  riusnari  placuit}  Ita  constan- 
ter  omnes  edd.  pra;ter  Clericum  et 
Crevierinm,  qui  vulgarunt  hesterno 
die,  ut  mox  hoc  cap.  '  Hesterno  die 
explicatani  intuentes  aciem.'  c.  seq, 
'  Hie  dilatap  pugnae  ex  liesterno  die  in 
hodiernnm  canssae  fuerunt.'  Et  ita 
passim  I.  51.  VII. 35.  xxv.38.  xxvir. 
13.  xxxii.  21.  XL.  10.  Unum  tan- 
tum  in  Livio  locum  notavi  xl.  9.  ubi 
hesterna  die  obcurrit,  qui  tamen  men- 
dae  suspectus  est.  Ita  '  hodierno  die' 
hoc  cap.  tum  cap.  seq.  et  x.  25.  Simili- 
ter '  postero  die '  vide  ad  i.  12.  ^  1. 
'crastino  die  '  ad  in. 20. §4.  'die  uno,* 
'prime,'  '  tertio  '  ad  vui.  11.  §  15. 
Hesterno  igitur  servavi. 

Denuntiatit  mihi  suum  consilium]  Ita 
primus  Curio.  At  Frobenius  ex  mem- 
brana,  ex  Frobcnio  Aldus  et  Giyphius 
denudatit.  Quod  mutandum  nou  fuit. 
Lib.  XXIII.  cap.  5.  *  Niniis  defegendo 
cladcm  uudandoque.'    xxxix.  15. '  Si 


T.    LI VII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   38.   (39.)       12285 


omnia  nndavero,  ne  nimiiim  teiroiis 
offiindam  vobis,  vereor.'  xl.  24,  '  Ne 
preiia  ejus  coiisilia  adveisiis  Romanos 
mulacel.'  XLii.  13.  *  C<  rnebain  no- 
bilissimas  Asiae  et  Grivciit  civitates 
indies  niagis  deiiudantes  jndicia  sua.' 
Eodemque  lib.  c.  G3. '  Faina  equesti  is 
pugnae  viilgata  per  Graciaiii  niida- 
vit  voltintates  homiiuiin.'  Seneca  de 
Tianciiiiil.  Aninii :  '  Multa  iiicidunt, 
quae  invitos  deniident.'  J.  F,  Groiioi: 
Denunciavit  apiid  me  demnm  ed.  Ba- 
sil, a.  1554.  cnjiis  loco  recte  Gronov. 
priscam  lectioneni  deniidavil  levocan- 
dam  monuit.  Supra  xxxiii.  21.  '  Ma- 
ritimani  oiam  omnem,  qna>  nondum 
animos  nudaverat,  ad  finitimonim 
mollis  consurrectuiam  :'  iibi  qua  dam 
vide.  Pha^dr.  in  Prologo  1.  ni.  vs.  47. 
'Stulte  nudabit  animi  conscientiam  :' 
ubi  vide  Burni.  Mox  forte  legendum 
videripossit,  pro  posset. 

^  5  Quantum  numero  nos  prastent'\ 
Notat  Doujatius,  raro  verbnm  '  pra^- 
stare  '  hoc  sensu  cum  accusativo  jun- 
gi,  sed  '  auferendi '  (voliiit  sine  dii- 
bio  dandi)  casti  magis  gaiidere.  Hu- 
jiis  tamen  constructionis  duo  adfert 
exempla,  alterum  ex  Quinctil.  Instit. 
1.  l.aUerumex  Virgil.  Aln.  xi.  438. 
quod  utrumquejam  diu  lexicographi 
observarunt.  Alia  ex  Livio  exempla 
vide  ad  vii.  30.  §  4.  el  xxxvii.  30.  §  2. 

Ijiplicalain  intuentes  aciem]  Immo 
explicatam.  Lib.  vii.  cap.  23.  '  Quum 
procul  visis  Romanorum  signis,  ut 
extemplo  proeliuin  initurus,  explicu- 
isset  aiiem.'  XL.  25.  '  Ila  ut  ne  effe- 
lendi  quidem  signa  Komanis  spatium, 
nedum  ad  explicandam  aciem  locus 
esset.'  Hoc  lib.  cap.  4. '  Si  loci  satis 
ad  explicandam  aciem  fuisset.'  J.  F. 
Gronov.  Lib.  iv.  c.  21.  '  In  aggere 
murisque  explicat  copias.'  cap.  27. 
'  Planitiem  in  medio,  vel  -ad  explican- 
das  utrimqne  acies  satis  palentem, 
liabebant.'  vi.  23.  '  Nee  jam  pro  cas- 
tris  tantum  siiis  exj)licare  aciem.'  1. 
viii.  c.  19.  '  Vix  tola  extra  portain 
castronim  explicata  acie.'    xxx.  5, 


'  Ad  primam  ferme  vigiliam  agmen 
explicavernnt.'  Ita  '  explicare  legi- 
ones  '  Ca?sar  H.  Civ.  ii.  2r». '  explicare 
eqiiitaiuin'  Auct.  B.  AtVic.  cap.  29. 
'  explicare  ordines  '  vide  ad  ii.  4C.  § 
3. '  explicare  agmen'  ad  n.  59.  §  7. 
et  Oudend.  ad  Front,  i.  4.  §  2.  Pari 
niodo  '  exjilicare  naves,'  '  classem  ' 
dixit  Hirtius  B.  Alexandr.  capp.  14. 
et  15. 

§  7  Sed  fuerimus  omnes']  Non  capio 
sensum  hornm  verborum.  Si  scrip- 
turn  esset,  scd fuerimus  una  omnes,  pu- 
tarem  id  esse,  nulla  parte  militiimad 
custodian!  sarcinaruni  detracta.  Duk. 

§  8  Atque  in  acie  plenum  virium,  Sfc. 
educas']  Legendum  aperte  in  aciem.  Si- 
goii.     Vide  ad  iii.  G2.  ^  5. 

§  9  Ardtntibus  siti  faucibus']  Magis 
placet  Florebello  arentibus.  Sigonins. 
Vix  ausim  movere  :  nam  et  'ignea' 
sitis,  et  '  torrere  guttur '  atque  '  me- 
re '  poetis  dicitur.  Possis  tamen  su- 
spicari  arentibus.  Ut  apud  Ovid.  Met. 
\i.  355.  '  Et  fauces  arent,  vixque  est 
via  vocis  in  illis.'  Et  vii.  556. '  tepi- 
disque  arentia  ventis  Ora  patent.' 
J.  F.  Gronov.  '  Arere  '  et  '  ardere  ' 
sa?pe  in  Mss.  eonfundi,  docuerunt  N. 
Heins.  et  Burm.  ad  Nason.  Her.  iv. 
174.  ubi  plures  codd.  pra'fernnt  or- 
dentem  sitim,  ipsi  vero  pro  bant  aren- 
tem.  Adde  N.  Heins.  ad  Nason.  Met. 
vm.  289. 

Torrentem  7neridiano  solel  Lege  tor- 
rente.  Sole  enim  torretur  miles,  non 
torret.  Supra  xxxv.  5.  '  Sol  ingenti 
ardore  torrebat  mininie  patientia  aes- 
tns  corpora  Gallorum.'  Possis  forte 
etiam  torpcntem.  Sed  alterum  equi- 
dem  praefero.  Juc.  Perizon.  Recte  : 
nlliina  litera  rod  torrentem  adlia-sit  ex 
initiali  vocis  seq.  Vide  ad  xxxvi.43. 
§8.  Crevierius  eliam  vulgatuuidefen- 
di  posse  putat  auctoritate  Virg.  j?Zn. 
IX.  105.  '  Per  pice  torrentes  atraque 
voragine  ripas :'  ubi  Servius  torrentes 
interpretatur  '  ardentes.' 

Hosli  objicias  recenti,  quieto]  Vereor 
ne  liic  quoquescripserit  requielo.  Est 


l'2'2S6 


NOT/E    VARIORUM    IN 


eniin  aliiHJ  'quietus,'  aliiid  '  requie- 
tiis.'  Ad  illiid  sufficit  prapsens  quies  : 
hoc  coinpelit  lUi)^,  qui  aiiquanidiu 
qiiiete  sunt  usi.  Seneca  deTianquiii. 
cap.  15.  '  Danda  estreniissio  aniniis  : 
meliores  acrioiesque  requieti  sur- 
gunt.'  J.  F.  Gronov.  Supra  iioc  cap. 
'  Militem,  queni  neque  viae  labor  ho- 
die,  ueque  operis  fatigaverit,  requie- 
tiim,  integrum.' 

Cap.  XXXIX.  (xl.)  §  3  Quum  rmtni- 
7nentis  ca  sepissent]  Puto  sepsisscnt,  J. 
F".  Gron.  Vossius  Gramm.  v.  33.  ex 
Iioc  loco  laudat  sepiissent,  et  ex  Hie- 
ronynio  profert  sepivi.  Id  Hieronymo 
non  invideo,  sed  credere  nequeo  Livi- 
uni  vel  sepiissent,  vel  sepissent  scripsis- 
se,  et  potius  Gronovio  adsentior.  Si- 
niili  eirore  intersepilus  praefert  unus 
cod.  XXXI.  46.  §  9.  sapissent  xxxm. 
5.  §  6. 

§  5  Sine  ulla  scde  vagi  dimicassemvs, 
nt  quo  victores  nos  rcciperetnus']  Flore- 
belliis  ita  legit :  Si  sine  ulla  sede  vagi 
dim.,  nt  quo  vict.  nos  recip.  Sigon.  Si 
lia-c  oratio  interrogantis  est,  sententia 
videtur  esse,  an  sine  ulla  sede  vagi 
dimicassemus,  ut  delude  victis  liosti- 
bus  nihil  haberemus  quo  nos  recipe- 
reniusr'  aut  nulla  castra  haberemus, 
quae  victoribus  reccptaculuni  eseent  ? 
Sed,  ut,  quod  res  est,  dicam,  non  in- 
telligo  locum,  ac  neque  in  vulgafa 
scriptura,  neque  in  eniendatione  Flo- 
rebelli  commodum  sensiim  invenio. 
Duk. 

Cap.  XL.  (xi,i.)  §  2  Acne  illo  ipso 
quidem  die,  aut  consule  aut  rege,  quod 
necfessos,  ^c]  Si  plenam  banc  senleu- 
tiani  explicuero,  turn,  quorum  verbo- 
runi  jactura  facta  sit,  intelligetur. 
Sic  igitiir  milii  legendum  videtur: 
Ac,  ne  illo  ipso  quidem  die  aiU  consule 
aut  rege  optante,  pugnalum  est,  rrge 
quod  necfrssos,  ut  pr.  ex  via,  neque  trcp. 
in  acie  insir.,  et  vixd.  comp.  aggr.erat ; 
consule,  quod  in  nov.  cast,  non  ligna,  non 
pah.  conv.  erat,  nd  qua;  pet.  ex  prop,  ng, 
magna  pars  mil.  e  cast,  exierat.  Hanc 
e».se  sentcntiam  hiijus  loci,  atquc  si- 


milia  verba  intercidisse,  apparet  ex 
eo,  quod  ait  neutro  imperatore  voleide. 
Librarium  in  errorem  inipuiil  vox 
rege,  quae  iteratur;  in  qua  scribenda 
a  priore  ad  posteriorem,  cum  media 
verba  trauscendisset,  delapsus  est. 
Sigon.  Quatuor  verba  (optante  pugna- 
tum  est.  Rege)  de  conjectura  inseruit 
Sigonius.  Sed,  recteconsiderata  sen- 
tentia, aiihibitaque  distinctione  ne- 
cessaria,  apparebit  nullius  vocis  jac- 
turam  fecisse  veterem  codicem,  prae- 
terquamroi*  ?'Pg-e.-  quod  cum  repeten- 
dnni  esset,  ab  librario  neglectum  est. 
Ita  namque  scripsit  Livius  :  Ac  ne 
illo  ipso  quidem  die,  aut  consule  aut 
rege,  {rege,  quod  necfessos,  Sfc.  e  castris 
exierat)  neutro  imperatore  volente,  For- 
tuiia,  qua  plus  consiliis  humanis  pallet, 
contraxit  certamen.  Haec  integerrima 
oratio  est,  et  adeo  non  defecta,  ut 
etiam  aliquid  siipersit :  etenim  cohae- 
rent,  Ac,ne  illo  ipso  quidem  die  aut  con- 
sule  aut  rege  volente,  Fortuna  contraxit 
certamen.  Capterum  propter  inter- 
jecta,  ut  siibveniret  memoriae  lecto- 
ris  vel  auditoris,  adjecit  huic  orationi 
divisae  neutro  imperatorum  :  quod  nihil 
est  aliud  quam,  7iec  rege,  inquam,  nee 
consule.  Tale  est  v.  24.  '  Adversus 
quae  qinim  optiniates  ita  tenderent : ' 
bine  interponuntur  multa,  qiiibus  cen- 
sus sernrionesque  optimatiuni  expli- 
cantur,  antequam  coeptae  periodi  pars 
altera  compareat  :  itaque  necesseha- 
buit  rh  quum  rcpetere  :  '  Haec  quuni 
fcudis  T-ei taminibus  agerentnr:'  se- 
quitur  jam,  cujus  respectu  tanto  su- 
perius  dixerat'  quum  optimates.'  Lib. 
xxxviii.  c.  55.  '  Ad  hunc  praetorem 
adeo  aniicum  Corneliae  familiae,'  (sub- 
jiciuntur  argumenta  et  exempla  anii- 
citia>)  '  aut  adeo  inimicum,'  (inter- 
ponitur  rursus  aliquid,  cur  id  possit 
videri)  '  caeterum  ad  hunc  nimis  ae- 
quum  aut  inimicum  praetorem  reus 
extemplo  facliis  L.  Scipio  :'  ubi  pei*- 
peram  dederat  Andreas  Alii  hunc 
prcetorem,  et  deinde  alii  adeo  inimicum. 
Cicero   Famil.  xv.  10.    '  Quando  id 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   40.   (41  )      12287 


accidit,  qnoil  niihi  maxime  fnit  opla- 
tiini,  lit  omnium  Marcellorum,  Mar- 
cellinonim  etiam,  &c.  qiiando  ergo 
ita  accidit,  ut  omnium  vestro  studio 
luiis  consulatus  satisfaccre  posset.' 
Eodem  lib.  ep.21.  '  Nam  ut  ilia  omit- 
tam,  quae  civilate  teste  fecisti,  &c. 
ut  haec  recentia,  quae  memineio  sem- 
per, obiiviscar,  &c.  ut  ha?c  igitur 
omittam.'  Pliilipp.  ii.  32.  '  Cum  pri- 
nnini  Csesar  ostendisset,  se,  prius- 
quam  proficisceretur,  Dolaliellani 
consulem  esse  jussunini,  &:c.  sed  cum 
C^Esar  ita  dixisset.'  Sic  Ca-sar  Gail. 
III.  22.  '  Alia  ex  parte  oppidi  Adran- 
tuanus,  qui  summam  imperii  teiiebat, 
cum  sexcentis  devotis,  &c.  cum  iis 
Adcantnauus  eruptionem  facere  co- 
natus :  '  ubi  acris  ille  Ciacconius  vi- 
dendum  notat,  an  liaec  verba  cvm  iis 
Adcantuanns,  quae  post  longani  pa- 
renlhesin  lepetuntur,  delenda  sint. 
Frustra.  Ejusdem  generis  sunt  i.  49. 
*  Octavio  Maniilio  (is  longe  princeps 
Latini  nominis  erat,  si  faniae  credi- 
mtis,  ab  Ulysse  Deaque  Circe  oriun- 
dus)  ei  Mamilio  filiam  nuptum  dat.' 
Apuleius  Apologia  pag.  27C.  ed.  El- 
menli.  '  Zenonem  ilium  antiquum 
Elea  oriundum,  qui  primum  omnium 
dictioneni  solertissimo  artificio  ambi- 
fariani  dissolverit,  eum  quoque  Ze- 
nonem longe  decorissimum  t'uissc.' 
Additamentum  in  insulani  deportan- 
dum  censet  A.  Scliottus  eum  ijuoijue 
Zenonem:  nisi  legas  eum  inquam  Ze- 
nonem. Sed  errat.  Adde  quee  ad  ii. 
12.  et  ad  xxv.  27.  et  ad  Sentcae  de 
Ira  I.  3.  notavimus.  J.  F.  Gronovivs. 
Emendationem  Gronovii  verissimam 
pulo.  Ita  Liv.  111.19.  '  Si  quis  vo- 
bis  luimillimus  liomo  de  vestra  plebc, 
quam  partem,  velut  abriiptani  a  ce- 
tero  populo,  vestrain  patriam  pecu- 
liarenique  rempubliram  fecislis,  si 
quis  ex  bis  domum  suam  obsessam  a 
familia  arniata  nunciaret.'  Vide  ad 
II.  12.  §  2.  xxv.  27.  ^  1.  xxxviii.  60' 
§6.  et  Cortium  ad  Plinii  v.  3.  §  5.  Ea- 
dem  figura  etiain  apud  Gr<ccosob- 


cnrrit.  Ita  apud  Polyb.  ii.  1-1.  Tlapk 
Sf  Ti]virpOftpy)iJ.^vr]v  irapcapiiav,  ^i^  Set  koI 
voeif  iiffavel  fiaaiv  tov  Tpiydfov,  Ttapa 
ravrriv  airh  fxeariixfipias  viT6Kfirai  irtSta, 
&C.  Pausan.  in  Altic.  i.  AiccaOivriy, 
ts  'hQ-qvaiois  Kol  rols  iracriv  "EAXtjo'j;' 
7jyovfj.evos  MaKi56uas  ej're  BoiwrolsiKpa.- 
TTjffe  fJidxri,  Kal  aiidts  tjco  QepiJ.oirv\uv, 
&C.  TOVTOV  rhv  A€to(79eVrj  Ka\  ruvs  wai- 
Sas  iypa\pep  'ApKiff'iKaos,  Lucian.  in 
Jiulir.  V'ocal.  pag.  47.  ed.  Graev.  Tt» 
Se  TAT  TOVTO,  ov  yap  eyu  avrb  x^'poi't 
ovo/xdcrai  ^rjfiaTt,  f)  cp  icaXuTai,  &c.  rov- 
ro  oiiv  iT6\iu.r](Tiv  aStKuv  jxe,  &c.  D.  Lu- 
cam  in  Actib.  Apostol.  iv.  10.  eV  t^ 
ov6fj.aTi  'Irjaov  XpL<TTOv  tov  Na^aipawv, 
t)v  v/xiTs  iffTavpiiaare,  %v  6  Qehs  ^yupev 
€(c  veKpwv,  iy  tovt^  ouros  TtapiarriKiv 
ivwinov  vfj-wv  vyvr\s. 

In  novis  castris  7ion  ligna,  non  pabu- 
lum convectum  eral']  Alibi  potius  Li- 
vius  dicere  solet  '  in  castra  conve- 
bere.'  An  tanien  vulgatum  eo  modo 
defendi  potest,  quo  Gronovius  ubi 
pro  71(0  defendere  conatur  adversus 
Fabrum  xxiv.  36.  §  10. 

§  4  Flumen  erat  hand  magnum  pro- 
pius  hostiuni  castris]  Nisi  scripsit,  ut 
alioqui  solet,  propius  hostium  castra. 
J.  F.  Gron.  Livium  vocem  propius 
saepissime  rum  casu  quarto  construx- 
issp,  certissimum  est.  Vide  ad  ii.  41. 
^  II.  An  tamen  ita  semper  loqui  vo- 
luerit,  et  omnia  ubique  ad  banc  for- 
mulam  exigenda  sint,  merito  dubitari 
potest.  Certe  nonnulla  obcurrnnt  lo- 
ca,  quibus  alia  consirurtio  obiinet. 
Ita  IV.  37.  '  Propius  vero  est.'  xxv. 
11.  '  Plures  propioresque  setate  me- 
moriae rerum  hoc  anno  tradunt  fac- 
tum.' XXVII.  17.  '  Propiorque  excu- 
santi  transitionem  ut  necessariam, 
quam  glorianii  earn  veli't  primam  oc- 
oasionem  raptam.'  XLIV.  28.  '  Pro- 
piores  contineuti  litori  erant.'  xlv. 
19.  '  Qnum  detestabilis  altera  res  et 
proxima  panicidio  sit.'  Invito  igi- 
tur unico  rod.  unde  ea  pars  operis 
Liviani  publicata  est,  niliil  niulo. 
Vide  ad  Silii  i-  13. 


