I 

^ 

A 

A 

0 
0 
0 

4 

1 

=5 

SOUTHERN  REGION 

II 

0 

6 
8 
0 

=^^^=  "     1 

'1,^' 


y 


( . 


,j" 


L 

H 


^. 


St'Ni^ 


Jfii^'v 


iiir** 


irV\(<!Iaa'J, 


iky^iJ^,^v 


REESE   LIBRARY 


UNIVERSITY  OF  CALIFORNIA. 


l^eceh 


■7 


l(p1 


\    Accessions  No.  b  C)  ^  5  X-    Chns  No.  V'l/  ^ 


Southern  Branch 
of  the 

University  of  California 

Los  Angeles 

Form  L   I 

PA 
Q,\o5 

V.  |T6 


This  book  is  DUE  on  the  last  date  stamped  below 


Form  L-9-15»i-8,'26 


Digitized  by  tine  Internet  Arcinive 

in  2008  witii  funding  from 

IVIicrosoft  Corporation 


littp://www.arcliive.org/details/delpliinclassics175valp 


SEXTI     AURELII    VICTORIS 

HISTORIA    ROMANA 

EX   EDITIONE  TH.  CIIll.  IfARLESII 

CUM    NOTIS    ET   INTERPRETATIONE 

IN    USUM     DELPHINI 

VARUS   LECTIONIBUS 

NOTIS    VARIORUM 

RECENSU   EDITIONUM    ET    CODICUM 

ET 

INDICE   LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE  RECENSITA. 

\A-t    Vef     f\    f^.    f* 

n     ^.    -r    ;^    .-^ 


VOLUMEN    PRIMUM. 


T 


LONDINI: 


CURANTE  ET  IMPRIMENTE  A.  J.  VALPY,  A.  M. 
1829. 


UNIVEBSITX  1 


So^blL. 


'Pa 

V.  \iS 


CONSPECTUS 


EORUM    QVIE    HAC    EDITIONE 


CONTINENTUR. 


Pag. 
Annas,  Tanaquilli  Fabri  filiee,  Episfola  Serenissimo 

Delpbino  .....  1 

Annas,  Fabri  filias,  Praefatio  ...  3 

Harlesii  Praefatio       .....  7 

Preefationis  Grunerianae  Particula    .  .  .12 

Virorum  eruditorum  Judicia  de  Aiirelio  Victore      .         16 
Aurclii  Victorls  Origo  Gkntis  Romance  .        37 

Liber  Dk  ViRis  Illustribus  Ur- 

Bis  RoM^  .  .  .79 

Dk  C^sarihus  IIistoria  .      232 

Liber  De  Vita  et  Mori  bus  Im- 
(  peratorum  Romanorum  .      355 

NoTiii  Variorum  in  Originem  Gentis  Romanas       .  457 

librum  de  Viris  Illustribus     .  475 

librum  de  Caisaribus  .  096 

librum   de   Vita   et    Moribus 

Imperatorum  Romanorum  .  760 


iv  CONSPECTUS. 


Pa]g. 


Elenchus  Alphabeticus  Nonnullorum  Scripturae 
Compendioium,  quae  in  VV.  LL.  et  Nott.  Varr. 
occurruiit  .....       853 

KoTiTiA  LiTEKARiA  de  AurcUo  Victore    .  .       855 

Recensus  l^ditionum       .  .  .       860 

Codicura    Mss.  qui  in  Bibliothecis 
Britannicis  asservantur  .  .  .      874 

Index  ......  i 


SEHENISSIMO 

DELPHI    NO 

S.    P.    D. 
ANNA  TANAQUILLI  1 ABRI  FILIA. 


-r  OSTQUAM  ingenii  tui  celeritate  et  maturitalc  factum  est, 
Delphine  Sercnissime,  ut  studia  mea  vix  jam  studiis  tiiis 
prodcsse  amplius  possint,  illud  mihi  tantum  supercst,  ut 
quos  Historiae  Romanae  Scriptores  invictissimi  tui  parentis 
jussu  in  usura  tuum  notis  illustravi,  eos  Augusto  tuo  No- 
mini  nunc  inscribam,  sub  auspiciis  luisGalliarura  juventuti 
profuturos.     Tamen,  Delphine  Serenissime,  si  te  subindc 
aulicarum  deliciarum  illecebris,  quas  te  circumstant,  eri- 
pere,   et  imperatorum  virorumque  illustrium  lactis  perle- 
gendis  vacare  non  dedigneris,  multa  invenias  ccrte,  quae 
te  mira  quadam  voluptate  perfundant ;  quid  cnim  tibi  ju- 
cundius  quam  legcndo  cognoscere  te  eo  parentc  natuni  esse, 
Quo  nihil  majus  meliusve  terris. 
Fata  donavere,  bonique  Divi, 
Nee  dabunt,  quamvis  redeant  in  aurum 
Tempora  priscum. 
Turn  et  illud  voluptatis  ex  historicis  nostris  percipies, 
quod  Icgendo  cernes  te  ab  invictissimo  tuo  parentc  excita- 
tum,  lortissimi  cujusque  virtutes  ante  imitatum  esse,  quam 
eas  lectione  cognosceres.     Sed  ne  te  blanditiis  tantum  alli- 
cere  videatur  historia,  multa  erunt  qua)  pectus  tuum  omni 
eruditione  imbutum  egregie  roborare  possint,  ct  prudenti- 

Delj)h.  et  Var.  Clas.  Aurel.  Vict.  A 


2  EPISTOLA. 

am,  quam  jam  assecutus  es,  alere.  Imperatoria  ilia  vere 
virtute  nunc  maxime  tibi  opus  est,  Delphine  Serenissime, 
ut  expectation!,  quam  de  te  ingentem  commovisti,  respon- 
deas;  nihil  a  te  nisi  eximium,  nihil  nisi  praeter  reliquorum 
otnnium  principum  consuetudinem  postulatur,  idque  omne 
te  prasstaturum  spondet  rex  sapientissimus,  qui  te  in  par- 
tem curarum  suarum  jam  vocat,  consiliorumque  suorum 
omnium  participem  facit.  Felices  itaque  Gallias,  quae 
sapientissimum  Lodoicum  Regem  habeant !  Felices  quas 
te,  Delphine  Serenissime,  jamjam  tanto  oneri  subeuntem, 
eique  parem  aspiciant.  Faxit  modo  Dens  Opt.  Max.  ut, 
prole  tibi  simili,  sanctissima  tua  conjux  Alma  Victoria  ea- 
rum  diuturnfB  idicitati  cito  consnltet.  Vale  diu,  Delphine 
Serenissime,  et  vive. 

Parisiis,  Prid.  Id.  Jiin.  IC81. 


ANN.E   FABRI    FTLI^. 
PRTEIATIO. 


Utilissimos  Aurelii  libellos  jussu  invictissimi  Regis  jam 
pridcm  cura  mea  multis  locis  ct  emendatos  et  explicates, 
nunc  habebis,  Lector.  lis  quidem  antehac  viri  doctissimi, 
Schottus,  Gruterus,  Machaneus,  Vinetus  feliccm  operam 
navaiunt ;  sed  duni  multa  vel  negligunt,  vel  in  aliiid  tem- 
pus  reservant,  eos  ita  elucidare  non  potuerunt,  ut  alienae 
industrial  nihil  reliquerint.  Multa  itaque  vel  post  illos  in- 
veni  quse  non  raeam,  sed  doctissimorum  hominura  diligen- 
tiam  postulassent.  Quare  illis  ego  tractandis  cum  me 
parum,  et  ab  ingenio,  et  a  doctrina  instructam  cernerem, 
illud  studium  et  eum  laborera  adhibui,  ut  tuto  gloriari 
possim,  hocce  totius  historia?  Romanae  compendio  vere 
aureo  puerorum  teneras  mentes  recte  jam  imbui  posse  ;  ni- 
hil enim  mihi  prastermisisse  videor  quod  ad  rerum  explica- 
tionem  facerct,  vel  ad  locorum  emendationem. 

De  tota  autem  hac  nostra  comraentandi  ratione  nihil  esf, 
quod  tecum  agam.  Lector.  Per  totum  orbem  jam  fama 
percrebuit,  sapientissimi  et  invictissimi  Regis  benignitate, 
illustrissimique  Montauzerii  Ducis  consilio,  Latinos  omnes 
auctores,  et  in  usum  Serenissimi  Delphini,  et  in  Gallicae 
juventutis  gratiam  notis  et  interpretationibus  illustrari : 
tamcn  si  plura  desidcras,  ea  tibi  petenda  sunt  ex  iis  quae 
Floro  nostro  pra^misimus. 

Nunc  de  quatuor  libellis  qui  hoc  volumine  continentur, 
tecum  paucis  agendum  est. 

Jam  olim  viris  doctissimis  persuasum  fuit  libellum  *  de 
Origine  Gentis  Romanae,'  non  esse  ejusdem   Victoris  qui 


4  ANN^    PR/EFATIO. 

scripsit  '  de  Viris  Illustribus,'  et  '  de  Cassaribus ;'  sed 
alius  ciijusdam  ;  sive  ante,  sive  post  Aurelium  Victorem 
vixerit.  Ante  Aurelium  vixisse  existimant,  qui  eum  As- 
conium  Pedianura  dicunt.  Sed  multa  repugnare  videntur: 
primo  stylus  qui  plane  diversus  est,  secundo  ipsum  libelli 
argumentum  ;  neque  enim  is  mos  fuit  antiquis  ita  argu- 
menta  librorum  suorum  conficere.  Deinde  cum  ipse  Vic- 
torem Afrum  laudet,  inde  facile  colligi  potest  eum  Aurelii 
Victoris  libellos  legisse.  Nam  qui  aliter  potuisset  prima 
fronte  ipse,  se  historiam  suam  usque  ad  consulatum  deci- 
mum  Constantii  perducturnm,  recipere  ?  At,  inquies,  ar- 
guraeutum  illud  tantum  adulterinum,  et  ab  aliquo  exara- 
tum,  ut  non  magis  libello  *  de  Origine  Gentis  Romanae,' 
quam  reliquis  duobus  libellis  *  de  Viris  Illustribus,'  et  *  de 
Ca^saribus '  inserviret :  ipsum  vero  libellum  '  de  Origine 
Gentis  Romanae,'  genuinum  Asconii  foetum  esse :  quod  enim 
Asconius  Patavinus  fuerit,  et  hie  Noster  dicat  se  '  de  Ori- 
gine Patavina'  librum  edidisse,  inde  probari  Asconium 
utriusque  libelli  auctorem  habendum.  Sed  sic  etiam  nihilo 
plus  agas ;  quamvis  enim  daretur  Patavinum  fuisse  Asco- 
nium, non  inde  sequi  posset  nullum  alium  '  de  Origine  Pa- 
tavina' scribere  potuisse.  Neque  etiam  si  daretur  et  Pata- 
vinum fuisse  Asconium,  et  eum  de  Origine  Patavina  aliquid 
scripsisse,  non  ideo  verum  esset  Asconium  hunc  libellum 
exarasse  *  de  Origine  Gentis  Romanae;'  sed  illud  utique, 
hujus  libelli  auctorem,  ut  sibi  j&dem  conciliaret,  verum 
Asconii  nomen  falso  sibi  ascripsisse.  Quod  et  saspe  alias 
factum  est.  Jure  igitur  eruditissimus  Gerard.  Vossius 
hunc  Nostrum  Aurelio  Victore  recentiorem  esse  assevera- 
vit.  Eum  tu,  vel  Asconium  dicito,  vel  alium,  ut  lubet, 
modo  constct  eum  post  Aurelium  Victorem  natum  esse, 
quod  et  plane  indicat  hie  libellus.  Fateor  me  olim  in  al- 
teram partem  ivisse  ;  sed  eo  me  impulerat  locus  iste  ex 
c.  XXI 11.  §  7.  *  Horum  omnium  opinionibus  divcrsis  rcpug- 
nat  nostrae  memoriae  proclamans  llistoria  Liviana: '  dum 
enim  verba  ilia  *  nostraj  memoria3  proclamans,'  idem  valere 
censeo  quam,  *  (jua3  mcmoria  nostra,'  vel  '  nostro  tempore 


ANNTF.    PRiEFATlO.  5 

scripta  est;'  inde  factum  ut  cum  doctiss.  Joanne  Metello 
Iiujiis  libclli  auctorem  Asconium  Pedianum  crediderim. 
Ntinc  vero  scntentiam  demuto,  et  verba  ilia  iiitcrpretor, 
*  Historia  Liviana  qua?  memoriae  nostras  recens  est,  quae 
memoria3  nostrae  /3oa,  clamat.'     Nunc  ad  reliquos. 

Libellus  'de  CcEsaribus'  a  Sex.  Aurelio  Victore  vere  scrip- 
tus  est,  qui  sub  Imperatoribus  Constantio  et  Juliano  con- 
sul fuit  cum  Valentiniano,  a.  ciocxxi.  Ipse  plane  siia 
tempora  testatur,  in  Marco  Antonino  Philosopho,  in  Julio 
Philippo,  in  Constantino,  &c. 

At  de  libello  '  de  Viris  Illustribus,'  res  plane  incerta. 
Eum  alii  Cornelio  Nepoti,  alii  Plinio  Novocomensi,  alii 
Suetonio  vindicant :  nonnulli,  et  in  iis  Vossius,  Aurelio 
Victori.  Non  exi^uaj  molis  est  tantas  lites  dirimere, 
quare  eas  ne  tentabo  quidem.  Illud  tantum  mihi  monu- 
isse  sufficiet,  libellum  *  de  Viris  Illustribus'  alio  stylo 
scriptum  videri,  quam  ilium  alterum  '  de  Cajsaribus,' 
cujus  dictio  ina^qualis,  saepe  ferrea,  et  crcbrioribus 
etiam  scntentiis  aspersa,  in  quibus  tamen  eluceat  judici* 
um  scriptoris  eximium.  Igitur,  vel  hinc  suspicari  sal- 
tem  licet  libellum  '  de  Viris  Illustribus,'  ab  alio  quam  ab 
Aurelio  Victore  scriptum  fuisse :  nam  et  eodem  modo 
Marcus  Terentius  Varro  genuinas  Plauti  fabulas  ab  adul- 
terinis  discernebat,  ex  stylo  scilicet  et  jocis.  Hue  accedit 
etiam,  in  '  Viris  Illustribus,'  et  in  *  Caesaribus'  contraria 
leg!,  quippe  Auctor  Virorum  Illustrium  scribit  Caesarem 
Augnsti  nomine  consecratum  ob  res  gestas,  postquam  dic- 
tator perpetuus  factus  csset.  Aurelius  vero  in  Caesaribus 
narrat  eum  Augusti  nomen  accepisse  ob  victoriam  partium 
placide  exercitam.  Et  haec  sane  discrepantia  me  nunc 
etiam  irapellit,  ut  duos  hosce  libellos  diversis  auctoribus 
tribuam  :  etsi  contra  sentiant  viri  docti.  Pergamus  igitur 
ad  '  Epitomen.' 

IIujus  libelli  auctorem  a  superior!  diversum,  qui  tamen 
et  ipse  Sex,  Aurelius  Victor  dictus,  et  Urbi  praefectus  fue- 
rit,  ex  hac  inscriptione  probare  nititur  doctiss.  Vossius : 

lERVM.  PRINCIPVM.  CLEMENTIAM 
ANCTITVDINEM.  M  VN  IFICENTIAM 


6  ANNiS;   PRiEFATlO. 

SVPERGRESSO 

D.  N.  FLAVIO.  THEODOSIO.  PIO.  VICTORI 

SEMPKR.   AVGVSTO 

SEXT.  AVRELIVS.  VICTOR,  V.  C.  VRBI.  PRAEF. 

IVDEX.  SACRARVM.  COGNHION VM. 

D.  N.  M.  Q.  E. 

Sed  inde  potius  colligi  posse  arbitror  hunc  Aurelium  Vic- 
torem,  cujus  in  hac  inscriptione  mentio,  eundem  esse  ac 
superiorem  qui  sic  vitse  suae  tempus  usque  ad  Arcadii  et 
Honorii  principatura  perduxit.  lllud  tamen  scrupulum 
tibi  movere  possit,  cuv,  si  Aurelius  Victor  sub  Arcadio  et 
Honorio  vixerit,  idem  in  Caesarum  vitis  ultra  Julianum  non 
pergat:  verum  multa  etiam  in  causa  esse  potuerunt,  cur 
Aurelius  Victor  in  Juliano  operi  sue  modum  dederit.  Nam 
tortasse  reliquorum  iraperatorum  vitas  non  tam  pra^termi- 
sit,  quam  eas  ad  majorem  scribendi  diligentiara  reservavit, 
quod  de  se  scribit  Eutropius.  Ut  vere  dicam  quod  sentio, 
libellnm  '  de  Ca^saribus '  auctiorem  olim  fuisse  reor,  et 
Theodosii  vitam  amplexum.  Sed  paulo  post  cum  aliquis 
ejusdem  fere  aetatis  ex  hoc  libello,  et  aliis,  nempe  Suetonio, 
Eutropio,  Ammiano,  Epitomen,  vel  in  sui  ipsius,  vol  in 
aliorum  usum  texuisset,  ita  factum  esse  ut  libellus  '  de  Cae- 
saribus '  paulatim  neglectus  in  manus  hominum  venerit,  et 
multis  mendis  inquinatus  et  parte  sui  etiam  mutilus.  Hanc 
iniquam  sortem  per  abbreviatores  suos  multi  alii  experti 
sunt,  ut  Trogus  Pompeius  per  Justinum,  Livius  per  Flo- 
rum,  &c. 

Hasc  sunt,  Lector,  quae  tecum  communicata  volui.  yEquo 
animo  feram  te  aliter  scntire,  imo  et  omnino  parata  sura 
has  partes  desercrc,  ubi  primum  per  te  mihi  datum  fuerit 
tutiorem  sentcntiam  amplexari.  De  his  utique  ccrtius  pro- 
nuntiarc  potuissem  si  mihi  vir  illustris  et  admodum  reve- 
rcndus  Huetius  Abbas  Alnetanus  ea  mihi  communicate 
potuisset,  quai  jam  olim  super  auctoribus  nostris  accurate 
dis[)utaverat.  Sed  ea  fatali  quadam  sortc,  qua;  semper 
bcliis  rebus  invidct,  pcricrc.  Eorum  jactura  aequo  tibi  mi- 
hiquc  dolciida  est.  Vale. 


HARLESII    PR^FATIO. 


De  consilio  et  ratione  novae  hujus  cditionis  paucis  me 
cxpediam.  Pueros  atque  adolescentes,  postquam  tiroci- 
nium posuerunt,  in  notiliam  historiae  Romanae,  ut  alios 
auctores  veteres  lubentius  levant  meliusque  intelligant,  ma- 
ture adducendos  esse,  negabit  nemo.  Lectionem  autem 
libellorum,  qui  sub  nomine  JVurelii  Victoris  edi  solent, 
non  propter  elcgantiam  sermonis  venustatemque,  quam 
pueri  ne  possunt  quidem  sentire  atque  perspicere  ;  sed 
propter  facilitatem,  tum  propter  res,  quas  narrant,  et  prop- 
ter brevitatem,  quod  in  tabula  quadam  vicissitudines  iata- 
que  populi  Roniani  ab  ejus  origine  proponuntur,  illi  scopo 
quam  maxime  accommodatam  esse,  eosque  prius,  quam 
Cornelii  Nepotis  vitas,  licet  multo  elegantius  suaviusque 
scriptas,  in  scholis  tractandos  censeo.  At  enim,  quoniam 
quasdam  minus  plene  aut  accurate  recteque  enarrantur, 
opus  est  doctore,  qui  ea  quae  desunt  commode  supplere, 
et,  qua?  perperam  produntur,  caute  emendare  possit.  Ipsis 
autem  magistris,  quia  vel  multitudine  laborum  obruti,  vel 
aliis  causis  impediti,  vel  nondum  bene  imbuti  legitima  an- 
tiquitatis,  historian  veteris,  linguaeque  Latinas  scientia,  sine 
dispendio  temporis  non  statim  recordantur,  aut  ignorant 
quae  aut  quomodo  corrigenda  sint,  aut  unde  meliora  pleni- 
oraque  facile  petcrc  possint,  baud  ingratum  erit,  si  fontes, 
ex  quibus  in  tempore  baurire  possunt,  vel  apertos  vel  indi- 
catos  reperiunt.  Peritiores  tamen  doctores  aut  juvenes 
alacris  ingenii  rerumquc  antiquarum  cupidi,  quibus  sivc 
lectio  sivc  rcpctitio  borum  libellorum  utilis,  longior  autem 


8  HARLESII    PR/EFATIO. 

et  fere  nugax  renim  verborumque  expositio  molesta  esse 
videtur,  graviora  curant,  atque  de  lectionis  dubiae  aut  ob- 
scurioris  varietate  veritatequc  volunt  fieri  certiores  ;  amant 
autem  brevitatem.  Horum  omnium,  quamquam  annis,  in- 
genio,  literarum  copia  animique  viribus  admodum  diverso- 
rum,  desiderio  aut  utilitati  in  animadversiouibus  servire 
studui.  Non  desunt  quidem  exemplaria,  eaque  egregia,  et 
sive  ab  nomine  et  eruditione  editoris,  sive  a  doctrina,  sub- 
tilitate  '  ubertateque  notarum  commendabilia.  Enimvero, 
quaedam  sunt  rarioia  aut  cariora,  quam  ut  a  discipulis  aut 
etiara  a  doctoribus,  iis  praecipue,  quibus  curia  est  supellex, 
facile  possint  comparari ;  quaedam  e  manibus  puerorum 
juvenumque  potius  videntur  eripienda ;  in  aliis  sive  critica 
tantum,  sive  historica  unice  tractantur,  neglecta  multorum 
locorum,  non  editori  quidem,  at  aliis  multis  difficilium,  in- 
terpretatione.  Praestant  inter  haec,  quae  in  tabernis  hodie 
frequentius  reperiuntur  librariis,  ut  mihi  quidem  videtur, 
exempla  Arntzeuii  ac  Gruneri,  virorum  quondam  et  dili- 
gentiae  sedulitatisque  et  miiltarum  literarum  laude  cele- 
brium.  Editio,  a  priore  curata,  sic  est  inscripta  : — '  Sexti 
Aurelii  Victoris  Historia  Romana,  cum  notis  integris  Do- 
minici  Machanei,  Eliae  Vineti,  Andreae  Schotti,  Jani  Gru- 
teri,  nee  non  excerptis  Frid.  Sylburgii  et  Annae  Fabri  filiae. 
Curante  Joanne  Arntzenio,  JCto.  Amstel.  et  Traj.  Bat. 
1733-4.'  Docta,  nitida,  et  praestans  est  editio.  Multa  Arn- 
tzenius,  adjutus  codicibus  Franequerano,  Boenderraaker. 
duobus  Vossian.  s.  Leidensibus,  Dorvillianoque,  erudite 
explicuit;  sciteque  correxit,  e  libris  tarn  scriptis  quam 
editis,  menda  sive  librariorum  veterum  sive  typothe- 
tarum  superiorum  :  rcliqui  interprctcs,  quorum  congessit 
ille  notas,  praecipue  Schottus  i^Esculapius  Victoris,  multa 
prasclare  emendarunt  aut  explanarunt.  Enimvero  quot  ju- 
venes,  et  vero  magistri  tam  carum  excmplum  parare  sibi 
possunt !  Pueris,  qui  omnibus  notis  melius  carere  possunt, 
plane  inutilis  est  ilia  editio.  Tum  mole  laborant  animad- 
vcrsiones :  loca  auctorum,  e  quibus  mcliora  disci  debent, 
baud  raro,  more  superiorum  sacculorum,  ncgligcnter  nee 


FIARLi:Sn    PR/EFATIO.  9 

definite  indicantur :  Arntzenius  ipse  multa,  qua?  ex  anti- 
quitate  aut  historia  rectius  cxplanari  debucrunt,  sicco  pede 
transit;  contra  in  aliis,  sajpe  Icvioribns  aut  minutioribus 
rebus  loca  veterum  aut  sententias  judiciaque  aliorura  nimis 
cuniulat,  et  praeter  rem  est  copiosus. 

Grunerianae  cditionis  haec  est  inscriptio : — *  Sexti  Aurelii 
Victoris  Historia  Romana  ex  recensione  et  cum  animadver- 
sionibus  criticis  atque  historicis  Jo.  Frid. Gruneri.  Coburgi, 
a.  1757-8.'  Grunerus  omnibus,  quae  adhibuerat  dcderatque 
Arntzenius,  subsidiis,  praeter  ea  lectionibus  duorum  codicum 
Guclferbytanorum  suiquc  ipsius,  (quos  in  praefatione  sua 
dcscribit  laudatque,)  intelligenter  usus,  permultis  locis  rae- 
liorem  medelam  aut  ex  historia  antiqua  clariorem  lucem 
attulit :  errores  Victoris  investigavit  diligentius,  atque  cor- 
rexit  scitius  uberiusque  quam  Arntzenius  aliique  interpre- 
tes  fecerant:  at  profectioribus  et  eruditis  potius,  quam  juve- 
nibus,  nee  accurata  rerum  verborumque  cognitione  tinctis, 
opem  tulit.  Ipse  in  pra?fatione  ita  de  sua  opera  disserit: 
*  Historiam  ipsam  observationibus  varii  generis  illustrare 
studui.  Quam  quidera  diligentiam  eo  magis  necessariam, 
lectoribusque  gratam  fore  ratus  sum,  quod  hos  scriptores, 
quos  eloquentiae  non  adeo  magnam  laudem  merere  negari 
nequit,  non  tarn  Latinitatis  causa,  quam  propter  res  quas 
narrant,  legi  memineram.  Itaque  id  agendum  mihi  inprimis 
putavi,  ut  minus  diligenter  ab  iis  narrata  emendare,  obscu- 
rius  autem  relata  declarare  animadversionibus  meis  stude- 
rem.'  Critice  tantum  atque  historice  tractavit  auctorem. 
Neque  tamen  aliis  reliquit  pauca,  quae  melius  corrigenda 
aut  rectius  explananda  viderentur.  Equidem,  qui  neque 
commentarium  uberrimum  conficere,  neque  novam  dare  re- 
censionem  voluissem,  ea  tantum,  quae  magistris  juvenibus- 
que  videantur  scitu  utilia  et  ad  interpretandum  intelligen- 
dumque  Victorem  necessaria,  annotaturus,  atque  editionem 
admodum  parabilem  paraturus,  ita  in  hoc  opere  versatus 
sum,  ut  contextum  a  Gruncro,  Arntzenium  ut  plurimum 
secuto,  constitutum  correctumque,  ab  operis  repctendum 


10  HARLESII    PR/EFATIO. 

curarem,  paucissimis  factis  mutationibus;  dein  ex  animad- 
versionibus  Gruneri,  Arntzenii,  reliquoiumqiie  interpretum 
ea  vel  integra  transferrem,  quod  quidem  rarius  factum  est, 
in  banc  editionem  ;  vel  crebrius,  at  summa  usus  brevitate 
excerperem,  quae  nsui  et  scopo  viderentur  apta  et  ad  intel- 
ligentiam  expositionemque  faciliorem  efficacia.  Criticeu 
rarius,  quam  solet,  attigi,nisi  ubi  obscuritas  aut  sensus  loci 
et  verborum  illam  artem  onmino  poposcerat.  Hinc  lecti- 
onis  varietatem  eamque  potiorera  locis  tantum  diibiis  indi- 
cavi.  Quod  tamen  post  Arntzenii,  Gruneri,  Klotzii  in 
Miscellaneis  Criticis,  aliorumque  operam  ac  medelam  hand 
pauca  loca  corrupta,  luxata,  necdum  sanata  adhuc  super- 
sunt,  qua?  manum  postulent  medicam ;  de  iis,  quoraodo 
tutius  faciliusve  curari  lorsitan  possent,  in  notis  meam 
paucis  dixi  sententiam.  Loca,  ex  quibus  magister  potissi- 
mum  lucem  queat  accipere  aut  scientiam  amplificare  histo- 
ricam,  et  omnem  facti  a  Victore  brevissime  expositi  histo- 
rian! quasi  haurire,  diligenter  seduloque  excitavi :  brevita- 
tis  tamen,  quam  hujuseditionis  redemtor  mihi  commendare 
nunquara  destitit,  studiosus  verba  ipsa  apponere  nolui. 
Acuet  nimirum  magister  diligentiam  studiumque  discipulo- 
rum  et  animi  intentionem,  quando,  explicito  libri  cujusdam 
capite,  historiam  ipsam,  ducibus  auctoribus  memoratis, 
paulo  uberius,  ita  tamen,  ut  teneat  modum,  enarrat,  et 
postea  discipulos  eandem  chartai  mandare  jubet.  Insuper 
baud  pauca  alia  ad  intelligenda  explicandaque  auctoris 
verba  me  attulisse  reor.  Ad  cos  tamen  libros,  qui  in  urbe 
quadam  baud  ignobili  facilius  possent  reperiri,  ut  plurimum 
provocavi.  Alioquin,  si,  nescio  quam,  literarum  librorum- 
que  copiam  ostcntare,  aut  singularis  diligentia?  aliarumque 
virtutum  laudem,  sive  potius  speciem  umbramquc  unice 
venari,  aut  commentarium,  qui  novus  quasi  videretur,  ube- 
riorcm  conficere  et  jactitare  voluisscm  ;  Ibrsan  multo  plures 
auctores  scriptaquc  plura  laudare,  et,  baud  solicitus  num 
magistri  et  juvcnes  ilia  videre  ct  compararc  ])Osscnt,  et  ad 
incliorem  atquc  ampliorem   scientiam   atquc  eruditioncm 


HARLESII    PR/LFATIO.  U 

ilia    confeircnt   aliquid,    nccnc,    corum    nomiiiibus    alie- 
nisque   facultatibns   atque   ornanicntis,    tanquam,    ut    est 
in    fabula,   pavonis   pcnuis,    .superbire    potuissem :    at  id 
noliii ;    nee    lectoribus   nieis   utile    fore  duxi.      Intcrdum 
quidem   lubcntissime  essem  diutius  in   expositione  loco- 
rum  quornndam  commoratus,  aut  historiam  latius  expla- 
nassem   aut   alioriim    excitassem   sententiam ;    e.  g.  quae 
ad  cap.  25.  Epitomes  illustrandum  Christ.  Gottl.  Schwarz. 
professor  quondam  Altdorfinus,  in  Diss.  *  de  JNIaximino  ira- 
per.  ad  illustrand.  fragmentum  veteris  inscriptionis  Q^ringae 
nuper  repertum,'  Altdorf.  1741.  docte  scripserat,   ct  sic 
sa?piiis.     At  vcriliis  ne  fierem  justo  copiosior  et  emtores 
deterrerem,  nolui  ea  studiose  anxieque  conquirere  ct  fusius 
exponere.  Ex  indice  denique  copiosissimo,  quern  Grunerus 
adjecerat  sua?  editioni,  ea  vocabula,  qua?  homines  aut  res 
memorabiliores  dcsignant,  aut  quibus  addiderat  ille  expli- 
cationem,  ne  liber  mole  cresceret,  sibique  ipse,  aut  redem- 
tori  ea  noceret,  tantummodo  servavi.     Quicquid  est,  si  hac 
editione  plures  me  excitasse  cognovero  ad  amorcm  et  horuni 
libellorum,  et  vero  omnis  historiae  antiquae,  quae  in  scholis 
multo  magis  necessaria  scitu  atque  diligentius  interpretanda 
est,  quam  quibusdam  antiquas  sapientiae  ignaris   ideoque 
ineptis  osoribus  videtur,  et  cujus  plena  raaturaque  cognitio 
raulto  plus  valet  ad  futurara  et  communem  utilitatem,  ad 
nominis  laudera  et  ad  literarum  honorem,  quam  frivoli  et 
lepidi  illepidique  isti  libelli,qui  hodie  sunt  innumeri,  atque 
corrumpunt  multorum  adolescentiura  animum  ingeniumque, 
satis  amplum  laboris  fructum  me  percepisse  existimabo. 
Quod  Grunerus  in  prasfatione  sua  de  horum  libellorum  auc- 
toribus,  quos  omnino  plures  ac  diversos  fuisse  quilibet  ex 
orationis  et  narrationis  forma,  ratione  ac  diversitatc  cognos- 
cet,  intelligenter  breviterque   post  alios  disseruit,  magnam 
illius  partem  in  hac  editione  repetere  volui  ;  id  lectoribus, 
praecipue  junioribus,  iisve,qui  Gruneriano  carent  exemplo, 
baud   ingratum   fore  arbitralus.     Scr.  d.   XX.  Septembr. 
cioiaccLXXXvii. 


PR^FATIOMS  GRUNERTAN^ 
PARTICULA. 


Li  BEL  LOS,  quos  sub  nomine  Aurelii  Victoris  conjunctim 
hoc  voluraine  editos  vides,  benevole  Lector,  non  unum  om- 
nes  auctorem  habere,  dndum  jam  observarunt  viri  docti : 
idque  ipsum  ex  styli  diversitate  ita  manifestum  esse  puto, 
ut  in  dubiura  vocari  plane  nequeat.  Sed,  singuli  a  quibus 
scripti  sint,  si  quasras,  non  aequo  certam  rem  esse  depre- 
hendes.  Quam  infirmis  rationibus  nitantur,  qui  libellum 
*  de  Origine  Gentis  Romanae'  ad  Asconiura  Pedianum  re- 
ferunt,  nolo  jam  pluribus  disputare;  cum  post  alios  id  ab 
Arntzenio  factum  sit.  Sed  inscriptionem  libelli  non  ab  ipso 
auctore  profectam,  potius  a  recentiore  manu  additam  esse, 
non  temere  affirmavit  Jo.  Alb.  Fabricius,  Bibl.  Lat.  Vol. 
I.  p.  57J.  Inventor  ejus,  quicunque  fuerit,  videtur  praster 
opusculum  illud  libros  '  de  Viris  Illustribus,'  et  *  de  Caesa- 
ribus'  uno  volumine  habuisse,  illique  volumini  titulum  ac- 
commodasse.  Inde  igitur  de  ipsius  libelli  auctore  nihil 
suspicari  licet. 

Sequitur  liber  '  de  Viris  Illustribus,'  quern  olim  Plinio 
nonnulli,  alii  Cornelio  Nepoti,  alii  Suetonio  Tranquillo 
tribuerunt.  Hodie  minus  ambigi  solere,  scribit  Fabricius 
1.  c.  Aurelium  Victorcm  genuinum  ejus  auctorem  esse  ; 
camque  opinioncm  nili  auctoritate  veterum  codicum,  in 
quibus  libellus  iste  dicatur  pars  prior  historiae  abbreviatae 
Victoris.  Sed  Arntzenius  codices  Mss.  omncs  Plinium 
auctorem  nominarc  testatur;  atquc  ita  septcm,  quibus  ipse 
usus  sit,  sine  ulla  varictate :  qui  aliud  affirmavcrint,  cos 
nimis  secure  Schottum  sccutos  esse.    Quodsi  etiam  dc- 


PRiEFATlONIS    GRUNERIANyE    PARTICULA.  13 

mus,  Victorem  aliqucm  librum  istum  composuissc;  illud 
tamcn  tenendum  vidctur,  quod  Arntzenius  nionuit,  non 
esse  cjusdem  scriptoris  libros  '  de  Viris  lllustribus,'  et  *  dc 
Caesaribus.' 

Hujus  quidem  *  de  Caesaribus'  libri  auctorem  Sextuin 
Aurelium  Victorem  esse,  minus  dubium  videtur.  Is  vero 
Victor  ipse  *  rure  se  ortum,  tcnuique  indocto  patre,'  tes- 
tatur  cap.  xx.  §  5.  iEtatem  suam  indicat  cap.  xvi.  § 
12.  scribens,  *  Asia?  Ephesus,  ac  Bithyniae  Nicomedia 
constratae  terras  motu,  seque  ac  nostra  aetate  Nicomedia 
Cereali  consule :'  quern  Neratium  Cerealem  a.  ccclvhi. 
consulem  fuisse  aliunde  constat.  Sed  idem  Victor  cap. 
xxviii.  §  2.  ubi  ludorum  saecularium  sub  Philippo  Au- 
gusto  mentionem  fecerat,  haec  addit :  '  nostra  quoque  aetata 
post  mille,  centcsimus,  consule  Philippo,  exccssit,  nuUis, 
uti  solet,  solennibus  frequentatus :  adco  in  dies  cura  mi- 
nima Romanae  urbis.'  Consulatus  autem  FI.  Philippi  in- 
cidit  in  annum  Christi  cccxlviii.  Porro  cap.  XL.  §  14. 
haec  legimus :  '  At  memoria  mea  Constantinum,  quan- 
quam  ceteris  promtura  virtutibus,  ad  usque  astra  votis  om- 
nium subvexere  ;'  (nimirum  eruditio,  elegantia,  comitas; 
quas  virtutes  principibus  necessarias  esse  ante  dixerat ;)  et 
cap.  XLi.  §  10.  *  ea  tempestate  Imperatori  nostro  Constan- 
tio  insigne  Cassaris  datum  :'  unde,  sub  Constantio  scripsisse 
eum,  intelligitur.  Annus  etiam,  quo  scripserit,  colligi  posse 
ex  iis  videtur,  quae  cap.  xlii.  §  20.  reperiuntur  :  *  At  Julius 
Constantius  annos  tres  atque  viginti  Augustum  imperiura 
regens,  dum  externis  motibus,  mode  civilibus  exercetur, 
aegre  ab  armis  abest.'  Ejus  autem  Imperatoris  annus 
vicesimus  tertius  est  annus  Christi  ccclix.  Andreas 
Schottus  in  Praefatione  ad  eum  Victoris  libellum,  Gerardus 
Joannes  Vossius  deHistoricis  Latinis  lib.  ii.  cap. 8.  Mar- 
tinus  Hankius  de  Romanarum  Rcrum  Scriptoribns  i.  29. 
Sam.  Basnagius,  Annal.  Polit.  Eccles.  ad  ann.  3G1.  n.  ii. 
p.  802.  Ludov.  Ant.  Muratorius  in  Ilistor.  Italiae  torn.  ii. 
p.  449.  vers.  Germ,  et  Fr.  Liudenbrogius  in  Observatt.  in 
Ammianum  Marccllinuni,  historici  ejus  verba  dc  hoc  nos- 


14  PRiEFATIONIS   GRUNERFAI^^    PARTICULA. 

tro  Victore  intelligcnda  volunt  lib.  xxi.  cap.  18.  *  Im- 
perator'  (non  Constantius,  uti  exponit  Vossius  1.  c.  sed 
Jiilianus)  '  revertitur  N^essum,  copiosum  oppidum,  quo 
inde  expedite  cimcta  disponeret  suis  utilitatibus  profutura. 
Ubi  Victorem  apud  Sirmium  visum,  scriptorem  histori- 
cum,  exindeque  venire  prseceptura,  Pannonias  secundae 
consularem  prasfecit,  et  honoravit  aenea  statua  virum  so- 
brietatis  gratia  multilaudum,  multo  post  Urbi  praefectum.' 
Quam  quidem  sententiam  valde  probabilem  esse  puto. 
Inscriptio  autem  vetus,  quam  Lindenbrogius  1.  c.  attulit, 
et  quae  apud  Gruterum  quoque  p.  cclxxxvi.  n.  5,  legitur, 
ad  hunc  Victorem  non  magis  pertinere  videtur,  quam  ad 
auctorem  Epitomes  de  Caesaribus,  ad  qnem  Vossius  1.  c. 
p.  221.  spectare  suspicatus  est.  Cliristianum  non  fuisse 
Victorem  nostrum,  Schotto  libenter  assentior.  Nam,  ut 
alia  jam  omittam,  profanum  animum  produnt,  quae  cap. 
XXXIX.  §45.  scripsit :  *  Veterrimae  religiones  castissime 
curatae.'  Sed  hominem  Christianis  non  plane  inimicura 
fuisse,  ex  cap.  xli.  §  5.  colligo :  *  Licinio  ne  insontium 
quidem  ac  nobilium  philosophorum  servili  more  cruciatus 
adhibiti  modum  fecere:'  ubi  per  insontes  ac  nobiles  philo- 
sophos  Christianos  intclligit.  Igitur  in  earn  sententiam 
deducor,  ut  Victorem  eorum  ex  numero  fuisse  credam,  qui 
Platonicorum  juniorura  philosophandi  ratione  magistra  re- 
ligionem  Christianam  et  Deorum  cultum  inter  se  conciliare 
conabantur;  ut  Christianam  religionem  in  universuni  non 
spernerent  quidem,  tamen  Deorum  cultum,  si  is  philoso- 
phias  praeceptis,  non  plebis  opinionibus,  definiretur,  illi  an- 
teferrent.  De  monstrosa  corum  hominum  religione  multa 
jam  afferre  nihil  attinet :  plura  legcre  qui  cupit,  JVJoshe- 
mii  Comnientationcm  cvolvat  de  turbata  per  rccentiores 
Platonicos  ecclesia,  §  xxx.  sqq.  Dissertt.  ad  Historiam 
Ecclcs.  Pertin.  vol.  i.  p.  1G2.  sqq. 

Libcllus,qui  post  Victoris'de  Caesaribus'  opusculum  hoc 
voluminc  posilus  est,  in  codicibus  manuscriptis,  qui  in 
bibliothcca  Guelferb.  servantur,  banc  inscriptioncni  habct : 
'  lncii)it  libcUus  de  Vita  et  Moribus  Iniperatorum  breviatus 


PRyEPATIONIS    GRUNERIANyE    PARTICULA.  15 

ex  libris  Scxti  Aurclii  Victoris  a  Caesarc  Augusto  usque 
ad  Thcodosiuu).'  Qucm  supra  jam  laudavimus,  Fabricius, 
Bihliolh.  Lat.  vol.  i.  p.  574.  libri  tituluui  huuc  refert: 
'  De  Vita  et  Moribus  Imperatoruni  Ronianoruni  Epitome 
ex  libris  Sexti  Aurclii  Victoris  a  Caesarc  Aujjusto  usque 
ad  excessum  Tlicodosii  Imp.'  Alii  ita  pcrhibcnt :  *  De 
Vita  et  Moribus  Imperatoruni  Romanorum  excerpta  ex  li- 
bris Sexti  Aurelii  Victoris  a  Cassare  Augusto  usque  ad 
Theodosium  Imperatorem.'  In  his  vero  nulla  plane  auc- 
toris  mentio :  ut  recle  omnino  Arntzenius  affirmasse  vide- 
atur,  verum  hujus  libelli  auclorem  hodie  ignorari.  Sed 
neque  inscriptionem,  quam  supra  attuli,  ab  auctore  libelli 
esse  censeo ;  quod  libellus  is  non  ex  solo  Aurelio  Victore 
*deCaesaribus'  excerpta  continet,  sed  rnulta  etiam  ex  scrip- 
toribus  aliis  desumta,  immo  quaedam  contraria  iis,  quai 
apud  Aurelium  Victorem  leguntur.  De  a^tate  auctoris 
nolo  temere  decernere.  Is  tamcn  Theodosium  Augustum 
vidisse,  cap.  xlvin.  §  8.  non  obscure  significare  vide- 
tur,  &c. 


VIRORUM   ERUDITORUM  JUDICIA 
DE  SEXTO  AURELIO  VICTORE. 


JOANNES   METELLUS   SEQUANUS 
STEPHANO  PYCHIO  S.  D. 

AccEPi  a  clarissimo  viro  Cornelio  Vaeto  Gandavo  anti- 
quissimum  scriptum  codicem.  Continet  Illustriura  Viro- 
rum  Vitas,  quas  Plinii  titulo  circumferuntur,  et  Victoris 
Aurelii  Historias  abbreviatae,  inquit,  ab  Augusto  Octa- 
viano,  (id  est,  a  fine  T.  Livii  usque  ad  consulatum  deci- 
mum  Constantii  Augusti  et  .Tuliani  tertium  ;)  de  Cassaribus 
libellum.  lUe  Plinii,  nullius  ascriptum  nomen  habet: 
unde  et  in  suspicionem  venio,  cum  de  eo  quidam  dubitent, 
(non  desunt  enim,  qui  eura  Suetonio  tribuant,)  ut  Asconii 
Pediani  esse  censeam,  non  Cornelii,  ut  alii  volunt,  Nepo- 
tis.  Est  editio  tertia  parte  completior.  Initium  facit  ab 
origine  urbis  Romanae,  et  finis  sic  habet :  *  Expliciunt  no- 
mina  Principum  Romanorum.'  Quamobrem  banc  inscrip- 
tioncm  indidit:  '  Q.  Asconi  Pediani  Patavini  de  Ori- 
gine Principibusque  Gentis  Liber.'  Dicitur  in  ejus  ano- 
nyrao  titulo  collectus  et  digestus,  a  quo  vero,  non  scri- 
bitur;  'nimirum  ex  Verrio  Flacco,  Veratio,  Fabio  Pictorc, 
Licinio,  Varrone,  Caesare,  Tuberone,  et  omni  priscorum 
historia.'  '  Proinde,'  inquit,  '  ut  quisque  neotcricorum  as- 
severavit,  hoc  est  Livius  ct  Victor  ACcr.'  Victorcm  addit, 
non  propter  hunc  librum ;  sed  propter  Aurelium  Victorem, 
de  quo  diximus,  qui  hujus  historiam,  qu;u  dcsinit  in  An- 
tonio ct  Cleopatra,  continuavit  inde  in  Juliani  consulatum 
tcrlium.     Hi  auctorcs  laudantur  hoc  libro  omncs,  praeter 


DE    SEXTO    AUREF^IO    VICToRE,  17 

Varronem,  Flaccum,  Veratiumqnc,  ncc  non  Victorem 
Afrum.  At  ultra  illos,  otiam  noniinatim  afleruntur,  En- 
niiis,  Cassiu.s,  Pontificalium  libri,  Alexander  Ephesius  de 
bello  Marsico,  Lutatiiis,  Vulcatius,  Acilius  Piso,  Sempro- 
niiis,  Domitius,  Octavius,  ncc  non  Cato  de  orij^ine  generis 
humani,  Aulus  Postumius  de  adventu  ^Encas,  Aulidii  epi- 
tome, Vennonius,  Annius,  Sextus  Gellius  in  origine  gentis 
Romana;.  Qui  libri  non  extant.  Ex  his  quos  habcmus, 
adducuntur,  Virgilius  snepcnumero,  Sallustius,  Plautus, 
Homerus,  ac  Livius.  Nullus  autem  horum  omnium  (ni 
fallor)  post  Asconiura  vixit.  Atque  haec  tantum  priore 
libri  parte,  hoc  est,  ea,  quae  originera  urbis  Romae,  sive 
auctores  et  principes,  Romani  generis  conditores,  qui  ante 
constitutam  remp.  lucre,  describit.  Nam  ea  parte  libri, 
qua3  edita  est,  quae  habet  principes  generis  Romani  qui 
post  remp.  fundatam  extiterunt,  nullius  omnino  liber,  ne- 
que  in  Victoiis  epitoma  refertur.  Cur  vero  credam,  hunc 
*  de  Viris  Illustribus '  librum  esse  Ascouii,  moveor,  quod 
paulo  post  ejus  initium  sic  scribit:  *  Quare  autem  addidit 
tutus '  (de  Virgilio  nimirum  loquitur)  *  suo  loco  plenis- 
sime  adnotavimus  in  commentatione,  quam  occoepimus 
scribere,  cognita  ex  eo  libro  qui  inscriptus  est,  de  Origine 
Patavina.'  Erat  enim  Patavinus  Asconius,  ita  ut  conjec- 
tura  sit  eum  potius,  quam  alium  suae  gentis  originem  scrip- 
sisse,  quo  earn  illustraret,  et  suis  gratum  faceret.  At  vero 
quae  *  de  Origine  Urbis,'  sic  quoque  commentationem  edi- 
disse ;  quod  et  antiquitatis  perscrutandae  non  solum  esset 
studiosissimus,  verumetiam  scientissimus.  Id  quod  ex 
ejus  in  Ciceronem  fragmcntis  luce  clarius  est.  Quae  si 
quis  cum  hoc  libro  conferet,  equidem  agnoscet  par  in  ea 
emendanda  studium,  et  similis  quaedam  scribendi  illi  et 
huic  consuetudo,  sive  dictionem  spectes,  sive  quid  excu- 
tiendi  rationem,  inest  et  clucet.  Eadem  et  inscriptio, 
'  Commentationes'  enim,  appellat  suas  in  Ciceronem  ex- 
plicationes.  Efficitur  praeterea  ut  Asconium  hujus  *de  Vi- 
ris Illustribus'  libri  auctorem  esse  putem,  quod  Livium  in 
eo   aequalem  scribit.     '  Sed  horum,'  inquit,  '  opinionibus 

Delph.  et  Var.  Clat.  Aurel.  Vict,  B 


18  JUDICIA 

omnium  diversis  repugnat   nostrae   memoriae  proclamans 
historia  Liviana,  quae  testatur,  quod  auspicato  Romulus 
ex  suo  nomine  Romam  vocavit.'    Et  pro  Cornelio:  'Sunt/ 
inquit,  *  tamen  qui  eundem  ilium  duorum  numerura,  quern 
Cicero,  ponant.     Inter  quos  Tuditanus  et  Pomponius  At- 
ticus,  Liviusque  noster.'    Tum  etiam  quod  in  hoc  '  de  Ori- 
gine,  Principibusque  Rom.'  libello,  quemadmodum  et  illis, 
quae  supersunt,  in  Ciceronem  fragmentis  frequenter  admo- 
dum  Virgilii  testimoniis  utitur  cum  quid  astruit,  et  utro- 
bique  nonnunquam  nostrum  appellat.     Fuit  enim  Asconius 
adeo  Virgilii  studiosus,  ut  librum  contra  Virgilii  obtrecta- 
tores,  quemadmodum  in  vita  ejusdem  Virgilii  Tit.  Clau- 
dius Donatus  affert,  ediderit.     Nam  Octavium  Avitum  et 
Poetiliura  Faustinum  furta  Virgilii,  unde  videlicet  quaeque 
carmina  snrriperentur,  notasse,  Servius  refert.     Ascouium 
itaque  Neronis  tempore  vixisse  Eusebius  ait ;  eique  Fa- 
bius  Latinge  linguae  cultum  et  auctoritatem  attribuit.     Pli- 
nius  vero  inter  auctores  suos  eum  enumerat.     ^tatem  ad 
annum  octogesimum   quintum  perduxit,  adeo  ut  Virgilio 
notus  esse  potuerit  et  Livio.     Quae  cum  ita  sint,  his  fere 
conjecturis  quinque,  quas  summatim  repeto,  adducor,  ut 
auctorem  hujuslibri'de  Viris  Illustribus'et  'OrigineUrbis' 
Asconium  faciam.     Primo  quia  sub  initium  capitis  i.  auc- 
tor  libri  scribit  in  haec  verba :   *  Quare  autem  addidit  tu- 
tus' (de  Virgilio  loquitur)  *  suo  loco  plenissime  adnotavi- 
mus  in  commentatione,  quam  occoepimus  scribere,  cognita 
ex  eo  libro  qui  inscriptus  est,  de  Origine  Patavina.'     Ita 
cum  eum  librum  '  de  Origine  Patavina'  scripserit,  potuit, 
et  dum  eum  scriberet,  una  scribere  *de  Origine  Gentis  Ro- 
manae'  quod  sit  prope  ejusdem  argument!.     Saltem  affinis 
propter  yEneam,  a  quo  urbs  initium  duxit  suum,  vel  non 
dissimilis  quidem.     De  Patavina  vero  origine  Asconium 
potius,  quam  alium  qucmvis,  scripsisse  ideo  fit  verisimile, 
quia  Patavinus  esset,  quo  suae  gentis  historiam  illustrans, 
gratum  iis  faceret.    At  si  Asconius  ejus  '  de  Origine  Pata- 
vina' libri  est  auctor,  necessarium  est  fateri  ex  his  proxi- 
mis  superioribus  verbis  eum  hujus  auctorem  esse  libri. 


DE    SEXTO    AUREMO    VICTORE.  19 

Secundo  probatur  a  pari  in  j^cneie  eodem  scribcndi  dili- 
jjentia.  Asconio  enim  consuctum  tuit  antiquitatis  histo- 
riam  perscrutari  potissimum,  uti  ex  ejus  in  Ciceronem 
fragmcntis  constat.  In  aliis  ejus  libris  generalis  argu- 
nienti  particulares  cominentationes  historicas  discutiendi 
tractandique  pcrsimili  cum  libro  nostro  consuetudine  ac 
diligentia :  neque  leviter,  sed  expensis  variis  auctorum  de 
lis,  ut  his  sententiis.  Cujus  antiquitatis  tuit  omnium  sui 
temporis  et  doctissimus  et  diligentissimus :  ita  ut  loca  ob- 
scura  propter  ignorantiam  antiquitatis  abstrusa  difficillima 
explicaret.  Id  enim  ipsius  est  praecipuum,  nempe  summa 
diligentia  ex  variis  auctoribus  reconditas  historias  eruere 
inteliigendo  Ciceroni,  quod  ex  parte  in  Virgilio  fecisse,  ut 
in  Cicerone  ex  hoc  superiore  loco,  quo  clara  faceret  duo 
Latinoe  linguai  lumina,  credendum  ;  indicatis  in  iis  illis 
historiis,  quae  incognitse  illos  aliquibus  locis  redderent  non 
intellectos,  inio  impeditos  tot  etiam,  ut  historiae  Veritas 
elucesceret.  Atque  uti  his  '  commentationem'  suam  illam 
ille  nominat,  et  ilia  quoque  in  Ciceronem  sua  commenta- 
ria,  ipse  *  commentationes'  (sic  enim  in  vetustis  libris  le- 
gitur)  vocat.  Tertio  non  solum  antiquitatem  in  specie 
enodandi  studium  et  consuetudo,  Asconium  hujus  aucto- 
rem  esse  libri  verisimiliter  probat ;  sed  etiam  par  ejus 
scribendi  cum  hoc  libro  stylus,  si  quis  diligenter  attende- 
rit.  Quanquam  necesse  est  dissimilitudinem  esse  quan- 
dam  in  nonnullis  propter  generis  scribendi  diversitatem. 
Nam  in  fragmentis  in  Ciceronem  etiam  grammaticum  agere 
cogitur:  hie  vero  historicum  prsecipue,  quia  vitas  breviter 
ex  professo  describit,  non  autem  aliquem  auctorem,  puta 
poetam  vel  oratorem  exponit.  Sed  tamen  animadverti  hoc 
libro  clausulas  eum  non  recte  incipere  ab  his  particulis, 

*  at  vero/  •  igitur,'  id  quod  in  fragmentis  illis  non  obser- 
vavi  fieri,  nisi  illud  tribuatur  historias  diverso  generi.  At 
certe  uti  brevis  illic  est,  et  nihil  in  illis  fragmentis,  in  di- 
cendo  redundat;  ita  hie  quoque  et  quasdam  verba,  quae 
Ciceronianis   forte  non   placcrcnt,   ut   hie    usurpat  veluti 

*  ncotericus,'&c.  atque  quosdam  loquendi  modos,  qui  deli- 


20  JUDICIA 

catis  auribus  duri  videri  possint.  Quarto,  verisimile  fit  As- 
conium  libri  auctorera  esse,  quia  hoc  libro  nullus  citatur 
auctor  posterior  aetate  Asconii ;  sed  omnes  ab  eo  citati, 
vel  ejus  astatem  praecesserunt,  vel  ei  certe  contemporanei 
fuerunt.  Eum  praecesserunt,  quos  supra  enumeravimus ; 
ei  vero  aequalis  fuit  Livius,  et  ejus  quoque  civis  nimirum 
Patavinus  :  forte  etiam  Virgilium  videre  potuit.  Atqui  de 
Livio  constant.  Nam  hoc  libro,  capite  de  Roma  condita : 
*  Sed  horura,'  inquit,  *  opiuionibus  omnium  diversis  repug- 
nat  nostras  memoriae  proclamans  historia  Liviana,  quae  tes- 
tatur,*  &c.  At  idem  in  Ciceronis  fragmentis  Livium  appel- 
lat  nostrum,  uti  hie.  Unde  merito  conjicere  liceat  Asco- 
niura  et  hie  esse,  qui  suum  et  hie  Livium  vel  memoria  sua 
historiam  conscripsisse.  Porro  eo  tempore  et  Livium  et 
Virgilium  vixisse,  quo  tloruit  Asconius,  docere  poterunt 
Fabius  et  Eusebius,  qui  Asconii  mentionem  faciunt.  Cum 
igitur  Livio  is  quamfamiliarissimus  fuerit,  idque  hoc  libro 
ostendat  supra  scriptis  verbis,  credi  par  est  eum  hujus  libri 
et  alterius  *  de  Origine  Patavina'  auctorem  existere.  Et 
quod  ad  Virgilium  attinet,  et  hoc  libro,  et  in  Cicerone  Nos- 
trum etiam  appellat :  videlicet  cap.  de  Hercule  Recarano : 
'  Quam  opinionem,'  inquit,  '  sequi  metuit  noster  Maro  :'  et 
capite  de  Saturno :  *  Usque  eo,'  inquit,  *  ut  etiam,  cum 
aliis  Diis  sacriticium,  dato  thure  in  altaria  Jovis,  prior  no- 
minetur,  cognomento  quoque  addito  Pater,  secundum  quod 
Noster  sic  intulit: 

'  Hanc  Janus  pater,  banc  Saturnus  condidit  arcem." 
Quinto,  auctorum  quos  hie  liber  citat,  in  testimonium  rei 
quam  probare  velit,  quosdam  Asconius  etiam  laudat  ia 
fragmentis  in  Ciceronem  faciendae  fidei,  maxime  Livium, 
quern  Nostrum  appcllut ;  et  Virgilium,  quern  saepissime 
citat,  ac  Nostrum  quoque  vocat :  ergo  haec  ejus  utrumque, 
sic  et  hoc  loco,  et  fragmentis  compellandi  tanquam  famili- 
ares  et  aniicos  non  infrequens  consuetudo,  propemodum 
evincut  ipsum  auctorem  hujus  libri  credi  debere.  Citat  et 
Sallustium,  Plautumque,  ut  libet,  Nostri  tamen  omisso  pro- 
Qomine,  adeo  ut  eo  pronomioe  sibi  Livium  ac  Virgilium 


DR    SEXTO    AURELIO    VICTORE.  21 

familiares  amicitia  cum  iis  contracta,  et  contemporaneos 
fuisse  satis  indicet:  non  antem  Nostros  eos  dixcrit  ratione 
communionis  studiorum,  vel  alias  amoris  quo  eos  non  vises 
complecteretur. 


ANDREAS    SCIIOTTUS 

DE  AUCTORIBUS  ANTIQUIS  VIRORUM   ILLUSTRIUM. 

LiBET  illustres  aliquot  de  viris  domi  militiaeque  illustri- 
bus  scriptores,  quos  Victor  imitandos  proposuit,  recensere ; 
eos  potissiinum  quorum  libri  intercidcrunt.  De  Plutarcho 
igitur,  qui  Grascos  et  Latinos  Impeiatores  comparavit,  non 
necesse  habeo  dicere,  quod  ipsius  libros  vere  philosophi- 
cos  in  bibliothccis  dcsiderari  nefas  putem.  Julium  Higi- 
num  de  claris  viris,  seu  de  vita  rebusquc  illustriura  virorum 
laudat  Agellius  lib.  i.  cap.  14.  Noct.  et  Asconius  in  Piso- 
nianam,  qui  Lucium  appellat,  coramutata  fortasse  J  litera 
in  L,  librariorum  audacia  ;  nisi  forte  L.  Julium  Higinum 
dictum  videri  placet.  Suetonius  C.  Julium  Higinum  in  il- 
lustribus  grammaticis  nominat;  ejusdem  exemplorum  li- 
bros, forte  eosdem,  idem  citat  Agellius  lib.  x.  cap.  18.  Al- 
phasus  Avitus  excellentium  virorum  libros  reliquit  lambico 
dimetro,  ut  ex  fragmentis  qua3  a  Prisciano  viii.  xii,  et 
xviii.  libris  Gramm.  afferuntur,  apparet :  de  quo  sequalis 
ejus  Terentianus  Maurus : 

Ut  pridem  Avitus  Alphius 
Conscripsit  Excellentium. 

T.  quoque  Pomponium  Atticum  de  viris  illustribus  car- 
mine scripsisse,  in  ejus  vita  auctor  est  Nepos,  et  Plinius 
Nat.  Hist.  lib.  xxxv.  cap.  2.  atque  vorsibus  non  amplius 
quaternis  quinisque  sub  singulorum  imaginibus,  facta  et 
magistratus  eorum  descripsisse.  Plinii  junioris  ctqualis 
Titinius  Capito  exitus  illustrium  virorum  tradidit,  in  iis 
quorundam  sibi  carissimorum:   auctor  Plinius  lib.   viii. 


22  JUDICIA 

epist.  12.  D.  quoque  Hieronymus  in  Catalogo  eorum  qui 
de  scripturis  Sanctis  raemoriag  aliquid  prodiderunt,  ad  Dex- 
trum  praetorio  praefectum  aliquot  enumerat ;  quorum  no- 
mina  tantum,  eaque  vix  integra,  ad  nostram  usque  aetatem 
pervenerunt :  '  Fecerunt/  inquit,  '  hoc  idem  apud  Graicos 
Hermippus   Peripateticus,   Antigonus  Caiistius,    Satyrus 
doctus  vir,  et  longe  omnium  doctissinius  A.ristoxenus  Mu- 
sicus.     Apud  Latinos  Varro,  Santra,  Nepos,  Hyginius,  et 
ad  cujus  nos  exemplum  vis  provocare,  Tranquillus.'     De 
Varronis  autem  septingentis  illustribus,  quos  primes  no- 
minasse  oportuit,  videndus  Plin.  Natur.  Histor.  lib.  xxxv. 
cap.  2.     Lactantius  quoque,  Christianorum  Cicero,  Divi- 
nar.  Instit.  lib.  i.  cap.  10.  Tarquitium  quendam  de  viris 
illustribus  laudat  auctorem,  ubi  quis   Trunquillum  esse  le- 
gendum  conjiciat,  nisi  aliud  locus  ipse  suaderet.     Memini 
legere  apud  Trithemium,  Prosperum  Aquitanicum  de  viris 
quoque  illustribus  scripsisse,  sed  sacrisne,  an  profanis,  non 
liquet ;  neque  enira  videre  contigit. 


DE  AUCTORE 

VIRORUM    ILLUSTRIUM. 

So  LET  in  methodo  pertractanda  haec  primo  qu^stio  agi- 
tari :  *  An  sit,  qua  de  rei  natura,  an  subsistat,  quaerunt  dif- 
ferendi  artifices.'  Eadem  nos  via  prius,  quam  ad  rem  ip- 
sam  veniamus,  de  auctore  hujus  libelli,  Plinius  ne,  an  Cor- 
nelius Nepos,  an  neuter  potius  sit,  breviter  sumus  disputa- 
turi:  de  quo  variae  sunt  doctissimorum  hominum,  et  dis- 
crcpantes  sententias :  quidam  cnim  C  Plinio  Caecilio,  alii 
Cornelio  Nepoti,  nonnulli  Suetonio  Tranquillo  inscripsere; 
nee  defuere  qui  iKmilio  Probo.  Nam  qui  C.  Cornelium 
Taciturn  auctorem  faciunt,  toto  coelo  crrare  mihi  videntur : 
stylus  enim,  dicendique  ratio  rcclamat,  ialsi  fortasse,  quod 
de  oratoribus  illustribus  scripsisse  Tacitum  audivissent : 
sed  eum,  qui  vulgo  circumfcrtur,  libcUum  Fabio  Qumcti- 
liano  vcro  auctori  nuper  rcstituit  in  his  Uteris  doctissimus 


DE   SEXTO    AURELIO    VICTORE.  23 

Justus  Lipsius  noster.  Qui  Suctonium  patrem  legitimum 
affirmare  non  dubitant,  nae  illi  iniqui  familiarurn  censores 
sunt,  di<?ni  quibus  ignorainias  causa  non  equus  adimatur, 
sed  a  Catonibus  censura  ipsa  abrogetur.  Quod  enini  D. 
Hieronymum  in  co  libro  quern  et  ipse  de  Viris  illustribus 
conscripsit,  auctorcm  laudant,  dicam  libere,  vere  tamen, 
errant :  nee  sensura  adsequuntur :  verba  ipsa  apponam  : 
*  Hortaris,  Dexter,  ut  Tranquillum  sequens  ecclesiasticos 
scriptores  in  ordinem  digerani  ;  et  quod  ille  in  enumeran- 
dis  Gentilium  literarum  viris  fecit  illustribus,  id  ego  in 
nostris  faciam.*  Quibus  ipsis,  qui  base  objiciunt,  rcf'elli  et 
tanquani  suo  gladio  confodi,  quis  ita  caucus  est,  ut  non  vi- 
deat  ?  Illustres  enim  Suetonii  Grammaticos,  qui  hodieque 
in  manibus  sunt,  intelligit.  Non  inticior  tamen  Stemma 
illustrium  Virorum  Ronianorum  scripsisse  Tranquillum,  ut 
ex  Suidae  collectaneis  apparet :  et  de  Ventidio  Basso  Sue- 
tonium  scripsisse  Agellius  auctor  est. 

Qui  Cornelio  Nepoti  attribuunt  plures,  iique  doctiores ; 
sed  vereor  ne  fallantur,  quod  bona  eorum  venia  dixerim. 
Sed  age  rationes  dispiciamus :  In  primis  Catulli  illo  car- 
mine pugnant,  quo  Cornelio  Nepoti  Veronensi  poeraa  suum 
dedicat,  utpote  civi  suo  et  municipi,  vel,  ut  cum  Plinio 
majori  castrense  vocabulum  usurpem,  conterraneo : 

Quoi  dono  lepidum,  novum  libellum, 

Arida  modo  pumice  expolitum  ? 

Corneli,  tibi :  namque  tu  solebas 

Meas  esse  aliquid  putare  nugas, 

Jam  tum,  cum  ausus  es  unus  Italorura 

Omne  aevum  tribus  explicare  chartis, 

Doctis,  Jupiter,  et  laboriosis. 
Fateor  equidem  de  viris  illustribus  scripsisse  Nepotem  : 
nam  et  Agellius,  magna  scriptorum  laverna,  lib.  xi.  cap. 
8.  integrum  inde  caput  transcripsit :  et  Flavins  Sosipater 
libb.  XV.  et  xvi.  virorum  illustrium  citat :  aliique  quos  in 
eo  libro  in  quern  Cornelii  Nepotis  librorum  omnium,  qui 
desiderantur,  fragmenta  conjecimus,  et  Corn.  Valerio  pree- 
ceptori  nuper  dicavimus,  recenseo.     Nunc  si  quis  inferat, 


24  JUDICIA 

libelli  istius  auctorem  esse  Nepotem,  constaiiter  negabo : 
nee  enira  magis  consequitur,  quam  vel  Suetonium,  vel  ^mi- 
lium Probum,  vel  Hyginurn,  vel  alium  queravis.  Hue  ac- 
cedit  capita  ipsa,  quae  Agellius,  Sosipater,  Servius,  caete- 
rique  ex  Nepotis  Illustribus  recitant,  ne  vestigium  quidem 
libelli  nostri  praeferre.  Unum  de  multis  exemplum,  quo- 
niam  ad  rem  facit,  afferam.  Agellius  (vel  si  veterum  libro- 
rum  auetoritatem  negligis,  A.  Gellius)  IVoct.  Attic,  lib.  x  vii. 
cap.  21.  non  obscure  hunc  esse  Nepotis  partum  negat. 
*  M.'  inquit,  '  Manlius  Romas,  qui  Gallos  in  obsidione  Ca- 
pitolii  obrepentes  per  ardua  depulerat,  eonvictus  est  consi- 
lium de  regno  oecupando  iniisse :  damnatusque  capitis  e 
saxo  Tarpeio,  ut  M.  Varro  ait,  prasceps  datus ;  ut  Corn, 
autem  Nepos  scriptum  reliquit,  verberando  neeatus  est.' 
Noster  vero  disertira  de  saxo  Tarpeio  praecipitatum  scribit. 
Sed  nihil  agit  Catellianus  Cotta,  qui  haee  ad  Chronica  Ne- 
potis detorquet :  nee  enim  simile  vero,  tam  praestantem 
historicum  tam  repugnantia  in  viris  illustribus  dixiss*^  Ve- 
rum  ut  symbolam  quoque  Graecus  auctor  conferat,  non  levis, 
sed  xauiKo§  [jiixpTvp  Plutarchus,  ut  ipsi  observavimus,  de  Lu- 
cullo  longe  aliter  scripsisse  Nepotem  refert,  atque  adulte- 
rinus  iste  Nepos:  sic  enim  ait:  *  Post  cum  alienata  mente 
desipere  coepisset,  tutela  ejus  M.  Lueullo  fratri  permissa 
est.'  Plutarchus  vero  :  Nsjrcag  Is  KopvrjXiog  ov^  otto  y^pws  (p»j(riv, 
ooSe  v6(rov  "nupuKXa^ai  rov  Ao6x.ovX\ov,  dhXa.  <^ccp[ji.oixoig  utio  tivo;  tu>v 
a^iTsXsvQegoov  KuWiarQevovs  imcpSapevTu.  Quas  sic  vertebamus : 
Cornelius  Nepos  iieque  senio,  iieque  morbo,  ait,  alienata  mente 
fuisse,  sed  a  Callisthene  libeito  venenis  corrupt  urn.  Callisthe- 
nis  nulla  apud  auctorem  nostrum  mentio,  neque  senii,  raor- 
bi,  aut  veneni :  necesse  est  igitur  alio  Nepote  usum  Plu- 
tarchum.  Idem  quoque  in  Tiberio  et  Caio  Gracchis :  Nsttcos 
0  KopVYjXiog  <f>)o-iv  ov  Kpuaaov,  BpouTOv  hs  dgiafi^eoaavTog  utso  Auari- 
Tavuiv  Qvyarepa  yi^fjion  Fuiov.  i.  Cornelius  Nepos  non  Crassi,  sed 
Bruli  ejus  qui  de  Lusitanis  triurnphaverat,  Jiliam  in  matrimo- 
nio  Caium  habuisse  scribit.  In  Nepote  vero  isto  subdititio 
filias,  neque  Crassi,  neque  liruti  ulla  mentio  cxtat,  nisi 
caecutiunt  oculi.     Rursus  in  Noctibus  Atticis  est  lib.  xi. 


DE    SEXTO    AURELIO    VICTORE.  25 

cap.  8.  et  Macrobio  praefat.  Saturn.  Plutarcho  in  Catone 
M.  Catonera  juste  A.  Albinuin  reprehendisse,  quod  homo 
Roniauus  Grasca  oralione  res  j^ostas  Romanorum  cum  com- 
poneret,  veniam  ante  irapeiitia?  pra^tatus  essct.  Porcii 
quidem  Catonis  noster  meminit ;  de  Albino  vero  verbura 
nullum.  Unde  relinquitur  lalli  cos  qui  Nepoti  hunc  foetum 
attribuunt.  Porro  ad  stylum  quod  attinet,  Nepoti  is  abju- 
dicat,  quod  illustres  viros  copiosius  scripsisse  Nepotem 
apparet  ex  T.  Pomponii  Attici  vita,  et  M.  Porcii  Catonis, 
quae  dumtaxat  ab  injuria  temporis  reliquae  sunt.  Quod  et 
libro,  si  modo  illius  est,  de  Vita  Excellentium  (vel  ut  Mss. 
quidam  legunt,  Extemorum)  Impp.  probari  posset.  Noster 
vero  ita  concisus  auctor  est,  ut  Elogia  potius  Illustrium, 
quam  vitas  scripsisse  videatur:  qualia  versibus  quaternis 
Atticum  contexuisse  testis  est  Nepos  ipse,  et  Plinius.  Plu- 
ra  argumenta  ex  IVagmentis  nostris  Nepotianis  ingcnioso 
cuique  facile  suppeditabunt :  sed  haec  facient,  nisi  vehe- 
menter  fallor,  satis  ei,  qui  non  omnino  pertinax  falsi  patro- 
nus  defensorque  esse  voluerit. 

Nunc  ordine  de  Plinio  Nepote  videamus,  a  quo  etiam 
base  removenda  injuria  est,  ne  auctor  ejus  esse  videatur, 
quem,  si  reviviscat,  pro  suo  agnoscere,  sat  scio,  nollet. 
Non  enim  cadit  in  tarn  foecundum  ingenium,  tam  exile,  et 
plusquam  sordidum  aliunde  mutuandi  studium.  Verba  il- 
lius ascribere  non  pigebit  ex  epistola  20.  lib.  vi.  ad  Corn. 
Taciturn,  quibus  hujus  libelli  auctorem  quidam  facere  se 
posse  confidunt,  quod  annos  natus  duodeviginti,  historiam 
se  scribere  coepisse  afiirmct:  '  Agebara,'  inquit,  '  duodevi- 
cesimum  annum.  Posco  librum  T.  Livii  et  quasi  per  otium 
lego,  atque  etiam,  ut  coeperam,  excerpo.'  Vultisne  igitur 
dari  vobis,  res  gestas  breviter  e  Livio  decerpsisse  Plinium, 
eas,  inquam,  quae  nunc  in  n)anibus  sunt?  cur  amabo,  toti- 
ens  a  Livio  diversus  abit,  et  pugnantia  commemorat ;  Grae- 
cos  in  plerisque  potius  secutus,  ut  Dionysium,  ut  Dionem, 
ut  Appianum,  ut  Plutarchum  ?  His  igitur  illud  Epicharmi 
occino,  ju,sjxva(ro  aTrio-TsTv.  Quemadmodum  ex  lineamentisde 
legitirais  liberis  et  spuriis  tiliis  elxoTwj  judicare  solemu.s; 


2G  JUDICIA 

idem  hie  sentio  faciendum.  Certe  si  quod  in  his  judicium 
meum  est,  non  sapit  Plinium  Caecilium  stylus.  Ad  haec 
verisimile  fit,  si  is  verus  auctor  asset,  cum  aliorum  raaxime 
virtute  bellica  togave  illustriura  vitas  persequatur;  eorum 
qui  Augustum  sunt  insecuti,  ad  Trajanum  usque,  Impera- 
torum  hominumque  illustrium  non  omissurum  fuisse  :  prop- 
terea  quod  in  epistolis  viri,  qui  caeteris  laude  antistabant, 
omnes  paene  paginas  impleant.  Venit  in  mentera  conjec- 
tura  fortassis  vera,  cur  Nepoti  aut  Plinio  inscripserint 
quidam :  cum  enim  in  Mss.  forte  vidissent  C.  Plinii  Ne- 
POTis,  (fuit  enim  C.  Plinius  Caecilius  alterius  ex  sorore  ne- 
pos)  obliteratis  nonnihil  prioribus,  parvaque  facta  imrauta- 
tione,  CoRNELii  Nepotis  legi  coeptum,  aut  vice  versa, 
accidisse  non  admodum  a  vero  abhorret.  Sed  libros,  in- 
quies,  calamo  exaratos,  arbitros  controversiae  deposco. 
Quinque  nos  quidem  usi  sumus,  deratis  antiquitus  excusis 
quamplurimis,  qui  etiam  vehementer  nos  adjuverunt :  quod 
a  Theodoro  Pulmanno,  erudito  viro,  accepi,  longe  optimum : 
lectionum  vero  varietates  aliquot  ex  Joannis  Metelli  Se- 
quani,  doctissirai  viri,  codicibus  duobus,  quorum  alter 
DCCG.  abhinc  annis,  vel  pluribus,  scriptus  est,  communica- 
vit  nobiscum  P.  Silvius  juvenis  Graece  Latineque  doctus. 
Lutetiaj  vero  Francisci  Pithcei  Mss.  et  Bibliothecae  D. 
Victoris  in  suburbiis  sitae  usus  sum.  Puhnanni  exemplum 
banc  iTTiypafr^v  praefert :  *  Aurelii  Victoris  Historiae  abbre- 
viatae  ab  Augusto  Octaviano,  id  est,  a  fine  T.  Livii  usque 
ad  consulatum  decimum  Constantii  Augusti,  ct  Juliani 
Caesaris  tertium.'  Eratque  in  duos  tomos  sectus  liber: 
prior  de  urbis  Romas  origine  fragmentum,  et  viros  hosce 
illustrcs  continebat:  alter  Ca?sarum  vitas  hinc  usque  ab 
Augusto  ;  qui  tamen  ab  edito  mire  variat,  quemadmodum 
nunc  si  cum  vulgata  Epitoma  conferat,  studiosus  Lector 
cognoscet.  Desinent  igitur  docti  dubitare  cujus  Viri  Illus- 
trcs sint,  reperto  vero  auctorc  Sexto  Aurclio  Victore.  Pri- 
orc  enim  parte,  tanquam  Prolegomena  sunt,  quibus  ea  quae 
a  Livio  dicta  prolixius,  summatim  repetit  prius,  quam 
Impp.  vilas  aggrediatur. 


DE   SEXTO    AURELIO    VICTORE.  27 

GERARDUS  JOANNES  VOSSIUS 

DE  HISTORICIS  LATINIS,  Lib.  ii.  Cap.  8. 

Aurelii  Victoris  eetas,  dignitas,  tenuis  origo,  libri  duo  genvini. 
Sed  liher  de  Origine  Gentis  Romante  alterius  est,  qui  et  de  Ori- 
gine  Gentis  Patavinee  egerit.  RcUgione  prioi'  ille  gentilis. 
Duo  alii  Aurelii  Vict  ores,  unus  hoc  antiquior,  alter  eo  junior. 