12288 


NOT^    VARIORUM    IN 


§  5  M.  Sergius  Sylus  legattts']  iW'. 
Sergivs  Situs  ex  nnnimis  aigenteis,  ut 
ante.  Sigon.  Recte  Sigoniiis  Silus, 
pro  Sylus,  scribentluni  dociiit.  At 
pisvnomen  HJ.  in  />/'.  miitandum  non 
existimo.  Vide  ad  xxxii.  27.  §  7. 
Gronoviiis,  qui  ibidem,  et  xxxiii,21. 
§  9.  Sigonii  coiijectiiram  illain  rece- 
pit,  liic  tamen  viilgatmn  servavit. 

§  C  Plnccntinn  et  Esserninn]  /Eser- 
nina.  Sic  eiiim  Giaci  klaepvia.  Sigon. 
Ita  et  Latiniiis  legeiuiiuii  moiiiiit. 
Recte.  Vide  Sigon.  ad  xxvii.  10.  §  8. 
et  ad  Epii.  Liv.  1.  lxxii. 

§7  Horn  circitev  quarto]  Groiiovio 
hora  circilcr  nana,  sive  IX.  jiro  IV.  le- 
genti  non  adversor.  Solent  antem  no- 
tae  niimerales  V.  et  X.  in  Mss.  con- 
fiindi.    Vide  ad  xxxix.  29.  §  7. 

§  8  Per  aquum  ferine  genu  tenus  al- 
iam]  Genustenus  nltam  edd.  principcs, 
pro  quo  ^cnu  tenus  denium  vidi  apnd 
Grypliium;  nnde  Id  Lngdiuienses 
1553.  turn  Paiisini  1573.  et  ex  eo 
tempore  reliqui  adoptanint,  forte 
arbitral!,  alteram  scriptitrani  erran- 
tibus  operis  typogrHphoruni  adscri- 
bendani  esse.  Id  pertinaciter  non 
iiegabo.  Quid  tamen,  si  divisis  vo- 
cibiis  ^'e;?!!/*  tenus  scribamiis?  Vossius 
quidem  illis  adsenlitur  Gramm.  vii. 
G5.  qui  credunt  tenus  adsciscere  vel 
ablativum  singularem,  vel  et  geniti- 
vum  et  ablativum  pluralem.  Verum 
'  CorcyriE  tenus'  codicum  .suoriim 
fide  Livio  vindicavit  Gronov.  xxvi. 
24.^  11.  quibiis  niei  et  Hearnii  Mss. 
consentiunt:  ut  etiani  genitiviim  sin- 
gularem admittere  videatur.  Olim 
autem  non  tantum  geni/,  sed  et  genus, 
\it  gelu  ct  gelus,  \n  nsH  fuisse,  docuit 
Vossius  Gramm.  ii.  28.  iii.  35.  et  iv. 
17.  Vereor  tamen  ne  genus  nimis  an- 
ti()iiatum  sit,  (jnam  ut  Livio  conve- 
nire  possit ;  nulla  certe  similia  voca- 
bula  eadem  forma  protuiit.  Genus 
quidem,  pro  g^enw,  Cic.  dixit,  sed  non 
nisi  in  Arateis;  ubi  plura  alia,  quae 
jam  tempore  Livii  exoleveraiit,  rcpe- 
riuntur. 


Thraces  duo  id  jnmenlum  ex  medio  uU 
vco  in  suam  ripam  trahcntcs  ;  nltero  eo- 
rutn  occiso,  ^t-.]  Satis  constat,  ne  liunc 
quidem  locum  integrum  esse.     Quae 
sententia  futura  sit,  non  est  difficile 
intelligere  :    quibus   verbis  expressa 
fuerit,  nemo  unquam  divinaverit.  Ego 
tamen,  ut  sententia  elucescat,  ita  le- 
go :  Cum  otitim  ad  jlumen  esset,  neutris 
lac,  hora  circ.  quurta,jum.  e  man.  cur. 
clapsum    in   ulterinrem    ripam    ejfugit. 
Quod  cum  per  uquam  ferme  genu  tenus 
altam  tres  milites  siquerentur,  Thraces 
duo,  id  jumentum  ex  medio  alveo  in  suam 
ripam   trahentes,   cum  trilms   Romaiiis 
mUitihus  manum  conseruerunt.    Jamque 
Romani,  altera  eorum  occiso,  receptoque 
eojumento,  ad  stationem  suorum  se  7'eci- 
piehant.     Oclingentorum  Thracum  pre- 
sidium  in  hostium  ripa  ernt :    ex   his 
pauci  prime,  agre  passi  popularem  in 
suo  conspectu   casum,  ad  persequendos 
interfectores  fluvlum  transgressi  sunt. 
Eandem  seutentiam  edit  PIntarchus 
p.  2G4.   qui   tamen  consilium  Paulti 
hoc    fuisse    scribit.     Sigon.      Locus 
mendosus  restitui  poterit,  si  legator, 
Thracesque  duo  id  jumentum  £.v  medio 
alveo  in  suam  ripam  trahcrcnt,  ifc.  Ur- 
sin.      Sigoiiius,  eisi,   qiiee    sententia 
fuerit,  band  difficile  intellectu;  qui- 
bus autem  verbis  expressa,  neminem 
divinaturum  fateatur,  ita  legere  ta- 
men, ut  sententia  elucescat,  se  pro- 
nunciat  :     in    suam    ripam  trahentes, 
cum  tribus   Romanis  mililibus  tnanum 
conseruerunt,     Jamque  Romani,  altera 
eorum.     Sic  nimirum  egenint  illi,  qui 
pannis  obsitum  nobis  Livium  dede- 
runt.     Ego  vero  t2>  trahentes  solum* 
modo  in  traherent  mutandum,  et  duo 
verba    id  jumentum    inducinda    pro 
scliolio    censeo  :    tantum    abest,    ut 
deesse  quidquam,  quod  a  nobis  sup- 
pleri  opoiieai,  existimcm.    Coiisidera 
enim  :  hora  circiter  nana  jumentum  e 
manibus  curuntium  (bominum  de  parte 
Romana)  clapsum  in  ulteriorem  ripum 
effugit.     Quod  (jnmenlum)  quum  per 
aquam  ferme  genu  tonus  ullam  Ires  mi- 


T.   LIVII   HIST.    LIB.   XLIV.  CAP.  41.  (45.)     12289 


Ute$  (Romani)  sequerentur,  Thraces 
duo  (Macedoniconim  auxiliorum)  ex 
medio  alteo  in  suatn  ripam  traherent ; 
altera  eorum  (Tliiacnni)  occiso,  recep- 
toque  eojumaito,  ad  statiouein  suorum 
(ties  ilii  Uomaiii  niilites)  se  recipie- 
hant.  Hie  quid  desideres  ?  Scrips! 
autem  hora  nojia,  non  quarla :  nam 
et  ipse  Livitis  lestatur,  diem  extrax- 
isse  in  consiiio  consiiletn,  et  Plu- 
tarcluis  p.  264.  avrhs  Se  tV  o.n6K\iaiv 
KoX  TfpKpopai'  avafxivoiv  rou  (puirhs  oirais 
fxi}  Kara  irpofrdiirov  p.axojJ.ivois  axnols 
ewdfv  6  T^Kws  avTiAd/j-iroi.,  irapriye  rhv 
Xpovov  et  mox  inpX  5i  SeiKrjv  denique 
ivvartii  yap  aipas  ap^ajx^voi  fidxurOat, 
irph  SeKoLTTis  iviKy\<rav,  Coiifusai  sci- 
licet sunt  notae  IX.  et  IV.  Ceteium 
rb  traherent  viditetiam  F.  Ursinus.  J. 
F.  Gran.  Thracesque  duo  et  traherent, 
ut  Ursinus  conjecit,  etiam  Latinius 
scribendum  inouuit.  Copula  tanien, 
ut  Groiiovius  vidit,  abesse  potest. 
Quod  veio  Gronovius  voces  idjunien- 
tum  pro  scliolio  liabueiit,  et  i(ieo  in- 
ducendas  crediderit,  non  aliam  ob 
caussani  fecisse  videtur,  quam  quod 
vox  jumenluin  praecesserit,  ct  mox  eo 
jumento  sequatur.  At  Liviuni  a  dic- 
tionuui  repetitione  non  abhonuisse, 
niultis  exeniplis  docui  ad  i.  3.  §  0. 
Si  igitur  codex  in  iiis  vocibus  ejici- 
cndis  prseiret,  earn  audiendum  arbi- 
tiarer  :  nimc  vero  stili  Liviani  obser- 
vatio  efficit  ne  Gronovio  adseutiri 
andeam.  Cetenuu  jam  ad  marginem 
piimx  ed.  asteriscus  adscriptus  eiat ; 
unde  Sigouius  ansam  adripuisse  vide- 
tur existimandi  qtieedam  iiinc  ex- 
cidisse. 

Receptoque  eo  jumentol  Voculani  eo 
deleniiam  censuit  A.  Perizouius  ad 
Oram  Livii  sui. 

^  10  Et  cum  prcEsidio]  Persecuturus 
erat,  ut  utrimque  exercitus  ad  prce- 
lium  concurrissent,  initio  pugiia;  in 
flumine  orto.  '  Ergo  cum  commis- 
sum  proeliiim  esset,  atque  acriter  ab 
utraque  parte  pugnarelur,  Paullus 
legionem,'  inquit, '  in  proeliuin  ducit.' 


Sic  autem  etiam  Plutarclius  p.  2(J4. 
6  (j.iv  oOf  AijUtrAios  e(c  t^j  ffKriVfjs  Trpo^Afle, 
Kal  ra  rdyfiara  ruf  dir\tTUf  iiriltiv  irape- 
6dppvviv.  Sigon. 

Cap.  xli.  (xlv.)  §  1  Inter  catratos 
et  phalangem  erat'\  Ita  Gronov.  prima 
ed.  nott.  legebat,  laudatis  duobus  lo- 
cis  Livii  ex  xxxm.  8.  ubi  '  csetratis' 
numcro  plurali  jungit  '  phalangem  ' 
singular! ;  eamque  lectionem  in  con- 
textum  recepit,  et,  qnamvis  ipsam 
notam  curis  secundis  on)itteret,  emen- 
dationem  tamen  servavit.  Anteaede- 
batur  et  phalanges.  In  acie  Macedo- 
num  una  tantum  phalanx  erat,  in 
varia  militum  genera  divisa,  qui  ex 
diverso  armatu  *  aglaspides,'  vel 
'  chalcaspides,'  vel  '  leucaspides,'  vel 
'  argyraspides  '  vocabantur,  et  unius 
phalangis  quasi  totidem  partes  con- 
stituebant :  quo  seusu  '  leucaspidem 
phalangem  '  mox  Uoujatius  interpre- 
tatur  de  leucaspidibus  phalangis. 
Pro  phalanges,  vel  phalangem,  posset 
etiam  legi  phalangitas,  qua  voce  Li- 
vius  saepe  utitur.  Vide  xi.ii.  51. 
xi.ui.  18.  xxxvii.  40. '  Decem  et  sex 
millia  peditum  more  jNIacedonum  ar- 
mati  fuere,  qui  phalangitae  appella- 
bantur.  Haec  media  acies  fuit,  in 
fronte  in  decem  partes  divisa  :  partes 
eas  interpositis  binis  elepbantis  dis- 
tinguebat :'  unde  patet  unam  pha- 
langem in  acie  divisam  fuisse  in  plura 
agmiua.  Forte  et  prisca  lectio  pha- 
langes servar!  potest,  ut  ratione  par- 
tiuui  Livius  niimero  plurali  utatur. 
Eo  sensu  Plutarcho  in  jEmil.  p.  2G5. 
meniorantur  at  tuv  x"'^««o''''^5aj»'  <pa.- 
Xayyis.  Vide  Crophii  Antiq.  Maced. 
111.  5.  qui  ibid.  c.  4.  inquirens  quinam 
hie  ca-trati  vocentur,  existimat  forte 
intelligi,  qui  Polyb.  iv.  p.  449.  sive 
c.  67.  '  scutati '  dicuntur.  In  con- 
textii  Gra-co  Polybii  vocantur  ireA.- 
Tao-ral.  Livius  autem  testatur  se 
'  pelta&tas'  vertere  'caetratos,'  xxxi. 
36. 

^  2  Frontem  adcersus  clipcatos  habe^ 
but:  aglaspides  adpellabanturj  Videtur 


12290 


NOTiE    VARIORUM    IN 


scribendiim  argyraspides,  pioeo  quod 
in  vulgatis  est  aglaspUes,  Uisin.  An 
chalcaspides f  Honim  ceite  meminit 
Plularcli.  p.  2G5.  oh  KaBiffra/jLivois  els 
rd^tv  al  tS)v  xi^faCT^Scuv  iiravaTeWov- 
oral  (pdXayyes  e'/c  rod  x^pciKos  iTrenXrja'av 
avy7]S  aiBripov  Koi  XanirridSvos  x"^f  "C  rb 
ireSiov.  J.  F.  Gvon.  Modo  dixeral  le- 
gionem  implevisse  intervallimi,  quod 
erat  inter  cietratos  et  phalaiigeni : 
nunc  addit  leglonem  ita  perrupisse, 
ut  a  tergo  haberet  '  caetratos,'  a 
fronte  '  clipeatos.'  Patet  ergo  per 
'  clipeatos  '  intelligi  plialangitas. 
Hinc  verisimilis  fit  emendatio  Gro- 
novii,  chalcaspides  legentis :  plialan- 
gitas  enim  aereis  clipels  utebantiir. 
Vide  Cropliiura  Anliq.  Macedon. 
III.  4. 

§  3  In  dextrum  cornu,  8{c.  elephantes 
inducti,  et  ala  socioriiml  Intclligo  Ro- 
inanos  in  dextrum  cornu  exercitus 
sui,  sive  in  primam  istitis  cornu  aciem, 
induxisse  elepiiantos  qiios  liabebant, 
et  alam  socioruni,  ut  leevuni  cornu 
exercitus  Iiostilis  invaderent.  Ro- 
manos  iiabuisse  eo  tempore  elepiian- 
tos in  exercitu,  (juainvis  eorum  non 
meminerit  Plutarch,  in  vit.  ZEmil. 
PauUi,  verisimiliter  colligo  ex  hiijus 
lib.  c.  5.  De  verbo  'inducere'  vide 
ad  XXVII.  13.  §  11.  Consilium,  cur 
id  fecerint,  fuisse,  ut  adgrederentur 
laevum  bostium  cornu,  constat  ex  §  5. 
Ceteruni  quuui  in  exercitu  Romano 
duae  fuerint  alae  sociorum,  '  dextra' 
et  '  sinistra,'  alterutram  earum  vo- 
cum  liic  excidisse  siispicatur  Crevi- 
erius.  Nee  sine  caussa,  ut  videtur. 
Non  enim  semper  alam  dextrain  in 
dextro,  siivistrani  in  sinistro  cuinu 
piignasse,  docuit  Duker.  ad  xxvii. 
14.  §  3. 

^  4  Nam  sicut  pleraque  nova  com- 
menta  mortnlium  in  verbis  vim  habent, 
explendo,  ^c]  Pro  explendo,  repono 
cxtemplo,  cum  agi,  non,  quemudmodum 
agatur,  cdisseri,  oporlet,  sine  uUo  cffec- 
tu  evancscunt.  Sigon.  His  in  verbis 
sugpicio  mendi  est ;  quod  purgabitur, 


si  experiendo  pro  explendo  \egas :  quod 
cum  sentenlia  flagitet,  ciir  non  in 
medium  procedat  ?  piaesertim  cum 
aberrare  nullo  negotio  potuerit  ma- 
nils  librarii  a  vicina  voce,  et  in  prO'. 
pinquam  deflectere.  Tunieb.  Advers. 
XXIX.  7.  Exlemplo  Sigonii  est :  nam 
vetus  Wbev  explendo  ;  unde  faciendum 
erat  experiendo.  Lib.  seq.  c.  32.  '  Le- 
ges Macedoniae  dedit,  quas  ne  usus 
qiiidem  longo  tempore,  qui  uniis  est 
leguni  corrector,  experiendo  argne- 
ret.'  Plaiitus  Rudente  i.  3.  1.  'Ni- 
mio  hominum  fortunae  minus  miserae 
memorantiir,  Quam  re  ipsa  experiun- 
do  iis  datur  acerbum.'  Terent.  A- 
delph.  V.  4.  4.  '  Et  quae  putaris  pri- 
ma, in  experiendo  repudies.'  Sym- 
maclius  V.  9.  •  Soils  quaedam  speciosa 
nominibus  usn  et  experiendo  pluri- 
niiim  nocent.'  Sed  haec  occupavit 
Turnebus.  J,  F.  Gronov.  Scriptum 
fuerat  extnendo,  vel  exp'iendo,  qiiod 
facile  in  explendo  corrumpi  potuit. 
Doujalio  non  omnino  ilisplicet  explen- 
do, si  eo  sensn  accipiatur,  quo  expe- 
riendo ;  Gallice  accomplir,  ex^culer. 
Vellem,  ut  'explere'  a  Latinis  eo 
sensu  usurpari,  idoneis  exemplis  do- 
cuisset.  Crevierius  pariim  videbat 
quid  sibi  tota  periodus  hoc  loco  ve- 
lit :  nam  neque  elepliantorum  usum 
in  prceliis  novum  tunc  commentum 
mortalium  haberi  posse,  nee  vidcri 
nomen  sine  usu  in  hac  pugna  fuisse  : 
immo  contrarium  satis  indicari  proxi- 
me  sequentibus  verbis :  '  Elephanto- 
lum  inpettim  subseciiti  sunt  socii  no- 
minis  Laliiii.'  Non  aegre  igitur  sibi 
persuaderi  pateretur,  illam  periodiim 
ex  alio  aliquo  loco  hue  teniere  inmi- 
grasse  :  eerie,  si  cam  tollas,  nihil  de- 
siderari.  Veruin  elepliantorum  usus 
in  proelio  hie  '  novum  commentum  ' 
vocalur,  vel  ei  comparatur  respeclu 
Komanorum,qui  iis  baud  temere  ante 
haec  tempora  in  prceliis  usi  sunt.  In 
protlio  quidem  cum  Antioclio  adlii- 
buerunt  cos,  sed  tantum  post  iriaiios 
in  subsidio  locali  sunt,  xxxvii.  3t). 


T.  Livii  HIST.  LIB.  XLiv.  CAP.  42.  (4G.)    12291 


mine  vero  in  hostem  acti  nomen  tan- 
1(1111  sine  usii  fneriint.  Hinc  (ieniiun 
clephanfos,  sen  vainini  eoriini  inpe- 
tiim,  subseciiti  socii  nominis  Lntini 
pepulerunt  laevum  hostiinn  cornii. 
Earn  ol)  caussam  §  praec.  voculam 
hinc  refero  ad  solam  alam  sociornm, 
ciijiis  inpetii  primiim  fnga  Macedo- 
nnni  est  orta.  Part  icula  an  tern  ?ia?n 
in  initio  luijus  §  caussam  reddit,  cur 
id  iiidiicti  elephanti  efficere  non  po- 
tnerint. 

Sine  usuf  Iterant]  Fuerunt  legendiim. 
SigoH, 

(j  6  In  medio  secunda  legio  imnissa 
dissipavit  phalangem]  Yideri  posset 
iegendiun  esse  In  medium,  vel  potins 
In  medios,  nt  ultima  litera  ejus  vocis 
elisa  sit  a  prima  seq.  Vide  ad  ix.  4. 
§  iO.  Sed  nihil  mute.  In  medio,  sive 
in  media  parte  aciei,  secunda  legio 
inmissa,  scilicet  in  bostem,  dissipavit 
phalangem. 

§  7  Circumagere  inmobilem  longitu- 
dine  et  gravitate  haslam  cogas]  Lege 
hastas :  inmobilem,  scilicet  'phalan- 
gem.' J.  F,  Gron,  Recte  Macedonum 
phalanx  '  inmobilis  '  vocatnr.  Supra 
IX.  19.  '  Phalanx  inmobilis  et  unius 
generis:'  etiani  'gravis.'  xxxiii.  9. 
'  Phalanx  Macedonum  gravis  atque 
inmobilis  nee  circumagere  se  pote- 
rat.'  Licet  autem  et  '  longa  '  dici 
possit,  nondum  tamen  caussam  video, 
qutP  necessario  adigat,  ut  vulgatum, 
invito  Msio  unico,  mutemus.  Plia- 
langitie  enim  sarissis  sive  hastis  lon- 
gissimis  erant  armati.  Vide  xxxi. 
39.  XXXII.  17.  XXXIII.  8.  et  xxxvii. 
42.  Et  quideni  earum  longitudinem 
dim  sedecim,  postea  quatuordecim 
cubitorum  fuisse,  testatur  Polyb.  lib. 
xvii.cap.  25.  Hffc  igitur  longitude 
efficiebat,  ut  objecta;  simul  graves 
forent,  et  non  nisi  difficiliime  moveri 
potuerint.  Receptam  lectionem  ser- 
vandam  esse,  etiam  Dukerns  censet. 