Sextus  Aurelius  Victor,  qui  beneficio  clarissimi 
viri,  Andreas  Schotti,  prodiit  in  lucem,  aetate  vixit  Constan- 
tii  et  Juliani  Imperatorum.  Siquidem  in  Marco  Antonino 
Philosopho  ait,  '  Constrata  terrae  motu  nostra  aetate  Nico- 
media,  Cereali  consule/  At  Neratius  Cerealis  post  ix. 
Constantii  consulatum  consul  fuit.  Ad  haec  in  Julio  Phi- 
lippo  inquit,  '  Nostra  quoque  aetate,  post  mille,  centesimus, 
consule  Philippo,  excessit,  nullis,  uti  solet,  solennibus  fre- 
quentatus.'  Denique  in  Constantino  ait,  *  Ac  memoria  mea 
Constantinura,'  (malim  cum  Schotto  Constantium)  '  quan- 
quam  ceteris  promtum  virtutibus,  ad  usque  astra  votis 
omnium  subvexere.'  Quare  nee  dubium,  quin  hie  sit  ille 
Aurelius  Victor,  qui  cum  Valentiniano  consul  fuit  anno 
Mcxxii.  Ac  longe  minus  ambigo,  quin  idem  sit  Victor, 
de  quo  sic  Ammianus  Marcellinus  lib.  xxi.  *Imperator' 
(Constantius)  'revertitur  Nassum,  copiosum  oppidum,  quo 
inde  expedite  cuncta  disponeret  suisutilitatibus  profutura: 
ubi  Victorem  apud  Sirmium  visum,  scriptorem  historicum, 
exinde  venire  praeceptum,  Pannoniae  secundae  consularem 
prasfecit,  et  honoravit  aenea  statua,  virum  sobrietatis  gra- 
tia raultilaudum,  multo  post  Urbi  praefectum.'  Atque  ex 
eo  loco  simul  cognoscimus,  quo  virtute,  et  honestarum  ar- 
tium  studiis,  pertigerit,  licet  *  rure  ortus,  tenuique  et  indocto 
patre,'  ut  ipse  de  se  Victor  in  Severo  scribit.  Extant  hujus 
Victoris  libri  duo.  Prior  est  '  de  Viris  Illustribus  '  a  Proca 
usque  ad  Julium  Caesarem,  qui  vel  Cornelio  Nepoti,  vel 
Plinio  Novocomensi,  vel  Suetonio  etiam  falso  tribui  solet. 
Alter  continet  vitas  Ca3sarum   usque  ad   Juliani  tertium 


28  JUDICIA 

consulatum.  His  libellis  praemittitiir  '  Origo  Gentis  Ro- 
inanae/  Sed  cur  commentatiuncnia  istajc  minus  credatur 
ejusdem  esse  Victoris,  verisiniile  facit  titulus  ejus  :  quando 
istic  legas,  ex  fontibus  illis  petitura  esse,  ex  quibus  sua 
hausere  juniores  ipsi,  Livius,  et  Victor  Afer.  Quis  enim 
sit  Victor  ille  Afer,  si  nonest  historicus  ille  Ammiano  me- 
moratus,  ac  cujus  duo  sunt  libelli,  quos  dicebamus?  Nee 
obstat  Afri  cognomen.  Nam  Aurelium  Victorem  natione 
fuisse  Afrum,  a  vero  non  abhorret,  quandoquidem  multus 
est  in  ea  laudanda,  ac  alicubi  appellat  '  terrarura  decus.' 
Quamobrem  ita  colligimus,  libellum  ilium  de  Origine  gentis 
Romanae  congestum  esse  ab  aliquo,  qui  fuei  it  post  Aurelium 
Victorem.  Atque  idem  scripsit  *  de  Origine  Gentis  Pata- 
vinae  :'  ut  ipse  initio  libelli  de  origine  gentis  Romanae  tes- 
tatur.  Victorem  fuisse  hominem  gentilem,  vel  inde  con- 
stat, quod  in  Hadriani  vita  eo  inclinat,  ut  Antinoi  sacriti- 
ciura  res  fuerit  pia,  religiosaque.  Alius  ab  hoc  scriptore 
est  Aurelius  Victor,  cognomento  Primus,  de  quo  sic  Julius 
Capitolinus  in  Opilio  Macrino:  'Verba  denique  Aurelii 
Victoris,  cui  Primo  cognomen  erat,  haic  fuerant :  Macrinum, 
libertinum  hominem,  prostibulum  servilibus  officiis  occu- 
patum,'  &c.  Nam  Julius  Capitolinus  misit  cam  JMacrini 
vitam  ad  Diocletianum  Augustura :  ut  historicum  istum 
laudare  non  potucrit,  qui  breviarium  suum  perduxit  usque 
ad  tempora  Juliani.  Adde  quod  ea  de  Macrino  neutiquam 
in  hoc  Victoris  breviario  legantur.  Alius  quoque  est  Sex- 
tus  Aurelius  Victor,  cujus  extat  opusculum  de  vita  et 
moribus  Imperatorum  Romanorum  usque  ad  Thcodosii  ex- 
cessum  :  de  quo  postea  dicemus.  Inio  nee  semper  satis 
convenit  inter  hosce  Victores  historicos  :  ut  cum  ille  Schotti 
duos  tantum  :  alter  autem  tres  ajrnoscit  Gordianos. 


MARTINUS  HANKIUS 

De  Roraanarum  Rerum  Scriptoribus,  i.  29. 

I.  SjaXTUS  Aurelius  Victor,  ille,  qui  Ca^saruui  vitas 


DK    SEXTO    AURELIO    VICTOR!':.  20 

scripsit,  haec  cap.  xx.  de  se  tradit :  *  Quo  bonis  omnibus 
ac  mihi  fidcndum  magis,  qui  rure  ortus  tcnuique  indocto 
patre,  in  hivc  tempora  vitam  praestiti,  studiis  tantis  hones- 
tiorem.  Quod  equidcm  gentis  nostras  rcor,  quse  fato  quo- 
dam  bonorura  parte  foecunda  :  quos  eduxit  tamcn,  quem- 
que  ad  celsa  suos  habet.' 

II.  Constantio,  Constantini  Magni  filio  impcrante,  cla- 
ruit.  Nam  c.  xxviii.  cum  a  Julio  Pliilippo  Imperatore  an- 
num Urbis  millesimum  ludis  omnium  generum  celebratum 
commcmorassct,  subjungit,  *  Nostra  quoque  aetate  post 
mille  centesimus,  consule  Philippo,  excessit,  nullis,  uti 
solet,  solemiibus  frequcntatus.'  At  Urbis  annus  IJOO.  est 
Conslantii  duodecimus,  Christi  348.  Et  cap.  xvi.  ait, 
'  Asiae  Ephesus  ac  Bithyniae  Nicomedia,  constratae  terras 
motu  a?que  ac  nostra  aetate  Nicomedia,  Cereali  consule.' 
Neratius  autem  Cerealis,  post  nonum  Imperatoris  Constan- 
tii,  consulatum  gessit,  a.  Urbis  1110.  Christi  858.  Cap.  ul- 
timo :  *  At  Julius  Constantius  annos  tres  atque  viginti  Au- 
gustum  imperium  regens,  cum  externis  motibus,  modo  ci- 
vilibus  exercetur,  asgre  ab  armis  abest:'  qua?  cum  praece- 
dentibus  bene  conveniunt.  Nam  xxiu.  annus  Constantii 
est  Urbis  1111.  Christi  359. 

III.  Indc  colligas,  eundem  Victorem  esse,  de  quo  Ara- 
mianus  Marcellinus  lib.  xxi.  cap.  18.  loquitur.  Nam  re- 
bus, quae  Flavio  Florentio,  et  Flavio  Tauro  Coss.  anno 
Urbis  1113.  qui  est  Constantii  ultimus,  Christi  361.  conti- 
geruni,  adjicit :  *  Imperator  revertitur  Naessum,  copiosiim 
oppidum,  quo  inde  expedite  cuncta  disponeret  suis  utili- 
tatibus  profutura.  Ubi  Victorem  apud  Sirmium  visum, 
scriptorem  historicum,  exinde  venire  prseceptum,  Panno- 
niae  secunda3  consularem  praefecit,  et  honoravit  eenea  sta- 
tua,  virum  sobrietatis  gratia  multilaudum,  multo  post  Urbi 
praefectum.' 

I.  Sexti  Aurelii  Victoris  de  llomanae  Gentis  Origine 
libellus  extat.  Qui  tamen,  an  ejusdem  Victoris  sit,  de 
quo  egimus,  ideo,  quantum  observare  licuit,  dubitari  solet, 
quod  in  prescript©  titulo  dicatur,  inter  alios,  ex  Victore 


30  JUDICIA 

Afro  desumtus :  iste  autem  Victor  Afer  non  alius  videa- 
tur,  quam  qui  Caesarum  vitas  scripsit,  quippe  qui  in  Africee 
laudibus  copiosior,  se  Afrum  esse  subinnuat. 

II.  De  eo  quicquid  sit;  iti  codicibus  ad  antiqua  Mss. 
expressis,  et  huic,  et  duobus,  de  quibus  mox  dicemus,  li- 
bellis,  generalis  praemittitur  epigraphe  :  '  Origo  gentis  Ro- 
manae  a  Jano  et  Saturno  conditoribus,  per  succedentes  si- 
bimet  reges,  usque  ad  consulatum  decimum  Constantii.' 
Quod  uni,  de  Romanoium  origine,  libello  nequaquani  con- 
venit.  Nam  bic  a  Jani,  Aboriginura  regis,  in  Italiam  ad- 
ventu,  sive  ab  anno  mundi  2621.  ante  Romara  conditam 
577.  C.  N.  1327.  incipit:  desinit  autem  in  anno  Urbis  pri- 
mo,  qui  est  mundi  3198.  ante  C.  N.  750. 

III.  Deinde  Sexti  Aurelii  Victoris  de  Urbis  Roraae  Viris 
Illustribus  liber  reperitur.  Cujus  auctorem,  aut  Cornelium 
Nepotem,  aut  Plinium  Novocomensem,  aut  Suetonium 
Tranquillum,  multi  constituunt:  metis  conjecturis,  nuUo 
alicujus  momenti  argumento,  quo  fidera  prudentioribus 
quidem  lectoribus  faciant,  instructi. 

IV.  Certe  omnes  illos,  quibus  ascribitur,  de  viris  illus- 
tribus aliquid  reliquisse  contendunt.  Id  Nepotem  A.  Gel- 
lius  lib.  XI.  cap.  8.  Suetonium  fecisse,  Hieronymus  de 
Scriptoribus  Ecclesiasticis  cap.  1.  tradit.  De  Plinio,  ne 
istud  quidem,  unde  possint  ostendere,  video.  Neque  enim, 
cum  lib.  VI.  epist.  20.  ad  Cornelium  Taciturn  scribit, 
*  Posco  librum  Titi  Livii,  et  quasi  per  otium  lego,  atque 
etiam,  ut  coeperam,  excerpo ;'  inde  quisquam  paulo  soler- 
tior  collegerit,  illustrium  virorum  vitas  ilium  excerpsisse. 

V.  Sed  demus,  a  Plinio  perinde,  ut  a  Nepote  Suetonio- 
que  compositas  clarorum  virorum  vitas ;  an  propterea  de 
simili  materia  liber,  cujus  auctor  non  satis  certus  sit,  illo- 
rum  uni  tribuendus  erit  ?  Ut  nihil  de  styli  differentia,  quae 
inter  Nostrum  ct  laudatos  auctores  intercedit,  dicam ; 
Nepotis  cur  hoc  opusculum  habendum  non  sit,  subjiciara. 
De  M.  Manlio  A.  Gellius  lib.  xvii.  cap.  21.  '  Qui  Gallos,' 
inquit,  <  in  obsidione  Capitolii  obrepentcs  per  ardua  dcpu- 
lerat,  convictus  est  consilium  de  regno  occupando  iniisse ; 


DE    SEXTO    AURELIO    VlCtORE.  31 

damnatusque  capitis,  e  saxo  Tarpeio,  ut  M.  Varro  ait, 
praeceps  datus  est ;  ut  Cornelius  autem  Nepos  scriptum 
relinquit,  verberandonecatus  est.'  At  Victor  ait  cap.  xxiv. 
*  Damnatus  et  de  saxo  Tarpeio  praccipitatus.'  Hsec  inter 
se  pugnantia  Nepotem,  nobiiem  historicum,  asseruisse,  noii 
est  verosimile. 

VI.  Quae  cum  ita  sint;  praestiterit,  meliorum  codicum, 
praesertim  ex  ipsis  Mss.  publicatorum,  in  quibus  liber  hie 
Aurelii  Victoris  nomen  prasfixum  habet,  auctoritatem  sequi. 
Solicitos  vero  cujus  Aurelii  Victoris  hoc  de  Viris  Illus- 
tribus  opusculum  sit,  certiores  facit,  qui  de  Caesaribus  se- 
quenti  libro  praemittitur  titulus:  *  Aurelii  Victoris  historiae 
abbreviatae  pars  altera.'  Nam  inde  probabiliter  colligere 
licet,  cujus  posterior  est,  ejusdem  Victoris  priorem  esse 
partem. 

VII.  Ceterum,  primus  inter  illos  illustres  viros  est 
Proca,  rex  Albanorum,  qui  regnum  suum  filiis  Amulio  et 
Numitori,  annuis  vicibus  habendum  reliquit,  anno  mundi 
3155.  ante  llomam  conditam  43.  ante  C.  N.  793.  Ultimus 
est  Cn.  Pompeius,  cujus  mors  in  annum  Urbis  705.  mundi 
3902.  ante  C.  N.  46.  incidit. 

viii.  Ad  hos  illustres  viros  additaraentum,  in  quibusdam 
antiquis  libris  Mss.  repertum,  (quod  ejusdem  videtur  auc- 
toris  esse)  incipit  a  Julio  Caesare,  qui  praetor  in  Lusitaniam 
anno  Urbis  693.  mundi  3980.  ante  C.  N.  58.  abiit.  Desinit 
in  Cleopatra,  -^gypti  regina,  quae,  victo  M.  Antonio  ma- 
rito,  ipsa  mortem  sibi  acceleravit  anno  Urbis  723.  'mundi 
3920.  ante  C.  N.  28. 

IX.  Praeterea  Sexti  Aurelii  Victoris  de  Caesaribus  li- 
brum  habemus.  Horum  primus  est  Octavianus  Augustus, 
a  cujus  principatu,  quem  ad  annum  Urbis  722.  id  est,  ante 
C.  N.  29.  refert,  incipit.  Ultimus  est  Constantius,  Con- 
stantini  Magni  fdius,  in  cujus  anno  23.  qui  est  Urbis  1111. 
Christi  359.  desinit. 


32  JUDICIA 


ANDREAS  SCHOTTUS. 

Justo  Lipsio  eJ  -TtpoLTTuv. 

Salutetn  a  me  Douzae,  ceteris  literatis,  apud  quos  nos- 
trum in  Victorem  Aurelium  conatum  ut  tuearis  a  calumniis, 
etiam  atque  etiam  oro  obtestorque  :  quem  foetum  tanquam 
abortivum  cur  festinarim,  jiistaj  causae  sunt,  quas  tu  spero, 
probabis  ;  de  Metello  enim  nota  res  tibi,  et  Cujacius  prae- 
sens,  cui  negate  nihil  nee  possum,  nee  debeo,  a  me  ut 
transcribendi  potestatem  facerem,  extorserat :  unde  pla- 
giaries metuebam :  et  certe  publice  interest  tam  praestan- 
tem  auctorem  non  diutius  latere.  Plantiuus  ut  spero  in 
Maio  absolutura  dabit.  Vale  et  nos  ama.  Lutetiae  Pari- 
sior.  a.  d.  lu.  Non.  April,  anni  cioidlxxix. 


BARTHIUS 

Advers.  lib.  xlviii.  cap.  6. 


Sextus  Victor,  cui  scriptori  bona   apud   priscos   auc- 
toritas. 

Lib.  Liv.  cap.  13. 
Ex  eodem  scriptore  prudente  et  optimo  multa  disci  pos- 
sunt. 

Wasse  ad  Sallustium  Jug.  cap.  xlvi.  p.  352. 
A.  Victor,  qui  Sallustium  fere  sequitur. 

Boeclerus  de  Compar.  L.  L.  Facultate  cap.  i.  §  14. 
Aurelius  Victor  in  Viris  Illustribus  (nam  Ca^sares  ejus 
et  Epitome  diversissimo  styli  gcncre  utuntur)  non  quidem 
Ncpotis  et  similium  polita3  venustati  comparari  potest, 
sed  est  tamen  candidus,  et  prae  ceteris  simplex,  quippe 
primas  orationis  formandae  lineas  studioso  Latinitatis  for- 
marc  possit. 


DE   SEXTO    AURIMJO    VICTORIA.  33 

Idem  de  Aus.  Kcs^io.  torn.  i.  cap.  1.  p.  138. 
Victori  Taciti  vestigia  legere  nios  est. 

Lipsius  Syll.  liurni.  torn.  i.  epist.  25. 
Victor  non  usque  quaque  placcbit  tibi,  brevis,  concisns 
in  re,  in  verbis  sciolus  et  aflectator.     Quid  agas?  solus 
tamen  ille  reliquus  ex  antiquis. 

Idem  de  Amphith,  cap.  6. 
Durum  hoc  mihi  ipsi  vidcrctur,  nisi  Victorem  cogiiarem 
et  reliquani  ejus  allectatai  novitatis  phrasin. 

Gutherius  Off.  Dom.  iVug.  iii.  1. 
Victor  scriptor  Africanus. 

Bartbius  Advers.  Liv.l3. 
Scriptor  praiclari  judicii  Aurelius  Victor,  qui  charactere 
cuique  t'erc  Principi  allingendo  paucos  oninino  pares  ha- 
bet,  modo  sit  emendatus.  (Et  paulo  post:)  Sunt  in  eodem 
scnptore  singulis  paginis  aliqua  castiganda  et  animadver- 
tenda,  sed  actum  egerit,  qui  talc  quid  tcntarit,  nisi  piano 
assuetus  dictioni  ejus,  et  postquam  totum  aliquoties  perle- 
gerit;  est  enim  Afrum  iu^eo  acumen  et  densitas  sententia- 
rum  nodosa  et  summo  aflectatoque  studio  ditRcilis.  QucB 
et  causa  fuit,  quare  t'aciliori  stylo  non  tarn  in  Epitome  re- 
dact! luerint  Criesares  ejus,  quam  prorsus  explicati ;  et  ali- 
ter  loqui  ipse  jussus.  Id  quod  vetereni  ct  cordatum  etiam 
scriptorem  f'ecissc  alibi  ostendimus. 


GERARDUS    .TOHANNES    VOSSIUS 

De  Historicis  Latinis  lib.  ii.  cap.  15. 

SfiXTUS  Aurelius  Victor  itidem  vixit  tcmporibus 
Arcadii  et  Honorii,  ac  de  vitis  Iniperatorum  Roinanornni 
cpitomen  fecit:  eanique  ad  Theodosii  usque  excessum  per- 
duxit.     Contexta  ha^c   epitome  est,  cum   ex  Tranquillo, 

Delph.  I'l  Var.  Lias.  Aurel.  Vict.  C 


34  JUDICIA 

Eutropio,  Ammiano,  aliis  ;  turn  etiani  Sexto  illo  Aurelio 
Victore,  de  quo  superius  dictum.  At  non  audiendus  doc- 
tissimus  Gesnerus,  ciim  in  priori  Bibliothecae  suae  tomo 
ait,  Eutropium  ex  hoc  scriptore  potissimum  hausisse  quee 
refert.  Nam  Eutropius  claruit  tempore  Juliani;  ut  Vic- 
tore hoc  sit  vetustior.  Siispicor  autem  historicum  nostrum 
eum  esse,  cujus  inter  inscriptiones  veteres  hoc  fragmentum 
habemus : 

lERVM.    PRINCIPVM.    CLEMENTIAM 
ANCTITVDINEM.    M  VN  I  FICENTI  AM 
SVPERGRESSO 
D.   N.  FLAVIO.    THEODOSIO.    FIG.    VICTOR! 

SEMPER.    AVGVSTO 
SEXT.    AVRELIVS.    VICTOR.    V.    C.    VRBI.    PRAEF. 
IVDEX.    SACRARVM.    COGNITIONVM 
D.    N.    M.    Q.    E. 

Sane  tempora  conveniunt;  cum  Theodosii  aetate  vixerit; 
nee  multo  post  Theodosium  et  ipse  vita  excesserit ;  ut  qui 
in  Theodosii  morte  desinat,  ut  diximus.  Alius  tamen  fu- 
erit,  si  historicus  noster  non  Victor  dicebatur ;  sed  Victo- 
rius,  aut  Victorinus.  Quod  posterius  in  tribus  Aurelii 
hujus  codicibus  Mss.  se  reperisse  scribit  V.  CI.  Andreas 
Schottus.  Sane  in  Aurelia  gente  fuisse  non  Victores  mo- 
do,  sed  et  Victorios,  liquet  ex  antiquo  lapide,  quem  Romas 
J.  Lipsius  exscripsit,  ubi  legas,  m.  avrelivs.  victoriv 
....  Mentio  hujus  historici  fit  apud  Paullum  Diaconum 
de  Gestis  Longobardorum  lib.  ii.  cap.  18.  his  verbis :  'Sunt 
qui  Alpes  Cottias  et  Apenninas  unam  dicunt  esse  provin- 
ciani :  sed  hos  Victoris  revincit  Historia,  qua3  Alpes  Cot- 
tias per  se  provinciam  appellat.'  Locus  Victoris,  quem 
signat,  est  iste  in  Neronc  :  '  Pontum  in  jus  provinciae,  Po- 
lemonis  Reguli  permissu,  redegit,  a  quo  Polemoniacus 
Pontus  appellatus  est:  itemque  Cottias  Alpes,  Cottio  rego 
niorluo.'  Sed  veteres  editiones  in  Paulli  loco  pro  f'ictoris, 
ut  est  in  Mss.  habent  Vktorini.  Ut  nee  ex  hoc  loco  liqueat 
de  vero  ejus  Historici  nomine. 


Dli    SEXTO    AURELIO    VICTORE.  35 

MARTINUS    IIANKIUS, 
De  Romanarum  Rerum  Scriptonbus  ii.  5. 

I.  Sextum  AuRELiUM  ViCTOREM,  cujus  epitomcn  de 
vitis  Impcratorum  habemus,  non  eundem  esse,  de  quo  parte 
priori,  cap.  29.  egimiis,  satis  liquet.  Nam  et  dispari  scrip- 
serunt  stylo,  et  contrariis  interdum  sententiis  pugiiant. 

II.  Prajterea  noster  Aurelius,  utrum  Victor,  an  Victo- 
rias, an  Victorinus  cognomine  audiat,  est  cur  dubitctur. 
Ejus  enim  '  de  Imperatorum  Vitis '  opusculum,  epigraphe 
in  Petri  Pithoei  Mss.  quod  Andreas  Schottus  habuit,  non 
expressis  ultimis  literis,  '  Sex.  Aur.  Victor.'  at  Petri  Da- 
nielis  et  Jacobi  Cujacii  codices,  '  Sex.  Aur.  Victorini,'  do- 
cuerunt  esse. 

III.  Imo  quid  si  prorsus  alii,  quam  aut  Victori,  aut  Vic- 
torio,  aut  Victorino,  suam  debeat  originem  I  Inscriptio  est : 
*  De  Vita  et  M oribus  Imperatorum  Romanorum,  exccrpta 
ex  libris  Sexti  Aurelii  Victoris,  a  Cajsare  Augusto  usque 
ad  Theodosium  Imperatorem.'  Suspicari  possis,  reliquo- 
rum  auctorum  Suetonii,  Eutropii,  aliorumque  (forsan  signo 
quodam  addito)  omissis  nominibus  innui  Sextum  Aurelium 
Victorem,  non  per  quem  sed  ex  cujus  aliorumque  libris  ex- 
cerpta  sint,  quae  subsequuntur.  Nam  hunc  Victorem  ex 
illo,  de  quo  supra  diximus,  plura  desumsisse,  conferenti- 
bus  inter  se  libros  utriusque  patet.  Ita,  ut  huic  conjectura) 
nihil  obstent,  quas  ex  hoc  scriptore  sub  Victoris  nomine  ab 
antiquioribus  quidem  citata  inveniuntur,  quando  in  altero 
etiam  Victore  leguntur. 

IV.  Quemadmodum  vero  istius  Epitomes  auctor  incertus 
est ;  sic,  qua  vixerit  getate,  non  repertum  nobis,  quo  demon- 
stremus.  Gerardo  Joanni  Vossio  ad  Theodosii,  Arcadii 
et  Honorii  tempera  de  Histor.  Latinis  ii.  15.  refertur. 
Nos  eundem  propterea,  quod  historiam  suam  in  Theodosii 
mortc  finiat,  sub  eodem  ej  usque  successoribus  filiis,  Area- 


36  JUDICIA    DE   SEXTO    AURELIO    VICTORE. 

dio  et  Honorio,  vixisse,  (alio  argumento  destituti)  non  sus- 
tinemus  asserere. 

V.  Saepius  commemoratus  liber  incipit  a  Caesare  Octa- 
viano  Augusto,  cnjus  principatum  ad  annum  Urbis  722. 
qui  est  mundi  3919.  ante  C.  N.  29.  refert :  desinit  in  Theo- 
dosii  primi  excessu,  qui  in  annum  Urbis  114G.  Christi  394. 
incidit. 


SEXTI  AURELII   VICTORIS 


ORIGO  GENTIS  ROMANS. 


PR.EFATIO. 

A  Jano  et  Saturno  conditoribus,  per  succedentes  sibimet 
reges,  usque  ad  consulatum  decimum  Constantii,^  digesta 
ex  auctoribus  Verrio  Flacco,  Antiate '  *'  (ut  quidem  idem 
Verrius  maluit''  dicere,  quam  Antia,)  turn  ex  Annalibus 


1  Flacco  Andiate  Schottus,  Gaesbeeckii.  Distinctione  post  Flacco  carent 
etiam  Pitisciis  et  Delph.  Vide  not.  inf.  'Si  niendo  caret  locus,  'Venii 
Flacci  '  patria  fuit  Antiuni.  Sed  cum  Suetonius  in  ejus  vita  nullajn  patria; 
mentioneni  facial;  nee  alii  quoque  vel  historici  vel  graniinatici ;  (quod  e^o 
quidem  sciam)non  absurde  forsan  aliquis  legenduni  existimarit  Venio  Flacco, 
Valerio  Antiate:  nam  '  Valerii  Antiatis '  crebra  fit  mentio,  non  tantum  apnd 
alios  cum  Latinos  turn  Graecos  scriptores,  sed  etiam  in  hoc  ipso  libello  infra, 

NOTiE 

»  Usque     ad    consulatum    decimum  Flacco   Antiate']    Quid :    an    Verrium 

Const.]  Ergo  titulus  iste  non  pertinet  Antiatem  vocat  ?  dubito.    Neqne  sa- 

tantum  ad  hnnc  libellnm  qui  inscri-  tis   liquet   Antias-ne  fuerit  Verrius. 

bitur  '  Origo  Gentis  Romanas,'  sed  Forsan    sic    distingnendum  :     Verrio 

etiam  ad  duos  illos  sequentes  qiu  '  de  Flacco,  Antiate.    Ita  ut  per  Antiatem 

Viris  Illustribus,'  et  de  '  Caesaribns'  Q.  Valerius  intelligendus  sit  qui  An- 

inscripti    sunt.      Quorum    posterior  tias  fuit,  et  Annates  reliquit,  quorum 

usque  ad  consulatum  decimum  Con-  lib.  lxxiv.  citat  Priscianus  in  ix.  et 


stantii  Augusti,  et  Juliani  Ctesaris 
tertinm  perducitur.  Unde  liquet 
quartum  ilium  '  de  vita  et  moribus 
Imperatorum  Romanorum,'  qui '  Epi- 
tomes '  nomine  circunifertur,  ab  alio 
Victore  scriptum  fuisse,  qiiippe  qui 
in  Theodosii  morte  desinat.  Sed  de 
hoc  postea  dicetur,  cum  ad  eum  ven- 
tum  erit. 

*>  Verrio    Flacco,    Antiate    [Veirio 


Lxxv.     Gellius  v!i.  9.  ex  quo  etiam 
naulta  Livius. 

c  Ut  quidem  idem  Verr.  maluit] 
Verrius  ^In/ia/eHnnaluit  dicere  quam 
Antiam:  utinaui  ad  nos  pervenisset 
locus  ille  Verrii  ubi  de  hoc  disputa- 
bat :  npqueenim  apud  ullum  usquam 
scriptorem  me  Anlias,  ce,  legisse  nie- 
mini,  sed  semper  Antias,  Antiatis. 
Liv.  et  al.  ab  '  Antium,'  quae  urbs  est 

P. 


i  '^  'J  %)  V 


38 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


Pontificum  ;^  dein  Cnaeo  Egnatio  Veratio/  Fabio  Pictore/ 
Licinio  Marco,^^  Varrone,"*  Caesare,'  Tuberone,''  atque  ex 


c.  XIX.'  Sylburgius.~2  Macro  Schott.  Pitisc.  Delph.Bipont.  Arnfzeniiis. '  Vet. 
lib.  Licinio,  Marco  Varrone.  Sed  Schotti  lectio  procul  diibio  verior  est :  me- 
minit  aiitem  *  Licinii  Macri '  et  hie  libelliis  infra  c.  xix.  et  Dionysius  Hali- 
carnasseiis  aliquoties.'  Sylburg. 

NOTiE 

in  Latio,  est  '  Antias  Antiatis,'  ut  ab  secuti  sunt. 

'  Arpiniini  '    Hirpinorum    urbe,    est  e  Licinio  Marco  \^]\lacro'\  Qui  C.  Li- 

'  Arpinas,  atis  '  Ciceroni,  Plinio,  &c.  cinius   Macer   dictiis   est.     Annales 

^  Annalibus     Pontificum']    Annales  scripsit.exquibiis  nuiltaLivius.  Quae- 

pontificiim    monumenta    erant    quje  dam  etiam Nonius  in  voce' lues;' '  lu- 

dierum,  et  totius  anni  rerumque  in  eo  culentuin,'  '  patibuluni.'  In  veteri  li- 

gestarum  descriptionem  continebant,  bro  scriptum  erat  Licinio,  Marco  Far- 

a  pontifice  maximo  scripta,  quae  et  rone,  sed  melius  aliter. 

ideo    annales    maximi    nominantur.  ''   Varrone]    Is    est   M.    Terentius 


Cic.  de  Oratore  :  '  Eiat  initio  histo- 
ria  nihil  aiiud  nisi  annalium  confectio. 
Cujus  rei  niemoriaeque  publicae  reti- 
nendae  causa,  ab  initio  rerum  Roma- 
narum,  usque  ad  P.  Mucium  pontifi- 
cem  maximum,  res  omnes  singulo- 
rum  annorum  mandabat  Uteris  ponti- 
fex  maximus,  referebatque  in  album, 
et  proponebat  tabulani  domi,  potes- 
tas  ut  esset  populo  coguoscendi,  ii 
qui  etiain  nunc  annales  maximi  no- 
minantur.' Dicebantur  etiam  ii  an- 
nales, '  Pontificalium  libri,'  et  '  in- 
digitauienta,'  et  '  commentarii  pon- 
tificum.' 

*  Cnceo  Egnatio  Veratio']  Aliis  Cnaeus 
Egnalins  Verrinus ;  hie  semel  tantum 
hnjusce  operis  fine  laudatur:  'Con- 
tra,' inquit, '  Egnatiuslibro  primo,  in 
ea  coutentione  non  modo  Renium 
non  esse  occisum,  sed  etiam,'  &e. 
Quare  male  Joan.  Metell.  assevera- 
vit  Veratium  in  hoc  opere  non  lau- 
dari,  qui  non  vidlt  ibi  E<;natiuni  euni 
esse,  qui  hie  Cnaeus  Egnatius  Vera- 
tius  dicitur. 

'  Fabio  Pictore]  Historico,  qui 
Quinciiis  Fabius  Picior  dictus  est. 
AnnalcH  scripsit  et  iiisioriam,  sed  e- 
jus  annales  tanluni  laiid.it  Victor. 
Hiinc  et  Liviu»  et  Dionyg.  Halicarn. 


Varro,  cujus  libri  sex  de  Lingua  La- 
tina,  et  de  Re  Rustica  libri  tres  ad 
nos  pervenerunt.  Multa  alia  scrip- 
serat;  sed  hie  ejus  annales  tantum, 
vel  etiam  librum  de  gente  Populi 
Roraani  a  Victore  signari  verisimile 
est. 

'  Ccesare]  Quis  sit  iste  Caesar  incer- 
tum  videri  queat,  quippe  qui  in  totius 
operis  serie  nunc  '  Caesar,  '  nunc 
'  Julius  Casar,'  nunc  '  Lucius  Caesar ' 
dicitur.  Dubitavit  doctissimus  Vos- 
siiis  utrum  pro  Lucio,  Caio,  an  pro 
Caio,  Lucio  debeat  reponi :  nam  miilti 
fuere  Lucii  Caesares  :  ut  Lucius  Cae- 
sar August!  ex  Julia  nepos;  item 
atavus  Ccesaris  dictatoris,  et  atavi 
hujus  pronepos,  et  pronepotis  ejus 
filius,  ft  alii  quos  a  Victore  signari 
non  pnto.  Sed  potius  C.  Julium 
Caesarem  dictatorem,  queni,cum  tani 
multa  scripserit,  ut  vel  ex  Suetonio 
certum  est,  non  miruin  videri  debet 
qna:dam  ctiaui  de  origine  gentis  Ro- 
maiiae  edidisse,  quando  Julia  gens 
ortnni  suum  ducere  credits  est  ab 
eodeu),  lulo,  sive  Ascanio,  a  (juo  urbis 
ronditor  Komulus  genus  traxit.  Pro 
hac  senteutia  facit,  quod  hie  modo 
Caius  ('apsar,  modo  Julius  C»sar  dici- 
tur.   Nam  de  locis  ubi  Lwiua  scrip* 


ORIGO   GENTIS   ROMANCE.      CAP.  I. 


39 


omni  priscorum  historia,'  proindc  ut  quisque  neoterico- 
rum'"  asseveravit,  hoc  est,  et  Livius,  ct  Victor  Afer." 


NOT/l': 


turn  est,  in  iis  Julius  rescribcndiim 
esse  me  dortis  prubatiiiaiii  piito,ciiin 
tarn  proclivis  sit  coiiuptio  i  in  /,  et 
vice  versa  /  in  i. 

k  Tuberone]  Hie  est  Q.  /Eliiis  Tii- 
bero  qui  liisloiiam  consciipsit,  (piam 
hie  signat,  qtii  haec  scripsit.  Ex  ea 
qiiaedam  etiam  Livius,  iibb.  iv.  et  x. 
Charisins,  Gellius,  Nonius,  &c. 

'  Atque  ex  omni  priscorum  hisloria'\ 
Velut  ex  Enuio,  Cassio  Alexandre,  E- 
phesio,  Lutatio,  Vulcalio,  Acilio  Pi- 
8one,  Sempronio,  Doniiiio,  Octavio 
Catone,  A.  Postumio,  Aufidio,  Ven- 
nonio,  Annio,  Gellio,  qui  omnes  in 
hoc  opere  laudantur. 


>"  Neolericorum]  Id  est  '  recentio- 
mm :'  vox  Grapca  Neotericus,  sed 
banc  in  veteribus  frustra  quaeras. 

°  Victor  Afer]  Quaerunt  viri  docti 
an  ista  seripserit  Victor  ille  Afer,  qui 
sequpntes  duos  libellos  '  de  Viris  II- 
lustribus,'  et  *  de  Caesaribns  '  exara- 
vit,  qui  se  ipsum  Victoreni  Afrum 
vocet,  more  Graccorum  ;  sed  miilta 
repugnant :  qnare  cun»  doctissimo 
Voss.  cogitandum  est  argumentuni 
istnd,  et  libelium  de  Origine  Gentis 
Koni.  ab  aiiquo  congestum  fuisse  qui 
post  Aureiium  Victorein  fiierit,  sive 
is  sit  Ascon.  Pedianus,  sive  alius 
quis. 


CAP.   I. 

Argumentum.  Satnrnum  primnm  credi  in  Italiam  venisse :  quantaque  nnti- 
quorum  houiinum  simplicitas  fuerit:  certuni  tamen  esse,  Janum  in  Italiam 
priorem  advenisse.  Virgilii  locus  illustratus.  '  Primus  '  apud  poiitam 
aliqiioties  pro  '  principe.' 

1.  Primus  in  Italiam  creditur  venisse  Saturnus,  ut  etiam 
Maronis  Musa  testatur  illis  versibus  : 

Primus  ab  astberio*  venit  Saturnus  Olympo, 
Arma  Jovis''  fugiens,  et  regnis  exul  adenitis,  &c. 
2.  Tanta  autem  usque  id  tempus  antiquorum  hominum 
traditur  fuisse  simplicitas,  ut  venientes  ad  se  adveiias, 
qui  mode  consilio  ac  sapientia  pra^diti,  ad  instruendam 
vitam,  formandosque  mores  aliquid  conferrent,  quod  co- 
rum  parentes  atque  originem  ignorabant,  coelo  et  terra  "^ 
editos   non   solum   ipsi   crederent,  verum   etiam   posteris 

NOTyE 

a  Primus  ab  athcrio]  iEueid.  viii.  <=  Ccelo  et  terra']  Quos  tantum  Deos 
319.  tunc  noverant  bomines.  Ceterum  non 

^  Anna  Jvvis]  Qui  eum  regno  fu-  tantum  apud  antiquos  illos  liomines 
gaverat.  rudes  et  agrestes  invaluit  mos  iste, 


40 


SEXTI    AURKLII    VICTORIS 


aflirmarent ;  veluti  Imnc  ipsum  Saturnum/  quem  Coeli 
et  Terras  filium*  esse  dixerunt.  3.  Quod  cum  ita  ex- 
istinietur,  certura  tamen  est,  priorem  J.anum  in  Italiani 
devenisse/  ab  eoque  postea^  venientem  exceptum  esse 
Saturnum.  4.  Unde  intelligendum  est,  Virgilium  quoque 
non  ignoratione  veteris  historiaj,''  sed  suo  more,  ^primum' 
dixisse  Saturnum,  non,  ante  quera  nemo ;  sed  *  princi- 
pem:"  ut  '  Troja?  qui  primus '^  ab  oris/  5.  Cum  procul- 
dubio  constet,  ante  iEneam  priorem  Antenorem'  in  Italiam 


NOTiE 


ut  eos,  quorum  originem  ignorarent, 
quiqiie  grandealiqnod  beneficiiini  ho- 
luiniljus  pia?stilissent,  Deos,  et  a  Diis 
ortos  esse  credeienl :  naui  idem  Lys- 
treni  de  D.  Paulo  et  Barnaba;  idem 
et  alii  credldere,  ut  ex  saciis  Uteris 
iiotuni  est. 

'^  Veluti  liunc  ipsum  Saturnuin]  Qui 
cum  homo  esset  et  a  Creta  veniret, 
ob  vitae  integritatem  et  a  Diis  ortus, 
et  a  coelo  lapsus  creditiis  est. 

"  Coeli  et  Terrce  filiuvi]  Orpheus  de 
Saturno.  TaiTjs  re  ^KdcrT7]ixa  Kod.  oiipa- 
vov  aarepSevTOS.  Id  est  tenceque  in- 
crementutn  et  coeli  lucidi.  Qiiamvis 
eum  alii  Oceaoi  et  Tethyos  filium  di- 
cant. 

*  Priorem  Janum  in  Ital.  devenisse^ 
Immo  et  ante  Saturni  adventum  Ja- 
iiicuhim  condiderat.  Vid.  Ovid.  Fast, 
lib.  I. 

t'  Ab  eoque  poslea,  ^c]  Ovid,  loco 
supra  laudato  sic  Jaunm  loqnontem 
indticit.  '  Hac  ego  Satnrnuui  niemini 
telhire  receptum  Ca"litii)us  regnis  ab 
Jove  pulsus  erat.  Inde  diu  genti 
mansit  .Satiirnia  iiomen  :  Dicta  qno- 
qne  est  Latium  terra,  latente  Deo. 
Ipse  solum  colui  cnjus  placidissiuia 
liBVum  Uadit  arenosi  Tibridis  unda 
latus.  Hie,  ubi  uunc  Roma  est,  in- 
ca;dua  sylva  virebal;  'J'anta(|ue  res 
paucis  pascua  bubus  erat.  Arx  mca 
collis  erat,  quem  viilgus  nomiuc  nos- 
tro  Nuucu|iat,  lixc  aetas  Janiculum- 


que  vocat.' 

h  Non  ignoratione  veteris  hisloricr} 
Nam  et  veterem  historiam  non  igno- 
rasse  Virgilium  testatur  locus  yEn. 
VII.  177.  de  regia  Pici,  ubi  veterura 
avorum  effigies  e  cedro  stabant  ex 
ordine  :  '  Italusque,  paterque  Sabi- 
nus  Vitisator,  curvam  servans  sub 
imagine  falcem  Saturnusque  senex, 
Janique  bifrontis  imago  Vestibule 
astabaut,  aliique  ab  origine  reges,' 
&c. 

»  Sed  principem]  Hoc  est,  inter  pri- 
mos  :  eodem  modo  Graeci  dicunt  ATa 
Gedccv,  irpiiniffra  Bedoov,  diiina  Dearum, 
prima  Dearum,  id  est,  inter  primas 
Deas. 

■^  TrojoB  qui  primus]  Initio  lib.  I. 
yEneid.  quauquam  ibi  'Primus'  ad 
'  Lavinaque  littora,'  referri  posse  vi- 
deaiur,  ut  Virgilius  dicat  yEneam 
primum  venisse  Lavina  littora.  Nam 
alio  alii  appulore.  Sed  melius  pri- 
mus,'' princcps  inter  primos,'  ut  su- 
pra, sic  codem  lib.  vs.  27.  'Id  metu- 
cns  veterisijue  memor  Satiirnia  belli 
Prima  quod  ad  Trojam  pro  caris  gcs- 
serat  Argis.'  Prima,  id  est,  '  in  pri- 
mis;'  nam  ante  Junonem  primus  ad 
Trojam  bellum  gesserat  Hercules. 
Sic  semper  Virg.  et  optima  Nostcr 
supra  dixit  '  more  sue' 

'  Priorem  Anlcnnrem']  Neque  tan- 
turn  Antenorem,  sed  Capyu,  Politcm, 
Arc. 


ORIGO   GENTIS   ROMANCE.     CAP.  I.  4l 

esse  pervectum,  curaque  non  in  ora  litori  proxima,  sod  in 
interioribus  locis,  id  est,  lllyrico,  urbem  Patavium'"  condi- 
disse,  ut  quideni  idem  Virgilius  illis  versibus  ex  persona 
Veneris,  apud  Jovem  de  aerumnis  ^neae  sui  conqueren- 
tis  : 

Antenor"  potuit  mediis  elapsus  Achivis 

Illyricos  penetrare  sinus,"  atque  intima  tutus,  &c. 

6.  Quarc  autem  addiderit  *  tutus,' suo  loco  plenissime  anno- 

tavimus  in  comraentatione,  quam  hoc  scribere  coepimus,? 

cognita  ex  libro,  qui  inscriptus  est,  *De  Origine  Patavina/'' 


Cap.  I.  G  '  Quam  hoc  nullum  parit  sensnm.  Gninerus  malit  qnam  in  hoc 
scribere  ccep.  Ii.  e.  se,  quale  Virgilius  addiderit  tutus,  suo  loco  plenissime  au- 
notasse  in  commentationc,  quam  '  in  hoc  Virgilii '  scripserit,  et  quae  liabere- 
tur  in  libro  deOrigine  I'atavina.  Kiolz  tamen  in  MiscellaneisCriiicis,  Tra- 
jecti  ad  Rlienum,  1763.  iibi  c.8.  p,  32.  sqq.  animadversiones  scripsit  in  Aur. 
Victorem,  loco  hoc  legit  7ios.'  Harlesius.    Vide  Not.  Delph.  inf.     Mox,  ex  eo 

NOTiE 

"  Urbem  Patavium]  Quam  de  suo  •»  Dc  Origine  Patavina~}  Ex  hoc  \oco 

nomine  '  Antenoriam'  vocavit, cives-  conjecit  Joan.  Metelliis  hujus  libelli 

que  '  Antenoridas;'  sed  mox  '  Pata-  auctorem  esse  Asconium  Pedianum. 

vium'  etpostremo'  Padua'  fuit  ap-  Erat  enim   Pataviuus  Asconius,  quo 

pellata.  non)ine  eum  potius  quam  alium  suit 

"  Antenor]  jEneid.  i.  vers.  246.  lo-  gentis  originem  scripsisse  verisimile 

cum  adj.  est.     Sed  de  his  judicium  suum  ferre 

°  Illyricos  pefietrare  sinus]  In  raari  niniis   periculosuni   est.    Hoc  unum 

Adriatico.    Sinus    autem    pluraiiter,  dicam  non  satis  liquere  Patavinum 

quia  mare  iliud,  ob  diversa  promon-  Asconium  fuisse.   Nunc  ut  ad  iibrum 

toria,  in  plurcs  distribuitur  sinus.  de    Origine    Patavina    revertamur, 

''  Quam  hue  scribere  coepimus]  Milii  eum  jam  olim  periisse  necesse  est 
hie  locus  corruplus  videtur :  neque  cum  nullani  ejus  ullibi  nientionem 
enim  ita  quenquam  locutum  arbitror,  factam  reperias,  ne  apud  commenta- 
quam  hoc  scribere  ccepimus  pro  ante-  tores  qnidem  Virgilii,  qui  si  Iibrum 
quam,  hoc,  ^r.  Fuere  qui  legerent  ilium  vidissent  nihil  equidem  de  coni- 
quam  scribere  occepimus.  Id  est,  qunm  mcntatione  ilia  qna^  ad  vocem  '  tu- 
commcn<a<ioncw.  Sed  quoniodo  cogni-  tus'  scripta  fuerat,  tacuisseut.  Ni- 
tam  commentationcm  diceref,  qua>  hilominus  tanien  ctiivis  in  aperto  est, 
tantum  scribi  coepta  sit  ?  Dicet  quis  cur  Virgilius  addiderit  tutus,  scilicet 
eam  in  plures  partes  dividi,  et  pri-  ad  augcndam  invidiam  ;  quasi  dice- 
mam  vnlgari  potuisse  ;  id  vero  nil  ret,  Antenor  proditor  illepatriap,  non 
aliud  est  quam  se  argutum  facere.  modo  sinus  Illyricos  et  intima  regna 
Suspicor  scriptum  fuisse  Quum  hoc  Liburnorum  penetravit,  sed  et  tiito 
scribere  ccepimus,  Sfc.  in  conimonta-  penetravit.  jEneas  vero,  ille  plus 
tione  ilia  cognita  cum  libel lum  hunc  yEneas  non  modo  Italis  longe  disjuu- 
scribere  coepimus,  ex  eo  libro,  &c.  gitur  oris,    sed    iufandum,  navibus 


43  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

7.  Itaque  nunc, '  primus,'  ex  ea  quoque  significatione  est, 
e  qua  illud  in  secundo  vEneidos,  de  enumeratione  eorum, 
qui  equo  Durio'  digrediebantur.  8.  Nam  cum  nomiuas- 
set^  Thessandrum,  Sthenelum,  Ulyxem,  Acamanta,  Tho- 
anta,  Neoptolemum  ;  post  intulit,  '  primusque  Machaon.' 
9.  De  quo  quaeri  potest;  Quomodo  potest  'primus'  dici, 
post  tantos,  qui  supra  dicti  sunt?  Verum  intelligemus 
*primum'  pro  'principe/  vel  quia  is  ad  perfecturaMllis 
temporibus  circa  peritiam  medicae  artis  prascipuus  fuisse 
traditur." 


libra  Schott.  Pitisc.  Delph,  Arntz.— 7  Pro  digrediebantur  malit  Arntzenins 
degrediebantur. — 8  '  Tisandrum  in  margine  reposiierat  Schott.  et  Sylbiinjuis 
ejus  vestigiis  insistens  ex  Virg.  JEn.  ii.  261.  (sed  vide  ibi  Pierium  :)  et  Thes- 
sandrum quoque  exhibent  scripti  codd.  Virgilii,quos  vel  ego  vel  alii  iuspexe- 
luut.'  Arntz.  Mox,  Athamania  Scliott.  Pitisc.  Delph.  '  Et  hie  et  apud  Virg. 
legendum  Acamas  non  Allmmas  lecte  vidit  Heinsius  ad  Sabin.  Ep.  ii.  vs.  23. 
Quare  banc  vocem  Plerii  auctoiitate  sufFultus  nierito  in  Virgiiii  contextum 
adinisit  Maasvicius,  id  quod  iioc  loco  imitari  nialuimus.'  Arntz. — 9  '■Ad  perfec- 
tum.  Inclusa  \\kc  Schotto  videntiir  redundare.'  Sylburg.  Vide  Not.  Delph. 
inf.  'Quas  ita  sentit  ex  conjectura  Schotii  niargini  apposita,  sed  adperfectum 
prcBcipuus  recte  exponi  potest,  pro  omnino  piaecipuus,  qui  sine  diibio,  illis 
temporibus,  reliquis  omnibus  palmam  praeriperet.'  Arntz. 

NOT^ 

amissis  tempestati  obnoxius,  hue  et  funem  :  Athamasqne  Thoasque,  Pe- 

illuc  niisere  vagatur.     His  similia  in  lidesque     Neoptolemns,    primusque 

conimentatione  ilia  scripta  fuisse  cer-  Machaon,  Et  Menelaus,  et  ipse  doli 

turn  est.  fabricator  Epeus.' 

»•  Equo  Durio]  Durio,  id  est,  '  lig-  «  Ad  perfectuni]  Quid  hoc  >  '  Prae- 

neo  :'  Sovpios  ligneus,  S6pv   enim  lig-  cipuus  ad  perfectum  circa  peritiam 

num.  medicEe    artis  i'    dele   niodo  ad  per- 

*  Nam  cum  nominasscf]  JEneid.  lib.  fectum. 

II.  *  Laelique  cavo  se  robore  promuiit  »  PrcBcipuus  fuisse  traditur']  Nam  et 

Tisandrus,    Sthenelusque    duces,   et  Esculapii  filius  erat. 
dirus   Ulysses,  Demissum  lapsi  per 


CAP.   II. 


Argumentum.  Jani  nativitas  et  in  Italiam  adventus.  Janiculum  uibs 
ab  eo  condita. 

1.  Sed  ut  ad  propositum  revcrtamur,  fcrunt  Crcusam" 
Ercchthei  regis  Athcniensium  (iliam  speciosissiniam,  .stu- 

NOTyE 

*    Ferunt    Creusam']    Nescio    sane    nndc   banc   fabulani    liausit    scriptor 


ORIGO   GENTIS    ROMANit:.      CAP.    Ill-  43 

pratam  ab  Apolline,  enixam  pucruni,  cumque  Delplios  olira 
educandum  esse  missum ;  ipsam  vero  a  patre,  istarum  re- 
rum  nescio,  Xipheo  cuidum^  coniiti  coUocatani.  2.  Ex 
qua  cum  ille  pater  non  posset  existere,  Delphos  eum  pe- 
tiisse  ad  consulendum  oraculum,  quomodo  pater  fieri  pos- 
set. Tum^lli  Deum  respondisse,  ut  qucm  postero  die  ob- 
viam  habuisset,  eum  sibi  adoptaret,  3.  Itaque  supra 
dictum  puerura,  qui  ex  Apolline  genitus  erat,  obviam  illi 
fuisse,  eumque  adoptatura.  4.  Cum  adolevisset,  non  con- 
tentum  patrio  regno  cum  magna  classe  in  Italiam  deve- 
nisse,  occupatoque  monte  urbem  ibidem  constituisse,  eam- 
que  ex  sue  nomine  Janiculum'^  cognominasse. 


Cap.  11.  1  Ereithei  Schott.  Gaesbeeckii.  Mox,  Xutho  pro  Xipheo  al.  ante 
Scbott.  '  Si  libii  iilli  sunt  in  quibiis  r estat  Xutko  uiique  seqiiendi.'  Grute- 
rus.    Infra  pro  coUocatam  alios  copulatam  legcre  mouuit  in  niargine  Scliollus. 

NOTiE 

noster.     Ea  certe  perquam  ridicula  Koi  Sovdos  (jlIv  Kafiuiv  r^i>  Tle\oTr6vu7iffop, 

est.     Qiiis  enim  Erectlieum  Allieni-  4k  Kpeova-ns  rrjs  "EpexOfoo^  'Axathv  iyiv- 

ensiuin  regem,  et  Apollinem  ante  Ja-  vijcre,  Ka.\''\wva,  o.(p'  Siy'Axaiol  Kal'Iajves 

nnm,  inimoet  Janum  Apollinis  fiiium,  KoXovvrai.     Id  est :  Ex  Hellene  autem 

ferat?     Quid  ergo  Janus  apud  Ovid,  et  Orseide  Nympha  nati  sutit   Dorus, 

Fast.  I.  '  Me  Chaos  antiqui,  nam  res  Xiithtis   et   JEolus.     Is   quidem  de  se 

turn  prisca,  vocabant.'  Hellenas,  qui  postea  Graci  vocati  sunl, 

y  Xipheo  cuidam]  Lege  Xutho,  Xu-  nominavit  :filiis  vero  loca  partitus  est. 

thus  enim  Hellenis  et  Orseidos  Nyni-  Xuthtts adeptus Peloponnesum  ex  Creusa 

phje  filius,  Creusam  Erecthei  filiam  Erectliei  filia  Achaum  gentiit  et   lo- 

duxit.    Apollod.  lib.  i.   "EAAtjz/os    8e  nem,  a  quibus  Achivi  et  lones  ^ivncw 

Kal   viiJ.(pris  'OpcTTjifScs ,  Awpos,    EoDflos,  pantur. 

PiXoKos,    al/rbs  p.\v  oZv  a<p'  avTov,  toi/s  ^  Janiculuni\  In  regione  transtihe- 

Ka\ovfiivousTpaiKo\jsirpo(Ty}y6piv(riv"'E.\-  riiia,  ad  la;vum  latus  Tiberis. 
\y)vas'  rots  Se  iraiffi*'  i/ifpiffe  tV  x'^P'"'' 


CAP.   III. 

Argumentum.  Satnrni  profugi  in  Italiam  adventns.  Saturnia  arx  condita. 
Agricultural  inventio,  feiique  homines  ad  vitam  conipositani  reducti  a 
Saturno.  Usus  signandi  aris  et  monetae  cudendau  repertus ;  ejusque  prima 
forma.  Caput  aut  naveni,  aleatorum  optio  uude  exorta.  vErarinm  Saturni. 
Saturno  tam  bene  merito  tie  priscis  Italis,  cur  tameu  Jano  in  sacris  omni- 
bus primus  locus  delatus. 

1.  Igitur  Jano  regnante  apud  indigenas  rudes  incul- 


44  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

tosque,  Saturnus,  regno  profugus,  cum  in  Italiam  venisset, 
benigne  exceptus  hospitio  est ;  ibique  baud  procul  a 
Janiculo  arcem  suo  nomine  Saturniam^  constituit.  2. 
Isque  primus  agriculturam  edocuit,  ferosque  homines 
et  rapto  vivere  assuetos  ad  compositam  vitam  eduxit : 
unde  Virgilius  in  octavo  sic  ait : 

Haec   neraora    indigenes  ^   Fauni   Nymphaeque    tene- 

bant, 
Gensque  virum  truncis  et  duro  robore''  nata: 
Quis  neque    mos  neque   cultus'^   erat :    nee  jungere 

tauros, 
Aut  componere  opes  norant,  aut  parcere  patto : 
Sed  rami,*  atque  asper  victu  venatus^  alebat. 
3.  Omissoque  Jano,  qui  nihil  alind  quam  ritum  colendo- 
riim  Deorum  religionesque  induxerat,  se  Saturno  mahiit 
annectere;^  qui,  vitam  moresque  feris  etiam  turn  mentibus 
insinuans,  ad  communem*"  utilitatem,  ut  supra  diximus, 


Cap.  III.  2  '  Loco  eduxit  Klotz.  in  Anim.  Crit.  p.  32.  sciibere  jiibet  de- 
duxit.'  Harl.  Tniduxit  reponendiiin  in  niargine  monuerat  etiam  Schottus. 
'  Hac  nemora.  Vet.  cod.  luec  loca  contra  inetii  legem.'  Sylburg. — 3  '  Que  vel 
abiindat,  ut  saepius,  vel  cum  Gi  unero  mutandiini  in  quie,  soil.  '  gens.' '  IJarl. 
*  Insinuans  ad.   Lego  mentibus  insinuans  ad  comm.  vulgo  legitur  insinuasse,  seusu 

NOTiE 

=>    Saturniam]    In   regione  cistibe-  <>    Quis    neque   mos    neque    cuUus'\ 

rina,  in  monte  Tarpeio.  Varr.  de  L.  L.  Liicret.  ibid.  «  Nee  commune  bonum 

lib.  IV.  '  Antiquum  oppidum  in  hoc  poterant  spectare,  nee  ullis  Moribus 

naonte  Tarpeio  fuisse  Saturniam  scri-  inter  se  scibant,  nee  legibus  uli.' 

bitur.'     Hie  mons  Saturnius  etiam  «  Sed  rami]    Lucret.  ibid.  *  Quod 

dictus  fuit.  sol  atque  imbres  dederanf,  quod  terra 

•'  Indigence}  A.vdiyfi'i7s,  id  est,   ibi  crearat  Sponte  sua,  satis  id  placabat 

nati,  geniti,  nee  aliunde  advecti.  ppctora  donum.' 

<■  Truncis  et  duro  robore]  Quod  lio-  '  Atque  asper  victu  ven.^Jun^e  tiictu 

mines  primuni  in  cavis  arboribus  et  cum  alebat ;  et  alebat  victu  nil  aliud 

speluncis  habitarent  Lucret.  lib.  v.  est  quam  «/<'ia<. 

'  Nee  dum  res  igni  scibant  tractare,  e  Se  Saturno  maluit  annectere]  Quis 

nee  uti   Pellibus,   et  spoliis  corpus  se  maluit  annectere.?     Gens  ilia  vi- 

vestire  ferarum:  Sed  nemora,  atque  rum   truncis  et   duro   robore  nata? 

cavos    monies,  sylvasque   colebant ;  Vix  banc  scribendi  rationem  proba- 

Et  frulices  inter  condebaut  squalida  bunt  eruditi. 

membra.'     Inde  eos  i»oetac  arborum  ''  hisinuans,    ad   comm.    [insinuasse 

truncis  et  duris  quercubus  natos  fa-  (dicitur  ct)  ad  comm.]  Verba  semicir- 

bulali  sunt.  culis  inclusa  in  Mss.  deessc  signifi- 


ORIGO   GKNTIS    ROMANCE.      CAP.    III.  45 

disciplinam  colendi  ruris  edocuit,  ut  quidem  indicant  illi 
versus : 

Is  genus  indocile  ac  dispersum  raontibus  altis 
Composuit,  lc|;esque  dcdit,  Latiumque  vocari' 
Maluit,  his  quoiiiam  latuisset  tutus  in  oris. 
4.  Istum''  etiam  usuiu  siynandi  aeris,  ac  monetae  in  formam 
incutiendae  ostendisse  traditur,  in  qua  ab  una  parte  caput 
ejus'  imprimcretur,  altera  navis,  qua  vcctus  illo  erat.     5. 
Unde  hodieque  aleatores  posito  nummo  opertoque,""  optio- 
nem  collusoribus  pouunt  enuntiandi,  quid  putent  subesse, 
caput,  aut  navem:   quod  nunc  vulgo  corrumpentes  'na- 
viam'  dicunt."    6.  Mdes  quoque  sub  clivo  Capitolino,  in 
quo  pecuniam  conditam  habebat,  ^rarium  Saturni°  ho- 


inperfecto,  cui  supplendo  Schottus  addidit,  quod  in  Ms.  deest,  dicitur  et. 
Minus  ahit  nostra  eraendatio.'  Scriverius.  prob.  Arntz.  Insinuasse  {dicitur  et) 
Scliott.Gaesb.  Delpli.  Pitisc— 4  Vide  Not.  Delph.  inf.— 5  Naviandi  omnes  re- 
liquas  edd.  praeterSchoenbeigcr.  Aut  deesse  vocem  autnactaw  legendum  pu- 

NOTiE 

cantur.    Qnare  forte  vera  sit  doctiss.  Lndiim  vocamus,  jowcr  d  croix  ou  pile. 

Scriverii  conjpctnia,   qui  legit,  Qui  ^' Naviam' Inavigandi] dicunt]  In a\. 

vilammoresqueferis  etiam  turn meniibus  Naviandi.  Sed  legendum  naviam ;  est 

insinuans  ad  communem,  ^c.  autem  na via  idem  quod  linter, '  ex  nno 

'  Latiumque  vocari}  Ovid.  Fast.  i.  lignoexculpto;  ut  navis,  quo  utuntur 

•  Dicta  quoque  est  Latium  terra,  la-  alveo  in  vindemia.'  Fest.  Pomp,  hujns 

tente  Deo.'  autem  rei  meminit  Macrob.  Saturnal. 

^  Istum]  Saturnum  scilicet,  al.  le-  i.  7.  '  Janns  cum   Saturnum  classe 

gunt  Is  turn.  pervectuni  excepisset  liospitio,  et  ab 

'  Caput  ejus]  Jani  nonSaturni.  De  eo  edoctus  peritiam  ruris,  ferum  il- 

hoc  aere  ubi  ab  una  parte  forma  Jani  lum   et  rudem  ante  fruges  cognitas 

biceps,  et  ab  altera  ratis  erat  impres-  victum   in   melius    redegisset,  regni 

sa,  Ovid.  Fast.  i.  '  Sed  cur  navalis  in  eum  societate  rauneravit.     Cum  pri- 

aere  Altera  signata  est,  altera  forma  mus  quoque  lera  signaret,  servavit 

biceps?  Noscere  me  dnplici  posses  et  in  hoc  Saturni   reverentiam,  ut 

in  imagine,  dixit;  Ni  vetus  ipsa  dies  quoniam  ille  navi  fuerat  advectus,  ex 

exteniiaretopus.     Causa  ratis  super-  una  quidem  parte  sui  capitis  effigies, 

est.    Tuscum  rate  venit  in   amnem  ex  altera   vero  navis  exprimerctur, 

Ante  pererrato  falcifer  orbe    Deus.  quo  Saturni  menioriam  etiam  in  pos- 

At  bona  posteritas  puppim  forniavit  teros  propagaret.     ^s  ita  tuisse  sig- 

in  aere  Hospitis  adventum  testificata  natum  hodieque  "intelligitur  in  aleae 

Dei.'  lusu,  cum  pueri  denarios  in  sublime 

"'  Posito  nummo  opcrioquc]  Non  so-  jactantes    capita    aut    naviam,    lusu 

lum  posito,  et  operto,  sed  et  in  altum  teste  vetustatis,  exclamant.' 

jacto.    Ulioque  modo  hodieque  fit.  °  JErarium  Saturni]    Cave   credas 


46  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

dieque  dicitur.  7.  Verum  quia,  ut  supra  diximus,  prior 
illuc  Janus  advenerat,  cum  eos  post  obitum  divinis  honori- 
bus  cumulandos  censuissent,  in  sacris  omnibus  primum  lo- 
cum Jano  detulerunt;  usque  eo,  ut  etiara,  cum  aliis  Diis 
sacrificium  fit,  dato  thure  in  altaria,  Janus  prior  nominetur,? 
cognomento  quoque  addito  Pater,")  secundum  quod  noster 
cognomento  sic  intulit : 

Hanc  Janus  Pater,  banc  Saturnus  condidit  arcera. 
Ac  subindit: 

Janiculum  huic,  illi  fuerat  Saturnia  nomen. 
Eique,  eo  quod''  mire  prasteritorura  memor,  turn  etiam  fu- 
turi,  [dixerit: 

Rex  arva  Latinus'  et  urbes 

Jam  senior  longa  placidas  in  pace  regebat. 


tantSchott.  etSylbiirg.  Vide  not.  inf.— 7' Cognomen<o  vel  ex  snperiore  versu 
male  hue  irrepsit,  vel  legendum  secundum  quod  Noster  ( Virgilins)  cognomentum, 
qiias  repetitio  ejusdein  vocabnli  vel  optiinis  scriptonbus  hand  infiequens  est.' 
HavL  '  Forsan  leg.  noiter  Maro  sic  iiiluUt :  exstat  aiiteih  Maronis  locus  yEn. 
VIII.  357.'  Sylburg.  '  Gninero  post  voc.  futuri  non  paiica  videntiir  excidisse  : 
ilia  vero  dixerit  usque  ad  liberum  utque  solutum,  ab  aliena  nianii  ascripta  is 
opinaiis,  uncis  separavit  a  reliqiio  sermone.  Suspecta  qnidem  sunt  oninino.' 
Uarl.  Uncis  carent  omnes  rerKjua;  printer  Bip.  et  Schoenb.  edd.  Incipit 
Bip.  cap.  4.  a  verbis  Quidam  aiitein.  '  Post  paientbesin  non  pauca  deesse 
videntur  :  aut  certe  verbum  dixerit,  cum  iis  quiE  sequuntur,  usque  ad 
quceritur,  pro  aliis  sunt  inserta:  ut  fortasse  talis  qu*piam  lequiratur  lec- 
tio :  eique  {eo  quod  rnire  prateritorum  memor,  turn  etiam  futuri)  geminaseu  biceps 
affingitur  fades :  ut  idem  Maro  lestatur  Ids  verbis,  Saturnusque  Seriex,  Janique 
bifrontis  imago  quceritur  q.  porro  Sallustii  locus,  queni  citat  auctor,  exstat  ini- 
tio Catilinariae.'  Sylburg, 

NOT/E 

xrarium  fuisse  Saturni  tempore,  nam  est,  cum  ab  eo  omnia  initiiim  duxisse 

ejus  wdem  primus  aerarium  fecit  Va-  crederentur.     Immo  et  innuit  Atlie- 

lerius  Publicola.  naeus,  lib.  ult.  "lafos,  dirap'  tjjxwv  Bibs, 

1'  Janus    prior    no7ninetur]    Horat.  I^v  Ttaripa  Trpoaayopivoixev,  id  est,  Ja- 

Epist.  XVI.  1.  'Quandocumque  Deos  nus,  qui  nobis  Dens  est,  qucm  Patrcm 

vel  porro  vel  bove  placat,  Jane  Pater,  vocamus. 

dare,  clare  cum  dixit,  Apollo,  Labra  ■"  FAque,  eo  quod,  Sfc.']  Quorsum  haec 

movet  meiucns  audiri.'    Vid.  Ovid,  perlineant  non  video;  nil  tamen  vel 

Fast.  I.  I.  et  Macrob.  Saturn.  I.  9.  corruptum,    vel    dcperdituni   ausim 

1  Cognomento  quoque  addito  Paler']  pronuntiare,  cum  de  iis  nihil    inter- 

Ut  et  Dcos  omnes   Patres  appcUa-  pretes,  quibus  opinor  prona  omnia  et 

bant.     Qnamvis  Janum  propria  ap-  facilia  visa  sunt.     Videant  acutiorcs. 

pellatione,  non  honoris  tantuin  gra-  '  Hex  arva  Lalinus]  /Eneid.  vii.  45. 
tia,   Patrcm    appcllatum    verisimilo 


ORIGO    GliNTlS    ROMAN /E.      CAI'.    IV.  47 


CAP.  IV. 

Argumentum.    Aborigines.    Unde  appellati,    Picns  rex  Italitp.    Post  enm 
Faiinus.     Versus  Satuniii.     Fauniis  et  Silvaniis  dictiis,  et  Iniiiis  et  Pan. 

1.  Quo  regnante'  Trojanos"  refert  Italiam  devenisse : 
quaeritur,  quomodo  Sallustius  dicat,  *  Cumqne  his*  Abo- 
rifjines,  genus  hominum  agreste,  sine  legibus,  sine  imperio, 
liberum  atque  solutum?']  2.  Quidam  autem  tradunt,  terris 
diluvio  coopertis,  passim  multos  diversarum  regionum  in 
montibus,  ad  quos  confugerant,  constitisse :  ex  quibus 
quosdam  sedem  quaerentes,  pervectos  in  Italiam,  Aborigi- 
Des  appellatos  :  Graeca  scilicet  appellatione,  a  cacuminibus 
montium,  qui  illi  orae  faciunt.^  3.  Alii  volunt,  cos,  quod 
errantcs'  illo  venerint,  primo  Aberrigines,  post,  mutata  una 
liteia,  altera  adcrata.  Aborigines  cognominatos.  4.  Eos 
advenientes  Picus^  excipit,  perraissos  vivere,  ut  vellent. 
5.  Post  Picum  regnavit  in  Italia  Faunus,  quem  a  lando 
dictum  volunt,''  quod  is  solet  futura  prajcinere  versibus. 


Cap.  IV.  2  '  Victoris  etymologia  est  ridicnla :  in  qua  praeter  ea  legendum 
est  cum  Schotto,  a  cacuminibus  monliutn,  quce  illi  vprj  vocant.  (probb.  Sylb.  et 
Arntz.)     Non  placet  Klotzii  conjectura  1.  m.  qua  illis  ora  fuerunt,  ut  orce  sit 

NOTiE 

'  Quoregnmte]  Latino.  qua  illi  Sprj  vocant:  oprj  sunt  monies. 

"  Trojanos]  yEnea  diice.  Sed    ridiculum    Aborigines    airh    rod 

''  Quarihir,  quomodo  Sallustius  dicat,  ipeos. 
'  Cumque  his]  Hoc  est :  quo  tempore  '  Quod  errantes]  Ridiculum  ;  idem 
jEneas  cum  profiigis  Trojaiiis  Italiam  tamen  Festns  Pomp,  et  Dionys.  Ha- 
appulit,  turn  Aborigiiuim  rex  erat  licarn.  Aborigines  qui  ab  origine 
Latinus.  Quomodo  igitur  Sallustius  ibi  fuerunt,  non  ex  stirpe  adventitia. 
diccre  potnit,  Aborigines  sine  impe-  *  Picus]  Saturni  filius,  Fauni  pa- 
rio  fnisse  ?  Solutionem  banc  dedit  ter  Virg.  iEneid.  vii.  '  Fauno  Picus 
Zanchius  :  Quia,  inquit,  tunc  Latinus  pater,  isque  parcntem  Te,  Saturne, 
praelio  adversus  finitimos  Rutulos  col-  refert,  tu  sanguinis  ultinms  aucior.' 
lato  decesserat.  Sed  vix  huic  objec-  ^  Quem  afando  dictum  volunt]  Y&rro 
tioni  ita  occurrenduni  esse  judico :  de  L.L.  lib.  vi.  '  Fauni  Dei  Latino- 
Aborigines  enim  sine  legibus,  sine  rum,  ita  ut  Faunus  et  Fauna  sint  in 
imperio,  quippe  genus  agreste,  nulii  versibus  quos  vocant  Saturnios  ;  in 
obtemperare  suetum,  sed  pro  libidi-  sylvestribus  tradituui  est  solitos  fari, 
ne  se  cuicumque  vellet  addicere.  a  quo  fando  Faunos  dictos.' 

'  Qui  illi  orcefaciunt]  Vere  Scbottus, 


48  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

quos  Saturnios'^  diciraus;  quod  genus  metri  in  vaticina- 
tione  Saturniae  primum  proditum  est.  6.  [Sed  urbera  Sa- 
turnus/  cum  in  Italiam  venisset,  condidisse  traditur.]  Ejus 
rei  Ennius  testis  est,  cum  ait, 

Versibus  quos  olim*  Fauni  vatesque  canebant. 
7.  Hunc  Faunura^  plerique   eundem  Sylvanum   a  sylvis, 
Inuum  Deum ;   quidam  etiam  Pana,  vel  Pan  esse   dix- 
erunt. 

genitivus.'  HarL — 6 'Sed  urbem  .  .  traditur.  Haec  verba  Sylbiirg.  Gnitems  et 
Arntzen.  post  versiini  Ennii  putant  collocanda.  Melius  siispicatur  Gninenis 
ea  ab  aliena  manii  in  margine  Aurelii  explicandi  causa  scripta,  deiiule  la 
textuni  iriepsisse  :  hinc  uncis  (qui  in  reliquis  praeter  Bip.  et  Solioenb.  etld, 
desunt)  ea  inchisit.'  Hurl.  Pro  vrbem  Scboitus  mavult  versus. — 7  Ex  Schotti 
emeDdatione  qui  in  contextn  babet  cum  Gaesb.  Pitisc.  Invium  Deum. 

NOTiE 

<■  Quos  Satttrnios'\  A  Satarno  ver-  Fauni  vatesque  canebant.'    Sed  ur- 

sus   Saturnii  dicti  sunt:    eoruni  lex  bem  Salurnus,' &c. 

adeo  soluta  fuit,  ut  uon  metruni,  sed  «  Versibus  quos  oliml  Locus  Ennii 

simplex  cum  rythnio  cantus  fuerint.  integer:  '  Scripsere  alii  rem  Versi- 

d  Sed  urbem  Saturnus]  Quisnon  vi-  bus  quos  dim  Fauni  vatesque  cane- 

det  baec  male  suis  sedibus  mota  luis-  bant,  Cum  neque  musarum  scopulos 

se?   Ea  igitur  ex  Gruteri  conjectiira  quisquam  superarat,  Nee  dicti  stu- 

sic  ordinanda  sunt : '  Quod  genus  ine-  diosns  erat.'     Qua;  satis  indicant  in- 

tri  in  vaticinatione  Saturnia;  primum  conditos  versus  fiiisse  Saturnios, 

proditum   est.      Ejus   rei    teslis  est  ^  iZ«?ic  faKnioH]  Idem  Livius  lib.  i. 

Ennius  cum  ait,  '  versibus  quos  olim  et  Servius  iEneid.  vi. 


CAP.  V. 


Argumentum.  Evandri  Arcadis  cum  Carmen ti  matre  in  Italian!  advcntns. 
Carmenta  a  carrainibus,  vel  haec  ab  ilia  dicta  potius.  Evander  ob  crudi- 
tionem  facile  se  apud  Faunum  insinuat.  Pallanteum  mons  post  Palatinm 
dictus.  Ibi  Pani  fanum  ab  Evandro  dcdicatum.  Pan  Deus  Arcadiie. 
Literas  Itali  primum  ab  Evandro  edocti  et  alia  ad  terrae  cultum. 

1.  Igititr  regnante  Fauno,  ante  annos  circiter  sexagin- 
tas  quam  ^neas  in  Italiam  deferretur,  Evander  Areas, 
Mercurii  et  Carraentis  Nymphae  filius,  simul  cum  matre 

NOTi^i 

1  Ante  nnnos  circiter  sexaginta]   Si      duxit  aunomundi  2G9S.    TEncas  vero 
vrre   raJtonem   putes,  anni  sunt  G7.      Laurenlium  vcuit  anno  27G9. 
Evander  euiui  colonos  in  Lalium  dc- 


ORIGO    GRNTIS    ROMAN;E.      CAP.    V.  49 

rodcm  vcnit :  quam  qnidam  memoriae  prodiderunt  primo 
Carnientini  dictam,  post  Nicostratcn,  dc  carminibus,''  eo, 
quod  videlicet  omnium  literarum  peritissima,  futurorumque 
prudens,  veisibns  cancre  sit  solita  :  adoo  ut  pleriquc  ve- 
lint,  non  tarn  ipsam  a  carmine  Carmentam,  quam  carmina, 
a  qua  dicta  essent,  appellata.  3.  Hujus  admonitu '  trans- 
vectus  in  Italiam  Evander,  oh  singularem  eruditionem  at- 
que  scientiam  literarum,  brevi  tempore  in  lamiliaritatem 
Fauni  so  insinuavit,  atque  ab  eo  hospitaliter  benigneque 
exccptus,  non  parvum  agri  modum  ad  incolendum  acce- 
pit ;  quern  suis  comitibus  distribuit,  cxa^dificatis  domiciliis 
in  eo  monte,  quera  primo  tum  illi  a  Pallante''  Pallanteum,* 
postea  nos  Palatium"'  diximus :  iblque  Pani  Deo  fanum" 
dedicavit :  quippc  is  familiaris  Arcadiaj  Deus  est,  teste 
etiam  Marone,  qui  ait. 

Pan  Deus  Arcadiae°  captam  te,  Luna,  fefellit: 
Et  item. 

Pan  etiam''  Arcadia  mecum  si  judice  cantet. 
4.  Primus  itaquc  omnium  Evander  Italicos  homines  legerc 
ct  scriberc  edocuit,  literis,  partim  quas  ipse'' antea  didice- 


Cap.  v.  3  '  Palatium.  Hoc  loco  in  margine  reposiierat  Schottns  et  Syl- 
biirj^im:  aVu  Pnlatinum.'  Airitz.  Vide  Nott.  Var.  ^Marone.  Prior  Virgi- 
lii  locus  extat  CJeorjr.  in.  392.  alter,  Ijiicoiic.  Ecloga  iv.  ubi  cevlet  iepitiir  pro 
cantet.'  Sylbiirg. — 4  '  Lilteris  partim  f/uas  ipse.  Requiri  videtur  talis  qiia^piain 
lectio :  partim  quas  ipse  invenerat,  partim  quas  a  veteribus  ante  didicerat.     Plin. 

NOT;E 

''  De  carminibus']  Carmentam  die-  Sunt  qui  velint  a  balatibus  ovium, 
tarn  de  carminibus.  Ovid.  Fast.  i.  mutata  iitera,  vel  a  Pale  pastorali 
'  Ipsa  mone,  quajnonien  habes  acar-  Dea  ;  ant,  ut  Siienus  probat,  a  Pa- 
mine  ductum.'  lanihe  Hyperborei  filia.'    Vide  Fes- 

'  JIujus  admonitu]  Vid.  Ovid.  Fast,  tum  in  voce  '  Palatium.' 

I.  475.  qui  banc  historiam  fuse  perse-  ".Ibiqiie  Pani  Deo  fanum]  Fuit  et 

q"''»r.  sylva  eidem  Pani  consecrata. 

^  A  PaUnnte]  Evandri  filio.  «  Pan  Deus   Arcadia]   Ueorg.  iii. 

1    Pallanteum]     Virg.    '  Et    nobile  392.  '  Munere  sic  niveo  lana>  (si  cre- 

Pallanteiim.'     Item  '  Pallantis  proa-  dere  dignum  est,)  J'an  Deus,*  &c. 

vi  de  nomine  Pallanteum.'  p  Puncliam]  Eclog.  iv, 

"'  Postea  nos  Palatium]  Solin,  cap.  q  Literis,  partim  quas  ipse]  Partim, 

1,  '  I'alatium  nemo  dubitaverit  quin  quia  ct  ipse  quasdam  invenisse  tra- 

Arcadas  liabeat  auclores,    a   quibus  ditur. 
priuium   Pallanteum    oppidum,    Sec. 

Dclph,  et  Var.  Clus.                 Aurel.  Vict.  D 


50  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

rat:  idemque  fruges  in  Graecia'  primum  inventas  ostendit, 
serendique  usum  edocuit,  terraeque  excolendae  gratia  pri- 
mus boves  in  Italia  junxit. 


VII.  56.  literas  in  Graaciam  e  Phcenice  per  Cadmum,  e  Graecia  vero  in  Ita- 
lian! per  Pelasgos  illatas  lefert.'  Sylburg. 

NOTiE 

f  In  Gracia]  Athenis ;  ideo  eas  '  frugnm  parentem  '  vocat  Florus. 


CAP.  VI. 


Argumentum.  Recarani,  qui  et  Hercules,  in  Italiam  adventns  :  cni  Cacus, 
servus  Evandri,  boves  siirripit  ;  ideoqne  ei  noxae  datiir  ab  Evandro.  Ara 
Maxima  ab  Hercnle  consecrata.  Unde  mos  Herciili  profanandi  decimani 
tractus  sit.     Plautus  explicatus.    Cur  foeminze  ab  Ara  Maxima  arceantiir. 