Si  vero  ab  latere,  aut  ab  tergo]  Ita 
demum  exhibucrunt  Parisienses  an. 
1573.  et  post  €08  ceteri  recentiores. 


Antca  edebatur  aut  ab  latere,  aut  ub 
tergo;  quod  Livio  rcddidi. 

§  9  Quod  Pelignis]  Copiosius  haec 
narrat,  et  Marrucinos  Pelignis  addit 
Plutarchns  in  iEmilio  Paullo.  Utros- 
que  meniorat  Livius  c.  40. 

Cap.  xlii.  (xlvi.)  §  2  Confestim 
Costncus  sequebatur  Odrysarumque  equi- 
talus]  Hie  Costocus  videtiir  cum  Pro- 
cone,  qui  olim  snperioribus  Livianis 
insinuaverat,  relegandus  extra  anni 
hicisque  vias.  Est  enim  comnienti- 
tins,  et  scripsit  Livius  confeslim  coa 
Cotys  sequebatur.  Jae.  Grcn.  Emen- 
dationeni  hanc  firmat  addita  equita* 
tus  Odrysarum  meiitio.  Odrysariim 
enim  in'J'lnacia  rex  Cotys  erat.  Vide 
Liv.  1.  XLII.  eapp.  29.  et  51. 

§  3  Cvjus  cades  victores  tenebat] 
Ha-c  lectio  debetur  edition!  Grono- 
vianae  1665.  Prioies  pra:ferunt  ccB' 
des  victores  tenebant.  Paullo  ante  hoc 
cap.  '  Peditum  passim  caedesfiebant.' 
II.  64.  '  Sabini  qnum  cifides  et  incen- 
dia  circa  Anienem  flumen  fecissent.* 
Vide  ad  xxvii.  18.  §  19. 

§  7  Facile  conveniebat  Romanis,  num' 
quam  una  acie^  Distiuctio  hepc  debe- 
tur ultima;  Gruteri  editioni.  Priores 
omnes  interpunctionem  omiserunt. 
Legendum  Facile  conveniebat,  Rom. 
numq.  nna  acie  tantum  Mac.  interfec- 
tum :  pro  a  Romanis  interfectum. 
Vide  ad  vi.  11.  §  4. 

Casa  enim  ad  viginli  millia  hominum 
sunt]  Eiitrop.  iv.  7.  '  Cum  Perseo 
autem  iEmilius  PauUus  consul  iii. 
Non.  Septembris  dimicavit,  vicitque 
eum,  viginti  millibus  peditum  ejus 
occisis.'  Oros.  iv.  20.  '  Postea  cum 
eo  L.  jEmilius  Paulliis  consul  dimi- 
cavit, et  vicit.  Nam  viginti  millia 
pediliun  in  eo  bcllo  interfecit.'  Mu- 
merum  auget  Plutarch,  p.  2C6.  A«'- 
•yovrai  yap  vntp  Sia/xvpiovs  irerroutwr- 
Xi^LOVs  anodavtlu. 

^  9  Quod  si  maturius  pugnnri  cap- 
turn  csset,  ut  satis  diei,  ^f.]  Recte. 
Plutarchns  enim  p.  261.  ait  commis- 
sum  esse  pra^lium  wepJ  Sei\r)y.  Sigon, 


32292 


NOT^   VARIORUM    IN 


Cap.  XLiii.  (xLVii.)  §  2  Cum  per- 
paucis  maxime  fidis  via  devertit]  Ita 
edidit  Jac.  Gronov.  quem  Clericiis  et 
Crevieriiis  seciiti  sunt.  Reliqiii,  qiios 
vidi,  dtdenuit  diceilit  ;  qiiaiii  verani 
lectionem  puto,  et  restitui.  Devertit 
eiiim,  qui  de  viadeflectens  hospititim 
subit;  unde  '  deveisoiiiini,'  et  '  de- 
veiticuluiu  '  pro  hospitio  poiiiintiir. 
At  '  divertit,'  qui  a  via  regia  disce- 
dens  seniitam  iude  in  diversa  tenden- 
tern  incedit :  et  liiiic  '  diveriiculiiin  ' 
est  locus,  ubi  duae  via  a  se  invicein 
recedunt.  Vide  ad  i.  51.  §  8.  Hiuc 
ditertendi  legendum  ceiiseo  xxxviii. 
15.  §  5.  et  divertit  xxxix.  53.  ^  1. 
'  Diverticulum  '  apud  Terent.  Eun. 
IV.  2.  7.  et  Suet.  Ner.  cap.  48.  Quin 
et  apud  Donat.  ad  d.  1.  Terentii  le- 
gendum videtiir:  Diverticulum  est,  ubi 
iter  de  via  fleclitur.  At  proprie  devtr- 
ticula  dicuntur  in  via  domicilia,  ad  qucB 
de  itinere  devertendum  sit.  Ita  nunc 
vineta  mea  CEedens  judico. 

§  3  Quia  recta  expedita  via  ierantj 
Forte  expcditi.  Nisi  malis  recta  et  ex- 
pedita via  ieratit,  non  arboribus  et  fru- 
ticelis  impedita.  J.  F.  Gron.  Vulga- 
tum  Gronovio  displicuisse  videlur  ob 
duo  adjecliva  uni  nomini  sine  copu- 
lativa  jtincta.  At  prioreni  ejus  con- 
jecturain  adniittere  nequeo,  nisi  an- 
tca  probatuui  sit,  fugientem  Perseum 
muitis  sarcinis  aiiisque  rebus,  quae 
iter  ejus  niorarentur,  inpedilum  fu- 
isse  ;  cui  turn  couiniode  obponi  pos- 
sent,  qui  expcditi  recta  via  ierunt. 
Inimo  contra  expedita  via,  qua  per- 
pauci  celerius  Pellam  pervenerunt, 
obponitur  mox  memorandis  '  variis 
difficultatibus  viae,'  quibus  '  rex  vexa- 
tus  est.'  Posteriorem  conjecturam 
Doujatius  rejecit,  testatus  recta  sibi 
advcrbium  esse.  Veruni  nuniinisse 
debuerat,  recta,  licet  adverbialiter 
usurpatuui,  esse  tamen  adjectivum, 
et  sul)inteHigi  debere  vuccm  via. 
Vide  Sanctitmi  Minerv.  iv.  4.  voce 
'via,'  et  quae  notavi  ad  iii.  46.  ^5. 
Plene  igitur  dicendum  hie  foret  recta 


via  expedita  via  ierant :  quam  locutio- 
nem  nemo  probabit.  Potius  igitur 
vel  cum  Gronovio  lego  recta  et  expe- 
dita via:  ut  copula  et  intercepta  sit  a 
prima  syllaba  vocis  seq.  ut  saepe  fac- 
tum est.  Vide  exempla  ad  v.  32.  §  4. 
VII.  34.  §  5.  X.  1.  §  5.  c.  6.  §  3.  XXI. 
15.  §  2.  XXIV.  4G.  §  3.  XXVII.  15.  § 
17.  et  apud  Cort.  ad  Plinii  Ep.  iv. 
9.  §4.  Siu)iliter,  eamdem  voculam  a 
preepositione  ex  interceptam  esse, 
vidimus  ad  xxx.  6.  §  7.  Vel  magis 
viilgatum  servo.  Interdum  enim  Li- 
vium  aliosque  scriptores  duo  adjec- 
tiva  uni  nomini,  non  adscita  particula 
conuectente,  addidisse,  vidimus  ad 
I.  14.  §  7.  *  Ire  via'  inlustravi  ad 
XXII.  2.  §  3.  Similiter  '  ingredi  via  ' 
ad  X.  25.  '^  4. 

§  5  Qui  Pellce  prceerat,  Euctus]  Phi- 
tarcb.  in  Paullo  p.  207.  refert,  ipsi 
prajsto  fuisse  ^Zktov  koI  Ev^aiov,  rovs 
iir\  Tov  vop-icffxaros. 

§  6  Euander  Cretensis,  Neo  Bo'etius, 
et  Arcliidamus  /E<o/«s]  Phitarcli.  p. 
267.  EvdvSpov  re  tov  Kprirhs,  /coi  'Ap- 
XiSo.fJ-ov  TOV  AItwXov,  kol  BoiWTOv  Neco- 
yos.  Hinc  ergo,  Neo  Bceotius.  Gen- 
tile enim  nomen  terra;  Bceolias  est 
tam  Boeotitis,  quam  Bceolus.  Sigon. 
Prisca;  edd.  Neon,  cui  Sigonius  sub- 
stituit  Neo.  At  mox  sequuti  priscam 
lectionem  Neon  revocarunt.  Infra 
vero  XLv.  31.  omnes  cdd.  constanter 
legunt  Neo  Thebanus,  qui  bic  Bceotius 
vocatur.  Quare  cimi  Sigonio  bic 
etiam  Neo  malui.  Latinos  enim  no- 
inina  Graeca,  in  a>v  desiuentia,  indif- 
ferenter  per  on  vel  o  extulisse,  vidi- 
mus ad  xxxiv.  61.  §  10.  Passim  an- 
tiquos  codd.  et  vett.  edd.  Bceotius, 
vel  corrupte  Bo'etius  exiiibere,  ubi 
postea  editum  est  Bceotus,  vidimus  ad 
xxxiii.  1.  §  1. 

Cap.  xliv.  (xlviii.)  §  2  P.  Scipio 
is  erat]  A.  Perizonius  ad  marginem 
quideni  notarat,  se  malle  rh  is  bine 
abesse;  at  rectiusfilius  ejus  Jac.  Peri- 
zonius conjecturam  paternam  trans- 
versa linea  induxit,  ac  rejiciendam 


T.   LIVIl   HIST.   LIB.   XLIV.  CAP.  45.  (49.)     12293 


indicavit.  Supra  v.  34.  *  Regem  Cel- 
tico  dabant.  Amhigates  is  fuit,  vir- 
tute  forttinaque  j)ra>polIens.'  xxi. 
4G.  '  Peiiciiliimqtie  intercmsu  filii 
propulsatiim.  Hie  erit  jnvenis,  pe- 
nes qnem,'  &c.  Ciiram  consiilis  de 
filio  Scipione  /Eniili-nno  latins  descri- 
bit  Piiitarcli.  in  y^inii.  Paiill.  p.  2fiG. 

Naturulis  consuUs  Paulli]  Etsi  ex 
prapcedentibus  inlelligitdr,  enm  fili- 
uni  Paulli  fnisse,  tamen  miiii  '  filius' 
bine  vix  abesse  posse  videtur.  Polnit 
excidisse  post  Paulli,  quum  scrip- 
tiim  fuisset  Paulli  F.  vel  Fil.  Dnk. 

§  4  Diance,  quam  Tauropolon  vacant'] 
Non  uno  loco  Diana  boc  cognomine 
colebatiir.  "Vide  Gyraldnm  Hist. 
T)eor.  Syntagm.  xii.  Tb.  Gale,  et 
Mnnker.  ad  Anton.  Liber,  c.  27. 
Duk.  Vide  Spanhem.  ad  Callim.  H. 
in  Dian.  vs.  113.  174.  187.  et  Burm. 
ad  Nason.  iVIet.  xv.  511. 

Diodortis,  qui  prccerat  urhi]  Hoc  e 
Livio  descripsit  Frontin.  Strateg.  iii. 
16.  §  5.  Duk. 

Cap.  xlv.  (xlix.)  §  2  Hippias,  et 
Milo,  et  Pantauchus']  Ulidon  priscae 
edd.  pro  qno  Milo  Sigonius  bic  et 
mox  §  7.  edidit,  ejusqne  exemplo  re- 
centiores.  Sed  vide  ad  c.  32.  §  9. 
Praeterea  Pantauciis  antiqniores  ty- 
pis  descripti,  cnjus  loco  recte  postea 
Gronov.  1GC7.  Pantauchus  emenda- 
vit.     Vide  ad  xui.  39.  §  7. 

Hoc  idem  et  alien  deinceps  vietti  per- 
cuha]  Ant  excidit  vox  civitates,  vel 
urbes:  aut  legendum  ulii  deinceps  metu 
perculsi.  J.  F.  Gron. 

§  7  Solonis,  qui  prasidio  erat]  Forte 
prceerat.  J.  V.  Gron.  Proprie  prcesi- 
dio  erant  milites  praesidiarii.  Vide  ad 
VI.  6.  §  14.  et  IX.  15.  §  3.  et  xxxiv. 
11.  §  2.  at  dux  eornni  pnesidio  prce- 
erat. xxvii.  42.  '  Is  enim  praesidio 
ejus  loci  pracerat.'  Dux  eliam  dici- 
tur  '  praesidio  praeesse,'  at  milites 
'  in  praesidio  esse.'  Snpra  c.  44. 
'  Diodorns,  qui  pra?eral  nrbi,  me- 
tnens.ne  Tiiraces,  qnornm  duo  niillia 
in  prxsidio  erant,  urbem  in  tuinultu 


diripercnt.'  Donjatius  vnlgatum  tne- 
tur. 

§  8  Una  tantum  spe  Bisaltarum  auxt- 
lii  tentati]  Scribe  tentatu.  Vide  ad 
IV.  10.  J.  F.  Gron.  Snpra  xxxii.  31. 
*  Boies,  its  ut  tentare  spen)  certaminis 
metnerent,  territos  audivit.'  xxxviii. 
3.  '  Principes  gentis  ad  Icntandum 
ultimani  speni  Komam  misernnt.' 
Donjatius  qnidein  teslatnr  se  Grono- 
vii  conjectnram  non  reprdiendere, 
sed  nee  forte  vitiosnm  esse  ronjicit 
nuxili  tentati.  Non  advertit  Livinni 
continuo  snbjnngere,  '  ad  qnos  ne- 
qnidquain  niiserat  legatos.'  An  ergo 
Perseus  xpe  anxilii  Bisaltarum  nequid' 
quam  tentati  in  concionem  processit  ? 
Egregiani  vero  speni  !  Niliil  certius 
videtur  Gronovii  emendatione,  quam 
etiam  probavit  Crevi(  rins. 

§  9  Adhortando  animos  confirmarent] 
Hanc  lectionem,  operaruin  errore  in 
Heinsii  Elzeviriana  natam,  patien- 
tius,  quani  oportuerat,  tulernnt  viri 
docti,  et  rf  centiores  edd.  deforniare 
permisernnt,  excepto  uno  Crevierio, 
qui  priorum  scripturam  confirmuret 
recte  revocavit.  Nam  Perseus  qui- 
dem  cum  filio  I'hilippo  in  roncionera 
processit,  non  tamen  nt  Pliilippus  ille 
aliquid  loqueretnr,  sod  per  aptatem 
auditonini  niisericordiam  coniinove- 
ret.  Vilium  novissimaruni  edd.  de- 
prebendit  etiam  Dnkerus. 

§  10  Sed  aliquot iens  dicer e  incipien- 
tem]  Ita  prafert  prima  eil.  eamque 
scripturam  omnes  editores,  praeter 
Crevierinm,  ronstanter  servarunt, 
qui  tamen  alibi  semper,  ubi  in  Msg. 
etantiqq.  edd.  '  toliens,'  '  quotiens,' 
'  aliquotiens,'  '  deciens,'  '  milliens,' 
et  in  similibus  vocibns  similiter  exa- 
ratum  invenerant,  literam  penulti- 
mam  n  omittere  maluemnt.  In  or- 
thograpliiam  banc  quotiens  pronior 
esse  videtur  Pierius  ad  Maron.  Eel. 
III.  72.  Quid  in  utranique  partem 
dici  possit,  vide  apud  Dansq.  in  Or- 
tbogr.  parte  ii.  voce  '  Quotiens,'  ubi 
tamen  in  similibus  literam  n  oniittcn- 


12294 


NOTE    VARIORUM    IN 


dam  monet.  Vide  eliam  Anton.  Au- 
giistin.  Emend,  ii.  C.  Oranino  addi- 
tiini  in  Ills  n  refeiendiini  est  ad  simi- 
leni  ortiiographiani,  qua  datum  est 
'  trecentensiniiis,'  'sexagensimus  '  v. 
54.  §  5.  '  senienstris  '  xxi.  43.  §  15. 
'  thensaurus  '  xxxix.  50.  §  5. 

§12  Rex  in  doinum  se  recepit]  Lege 
Rex  inde  domum  serecepit.  J.  F.  Gron. 
Hanc  emendationem  probo,  turn  quia 
ita  melius  oratio  coliaeret,  turn  quia 
alibi  in  simiiibus  locutionibus  Livius 
pijppositionem  omiltit.  Ita  '  dilabi 
domos  '  niox  hoc  cap.  et  xxxix.  IG. 
*  discuirere  domos  '  xxvii.  53.  '  re- 
duces domos,'  vide  ad  xxix.  27.  §  3. 
Nihil  aulem  in  Mss.  est  frequeutius, 
quam  voces  in,  sive  itide,  et  in  a  ii- 
brariis  confundi.    Vide  ad  x.  20.  §  G. 

§  15  Galipsum  eo  die}  Galepsum  le- 
go; nam  Stephanus  et  Plutarchus  in 
Paulio  p.  2G7.  TaXT}\php  nouiinant.  Si- 
gon.  C(dipsuin  prima  ed.  quod  Frob. 
1535.  in  Galipsum,  sed  recte  Sigonius 
in  Galepsum  mutarunt.  In  loco  qtii- 
dem  Pint,  quern  laudat,  vulgo  editur 
^v  'AXii\p(f>,  at  Mss.  partim  'la\ri<p^, 
partim  TaX-ri^if  legunt,  quod  po»te- 
riiis  etiam  viri  docti  probaiunt.  Du- 
plex autem  hujus  nominis  urbs  ea 
parte  fuit,  altera  in  Macedonia,  alte- 
ra in  Tliracia.  Prioris  meminit  He- 
rodot.  VII.  122.  ubi  inter  "A/UTreXov  rr/i^ 
Topupalrjv  &KprjV  et  Kava.(TTpalr)V  i.Kpr\v 
euumerat  urbes  Topdvrjv,  raX-qxphy, 
2,fpfiv\r]i',  MT]Kvpi$epvav,  et  ''Okvvdov. 
Alteram  indicat  Scyl.  in  Peripio  pag. 
G4.  EiVi  6e  eV  &pdKri  Tr6\ns  'EAXrji'iSej 
a'lSf  'Af/.<p'nro\is,  4>dypr),  TaXrjiphs,  Stffy- 
1X7].  Hujus  mentionem  viri  docti  rec- 
te restitnerunt  Thucydid.  iv.  107.  ubi 
male  transpositis  Uteris  edebatur 
rd\l/ri\os:  vide  praesertim  Dukerum 
ad  eum  loc.  Utrainque  urbem  me- 
niorat  Stephan.  Byz.  raXr)\phs,  ttSKis 
QpujcTjs  Ka\  nai6voDV.  Hoc  loco  indica- 
tur  urbs  Tiiraciae. 

Ad  duo  millia  ialentum]  Narrat 
Justin,  xxxiii.  2.  Perseum  Samo- 
thracen  delattim   esse  '  cum   decem 


millibus  talentnm.'  At  Schofferns, 
laudalolioc  Livii  loco,  videnduin  mo- 
net, an  non  lectio  Justiui  depravala 
sit  per  eos,  qui  //.  Livii  pro  A',  acce- 
perunt.  Certe,  notas  illas  numerales 
alibi  a  scribis  confundi,  vidimus  ad 
xxxvii.  41.  §  6. 