1.  Eo  regnante,  forte  Recaranus  quidam'  Graecae  ori- 
ginis,  ingentis  corporis  et  magnarum  virium  pastor,  qui 
erat  forma  et  virtute  ceteris  antecellens,  Hercules  ap- 
pellatus,  eodem  venit.  2.  Cumque  armenta  ejus  circa 
fiumen  Albulam '  pascerentur,  Cacus  Evandri  servus,  ne- 
quitiae  versutus,"  et  praster  cetera  furacissimus,  Recarani 
hospitis  boves  surripuit ;  ac,  ne  quod  esset  indicium,  aver- 
sas  in  speluncam  attraxit.  3.  Cumque  Recaranus,  vicinis 
regionibus  peragratis,  scrutatisque  omnibus  ejusmodi  late- 
bris,  desperasset  inventurura,  utcumque  aequo  animo  dis- 
pendium  fcrens,  excedere  his  finibus  constituerat.     4.  At 


probat  Miinkcri  correctionem  prater  cetcros,  Cacum  n.  omnes  fiirandi  cnpi- 

NOT^ 

8  Recaranus  quidam]  De  Recaiano  lib.  I.  et  Suidas. 

nil  usqiiain  me  legisse  memini.  Neque  '  Albula7n]  Qui  Tibris  postca  dictus 

scio,  undc  bacc  liauscrit  Cassins.    At  est. 

Carani    Heraclidae   meminere,    Liv.  "  'Sequitiai  versutus]  Mira  locutio. 

1.  XLV.  Plutarch,  in  Alexandre,  Soli-  Nequilice,  in  dandi  casti. 
nns   c.  15.  Justin.  1.  vii.  Patcrculns 


ORIGO   GENTIS    ROMAN/E.     CAP.    VI.  51 

vero  Evander,  exccllentissimae  justitiee  vir,  postquam  rem, 
uti  acta  erat,  compcrit,  servum  noxa3  dedit/  bovesquc  rc- 
stitui  fecit.  5.  Turn  Rccaranus  sub  Avcntino  Invcntori 
Patri  y  aram  dedicavit,  appellavitque  Maximam/  et  apud 
earn  decimam  sui  pecoris  profanavit.*  6.  Cumque  ante 
moris  esset,  uti  homines  decimam  fructuum  regibus  suis 
prajstarent,  aequius  sibi  ait  videri,  Deos  potius  illo  honore 
iraparticndos  esse,  quam  reges ;  inde  videlicet  tractum,  ut 
Herculi  decimam  profanari  mos  esset,  secundum  quod 
Plautus  :  *  In  partem,'  inquit,  *  Herculaneam,' "  id  est,  de- 
cimam. 7.  Consecrata  igitur  Ara  Maxima,  profanataque 
apud  cam  decima,  Rccaranus,  eo  quod  Carmentis  invitata 
ad  id  sacrum  non  afl'uisset,  sanxit,  ne  cui  foeminas  fas  esset 
vesci  ex  eo,  quod  eidem  arae  sacratum  esset :  atque  ab  ea " 
re  divina  foeminae  in  totum  remotae. 


ditate  arteque  superasse.'  Harl. — 3  Ejuscemodi  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. 
—  0  '  In  Sticlio  :  ubi  tamon  legitur  delraxi  partem  Hercul.  et  in  Tniciil.  Act.  2.' 
Sckott.  et  Sylburff.  Vide  Not.  inf. — 7  '  Forte  atque  earn  rem,  <^-f.  sed  praestaret 
notaii  tenipiis,  ex  quo  remota;  niiilieres  ab  Herculaneo sacrificio :  itaqne  vide- 
sis  niim  legendiim  atque  ab  eo,  ut  subintelligatnr  *  tempore."  Gruler.  *  Ob  ea, 
vel,  ilaque  ab  ea  in  inargine  conjecerat  Sciiottus,  sed  nihil  mutandnm  recte 
monuit  Anna.'  Arntz.    Vide  Not.  inf. 

NOT^ 

*  Nox(E  dediti   Noxse  dedere,  est  eo   tempore:    notatnr  enim   tempiis 

in  delicti  poenam  dare.  ex  quo  remotae  mnlieres  ab  Hercula- 

y  Inventori  Patri]  Jovi.  neo  sacrificio.     Sed   falii    Gruterum 

^  Appellavitque  Maxhnam^  S'weqxioA  puto.     Nihil  enim   mutandum.     Ait 

ingens  esset,  sive  quod  niaximze  dig-  Victor  ab  ea  ara  (Maxima  scilicet) 

nationis.  Serv.  yEneid.  viii. '  Ingcns  remotas  mnlieres  re  divina.     Quippe 

enim  est  ara  Herculis,  sicut  videmus  cum  dnae  essent  arae  Hercnlis,  altera 

hodicque  post  januas  Circi  Maximi.  in  foro  Boario,  altera  ad  portam  tri- 

Alii  maximam  ideo  dirnnt,  quia  illo  geminam   in    regione  Circi   ]Maxinii, 

tempore  omnibus  erat  honore  potior.'  ab  ista  tantum  mulieres  probibcban- 

»  Profanavit'\     Id     est,      polluxit,  tnr.     Plutarch,   in  Quaest.  Rom.  Sia 

propalain   exposnit.     Varr.  de  L.L.  Ti,5voLvP<iiixu>i''llpaKXiovsovToov,ovfx.f- 

lib.  V.  '  Profanatum  quod  in  sacra-  raXafiPwovcri   yvvaiKes,    oiiSe  yevSvrai 

rio  pollutuni.'  ruv   iwl   rod  (xel^ovos  dvofiiVCDV  ;    Cum 

^  In  partem,  inquit,  Hercul.']  J^uUlhi  ducB   sint  ara;  Herculis,  cur   mulieres 

apud  Plautum  legitur  in  partem  Her-  prohibentur  participes  coj-uwj  (fieri)  qute 

cul.     Sed   in  Trucul.   '■  Milii  partem  apud  majorem  sacrificantur?    Et   inde 

detraxi  Herculaneam.'  fortasse  error  corum  qui  duas  aras 

•^  Atque  ab  ea]  Legendum  suspica-  niaxinias  esse  contendunt,  livc. 
tur  Gruterus  atque  ab  eo ;  id  est,  ab 


52  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

CAP.  VII. 

Argumentum.   Alia  e  libris  pontificalium  de  Hercule,  ejusque  bourn  grege, 
et  caede  latronis  Caci. 

1.  H/EC  Cassius  lib.  i.  At  vero  in  libris  pontificalium  '^ 
traditur  Hercules,  Jove  atque  Alcniena  genitus,  superato 
Geryone,®  agens  nobile  armentum/  cupidus  ejus  generis 
boves  in  Graecia  instituendi,  forte  in  ea  loca  venisso,  et 
ubertate  pabuli  delectatus,  ut  ex  longo  itinere  homines  sui 
et  pecora  reficerentur,  aliquamdiu  sedera  ibi  constituisse. 
2.  Qua?  cum  in  valle,  ubi  nunc  est  Circus  §  Maximus,  pas- 
cerentur,  neglecta  custodia,  quod  nemo  credebatur  ausurus 
violare  Herculis  praedam,  latronem  quendam  regionis  ejus- 
dem,  magnitudine  corporis  et  virtute  ceteris  praevalentem, 
octo  boves  in  speluncam,  quo  minus  furtum  vestigiis  colligi 
posset,  caudis  abstraxisse.  3.  Cumque  inde  Hercules 
proficiscens,  reliquum  armentum  casu  praeter  eandem  spe- 
luncam ageret,  forte  quadam  inclusas  boves  transeuntibus 
admugisse,  atque  ita  furtum  detectum  :  4.  interfectoque 
Caco,  Evandrum,  re  comperta,  hospiti  obviam  ivisse,  gra- 
tantem,  quod  tanto  malo  fines  suos  liberasset ;  comperto- 
que,  quibus  parcntibus  ortus  esset  Hercules,  rem  ita,  uti 
erat  gesta,  ad  Faunum  pertulisse.  Tum  eum  quoque  ami- 
citiam  Herculis  cupidissime  appetisse.  Quam  opinionem 
sequi  metuit  noster  Maro.** 


Cap.  VII.  4  *  Scliottns  conjecit  maluit  pro  metuit ;  Sylburg.  sequi  meruit, 
I),  e.  non  dedigiiatus  est  sequi,  diniiaiii  diixit  qiiain  seqiieretur,  qua;  coii- 
jectnra  est  iiigeiiiosa,  paniniqiie  abcst  ab  ingeiiio  ^a'culi  (|U0  sciipsit  aiictor, 
ft  ab  literal iim  duttii ;  Aiiitzeii.  piitat  excidisse  now,  quod  factum  sjepius 
e^t,et  legendiini  sequi  non  metuit:  Giuneriis  posse  repoai  quoque  opinatur 
nee  sequi  metuit.'  Harl. 

NOT/E 

<•  In  libris  jwntijicniium']    Quos   se-  nant.     Apollod.  lib.  ii. 

qnuntur  Viig.  lib.  viii.Ovid.  Fast.  i.  f  i\'obile  armentum]  Quod  fuit  colo- 

Liv.  lib.  I.  aliique.  ris  punicei. 

*  Geryone]     Clirysaoiis    et   Callir-  e  V(/i  nunc  est  Cii'cus]  Palatini  la< 

ihoes  liliusfiiitGeiyone,  trium  lionii-  tere  n.eridionali,  quod  Aveutino  op- 

iitiin   corpoic    piadilus.     Hubitabat  pcsitnm  e.'-t.     Non  longe  a  Tibcri. 

Eiyibcani    insulani,   non    procul    ab  ''  Sequi  metuit  twstcr  3Iar(i]  Inimo 

uceaiio,   quam    nunc    Gadera    iionii-  muluil :  et  itu  onniiiio  legeiidum,  ut 


ORIGO    GENTIS    ROMANCE.     CM'.    VMI.  53 

CAP.  VIII. 

AncuMENTUM.    De  Potitiis  et  Pinariis. 

1.  Cum  crj^o  Rccaranus,  sive  Hercules,'  Patri  Tnvcntori 
Aram  Maxiniani  consccrasset ;  duos  ex  Italia,  quos  eadcm 
sacra  certo  ritu  administranda  cdoceret,  ascivit,  Potitium 
et  Pinariura."^  2.  Scd  eorum  Potitio,  quia  prior  vcncrat,' 
ad  comedenda  cxta  admisso,  Pinariiis,  eo,  quod  tardius 
venisset,  posterique  ejus  summoti :  unde  hodicque  serva- 
tur :  nemini  Potitio  Pinaria)  gentis  in  cis  sacris  vesci  li- 
cet. 3.  Eosque  alio  vocabulo  prius  appellatos  nonuul- 
li  volunt;  post  vero  Pinarios  dictos  ano  to~j  ttsivuv"'  quod 
videlicet  jejuni,  ac  per  hoc  esurientes  ab  ejusmodi  sa- 
crificiis  discedant.  4.  Isque  mos  permansit  usque  Ap- 
pium  Claudium  Censorem,  ut  Potitiis  sacra  facientibus, 
vcsccntibusque  do  eo  bove,  quern  immolavcrant,  postquani 
inde  nihil  reliquissent,  Pinarii  deinde  admitterentur.  5.  Ve- 
ruin  postea  Appius  Claudius  accepta  pecunia  Potitios 
illcxit,"  ut  administrationem  sacrorum  Hercuiis  servos  pub- 


Cap.  viit.  2  Qui  pro  quia  omnes  reliqnse  praeter  Srlioerib  edd.  '  Pntitiu 
Pinnrifi'.  Patricio  Finurite  coiijiciebat  in  inai giiie  Scliottus  plaiidente  Sylbui- 
gio:  (jiiod  taiiien  iiiiiius  coiiiniodiim  videtiu.  Fortasso  a  mala  manii  iiisnta 
est  prior  vox  vel  transposita,  cum  le^eiidiim  csse.t  Unde  liodieque  servaiitiir 
Potitio;  yiemini  Pinarice,&fC.  dc  ipsa  liistoria  agit  Vorstius  ad  Val.  Mas.  i.  1. 
ex.  17.'  Arntz.     '  Placet  Cruncri  conjtctura  I^emini  cum  Polilio  Pinaritc  gen- 

NOTvE 

optiine  Scliottus.     His  enim  fremina  Potitii  ad  tempus  pra?sto  essent,  iis- 

sunt  quae  apnd  Virg.  legiintiir  /Eneid.  qvie  exta  apponerentur.     Pinarii,  ex- 

viii.  193.  tis  adesis,  ad  ceteram  venirent  da- 

'  Site  Hercules]  Quidain  f  amen  non  pem.     Inde  institntnm  mansit,  donee 

ipsum  Hcrcnlem,sed  Evandrnm  aram  Pinarinni  genus  fiiit,  ne  exlis  solen- 

dicasse  contenditnt.     Alii  alitor:  ne-  niuni  vescerenttir.' 

que  convenit  inter  auctores.  "'  'Kirh  rod  ■Kfivav]  Id  est,  a  verbo 

^  Ascivit,  Potitium  et  Pinarium]  '  Sh'  veivifv,  esurive:  sed    ridicnluni ;    iilis 

crnm  Herculi,  adiiibitis  ad   ministe-  enim,  et  Potitiis  ct  Pinariis,  nomen 

riuuj  dapemqne  Potitiis  ac  Pinariis,  fiiit  ante  Hercuiis  sacrum  institntnm. 

qua»  tuin  familial  maxime  inclytae  ea  "  Potiuos  illexit]    Infra  in    libello 

loca  incolebant,  factum.'   Liv.  i.  7.  de  Viris  Illiistribus  cap.  34.  '  Potitios 

'  Quia  prior  venerat  [qui  pr.  ven,']  Hercuiis  sacerdotes  pretio  corrupit. 

Idem  Liv.  ibid.  '  Fcrte  ita  evenit  ut  ut  sacra   Herculea  servos   publicos 


54  .  SEXTI    AUREHI    VICTORIS 

licos  edocerent,  nee  non  etiam  mulieres  admitterent.  G.  Quo 
facto  aiunt  intra  dies  triginta°  omnem  familiam  Potitio- 
Tum,  quae  prior  in  sacris  habebatur,  extinctara  :  atque  ita 
sacra  penes  Pinarios  resedisse,  eosque  tam  religione  quam 
etiara  pietate  edoctos,  mysteria  ejusmodi  fideliter  custo- 
disse. 


tis.'  Hati. — 6  '  Putat  Schottiis  fortasse  iegendiim  penes  Pinarios  rediisse :  mox 
ibidem  potins  accns.  casu  legendnm  videtur  religianem  et  pietaiem.'  Sylbiiig. 
'  Etiam  pietate.  Conjiciebat  Wasse  ad  Sallust.  Jug.  c.  98.  etiam  impietate, 
quod  neiDpe  Potitii  propter  scelus  poenas  luerant.  Ego  nihil  muto,  cum 
ppEBcedens  religione  recepiae  lectioni  faveat.'  Arntz.  '  Gruner  vero  malit, 
tam  religionem,  (h.  e,  metum  et  leverentiam  numinis  Heiculis,  quani  Poiitii 
exuerant,)  qua7n  etiam  pietatem  (i.  e.  ipsam  sacroruni  castam  administratio- 
ijem,)  edoctos:  alii  aliter.  Pro  edoctos  malit  Klotzius  in  Miscall.  Crit.  p.  33* 
et  antea  jam  Arntzen.  adductos:  atque  facilior  inde  existit  sensus.'  Hart, 

NOTiE 
edocerent:  unde  caecatijs  est:  gens      intra  annum  omnes  cum  stirpe  ex- 
Potitiorum  funditus  periit.'  tinctos  dicit. 

"  Intra  dies  triginta]  Livius  ix.  29. 


CAP.   IX. 


Argumentum.  jEneae,  Ilio  ab  Antenore  prodito,  in  Italiam  adventits. 
JEnex  pietas.  lEnns  condita.  Lavinia  ;Eneae  uxor.  Misenos  urbs  ap- 
pellata  ab  interitu  Miseni,  gubernatoris,  an  tubicinis  JEaezE. 

1.  Post  Faununi  Latino,  ejus  filio,  in  Italia  regnante, 
^neas,  Ilio  Achivis  prodito  ab  Antenore/  aliisque  princi- 
pibus,  cum  pras  se  deos  Penates,  patremque  Anchisen  hu- 
meris  gestans,  nee  non  et  parvulum  filiura  manu  trahens 
noctu  excederet,  orta  luce  cognitus  ab  hostibus,  eo,  quod 
tanta  onustus  pietatis  sarcina''  erat,  non  modo  a  nullo  in- 
terpellatus,  sed  etiam  a  rege  Agamemnone,  quo  vellet,  ire 
permissus,   Idam   petit:'   ibiquc  navibus  fabricatis,   cum 

NOTyE 

t'  Ab  Antenore]  Anteiiorem  patria;  quenquani   ita  locutum  puto,  de  eo 

proditorem   fuisse   scribunt   Cornel,  qui   propter  pietatem  suum  patrera 

Siscnna,  et  Servins.    Sed  contra  Liv.  humeris  ferat. 
I.  I.  '  Idam  petit]   Virg.   iii.  5.  '  Clas- 

'I  Tanta  onustus  pielutii  surcina]  Vix  semque  sub  ipsa  Antandro,  et  Pliry- 


ORIGO    GENTIS    ROMANTE.     CAP.    IX.  55 

multis  diversi  sexus,  oraculi  admonitu,  Italiam  petit ;  iit 
docet  Alexander  Ephesius  ^  lib.  i.  Belli  Marsici.  2.  At 
vero  Lutatius'  non  modo  Antcnorem,  sed  etiam  ipsum 
iEneam"  proditorem  patriae  fuisse  tradit :  3.  Cui  cum  a  regc 
Agauiemnone  pennissum  esset  ire  quo  vellet,  ct  humeris 
suis,  quod  potissimum  putaret,  hoc  ferret ;  nihil  ilium  praeter 
Deos  Penates,  et  patrem,  duosquo  parvulos  filios,  ut  qui- 
dam  tradunt,  ut  vero  alii,  unum,  cui  lulo  cognomen,  post 
etiam  Ascanio"  fuerit,  secum  cxtulisse.  4.  Qua  pietate 
motos  Achivorum  principes  remisisse,  ut  reverteretur  do- 
mum,  atque  indc  omnia  secum,  quas  vellet,  auferret.  Itaque 
eum  magnis  cum  opibus,  pluribusque  sociis  utriusquc 
sexus  a  Troja  digressum,  longo  mari  emenso  per  diversas 
terrarum  oras  in  Italiam  devenisse  ;  ac  primum  Thraciani 
appulsum,  iEnum  ex   suo  nomine  ^  condidisse.     5.  Dein 


Cap.  IX.  2  *  In  membranis  fuisse  Lucatius  innnit  Scliottiis  noster,  incli- 
natque  in  Vulgatius  Sylbiir^iana  conjectiira  ;  ciijus  liominis  mentio  itenim 
infra  capite  deciiiio:  qiiud  si  admittiniiis,  idoin  iionien  riirsiis  miitanduin  ca- 
pite  nndeciino  :  sed  locum  smim  iitrohique  tueii  posset  Lulatius,  tit  sit  grani- 
inaticiis  ille  de  familia  Q.  Catidi,  ciijus  meiiiinit  Suetonius,  lihelio  de  Illustri- 
bus  Graninialicis.'  (iriU. — 4  '  Pro  remisisse  divinant  alii  perniisisse ;  at 
idem  omniuo  notat  vox  altera,  ut  pluribus  exempiis  notificavi  in  Suspicioni- 
bus.'  Grut. 

NOTiE 

giae  molimur  niontibus  Idas.'  tus.  *  Ascaniusque  puer  cui  nunc  cog- 

*  Alexander  Ephesius]   Qui  Lycnus  nomen    lulo.'     Infra    tamen   Victor 

fuit  cognoiiiinatus.     Historian!  scrip.  luluni  Ascanii  filium  facit.    Cui  Dio- 

sit  et  carniina ;  Ovid.  Strab.  lib.  xiv.  nysius,  Kusebius,  aliiqi:e  consentiunt. 

'  Lutatius]   Nescio  cur  Sylburjritis  Ergo  hinc    etiam    colliges    libelluiii 

Icgi  voluerit  Vulcatius.     Id  sane  ab-  istum    ab    Aurel.   Victore    nunquani 

nnde  refellitur  ab  iis  scriptoribus  qui  scriptum  fuisse. 

Lutatii  non  minus  quam  Vulcatii  me-  y  JEnum  ex  suo  nominel  iEnum  op- 

niinerunt.    Hie  autem  Q.  LM<a<ius  di-  pidum  littorale  Tliraciae  :  nbi  sepnl- 

versus  est  ab  illo  Q.  Lutatio  cui  cog-  tus  Polydorus.     Sed  falsum  est  lE- 

nomen  fuit  Catulus,  de  quo  Cicero  in  iieam  TEiium  urbem  condidisse.  Nee 

Bruto.     Hujus  opus  '  communes  his-  si   condidis.>et,   ab  Ttnea  jEnus   un- 

torias' vocat  Servius  iliiieid.  IX.  quam    vocala    fuisset.     yEneas    non 

"  Sed  etiam  ipsum /Eneaiii]  Hoc  re-  JEwnm,  sed  Aineian    condidit:    quae 

fellit  Liv.  primulo  initio  I.  I.  ut  supra  diversa  est  ab  lEno:  sed  utramque 

dictum  est.  veteres   confuderunt.     /Lnus    contra 

»■  Cui  lulo  cognomen,  post  etiam  As-  Cherroueson   Thracicam    in    Melane 

cunio]  Hie  Noster  binomineni  vocat  sinu  ad  ostia  Hcbri  lluniinis,  longe 

Ascauiuin,  Liviuiu  ct  Virgil,  secu-  autevEueaincondita,  utpote  qux  aux* 


56 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


cognita  Polyranestoris  perfidia''  ex  Polydori  nece,  inde 
digressum,  pervectumque  ad  insulam  Delum,  atque  illinc 
ab  eo  Laviniam,  Anii  sacerdotis^"  ApoUinis  filiam,  in 
matrimonium  ascitam,  ex  cujns  nomine  *  Lavinia  littora ' 
appellata.^  6.  Postquara  is,  multa  raaria  permensus,  ap- 
pulsus  sit  ad  Italiae  promontorium,  quod  est  in  Baiano, 
circa  Averni  lacuna,  ibique  gubernatorem  Misenum  morbo 
absumtum/  sepultum  ab  eo ;  ex  cujus  nomine  urbem  Mi- 
senon'^  appellatam,  ut  etiara  scribit  Caesar,  Pontificalium 
lib.  I.  Qui  tamen  hunc  Misenum  non  gubernatorem,  sed 
tubicinem  fuisse  tradit.  7.  Inde  non  immerito  utramque 
opinionem  secutus  Maro  sic  intulit : 

At  pius  vEneas  *  ingenti  mole  sepulcrum 
Imponit,  suaque  arraa  viro,  remumque  tubamque/ 


NOTyE 

ilia  adTrojam  miserit,  Homero  teste. 
Callimachus  et  Eiiphorion  a  socio 
Ulyssis  dictani  scripsere  illic  sepiilto, 
eo  tempore  quo  missus  est  ad  fru- 
menta  poitanda,  ut  refert  Servius. 
Ha>c  TEnos  in  propinqiio  Polydori 
tumuliim  Iiabuit.  ^nea  vero  urbs  ab 
/Enea  iiominata,  et  ab  eodem  ex- 
structa,  in  Clierroneso,  quie  Pallene 
voratur,  ad  Therma>um  sinuni,  liand 
longe  a  TLessalonica,  nt  Inculenter 
tcstatiir  gravis  auctor  Dionysius. 
Graeci  scriptoresdisertiin  distiuguunt 
Ahof  et  A'd'eiav,  ut  et  duas  illas  pen- 
insulas Tliracicas,  quarum  una  ad 
Melana  sinum,  altera  ad  Tlierma;um, 
quie  et  Macedonica.  Hac  discrimina 
Latini  auctores  strenue  confundunt. 
Nam  Virgilins  Aineadas  vel  iEneam 
in  eo  loco  condi  facit  ab  yEnca  pro- 
fugo,  ubi  erat  /Enus.  Et  Mela:  '  Ex- 
imia  est  ^nos  ab  /i£nea  profugo  con- 
dita.'  Pcrperam  :  diversa  enini  oppi- 
da  /Enus  et  TEnea.  Sed  yDneia;  apud 
geograpiios  nulla  mentio,  (juia,  ut 
Dionysius  et  Strabo  testantur,  cum 
aliis  oppidis  vicinis  coulributa  est  a 
Cassandro  in  nonien  Tlicssaionica', 
cum  ab  eo  coudcretur.     yEnus  vero 


usque  ad  extrema  Graeciae  tempora 
permansit.  Plura  vide  apud  Salni. 
Exercit.  Plin. 

^  Polymnestoris  perfidiu']  Polymnes- 
tor  Thraciae  rex  fuit,  apud  quem 
Priamus,  periclitante  Troja,  Polydo- 
rum  tilium  misit  cum  magna  auri  co- 
pia,  ut  ad  meliora  fata  servaretur. 
Sed,  capto  Ilio,  Polymnestor  euro 
auri  cupiditate  trucidavit. 

"  Laviniam,  Anii  sacerdotisi  Nescio 
quos  liic  auctores  Noster  secutus  sit, 
qui  Laviniam  non  Latini  regis,  sed 
Anii  sacerdotis  filiam  facif,  eanique 
in  Delo,  non  in  Italia,  ab  TEuea  dnc- 
tam. 

^  Lavinia  liltora  appcllata']  Quidam 
tamen  ea  hoc  nomen  ante  jEneae  ad- 
ventiim  habuisse  contendunt.  Vide 
quae  de  ea  re  Erytlua;us. 

<=  Morbo  abaumtuni']  Inimo  '  Indig- 
na  niorte  peremtum,'  qui  scilicet  sub 
aquis  mersus  t'liit. 

^  Urhem  Misenon']  Montem  etiam, 
Virg. '  Monte  sub  aerio,  qui  nunc  Mi- 
scnus  ab  illo,'  Jkc.  Miseni  urbis  me- 
minit  Joseph,  Antiquit.  xix. 

'•  At  pins  jT^ucas]   /Ivneid.  vi.  233. 

'  Rcmuinqur,   tttbamque]    Quod  re- 


ORIGO    GJiNTIS    ROMAN/E.      CAP.  X.  57 

8.  Quamvis,    auctorc    Hoincro,    qiiidam  asscrant,"   lubae 
usum  Trojanis  temporibus  ctiam  tunc  ignoratum. 

8  '  Pro  clinm  tunc,  cliam  turn  iu  margine    posuerat  Schottns,  quod  eodem 
redit.'  Arniz. 

NOTjE 

niex  et  tubicen  fuerat.    Male  qui  per  Rom.  (paa\  5e  ol  iraXaioi  iis  oT5«  fikv  6 

'  lennini '  loruni  iutelligiint  quod  cou-  ttuitjtvjs  crdKinyya,  Yipwas  5e  ovk  eladyet 

tiuet  tubaiu.  ^pttifxefovs  avrfj,  oi)5e  eiSoraj.     Id  est  : 

e  Auctore  Ilomero,  quidam  axserant']  Aiunt  aulem  veleres  tulxtm  novisse  qui- 

Tubam  piiscis  ignotani  fuisse  aigu-  dem   Homerum,  heroas  vera   neque  ea 

iiiento  est  quod,  cum   cam  Hoineius  utentes,  neque  ejus  usus  peritos  indU' 

iioverit,  niinquam  tameu  lieioibus  tri-  cere. 
bnat.  Eustatli.  Iliad,  vi.  p.  1139.  edit. 


CAP.  X. 


Argumentum.  Euxinii  sinus  apptllatio.  iEiieas  Sibyllam  adit,  deque  fti- 
turis  consulit.  Procbyta^  insula3  appellatio,  ct  poitus  Caietac.  Laurens 
ora  :  nbi  iEneas  cum  snis  egressus  accubuit,  consuuitoque  ceteiojaui  cibo, 
crustam  de  farreis  mensis  sacratis  couiedit. 

I.Addunt  prasterca  quidam,  yEiieam  ineo  littore  Euxini 
cujusdam  ''  comitis  matrem  ultimo  actatis  affectam,"  circa 
stagnum  quod  ^  est  inter  Miscnon  Avernumque  extiilisse/ 
atque  inde  loco  nomen  inditum,  qui  etiam  nunc  Euxinius 
sinus  "'  dicitur:  cumque  compcrisset,  ibidem  Sibyllam  mor- 
talibus  futura  preecinere,  in  oppido  quod  vocatur  Cim- 


Cap.  X.  I  '  Fuxi7uim  vocal  cum  Serv.  ad  Viig.yEn.  ix.  710.  illius  mater,  ut 
notat  Aiutzenius,  vocabatur  Jioia,  (juaic,  ejiisdem  Aruizenii  menie,  fortasse 
infra  Euhokiis  sinus,  pro  Euxinius,  (qui  non  occurrit,)  erit  scrii)endnni.'  Hurl. 
Vide  Not.  Deli)ii.  in  ill.  loc.  '  Cunbarion  luispiam  orcurrit.  Hinc  Arntzenius 
roujicit  Cuinuruin  urbs  vol  Cuma-it  urbs  ex  N'irgil.  Jli.tu  ill.  441.  (|Uod  vero  an- 
tecessit  oppidu,  Gruiier.  malit  in  oppido,  quod  vocabatur  Cuma  ab  incolis.  A  duc- 

NOT/E 

'»  Euxini  cujusdam']  De  Euxino  JE-  ^  Circn  stagnum  quod]    An  Lucri- 

neiD  comile  nil  conipertum  habeo,  de  nuni  laciim  inttlligit? 

eo  enim  alii  scriptores  taceut.  '  Exlulisse]    Ad  sepulturam,  pro- 

'    Ultimo  atnlis  affectum]    Id   est,'  prie. 

ultima  a-tatc  domitain,  senectute  af-  '"  Ktiam  nunc  Euxinius  sinus]   Ta- 

fectam  dixisset  Cicero.  men  do  Euxinio  sinu  nil  usquam  re- 


58  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

barionis,"  venisse  eo  sciscitatum  de  statu  fortunarum  sua- 
rum  :  aditisque  fatis,  vetitum,  ne  is  cognitam  in  Italia 
sepeliret  Prochytam,°  cognatione  sibi  conjunctam,  quam 
incolumem  reliquerat.  2.  Et  postquam  ad  classem  rediit, 
reperitque  mortuam,  in  insula  proxima  p  sepelisse,  quae 
nunc  quoque'i  eodem  est  nomine,  ut  scribunt  Vulcatius  "^ 
et  Acilius  Piso.  3.  Inde  profectura  pervenisse  in  eum 
locum,  qui  nunc  portus  Caietee  ^  appellatur,  ex  nomine 
nutricis  *  ejus,  quam  ibidem  amissam  sepeliit.  4.  At  vero 
Caesar  et  Sempronius"  aiunt,  Caietae  cognomen  fuisse,  non 
nomen,  ex  eo  scilicet  inditum,  quod  ejus  consilio  impulsu- 
que  matres  Trojanae  taedio  longi  navigii  classem  ibidem 
incenderint,^  Grasca  scilicet  appellatione  cctto  toD  xalsiv, 
quod  est  incendere.     5.  Inde  ad  earn  Italian  oram,  quas  ab 


tibiis  corruptaE  lectionis  minus  recedit  conjectura  Ortelii  in  ejus  Thes.  Geo- 
graph.  voc.  '  Cimbarionis  '  et '  Euxiniiim,'  qui  suspleatur  Cimmerium,  ant,  uti 
Heynius  Exc.  ad  Virg.  vi.  p.  G54.  scripsit  Cimmerion,  qiiod  oppidiim  juxta 
lacum  Avernnm  ponit  Pliniiis.'  Hurl.  '  Cognitam  pro  inteipielamento  ha- 
bent  Arntzen,  et  Heyn.  1.  cit.  prior  tamen  qiioque  substituere  nialit  cogna- 
tam,  (ex  Naevio  apnd  Serviuni  ad  Virg.  JEn.  ix.7l5.)  et  verba  seqiientia  cog- 
natione sibi  conjunctam  a  mala  nianii  ex  glossa  inargiiiali  recepta  pntat:  Gru- 
ner.  rescribere  jubet  dcnafam,  quod  vocabnhim  seqiientia  quarn  incolumem  reli- 
querat, et  mox,  reperitque  mortuam  desiderare  videantiir.  Klotzius  in  Miscell. 
Critic,  nihil  mntat ;  et  cognitam  expiicat  vel,  '  qnani  bene  jam  notam  sibi,' 
vel,  '  ne  sepeliret  Prochytam,  illius  morte  cognita  sive  audita  in  Italia,'  et 
laiidat  Burmann.  ad  Ovidii  Metam.  xii.     An,  f.  cognita  morte?'  Harl. 

NOTiE 

perias.    Dubitavit  Ortel.  nnni  legen-  x""** /"'"/""'^''j  ^i^"'"'*''    Vid.  Plin.  lib. 

dum  sit  Ausonius ;  qnod  fieri  neqiiit  in.  cap.  6. 

nisi  etiam  supra  pro  Euxini  legatur  ''  Vulcatius]  Nescio  an  is  sit  Vul- 

Ausonii,  quod  nemini  probabitur.  catius  Terentianus. 

"  Cimbarionis]  Nomen  istud  nullibi  *  Portus  Cuielu]  Hodie  Caietu. 

apud    alios    auctores    legitiir,   quare  ^  Ex  notnine  nutricis]  Wv^W.lih.vif. 

corruptuni  pntavit  Ortel.  legendtini-  iEneid.  initio.  '  Tu  quoque  littoribus 

que  Cimmerium,  quod  oppidum  juxta  nostris,  yEneia  nutrix,  Tliternam  mo- 

lacum  Avcrnuni  agnoscit  Plin.  riens  famam,  Caicta,  dedisti.' 

°  Prochytam]  De  Procliyta  nuiliere,  "  Sempronius]  Sempronius  Asellio, 

iEneae  cognatione  conjuncta,  nil  re-  nt  puto,  qui   reriini  Romanaruin  li- 

perire  potui.  bros  scripsit.    Fuit  et  alter  Senipro- 

y  In  insula  proxima]  InsinuPuteo-  nius,  C.   Sempr.    Tiiditanus   dictus, 

lano.  quern  bic  signari  non  puto. 

T  Quce  nunc  quoque]  T'rorbyta,  me-  *  Classem  ibidem  inccnd(rint]    Vir- 

lius  alii  Procliytan*  ab  cfl'usione  die-  gilius  tamen  in  Sicili.i  classem  incen- 

tam  volnnt,  (juippe  qu.t:  ab  >li!naria  sani  (licit,  non  in  Italia;  ct  liortatu 

•it  profusa.     Grttcis  irpoxinv  a  npo-  Iridis,  non  Caicla:. 


ORIGO    GKNTKS    ROMAN/li.     CAP.    XI,  59 

arbusto  ejusdcm  generis  Laurens  ^  appellata  est,  Latino 
regnante,  pervectum  cum  palre  Anchise/  lilioquc  et  ceteris 
suorum,  navibus  egressum,  in  littore  accubuisse,  consum- 
toque,  quod  fuerat  cibi,  crustam  etiam  de  larreis  mensis, 
quas  sacratas  *  sccuni  habebat,  coniedisse. 

V  Ab  arhmlo  ejusdem  generis  Lau-         '^  Cum  patre  Aiichise'}  Qiiem  longe 

rens]  Laurens  vel  Lanrentum  a  Ian-  ante  vita  fiinctum  Iradit  Virgil, 
rea  sylva.     Varr.  de  L.  L.   lib.  iv.  "  Cruslum  etiam  de  /arrets  mensis, 

'  Lanrentnm  ab  eo  qnod  ibi  sepnltus  quas  sacratas]   Mensas  intellige  quEe 

est  T.  Tatiiis  rex,  qui  a  Laurentibus  ex  frumento  confectae  Diis  penatibus 

interfectus  est,  ab  sylva  laurea,  quod  consecrabantur.     Vid.  Virg.  JEne\<i. 

ea  ibi  excise,  et  aedificatus  vicus,'  lib.  in.  vs.  257.  et  lib.  vii.  vs.  1 14. 


CAP.  XI. 


Argumentuiw.  Anchises  inde  erroris  finenj  conjicit,  Aliud  portentiim. 
Lavinium  conditum.  Aliter  de  mensis  devoratis  ex  Doniitio  narratum. 
Posteris  unde  traditus  iiios  velandi  inter  sacrificanduuj. 

1.  TuiM  Anchisa  conjiciente,  illam  esse  miseriarura  erro- 
risque  finera ;  quippe  meminerat,  Venerem  sibi  aliquando '' 
prasdixisse,  cum  in  externo  littore  esurie  compulsi  sacra- 
tasque  mensas  invasissent,  ilium  condendae  sedis  fatalem 
locum  "^  fore:  2.  Scrofam  etiam  incientem,'^  quam  cum  e 
navi  produxissent,  ut  eam  immolarent,  et  se  ministrorum 
manibns  eripuisset,  recordatum  .^neam,  quod  aliquando 
ei  responsum  esset,  urbi  condendae  quadrupedem  futuram 
ducem.  3.  Tum  simulacris  Deorum  Penatium'^  prosccutum, 


Cap.  XI.  1  Sylbnrg.  legendum  pntat  sacnj/(js  7M07wt' wiensas. — 2  *  Vet.  cod. 
intimenlcm.  Sclioltus  incientem  ex  Festo  reposuit :  ciii  '  inciens'  est  propin- 
qiia  partui ;  quod  incitatus  sit  fcetusejus.'  Sylburg. — 3  Vide  Not.  Uelph.  iuf. 

NOTiE 

•>   Venerem    sibi    aliquando]     Apud      partui,  quod  incitatus  sit  foetns  ejus.' 
Virg.  Iiarpyaruni  una  Cela;no  nomine      Fest. 
banc  fameni  pra^dicit  lib.  in.  «  Tum  simulacris  Deorum  Penatium] 

<■  Fatalem  locjim]  Fatis  deslinatum.      Hie  certc  aliquid  videtur  dcsiderari. 

^  Incientem]    '  Inciens,  propinqua     Saltern  horum  verboruui  non  alius 


60  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

atque  ilium,  ubi  ilia  pronubuit  enixaque  est  porculos  tri- 
ginta,  ibidem  auspicatum,  postquam  *  Lavinium  dixit : "  ut 
scribit  Caesar  lib.  i.  et  Lutatius  lib.  ii. 

o  Poicnin  etiam  parturientem,  quam  cum  e  navi  eduxissent  ut  earn  maclarcnt,  et 
ea  se  ministrorum  manibus  subtraxisset,  insecutum  esse  JEneam  repetentem  qund 
illi  (juandoijue  responsum  esset,  quadnipedem  ducemfore  urbi  condendce  ;  tiun  etiam 
mokitum  simulacris  Deorum  Pemitium,  atque  evm,  ubi  ilia  jacuit,  peperitque  por- 
culos triginla,  ibidem  incepisse  urbem,  postque  earn  Lavinium  vocavit. 


'  Bene  vidit  Anna  htec  non  cohaeiere,  neqne  tamen  f|niclqiiam  deesse  existi- 
niem,  niodo  levi  immutatione  ita  legas:  ducem,  cum  simulacris  Deorum  Pena- 
tium  prosecutum  :  ut  sensiis  sit,  ' /En earn  prosecntiim  esse  cum  simulacris 
scrof.im."  Arntz.  'Totiiin  caput  in  libris  scriptis  mire  depravatiim  et  varie 
a  viris  doctis  emendatnni,  Gntnenis  sic  constituendum  suspicatiis  est :    Turn 

Anchisa finem  {quippe  rneminerat fatalem  locum  fore,)  scrofam 

etiam  incientem,  quam  turn  e  navi  produxisse7it,  ut  earn  innuolarent,  et  se  manibus 
minislronim  eripuisse,  et  recordatum  JEneam,  .  .  .futuram  ducem,  cum  simulacris 
deorum  Petiatium  prosequutum,  atque  urbem,  ubi  ilia  proculiuit  enixaque  est  porcu- 
los trigintu,  ibidem  auspicatum  post,  quam  Lavinium  dixit.'  Harl.  Postque  Lavi- 
nium coDJ.  in  niargine  Scliott.     Mox  Lucaiius  Scliott.  Gaesb.  Pitisc. 

NOTiE 

esse  sensiis  potest,  quam  quern  in  in-  Restitunnt  viri  docti;  Ibidem  auspi- 
terpretatione  posuimus.  catum  urbem,    postque  earn  Lavinium 

f  Ibidem  auspicatum,  poslquaml  Cor-      dixit. 
riiptum  esse  liunc  locum  quivis  videt. 


CAP.  xir. 


Argumentum.     Qnspnani  referat  super  liis  portenlis  Domilins  historiciis, 
quvienam  Cato,  traditnm. 

1.  At  vcro  Domitius,^  non  orbcs  f'arrcos,  ut  supra  dictum 
est,  sed  mensarum  vice  sumendi  cibi  gratia  apium,  cujus 
maxima  erat  ibidem  copia,  fuisse  substratum,  quod  ipsum, 
consumtis  aliis  eduliis,  eos  comedisse,  ac  post  subinde 
intcllcxisse,  illas  esse  mensas,  quas  illos  comesturos  proe- 
dictura  esset.  2.  Cum  interim  immolata  sue  in  littore  sa- 
crilicium  perageret,  traditur  forte  advertisse  Argivam  clas- 

NOT>E 

K    iJomitius]     Historian!    scripsit.      dubitari  potest  an  idem  sit  qui  hie 
Grammatici   cujusdam   Domitii  me-     laudatur. 
niinit  Gellius  lib.  xviii.  cap.  7.     Scd 


ORIGO    GENTIS    ROMANCE.      CAP.    XII.  Gl 

scm,  in  qua  Ulyxcs  erat:  ciimqiic  vercretur,  no  ab  hostc 
cognitus  periculum  subiret,  itemquc  rem  divinam  inter- 
rumpere  summiim  nefas  duceret,  caput  velamento  obdux- 
issc/'  atque  ita  pleno  ritu  sacra  pcrfccisse.  Inde  postcris 
traditum  morem  ita  sacrificandi/  ut  scribit  Marcus  Octa- 
vius  "^  lib.  I.  3.  At  vero  Domitius  lib.  i.  docct,  sorte 
Apollinis  Delphici  monitum  yEncani,  ut  Italiam  petcret, 
ubi  duo  maria  invcnisset,  prandiumque  cum  mensis  com- 
esset,  ibi  urbem  uti  conderet.  4.  Itaquo  egressum  in  agrum 
Laurentem'  cum  paululum  e  littore  processisset,  pervenisse 
ad  duo  stagna  aquae  salsa?,  vicina  inter  se  :  ibique  cum  se 
lavisset,  ac  refectum  cibo,  cum  apium  quoque,  quod  tunc 
vice  mensas  substratum  fuerat,  consumsisset,  existimantera, 
procul  dubio  ilia  esse  duo  maria,  quod  in  illis  stagnis 
aquae  marinas  species  esset,  mensasque,  qua3  erant  ex  stra- 
minc  apii,  comestas ;  urbem  in  co  loco  condidisse ;  earaque, 
quod  in  stagno  laverit,'"  Lavinium  cognominasse.  Turn 
deinde  a  Latino  rege  Aboriginum,  data  ei,  quae  incoleret, 
jugcra  quingenta.  5.  At  Cato,  in  Origine  generis  Romani, 
ita  docet:  Suem  triginta  porculos  peperisse  in  eo  loco, 
ubi  nunc  est  Lavinium  :  cumque  ^Eneas  ibi  urbem  condere 
constituisset,  propterque  agri  sterilitatem  metueret,  per 
quietemei  visa  Deorum  Penatum"  simulacra,  adhortantiura. 


Cap.  xir.  4  E  ante  littore  deest  in  Dclph.  '  Ac  refectum.  Vel  deest  qniil- 
piau),  vel  conjiinctio  ac  deleiida  est.'  Sylhiir/f.  '  (Jiiod  ac  offeniiit  in  vulgaf.i 
lectioue,  Gruner.  conjicit  .  .  .  stagna  aqtue  salsa;,  vicina  inter  se,  ibique  eum  la- 
cisse.     Ac  refectum  cibo,  Sfc'  Hail. — 5  Vide  inf.  not.  Deorum  Pcnalum. 

NOTiE 

''  Caput   velamento    obduxisse']     Ex  bro  de  saliaribiis  Tiburtium  sacris : 

prsEcepto    Heleni  Virg.    iEneid.  ui.  quem    niemorat    Macrob.    Saturnal. 

405.  lib.  III.  cap.  ult.  eo  sane   inclinare 

»  Traditum  inorem   ita  sacrijicandi'\  videtiir  Voss. 

Capite  velato  Diis  omnibus  sacrifica-  '  In  agrum  Luurenteni]  Vide  supra, 

bant,  excepto  Salurno  et   Hercule,  '"  Quod  in   stagno   laverit]    Supra, 

quibiis  capite  aperto.  '  Ibique  cuin  se  lavisset.' 

"^  iVarcus  Octavius]   Hiijus  Octavii  "  Per  'juictem  ei  visa  Deorum  Pen.] 

nemo,  quod  sciam,  nieniinit   praeter  Ha'Csuperioribnslucenidabunt,'Tuni 

hujus  libelli  auctoiem,  nisi  idem  sit  siraulacris  Deorum   Ptnatium:'   ubi 

Octavius  Heiscnniiis  qui  iuiiotuit  li-  vocem  '  nioiiilmn,'  vel  aliaiu  similein 


62  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

ut  perseveraret  in  condenda  urbe,  qiiam  coeperat;  nam  post 
annos  totidem,°  qnot  foetus  illiiis  suis  essent,  Trojanos  in 
loca  fertilia  p  atque  uberiorem  agrum  transmigraturos,  et 
urbem*^  clarissirai  nominis  in  Italia  condituros. 

NOT^E 

deesse  non  temere  sum  siispicata.  Longam  condidit  Ascaniiis. 

°  Nam  post  annos  totideni]  Post  an-  P  In  loca  fertilia]  Ubi  Alba  con- 

nos  triginta,  nam  trigesimo  anno  ex-  dita. 

acto  post  conditum  Lavinium,  Albam  i  Urbem']  Albani. 


CAP.  xiir. 


Argumentum.  Latinus  adversus  Trojanos  snas  copias  edncit,  sed  niox  cum 
iis  foedere  contracto  Laviniam,  Tiirno  antea  desponsatam,  ^neae  in  ma- 
trimonium  dat.  Amatae  regina?  interitiis.  TEneae  et  Latini  cum  Turno 
helium,  iu  quo  Latinus  cadit :  Tuinus  mox  vero  ab  ^nea  iuteremtus. 

1.  Igitur  Latinum  Aboriginum  regem,  cum  ei  nuntia- 
tum  esset,  multitudinem  advenarum  classe  advectam  occu- 
pavisse  agrum  Laurentem,  adversum  subitos  inopinatosque 
hostes  incunctanter  suas  copias  eduxisse :  2.  ac  prius, 
quam  signum  dimicandi  daret,  aniraadvertisse  Trojanos 
militariter  instmctos,  cum  sui  lapidibus  ac  sudibus  armati, 
tum  etiam  veste  aut  pellibus,  quae  eis  integumento  erant, 
sinistris  manibus  involutis/  processissent.  Itaque  suspense 
certamine,  per  colloquium  inquisito/  qui  essent,  quidvc 
peterent,  utpote  qui  in  hoc  consilium  auctoritate  numinum 
cogebatur:   namque   extis   ac   somniis'   saepe   admonitus 


Cap.  xim.  2  '  Inquisito  ablativum  esse  absolutnm,  i.  e.  *  quum  inqiiisivis- 
set,'  Anna  Fabri  et  Anitzenius  ainnt.  Quod  vero  ablativus  ille  absolutus 
semper  pendet  a  praepositione  <|iiii(lam  oniissa,  ad  inconseqiientiani  orationis 
vitaudani,  distinguit  Gninerus  verba  signis  parentheseos,  et  locum  sic  corri- 
git :  ...  inquisito,  qui  essent,  quidve  pclerenl,  (utpote  qui  in  hoc  consilium  ..... 
cumadvenis  conjunxisset,)  cum   cognocisset,  If c' Hail.     Malit  Sylburg.  inqui- 

NOTM 

^  Sinistris  manibus  involutis]  Scili-  est  enim  inquisito  ablativus  absolu- 
cet  ut  pellcs  illae  sibi  essent  pro  ciy-  tus:  id  est,  cum  inquisissct.  Sic  infra 
pcis.  •  traditur  autem,  non  proviso,  quod 

»  Per  colloquium  inquisito]  Male  qui-      propiiKpnis  llnmini  esset,*  cS;c. 
dam  legendum  contendunt  in7imis.ic.'  '  Namque  cxtis  ac  tojnniis]    Fauni 


ORIGO    GENTIS    ROMAN/E.      CAP.    Xlll.  G3 

erat,  tutiorcra  sc  adversum  hostes  fore,  si  copias  suas  cum 
advenis  conjunxisset.  ii.  Cuiuque  cognovisset,  ^ncam  et 
Anchiscn  bello  patria  pulsos,  cum  simulacris  Deorura  er- 
rantes,  sedem  quaerere,  amicitiam  focdere  inisse,  dato  in- 
vicem  jurejurando,  ut  communes  quoque  hostes  amicosve 
haberent.  4.  Itaque  coeptum  a  Trojanis  muniri  locum, 
quern  ^neas  ex  nomine  uxoris  suae,  Latini  regis  filiee, 
qua)  jam  ante  desponsata  Turno  Herdonio  "  fuerat,  Lavi- 
nium  cognominavit.  5.  At  vero  Amatam,''  Latini  regis 
uxorem,  cura  indigne  ferret,  Laviniara,  repudiato  Turno 
consobrino  suo,^  Trojano  advenee  collocatam,  Turnum  ad 
arma  concitavisse  ;  eumque  mox,  coacto  Rutulorum  ^  ex- 
ercitu,  tetendisse  in  agrum  Laurentem,  et  adversus  eum 
Latinura  pariter  cum  ^nea  progressum,  inter  proeliantes 
circumventum  occisuraque.  6.  Nee  tamen  amisso  socero 
-^neas  Rutulis  obsistere  desiit;  namque  et  Turnura  in- 
teremit.  7.  Hostibus  fusis  fugatisque,  victor  Lavinium  se 
cum  suis  recepit,  consensuque  omnium  Latinorum  rex  de- 
claratus  est :  ut  scribit  Lutatius^  lib.  iii.  8.  Piso  quidem, 
Turnum  raatruelem''  Amatae  fuisse  tradit,  interfectoque 
Latino,  mortem  ipsam  sibimet "  conscivisse. 


sisse.qui  essent — 3  Patrio  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Communes.  Fortasse 
rectn\s  commmies  utrique  hostes  amicosfjue  hub.  Sylb.  Nee  hie  qiiicqiiain  niu- 
tandmii  ciiin  Sylb.  vox  enim  co?h/«m»us  satis  indicat  de  iitratjiie  parte  intelli- 
gendiim.'  Grut.—G  '  Et  Turnum.  Et  pro  '  etiani  '  accipienda  est :  vel  biniem- 
hri  periodolegendiim  namque  et  Uutulos  devicit,et  Turnum  ititeremit.'  Sjlburg. 
— 7  Lucatius,  ut  supra  Scholt.  G.  Pitisc. 

NOTiE 

patris  oraciilis  et  angiirum  respon-  Amatar!  soror  erat,  filius  fiiit. 

sis.    Vide  Virg.  lib.  vii.  v.  254.  '  Et  ==  Rutulorum]  Riuiili  populi  in  La- 

veteris  Fauni  volvit  sub  pectore  sor-  tio,  qui  et  Dauni  dicti. 

*^"'-  =*  Lutatius  ILucatius]  Qui  et  Lata- 

"  Turno  Herdonio]    Ab   Herdonia  tius  supra. 

Apulia;  urbe.  h  Matrutkm]   Matruelis  ex  matris 

"  At  vero  Amatam]  Vide  Virg.  vii.  fratre  natus. 

241.  c   Mortem  ipsam   sihimel]     Laqueo 

^  Consobrino  suo]  Hoc  est  sororis  vitam  finivit.  Virg.  xii. 
suae  filio  :  Turnus  enim  VeniliaB,  quae 


64  SEXTI    AURELII    VICTORIS 


CAP.  XIV. 

Argumentum.  JEaeas  reruin  potitus,  Riitulos  bello  perspqtii  inslitiiit,  qui 
sibi  auxiliiun  regis  ascisciint  iMezentii.  /Eneae  apotheosis.  Posteum  rex 
appellatus  filiiisejus  Ascauius,  qui  et  Eiiiyleo. 

1.  Igitur  iEneam,  occiso  Turno,  rerum  potitum,  cura 
adhuc  irarum  raemor  Rutulos  bello  persequi  instituisset, 
illos  sibi  ex  Etniiia  auxilium  Mezentii  regis  Agillaeorum** 
ascivisse  ac  imploravisse,  pollicitos,  .si  victoria  parta 
foret,  omnia,  quae  Latinorum  essent,  Mezentio  cessura. 
2.  Turn  /Eneam,  quod  copiis  inferior  erat,  multis  rebu.s, 
quae  necessario  tuendae  erant,  in  urbera  comportatis,  castra 
sub  Lavinio  coUocasse ;  praepositoque  his  filio  Euryleone/ 
ipsum,  electo  ad  dimicandum  tempore,  copias  in  aciem 
produxisse,  circa  Numici  flimiinis  stagnum:'^  ubi  cum 
acerrime  dimicaretur,  subitis  turbinibus  infuscato  acre, 
repente  coelo  tantum  imbrium  efFusum,  tonitrubus  etiam 
consecutis,  flammarumque  fulgoribus,  ut  omnium  non  oculi 
modo  prasstringerentur,s  verum  etiam  mentes  quoque  con- 
fusae  essent :  cumque  universos''  utriusque  partis  dirimendi 


Cap.  XI  v.  1  Illis  Schott.  Gaesb. — 2  '  Pro  Numici,  et  hie  et  mox,  rectins  scri- 
bemus  Numicii.'  Sylbnrg.  Vide  Nott,  Var.  '  Prastringerentur,  pro  quo  Schot- 
tus  et  Sylbnrg.  ■prceslinguerentur,  alii  perstringer.  affatiiii  defendenint  atqiie 
exposuernnt  Arnlz.  et  Griiner.'  Harl.  Mox  '  legendiini  eritrt«<  unicersos  .  . . 
incesset,  quod  est  incessisset,  aut  universis  .  .  .  inesset :  nnm  enim  univcrsos  . ,  . 
inesset  (iici  possit,  eqiiidtin  diibito.'  Hurl.  ^  Adsumtum  de  conjectiira  Mun- 
keri  ad  Hygiui  fab.  x\ .  pro  vulgato  absumtum  (iu  edd.  priorr.)  reposuerunt 
Arnizen.  et  Grunerus.'  liarl. 

NOTiE 

>*  Agillaorum]    Ah   Agilla  Tusciffi  tur]  Hoc  est,  obsciirareiittir,  a  prec 
nrbe  inaritima,  quae  et  Ca^re.  et  stitiguo ;  male  vero  qui  '  praeslin- 
'^  Euryleone]  Ascanio,  qui  et  Eury-  guere  '  confundiint  cum  '  perstringe- 
leon  dicebatur.  Infra  Ascanius,  idem  re.'  Istud  enim  louge  aliud  notat. 
qui   Euryleo;    quanquam    litijus   As-  i'  Cumque  univcrsos'}    Certe  legen- 
canii  nominis  nemo,  quod  sciam,  lue-  dum   umversis:    neque  enim  dicitur 
ininit.  me  inest.     Quod  si  ioufcrsos  rctineas, 
f  Circa   Numici  fluminis  slagnwn]  necessario   legcndum    incesset,   qnod 
Virg.  '  Fontis  stagna  Numici.'   Nii-  est  iwcessissf/;  quod  Sylburgio  etGru- 
mitus  vel  Nuuiicius  Latii  lluvius,  non  tero   video   placuisse.     Tainen    cum 
longe  a  Lavinio.  vttercs  dixerint  '  ilium  iiistat  mag- 
's   Prccstringerentur  [prastingueren.  num  cNilium,'  ampliui  dclibtraudum 


ORIGO   GENTIS    ROMANCE.     CAP.  XV.  65 

praelia  cupiditas  inesset,  nihilominiis  in  ilia  tempcstatis 
snbita3  confusione  interceptum  yEiieara  nusquam  deinde 
comparuisse.  3.  Traditur  autem  non  proviso,''  quod  pro- 
pinquus  fliimini  esset,  ripa  dcpulsus,  forte  in  fluvium  deci- 
disse,  atque  ita  praelium  diremtiim ;  dein  post  apertis 
fiigatisqiie'  nubibiis  cum  serena  facies  effulsisset,  credituni 
est,  vivum  eum  coelo  assumtum.  4.  Idemque  tamen  post 
ab  Ascanio,  et  quibusdam  aliis  visus  alfirmatur  super  Nu- 
mici  ripam,  eo  habitu  armisque,  quibus  in  praelium  pro- 
cesserat :  quae  res  immortalitatis  ejus  famam  confirmavit : 
itaque  illi  eo  loco  templum  consecratum  appellarique  pla- 
cuit  'Patrem  indigetem.'"'  5.  Dein  filius  ejus  Ascanius, 
idem  qui  Euryleo,  omnium  Latinorum  judicio  rex  ap- 
pellatus. 


CAP.  XV. 


Argumentum.  Mezentins  a  Latinis  fugatus,  Laiiso  filio  ejus  inferfecto. 
Cum  Mezentio  dein  societas  inita.  Ascanii  insignis  virtus:  nnde  lobns, 
et  postea  luius  appellatus. 

1.  loiTUR  summam  imperii  Latinorum  adeptus  Asca- 
nius, cum  continuis  praeliis  Mezentiura  persequi  institu- 
isset,  films  ejus  Lausus  collem  Laviniae  arcis  occupavit. 
2.  Cumque  id  oppidum  circumfusis  omnibus  copiis  regis 

NOTyE 

est  nnm  etiam  universos  inest  cupidi-  aliquem   locum  colunt,  ab  indu  hoc 

tas,  Sfc.  diceie  potiiernnt.  est,  in,  et  ago,  dego,  maneo.     Idque 

''  Non  proviso]    Ablativus   absolu-  veium  est.     yEneas  enim  non  solum 

tus,  nt  supra  '  per  colloquium  inqui-  '  Pater  indiges,'  sed  Pater  Deus  in- 

sito.'  diges  dictus.     Quod  probat  rh  indi- 

'  Apertis  fugalisque]  Apertis,  quia,  ges  esse  adjectivum,  elindigetcm  esse 
dum  fugantnr  nubes,  eae  quodammo-  quasi  incolam.  Quare  Dionysius  no- 
do  videntur  aperiri.  men  istud  lEnest  ita  Grarc  interpre- 

ra  Patrein    iiuUgetem']    Solin.    '  Pa-  tatus  est,  ttotV  Qihs  x^"^""""  ♦'st  firgo 

trisque   indigetis   ei   nnmen   datum.'  indiges,  x^^^^°^^    intx'^pios,   indigena. 

Indigetes,  qui  ex  lioiiiinibus  Dii  facti  ludigetes,  Dii  topici  et  locales,  qui 

sunt  ab  indi^itaudo,  boc  est  iiivocan-  ad   alias   regiones    nunquam   transe- 

do,  quod  cum  ceteris  Diis  invocen-  nut. 
tur.     Vel  indigetes  sunt  qui  certum 

Dclph.  el  Var.  Clas.                 Aurel.  Vict.  E 


66  SEXTI   AURBLII    VICTORIS 

teneretur,  Latini  legates  ad  Mezentium  raiserunt  scisci- 
tatum,  qua  conditione  in  deditionem  eos  accipere  vellet; 
cumque  ille  inter  alia  onerosa  illud  quoque  adjiceret,  ut 
omne  vinum  agri  Latini  aliquot  annis  sibi  inferretur;  3. 
consilio  atque  auctoritate  Ascanii  placuit  ob  libertatem 
mori  potius,  quam  illo  modo  servitutem  subire.  Itaque 
vino  ex  omni  vindemia  Jovi°  publice  voto  consecratoque, 
Latini  urbe  eruperunt,  fusoque  praesidio,  interfectoque 
Lauso,  Mezentium  fugam  facere  coegerunt.  4.  Is  postea 
per  legatos  amicitiam  societatemque  Latinorum  impetra- 
vit,  ut  docet  Julius  Caesar  °  lib.  i.  itemque  Aulus  Pos- 
tumiusP  in  eo  volumine,  quod  de  adventu  ^Eneae  conscripsit 
atque  edidit.  5.  Igitur  Latini  Ascaniura  ob  insignem  vir- 
tutem  non  solum  Jove  ortura  crediderunt,  sed  etiam  per 
diminutionem,  declinato  paululum  nomine,  prirao  lobum, 
dein  postea  lulum''  appellarunt;  a  quo  Julia  familia"^  ma- 
navit;  ut  scribunt  Caesar  lib.  ii.  et  Cato  in  Originibus. 


Cap.  XV.  4  '  Lucius  Ccesar.  Post  panUo  Cuius  Casar,  et  infra  Julius  nomU 
ratiir :  qiiare  vereor  ut  recte  liabeat  scripta  lectio,  legendunique  s\t  Julius 
CcEsar,  Certe  proclivis  error,  tradiictis  iionniliil  Uteris  pzene  iisdem.'  Schott. 
et  Sylb.  '  Edidit.  Ita  recepi  ex  conjectiua  Scliotti,  quam  in  margine  adpo- 
snerat.  Vnlgatiim  dedit  [in  Scliott.  Gaesh.  Delpli.  Pitisc.  obvinm]  nemini 
credo  satisfaciet.'  Arntzen. — 5  Filia  pro  familia  Scbott.  Gaesb.  Delpb.  Pi- 
tisc. 

NOTvE 

"  Itaque  vino  ex  omni  vindetnia  Jovi^  cinio   Liicullo.     Historian)   Grscam 

Hine  Fest.  Pomp.  '  Riistica  vinalia  scripsit,  et  annales  Latinos  quos  lau- 

appellantur   meuse   Angusto  quarto  dat  Macrob.  Saturnal.  ii.  16. 

decinto   Kalendas  Septembris  Jovis  i  Deiii  postea  lulum]  Alii  a  prima 

dies  festus,  quia  Latini  bellum  geren-  barbae   lanugine  Itihini    dictum   tra- 

tes  adversus  Mezentium  omnis  vini  dunt,  quae  Graece  hv\os,  cum  is  Me- 

libatlonem  ei  Deo  dedicarunt.'  zentium  in  singular!  certamine  occi- 

°  Julius  Casar  [Lucius  Casar]  Le-  disset.     Cato  apud  Servium. 

ge:nA\\m\n\to  Julius  CcEsar.  Vide  quae  ''  A   quo  Julia  familia   [lula  Jilia^ 

ad  iibeili  argumentum  notavimus.  Quis   non  videt  legendum  Julia  fa- 

P   Aulus  Postumius]  A.  Postumius  milia? 
Albinus  qui  consul  fuit  cum  L.  Li- 


ORIGO    GKNTIS    ROMAN/E.      CAP.    XVI.  '  67 


CAP.  XVI. 

Argumentum.  Lavinia  metn  Asranii  in  sylvam  profiigit,  iibi  parit  Sylvium. 
Ascaoii  apiid  Latinos  invidia,  quasi  Laviniain  necasset :  ciijiis  tandem  re- 
ditu, populo  reconciliatiir.     Paulo  aliter  de  iiis  ex  aliis  narratiim. 

1.  Interim  Lavinia,  ab  ^Enea  gravida  rclicta,  metu, 
veluti  insccuturi  se  Ascanii,  in  sylvam  profugit  ad  niagis- 
trum  patrii  pecoris,  Tyrrhum/  ibique  enixa  est  puerum, 
qui  a  loci  qualitate  Sylvius*  est  dictus.  2.  At  vero  vulgus 
Latinorura  existimans  clam  ab  Ascanio  interfectam,  mag- 
nara  ei  invidiam  conflaverat,  usque  eo,  ut  armis  quoque 
ei  vim  denuntiaret.  3.  Turn  Ascanius  jurejurando  se  pur- 
gans,  cum  nihil  apud  eos  proficeret,  petita  dilatione  ad  in- 
quirendum, iram  praisentem  vulgi  aliquantulum  fregit,  polli- 
citusque  est,  se  ingentibus  praemiis  cumulaturum  eum,  qui 
sibi  Laviniam  investigasset :  mox  recuperatam  cum  filio  in 
urbem  Lavinium  reduxit,  dilexitque  honore  materno.  4. 
Quw  res  rursum  ei  magnum  favorem  populi  conciliavit,  ut 
scribunt  Caius  Caesar,  et  Sextus  Gellius"  in  Origine  Gentis 
Romanae.  5.  At  vero  alii  tradunt,  quod,  cum  Ascanius  ab 
universe  populo  ad  restituendam  Laviniam  cogeretur,  ju- 
raretque  se  neque  interemisse,  neque  scire  ubi  esset,  Tyr- 
rhum,  petito  silentio,  in  ilia  concionis  frequentia  professum 
indicium,  si  sibi,  Laviniaeque,  pueroque  ex  ea  nato  fides 
incolumitatis  daretur;  tumque  eum  accepta  fide  Laviniam 
in  urbem  cum  filio  reduxisse. 


Cap.  XVI.     1  Tyrrhenum  legenduin  esse  in  niargine  conjeceiat  Schottus. — 
4  Vide  not.  Delph.  inf. 

NOT^E 

•  TyrrAttm]  Tyrrhenum  vocat  Dio-  unt  Dionys.  Euseb.  Servius,  qui  JE- 

nys.  qui  lianc  historiani  narrat.  neae  fiiium  diciint. 

'  A  loci  qualitule  Sylvius]  Liv.  lib.  "  iSV.r.   Gellius]  Hujus   nemo  alius 

I.    'Sylvius   deinde    regnat    Ascanii  mcminit:   forsan    non   Sex.   sed  Cn. 

filius,  casn  quodam  in  sylvis  natus:'  Gellius    legendum    sit,    qui    annates 

ubi    'Sylvium'   Ascanii    non    y^Lneae  scripsit  et  memoratur  Gellio,   Dio- 

filium  facit.     Cum  Nostro  consent!-  nysio,  Vopisco,  Macrobio,  Prisciano. 


17N^ 


68  SEXTI    AURELII    VICTORIS 


CAP.   XVII. 

Argumentum.  Alba  Longa  condita.  Ascanii  obitus.  Contentio  inter  lulnm 
ejus  filium  et  Sylvium,  postuimim  jEneae  filiiim,  de  imperio,  quod  obtinet 
Sylvius.  Cujus  posteros  Sylvios  Albas  regnasse,  usque  ad  conditam  Ro- 
mam.     Coloniae  deducta?  rcgnante  Latino  Sylvio. 

1.  Post  haec  Ascanius,  completis  in  Lavinio  triginta 
annis,  recordatus  novae  urbis  condendae  tempus  advenisse 
exnumero  porcorum,quos  pepererat  sus  alba,  circuraspec- 
tis  diligenter  finitimis  regionibus,  speculatus  montein  edi- 
tum,  qui  nunc  ab  ea  urbe,  quas  in  eo  condita  est,  Albanus 
nuncupatur,"  civitatem  comraunit;  eamque  ex  forma,  quod 
ita  in  longum  poirecta  est,  Longam,  ex  colore  suis,  Albam 
cognorainavit.  2.  Cumque  illuc  simulacra  Deorum  Pena- 
tium  transtulisset,  postridie  apud  Lavinium  apparuerunt: 
rursusque  relata  Albara,  appositisque  custodibus  [nescio 
quantise],  se  Lavinium  in  pristinam  sedem  identidcm  rece- 
perunt.  3.  Itaque  tcrtio  nemo  ausus  est  amovere  ea,  ut 
scriptura  est  in  Annali  Pontificum  lib.  iv.  Cincii  et  Caesaris 
II.  Tuberonis  i.  4.  At  Ascanius  postquam  excessisset  e 
vita,  inter  lulum^  filium  ejus,  et  Sylvium  Postumum,^  qui 


Cap.  XVII.  2  *  Malim  nescio  (juomodo,  sed  id  niniis  divertit  a  characteribus 
e\  pionuntiatione  vocis  alterius  :  quare  veiius  Schottus  in  niarg.,  nescio  qua- 
tonus,  ex  veteii  scriptura  qua;  babtbat  qiiat's.  veruni  neque  id  satis  adliuc  fa- 
cit.'  Grut.  Nescio  quels  conj.  Anna.  '  Nescio  (jitniitis  vol  pxponi  debet,  '  ne- 
scio quani  nniltis  ;'  (atque  bunc  si£;nificatum  usumque  bnjns  voc.  '  quantus  ' 
noil  ad  infimam  Latinitatem  detnidrniinm  niuitis  exemplis  Arntzeniiis  proba- 
vit  contra  Jiinkerum,)  vel  eodem  Arnt/.enio  judice  a  glossatoris  nianu  duaj 
ills  voculae  apud  Aurelium  adjecta'  sunt:  ideo  illas,  taniquam  suspeotas, 
nncis  [qui  dcsunt  in  reliquis  preeicr  Bip.  et  Scboenb.  edd.]  inclusit  Gruneriis.' 
Ilarl. — 4  '  Ejusrei.  Vel  subintelligcndnm  vel  addendum  est  ;)k'6f,  quod  facile 

NOTiE 

^  Albanus  nuncnpatur']    Li  v.  lib.   i.  na  veteri  quae  habebat //j/ai's:  forsaii 

'  novani    ipse    aliam'   (iirbeni)   'sub  nescio  qtteis. 

Albano  monte  condidit,  qua^  ab  situ  '  Inter  Julum]  Idem  Dionys. 

porrectae  in  dorso  urbis  Longa  Alba  *  Poslutnum]  Postumi  dicnntur  qui 

appellrtta.'  niortuo  patre  nascnntur,  et  qui  post 

y  Nescio  quanlis]  Istud  puerile  est.  factum  testamentiim.  Item  postumus 

Legebat     Cruter.     Nescio    qitomodo.  qui  post  alios  onincs  libt-ros  uitinius 

Scliuttiu  nescio  quatcnus  ex  membra-  natus  est. 


ORIGO   GENTIS    ROMANiE.      CAP.    XVIII.  C9 

cx  Lavinia  genitus  erat,  dc  obtinendo  imperio  orta  con- 
tentio  est,  cum  dubitaretur,  an  JEncdo  filius,  an  nepos  po- 
tior csset.  Permissa  disceptatione  ejus  rci  ab  universis 
icx  Sylvius  declaratus  est.  5.  Ejusdem  poster!'*  omnes 
cognouiento  Sylvii,  usque  ad  conditam  Romam,  Albas  reg- 
naverunt,  ut  est  scriptum  Annalium  Pontificaliuin  lib.  iv. 
Igitur  regnante  Latino  Sylvio  colonias  deductai'^  sunt  Prae- 
ncste,''  Tibur/  Gabii/ Tusculuni,"  Cora,''  Pometia,"  Locri,'' 
Crustumium,'  Caraeria,"^  BovillcU,"  cetcraque  oppida  cir- 
cumquaque. 

excidere  poterat  post  rei ;  vel  cum  Arntzenio  \egendam  permissa  disceptatione 
ejus  plebi.  Griineriis  conjerit  permissa  disceptatione  ca  plebi.  Klotz.  in  Mis- 
cell.  Crit.  p.  33.  pro  permissa  iiialit  remissa,  (qiiod  idem  est,)  potiiis  tamen 
legendiiin  illi  videtiir,  *•<?(/ »n(,s-.sa(ii.  e.  omissa)  disceptatione  ejus  rei.'  Haii.  Ue- 
esse  dativuni  plelii  vel  nuhdibus  adiiotat  Schotliis  in  marj;. — 5  Cameria  ex 
conjectiira  Anitzenii  dure  Livio  i.  38.  Cameiia  ostendunt  Sciiott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  Ariitz.  nt  niox  prffiferiint  eaedein  Romilla  pro  Bovilla-,  qiiod  no- 
men  est  de  conjectiira  Sylbiirgii  a  reliquis  probata,  et  iu  textiun  adniissiini  a 
Grun.  Bip.  et  Sclioenb. 

NOTiE 

''  Ejusdem  posteri]lj\v.\ib.  I.*  Mntu  ''  Cora]  Volscornni  iirbs. 

sit  Sylviis  postea  omnibus  cognomen,  ■  Pometial    Latii  urbs  non  longe  a 

qui  Albze  resnarnnt.'  foro  Appii. 

'^  Latino  Sylvio  colonice  deducts] '  A\)  ^  Locri]   In  Bnitiis. 

eo'  (Latino  Sylvio)  '  colonia?  aliquot  '   Criistumium]  Vel  Crusfumertum  in 

dcductae.'  Liv.  lib.  i.  Latio. 

"^  Pravestti]    Latii  urbs  Mediterra-  '"  Cameria  \^Camcna1  Cainenam  nr- 

nea,  liodie  Pilastrina.  bem    ignorant    geograplii   :    legebat 

^  Tibiir']  Latii  urbs  ad  Anienem:  Ortel.   Capena,  qu*  Tusciae  urbs  est. 

liodie  Tiio/i.  "  Bovillcc  [Rovill<e]   Legendum  Bo- 

f  Gabii]    Inter   Romam    et    Prac-  villa;  ut  optinie  Gruter.  Bovillze  in 

neste.  Latio. 

K  Tusculum]  Latii  urbs. 


CAP.    XVIII. 


Argumbntum.  Post  hunc  rex  Tiberius  Sylvius.  Tiberis  appellatio.  Inde 
Areniulus  Sylvius,  ejusque  superbia  et  poena.  Post  quern  rex  Aventinus 
Sylvius;  a  cnjus  sepultiira  Aventiuus  luons  appellatus. 

1.  Post  eum  regnavit  Tiberius  Sylvius,"  Sylvii  filius. 


Cap.  xviii.     1 '  Tiberinus  legendum  esse  contendunt  quidam,  et  Tiberinum 
rectius  quaiu  Tiberium  scribi  statuit  Arntzen.  ueque  tauieu  uegauduiu  esse, 


70  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

Qui  cum  adversus  finitimos  bellum  inferentes  copias  edux- 
isset,  inter  praeliantes  depulsus  in  Albulam  flumen,  deperiit, 
mutandique  nominisP  extitit  causa,  ut  scribunt  Lucius 
Cincius''  lib.  i.  Lutatius  lib.  in.  2.  Post  eum  regnavit 
Aremulus  Sylvius  ;'^  qui  tantae  superbiae  non  adversura  ho- 
mines modo,  sed  etiam  Deos  fuisse  traditur,  ut  praedicaret, 
se  superiorem  esse  ipso  Jove,  actonante  ccelo  militibus  im- 
peraret,  ut  telis  clypeos  quaterent,  dictitaretque  clariorem 
sonum  se  facere.  3.  Qui  taraen  praesenti  affectus  est  poe- 
na: nam  i'ulmine  ictus/  raptusque  turbine  in  Albanum 
lacum  praecipitatus  est,  ut  scriptum  est  Annalium  lib.  vi. 
et  Epitomarum  Pisonis '  ii.  4.  Aufidius"  sane  in  Epito- 
mis,  et  Domitius"  lib.  i.  non  fulmine  ictum,  sed  terrae  motu 
prolapsum,  siraul  cum  eo  regiam,  in  Albanum  lacum  tra- 
dunt.  5.  Post  ilium  regnavit  Aventinus  Sylvius  ;y  isque, 
iinitimis  bellum  inferentibus,  in  diraicando  circumventus  ab 


Tiherium  eum  qiioqiie  ab  aliis  adpellari,  idem  docet.'  Harl.  Ita  reponendum 
censiierat  etiam  in  margine  Schottiis. — 2  Al)  aliis,  ut  testatur  Scliottus  in 
margine,  vocatiir  Remulus  ant  Romulus.  '  Si  quidquam  mutandnm,qiiod  non 
credo,  posset  legi  post  eum  regnavit  Alba  Remulus.'  Arntz. — 3  '  Vim  et  potes- 
tatem  forninlap  '  rapi  turbine  '  topiosissime  illustidvit  Arnizeniiis,  quod  om- 
nes  pzene  editores  piaeter  Sylburgium  ruptus  retinuissent.'  Harl. — 4  Vide  not. 
Aufidius  inf. 

NOTiE 

»  Tiberius  Sylviusl  Lege  Tiberinus  •  Nam  fulmine  ictus]  Ovid.  Dionys. 

Sylvius.     Is  autem  Caipeti  filius  fuit.  Enseb.  Cassiod.    anno  caplie  Trojaj 

P  Mutandique  nominis']  Nam  postea  cccxxx.  regni  sui  xix. 

Tibeiis  vocatus  fnit.    Liv.  1.  i.  Ovid.  '  Pisonis]  Is  fuit  L.  Calpurnius  Pi- 

IV.  Fast,  et  XIV.  Metam.  et  alii.  so  qui  '  Frugi '  dictus  est.    Annales 

1  Lucius  Cincius]    L.  Cmcius  Ali-  leliquit,  quos  '  exiliter  scriptos'  di- 

mentus :  cujus  sape  nteminit  Liviiis,  cit  Cicero. 

eumque  '  maximum  auctoiem  '  vocat.  "  Aufidius]  An  Bassus  Aufidius,  \e\ 

Multa  scripsit;    liistoiias,  libros  de  Aufidius  modestus?  dubito.    Hie  inter 

Re  Militari,  Fastoit :  quos  hie  signari  grammatieos,  ille  vero  inter  bistort- 

suspicor.  cos  refertur. 

'  Aremulus  Sylvius]  HuncLiviuset  ^  Domititis]  Jam  supra. 

Messalu  Coi  vinus  '  Romulum  '  appcl-  y  Avenlinus  Sylvius]  Dccimus-ter- 

lant ;  '  Reinulum' Ovidiiis;  Casslodo-  tins  Latinoriim   rex:   monti  quo  se- 

rus   et  Oicius  '  Aremulum.'    Is  A-  pullus,    Avenliuo    nomcn    imposuit. 

grippa-  Sylvii  filius  fuit,  Alladius  vo-  Liv.  Ovid.  Vano,  et  aUi.     Regnavit 

catur  Dionysio,  qucni  Fasti  sequun-  an.  xxwii. 
tur. 


ORIGO   GENTIS    ROMANiE.      CAP.    XIX.  71 

hostibus  prostratus  est,  ac  scpnltus  circa  radices  raontis, 
cui  ex  se  nomen  dedit,  ut  scribit  Julius  Ca3sarlib.  ii. 


CAP.    XIX. 


Argumentum.    Ab  hoc  Sylvius  Procas  rex.    Filii  ejus  Niimiloret  Amiiliiis. 
Aniulins  regnuni  obtinet.     De  Rhea  Sylvia  natisque  Komiilo  et  Kerro. 

1.  Post  eum  Sylvius  Procas/  rex  Albanorum,  duos  filios 
Numitorem  ct  Amulium  aequis  partibus  haeredes  instituit. 
2.  Turn  Araulius  in  una  parte  regnutn  tantummodo,  in  al- 
tera tolius  patrimonii  sunimam,  atque  omnem  paternorum 
bonoruin  substantiam  posuit,  fratrique  Numitori,  qui  major 
natu  erat,  optionem  dedit,  ut  ex  his,  utrum  mallet,  eligeret. 
Numitor  cum  privatum  orane  cum  facultatibus  regno  prae. 
tulisset,  Amulius  regnura  obtinuit.  3.  Quod  ut  firmissirae 
possideret,  Numitoris  Iratris  sui  tilium'*  in  venando  interi- 
mendum  curavit.  4.  Tum  etiam  Rheam  Sylviam  ejus  so- 
rorem  sacerdotera  Vestae  fieri  jussit,''  simulato  somnio, 
quo  admonitus  ab  eadem  Dea  esset,  ut  id  fieret;  cum  re 
vera  ita  faciendum  sibi  existimaret,  periculosum  ducens,  ne 
quis  ex  ea  nasceretur,  qui  avitas  persequeretur  injurias, 
ut  scribit  Valerius  Antias'^  lib.  i.  5.  At  vero  Marcus  Oc- 
tavius,  et  Licinius  Macer*^  tradunt,  Amulium  patruum 
Rheae  sacerdotis,  amore  ejus  captum,  nubilo  coelo  obscu- 
roque  acre,  cum  primum  illucescere  coepisset,  in  usum  sa- 
crorum  aquam  petenti  insidiatum,  in  luco  Martis  compres- 


Cap.  XIX.     4  *  Ne  quis.  Quod  non  adiiitur  quid  periculosum  duxerit  Amu- 
lius, rescribendum  St  (juis  videtur  Grunero.'  Hurl. 

aOTJE 

«  Sylvius  Procas]    Regnavit   annis  sed   et   Vesta;    saceidoiio   jirapfecit, 

XXIII-  ut  oplinie  infra    in    Vir.    Illust.    ia 

"  i'i/Jwm]  '  A^gestuni '  appellat  Di-  Pioca.     Locum  adi. 

onys.  Plutarch.  ' /tnitum  :' alii 'Ser-  '^  Valerius  Antias]    Vide  notata  in 

gestum  :'  nonnulli  '  Lausuiii '  vocant.  arguiriento. 

^  Sacerdotem  Vestcejierijussit]  Non  "i  31arcus  Octavius,  et  Licinius  Ma- 

tantum  sacerdotem  Vestae  fieri  jussit,  ccr]  Jam  supra. 


72  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

sisse  earn  :  turn  exactis  mensibus  gerainos  editos.  6.  Quod 
cum  comperisset,  celandi  facti  gratia  per  scelus  concept!, 
necari  jussit  sacerdotem,  partnm  sibi  exhiberi.  7.  Tum- 
que  Numitorem  spe  futurorum,  quod  hi,  si  adolevissent, 
injuriarum  suarum  quandoque  ultores  futuri  essent,  alios 
pro  els  subdidisse,  illosque  suos  veros  nepotes  Faustulo 
pastorum  magistro  dedisse  nutriendos. 


CAP.   XX. 


Argumentum.  Alia  ex  aliis  de  Romiili  et  Remi  nativitate  et  ediica- 
tione  nairatio.  Lupus  et  piciis  uiide  in  tutela  Martis.  Arbor  Rumi- 
nalis. 

1.  At  vero  Fabius  Pictor*  lib.  i.  et  Vennonius^  solito 
institutoque  ^  egressam  virginem,  in  usura  sacrorum  aquam 
petitum  ex  eo  fonte,  qui  erat  in  luco  Martis,  subito  imbri- 
bus  tonitrubusque,  quae  cum  ilia  erant,  disjectis,  a  Marte 
compressam  ;  conturbatamque  mox  recreatam  consola- 
tione  Dei,  nomen  suum  indicantis,  affirraantisque,  ex  ea 
natos  dignos  patre  evasuros.  2.  Primum  igitur  Amulius 
rex,ut  comperit,llheam  Sylviam  sacerdotem  peperisse  ge- 
minos,  protinus  imperavit  deportari  ad  aquam  profluen- 
tem,''  atque  eo  abjici.  .3.  Tum  illi,  quibus  id  imperatum 
erat,  impositos  alveo  *  pueros,  circa  radices  montis  Palatii 


Cap.  XX.  1  '  Venonius  a  Venox  nomine  facto,  scrihendum  censent  Vossins 
et  Anna  Fahii.'  Hurl.  INIox  '  vuigo  interpiinfjitiir  co?H/jrf.x.sa7n,  conturbatamque 
mox,  Sfc.  nnde  Arntzenins  conjecit  compr.  constupratamqiie.  Sed  Gniiierns, 
suadeiite  Dionys.  lialic.  i.  1.  pag.  63.  retinuit  viiifjatuni  ;  at  distinxit  inter- 
punclione  maxima,  coniniate  post  prins  verbiun  cumjiressam  de\elo.'  IhirL— 

NOTiE 

e  Fabius  Pictor}  De  quo  snpra.  notat.  Vid.  Plutarch.  Ovid.  Fast.  lu. 

^  Vennoniits]  Male    Vetinoiiius,  qui  '   Sacra  lavaturas  mane  petebat  a- 

Fenonitts  dicendus  est.     Kst  enim  id  quas:' de  Sylvia, 

nomen   a    Venox   factum   ut  optime  ''  Ad  aquam  profluentem]  '  Pncros 

Voss.  Imjiis  non  semel  meminit  Ci-  in  proiluentem  aquam  niitti  jubet,' 

^^^^-  Liv.  lib.  I.    '  In  profluenteni '    Flo- 

<f    Solito  institutoque]    Non   solum  riis. 

'iolitoegressam' Vestaiemdicit,  sed  >  Alvcn]    Hoc    est,    navigio    rudi, 

etiarn  '  institute  :'  ubi  niorem  et  rituni  scapha. 


ORIGO    GRNTIS    ROMANCE.     CAP.  XXI.  73 

in  Tiberim,  qui  turn  magnis  Imbribus  stagnaverat/  abjcce- 
runt:  ejusque  re<,nonis  subulcus  FaustuUis,  speculatus  ex- 
ponentes,  ut  vidit  lelabente  flumine  alveum,  in  quo  pueri 
erant,  obhaesisse  ad  aiboiem  lici,  puerorumque  vagitu  lu- 
pam  excitam,  quae  repente  exicrat,  prinio  lambitu  cos  de- 
tersisse,  dein  levandorum  uberum  gratia  mammas  praibu- 
isse;  descendit  ac  sustulit  nutriendosque  Acca?  Larentiae,' 
uxori  suae,  dedit,  ut  scribunt  Eniiius  lib.  i.'"  et  Caesar  lib.  ii. 
4.  Addunt  quidam,"  P'austulo  inspectante,  picum  quoque 
advolasse,  et  ore  pleno  cibum  pueris  ingessissc :  inde  vide- 
licet lupum  picumque  Martiae  tutelae  esse.  Arborem  quo- 
que illam  Ruminalem  dictam  circa  quam  pueri  abjecti 
erant,  quod  ejus  sub  umbra  pecus  acquiescens  meridie  ru- 
minare  sit  solitum." 

Z  '  Rapttnn  ierat  vcl  exierat  nialit  legere  Ainlzen.  et  'rapere'  proprie  tiibiii 
liipis,  docte  latecjiie  ostciidit. '  /iar/.  *■  Acccb  Larentiai.  In  Mss.  constanter 
Accelerant i(e :  enieiuiavi  Acca  Larentue  transposilis  Uteris,  qiind  propiiis 
abesl  a  scripta  lectioiie,  quam  quod  in  vulgalis  fere  Accce  Laurenticc.'  Schot- 
tus. 

NOTiE 

^  HJagnis  imhi'ibus  stagnaverat]  Hoc  snpersnnt.     Perieie   etiaiu  qtiiP   biic 

est:  propter  inagnos  iinbres  quietus  pertinebant.    In  serie  tamen  ejus  an- 

factus  erat,  et  placidus,  ut  solet.    Et  nalitim    ex  hoc  loco  Paulus  Merula 

lioc  explicat  Liv.  lib.  i.   '  Forte  qua-  boc  quasi  genuinum  Ennii  fragnien- 

dani  divinitus  super  ri|)as  Tiberis  ef-  tuni  reponit :  '  Acca  Larentia.' 

fusus  lenibus   stagnis,  iiec   adiri   us-  "  Addunt  qiddam]  Ovid.  P'ast.   ill. 

quam  ad  justi  cursiiui    poierat    am-  'Lacte  quis  infantes  nescit  crevisse 

nis  :  et  posse  qu^mvis  languida  mergi  fcrino,  Et  picuni  expositis  sa?pe  tu- 

aqua  infantes,    spem  ferentibus  da-  lisse  cibosf    Vide  Plntarcb.  in  vita 

bat.'  Komuli. 

^  Acca  Larentia]    Optime   Laren-  "  Ruminare sit solitutn]  Me\\\is\ ar- 

ticB ;    male    qui    Laurcntiam    dicunt.  ro  apud  Fest.   '  Ruminalis  ficus  dicta 

Fast.    Elar.  Np.   '  Larentinalia  Ne-  quod   sub  ea  arbore  lupa  nianiinam 

fastus  primo.'  dedit  Remo  et  Roniulo.    Mamma  au- 

""  Ennius  lib,  i.]  Quinctus  Ennius  tern  rumis  dicitur,  undeet  rustici  ap- 

poeta  Celebris  qui  annales  scripsit  et  pellant   lia;dos  subrunios,  qui  adhuc 

satiras,   quorum    fragnientu   tantum  sub  mamniis  hubentur.' 


CAP.  XXI. 


Argumentum.     Alitor  iternni  de  Romulo  et  Remo  relatnm.     Lupanaria 
unde  dicta.     Amulii  caedes.     Romulus  et  Remus  nnde  diet!, 

1.  At  vero  Valerius  '^  tradit,  pucros  ex  Rhea  Sylvia  na- 


74  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

tos  Amuliiim  regem  Faustulo  servo  necandos  dedisse:  sed 
eum  a  Numitore  exoratum,  ne  pueri  necarentur,  Accaj  La- 
rentise  araicae  suae  nutriendos  dedisse  ;  quam  raulierem,  eo 
quod  pietio  corpus  esset  vulgare  solita,  Lupain  dictam.i 
2.  Notum  quippe,  ita  appellari  mulieres  quaestum  corpore 
facientes  :  unde  et  ejusmodi  loci,  in  quibus  haj  consistunt, 
Lupanaria  dicta.  Cum  vero  pueri  liberalis  disciplinae  ca- 
paces  facti  essent,  Gabiis  Graecarum  Latinarumque  litera- 
rum  "^  ediscendarum  gratia  commoratos,  Numitore  avo  clam 
omnia  subministrante.  3.  Itaque  ut  prinuim  adolevissent, 
Romulum,  indicio  educatoris  Faustuli  comperto,  qui  sibi 
avus,  quae  mater  fuisset,  quidque  de  ea  factum  esset,  cum 
armatis  pastoribus  Albam  protinus  perrexisse,  interfecto- 
que  Amulio  Numitorem  avum  in  regnum  restitutum.  4.  Ro- 
mulum autem  a  virium  magnitudine  appellatum,  nam 
Grajca  lingua  pojjit^v  virtutem  dici  certum  est;  alterum  vero 
Remum  dictum,  videlicet  a  tarditate  :  quippe  talis  natura? 
homines  ab  antiquis  *  Remores  '  dicti.^ 


Cap.  XXI.  2  '  Quid  si  hie  pro  hie,  legeretiir  nudw  consistunl?  ut  respiciat 
niorem  nieretricibus  in  lupanari  proprium,  iit  niiduin  corpus  prostitiierent, 
quo  facilius  petiilantiiini  libidineni  excitareiit.' ^»n<:. — ^  '  Qui  sihi.  Vellet 
aliquis  ex  seqiienti  litera  rcstitiiere  <;(us  st^i.  Sed  aliiid  siiadet  linguae  ge- 
nius.' Arntz.     Mox,  quidve  pro  quidque  Scliott.  Delpli. 

NOTiE 

P  Valerius]  Valerins  Antias,  supra.  '  Grcecarum Latinarumque  literarum"] 

1  Lupani  dictam]    Liv.  lib.  i.  '  Sunt  Contra  al.  scriptores  eos  in  montibus 

qui    Lareiitiam    vulgnto  corpore   In-  educates  tradunt.     Vid.  Liv.  i.  4. 

pam  inter  pastores  vocatani  putent,  *  Remoies  dicti]  A  remorando.  In- 

inde   locum  fabula;  ac  niiraculo  da-  de  et  aves  remores  dicta?,  quae  impe- 

turn.'  diebant,  remorabantur. 


CAP.  XXII. 


Argumentum.     Lupercal.    Fabii.     Quintilii.    Quomodo  Amulius  fucrit 
oppressus,  ex  libro  pontiticaliuui.     Manipulares  unde  dicti. 

1.  Igitur  actis,  quae  supra  diximus,  et  re  divina  facta 


Cap.  XXII.     1  Et  ante  re  del.  Schott.  Gaesb.  Delpii.  Pitisc.  Arntz.     Mox, 
vide  not.  Uclpli.  inf. 


ORIGO    GENTIS    ROMANili;.       CAP.    XXII.  75 

eo  in  loco,  qui  nunc  Lupcrcal  dicitur/  ludibundi  discurre- 
rant,"  pcllibus  hostiaruni "  occursantes  quosque  sibiinct 
verberantes  ;  utque  solenne  ^  sacrificium  sibi  posterisquc 
id  esset,  sanxcrunt,  scparatimqne  suos  appellavcrunt,  Re- 
mus Fabios,  Romulus  Quintilios  : ''  quorum  utruniquc  no- 
men  etiamnum  in  saciis  manet.*  2.  At  vero  lib,  ii.  Ponti- 
ficalium  proditur,  missos  ab  Amulio,  qui  Remum  pccorum 
pastorcni  attrahcrcnt :  cum  non  auderent  ei  vim  afferre,  op- 
portunum  tempus  sibi  ad  insidiandura  nactos,  quod  turn 
Romulus  aberat,  genus  lusus  simulasse,  quinam  eorum  ma- 
nibus  post  terga  ligatis  lapidem,''  quo  lana  pensitari  sole- 
bat,  mordicus  subiatum,  quam  longissime  perferret.  3.  Turn 
Remum  fiducia  virium  in  Aventinum  usque  se  perlaturum 
spopondissc  :dein,  postquam  vinciri'^  se  passus  est,  Albam 
abstractum.  Quod  postquam  Romulus  comperisset,  coacta 
pastorum  manu,  eaque  in  centenos  homines  distributa,  per- 
ticas  manipulis  foeni''  varie  formatis  in  summo  junctas,  de- 
disse,  quo  facilius  eo  signo  suum  quisque  ducem  sequeretur. 
4.  Unde  institutum,  ut  postea  milites,  qui  ejusdem  signi 
essent,  manipulares  dicerentur.  Itaque  ab  eo,  oppresso 
Amulio,  fratrem  vinculis  liberatum,  avum  regno  restitutum. 

'  Lupercal  dicitur']  In  colle  Pala-  '  Matnurium  Vetiitiitni;'  sic  in  La- 
tino, peicalibiis  '  Fabios  '  et  '  Quintilios.' 

"  Ludibundi  discurrerant]  Liiperci,  •*  Lupidem]  Lapidibns  enim  veteres 

niidi,  perjociunet  lasciviam  disciir-  ad  ponderandiim  ulebantiir,  (ut  ex 

rente!:,  obvios  quosque  caprinis  pelli-  lil)ris  Sacris  notum  est,)  et  ita  iiodie- 

bus  terrebant.  que  quibusdam  in  locis  rustici. 

*  Pellibus  liostiarum]  Caprarmn ;  <^  Dein,  postquam  vinciri]  Livius 
nam  iis  Fauno  faciebant.  narrat,  Remo  et  Romulo  Lupercaii- 

y  Solenne]    Scribo  solenne ;  id  est,  bus  deditis,  latrones  ob  irauj  praeda; 

annuum.    Tibul.   'Hoc    solenne   sa-  aniissse   insidiatos ;    Roniuluui  se    vi 

crum,  cunctos  boc  suiuet  in  annos.'  defendisse,  Remum  captum  et  Aniu- 

*  Remus  Fabios,  Rom.  Quint.]  Vid.  lio  legi  tiaditum. 

Ovid.  libb.  II.  III.  Ju/iosde  suo  iionii-  ''    Perlicas    manipulis  fcenil     Nota 

ne  addidit  Jul.  Cffsar.    Dio  I.  xliv.  nianipulorum   originem   ante   urbem 

'>^  Jn  sacris  manet]  Roniani  enim  in  conditam.      Ovid.    Fast.    in.    '  Ilia 

sacris    nomina   qua-dam  dicis   causa  quidem    foeno,    sed   erat    reverentia 

solebant  proterie  ;  in  miptiis  '  Caiam  fceno,  Quantam  nunc  aquiias  cernis 

Caeciliam' et 'Talassionem;'  in  Ves-  babere  tuas.     Pertica  suspenses  por- 

tali  capienda  '  Amatam ;'  in  Saliari  tabat  longa  maniplos  :    Unde  mani- 

carmine    '  Luciam   Voluinniani,  '  et  plaris  noinina  miles  habet.' 


76  SEXTI    AURELII    VICTORIS 


CAP.   XXIII. 

Argumentum.    Romnii  et  Remi  contentio  de  urbis  appellatione. 
Ea  augnrio  ciir  capta.     Remi  caedes. 

1.  Cum  igitur  inter  se  Romulus  et  Remus  de  condenda 
uibe  tractarent,  in  qua  ipsi  pariter  regnarent,  Romulusque 
locum,  qui  sibi  idoneus  videretur,  in  monte  Palatino  desig- 
naret,  Romamque  appellari  vellet ;  ^  contraque  item  Remus 
in  alio  colle/  qui  aberat  a  Palatio  millibus  quinque,  eun- 
demque  locum  ex  suo  nomine  Remuriam  =  appellaret.  De- 
que ea  inter  eos  finiretur  contentio,  avo  Numitore  arbitro 
ascito,  placuit  disceptatores  ejus  controversige  immortales 
Deos  sumere  ;  ita  ut,  utri  eorum  priori  secunda  auspicia 
obvenissent,  urbem  conderet,  eamque  ex  suo  nomine  nun- 
cuparet,  atque  in  ea  regni  suminam  teneret.  2.  Cunique 
auspicaretur  Romulus  in  Palatio,''  Remus  in  Aventino, 
sex  vultures'  pariter  volantes  a  sinistra  Remo  prius  visos, 
tumque  ab  eo  missos,  qui  Romulo  nuntiarent,  sibi  jam  data 
auspicia,  quibus  condere  urbem  juberetur,  itaque  matura- 
ret  ad  se  venire.  3.  Cumque  ad  eum  Romulus  venisset, 
quaesissetque,  quaenam  ilia  auspicia  fuissent,  dixissetque 
ille,  sibi  auspicanti  sex  vulturios  simul  apparuisse  :  At  ego, 
inquit  Romulus,  jam  tibi  duodecim''  demonstrabo;  ac  re- 

NOTyE 

«  Romamque  appellari  vellet]  Non  seciitns  Ovid.  Fast.  iv.  '  Alter  init 
soliiiii  RoniHin  appellari  voliiit ;  sed  nemorosi  saxa  Palati :  Alter  Aveiiti- 
et  '  Roinaiii  qiiadratam  '  vocavit.  iiiiin  mane  cacumen  init.  Sex  Re- 
Vide  F"est.  in  '  Qiiadrata  Roma.'  mus ;  hie  volucres  bis  videt  ordine,' 

^  In  alio  colle]  Aventino.     Infra.  &C.   Sed  liistorici  omnes  cum  Nostro 

e  Jhmuriam]  Festiis  in  voce  '  Re-  consentiunt. 

muiinus,'  sed  '  et  locus,'  inquit,  '  in  '  Sex  vxilturesi]  Avem  tantum  com- 

sumnid   Aventino    Remoria    dicitiir,  niemorat  Ennius  lib.  i.  '  Hinc  Remns 

Ubi  Remus  de  urbe  condenda  fiierat  aiispicio  se  devovet,  atcjue  secundani 

auspicalus.'    Unde  patet  a'tale  Testi  Solus  avem    servat:'   sed   ibi  avem, 

Remuriam  extitisse.  pro  avium  auspicio  ;  nisi  ea  avis  fup- 

''  Uomuhisin  Palatio]  Ennius  tamen  rit  sex  vulturum  piienuntia,  ut  infra 

in  Aventino  Komulum  de  cocio  ser-  de  Romulo. 

vasse  dicit  lib.   i.  '  At  Romulus  pol-  ^  Duodecivt]  Ennius  lib.  i.  *  Et  si- 

cer  in  aUo  Quacrit  Aventino,  servans  miil  ex  alto  lonee  polcerrima  pra?pes 

genus  allivolantum.'     Qucm  videtur  Licva  volavit  avis :  iimul  aureus  cxo- 


ORIGO    GENTIS    ROMANjE.     CAP.   23.  77 

pente  duodecim  vultures  apparuisse,  subsccuto  coeli  I'ul- 
gore  pariter  tonitruquc.  4.  Turn  Romulus,  Quid,  iuquit, 
Reme,  aflSrmas  priora,  cum  praesentia  intuearis  ?  Remus, 
postquam  intellexit  sese  regno  fraudatum,  Multa,  iuquit,  in 
hac  urbe  temerc  spcrata  atque  pii^usumta,  I'clicissirae  pro- 
ventura  sunt.  5.  At  vero  Licinius  Macer  lib.  i.  docet, 
contentionis  illius  perniciosum  exitum  fuisse ;  namqne  ibi- 
dem obsistcntcs  Remum  '  et  Faustulum  interfeclos.  (5.  Con- 
tra Egnatius  lib.  i.™  in  ea  contentione  non  modo  Remum 
non  esse  occisum,  sed  etiam  ulterius  a  Romulo  vixisse 
tradit.  7.  Scd  horum  omnium  opinionibus  diversis  repug- 
nat  [nostrai  memorige  proclamans,"]  historia  Liviana,"  quae 


Cap.  xxni.  4  '  Intellexit  sese.  Ex  seric  praecedentis  orationis  posset  legi 
intellexisset  sc,  quiahicc  praeterita  pi<ccedunt.  Vermn  talis  enallage  non  est 
infieqiiens.'  Arnlz. — 0  Vide  not.  Delph.  inf. — 7  '  Locus  coniiptiis  est  et  con- 
clamatus.  ForsHn  (perieiiliim  facere  liceat)  scripsit  auctor  ad  nostrum  me- 
vioriam  promanans ;  li.  e.  qua;  nostra  quoqiie  *tate  creditur,  ad  nostrain  per- 
venit  statem,  et  vulgaris  est  narratio;  atqiii  Livius  ipse  i.  7.  2.  'vulgatior,' 
ait,  '  fama  est,  ludibrio  fratris  Remum  novos  transiliiisse  iniiros  :  '  vide 
ibi  interpietes  :  ciiin  ceteronim,  quos  Aurelins  latidat,  scriptoruni  opera  vel 
pericrint,  vel  non  adeo  fiierint  c-osnita,  ideoque  illonim  narralio  ii;tioraretur 
vulgo.  Ainlzenins  explicat,  'claie  apericns,  in  media  luce  collocans  ad  nos- 
tiam  usque  nieinoriani  ;'  tamen,  se  f'atetur  ex  hac  difRciiltate  non  expediie. 
Gruneius  veiba  ilia,  tanquam  ab  aliena  manu  piofecta,  nncis  [qui  a  Stliott. 
Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Aintz.  ab>untj  inclnsit.  At  enim,  hoc  iirore  vulnus 
et  secare,  non  sanare  niihi  videtiir  :  et  Klotzius,  oinnino  ea  rejicere,  religioni 
sibi  ducil  in  Miscellan.  Critic,  p.  34.  qui  coriigil  et  exponit,  noslravi  meinori' 


NOT.E 


ritiir  sol.  Cednnt  ter  qnatuor  de 
coelo  corpora  sancta  Avium,  pr<cpe- 
tibns  sese,  polcrisque  iocis  dant.* 

'  Ibidctn  obsistentes  Ilemum^  De 
Reino  Liv.  lib.  i.  In  decum  alterca- 
tione  congress!,  certamine  irarum  ad 


7iius,  friistra  qnidem  :  cum  neque  de 
Ennii  vera  scrlptura,  neque  (jno  per- 
tineat  ejus  fragmentum,  satis  con- 
stet. 

"  NostrcB  memoria;  proclamans]  An 
ad    menioriam    nostram     pertinens  ? 


caedem  vertuntur,  ibi  in  turba  ictns      Imnio  potius  quee  '  memoria  nostra,' 


Remus  cecidit. 

™  Egnatius  lib,  i.]  De  Egnatio  su- 
pra dictum  est ;  Ennius  etiam  Ke- 
mum  a  Komulo  non  fuisse  occisum 
videtur  imiucre  cum  ait,  *  Nee  pol 
homo  quisquam  faciet  impune  aninia- 
tns  Hoc,  nisi  tu,  nam  mi  calido  dabis 
sanguine  pcenas.'  Quare  Paulus  Me- 
rula  pro  Kgnaiius  supra  legebat  En- 


nostro  tempore  scripta  est  ;  qui  a 
6te  hriie  de  vos  jours.  Auctor  enim 
hujus  libelli  acqualis  fuit  Livio:  undc 
non  temere  conjecit  Joan.  Metellus 
eum  esse  Asconium  qui  Livium  snum 
dixit  in  fragmeutis  Ciceronis.  Sed 
de  hoc  jam  supra. 

"    Historia    X,ifi«wa]    Livii    verba 
sunt:  'Vulgatior  fama  est  ludibrio 


78  S.    AUR.    VICT.    OR.    GFNT.    ROM.      CAP.  23. 

testatur,  quod  anspicato  Romulus  ex  suo  nomine  Romara 
vocavit;  cumque  muniret  mcenibus,  edixit,  ne  quis  vallum 
transiliret,  quod  Remus  irridens  transilivit,  et  a  Celere  p 
centurione,  rutro  fertur  ^  occisus.  Romulus  asylum  con- 
venis,  k.c.'' 


am,  (h.  e.  nostranim  renim  liistoriam,  v.  Coitium  ad  B.  Jug,  iv.  \.)procla- 
mans  {h.  e.  pro  illiiis  aevi  Latiiiitate,  narrans,  coniniemorans).  Suspicatur 
qnoqiie  propagans:  inalit  tamen  vnlgatam  retinere,  iitnt  panim  elegantem, 
lectionem.'  Harl.  Vast  rutro  edd.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  vel  rastro: 
eed  uncis  inciiisit  ea  verba  Gaesb.    Vide  not.  Delph.  inf. 

NOTiE 

fratrisRemtim  novos  transiluisse  mn-  Illustres  exordium  siimnnt;   is  tan- 

ros:  unde  ab  irato  Romiilo  (cum  ver-  turn  quae  de   Proca  et  Sylvia  infra 

bis  quoque  increpitans  adjecisset,  sic  legunlur  repetit,  quippe  quae  ad  Re- 

deinde    quirumqiie    alius    transiliet  mum  et  Roninlum  pertinerent.  Unde 

moenia  mea)  iiiterfectum.'  augetur  siispicio   libellum  hunc    ab 

P  A  Celere]   A    Fabio,   qui  postea  alio    scriptore    profectum.      Quidni 

Celer  dictus.  enim  hie  una  serie  pergeret,  si  idem 

<t  Rutro  fertur  [rutro,  vel  rastro  fer.  ambos    scripsisset  ?      Sed    notarnnt 

iur]  Ininio  rulro,  non  rastro.    Rutrum  viri  docti  primum  Virorum  Illustrium 

a  ruendo,  quod  eo   terram  ruerent.  caput     de    Proca   a  MS.   abfuisse ; 

Et  longe  aliud  rastruni.  sequebatur    enim     perpetua     serie, 

■"  Romulus  asylum  convenis,  Sfc.']  Hie  '  Romuhis  asylum  convenis  patefecit,* 

desinit  hnjus  libelli  auctor,  ubi  Viri  Sec. 


SEXTUS  AURELIUS  VICTOR 

DE 

VIRIS    ILLUSTRIBUS 

URBIS    R0M7R. 


CAP.  I. 

PROCAS    REX    ALBANORUM. 

Argumentum,  Filiis  regniim  relinquit  Procas.  Fratri  illiid  non  dat,  fratris 
filiani  Vestae  sacerdoteni  prapficit,  Vestalis  compresxae  liberos  in  Tibeiim 
abjicit  Amuliiis.  Ainuliuni  iiiteificiunt.  Nnmitori  avo  legiiuin  restituiiiit, 
civitatem  condiint  Romulus  et  Remus.  Civitatis  conditae  valluiii  trau- 
silit,  et  occiditur  Remus. 

1.  PROCA.S,  rex  Albanorura,  Amulium  et  Numitorem 
filios  habuit ;  quibus  regnum  annuis  vicibiis  habendum  re- 
liquit,  et  ut  alternis  imperarent.  Sed  Amulius  fratri  impe- 
rium  non  dedit ;  et,  ut  eura  sobole  privaret,  llheam  Syl- 
viam,  filiam  ejus,  Vestae  sacerdotem  prasfecit,''  ut  virgini- 


Cap.  I.  1  'Alii  Prnca:  ut  hie.  1.3.  9.  Ovid.  Met.  xiv.  622.  at  utiaque 
sciiptura  est  recepta  veraque  docente  Arntzenio.'  Hurl.  Proca  Ed.  Pr.  Aid. 
Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Mox,  '  In  uno  cod.  deest  annuis;  in  diiobus 
deesl  et  ;  ac  Icgitur  po8ta/<er»jisuici6«s;  lia>c  vaiielas  jammanifestat  voOdav: 
quari!  cum  Grunero  existimo,  verba  et  ut  alternis  itnperarent,  esse  glossemata  ; 
et  priiiuim  ab  interprete  quodam  ad  explicandum,  roiiv  alternis  vicibus  orae 
fuisse  adscripta,  deinde  a  librario  quodam  in  textum  admissa,  et  ab  aliis 
aliter  aucta  aut  deminuta.'  Harl.  '  Ream  Silviam.  Admodnm  turbant  has 
.voces  F.  et  B.  Illius  filiam  Rkeam  (Ream  legit  sine  aspiratione  B.)  Silviam. 
Lugd.  1.  Silviam  ejus  Rheam  filiam.    Lugd.  2.  Filiam  e.  R.  S.  atque  ita  Just. 

aOTJE 

»  Vesta  sacerdotem  prafecil']  Non  li  superioris  ;  sed,  Vest(B  sacerdotem 
dicit  Vestw  sacerdotem  fecit,  Vest<e  yrcrfecit.  Intelligit  ergo  ipsam  fuisse 
tacerdotem  fieri  jiissit,  ut  auctor  libel-      virginem  maximam,  quod  liodie  dici- 


80  SEXTI    AURFLII    VICTORIS 

tate  perpetua  teneretur :  qua?  a  Marte  compressa,  Romulum 
et  Remum  edidit.  2.  Amulius  ipsamin  vincula  compegit; 
parvulos  in  Tiberim  abjecit,  quos  aqua  in  sicco  reliquit. 
3.  Ad  vagitum  lupa  accurrit,  eosque  uberibns  suis  aluit. 
Mox  Faustulus  pastor  collectos  Accae  Larentiae  "^  conjugi 
educandos  dedit.  4.  Qui  postea,  Amulio  interfecto,  Nu- 
mitori  avo  regnum  restituerunt:  ipsi  pastoribus  adiinatis  " 
civitatem  condideruut,**  quam  Romulus  augurio  victor,* 
quod  ipse  xii.  Remus  vi.  vultures  viderat,  Romam  voca- 
vit ;  et,  ut  earn  prius  legibus  muniret  quam  moenibus, 
edixit,  ne  quis  vallum  transiliret;  quod  Remus  irridens 
trausiluit,  et  a  Celere  centurione  rutro  tertur  occisus. 


XLiii.  2.  §  2.  '  Filiam  ejus  Rheam  in  perpetuam  virginitatem  deraersit.'  Fi- 
liam  illius  R.  S.  praefenint  H.  et  Ed.  Mach.  Ceteiuin  Ream  sine  aspira- 
tione  veram  scripturam  esse  existimat  Pif;li.  ad  Val.  Max.  fiagni.  de  Nora. 
Rat.  Init.  Et  sic  reperi  in  cod.  sciipto  Oiosii  vi.  1.  cum  tanien  aliter  eda- 
ttir.'  Arntz.  '  Vestce  abest  cod.  et  Jtistinns  XLiii.  2.  (nbi  origo  Romae  euar- 
ratiir)  in  Martis  luco  sacerdoteni  fnisse  ait.'  Hurl.  '  Romulum  et  Remum.  In- 
verse ordine  ties  scripti,  Remum  et  Romuhm :  quo  niodo  et  alii  ordinem 
neglexerunt.'  Arntz. — 2  '  Pro  compegit,  cod.  quidaui  conjecit :  ntraque  forma 
iisurpatur :  sed  prior  est  rarior  :  liiuc  altera  est  glossa  h.  I.  Iiabenda.  Mox, 
Ariitzenius  nubem  exemplorum  excitat,(quod  in  libroquodam  extat  projecii,) 
probatnrus,  veteres  dixissc  'in  mare  abjicere:'  quod  nemo  negat ;  sed  nul- 
lum affert  exem plum,  ;)«)'i;u/os  (i/y/cece  pro  consueta  formula,  exponere  pai'v.' 
Harl. — 3  Fro  accurrit  Liigd.  1.  pra^fert  decurrit.  'Ex  Aldina  ed.  bene  re- 
duxit  Arntz.  Larentia',el  probat,  pro  vulgato  Laurentia  [quod  Sohott.  Gaesb. 
Delph.  Pilisc.].'  Harl.  Tradit  \yro  dedit  Farisinus  cod.etHavn.  cod.  testibus 
Sciiott.  et  Arntz. — 4  '  Melius  Parisiiius /ti  non  ipsi  i)rdE(ei-t.' Schott.  '  Adw 
natis  pro  '  congregatis,'  verbum  est  serioris  jetaiis  et  anctoritatis  mp()ia%  quod 
aurea  aetas  ignoravit.  Pejus  est  condunatis  in  quibusdauj  edd.'  Harl.  '  Fro 
legibus,  quam  moenibus  muniret  [quod  in  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph.  J^ilisc.] 
consensu  plerorumque  codd.  et  edd.  reposui  legibus  muniret,  quam  mwnibus. 
Verbum  scilicet,  quod  s[)ectat  ad  duo  membra,  sa>pe  ad  primuin  referlur. 
Pro  eo  quod  sequitur,  transiliret,  in   pr.  Lugd.  est  transiret.'  Arntz.     '  Pro 

NOTvE 

mus  une  abbesse,  et  sic  virginem  regi-  bro.     Varro  lib.  v. 

am   decebat.     Sed  notavit  Scliottus  "^  Pastoribus  adunatis]    Id    est,   in 

Vesta  abesse  in  Ms.  Flor.     Et  certe  unum    congregatis.      In   quibusdam 

Justinus  lib.  xiv.  in  Martis  luco  sa-  Icgitur  coadunatis. 

cerdotem  fuisse  dicit,  et  Plutarchus  ■'  Ciritatem  condiderunt]  Hoc  mihi 

Junonis,  diserte  ex  Aristide  Milesio.  suspectum,  nam  falsuni  est  Romnlum, 

Et  infra   Nostcr  ad  Nuinam  referre  antcquam  de  crelo  servasset,  civita- 

videtur.  teni  condidisse  (|uam  postea  Komam 

''  LarenlicE  [Laurrntiffi]  Melius  La-  vocaverit. 

rentia:,    ut   supra    dictum    est.     Hu-  •"  Augurio  victor^  Nota  augurio  pro 

jus  scpulcrum  fuit  via  nova  in  Vela-  'auspicio.'    Idem  Elorus  :  '  Sic  Vic- 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS   CA^.   II.  81 


CAP.  II. 

ROMULUS,    ROMANORUM    REX    I. 

Argumentum.  Asyliini  patefacit ;  conjiigia  a  civitatibus  petit  ct  Consuali- 
biis  rapit ;  Acrone  dovicto  Jovi  spolia  opima  conseorat ;  adversiis  Tatiiim, 
Tarpeiam  viiginem,  cum  exercitiini  ejus  in  Capitoliiim  produxisset,  scutis 
obruentem,  proredit,  et  piigiiam  conserit;  ctun  Sabinis  fcedus  peiciitit; 
senatores  patres  appcllat;  etiuitiini  centurias  institiiit ;  plebem  in  curias 
distribuit ;  ad  Dcos  abit ;  et  Quirinus  appellatur  Romulus,  primus  Koma- 
iiorum  rex. 

1.  Romulus  asylum *^  convenis  patefecit,  et,  magno  ex~ 
ercitu  facto,  cum  videret  conjugia  deesse,  per  legates  a  fi- 
nitimis  civitatibus  petiit.  2.  Quibus  negatis,  ludos  Consu- 
alia  ^  simulavit :  ad  quos  cum  utriusque  sexus  multitudo 
venisset,  dato  suis  signo  virgines  raptai  sunt.''  Ex  quibus 
cum  una  pulcherrima  cum  magna  omnium  admiratione  du- 
ceretur,  Talassio  '  earn  duci  responsum.     3.  Quas  nuptiae 


transiluit,  quod  codd.  ii.  et  Schottiis  bene  et  antique,  [cum  Aid.  Gaesb. 
Dciph.  Pitisc]  (v.  Aintz.)  alii  transilivit,  ut  supra  p.  54.  mox  «  Fabio  Celere 
plures  edd.'  Hurl.  '  Rutro.  Rutriim,  ab  eruenda  liunio  sen  arena,  est  instru- 
mentum  et  rusticum  et  niiiitare  :  quare  interpretes  et  critici  alteram  lectio- 
nem  rastro,  [in  Ed.  pr.  et  Aid.  obviam]  a  nostro  loco  alienam,  repudiarunt.' 
Harl.  ^ 

Cap.  II.  1  Pro  convenis  est,  omnibus  in  Ed.  pr.  In  Mss.  est,  teste  Schott. 
mox  exerc,  fact. — 2  Ad  Consualia,  vide  not.  Deipli.  inf.  Pro  raptce  Parisinus, 
teste  Schott.  capta.  Mox,  Thalassio  Aid.  Scliotf.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. 
'  Varie  hapc  vox  soribitur.  Talasio.  Lugd.  I.  et  Franeq.  Talassio  ]i.  Thalascio 
H.  Malim  abjicere  adspirationem,  ut  Dausq.  in  Orthogr.  part.  ii.  p.  307.  et 

NOTtE 

tor  augurio  urbem  excitat.'     Et  En-  ''  Raptce  sunt]  Proprie.    Inde  lac- 

nius  :    '  Augiisto    augurio   postquam  turn  ut  virgines  e  niatris  greniio  ad 

inciyta  condita  Roma  est.'  iiiaritiim    raperentur.     Catuil.    '  Qui 

f  Asylum]    In  luco  qui  inter  Capi-  rapis  teueram  ad  virum  virginem.' 

tolium  et  arcem  fuit.  i  Talassio  [Tlialassio]  Qui  dubiopro- 

e  Ludos  Consualial  Proprie  locutus  cul   certo  niilitum  iiumero  priveraf. 

est;  malim  me  ita  loqni  qiiani  dicere  Liv.  lib.  i. '  Unuui  longe  ante  alias  spc- 

ludos    Consuales.     Pater    mens.     Sic  cie  ac  pulcritudine  insiguem  a  globo 

vettis  poeta  apnd  Noniunj :  '  Ibi  pas-  Thalassil    cujusdam    raptam    ferunt, 

tores  ludos  friciunt  cernui  Consualia.'  niultisqiie  sciscitantibiis  ciiinam  eani 

Consualia  autem,  vel  ut  aliis  Consnlia,  ferrent,  ideutidem,  lie  quis   violaret, 

a  '  Conso'  in  cnjns  lionorcm  fiebant ;  Tlialassio   ferri   clamitatuni.'     Catul. 

qui  Census,  Neptunus  equester  est,  '  Lubet  jam  servire  Thalassio.' 
unde  et  '  ludi  equeslres  '  dicli  sunt. 

Delph.  it  Var.  Clas.                 jUrel.  Vict.  F 


82  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

quia  feliciter  cesserunt,  institutum  est,  ut  omnibus  nuptiis 
Talassii  nouien  invocaretur.''  Cum  foeminas  finitimorum 
Romani  vi  rapuisscnt,  primi  Cseninenses  '  contra  eos  bellum 
sumserunt.  4.  Adversus  quos  Romulus  processit,  et  exer- 
citum  eorum,  ac  ducem  Acronera  singulari  praelio  devicit. 
5.  Spolia  opima"  Jovi  Feretrio"  in  Capitolio "  consecravit. 
[Anteranates,P  Crustumini,'' Fideuates/ Veientes/]  Sabini* 


Turn.  Advers.  xi.  17.'  Arntz, — 3  '  Cesserant  codd.  [ct  Ed.  pr.]  forte  rectiiis, 
quia  sequittir  perfectiini :  inox  iteraretur  nialim  ex  cod.  Palat.  (quo  etiam 
ducit  lectio  cod.  Liigdnn.  uteretur)  quam  viiigatnni  invocaretur'  Harl.  Habet 
Ed.  pr.  vocaretur.  Omnibus  in  nuptiis  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Cum. 
feminas  ergo  Gaesb.  ennique  secuti  posieriores,  iit  liaec  vocula  connectioni 
inserviret ;  sed  cum  nee  in  antiqtiis  editt.  nee  Mss.  nostris  appareat,  nierito 
ejecimus,  cum  vel  sic  liqiiida  t.atis  procedat  oiatio.'  Arntz.  '  Vi  rapuissent. 
Vi  [a  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  deletimi]  salva  sententia  et  praeennte 
Livio  I.  9.  *  jnventns  Roinana  ad  rapiendas  virjrines  discurrit,'  abesse  po- 
test, et  Schottus  auctoritate  sui  codicis  externiinavit :  sed  quod  reliqui 
scripti  et  editi  lii)ri  illud  voc.  pra'bent,  et  '  vi  rapere  foeminas '  aut  '  virg^ines  ' 
a  perniultis  scriptoribus  usurpatum  est,  prwripue  quando  sernioest  de  raptu 
injecta  manu,  de  raptu  violento,  nee  consenti»>iite  nee  volente  virgine,  reti- 
niierunt  id  voc.  Arntzenins  copiosiis  de  hac  forma  loqiiendi,  et  Grunerus.* 
Harl.  Mox,  Grypliii  codd.  Ccnienses,  qnomodo  et  in  vulgatis  Livii  edd.  Nos 
Ccpninensfs  per  diphthongum  scripsimus  ex  Mss.  Plinium  etiam  iii.  5.  Hali- 
carnasseum,  et  Stephanum  de  Urbibus  secuti.  Hi  enim  Kairi'rTjf  urbem  ap- 
pellant. Scliott.  Ca'cinenses  Ed.  pr.  Deinde  bellu  sumserunt  Liigd.  1.  teste 
Arntz. — 4  Eorum  cxcrcilum  ac  eorum  ducem  Ed.  pr.  Mox,  '  vicit  in  H.  B. 
utroque  Lugd.  et  ed.  autiq.  obvinm  probavit  et  in  textum  recepit  Arntz.  pro 
devicit.  Certamine  pro  prcclio  reperitur  ctiam  in  H.  Prieterea  Plieretrio  est 
in  Ed.  pr.  et  in  Aid. — 5  '  Antemnates,  Crustumini,  Fidenates,  Veicntes.  Haec 
quatuor  verba  in  omnibus  nostris  [in  Ed.  pr.  et  in  Aid.  ut  seq.  etiam]  desi- 
derantur,  fidem  tanien  Scliotti  secntus  ejicere  nohii,  eo  contentus,  si  paren- 
thesi  includantur,  quo  facilius  ab  aliis  secerni  possint.'  Arntz.  Mox  etiam 
sine  uncis  exhibent  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.     Deinde  ob  raptas  virgines 

NOTjE 

''  Nomen  invocaretur']  Vetns  codex  Capitoliuo  monte.     Tunc  enim  non- 

nomen  iteretur,  Schott.  Iterabatur  er-  dum  eral  Capitoliuni;  sic  Livius  lib. 

go,  'Tbalassic,  Thalassie,'  ut   '  Hy-  i.    'Spolia  duels  hostium  ciesi  sus- 

men,  O  hynienaee.'  pensa,  fabricate  ad  id  apte  ferculo 

'  Caninenses]  Populi  in  Latio  qui  gerens  in  Capitolium  ascendit.' 
Caeninam  urbem  colunt.  p  Anlemnales]  In  Sabinis  40.  stad. 

™  Spolia    opitna]     Sic    dicebantnr  ab  urbe  Roma, 
spolia  quai  dux   hostium  duci   a  se  ''  Crustumini]  In  Latio :  supra, 

interfecto  detraxerat.  ■■  Fideiiales]  In  Latio  sexto  ab  Urbe 

"  Jovi  ferctrio]   A  ferendo,  vel  a  niilliario. 
feiiendo,  vel  ctiam  a  ferctro  Fere-  »  Veicntes]  In  Latio  xviii.  mill,  ab 

trius  dictus  est,  quia  in   feretro  ca  Urbe. 
spolia  fcrcbanlur.  •  Sabini]    Inter  Uinbriam   et  La- 

'^  In  Capitolio]   Nota  Cupitolio  pro  tinm. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    II.  83 

[etiam]  ob  raptas  bellum  advcrsus  Romanes  sumscrunt. 
a.  Et  cum  Roma)  appropinquarent,  Tarpciam  virgincm 
nacti,  quae  aquae,  causa  sacrorum,"  hauricndae  dcsccnde- 
rat,"  ci  T.  Tatius  optioncm  muneris  dedit,  si  exercitum 
suam  in  Capitolium  pcrduxissct.y  Ilia  petiit  quod  illi  in 
sinistris  manibus  gcrcbant,  videlicet  annulos  et  arniillas,'' 
quibus  dolose  rcpromissis,  Sabiuos  in  arcem  perduxit,  ubi 
Tatius  scutis  cam  obrui  praecepit ;  nam  et  ea  in  laevis  ha- 
bucrant.  7.  Romulus  adversus  Tatium,  qui  montem  Tar- 
peium  *  tenebat,  processit ;  et  in  co  loco,  ubi  nunc  Roma- 
num  forum  est,''  pugnam  conseruit :  ibi  Hostus  Hostilius " 
fortissimo  dimicans  cecidit ;  cujus  interitu  consternati  Ro- 


in  Mss.  extat,  teste  Schott. — 6  '  Sacroruin  gratia.  0|)tirao  jure  gratia  cjecit 
Scholt.  quail)  vocem  alii  olini  editi  [ut  Eii.  pi.  et  Ald.J  liie  intnidiint,  a  quo 
tamen  peccato  abhorrent  nostri  inaiui  exarati.'  Arntz.  Mox,  ^  prudiixisset  e 
cod.  suo  Schottiis  dedit  et  defendit,  consentientc  Grulero.  At  Sylburg. 
et  Arntz.  vindicant  vulgatuin  pcrduxi.ssct.'  Harl.  Vide  Arntz.  Mediolanensis, 
teste  Sciiott.  dolose  repromissis.  Uenique  Titus  pro  Tatius  legiint  Schott. 
Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Tatius  Titus  Leid.  2.  et  F.  noii  male,  teste  Arntz.  Ti- 
tus Tatius  Aid. — 7  '  Tenebant.  Cod.  Fran,  tendebat  forte  pro  in  montem  Tar- 
jjciuvi  tendebat.  Sed  recte  se  hubet  viilgata  lectio.'  Arntz.  llostius  Host.  Aid. 
Tullus  Host.  Ed.  pr.  *  Dimicans  cecidit.  Leid.  2.  et  ed.  ant.  dimicando.  Cave 
quidquain  mutes;  est  enim  elegans  locutio,  cum  participia  ilia  'dimicans'  et 
«  pugnaus  '  expriiuant,  tales  non  inultos  periisse.'  Arntz.     Mox  '  Nonnemo 

NOT.E 

"  Causa  sacroruml     Vox   causa    in  enim  Sueton.  frequenter.  Quanquam 

Ms.  abest,  et  recte  inea  quideni  sen-  promissio  relationem,  ut  cum  dialecti- 

tentia;  irrepsit  enim  ex  ora  in  con-  cis  loquar,  sua  vi  signlficet.     Utitur 

textum  :    solent   enim   Latini,  teste  et  in  Sca^vola  auctor  nosier. 

Prisciauo,  eleganter  hac  prajterinis-  ^  Videlicet  annulos  et  armillas]   Vide 

isione  in  genevandi  casu  uti,  lit  intel-  notata  ad  Flonim,  lib.  i.  cap.  I. 

ligatur  'caiisa'  vel  'gratia:'    iinde  *  Montem  Tarpeium]  Id  est,  Capi- 

htc  ab  aliis  ascriptum  fuisse  suspicor.  tolinum  :  nam  et  Tarpeius  dictus  est. 

Salliist.  Jiigiirth.  '  Belli  patrandi  cog-  ^  In  eoloco,  ubi  nunc  Romanumforum 

iiovit.'    Sic  alii,  '  Ueip.  tiefeiidenda;  esl^   Florus  cap.  1.  'Ita  admissis  in- 

laborat.'     Liv.  etiam  lib.  v.  quod  alii  tra  mo^nia  hostibus,  atrox  in  ipso  foro 

ante  me  nionuerunt.    In  insulam  igi-  piigna.'  Per  forum  autem,  forum  Ro- 

tur  glossema  deportetur.  Scliot.  manum  intellige,  quod  inter  I'alati- 

^  Hauricnda:  descenderaf]  Id  est,  ad  num  et  Capitolinum  coUein  fuit. 

aquam  hauriendam:  sic  Plautus,  Sal-  ■■    Hostus   Hostilius}     Liv.    lib.    i. 

lustius,  Tacitus.  '  Principes    utrimque    pugnam    cie- 

y  Perduxissel  [produxisset]  Al.  per-  bant :    ab  Sabiuis   Mettius   Curtius, 

duxisset.    Ut  mox  '  Sabinos  in  arcem  ab  Romanis  Hostus  Hostilius,     Hie 

perduxit:'  nihil  tameu  niutandum,  ita  rem  Romanam  iniquo  loco  ad  prima 


84  SEXTI   AUBELII   VICTORIS 

mani  fugere  coeperunt.  8.  Tunc  Romulus  Jovi  Statori 
sedem  vovit,  et  exercitus  seu  forte,  seu  divinitus  restitit. 
9.  Tunc  raptae  in  medium  processeiunt;  et  hinc  patres,  inde 
conjuges*^  deprecatae,  pacem  conciliarunt.  10.  Romulus 
foedus  percussit,  et  Sabinos  in  Urbem  recepit;  populum  a 
Curibus,  oppido  Sabinorum,*  Quirites  vocavit.  11.  Cen- 
tum senatores  a  pietate  Patres  ^  appellavit.  Tres  equitum 
centurias  instituit,  quas  a  suo  nomine  Ramnenses,s  a  Tito 
Tatio,  Tatienses,  a  Lucumone  Luceres  ^  appellavit.     12. 


mutat  fvgam  caperunt.'  Schott.— 8  '  Et  exercitus  seu  forte.  Sic  ex  Mediolanen- 
si  et  Ms?,  optiniis  restitiii.  Siiiionis  Colinaei,  alioriimqne  ecld.  et  exercitui  sen 
forte.  Parisinus  cod.  antiq.  et  exercitum  seu  furle,  seu  divinitus  restituit,  exi- 
niie.  Forte  aiitem,  non  sorfc  legendiim  hie  et  iu  antiquis  scriptoribiis,  ut  in 
Tuliiis  infra  cap.  7.  adiiionuimiis.'  Sclwtt.  '  Exercitui  legit  B.  F.  et  aliquot 
vetustae  edd.  ceteri  codd.  nihil  mutant  nisi  quod  esed.  edd.  et  F.  \)ro  forte 
habeant  sorle.'  Arntz.  Mox  restituit  pro  restitit  Ed.  pr. — 9  '  Tunc  rapta.  Non 
ita  Parisinus.  Sed  turn  captcs.'  Schott,  Pro  patres  Mss.  habent  matres,  non 
recte,  teste  Schott.  Parisinus,  eod.  test,  verbis  decurtatis  legit  et  hinc  patres 
inde  conjuges  conciliarunt.  '  Leid.  2.  hinc  patres,  deinde.  Porro  voc.  pacem  non 
adniittuut  G.  B.  et  F.  sed  melius  receptani  tuebimur.'  Arntz.  Praeterea 
deprecantes  pro  deprecates  Ed.  pr. — 10  'A  Curibus.  A  Quiritil/us  in  Mss.  Pnl- 
manui  est,  qui,  viilgatis  plenior,  legit,  Centtimque  ex  senioribus  elegit,  quorum 
consilio  omnia  ageret :  quos  pro  senectute  Senatores;  Patres  a  pietate  7iominavit. 
Tris  Equitum,  &(c.  nee  dubito  qnin  germanasint,  qiiare  in  contextum  recipien- 
da.'  Schott. — 11  'Vide  Arntzen.  omnia  haec  latins  docteque  explanantem. 
Qiiod  alii  libri  habent  ab  tf^i/e  conjecit  Scliottus,suffragante  Sylburgio,  Ce«- 
tum  senatores  ab  atate,  a  pietate  Patres  appellavit.'  Harl.  Mox, '  Alii  Rhamnert' 
sesscribunt.  Mss.  concisius  R(tmnes ;  Parisinus  Romnes,  quam  lectionem  pa- 
rum  abest  quin  praeferam,  lit  Romulo  magis  affinem.' Sc/io^<.  Vide  not.  Delph. 
Ramnes  etiam  G.  et  F.  Arntzcnii.  Tilienses  vel  Ticienses  habent  F.  B.  G. 
et  Lugd.  1.  ap.  Arntz.  Tucio  Tacienses  Ed.  pr,  'Tres  Mss,  pro  Lucumone 
habent  Luci  communione '  Sylburg,   A  Luci  communione  quoque  G.  F.  B.  Arn- 

NOTiE 

signa  animo  atqne  audacia  snstine-  tate;  aliialiter:  vide  Festum  Pomp, 

bat.     Ut   Hostus   cecidit,  confestim  in  voce  '  Patres,'    Schottus  et  Ma- 

Romana  inclinatnr  acies,  fusaque  est  chaneus  legebant  ut  in  Ms.  Centum 

ad    veterem    portam    Pabtii.'      Hie  senatores  ab  atate,  a  pietate  patres  ap- 

Hostns  Hostilins  Tulli  Hostilii  tertii  pellavit. 

Romanoriim  regis  aviis  fuit,  e  A  suo  nomine  Rarnnenses]  Sed  quo- 

•^  Ilinc  patres;  imlc  conjuges]  Toti-  modo  a  Romulo,  Ramnenses?    Malim 

deni  |)a?ne  verbis  Livins :  '  Hinc  pa-  Romnes  ut  in  aliis,     Romulus, '  Rom- 

tres,  bine  viros  nranfes,'  etc.  nulns,' '  Romniis,' '  Roninis.'  Sic  cum 

'  A  Curibus,  oppido  Sabinorum]  Liv,  de  nomine  suo  Url)em  vocavit,  Romii- 

lib.  I. '  Ita  geminata  Uibc,  lit  Sabinis  his    earn    '  Romam,'   non    '  Ramam  ' 

tamen    aliqiiid     darelur,    Quirites    a  dixit. 

Ciirilms  apprllati.'  •'  A  Lucumone  Luceres']  Idem  Varr. 

'  A  pietate  Paircs']  Alii,  ab  auctori-  Hb.  i.  '  De  LL.  Tatienses  a  Tatio, 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    II.  85 

Plebcm  in  triginta  curias  distribuit,  casque  raptarum' no- 
minibus  appcllavit.  13.  Cum  ad  Caprai  paludem  ^  cxcrci- 
tum  lustraret,  nusquam  comparuit :  unde  inter  Patres  et 
populum  seditionc  orta,  Julius  Proculus,  vir  nobilis,  in 
concionem  proccssit,  et  jurejurando  lirmavit,  Romulum  a 
se  in  colic  Quirinali '  visum  augustiore  forma,""  cum  ad 
Deos  abirct ;  cundcmque  praecipcre,  ut  seditionibus  absti- 
nerent,  virtutcm  colcrcnt :  futurum,  ut  omnium  gentium 
domini  existerent.  14.  Hujus  auctoritati  creditum  est. 
^des  in  colle  Quirinali  Romulo  constituta,  ipse  pro  Deo 
cultus,  ct  Quirinus  est  appellatus." 


tzenii. — 12  Nomine  pro  nominibns  ante  Schott.  legebatnr.  *  Ego  verba  easque 
Taptum  nom.  adpellavit,  qiize  absiint  a  iv.  codd.  ex  Livio  aliove  scriptore  pri- 
niuin  margini  adscripta,  dein  a  libraiiis  in  textiini  recepta  crediderim  :  nee 
placet  ilia  itcratio  rod  adpellavit.'  Hail. — 13  '  Cuprece  tres  Mss.  et  omnes,  si 
a  Machaneo  decesseris,  veteres  edd.  UtniiTKiiieciiiidem  recte  dici  existiniant 
viri  docti ;  venim  hoc  observandiini  eiit,  qiianivis  utriimque  in  Mss.  codd. 
orciirrat,  optiinos  tanien  ex  iis  et  praestantis.sinios  fere  Capra  pra-ferre.' 
Arntz.  Apud  pro  ad  etiam  ante  Schott.  legebatur.  •  Nusquam  comparuit  ma- 
liin.  Niinquam  qiiidam  libri,  male.'  Schott.  'Posteriori  tamen  modo  Fran. 
et  Leid.  2.  et  magna  pars  editonim,  minus  bene.'  Arntz.  '  Contionem  Ed. 
pr.  solns  Leid.  2.  et  sic  depravate  alii  alibi  codd.  a  qiiibus  recte  a  viris 
doctis  discessum  est.'  Arntz.  Mox,  jurando  Lngd.  2.  teste  Arntz.  '  AuguS' 
tiorem  forma  Lngd.  1.  angustiore  Fran,  obtnidit.'  Arntz.  '  Ad  Deos  abiret. 
Pro  abiret,  Aldus  obiret  excudit.'  Schott.  '  Ex  qua  Aldi  ed.  hoc  peliei  it,  ig- 
nore, cum  niea  Aldina  abiret  exprimat.  Adiret  legitur  in  Lugd.  2.  quod  etiam 
vanum  est.  Pro  seq.  eundemque  habet  B.  [cum  Aid.]  eum  denique.'  Arntz. 
'  A  sediti<mibus  edidit  Mach.  Sed  reliqui  scripti  (excepto  H.)  et  impress!  ut 
seditionibus.'  Arntz.  Ut  asedilione  edd.  ante  Stiiott. — 14  Quidam  libri,  teste 
Schott.  auctoritate  legunt.  '  Appellutus.  Non  celabo  lectorem  hie  eadem  ma- 
nu  ascriptum  in  Mss.  omn.  Regnavit  annos  XXXVII.'  Schott. 

NOTjE 

Ramnenses   a  Romulo,  Luceres,  nt  est.     Nam  ilia    adcs  post   Romuli 

ail  Junius,  a  Lucumone.    Sed  omnia  mortem    dicata,   mons  autem   antea 

haec  vocabula  Tusca,  ut  Volumniiis,  Quirinalis  dictus.   Melius  qui  a  Curi- 

qui  tragoedias  Tuscas  scripsit,  dice-  bus  Sabinis  dictum  tradunt.  Idem  et 

bat.'     AVii  a  luci  communione  Luceres.  Agouius,  vel  agonalis  dictus. 

Vide  Festum.  ^^  Augustiore forma'\  Augustiore,(\n\^' 

■  Easque  raptarum]  Idem  Liv.  lib.  pe  Dens  jam  factus.     Sic  Florus  i.  1. 

I.    Sed  contra  Plutarch,  in  Romulo  '  Visum  a  se  Romnlum  affirmans  au- 

et  Dionysius  lib.  ii.  gustiore  forma  qiiam  fuisset.' 

''  Ad  CaprcB  paludem]  Juxta  urbem  "  Quirinus  est  appellutus]    Hinc  et 

Ovid,  et  Florus  Caprece  vocant.     Li-  Quirinalia  instituta,  alio  nomine  stuU 

vius  Caprw,  et  utrumque  dici  Pin-  torum  festa  xiii.  Kal.  Mart,  in  vet. 

tarcb.  auctor.  Kalendario  Rom.   et   Ovidio  lib.  u 

'  In  colle  Quirinali]   Sic   dicta  ab  Fast.  In  apotlieosiquoquenominamu- 

aede  Quiriui  Ovid.  ii.    Sed  faisuni  tarisolita  Lactantiusliiocdocet  i.  13. 


SQ 


SEXTI    AURELII    VlCTORiS 


CAP.  III. 


NUMA   POMPILIUS,  ROMANORUM    REX  il. 

Argitmentum.  Romam  venit ;  sacra  instituit ;  aedeni  Vestae  facit;  Vesta- 
les  legit;  Flaniines  et  Salios  institnit;  poiitificem  maximum  cieat;  Jano 
portas  aedificat ;  annum  distribuit;  leges  fert;  morbo  solvitnr,  et  sepeli' 
tiir  Numa  Pompilius,  secundus  Romanoriim  rex. 

1.  Post  consecrationem  Romuli,  cum  din  interregnum  * 
esset,  et  seditiones  orirentur,**  Numa  Pompilius,  Pomponis 
filius,  Curibus  oppido  Sabinorum  accitus,  cum,  addicenti- 
bus  avibus/  Romam  venisset,  ut  populum  ferum  ''  religio- 
ne  molliret,  sacra  plurima  instituit.  ^Edem  Vestse  fecit ;« 
virgines  Vestales  legit  5 '^  Flamines  tres,s  Dialem,  Martia- 


Cap.iii.  1  '  Locus  variismodisconnptus.  Quinqiiescripti  etant.  ed.[cnni 
Ed.  pr.]  Dili  interregnutn  ( vel  inter  regnnni)  seditiones orirenhir.  Leid. 2.  cum di- 
vinitus  regnum  O.S.  olim  edili  [cum  Aid.]  intivregno  seditiones  orirentur.  Eru- 
dit.  vero  ScliefF.  in  Epist.  ad  Heins.  quas  hodie  beneficio  Burnianni  habenins 
Syil.  Ep.  torn.  v.  5.  p.  6.  nialuit  sciibere  cum  dc  inlerregno.  Sed  cum  codd. 
sriipti  non  inlerregno,  veruni  interregnum  omnes  agno^cant,  non  dubitavi 
ScboUi  fidem  seculus  ita  edeic,  iit  ille  in  Mss.  se  invenisse  testatur.'  Arntz. 
Mox  '  Mediol.  dissensiones  non  seditiones  legebat.'  Scliott,    '  Pompoms  F.    Sic 

NOT^ 

»  Dill  interregnum']    Annunm  fuit  Floras  1. 1 1,  multitudinem  imperitam 

interregnimi  Liv,  lib.  i.  '  Itaque  rem  et  rudem  Livius  lib.  i. 

inter  se  centum  Patres,  decern  de-  «=  /Edem   Vesta  fecit]    Inter  Capi- 

curiis  factis,  singulisque  in  singulas  tolium  et  Palatium  medio  ferme  spa- 

decurias  creatis  qui   sunima;  rernm  tiu  extra  Komam  quadratani.   Forma 

preeessent,  consociant.     Decern   im-  rotunda. 

peritabant,  unus  cum  insignibus  im-  f  Virgines  Vestales  legit]    Qnatuor 

peril  et  lictoribus  erat :  quinquc  die-  tantum  legit  '  Geganiani,  Veranianj, 

rum  spatio  finiebatur  impcrium,  ac  Canuleiam,Tarpeiam.'  Duas  addidit 

per  omnes  in  orbem  ibat:  anniiumquc  postea  Tarquinius  I'riscus. 

intervallum    regni    fuit.     Id    ab   re,  e  t'tamines  tres]    Quidam   primam 

(juod  nunc  qiioque  tenet  nomen,  in-  Flaminum  institiitioncm  ad  Romuluni 

terregnum  appeiiatum.'  referunt.     Sed  reclamat  Livius  lib.  i. 

'' Seditiones  orirentur]  Si'fViX'ioncsvo-  ui)i  de  Numa:    'Flaminum,'  in(|uif, 

cat  dissensiones  plebis  et  Patrum  de  'Jovi  assiduum  sacerdoteni  creavit, 

novo  rege  creaudo.  Neque  enim  nliae  insigni(jue  eum  veste  et  curuli  regia 

seditiones  orta?.  sella  adornavit;  huic  duos  fliimines 

<:  Addicentilms  avibiis]   'Addicere'  adjecit,  Marti  uuum,  altcrum  (juiri- 

diruuHir  aves,  cimi  alifpiiil  vel  garri-  no.'     Idem  ct  Dionys.   Flamines  au- 

tu,  vel  volatii  suo  approbam,  et  faci-  tern  (piasi  I'iluinincs,  quod  caput  cinc- 

nnt  ralum.     Idem  <;i  '  a<huillere.'  turn  lialicbant  file  ;  \c\Jlnmines  nfia- 

''  Poimlum  fcrum]    l^arbaros  vocat  7«eo,  quod  tegminis  capitis  genus  est. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    III.  87 

jcm,  Quirinalem ;  Salios ''  Martis  saccrdotes,  quorum  pri- 
mus Pra3sul  vocatur,'  xii.  instituit;  Pontificcm  Maxi- 
mum'^  creavit;  portas  JanoGcmino'  rcdilicavit.  2.  An- 
num in  XII.  menses"^  distriljuit,  additis  Januurio  ot  Fe- 
bruario.  Leges  quoque  pluics "  et  utiles  (tulit) :  ojMnia 
(quaigercbat,)  jussu  Egeriae  nyrapha),  uxoiis  suae,  so  faccre 
simulans.  Ob  banc  tantam  justitiam  bclhim  ei  nemo  intu- 
lit.     3.  Morbo  solutus  in  Janiculo  scpultus  est,  ubi  post 


scrips!  antiqiiis  libiis  anctoiibus,  qiiomodo  et  Livius  et  Dionysins :  qnidam 
et  Pomponi  habebat.  Parisimis  Poinpiiii,  viilgaliis  PonijMnii  ponif.'  Scliott. 
'  Poiiipunii  prisciP  edil.  [Eil.  pr.  et  Aid.]  <  t  scripti  (niinqne.  Fraiuq.  Puniponi 
Pomponls  est  apiul  Liviiiin  XL.  42.'  Ariilz.  '  Curibus.  Noniiiilli  a  Ciirihus  le- 
gunt.'  Schult,  '  Nulla  in  iiostris  vaiietas,  nisi  quod  Liifjd.  2.  Curiibus.' 
Arntzen.  Pro  addicentibus  avibus  Ed.  pr.  et  Aid.  additcentibus  civibus.  Ex 
Mss.  eonexit  Scliott.  concinenlibus  F.  et  B.  Arntzenii.  Deinde  pvo  fe- 
cit liabent  quidani  codd.  teste  Scliott.  confecit:  et  Diules  pro  Dialetn 
Leid.  2.  Przeterea  pro  3Inrtis  legnnt  quidam  codd.  teste  Schott.  improb. 
arcis.  Tuin  alios  inter  vocatur  et  XII.  inserit  Ed.  pr.  Deniqiie  *  Jano 
geminas  est  in  H.  et  Leid.  2.  nee  melius  (jiiatnor  liaj  voces  portaa  Jano 
gemino  adificmit  noii  appureiit  in  Hoeiid.'  Arntz.  Jano  Geminio  Parisi- 
nns,  teste  Schott. — 2  Annas  pro  annum,  quidam,  teste  Schott.  lejiunt.  '  Pu- 
to,  locum  mala  interj)nnctione  laborare,  et  legendum  esse  A.  descripsit,  in 
decern  menses  ;i,  ^c.  ut  i  lud  in  decent  vicnses  non  ad  pridrem  partem,  sed  ad 
posteriorem  referalur.'  Arntz.  '  Addito  pro  uddiiis  quidam  legunt.  Nihil 
taiiien  miito.'  Schott.  Addito  codd.  Boend.  et  Macli.  Pro  piures  et  ut.  lia- 
bent pUirimas  et  ut.  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  piures  utiles  abjecto 
et  Ed.  pr.  Mox  in  Aid.  non  compareiit  in  uncinis  verba  tulit  et  (/hce  f^erebnt. 
In  Ed.  pr,  legitur  qua'  jussu  Eg.  cunjugis  sua:  sefacere  simulans,  Habent  etiam 
Arntz.  quinque  scripti  et  ed.  Macli.  conjugis. — 3  Multos  del.  Ed.  pr.  et  ha- 
bet  ea  mox  fercula  pro  arcula.  Mediol.  scrinia,  teste  Schott.  '  Fcrcnla  Fran. 
Leid.  2.  Gram,  et  Haun.  Scrinia  Lugd.  1.  quod  sine  dnbio  erit  melius,  si  cer- 

NOTiE 

^Salios]    A    saliendo    diclos,   qui  retur. '    Livius    lib.    i.    '  Pontifex,  ' 

certis  diebus  per  Urbeni  armati,  an-  quasi /)o<?/i?.r;  quia  penes  enm  sacro- 

cilia  feiientes,  cum  tripudiis  et  saltu  rum  potestas. 
discurrebant.  '  Juno  Gemino'^  Qui  clausns  pacem, 

^  Pra-sul  vacatur]  Lucilius  de  Salio-  apertus  bcllum  significabat.  Geminiis 

rum  exultationibus:  '  Praesul  ut  amp-  a  gemiiia  facie,  hac  ortum,  ilia  occi- 

truat,   et  inde  volgus    redauiptruat  dentem  spectante. 
olli.'  I"  Annum  in  dundecim  menses]  Qui 

^  Pontificcm  Ulaximum]  '  Pontificem  priiis  a  liomulo  in  decern  tantuin  dis- 

deiiide  Numaui  Marcium,  Marci  fili-  tributus  fuerat. 

um,  ex    Patribus   legit,  eiquc  sacra  "  Leges  ijuoque  plur.]  Inde  Virgilins 

omnia  exscripta  exsignata(|ue  attri-  de  illo  :  '  Primus  qui  legibus  iirbeni 

buit,  quibus  hostiis,  (juibus  diebus,  Fundabit,  Curibus  parvis,et  paupere 

ad  quve  tenipla  sacra  tierent,  atque  terra,  Missus  in  imperium  magnum.' 
uude  in  eos  sunitus  pecunia  croga- 


88  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

multos  annos"  arcula  cum  librisP  a  Terentio  ^  quodam 
exarata  ;'  qui  libri,  quia  leves  quasdara  sacrorum  causas  ^ 
continebant,  ex  auctoritate  Patrum  cremati  sunt.* 


tuni  sit,  dims  inventas  areas,  lit  plnrinii  volnnt,  praesertim  cura  etiam  vox  ea 
liiiic  rei  sit  acconiiiiodatis»ima.'  Avntz.  '  A  Terentio  quodam.  Mire  variant 
libri  vetercs :  alii  Terrentio  scribunt,  alii  Trtjenfino,  ut  preeter  Parisinnm  et 
Agrippinensis  codex  liabet :  qui  siimmo  consensu  cxtrada  legnnt,  quod  non 
probo.'  Schott.  Tarenlio  Haun.  cod.  teste  Arntz.  '  Leves.  Agrippiniis  codex 
leges  pro  leves  praefert,  non  recte,  nisi  caussas  rediindare  dicamus.  Quid  si 
hevas,  id  est,  sinistras?'  Schott.  Pro  continebant  praefert  Ed.  pr.  obtinebant, 
quae  niox  del.  rh  Patrum. 

NOTyE 

"  Post  multos  annas'}  Post  annos  490,  Livius  agrum  Petilii  enjusdam  scribae. 

P  Arcula   cum   lihris']     Inimo    duee  ■■  Exarata']  Id  est, '  arando  effossa.' 

lapideaj  arcae,  octonos  fernie  pedes  LexNumie:  '  Si  quis  terniinuni  exa- 

JoDga?,  qnaternos  latae,  invents  sunt,  rasset,  ipsus  et  boves   sacri   sunto.' 

Literis   Latinis    Graecisque    ntraque  Utitur  et  Cicer.  1.  i.  de  Leg.  et  alii, 

area  inscripta  erat,  in  altera  Numain  '  Leves   quasdam  s.  c]     Pro   leves 

Ponipiiinra  sepultum  esse,  in  altera  Schottus  legebat  Icevas,  id  est  sinis- 

libros  Nuniae  Ponipilii  inesse.     Quae  tras  ;  sed  frustra,  nam  Zercs  retinen- 

titulum  sepuiti  regis  iiabiierat,  inanis  duni.  Ideo  autem  cremati  fuere,  quia 

inventa,  sine    uUo  vestigio  corporis  leves   quasdam,  et  futiles  sacrornm 

humani,  aut  ullius  rei;  per  tabe.Ti  tot  causas  continentes,  ad  dissolvendas 

annorum  omnibus  absumtis.     In  al-  religiones   f.icere   posse   videbantur. 

tera  duo   fasces   candelis    involutis,  Li  v.  xr,.  29.  '  Lectis  rerum  suraniis, 

septenos  habuere  libros,  non  integros  cum    animadvertisset    (Q.    Petilins 

niodo,  sed  recentissima  specie.    Sep-  praetor)     pleraque     dissolvendarum 

tem  Latini  de  jure  pontificio  erant,  religionum  esse,  L.  Petilio  dixit  sese 

septeni  Graeci  de  disciplina  sapien-  eos    libros    in    ignem    conjectiirum 

tiae,   quae   illins    aetatis   esse    poluit.  esse.' 

Vide  Liv.  xl.  29.  Plin,  xm.  13.  Val.  '  Cremati  sunt]  Septeni  Latini  tan- 

IMax.  I.  1.  tuni  combusti :  septeni  Graeci  magna 

1  A  Terentio]  Hnnc  etiam  Teren-  cura  asscrvali:  quippe  de  disciplina 

tiuni  vocat  Festus,  et  scribam  dicit.  tantuni  sapientiaj  tractabant. 


CAP.  IV. 


TULLUS  HOSTILIUS,  ROMANORUM  REX  III. 
Akgumentum.     Rex  creatur ;  Albanis  belluni  indicit ;  Albam  dirnit;  Al- 
banos  Romam  transire  jubet;   curiam  constituit  ;  Crelium   Urbi    addit; 
fulmine  icilur  et  condagrat  Tullus  llostilius,  tertius  Romanonim  rex. 

1.  Tullus  IIostilius,  quia  bonam  operam  adversum* 

Cap.  IV.    1   TuUius  duo  codd.  teste  Arntz.  et  duo  qui  pro  quia  leguut. 


DE    VIRIS    ILLUSTR1I5US     CAP.    IV. 


89 


Sabinos  navavcrat,  rex  crcatus,  bellum  Albanis  indlxit, 
quotl  Irigcminorum  certaminc  linivit.  2.  Albam  propter 
perfidiam  ^  ducis  Metii  Fufetii  diruit :  Albanos  Romam 
transire*  jussit.  3.  Curiam  Hostiliam  **  constituit.  Mon- 
tem  Coelium *  Urbi  addidit.  4.  Et  dum  Niimam  Pompili- 
um*^  sacrificiis  iraitatur,  Jovi  Elicio  «  litare  non  potuit,  ful- 
mine  ictus  cum  regia  conflagravit. 


Vide  not.  Delpli.  inf.  Schott.  testatur  Mediol.  legere  namrat.  Mox  tergemino- 
rum  Mediol.  et  Leid.  1.  tost.  Scliotf.  et  Arntz.  ttiin  pro  cer<umine  habent  cer' 
taiione  Sdiott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Cerlalione  etiam  est  in  Liigd.  2.  et 
ant.  edit,  reliqui  sciipti  et  editi  certamine,  qnod  mihi  qnidem  inagis  placet.' 
Arntz. — 2  '  Perfidiam.  Prodltionem  liabet  Parisiniis  et  Agrippinensis.  Sed 
quHB  istliEPC  conimutandi  audacia?  vetereni  scriptnram  retineo.'  Schott.  Fi' 
nivit  et  Albam  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Sujfclu  Ed.  pr.  Suffedi  Aid. 
Mox  Albanos  etiam  Ed.  pr. — 3  Ed.  pr.  Curium  Hostam.  Turn  '  pro  Ccelium 
alii  Calium,  et  absque  diphilionso  Mss.  nostri.*  Schott. — 4  Sacrificii,  i»t 
Schott.  ait  Parisinus.    Turn  Ed.  pr.  imitaretur.     Mox  Elitio  Ed.  pr.  '  ^   '•' 

NOTiE 

*  Quia  bonam  operam  adversum]  Op-      Ante  banc  rostra,'  &c. 


B.  F. 


time  viris  doctis  annotalnni  bio  le- 
gend uni  (juia  avus  ejus  bonam,  Sfc.  Ne- 
que  enim  de  Tullo  Hostilio  loqiii  po- 
test Victor ;  sed  de  avo  ejus  Hosto 
Hostilio,  qui  contra  Sabinos  fortis- 
sime  dimicans  cecidit.  Liv.  i.  22. 
*  Numse  morte  ad  interregnum  res 
rediit;  inde  Tullifm  Hostilium,  ne- 
potem  Hostilii,  cnjiis  in  infima  arce 
clara  pugna  adversus  Sabinos  fiierat, 
regeni  popnlus  jiissit.' 


e  Montem  Ccelium']  Qnem  Strabo  ab 
Anco  Marcio,  Tacitns  a  Tarqiiinio 
Prisco  Urbi  additum  scribnnt ;  sed 
cum  Victore  facit  Liviiis  i.  30.  '  Coe- 
lius  additur  Urbi  mons,  et  quo  fre- 
queniius  babitaretur,  earn  sedem  Tul- 
lus  regiae  capit.' 

^  Dum  Numam  Pompilium']  Liv.  i, 
31. '  Ipsnm  regem  tradunt  volventem 
conimenlarios  Numa-,  cum  ibi  qu»- 
dam  occulta  solennia  sacrificia  Jovi 


<>  Propter    perfidiam]    Vide    infra     Elicio  facta  invenisset,  operatum  his 


Melius  Fufetius.  Varr.  de  vita  Pop. 
Rom.  lib.  I.  ♦  Metium  Fufetium  prop- 
ter perfidiam  interfecit,'  &c. 