Cap.  xlvi.  (l.)  ^  2  Ad  omnes  cona- 
tus  regi  inpedimento  esset]  Ita  Gronov. 
1G65.  Neque  ulli  ea  lectio  displice- 
ret,  si  cod.  auctoritate  niteretur.  Li- 
vium  enim  ita  iocutum  esse,  vidimus 
ad  XXXV.  38.  §  14.  Similiter  Cic.  pro 
Hose.  Am.  c.  4.  '  Commoditati  inge- 
nium,  gravitati  zetas,  libertaii  tem- 
pora  sunt  inpedimento.'  Ceesar  Bell. 
Gallic,  lib.  i.  cap.  26.  '  Gallis  magno 
ad  pugnam  erat  inpedimento.'  lib. 
III.  cap.  25.  '  Sibi  ipsis  ad  pugnam 
esse  inpedimento.'  Hirtius  B.  Afric. 
cap.  58.  '  Qiiem  suis  inpedimento 
ad  ultro  obcurrendum  fore  existima- 
bat.'  Paria  sunt  '  pradae  hosti  esse  ;' 
vide  ad  in.  29.  §  2.  '  sibi  praemio 
foret  '  XXIV.  45.  '  Romanis  magno  e- 
molumento  fuit  '  c.  48.  '  miraculo  ig- 
naris  esse  '  xlii.  G2.  At  constanter 
edd.  priores  od  omnes  conatus  regis, 
quod  fide  unici  Msti  servari  potest. 

§  5  iSita  est  in  tumulo]  Vide  Span- 
liem.  ad  Juliani  Csesar.  in  Probat.  p. 
400.  Duk. 

Paludcs  inexsuperabilis  altiludinis'\ 
Vult  Livius,  paludes  has  propterea, 
quod  lacus  restagnantes  in  eas  sem- 
per aqiiam  infundunt,  numquam,  ac 
ne  aestate  quidem,  ita  exsiccari,  ut 
pedibus  superari  possint.  Nam  ne 
profundissimi  quidem  maris  tanta  est 
altitudo,  ut  navibns  snperari  non  pos- 
sit.  Duk. 

§  G  Qua  proxima  urhi  est,  velut  insu- 
la eminet,  aggeri]  Florebellus  addit 
vocem  arx  hunc  in  modum,  arx  velut 
insula,  Sigon.  Piito  excidisse  vocii- 
Jam,  et  scribendum  eminet  arx,  agge- 
ri  operis  ingentis  iniposita.  J.  F.  Gron. 
Crevierius,  inserta  voce  arx,  hoc  rla- 
rius  esse  fatetnr  ;  dubitat  tamen  an 
ita  dederit  Livius,  et  potins  hie  eo 


T.    LIVII    HIST.    LIB.    XLIV.    CAP.   4G.   (50.)     12295 


sensii  '  instilam  '  usurpari  existimat, 
quo  per  earn  vocera  interdnm  intelli- 
gitur  corpus  qiioddain  aedificiornni 
inter  se  coliaercntiiiin,  a  reliqiiis  adi- 
ficiis  (livisiim  per  vicos,  quibus  iindi- 
que  cingiliir  :  prapsertiin  quiim  Livi- 
«s  doceat  se  de  aedifioio  loqiii,  non  de 
mido  solo,  diini  adjicit  insiilain  agge- 
ri  inpositam  esse.  Sed  virorum  doc- 
toriini  conjecturam  praefero. 

Qui  et  niurum  sustiueat,  et  humore 
circumfuscE  paludis  niliil  lcedatur'\  Indi- 
caf,  solum,  cui  tamquani  aggeri  in- 
gentis  operis  arx  inposita  est,  adeo 
firnuim  esse,  ut  murum  sustinere  pos- 
sit,  et  tanieii  humore  paludis  undique 
cingentis  laedi  nequeat. 

§  10  Persea  Samothracain  triijecissel 
Ad  Samothracam  ediderunl  Parisien- 
ses  1573.  idque  sequentes  servarunt, 
donee  Grouov.  in  priori  ed.  nott.  mo- 


neret,  prappositionem  a  recentioribus 
additam  esse,  eamdcnique  in  ed.  an. 
1GG5.  omitteret.  Recte.  Vide  ad  1. 
xxxiii.  c.  42.  §  a. 

§  II  Effusa  omnis obviam  ttirba']  Oh- 
via  ed.  princeps,  pro  quo  Frob.  1535. 
obviam  reposuit.  Supra  vii.  3G.  '  Pro 
se  quisque  obviam  effnsi  laudant.' 
XXXI.  14.  '  Civitas  omnis  obviam  ef- 
fusa.' xxxvM.  37.  '  Dardanuni  pri- 
mum,  deinde  Rhceteum,  utraque  civi- 
tate  obviam  tfFusa,  venit.'  xlv.  26. 
'  Tota  multitudine  cum  infulis  obvi- 
am effusa.'  cap.  35.  '  Completis  ripis 
obviam  effusa  multitudine.' 

Non  bono  acjnsto  rege  ob  ra'\  Quae- 
dam  pauca  desunt  de  gratulalione 
Ampliipolitanorum.  Amphipolim  e- 
nim  Paullus  venerat.  Sigon.  E\  ob 
ra  Crevieriiis  orba-[tos  per  duarnm 
literarum  trajectionem  effecit. 


LTBER    XLV. 


i  Cap.  I.  §  1  Festinatio,  celerifer 
flomam qnum  venissent]  Tollius  in  For- 
tuitis  c.  10.  apnd  Heainium  feslinatu 
onis  celeritate  Romam  qiium  ven.  Non 
opus  est  emendatione  loci  sani.  Duk. 

§  3  Dein  fremitus  increbuit]  Iiicre- 
bruit  legendiun  esse,  existimat  Hear- 
nius,  ac  viilendns  jubet  Pareiim  in 
Lex.  Crit.  in  voce  '  Increbiescere,'  et 
Vos«.  Etymol.  Ling,  Lat.  in  voce 
*  Creber.'  Adde  Vorst.  ad  Valer. 
Max.  III.  7.  3.  Biirm.  ad  Virg.  Georg. 
I.  359.  et  qiiiE  dixi  ad  Livii  vii.  12. 
§  7.  Oi  tliograi>hiam  illam,  quam  an- 
tea  servavi,  etiam  hie  recepi. 

§  4  Tamquam  certce  rei  gaudium^ 
Scribe  incertcc:  id  enim  sensiis  pos- 
tiilat,  com  ait  tamen  omen  latum  insi' 
debat  animis.  Sigon.  Quod  summi 
grammalici  pngnant  iegendum  incer- 
tee  rei  gaudimn,  non,  ut  perscribilur 
in  codd.  certce  rei,  equidem  probarc 
non  possum  :  quia  animo  populns  Ro- 
nianiis  lastiiiam  conceperat  velut  e  re 
certa  et  indubitata  :  res  enim  incer- 
ta  gaudium  non  faceret,  sed  spem 
quandam  metu  snspensam  et  anxi- 
am.  Gaudium  igitur  tanquam  certae 
rei  evanuit :  nam  rem  cei  tarn  et  ex- 
ploratam  populiis  crediderat,  et  mag- 
no  gaudio  incesserat;  resedit  tamen 
omen,  et  angurium  reniansit  in  ani- 
mis victoriae  e  praecepta  lactitia,  quae 
jam  evanuerat.  Ttirneb.  Advers.  xi. 
18.  Sigonins  incertce.  Contra  quern 
pugnat  Turnebus  xi.  18.  infeliciter. 
Populus,  ait,  Rouianus  leptitiam  con- 
ceperat, velut  e  re  certa  et  indubi- 
tata; res  enim  incerta  gaudium  non 
faceret,  sed  spem  quandam  metu  sus- 
pensam  et  auxiam.  At  Livius  non 
Delph.  et  Var.  Clas.  Lit 


loquitur  hie  de  re,  qualis  fuerat,  an- 
tequam  inquireretur,  sed  qualis  post 
inquisitionem  inventa  est.  Igitur 
ait  evanuit  gaudium.  Quomodo  ?  tan- 
quam rei  paruni  certa?,  eoque  inane 
et  caducum,  J.  F.  Gron.  Adsentior 
viris  doctis  incerta  emendantibus. 
Prima  syllaba  ejus  vocis  hausta  erat 
a  litera  finali  vocis  prjeced.  Vide  acl 
V.  27.  §  6. 

§  C  Ante  diem  decimum,  Kalendas 
Octobres,  ludorum  Romanorum  secundo 
rf/e]  Ex  vetere  calendario  Iegendum 
putat  Manutius  A.  D.  XV.  Sigon. 
Simile  indicari  videtur  Kalendarium, 
atque  illud,  quod  edidit  Gruter.  in 
luscript.  p.  cxxxm.  in  quo  ad  prid. 
Non.  Sept.  adscribitur  lvdi.  roma- 
Ni.  ad  dies  octo  sequentes  lvdi.  turn 
ad  XVII.  Kal.  Oct.  lvd.  rom.  in. 
CIRC,  sive  '  ludi  Roniani  in  circo,' 
hinc  ad  quatuor  dies  sequentes  in, 
CIRC.  Secundum  hoc  igitur  Kalen- 
darium secundus  dies  ludorum  Ro- 
manorum in  circo  erat  xvi.  Kal.  Oct. 
Verum  Kalendarium  illud  respondet 
anno  a  Ca?sare  emendato,  secundum 
quem  mensis  September  erat  triginta 
dierum  :  at  Perses  victus  est,  quiim 
Rouiani  uterentur  anno  Nunia",  in 
quo  mensis  September  erat  viginti 
novem  dieium.  Hinc  ludi  Houiani 
in  circo,  qui  incidebaut  in  diem  se- 
cundum post  Idus  Septenibres,in  an- 
no Capsaris  quidem  septimo  decimo, 
at  in  anno  Numae  sexto  decimo  Kal. 
Octob.  celebrabantur :  et  hinc  eorum 
secundus  dies  erat  xv.  Kal.  Octobr. 
Nisi  ita  legimus,  con  venire  nequit, 
quod  infra  hoc  cap.  additur:  'Terti- 
us  declmus  dies  erat  ab  eo,  quo  in 
ius.  34  P 


12298 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Macedonia  pugnatum  erat.'  Nam, 
ut  Liv.  refert  xliv.  37.  proelium  inter 
^milium  Panlliim  et  Persen  commis- 
suui  est  pridie  Nonas  Septembres,  a 
quo  ad  xv.  Kal.  Oct.  secundum  Ka- 
lendarium  Nuniae  tredecim  dies  sunt, 
utroque  termino,  et  quo  pugnatum 
est,  et  quo  literae  traditae  sunt, nume- 
rate, de  quo  vide  ad  xlii.  10.  §  5. 
Verum  Dodwell.  qui  xliv.  37.  prij. 
Non.  Sext.  pro  prid.  Non,  Sept.  emen- 
dandum  censuit,  liic  etiam  et  cap.  seq. 
§  3.  et  12.  nomen  mensis  vitiosum  esse, 
et  VI[.  Iir.  sen  Septemhr.  pro  VIII. 
br.  sive  Octobr.  legendum  putavit. 
Hanc  sententiam  ut  verisimilem  red- 
dat,  per  '  ludos  Romanos '  a  Livio 
memoratos  indicari  adfirmat  Consu- 
alia,  quos  Livium  unicos  Romanos 
agnovisse  arbitratur,  Eo  enim  teste 
1.  35.  Tarquinium  Priscum  '  ludos 
opulentius  instructiusque,  quam  pri- 
ores  reges,  fecisse  :'  eosdem  nempe 
ludos, quales  priores  reges  ediderant. 
Livium  deinde  ibidem  addere  *  Sol- 
lemnes  deinde  annul  mansere  ludi, 
Romani,  Magnique  varie  adpellati.' 
Cousualia  haec  celebrari  die  xviii. 
Sextilis,  teste  Pint,  in  Romul.  p.  26. 
et  quideni  diem  xviii.  mensis  Sexti- 
lis, qui  in  anno  Numae  tantum  xxix. 
dierum  erat,  more  Romano  vocatum 
esse  XIII.  Kal.  Sept,  et  Iiinc  diem 
secundum  ludorum  incidisse  in  ante 
diem  xii.  Kal.  Sept.  quem  tamen 
Liviiis  ante  diem  decimum  Kalendas 
vocat.  Illud  autem  diioruin  dierum 
discrimen  ortuni  vidcii  ex  diiohns  di- 
ebus  mensis  Au^usii  aiidititiis  in  for- 
ma anni  Jnli.mi :  Livium  enim  vel 
ejus  librarinm  fefelii^se  caicuiuui, 
quod  niimeruni  ilium  Kalend.  XII.  ad 
formam  Julianatu  auctioicm  pertine- 
re  rrederet,  et  liinc,  detractis  duobus 
diebns,  dedisse  A'.  Knknd.  (juuui  ta- 
men  dies  secuudus  (;onsualiiim  in 
forma  l*ompiiinna  re  vera  foiet  XII. 
Kalend.  Agnoscit  tainen  nou  conve- 
niie  intcrvalium  xiii.  dierum  a  pngna 
ad  secundum  ludorum  diem,  ntrovis 


modo  ludos  ilios  intelligamus,  sen  de 
ludis  mensis  August!  Consualibus, 
sen  potius  de  aliis  iliis  mensis  Sep- 
tembris,  quos  juniorura  Kalendaria 
'  Romanos '  adpellant :  unde  constare 
putat  non  adeo  certam  esse  codicum 
Livianorum  etiam  consentientium  fi- 
dem.  Vide  Dodwelli  Append,  ad 
Pra?lect.  Camden,  p.  752.  et  seqq. 

C.  Licinio  consult,  ad  quadrigas  mit' 
tendas  ascendenti]  Exsce7identi  ex  uni- 
co  cod.  edidit  Frob.  1531.  pro  quo 
Turnebus  escendenti  laudat  Advers. 
XX.  30.  ubi  boc  verbnm,  quod  in 
Varr.  de  L.  Lat.  iv.  14.  restituendum 
monet,  aliis  exemplis  inlustravit.  Ita 
deinde  ultima  Giuteri  ed.  exhibuit, 
pro  quo  Heinsii  Elzeviriana  ascenden- 
ti dedit.  Hinc  prapbita  est  Gronovio 
occasio  ad  verba  seqq.  ex  vestigiis 
priscaj  Icctionis  escendenti  emendan- 
di;  quod  iterum  in  contextum  rece- 
pit.  Eo  tamen  relicto,  Clericus  clam 
contra  fidem  datam  asceiidcnti  re- 
duxit.  I)e  eo  verbo  vide  ad  ii.  28. 
§6. 

Venire  dicerel,  laureatas  Uterus  did- 
tur'\  Perspicue  vox  una  desideratur, 
ut  sit  reddidisse  laureatas  Uterus  did- 
tur.  Sigon.  Priuiam  voceni  [^reddidis- 
se]  de  conjectiira  Sigonius  addidit. 
Forte,  tabdlarius ^  qui  se  ex  Macedonia 
venire  diceret,  laureatas  literas  reddidit. 
Sed  et  quia  exemplar  unicum  exscen' 
denli,  non  ascendenti,  legendum  escen- 
denti, nt  et  volnit  Turnebus.  J.  F. 
Gron.  Cur  Gronovius  dicitur  in  red- 
didit niutarit  potius,  quam  Sigonii 
ronjectmam  probarif,  ilia  caussa  fu- 
isse  vidctur,  ne  post  diceret  i)aucissi- 
mis  iuterjectis  inferatur  dicitur.  Sed 
vide  ad  lib.  i.  cap.  3.  §  9.  Milii  igitur 
verisitnilins  videtur,  vocem  unam 
neglegcntia  librarii  excidisse,  quam 
voccni  notissimam  reddidit  in  dici- 
tur umiatain  esse.  De  Uteris  laure- 
atis  vide  Lindenbr.  ad  Amm.  Marc. 
XVI.  12.  circa  finem,  Gevart.  Lect. 
Papin.  V.  1.  et  Salmas.  ad  Lamprid. 
Alex.  Sever,  c  58. 


T.    LIVII    HIST.   LIB.   XLV.   CAP.   2. 


12299 


Per  circum  rcveheretur  adforos  jmh- 
licos]  De  foris  piiblicis  vide  Argol.  ad 
Panviii.  de  Ludis  Circ.  i.  5.  et  quae 
dicta  sunt  ad  xxix.  37.  ^  2. 

§  10  Ludis  reliclis  domos  magna  pars] 
Domits  edd.ante  ultiinam  Gruteri.  Si- 
militer vir  doctus  ad  marginem  ed. 
Curionis  coiijecit.  Vide  ad  in.  29. 
§5. 

Cap.  II.  §  I  Quos,  prater  milites  so- 
ciosque  navales,  conjuratos  haberet]  Ut 
'  conjurationeni '  vocaie  solebant  ge- 
nus qnoddain  niilitiae,  a  sacramento 
divet'suni,  ita  a  niilitibus  corijutatos 
sejiinxit  Livius;  ut  '  milites' siut,  qui 
Sacramento  dixerunt,  '  conjurati,'  qui 
una  jnraruut  simui,  non  singuli  sacra- 
mento dixerunt:  qnibus  quia  justuni 
niilitiae  sacranientuni  deerat,  pioin- 
de  nee  justi  milites  censebantur. 
*  Socii  navales'  erant,  qui  propter 
census  exiguitatem  non  ad  terrestria 
bella  legionesque  centuriabantiir,  sed 
in  classe  belloque  navali  militabaiit. 
Polybius  VI.  17.  ir\7]v  tcHv  vnh  ras  re- 
rpuKoalas  dpaxfJ-as  reri/iLTifieyocv'  tovtovs 
Si  irapiaffi  TrdvTas  eh  ttjc  favTiK^v  p^peiai/. 
Turneb.  Advers.  xi.  18.  Qucvri  tamen 
potest,  qui  fueriut  hi,  qui  prater  mi- 
lites sociosquc  navales  coujuraverant. 
Legionarii  esse  non  potueruiit :  nam 
Li  nomine  militum  conlinentur,  et  om- 
nes  sacramento  dicebant.  An  volun- 
tarii  et  evocati  ?  INIihi  non  liquet : 
bi  cnim,  nti  voliintate  ducem  seque- 
bantur,  ita  invili  non  potuisse  reti- 
neri  videntur,  atque  adeo  neque  SCto, 
quo  dimitti  juberentur,  opus  fiiisse. 
Nusqiiamalibiquidquamdeconjuratis 
prater  milites  inveni.  Quec  Sigonias 
de  Ant.  Jure  (^iv.  Rom.  i.  15.  liabet, 
non  satisfaciunt.  Duk.  Non  satisfa- 
ciunt  etiani,  quse  ad  huuc  locum  no- 
tavit  Crevierius.  Livium  autem  ex- 
ponit  ex  xxii.  38.  et  per  milites  in- 
telligit  adactos  sollemni  illo  militia; 
sacramento  '  jussu  consuluni  conven- 
turos,  neque  injussu  abituros  ;'  quo 
qui  obligati  erant,  ii  demum  justi  mi- 
lites censebantui  :  per  eovjuralos  au- 


tem, qui  illud  tantum  jusjurandum 
dederant,  a  Livio  itidem  bis  verbis 
descriptum  :  '  ipsi  inter  se  equites, 
&c.  pedites  conjuiabant,  sese  fugiB 
atque  formidinis  ergo  non  abituros, 
neque  ex  ordine  recessuros.'  Addit, 
adparere  quidem  ex  eo  loco  Livii, 
milites,  quum  illud  posterius  jusju- 
randum sua  voluntate  jurarent,  id 
tantum  fecisse,  quum  decuriati  ac 
centuriati  forent,  et  proinde  post 
sollemne  sacramentum  militiee:  sed 
suspicari  posse,  immo  deberi  ex  hoc 
loco  ordineui  inmutatuni  esse,  post- 
qtiam  illo  jurrjurando  a  tribunis  adigi 
coepti  sunt,  eosque,  qui  lecti  a  tribu- 
nis in  legionem  erant,  statim  illud 
jusjurandum  dedisse,  unde  diceren- 
tur  '  conjurati.'  Verum  ex  loco  illo 
Livii  colligendum  videtur,  conjurati- 
oneni iilam  spontaneam  tempore  belli 
Punici  secuudi  in  sollemne  jusjuran- 
dum, quo  milites  a  tribunis  adigeban- 
tur,  mutatam  esse  ;  adeotjue,  qui  illud 
dederant,  non  amplius  coyijuratos  dici 
potuisse.  Vide  qua;  ad  eum  locum 
notantur.  Fateor  tamen  neque  me 
scire,  quinam  'conjurati'  a  '  niiliti- 
bus' distinct!  hie  intelligantur. 