■=  Albanos  Romam  transire]  Fior.  i. 
3. '  Albamque  ipsam,  quanivis  paren- 
tem,xmulam  tamen  diruit,  cum  prius 
omnes  opes  urbis,ipsumque  populum 
Komam-  transtiilisset.' 

^  Curiam  Hostiliam]  Ubi  senatus 
res  humanas  curabat.  Varr.  de  L.L. 
lib.  IV.  '  Curia;  duorum  generuui. 
Nam  et  ubi  curarent  sacerdotes  res 
divinas;  ut  Curiic  Veteres  :  et  ubi 
senatus  humanas ;  ut  Curia  Hostilia, 
quod  primus  fedificavit  Hostilius  rex. 


sacris  se  abdidisse  :  sed  non  rite  ini- 
tum  aut  curatum  id  sacrum  esse  ;  uec 
solum  nullam  ei  oblatam  ccelestiuna 
speciem,  sed  ira  Jovis  solicitati  pra- 
va  religioue,  fulniineictum  cumdomo 
conflagrasse.' 

s  Jovi  Elicio']  Dictus  est  Jupiter 
Elicius,  quod  eum  Numa  ope  Deornra 
Fauni  el  Pici  in  Aventinum  elicue- 
rit.  Ovid.  Fast.  ui.  327.  '  Eliciunt 
ca'lo  le  Jupiter  :  unde  minores  Nunc 
quoque  te  celebrant,  Eliciumque  vo- 
cant.'  Et  Varro  de  L.L.  lib.  v.  '  Sic 
Elicii  Jovis  ara  in  Aventino,  ab  eU- 
cicndo.' 


90  SEXTI    AURELII    VICTORIS 


Argumentum.  Rem  pancorum  certatione  finitnri  concurmnt  trigemini, 
Horatii  et  Cnriatii.  Fngam,  duobiis  Horatiis  caesis,  sinuilat;  Ciiriatios 
viilneratos  insequentes  singulos  interficit ;  sororeiii  sponsi  pahidaniento 
viso  flentem  occidit;  apud  duumviios  condemnatiir  ;  ad  populum  provo- 
cat  ;   patiiis  lacrymis  condonatur,  et  expiatur  Horatius. 

5.  Cum  inter  Romanos  et  Albanos  bellura  fuisset  exor- 
tum,  ducibus  Hostilio  '^  et  Fufetio,''  placuit  rem  paucorum 
certatione  finire.  G.  Erant  apud  Romanos  *=  trigemini  Ho- 
ratii, tres  apud  Albanos  Curiatii,  quibus  foedere  icto  con- 
currentibus,  statim  duo  Romanorum  ceciderunt,  tres  Alba- 
norum  vulnerati.  7.  Unus  Horatius  quamvis  integer,  quia 
tribiis  impar  erat,  fugam  siraulavit,  et  singalos  per  inter- 
valla,*^  ut  vulnerura  erat  dolor,  insequentes,  interfecit. 
8.  Et  cum  spoliis  onustus  rediret,  sororem  obviam  habuit ; 


Lngd.  2.  et  H.  Delitio  vel  Delicio,  vitiose.'  Arntz. — 5  Romanos  et  del.  Ed.  pr. 
et  liabet  infra  et  passim  Suffetio:  mox  etiani  pro  certamine  iefjit  ea  certatio, — 
6  Oratii  Ed.  pr.  habetqne  perpetiio  sine  spiritu  Agriiipinense  exenipitim, 
teste  Schott.  quo  modo  G.  B.  et  Leid.2.  Arntzenii.  '  Fcedcre  icto.  Reponit 
fcedere  inito  Cod.  Haiin.  melior  tameii  lectio  loco  niovend<»  non  est,  quam  ce- 
teri  codd.  et  ipsa  antiquitas  tiientur.'  Arntz.  Mox  Agrippinense  exeiuplum 
ceciderunt:  Leid.  I.  occideriint,  test.  Schott.  Arntz. — 7  '  Ut  vulnerum  erat  do- 
lor, h.  H.  singiilos  per  iiitei  valla,  illiini  citins,  hiinc  tardiiis,  ut  fiierit  vnlne- 
nim  vel  major  dolor,  vel  minor,  inseciitos  esse  :  sic  veterem  lectionem,  quae 
qnoqne  plnrimonim  codd.  fide  nititur,  beue  rednxit  et  exposuit  Grnner. 
Contra  Schottiis  ex  siio  reposnit,  ut  vulnerum  dolor  patiehatur:  enmqiie  secn- 
tiis  est  Arntzeniiis  [cum  Gaesb.  Delpli.  Pitisc]  Klotzius  in  Misoell.  Crit. 
p.  34.  fortasse  legendiim  esse  \u\tax  ferebat  \)ro  erat :  at  pra>ter  necessilatem.' 
Hurl.     Et  vulnerum  dolores  interfecit  Ed.  pr. — 8  Boend.  et  cod.  Haun.  habeut 

NOT^ 

^^  Hostilio']  Tiillo  Hostilio  Romano-  cent.     Hos   ut  scqiiar   inclinat   ani- 

rnm  rcge.  mns.' 

''  Fn/ctio]  Metio  Fufetio  Albano-  ^  Sivgulos  per  intervalla']  Hinc  in- 
rum  dure.  telligendus  Florns   i.  3.  '  Qui  super- 

•^  Erant  apud  Ronmnns']  Liviiis  i.  24.  erat  Horatius,  addito  ad  virtutem  do- 

'  Horatios   Curiatiosqne    fuisse   satis  lo,  ut  dislrahcret  bostom,  siiuulat  fn- 

constat,  nee   ferme  res  anti(|ua  alia  gam,  singulosquc,  prout  set)ui  pote- 

est  nobilior.     Tamen  in  re  tarn  clara  rant,  adortus,  exMiipcrat.'  Idem  Liv. 

nominum  error  manet ;  utriiis  popnii  '  Ergo  ut  scgregaref  puguam  eorinu, 

Horalii,  utrius  Cnriatii  furrint  :  auc-  capissit  fugam,  ita  ratus  sccuturos, 

tores  utro(|ue  trahunt:  plures  tanicn  ut  quemque  vulncrc  artcctuui  corpus 

iuvenio  ipil    Komauos    Horatios    vo-  sinerct.' 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    IV.  91 

quae,  viso  paludamento  •=  sponsi  sui,  qui  unus  ex  Curiatiis 
eiat,  flcrc  cocpit.  Fratcr  cam  occidit.  9.  Qua  re  apud 
duumviros  "^  condcmnatus  ad  populura  provocavit:^  ubi 
patriis  lacryrais  condonatus,  ab  eo  cxpiandi''  gratia,'  sub 
tigilium  ^  missus,  quod  nunc  quoquc  via)  suppositura,'  So- 
rorium  appcUatur. 


Argumentum.  Veientes  et  Fidenates  adversnm  Romanos  incitat ;  belli 
fortunam  secntnriis  aciein  in  collern  siibdiicit ;  qiiadrigis  leligatur  ;  et 
in  diversa  distraliitur  Melius  Fufetius. 

10.  Mp/rius  FuFF/rius,  dux  Albanorum,  cum  se  invidio- 
suni  apud  civcs  viderct,  quod  beilum  solo  trigerainoruni 
certaminc  finisset,  ut  rem  corrigeret,  Veientes  et  Fidenates 
adversum  Romanos  incitavit.  11.  Ipse  ab  Tullo  in  auxi- 
liura''  arcessitus,  aciem  in  collem  subduxit,  ut  fortunam 


riri  sui  pro  sponsi  sui  test.  Arntz.  Mox  fuerat  pro  crat  Ed.  pr. — 0  Aintz, 
tt'statiir  qiiatuor  habere  codd.  quo  pro  (/ua  re.  Ad  ■pop.  provocavit  Aid. 
Delpli.  '  Ship  piaipositione  habent  libri  Mss.  sed  baud  scio  an  ferri  debeat.' 
Scholt.  Patriis  dedit  Scliottiis  e  cod.  Mediol.  patris  reli(]ui  codd.  edd.  pr.  et 
Arntzeniiis,  qui  bene  illiistravit.  Prjeterea  pro  supposilum  nialint  Sylbiirg. 
Anna  Fabri  et  Arntz.    super  posit  urn,  Puluianni    supvapositunty   Liigd.    alter 

NOTiE 

*  Paludamento']    '  Palndamentnm '  ta  sunt,  transmisso  per  viam  tigillo, 

vestis  im|)eratoria  colore  croceo,  in-  capite  adoperto,  veliit  sub  jugnm  nii- 

tcrduni  etiam  albo,  cujusduo  extrenia  sit  jiivenein.     Id  liodie  qnoqiie  pub- 

longitudinis  utrimque  angnsta  erant  lice  semper  refectum  nianet.   Sorori- 

iniis  latioribns.  Aliquaiido  etiain  '  pa-  uni  ligilluui  vocaiit.' 

liidainentum'  milites  gerebant.  Sal-  ''  Sub  tigillum]    Duo  tigilla   recta 

lust.  defixit,  tertiuinque  transversuui  ini- 

'  Apud  duumviros]  Quos  ea  causa  posuit.  Sub  quod  fiiius,  quasisubju- 

tune  priuium  Tulliis  creavit.  gum  missus;  conseciatisque  ibi  aris 

ff   Ad    [apud]   populum  provocavit]  Juuoni  Sororia;  et  Jano  Curiatio,  li- 

Latinum  non  est :  legendiim  ad  popu-  beratus  onini  noxia  sceleris  est,  au- 

lum  provocavit.  guriis  approbantibus.     Ex  quo  soro- 

^  Expiandi]   Nota  passive  positum  ;  riuni  id  tigillum  est  appellatuui.  Fest. 

ut  apud  Virgil.  '  Fenuria  edendi.'  in  regione  iv.  ponit  P.  Victor. 

^  Ab  eo  expiandi  gratia]    Liv.  i.  2f).  '   ^'ia:  supposilum]   Lege   superposi- 

'  Ut   canles   niaiiifesta   aliquo   tamen  <Mm;  ratio  et  auctoritas  probaut. 

piaculo    iueretur,   imperatum    patri,  *  Ipse  ah  Tullo  in  anx ilium]  Ex  foi- 

filium  oxpiaret  pecunia  publioa.     Is  deie  (juod  cum  Albauis  ictum  fuerat, 

quibusdam  piacularibussacrificiisfac-  cum  trigemiui  pugnavere.  Hiuc  Flo- 

tis,  quae  delude  genti  Horatiae  tradi-  rus  i.  3.  'Nee  diu  in  fide  Albanus, 


92  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

sequeretur.''  12.  Qua  re  Tulliis  intellecta,  magna  voce 
ait,^  suo  illud  jussii  Metium  facere.  Qua  re  hostes  territi 
et  victi  sunt.  13.  Postera  die  Melius  cum  ad  gratulanduni 
Tullo  venisset,  jussu  ipsius  quadrigis  ^  religatus,  et  in  di- 
versa  distractus  est.^ 

subsitum. — 10  Sola  Irigemin.  certatione  Ed.  pr.  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. 
'  Utremcorrigeret.  Aliest  a  libris  nostria  antiqnis.'  Schott.  '  Ut  re  coriig. 
Leid.  2.  in  ceteris  nulla  est  vaiietas,  nisi  quod  Fran,  et  pro  ut  habeat.'  Arntz. 
— 11  '  Accersitns  quinque  Mss.  [Ed.  pr.]  sed  vel  pneris  nota  est  liaec  scriptu- 
rae  varietas,  cnm  eruditiores  recepiam  facile  approbabiint.'  Arntz.  Supra 
Tullos  pro  ab  Tullo  habet  Ed.  pr.  Post  fortunam  verba  in  nncis  inclnsa  belli 
experiretur  ac  add.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  habet  sine  nncis  Aid.  Re- 
dundant, teste  Schott.  ex  omnibus  libris  Mss.  Paris,  et  Colon,  item  teste 
Grut.  ex  Palatinis  dnobus,  quorum  alter  destituitur  pra?terea  illo  belli.  Neque 
agnoscunt  has  voces  Arntzenii  sriipti,  neque  antiq.  ed. — 12  Pro  qua  re  conj. 
Schottus  eaque  re.  Mox  victique  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Pro 
fictique  Mss.  et  victi  sitnt  Mediolanensis,  victi  et  territi  su7it.'  Schott.  '  Quo- 
modo  etiam  in  quinque  nostris.  Victi  et  territi  Ed.  Mach.'  Arntz. — 13  *  Pos- 
tera.    Hase  paragraph,  non  apparet  in  Franc'  Artitz. 

NOTyE 
nam  Fidenate  hello  missi  in  anxilium     drigis,  in  cwrrus  earum  illigatum  Me- 
ex  fcedere,  medii  inter  duos  expecta-      tium,   equis   in  diversum   concitatis 
vere  fortunam.'  distraxit. 

b  Ut  fortunam  [belli  experiretur  ac}  <^  Distractus  est]  Proprie.  Varro  de 
sequeretur]  Ha'C  verba  semicirculis  vita  Pop.  Rom.  '  Nam  equis  ad  cnr- 
inclusaoptime  in  Mss.  desiderantur,  riculum  ex  ntraque  parte  delie;atnra 
ut  viri  docti  nolavere.  distraxit.'    Virg.  vi.  iEneid.  '  Turba- 

«  Magna  voce  ait]  Scilicet  ut  sue-  tis  distraxit  equis.'  Florns :  '  Perni- 
rum  animos  tolleret.  cibus  equis  distraxit.' 

^  Quadrigis]  Duabus  admotis  qua- 


CAP.  V. 

ANGUS    MARCIUS,    ROMANORUM    RRX    IV. 
Argumentum.     Latinos  hello  domat;  Urbi  montes  addit ;   oppido  moenia 
circumdat;  sylvas  ptiblicat;  vcctigal  instituit ;  carcerem  «dificat;  Ostiam 
coloniam  deducit;  jus  feciale  Romam  trausfcrt;  et  imniatura  morte  praj- 
ripitur  Ancus  Marcius,  quartus  Romanorum  rex. 

1.  Angus  Marcius,  Numa^  Pompilii  exfilia"  nepos. 

Cap.  v.  1  Cnaus  IMarcius  male  srribi  in  quibusdam  libris,  T.  l\!artius  male 
in  aliis  testantur  Schott.  et  Harl.  Ancus  Martius  Aid.  Mox  '  in  Mss.  quihus- 

NOTyE 
»  Exfilia]  Plutarch.  Exsorore;  scd  Livius,  Florus,alUquc,  cx./i/ia. 


DE   VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.   V.  93 

ccquitate  ct  religionc  avo  similis,  Latinos  bcllo  domiiit. 
2.  Avcntinum  et  Janiculum ''  iiiontcs  Urbi  addidit :  nova 
moenia  oppido '^  circunidcdit.  Sylvas'  ad  iisum  navium 
publicavit.'  Salinarum  vectigal  "^  instituit.  3.  Carccrems 
primus  asdificavit.  Ostiam,  coloniara ''  maritimis  commea- 
tibus  oppoi  tunara  in  ostio  Tiberis,  deduxit.  4.  Jus  feciale," 
quo  legati  ad   res  repetundas    uterentur,   ab  ^quiculis'' 


dam  Pomponii,  in  aliis  Pomponis  est.'  Arntz. — 2  Avenlinum  et  Martium  Ed.  pr. 
*  V.  C.  Metelli  et  Mediolanensis  addit  et  Murcium,  quamvis  alter  per  t  scrip- 
serit.  Agrip.  corrupte  et  Ciirsium:  qiiare  addendum  existimo,  aiictore  Livio. 
Suspicari  tamen  siibit  sciipsisse  aiictoreni  Murcium  et  Janiculum,  iit  Aventi- 
num  collem  intellijiat,  qui  a  Veneris  Murcize  saceilo  nomeii  accepit.'  fiichott. 
'  Tres  Mss.  Aventinum  et  Murlium,  qiize  lectio  stare  nequit,  si  veruni  est, 
quod  Festus  Pompeiiis  tradit,  Aventinum  niontem  olini  appellatum  fiiisse 
Murcium,  et  Miirciae  Deas  sacelinm  sul>  Aventino.'  Sylh.  '  Aventinum  et  Mur^ 
tium  legit  cod.  Graniniii  et  Franeq.  Aventinum  et  Marcium  sen  Martium  reli- 
qni  et  ant.  ed.  Aliqnid  vitii  latere  ex  varietate  libroniin  certiim  est,  sed 
quid,  divinare  non  possnn),  nisi  illuil  ipsnni,  quod  jam  occiipavit  Schottiis.' 
Arntz.  '  Urbi.  In  Paris,  vetustissimo  cod.  anipliiis  est  Romuna'  Schott. 
Mox  Sulinarium  excndisse  Vascosan.  tesiatur  Sciiott. — 3  Hostiam  Ed.  pr.  et 
Aid.  cum  quinqne  codd.  Arntzenli.  '  Ostiam,.. .  deduxit:  sic  bene  correxit 
e  libris  scriptis  et  ediiis  pr.  [inimo  Ed.  pr.]  atqne  interpunxit  Grunerus. 
Vidgo  editnni  est,  etiam  ab  Arntzenio,  Ostiam  culoniam,  maritimis  commeati- 
bus  opportunam,  in  oslia  Tiberis  deduxit.  Foriiinla  autem  '  coloniam  dediicere  ' 
est  sueta.'  Harl.  In  hostio  etiam  Ed.  pr.  '  In  ostio  quinqne  codd.  nti  in  qui- 
busdam  librjs  esse  monet  Sylburg.  Solus  vero  Grammii  scriptus  eduxit,  quod 
etiam  in  aliis  se  reperisse  testatur  Schottiis,  qui  famen  recte  vulgatam  prae- 
tulit.'  Arntz, — 4  Repetundas  ex  emeiidatione  Scholti,  repetendas  iiabent  Aid. 

NOTiE 

^  Aventinum  et  Janiculum}  Legebat  e  Carcerem}  '  Career  ad   terrorcnj 

Scliottns  ex  Mss.  Murcium  et  JanicU'  increscentis  audaciae  media  urbe,im- 

lum:  nam  per  *  Murcium  '  Aventinus  miuens  foro,  apdificatur.'  Livius. 

intelligitur  qui  a  Murciae  Deae  saceilo  ''  Ostiam  coloniam]  '  Ostiamqiie  in 

Murcius  dictus  fuit.   Fest.  lib.  ii.  ipso  maris  fluminisque  confinio  colo- 

"=  Nova  mcenia  op.]    Hie  nova  moc-  uiam  posuit.'  Florus. 

nia   Roniae  quadratae   circumdedisse  ^  ,fus  feciale]  Quo  feciales  nteban* 

intelligunt   viri  docti :  frustra  equi-  tur  ad  res  repetundas,  et  helium  in- 

dem.  AncusMarcius  murosquos  Ko-  dicendum.     Cum  enim  bellum   indi- 

mulus  aratro  designaverat,  Urbi  cir-  cere    volebant    Romani,    fecialis    ad 

cnmduxit.  fines  eonmi,  unde  res  repetebantur, 

<•  Sylvas]  Ut  sylvamMcesiamquam  ibat,  et  inde  res  repetebat:  quod  »i 

Veienlibus  adeuiit.  Liv.  non  dederentur,  post  tertium  et  tri- 

«  Piiblicavit]  In  publicum  redegit,  gesinium  diem,  bclIum  indicebat,  et 

confiscavit.  liastani  ferratam  aut  sanguineam  in 

f  Salinarum   vectigal]   Salinap  sunt  fines  eorum  eniittebat.    Vide  Liv.  i. 

taberna;  salis  quas  circa  Ostiam  fecit  32. 

Ancus.  Liv.  k  ^quiculii]  In  Latio ;  qui  IEq\n 


94  SEXTI    AURELll    VICTORIS 

transtulit ;  quod  primus  ferlur  Rhesus'  excogitasse.  5.  His 
rebus  intra  paucos  dies  confectis,  immatura  morte  praerep- 
tus,  non  potuit  praestare,  qualem  promiserat,  regem. 


et  Arnlz.  Mox  Equicolis  Aid.  Praeterea  ■prima  fertur  licsusY.^.  pr.  primus 
ferlur  Hesus  Aid.  '  Prius  ties  codd.  prirno  aritiq.  ed.  perperani.  Hcssus 
Cod.  G.  et  F.  Uesus  B.  et  Lngd.  2.  Hexns  H.  Bessus  Leid.  1.  Sed  qiiis  in 
lantis  antiqnitatis  teiiebris  veruni  eriiet?  Vulniis  agnovit,  scd  mediciiiain 
lion  adtulit  Pighius  Ann.  torn.  i.  p.  30.  neque  ego  nllam  uiedendi  rationeni 
perspicio.'  Arntz. — 5  '  Peretntus  est  in  Boend.  pro  prcereptus:  praceptus  in 
Liigd.  2.'  Arnlz,  '  Prcestare  regem.  Parisinns,  nisi  mendosns  codex  est, 
patrare  habet,  quod  an  recte  Labeat,  aliorum  esto  judicium.'  Schott. 

NOTvE 

etiam  dicti  sunt.    Antiquam  gentem  sus  Strymonis  flnvii,  et  Terpsicliorae 

vocat  Livius.  Musae  filius  fuit.  Vislgati  liabent  He- 

'    Rhesus]    Temporibus    Trojanis.  sus. 
Sed  nescio  unde  haec  Noster.    Rlie- 


CAP.  VI. 

L.   TARQUINIUS   PRISCUS,   ROMANORUM    REX    V. 

Argumentum.  In  Etrnriani  coinnii<;rat ;  Romam  petit ;  regnnui,  qnod 
aquila  porteuderat,  intercipit ;  Patres  legit ;  equituni  centurias  duplicat ; 
bello  Latinos  domat ;  Circum  aedificat ;  liidos  iustituit ;  de  Latinis  et  Sabi- 
nis  triumpliat ;  Urbi  mnruui  circunidat  ;  iilinni  pr^etexta  et  bulla  donat ; 
ab  Anci  liberis  interticitur  Lucius  Tarquinius  Prisons,  quintus  Romano- 
rum  rex. 

1.  Lucius  Tarquinius  Priscus,  Damarati  Corinthii  ^ 


Cap.  VI.  1  Luc.  Tar q.  Prise.  Lucnnio  grceci  Demurati  filius  Corinthi  tiran- 
mdem  fugiens  Kd.  pr.  Lucumo  Graci  Demarathi  filius  Corinthi  tyrunnidcm  fu- 
giens  Aid.  '  Vascosanus  melius,  Dcmarathi  Corinthii  filius  iyrannidem  fugiens. 
Nondnni  vcre  tamen.  Mss.  nos  ad  germanani  lectionem  nianii  duxeruiit,  De- 
marati  Corinthii  filius  tjus  qui  Cypseli  tyrannidem  fugiens.  A  quibus  Parisians 
niliil  evariat,  nisi  quod  Damarati  rectius  scribat.  Mediolanensis  non  adnio- 
duDi  diversus  abit  :  Dcmarati  filius  qui  Corintho  tyrannidem  fugiens.'  Scliott. 
'  Lugd.  I.  Priscus  Lucinio  (iruei  Demnruli  filius,  qui  Corynthi  fyr.  Lugd.  2. 
Lucumo  Graci  Demurathi  filius  qui  Corinthi:  Boenderm.  Lucumo  Graxi  Dana- 

NOT.E 

*  Damarati  Corinthii]  Livins  lib.  i.      cum  Tarquiniis  consedissct,'  &c.  Lo- 
54.  'Damarati  Corinthii  (ilius  crat,     cum  integrum  adircjuvubit. 
qui,  ob    seditiones   domo   profugus, 


DE    VIRIS   ILLUSTRIBUS   CAP.    VI.  95 

filius,  ejus,  qui  Cypseli  ^  tyrannidem  fugicns,  in  Etruriam 
commigravit.  2.  Ipse  Lucumo  dictus,  urbc  Tarquiniis ' 
prolbctus  Romam  petiit.  3.  Advenienti  aquila  pileuni 
sustulit,  et  cum  alte  subvolasset,  reposuit.  4.  Tanaquil 
conjux,  auguriorum  perita/  regnum  ei  portendi  intellcxit. 
5.  Tarquinius  pccunia  et  industria'^  dignitatem,  atqueetiara 
Anci regis  farailiaritatem  consecutus  est;  a  quo  tutor  liberis 
relictus,  regnum  intercepit,'^  etitaadministravit,  quasi  jure 
adcptus  fuisset.  6.  Centum  Patres  in  curiam  "  legit,  qui 
minorum  gentium^  sunt  appellati.  7.  Equitum  centurias  nu- 
mero  duplicavit:'  nomina  mutare  non  potuit,""  Attii  Navii 


rathi  filius  qui  Corinthi  cipselli :  Franeq.  Lucumo  Graci  Demarati filius  qui  cipli: 
in  iiiargine  cipri.  Graniin.  Cod.  Lucumo  Grceci  Demarati  filius.  Qui  Cypseli, 
Haiin.  Lucuiiio  Graci  Demarli  filius,  qui  Corinthi.  Eodeiii  plane  itiodo  vari- 
ant etiani  editi,  qua?  tanien  omnia  pro  parte  receptani  a  ScJiotto  lectionem 
confirmant.'  Arutz. — 2  Lucunio  pro  Lucumo  Ed.  pr.  INIox  pro  pro/ectus  '  vul- 
gaii  mi\\e  profui;us  vel  ut  GTyi)U.  profugit  praeter  bistoriaj  veritateni.'  Schutt. 
prob.  Arntz.— 3  '  In  sustulit  vaiia  scriptnra  in  veteribus  libris.  Parisinns 
sublulit.  [lit et  Boend.  Arntz.]  Mediolanensis  etCo\oniei\s\s  subslulit.'  Scliott. 
— 5  To!  etiam  caret  Ed.  pr.  ut  et  n)ox  r^  est:  non  agnosciint  etiain  r|uin- 
qiie  .«^cripii  Arntzenins  iiniis  consecutus  tutor  liberis  relictis.  Minislravit 
Boend.  Mox  forel  pro  fuisset  Mediol.  et  Ed.  Macii. — 7  '  Equitum.  Per- 
turbata  \v^ec  ;  quae  sic  e  Livio  coiicinnanda  :  Latinos  bcllo  domuit.  Circum 
maximum  adificavit.  Ludos  magnos  instituit.  Muro  lupideo  urban  circum- 
dare  paranti  bellum  Sabinum  interienit.  Equitum  centurias,  Sfc.  de  Subinis 
et  Priscis  Latinis  triumphavit.  Filium  XIIL  annnrum,  Sfc'  Scbott.  Pro 
mutare  habet  Parisinus  duplicare,  non  iniprob.  Scbott.  et  cod.  Grammil 
ap.  Arntz.  ^  Attii  Narii.  Onines  pane  bbri  veteres  hie  evariant:  Ma- 
nuss.    Attii  Nevii.    Excusi  quidam  Accii  Nevii,  [ut  Ed.  pr.]  alii  Actii  Ncevii. 

NOT.E 

>>  Cypseli]    Corinthiorum    tyvanni.  poterat,  sibi  conciliando,  adjuvabat, 

Tyrannidem  invasit  circa  Olympia-  tec.     Notitiamqne   earn   brevi    apud 

dem  xxxii.    id  est,    ante    Christum  regem,  liberaliter  dcxtreqne  obenn- 

natum  653.  Damaratus  autem  Corin-  do  officia,  in  faniiliaris  aniicitiaj  ad- 

tho  abiit  ann.  ante  Ch.  N.  G30.  duxerat  jnra.' 

c  Tarquiniis]  Urbe  Tiisciic  ad  La-  ^  Regnum  iniercepit]  Imnio  enm  in- 

erteni  fliivinm  juxta  Aruntes  Vete-  genti   consensu    popnlus  Rom.  reg- 

res.    Vide  Jastiniim.  narejussit. 

^  Auguriorum  perita]  Ut  vulgo  E-  s  Centum  Pati-es  in  curiam]  Sic  tre- 

truci.  Liv.    Etrusca  enim  erat  Taua-  centos  senatores  Iloma  habuit. 

quil.  ''  niinorum  gentium]  Nam  dncentos 

e  Pecunia  et  industria]' Enm  emm,'  priores   majorum   gentium  Romulus 

ait  Liv.  '  Roiiianis  conspicimm  novi-  appellavit. 

tasdiviticpque  faf'iebaut,  et  ipse  quo-  '  Numero  dupUcavit]   Livius  lib.   i. 

que  fortunam  beniguo  alloquio,  co-  '  Numcro  '   (centuriarum)  '  alterum 

mitate  invitandi,  beneficiisque,  quos  taiituni  adjecit,  ut  luilleet  octiugenti 


96  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

auguris  aiictoritate  deterritus,  qui  fidem  artis  siice  novacula' 
et  cote  firinavit.  Latinos  bello  domuit.  8.  Circum  Maxi- 
mum""  aedificavit.  Ludos  magnos  °  instituit.  De  Sabinis 
et  Priscis  Latinis  °  triuniphavit.  Murum  lapideumP  Urbi 
circumdedit.    9.  Filium  xiii.  annorum,  quod  inprselio  bos- 


Plinlns  Nat.  Hist,  xxxiv.  5.  Accium  Navium  vocat.  Val.  Max.  i.  4.  Decium 
Accium  Navum.  Quare  legendnm  Atium  Navum.  Dionysiiis  vero  libro  iii. 
Nctvium  Accium  appellat,  iit  illiid  noinen,lioc  cognomen  sit.'  Schott.  Gramm. 
Haiin.  Leid.  2.  AcciiNevii:  atqne  ita  editi.  Leid.  ].  Attii  Nevii.  Fran,  et 
Boend.  Attii,  teste  Arntz.  Aid.  Sciiolt.  Gaesb.  Pitisc.  Delpli.  Accii  Navii. — 
8  Tb  mugnos  in  Paris,  male  desideratnr,  teste  Sdiott.  Turn  urhi  Romance 
pienius  Paris,  improb.  Ariitz. — 9  In  pralium  Boend.  Fran,  et  Leid.  1.    Mox 

NOTiE 

equites  in  tribiis  centuriisessent,  pos-  nongentis,  mille  et  octingenti  eqni- 

teriores  modo  sub  iisdem  nominibiis,  tes    in    tribus   centiiriis  essent.     Ut 

qui  additi  erant,appellati  sunt :  quas  supra  Livius. 

nunc,  quia  geminatae  sunt,  sex  vocant  ■'  Nomina  mutare  non  potuif]  Cen- 
centurias.'  Optime  igitur  Noster,  tnrias  enim  suas  suo  insignes  nomine 
centurias  numero  dupUcavit.  Ut  et  relinquere  decreverat  Tarquinius. 
Florus,  '  Centuriis  tribus  auxit.'  Ibi  '  Novacula]  Quia  interrogatus  a  re- 
enim  Floras  tribus  vocat  quas  Noster  ge,  fieri-ne  posset  quod  ipse  mente 
centurias;  queni  locum  minus  bene  conceperat;  iile  reni  expertus  angu- 
olini  sum  interpretata,  ut  nunc  tan-  rio,  posse  respondit.  Cui  Accius 
dem  percipio  ex  notis,  quas  eruditis-  fortiter  contradixit,  hoc  colore,  quod 
simus  omniqiie  poliliori  doctrina  cu-  cum  omnia  Romulus  auspicato  gesse- 
mulatissimus,  J,  G.  Grasvius,  in  Flo-  rit,  neque  mutari,  neque  novum  con- 
rum  edidit,  mihi  earum  exemplar  stitui,  nisi  aves  addixisseut,  posse, 
benigne  transmisit.  Notavit  enim  vir  Atqui  hoc,  inquit,  agitabam,  an  co- 
doctissimus  Florum  centuriis  tribuum  tern  illam  secare  novacula  possem  ; 
nomen  dedisse ;  quia  cum  Romulus  turn  ille  Potes  ergo,  inquit,  et  se- 
omnem  populum  descripsisset  in  tres  cuit. 

tribus,  et  ex  singula  tribu  selegisset  '■'  Circum  Maximum']  Tunc  primum 

centuriam  equitum,  sequenti  tempes-  Circo,  qui  nunc  Maximusdicitur,  de- 

tate  nomina  tribuum  centuriis  adhae-  signatus  locus  est.  Liv. 

serunt,  et  Luceres,  Ramnenses,  Ta-  "  Ludos  Diagnos]     Qui   et    Romani 

tienses  dicta;  sunt  equitum  centuria?.  dicti.    Liv.  '  Ludicrum  fuit,  eqni  pu- 

Cum  autem  dicit  Victor  Tarquinium  gilesque    ex   Eiruria  maxinie  acciti j 

Priscum  centurias  numero  duplicasse,  solennes  deinde  annul  mansere  ludi^ 

illud  ita  intelligeudnui  non  est,  ut  tri-  Romani     magnique    varic    appellati.' 

bus  illis  centuriis  a  liomulo  institutis  Magui  autem  quod  magnis  Diis  Jovi, 

tres    alteras    addiderit  ;    illud    enim  Junoni,  et  IMinervvc  fierent. 

tantum    cogitavit;   scd  relicto  Irium  °  Priscis  Latinis]  Nam  triplex  fuit 

veterum  ceuluriarum  numero,  capita  Latiuni.    Prisci  autem  Latini  appel- 

tautum  duplicasse,  ut  8ingula>,  quae  lati  qui    in  colonias  a  Latino  Sylvio 

trecputonim  hominum  essent,  sexcen-  deducti  junt. 

torum  hominum  rterent.     Et  ita  pro  i'  iliuruw /ojjJJeum]  Cujus  exordium 


DE   VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    VII.  97 

tcm  percussissct,  prsctcxta  '^  bullaque  "^  donavit ;  unde  haec 
ingenuorum  puerorum  insignia  esse  cocpcrunt.  10.  Post 
ab  And  liberis,  immissis  pcrcussoribus/  per  dolum  regno 
exutiis  et  interfectus  est. 


bullaque  ex  emend.  Aintzenii  pro  et  bulla  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. — 
10  Paris,  percussionibus.  Mox  regia  excitus  et  int.  Scliott.  Gaesb.  Dclpli.  Pi- 
tisc. corrigente  Scliott.  improb.  Ariitz.  cum  omnibus  scriptis  et  edilis,  nisi 
quod  in  Hann.  sit  regno  exactus.  Aid.  habet  exuttis  est  et  interfectus. 

aOTJE 

bello  Sabino  turbatum  fiierat ;  devic-  ■■  Bullaque   [et  bulla]  Insigne  erat 

tis  Sabinis  perfectus  fiiit.  rotnndnm,  ad  siniilitudinem  ejus  bul- 

<i  PrcEtexla]    Preetexta    vestis    cni  lae  quae  spiritu  in  aqua  excitatur;a 

purpura  praetexta  est ;  boo  est,  quae  collo  dependentem  prae  se  gerebant, 

purpuram  in  era  babet :  bac  uteban-  inclusis  intra  earn  remediis  quae  ad- 

tur   pueri  ingenui  nsqne  ad  annum  versus  invidiam  artesque  magicas  va- 

decimum  septimnm,  qui  annus  tyro-  lere  opinabantur. 

cinii  dicebatur.     Ea  utebantur  etiam  ^  Percussoribus]     Duobns    pastori- 

magistratus.  bus.    Vide  Livium  i.  40. 


CAP.  vir. 


SERVIUS   TULLIUS,    ROMANORUM    REX    VI. 

Argumentum.  In  Tarquinii  dome  educatur ;  imperiura,  quod  ei  flammse 
species  caput  ejus  amplexa  portenderat,  recte  administrat;  Etruscos  do- 
niat ;  coUes  Urbi  addit ;  aggercm  fossasque  facit ;  popiilum  in  tribus,  plebi 
annonam  distribuit ;  mensuras  . . .  constitnit;  Dianae  Epbesiae  aedem  s?diti- 
cat  Servius  Tullius,  sextus  Romanorum  rex,  et  bovem  immolat  quidani 
LatiDus. 

1.  Skrvius  TuLLius,Tiil]iiCorniculani"etOcresiae  cap- 
tivae  ^  lilius,  cum  in  domo  Tarquinii  Prisci  educaretur,  flara- 


Cap.  VII.  1  Tullus  Mss.  improb.  Scbott.  et  Tullus  Lugd.  1.  Publii  pro  Tul- 
Hie  suis  vulgavit  Arntz.  Publii  puri  Cornicularii  et  Ocreatia  Ed.  pr.  P.  Cor- 
niculani  et  Ocrisia  Schott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.     Legunt  Mss.  ap.   Arntz. 

SOTJE 

»  Corniculani]  Ab  urbe  Corniculo  vam  vocat  etiam  Florus  cap.  G.  Vide 
in  qua  princeps  fuit.  quae  apud  euin  notavimus. 

^  Ocresice  [OcrisicB]  captivce]  Ser- 
Delph.  et  Var.  Clas,  Aurel.  Vict.  O 


98  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

mae  species"  caput  ejus  amplexa  est.  2.  Hoc  visu  Tana- 
quil  summara  dignitatem  portendi  intellexit.  3.  Conjugi 
suasit,  ut  ita  eum,  ut  liberos  suos,  educaret.*^  4.  Qui  cum 
adolevisset,  gener  a  Tarquinio  assumtus  est:  et,  cum  rex 
occisus  esset,  Tanaquil  ex  altiore  loco  *  ad  populura  despi- 
ciens,  ait,  Priscum  gravi  quidem,  sed  non  letali  vulnere  ac- 
cept©, petere,  ut  interim,  dum  convalescit,  Servio  Tullio 
dicto  audientes'^essent.  5.  Servius  Tullius  quasi  precario 
regnare  coepit;  sed  recte  iniperium  adrainistravit.  (i.  Etrus- 
cos  saepe  domuit:  collem  Quirinalem  et  Viminalem^  et 
Esquilias'' Urbi  add idit,  aggeiem  fossasque  fecit.'     7.  Po- 


Ocretice,  Occrisice,  Ocratia. — 2  Hoc  riso  Tan.  summam  ei  dign.  Aid.  Schott. 
Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Pronomen  del.  Anitz.  Mox  intelligU  Agripp.  cod. — 
4  Pro  qui  cum  babent  cumque  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Ex  altiori  loco. 
U^let  hasce  voces  Gramin.  solus  :  contra  ex  altiori habel  Leid.  1.  Boend.  et 
Fran.  [Ed.  pr.]  cum  vetiistis  Edd.,  qtiave  oninino  Use  voces  delendfp  non 
Mint.'  Arntz.  Max  Priscum  Tarquinium  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. 
Turquinium  del.  Arntz.  seciitiis  Schotti  codd.  (juibiis  astipulantiir  Fran. 
Boend.  et  Liigd.  2.  cum  antiq.  ed.  Praeterea  convalesceret  Ed.  pr.  quae  tc^ 
dicto  caret.  Vide  Nott.  Var.  Ms.  ap.  Scliott.  dicto  obaudientes.  Illud  dicto 
non  agnoscunt  unus  et  alter  e  Mss.  Arntzenii :  Lugd.  vero  1.  Sercio  Tullio 
dicto  ohedientes. — 5  Schottus  mavult  in  margiiie  ItaServ.  Tull.  Pro  adminis- 
traiit  rt-preseiitat  ministravit  Ed.  pr.  ut  et  Boend.  Fran,  et  nterqiie  Lugd. 
ap.  Arntz.  '  Etruscos.  Rursnm  perturbatns  ordo,  queni  Johannes  Grejonius 
sic  reponendum  j)utavit,  Livii  auctoritatem  seculns:  Etruscos  sape  domuit : 
pupulum  in  quatuor  tribus  distribuit :  classes  ccnturiasque,  mensuras,  et  pondera 
conslituit.  Collem  Quirinalem  et  Viminalem,  et  Esquilias  wbi  nddidit.  Agge- 
remfossasque  fecit,  ac  post  plebi  distribtiit  unnonnm.  Latinorum  populis,Sfc.  Nihil 
tamen  niuto,  fretus  Mss.  libris.'  iSchott. — 6  Et  Viminalem  delet  Boend.  Et 
Esquilias  in  Parisino  aberant,  teste  Schott.  '  Neqne  agnoscit  has  dnas  voces 
it  Esquilias  Gramm.  cod.  Tres  vero  scribiint  Exquilias.  Vid.  Daiisq.  de 
Orthogr.  part.  ii.  pag.  126.'  Arntzen.    Equilias  legit  Ed.  pr.    '  Aggerem,  Me- 

NOT/E 

«  Flamma  species']  Vide  quae  apud  ponam  :'  ubi  dicta  nihil  aliud  sigtiifi> 

Floriim  dicta  sunt  cap.  G.  cant  quani  suminum  imperiuni. 

•*  Ut  liberos  suos,  educaref]   Id  »ino  s  Collem  Quirinalem  et  Viminalem] 

verbo  Latine  dicitiir '  liberaliter  edn-  Livius  i.  44.  '  Addit  duos  colles,  Qni- 

care.'  rinalem  Vioiinalemque.     Inde  dein- 

'  Ex  altiore  loco']    '  Ex   superiors  ceps  auget  Esquilias.     Ibique  ipse, 

parte  apdium  per  fenestras  in  novam  nt  loco  dignitas  fieret,  habitat:'  ubi 

viam  versas  (habitabat  enini  rex  ad  Ipceiidum  videtur  Inde  deinceps  auget 

Jovis  Statoris)  populum  Tanaquil  al-  Esquiliis ;  id  ratio  et  auctoritas  sua- 

loquitur.'  Livius.  dent.     Addit,    inquit,    Urbi    collem 

'  Dicto  audientes]  Id  est,  *  imperio.'  Viminalem  et  Quirinalem  ;  inde  dein- 

Inde  dictator.     Et  Virgil,  in  /Eue'ii],  ceps  Urbem  auget  EM|uiliis. 

VI,    '  Hie    ego    nauiqiic    tuas   sorles  ''   Esquilias]  Moiis   I-^s(|inlinns  dic- 

arcanaquc    fata    Dicta    nua}    genti  tns    quod    cxciibiic    ibi    agerentur. 


DE   VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    VM. 


09 


pulum  in  quatuor  tribus''  distribuit,  ac  post  plebi  distribuit 
annonam.  8.  Mensuras,  pondera,  classes,  centuriasciue  ' 
constituit.  i).  Latinorum  populis'"  persuasit,  uti  exemplo 
eoriun,qiii  Dianas  Ephesiai "  ajdcm  fecisscnt,  ct  ipsi  aidem 
Diana'  in  Aventino  aedidcarent.  10.  Quo  effecto,bos  cuidara 
Latino"  mirae  magnitudinis  nata,  et  lesponsum  somnio  da- 
tum, eum  poj)nlum  sumniam  imperii  habiturum,  cnjus  civis 
bovem  illam  Diana?  iuimolasset.P      11.  Latinus  bovem  in 


diol.  legit  nffgeremque  acfossns.'  Schott. — 7  Ac  primn  pro  ac  post  legit  Hann. — 
8  '  Post  constituit  Schottiis  e  tiibiis  codd.  addidit,  primus  omnium  census ordina- 
vit,  qui  (ulliuc  per  orbem  terrarum  incognitus  end  :  at  priinimi  deest  ha!C  periodiis 
ill  oiiinihus  reliqnis  libris  scnptis  et  edd.  pr.  dein  manifesto  transcripta  sunt 
a  qiiodain  lilirario  ex  Eiitropio  i.  6.  Turn  Victor  I)revitatis  stiidiosns  in  voc. 
ci'isses  jam  latere  piitarit  census  ortnm.  Hinc  Aintzenins  illam  periodiim 
iincis  incliisit  [cnm  Gaesb.  Pitisc]  et  Grunenis  delevit.'  [cum  Ed.  pr.  Aid. 
Bip.]  Hurl.  H.PC  verba  sine  nticis  habet  Delpli.— 10  Malit  facto  cwm  Mss. 
ejns  Schott.  malit  effecto  cum  Mss.  ejus  Arntz.  pro  ciiidam  pra>fernnt  qui- 
dam  Mss.  apiid  Schott.  et  Arntz.  qiuedam.  Ed.  pr.  quedum.  'Mox  nitta  est, 
responsuni  somnio  datum  est  Ed.  pr.  somno  solus  Arntz.  Conjicit  Sylbiirg.  re- 
sponsum  domino  datum.  Turn  pro  f»//«s  cui.s  exhibent  Aid.  et  vnlgati  omnes 
ante  Schott.  quiprius:  rb  civis  del.  Ed.  pr.    Denicjne  rh  Diana;  in   omnibus 

NOTyE 

Primiim   Excubinus,   postea,   mutata  rise;  secnnda  classe  viginti  et  diife 

pronnntiatione,  £x^«i/i/ius;  et  nieli-  utia  cum  opiticibns ;  tertia,  viginti  et 

oris  soni  gratia  Esquilinus,  et  a  poe-  diias  centuriiP,  adjunctis  tnbiciiiibus 

tis  Esquilius.  et  cornicibns  ;  quarta  classe  viginti 

'  Aggerem  fussasque  fecit]  'Aggere  centnrijE  ;  qiiinta  classe  triginta  cen- 

et  fossis  et  nmro  circumdat  nrbem,  tnriw  ;  sexta  et  ultima  tola  cons'ante 

ita  pomcerinm  profert.'  Liviiis.  ex    civibus    egenis   unica    centuria. 

k  Pnpulum  in  quatuor  tribus]  Tribus  Vid.  Halicarnass.  iv.  2.  qui  lia^c  om- 

mbanas  iiitellige  :    qnadrifariam   e-  nia  distinctissime  tiadidit.     Sic  igi- 

Him  urbe  divisa  regionibus  collibus-  tur  singnlas  classes  in  centniias  di- 

que,  qn»  habitabanttir  partes,  tribus  gessit.     Hinc  centuiiata  comitia,  in 

cas  appellavit.     Fuere  autem  Pala-  quibus  popiilus  cerituriatim  convenie- 

tina,  Esquilina,  Suburrana,  CoUina.  bat,  et  suffragia  ferebat. 
Idem  etiam  totutn  agruni  divisit  in  "»  Latinorum  populis]  Qui  dHOt]ecitt\ 

partes    viginti    sex,    quas    et    tribus  fuere. 
lusticas   appellavit,    ita    ut   quatuor         "  Enrum,  qui  Diana  E ph.}  Asiano- 


superioribus  urbanis  additis,  omnes 
numerum  triginta  tribuum  effice- 
rent. 

'  Classes,  centuriasquel  Sex  classes 
fuere,  quibus  continebantur  ceutu- 
riap.   centum   nonaginta   tres  ;    prima 


rum.  Nam  Dianac  templum  couimu- 
niter  a  civitatibus  Asia?  in  Epheso 
urbe  factum  fuit. 

"  Cuidam  Latino]  Sabinum,  non 
Latinuin  ra<iiuit  Livius  et  Plutarch. 
Sed  h.fc  non  pugnant.     Sabini  enini 


quidem  classe  coiiHata  ex  equitibus      aliqunudo  inter  Latinos  numerati. 
et  peditibus.,  non.iginta  ocio  centu-  p  Uuvem  illam  Diaurt  immolaaset  [it- 


100  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

Aventinum  egit,  et  causam  sacerdoti  Romano  exposuit. 
12.  Ille  callidus  dixit;  prius  eum  vivo  flumine  manus  ab- 
luere  debere.  13.  Latinus  dum  ad  Tiberiin  descendit,  sa- 
cerdos  bovem  iramolavit.  14.  Ita  imperium  civibus,  sibi 
gloriam  facto  consilioque  quaesivit. 

Argumentum.  Tarquinii  Prisci  filiis  filias  suas  in  matrlmonium  dat ;  Sii- 
perbo  regniiin  paternum  lepetente,  iuterficitiir  Servius  Tiillius.  In  fonim 
properat;  conjiigem  regem  salutat;  super  patiis  corpus  carpentum  agil;  et 
cum  conjuge  in  exilinni  agitur  Tullia. 

15.  Servius  TuLLius  filiara  alteram  ferocem,  mitem  al- 
teram habens,  cum  Tarquinii  filios ''  pari  animo^  videret,  ut 
omnium  mentes  morum  diversitate  leniret,  ferocem  miti, 
mitem  feroci  ^  in  matrimonium  dedit.  16.  Sed  mites  seu 
forte,  seu  fraude'  perierunt:  feroces  morum  similitudo  con- 
junxit.  17.  Statim  Tarquinius  Superbus,  a  Tullia  incita- 
tus,  advocato  senatu,  regnum  paternum  repetere  coepit. 
18.  Qua  re  audita  Servius,  dum  ad  curiam  properat,  jussu 


pra?ter  Grun,  et  Bip.  omittitur  ;  quamvis  jam  Anna  Fabri  et  Arntz.  id  voc. 
iiecessario  addendum  esse  vidissent :  ex  cod.Leid.  1.  adjecitGruner. — 11  Pro 
caussam  Mss.  ap.  Schott.  omniu  legiint. — 12  Mss.ap.  Scliott.  Ille  callUle  dixit, 
prius  vivo  eum  flumine. — 13  Mss.  ap.  Schott.  et  Leid.  1.  ap.  Ainiz.  Dum  La- 
tinus.— 14  Civibus  et  .  .  .  .  consilioque  petivil  Ed.  pr.  Vindicavit  Aid.  et,  teste 
Sciiott.  melioris  nota?  codd.  alii  vendicavit.  Boend.  Fran,  et  Gram,  quasivit. 
Uterque  Leid.  pelivit. — 15  Alteram  mitem,  ferocem  alteram  Ed.  pr.  Tarquinii 
Prisci  Sciiott.  Aid.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Nos  anctoritate  quinqiie  codicuin 
neque  Prisci  iieque  Superbi  agnovimiis.'  Arntz.  Mox  '  Mss.  pro  miti  habent 
morum  nimplici.'  Sylburg.  Tum  in  matrimonio  Eti.  pr. — 16  'Pierique  Mss. 
male  surte  pro  forte  retinent.'  Arntz. — 17  Putrium  pro  paternum  Ed.  pr.  cum 
ntrisqiie  Liigd.  ap.  Arntz.  PatrisMaxw.  'Libri  \ete\es palrium.  In  Mtdiol. 
abest :  mox  repentc  cepit  iiabet  G.  Cassandri  editio  pro  repetere  coepit.'  Scliolt. 

NOTiE 

lam  immolassel]  Ratio   et   auctoritas  filiae  Servii  scilicet,  miiis  alter,  alter 

probant  legendum  bovem  illam  Diana  ferox. 

immolasset.     Audi  Livium,  '  Et  ceci-  •*  Ferocem    miti,  mitem  feroci]   Ex 

nere  vates,  cujns  civitatis  earn  (bo-  praecepto  Plalonis  in  lib.  vi.  de  Le- 

vem)   civis   Dianae    immolasset,    ibi  gibus  :    qui    ingenia    niiscenda   esse 

fore  imperium.'  contendit,   ut   iracundis   tranquillae, 

1   Tarquinii    [Tarq.    Prisci']   filios]  incitatiores  sedatis  lioniinibus  appli- 

Nepotcs   dicit    Dionys.  Halicarnass.  centur. 

quern  vide.     Livius   tamen  pluribus  *  Sen  fraud e]  Dionys.  veneno  sub- 

auctoribus  filios  vocavlf.  iatos  putat. 

''  Pari  animo]  Eodtiii   aniuio,  quo 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    VIM.  101 

Tarquinii "  gradibus  dejectns  et  domiim  refugiens,  interfec- 
tns  est.  19.  Tullia  statim  in  forum  propcravit,  et  prima 
conjugcm  regcm  salutavit ;  a  quo  jiissa  turba  decedere, 
cum  domum  rediret,  viso  patris  corpore,  mulionem  evitan- 
tem  super  ipsum  corpus^  carpcntum  agere  praicepit:  undo 
vicus  ille  Sceleratus^  dictus.  Postea  Tullia  cum  conjuge 
in  exilium  acta  est. 

— 18  Codex  antiq.  calamo  exaratus  in  ffradus.  gradibus  ejectus  Lugd.  2.  et 
Haiin.  rcjeclus  Gramni.  gradibus  dejicitur  Ed.  pr. — 19  '  llliid  slatim  lepetitnr 
in  omnibus  Mss.  et  editis,  qiiaie  et  litiic  voci  etiam  hie  locum  dedinius.  Pro 
in  forum  ties  Mss.  praeposiiioneni  ahjicic  iites  simplir iter /orum  scribunt.' 
Arniz.  Mox  a  ijua  jussa  turba  reccdere  Aid.  et  alii.  Vide  Nott.  Var.  jussa  e 
turba  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Turn  cuiictantem  pro  evitanlem  alter 
Lngd.  noil  iniprob.  Arntzeii.  Deni(iue  dictus  est.  Postea  .  .  .  acta  Schott. 
Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  dictus.  Postea  ...  acta  B\p.  '  Auctoribus  INIss.  et  pris- 
cis  editis  verbum  est  1)0^1  dictus  delevimus,  et  in  fiiiern  capitis  rejecimus. 
Hann.  legit  Postea  cum  conjuge  Tullia  in  exsilium  actus  est,  nt  ad  Tarcjuinium 
referatiir.'  Arntz. 

NOTiE 

»  Jussu   Tarquinii]  Immo   ab   ipso  neque  enim  adhnc  ejus  ine  prenitet. 

Tarquinio.  Sed  de  hoc  pluribiis  apud  Eutrop. 

"  Super  ipsum  corpus]  Ita  fere  om-  y  Sceleratus]  Nihil  alind  est  quam 

nes  historic!.     Flonis  tanien  ait  Tul-  '  infelix.'  Florus,  Plant.  Terent.    Ita 

)iam  carpentum'supra  patrem  egisse,  inferius   legas,    '  porta  qua   profeeti 

cum   virum   suiim   regem    salutatnm  fuerant,  scelerata  est  appellata.'    Sic 

iret.     Nisi  potius,  nt  olim  monni  ibi,  *  scelns  '  pro  'infelicitas  '  apud  Te- 

[tvo  salutaret,Tescribendum  salutarat :  rent. 


CAP.  VIII. 

TARQUINIUS  SUPERBt'S,   ROMANORUM    REX    VII. 

Argumentum.  Cognomen  a  moribus  ;  regno  occupato  Latinos  et  Sabinos 
doniat;  Suessain  Pometiam  rapit;  Gabios  in  potestateni  redigit;  ferias  La- 
tinas  instituit;  in  Circo  fores  et  cloacani  facit ;  cum  filio  Lncretiae  stnpruni 
inferente  in  exilium  agitur;  et  Cumis  reliquum  vitac  tenipns  exigit  Tarqni- 
nins  Superbus,  septimus  Rouianornni  rex. 

1,  Tarquinius  Superbus  cognomen  moribus  ^  meruit. 

Cap.  VIII.  1  Cognomine  a  moribus  Ed.  pr.  cognomine  etiam  Leid.  2.  RIss.  ap. 

NOT/E 
»  Cognomen  moribus]  Florus:  'Cui  cognomen  Superbo  ex  moribus  datum.' 


102 


SEXTl    AURELIl    VICTORIS 


2.  Occiso  Servio  Tullio  regnum  sceleste  occupavit.  Ta- 
nien  bello  streniius,  Latinos  Sabinosque  domuit;  Suessatn 
Pometiam  *"  Volscis  eripuit ;  Gabies'^  per  Sextum  filium, 
simulate  transfngio/  in  potestatem  redegit;  et  ferias  Lati- 
nas^  pritims  instituit.  3.  Foros  in  circo/  et  cloacam  maxi- 
niaiM  =  fecit,  ubi  totius  populi  viribus  usus  est:  unde  illae 


Schott.e.T  moribus:  alii  «  ynoribus. — 2  Scenam  Pometiam  Etriiscis  Ed.  pr.  Sues- 
sain  Poinetiam  Hetruscis  Aid.  Vide  Nott.  Var. — 3  Pro  Foros  habent  Locos 
Schott.  Gaesb.  Deipb.  Pitisc.  iacus  Ed.  pr.  et  Aid.  iacum,  Lu<tts,i«dos  alii. • 

NOT/E 

''  Suessam Pom.']  Volsconim  caput :  propter  loci  religioiieni,  legemque  de 
earn  Volscarum  urhiiim  matreni  fuis-  boc  latam,  ab  omni  vi  teuijierarent 
se  meiiiorat  Strab.  lib.  v.  omnes  :    sacraqiie  commnniter   Jovi 

<=  Gabios]  A  sinistro  Latinae  viaB  Latiali  facerent,  et  vacarent  epulis, 
latere,  inter  earn   et  Valeriam  sunt      constitiito    prius,  quaniuni    quisque 


Gabii  in  via  Prjenestina.  Ea  urbs 
lalomias  babet  quae  Romanis  usu  ce- 
teris prajstant :  distat  aequali  a  Ro- 
ma et  Praeneste  intervallo.  Strab. 
lib.  V. 


populus  in  ea  sacra  praebere,  quan- 
tanive  portioneiii  recipere  debeat. 
Eanim  feriarum  at(]ue  sacrificii  par- 
tiripes  fiierunt  tribus  minus  qninqiia- 
ginta    populi,    qiias    nostra    qnoqiie 


•1  Simulato  transfu^io]  Nam  Sextus  astate  Roniani  agitant,  Latinas  voca- 
transfugit  ex  composito  Gabios,  sau-  tas  :  confernntqne  in  eas  populi 
cius  verberatusque  virgis,  patiis  in  sacroruni  participes  quidam  agnos, 
se  saevitiam  inlolerabilem  conque-  quidam  caseos,  quidam  laciis  certum 
rens,  et  beiiigne  ab  Gabinis  acccptus,  modum,  quidam  liba  lactaria.  Vic- 
dux  tandem  belli  legitur.  Sicque,  re  tima  est  taurus  unus  communis  ora- 
Gabinia  in  potestatem  redacta,  per  niiim,  de  ciijus  visceribus  cnique 
nuntium  patrem  quid  fieri  vellet  popiilo  sua  certa  portio  tribuiinr, 
consuluit:  cui  nihil  pater  respondit ;  sacrificatur  auiem  pro  omnibus,  et 
sed  cacumina  papaverum  virgula  dis-  Romani  pra?snut  sacriticio.' 
jecit,  eo  capita  primorum  civium  '  Foros  [LocosJ  in  ciico]  Foros  vo- 
truncanda  esse  signiticans.  cat   Livius.     Loca  erant   spedandis 

"  Ferias  Latinas]    Has    Diouysius  ludis  fabricata  :  unde  et  spectacula 

Halicarnassus  lib.  iv.  omnium  opti-  etiam  dicta. 


nie  explicavil  :  '  Tarqiiinius,'  inijuit, 
'  proposuit  designai  e  commune  fa- 
nnm  Romanorum,  Latinorum,  Hi-r- 
nicorum,  ^'ol^corum,  quo  ad  merca- 
tnm  convenientes  quotannis  una  epu- 
larentur,  t'ruerfnturcjue  sacris  com- 
niunibus.  Locus  convtntui  pra\sti- 
tutiis  est  in  mcditullio  fero  liaruni 
gentium  mous  altns  Albanis  immi- 
nens,  ubi  singulis  annis  feria;  celc- 
brarentur,    et    eo    temporis    spatio 


e  Et  cloacam  jnaxiinam]  Livius, 
'  Foros  in  Circo  faciendos,  cloacani- 
qne  maximam  receptacnium  omnium 
piirgamentornui  Urbis  sub  terrain  a- 
gendam:  quibus  duobus  opeiibus  vix 
nova  liac  magnificeniia  quicquam 
adxquare  poliiit.'  Erat  lia!C  cloaca 
ad  Jovis  Statoris  in  Ires  ductus  divi- 
sa;  quorum  duo  postmodum  claiisi 
sunt ;  tertius  per  lacum  Curtium  sub 
foro   Romano,  per   Palatini  montii 


DR    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    IX.  103 

fossae  Quiritium'' sunt  dictse.  4.  Cum  Capitolium  incipc- 
ret,  caput  hominis'  invcnit:  unde  cognitum  est,  earn  urbera 
caput  gentium  futurara.  5.  Et  cum  in  obsidione  Ardeae '^ 
filius  ejus  Lucreticc  stuprum  intulisset,  cum  eo  in  exilium 
actus,  ad  Porsenam  Etrurias  regem  confugit;  cujus  ope 
regnum  retinere  tentavit.  G.  Pulsus,  Cumas'  concessit; 
ubi  per  summam  ignominiam  reliquum  vitae  tcmpus  cx- 
egit. 

Vide  Nott.  Var.  INIox  Quiritum  est  in  tribiis  ap.  Arntz.  codd. — 4  Diim  Capi- 
tolium Fran,  male,  teste  AriUz.— 5  Obsidio  pro  obsidione  edil.  ante  Schott, 
Mox  Porsennam  Scbott.  Gaesb.  Delpii.  Pilisc.  improb.  Arntz.  queni  vide. 
Turn  pro  retinere  nip'iiis  libri  veteres,  teste Scliott.  recuperare,  Boend.  obtinere. 
— 6  Machaneiis  seciitus  vet.  cod.  cum  summa  ignojninia  ;  iion  iinprobb.  Scbott. 
ct  Arntz. 

NOTiE 

radices  in  Velabrnm  aqua  limpidissi-  opus  fnit. 

ma  fluebat,  et,  inde    ranaii   e   saxis  '  Caput  hominis]  Idem  Liv.  et  Dio- 

quadratis  exstructo,  inTiberiineffliie-  nys.  asserunt.     Recens  videbatur,  et 

bat.     Ali>r  fuere  item  cloactv,  a  Tar-  iutegra  facie. 

quinio  Frisco  striictEP,  in  quibus  na-  "^  Ardets]  Urbs  Riitulorum  fuit  oc- 

ves  grandiores  ultro   citroque  libero  tavo  derinio  ab  Urbe  milliario. 

cursu  conmieare  poterant.     Kene  il-  '  Cumas]  Livius  de  eo,  '  Mortuus 

las  de.'oripsit  Vigencr.  ad  Livium.  est  Cumis,  quo  se,  post  fractas  opes 

''  Quirilium]  Ad  siuiilitudinem  fos-  Latinorimi,  ad    Aristodenuim  tyran- 

sae  iliius  Quiritium  quae  Anci  regis  nuni  contulerat.' 


CAP.  IX. 

L.    TARQUINIUS    COLLATINUS,    ET    LUCRETIA    UXOR. 

Arcumentum.  Kcgiis  nuribus  in  convivio  et  luxu  deprehensis,  in  lanificio 
offenditur;  a  Taripiiiiio  Sextororrunipitur;  se  ipsam  occidit;  et  viudicatur 
Lucretia,  L.  Tarquinii  Collatini  uxor. 

1.  TarquiniusCollatinus,  sorore Tarquinii Superbi* 


Cap.  IX.  1  '  Tarquinius,  Hoc  et  aiiis  loris,  ubi  heec  vox  occnrrit,  satis 
constanter  Lugd.  1.  uonnnn{|uani  etiam  Lu{;d.  2.  et  alii  Ttirijuinus  scribuiit. 
Viiiose.  Confer  qu<E  attulit  Pitrius  ad  Virgil.  /En.  vi.  818.  et  viii.  C4G. 
Daust].  Ortbogr.  part.  ii.  p.  308.     Sed  id  verbo  monuisse  sufRciat.'  Arntzen. 

NOTyE 

a  Sorore  Tarquinii  Superbi]  Hie  Li-  Tarq.  Collatinum.etnepotem  tantum 
vio  repugnal,  qui  Egerii  filium  facit     Tarq.  Prisci  ex  fratre.    Schottus. 


104  SEXTI   AURELII   VICTORIS 

genitus,  in  contubernio ''  juvenuin  regiorum  Ardeae  erat: 
ubi  cum  forte  in  liberiore  convivio^  conjugem  suam  unus- 
quisque  laudaret,  placuit  expend.  2.  Itaque  equis  Romam 
petunt.  Regias  nurus  in  convivio  et  liixu  deprehendunt. 
Exinde  Collatiam''  petunt.  Lucretiam  inter  ancillas  in  la- 
nificio  offendunt:^  itaque  ea  pudicissima  judicatur.  3.  Ad 
quam  corrumpendam  Tarquinius  Sextus  nocte  Collatiara 
rediit,  et  jure  propinquitatis  in  domum  Collatini  venit,  et 
cubiculum  Lucretiae  irrupit,  pudicitiam  expugnavit/  4.  Il- 
ia, postero  die  advocatis  patre  et  conjuge,  rem  exposuit; 
et  se  cultro,  quem  veste  texerat,"  occidit.  5.  Illi  in  exi- 
tium  regum  conjurarunt,  eorumque  exilio  necem  Lucretiae 
vindicaverunt.'' 


Mox  Mss.  ap.  Schott,  ex  sorore.  Turn  Parisin.  et  Agripp.  ap.  Schott.  unde 
cum  forte  liberiore:  non  repeiitnr  etiam  rh  in  in  Gramm.  cod.  et  Delph. — 
2  Vel  luxu  pro  et  lux.  est  in  Ed.  pr.  Mox  deprehendunt,  et  inde  Arntz.  solns  ex 
snis  codd.  Turn  Conlatiam  et  Cordatini  perpetiio  Mss.  ap.  Scliott.  Paris,  et 
Colon,  CoUalium,  ut  et  Fran,  et  Boend.  ap.  Aintz.  Liigd.  2.  Collatina.  Pree- 
terea  offendnnt.  Ita  ea  Aid. — 3  Pro  rediit  Imhet  petit  Ltigd.  1.  petiit  Lngd.2. 
et  Haiin.  Et  cubiculum.  Vide  Not.  Delph.  Quinque  Arntzeniiet  Ed.  Macb. 
cum  Ed.  pr.  particnlain  delent.  Et  in  cubiculum  Aid. — 4  Convocato  pro  advo- 
catis Leid.  1.  Et  cultro,  quem  veste  texerat,  se  occidit  Ed.  pr.  Pro  texerat 
hsibent  gesserat  Mss.  ap.  Schott. — 5  Exitio  pro  exilio  Ed.  pr. 

NOTiE 

^  In  contuberniol  Dans  la  tente.  lento.' 

<=  In  convivio]  Ovid.  lib.   ii.  Fast.  ^  Et  cubicidum   \_et    in   cubiculum'] 

'Ecce  nuriim  regis,  sparso  per  colla  Lucretice  irrupit,  p.  ex]  Pro  his  omni- 

capillo,  luveniunt  posito  pervigilare  bus  nionuit  Schottns  li»rere  tantuni 

mero.'  in  Mss.  snis,  Et  jure  propimiuitatis  in 

<'  Collatiain]   Latii  oppiduni  in  via  domum  Collatini  venit,  et  cubiculi  pudi- 

Tibnrtina.  citiam  expugnavit :  qna  scriptma  nihil 

e  In  lanificio  offendunt]  Quod  caiide  excogitari  queat   venustitis.     luipu- 

matron*  argiimentiim.    Varro  de  vi-  dicnni  qnidem  deinde  esse  ca^pit  cu- 

ta  Pop.  Rom.  lib.  i.  'Cum  interea  in  biculuni  Lucretiae;  ipsa  vero  nenti- 

lucubrando  faceret  juxta  ancillas  la-  quam.  Gruter. 

nam.'     De    Lucretia    inter    ancillas  e  Quem  veste  texerat]  Virg.  '  Ape- 

lanam  faciente  sic  Enn.  lib.  iii.  '  De-  rit  ramum  quem  ve?te  tegebat.' 

duciint    habiles    radios     filo    graci-  ''   Vindicaverunt]  Ulti  sunt. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIOUS   CAP.  X.  105 

CAP.   X. 

JUNIUS    BRUTUS,   PRIMUS    ROMANORUM    CONSUL. 

Argumentum.  Stultitiam  fingit ;  terrain  matrem  osciilatur;  in  regnni  exi- 
tium  conjiirat ;  siios  filios  securi  perciitit;  cum  Ariinte  congressiis  cadit; 
laudator  et  lugetur  L.  Junius  Brutus,  Romanorum  consul  primus. 

1.  Lucius  Junius  Brutus,  sorore  Tarquinii  Superbi" 
genitus,  cum  eandem  fortunam  timeret,  in  quam  frater  inci- 
(lerat,  qui  ob  divitias  et  prudenliam  fuerat  ab  avunculo  oc- 
cisus,  stultitiam  finxit ;  unde  Brutus  dictus.^  2.  Juvenibus 
regiis  Delphos'^  euntibus*^  deridiculi*  gratia  comes  ascitus,. 
baculo  sambuceo^  aurum  infusum  Deo^  donum  tulit. 
3.  Ubi  responsum  est,  eum  Romae  summam  potestatem 
habiturum,  qui  primus   matrem  oscularetur,  ipse  terram** 


Cap.  X.  1  '  Vnlgati  libb.  Junius  Brutus  sine  praenomine.'  Sylburg.  Atque 
ita  Boenil.  et  Leid.  iiterque,  teste  Arntz.  Timi  ex  xorore  nirsns  quidam. 
Pauio  post  cum  fortunam  iimeret,  quam  frater  Fran,  et  Boend.  Praeterea  pro 
prudenliam  lialjcnt  de  imprudeniia  Mss.  ap.  Scliott.  et  habet  Ed.  pr.  ab  avun- 
culo fuerat. — 2  Delphon  Ed.  pr.  quae  pro  deridiculi,  babet  cum  Aid.  et  aliis 
ridiculi.  Mox  cotnes  additus  conj.  Arntz.  Vide  Nott.  Var.  '  Donum  tulit. 
Sic  inipressi.  Mss.  vero  dono  inlulit:  et  infra  dignitatem,  alii  potestatem  prae- 
ferunt.'  Schott.  '  Alios  longe  codd.  vidit  et  ad  partes  saepe  vocat  Scliottus, 
quam  Nostri  sunt :  unanimi  eiiiui  consensu  omnes  donum  tulit,  et  summam 
potestatem;  quod  etiam  praefero,  Ucet  non  multura  intersit.'  Arntz, — 3  Unde 

not^ 

*  Sorore  Tarquinii  Superbi]  Hie  Li-  terrorem  fugamque  in  regia  fecerat, 

viunisequitur  apud  quern  '  L.  Junius  regisque  pectus  anxiis  impleverat  cu- 

Brutus  Tarqiiinia  sorore  regis  natus.'  ris. 

Sed  verisimilius  Dionysius  banc  ami-  «^  DeridicuW]    Plaut.    in    Ampbit. 

tam  regis  facit,  Prisci  Tarquinii  fili'  'Quid  obsecro,  tn  me  deridiculi  gra- 

am.  tiasic  salutas  ?'  Et  in  Pseudol.  'Ver- 

^  Unde  Brutus  dictus]  Brutus  nibil  ba  per  deridiculuni  dare.' 

aliud  est  qnam  tardus  sen  gravis,  qui  f    Baculo  sambuceo']    Aliter   panio 

a  I'esprit  phant,lourd ;  Greece  ^pdSvs.  Livins  :    '  Aureuuj  baculum  inclusum 

Terent.     '  Hoi    tardus    es.'     Horat.  corneo,  cavato  ad  id   baculo,  tulisse 

'Bruta  tellus.'  donum  Apollini  dicitur,  per  ambages 

•^  Delpkos]  Urbs   ad    radices    Par-  effigiem  iugenii  sui.' 

nassi.  s  Deo]  Apollini. 

^  Juvenibus  regiis  Delphos  euntibus]  h  Ipse  terram']  Quae   omnium  ma- 
Titus  et  Aruns  regiijuvenes  Delpbos  ter.     Virg.  '  Mater  alit  tellus.'     Ho- 
niissi,  ad  oraculum  consulendum  de  mer.  et  Pindar.  7^  ju^ttjo. 
angne  qui  ex  columna  lignea  elapsus 


106  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

osculatus  est.  4.  Deinde  propter  Lucretiae  stuprum,  cum 
Tricipitino  et  Collatino  in  exitium  regum  conjuiavit. 
5.  Quibus  in  exilium  actis,  primus  consul  creatus,  filios 
suos,'  quod  cum  Aquiliis  et  Vitelliis'^  ad  recipiendum  in 
Urbem  Tarquinios  '  conjuraverant,  virgis  caesos  securi  per- 
cussit.  6.  Deinde  in  praelio,  quod  adversus  eos  gerebat, 
singular!  certamine  cum  Arunte  filio  Tarquinii  congressus 
se  anibo  mutuis  vulneribus  occiderunt.  7.  Cujus  corpus 
in  foro  positum,  a  collega  laudatum,""  matronal  anno  luxe- 
runt. 


responstim  Ed.  pr. —  4  In  exitium  regium  Ed.  pr.  — 5  Crealus  est:  fiUos  Ed.  pr. 
'  Post  filios  suos  addiiur  in  qiiibusdani  edd.  [Aid.  neinpe]  fratrisque,  sed  ab- 
est  id  ab  optiniis  pliiiiinisqiie  codd.  atque  si  retiiieiidiim  fiiisset  voc.  non  fra- 
trisque sed  fratresque  fiiisset  scribendiim.'  Harl.  Mox  ad  recipiendus  Liigd.  1. 
adrecipiendos  Tarq.  in  urhem  Ed.  pr.  in  urbe  Lugd.  nterque. — 6  Aronte  Leid. 
2.  Boeiid.  et  Haiin.  ap.  Arntz.  Oronce  Ed.  pr.  Turn  congressus  est,  uhi  ambo 
ynutuis  vulneribus  ceciderunt  Scliott.  Delpii.  Gaesb.  Pitisr.  corrigente  Schotl. 
Lectioneiii  nostrain  restituit  Arntz. — 7  '  Non  recte  anno  desideratur  in  Lugd. 
1.  quod  adesse  debet.'  Arntz. 

NOT.E 

'  Filios  suos  [filios  suos,  fratrisqtiel  ii.  4. 

Vox  fratrisque,  ut  nionent  viri  docti,  '  In  Urbem  Tarquinios]  E  bona  ilia 

non  apparet  in  Mss.  qiiare  rejicienda.  veteii  LatinitaVe. 

Livius  ait  Bruti  filios  una  cum  sororis  '"  A  collega  laudatuni]  Hinc  natus 

liberis  conjnrasse.  nios  viros  prtvclaros,  et  dc  repnblica 

''  Aquiliis  et    Vitelliis]  Aqnilii   filii  bene  meritos,  oratione  funebii  deco- 

erant   sororis  Collatini.     Vitellii  so-  randi.     Immo  et  prius  idem  Atheni- 

rorii    erant    Bruii.      Sed    vide    Liv.  enses  factitarunt. 


CAP.  XI. 

HORATIUS    COGLES. 


Argumentum.  Porsena  Tar(iuinios  restituere  tentante,  pro  ponte  snblicio 
Stat;  cunK|ue  illo  intcrrupto  inTiberim  decidit,  ad  suos  transnat,  et  statna 
posita  donalur  Horatius  Codes. 

1.  Porsena  rex  Etruscorum,  cum  Tarquinios  in  urbem 
restituere  tentaret,  et  primo  impctu  Janiculum  cepisset, 
Horatius   Codes/  (illo   cognomine,  quod   in  alio  prajlio 


Cap.  XI.  1  Oraliua  Codes  Ed.  pr.  quae  cum  Aid.  sine  uncis  Label  verba  se 


qq. 


DE    VIRIS   ILLUSTRIBUS    CAP.    XII.  107 

oculum  amiserat,)  pro  ponte  sublicio''  stctit,  et  aciem  hos- 
tium  solus '^  sustiiuiit,  donee  pons  a  tergo  interrurnperetur, 
cum  quo  in  Tiberim  dccidit,  et  armatus  ad  suos  transnavit. 
2.  Ob  hoc  ei'^  tantuin  agri  publice  datura  est,  quantum  uno 
die  circumarari  potuisset.  Statua  quoque  ei  in  VulcanaU" 
posita. 

Turn  Siililitio  Aid.  iinus  ]Ms.  ap.  Scliott.  Sitlpiiio  iiabcbat,  Pt  supra  ascripHim 
sultfilicio  Tibcris.  Mox  ab  Al<i.  rb  soIuh  abest,  lit  a  qiiibiisdain  libb.  veil.  Pia-- 
tf  rea  cum  quo  stalim  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Turn  quo  Gramiii.  '  Arniz. 
iiialit  in  Tiberim  desiluil,  nt  habet  \Av.  u.  10.  II.  am  tvnt  se  inTiberim  dejecit: 
quod  taiiicn  band  nefessariiini.'  Hurl.  Deniqne  trnnavit  Aid.  '■  Tranni-it  edi- 
dit  Drakeiib.  apnd  Liviiim  1.  m.  tratisnuvit  dofeiulit  Sciiotliis  nostro  !oco: 
adde  Armzen.  qui  utnimqiie  admittere  tiitiiis  credit.'  ILirl. — 2  Th  est  dele- 
vit  Ariitz.  post  datum,  cum  sciiptis  et  Macb.  ed.  Retinent  omnes  reliqiiae. 
'  Circumnrari  rod.  Liid.  1.  leliqui  codd.  ambire,  aut  ware,  aut  arari:  et  Am- 
tzeii.  edidit  arari,'  Hail.     Turn  posita  est  Ed.  pr. 

NOT^ 

*  Codes]  Sic  dictus  quod  esset  uno-  pritnam    periciili    procellam,    exigua 

cuius,  altero  in  pralio  aniisso.   Codes  pontis  parte  relicta,  in  tntum  cedere 

corniplum  a  Gra'co  kvk\u)^^,  ut  vnit  coegit. 

Scaliger  :  alii  Codes,  c  addito  a  voce  '^  Ob  hoc  ei]  Grata  erga  taiitam  vir- 

odes,  Varro.  tulem  civitas  fuit  :  statua  in  coniilio 

b  Pro  ponte  subiido]  Pons  sublicius  posita,  agri  quantum  uno  die  circum- 

pedes  000.  a  Palatino  distans.     Om-  aravit,    datum.    Livius    lib.    ii.    ubi 

Ilium   Tiberinorum  pontium   primus,  obiter  dicam  pro  circu7naravit  legen- 

quippe   ab    Anco    exstructus,  liodie  dum  circumararet. 

nidlus.  e  In   Vulcanali]  Quod   in  comitio  : 

<^  Solus]  Immo   cum  Sp.  Lartio  ae  supra  ex  Livio.  Ibi  Vulcanalia  cele- 

T.  Herminio  j  sed  eos  Horatius  post  brabantur. 


CAP.  XII. 

C.    MDTIUS    SC/EVOLA." 


Argumentum.  Purpuratum  pro  rege,  cujus  neceni  repromiserat,  deceptns 
occidit ;  dextram  aris  imponit ;  pratis  et  statua  donalur  C.  Mutius  Sca-- 
vola. 

1.  Cum  Porsena  rex  Urbcm  obsiderct,  Mutius  Cordus,'' 


Cap.  XII.    1  Vocem  rex  dclcvit  Ed.  pr.     Editi  legunt,  teste  Arntz.  Por- 
sena rex  cum.     Mox  possideret  pro  obsideret  Fran.    Mutius  Scevola  Cordus  Aid. 

NOTiE 

*  SccEvola']   Post  ustam  manum  sic  dictus ;  a  '  scaeva/  id  est  sinistra^  et 


108  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

vir  Romana?  constantias,  senatum  adiit,''  et  veniam  transfu- 
giendi  petiit,  necem  regis  reproraittens.^  2.  Accepta  po- 
testate,  in  castra  Porsenae  venit,  ibique  purpuratum  *^  pro 
rege  deceptus  occidit.  3.  Apprehensus,  et  ad  regera  per- 
tractus,  dextram  aris  ^  imposuit :  hoc  supplicii  a  rea  exi- 
gens,''  quod  in  caede  peccasset.  4,  Unde'  cum  misericor- 
dia  regis  abstraheretur,  quasi  beneficium  referens,  ait,  tre- 
centos  adversus  eum  similes  conjurasse.  5.  Qua  re  ille 
territus,  bellura,  acceptis  obsidibus,  deposuit.  6.  Mutio 
prata  ^  trans  Tiberim  data,  ab  eo  Mutia  appellata.  7.  Sta- 
tua  quoque  ei  honoris  gratia  constituta  est. 


Bltitius  corder  Ed.  pr.  '  Sccevola  occuriit  tantiim  in  Haun.  qninque  autem  pro 
Cordus,  corde,  iit  sit  ablativiis  pro  '  aninio."  Arntz. — 3  Pro  aris  liabet  igni 
Ed.  pr.  Turn  ab  ea  pro  a  rea  Ed.  pr.  et  Aid.  onni  edd.  ante  Schott. — 4  Pro 
abstraheretur  quidam  libb.  distraheretur,  et  ita  ed.  Mach.  teste  Arntz. — 
6  '  Prata  omnia  su7it  illi  Cod.  Haun.  Blucio  Proca  trans  Leid.2.'  Arntz. 

NOTvE 

'vela,'  id  est  concavitate,qiiod  mann  ^  Pur puratum^Scriham  qm  cum  rege 

sinistra  uteretur.  pari  oriiatii  sedebat. 

^  Mulius  Cordus']  '  C.  Mucins  ado-  s  Aris]  Nam  arae  in  principiis  cas- 

lescens  nobilis.'  Liv.  troruni,  ubi  aquilap,  &c. 

<^  Senatvtn  adiit]  '  Metuens,   ne  si  ^  Hoc  supplicii  a  rea  exigeiis']  Ma- 

consuliim  injussii,  et  ignaris  omnibus  nnm  quae  erraverat,  puniendani  cen- 

iret,  forte  deprehensus  a  cnstodibus  suit. 

Romanis  retralieretur  ut  transfuga,  •  Unde]  Ab  aris. 

fortuna  tnni  Urbis  crimen  affirmante,  ''  Mutio  pi'ata]  '  Patres   C.  Mucio 

Ecnatum  adiit.'  Livius.  virtutis  causa  trans  Tiberim  agrum 

"  Itepromitlens]  Pro  simplici '  pro-  dono  dedere,  quje  postea  sunt  Mucia 

mittens;'  vel  potius  valet '  Pro  inipe-  prata  appellata.'  Liv. 
trata  veuia  promittens.' 


CAP.    XIII. 


CLCELIA    VIRGO. 

Argumentum.  Porsenae  castris  obses  cgreditur;  eqnum  arripit ;  Tiberim 
trajicit ;  a  Porsena  repetita  redditiir;  cum  virginibus  puerisqne  in  patri- 
am  dimissa  redit,  et  statua  posita  ornatur  virgo  Clwlia. 

1.  Porsena   Cloeliara  vircrinem  nobilem  inter  obsides 


Cap.  XIII.    1   Porsena  virginem  nobilem  Caliam  Ed.  pr.    '  Ca>liamLci{\.2.  et 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    XIV.  109 

accepit;^  quae,  dcccptis  cnstodibus,  noctu  castrls  ejus 
et,aessa,  equum,''  quern  Ibrs  dederat,  arripuit,  et  Tiberim 
trajecit.  2.  A  Porsena  per  legates  repetita,  reddita  est. 
3.  Cujus  ille  virtutem  admiratus,  cum  quibus  optasset,  in 
patriam  redire  permisit.  4.  Ilia  virgines  puerosque""  ele- 
git, quorum  aetatcm  injuries  obnoxiam  sciebat.  5.  Huic 
statua  equestris  '^  in  foro  ®  posita. 


Aldus.  Clodiam  Fran.  Cocliam  Boend.  et  Gramm.  Venim  liodie  de  verifate 
scripturae  non  diibitatur,  cum  omnes  norint  Clwliam  esse  seiibendiim.'  Arntz. 
Tiim  egressn  est  habent  Haun.  et  uterqne  Leid.  teste  Arnlz.  Infra  sors  pro 
fors  Aid.  cum  aliis.— 2  Repetita  et  reddita  est  Ed.  pr.  Scliott.  Gaesb.  Delph, 
Pitisc.  repetita,  reddita  sine  rtf  est  Aid.— 3  Admirans  Paris.  Colon.  Gram,  et 
Boend.  test.  Scliott.  et  Arntz.  qui  testatnr  Boend.  scribere  postea  ad  patriam. 
— 4  Delegit  pro  elei^it  Ed.  pr.  nt  et  Mss.  ap.  Sylburg.  '  Male  in  quibusdam 
deletur  injuria:,  indecoro  libr.  lapsu.'  Arntz. — 5  Posita  est  Ed.  pr. 

NOTvE 

*  Inter  obsides  accepif]   Absnrdnm  consensu  obsidunn  ipsorum  probabile 

et  a  pndore  virgineo  alienum  videri  erat,  earn  zctatem  potissimum  liberari 

queat  obsides  puplias  datas,  nisi  Cor-  ab  hoste,  quaj  maxime  opportuna  in- 

nelius  Tacitus   idem  scriberet   libro  juriae  esset.'  Livius. 

de  German,  populis  ;  efficacius  obli-  ^  Huic  statua  equestris]  '  Pace  red- 

gari   animos  civitatum,  quibus,  inter  integrata,  Romani  uovaui  in  foemina 

obsides,  puelljs  quoque  uobiles  impe-  virtutem  novo  genere  honoris,  statua 

rantur.  Schottus.  equestri  donavere.     In  sumnia  sacra 

>>  Equum]  Hinc  Fiorus  x.  1.  'Glee-  via  fnit  posita  virgo  iusidens  equo.' 

lia  per  patiium  tinmen  equitabat.'  Idem. 

<:  Ilia  virgines  puerosque]  '  Produc-  ^  In  foro]  Forum  Romanum  intel- 

tis  omnibus  elegisse  impuberes  dici-  lige  quod  juxta  summam  sacram  viam 

tur  :  quod  et  virginitati  decorum,  et  fuit. 


CAP.  XIV. 

FABII    TRECENTI    SEX. 


Argumentum.     Veiejates  sibi  hostes  deposcunt;  victores  saepe  existunt ;  in 
insidias  delapsi  ad  unum  occiduntur  trecenti  Fabii. 

1.  RoiviANi  cum  adversura  Veientes*  bellarent,  eos  sibi 
hostes  familia  Fabiorum  private  nomine''  deposcit:  et  pro- 


Cap.  XIV.  1  Depoposcit  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  cum  Colin,  ap.  Schott. 
'  Deposcit  tauien  uostri  omncs,  Machaneus,  et  editi,  nisi  quod  Haun.  cosque 


110  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

fecti  trecenti  sex,'^  duce  Fabio  consule,"^  fuerunt.  2.  Cum 
saepe  victores  extitissent,  apud  Cremeram^  fluvium  castra 
posuerunt.  3.  Veientes  ad  dolos  conversi,  pecora  ^  ex  di- 
verse in  conspectu  illonim  protulerunt:  ad  quae  progress! 
Fabii,  in  insidias  delapsi,  ad  unum  §  occisione  perierunt. 
4.  Dies,  quo  id  factum  est,  inter  nefastos''  relatus.  5. 
Porta,  qua  profecti  erant,  Scelerata'  est  appellata.  6. 
Unus  ex  ea  gente,''  propter  impuberem  aetatem  domi  re- 
lictus,  genus  propagavit'  ad  Q.  Fabium  Maximum,  qui 
Hannibalera  mora  fregit,  Cunctator""  ab  obtrectatoribus 
dictus. 


sibi  H.  F.  F.  P.  N.  deposceret.  Priiis  letimii,  neqiie  quicqnam  notiiis,  qiiam 
partiriilas  copul.itivas  non  iibique  eadem  tenipoia  connectere.'  Arritz.  De- 
poscit  et  perfecit.  Trecenti  duce  Fab.  Ed.  pr.  '  Loco  fuerunt  liabet  cod. 
Fran,  exirerunt,  qiicP  lectio  non  displicet  Arntzenio,  copiose  dootnti,  Latinos 
sagpe  jiinxisse  verba  participiis,  qua"  ejiisdem  essent  noiionis.'  Haii.—i  '  Pe- 
cora ex  adverso.  Ascribam  iibronim  vetennn  scriptiiram  :  Pecora  ex  diverso 
in  conspectum  eorum  protiderunt ,  utqiie  pro^ressi  Fabii  in  insidias  del.  et  occisi  ad 
unum  perierunt.  Nonnulli  codd,  occidione  habebant.'  Schott.  Pecora  ex  ad- 
verso in  conspectu  ill.  posuerunt  Aid.  Sciiott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  in  conspec- 
tum Ed.  pr.  tiaiid  iniprob.  Harl.  Vide  Nott.  Var.  Mox  '  occidione  rectiiis 
edidit  Arnfzenius,  qui  copiose  dociiit,  '  occisionem '  dici  de  caede  (|naciini- 
qne  extra  beiluni ;  '  occidionem'  vero,  cum  hostiies  copiae  interficiuntur,  ip- 
sique  clade  afficiuntur  gravissima.'  Harl. — 4  Factum  fuit  Ed.  pr.  factum  sine 
iillo  verbo  Aid.  Mox  '  delatus  in  Mss.  non  probo.  Fuit,  cum  male  habere 
locum  rredidi,  legendumque  in  fastos,'  Scliott. — 5  Profecti  fuerant  Aid. 
Sciiott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  '  Nos  ex  omnibus  codd.  erant  praeiuiimns.' 
Arntz. — 0  Vide  not-  Delpb.  inf.  '  Ad  Q.  Fabium.  I\Iss.  conspirani,  legunt- 
que  At  Q.  Fabius  qui  Annibalem  morans  fregit:  niliil  mutandiim  piito.'  Schott. 
'  Constantiores  inhac  scriptura  nostri,  qui  ita  ad  unum  omnes:  Hannibalem 
mox  exprimi  curavimus,  secuti  optimos  passim  codd.'  Arntz, 

NOT^ 

»  Veie7ites']    In   Tuscia   ad   laevum  sum  est  tamen. 

latus  Tiberis.  ^  Inter  nefastos]  Quibiis  a  praetore 

•*  Privato  no7uinc'\  Ut  privalis  sum-  nullum  dabalur  judicium.     Vide  ad 

tibus  bellum  jiereret.  Florum. 

=  Trecenti  sex]  '  Sex  et  trecenti  mi-  '  Scelerata]  Mallieureuse;   vide  sii- 

lites,   omnes    patricii,   omnes    unius  pra  in  Tullia. 

gentis.'  Livius.  ^  Ex  ea  gente]    Sic  oportuit  scri- 

■*  Fabio  consule]  Fabio  Czesone  cum  berc,  non  familia  ;    quod   factum  in 

Tito  Virginio.  Eufropio  in  liac  ipsa  bistoria,  et  ab 

•=  Cremeram]  Soranos  a  Veientibus  aliis  quoqiie. 

distermiiiat.  '  Genus  propagavit]    Ducta    uxore 

'  Pecora]  Operae  pretium  erit  adire  Numerii  Otacilii  Malevcntaui,  Sec. 

Livium  II.  50.  '"  Cu?(C<ii<or]  '  Unus  qui  nobis  cunc- 

K  Ad  tinum]   Hoc,  etianisi  ab  aliis  tando  restituit  rem.'  Virgil. 
omnibus  sa'pins   positnui  fucrit,   fal- 


DE   VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    XV. 


HI 


CAP.   XV. 

L.    VALERIUS    POPLICOI.A. 

Argumentum.  De  Veientibus  et  Sabinis  tiiuinphat ;  in  regni  affectati  su- 
spicionem  venit ;  de  eo  apiid  popiilnm  qiieritiir  ;  diem  obit ;  pnblice  sepc- 
lilur;  et  annuo  liictii  lioiioratur  L.  \'aleiius  Poplicola. 

1.  Lucius'*  Valerius,  Volesi  filius,  primum  de  Veienti- 
bus, iterura  de  Sabinis,''  tertio  de  utrisqne  gentibiis''  tri- 
umphavit.  2.  Hie,  quia  in  locum  Tricipitini*^  collegse 
consulem  non  subrogaverat,  et  doraum  in  Velia,  tutissimo 
loco,  habebat,  in  suspicionem  regni  afl'ectati  venit.  3.  Quo 
cognito,  apud  populum  questus,  quod  de  se  tale  aliquid 
timuissent,  inmiisit,  qui  domum  suam  dirueient.  4.  Se- 
cures etiam  fascibus*  demsit,  eosque  in  populi  concione^ 
sunimisit.     5.  Legem  de  provocatione  ^  a  magislratibus  ad 


Cap.  XV.  1  Lulius  Val.  Vol.  fil.  prima  Ed.  pr.  Publins  Val.  Volusi  filius 
Scbotf.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  Vide  Nott.  Var.  '  Tentabani  ex  historiae 
fide  librarioruni  flai;iti(ini  sin  corrigere  :  primum  de  Veienlilms,  iterum  de  Sabi- 
nis, ac  de  iisdem  gentibus.  Vei  sir,  ilerum  de  Sabitiis  ac  Veientibus,  secnlus  ex- 
treniee  dictionis  iitritisqiie  vcs-tigia,  et  vox  tertio  ex  nimieris  nata  apparet.' 
Scfiott.  De  utriusque  Ed.  pr. — 2  Pro  Tricipitini  habent  Bruii  Srhott.  Gaesb. 
Delpb.  Pitisc.  probb.  Syili.  Arntz.  Hail.  Triciptinii  Ed.  pr.  Mox  consulem 
alium  subi-ogavemt  Mss.  itp.  Sylb.  in  quinfjiie  codd.  ap.  Aiiitz.  nt  in  Ed.  pr. 
paiticnia  negativa  desideialnr. — 3  Questus,  quod  tale  aliquid  de  se  timuisset,  et 
immisit  Ed.  pr. — 4  Fascibus  dtmisit   Delpb.      Mox  in  concionem  Lcid.  1. — 


NOTyE 


*  Lucius  [Publiusl  '  Pnblins  Vale- 
rins  Volnsi  filius.'  Liv.  Lncium  Va- 
leriiim  vocant  Entiop.  Plinins,  &c. 
In  Livio,  Dionysio,  et  fraginentis 
Capitolinoinm  fastoium,  praenomen 
'  Publii'  est,  et  in  eisileni  niaiinori- 
bns  areisqne  nnmmis  '  Volnsi  filins' 
scribitiir:  est  tamen  Roniffi  lapis  bac 
inscnptione:  p.  valesivs.  valesi.  f. 
POPLICOLA.    Schott. 

*>  Iterum  de  Sabiiiisl  Idem  Dionys. 

«  Tertio  de  utrisqne  gentibus]  Inimo 
ejus  frater,  qni  etiani  Pub.  Valeiins 
a  Livio  dicitnr.  Aliis  Marcus  Vale- 
iins. Auctoreni  nostrum  fefellit  no- 
niinum  similitiido. 

'^  Quia  in  loeum  Tricipitini  [Bruti] 


Livins :  'Regnum  eum  affectare  fa- 
iiia  ferebat:  quia  nei;  collegam  snb- 
logavcrat  in  locum  Brnti,  et  aedifi- 
cabat  in  snmma  Velia.' 

«  Secures  eliam  fascibus]  Institnit 
enim,  nt  consiilibus,  cnm  extra  Ur- 
bem  essent,  secures  ;  intns  veio,  fas- 
ces tantiim  pra  ferrentur. 

f  Eosque  in  pop.  condone]  '  Suniniis- 
sis  fascibus  in  coiicioneni  ascemiit. 
Giatnm  id  mullitiidini  spectacnlum 
fiiit  :  summissa  sibi  esse  imperii  in- 
signia, confessionem(|ue  factam,  po- 
puli qnain  consulis  majcstatem  vim- 
que  majorem  esse.'   Livius. 

B  Legem  de  provocationc]  Ut  si  pri- 
vato  vim  facere  vtllet   inagistratus, 


112  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

populum  tulit.  Hinc  Poplicola''  dictus.  6.  Cum  diem' 
obiisset,  publice  sepultus,''  et  annuo  matronarum  luctu 
honoratus  est. 


5  De  provocatione  et  magist.  Leid.  2.  Turn  Ptthlicola  Ed.  pr.  lit  et  pleriqne 
apud  Afntz.  Vide  Nott.  Var. — 6  '  Schottns  e  suis  libris  edidit :  [Qui]  cum 
[quater  consul]  diem  obiisset,  [adeo  pauper  extilit,  ut  collectis  a  populo  nummis'] 
publice,  Sfc.  sed  quae  inclusa  sunt  iincis  voce,  ea  Ai  ntzeniiis  in  siiis  non  reperit 
codd.  nee  genuina  habiiit,  ideoque  iincis  separavit  a  reliqnis  :  Gruner.  vero 
delevit.'  Harl,  Del.  etiam  ea  verba  Ed.  pr.  verba  quater  consul  tantuni  in 
uncis  incliisit  Delph.  Omnia  quae  Scliott.  in  nncis  habent  Gaesb.  Pitisc.  pree- 
ter  Qui.  Turn  sepultus  sit,  et ..  .Iionoralus  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Arnlz. 
sepuUus  est  Ed.  pr. 

NOTyE 

private  ilii  ab  eo  magistratu  ad  po-  Lucretio  Tricipitino;   tertium   anno 

ptilum   provocare  licerft.    A  dicta-  ccxlvii.   cum   P.   Lucretio,   vel,  ut 

tore   tanien   ad   populum   provocare  alii,  M.    Horatio    Piilvillo  ii.    Cos. 

non  licuit.  quartum  CCL.    cum  T.    Lucretio  ii. 

•>  Poplicola]  Quasi  plebem  colens,  Valer.  Max.  lib.  iv,  Plutarch,  in  Po- 

populicola,  Poplicola.  plic.  tertii    tantum    consulatus   me- 

'  Cum  [Qui  cum  quater  consul]  diem]  minere.  Schott. 
Ex  Mss.  nostris  ea  explevimus  quas  ^  Sepidtus]    Primus  honoris  causa 
hie  desiderata  hactenus  fuere  ;  con-  in  Urbe  sepultus,  prope  forum  in  Ve- 
sul  enim  fuit  anno  ccxlv.  cum  Bru-  lia  ;  idque  posteris  ejus  etiam  con- 
to  ;   iterum    anno    sequenti    cum  T.  cessum. 


CAP.  XVI. 

A.    POSTUMIUS. 


Argumentum.  Apud  Regilli  lacum  cum  Latinis  confligit,  illorumque  aciem 
fundit,  et  castra  capit ;  Castorique  et  Polluci  aedem  dedicat  A.  Postumius 
dictator. 

1.  Tarquinius  ejectus  ad  Mamilium  Tusculanum*  ge- 
nerum  suum  confugit;  qui  cum  Latio  concitato  Roraanos 
graviter  urgeret,  A.  Postumius,  dictator  dictus,  apud  Re- 


Cap.  XVI.  1  Ereptus  pro  ejectus  Ed.  pr.  Tum  '  Vulgati  et  potissima 
scriptornni  codicum  pars  ManiUum,  in  qiios  etiam  libros  incidit  Wasseus  ad 
Sail.  Hell.  Jug.  rap.  It.  p.  :J4G.  Nee  melius  alii  Dhinlium.  Laudabili  e\om- 
plo  solus  Fran.  Mamilium.'  Arntz.     Praeterea  apud  Tigilli  Ed.  pr.  '  Colin.tus 

NOTyE 

»  Mamilium  Tusculanum]  Mamilium  Octavium  qui  a  Tusculo  Tusculanug 
dictus. 


DE   VIRIS    ILLUSTRIOUS   CAP.    XVII.  113 

gilli  lacum  ^  cum  hostibus  conflixit.  2.  Ubi  cum  victoria 
nutaret,  magister  equitum'^  equis  fra^nos  detrahi  jussit,  ut 
irrevocabili  impctu  IbrreiUur:  ubi  et  aciem  Latinorum  fu- 
derunt,  et  castra  ceperunt.  3.  Sed  inter  eos  duo  juvenes 
candidis  equis  insigni  virtute'*  apparuerunt,  quos  dictator 
quaesitos  ut  dignis  muncribus  honorarct,  non  repcrit,  Cas- 
torem  et  Pollucem  ratus,  communi  titulo  dedicavit.*  ^ 


Rif^ilU  impressit.  Mss.  apud  Regillnm.'  Scliott.  Vide  Nott.  Var. — 2  Vetus 
cod.  ap,  Scliott.  et  Sylb.  cum  victoriam  nnviter  peteret.  Paris,  mutaret,  iin- 
prob.  Aintz.  Turn  Parisimis  et  cod.  Granini.  fregerunt  pro  fuderunt. — 
3  '  Priiiiuiii  '  Castoiem  et  Pollncem  dedicare '  l^aline  beneqiie  dicitur,  idem- 
qiie  est,  ac  '  illis  a?dem  dedicare.'  Vide  ad  Liviiini  v.  23.  §  7.  Qtiare  con- 
tra codd.  scriptos  olim,  auctoribus  Machan.  et  Sehotto,  edebatur,  adem 
comm.  tit.  dedicavit:  tiiin,  qiiod  a^des  ilia  Castoris  et  Pollncis,  qui  Ai6<TKovpui 
vocantur,  eiat ;  Aureliiis  dixit  communi  titulo:  denique  Auielius  dicere  de- 
buerat,  aiictore  \Jvio,vovit ;  nam  Posttimii  dictatoris  filius,  duumvir  ad  id 
ipsum  creatus,  L.  jEniilio  et  Caesone  Fabio  coss.  oedem  illam  demiini  dedica- 
vit.    Vide  Liv.  ii.  42.  §  5.'  JJarl. 

^OTJE 

•»  Apud  Regilli  lacum]  In  agro  Tns-  Grapcis  aperT]. 

culano.     Regilli    lacus  eodeni   mode  ^  Communi    titulo   dedicavit']    Nam 

dictum,  ut  fliimen  Rlieni,  lierba  lapa-  cum  Castori  et  Polluci  dedicata  es- 

tlii,   flos    rosae,  &c.     Regillus   lacus  set,  Castoris  tantum  communi  nomine 

Graecis  'Peyi\\7)  \iixvr].  dicebatur.     Et  inde  natus  jocns  M. 

=  Magister  equitum]  Cossum  vocat  Bibuli  apud  Sueton.  in  Julio  cap.  10. 

Floras,  T.  ^butium  Livius.    Alii  ali-  '  Dedicavit]    Super  foro,  ubi   visa 

ter.  fuerant   Deorum    simulacra;  juxta 

^  Virtute]    Id   est,  'robore;'    sic  tuit  tons  sacer. 


CAP.  XVII. 


L.   QUINTIUS   CINCINNATUS. 

Argumentum.  Filium  Caesonem  abdicat;  Dictator  dictus;  Minucium 
consniem  in  Algido  obsessnm  liberal ;  obsidionali  corona  donatur  ;  liostium 
ducem  triumplii  die  ante  currum  agit;  dictatura  deposita  ad  agriculturam 
revertitur;  iterum  dictator  dictus  Spurium  Moeliuni  occidit ;  cjusque  do- 
mum  solo  aequat  L.  Quintius  Cincinnatus. 

1.  Lucius  Quintius  Cincinnatus  filium  Coesonem 


Cap.  XVII.     1  Quintus  quidam.     Quinctus  Lugd.  I.    Turn  Cesnnem  Ed.  pr. 
K<esonem.  Scliott.   Gaesb.   Delph.   Pitisc.      Cod.  ap.   Scliott.    Censorem,  ut 
Velph.  el  Var.  Clas.  Aur.  Vict.  H 


114 


SEXTl   AURELII    VICTORIS 


petulantissimum''  abdicavit/  qui  et  a  censoribus'=  notatus, 
ad  Volscos  et  Sabinos'^  confngit,  qui  duce  Cloelio  Graccho* 
bellum  adversum  Romanos  gerebant,  et  Q.  Minuciura*^  con- 
sulera  in  Algido^  monte  cum  exercitu  obsidebant.  Quinc- 
tius  dictator  dictus,  ad  quera  missi  legati  nudum  eum 
aranteni*'  trans  Tiberim'  oftenderunt,  qui  insignibus  sumtis 
consulem  obsidione  liberavit.  2.  Quure  a  Minucio  et 
ejus  exercitu  corona  aurea  et  obsidionali''  donatus  est.  3. 
Vicit  hostes ;  ducem  eorum  in  deditionem  accepit,  et  tri- 


Gramm.  '  Et  Sabinos  noii  agnoscebat  Leiii.  2.'  Arntz,  Mox  Celio  Grac,  Ed. 
\n\  C celio  Grac.  Aid.  *  C/ot/io  Granini.  et  Fran.  Clodio  Celio  held.  1.  Celiq 
Leid.  2.  et  Hani).  Clcelio  Bcend.  Vera.  Sod  Iiac  vox  variis  coniiptionibus 
semper  fiiit  exposita.  Vide  ad  Val.  Maximum  fiagm.  de  Nomin.  p.  876.' 
Arntz.  Infra  Mimdium  Aid.  Minulium  in  Alg.  omisso  consulem,  Ed.  pr. 
Verba  cum  exercitu  del.  Arntz.  Praterea  offenderant  Ed.  pr.  Deniqne  ohsi- 
dio  pro  obsidione  dedit  et  dtfendit  Schott.  et  eum  secuti  babent  Gaesb.  Delph. 
Pitisc. — 2  Minutio  hie  et  ubique  Ed.  pr.  Tiini  ejus  exercitu  olisidionali  co- 
rona Aid.  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  corona  aurea  et  obsidionali  e  cod.  Fran. 
Arntzenii.  '  Addendum,  suadentibus  Mss.  Corona  aurea  obsidionali  don.  nisi 
potius  rescribendum  cam  uiio  Ms.  Schotti,  obsidionali  aurea  donatus  est ;  omis- 
sa  voce  corona.'  Grut.  iinprob.  Arntz. — 3  In  Iriumphi  die  Aid.  '  Veia  est  et 
gpnnina  aiictoris  manus,  triuniplii  die.  Gramm.  triumpliati  die.  Leid.  1.  et 
Fran.  Triumphi  diem.   Leid.  2.  delete  die,  simpliciter  triumphi.    Sed,  nt  dixi, 

NOT^ 

*  Petulantissimum']  Nam  '  illo  duce     sees  ponit  Florus  cap.  11. 


sjepe  piilsi  foro  tribuni,  fusa  ac  fuga- 
ta  plebs  est.  Qui  obvius  faerat,  mul- 
tatus  nudatusque  abibat :  '  Livius. 
Qui  et  feroreni  Juvenem  vocat. 

b  Abdicavit']  ' AMicare'  verbumfo- 
rense,  et  familia  abjicere  significat. 
Sed  abdicatio  moribus  Komanis  et 
legibtis  incoi^nita  ;  iieque  abdicavit  fi- 
lium  Qnintius.  Dicendum  est  igi- 
tur  verbo  juris  abusum  esse  Victo- 
reni,  ita  nt  per  ahdicavit, '  e  conspec- 
tn  sue  removit,'  intelUxcrit.  Neqne 
enim  inscio  palre  in  exiliuni  profec- 
tus  est  Ca>so.  Vide  Li  v.  in.  11.  12. 
13. 

•:  A  censoribus'\  Immo  a  tribunis : 
Livius.  Netpie  cnim,  nt  nptime  vi- 
ri  docti,  ca  temprstatc  in  repub. 
erant ;  creati  enim  prinium  a.  cccx. 
abiit  vero  in  exiiinm  Caeso  anno 
CCS  CI  I. 

••   Volscos  el  Sabinos'\  ^quos  et  Vol- 


^  Cloelio  Gracclio']  '  Is  turn  longe 
princeps  in  jEquis  erat.'  Liv. 

'  Q.  Minuciuml  Marcum  vocat  Flo- 
rus I.  11.  Lucium  Livius,  Dionysius, 
et  Capitolinaj  tabulae. 

e  Algido'\  Algidura  iEquoruni  op- 
pidiim  in  Latiu. 

''  Nudum  eum  arantem']  Ex  prtecep- 
to.  Virg.  Georg.  i.  'Nudus  ara,  se- 
re nudns.'  Ex  illo  Hesiodi:  yyyivhv 
ffiTfipety,  yvfyLphv  Se  poa>Te7v,  yvjxvhv  5' 
ayi.aaQai.  Nudum  serere,  nudum  arare. 
Nudum  metere. 

'  Trans  Tiberim]  '  L.  Quintins 
trans  Tibcrini  contra  eum  ipsum  lo- 
cum, ubi  nunc  navalia  sunt,  quatuor 
jugerum  colebat  agrum,  qu;e  prata 
Quintia  vocantur.'  Liv.  in.  20. 

^  Corona  aurea  et  obsidionali  [ohai- 
dionali  coroim]  Qn;v  graminea  erat, 
ex  eo  graminc,  nbi  cives  obsidione 
libcrati  fucrant.    Sed  prjcter  banc, 


DE    VIRIS  ILLUSTRIBUS    CAP.    XVIir. 


115 


umphi  die  ante  curnim  e^/it.  4.  Sextodecimo  die'  dictatu- 
ram,  quam  acceperat,  dcposuit,  et  ad  agriciilturam  reversus 
est.""  5.  Iterum  post  viginti  annos  dictator  dictus,  Spurium 
Moelium,"  regnum  affectantem,  a  Servilio  Ahala"  magistro 
equitnm  occidi  jussit:  domnm  ejus  solo  ajquavit,  undo 
locus  illc  yEquiinelium''  dictus. 


liapc  vera  scripfnra,  qiiam  ceteri  oinnes  agno<icnnt.'  Arntz.  Mox  male  cur- 
rum  del.  Leid.  1. — 4  Quam  accepit  Haiin.  et  Leid.  I.  Mox  '  Et  ad  agricultu- 
ram.  Miiuiluni  hoc  est,  tameii  iiioiiendum,  in  veterihiis  libris  esse  ugricul- 
tum:  et  aliter  inteipunt;!  ctcsiiin  illiid :  Dklaturam  sexto  decimo  die  quam  ac- 
ceperat,  dcposuit:  Et  ad  agricuitum  reversus  iterum  post,  Sfc.  Vul<;ata  h;ec  dis- 
tinctio,  quain  non  seqiior :  sed  I\Iss.  codices  [nt  et  Aid.]  et  ad  agriailturam 
reversus  est.  Iterum  post,  8fc.  eximie.'  Schott.  '  Agricultum  Leid.  2.  post  re- 
versus oiiiittnnt  est  qiiatiior.  Leid.  1.  reversus:  ipse  item  post.  Leid.  2. 
reversus.  ipse  interim  post.'  Arntz. — .'5  Mcllium  Ed.  pr.  3Ielium  Aid.  Turn 
Servilio  Aula  Ed.  pr.  Servilio  Hula  Aid.  '  At  hodie  non  dubitant  ilii,  qui  an- 
tiquis  iiionumenlis  suum  pietiuni  statuunt,  lioruni  auctoritafe  Ahula  pric- 
ferre  :  ab  his  si  deslitnti  esseniiis,  inanu  exarali  codd.  iios  leddereiit  inceitis- 
simos.  ylc/irt  Leid.  1.  //«/«  IJoend.  Fran,  et  Gramni.  yl/ia^j  Leid.  2.  et  Haun.' 
Arntz.  "■  lUe  .lujuimelium.  Tc)  iZ/e  non  admittunt  quatiior  scripti  j  [ueque  Ed. 
pr.J  et  pro  dictus,  Fran,  et  Leid.  uterque  dicitur.'  Arntz. 

NOTvE 

et  aliani  auream  accepit,  qu<E  ad  ho-  ex  Etruria,  privata  pecunia  coemti, 

noreni  trinniphi.  largitiones   faciebat.      Vid.  Liv.  iv. 

'  Sextodecimo  die]  Iilem  Liv.    Flo-  13. 

rus  :  '  Intra  quindecirn  dies  creptuni  »  Servilio  Ahala']  Vide  Liv.  iv.  4. 

peractiimque  belliim.'  p  jEquimclium]     '  Doniuni    deinde 

"'  Et  ad  agriculturnm  reversus  est]  dirui  exteuiplo  jussit  ;  id  /Eqnime- 
Flor.  rap.  11.  'Sic  expeditione  fini-  liiun  appellatiim  est:'  Liv.  Fiiit  au- 
la, rediit  ad  boves  rursus  triumpba-  tern  /Ecininiclium  inter  Velabrum  et 
lis  agricola.'  Capitolium,  ad  tabernas  laneas. 

"  Spuriu7n  31wlium]   Qui  frumenti 


CAP.    XVIII. 


MENEMIUS    AGRIPPA    LANATUS. 
Argumenti'm.     De  Sabinis  triunipliat;  popnlnm,  a  Patribns  qui  secesserat, 
revocat;  tribnuos  plebis  creat ;  pauper  decedit ;  et  collatis  quadrantibus 
sepelitur  Mcnenius  Agrippa  Lanatus. 

1.  Men ENius  Agrippa,  cognomentoLanatus,*  dux  elec- 


Cap.  XVIII.    1  Menevius  Boead.  MeniusGramm-  in  aliis  geminata  liquida. 


116  SEXTI     AURELII    VICTORIS 

tus  adversiim  Sabinos,  de  his  triiimphavit.'*  2.  Et  cum  po- 
pulus  a  Patribus  secessisset,"^  quod  tributum  et  militiam 
toleraret/  nee  revocari  posset ;  Agrippa  apud  eum,  *  Olim/ 
inquit,  'humani  artus,  cum  ventrem  otiosum  cernerent,  ab 
60  discordarunt,  et  suum  illi  ministeriura  negaverunt.  3. 
Cum  eo  pacto  et  ipsi  deficerent,  intellexerunt,  ventrem  ac- 
ceptos  cibos  per  omnia  membra  disserere  ;^  et  cum  eo  in 
gratiam  redierunt.  4.  Sic  senatus  et  populus  quasi  unum 
corpus  discordia  pereunt,  concordia  valent.'  5.  Hac  fa- 
bula  populus  regressus  est.  6.  Creavit  tamen  tribunos^ 
plebis,  qui  libertafem  suam  adversum  nobilitatis  superbiam 
defenderent.  7.  Menenius  autem  tanta  paupertate  deces- 
sit,^  ut  eum  populus  collatis  quadrantibus*"  sepeliret,  locum 
sepulcro  senatus  publice  '  daret. 


teste  Schott.  Turn  cognomine  Lenatus  Ed,  pr.  De  Us  triutn.  Aid.  Schott. 
Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 2  Ccssisset  in  antiquis  a  Schott.  reperitiir.  Turn  non 
toleraret  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Vide  Nott.  Var.  Infra  est  in  vett. 
teste  Scliott.  crederent  otiosum:  est  in  Ed.  pr.  otiosum  viderent. — 3  Cyhos  ac- 
cp;)tos  El),  pr.  Mox  digerere  pro  disserere  Aid.  et  ed.  nit.  Schottl :  discurre 
Boend. — 5  Reprcssus  est  antiqui,  teste  Schott.  qui  nihil  tamen  nmtat,  et 
Granim.  egresstts  est  Leid.  1.— 6  Adversum  nobililatem  Ed.  pr.  prob.  Schott. 
Vide  Nott.  Var. — 7  In  tanta  paupertate  Ed.  pr.  Turn  coUectis  pro  collatis  Pa- 
risinus  et  Gramm.  PrEeter>"a  Fran.  ap.  Arntz.  sepelirent :  Leid.  2.  sepelire, 
Denique  tt  senatus  publice  Ed.  pr.  publicium  alii. 

NOT^ 

»  Lanatus]  Sic  dictns  a  lanngine.  D/sserfre,  est  '  disseminare.' 

■>  De   his   [Us]   triumpliavit]    Post-  ^  Creavit  tamen  trilmnos]  '  C.  Lici- 

qnam  P.  Postiimins  Tiibertns  coilega  nium  et  L.  Alhinnm:'  Livins.     As- 

niagna,  clade  rrpulsiis  fiiit  A.  U.  C.  con.     '  S.  Liriniiiin  Bellutium  et  L. 

251,     Vide  Dionys.  lib.  VI.  Juniiim   Paterculum. '     Dionys.  '  C. 

c  A  Patribus  secessissel]    In  sacrum  Siciniiim    IJelintiiiin    et    L.   Jiininm 

montem.    Vide  Floritm  i.  23.     Id  Si-  Brnttim.' 

cinio  qiiodani  amtore  factum.  's   Tanta   paupertate   decessit]    Vide 

*■  Militiam   toleraret  [mil.   non  tol.']  notata  in  P.  Valerio  Poplicola,  cap. 

Qiiidain    expiiiii;iint   iiliid    non.     Ut  15. 

apud  Salliist.  lib.  v.  Hisloriar.  '  Qui-  ''   Collatis    quadrantibus']    '  Extnlit 

bus  s^vitiis,  et  maximc  fo'iioris  onere  eum  plebs  sextaiitibus  collatis  in  ca- 

oppressa  plebcs,  cnm  assiduis  bellis  pita.'  Liv.    Fuit  aulem  quadrans  sc- 

tribiiluui  simul  et  militiam  toleraret,  reus    nummnhis    Homani    assi«    pars 

ariiiatu  moniem  sacrum  at(|nc  Aven-  qunrta  ;  tin  denier  tournnis.     Sextans, 

tinum   insedit.'     Scd   iitr.iquc    lectio  sexta    pars    assis    Komani ;    let   deux 

conmiodani  inlcrprctatioiiem  recipit.  tiers  d^un  denier  tournois, 

'  Distercre]  Male  quidaui  digerere.  '  Publice]   Id  e*t,  ex  xrarlo. 


DE    VIRiS    ILLUSTRIBUS    CAl'.   XIX.  117 

CAP.   XIX. 

CN.  MARCIUS    CORIOLANUS. 

Argumentum.  a  Postnmio  optionem  imineriim  accipienD,  eqiium  et  hospi- 
tem  sumit ;  frumentiiin  niagno  pielio  popnlo  dat ;  die  sibi  dicta  ad  Volscos 
concedit,  eosqiie  adveisiis  Uomanos  conritat  ;  a  inatit-  et  iixoie  niotus  bel- 
liiin  omittit,  et  ut  proditor  occidilur  Cn.  IMarcius  Coiiolauus. 

1.  Cneus  Marcius,*  captis  Coriolis  urbe  Volscorum 
Coriolanus  dictus,  ob  egregia  railitiae  facinora  a  Postumio 
optionem  munerum  accipiens,  equum''  tantum  et  hospitera"= 
sumsit,  virtutis  et  pictatis''  exemplum.  2.  Hie  consul* 
gravi  annona,  advectura  e  Sicilia^  frumentum,  magno  pre- 
tios  dandum  populo  curavit;  ut  hac  injuria  plebis  agros, 
non  seditiones  coleret.  3.  Ergo  a  tribuno  plebis  Decio*" 
die  dicta,  ad  Volscos  concessit ;  eosque  duce  Attio  Tullo' 
adversus  Romanos  concitavit,  et  ad  quartum  ab  Urbe  lapi- 


Cap.  XIX.  1  Cneus  Martius  Ed.  pr.  et  Aid.  Cavts  Marcius  a  captis  Scliott. 
in  ruin.  ed.  Gaesl*.  Delpli.  Pitisc.  T{\\i\  dictus  est  ob  Ed.  pr.  A  quil)iisdani 
Mss.  ap.  Sylb,  a  Boeiid.  et  Fran,  abest  rh  militiic.  Pr*terea  Postumo  Schott. 
in  min.ed.  Gaesh.  Delplj.  Pitisc.  Posthumio  Schott.  in  niaj.  *  Loco  optionem 
exhibent  optationem  Leid.  2.  et  Hami.'  Anilz.  Infra  hospilam  Parisinus  liabet. 
— 2  *  Pro  arfrectuin  habet  Paris,  addictum;  Colon,  adductum,  pro  quo  viilgo 
advectum ;  quod  nescio  quomodo  niajiis  allube^cit  aninio  meo.'  Schott.  Ad- 
ductum Gramm.  Olini  sine  libris  le-^endnni  censfbat  Srliott.  dandum  popu- 
lo negavit,ut  hac  injuria  :  postea  auteni  vul^atum  retinenduni  judicabat,  prob. 
Avntz.  ut  antea  ediderat  INIacli.  Sine  distinctione  Grypliiiis  Advectum  e  S. 
frumentum  masino  pretio  dandum  pnpulo.  Prat'terea  jilebs  li.  1.  et  passim  Ed. 
pr. — 3  Duo  Mss,  ap.  Sylb.  liabent  Decimo  pro  Decio,  ut  et  Fran.  ap.  Arnlz. 
Tito  Tatio  pro  Attio  Tullo  Ed.  pr.    Actio  Ttdlo  Aid.     Quatnor  Mss.  ap.  Sylb. 

aOTM 

»  Cneus  [Cuius]  Mar.]  Sic  vett.  libb.  sam  passus  fneraf. 

optime.   Male  qui 'Cneum  Marciuui'  '  Siciliu]  Quam  annonsB  pignns  vo- 

vocant.  cat  Flonis. 

•i  Equum]  Cum  phaleris.  e  Mugno  pretio]  Ut  propter  earita- 

*=  Hospitem]    Captivum   unnm    qui  teni  agros  potins  colercnt,  quani  per 

hospes  fucrat.  secessionem  coli  probiberent. 

<^  Virtutis  et  pietatis]  Equum,  vir-  ''  Tribuno  plcb.   Decio]   '  Sicinium  ' 

tutis  ;  iiospiteni,  pietatis.  vocant  Livius  ot  Plutarclius. 

e  Consul]  M.  Minucius  et  Sempro-  *  Attio  Tullo]  '  Longe  is  turn  prin- 

nius  tunc  consnles  fuere  ;  Coriolanus  cepsVolsci  nominis  erat :'  Liv.    Ejus 

vero  in  petitione  consulatus  repul-  hospitio  utcbatur  Marcius. 


118  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

dem''  castra  posuit.  4.  Cumque  nullis  civiiimlegationibus' 
flecteretur,  a  Veturia  inatre,  et  Volumnia'"  uxore  raatrona- 
rum  numero  comitata"  motus,  omisso  bello,  ut  proditor 
occisus  est.°  5.  Ibi  templum  Fortunae  muliebriP  constitu- 
tiim  est. 


Tito  Tatio.  Qn?e A.  edd.  Actio  TiUlio :  a.\,  Accio  TuUio. — 4  '  Parisinns  Fdru- 
ria,  et  vetiis  liber  mens  Volusia  ednnt.  Ceteium  Plutaioliiis  in  Coiiolano  con- 
tra, Vctuariin  nxorem,  Volumniam  matrein  fuisse  ai(.'  Scliott.  '  Vetruria 
Gramni.  Vecturia  Leid.  2.  et  Haiin.  Post  pro  Volunuiia  lesit  Volumina  Leiil. 
1.  et  Boend.  Volumia  Leid.  2.  Fran,  et  Haiin.'  Arntz.  Mox  comitatis  pro 
co?KJ<afa  Ed.  pr.  Schoit.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Pulnianni  apographou  legit 
ut  proditw,  non  ut  proditor,  uou  improb.  Scliott. 

NOTjE 

^  Ad  quartiimab  Urbelapidein]  Immo  Nam    antiqui    dicebant    '  Comito  : ' 

ad  quintnm  ;  nam  ad  fossas  Clullia?,  nnde  '  Comitattis.'     Virg.    '  Atqne 

quinque  ab  Urbe  raillia  passiuim,  cas-  noo  graditiir  comitatiis  Achate.' 

tra  posiiit.   Liv.  "  Ul  proditor   occisus   cs<]    '  Apnd 

'  Nidlis  civium  legationibus]  Ter  le-  Fabiiini'    (Pictorem)    '  longe    anti- 

gati  missi.    Primnni  atrox  responsnni  quissimnm   auctoreni,  usqne   ad  se- 

tiilere.     Iterum  iidem  missi  in  castra  nectiitem  vixisse   eundem    invenio  : 

non  recepti  sunt.    Saccrdote's  deinde  refert  certe  banc  s»pe  enm  exacta 

snis  insignibus  velati  nibiiomagis  pro-  a;tate  usiirpa>se  vocem  :   Mnlto  nii- 

fecere.  serins  seni  exiliiun  esse.'  Livius. 

"   Veturia  matre,  et  Vol.]  Idem  Liv.  p  Fortunce  mulicbri']    Qiioniam  per 

Phitaich.  Veturiam  nxorem,  Voliun-  ninlieres  illnd  iinpetratuin  fuerat,  ut 

niam  matrem  dicit.  Coriolantis  oinitteret  bellum. 
"    Comitata    ^comitatis]     Passive. 


CAP.   XX. 

C.    LICINIUS    STOLO. 


Argl'mentum.     Fasces  lictorios  sororis  marili  patricii  foribus  appositos  ex- 
pavescit,  et  a  sorore  irridetur,  Ambnsti  filia  altera,  piebeio  nupta.     Plebis 
tribunatnm  aggreditnr ;  a  plebe  primus  consul  fit;  in  judicium,  quia  ple- 
beius  plus  quingenta  agri  jugera  habebat,  vocatur,  et  sua  lege  punilu 
C.  Licinius  Stolo. 

1.  Fabius  Ambustus"  cx  duabus  filiabus  alteram  Lici- 


Cap.  XX.  1  'Dualhisjiliis  Aid.  Grypb.  Sic.  ut  Gram.  cod.  cum  Fran.  Voss.  de 

*  ['uhius  Amhiislus]  I\f.  T'abius  Am-      cebantur,  qui  fulpure  contacti,  nee 
buslus.     Ambnsti  aiitPui  proprie  di-      interfecli  fuerant ;  ut  liic  M.  Fabius, 


DE    VIRIS   ILLUSTRIBUS   CAP.  XX. 


119 


nio''  Stoloni  plcbeio,  alteram  Aulo  Sulpicio'^  patiicio  con- 
jugem  dedit.  Quarum  plcbeia'^  cum  soioicm  salutaret, 
cujus  vir  tiibunus  militaris  consulari  potestate  erat,  fasces 
iictorios'  foribus  nppositos  indccentcr  expavit.  2.  A  so- 
rore  iriisa,  maiilo'^  questa  est ;  qui,  adjuvante  socero/  ut 
primum  tribunatum  plebis  acfijressus  est,*"  legem  tulit,  ut 
alter  consul  ex  plebc  crcarclur.  Lex,  resistente  Appio 
Ciaudio,  lata  tamen ;  et  primus  Licinius  Stolo'  consul  fac- 
tus.  3.  Idem  legem  scivit,  ne  cui  plebeio  plus  centum 
jugera  agri''  habere  liceret.  4.  Et  ipse  cum  jugera  quin- 
quaginta  centum  haberet,  et  altera'  emancipati  lilii  nomine"" 


Anal.  iwA.'Arntz.  'Lucinio  Lpid.2.et  Fran.  Scoloni  Leid.  1.  et  Fran,  ntriimque 
minus  recte.'  Arntz.  '  Invitis  cociJ.  et  editt.  lecepiniiis  fide  Sclioiti  vocem 
plebeio,  quae  sensiim  qnidein  nitilttiin  jiivat;  sed  tamen,  nisi  ille  ex  IMss.  liau- 
sisset,  non  niagnopt-ie  doideiaiem.'  Arntz.  Desideratur  ea  vox  in  Aid. 
Aido  Sulpilio  E<l.  pr.  et  Aid.  Seplinio  Sulpilio  Fran.  IMox  tvihutnis  milttum 
Aid.  Turn /(ISC fs/a/oris  Gram,  et  ijoond.  '/J/);(o.si<o.s,^c.  Conf.  Liviiis  vi.34.  sqq. 
Floras  i.  25.  §  3.  quo  duce  malit  Ornner.  uppositos expaiit.  Indecenler  a  sorore 
inisa,  ^-c.  adde  Lipsium  Elt  ct.  i.  23.'  Hurl. — 2  Questa,  qui,  ahjecto  tsj  est,  Ed. 
pr.  Aid.  Rlox  e^ressus  pro  ti^ij;ressus  Leid.  1.  Vide  Not.  Delpli.  Conj. 
Scliott.  uf  primum  tribunatum  pltbis  rursum  adepfus  est.  '  Lex.  Paulo  aliter  i\lss. 
Lex,  resisterite  tamen  A.  CI.  lata.  Vide  inf.  xxxiv.  4.'  Arntz.  Tamen  lata  Ed. 
pr. — 3  Lege  cavit  Ed.  pr.  cum  utr.  Leid.  et  aliis.  Leg-e  satwivit  Scliott.  Gaesb. 
Delpli.  Pitisc.  Lege  creavit  Haun.  corriipie,  judice  Arntz.  '  Plel>eio.  De- 
lendum  videtur.  Lependum  ex  liistoriaj  veritate,  ne  cui  plus  quinquaginta.' 
Schott.     not.  min.     Plus  quingenta  jugera  Scliott.   Gaesb.   Delpli.   Pitisc. 

NOT^ 

qui  fulmine  ictus  in  natibus.     Quare  s  Socero]  Fabio  Amiiusto. 


et  Jovis  pullus  dictiis,  Anibusti  cog- 
nomen liabuit,  et  toti  fainiliis  dcdit. 

'»  Alteram  Licinio'\  Minorein,  C.  Li- 
cinio  Stoloni  j  niajorem,  Aulo  Sulpi- 
cio. 

"  Aulo  Sulpicio]  Ser.  Sulpicium  vo- 
cat  Livius. 

<i  Quarum  plebein]  Videqua>  ad  Flo- 
rum  dicta  sunt  i.  20.  Vide  et  Liv.  vi. 
34. 

e  Fasces  lictorios[^lictoribus]  Alii  so- 
nnm  lictorioe  virgae  expavisse  minorein 
Faiiiam  dicnnt.  Is  enim  iiios  erat,  in- 
trante  domnm  aliquam  niajjistratu, 
fores  per  lictorem  virjja  perciiti  : 
fasces  etiam  a  lictoribus  foribus  ap- 
ponebantur. 

''  lijarito]  Patri,  Livius. 


''  Tribunatum  plebis  aggressus  est"] 
Lege  Tribunatum  plebis  ingrcssus  est. 
Pater  mens. 

»  Primus  Licinius  Stolo']  Living  ct 
Plutarclius  L.  Sextium,  qui  cum  Li- 
ciuio  tribuiins  fuerat,  de  plebe  pri- 
mum consulem  factum  tradunt. 

''  Ne  cui  plebeio  plus  centum  jugera 
agri  [quingenta  jugera  agri]  Liv.  vi. 
35.  *  Alteram  '  (legem)  '  de  modci 
agrorum,  ne  qnis  plus  quingenta  ju- 
gera agri  possideret.'  IIiijus  legis 
meminit  Varro  lib.  i.  de  Kuslica  : 
'  Nam  Stolonis  ilia  lex  qua?  vetat 
plus  quingenta  jugera  babere  civem 
Koni.' 

'  Altera]  Id  est,  altera  quingenta. 

^  Emancipatijiliinomine]  Namquos 


120  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

possideret,  in  judicium  vocatus,"  et  primus  omnium"  sua 
lege  punitus  est. 

plusquam  centum  Ed.  pr.     Mox  quingenta  pro  quinquaginta  centum  Ed.  pr.  et 
exd.    Vide  Nolt.  Var. 

NOTiE 

pater  eraancipaverat,iisibihabebant,         °  Primus  omnium]  Vide  Valer.  Max. 
sibi  qujeiebant,  &c.  viii.  6. 

"  Vocatus]  A  M.  Popilio  Laenate. 


CAP.   XXI. 

L.    VIRGINIUS    CENTURIO. 


Argumentum.  Virginian!  adamat ;  per  clienteni  in  servitntem  deposcif, 
legibus  scribendis  decemvir  factiis  Appins  Claudius.  Filiam  jam  ad- 
dictam  in  secretum  abdiicit,  occidit,  Immeris  ad  exercitum  fert;  decem- 
viros  puniri,  et  Appium  Claudium  in  carcere  necari  curat  L.  Virginius 
centurio. 

1,  PopuLUS  Romanus,  cum  seditiosos  magistratus* 
ferre  non  posset,  deceraviros  legibus  scribendis  creavit,'' 
qui  eas,  ex  libris  Solonis  translatas,  duodecira*^  tabulis  ex- 
posuerunt.  2.  Sed  cum  pacto  dominationis*^  magistratum 
sibi  prorogarent,  unus  ex  his  Appius  Claudius  Virginiam, 
Virginii  centurionis*  filiam,  in  Algido  militantis,  adamavit. 
Quam  cum  corrumpere  non  posset,  clientem'^  subornavit, 
qui  eam  in  servitium  deposceret;^   facile  victurus,  cum 


Cap.  XXI.  1  '  Creavit,  Mss.  euravit.  Niiiil  nnito.'  Schott, — 2  Magislrattis 
Ed.  pr.  et  propagaiemnt  Haun.  Tum  vnus  ex  ipsis  Aid.  '  Virginiam.  In 
Mss.  Vergineam  scribitnr  per  secundam  vocalem.  Pierius  vero  prolixe  Virgi- 
lius  scribendum  asseruit.'  Schott.  Virginem  Leid.  2.  et  Haun.  Infra  qui  eam 
coram  in  serv.  dep.  et  facile  EiJ.  pr.  Scrcitiilem  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delpb. 
Pitisc.  Mediol.  teste  Schott.  longe  evariat :  qui  cam  vindex  posceret ;  prob.  eo, 

HOTJE 

'^  Seditiusos  magislratus]    Tribunos  tinenda.     Flor.  lib.  i.  cap.  24.  '  Tra- 

plebis.  ditos  fasces  regio  quodaui  furore  re- 

*>  Creavit]  A.  U.  C.  303.  tinebant.' 

•=  Duodccim]  Piiino  decern  tabulis,  «    Virginiam,     Virginii  centurionis] 

8ed  poslea  diirt»  adiiita-.  Vide  Liv.  iii.  44. 

''  Pacto  dominationis]  Hoc  est,  do-  '  Clicntcm]  M.  Clandium. 

nimatione   pacta;  hoc  est,  inito  con-  B  Qui  eam  in  servitium  [serritulem'] 

silio  de  domiiialionc  iu  perpetuum  re-  deposceret]  Dicendo  eam  e  serva  sua 


DR    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.   XXIf.  121 

ipse  cssct  accusator,  et  judex.  3.  Pater,  re  coj^ita,  cum 
ipso  die  judicii  superveiiisset,  et  filiam  jam  addictam''  vi- 
derct,  ultimo  ejus  alloquio  impetrato,'  cum  eam  in  secre- 
tum  abduxisset,''  occidit ;  et  corpus  ejus  humero  gerens  ad 
exercitum  profugit,  et  milites  ad  vindicandum  facinus  ac- 
cendit :  qui  creatis  decem  tribunis,  Aventinum'  occupa- 
runt,  decemviros  abdicare  se  magistratu  pra^ceperunt,  eos- 
que  omnes  aut  morte  aut  exilio  punierunt.  Appius  Clau- 
dius in  carcere  uecatus  est. 


sed  iniprob.  Arntz.  Deniqiie  esset  accusator  Ed.  pr. — 3  Cum  in  rem  judicii 
Ed.  pr.  lit  et  cod.  Hann.ap.  Arniz,  judiciis  ah/*.  Scliott.  Gaesb.  Dclpli.  Pitisc. 
Quidam  rodd.  cum  ipse  judicii  dies  sup.  'Turn  additam  pro  «(/dic<rt>n  qnidain 
codd.  adjectam  Lcid.  1.  ductam  Fian.  et  Boend.  Unde  fieri  posset  ahduclam 
Ut  ap.  Caps.  B.  C.  i.  11.  3.'  Arntz.  Praeterea  colhxjuin  ejus  Ed.  pr.  Eloquio 
ejus  Boend.  Fran.  Leid.  1.  et  Grainm.  ap.  Arntz.  Eam  in  sec.  abduxit,  el  occi- 
dit:  corpus  ejus  humeris  Schoit.  Gaesb.  Dcipli.  I'itisc.  adduxisset  E<i.  pr.  cum 
Haun.  Granini.  Fran,  et  Boend.  Arntzenii.  Twin  judicandum  pro  xindicandum 
Leid.  2.  et  Fran.  Arntzenii.  Illiid  se  magislruiu  glossam  olet  Schotto.  Qui- 
dam a  magistralu.  Deniquc  coegerunt  pro  praceperunt  Schott.  Gaesb.  Delpb. 
Pitisc. 

NOTiE 

natam ;  dcnium  Virginii  furto  abrep-  Cloacinae   ad  tabernas,  qnibiis  nunc 

tarn  fuisse.  Novis  est  nomen.'     Liv. 

^  Addictam]  Proprie,id  est,  in  ser-  '  Qui  creatis  decem  tribunis,  Aventi- 

vitutem  traditam.  num']    Immo    tiim    demum    tribunes 

'  Ejus  alloquio  impetrato'\  Tanquam  crearunt,  cum  Aventinum  occHpas- 

nutriceni   coram    virgine   percontari  set.     Forsan  scripserat  Victor:    Qui 

vellet,  quid  boc  rei  esset.  Aventinum   occuparunt,  creatisque  de- 

^  In  secrctum  abduxisset   [ahduxit']  cem  tribunis,  decemviros^  Sfc.    Id  quod 

'  Seducit   filiam  ac  nutricem   prope  et  Scliotto  placuit. 


CAP.  XXII. 

iESCULAPIUS    ROMAM    ADVECTUS. 

Argu.MENTUM.  Epidauro  arcessitur;  ad  Romanorum  navem  pergit;  Tiberi 
adverso  subvectus  in  proximam  insulam  desiiit,  et  temple  constituto  do- 
uatur  anguis  imaginem  sibi  sumens  i^sciilapius. 

1.  RoMANi''   ob  pestilentiam "^   response''  raonente,  ad 
NOT^ 

»  Romani']  Vide  Ovid.  Metamorpli.      x.  '  ISIultis  rebus  laetus  annus,  vix  ad 

XV.  1.  solatium  imiiis  mali,  pcstilentiae  uren- 

*>  Ob  peatilentiMn]  Livius  in  fine  I.     tis  simul  Urbem  atque  agros  suffecit; 


122 


SEXTI   AURELII    VICTORIS 


^sculapiura  Epidauro  '^  arcessendum  decern  legates  prin- 
cipe  Q.  Ogulnio '  miserunt.  2.  Qui  cum  eo  venissent,  et 
simulacrum  ingens  mirarentur,  anguis  e  sedibus  ejus  elap- 
sus,  venerabilis,  non  horribilis,  per  mediam  urbeni  *  cum 
admiratione  omnium  ad  navem  Romanam  perrexit,  et  se  in 
Ogulnii  tabernaculo  conspiravit.^  3.  Legati  Deum  vehen- 
tes,  Antium  ^  provecti  sunt ;  ubi  per  mollitiam  '  maris  an- 
guis proximum  ^sculapii  fanum  ^  petiit>  et  post  paucos 
dies  ad   navem  rediit:  et  cum  adverso  Tiberi'  subvehe- 


Cap.  XXII.  1  Manante  alii.  Accersendum  Ed.  pr,  Q.  Volnmnio  Ed.  pr.  et 
Aid.  Oculino  et  Otitlino  quidain  ap.  Scliott.  '  Hoc  in  nomine  cornipti  sunt 
oiiines  libri.  Vuhimio  Leid.  2.  Boend.  et  Haun.  Voliinio  Fran,  et  Gramni.  Vo- 
luminio  Lugd.  1.  qnoniodo  Giypliius:  ceteriE  edd.  Votiimniu.  In  tanta  confii- 
sione  mahii  Scliottum  seqni.'  Arntz. — 2  E  sedibus  suis^choXi .  Gaesb.  Delph. 
Pitisc.  Leid.  2.  non  agnoscit  voceni  elapsus,  inipiob.  Arntz.  Turn  liorrendus 
Ed,  pr.  cum  aliquot  IMss.  Romnnorvm  Aid.  cum  edd.  ante  Schott.  Romanam 
perrepsit  Grammii  cod.  prob.  Arntz.  Mox  VnlumniiE6.  pr.  Aid.  'Antiqiii 
scripti  libri  partim  Q.  Burgoni,  partini  Volguini  legeb-snt,  nude  Ogulnii  parva 
inimntatione  faciebam  :  de  <)uo  alii  viderint.'  Scliott.  Vide  Not.  Delph. — 3  Le- 
gntideinde  Veientes  ActiumEi\.  pr.  Actiumeuam  Leid.  2.  Haun.  Anxiuin  Paris. 
Turn  pervecti sunt  Mi>i.  Per  mollitiem  Ed.pr.  Aid.  Alii.duclbus  codd.  nialuerunt 
malaciam,  alii  scevitiam.    Vide  Nott.  Delpli.  et  Vair.     Mox  pleuiores  Mss. 


NOTiE 


portentoque  jam  similis  clades  erat, 
et  libri  aditi,  qninani  finis,  ant  quod 
remedium  ejus  niali  ab  Diis  daietur. 
Inventuni  in  libris  /Escuiapium  ab 
Epidamo  Roniani  arcessendum.  Ne- 
que  eo  anno,  quia  bello  occupati 
consules  erant,  quicquam  de  ea  re 
actum.'  Loquitur  Livius  de  A.  U.  C 
4G1.  Missus  Ogulnius  anno  sequent!. 
<=  Responsol  ApoIlinis,Ovid.  Metain. 
XV.  Lactan. 

'^  Epidaurol  Urbe  Epiri. 
.    e  Q.  Ogulnio]  Q.  Ogulnius  Gallns 
dicebatur. 

f  Per  7nediam  urhein]  Ovid.  '  Mi'di- 
anique  per  urbrni  Tendit  ab  incurve 
munitos  aggere  portus.' 

8  Conspiravit]  Hoc  est,  se  in  spiras 
convolvit,  ut  solcnt  serpentes.  Vir- 
gil. Grori;.  ii.  '  Squauieus  in  spiram 
tractum  se  colligit  anguis.'  Qiiidaiu 
liabent  cmslipavil,  non  ita  bene. 


''  Antium]  Latiuorum  portuni. 

'  Per  mollitiam  [mollitiem']  Ex 
Mss.  codd.  Schottus  per  malaciam; 
quod  -ajiiue  bonuni  est.  Malacia,  fia- 
XaKia,  tranquillitas.  In  cod.  Paris, 
srriptnm  per  Sevicinatn  manifesto  stc- 
viciam  legendum.  Et  forsan  hvEC  sit 
▼era  lectio.  Ex  Ovid. '  Et  spissi  lit- 
toris  Antium.  Hue  ubi  veliferain 
nauta^  advertere  carinam,  (Asper  e- 
niin  jam  jjontus  erat)  Deus  explicat 
orbcs  ;  Perque  sinus  crebros,  ct  mag- 
na volumina  labeiis,  Teinpla  parentis 
init,  flavum  tangentia  littus.'  Cau- 
sam  eniui  reddit  cur  legati  portnni 
Antii  subierunt ;  niiuirum  jam  marc 
sa'vieliat. 

''  yEsculiipiifanum]  Inimo  ApoUinis, 
ex  Ovid,  supra:  '  Tenipla  parentis 
init,ilavum  tangentia  littus.' 

'  Adnrso  Tilicri]  (juia  Homam  pe^ 
Icbat.  '  I'cr  adverHas  nudds.'  Ovid. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    XXMI.  123 

retur,   in  proximam  insulam'"    dcsiluit;  ubi  tcmplum  ei 
constilutum,  ct  pcstilcntia  miia  celcritate  sedatu  est. 


dchinc  ad  narem  redit.  Ciiloii.  'adi-ersus  Tiherim.  Pra>terc;i  in  proximam  sylvam 
AM.  cum  Leiii.  2.  Mss.  evaiianl:  alii  in  prox.  inde  nilivit ;  aU'i  inde  situit. 
Scliott.  Caesb.  Delph.  Pitisc.  in  prox.  itis,  desilicit. 

NOTiE 

">  In  proximam   insulam]    Insulam  in  geminas  partes  circumfluus  amnis. 

intelllge  quir  in  Tibeii  Roni;p,  de  se-  Insula  nonien  liabet :  laterunifjue  a 

f;«te  agri  Taiquiiiiorum  a  Uomanis  in  parte  duoruni,  Porrigit  aecjuales  me- 

Tibeiini  fusa,  facta  est;  dc  qua  vide  dia  telliire  lacertos.' 
Liv.  II.  5,  Hanc  ita  Ovid. '  Scinditur 


CAP.  XXIII. 

M.    FURIUS    CAMILLUS. 


Argumentum.  Lndi  literarii  magistrum  . . .  verberandum  tradit;  Faliscos 
in  deditionem  recipit;  Veios  doniat ;  die  ab  Appuleio  sibi  dicta  daninatus 
Ardeam  concedit ;  GallosStnones,  Uii)em  occiipantes,  dictator  dictiis  in- 
teinecione  occidit ;  et  populum  Rom.  migrare  Veios  voleutLin  retinet  M. 
Furius  Camiilus. 

1.  Furius  Camillus  cum  Faliscos''  obsideret,  ac  ludi 
literarii  map^ister  ''  principum  filios  ad  eum  adduxisset,  vinc- 
tum  eum  iisdem  pueris  iu  urbem  redigendum  '^  et  verberan- 
dum tradidit.  2.  Statim  Falisci  se  ei  ob  tantani  justitiam 
dcdiderunt.     3.  Veios  decenni  obsidic.ne'^  domuit,  deque 


Cap.  XXIII.  1  '  Furius  Camiilus.  Si  tenipoiis  ratio  liabeatur,  sic  concin- 
nanda:  Furius  Cmnillus  Veios  decenni  obsidio  domuit,  deijue  lis  triumphaiit. 
Cum  Faliscos  obsideret,  dediderunt.  Postmoduni.'  Sdmti.  Piudiscos  Md.  Conj. 
Hail.  Fulerios.  Turn  ludi  literurum  Aid. — 2  I'lialisci  Aid.  '  Si  recte  ductus 
literaiiini  assecpior  in  Fran,  scripttini  t"iiit  rediderunt  forte  pro  crcdiderunt. 
Leid.  1.  diderunt.  Hawn.  dedcruut.'  Ariitz.— 3  0/>.vi(/)o  Scliolt.  Gaesl».  Delpb. 
Pitisc.  '  Codd.  mire  variant  :  pluruni  addunt  hieme:  at  niodo  ante  voc.  ubsi- 

NOTTE 

*  Faliscos']  Quicquid  dirant  quidam  magistrum  '  vocat  riorus  i.  12.   Vide 

e  veteribus,  Falisci  non  nrbeni  sigiiifi-  Liv.  v.  27. 

cat,   sed   populum.     Urbs  dicebntiir         '^  Redii^endum]    Idoo  dixit    '  redi- 

F'aleii   sen  Falerii ;   unde   Falerisci,  gori','  quod  (>ueri  miigistrum  prae  se 

Falisci.  agebant,  ut  pastores  solent  pecora. 

^  Ludi    literarii    niagistcr]    *  Ludi         ''   Veios  decenni    obsidione   [obsidio] 


124 


SEXTI   AURELII    VICTORIS 


his  triumphavit.  4.  Postmodum  est  crimini  datura,  quod 
albis  equis  tiiumphasset,*et  praedani  inique^  divisisset:  die 
dicta  ab  L.  Appuleio,  tribuno  plebis,  damnatus  Ardeam 
concessit.  5.  Mox  cum  Galli  Senones,^  relictis  ob  sterili- 
tatem  agris  suis,  Clusium,''  Italiae  oppidum,  obsiderent, 
missi  sunt  Roma  tres  Fabii,'  qui  Gallos  monerent  ut  ab 
oppugnatione  desisterent.  6.  Ex  his  unus""  contra  jus 
gentium  in  aciem  processit,  et  ducem  Senonum  interfecit. 
7.  Quo  commoti  Galli,  petitis  in  deditionem  legatis,  iiec 
impetratis,  Romam  petierunt,et  exercitum  Romanum  apud 
AUiam  fluvium^  ceciderunt,  die  xvi.  Kalend.  Augusti ;  "" 


dione,  modo  post  illiid :  unde  eqiiidem  conjicio,  id  vocab.  ab  interprete  quo- 
dam  aut  vetens  exempli  domino  niargini  prinium  asciiptum  fuisse.  Postea 
id  voc.  in  textiim  iirepsit.  Schottiis  lamen  rescripsit  decenni  hyeme  qbsiJione 
domuit,  li.  e.  '  decimiim  annum  post,  qiiam  nrl)s  obsessa  esset;'  et  Arntzen. 
probavit  ant  maluil  legere  decima:  at  neutriiin  Victori,  orationique  liistoricaE 
aptiim  est.  Grunenis  conjecit,  decenni,  hyeme  etiam  vbsidione  domuit.'  Harl. 
Vide  Nott.  Var.  Mox  deque  Us  Aid. — 4  Tb  est  del.  Aid.  cum  Ed.  pr.  Appu- 
legio  Saturnino  Ed.  pr.  '  INIediol.  et  Mss.  quidam  Satnrnino  adjecit  ;  Paiisi- 
niis  \eio  Siittti nio :  false  ulerqiie,  neqiie  enini  is  erat,  de  qno  infra.'  Schott. 
'  Puleio  Saturnio  uterqiie  Leid.  Apuleio  Saturnino  Fran,  et  Grainm.  Epuleio 
Trib.  Haiin.  Niilliis  aiitem  agnoscebat  praenomen  Liicii,  quod  addiderant 
posteriores.  Vide  Liv,  v.  32.'  Arntz  '  Ardeum  civitatem  pr«ferebat  Farisi- 
nus.'  Schott. — 5  '  Gain.  Vox  liaec  in  Parisino  ;il)fuit,  el  certe  superare  vide- 
tur.'  Schott.  Delet  et  Gramm.  et  Fran.  Cliisium  Hetruria  obsid.  Aid. 
Etrurite  oppidum  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Tarn  missi  sunt  Romani  tres 
Icgati  Aid.  Roma  tres  legati  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pilisc.  Concinnior,  judice 
Schott.  lectio  veternm  codd.  missi  a  Romanis  tres  legnti. — G  Ex  its  Aid. — 
7  Alianif  Aliensis  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  turn  occiderunt  Aid.    Alliensis 


Florus  cap.  12.  '  Veientium  quanta 
res  fuerit  indicat  decennis  obsidio.' 
Veil  Tusciac  nrbs  ad  Laronem  fiu- 
vium. 

«  Quod  alhis  equis  triumphassef]  Nam 


NOT.E 

'>  Clusiurn]  Cliisinm  vetns  intellige, 
mediterraneum  Tnsciae  oppidum,  ad 
Glaniim  fluvium,  qui  non  longe  ab 
lacii  Trasinieno. 

'  Missi  sunt  Roma  tres  [legally  Fabii'\ 


parum  id,  non  civile  niodo;  sed  hu-      In  Mss.  Missi  sunt  Roma  tres  Fahii. 


nianum  etiam  visum.  Jovis  solisque 
equis  spquiparari  dictatoreni  in  reli- 
gionem  etiam  trahcl)aut  :  triuniphus- 
que  ob  earn  unani  maxime  rem  clarior 
quam  gratior  fuit.'    Liv. 

f  Et  pradam  inique]  Pra'dam  Vei- 
cntanam  quam  publicando  sacrando- 
qiic  ad  niiiilum  rcdegit. 


Vere  ex  Livio,  v.  3.5.  '  Legati  Ires 
IVI.  Fabii  Anibusti  filii  missi.' 

''  Ex  his  vnns]  Vide  Liv.  v.  36. 

'  Allium  [Aliam]Jiuvium]  Ad  unde- 
ciiiiuin  ab  Urbe  milliarium  Crustumi- 
nis  0  montibns  in  Tiberim  dcfbiit. 

'"  Die  XVE  Kalend.  Augusti]  Livius 
et  Plutarchus,  a.  d.  xv.  Kal.  Augusti. 


f  (ialli  Senoncs^  Ab  Utcnte  Huniine     Tacit.  yViinai.  xv.  decimum  quartum 
nsquc  ad  RLhim  fines  liabuere.  nuoierat.  VideScaligeruin  de  cmen- 


DE    VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.    XXIV.  125 

qui  dies  inter  nefastos  relatus,  Allicnsis  dictus.  8.  Victo- 
res  Galli  Urbcm  intraveriint,  iibi  nobiiissimos  senum 
in  curulibiis  et  honorum  insignibus,  primo  ut  Deos  venera- 
ti,"  deinde  ut  homines  de.spicati,  intcrfeccre.  9.  Reliqua 
juventus  cum  Manlio  in  Capilolium  fiigit,  ubi  obsessa,  Ca- 
milli  virtute  est  scrvata.  Qui  absens  dictator  dictus,  col- 
lectis    reliquiis,  Gallos   improvisos   internecione   occidit." 

10.  Populum  llomanum  migrare  Veios  p  volentem  retinuit. 

11.  Sic  ct  oppidum  civibus,  et  cives  oppido  reddidit. 


dictus  est  Aid. — 8  *  Pro  senes  nobillissimos,  male  Senonum  quidam.'  Schott.  Se- 
nium Fran,  et  Leid.  2.  Turn  de.sjiectati  interfecere  Fran. — 9  Cum  Manlio  Tor- 
quato  in  Cap.  confugit  Ed.  pr.  qii*  mox  liabet  virtute  Camilli  sertatu  est; 
Aid.  Sciiott.  Gaeslj.  Deipli.  Pitisc.  C.  vir.  libcrata  est.  Turn  reliquis  Aid. 
et  alii.  Conjicit  Faber  improvisus,  probb.  Arntz.  et  Harl.  cod.  aiiteni 
Boend.  legit  irnprovidos.  Deiiif|iie  inlerniiione  Ed.  pr.  cum  aiiis.  Colon,  inter- 
itione:  alii  intcrnecliune. — 10  Romunum  sinipliciter  Leid.  2. — 11  Sic  oppidum 
Ed.  pr.  sic  et  urbem  mallet  Schott. 

NOTiE 

datione  tempornm.  Schott.  "  Gallos  improvisos  internecione  occi- 

"  Primo  ut   Deos  venerati]   Florns  dit]  Legenduni  Gallos  improvisus  in- 

I.    13.    '  Sedentes    in    curulibus  snis  ternecione  occidit.     Id  est,  'Ipse  im- 

praetextatos  senes,  veliit  Deos  geni-  provisos  Gallos,'  &c.    Pater  meus. 

osque  venerati;   mox  eosdem,  post-  p  Populum  Rom.  mig.   Veios'\  Ejus 

qnam  esse  homines  liquebat,  alioqui  orationem  facundissimam  vide  apuU 

nihil  respondere  dignantes,  pari  ve-  Liv.  v.  51. 
cordia  mactant,'  &c. 


CAP.  XXIV. 

M.    MANLIUS   CAPITOLINUS. 


Argumentum.  Voluntarium  militem  se  offert;  militaribns  donis  ornatur;  irj 
pectore  cicatrices  habet;  Gallos  Capitoliuin  conscendentes  dejicit;  regni 
affeclati  suspicioue  in  carcereni  conjicitur,  liberatur,  rursus  reus  fit,  et  de 
83X0  Tarpeio  prajcipitatur  M.  Manliiis  Capitolinus. 

1.  Manlius  ob  defensum  Capilolium  Capitolinus  dic- 
tus, sedecira  annorum  voluntarium  militem  se  obtulit. 
2.  Triginta  septem  militaribus  donis  ^  a  suis  ducibus  or- 


Cap.  XXIV.     1  Manlius  Capitolinus  ob  def.   Cap.  Cap.  Ed.   pr. —  2  Triginta 
»  Militaribus  donis]  Armillis,  plialeris,  coronis. 


126  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

natus,  viginti  tres  cicatrices  in  pectore  habiiit.  3.  Capta 
Urbe''  auctor  in  Capitolium  confugiendi  fuit.  4.  Quadam 
nocte  clangore  anseris  excitus,  Gallos  ascendentes  dejecit. 
Patronus  a  civibus  appellatus,  et  fane  donatus  est.^  Do- 
mum  etiam  in  Capitolio  "^  puMice  *  accepit.  5.  Qua  su- 
perbia  elatus,  cum  senatum  suppressisse  ^  Gallicos  thesau- 
ros^  argueret,  et  addictos  ^  propria  pecunia  liberaret,  regni 
atFectati  suspicione  in  carcerem  conjectus,  populi  consensu 
liberatus  est.  6.  Rursus  cum  in  eadem  culpa  et  gravius 
perseveraret,  reus  factus,  et  ob  conspectum  Capitolii '  am- 


tres  legere  jnbet  Schott.  et  habeot  eiim  secnti  Gaesb.  Delph,  Pitisc.  Tiira  in 
corpore  Ed.  pr.  rum  aliis,  improbb.  Srhott.et  Aintz. — 3  In  CapHoUum  fugiendi, 
omUf^o  fuit.  Aid. — 4  Qua  de  nocte  Parisin.  In  quiidam  nncte  Leid.  2.  Turn 
'  excj(!(s(iedfrat  Schottii>i  ex  cod.  Paris,  Arntzenius  vero  retimiitet  defendit 
ubeirime  lectionfin  leliqiiornni  scriptoimn  et  edilorum  excitatus.  Parnm 
refeit,  et  cat/<!(S idem  est  ac  excitatus.'  Harl.  Mox  Donum  etiam  Quidam  edi- 
ti :  Domum  etiam  in  Capitolino  Mss.  inCapitolium'Le\(\.2.  in  Ciipitolium  puhlice 
habuit  Ell.  pr. — 5  Cum  a  senatu  sumpsisse  G.  tlies.  arguerctur  Ed.  pr.  sumpsisse 
etiam  Parisin.  Haiin.  Gramii<.  Leid.  2.  et  Ed.  Mach.  testibus  Scbott.  Arntz. 
Cum  a  senatu  suppressisse  G.  th.  argucr etur  A\d.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. 
cum  omnibus  codd.  praster  Leid.  I.  e  qua  nostra  lectio.  Propria  manu  Aid.  et 
Parisin.  additos  pro  addictos.  Mox  regni  affeciati  in  carcerem  Ed.  pr.  Vide 
Nott.  Var. — 6  Et  reus  Aid.    Prieterea  ub  conspectu  Capitolii  Schott.  Gaesb. 