§  2  ^  qnibus  pramissus  tabellarius 
esset.  Ad  VI.  Kal.  Oclob.]  Et  hie 
vox  una  deest  ad  integritalem  sen- 
tentiae  :  A  quibus  pr,  tab.  essct,  veniS' 
sent.  A.  D.  VI.  K.  Odob.  Sigon.  L'l- 
timam  voceni  Ive^iissenl]  ad  integran- 
dam  seutentiam  adjecit  Sigouius.  Po- 
tuit  levins  quum  legati  ub  L.  JEmilio 
consule,  a  qitibus  /ir.  tab.,  adessenl.  J, 
F.  Gron.  A  quibus  pramissus  tabella- 
rius, venissctit  conjecit  Grouovius  in 
prima  ed.  nott.  Sed  minus  a  t^cripta 
lectione  recedit,  quod  ipsi  in  repetita 
Icctione  in  nientem  venit. 

^  3  Ante  diem  se.itum  Kulend.  Octo- 
icj's]  Per  compendium  Octob.  priscae 
edd.  quod  Paris.  1573.  reddit  Octo- 
bris,  quum  debuisset  Oclobres,  ut  a 
Gronov.  1665.  factum  c.  1.  Ante  diem 
decimum  Kalendas  Oclobres :  ubi  iti- 
dem Oclob.  edd,  vett.  et  Oclobris  ea- 


12300 


NOT/E    VARIORUM    IN 


dein  Paris.  Vide  ad  XLi.  16.  §  1. 
Cetenini  Vllb.  sive  Septemh.  pro 
Villi,  sive  Octub.  legisse  Dodwel- 
liini,  vidimus  ad  cap.  1.  §  6.  Vide 
euiiidem  Dodweli.  de  Cyclis  diss.  x. 
§21. 

Urbem  ingressi  sunt,  ingentem']  Dele 
fidenter  rhsunt;  quod  magis  inipedit, 
qiiani  jiivat,  oraiioncm.  J.  F.  Gron. 
Juvajjis  etiain  orationem  addenda  co- 
pula ijigressi  sunt,  et  ingentem. 

§  C  In  concionem  traducfi]  '  Piodu- 
cere'  de  liac  re  diciint  Latiiii.  in.  64. 
'  Consules  prodiicti  ad  populimi  inter- 
rogatique.'  Sic  xxiv.  31).  lib.  xxvii. 
capp.  7.  10.  XXXVI.  21.  Justinus  xi. 
2,  §8.  et  Cicerosajpe.  Vide  Signn.  ad 
Liv,  lib.  XXVII.  c.  51.  et  Gronov.  ad 
xxxiii.  46.  Duk. 

§  7  Conferta  tola  urbe  Deorum  in- 
mortalium  templa]  Et  hie  intercidit 
vox  una:  Deorum  immortalium  templa 
adierunt.  Sigonitis.  Conferta  tota  urbe 
Deorum  immortalium  templa  sine  sup- 
pleniento  verbi  adierunt  sententiam 
absolvere  animadveito.  Turneb.  Ad- 
vers.  XI.  18.  Rnrstis  ininiittit  Sigo- 
niiis  adierunt.  Quod  non  e^se  necesse 
aniniadvertes,  si  aut  ire  accipies  pro 
ibant,  aut  iinitabis  in  iere.  Narrat 
enim,  siinul  atque  consul  edixisset,  nt 
onines  aedes  sacrae  aperirentur,  pro 
se  (]uemque  profertuin  ex  concione 
ad  grates  Diis  agendas,  et  templa 
ingfnti  turba  hominuni  conferta  vel 
inipleta  fuisse.  J.  F.  Gron.  Omnino 
recte  Grnnovius  :  nee  locus  aliter  in- 
telligi  potest.  Si  autem  ire  in  prae- 
cedenlibus  pro  ihant  positum  accipi- 
tur,  ad  liac  verba  supfilenduni  est 
esse,  quod  posiium  erat  pro  erant. 
Sin  autem  pro  ire  cum  eodem  Gre- 
nov.  euiendas  icre,  ad  bare  verl)a  snp- 
plendum  est  sunt.  Et  quidcm  pos- 
lerius  illud  prastare  videtur.  Supra 
I.  GO.  §  2.  '  Exsulatuni  Caere  in  Etrus- 
cos  ierunt.'  ix.  36.  '  Iere  pastorali 
babitu.'  X.  23.  '  Supplicatum  iere 
frequentes  viri  feniinaeque  :'  ubi  alii 
etiani  codd.  ire.  xxvii.  18.  '  Per  as- 


preta  primo,  nihil  aliud  qnam  via  in- 
pediti,  iere.'  xxxv.  9.  '  Tria  millia 
peditiim  iere.'  c.  40.  '  Tria  millia  et 
septingenti  pedites  ierunt.'  xxxvir. 
31.  '  Ad  trajiciendas  copias  consulis 
iere.'  Ita  *  abire'  dederunt  pro  '  abi- 
ere ;'  vide  ad  iii.  31.  §  5.  et  c.  60.  §  1. 
'coire'  pro  '  coiere  ;'  vide  ad  iv.7.  §7. 
'  inire '  pro  '  iniere  ;'  vide  ad  ii.  30.  § 
12.  et  V.  32.  §  4.  '  interire'  pro  '  in- 
teriere;'  vide  ad  vi.  1.  §  2.  '  redire' 
pro  'rediere;'  vide  ad  ii.  20.  §  13. 
'  snbire  '  pro  '  subiere  ;'  vide  ad  viii. 
10.  §  3.  '  transire '  pro  '  transiere  ;' 
vide  ad  x.  46.  §  3. 

§  12  Supplicatio  pro  concione  populi 
indicia  est]  Sciibe  populo,  ut  is  casus 
regalur  a  verbo  '  indicere,'  non  a 
no»)ine  '  concio."  Ita  enim  dicebant 
simpliciter  ;)ro  concione.  Liv.  vii.  10. 
'  Dictator  mil  is  pro  concione  cam 
pugnam  laiidibus  tulit.'  Tacitus  An- 
nal.  I.  44.  '  Stabant  pro  concione  le- 
giones  destrictis  gladiis.'  J.  F.  Gron. 

Ex  ante  ad  V.  Idus  Octob.]  Lege  ex 
ante  diem  V.  Idus  Octvbr.  ut  supra. 
Sigon.  Vide  etiam  Gifau.  Observ, 
in  Ling.  Lat.  in  voce  '  Ante  diem.' 
Ceterum  hie  iterum  Idus  Septemb.  le» 
gendum  conjicit  Dodwtll.  Vide  hoc 
cap.  ad  §  3. 

Cap.  hi.  §  1  C.  Licinius  Nerva'] 
Dodwellus  in  Append.  Praelect.  Cam- 
den, valde  se  torquet  in  explicando 
fragmento  Actoruin  Diurnorum,  in 
quo  Demiplion  arcbipirata  pridie  Kal. 
Apr.  ante  ;Eniilii  et  Oclavii  profccti- 
oiiem  in  provinciam  a  Cn.  Licinio 
Nerva  legato  captus  in  cruceni  actus 
fuisse  dicitur.  Rlnlta  n)0vet,nec  quid- 
quam  proiiiovet,  duni  aliis  super  alias 
ciiniulatis,  sed  omnibus  incertis,  con- 
jecturis  certam  esse  luijus  fragment! 
fidem  evincere  conatur.  Vide  Wes- 
seling.  Probabil.  c.  39.  '  Legatos'  lios 
apud  Livium  non  omnino  uf  cesse  esse 
arbitror  pro  legatis  niilitaribiis  habe- 
ri,  ut  nee  eos,  qui  a  Paullo  ad  victo- 
riam  de  Perseo  nunciandain  niissi 
sunt.    Duk.      Livius   lib.   xliv.  post 


T.    LIVIl    HIST.   LIK.    XLV.   CAP.   3. 


12301 


Qentinm  regem  captum  niillain  non 
niodo  legatoiiim  Liciiiii  et  Nervae 
Koniaiii  niissonim  ineiitionem  fecit, 
sed  etiam  c.  32.  refert  eiim  niincium 
victoria*  Perpeinam  Ftoinani  misisse; 
de  cujiis  advt'iitu  vicirsim  hoc  libro 
silet. 

Gfiitium  regem  cajituin  in  ditiuue  po- 
puli  Rumiini  et  Illyricum  esse]  Distin- 
giiencliim  est  post  caplum ;  nam  in  di- 
tione  ad  Illyricum  i)ertinet  :  et  Illyri- 
cum potest  dici  pro  etiam  Illyricum. 
Sed  niilii  et  potiiis  in  aiiiiiu  loniin 
transferenduiii,  et  iegeiuluni  videtur 
regem  cnptum,  et  in  diliane  pop.  Rom. 
Illyricum  esse,  Diik. 

§  2  Setiatus  in  (riduum  suppUcatio- 
7ICS  decrevit,  ut  LaiincE  edicta  a  consule 
sunt  in  ante  IV.  et  III.  el  pridie  Id.  No^ 
vemb.]  Sensiis  est,  Siipplicatioiies  e- 
dicta?  sunt  in  ceitos  dies,  perinde  at- 
qiie  Latina*  iiidici  soirnt:  non  enim 
hie  de  Latinis  indicendis  loquitur, 
qiiippe  qnce  in  qnatridiiiiin  hoc  tem- 
pore indicerentur,  non  in  tridunm. 
Prasterea  lego  in  anted.  IIII.  Sigon. 
•  Sensiis  est,'  inqiiit  Sisjoniiis,  '  Siip- 
plicaliones  edictae  sunt  in  certos  dies, 
perinde  atqiie  Latiuse  iiidici  solent.' 
INlihi  non  niodo  h«>c  comparatio,  sed 
oninis  oninino  nientio  '  Latinarum  ' 
Iioc  loco  incomnioda,  et  ab  ingenio 
Livii  aliena  videtur:  sive  malis,  in 
triduum  supplicationes  decrevit,  qua;  e- 
dicta'  a  consule  sunt ;  sive,  supplicati- 
ones decrevit,  et  feria;  edicta,  nenipe 
illaium  supplicationuui  ergo  :  nbi 
quiini  voci/trjVc  adscripsisset  ineptus 
interpres  Latina',  espWcatlo  pro  ilia, 
quam  putaverant,  glossa  invasit.  J. 
r.  Grow.  Rcspice,  lector,  ad  literas, 
et  considera  an  non  oninis  liapc  nio- 
lestia  in  genuinani  Livii  inanuiii  trans- 
ierit,  scribendo  et  statim  edicta;.  Jjc. 
Gron.  Longe  aliter  de  hoc  loco  sen- 
sit  olim  J.  F.  Gronovius.  In  pri. 
nia  enim  ed.  nott.  arbitrabatur,  rh  ut 
jion,  ut  Sigonius  faciebnl,  pro  '  per- 
inde atquc,'  sed  pro  '  post(|uam  '  su- 
mendum  esse:  ut  inteliigatur,  post- 


quam  consules  Latinas  in  dies  aptos 
edixerint,  supplicationes  quoque  de- 
cretas  in  ilios  dies.  Vel  etiam  puta* 
bat  credi  posse,  dies  Latinarum  de- 
notari,  et  uuuin  numerum  excidisse, 
qinim  fuisset  hoc  niodo  :  senatus  in 
triduuin  supplicationes  decrevit :  et  La- 
thue  ediclce  a  consule  sunt  in  ante  diet 
(juinlum,  et  (/uartuni,  et  teriium,  et  pri- 
die  Idas  Nuvcmbres.  Utrauique  sen- 
tenliam  postea  repetiit  Observ.  IV. 
25.  p.  387.  sed  priorem  clariiis  propo- 
nit;  nenipe  triduum,  quo  supplica- 
tiones celebrarentur,  tntuium  esse 
post  Latinas,  quarto,  tertio,et  pridie 
Idus  :  hinc  etiaui  ila  inteipungit  : 
supplicationes  decrevit,  ut  Latince  edic- 
ta; a  consule  su7it,  in  ante  quartum,  Sfc. 
At  lecte  omnia  haec  curis  secundis 
nolaruui  ad  Livium  oiuisit,  et,  quod 
prius  placuerat,  .sileutio  quasi  dam- 
navit.  Nam  noii  modo  ^uiilius  con- 
sul jam  diu  in  Macedouiam  trajece- 
rat,  qiium  tamen  Latinae  ab  utroque 
consule,  autequam  in  provincias  ab- 
irent,  edici  debercnt ;  verum  etiam 
hoc  anno  jam  edicta?  el  celebrataa 
fuerant.  Vide  lib.  xliv.  capp.  19. 
21.  et  22.  Hie  ergo  duas  novas  con- 
jecturas  proponit;  (juarum  posterior 
priori  pra?ferenda  est,  quod  nimis 
temeraritim  videatur,  pro  tit  Latine 
reponi  qucB.  At  prsesertim  placet 
Jac.  Gronovii  conjectura,  qui  vesti- 
gia ac  ductus  literarum  pressius  se- 
ciitus  et  statim,  pro  ut  Latince,  legen- 
diim  putat.  Ad  senatuui  primo  per- 
tiiiebat  censere,  utrum  res  gestse 
siipplicationibus  digna;  essent;  dein- 
de  definiro,  quot  dies  su|iplicaretur. 
At  ill  poteslate  consulum  erat,  eiige- 
re  et  cdicere  dies,  quibus  supplicatio 
celebraretur.  lia  exponendus  est 
Cic.  ad  Famil.  viii.  11.  'Non  diu,  sed 
acriter  nos  tnae  supplicationes  torse- 
runt  :  incideramus  enim  in  difTicilem 
nudum.  Nam  C'urio  tni  cupidissimiis, 
cui  omnibus  rationibus  romitiales  eri- 
piebantur,  neg;ibat,  se  uljo  modo  pa- 
ti  posse  decern!  supplicationes,  ne, 


J  2302 


NOT/E    VARIORUM    IN 


qiiod  furore  Pauili  adeptus  esset 
boni,  sna  cillpa  videretur  aniisisse, 
et  praevaricator  caussae  publico  ex- 
istimaretnr.  Itaqne  ad  p.ictionem 
descendinius  :  et  confirmanint  con- 
sules,  se  liis  siipplicationibus  in  hunc 
annum  non  usnros,'  Ad  quem  lociini 
Manutius,  verba  siipplicationibus  in 
hunc  annum  non  usuros  expositurus, 
notat,  '  exceptis  iis,  quae  Ciceroni 
decernerentur.'  Alii  ita  exponunt  : 
'  se  nulii  alii  iniperatori,  praeterquam 
Ciceroni,  siipplicationes  decreturos:' 
sed  potius  sensus  esse  videtnr,  con- 
sules  promisisse,  se  bas  Ciceroni  de- 
cretas,  ant  certe  petitas  supplicatio- 
res  in  bunc  annum  non  edicturos.sed 
potius  dilaturos  in  annum  proximum, 
quum  Curio  tribunatu  abiisset ;  ne 
eas  in  dies  hnjus  anni  comiliaies  edi- 
cendo  Curioni  potestas  cum  populo 
agendi  eriperetur.  Dies  enim  siip- 
plicationum  erant  feriae,  quibus,  licet 
comitiales  forent,  nihil  cum  populo 
agi  poterat. 

Et  pridie  Tdus  Novemhres']  Hie  eli- 
ani  in  mensis  nomine  errorem  com- 
iiiissiiin  esse,  exi*timat  Dodwell.  in 
Append,  ad  Praelect.  Camd.  pagg. 
750.  et  757.  Sibi  enim  verisimile 
non  videri,  Anicium,  qui  veris  prin- 
cipio  in  provinciam  venit,  teste  Liv. 
XMV.  30.  et  helium  ante  perpetravif, 
quam  coeptum  esse  Roniae  auditum 
est,  c.  32.  tam  seros  victoriae  nuncios 
Roinam  misisse.  Quare  pro  Idus 
VlJIIb.  sive  Novembres,  legit  Idus 
Vlllb.  sive  Oclobres.  Verum  enien- 
datio  Iiaec  stare  nequit,  nisi  et  altera 
ejus  in  ultimis  verbis  cap.  \nxc.  ad- 
mittatur:  ceteroquin  enim  snpplica- 
tiones  ^milii  et  Anicii  nomine  de- 
cretae  in  eosdem  dies  incidercnt. 
Eam  tamen  emendalioneni  admodum 
incertam  esse,  constat  ex  illis  quae 
dicta  sunt  ad  c.  1.  i  6. 

§  3  Tindidere  quidam,  legalos  Rho- 
dios,  nondum  niissos]  Repone  admissos. 
J.  F.  Gron.  Per  eos,  qui  lioc  tradi- 
dere,  innuit  Livius  Polybium,  cujus 


narratio  Exr.  Legat.  num.  Lxxxvin. 
cum  bis  conferenda  est.  Admissa 
Gronovii  emendatione,  in  eo  Livius 
a  Polybio  in  diversa  abibit,  quod 
scripserit,  legatos  Rhodios  in  sena- 
tuni  admissos,  et  accepto  response 
in  patriam  dimissos  esse,  antequam 
victoria  de  Perseo  Romam  nunciata 
foret.  Snpra  lib.  XLiv.  capp.  14.  et 
15.  Polybius  vero,  eos  non  ante  ad- 
missos esse,  quam  post  relatam  vic- 
toriam.  Verba  Polybii  sunt,  KarA 
Thv  Katphp,  eV  ^  Tlfpcreiis  TiTrrfdels  ave- 
5i'5pa(r/f€V  rfj  crvyKAiiTo}  tovs  irapa  rSiiv 
'Podiuv  -rrpea^evras  ■napayiyov6ras  inrkp 
Tou  SiaXveiv  Thv  Trpbs  ITefxrea  irdXefiou 
TrpoKaKeaaaOai,  Ex  illis  recte  colli- 
gitur,  legatos  Rhodios  nunciata  vic- 
toria adhuc  Romae  fuisse,  et  in  sena- 
tum  vocatos  esse;  non  vero  eos  non- 
dum ante  id  tempus  admissos  esse. 
Et  bine  Gronovii  conjectura  dubia 
redditur;  quae  etiam  juvari  nequit 
ex  verbis  Epitomes  hujus  libri:  '  Le- 
gationes  gratulantium  populorum  ac 
regum  in  senatnm  admissa?.  Rlio- 
diorum,  &c.  exclusa.'  Ilia  enim  per- 
tinent ad  ea  quae  Livius  narrat  c.  20. 
Commode  igitur  vulgatum  servari 
posse,  vel,  si  quid  mutandum,  potius 
legendum  arbitror  nondum  dimissos. 
Ut  Livius  crediderit,  legatos  Rliodio- 
rum  niox  post  editam  legationeni  et 
acceptum  responsum  dimissos  esse: 
munera  enim  singulis  eoruni,  ut  do- 
mum  redituris,  decreta  esse,  quae  non 
acceperint  narrat  XLiv.  15.  Poly- 
bius vero,  eos  adhuc  Romae  snbsti- 
tisse,  quum  legati  ab  iEinilio  de  vic- 
toria missi  advenissent,et  in  senatum 
advocatos  esse. 

§  4  Ibi  AgepoUm  principem  eorutn] 
Legendum  Agesipolin.  Hoc  enim  no- 
nien  liominis,  ut  constat  ex  niultis 
Polybii  locis.  Apnd  quern  liaec  ipsa 
oratio  est  :  tdXeiv  fxkv  i<paaa.u  SiaXv- 
(rovras  rhv  Tr6\efiL0V'    rhu  yap  Srjfiov  ruv 

'PoSloCV  iXKOfXiVOV  TOV  TToKffiOV  Hol  irXflo) 

Xpivov   6eupowTa,  Si6rt   ira(ri  piv   rols 
"EKXri<nv  aKvartAks  koI  aurols  5*  'Poi>- 


T.   LIVII    HIST.    LIB.    XLV.   CAP.  4. 


12303 


fxaiois,  Slot  rh  /i€7€0oj  rwv  dairavrifxdrwv, 
iKOiiy  ivl  ravrrjv  rr]y  yvoi^iiv  vvv  5f, 
XtXviJLivov  Tov  iroKi/xov  Kara  rijv  twv 
'PoSluv  fiovKT}(Ttv,  cyuyxaipfif  avTo7s.  J. 
F.  Gronov.  Apud  Poljb.  tamen  in 
Exc.  Legat.  num.  lxxxviii.  bis  'A- 
yiiroXii  vocatur,  eodein  errore ;  at 
num.  Lxxxvi.  editur  in  contextu 
'Ay(aiiro\is,  Uisintis  vero  in  notis  laii- 
dat  'Ay4vo\is:  qui  ad  num.  lxxx. 
notat  euni  a  Poljbio  luodo  'Ay4iro\iv, 
Riodo  ' Ay fdiiToKii'  vocarj. 
.  §  G  Nee  utilUatum  Grcecice,  neque 
««ra  inpensarum  populi  Romani]  Cura 
hie  positum  RaIebro.>am  reddit  ora- 
tionem.  Non  uno  loco  sciibi  potest, 
ut  ea  ieniiis  fluat.  Duk.  Coliocatio 
verborum  etiam  displicet  Crevierio, 
qui  nialebat  neqiie  impensarum  populi 
Romani  cura.  Pia'terea  utilitatum 
GrcBcice  apud  piimum  Cuiionem  in- 
veni ;  post  quem  id  tuni  alii,  tuni 
Parisini  1.573.  et  hinc  oiiincs  poste- 
liores  adoptarunt :  antiqiilores  piae- 
ferunt  uiililatium.  Id  probal  Voss- 
jus  Granim.  iv.  14.  Similiter  '  vo- 
luptatium,'  '  necessitatium,'  '  diffi- 
cultatium,'  '  simultatium,'  '  civita- 
tiiim,'  '  tempestatium,'  apud  Liviuin 
aliosqiie  in  Mss.  obcuiieie,  vidimus 
ad  VII.  38.  §  5.  Adde  ad  ea  *  hapre- 
ditatium  ;'  vide  viros  doctos  ad  Sue- 
ton.  Aug.  c.  66.  et  iUirm.  de  Vectig. 
Fop.  Rom.  0.  11.  el  '  propinquita- 
tium  ;'  vide  eumdem  Burm.  ad  Suet. 
Oth.  c.  1. 