NOTiE 

''  Capta  Urbel  A  Gallis.  time  Grnterus   et  Machanens,  Cum 

<:  Farre  donatus  est'}  Li  v.  lib.  v.  c.  senatum  suppressisse  Gallicos  thesauros 

47.   '  Manlius   primum   ob   virtutem  argueret.     Ipse  enini  Manlius  aurum 

laudatus  donatusque,  non  ah  tribiinis  Gallirum  a  Patribus  occultari  jacie- 

soliim  militum,  sed   consensu  etiam  bat.     Liv.  lib.  vi.  c.  14.  '  Ad  hoc  do- 

militari,  cui  universi  selibras  farris,  nii.concionantis  in  niodum,  sermones 

et  qnartarios  vini,  ad  eedes  ejus,  quae  pleni  criuiinum  in  Patres :  inter  quos, 

in    arce    erant,    contulerunt.     Rem  cum,  omisso  discrimine  vera  an  vana 

dictu  parvam,  ceterum  inopia  fece-  jacerct,  thesauros  Gallici  auri  occul- 

rat  earn  argumentum  ingens  carita-  tari  a  Patribus  jecit.' 

tis,  cum  se  quisque  victu  guo  frau-  s  Gallicos  thesauros']  Thesauros  in- 

dans.detractum  corpori,atque  usibiis  tcUige  qui  pro    redenitione  Capitolii 

nccessariis,    ad  honorem   unius  viri  a  Komaiiis  fuerant  collati.    Sive  po- 

conferret.'  tins  aurum  omne  Gallis  ademtum  et 

•^  Domum  etiam  in  Capitolio]  Immo  rci)i)rlatnm. 

et  ante  delcnsum  Capitolium  ibi  do-  ''  Addiclns]  Qui  cum  solvendo  non 

mum  liabebat  Manlius.  essent  creditoribus,  addicebautur  ut 

«  Publice]  Id  est,  ex  a>rario.     Jam  eis  pro  servis  essent. 

supra.  '  Ob  conspectum  [ab  conspcctu]  Ca- 

^  Cum  senatum  [Cum  a  senatu]  sup-  pilolii]    Venuste,    conspectus   Capi- 

pressisse]  Legcndum  oinnino,  ut  op-  tolii  Maulium  ampliavit.     Nam  cum 


DE    VIRIS    ILr.USTRIIJUS    CAI».    XXV.  127 

pliatus  ^  est.  7.  Alio  dcinde  loco  '  damnatus,  et  dc  saxo 
Tarpeio  praecipitatus  est;  domus  diriita  ; ""  bona  publicata. 
8.  Gentilitas"  ejus  Manlii  cognomen  ejuravit." 


Delpli.  Pitisc.  qua^  inox  ciim  Ed.  pr.  oniittiint  rhcsf. — 7  Et  post  damnnUis 
del.  E(i,  pr.  est  post  prcpci]ntiituH  Aid.  Srliott.  Gaesli.  Delpli,  l^iiisc— H  (i.  ej. 
Mania  cognomincjurm-il,  ne  Ed.  pr.  Aid.  '  Cu<iiwmen  in  Virtoiis  loco  iindtos 
jure  oftViKJit ;  iiec  absiirda  ideo  est  suspirio  (Jriiiien  ;  Gmtilitus  ejus  Mnnlii 
Marci  numen  ejuravit.  Idem  Grnnenis  verlin,  (|UU!  pi)st  cjuravit  viileo  addiin- 
tiir,  we  quis  posten  Capitolinus  vocaretur,  siispecta  vero  jam  Scliotto,  Grutero 
et  Ariitzenio,  et  al)  imperito  {.'lossatore  profeota,  delevit,'  Harl.  Ha>c  verba 
sine  iiiicis  liabent  Ed.  pr.  Aid.  Ariitz.  uncis  inclusa  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc. 

NOTiE 

'in    Campo    Martio    popnius   cita-  ^  Alio  deinde  loco]  In  Campo  Wmi- 

retur,  et  Maniiiis  ad  Capitolitim  ma-  nali  ad  Petelinnni  luciim  extra  por- 

nus  tendens  ab  hominibiis  ad  Ueos  tarn  FInnientanam. 

preces  avertisset ;  apparnit  tribunis,  "'  Domus  diriita]  Et  latum   ad   po- 

nisi  ocnlos  ciuoque  liominnm  liberas-  pulum  liiit  ne  fjuix  patricins  in  arce 

sent  ab  tanii  menioria  ilecoris,  nun-  ant  Capitoiio  babitaret.  Liv. 

qnam   fore   in  pra?occupatis  bcnefi-  "  dcntHitas]  Froprie  gens   phires 

cio  aniniis  vero  crimini  locum.     Ita,  familias  anii)lcctitur. 

prodicta   die,    in    Petclinnm    lucum  »  3Janlii  cognomen  cjuravit]  Vel  le- 

extra    portam   FInnientanam,    unde  geiiduni  prtrjiowfn,  id  est, '  INIarcnm,' 

conspectus    in    Capitoliiim    non    es-  vel  pro  eo  cognomen  satis  nove  Nos- 

set,  concilium  popuJi  indicium  est.'  tcr  posuit.     Et  constat  enim 'Marci' 

Livins.  pranomen  postca  in  gente  Manila  ne- 

*^  Ampliatus]  Id  est,  nee  condem-  miuem  tulisse, '  Manlii '  vero,  et' Ca- 

natus  fuit,   nee  absolutus.     Id  cum  pitolini '  plurimos.  Liv.  lib.  vi.  c.  20. 

fiebat,   banc  vocem  '  an)plius  '   pro-  *  Gentis  ManliiK   decreto  cautum  est 

nuntiabant ;  intelligebant  anteni  am-  ne  qui«  deinde  M.  Maiilius  vocare- 

plins  delil)eratum  iri  super   illo  aut  tur.'     Vide  Festum  in  '  Manliae  gen- 

illo  negotio.  tis.' 


CAP.   XXV. 

A.   CORNELIUS   COSSUS. 


Argumentum.  Fidenatium  legatos  ad  se  niissos  interficlentium  ducem 
Lartem  Toliimnium  interficit ;  et  Jovi  Feretrio  spolia  opima  consccrat  A, 
Cornelius  Cossus. 

1.  FiDENATES/  fidei  Romanorum ''  hostes,  ut  sine  spe 


Cap.  XXV.  I  '  Conj.  Grnner.  Fidcnatcs,  fidci  et  Rommwmim  hostes.  Schot- 
tus  in  venissesein  Mss.  nichat  Fidenates  veteres  liomanorum hostes,  et  probavit, 
quod  Fidenates  aniplius  annos  324.  assidue,  jam  septimnni  rebcllando  victi 


128  SEXTl   AURELII    VICTORIS 

veniaB  fortius  dimicarent,  legates'  ad  se  missos  interfece- 
runt:  ad  quos  Qiiintius  Cincinnatus  dictator*^  missus,  ma- 
gistrum  equitum  habuit  Cornelium  Cossum,  qui  Lartem 
Toluranium  ^  ducem  sua  manu  interfecit/  2.  De  eo  spolia 
opima  Jovi  Feretrio  secundus  ab  Romulo  consecravit. 


sunt.  Eaqnidem  lectio  omnes  tolleret  difficiiltates  ;  at  Arntzen.  illam  in  nullis 
siioriim  codd.  repeiisse  se,  affiii]ians,snspioatns  est,  assidui  Homanoruinhostes, 
h.  e.  fieqiienter  bella  inoverant :  elegans  quidem  conjectnra  est,  at  duriiisciila 
literaruni  nnitatio.  Idem  Arntz.  damnarat  Anna?  Fabri  emendationeni  rei 
Romanorum:  at  secus  sensit  Klotz.  in  Misc,  Crit.  p.  34.  sq.'  Harl.  Mox  dictus 
pro  missus  Boend. — 2  Laertcin  Columnium  Ed.  pr.  Larten  Aid. '  Laertcm  Boend. 
Fran,  et  Gramm.  Lahnnlem  Hann.  Lnbentem  Leid.  2.  Omnes  vitiose.'  Arntz. 
Mox  Jovi  Pheretrio  Ed.  pr.  Aid.  3Iarli  diceudum  putat  Arntz.  sed  nihil  con- 
tra libros  mutat. 

NOTiE 

»  Fidenates]    In    Latio,    sexto    ab  sunt. 

Urbe  milliario.  <=  Legatos]    C.  Fulcinium,  Clrelinm 

^    Fidei    Romanorum']      Verisimile  Tnllnm,  Sp.  Ancinm,  et  L.  Roscinni. 

quod  habet  Scbottns  vocem^dei  a  si-  •^    Quintius    Cincinriatus    dictator^ 

militudine  Jidenalium    forsan     esse.  Ex  Livio  Marcns   iEmilius  dictator, 

Scriptnm  fortasse  fuerat  ;ei  iJonumo-  Quintins  Cincinnatns  filins  magister 

rum  hostes.     Sed   non   abenndnm    a  eqiiitnm,  Cornelius   Cossus  tribunus 

Mss.   in    quibns    constanter   legitnr  militnm  fuit. 

Fidenates  veteres  Romanorum  hostes.  «  Lartem  Tulumnium']  Veiensium  re- 
Nam  revera  annos  amplius  324.  as-  gem,  ad  quern  Fidenates  defecerant. 
sidue,  jam  septimum  rebellando  victi  ^  Inter/ecil]  A.  U.  C.  318. 


CAP.   XXVI. 

p.    DECIUS    MUS,    PATER. 
Argumentum.     Bello  Samnitico,  tribnnus  militnm   per  niedias   custodia* 
incolnmis  evadit,  et  corona  donatiir  ;  Latino,  Diis  se  Manibus  devovet,  et 
snis  victoriam  relinquit  P.  Deciiis  Miis  pater. 

1.  PuBLiUs  Decius  Mus,  bello  Samnitico"  sub  Valeric 
Maximo''  et  Cornelio  Cosso  consulibus  tribunus  militum, 


Cap.  XXVI.  1.  'In  plorisqneMss.  [et  inEd.  pr.]  hoc  caput  superior!  adnrc- 
tebatur,  his  verbis  liic  hello,  Sfc.  Sic  certe  Fran.  Boend.  Haun.  et  Gramm. 
Sed  aperle  falsum ;  cum  h.vc  hisloria  ad  Decium,  non  vero  ad  Cossum 
pi-rtineat.'  Arnlz.  In  qnibiixdaMi  vulgatis  rb  il/i<s  abest.  Sannilico  haul.  1. 
et  Boend.     Mox  yalcrio  Corvino  Parisin.  et  Gramm.     Valeria  tantnm  Leid.  1. 

NOTyE 

»    liellu    Samnitico]     Anno   niundi      Vide  Florum  lib.  i.  c.  16. 
3011.  ante  C.  N.  307.  ab  U.C.414.  *>   Valeiio  Maximo]  Valerius  Maxi- 


DE    VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.    XXVI.  129 

cxercitu  in  angustiis  Gauri  mentis  "^  insidiisliostium  clause, 
accepto,  quod  postulavcrat,  prajsidio,'  in  supcriorem  lo- 
cum evasit;  hostes  lerruit.  2.  Ipse  intempcsta  noctc'  per 
medias  custedias  semno  eppressas  incelumis  evasit.  3. 
Ob  hoc  ab  excrcitu  civica  corona  *^  [dc  qucrcu,  quae  daba- 
tur  ei  qui  civcs  in  bcUo  scrvassct ;  obsidionali,s  qua?  da- 
batur  ei  qui  obsidione  cives  liberasset]  donatus  est.  4. 
Consul  bello  Latino,''  collega  Manlio  Torquato,  positis 
apud  Vescrira '  iluvium  castris,  cum  utrique  consuli  somnio 
obvcnisset,  cos  victores  futures,  quorum  dux  in  prailio  cc- 


Cornelio  Cosso  tr,  mil.  Ed.  pr.  Turn  pro  Gauri  liabent  Scauri  qiiitlani.  '  Hos- 
tes terruit.  Haec  et  qiiie  se«juinitiir,  Hb(|ue  ad  voces  incolumis  cvusit  iioii  ag- 
noscil  Leid.  1.  deceptiis  liac  re,  quod  dtiaj  paraj^raphi  una  eudenique  voce 
claudaiiluv.  ..  .  Quare  fortasse  uou  male  legorctur,  Imsles  teuuit ;  id  est,  iu- 
pedivit,  retinuit,  ue  Koiiianinn  exeicituui  irivaderent.'  Arnlz. — 2  Paulo  post  a 
simino  Hauii.  et  incolwnis  abfiiit  a  Paiisin.  Hauii. —  3  '  Dc  quercu. .  .  libirassel. 
Hxc  verba  uncis  inclusa,  quie  a  nonnullis  codd.  absunt,  cum  Scbottu  ad  li.  I. 
et  Klotzio  in  Miscell.  Crit.  p.  35,  glossema  s.additameiituu)  iiiterpretis  cujus- 
dam  esse  arbitror.  Apud  Livium  vii.  37.  init.  atque  c.  Lviit.  Arntzcnius 
tanien  atque  Gruiierus  defendunt  iiostro  loco  ilia  verba,  pntantquc,  ea  a 
Victore  esse  profecta.'  Hurl.  Vide  Nott.  Var.  Sine  uiicis  piofeii  ea  veilia 
Aid.  De  iis  verbis  retinet  tautum  seqq.  Ed.  pr.  ({ucc  dahutur  ei  qui  olisidioue 
cices  liberasset :  et  ba-c  sine  uncis. — 4  Decius  Consul  libb.vett.  Mox, '  Ut  pro- 
pria nomina  ab  insciis  librariis  praRcipue  in  veteribus  scriptis  sunt  corrupta, 
itaet  hie  varie  balbutiunt :  Boend.  Verseirum.  Fran.  Vcrsem.  Haun.  Veresim, 
Oiiines  corrupti.'  Arntzen.     Abfuit  a  Parit>iu.  t5  somnio,  prajfert  et  Leid. 2. 

NOTyE 

mus  Corvinus,  sive  Corvns   diceba-  non  cceptas  solutn  ante,  sed  cumulatas 

tnr.  nova  virtute  laiides  peragit  :  et  pra;- 

<=  Gauri  montis]  In  Campania.  ter   niilitaria  alia  dona,  aurea  coro- 

•*  Accepto,  quod  jwstuluverat,  prcesi-  na  eum,  et  centum  bobns,  eximioque 

dio]  Uniu9  legionis   principes  basta-  uno    albo    opinio,    auratis    coiiiibus 

tosque  petierat.     Vide  Liv.  lib.  vii.  donat.' 

c.  34.  e  Obsidionali]    A   legionibus.    Liv. 

*  Ipse  intempesta  noctel  '  Intenipes-  eodem  loco  :  '  Secundum  consulis  do- 

ta  nox  dicta  ab   tempestate.    Teni-  nationem  legiones  gramiueam  coro- 

pestas  ab  tempore  :  Intempesta  nox,  nam   obsidionalem,    clamore    donum 

quo  tempore  nil  agitur.'     Varr.  L.  L.  approbantes,  Decio  imponunt.' 

lib.  VI.  I'  Consul  bello  Latino]   Anno  mundi 

f  Civica  corona]  '  Civicam  coronam  3G14.  A.  U.  C.  417.  ante  C.  N.  334. 

civis    salutis  suaj  causa  servatus  in  Vide  Florum  lib.  i.  cap.  14. 

pritlio  dabat,  qua;  erat  ilignea,  fron-  '  Veserim]    Prope   montem    Vesu- 

dem  liabens  percnnem.'  Eestiis.    Au-  vium.   Liv.   lib.   viii.   cap.  8.  '  Pug- 

rea    tanien    corona    donatum    fuissc  natum  est  baud  procul  radicibns  Ve- 

Deciimi  testalur  Liv.  lib.  vir.  cap.  37.  suvii  montis.     Una;  via  ad  Veserim 

'  Consul,  advocata  concione,  P.  Decii  t'erebat.' 

Dclph.  et  Var.  Clas,                  Aur.  Vtct.                                                I 


130  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

cidisset :  5.  turn  "^  collate  cum  collega  somnio,  cum  con- 
venisset,  ut,  cujus  cornu  in  acie  laboraret,  Diis  se  Mani- 
bus  voveret,  inclinante  sua  parte/  se  et  hostes  per  Valerium 
pontificem  "  Diis  Manibus  devovit.  Impetu  in  hostes  facto, 
victoriam  suis  reliquit. 

somno. —  5  Is  dum  .  .  .  somnio  eonvenisset  Ed.  pr.  Cum  ,  .  .  somnio  conv.  Aid. 
Vide  Not.  Delpli.  Turn  in  aciem  Boend.  Infra  secum:  et  hostes  Ed.  pr.  Fran, 
et  Gramm.  secum  hostes  Pansin.  se  ad  hostes  Mss.  ap.  Scliott. 

NOTyE 

''  Quorum  dux  in  pralio   cecidisset.  sit  quid  fiet  t^j  consuZ? 

Turn,  ^-c]  Hapc    propter  interpunc-  '  Inclinante  sua  parte}  Lfpvo  cornii. 

tionein  laI)orant.     Removenduin  est  ■"    Per   Valerium  pontijicem']    Nam 

piinctiim    integrum   quod    post  ceci-  pontifex    verba  praibat,   et    qui    se 

disset  positum  est  :  nam  qua;  sequun-  devovebat,     ea     ipsa     respoudebat. 

tiir  pendent  ab  antecedentibus  :  hoc  Unde  infra  in  Decio  filio  :  '  Solen- 

niodo:   Consul   hello   Latino,  ^c.    In-  nia    verba    respondens.'     Vide   Liv. 

cUnante  sua  parte,  se  et  hostes  per  Vale-  viii.  9. 
rium  pontificem  devovit.     Quod  ni  ita 


CAP.   XXVII. 

p.    DECIUS,    FILIUS. 


Argumentum.  De  Samnitibus  triumphat  et  Cereri  spolia  consecrat ;  mnlta 
domi  militiapque  gerit;  belio  Gallico  se  et  hostes  Diis  Manibus  devovet ; 
suis  victoriam  reliuquit;  laudatur,  et  niagnifice  sepelitur  P.  Decius  filius. 

1.   PuuLius   Decius,  Decii  filius,  primo   consul^  de 
Samnitibus  triumphans,^  spolia  ex  his  Cereri  consecravit. 


Cap,  XXVII.  I  Triumphavit.  Spolia  A\i\.  prob.  Oruner.  '  Plerique  ex  an- 
tiqiiioribus  edd.  et  Mss.  triumphavit.  Sic  certe  Gramm.  nterque  Leid.  et 
Boend.  Sed  nulla  est  nccessitas,  qua;  adducerct,  ut  banc  potius  prasferrem 
Jectionem.  Offendebat  scilicet  librarios  conjungi  hoc  loco  Siimnilibus  et  de 
his.'  Arntz.    Turn  de  lis  pro  ex  his  Aid.    de  his  Boend.  Fran,  et  Gramm. — 

NOT/E 

»  Primo  consul}  Cum  M.  Valerio  in  inscriptionibus,  triiimphasse  dici- 
IMaximo  anno  mundi  3G40.  A.  U.  C.  tur  :  quanquam  Livius  Deciiim  ait 
413.  ante  C.N.  308.  apgrum  Romaa  mansisse,  dum  Valerius 

''  De  Samnitilms  triumphans]  Consul  Samnitici  belli  reliquias  pcrseque- 
nterque,  et  in  tabulis  Capitolinis,  et     batur.    Ilium  vide  lib.  ix. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIOUS   CAP.   XXVH. 


131 


2.  Iterum*  ct  tertio  '^  consul,  multa  domi  raililiaeque  gessit. 

3.  Quarto  consulatu'  cum  Fabio  Maximo/  cum  Galli, 
Saranitcs,  Umbri,^  Tusci  contra  Romanos  conspirassent ; 
ibi  exercitu  in  acicm  ducto,  et  cornu  inclinantc,''  excmplum 
patris  imitatus,  advocato  Marco  Livio  pontificc,'  bastai  in- 
sistcns,'-  et  solennia  verba  rcspondens,'  se  et  hostcs  Diis 
Manibus  dcvovit.  4.  Impetu  in  hostcs  facto,  victoriam 
suis  reliquit.  5.  Corpus  a  collega  laudatum,  magnificc 
sepultum  est. 


3  Quinto  Fab.  Max.  Leid.  1. 


NOTiE 


*^  Ilerum']  Tertio  anno  post  primnm 
consulatuni :  tunc  Tarqiiinienses  siib- 
egit,  et  Hetruscos  coiigit  pacem  pe- 
tere. 

"1  Tertio^  Decimo  anno  post  pri- 
mutn  consulatum,  Apulos  devicit,  et 
inde  Samnium  profectus. 

^  Quarto  consulalul  Anno  mnndi 
3655.  A.  U.  C.  458.  ante  C.  N.  293. 

^  Fabio  Maximo]  Q.  Fabio  Maximo 
Rulliano. 

K  Cum  Gain,  Samnites,  Umbri]  Vide 
Floriim  lib.  i.  cap.  17. 

''  Cornu  inclinanie]  Vide  Liv.  lib.  x. 
cap.  28. 

'  Marco  Livio  pontijtccl  '  M.  Li- 
vium  pontificem,  quem  descendens  in 
aciem  digredi  vetnerat  ab  se,  praeire 
jiissit  verba,  qnibns  se  legionesqiie 
bostiiini  pro  oxercitu  populi  Romani 
Qiiiritium  devoveret.'  Liv.  loco  supra 
laudato. 

■<  Hastce  insistens']  Livius,  ubi  de 
Decio  Patre,  lib.  vm.  cap.  9.  *  Pon- 


tifex  eum  '  (Decium)  '  togam  pra;- 
textam  sumerc  juasit,  et  velato  capite 
nianu  subtcr  togam  ad  nicntum  ex- 
erta,  super  tehim  subjectum  pedibus 
stanteni  sic  dicere,'  &c. 

'  Solennia  verba  respondens']  Vide 
quae  supra  in  Decio  Patre  notata 
sunt.  Solennia  verba  sic  Livius,  lib. 
VIII.  cap.  9.  '  Jane,  Jupiter,  Mars 
Pater,  Quirine,  Bellona,  Lares,  Divi 
Novensiles,  Dii  Indigetes,  Divi  quo- 
rum est  potestas  nostrorum  hostium- 
que,  Manes  vos  precor,  veneror, 
veniam  peto  feroque,  uti  populo  Ro- 
mano Quiritium  vim  victoriamque 
prosperetis,  hostes  populi  Rom.  Qui- 
ritium terrore,  formidiue,  morteque 
afficiatis.  Sicut  verbis  nuncupavi, 
ita  pro  republica  Quiritium,  exercitu, 
legionibus,  auxiliis  populi  Romani 
Quiritium,  legiones,  auxiliaque  lios- 
tium,  mecuni  Diis  Manibus  Tclluri- 
que  devoveo.' 


132  SEXTl    AURELIl    VICTORIS 

CAP.  XXVIII. 

T.    MAN  LI  US   TORQUATUS. 

Argumentum.  Andito,  patri  diem  a  Pomponio  dictam,  dimittere  eiim  ac- 
cusationem,  a  patre  rus  relegatus,  iiocte  Urbem  petens  striclo  gladio  com- 
pellit;  Galium  provocatoreni  occidit ;  bello  Latino  filiuin  securi  percntit, 
et  hostes  superat  T.  Manlius  Torquatus. 

1.  Titus  Manlius  Torquatus,  ob  ingenii  et  linguae 
tarditatem  "*  a  patre  *•  rus  relegatus,  cum  audisset  ei  diem 
dictam''  a  Pomponio*^  tribuno  plebis,  nocte  Urbem  petiit. 

2.  Secretum  colloquium  a  tribuno  impetravit,  et  gladio 
strict©  dimittere  eum  accusationem  *  terrore  multo  compulit. 

3.  Sulpicio  dictatore  ^  tribunus  militum  Galium  provocato- 
rem^  occidit.     Torquem  ei  detractum  cervici  suae  induit. 

4.  Consul  bello  Latino  ^  filium  suum,  quod  contra  imperium 
pugnasset,  securi  percussit.'  Latinos  apud  Veserim ''  flu- 
vium,    Decii   collegae   devotione,    superavit.      5.    Consu- 


Cap.  XXVIII.  I  A  patribus  pro  a  patre  qmdam  codd.  Mox  Mediol.  pa^ri 
diem.  Turn  Pompeio  pro  Pomponio  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Vide  Not. 
Delph.  Noctu  pro  nocte  Aid. — 2  Astricto  dimittere  Ed.  pr.  stricto  omittereMas. 
qiiidam  ap.  Schott. — 3  Sulpitio  h.  1.  et  passim  Ed.  pr.  Aid.  Mox  Ei  detractum 
Ed.  pr.  aureum  detractum  Fran.  Indidit  pro  induit  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc. — 5  '  Cousulatum,  Sfc,    Totum  istud  male  heic  adtextnm,  et  ad  aliiim 

NOT^ 

»  Ob  ingenii  et  Ungues  tarditatemi  '  prse  se  deinde  tiilit  ea  vi  subacfiim 

'  Quia   infacundior   esset   et   lingua  se  iiicepto  destitisse.     Nee  perinde 

impromtus.'  Liv.  lib.  vii.  cap.  4.  ut  maliiisset  plebes,  sibi  suffragii  fe- 

**  Patrel  L.  JNIanlio.  rendi  de  tam  crndeli  et  superbo  reo 

*^  Diem  dictum}  Diem  aliciii  dicere,  potestatem  fieri.'  Livius. 

id  est,  aliqiiera  accusare  ;  quia  tunc  '  Suljncio  dictatore']  Immo  tunc  T. 

accusatores  reis  certum  diem  denun-  Quintus   Pennus   dictator   fuit,  Liv. 

tiabant,    quo    se    ii    coram    populo  lib.  vn.  cap.  9.    Paulo  post  C.  Sulpi- 

sisterent,    ut    criminibus     dilueudis  cius  dictator  creatus. 

vacarent.  g  Galium  pi-ovocatoi'em']  Bello  Gal- 

•^  Pomponio  [Pompeio]  Lege   Pom-  lico,  de  quo  Flor.  lib.  i.  cap.  13. 

ponio.   Livius   lib.   vii.   cap.  4.   '  Q.  ■'    Bello    Latino]    Vide    in    Decio 

Servilio  Ahala,  L.Gonucio  secundum  patre. 

consullbus  dies  IVIanlio  dicitur  a  M.  '  Securi  percussit]    Vide    Liv.  lib. 

Pomponio  tribiiiin  plebis.'  viii.  cap.  7. 

'^  Diiniltere  eum  accusationem]  linwo,  '^   Veserim]  Supra  in  Decio  patre. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIHUS    CAP.    XXIX.  133 

latum  rcciisavit,'  quod  tliccrct,  nequc  sc  populi  vitia,  neque 
illuui  scveritutem  suam  posse  sull'erre. 


spectare  Manlium,  bene  inonitiim  Scliotto  nostro.'  Grut.  prob.  Arntz.  et  Harl. 
Hapc  verba  iincmis  iiicliidiiiit  Schott.  Gacsb.  Defph.  I'itisc.  Siuil  autem  in 
omnibus  scriptis  et  editis.  Prseterea  nee  ilium  scribenduin  judicavit  Anitz. 
cum  Lt'id.  2. 

NOT.E 

'  Consulatinn  recusavit]  Haec  a  Vic-  saepe  consulatum  gessisse,cuniqne  eo 
tore  nunquani  orlasnnt;  ab  aruiiio  posteriorem  qnendani  T.  Manlium 
sciolo  buc  intrusa,  qui  non  meminit  confudit,  qui  ob  valetiidinem  oculo- 
hunc    Manlium,  de  quo  bic  Nosttr,     rum  considatum  icpudiavit. 


CAP.   XXIX. 

M.    VALERIUS    CORVINUS. 


Argumentum.  Senonum  reliquias  Camillo  perseqnente,  adversum  Galium 
provocatorem  procedit,  illumque  a  corvo  adjutus  devincit ;  et  multitudiiiis 
aTC  alieno  oppressse  seditionem  comprimit  M.  Valerius  Corvinus, 

1.  Re  [ii  QUI  AS  Senonum  Camillus^  pcrsequcbatur.  Ad- 
versum ingontem  Galium  provocatorem  solus  Valerius  tri- 
btums  ^  militum,  omnibus  territis,  processit.  2.  Corvus  ab 
ortu  solis  galeae  ejus  insedit,  et  inter  pugnandum  ora  "^ 
oculosque  Galli  verberavit.  Hoste  devicto,  Valerius  Cor- 
vinus dictus.     3.  Hie,  cum  ingens  multitudo,  sere  alieno 


Cxp.  XXIX.  I  Xrntz.  maVit  cum  CiimUlus  persequehatur,  adversum,  Sfc.  Per- 
sequens,  adcersinn,8fc.  Ed.  pr.  Turn  Valerius  Corvinus  Ed.  pr.  cnm  Leid.  2.  et 
Hoeiid.  Anitzenii.  '  Cognomen  Corvini  tuentnr  Scbottus,  Arntzenins,  aliiqiie. 
Conlra  Valerinm  fuisse  cognoniinatnm  Corrum  ;  ejus  vero  posteros,  C'orci- 
710S,  contendunt  Sigonius,  Figbius,  Drakenb.  ad  Liv.  vii.26.  12.  Ducker.  ad 
Flor.  1. 13.  20.  Verbeyk  et  Giuncr.  in  altera  ed.  ad  Eutrop.  ii.  3.  quod  verius 
existimo.'  Ilurl. — 2  Reverberavit  Ed.  pr.  Hosle  victo  .  ..dictus  est  Ed.  pr. 
— 3  '  Hie.  Ita  scripsiiDUs  cum  onin.  scr.  et  edd.  uescio  unde  in  miuore  Schotti 

aOTJE 

»  Cami/ius]  Vide  Floriim  lib.  I.  cap.  tua  Tnrni,  cum  yEnea  dimicantis,  et 
13.  ora  et  clypeum   verberavit.    Virgil. 

k  Valerius  trib.]  Florus  lib.  i.  cap.  yEneid.  xii.  '  Tumi  se  pestis  ad  ora 
13.  et  Liv.  lib.  vii.  cap.  26.  Fertque,  rcfertque  souans;  clypeum- 

■^  Et  inter  pugnandum  ora]  Sic  noc-     que  everberat.' 


134  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

oppressa,  Capuam  occupare  tentasset,**  et  ducem  sibi 
Quintiura  necessitate  compulsum  *  fecisset,  sublato  aere 
alieno/ seditionem  compressit. 


et  aliis  sequentibus  irrepserit  hinc, '  Arntz.    Turn  antt.  libb.  compuha. 

NOTiE 

^  Capuam  occupare  tentassef]  Hanc  minis  imperiuin  accipere  coactus  fuit 

historiani  fuse,  sed  paiilo  aliter  Liv.  Qiiintiiis. 

lib.  VII.  capp.  3S.  39.  et  seqq.  ^  Subiato  cere  alieno}  Undebaec?  nil 

«  Necessitate  compulsum']  Nam  vi  et  eniuj  Livius. 


CAP.  XXX. 

SP.   POSTUMIUS. 


Argumentum.  Bello  Samnitico  in  insidias  inducitnr;  exercitu  sub  jugum 
misso,  foediis  a  Romanis  postea  improbatum  icit;  Samnitibus  deditur,  et 
Don  recipitur  Spurius  Postumius. 

1.  Caius  Veturius  et  Spurius  Postumius,"  consules 
bellum  adversum  Samnites  gerentes,  a  Pontic  Thelesino 
duce  hostium  in  insidias  deducti  sunt.  2.  Nam  ille  simu- 
lates transfugas  ^  misit,  qui  Romanis  dicerent,  Luceriam 
Apulam  ''  a  Samnitibus  obsideri,  quo  duo  itinera  ducebant, 
aliud  longius  et  tutius/  aliud  brevius  et  periculosius.     3. 


Cap.  XXX.  1  Titus  Veturius  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Vide  Nolt.  Var. 
Turn  adv.  Sam7i.  te//u>n  Ed.  pr.  'Deducti  Arntzen.  e  cod.  Leid.  leposuit: 
Schottiis  inducti:  ante  qneni  legebatiir  per  insidias  seducti.'  [ut  in  E<i.  pr. 
Aid.]  llarl. — 2  Romanos  docerent  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pilisc.  IMox  LucB' 
riam  apud  La7iiatn  Ed.  pr.    Luceriam  a  Samn.  obsid.  in  Apulia  Aid.    Luceriam 

ISiOTJE 

»  Caius  [T/<«s]  Veturius  et  Sp.  PoS'  tium  in  Apnlia  esse  :  Luceriam  onini- 

/u/nias]  Anno  mundi  3G31.  ante  C.  N.  bus  copiis  circumsedere.'     Liv.  lib. 

317.  A.  U.  C.  434.     Vide  Fior.  lib.  i.  ix.  cap.  2. 

cap.  16.  et  Liv.  lib.  ix.  initio.  ''  Luceriam  Apidam^  Ad  distinctio- 

''  Simulatos  transfiii^as]  '  Milites  de-  nem  :  erat  enini  et  Luceria  in  Picen- 

cem  pastornni  liabitu  misit,  pecora-  tinis.    Erat  et  apud  Umbros :  quin  ct 

(juo  diversos  aliuni  alibi  baud  procul  alia  etiam  alibi  fuit. 

Koinanis  pascere  jussit  pncsidiis:  nbi  <*  Aliud  longius  et  lutivs]  Livius  i- 

inriderint  in  pra^datores,  ut  idemom-  bid.     '  Dui»   ad   Luceiiani  ferebant 

nibu^  sermocoustet:  legiones  Samui.  via;,  altera  pra:ter  cram  Supcri  IMaris 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.   XXX. 


135 


Festinantibus  itaqiic  cum  insidias  statuisset,  (qui  locus 
Furculai  Cauditiai"  vocabatur,)  Pontius  accitum  patrem  ^ 
Herennium  rogavit,  quid  fieri  placeret.  4.  llle  ait,  aut 
omncs  occidcndos,  ut  vires  frangerentur ;  aut  omnes  dimit- 
tendos,  ut  bencficio  obligarcutur :  utroquc  improbato  con- 
silio,  omnes  sub  jugum  misit  ex  fcedere,^  quod  a  Romanis 
posted  improbatum  est.  5.  Postumius  Samnitibus  deditus,'' 
nee  receptus  est.' 


apud  Lamam,  sen  Latniam,  libb.  Arntzenii. — 3  Festinatio  brevius  eligit.  Itaiiue 
cum  in  insidias  venissent  {qui,  S^-c.  SchoH.  Gixesb.  Delpli.  Piti.vc.  prob.  Arnlz. 
*  Sed  viil;;ata  Victoiis  scripttiia  nnaninii  consensu  ab  oniiiilxis  codd.  incipi- 
tur, eaniqne  expresseruMt  editi,iit  religio  niilii  ftierit,  cornni  consensni  qnic- 
quam  opponere,  prspsertiui  cum  eadein  inaneat  scntentia.  Ante  stntiiinset  iu- 
tellige  '  Pontius,'  vel  sic  distingue  :  Insidias  statuLiset  ((|.  1.  /''.  C.  v.)  Pontius, 
accitum.  Nee  male  tanien  stuluissent  letineii  posset  cum  Vrau.'  Arntz.  Uiiidain 
ap.  Scliott.  Fesliitantihus  cum  infiidius  statuisset  Pontius  ad  eum  locum  qui  iurcuUe 
Caudince  vacatur,  accitum,  &;c.  I'raeterea  Caudbuc  rocntur  \lt\.  pr.  et  Aid.  C. 
Pontius  Scliott.  Gacsb.  Delpb.  Pitisc.  Ilcremnium  Ed.  pr.— 4  Icto  fadeie  pro 
ex  foedere  Ed.  pr.  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  quae  prater  Ed.  pr.  Iiabent 
mox  receptus  est. 


NOTiE 


patens  apertaque,  sed  quanto  tutior, 
tanto  fere  lon^ior:  altera  per  Furcii- 
las  Caudiiias  brevior,' &c. 

«  Qui  locus  Furcul(C  Caudina]  Circa 
Aufiduni  duviuui,  ubi  Caudiuni  urbs. 

^  Accitu7ii  patrem^  Antecjuani  pa- 
trem  acciret  Pontius,  bis  euui  per 
niintiuni  consuluerat.  Vide  Liv.  lib. 
IX.  cap.  3. 

e  Ex  fcedcre  ^icto  fcedere]  Sponsi- 
oneni  fuisse,  non  foedus,  ait  Liv.  cap. 
.">.  '  Consules,'  inquit,  '  profecti  ad 
PoDtiutn  in  colloquium,  cum  de  foe- 
dere victor  agitaret,  negarunt  injnssu 
populi  fa'dus  fieri  posse  ;  nee  sine  fe- 


cialibus,  caerimoniaque  alia  solenni. 
Itaipie  non,  ut  vulgo  credunt,  Clau- 
diusque  etiam  scribit,  fcedere  pax 
Caudina,  sed  per  sponsionem  facta 
est.'  Vide  Sigoniiim  lib.  i.  de  Anliq. 
Jure  Civiuin  Rom. 

''  Postumius  Sa77inililius  deditus]  Ut 
hac  (ieditione  turpitudinein  foederis 
dirinieret,  populunique  Rouianum  re- 
ligione  exsolveret ;  ne  (juid  divini  liu- 
manive  obstaret,  quominns  jusiiiui  pi- 
umque  <le  integro  belluin  suscipere- 
tur.     Vid.  Liv.  cap.  8. 

'  Nee  receptus  est]  A  Pontio  sci- 
licet. 


13(» 


SEXTI    AURIiLlI    VICTORIS 


CAP.    XXXI. 

L.    PAPIRIUS    CURSOR. 

Argomentum.  Oininibns  adversis  profectiis  ad  aiispicia  repetenda  Romam 
regreditur;  Fabiiim  Riillianuin  contra  imperinm  pngnanfem,  et  seciui  fe- 
rieiidiiin  patriis  lacryniis  et  popnii  prccibiis  condonat ;  de  Samnitibtis  tri- 
iimphat  ;et  radiceni  aiiibulantibus  incoiiimodam  jocoruni  studiosus  exscindi 
jiibet  L.  Papiritis  Cursor. 

1.  Lucius  Papirius,  a  velocitate  Cursor/  cumconsulem 
se  adversis  ominibus'^adversumSamnites'^  progressum  esse 
sensisset/  ad  auspicia  repetenda'  Romam  regressus,  edixit 


Cap.  XXXI.  1  '  Avelocitate.  Prfepositionem  ignorant  potissima  pars  Mss. 
[lit  et  Ed.  pr.]'  Arntz.  Mox  dictatorem  pro  amsulem  Sdiott.  Gaesb.  Delpli. 
Pitisc.  rectius  secnndiini  Liv.  Sed  nihil  contra  codd.  mutandiim  jiidicant 
Arntz.  et  Harl.  Tuni  adrersis  ominibus  contra  Samnites  profectutn  Schott. 
Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  adrersis  omnibus  Ed.  pr.  'Miilto  est  concinnins  ut 
edidit  Schott.  Sed  non  atideo  concinnos  reddere  scriptores  contra  auctori- 
tatem  Mss.  et  editt.  qiife  hie  omnia  adversum  sen  adtersns.  Ominibus  probant 
et  nostri  codices  et  sollennis  est  ilie  librarioriim  lapsus,  qiialia  innuniera  ex- 
einpla  notariint  viri  docli,  qua'  addere  non  c*t  openc  prctiuni,  cum  onines 
sciant.  Neqne  prvfictum  ferunt  nostri  vel  scripii  vcl  ediii,  qui  oniues  pro- 
i^^ressum.  Priiis  quideiii  iiialk-ni,  (vide  sup.  c.  xiv.  §  l.)scd  poster! us  tauien 
nou  dauiiio.  Brutus  apud  Cic.  ad  Fam.  Ep.  XI.  4.  '  Progressus  sum  ad  Inal- 


NOTiE 

*  A  vclocilute  Cursor]  Idem.  Liv. 
lib.  IX.  cap.  l(j.  '  Pnecipua  pedum 
pcriiicitas  inerat  qu*  cognomen  eti- 
am  dedit,  victoreinque  cursu  omnium 
setatis  suae  fuisse  f'ernnt ;'  (|uasi  vcro 
hie  Papirius  primus  Cnrsoris  nouien 
liabiierit,  et  non  ante  eum  muiti. 

''  Adversis  ominibus]  Non  adversis 
sed  incertis,  Livius  lib.  viii.  cap.  30. 


*  Ad  auspicia  repetenda]  Niliil  enim 
inanspicato  gerebant  Romani.  Qiiare 
si  egressi  male  pugnassent,  vel  etiam 
si  ante  pngiiam,  vitiose  capta  omiiia 
meniinissent,  Romani  revertebantnr 
ad  captanda  rursiis  auguria.  Idqiie 
tlicebaiit,  '  redauspicare'  et  *  repe- 
tere  ouiina.'  Virg. /Encid.  ii.  *  Omi- 
na  ni  repetant  Argis.'     Et  hoc  serva- 


'  In  Samnium  incertis  itiim  auspiciis  turn  a  ducibus  Uomanis,  donee  ab  his 

est.     Cujus  rei   vitiuui,  non  in  belli  in  Italia  pugnatiim  est,  propter  vici- 

eventum,  (juod  prospere  gestum  est,  nitatem.   Postqnam  vero  ministerinin 

sed  in  rabiem  atque  iras  imperatornui  longiiis  proiatuni  est,  ne  dux  ab  exer- 

vertit:   nainque  Pa[)irius  dictator  a  citu  diutius  abesset,  si  Romam  ad  re- 

pullario  monitus,  cum  ad  auspicium  novanda  auspicia  de  longinquo  rever- 

repetenduin  Romam  proficisceretur,'  tisset,  constitutum,  nt  uniis  locus  de 

&C.  captivo  agro  Rouianus  fieret  inea  pro- 

•■  Adversum  [contra]  Samnites]  An-  vincia  in  qua  bellabatur ;  adquem,8i 

no  mundi    3()28.  ante  C.  N.  320.  A.  renovari  opus  esset  auspicia,  dux  red- 

U.C.  431.  iret. 

"i  Sensisset]  A  pullario  monitus. 


IJE    VIRIS    ILLISTRIBUS    CAF.    XXXI.  137 

Fabio  Rutilio/  ciiicm  cxcrcitu  iniponcbat,  nc  manum  cum 
hoste  coiiscrcret.*^  Scd  illo  oi)portui)itatc  ductus,  pugnavit. 
2.  Reversus  securi  cum  fcrire  voluit :  illc  in  Urbem  con- 
fugit;  ncc  suppliccm  tribuni  tuobantnr.''  3.  Dein  pater 
lacrymi.s,  populus  prccibus  vcniam  inipctrarunt.  4.  Pa- 
pirius  dc  Samnitibus  triuinpliavit.  5.  Item  cum  Praenes- 
tinum  pro2torem '  gravissime  increpuissct;  Expcdi,  inquit, 
lictor,  secures.  0.  Et  cum  cum  metu  mortis  attonitum 
vidisset;  incommodam  ambulantibus  "^  radicem  cxcidi  jus- 
sit. 


jiinos  ciim  pxcrcitii.' '  Amtz.  Fabio  RutUiano  Ed.  pr.  Aid.  Rulliano  Schott. 
Gaesb.  Delpli.  IMtisc.  'Maxime  librarii,  nisi  ab  ipsis  scriptoribiis  haec  va- 
rietas  pioliciscatm ,  suis  nuitalionibns  banc  vocem  agitaruiit.  Fran.  Rullo. 
Leid.  ntcKine  Rulilnno.  Gramin.  et  Boend.  Rutilio.  Oinnes  anti(|nvc  ediliones 
Rutiliano.'  Arntz.  Mox  jnaponebat  pro  imponebat  Ed.  pr.  Aid. — 2  Reversus 
Papirius  securi  Sciiott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  reversus  eum  securi  Aid. — 
3  Deindc  Ed.  pr.  Aid.  Mox  impetravit  Ed.  pr. — 5  '  Idem  Praneste  cum  prato- 
rem  C'di'.  Scripsimiis,  (et  enni  seciiti  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.)  Idem  comis  et 
jocorum  stndiosus.  Sed  tola  baBC  linea  in  vnlgaiis  desiderata  liacieniis,  venim 
in  M»s.  paiilo  aliter.  In  Piilmaniii  apographo,  Idem  comes  Ftruscoi-um  et 
jocorum  cum  jirustudiosus  Nestinum  pratorem.  Sed  rh  Etruscorum  in  iSIetelli 
Seqiiani  sciiidis  abest,  untie  eatit,  qtiani  excudendani  ciiravi,  lectioneni  erni  : 
vidienim  privposilionem  scmIp  niotani  ab  eo,  qui  Prenestinani  urbem  ignora- 
bat,  quod  teste  Volaierrano  lib.  vi.  Geograpbia;  diruta  bodie  sit.'  Schott. — 
G  Exsciiidi  Scholt.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc. 

NOT;E 

'  Fahio  Rutilio  [Rulliano]  Q.  Fabius  quern  cum  inambnlans  ante  taberna- 
Maximns  Rullianns  vocabatur.  Liv.  culuni  vocari  jnssisset,  lictorem  ex- 
Male  <piidani  Rutillia7ius.  pediie  securim  jussit.     Ad  quam  vo- 

t  Ne  inaiiuvi  cum  hoste cnnserei-et]  Sic  cem  exanimi  stante  Prirnestino,  'Age 

Liv.  'Ut  sese  loco  teneret,  neu,  ab-  dum  lictor,  exscinde  radicem  banc,' 

sente  se,  cum  hoste  manum  conse-  inquit,  *  incommodam  ambnlanlibus;' 

reret.'  perfiisumque   ultimi   supplicii   metu, 

•>  A'ec  supplicem   trihuni  tucbiinlur']  mnlcta  dicta  diuiisit.' 

Immo  tuebantur;  sed  precarinm,  non  ''  Incommodam ambulantibus]  In  hoc 

jiistum    aiixiliiim   ferebant,  ut   patet  jocns  est,  quod  cum    lictorem  secn- 

ex  Livio.  rim   expedire  jusserit,  ipiasi  in  reum 

'  Cum  Praiicstinum  prertorem]   Ex  animadversurus,  pripter  expectatio- 

Liv.  lib.  IX.   cap.  IG.  '  Pr*nestinus  nem  ei  radicem  exscindendam  obje- 

praptor  per  tinioreni  segnius  ex  sub-  cerit. 
sidiis  suos  duxcrat  in  primaui  aciem  ; 


138  SEXTI    AURELII    VICTORIS 


CAP.  XXXII. 

Q.    FABIUS    RUTILIUS. 

Argumentum.  Maximus  dicitur;  ob  Samnitem  victoriam  securi  paene  per- 
ciititur  ;  de  Apnlis,  Niicerinis,  Samnitibus,  Gallis,  Umbris,  Marsis,  Tiiscis 
triumphal;  libertinos  tribu  amovet;  ut  equites  ab  eede  Honoris  in  Capito- 
lium  transeant;  instituit;  et  moituus  publice  sepelitiir  Q.  Fabius  Ruti- 
lius. 

1.  QuJNTUS  Fabius  Rutilius,  primus  ex  ea  familia 
ob  virtutem*  Maximus,  magister  equitum  a  Papirio  securi 
p£ene  percussiis,''  primura  de  Apulis  et  Nucerinis,*^  iterum 
de  Samnilibus,  tertio  de  Gallis,  Umbris,  Marsis,  atque 
Tuscis  triumphavit.    2.  Censor  libertinos''  tribubus  amovit. 


Cap.  XXXII.  1  Rutiliunus,  RuUianus,  ^c.  nt  cap.  praeo.  Maximus  appellatus 
Leid.  1.  'Post  Papirio  additur  a  quibusdam  [ut  a  Schoti.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc]  Cursore  ob  Samnitem  victoriam :  sed  absunt  ilia  verba  codd.  et  edd. 
pr.  bine  Arntzenius  ea  iincis  incliisit,  Gninerus  vero  [cum  Ed.  pr.]  delevit.' 
Harl.  Pa/>2/rio  Cursore  Aid.  Quidam  etiani  editt.  Cursore  admittunt.  Primo 
.  .  .  Litcerinis  Ed.  pr.  Lucerinis  et  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delpii.  Pitisc.  improbb. 
Arntz.  Harl.  Turn  TUuscis  Ed.  pr.— 2  '  Trihus  vidijali  liabent  inepte  et  rus- 
tice  :  alii  Trib.  scribuut,  Iribu  amovit.  [nt  Gaesb.  DelpU.  Pitisc.]     Parisin. 

NOT;E 

»  Ob  virtutem']  Quod  forensem  tur-  ceriam  Alphaternam.    Glareanns  ve- 

bam  in  (juatiior  tribus  conjecit,  ideo  ro  Lnceriam  scribit.     Sigoiiius  con- 

ei    Maximi    cognomen    datum    dicit  tra   Nuceriani  tuetur.     H-vc  in   Pi- 

Liv.  extremo  lib.  IX.  centibus  sen  Campania  est,  ix.  mill. 

**  Securi  pcene  percussus^   Superiori  pas.  distans  a  niari,  ut  et  Alphaterni, 

capite.  auctore  Piinio.     Ilia  in   Apulia  est. 

<=  Primum  de  dpulis et  Nucerinis[Lu-  Lubricus  certe  locus  et  in  quo  mihi 

cerinis]    Bis  tanlum  triuniphasse  Fa-  aqua  baereat :  nee  pudet  fateri,  cum 

bium  in  tabulis  invenio;  semel  cum  nihil  evcrsorum  locorum  veritate  iu- 

primum  consul  esset,  collega  L.  Furio  certius.  Schott. 

Curve, an. mundi3G30.anteC.N. 318.         <>  Censor  libertinos]  Hos  '  forensem 

A.  U.  C.  433.     Iteruui   de   Etruscis  turbam '  vocat  Liv.  lib.   ix.  in   fine 

secundum   consul  C.  Marlio  Rutilio  Q.    Fabius    et    P.    Decius    censores 

Censorio,  duodecimo  anno  post  prio-  facti.     '  Fabius  simul  concordiai  can- 

rem  consiilatum  :  Apulos  quidem  vi-  sa,  simul  ne  humillimorum   in  nianu 

cit  Fabius  quartum  consul  cum  Pub.  comitia  essent,  omnem  forensem  tur- 

Decio  Mure,  anno  mundi  3G53.   Idem  bam  excretam  in  quatuor  tribus  con- 

etiam  Gallos,  Tuscos,  Marsos,  Uni-  jccit,  nrbanasque  cas  appcllavit.  Ad- 

bros  dcvicit  v.  consul   anno    mundi  coquc  <am  rem  acceptani  ^latis  ani- 

3055.     Sed  triunii)liasse  non  legitur.  mis    fcrunt,    ut    Maximi    cognomen, 

Nucerinis  {Lucerinis]  jVuccrJuis  alii,  quod  tot  victoriis  non  pipercrat,  hac 

Livius    scribit    eum    8ubegi»se    Nu-  ordinum  tempcralioue  pareret.' 


DR    VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.   XXXIII.  139 

Iterum  censor  fieri  noluit/  dicens,  non  esse  ex  usu  reipub- 
licae,  eosdcm  censorcs  sacpius  fieri.  3.  llic  primus  insti- 
tuit,  uti  equites  Romani  s  Idibus  Quintilibus  ab  scde 
Honoris,  equis  insidcntes,  in  Capitoliura  transircnt.  4. 
Mortuo  hoc  tantum  a^ris  populi  libcralitate  congestum  est, 
ut  inde  filius  viscerationem  '*  et  epulas  '  publice  daret. 


Ms.  et  INIediol.  tribuhus.  Senatu  amovil  leppndnm  videtnrex  Livio.  Val.  Max. 
libro  secmido,  capite  seciindo  legendus.'  Sclwlt.  iniprob.  Arntz.  Mox  ex  usti 
populi  liomnni  Medio),  et  ed.  Macli. — 3  Alhis  cqnis  Scliott.  G.  D.  P.  iiuprob. 
AriHz.  Dcnique  tmnsilirent  Ed.  pr. — 4  Hide  pro  Hoc  Ed.  pr.  Aid.  Schott. 
G.  D.  P.  In  Mss.  tribns  ap.  Schott.  et  in  Grainin.  vbertute  est  pro  liberuli- 
tate ;  in  utr.  Leid.  libertate.  Turn  rh  est  abjicit  Aid.  Infra^/ius  ejus  Pari- 
sin.  Viscerationes  Ed.  pr.  et  epulum  Scliott.  G.  D.  P.  Ejiuliim  inalit  etiam 
Harl.  qiiauquani  epulas  eod em  sensu,  at  rariiis  dici,  animadvertit  Arutz. 

NOT/E 

'  lierum.  censor  fieri  noluif]    Vide  tio   carnaria,   qua    peciides    integraj 

Valer.  Max.  lib.  iv.  cap.  1.  populo  dabantiir.     Viscera  enini  non 

5    Uli  equites  Romanil  Quod  '  Uam-  solum    iiitestina,    sed   quicquid    sub 

vectio '  dictum   fiiit.    Liviiis,  de   eo-  corio  est.  Servius. 

dem  :  '  Ab  eodem  institiitum  dicitiir  '  El  epulas  [epnlum]  Sic  fere  sem- 

ut  equites  Idibus  Quintilibus  trans-  per  epulum  cum  visceratione  conjunc- 

velierentur.'  tim  legas.     Sueton.  in  Caesare  :  '  Ad- 

''  Viscerationeni]  Visceratio,  largi-  jecit  epulum  et  visceratioDem.' 


CAP.  XXXIII. 

M.    CURIUS    DENTATUS. 


Argumentum.  De  Samnitibus,  Sabinis,  Lucanis  triumpbat;  Pyrrhum  Italia 
expellit ;  populo  viritim  et  sibi  agri  quaterna  dena  jugera  dividit ;  Samni- 
tum  legatos  aurum  offerentes  rejicit,  &cc. 

1.  Marcus  Curius  Dentatus  primo  de  Samnitibus' 
triumpbavit,  quos  usque  ad  Marc  Supcrum''  perpacavit.  2. 
Regressus,  in  concione  ait :  Tantum  agri  ccpi,  ut  sulitudo 


Cap.  XXXIII.  1  Manius  Curius  Scliott.  Gacsb.  Delph.  Pilisc.  probb.  Syl- 
burg.  Arntz.  Harl.  invitis  licet  rodd.  Cod.  uiius  ap.  Scliott.  Detiiatus. — 
2  Reversus  Leid.  2.    '  Tantum.  Ex  freciuenti  errore  librarioruni,  qui  per  incu- 

NOTiE 
»  Primo  de  Samnitibus']  Anno  mun-     403. 
di   3GG0.  ante  C.  N.  288.   A.  U.  C.        ''  Ad  Marc  Superum]  Adriaticum. 


140  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

futnra  fuerit,  nisi  tantum  hominum  cepissera ;  tantum  porro 
hominnm  cepi,  nt  fame  peritiiri  fuissent,  nisi  tantum  agri 
cepissem.  3.  Iterum  deSabinis*^  triumphavit.  4.  Tertio 
de  Lucanis*^  ovans*  Urbem  introivit.  5.  Pyrrhum  Epiro- 
tam  Italia  expulit.  G.  Quaterna  dena^  agri  jugera  viritim 
populo  divisit.  Sibi  deinde  totidem  constituit,  dicens,  ne- 
minem  esse  debere,  cui  non  tantum  sufBceret.  7.  Legatis 
Samnitura  aurum  ofFerentibus,  cum  ipse  in  foco  rapas  tor- 
reret:  Malo,  inquit,  haec  in  fictilibus  meis  esse,s  et  aurum 
habentibus  imperare.  8.  Cum  interversae  pecuniae  argue- 
retur,  cadura  ligneum,''  quo  uti  ad  sacrificia  consueverat, 


riam  ocnlos  conjicientes  in  easdem  voces,  quae  eadem  paragrapho  occurrunt, 
aliquam  orationis  partem  omittunt,  hie  varie  peccatiim  est,  quia  varite  «'a- 
nimdeni  vociini  repetitiones  occurrunt.  Gramniii  codex  non  agnoscit  Homi- 
man  cepissem,  tantum  porro  hominum  cepi,  ut  fame  per ittiri  fuissent,  nisi  tantum. 
Franeq.  omitlit,  tantum  porro  h.  c.  ut  f.  p.  f.  n.  t.  agri  cepissem.  In  Leid.  2. 
desiderantur  tantum  iiaec  verba:  tantum  hominum  cepissem.' Arntzen.  Turn 
peril :  fuerint  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 3  Iterum  de  Samnitihus  Fran. 
— 4  Mediol.  introiit. — 5  Pyr.regem  Epeirotarum  Aid,  regem  Epirotarum\ege- 
batur  ante  Schott.  P.  E.  ex  Italia  pepulit  Ed.  pr.  cum  IMediol.  uterqiie  Leid. 
Haun.  et  Maclian.  ed.— 6  '  Quater  dena  Leid.  1.  dena  omittit  Graium.  et  ed. 
vet.'  Aryitz.  Vide  Not.  Deipii.  '  Deinde  totidem.  Ms8.  simni  omnes  sibi 
idem  constituit.  Accessit  vox  civcm  ex  Pnlmann.  Esse  pro  edere  Machaneus 
ridicule  exponit.'  Schott.  '  Totidem  non  recipiunt  uterque  Leid.  Hoend. 
et  Fran,  cum  Macli.  edit.  Sed  servat  ed.  Veneta,  Aldus,  Grypli.,  et  celeri 
cum  (luobus  scriptis,  et  reqiiirit  sentenlia.  Esse  debere  civcm  expresserat 
Schottus  [a  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  secutus]  contra  omnes  Mss.  et  ediit.  quare 
vocem  niinime  necessariam  rejeri.'  Arrilzen. — 7  Affcrentibus  est  in  Leid.  2. 
Haun.  Mox  rupa  pro  rapas  Aid.  Schott.  G.  D.  V.  rap.  coqueret  Haun. — 
8  '  Cudum  ligneum.    Guttum  reposuit  Schottus  e  tribus  codd.  et  Plinio  H.  N. 

NOTiE 

<^  Iterum  de  iSabinis']  Eodem  anno  fuerit. 

quo  de  Samnitibus.  «  Ovans]  Ovatio  minoris  triumphi 

''  Tt'»/iode/v!/canis]  Hujus  triumphi  genus,   (pio   triumphantes,   nee    tra- 
Annalesnon  meniinere.  Inriderit  for-  beam  nee  togam  pictam  indnti,  pedi- 
san  an.  mundi  3G(j(j.  ante  C.  N.282.  bus,  interdum  etiam  et  equo  Urbem 
A.  U.  C.  409.  quo  Curius  Gallos,  Lu-  intrabant,  exercitu  pra-eunte. 
canos,  BriitioSjSamnites  vicit.  Quan-  ^Quaterna  dena]    M»s.  Quatcrdena. 
quani  dubito,  cum  de  iisdem,  anno  Vulg.    partim     Septenadena,    parlim 
post   hunc   secundo,   Fabricium    tri-  Septemdcna.     Undfe  colligi  potest  le- 
umpliasse  tabulae  notenf.     De  Luca-  gendum  esse  Septena;    nam  et  toti- 
Jiis  (piidem  et  de  Pyrrho  triumphavit  dem  Plinius  lib.  viii.  cap.  3.  et  Valer. 
Curius  anno  mundi  3075.    Sed  nnl-  Max.  lib.  iv.  cap.  3.  divisa  fuisse  do- 
lus temere  pidchrior  in  Urbem  ant  cent, 
spcciosior  triuuiphus  intravit.     Tan-  «  Esse]   Comedere. 
tuni  abest  ut  ovatio   triumphus  illc  ''  Cadum  [Gutlum]  ligneum]   Gut- 


Dli    VIRIS   ILLUSTRIBUS   CAP.    XXXIII.  141 

in  medium  prolulit,  juravitquc,  sc  nihil  amplius  dc  praeda 
hostili  in  domum  siiam  convertissc.  9.  Aquam  Aniencm' 
de  manubiis  hostiiim  in  Urbeni  induxit.  10.  Tribunus  ple- 
bis''  Patres  auctores  fieri  cocj^it'  comitiis,  quibus  plebcius 
magistratus  creabatur.  Ob  ha^c  mcrita  domus  ci  apud  Ti- 
phatam,'"  ct  agii  jugera  quingcnta  publico  data. 


XVI.  38.  atque  Arntzen.  pijpferiet,  si  a  codd.  ipsiiis  affirmaretur,  et  laiulat 
Broukhus.  ad  Tibull.  EI.  i.  2.  8.  Cerdam  ad  Virgil.  Eel.  iii.  37.  attaineii  reti- 
nuit  cnduin,  et  accipit  in  {^eneic  pro  (iiiociinK|iie  instninieiito,  (|no  lif|iiida 
condmitiir  et  infiindniitiir.'  Hurl.  Praepositioimm  ante  domum  abjicinnt 
Fran,  et  Leid.  2. — 9  Aquam  dei7idc  An.  onmes  prapter  Grnner.  Bip.  Anknis 
Hann.  Anienem  manibus  host.  Ed.  pr.  '  Viros  erndilos  seciitns  sum  licet  in- 
vitls  scriptis,  ex  qnibns  sen  historic  tidem  spu  miiaculnm  auget  Boend.  Ani' 
enem  viambus  haustum  in  Urbem  imliixit.' Arutz.  Piviterea  intruduxit  aVu. — 
10  '  In  Mss.  longe  aliter  periodns  hahet :  'I'rihiaws  plebi  patres  se  auctore  fieri 
coegit  comitiis,  quibus  plehei  mag.  creabantur.  Niliil  tanien  deniuto.' .S'c/io(<«s. 
Tuni  plebeimagistratus  creabantur  Ed.  pr.  cum  Granini.  Arntzenii  et  ed.Ven. 
Paulo  post  Tti  lupc  h\  Ed.  pr.  desidcratnr.  Tifatam  ante  Scliott.  legebatur ; 
et  quinquaginta,  nt  in  quatuor  codd.  ap.  Arntz. 

N0T7E 

turn    inter    sacrificii    vasa    nnmerat  vit,  Coss.  Spurio  Carvilio   Maximo 

Varro  lib.  I.  De  Vita  Popnli  Rom.  ii.  L.  Papirio  Cursore  ii.' 

'  Guttnm  faginnm'  appellat  Plin.  ex  ^  Tribunus  plebis'\  A.  U.  C.  45.'i. 

fago   eniui    pocula.      Ovid.  Fast.  v.  '  Patres  auctores  Jiei-i  coegit]  Legem 

'Terra  rubens  crater,  pocnla  fagns  tnlit  nt  Patres  ante  coniitia  auctores 

crant.'  fierent,  hoc  est,  nt  decreto  sno  eos 

•  Aquam  Anieneni]  Frontinus  libro  magistratns  se  probare  dicerent.quos 

de  Aqna^dnctibus  :  •  Vetns  Anio  post  popnlus   creasset.     Ea   lex  a  Curio, 

annos  40.  qnani  Appia  perducta  est,  Curia  dicta.    Cicero  de  Claris  Oral. 

A.  U.  C.  481.     M.  Curius  Dentatns,  Liv.  lib.  x. 

qui   censnram   cum   L.  Papirio  Cos.  "  Apud  Tiphatam]  Locus  in  Urbe 

gessit,  Anionis  qui  nunc  dicitnr  ve-  fuit:  quod  de  Campania  dicunt  viri 

tus,  aquam  perducendam   in  Urbem  docti,   uugze  sunt   ad   hunc   quidem 

ex  manubiis  de  Pyrrlio  captis  cura-  locum. 


142  SRXTI    AURELIT    VICTORIS 

CAP.    XXXIV. 

APPIUS   CLAUDIUS   CiECUS. 

Argumentum.  Libertinos  in  senatum  legit;  tibicinibiis  epulandi  ...  jus  in 
publico  adimit;  Potitiis  pretio  corruptis  . . .  caecatur;  ne  consulatus  cum 
plebeiis  communicaretur  resistit ;  ne  Fabius  solus  ad  bellum  mitteretur 
contradicit;  Sabinos,  Samnites,  Etiuscos  domat;  viani  usque  Brundusium 
sternit;  Anienem  in  Uibem  iuducit;  censuram  solus  obtinet;  conditiones 
pacis  cum  Pyrrho  ineundae  oratioue  discutit  Appius  Claudius  Caecus. 

1.  Appius  Claudius  Caecus  in  censura*  libertinos 
quoque^  in  senatum  legit.  Epulandi*^  decantandique  jus 
tibicinibus  in  publico  ademit.  2.  Duas  familiae  ad  Her- 
culis  sacra  sunt  destinatae,  Potitiorum  et  Pinariorum.  3. 
Potitios  Herculis  sacerdotes  pretio  corrupit,  ut  sacra  Her- 
culea  servos  publicos  edocerent;  unde  caecatus  est:*^  gens 
Potitiorum^  funditus  periit.  4.  Ne  consulatus^  cum  ple- 
beiis communicaretur  acerrime  restitit.    5.  Ne  Fabius  so- 


Cap.  XXXIV.  1 '  Quoque  in  senatum.  Mss.  partim  quosque  in  senatum,  partim 
quoquee  senatu.  Vulgatam  praeferc'  Schott.  Mox  in  publicum  Boend. — 2  Duce 
familia.  Vide  Schott.  qui  teutabat  Quw  familicB  ad  Herculis  sacra  sunt  destinutcB 
Potitiorum,  pretio  corrupit.  Niiiil  mutandum  putat  Arntz.  *  Si  Potitiorum 
Boend.  et  Fran,  quod  erit  scilicet.  Et  sic  expresserat  magna  pars  editonim.' 
Arntz.  s.  (sic)  potitiorum  Aid.  Scilicet  Titiorum  Ed.  pr.— 3  Pecunia  pro  pretio 
Ed.  pr.  Haun.  Leid.  2.  '  Sacra  Herculea.  Herculanea  Rlss.  [cum  Ed.  pr.]  Her- 
culanaPATis.  et  Colon.'  Schott.  Hcrculana  Gramm.  et  Fr. — 4  '  Legendum  ex 
Liv.  I.  II.  ne  pontijicatus  et  auguratus,  vel  potius  ne  sacerdotiacum.'  Schott.    Ne 

NOTiE 

"  In  censura]  Qnam  gessit  A.  U.  C.  ^  Unde  cacatus  est]  Liv.  lib.  ix.  c. 

443.  29. 

''  Libertinos  quoque']  Sueton.  inClau-  *^  Gens  Potitiorum]  Bene  Gens.  Du- 

dio  cap.  24.  '  Etiam  Appium  Caecum  odecim  enim  ea  tempestatc  erant  Po- 

generissui  proauctorem,censorem,li-  titiorum  familiae.     Inde  tamen  quam 

bertinorum  fiiios  in  senatum  allegisse  hie  '  gentem  '  dicit,  supra  •  familiam  ' 

docuit:  ignarus  temporibus  Appii,et  vocat ;   •  duae  familiae,'  &c.     Auctor 

deinceps   aliquandiu,   libertinos   die-  libelli   de   Orig.   Urb.   Kom.  'fami- 

tns,  non  ipsos  qui  nianumittnntur,  sed  liam'  dixit, 

ingenuos  ex  his  procreatos.'  f  Ne  consulatus]  Hoc  de  AppioCa;- 

<=  Epulandi]  In  aede  Jovis.  Tibi-  co  nullibi  legisse  videor ;  sed  '  ne 
cinibus  enim  antiquitus  traditumerat  auguratus  cum  plebeiis  communica- 
nt in  ea  vescercntur  :  ct  paulo  post  retur ;'  id  vcro  apud  Liv.  Icgiturlib. 
idem  iis  jus  rcstitututn.  x.  cap.  7.     Sic  igitur  legendum. 


DF,    VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    XXXIV.  143 

Ins '5  ad  bcUum'"  mittcrctnr  contradixit.  Su])inos,  Samni- 
tos,'  Etmscos  bcllo  domuit.  G.  Viam  usque  Brundusium  ^ 
lapidibus  stravit;'  undo  ilia  Appia  dicta.  7.  Aquam  Ani- 
cncm'"  in  Urbcm  induxit.  8.  Ccnsuram  solus"  omni  quin- 
qucnnio  obtinuit.  9.  Cum  de  pace  Pyrrhi  agcrctur,  et 
gratia  potentum  per  legatum  Cineam  pretio  quaircrctur, 
senex  et  caucus  lectica  in  senatum  latus,  turpissiraas  con- 
ditiones  raagnifica  orationc"  discussit. 


cons,  cum  plcbe  Paris,  ct  Colon. — 5  Sampnitas  Paris,  et  Colon.  Samnitas 
Anitz.  cum  scriptis.  Samniteas  E.i\.\(tn.  Etliiiscos  Ed.pr.  Th  bello  onwtlnnt 
Haiin.  Leitl.  2. — 6  Brundisiwn  Inpide  str.  Schott.  G.  D.  P.  Brundus.  str. 
lapidibus  Aid.  Th  lapidibus  Boend.  et  Fran,  expungunt.  Turn  ilia  via  Appia 
est  Ed.  pr.  unde  via  appia  Fran,  et  Boend. — 7  '  Auienem  vel  Victoris  ipsitis  vel 
libraiiornni  inciiria  line  ex  siiperiore  capite  irrepsit.  Certum  quidem  est, 
Appium  Claiidium  Appiam,  iion  Anienem  aquain  diixisse  in  Urbeni.'  Hurl. 
Boend.  codex  liabet,  Aquam  Anienem  deinde  manibus  hostium  in  Urb,  Ed.  pr. 
Aquam  Anienem  mauibus  hostium  in  Urb. — 8  Paris,  et  (^olon.  omnium  curn 
quatiior  codd.  Arnizenii. — 9  Pro  ag-ere(ur  habent  traclaretur  Paris,  et  Colon. 
Cyneam  qucereretur  pretio  Ed.  pr. 

NOTyE 

«  Ne  Fabius  solus"}  Sed  cum  Decio  M.   Curins   Dentatus  ?    ut   superior! 

Mnre.  capite.     Cum   Scliotto    legerem   Ap- 

''  Ad  helium]   Saniniticnm,  quo  se  pia.    Earn,  inventis  quibusdani  venis, 

Decius  devovit.  Appius  per  duo  milliaria  in  Urbem 

'  iSahinos,  Samnites]    A.  U.  C.  456.  duxit. 

quo  Appius  secundum  consul  fuit.  »  Censuram  solus']  Liv.  lib.  ix.  cap. 

''  Usque  Brundusium]   Falsum   est.  29.     '  Appius  jam  inde  antiquitus  in- 

Nam  ea  tempestate  ex  veteris  histo-  sitani  pertinaciam  familiae  gerendo, 

riae  fide,  ea  via  ad  Brundusium  usque  solus  censuram  obtinuit.' 

perduci  non  potuit.  Pater  vieus.     A  <>  Magnifica  oratione]    Quam    vide 

porta  Capena  usque  ad  Capuam  stra-  apud  Plutarch,  in   Pyrrlio.     Ennius 

vit  Appius.  sic   eum   loqueutem  inducit  :    '  Quo 

'  Stravit]  A.  U.  C.  443.  vobis  meutes,  recta?  quae  stare  sole- 

"'  A<iuam  Anienem]  QnomoAo  aquam  bant  Antebac,  deraeutes,  sese  flexere 

Anienem^  quam  triginta  el  octo  annis  viai  V 
post,  in  Urbem  produceudaui  curavit 


141  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

CAP.   XXXV. 

PYRRHUS,    REX    EPIROTARUM. 

Argumentum.  Orbis  iinperium  agitans,  Ronianis  bellura  infert ;  Leevinnm 
consulem  elephantonim  novitate  tiirbat;  captivos  gratis  reddit;  siiperatiis 
Tarentura  lefiigit ;  in  Sicilian!  trajicit;  Locros  regressiis  Proserpina"  pecii- 
niara  aveiiere  teatat ;  Argos  oppiignaiis  tegulte  ictii  piosteinitur ;  et  ab 
Antigono  magnifice  sepelitiir  Pyrriius,  Epirotanim  rex. 

1.  PYRRHUS,rex  Epirotarum,materno  genere  ab  Achillo,* 
paterno  ab  Hercule  oriundus,  cum  iniperiura  orbis  agitarct, 
et  Romanos  potentes  videret,  Apollinem  de  bello  consuluit. 

2.  Ille  ambigue  respondit,'' 

Aio  te  ^acida*^  Romanos  vincere  posse. 

3.  Hoc  dicto**  in  voluntatem  tracto,  auxilio  Tarentinorum 


Cap.  XXXV.  1  Epeirotarum,  paterno.. .  materno  Schott.  G.  D.  P.  '  Errat  An- 
relins  Victor.  Pyrrhiis  paterno  genere  ab  Acliiile,  materno  ab  Hercule  oriun- 
dus diciiiir.'  Harl.  Turn  agitans  Romanos  Aid.  cum  tribus  ap.  Arntz.  codd. — 
2  In  Leid.  1.  est  ambiguo. — 3  '  Rectins,  saltern  ad  historian!  accommodatius 
i'oret, auxilio  Tareidinis  venit,  bellum,  uti  liabent  codd.  Leid.  [Aid.]  et  edd.  Ar- 
gentin.  aut,  secundum  alios  codd.  auxilio  Tarentinis  bellum:  nam  Tarentinis 
bellum  indictuni  eral  propter  spoliatos  mercatores  Rom.  et  legates  gravi  in- 

NOT^ 

^  Materno  [paterno'] genere  abAchil-  Quis  enim  est  qui  credat,  ApoUinis 

Ze]  Vide  Plutarch.  ex  oraculo  Pyrrho  esse  responsumi 

^  Ambigue  respondit]  Quia  incer-  'Aio  te  jEacida;'  &c.  Primuni  La- 
tum est,  ab  iEacida  Romanos  vinci  tine  Apollo  nunquam  locutus  est. 
posse,  an  ab  Romanis  ^acidam.  Id  Deinde  ista  sors  inaudita  Graecis  est. 
G rxch  a^l(pipo\oyia  Aic'ituT,  ambigmis  Prirterea  Pyrrhi  temporibus  jam 
sermo.  Cum  vitio  compositionis  in  Apollo  versus  facere  desierat.  Pos- 
ambiguo  posita  est  sentcntia:  '  Sed  tremo,  quanquam  semper  fuit,  ut 
aptissimum  maxime  fuit  responso '  apud  Eiinium  est,  'Stolidum  genus 
(Priscian.  lib.  xviii.)  '  etiam  confu-  jliacidarum  Bellipotentes  sunt  magi' 
sionc  ordinis  propriani  oraculi  obii-  quani  sapientipotentes :'  tamen  hauc 
quitatem  servare.'  amphiboliam  versus  intelligere  potu- 

*=  Aio  te  jEacida]   Hoc  de  Pyrrho  isset,  *  vincere   te  Romanos,'  niliilo 

finxisse   Ennium    probat   Cicero   de  magis  in  se,quam  in  Romanos  valere. 

Divinat.   lib.    ii.    nt    et   Herodotum  Nam   ilia   amphibolia   tpia;    Crcesum 

istud  deCroeso:  'Croesus  Halim  pe-  dece|)it,   vel  Chrysii)puui     poiiiisset 

iietraus  niagnam  pervertet  opinn  viu!.'  fallere  ;  hasc  vero  ne  Epicuruin  qui- 

'  Cur  auteui,'    inquit,   '  hoc    credani  dem.' 

unquam  tditum  Croeso  ?  aut  Herodo-  /Eacida]    Ab  /Eaco  Jovis   et   Eu- 

tum  cur  veraciorem   ducam   Ennio .'  ropa?  filio,  Achillis  avo. 

Num    minus    ille    poluit   do    Crujso,  •'   Hoc   dido]    IMoprie    dido;    hoc 

quam    de    I'yrrlio    fingere.    Enniusf'  est  dictione ;    qua;  propria  ApoUiuia 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAF.    XXXV. 


145 


helium  Romanis  iiitiilit.  Lacvinum  consulcra'^  apud  Ilcra- 
cleam  '^  clephantorura  novitalc  turbavit.  4.  Cumque  Ro- 
inanos  adversis  vulneribus  occisos  vidcrct,  Ego,  inquit,  la- 
libus  militibus  bruvi  orbem  tcrrarum  subigere  potuissem. 
5.  Araicis  gratulantibus,  Quid  mihi  cum  tali  victoria,  inquit, 
ubi  excicitus  robur  amittam?  G.  Ad  viccsimum  ab  Urbe 
lapidcra  castra  posuit:  captivos  Fabricio  gratis  reddidit. 

7.  Viso  Laivini  exercitu,''  candcm  sibi  ait'  adversus  Ro- 
manos,  quam  Jlcrculi  adversus  hydram,''  fuissc  fortunam. 

8.  A  Curio  ct  Fabricio  superatus,'  Tarentum  reiugit ;  in 
Siciliam  trajecit."'  D.  Mox  in  Italiam  Locros"  regressus, 
pecuniam  Proserpina;  avcherc  teutavit.     Sed  ea  naufragio 


jiiria  excfiptos  ;  qui  deinrle  Pynimm  in  aiixiiiuni  vocabant.'  Harl.  Lavinium 
Ell.  pr.  Mss.  ap.  Schott.  et  Leid.  1.  ap.  Arntz.  Turn  Eracleam  Ed.  pr.  Ileream 
JNIss.  ap.  ScliDtt.— 4  Viris  pro  militihus  Aid.  Scliolt.  Gae&b.  Delpli.  Pitisc.  t-t 
subire  pro  subigere  vett.  libb. — 5  Quia  mihi  Leid.  2. — 7  Lavinii  Kd.  pr.  '  Ait. 
Ut  Leid.  1.  uitt  Leid.  2.  ct  oninino  delet  Fran.  Adi  quae  diceinn.s  ad  cap. 
73.'  Arntz. — 8  Fabritio  Ed.  pr.  Mox  confugit  qiiidam  ap.  Scliott.  Profugit 
Ed.  pr.  Leid.  2.  et  Haiin.  Turn  Sylbnraio  Icgenduni  videtiir  inde  in  Sicilium 
trajecit.  In  aliis  legitiir  trajicif.—^J  Coiijiciebat  Scliott.  7uo.v  in  Itidiff.  '  Ag- 
gresstts  Boend.  iit  legi  posset  In  Italia Lucros  aggrtssus:  sed  nihil  miilandum.' 
Arntz.     Mox  auferre  tetnptavit  Ed.   pr.    •  Leid.  2.   auferrc.     Fran,  habere. 

NOTiE 

oraculi  vox  est.  Pacuviiis  in  armo-  £;iie  Lerna?o  lot  caesa  hostium  capita 
nini  jiidicio  :  •  Apertie  fatiir  dictio,     de  sanguine  siio  renascuntur.' 


si  inteliigas.'  Dictio  Ajiertce  oracii- 
liini  Apollinis  qui  Aperta  dicebatur. 
Idem  in  Duloreste  :  'Sed  incertat  nie 
dictio,  quin  rem  expedi.' 