§  7  Ih  Thessalia  exercitu  itiduclo,  per 
biennium  Grcecas  urbes,  alius  ohsideret] 
Ha'C  lectio  ex  ultima  Gruteri  ed.  ad 
receniiores  profluxit.  Posset  etiam 
defend!  ita  niutata  inteipmictione : 
in  Thessalia,  exercitu  inducto;  ut  in 
Thessalia  referatur  ad  obsideret.  At 
omnes  priores  typis  descripti  con- 
stanter  in  Thessaliam,  quod  recta 
Dukerus  probaudum  monuit,  et  Cre- 
vicrius  etiam  in  contextum  iteruni 
admisit. 

^  8  Romanog  audirenf]  Lege  auJie- 
riut,  J.  F.  Gron. 


Cap.  IV.  ^  I  Et  argenti  ad  summam 
sestertii  decies]  Qui  pro  ses<er/ji  scrip- 
serunt  sestertium,  non  perspectani 
hubuerunt  rationem  vocis  sestertium, 
adverbio  numerali  junctae,  quam  In- 
culenter  in  libro  de  Sestertiis  cxpedi- 
vit  J.  F.  Gronovius.  Si  deciens,  quod 
ex  ed.  B4sil.  adnotat  Hearnius,  in 
libro  sciipto  fuit,  non  pcccarunt,  qui 
ediderunt,  quod  in  eo  invenerant. 
Vide  adnotata  ad  Marcellini  vitam 
Tliuoydidis  p.  3.  Illud  me  hie  non- 
niiiil  moratur,  quod  non  valde  aper- 
tum  est,  quid  supplendum  sit,  unde 
genitivus  argenti  regatur.  A  praece- 
dentibus  decctn  pondo  rcgi  non  potest: 
nam  decern  pondo  auri  et  fotidem 
pondo  argenti  longe  absunt  a  summa 
decies  sestertii.  Sed  sensus  verbo- 
rum est,  decem  ilia  pondo  auri,  et  id 
argenti,  (|Uod  in  itrarium  intulitMar- 
cellus,  eftecisse  summam  decies  ses- 
tertii. Duk.  Sensus  eliam  constitui 
posset,  solum  id  argenti,  quod  in  aera- 
rium  intulit.effecisse  summam  decies 
sestertii.  Ceterum  ad  summam  ses- 
tertium  deciens  edd.  principes  :  decies 
substituerunt  Basil.  1539.  Vide  ad 
XLiv.  45.  §  10.  Gronovius  deinde 
sestertii  decies;  qui  in  priore  uott. 
ed.  monuit  satis  probatum  esse,  ita 
scribi  oportere,  respiciens  ad  ilia 
quas  biennio  ante  docuerat  in  prima 
ed.  commentarii  de  Sestertio  §  II. 
13.  IG.  et  alibi,  quod  postea  tirmavit 
de  Pecun.  Vet.  i.  11.  Mox  de  locu- 
tions 'in  aerarium  retulit'  vide  ad 
xxxvii.  57.  §  12. 

§  2  Ad  Siras  terra  OdomanticcB']  Ste* 
pbaniis,  2ipej,  fdi'os  ©po'/CTjs.  'OSJjuoi'- 
Tat,  edyos  Qpe.Krjs.  Sigon,  Odomanti- 
diccc  omnes  typis  descripti  ante  Gro- 
novium,  qui  recte  vulgavit  Odoman- 
tic(c,  ut  etiam  legitur  ad  caput  Sclio- 
lii  Sigunii,  licet  alteram  in  contextu 
ipso  servarit,  Slephan.  de  Urbib. 
'O56/j.avT0i  fOuos  Qpa.Kr]s.  QovKv^iSrjs  5«i/- 
repa'  Kal  '05op.avTis.  'OSonavTiKr]  iK  tou 
'OSofj.avriK6s.  Sires  vero  Stephani, 
quos  hue  advocat  Sigonius,  alio  per- 


12304 


NOTyE    VARIORUM    IN 


tinent,  ut  constat  ex  vocibus  seqq. 
male  a  Sigonio  omissis:  ^ipes,  eOvos 
0pq,K7]s  virep  rohs  Bv^avriovs.  Byzantii 
eniii),  super  qiios  siti  sunt  Sires  Ste- 
jtliani,  longe  ab  Odomantica  remoti 
sunt.  Nam  Odontantae  vel  Odonian- 
tes  habitarnnt  in  ea  parte  TliracirP, 
quae  est  inter  fluvios  Strymonem  et 
Nestum,  et  a  regibus  Macedoniae  sub- 
acta  viilgo  Macedoniae  adjectaB  no- 
mine censetur.  Vide  Plin.  Hist.  Nat. 
IV.  11.  Hinc  Ptolemaeiis  III.  13.  Ma- 
cedoniam  describens  etiam  'OSofiavTi' 
Krjs  nieminit.  An  igitnr  potiiis  hue 
pertinet  2ipp^  ttJAis  ®paKr\s  apiid  Ste- 
phannni  ?  nt  vel  Sirrlia,  vel  Sirrham, 
vel  Sirrhas  apud  Livinni  legendum 
sit. 

Per  ignnbiles  tres  legates  cerneret'] 
Videtnr  excidisse  missas.  Muretns. 
SJissas  satis  per  se  inlelligi,  existima- 
vit  Doiijatius.  Sed  rectins  earn  vo- 
cein,  vel  allatas,  nectssariam  existi- 
mavit  Crevierius.  Mox  illacrimasse 
(licitur  surtis  humana  edd.  principes, 
quod  defendi  posset,  stalnendo  eliip- 
sin  rou  caussa.  Puto  lamen  rectius 
Vascosannm,  una  litera  detracta,  de- 
disse  surti  hutnance.  Supra  XL.  56. 
'  Meo  infelici  errori  sohis  inlarrimas- 
ti.'  Siliiis  II.  Giy.  '  Et  facto  sceleri 
inlacriniant.' 

^  3  Quod,  qui  pauUo  ante,  von  con- 
ienlus'\  Gronoviiis  in  prima  ed.  nott. 
prapfatus  librnm  veterem  et  ex  eo  ed. 
Aldiiiam  pia-ferre  quod  pei-pnullo,  inde 
scrib''ndiim  conjecit  quod  qui  perpaul- 
lo.  At  recte  banc  conjectnrani  j>ostea 
sponte  oniisit:  omncs  enim,  qnas  vi- 
di,  edd.  in  vnlgatum  conspirant. 

liaHtnrnarum  scivisset  uuxilia']  Pri- 
ma ed.cii"i»se<.  Sctibe  excivisset.  Lib. 
xxvii.  c.  ."51.  '  Metapontinos  civita- 
teni  nniversam  excitam  sedibus  suis.' 
XX  Viii.  21.  '  Jiiventiite  Celtiberorum 
excita.'  xi.iv.  27.  '  Indignnntiiim  se 
fnistra  excitos  sedibus  suis.'  J.  F, 
Gron.  Vulgatas  edd.  scripsisset  praB- 
ferre,  Crevieritis  docuit ;  id  tamen  in 
uullius  cd.  contextu,  sed  tantuin  in 


capite  notas  Gronovianae  inveni :  at 
sine  dubio  manus  vel  Gronovii,  vel 
ejus,  qui  notas  edition!  a.  1665.  com- 
posuit,  aberravit:  civisset  edd.  vett. 
pro  quo  scivisset  reposuit  ed.  Bas.  an. 
1554.  Inde  id  recentiores  omnes  ser- 
varunt  usque  ad  Gronoviiim,  qui  in 
prima  ed,  nott.  civisset  tolerari  posse 
ratiis,  attanien  ex  more  Livii  male- 
bat  excivisset.  Ita  iv.  9.  '  Optimates 
Romanos  ad  auxiliuni  uibis  obsessac 
excivere.'  v.  8.  •  Etrnriam  omnem 
excitam  sedibus  magna  mole  adesse 
Romani  credideiant  : '  quibus  locis 
plura  vide,  xxxiv.  18.  'Mercede  ex- 
citi  ab  hostibus.'  xl.  9.  '  Si  voce  et 
comploratione  nocturna  excitus  mihi 
quiritanti  intervenisses.'  Vide  quae 
notantur  ad  xxviii.  24.  §  4. 

§  4  Postqunm,  regem  Persea  consuli 
Paullo  salutem,  legit]  Livium  ita  scrip- 
sisse  arbitror,  postquam  regem  Persea 
consuli  Paullo  dicere  S,  legit,  (vel  non 
ntendo  nota  compendiaria  dicere  sw 
lutein,  sive  salutem  dicere)  aut  certe 
Rex  Perseus  consuli  Paulo  S.  Steplia- 
nus  Scliediasm.  iv.  8.  Verbuin  dicere, 
quod  in  omnibus  notissima  formula 
Stepbanus  addendum  censuit,  com- 
mode satis  intelligi,  nequeeo  supple- 
mento  opus  esse'pnto.  Idem,  quod 
milii,  etiaui  videtur  Dukero. 

§  7  Se  suuque  omnia  in  fidem  et  cle- 
mentiara  populi  Romani  permitlerell 
Non  probe,  qnod  Stepbanus  Scliedi- 
asm. IV.  9.  scribi  \  whin  fid  em  et  clien- 
ielum  populi  Romani.  Livius  multis  lo- 
cis meuiorat  '  clementiam  populi  Ro- 
mani.' Vel  hoc  ipso  libro  c.  8.  '  Cog- 
nita  populi  Romani  clemenlia  non 
modo  spem  tibi,  sed  prope  certara 
fiduciam  saluiis  praebet  :'  et  capp. 
17.  et  22.  Adde  quod  'in  fidem  et 
clientelam  populi  Romani  se  perniit- 
tere'  dicuntur,  qui  sibi  res  suas,  cer- 
te partem  earum,  sub  tutela  populi 
Romani  salvas  esse  volunt.  Hoc  au- 
tem  nee  Perseus  a  Romanis  sperare 
poterat,  ncc  hi  ei  dare  in  animo  ha- 
bcbant,  ut  quibus  decretum  esset,  ei 


T.    LlVIl    HIST.   LIB.   XLV.    CAP.   5. 


12305 


nihil  rclinqucrc.  Duk. 

Cap.  v.  §  3  Sacrum  hanc  insulam, 
et  auKiisU  lotam  at<jue  invioUdi  soli 
essel  Id  est,  totain  iiisiilam  esse  Upau 
Kot  icrvKov,  111  Grace!  vocant.  De  quo 
privilegio  vide  Spaiiliem.  de  Piaest. 
et  Us.  Niuuism.  Diss.  ix.  p.  G66.  ed. 
ull.  vel  p.  778.  ed.  sec. 

§  4  Polluiam  homicida  sanguine  re- 
gis Eumenis  violavit]  Potius  pollulus, 
J.  F.  Gron.  Doiijatiiis  pollutam  vio- 
/ai'i'i  exponit  pollueiido  violavit.  Sane 
poUutam  violavit  foret  palilogia,  de 
qua  vide  ad  xxii.  10.  §  3.  Ne  tamen 
viilgatuiii  servari  possit,  efficiunt  ad- 
«Ji(ae  voces  sangtiine  regis  Eumenis. 
Nam  poUutam  sanguine  regis  Eumenis 
violavit  iiidicabit,  Fersenin  in  i|)sa  Sa- 
liiotlirace  Eiimeneni  insidiis  adgres- 
snm  esse,  et  in  eiim  perciissores  snb- 
oi  nasse  :  quod  falsuni  est.  Cum  Cre- 
Tierio  igitur  Gronovii  conjecturam 
probo. 

.  Omnis  prcefutio  sacrorum  eos,  Sfc.  sa- 
eris  arceat]  Vir  doctiis  ad  niarginem 
cd.  Curionis  conyicit  omnis  prof anatio 
sacrorum.  Male.  Pliniiis  H.  N.  xxv. 
2.  '  Inchoata  etiam  pra  fatione  reli- 
giosa,  ul  omnibus  malis  liumanis  illius 
potissimuiu  piincipis  semper  niedere- 
tur  majestas.'  Suet.  Claud,  cap.  25. 
'  Veleie  fetialiam  pra'fatione  adhibi- 
ta.'  Et  ita  '  praefari  '  Liv.  xxxix.  15. 
'  Qiium  sollemne  carmen  precationis, 
quod  piu'fari,  priusquam  populum 
adloquanlur,  magistratus  solent,  pei- 
egisset  consul.'  Inlelligitur  autem 
liaec  vel  slmilis  formula  '  prorul  este 
profani :'  de  qua  vide  Brisson.  de 
Forniul.  1.  i.  p.  2. 

§  5  Nuhiliafama  erai,  Sj'c.  prope  per- 
petrata  cades]  I'amu  acoipiocasu  sex- 
to, at  nobilis  pro  '  notus  :'  '  prope 
perpetrata  caedes  fama  nobilis,'  id 
est  nota,  'erat.'  Vide  ad  xxxix.  4. 
§8. 

§  6  Theondam,  qui  summus']  Ita  pri- 
mus edidit  Vascos.  ct  post  eum  reli- 
qui  omnes.  Priores  Icguut  Theondan, 
qua  forma  JEnean  aliquoties  obcurrit 


lib.  1.  capp.  1.  et  2.  quamvis  tamen 
Livius  potius  terminationes  Latinas 
aniarit. 

§7  Incestasmanus  intulisse]  Id  est, 
non  castas.  Liv.  i.  45. '  Quiduam  tu, 
liospes,  paras,  iuquit,  incesle  sacrifi- 
cium  Uian«  facerer'  Tibull.  i.  5. 
39.  'Niiiii  feror  incesfus  sedes  adi« 
isse  Deonim  ?'  ubi  vide  Broukb.  Ta- 
cit. Hist.  V.  4.  '  Profana  illic  omnia, 
quae  apud  nos  sacra  :  rursuni  conces- 
sa  apud  illos,  quae  nobis  incesta.' 
Hinc  'iucestare'  est  poliuere.  Vide 
Barth.  ad  Claud.  Paneg.  Mall.Tlieod. 
2GG.  et  ad  Statii  Silv.  v.  5.  4. 

§  9  Perseus,  evocato  Euandro]  Forte 
sevocato  Euandro,  id  est,  seorsum  vo- 
cato,  ut  cum  solo,  non  auditnte  Tlie- 
onda,  vel  quocumque  alio  arbitro, 
conloqueretur,  Justin,  xxxviii.  1. 
'  Sevocatum  ab  amicis,  velut  ad  se- 
cretuni  sermonem,  interficit :'  ubi  vi- 
de Gronov.  et  Graev.  Antea  eo  loco 
pariter  edebaturfiocn<i/m,  litera  sibi- 
lante  ab  ultima  vocis  praeced.  insidiis 
intercepta ;  quod  et  liuic  loco  fraudi 
fuisse  puto.  De  errore  illo  scriba- 
rum  vide  ad  xxx.  3.  §  7.  Verbo  '  sc- 
vocaie'  utitur  etiam  Cic.  de  Divin. 
I.  30.  '  Quum  ergo  est  somno  sevoca- 
tus  animus  a  societate  et  a  contagi- 
oiie  corporis.'  Etiam  Curt.  x.  7.  §  18. 
'  Iratusque  Perdicca  bos,  qui  Alex- 
andri  corpus  tueri  vellcnt,  sevocat.' 

Reliqui  quid  esset,  nisi  vt  fortiter 
moriatur]  Haccum  interrogatione  le- 
genila  sunt,  lioc  modo  :  reliqui  quid  es- 
se, nisi  %U  fortiter  mnriatur?  Sigonius. 
Scribe  esse:  pars  enim  ha  c  verborum 
Persei  ad  Euandrum.  ./.  /•'.  Gronov. 
Adsentior  Sigonio  et  Gronovio,  scri- 
bendum  esse,  et  hzcc  verba  coiistitn- 
ere  partem  sermonis  I'er^ei  ad  Euan- 
drum.  Hinc  verba  pra  ccdd.,  '  Sube- 
rat  et  ille  metus,  ne  damnatiis  auc- 
torem  se  nefandi  facinoiis  prolrahe- 
rel,'  quae  ad  eunidem  seimonem  non 
pertinent,  parentbcseos  nolis  inclu- 
denda,  et  a  proximis  ac  sequentibus 
distinguenda    videutur.     De   verbo 


12306 


NOT^    VARIORUM    IN 


'  protraliere '  vide  Gronov.  ad  xliv. 
26.  §  1.  'Fortiter  moii'  est  constan- 
ter,  niagno  animo  niori.  Qiiinctil. 
Decl.  38.  '  Vince  feliciter,  id  est,  peri 
fortiter.'  Vocem  fortis  de  aninii  po- 
tius,  qiiam  corporis  fortitiidine  SEppe 
usurpari,  notat  Giidiiis  ad  Pliapdri  i. 
fi.  Adde  Graev.  ad  Cic.  pro  Quinct. 
c.  2. 

§  12  Euandrum  sihi  ipsum  mortem 
conscivisse]  Ita  primus  Modiiis,  et 
post  eum  recentiores  onines,  edide- 
runt.  Priores  praeferunt  conscisse, 
quod  Gronovius  recte  in  prima  ed. 
nott.  ex  vetere  libro  et  Aldiiia  pro- 
bavit.  Id  postea  in  repetitis  curis, 
incertnm  qua  de  caussa,  neglectum 
est;  quum  potius  in  contextum  ad- 
missuni  oportuisset,  tamquam  vere  a 
Diauu  Livii  profectum,  qui  contractis 
illis  scisse,  conscisse  uti  amavit.  Supra 
III.  19.  '  Si  Capitoiium  ab  exsulibus 
obsessum  scissent.'  c.  67.  '  Hanc  ego 
ignoniiniam  si  huic  potissimum  inmi- 
nere  anno  scissem.'  iv.51.  'Quossi- 
bimet  ipsos  conscisse  mortem,  satis 
credilum  est.'  xxxiii.  29.  'Zeuxip- 
pum  principem  gentis  id  facinus  con- 
scisse.' c.  48.  'Alii  fugam  conscisse 
ferebanl.'  c.  49.  '  Bellum  toto  orbe 
lerrarum  conscissei.'  xxxviii.  40. 
'  Eum  scisse,  non  alia  redituros  Ro- 
manes.' XL.  25.  '  Qnum  et  vcnturos 
scisset,  et  educere  in  aciem  potuis- 
set.'  XLiii.  5.  '  Neqne  scisse  futura, 
neque,  si  sint  facta,  probare.'  Plura 
einiilia  vide  ad  vi.  18.  §  10. 

Cap.  VI.  §  2  (Jroamlemrjue  Creten- 
tern,  i(c.  adpellal]  Aut  scrii)eridum  up- 
peUare,\\l  referatur  ad  rh  covgerunt: 
aut,  quod  magis  placet,  delendum  rb 
que:  ut  sit,  rel.  corgerunt.  Oroandem 
Crelensem,  cui  nota  Tin:  ora  erat,  quia 
mere,  in  ea  rrg.  fecerat,  app.  J,  F. 
Gron.  Vide  num  que  defendi  possit 
ex  illis  quae  notat  Dukerus  ad  iii.  38. 
§2.  X XVII 1. 12.§13.  etxxxvi.31.§7. 
Ut  se  sublatuin  in  lembum]  '  Tol- 
lere,'  vel  '  tollere  in  lembum,'  '  in 
uavem'  propriae  in  bac  re  locutioaes 


sunt.  Silius  vi.  500.  '  ToUite  me. 
Libyes,  comitem  pcenaeque  necisque.' 
Ovid.  Met.  xi.  441.  '  Me  quoque  tol- 
le  simul :  certe  jactabimur  una: '  ita 
in  dicto  Juliae  apud  Macrob.  Sat.  ii. 
5.  '  Numquani  enim,  nisi  navi  plena, 
tollo  vectorem.'  Ita'  tollere'  pro  tol- 
lere in  equum,  Liv.  xxii.  49.  '  Comes 
ego  te  tollere  possum  ac  protegere.' 
'Tollere  equo'  Ovid.  Fast.  ii.  735. 
'  Nox  superest,  tollamur  equis,  ur- 
bemque  petamus.'  'Tollere  in  cur- 
rum'  Ovid.  Art.  Am.  iii.  157.  '  Ta- 
leni  te  Bacchus,  Satyris  clamantibus 
Eure,  Sustulit  in  currus,  Gnosi  re- 
licta,  suos.'  Vide  Lambin.  ad  Hor. 
Episf.  I.  17.  61. 

§  3  Demetrium  est  partus  in  promon- 
torio'\  Hujus  etiani  portus  meminit 
Plutarchus  in  Paullo  p.  268.  Sigon. 

^  5  Jam  turn,  dum  pecunia  deferre- 
tur']  Locus  videtur  niendosus.  Vel 
enim  dicendum  fuisset  dum  defertuVy 
vel  quum  deferrelur.  Vide  ad  i.  40. 
§  7.  Jam  tu7n  quum  ut  x.  21.  'Jam 
turn,  quum  ipse  ibi  cum  collega  rem 
pariter  gesserit,  fuisse  tantum  bel- 
lum.' Pratf rea  non  dum  defertur,  vel 
quum deferretur,  sed,  utCrevieriusmo- 
uuit,  posti|uam  delata  est. 

§  7  Pueri  regii  apud  Macedonas, 
^•c]  Curtius  v.2.§  13.  '  Unus  ex  re- 
giis  pueris.'  x.  8.  §  3.  '  Pueri  regiae 
cohortis.'  Vide  Freinsh.  ad  Curtii  vr. 
8.  'i  2.  et  Perizon.  ad  yElian,  Var.  Hist. 
XIV.  49.  Ideu)  nios  fuit  apud  reges 
Epiri.  Liv.  viii.  24.  '  Sotinius  minis- 
ter ex  regiis  pueris,'  nempe  Alcxan- 
dii  Epirota^.  Duk. 

Ea  cohors,  prosecuta  regem  fugien' 
tern]  Ita  Gronovius  1665.  nulla  muta- 
tae  lectionis  ratioue  in  notis  reddita, 
quum  tamen  omnes  priores  praefe- 
rant  persecuta,  Verum  '  prosequi  ' 
usurpari  pro  sequi,  omnibus  notum 
est:  'persequi'  autem  nonnuniquam 
pro  prosequi,  vel  pro  simplici  sequi 
adliiberi,  vidimus  ad  v.  40.  §  4.  In- 
vilis  igitur  membranis  autiquis  nihil 
videtur  mutandum. 


T.    LI  VII    HIST.    LIB.    XLV.   CAP.   7 


12.307 


^  9  Ion  Thessttlonicensis]  lo  scri- 
bendiim  :  edit  enim  lonis,  Pliitarclio 
anclore  in  PhuIIo  p.  2C9.  to.  Se  iraiSia 
CvWafiwf  avrhs  "luifi  (ruvex^^P^c^"-  Si- 
gon.  Si  recte  scribitur  '  Dion,' '  Bion,' 
•  Echion,'  '  Anipliion,'  '  Melanion,' 
'  Pygmalion,'  et  alia  qtianipliirima, 
qtiae  in  genitivo  ionis  liabent,  alia 
causa  reddi  debet,  cur  liic  in  nonii- 
nativo  scribendiim  sit  lo.  In  Plinio 
Hist.  Nat.  xviii.  31.  Jon  est  nomen 
astrononii  in  omnibus  edd.  qiias  vidi, 
excepta  seciinda  Harduini,  a  qua  id 
abest,  et  xxxiv.  8.  statnaiii.  Duk. 
Casum  secundiini  edere  Ionis  non 
tantiim  ex  Pint,  constat,  sed  etiam 
ex  ipso  Liv.  xlii.  58.  '  lonem  Tlies- 
salonicensem  et  Timanora  Dolopem 
lis  pra?fecit.'  Inde  tamcn  nondnm 
evictnni  est,  rasn  recto  lo  potiiis, 
quani  Ion,  dicendiim  esse.  Suppius 
quidem  Latinos  ultimam  literam  no- 
miniim  proprioruni,  quae  apud  Giae- 
cos  in  wv  exeunt,  neglexisse,  vidimus 
ad  xxxiv.  CI.  §  10.  et  ad  Epit.  Liv. 
LV.  id  tamen  non  adeo  religiose  ob- 
seivatnni  est,  ut  omnia  loca,  nbi 
hodie  contrariiim  obtinet,  etiani  in- 
viiis  Mss.  in  banc  formani  mutanda 
sint.  Quin  etiam  Livius  censeii  pos- 
set liic  Graecain  terminationem  Ion 
retinuisse,  quia  lo  Graecis  est  nonien 
muliebre. 

§  10  Quorum  in  teinplo  eranQ  Prae- 
positio  non  habeiur  in  prime  exem- 
plari.  Sciibe,  quorum  tcmplum  ertit. 
Piutarcbus  p.  207.  kuI  Siacpevyuv  eVl 
Toi/s  AtocTKovpovs  iKfTtvev.  J.  F.  Gron. 
Quorum  in  teniplo  prinnini  inveni  in 
ed.  Vascos.  Et  posset  videii  prappo- 
sitio  in  elisa  esse  a  litera  finiente  vo- 
ci«  proximee  quorum, n\  sappius  factum 
vidimus  ad  x.  13.  §  3.  Veinm  ita  eti- 
am vel  legendum  foiet  quorum  in  tern- 
plo  crat,  vel  mox  nulla  ope  supplices 
juvantes.  Malo  igitur  cum  Gionov. 
quorum  templum  erat:  et  quidem  eo 
magis,  quia  Perseus  eo  tempore  non 
erat  in  tempto ;   sed,   postquam   per 


posticiim  aedinm  egressns  frustra  fu- 
gani  teniarat,  '  in  bospitium  redire 
non  ausns  in  latere  tenipli  prope  an- 
gulum  obscurum  delituit,'  ut  Livius 
rnodo  retiilit. 

§  12  /w  potestate  eum  esse]  Gronov. 
ad  Liv.  II.  14.  §  4.  bunc  locum  lau- 
dat,  ut  inlustret  locutionem  '  esse  in 
poteslateui.'  Vcruni  omnes,  quas  vi- 
di, edd.  constanter  prsferunt  in  po- 
testate. 

Cap.  VII.  §  1  Et,  consilio  advocalo'] 
Vascos.  edidit  cojici/Zo,  quod  Grypliius 
1548.  lum  Basil.  1554.  et  bine  recen- 
tiores  omnes  adsciverunt  usque  ad 
Gron.  qui  ad  XLiv.  2.  §  5.  consilio,  ut 
priores  pra'ferunt,  legendum  monuit, 
eamqiie  lectionem  1065.  adoptavit. 

Q.  j1!llium  Tuberonem]  Rupertus 
Epist.  ad  Reines.  xxxiv.  194.  se  in 
altero  suo  libro  corrupte  legere  tes- 
talur  Q.  /Emilium  Tubcronem.  Omnes 
tamen,  quas  vidi,  edd.  Q.  JElium  reti- 
nent, 

§  2  Tunc  quoque  accessio  Punici  belli 
fuerat]  Ocius  dele  verbuni  fucrat,  in- 
docti  additamentum  interpretis.  Lib. 
VII.  c.  30.  '  (^ampani,  baud  parva,  nt 
arbitror,  accessio  bonis  rebus  vestris, 
in  aniicitiam  veniemus  vestrani.'  xxx. 
40. '  Veiniinam  etiam  Sypbacis  filinm, 
quiP  parva  bene  gestae  rei  accessio 
erat,  devictum.'  xxxviii.  54.  'Nisi 
et  ipsius  fama  sepidti  Inceretnr,  et 
frater  insuper,  accessio  iuvidiae,  niac- 
tetur.'  Seneca  ad  Marciam  cap.  ult. 
'  Nos  quoque  felices  auimas  et  aeter- 
nas  sortiti,  quuni  Ueo  visum  erit  ite- 
rum  ista  moliri,  labentibus  cunctis  et 
ipsi  parva  ruina>  ingcntis  accessio  in 
antiqua  elementa  verlemur.'  Ita  le- 
gendum. Viiler.  Max.  v.  7. '  Nee  ac- 
cessio glcriosae  iliius  ponipa?,  sed 
auctor  spectatus  est.'  Non  enim  ac- 
cessor, non  accensor,  ut  volunt.  Idem 
IX.  1.  '  Nam  Ptolemacus  accessio  vi- 
tiorum  suorum  vixit.'  Sic  omnes 
scripti  alicujus  nuuieri,  non  accessio- 
ne:  quasi  diceret,  praecipuum  iu  Pto« 


12308 


NOTZE    VARIORUM    IN 


lemaeo  non  fuisse  ipsiim,  sed  vitia, 
quorum  enm  jure  accessionem  vel 
partem  dicercs.  Nee  seciis  dixerat 
Noster  lioc  lib.  c.  2G.  '  Quee  vos  ra- 
bies, inqiiit,  agitat,  qui  duornin  lionii- 
num  noxae  civitatem  accessionem  fa- 
citis?'  Non  cifi^rtiJs,  ut  editur.  Flo- 
ras III.  1.  de  Bocclio:  '  ubl  diffisns 
rebus  suis,  alienee  cladis  accessio  fieri 
timet.'  Habes  et  bis  infra  lioc  lib. 
c.  39.  J.  F.  Gron.  Gronovio  adsen- 
titur  Crevierius.  Contra  Nic.  Heins. 
ad  Veil.  Pat.  II.  26.  §  3.  invitis  libris 
rh  fuerat  non  expungendum  censet, 
quum  id  tolerari  posse  exempla  a  se 
adlata  evincant.  Ita  xxxi.  7.  '  Mi- 
nima accessio  semper  Epirus  regno 
IMacedoniae  fnit,  et  lioiJie  est.'  Mo- 
nuit  etiam  Dukerus,  neque  sibi  de 
possessione  dejicienduni  videri,  etsi 
facile  crederet  liic  aliquid  turbatum 
esse,  Leviora  eniin  adiiiberi  posse 
remedia,  si  quis  conjectnris  indulgere 
vcllet ;  qua^  variee  nasci  possunt. 
Quod  vero  Hciusiusi,  si  quid  niutan- 
duni,  sciibat  utcumque  accessio  Punici 
belli  fuerat,  ne  id  quideui  necesse  ju- 
dico.  De  voce  '  accessio  '  boc  sensu 
preeter  Heinsiiim  loc.  laud,  vide  eti- 
am Gehjiaid   ad  Livii  xxx.  40.  §  3. 

§  3  Nee  ipsius  tanium,  patris  aviqtie, 
quos  sanguine  ac  genere  contingebat] 
Locum  bunc  corruplum  esse  nemo 
negabit,  qui  ad  ultima  verba  (juos 
sanguine  ac  genere  contingebat  auimum 
adverterit:  quasi  vero  res  meuioratu 
digna  foret,  Persen  sanguine  ac  ge- 
uere  patrem  avmii(|ue  contingere. 
Aliquid  intercidisse,  ac  legi  posse 
existimat  Crevieriu*,  patris  arique,  et 
ccterorum  regum,  quos  sanguine.  Le- 
viori  Rjedicina  subvenit  Jac.  Pei'izo- 
rius,  qui  ad  margineu)  Livii  conjicit 
patris  avique,  ft  quos  sanguine. 

^  4  Pullo  amictus  illu  Perseus  in- 
gressus  est  castra]  Vide  ne  legendum 
bit  Pullo  amictu  ille  ingressus,  et  Per- 
seus tamquam  glossema  delendum  sit. 
Sigonius.     Legendum  suspicor  Pullo 


amictus  villo,  vel  Pullo  amictus  filo 
Perseus,  id  est,  pulla  veste  amictus. 
Alterum  tamen  niagis  probo.  Sed 
omnium  tamen  niaxime  Pullo  amiculo 
Perseus.  Turneb.  Adv.  xi.  18.  et  xvi. 
20.  Vetus  lectio  erat  Pullo  amictus 
illo  Perseus.  Turnebu*  legit  Pullo 
amictus  villo.  Sigonius  suspicatur  Pu/- 
lo  amictus  ille  ingressus.  Sed  aliud  me 
Hercule  subest.  Mirum,  ni  ab  epitoma 
scribendi  diffusus  error,  legendum- 
que  Pullo  amictu  simul  filio  Perseus: 
quasi  scrij)tum  fuerit  si  filio:  nee  ni- 
miiim  adfirnio  de  verbis,  de  sententia 
scio,  Livium  hoc  vohiisse.  Docent 
verba  seqq.  nullo  suorum  alio  comite : 
non  dixisset  alio,  si  Perseus  ingres- 
sus solus.  Docet  et  bistoria:  nam 
Perseus  una  cum  majorc  filio  per- 
ductns  ad  consulem,  et  inde  Roniam 
fuit.  Livius  post  cap.  28.  '  Et  Persea 
quidem  cum  majore  filio  Pliilippo, 
traditos  A.  Postumio,  in  custodiam 
misit,'  &c.  Lipsius,  Epist.  Quaest.  v. 
13.  Quid  si  legamus  ?  Pullo  amictus 
solus  Perseus  ingressus  est  caslra.  Lo- 
cus certe  mendosus  est.  Nee  satis 
placet  Wlndpiillio,  quod  ab  aliis  substi- 
lutum  est.  Ursin.  Scriptus  Pullo  amic- 
iusillo:  unde  nescio  quis  pallio.  Sigon. 
Pulla  amictus  abollii :  vel  Pullo  amictu 
ille  ingressus.  'rurnebns  quod  eilitur, 
vel  filo,  vel  Pullo  amiculo.  Fulvius 
Pullo  amictus  solus  Perseus.  Lipsius 
Pullo  amictu  simul  filio  ;  Pliilippo  ni- 
miruiu,  qui,  minoribus  natu  ab  lone 
tradiiis,  apud  patrem  manserat,  et 
simul  cum  eo  sese  Octavio  dedidit. 
Ca-lerum  quia  in  nnico  libro  verba 
non  semel  fiiere  transposita,  de  quo 
et  Sigonius  queriiur,  veniebat  in 
nientem,  Pullo  amiclus  Perseus  ingres- 
sus  est  castra  ;  filio,  nullo  suorum  alio 
comite.  J.  F.  Grouov.  Pullo  amictus 
pallio  primuui  inveni  in  ed.  Lugdun. 
1553.  bine  in  I»aris.  1573.  quod  reli- 
qui  servarunt  usque  ad  Grulerum, 
cujus  postuma  ed.  Turncbi  Pullo 
amictus  villo  recepit.      Pulla  amictus 


T.    LlVll    HIST.    LIB.    XLV.    CAP.   8. 


12309 


ttboUa  Sigonii  in  prima  ed.  Sciiolio- 
rum  ejus  exstat,  quoiJ  postea  ipse 
damnavit,  altera.  qnan»  ejus  nomine 
edidi,  conjcctura  siibstitiita.  Lipsii 
conjectiiram  piobat  Doiijatin«,  addi- 
ta  tanien  vocula,  ruiain  excidisse  pn- 
tabat,  hoc  modo:  Pullo  amictus  simiil 
filio  I'erseus  ingresstis  est  caslra,  nulla 
suorum  alio  coinite,  quatn  <iui  sociiis  cu- 
lamitatis  miserabiliorem  eum  fuceret. 
Venini,  prdeterqiiam  quod  lectio  iiiPC 
nimiiim  a  vulgato  recedat,  alibi  Li- 
viiim  ita  vocem  simttl  constniere  non 
niemini,  nt  nolavi  ad  i.  31.  §  3.  Cre- 
vierins  Gronovio  adsentitur.  Milii 
non  displicet  conjectnra  Graevii  ad 
Flori  IV.  2.  §  45.  qui  legit  Pullo  amictus 
cum  filio  Perseus,  mode  niox  pro  fa- 
ceret  \egAt\\r  faciebat.  Si  en\m  foceret 
serves,  id  indicare  videtnr,  ideo  niil- 
liini  aliiim,  prater  filinm,  comitem 
ip<i  additiim  esse,  ut  hie  calamitatis 
sociiis  eiun  niiserabiliorem  faceret  ; 
<\\\od  Roinanos  qiijesisse  veri«.iniile 
non  est.  At  si  lejas  faciebat,  Livius 
tantinn  narrat,  quid  inde  evenerit, 
qnod  solo  filio  coniilante  castra  in- 
gressns  sit:  nempe  inde  omni!)us  mi- 
serabiliorem visum  esse. 

Nullu  suorum  alio  comite'\  Maiiutiiis 
legit,  nullo  suorum  alio,  prater  Philip- 
puin  filiutn,  coinite,  Sigon. 

Donee  consul  lictores  misisset]  Scribe 
misit.  J.  F.  Gioiiov.  Vide  ad  i.  7. 
§  14. 

§  5  Adversus  ndvocntos  in  consilium 
considerejussit]  In  concilium  cd.  Paris. 
1573.  et  inde  receiiliores,  donee  Gro- 
nov.  XLiv,  2.  §  5.  in  consilium  iternm 
vindicaret,  quod  etiam  16G5.  contex- 
tui  reddidit.  Adcersus  adcocalos  est  e 
regione  eorum.  xxiv.  49.  '  Extre- 
mi  prope  Oceanum  adversus  Gades 
colunt.'  Vide  ad  vii.  14.  §  9.  At 
secundum  Val.  jMax.  v.  1.  8.  Paullus 
Persen  '  introdiictum  in  tabeinacn- 
lum  lateri  suo  proxiuium  in  consilio 
sedcre  jussit,  nt  c  honore  mens?e  in- 
digntim  judicavit:'  sive,  nt  refert 
Eutrop.  IV.  7.  '  jtixta  se  in  sella  con- 


locavit.' 

Cap.viif.  §  4  Bdlo  palris  tui,quod 
nobiscum  gessit']  A  pud  Sallust.  vulgo 
edilur  in  Jngurlh.  c.  17. '  Eas  gentes, 
quibuscum  nobis  bellum  aut  amicitia 
fuit,  adtingere.'  At  Corlius  in  non- 
Tiullis  Mss.  invenit  quibus  nobiscum 
bdlum:  quam  lectioneni  rccte  rejecit. 
Caussam  taiiien  facti.quam  reddidit, 
proI)are  nequeo.  Preetexit  enim,  earn 
locntionem  esse  contra  magnitudi- 
nem  aut  decus  populi  Romani  ac  Ro- 
mani  scriptoris.  Quasi  vero  aliquid 
-in  eo  nionienti  foret,  utruui  Romani 
dicerent,  aliquas  gentes  secum  bel- 
linn  gessisse,  an  secum  gentibusillis. 
Certe  hoc  locoyEmilius  Paullus  apud 
victum  Perscum  fatetur,  patrem  ejus 
cum  Ronianis  bellum  gessisse.  Et 
ita  inox  addit,  Perseum  maiuisse, 
sibi  ciun  Romanis  bellum,  quam  pa- 
cem,  esse. 

Pads  postea,  quam  cum  summa  fide 
adversus  euni  cohtimus]  Cum  summa 
fide  verc  Livianum  est.  Supra  xxiii. 
14.  *  In  societate  Romana  cum  fide 
perstare  ;'  ubi  plura  vide,  xxxii.  1. 
'  Quaestiones,  quas  {)raetor  cum  fide 
curaque  exercuisset,  perticeret.'  xt. 
50.  *  Earn  deditioneni  oppidornm 
hand  cum  fide  fdctani.'  xliu.2I.'1u 
amicitia  cum  fide  pernianserant.'  Si- 
militer 'cum  cura  coactuin  agmen  ' 
xxxviii.  18.  ^  7.  ubi  piura  vide.  Lo- 
cutio  etiam  Liviana  est  '  coluimus 
paceni  adversus  eum,' quam  inlustra- 
vit  Gronov.  Obs.  ii.  20. 

Et  xim  bello,  et  fidcm  in  pace]  Invi- 
tis  libris  vulgatum  baud  temere  mti- 
tandiun  censeo.  Vide  tanien  nuni 
praistet  el  vim  in  bello,  el  fidem  in 
pace:  nt  prieposiiio  in  priori  loco  eli- 
sa  sit  ab  ultima  litera  vocis  pranced. 
vim.  Vide  ad  x.  13.  §  3.  Livium 
autem  pra  positionem  repetere  soli- 
tum  esse,  vidimus  ad  m.  28.  §  6.  Ft 
qnideu)  eadeni,  qua  hoc  loco,  oralio- 
nis  composiiione  obcurrit  i.  45.  '  For- 
maiis  omnibus  dotui  et  ad  belli  et  ad 
pacis  usus.'     III.  G8,  '  Qui  vo8  jiec 


12310 


NOTyE    VARIORUM    IN 


in  armis,  nee  in  otio  esse  siniint.'  v. 
32.  '  Praedas  passim  et  ex  Salpinati 
agro,  et  ex  Volsiniensi  egenint.'  vii. 
1.  *  Et  ab  seditione,  et  ab  bello  cjnie- 
tis  rebus.'  viii.  1.  '  Nee  in  fide  po- 
piili  Roman!,  nee  in  ditione  essent.' 
XXXV.  29.  '  Et  ex  fortnna  pugnae,  et 
ex  iugenio  duels  eonjectans:'  ita 
ctiam  Auctor  ad  Herenn.  iii.  13. 
'  Contentio  est  oratio  acris  et  ad 
confirmandum  et  ad  confutandum 
accommodata.*  Ita  cod.  Tiaject. 
quod  et  in  duobns  suis  Mss.  iuvenit 
Jac.  Gronov.  quem  ibi  vide. 

§  5  Non  modo  spent  tihi,  sed  prope 
certum  fiduciam  sulutis,  prcabet.  Hcec 
Graco  sermone'\  Val.  Max.  v.  1.  8. 
Paullus  Persen  '  dextra  manu  adieva- 
vit,et  Graecosermone  adspemexhor- 
tatus  est :'  ubi  in  Pitiicei  codd.  Graio 
aermone  reperiri,  Hearne  ad  hune  lo- 
cum nionuit  :  'lis  favere  videntur 
Mss.  quos  grato,  pro  Grteco,  praeferre 
alii  monuerunt :  '  gratus  '  enim  et 
'  Graius  '  saspissime  a  librariis  con- 
fundi,  monui  olim  ad  Silii  vi.  327.' 
Verum  rectins  apud  Val.  Max.  viri 
docti  Grctco  ediderunt,  quibus  adsti- 
pulantur  duo  codd.  Traj.  quorum 
prior  voce  auctior  legit  ad  spem  vitee 
exhortalus  est :  quod  fere  con venit  ver- 
bis Livii  lioc  loco.  Quod  enim  ibi 
vita,  hie  salus  vocatnr.  Alios  igitur 
auctores  secutus  est  Plutarch,  in  iE- 
mil.  p.  2G9.  qui  narrat  Persen,  quum 
ad  vEmiiium  perductus  genua  ejus 
supplex  amplecteretur,  acriter  ab  eo 
increpitum  fuisse,  iEmiliumque  Per- 
seo  exprobrasse,  quod  turpem  vitani 
honestae  morti  praetuierit.  Dissensum 
scriptoriim  in  bac  bistoiia  notat  Zo- 
nar.  Annal.  ix.  2."$. 

^  C  Quum,  quid  vesper  feral,  incer- 
tum  sWl  Proverbium  est,  quo  Varro 
nsus  est,  unam  Satyrarum  inscribens, 
'  Nescis,  quid  vesper  serus  vebat.' 
Vide  Auson.  Popmam  Conject.  ad 
Varr.  Satyr,  p.  G61.  et  Erasmi  Adagia 
tit. '  Inccrlus  eventus  '  p.  8G7. 

%  7  Consilio  dimisso]  Haec  antiqiiio- 


rum  edd.  lectio  est;  pro  quoModius 
dedit  concilio,  Sed  recte  Gronov.  ad 
XLiv.  2.  §  5.  alterum  vindicavit,  et 
1665.  Livio  reddidit. 

§  8  Invitatus  ad  consulem  Perseusi 
Val.  Max.  v.  1. 8.  '  Nee  '  Persen  '  ho- 
nore  niensae  indigniini  jndicavit.* 
'Invitare'  igitur  hie  accipiendum  ad 
coenam  invitare.  Supra  i.  57.  '  Vic- 
tor maritus  comiter  invitat  regios  jn- 
venes.'  iii.  14.  '  Benigne  salutare, 
adloqui  plebis  homines,  domum  invi- 
tare, adesse  in  foro.'  xxiii.  4. '  Pie- 
bem  adulari,  salutarc,  benigne  invi- 
tare, adpaiatis  accipere  epulis.' 

Cap.  IX.  §  2  Per  Europa  plerumque'] 
Plerumque  Europa  &i\'n,  ut  Sallust.  in 
Jugurtha  cap.  21.  '  plerumque  noctis. 
Sed  ubi  plerumque  noctis  processit.' 
Sigon.  Hoc  nonnihil  dissimile  est. 
Nam  in  eo  siipplendum  est  temp/us, 
\\\c  spatium,  aut  aiiud  hujusmodi.  Non 
rejicio  plerumque;  prfeferrem  tamen 
pleraque,  vel  Europam  pleramque.  Me- 
la I.  4.  '  Plera(|ue  ejus  '  ( Africae)  '  in- 
ciilta.'  Sallust.  Jugurth.c.  79.  'Qua 
tempestate  Carthaginiensies  pleraeqne 
Africae  iniperitabant.'  Duk.  Locuti- 
onem  '  plerumque  noctis  '  inlustrat 
Ciaccon.  ad  d.  !.  Sallustii.  Plerumque 
EuropcB  dictum,  ut  '  medium  campi,' 
'exiguum  spatii,'  et  similia,  de  qui- 
biis  vide  ad  xxvii.  2.  §  9.  Quod  ta- 
men Dukero  placet,  usitatius  est. 

§  3  Vicesimum  ab  Carano,  qui  primus 
regnavii,  Persea  numerabant]  Justin, 
xxxiii.  2.  'Macedonia,'  inquit,  '  ab 
Carano,  qui  primus  in  ea  regnavit,  us- 
que ad  Perscum  triginta  reges  babuit.' 
Euscbius  autem  quadraginta  reges 
Macedouiae  usque  ad  Perseum  nomi- 
nal ;  ut  dnbitandum  non  sit,  quin  ex 
notis  numerorum  et  apud  Livium,  et 
apud  Jnstinum  menda  manaverit,  et 
utrobiijue  XL,  legenduin  sit.  Sigon. 
Contra  Lnd.  Nonnius  Comment,  ad 
Goltzii  Grac'C.  p.  208.  testatur,  se  ex 
Justino  audacter  trigesimum  rescri- 
bere.  Ceterum  apud  Euseb.  Graecum 
pag.  187.  ed.  Seal,  iuvenio  KaKiB6ia)i- 


T.   LIVII    HIST.   Llli.   XLV.   CAP.   9. 


12311 


ifiaalKivffiv  Ki)'  Utpffivs  «tij  i'.  ubi  le-  dicat :  *  Ex  iis,  quae  seqmintur,  de- 

gcndnm  i^aciKivviv  \& .   Nam  p.  185.  esse  mihi  videtnr  vox  ]mtentia,  ut  sit 

refertnr  MoKe5Ji'a)j/^/3oo-(A€i/(r€«'A7}' *i-  potentia  fuit.'     Id    aiitem    Scholiiiin 

MmrosiTTjn^'.  Et  Hieronyniiis  in  En-  po.steiioies   editores  oniiscrnnt,  quia 

sebii  Cliron.  Lat.  p.  145. '  Macedonnm  ipsam  Sigonii  conjecturam  ex  contex- 

tricesiimis  noniis  Perses  aim.  X.'  Ni-  tuejeceie,     Verum,  velsic  eliam  hie 


hilominus  Doujatius  exemplo  Sigonii 
P.  r£en  quailragesimum  Macedoiiiao  re- 
gem  ab  Eusebio  recenseii  inonet. 

Regnatit  undecim  annos]  Eiini  de- 
cern annis  regiiasse,  Eiisebius  et  Hie- 
ronymus  locis  mode  laudatis  statiiunt. 
Secundum   Liviuni   regnuni    accepit 


superesse,  ex  re  fore  existiniavi.  Ce- 
terum  et  partem  ThracitB  omnes  typis 
desciipti  ante  Gruteruni,  qui,  nescio 
cur,  ac  partem  edidit,  ronsentienli- 
bus  omnibus  recentioiibus. 

§  6  Qua  terrarum  ullimus  finis  Ru' 
brum  mare  amplectiliir]  I'orle  ultimos 


Q.  Fulvio,  L.Manlioconsuiibus;  qui    fines.     Lib.  xxxvi.  17. '  Quid  delude 
in  Fastis  Capit.   consnles  fuerunt  a.     aberit,  quin  ab  Gadibus  ad  mare  Ru- 


13LXXIV.  viclus  et  captus  est  L.  ^■ 
niilio  iterum  et  C.  Licinio  consnlibus, 
qui  consnlati.fti  obtinuerunt  anno 
I3LXXXV.  Livius  itaque,  undecim 
annos  numerans,  alterutrum  tantum 
annum,  vel  quo  regnum  adeptus  est, 
vel  quo  iterum  regno  excidit,  com- 


brum  occano  fines  terminemus,  qui 
orbein  terrarum  amplexu  finit?'  lib. 
xxxviii.  cap.  CO.  'Imperium  popuU 
Roman!  propagaverit  in  ultimos  ter- 
rarum fines.'  J.  1'.  Gronov.  xi.n.52. 
'Nee  ante  vincere  desierint,  quam 
Rtibro  mari  inclusis,  quod  vincerent, 
putavit:  de  quo  vide  ad  xlii.10.§5.  defueril.'  Error  inde  oriri  potuit, 
At  forte  Ensebius  neutrius  eorum  ra-     quod  finis  quarto  casn  plurali  scrip- 


tionem  habuit. 

§  4  Graciam  omnem  ac  partem  Thra- 
cice  atque  Illyrici  amplexa]  Sigonius  in 
tertia  ed.  adjecit  potentia.  Non  du- 
bium  est  mihi,  quin  tale  aliquid  desi- 
deretur  ;  nam  pleraque  eorum,  quae 
hie  dicuntur,  viribus  peraguntur,  non 
fama.  xxxvi.  32.  '  Simul  aviditate 
pluraamplectendi  bine  excedatis.'    I. 


tum  fuerat.  Duk.  Oninino  probanda 
videtur  Gronovii  conjectura :  non 
enim  terra  ex  opinione  veternm  ara- 
plectitur  oceanuin,  sed  contra  ocea- 
nus  anipiectitur  terram.  Mela  i.  1. 
'  Hujas  medio  terra  sublimis  cingi- 
tur  undique  mari.'  Paiillo  post  ibid. 
'  Hapc  ergo  ab  ortn  porrecta  ad  oc- 
casnm,  et,  quia  sic  jacet,  aliquanto, 


xxxvii.  cap.  54.  '  Gra'ci  domesticis     quam  ubi  latissima  est,  iongior,  ambi- 


quondnm  viribus  etiam  imperium  am- 
plectehantur.'  xxxix.  41.  '  Jaoen- 
tem  hostes  superfusi  oppresserunt.' 
Duker.  Per  Sigonii  ed.  teriiam,  in- 
telligitur  Veneta,  quae  eo  mortuo  pro- 
diit  a.  1592.  in  ea  editum  inveni '  Ma- 
cedonnm obscura  admodum  fama  us- 
que ad  Pbilippimi  Amyntae  fiiium  po- 
tentia fuit.'  Voluisse  igitur  videtur, 
Macedonum  potenliam  fuisse  obscu- 
ra fama.  Sed  eam  tcctionem  nuiius 
prsterea  adoptavit,  neque  ejus  ves- 
tigium in  prima  ed.  ex  unico  codicc 
procnrata  exstat.  Adscita  autem  vox 
est  ex  Sigonii  conjectura,  quod  addi- 
tuni  ad  veiba  ilia  ipsius  Scholium  iu- 


tur  ouinis  oceano.'  iii.  1 .  '  Dicta  est 
ora  nosiri  maris;  dictae  insulae,  quas 
amplectitnr.  Restat  ille  circuitus, 
quem,  ut  initio  diximus,  cingit  ocea- 
nuB.'  Vide  Cic.  in  Somn.  Scip.  c.  6. 
Strab.  Geogr.  1. 100.  Plin.  H.  N.  ii. 
CG.  et  Macrob.  ad  Somn.  Scip.  ii.  9. 
Livius  autem  exemplo  onniium  vete- 
rnm per  mare  Rubrum  sive  Erythrae- 
um  intellisiit  oceanum  Indicum.  Vid. 
Barthol.  Barrienti  Annot.  Silvam  c. 
7.  et  peculiaretn  rov  /.laKaplrov  Re- 
landi  dissert,  de  Mari  Rnbro. 

§  7  Distractum  in  multa  regna,  dnm 
ad  se  quisquc  opes  rapiunt,  lacerantes 
rirj&«*]  Velinj  dum  ad  se  quisqiie  opes 


12312 


NOT^    VARIORUM    IN 


rapiunt,  laceratis  tiribus.  Infra  c.  19. 
'  Ambo  infirmos  <iistractis  viiibiis  et 
omnibus  iujniiis  obiioxios  fore.'  J, 
F.  Gronov.  Burm.  ad  Ovid.  Met.  t. 
626.  non  sine  caiissa  apgre  ferens 
Ciericiim  Gronovii  emendalionem  in 
contextum  recepisse,  vcrisimillima 
conjectiira,  unica  tantum  litera  mu- 
tata,  \egehat  lace) antes  vicibus:  qnam 
emendationeni  jtrobat  egregie  beliis 
quatiior  vel  qiiinqiie,  inter  successo- 
res  Alexandri  ISIagni  gestis,  qnibns 
quasi  vicibus  iniperium  ab  eo  qiiaesi- 
tuni  lacerarunt.  Ita  vicibus  pro  '  per 
vices  '  Mar.il.  ii.  153.  '  Alternant  ge- 
nus, et  vicibus  variantur  in  orbem.' 
in.  553.  '  Et  mode  deest  aliud,  niodo 
adest,  vicibusque  recedit.'  vs.  671. 
'  Cetera  nunc  urgnent  vicibus,  nunc 
tempera  cedunt.'  Jiiven.  Sat.  vii. 
239.  'ne  turpia  ludanf,  Et  faciant 
vicibus.'  '  Per  vices  '  dixit  Suet,  in 
Calig.  c.  22.  Pari  mode  vices  pro  fi- 
res Gronov.  reddidit  Senecae  Controv. 
I.  1.  Triller.  Obs.  Crit.  iii.  8.  con- 
jicit  Liviuni  scripsisse  laceratis  urbi- 
bus. 

Centum  quinquagintu  annas']  Pieri- 
qne  libri  Justini  1.  xxxii.  c.  2.  Iiabent 
CXCII.  nonnuili,  quos  inter  cod.  A- 
cad.  Duisburg.  CLII.  quidam  etiam 
CL.  nt  hie  Livius.  Si  initium  anno- 
rum  CXCII.  ab  anno  prime  Olym- 
piadis  CV.  quo  PLilippus  Aniyntae 
filiua,  Alexandri  Magni  pater,  regna- 
re  cftpit,  ducatnr,  ab  eo  usque  ad 
annum  priuium  Olymp.  cliii.  et  cap- 
turn  Persen  sunt  Integra'  Olynipia- 
des  XLVii.  cum  tribus  aniiis  l^liili()pi 
et  uno  Persei,  quae  annorum  CXCII. 
summa  est.  Livius  initium  CL.  an- 
norum videtur  duxisse  a  morfe  Aiex- 
andii  Manni,  qua;  in  annuui  primum 
Olynip.  CXIV.  incidit,  a  quo  usque 
ad  finem  regniMacedonici  sunt  anni 
CLVI.  quos  roiundo  numcro  CL, 
dixisse  potuit.  Duk. 

Cap.  X.  §  1  Cussandriam  inde  tra- 
jecit]  Cassaudream  edd.  Sigonii.  Re- 
llquae  onines  vulgatuni  servant.  Vide 


ad  XLiii.  23.  ^  7. 

k  ^  Ad  Alexandria  mcenia']  Alexan- 
drew  edd.  principe?,  pro  quo  Vascos. 
demum  AlexnndricB  recepil ;  lui  mii- 
tationi  caussa  fuisse  videtur,  quod 
cap.  hoc,  et  cap.  seq.  in  princ.  ita  in 
iisdem  illis  edd.  qus  hie  et  s?e\>g  ali- 
bi aliam  orthograpliiam  sequunKur, 
datum  videret.     Vide   ad  xxxi.  43. 

§  5  Orantes,  ut  Rhodum  devehereri' 
tur]  Quid  si  deverterentur?  '  Dever- 
tere  '  enim  dicuntur,  qui  de  cursii 
et  itinere  instituto  deflectunt.  xliv. 
43.  '  Cum  perpaucis  maxime  fidis  via 
devertit.'  Cic.  de  Offic.  n.  18.  •  Vil- 
licis  imperavisse,  ut  omnia  praeberen- 
tur,  quicumque  Lai^iades  in  villam 
suam  devertisset.'  Gellius  iii.  13. 
'  Demosthenes  quum  ad  Platonera 
pergeret,  &c.  visum  est  pauiium  de- 
vertere.'  Hoc  etiam  dici  '  devcrti,' 
ostendit  Nic.  Heinsius  ad  Ovid.  Am. 
II.  6.  9.  iibi  pro  eo,  quod  in  Sueton. 
Tib.  cap.  12.  plerique  libri  habent, 
'  Nemiue  cum  imperio  aut  magistra- 
lu  tcndente  quoquam,  quin  deverte- 
ret  Riiodum,'  piobat  dcrertci-etiir, 
quod  in  uno  scripto  apud  Casaubon. 
erat ;  cum  quo  etiam  alius  scriptus  et 
vet.  ed.  apud  Burmannum  consentif. 
Etsi  autem  deverterentur  liuic  loco  non 
male  convenit,  tamen  ob  id  solum 
vulgatam  scripturam  Livii,  in  qua  ni- 
hil vitii  animadverto,  sollicltandam 
non  pnto.  Duk, 

§  6  /n  concionem  quoque  eos  iidem 
precibus  pertraxerunt]  Iidem,  nempe 
principes  Hliodicruui.  Non  opus  igi- 
tur,  ut  cum  A.  Perizonio  legamus  iis- 
dem  precibus. 

§  9  Ut,  quum  propria  simultatis] 
Ha?c  multo  forerit  clariora,  si  sciibe- 
retur,  ut  ex  unius  sen.  Rom.,  cui  propr. 
sim.  nulla  caussa  cum  civ,  esset,ac.,  qua- 
ils in  se  un,  sen,  animus  essct,  conj,  J. 
F.  Gron. 

§  10  Penes  paucos  concitatorcs  vulgi] 
Est  imprudentium  correctorinn :  nam 
vetus   liber  habuit  concitores,    quod 


mHml'l''pO'^^iimu.v,.r 


'»>*    000  404  866 


University  Ot<"-:!l'''>""-'   ' ''■.;;;'', 


L  007  625  858  1 


.._L;  I  r.LRH    BRANCH 


UNIVER 


c:iTv 


CALlP^RNiA 


LIBRARY 

I.CS   ANGELES.  CAUJ*^. 


r^V^i^WkW 


■m^ 

'i.U-:.., 

MiM 

\m 


mk\ 


lU^ti'^/:  ''' 


\  r,  .■    ■        N  «  0  '.^  -r    .    ^  '■■■■■>|« 


ij::t  kJiu;: 


mr.  -Via::?!' 


m 


'?^i«lL 


r\  A  ^* 


lilSllMl* 


ll*lAlAUMl&t^/llAlAlAlAlAf«l>lLl 


''^i^^ii^ii?y^M: 


iLTj 


'."A 


A'lW''  i 


S 


I 


I^I^I^;aIa!^|^ 


i^l'^  I 


# 


ii?#: 


mU 


■"'"'^Hi! 


iii«a.S!l4l?^^)llill»..  . 