^  Lavinnm  consulemi  Anno  niundi 
3G70.  ante  C.  N.  278.  A.  U.  C.  173. 

e  Apud  Heradeam]  Florus  lib.  i.  c. 
18.  'Apud  Heracleam  et  fluvium  Si- 


^  Ilydram']  Cui  uno  de  centum  ca- 
pitibiis  amputate,  duo  rcnascebantur. 
Ha-c  nota  sunt. 

'  A  Curio  et  Fabricio  iuperalusi  At- 
qui  collegaj  non  fuere  Fabricius  et 
Curius.  llle  consul  fuit  A.  U.  C.  475. 
coliega  Q.  /Eniilio  Papo.  Hie  antem 
a.  478.  coliega  L.  Cornelio  Lentulo, 


rim,  Lfcvino  consule,  prima  pugna,'  Sed  heec  non  ita  sunt  accipienda;  ne- 

&c.     Heraclea  urbs  in  exiima  parte  que  ea  de  codem  tempore  dixit  nos- 

Italiap,   cui   Magna;  Gra^ciae   nomen  ter  Aurelius.     Pyrrbum  et  Fabricius 

est.  et  Curius  superarunt ;    sed  diversis 

I'   Viso  Lccvini  exercitu]  Inimo  vel  temporibus,  suo  scilicet  quisque  con- 

Fabricii,  vel  Curii  Dentati.     La;vinu3  sulatn. 

enira  seniel  cum  Pyrrho  niuniini  con-  "'    In  Siciliam   trajecit]    Po>tquam 


seruit. 

'  Eandem  sibi  ail]  Flor.  loco  supra. 
'  Video  me,'  inqiiit,  '  plane  Iliiciilis 
sidere  procrratum,  cui  quaci  ab  an- 

Delph,  et  V^ar.  Clan,  Aur,  Vic4. 


cum  Fabricio  piignalum  est,  et  ante- 
qiiam  cum  Curio  pugnaret. 
"  Locros]  In  Magna  Graecia. 


K 


146  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

relata  est.**  10.  Turn  in  Grceciam  regressus,  cnm  ArgosP 
oppugnaret,  ictu  tegulae  prostratus  est.  11.  Corpus  ad  An- 
tio^onum,  regem  Macedoniae,  relatum  magnitice  sepultum. 


Argumentum.  Contra  Pyrrlium  missus,  qiiarta  regni  parte  frustra  solici- 
tatur;  Pyrrhi  medicum.Pyrrhiim  veneno  occisuriim,  ad  Pyirhum  vinctum 
reduci  jubet ;   et  a  Pyriho,  ilium  admiraote,  laudatur  Fabricius. 

12.  Pyrrhus  cum  secundo  praelio^  a  Romanis  esset 
pulsus  Tarentura,  interjecto  anno,"  contra  Pyrrhum  Fabri- 
cius missus  est,  qui  prius  inter  legates'^  solicitari  non  po- 
terat  quarta  regni  parte  promissa.  J 3.  Cum  vicina  castra 
ipse  et  rex  haberent,  medicus  Pyrrhi  nocte  ad  eum  venit, 
promittens,  se  Pyrrhum  veneno  occisurum,  si  sibi  quic- 
quam  pollicitaretur :  14.  quem  Fabricius  vinctum  reduci 
jussit  ad  dominum,  Pyrrhoque  dici,  quae  contra  caput  ejus 
medicus  spopondisset.  Turn  rex  admiratus  eum,  dixisse 
fertur :  Ille  est  Fabricius,  qui  difficilius  ab  honestate,  quam 
sol  a  suo  cursu  averti  posset. 


Boend.  ducere:  omnes  perperam.'  Arntz.  '  Rdata  est.  Data  Haun.  electa 
Leid.  2.  Etata  Fran.  Gramm.  et  editt.  sed  vera  lectio  solicilanda  non  est, 
qiiam  etiam  recte  jndicio  siio  comprobavit  Scliottiis.'  Arntz, — 10  In  Grac. 
revirsus  duyn  Argns  oppttg.  Ed.  pr.  duni  Argos  opfugnat  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc.  Agros  pro  Argos  transpositis  Uteris  Fran,  et  uterqiie  Leid. —  II  Dehi- 
tum  le^ebatiir  ante  Schott.  invitis  Mss.  Fran,  simpliciter  latiwi:  vocem 
rnagnijice  idem  cod.  extriidit.  RJagnif.  sepullian  est  Ed.  pr. — 12  '  Totum  hoc 
caput,  quod  abest  a  codd.  [ab  Ed.  pr.  et  Aid.]  videtur  Arntzenio  et  Gninero 
ex  Eutrop.  ii.^.  (al.  14.)  a  librario  insertum,  et  false  ascriptiim  Victor!.  V. 
Gruner.  ad  Eutrop.'  Harl. 

NOTiE 

"  Ea   uaufragio  relata  esf]    Valer.  Et  alii  verius  in  scquentem  Fabricii 

Maxin).de  neglecta  religionc:  '  Cum  consulatum  rejiciunt. 
onustus  ncfaria  pra^da  navigaret,  vi         ^  Interjecto  anno]  Immo  anno  se- 

aubitip   tempestatis   tota  cum  classe  qucnti.    Ceterum  quiB  sequuntur  om- 

vicinis  Dex  littoribus  elisus  est,  in  nia  aptid   Eutropium   iisdem   verbis 

quibus     pecunia   incohiiiiis   rcpcrta,  leges  lib.  ic.  ita  ut  diibiiim  sit  an  Eu- 

sanciissiini  thesauri  ciistudiae  restitu-  tropium  Victor,  vel  Victorem  Eutro> 

ta  est.'  plus  transcripserit. 

P   Argos']    In   Peloponneso.     Vide  '  Qui  prius  inter  legatos]  Ait  Fa- 

Jiiatin.  I.  XXV.  c.  5.  bricium,  cum  inter  Icgatos  a  populo 

*  Secundo  jirtrlio]  Quod  P.SuIpitio  Rom.  ad  Pyrrhum  ipse  legatus  etiam 

Saverrione  et  Pub.  Decio  Mure  Coss.  interesset,non  potuisse  moveri  quarta 

pugiiatiiui    est   anno    seqiunti    post  regni  parte  illi  a  Pyrrlio  promissa. 
Laevini  piignam.     Sed  illiid  Plutarch. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.   XXXVI. 


147 


CAP.   XXXVI. 


DECIUR    MIJS. 


Argumentum.  Servos  a  Volsiniis  maDiimissos,  in  curiam  lectos,  et  domi- 
nos  opprimentes,  supcrat,  in  carcere  necat,  ant  dominis  in  servitutem  resli- 
tuit  Decius  Mus. 

1.  VoLSiNii,"  Etruriae  nobile  oppidum,  luxuria  paene 
perierunt.  Nam  cum  teraere  servos  manumittercnt,  dein 
in  curiam  legerent,  consensu  eorum  opp.essi.  2.  Cum 
multa  indigna  paterentur,  clam  Romaj  auxiliura  petierunt. 
3.  Missusque  Decius  Mus''  libertinos  omnes'^  aut  in  car- 
cere  necavit,  aut  dominis  in  servitutem  restituit. 


Cap.  XXXVI.  1  Vohcini  opulentissimi  Etruscorum  populi  Ed.  pr.  '  Varie  liic 
tnrbant  Mss.  codil.  Vulsini  Fran,  et  Boend.  Volsini  Grainm.  Volschini 
Haun.  Voluscini  Leid.  I.  Romeni  Leid.  2.'  Arntz.  Mox  Mss.  ap.  Sciiott. 
periit.  Pra^terea  dum  in  curiam  Ed.  pr.  Aid.  '  Antiqua  lectio,  dein  curium, 
nnde  feci  dein  in  curiam.  Pra^positio  omissa  qtiod  repeteretnr.  Si  quis  ta- 
men  legal,  dum  temere  servos  manumitterent,dum  in  curiam,  facile  patior.  Mox 
consensu  eorum  ex  iisdem  scripsimus.'  Schutt.  Consensu  servorum  Ed.  pr.  Aid. 
— 2  Leid.  1.  indii;ne.  Roma  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc  Arntz. — 
Z  Decius  nJurena  Ed.  pr.  D.  3Iurena  mox  A\d,  Murana  GYy\)h.  Delet  Murena 
Gramm.  et  Ven.  Solus  Fran.  Decius  Mus.  Scliotl.  G.  D.  P.  Deciits  Mus 
mox  lib,  omn.  superavit,  in  carcere  necavit,  aut.  Arntz.  D.  31.  mox  lib.  '  Leid.  2. 
aut  in  area  omnes  aut  in  carcere ;  ex  cnjns  vestigiis  fortasse  fieri  posset  omnes 
aut  in  acie,  aut  in  carcere  necavit  aut  dominis,  ^x.'  Arntz. 


NOTtE 


*  Volsinii]  '  Volscinii  opulentissimi 
Etruscorum:'  Florus  lib.  i.  c.21.  Il- 
ium vide. 

^  Missusque  Decius  Mus]  Unde  liic 
error  nescio ;  nam  certnm  est  non 
Decium  Murem,  sed  Q.  Fabium  Max- 


imum Gurgitem  missum  fiiisse  A.  U. 
C.  488.  ergo  et  falsa  est  capitis  in- 
scriptio. 

c  Libertinos  omnes]  Posuit  liberti- 
nos pro  libertis,  sic  et  alicubi  Plau- 
tus. 


148  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

CAP.  XXXVII. 

APPIUS    CLAUDIUS    CAUDEX. 

Argumentum.  Ad  Mamevtinos  liberandos  missus,  Carthaginienses  Mes- 
sana  expeliit,  et  Hieroneni  prjelio  in  deditionetn  accipit  Appius  Claudius 
Caudex. 

1.  Appius  Claudius,  victis  Volsiniensibus  ^  co^no- 
mento  Caudex  dictns,  frater  Caeci  fuit.  2.  Consul  ad  Ma- 
mertinos  ^  liberandos  missus  est,  quorum  arcem  Carthagi- 
nienses et  Hiero,  rex  Syracusanus,  obsidebant.  3.  Primo 
ad  explorandos  hostes  fretum  piscatoria  nave  trajecit,  et 
cum  duce  Carthaginiensium  egit,  ut  prassidium  arce  dedu- 
ceret.  4.  Rhegium "  regressus,  quinqueremem  hostium  co- 
piis  pedestribus  cepit :  ea  legionem  in  Siciliam  traduxit. 
Carthaginienses  Messana  expulit.  5.  Hieronem  praelio 
apud  Syracusas  in  deditionera  accepit ;  qui  eo  periculo 
territus,  Komanorum  amicitiam  petiit,  iisque  postea  fide- 
lissiraus  fuit. 


Cap.  xxxvii.  1  '  J.  vero  Grejonius  sic  locum  tentabat:  Appius  Claudius 
cognomento  Caudex.  Is  victis  a  M.  Fulvio  collega  Volsinieyisibus  coyisul  ud  Ma- 
nurtinos  liberandos,  Sfc.'  Schott.  Vide  Not.  Delph.  inf.  '  Viclis  Volsinin. 
Hajc  duo  vocabula  sublestae  fidei,  [ut  putat  etiam  Arntz.]  aut  post  Caci,  de- 
letis /ia<  et  puncto,  poucuda  vidcntur.'  Harl.  T{W\  cog n.  Cavdax  frat.  Aid. 
cogn.  audax  frut.  Ed.  pr.  cum  scriplis  et  plerisque  edd.  Mox  alii  frater 
dicti  Ctcci, — 2  Missus  est  Aid.  '  Carthaginienses,  rion  Carfliaginenses,  [ut  qiiin- 
que  scripti  et  Veneta]  vera  est  sciiptura :  alii  scribeic  jubent  Kariliaginien- 
ses.'  Harl. — 3  Primus  pro  primo  Ms8.  ap.  Sclioit.  et  furtum  pro  fretum  Hann. 
iiou  inconciune,  judice  Arntz.  Mox  qualuor  codd.  ap.  Arnlz.  deducerent : 
Ed.  pr.  ducerent. — 4  Th  hostium  in  Ed.  pr.  desideratur.  Copiis  pratcstthus 
Leid.  2.  Phalungem  in  Sic.  Aid.  cepit  falagionem  Ed.  pr.  cum  omn.  scriptis. 
Ed.  IVIacli.  earn  legionem:  nonnulli  it'^a/io?Jt7«.  Delpli.  co  legionem. — 5  Hie' 
rona  regem  Aid,  Syracusas  victu7n  Leid.  1. 

NOTiE 

*  Victis  Volsinicnsibus]  Hie  trans-  Messanam  incolentes.  Vid.  Flor.  lib. 

positione  pcccatuni  est :  lego  ex  Vic-  iv.c.  H. 

loris  genio  et  liistoriae  veritate  :  Ap-  "^  lthegittm'\  In  Brutiorum  extrema 

jnus  Claudius  cognomento  Caudex  die-  parte  e  regioiie  Messanac.     Qiiidani 

/«>•,  frater  Caci,  riciis  Volsciniensibns  tamen    Rhegium   Siciliic   adhupsisse, 

consul  ad  Mamertinos  liberandos  inis-  cum  ea  ab  Italia  dissiluil,  diiigentis- 

iius  est.  sime  annotavit. 

^  Mamertinos]    In    Siciiia,    uibem 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    XXXVIII. 


149 


CAP.   XXXVIII. 

C.    DUILIUS. 

Argumentum.  Contra  Cartliaginienses  dux  missus  classom  validam  fabre- 
facit ;  n)anus  feneas  instiluit ;  hostes  viucit  et  capit;  et,  pralucente  fu- 
nali,  prceciucntcque  tibicine,  a  cceiia  publice  redil  C.  Duilius. 

1.  Caius  Duilius"  prirao  Punico  bello  dux  contra'' 
Cartliaginienses''  missus,  cum  videret,  eos  multum  mari 
posse,  classem  magis  validam  quam  dccoram  labricavit :  '^ 
et  [quas  corvos  ^  vocavcre,]  manus  ferrcas  ^  cum  irrisu  hos- 
tiums  primus  instituit,  quibus  inter  pugnandum  hostium 


Cap.  XXXVIII.  1  Cneus  duelhis  Ed.  pr.  Cneus  DuiUius  Aid.  Duilius  ante 
Macli.  legebatur.  '  Dudlius  Leid.  1.  et  Haun.  DuiUius  Fran,  et  Granim. 
J>«(7/hs  Laid.  2.  et  Vcn.  Duilius  Boend.  Quod  sententiani  Schotti  coiitinnat : 
al.  edd.  onines  DuiUius.  In  (iiiinqiie  etiain  IMss.  et  cdd.  est  Cuius  contra  rei 
veritatem.'  Arntz.  Turn  classem  validam  fabrtfecit  Schotl.  G.  D.  V .  Jabrefecit 
eliani  Ed.  pr.  '  Quas  corvos  vucavere.  Haec  vocabula  absiint  a  nuiltis  libris 
scriptis  editisqiie,  [lit  al)  Ed.  pr.]  eaque  ejicienda  visa  sunt  Schefforo  de  Mi- 
lit.  Navali  ii.  7.  ubi  de  his  instrunientis  disseritur,  aliisqne  viris  doctis: 
atque  corvos  t'erreasque  nianus  di^tingiiunt  veteres.  Vide  Stewecli.  ad  Ve- 
get.  V,  14.  Gruncio  retinenda  videntiir.'  Ilarl.  Ea  veiba  absque  uncis 
profert  Aid.  '  Illud  cum  irrisu,  alii  risu,  sic  in  Mediolanensi  coiiceptuni  erat : 
primus  omnium  cum  irrisu  hostium  instituit.     tSic  inter,  Sfc.''  Scliott.     '  Instituit, 


NOT^ 


'  Caius  Duilius'\  Sic  .scribenduni, 
C.  Duilius,  non  Duilius.  Nam  Gra-ci 
auctores  semper  AouiAioi' vocant ;  et 
coluuina  rostrata  aperte  bilios,  per 
contractionem  scilicet  qua  bis  dixere 
\no  duis ;  bidentcm  pro  duidentcm ;  et 
bigas  pro  duigas ;  et  bonum  pro  duo- 
num. 

•>  Dux  contra]  A.  U.  C.  493. 

<^  Carlhaginienses]  Ita  scribenduni  ; 
non  CImrtuginenses.  Nempe  Charla- 
ginienses  a  tertio  casu. 

''  CI.  magis  validam  quam  dccoram  fa- 
bricavit  [classcin  validam  fahrefccit]  In 
codd.  bibliothecee  Palatinae  scriptum 
invenit  doctissimus  Gruterus,  Classern 
magis  validam  quam  decorum  fabrcfecit : 
quam  scripturam  unice  probavit.  Ea 
tamen  milii,  meo  forsan  vitio,  vclie- 
menter  displicct.     Fuit  ilia   classis 


centum  sexaginta  navium,  et  intra 
sexagesinium  diem  quam  capsa  sylva 
fuit,  in  anchoris  stetit.  Colunma 
Rostrata:  remegesqve.  classksqve 

NAVALES.  PRIMVS.  ORNAVET.  PARA- 
VETQVE.  UlEBOS.  LX. 

•^  Quas  corvos]  Semicirculis  inclusa 
bine  fuganda  sunt. 

^  Manus  ferreas]  Vide  Frontin.  lib. 
II.  c.  3.  Stratagem,  et  Poiyb.  lib.  i. 
Variis  enim  noniinibus  appellantur 
ferramenta  ilia,  qua;  in  proximam 
navem  retincndi  causa  iinuiittunttir  : 
manus  ferreas,  uncos,  liarpagones, 
&c.  Schott. 

s  Cum  irrisu  hostium]  Flor.  lib.  ii. 
c.  2.  '  Injectae  eiiim  ferrese  nianus, 
macliiua?que  alij-,  ante  certamen 
multum  ab  lioste  derisae :  coaciiqite 
bostes  quasi  in  solido  deccrnere.' 


150  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

naves  apprehendit,''  qui  victi  et  capti  sunt.  2.  Hannibal, 
dux  classis,  Carthaginem  fugit,  et  a  senatu  quassivit,  quid 
faciendum  censerent.  3.  Omnibus,  ut  pugnaret,  accla- 
mantibus;  Feci,  ;nquit,  et  victus  sum:  sic  poenam  crucis 
efFugit : '  nam  apud  Poenos  dux  male  re  gesta  puniebatur. 
4.  Duilio  concessum''  est,  ut  praslucente  funali,  et  prasci- 
nente  tibicine,  a  coena  publice  rediret. 


sic  Leid.  1.  [et  Ed.  pr.]  sicqiie  Haun.  qui  Fran.  Boend.  et  Veneta:  ceteri 
nihil  evariant,  atqiie  receptani  etiam  tiientur  edit!.'  Arntz.  Prseterea  hos- 
tium  naves  A'A'A^  apprehendit,  XIII.  mersit  Scliott.  Gaesb.  D.  P.  Vide  Not. 
Deiph.  inf.  Non  male  Hann.  judice  Arntz.  naves  apprehendit,  quo  Carllinginen- 
ses. — 2  Hamilco  Ed.pr.Himilco  Aid. 'Hannibal.  Historiee  Veritas  lectionem  re- 
quirit,  quam  fide  Scliotti  retiniiinuis,  praeserlim  cum  codd.  omnes  hie  varient, 
Homilco,  Himiclo,  Aimilico  prseterentes.  Haun.  etiam  Amilcar.  Adde  Glar. 
ad  V^al.  Max,  vii.  3.  ex.  ext.  8.'  Arntz.  Classis  Carthaginiensium  Parisin. 
censeret  Leid.  I.  Boend.  et  Ed.  pr. — 3  Pugnarent  Ed.  pr. — 4  Perlucente  solito 
errore  Leid.  1.  et  pubUca  libb.  vett. 

NOT;E 

■»  ?iaves  app.  [naveis  XXX,  app."]  Ex  cem  actus  est. 

Eutrop.  hostium  naves  xxxi.  appre-  ^  Duilio  concessum]  Florus  lib.  ii. 

hendit,  xiv.  mersit.     Colnmna  Ros-  p.  48.  '  Duillius  imperator,  non  con- 

trata  a  Ciaconio  suppleta  :    xxxqve  teutus   unius  diei  triumplio,  per  vi- 

NAVES.  CEPiT.  CVM.  sociis.  SEPTEM-  tam  omucm,  ubf  a  ccEna  rediret,  prae- 

RESMOSQVE.  Dvcis.  QviNRESMosQ vE  luccre  funalia,  praecinere  sibi  tibia* 

TRiRESMOSQVE.  NAVES.  XX.  DEPRES-  jussit,  quBsi   quotidic  triuQipharet.' 

SET.    Ita  edidit  Ciaconius,  Polybium  Et  Cato  apud  Ciceronem  in  iii).  de 

secutns,  qui  oinnes  naves,  quas  hoc  Senectute  :   '  C.  Duilium,  M.  filium, 

praelio    Carthaginienses     araiserunt,  qui  Pnenos  classe  primus  devicerat, 

quinquaginta  fuisse,  atque  ex    ipsis  redenntem  a  ccena  saepe  videbam  pu- 

XXX.  captas  tradit.    Unde  etiam  su-  er  :  delectabatur  crebro  funali  et  ti- 

spicabatur  vir  doctiss.  et  hie, et  apud  bicine,  quae  sibi  nulio  exemplo  pri- 

Eutrop.  pro  xiii.  sive  xiv.  scriptum  vatus  sumserat ;  tantura  licentiae  da- 

fuisse  XIX.  bat  gloria.'    Sed  vide  quae  notavimus 

'  Sic  pcenam  crucis  effugiti  Sed  au-  ad  Floruni  pag.  48. 
DO  sequent!  a  Scipione  victus  in  cru- 


CAP.  XXXIX. 

A.    ATILIUS   CALATINUS. 
Argumentum.     Adveraus   Carthaginienses  dux    missus   ex  civitatibus  ... 
hostilia   prspsidia  dejicit ;  Paiiormum  capit  ;    iiostium  ciasseni   superat ;  a 
Prenis  in  angustiis  clausus  a  Calpurnio  Flamnia  liberatur,  et  triumphal 
A.  AtiliuH  Calatinus. 

1.  A.T1L1US  Calatinus''  dux  adversus Carthaginienses 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    XXXIX.  151 

missus,  maximis  et''  munitissimis  civitatibus,  Enna,''  Dre- 
pano,**  Lilybaio,*  hostilia  pra-sidiadejecit.  Panormuin  ccpit. 
2.  Totam  Siciliam^  pervagatus,  paucis  navibus  magnam 
hostium  classcm,  duce  Ifamilcare,  supcravit.  3.  Scd  cum 
ad  Camerinam,8  ab  hostibus  obsessain  f'estinaret,  a  Poenis 
in  angustiis  clausus  est,  ubi  tribunus  militum''  Calpurnius 
Flamma,  acceptis  treccntis  sociis,  in  superiorcin  locum 
evasit,  consulem  liberavit:  ipso  cum  trecentis  pugnans  ce- 
cidit.  4.  Postea  ab  Atilio  semianimis  inventus  et  sanatus 
magno  postea  terrori  hostibus  fuit.  Atilius  gloriose  trium- 
phavit.' 


Cap.  XXXIX.  1  Attilius  Wd.  et  a\.  dux  Romanoiwrn  Scliott.Gaesb.  Delph. 
Pitisc.  '  Forte  ex  Fastis  vicleattir  Consul  legeniliiiii.  L.  Ann.  Florus  male 
liicfatoiem  ait  fuisse.'  Scliolt.  Ex  maximis  recepeiat  Scliott.  et  posteriores, 
inipi'ol).  Arntz.  Pio  li)init  liahent  Ethna  Ed.  pr.  Aj^tna  Alil.  In  uno  Ms. 
ap.  Scliott.  Ilerna ;  in  Mediol.  JEnna  scriptnni. — 2  Cepit,  tutamque  Siciliatn 
K(l.  pr.  Aid.  \erhiL  Totam  sic ...suiieravit  iincinis  includiint  Scliott.  Gaesb. 
Delpb.  Pitisc.  suspccta  qtiia  piigna  ilia  navalis  non  A.  Atilio  sed  C.  Atilio 
cons,  facta  est;  test.  Aiiitz.  Griin.  Harl. — H  Leid.  2.  Gramm.  lioend.  et  Ed. 
pr.  Sed  cum  ('ecinnam.  ftlss.  ap.  Scliott.  Catliynam  vel  Catinam.  Parisin.  ad 
Cecinam  hostibus  v/jscssam.  Fran.  Cum  Catetinam.  Leid.  1.  Cum  Cecinam, 
Haiin.  vero  Cumam.  '  Mira  varietas  in  iirbe  pra-sertim  non  ifjiiobili,  et  in 
qiiani  consentiiint  reliqni  aiictores  qui  banc  historiam  tradidere.'  Arntz. 
'  Camarinam  (Greece  Kafj,ap~ivav)  edidit  cum  Scbott.  [Gaesb.  D.  P.]  Arntze- 
nins,  de  iitraqtie  liac  scriptura  vnlgari  pliiribiis  dispiitans  :  scripturam  vero 
Camnrina  ciini  aliis  viris  doctis  defendit  probatque  Burmanii.  ii.  in  Comment, 
ad  Niimismata  Sictila  pag.  433.'  Harl.  Tiiiii  Calphurrtius  per  flammam  Ed. 
pr.  sociis  del.  Aid.  ciiin  plerisipie. — 4  Cecidit,  et  postea  Ed,  pr.  Aid.  Iniien- 
tus  est.  Senatus  Scbott.  G.  D.  P.  iniprob.  Arntz.  Solus  Macban.  inventus 
est  et  sanatus. 

aOTJE 

»  Atilius  Calatinus]  A.  U.  C.  494.  qui  post    Atilium  Calatinum  consul 

•>  Maximis  et]  Florus:    '  Calatino  totam  Siciliam,  &c. 

dictatore  fere  omnia   pra?sidia  Poe-  s  Camerinam]  SiciliaE  urbem. 

norum,  Agrigento,  Drepauis,  Panor-  ''  Tribunus  militum]   Florus  :   '  Se- 

mo,  Eryce,  Lilybapo  detraxit.'  mel     trepidatuni    est    circa    Cama- 

'  Ejuia]  Sicilian  Mediterraneum  op-  riniensium   saltiim  :    sed  eximia  vir- 

piduni.  lute  Calpnrnii  Flammir  tribiini  mili- 

<^  Drej)ano]  Drepanum  Siciliae  pro-  turn  evasimns ;  qui  lecta  treceiitorum 

inontoriuin,  et  nrbs   versus  occiden-  manu  infestuin  et  insessum  ab  liosti- 

tem.  bus  lumiiliim  occiipavit,  adeoqiie  mo- 

«=  LilybcBO^  Promontorium  et  urbs  ratus  liostem,  dum  exeicitiis   omnis 

non  longe  a  Drepano  meridiem  ver-  evaderet.' 

!»"*•  "  Triumphavit]  Anno  sequent!  post 

'  Totam  Siciliam]  Haec  falsa  sunt,  cODSulatuin. 
et  ad  C.  Atilimu  Reguluin  referenda, 


152  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

CA^P.  XL. 

M.   ATILIUS    REGULUS. 

Argumentum.  Sallentinis  fusis  triiimphat ;  rlassem  in  Africam  trajicit ; 
naves  oppidaqiie  et  homines  capit ;  capitur  ;  conditionem  de  pernuitandis 
captivis  Roraam  missus  in  senatu  dissuadet ;  Carthaginein  regreditnr;  et 
in  arcam  ligneam  conjicitur  M.  Atilius  Regnliis. 

1.  Marcus  Atilius  Regulus  consul,  fusis  Sallenti- 
nis,-^ triumphavit ;  primusque  Roraanorum  ^  ducum  in  Afri- 
cam classem  trajecit.'^  Ea  quassata'^  de  Hamilcare  naves 
longas  tres  et  sexaginta  accepit/  Oppidaducenta/  et  ho- 
minum  ducentamillia^cepit.  2.  Absente  eo,  conjugi  ejus 
et  liberis  ob  paupertatera  sumtus  publice  dati.  S.  Mox  ^ 
arte  Xanthippi  Lacedsemonii,  mercenarii  militis,  captus 
in  carcerem  missus.  4.  Legatus  de  permutandis  captivis 
Romam  missus,  dato  jurejurando,  ut,  si  non  impetrasset. 


Cap.  XL.  1  M.  Attilitis  Ed.  pr.  Aid.  et  mox  C3ed.  Salentiiiis.  Turn  Ed.  pr. 
Aphricam  li.  1.  et  passim.  '  Classe  trajecit  quatiior  scripti,  sed  melius  veterem 
lectionem  tuentiir  duo  reliqui  et  edd.  omnes.'  Ar7itz,  Vide  Not.  Delpli. 
quassdtce  classes  Ed.  pr.  quassatas  dues  Hamilcare  A\d.  'Variismodis  ha:c  a 
descripforibus  sunt  corrupta,  quarum  ineptias  asciibere  non  pigebit,  si  quis 
forte  melius  quid  conjiciat.  Fran,  aquassatas  de.  Boend.  aqtiassata  de.  Leid.  1. 
aquala  de.  Haun.  cum  qua  de.  Leid.  vero  2.  et  Gramm.  neglectis  duohus  pri- 
oribus,  tantum  habet  de  Amilcare.  Ed.  Yen.  Quassatas  de:  reliqua?  quassatas 
duce.  Ego  satis  firmiter  mihi  persuadeo,  veram  lectionem  viilisse  JScliottuni.' 
Arntz.  Mox  XL.  accepit  Haun.  et  Leid.  2.  Vide  Not.  Delpli.  '  Ducenta 
millia.  In  vestigiis  veteris  scripturis  nundum,  aut  potius  mendacium  prodi- 
giosum  odoratns  sum.  Ego  viccna  miUin  huminuiu  aut  trkena  scripsi>se  crtdo  : 
unde  </uceH<a  w«7//rt  roiundo  numero  facta,  quod  totidem  opida  capta  fuisse 
diceret.'  Schott. — 2  Mox  to  ejus  del.  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Piiisc.— 3  Xantippi 
Ed.  pr.  Aid.  cnmlibb.  vett.  Offenditvoc.  jwcrcounii  virosdoctos.  Vide  Not. 
Varr. — 4  '  Ut  si  non.    In  Mss.  paullo  aliter  :   Ut  si  impetrasset,  ita  demum  tion 

NOTiE 

*  Fusis  Sallentinis]    Anno    niundi  *  Et  sexaginta   ucccpiti    Lege   Et 

3CH3.  ante  C.  N.  205.  A.  U.  C.  4S(i.  sc.vaf(inta  cepit. 

Vide  Flor.  I.  i.  c.  20.  '  Oppida  ducenta^  Flor.  lib.  ii.  c.  2. 

*'  Primusque  Rum.]  Secundum  con-  '  Et  liapc  '  (Clypea)  '  et  trccenta  am- 

snl,  anno  mundi  3094.  plins  castella  vastata  sunt.' 

•=    Classem    trajfcit]     Melius  classe  K  Ducenta  tnillia]  Error  videtiir,  et 

trryecit :  ut  in  Ms?.  e  nnmerorum  notis  natiis  est.  Forsan 

■^  En  quassttta]    Nam  xxii.  naves  tricctia  millia.     Nam  Manlius  xxvii. 

amisit  Regulus,  et  i.xiv.  hostium  ce-  millia  captivorum  Romam  reduxit. 

pit.  Eutrop.  f'  J\Io.v]  Anno  sequenti. 


i)E  viRis  i!.[.usrRiuus  CAP.  xr,i.  153 

ita'  dcmum  rcdirct;  in  sonatn  conditioncm  dissuasit,  rrjcc- 
tisquc  '^  a  se  conjuge  ct  liberis,  Carthagincm  rcgrcssus,  ubi 
in  arcam  ligncam  conjectus,'  clavis  introrsum  adactis,  vigi- 
liis  ac  doloie  punitus  est. 


rediret.  Nihil  interest.'  Schott.  Permutationem  pro  conditionem  Leid.  1,  Mox 
ab  amplexu  \no  a  se  Mss.  ap.  Srliott.  arcliam  lig.  conjectus  lid.  pr.  Conjectus 
edit'i :  c'ltctus  Fran,  hijeclus  Leid.  iiterfiuo,  Boend.  et  Haun.  Turn  actis  Scliott. 
G.  D.  1*.     Denlqiie  extinctus  est  Ed.  pr. 

NOTiE 

'  Itu]    Hiijus  vocis  frequcns  usus      et  Horat.  Od.  v.  3. 
in  jnrejurando.  '  In  arcam  iigneam  conjectus]  Vide 

k  Rejectisque]  Vid.  Cic.  de  Off.  iii.     Gelliuni  lib.  vi.  cap.  4. 


CAP.   XLI. 

q.    LUTATIUS    CATULUS. 


Argumentum.     Adversus  Pocnos  prcfectus  Pa;nonim  naves  depriiiiit  aiit 
capit;  et  Pcenis  paceni  petentibiis,  concedit  Q.  Lutatius  Calnlns. 

1.  QuJNTUs  Lutatius  Catulus"  primo  Piinico  bello 
trecentis  ^  navibus  adversum  Poenos  profectus,  sexcenta.s 
corum  naves,  commeatibus  et  aliis  oneribus  irapeditas, 
duce  Hamilcare,  apiid  yEgates,  insulas "  inter  Siciliam  ct 
Africam,  depressit,  aut  cepit,*^  finemque  bello  ^  imposuit. 


Cap.  XLI.  1  Cuius  Lut.  Sciiott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Quinctus  tamen 
retinent  onincs  scripti  cum  editt.  Facilins  est  conjicere  errorem  esse  ipsius 
aiictoris,  qui  duos  iusequputes  consules  coiifuderit.  Anno  enini  U.  C.  nxi. 
C.  Lutatius  fuit  consul,  anno  DXii.  Quinctus.'  Anitz.  Luctatius  Ed.  pr.  Aid. 
Lucatius  alii.  Vide  not.  Sriiotti  in  trecentis,  ubi  uienduni  fortasse  latet.  Turn 
duce  Ilimilcone  Ed.  pr.  Aid.  duce  Annone  Scliott.  G.  D.  P.  I'.gutes  Fd.  pr. 
Aid.  cum  Giypli.  jEgatlies  vulj^o  ante  Scliott.  ap.  quem  iMss.  partini  jF.gadas, 
partim  Egadas.     Melius  placet  Scliott.  insulam.     Mox  verba  aut  cepit  in  Ed. 

NOTyE 

^  Quintns  [Cuius']  Lutatius  Cutulus]  dc.  et  prona  fuit  mutatio. 

Cos.  cum  A.  Postuniio  Albino,  anno  c  /Egates,  insulas]    Quae  '  Arae  '  a 

niundi  3707.  ante  C.  N.  241.  A.U.C.  Virgilio  dictae.    hXyovaai  appellantur 

510.  belli  Punici  23.  Polybio. 

*>  Trecentis]  Al.  cc.  trecentas  Eii-  ^  Depressit,    aut    cepit]     Deniersit 

trop.  Romanis,  cccc.   Prenis  tribuit.  naves  cxxv.  cepit  Lxxiii.  Eutrop. 

Fa  \uc  et\am  quadringentas  \)ro  scxceti-  t  ij(,'//o]  Quod  duravit  annis  xxiv, 
tas  legenduni  est ;  nimiruni  co.  pro 


154  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

2.  Pacem  petentibus  hac  conditione  concessit,  Sicilia,  Sar- 
dinia, et  ceteris  insulis  ^  intra  Italiam  Africamque  decede- 
rent;  Hispania  citra  Hiberium^  abslinerent. 


pr.  Aid.  desiderantur. — 2  'Sicilia.  Sunt  script!  qui  addunt  «f  sic:  sine  iilla 
necessitate.'  Arntzen.  Ut  Sicil.  Ed.  pr.  Aid.  Denique  citra  Ibenim  abstin. 
Ed.  pr.  citra  Hiberum  ftuvium  abstin.  Aid.  citra  Iberttm  fluvimn  ut  abstin. 
Schott.  Gaesb.  Delpli.  citi'a  lb.  fl.  abstin.  Pitisc.  citra  Hiberum  abstinerent 
Arntz.  Blp.  ab  Hisp.  cit.  lb,  tit  abstin.  Mss.  ap.  Schott.  cum  Mediol.  et 
Schoenb.  Gruner.  Hiberium. 

NOTiE 

*  Ceteris  insulisj    iEoliis,  Baleari-  lib.  in.  qui  tamen  in  talentis  mire 

bus.  variat,  et  Liv.  lib.  xxi.  nam  xxii. 

s  Hispania  citra  Hiberium  [/fcerwn]  miliia  et  ducenta  talenta  Eiiboica  sti- 

Hujus  fcederis   bocce   caput   iisdera  pendii  loco  imposita  ait;  et  subjicit 

paene  verbis  Orosius  lib.  iv.  cap.  11.  decern  legatos  tempiis  stipendii  nm- 

Additunique,  '  ut  pro  inipensis  belli-  tasse,  ac  niilie  talenta  adjecisse.   Th 

cis  argenti  puri  tria  niillia  talentorum  fluvium  hie  ex  Mss.  superat.     Legunt 

Euboicorum  aequis   pensionibus  per  enimAb  Hispania  citra  Iberum  ut  abst. 

annos  XX.  penderent.'  EademPolyb.  Schott. 


CAP.  XLII. 

HANNIBAL,   CARTHAGINIENSIS    DUX. 

Argumentum.  Aris  a  patre  admovetur;  odium  in  Romanos  jurat ;  Sagnn- 
tuni  evertit ;  in  Italiam  trajicit ;  P.  Scipioneni,  Semproniuni  Longnm,  Fla- 
minium,  Paiiliuni  et  Varronem  superat;  Campanize  deliciis  elanguescit ; 
fractus,  repulsus,  fugatus,  superatns  ad  Antiochnm,  et  deinde  ad  Pru- 
siam  confugit;  veneno  absuniitnr,  ct  in  arcalapidea  ponitur  Hannibal. 

1.  Hannibal,*  Hamilcaris  filius,  novcm  annos''  natus, 
a  patre  aris  adraotus,  odium  in  Romanos  perenne  juravit. 


Cap.  xmi.  1  XI.  annos  Aid.  novem  annisKd.  pr.  '  Undecim  ¥ran.  XII. 
Grammii  cod.  iibi  tamen  alia  nianus  supernotavit,  '  alter /A',  annos,'  et  sic 
reliqui  omnes.  Olini  editi  ad  unum  undccim.'  Arntz.    Turn  patris  Aid.  Schott. 

NOT/E 

•  Hannibal]  Hoc  caput  totum  bel-  patri  Hamilcari  nt  duceretur  in  His- 

liim  Pnnicum  secundum  coniplecti-  paniam,  cum,  perfecto  Afiico  bello, 

tur,  de  qi\o  vide  Flor.  lib.  ii.  cap.  0.  exercitum   eo    trajecturus    sacrifica- 

''  Novem  annos]  Liv.  lib.  xxi.  '  Fa-  ret,  altaribus  admotum  tactis  sacrit 

ma  ctiam  ent,  Hannibalem  annorinn  jrirejurando   adactum,  sc,  cum  pri- 

fermc  novem,  pucriliter  blandientcm  mum  posset  hosteni  fore  populo  Roju.' 


UF.    VIRIS    ILLUSTRIIJUS    CAP.    XLII. 


155 


Exinde  socius  et  miles  in  castris  patri  fuit.  2.  Mortuo  co 
causam  belli  quasreiis,  Sagunliini "  llomanis  foederatum 
intra  sex  menses'*  evertit.  3.  Turn  Alpibiis  patefactis,  in 
Italiam  trajccit.  4.  P.  Scipionem  *•  apud  Ticinum/  Sem- 
pronium  Longum^  apud  Trebiam,''  Flaminium'  apud  Tra- 
symcnum,''  Paullumet  Varronem'  apud  Cannas  ■"  siiperavit. 
5.  Cumque  Urbcm  capcre  posset,  in  Campaniam  devertit, 
cujus  deliciis  elanguit.  G.  Et  cum  ad  tertium"  ab  Urbe 
lapidera  castra  posuisset,  tempestatibus  repulsuSj^primum 
a  Fabio  Maximo  ^  frustratus,  dcinde  a  Valerio  Flacco  ^  re- 
pulsus,  a  Graccho  et  Marcello '  fugatus,  in  Africam  revo- 


G.  D.  P. — 2  Pronomeii  eo  abest  ab  nno  scripto  ap.  Schott.  Sagunthum  Ed. 
pr.  Zap;untlius  Vibh.  vett.  Turn  fcederatam  Ed.  pr.  Alii.  Schott.  G.  D.  P.  feed, 
infra  eiiani  EH.  pr. — 4  '  Lorigum.  Louginum  Paris.  Et  scripti  vitiose  :  Sonper 
longum  apud  Cremeiam  fl.  apud  Tlirusiunenum.  Paullum  et  Varr.  apud  Cannas 
superavit.  Quod  ascribeiidiim  diixi,  ne  qnis  semper  in  aiictoritateni  jibrorura 
velenim  et  consenMirn  jiiraiiduni  putet.'  Schott.  Quatnor  scripti  ap.  Arntz. 
et  ed.  Veil.  Transimenum.  Post  Paullum  ad<i.  Ed.  pr.  ccmilium. — 5  Ditertil 
Ed.  pr.  Aid.  qui  liabet  mox  delitiis. — G  Fractus  pro  frustratus  Schott.  G.  U.  P. 


NOTiE 


Jiiravit  Hannibal   an.  ninndi  3713. 
ante  C.  N.  235.  A.  U.C.  51G. 

'^  Saguntum]  'Civitas  ea  longe  opii- 
lentissima  ultra  Iberuni  fuit,  sita  pas- 
sus  miile  ferme  a  mari.     Oriundi  a 


briam  a  Tnscia  dividentem. 

'  Paullum  et  Varronem]  L.  TEmiliiiin 
Paullum  et  C.  Terentium  Varronem, 
anno  post  initum  bellum  tertio. 

Cannasi  Ignobilem  Apuliae  vicnm 


Zacyntho  insula  dicuntur,  mistique     juxta  Aofidum  amnem. 


eiiani  ab  Ardea  Rutuloruni  quidam 
generis.'   Liv.  lib.  xxi.  cap.  7. 

•^  Intra  sex  menses]  Liv.  Plutarch. 
Orosius,  Eutrop.  intra  octo  menses. 
Florus  mense  denuun  nono.  Ilium 
vide. 

*  P.  Scipionem]  An.  mundi  3732. 
.seciindi  belli  Punici  anno  primo. 

f  Ticinum]  In  Gallia  Transpadana. 

s  Sempronium  Longum]  Qui  cum 
Pub.  Scipione  consul  fuit  eodem  an- 
no quo  supra. 


"  Ad  tertium]  Ad  quartum  Eutrop. 
Florus  ad  tertium;  quod  probat  Liv. 
lib.  XXVI.  cap.  10.  '  Inter  ha>c  Han- 
nibal ad  Anionem  fluvinui,  tria  mil- 
lia  passuum  ab  Urbe,  castra  admo- 
vit.' 

"  Tempestatibus  repulsus]  *  Tanta 
enim  ad  singulos  illins  molus  vis  im- 
brium  effusa,  tanta  ventoruin  violen- 
tia  ooorta  est,  ut  divinitus  hostem 
sunimoveri ;  neque  ccelo,  sed  ab  Ur- 
bis  ipsius  mccnibus,  et  Capitolin  ferri 


''  Trebiam]  In  Gallia  Cispadana  ad      videretur.'     Florus  lib.  ii.  p.  03.    Id 


Placentiam. 

'  Flaminium]  Q.  Flaminium  secun- 
dum Cos.  anno  belli  secnmlo. 

•^  Trasymenum]  Lacum  in  Hetruria 
intra  Clavim  fluviiim,etTiberimUin- 


accidit  A.  U.  C.  542. 

P  A  Fdbio  i\Jaximo]  Cunctalorc,  A. 
U.C.  530. 

1  Valerio  Flacco]  Immo  «  Fulvio 
Flacco  A.  V.  C.541. 


156  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

catus,  a  Scipione  superatus/  ad  Antiochiira  regern  Syria? 
confugit,  eumque  hostera  Romanis  fecit :  7.  quo  victo,* 
ad  Prusiam"  Bithyniae^  regem  concessit;  unde  Romana 
legatione  [per  Titum  Flaminium  ^]  repetitus,  [ne  Romanis 
traderetur]  hausto,  quod  sub  annuli  gemma  habebat,  ve- 
neno,  absumtus  est/  positus  apud  Libyssam  "*  in  area  lapi- 
dea,  in  qua  hodieque  inscriptum  est,  hannibal  hic  si- 

TVS  EST. 

frustratus  est  Ed.  pr. — 7  Roma  legatione  A\i\.  Verba  in  uncinis  neque  Ed.  pr. 
neque  Aid.  agnosciinf.  'Qiiinque  scripti  haec  non  ajinoscuiU,  neque  senteiitia 
reqnirit,  qiiare  facile  his  et  posscm  et  vellem  caiere.  Itaqiie  signis,  tit  discerni 
possent,  incliidi  jnssimus.'  Arntz.  Sine  uncis  liabent  Schott.  G.  D.  P.  Repe- 
iitus  teneno  hausto  quod  sub  gemma  annuli  habebat  Ed.  pr.  Lalnssam  vel 
Libissam  niulti  Mss,  Vid.  Nott.  Var.  In  qua  hodie  scriptum  est  Ed.  pr. 
Scriplum  etiam  uterque  Leid.  cui  inscriptum  est  iMs.  ap.  Schott.  Ilodie 
(juoque  magna  pars  Ubrariorum  ;  alii  simpliciter  hodie. 

NOT^ 

«■  A  Graccho  et  Marcello]  Tib.  Seni-  «  Quo  victo']   A  Scipione,  A.  U.  C. 

proniuni  Gracchiim  et  IM.  Claudium  563. 

MarcellMm  intellige;  et  refer  ad  A.  "  Prusiam]  Nicomedis  magni  fili- 

U.  C.  .538.  et  suscepti  belli  quartiini.  uin. 

Tunc  INIarcellus  ab  obsidione  Nolae  '^  Bilhynice]  Ad  Pontum  Euxinum 

Hannibalem  excussit.     Gracchus  ve-  et  PropoiUidem. 

ro,  si  Floro  fides  est,  per  Liicaniaui  J  Per  Titum  Flaminium']  Vide  Ti- 

euudem  vadenteni  secutus  est.     Flo-  turn  Quintiuin  Flauiininiim. 

rucn  adi,  lib.  ii.  cap.  2.  ^  Absumtus   est]    An.  nuindi  3767. 

5  Scipione  superatus]  A.  U.  C.  551.  ante  C.  N.  181.  A.  U.  C.  670. 

suscepti  belli  xvii.  *  Libyssam]  BithyniiE  viciim. 


CAP.    XLIII. 

Q.    FABIUS    MAXIMUS. 

Aroumentum.  De  Liguribus  triumphat ;  Hannibalem  mora  frangit  et  iu 
agro  Falerno  includit;  Marium  Statilium  ad  iiostes  transfiigerc  volenteni 
relinet ;  Lucano  mulierem  enitam  douo  dat ;  'I'arentuin  recipit ;  et  de  cap- 
tivoruni  redemtione  cum  liostibus  pangit  Q.  Fabius  Maximus. 

1.  QuiNTUS  Fabius  Maximus  Cungtator,  ut  Ver- 


Cap.  XMii.     1  Quin.  Fabius  dictator  ut  Verucosus  a  veruca  Ed.  pr.  Veruco- 
*«»ct  Veruca  eliaiii  (juatuor  Mss.  ap.  Arutz.  cum  aliquot  vett.  edd.   Ven-ucos- 


Dli    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAl'.    XLIII.  157 

rucosus  a  verruca  in  labris,  ita  Ovicnla  a  dementia  mo- 
rum,"  consul'*  de  Lii^uribus'^  triumpluivit.  2.  Jfannibaleni 
mora  IVcgit.'^  3.  Miuucium  '  mau;istrum  cquitum  inipcrio 
sibi  aequari  passus  est:  nihilominus  pcriclitanti  subvenit/ 
4.  Hannibalcm  in  agro  Falcrno "  inclusit.  6.  Murium  Sta- 
tiliiim ''  translugerc  ad  hostcs  volcntcm,  equo  et  armis  do- 
natis  rctinuit;  et  Lucano  cuidmm  lortissimo,  ob  amorcm 
mulieris  inlrcquenti,'  eandem  emtam  dono  dedit.  (>.  Ta- 
renlum  ^  ab  hostibns  recepit :  Herculis  signum  '  inde  trans- 
latum  in  Capitolio  dedicavit.  7.  De  redemtione  caplivo- 
rum '"  cum  hostibus  pepigit :  quod  pactum  cum  a  senatu 


sus  Schott.  Gaesb.  Pitisc.  Turn  in  labris  sita  Ovic.  Scliott.  G.  D.  P.  improb. 
Arinzen.  INIox  eipd.  e<ld.  morum  dictus.  Lygijiibus  pro  Liguribus  IMs.  ap. 
Scliott. — 3  Corrnpte  Fran,  jiidice  Ariitz.  magist.  equif.in  prcelio  <equuri.  Turn 
passHS  est,  etniliilom.  Aid. —  4  Haun.  Lulil.  nterqiie  et  Frau.  induxit. — 5  Ulani- 
Hum  Stat.  Ed.  pr.  I\Jitnlium  Slat.  Aid.  Scliott.  Gaesb.  D.  P.  ^  Marium  codd. 
Sclioiti,  qui  inde  faciebat  3Iarso,  probante  Grutero.  Maiiliutn  oliin  Murium 
ob  conseiisuin  codimni  defcndit  Arntzen.  prapeiinte  J.  F.  Gronovio  ad  Li- 
viiim  XXII.  42.  4.'  Hurl,  Pra>teiea  StutiUum  Parisin.  babet.  Turn  dona- 
tuin  pro  ilonatis  Leid.  2.  'Eandem.  Cod.  Haun.  corriiptissime  ni/rc^H^nh", 
dolore  stanti  emtam:  quae  verba  quid  veliiit,  non  video, nisi  forte  reponendum 
toret  dolore  absent),  lit  aniea  ad  expositioiiem  vocis  itifrequenti  a  glossatore 
in  raargine  sint  adposita.  Leid.  auteni  pr.  pronomen  delet.'  Arntz. — 7  Tenia 

NOT/E 

»  Ovicula  a  dementia  morum]  Pin-  s  Falernol  In  Campania, 

tarcb.  &  Se  omKovXas  a-ij/jLaipei  rh  vp6-  ^  Murium  [Manlium]  Statilium]  MaV' 

l3aTov  iTiQt)  56  trpls  ttju  irpaSTriTa  rod  sum  vocat  Plutarcb.  in  Fabio. 

fjdovs,  €Tt  iraiShs  uvtos.     Ovicula  ovem  *  Infrequcnti]    Militare   vocabulum 

signijicat,     Iliud  autem  ei  nomen  im-  est  '  infreqnens,'  et  ita  dicitur  miles 

jwsitum  propter  morum  clementiam  cum  qui  abest  a  signis,  et  miiitiae  assidiius 

adhuc  puer  esset.     Ovis  enini  synibo-  non  est.    Vide  Festum. 

lum  irpaSTTjTos,  lit  et  e  sacris  literis  ''  TaretHum]  A.  U.  C.  .'544.    Tareu- 

^^'scinnis.  turn  in  Magna  Grapcia. 

''  Consul]  Cum  i\I.  Pomponio  Mil-  '  Herculis  signum]    E  captis  eniin 

thone  anno  niiindi  3717.  ante  C.  N.  oppidis  signa  Ueornm  transferebant ; 

231.  A.  U.  C.  520.  eisqne  vel  eiindem,  vel   ampliorem, 

"  Liguribus]  Qui  ad  Aipes  Marili-  <juani  babuerant,  locum  dicabant. 

mas  siti  sunt.  m  u^   redemtione   capiivurum]    Fa- 

<<  Mora    /regit]     Unde    Cuuct.itor  bium  inter  et  Haiinibaleiu  convene- 

<''t't"S.  rat,  lit  qui  plures  captivos  acciperet 

e  Mirutcium]   Vide   Liv.  lib.  xxii,  quam  daret ;  is  in  singiiliim  niilitem 

•^'iP*  27.  argenti  pondo  biiia  et  selibras  prae- 

f  Periclitanti  subvenit]    Adi  Liv.  I-  staret.      Et    cum    Fabius    ducentos 

bid.  capp.  28.  29.  30.  quadragiuta  septcm  piures  quam  Pa:- 


158 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


improbaretur,  fundum  suum  ducentis  millibus "  vendidit,  et 
fidei  satisfecit. 


inflexione  Mss.  ap.  Schott.  quapactio.    Turn  fidei  sua  Mss.  ap.  Scliott. 

NOT/i; 

demqiie  publicam   inipendio  privato 
exsolvit.    Vide  Liv.  lib.  xxii.  c.  23. 
"  Ducentis  millibus'}  Sestertiiim  sci- 


nus  recepisset,  argentnmque  pro  eis 
debitnm,  saepe  jactata  in  senatii  re, 
qnoniam  non  consuliiisset  Patres,  tar- 
dins  erogaretur,  agriiiu  suum,  misso 
Romaiu  Quinctio   fiiio,  vendidit,  fi- 


licet.    Quae  librariim  nostratiim  qiia- 
tuordecim  millia  efiicinnt. 


CAP.   XLIV. 

p.   SCIPIO   NASICA. 


Argdmentum.  Matrem  Deiim  hospitio  recipit;  magistratu  adversum  auspi- 
cia  nominatus  se  abdicat ;  statuas  sibi  positas  tullit ;  Deiminium  expiignat ; 
imperatoris  nomen  et  triiimpbum  oblatum  recusat;  et  CorculunidiciturP. 
Scipio  Nasica. 

1.  PuBLius  Scipio  Nasica/  a  senatii  vir  optimus  ju- 
dicatus,  Matrem  Deum ''  hospitio  recepit.*^  2.  Is  cum  '^ 
adversum  auspicia  consulem  se  a  Graccho  nominatura 
comperisset,  magistratu  se  abdicavit.*  3.  Censor^  sta- 
tuas,  quas  sibi  quisque  per  ambitionem  in  foro  ponebat. 


Cap.  XLiv.  1  In  Ed.  pr.  hnic  cap.  xliv.  praeponitur  cap.  xlv.  Marcus  Mar- 
cellus,  !fc.  Turn  in  hospitio  Ed.  pr. — 2  Pro  relative  is,  quod  ab  Aid.  et  vulg. 
libris  abest,  reponi  posset  ejus  filius,  ait  Sylburg.  Vid.  Nott.  Var.  Tb  se 
post  consulem  ex  Mss.  abundat. — 3  Quas  sibi  consul  quisque  in  foro  per  ambitio- 


NOTiE 

»  Pub.  Scipio  Nasica]  Ejus  filius 
qui  in  Hispania  perierat. 

•>  Matrem  Deum]  Cybelem :  lapis 
erat,  quern  cceiitus  fernnt  demissum 
in  qncndam  Pbrygiae  agrnm,  cui  Pes- 
■iniinti  nomen  est.  Eum  Roniani  ab 
Attalo  Asiaj  rege  acccperunt.  Vide 
Liv.  XXIX.  et  Ovid.  Fast.  iv.  Ro- 
mam  advecta  Cybele  A.  U.  C  549. 

<^  Hospitio  recepit]  Secundum  dic- 
tionem  Apollini8,qua  Komanosninne. 


bat  cnrarent,  ut  Deam,  qui  vir  opti- 
mus in  Urbe  esset,  hospitio  acciperet. 

•'  Is  cutn]  Haec  de  Scipionis  Nasi- 
CEB  filio  vera  sunt,  et  male  lilium  cum 
patre  confundit  Victor. 

<■  Magistratu  se  abdicavit]  Vt  et  col- 
lega  ejus  C.  Marcius  Figulus  A.  U. 
C.  591. 

'  Censor]  A.  U.  C.  594.  quo  Romae 
clepsydras  fieri  jussit.  Hoc  anno 
mortuus  Terentius. 


DE   VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    XLV. 


151) 


sustulit.  4.  Consul  8  Delminium,''  urbcm  Dalmatarum,  cx- 
pugnavit.  5.  Imperatoris  norncn  a  railitibus,  et  ab  scnatu 
triumphum  oblatum  recusavit.  G.  Eloqucntia  primus,'  ju- 
ris scientia  consultissimus,  ingenio  sapicntissimus ;  unde 
vuljro  Corculum  "^  dictus. 


nem  hahehnt  Fa\.  pr. — 4  '  Del  minium  .scril)nnt  INIss.  pt  Ajjrippinense  p^iem- 
pluin.  Delimiuum  Parisinum;  et  Dclinatoruin  idem  Coloiiieiise;  Delmainrum 
Giypliius.' iS'c/to<<.  DilumiumVran.  Delimmum  Leiil.l.  Dci/num  Haiin.  Praj- 
terea  Ed.  pr.  Dalmatorum. — 5  Et  senatii,  (icleto  ah,  Ed.  pr.  Recusavit 
oblatum  Aid. — 6  Hapient.  fuit  Ed.  pr.  Aid.    Conj.  Schott.  sagacissiinus. 

aOTJE 

g  Consull  A.  U.  C,  TiOS.  A.  U.  C.  542.    Uxor  Capcilia,  Mace- 

*"  Deliniitiuin']   In  ea  Illyiidis  parte      donici  filia. 


j]ua?  ad  Macedoniam  vergit. 

'  Eloqtientia  pritnus]  Hie  iteriim 
confundit  Noster;  sic  et  infra  'in- 
genio sapientissimiis :'  confundit  eti- 
am  Valer.  Max.  lib.  vii.  cap.  5.  et 
Epitome  Liviana.  Qiiare  en  tibi  Sci- 
piontim  stemiiia,  prout  illud  e  ductis- 
simi  Sigonii  Emendat.  lib.  ii.  Schot- 
tiis  apposiiit : 

Pub,  Scipio  Nasica,  qui  adoptatus  a 
Q.  Metello  Pio,  Q.  Metelius  Scipio 
dictus  est,  cos.  A.  U.  C.  701.  Cicero 
I.  VI.  ad  Atticuin,  pro  Domo  Sua,  et 
in  Bruto. 

Pater  P.  Scipio  Nasica. 


Avus  P.  Scipio  Nasica,  orator,  cos.     turn.'  Fest. 


Proavus  P.  Scipio  Nasica  Serapio, 
cos.  a.  601. 

Paternus  C.  Laelius,  cos.  a.  C13. 
Abavus.  :.•.•: 

Maternus  P.  Scipio  Nasica  Corcu- 
luu),  COS.  an.  591.  598. 

Proavus  nialernus  Q.  Mutius  Scae- 
voia  augur,  cos.  an.  63G.  Ejus  uxor 
La>lia,  filia  C.  Laclii. 

Avus  maternus  L.  Licinius  Crassus 
orator,  cos.  an.  658.  Ejus  uxor  Mu- 
cia,  filia  C.  Laelii. 

Mater  Licinia,  filia  Licinii  Crassi. 
''  Corculum^    *  Corculura   a  corde 
dicebant   antiqui   solertem    et    acu- 


CAP.  XLV. 

M.    CLAUDIUS    MARCELLUS. 
AjlGUMENTUM.     Viridoniaruui  singulari   praplio   fiindit;  opima  spolia  Jovi 
consecrat  ;   Hannibalem  vinci   docet  ;   Syracusas  expugnat  ;    in  Albano 
monte  triumpliat;   Hannibalis  insidiis  deccptus  occumbit,  et  magnifice  se- 
pelitur  M.  Claudius  Marcellus. 

1.  MarcusMarcellus  Viridoraarura,*  Gallorum  ducem. 


Cap.  XLV.     1  '  Viridomarum.  Ita  ex  codict  Gramm.  et  omnibus  edd.  qui- 

NOTiE 

*  Viridomarum  [Virdumarum]    Sic      alii.    Insubrium  Gallorum  dux  fuit. 
Propert.   Sed  Viridomarum  Livius  et 


IGO  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

singular!  praelio  I'udit.''  2.  [Spolia  opima  Jovi  Feretrio  *" 
tertius  a  Romulo  consecravit.  3.  Primus  docuit,  quoraodo 
milites  cederent,'^  nee  terga  praeberent.  4.  Hannibalem] 
apud  Nolani,^  locorum  angustia  adjutus,  vinci  docuit. 
5.  Syracusas  per  tres  annos  ^  expugnavit.  C.  Et  cum  per 
calumniam  triumphus  ei  ^  a  senatu  uegaretur,  de  sua  sen- 
tentia  in  Albano  ^'  monte  triumphavit.  7.  Quinquies  con- 
sul/ insidiis  Hannibalis  dcceptus  occubuit,  et  magnifice 
sepultus.  8.  Ossa  Romam  remissa  a  praedonibus ''  inler- 
cepta  perierunt. 


buscnm  consentit  Florus  ii.  4.  §  5.  et  Servias  ad  Virg.  JEn,  viii.  vs,  856.  Ex 
similitndiue  vocis  iiatiis  error  in  Fran,  et  Leiii.  2.  Marcellus  Vir  Romanus 
Gall.  Haun.  [et  Ed.  pr.]  Marc.  Vir  Romanus  Breunum  Gall.  Alii  Virtluma- 
rum:  [ut  Scliott.  G.  D.  P.J  Leid.  1.  et  Boend.  Briumatum.' Avntz.  Quidam 
calamo  exarati  Viriodomarum.—2  Spolia  locorum  angustia  adjutus,  oinissis  reli- 
qnis,  Ed.  pr.  Spolia  legit  apud  Nolam.  Hannibalan  primus  Aid.  et  edd.  ante 
Scliott.  qui  verba  iincis  inclusa  primus  e  codd.  reposuit.  Arntz.  separavit  ea 
iincis  quod  abfuissent  a  suis  libb.  et  editis.  '  J.  Grejoniiis  ah  antiqua  scrip- 
tura  raanu  ductus  sic  tentabat :  Spolia  opima  Jovi,  ^x.  Primus  docuit,  Sfc. 
praberent.  Spolia  etiam  legit  apud  Nalam,  uhi  Ihmnihalem  primus  locorum  an- 
gustia. Ego  Mss.  religiose  sequor.'  Schntt. — 3  '  Sed  Ne  quomndo  milites  cederent 
lion  nemo  legendum  putabit  ex  I'lutarcho  in  vita  et  coinparalioiie  Marcelli 
cum  Pelopida.'  Sclwtt.  '  Annotant  viri  doctissimi  forte  legendum,  incederent, 
vel,  milites  ejus  ccederent :  non  est  profecio.'  Grut.  Vide  Nott.  Var. — 4  Vindi- 
cavit  pro  vinci  docuit  Gramm.  cod.  et  ed.  Ven. — 6  Triumphus  ncgaretur  a 
senatu  Ed.  pr.  Nee  rb  ei  agnoscunt  tres  codd.  ap.  Arntz.  Turn  ex  sua  Haun. 
— 7  T^  occubuit  in  Ed.  pr.  desideratur. 

NOT/E 

^  Prcelio  fudit]  A.  U.  C.  531.  dit  Marcellus  A.  U.  C.  538.  expug- 

•^  Jovi  Feretrio]  Virgil,  tamen  Qui-  navit  a.  541. 

rino  suspensa    cauit,  /En.  vi.   85U.  s  Triumphus  ei]  Sed  minor  ei  tri- 

'Tertiaque  arma  patrisnspendct  cap-  umphus   concessiis    est,   nam    ovans 

ta  Quirino.'     Et  de   '  Marte  '  inter-  Urbem  intravit.    Vide  Liv.  lib.  xxvi. 

pretatur    Servius,    ex    lege    Numae  cap.  21. 

Pompilii,  quae   tamen  Jano  Quirino  ''  De  sua  sententia  in  Albano]   Priiis 

aperte  docet  tertia  spolia  suspendi  de  sua  sententia,  sine  senatus  con- 

dibere,  nt  secuiida  Marti.     Adi  Fes-  sulto  in  Albano  monte,  cum  ei  bonos 

tum  in  '  Opima.'  Konrjc  negaretur,  triumphavit  C.  Pa- 

•'  Cederent]  Id  est,  retrocederent.  pirins  Maso,  quem  multi  alii  postea 

«  Apud   Nolam]    Supra    in   Hanni-  secnti  sunt. 

bale.     Nola  in  Picentinis  non  loiigc  '  Qnittquics  consuH  Cum  T.  Quintio 

a  Neapoli.  Crispino,  A.  U.  C.  545. 

'  Per  tres  annos]   Syracusas  oLse-  "^  Prtedonibus]  Numidis.  Plutarch. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    XLVI.  IGl 

CAP.  XLVI. 

CLAUDIA,    VIRGO    VKSTALIS. 

Argomentum.     IVTatrcm  Denm  lepfnte  in  alto  slaiitein  zona  iniposila  movet 
incestns  falso  suspecla  Claudia  viigo  Vestalis. 

1.  IIannibai.k  Ttaliam  devastante,  ex  rcsponso  libro- 
rum  Sibyllinorum  ^  Matei  Deum  a  Pcssinurite'' arccssita, 
cum  adverse  Tibcri  veheretur,  repeutc  in  alto  stctit :  "^  et 
cum  raoveri  nullis  viribus  posset,  ex  libris"*  cognitura,  cas- 
tissima?  demum  feminas  manu  moveri  posse.  2.  Tum 
Claudia,^  virgo  Vestalis,  falso  incest!  suspecta,*^  Deam  ora- 
vit,  ut,  si  pudicam  sciret,  sequerctur;  et  zona  imposita  na- 
vera  niovit,  simulacrum  Matris  Deum  abduxit.  3.  Tern- 
plum  oedificavit  Nasica,^  qui  vir  optimus  judicabatur. 


Cap.  xr,vi.  1  Matre  Ed.  pr.  et  aliae.  Turn  e  Pessinunte  EH.  pr.  Aid. 
Scliott.  G.  D.  P.  Lpid.  1.  Grannn.  Haiin.  ex  PfSiin.  Fran,  a  Pess?n.  Boend. 
edd.  Veil,  et  INIacli.  Pra^positioiieni  ignoiat  Leid.  2.  Prapterea  accersita 
Ed.  pr.  Aid.  Aiicersum  Tilcrim  Graniin.  In  alveo  stetit  \\\n\  scripti  <'t 
Agripp.  Mox  cognilum  est  Ed.  pr.  Aid. — 2  Quoin  clnndin  Ed.  pr.  Tum  In 
ceslus  susp.  Schott.  G.  D.  P.  '  Incenle  Leid.  1.  iiicestui  Fran,  celeri  iiicesli, 
et  sic  Venetaed.  quanivis  iiiccsius  Macli.  incestu  Aldus  et  qui  euin  sequnntur  : 
qnod  videtiir  malle  Bnrniann.  ad  Veil.  Paterc.  ii.  35.  §  3.  sed  cum  hoc  noii 
admittant  scripti,  malui  incesti  expriniere.'  Artitz.  Clam  pro  Dmm  Leid.  1. 
Mox  alii  lejjnnt  ct  pudicam  se  sciret,  sequeretur.—  &  Morlt.  Simul.  M.  D.  advex- 
it,  templum  Ed.  pr.  Aid.  3]ovit.  Simul.  M.  D.  addnxit,  templum  adif.  Arntz. 
adduxit  ctiain  Bip.  movit :  simulacrum  M.  D.  dum  templum  adificatur,  Nasicce, 
<jui  vir  optimus  judicabatur,  quasi  hospiti  datum  Scliolt.  Gacsb.  Uelpli.  Pitisc. 

NOT^ 

»  Librorum  Sibyll.]  Deiisapud  Flo-  <^  Ex  libris]  Simpliciter,  pro  libris 

rum,  quae  vide  ne  actum  agam.     Re-  Sibyllini,«,  ita  sappe  Livius. 

pertuiiifuitiiiiislioc  carmen:  'Qiiaii-  e   Claudia]  '  Claudiam  Quintam' vo- 

doque  liosiis  alienigena  terra  Italiae  cant  Ciccr.  Ovid.  Liv.  &C.    Ejus  sta- 

beilmn  iutulisset,  eum  pelli  Italia  vin-  tua  in  vestibulo  tenipli  matris  Deum 

cique  posse,  si  mater  Idea  a  Pessi-  posita;  bis  eaa?de  incendio  consumta, 

nunte  Romam  advecta  foret.'  in  sua  basi  flainmis  intacta  stetit. 

•>  Pessinunte]  Plirygia;  oppido.  f  Falso    iiicesli   [incestus]    nusptcta] 

<:  In  alto  stctit]  In  alto,  ad  augen-  Ovid.  '  Claudia  Quinta  genus  Clauso 

dnm  niiraculimi,  nam  mira  res  est  na-  referebat  ab  Atta  :   Nee  faries  iuipar 

vem  in  alto,  quasi  in  vado,  Iia?rere.  iiobilivate  fuit.     Casta    quidem,  sed 

Ovid,   tamen  Fast.   iv.  limoso   vado  non  et  rredita  ;  rumor  iniquus  Laese- 

pressam  dicit :  '  Sicca  di«  fuerat  tel-  rat,  etfalsi   criminis  acta  rea  est.' 

lus:  silis  usserat  herbas:  Sedit  limo-  s  Templum  adifiuivit  Nasica  [Dmn 

so  pressa  carina  vado,'  templum  adijicatiir]    Quou  e  funda- 

Delph.  et  Var.  Clas.                 Aurcl.  Vict.  L 


162  SEXTI   AURELII   VICTORIS 

'  Non  nego,  et  banc  mihi  lectionem  prse  editis  placere,  si  modo  constaret  ab 
Amelio  esse.  Sed  tain  noagiiiK  vaiietates  semper  mihi  glossa  injiciiint  su- 
spicionem,  cum  non  verisimile  fiat,  liliravios  talia  studio  oniisisse,  et  in  aliam 
sententiam  detorsisse.  Si  ciii  ita  viciebitur,  sequatiir  Scliottuni :  dedi  lec- 
tionem omnium  codiciim  et  editioniuii,  nisi  malts  3IatrisDeum  domum  adduX' 
it,  lit  ob  similittidinem  seqiieus  vox  sit  absorpta.'  Arntz, 

NOTiE 

mentis  excitarunt  M.  Livius,  C.  Clau-     mam    advecta.       Vide    Livium    lib. 
dins  consoles.     Dedicavit  M.  Junius     xxxvi.  cap.  36. 
Biutns,  tredecim  an.  postquam  Ro- 


CAP.  XLVII. 

M.    PORCIUS    CATO    CENSORIUS. 

Argumentl'm.  Sardiniara  snbigit ;  Celtiberos  domat ;  occupatis  Thermopy- 
larum  jngis  prsesidinm  bostiuni  depellit ;  L.  Flamininum  senatu  movet ; 
basilicamsuo  nomine  facit;  mationis  ornamenta  repeientibus  restitit;  Gal- 
bam  accusat ;  ipse  accusatus  absolvilur ;  Carthaginem  delendam  censet ;  et 
post  octoginta  aunos  filium  gignit  M.  Porcius  Cato  Censorius. 

1.  Marcus  Porcius  Cato,  genere  Tusculanus,  a  Vale- 
ric Flacco  Romam  solicitatus,  tribunus  militum*  in  Sicilia, 
quasstor  sub  Scipione*"  fortissimus,  praetor ""  justissimus 
fuit:  in  praetura  Sardiuiam  subegit/  ubi  ab  Ennio*  Greecis 


Cap.  XLVII.  1  Porlius  aliquot  edd.  et  unus  cod.  perantiq.  ductus  pro  soli- 
citalns  prob.  Scliott.  Tuiii  vet.  lib.  militumf actus.  '  Eiravit  Amelius;  nam 
Cato  nee  Sardiuiam  subegit,  nee  ibi  ab  Ennio  Graecis  Uteris  institutus  est  ; 
sed  inde  eum  deduxit,  is(|ue  in  senectute  lileras  Gra^cas  dcmum  didicit.  V, 
Cornel.  Nep.  in  vita  Catonis  c.  1.  §  3.  et  c.  3.  ^  2.  Cic.  de  Scnect.  8.  aliosque  a 
Grunero  laudatos  :  adde  Arntzenii,  Sardiuiam  sorte  egit  suspicantis,  longam 

NOTiE 

*  Tribunus  miUlum]  A.  U.  C  545.  tus  est,  vel  rexit,  vel  potius  delegit. 
Cornel.  Nep.  in  vita  Catonis.  Ego   puto  delendam  tantum    voceni 

*>  Queestor  sub  Scipione']    A.  U.  C.  subegit,  quam  e  glossemate  natam  su- 

549.  Cicer.   lib.  de    Rep.    Queestorea  spicor.     Nempe  acripserat  Victor,  j'n 

autem  qui  pcrnnias  con()i>irebant  et  pratura  Sardiuiam  elleipticos,  subin- 

reponebant,  Gra>cis  racial,  vnlgo  di-  tellerto  '  obtiuuii,'  '  egit,'  '  babuit,' 

cimus  tresoriers.  itc.    Quod  ut  mnncret,  .-tudiosns  ali- 

•-   Prd'tor]  A.  U.  555.  quis  margini  asci ipsit  su/J.  f/T''.   Quod 

*  Sardiuiam  subegit]  Nnllo  modo  postea  in  textum  rcceiitnm  in  subegit 
subegit     Sardiniani     Cato.       Quare  iinmutatuin  est. 

Scbottus  i)iUabat   reponendum  sorti- 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    XLVIF. 


1G3 


Uteris  institutns.  2.  Consul  Celtibcrosf^  domuit;  ct,  ne 
rebcllare  possent,  literas  ad  civitatcs  singulas  misit,  ut  mu- 
ros  diruerent.  3.  Cum  unaqua^que  sibi  soli  imperari  pula- 
rct,  fecerunt.  Syriaco  bcllo  ^  tribunus  tnilitum '  sub  M'.  Aci- 
lio  Glabiione/  occupatis  Thcrmopylarum  jugis,'  praesi 
dium  hostium  dcpulit.""  4.  Censor"  L.  Flaminiiium  con- 
sularem  °  scnatu  movit,  quod  ille  in  Gallia,  ad  cujusdam 
scorti  spcctaculum,''  eductum  quondam  c  carccre  in  convi- 
vio  ''  jugulari  jussisset/     5.  Basilicam '  suo  nomine  primus 


notam.'  Harl.  Vide  Not.  Delph.  et  Nott.  Var.  Instrudus  pro  instilutus  Ed. 
pr — 3  Putarent  Fran,  a  ni.  pr.  Syriatieo  Ed.  pr.  Aid.  Leid.  2.  et  Boend. 
M',  Attilio  Aid.  Alilio  Venet.  Tliennophilarum  Ed.  pr. — 4  '  Cornipti  hoc  loco 
sunt  codices,  quoniiii  pars  ['himinium,  rtumineum,  et  Flaminum,  praefenint. 
Edd.  I'laiiiimHin.  Certiiin  tameii  est,  liiiiic  lioniinem  Flamhiinum  fuisse  appel- 
iMum.'  Anilz.  Lil).  ap.  Sciiott.  FUtmin.  consulem.  '  Mss.  in  Galliam  accusandi 
casu.     Sic  eiiini  habent:  quod  ille  in  Galliam  cujusdam  scorti  spectaculum  ejec- 

aOTJE 

*    Ubi  ab   Ennio]    Immo   Enniiim     tiir:  id  est 'calidip  |)ortae.'    Vide  Liv. 
poetaiii   inde  deddxit,  a  qno  inulto     lib.  xxxvi.  cap.  15. 


post  Graecis  Uteris  senex  adniodnm 
iu.stitiitiKs. 

f  Consul]  A.  U.  C.  558. 

e  Celliberos]  Hispani^j  Taraconen- 
sis    popiilos.     Flor.   lib.  ii.  cap.  17. 


'"  PrcEsidium  hostium  depulit]  Vid. 
Liv.  lib.  sup.  capp.  15.  16.  17.  Sic. 

"  Censor]  Cum  L.  Valerio  A.  U. 
669.  ajtatis  suae  49. 

"  L,  Flamhiinum  [  Flaminium]  consula- 


'  Cato   ille   censorius   Celtibeios,   id     rem]  L.  Quintium  Flaminium  consula- 
est  robur  HispaniaD,  aliquot  praeliis     rem.  Liv. 


fregit.' 

''  Syrincn  bello]  Quod  contra  Anti- 
ocliniii  gerebatur.  Vide  Floruu)  lib. 
II.  c.  8. 

'  Tribunus  militum]  Idem  Appian. 
Plutarch.  Cicer.  Livius  vero  '  consu- 
larem  legatum'  vocat. 


P  Ad  cujusdam  scorli  spectaculum] 
Livius  ad  '  spectaculum  scorti  pro- 
cacis:'  id  est  ut  spectaculum  scorto 
fieret.  Hanc  historiam  fuse  Liv.  lib. 
XXXIX.  capp.  42.  et  43. 

q  In  convivio]  '  Inter  pocula  atque 
epulas,  ubi  libare  Diis  dapes,  ubi  bene 


^  M\  Acilio  Glabrione]  Consii\e  cnm  precari   mos   esset,  ad   spectaculum 

P.  Coruelio  Scipione  Nasica,  A.  U.  C.  scorti  procacis  in  sinu  consulis  recu- 

5G2.  bantis,  mactatam  humanam  victimani 

'  Tliermopylarum  jugis]  Thermopy-  esse,  et  cruore  meusam  respersam.' 

lie  Otitae  niontis  angustia-  jiixta  IMa-  Liv. 

liacum   sinum.      In   iis  iter  est  non  '  Jussisset]   Alii   narrant  eum  sua 

latins  quam  sexaginta  passus ;  haec  nianu  interfecisse,  non  per  lictorem. 

una  niilitaris  via  est,  qua  traduci  ex-  Schott. 

ercitus,  si  non  proliibeantur,  possint ;  •  Basilicam]   Quae  basilica   Porcia 

idco  Pylce,  (id  est  '  portac,')  et   ab  dicta,  e  quatuor  tabernis  quas  enie- 

aliis,  quia  cnlidie  aqu;e  in  ipsis  fan-  rat  facta, 
cibus  sunt,  ThermopyUc  locus  appella- 


164  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

fecit.  6.  Matronis  ornamenta,  erepta  Oppia  lege/  repe- 
tentibus  restitit."  7.  Accusator  assiduus  malorum,  Gal- 
bam"  ortogeiwrius  y  accusavil;  ipse  quadragies  quater  ^ 
accusatus,  gloriose  absolulus.  8.  Carthaginem  delendara 
censuit.^  9.  Post  octoginta  annos  filium  geuuit.  Imago 
hujus  *  funeris  gratia  produci  solet. 


turn  quendame  carcerejvgulandiimjunsisset.'  Schott.  In  Galliam  etiam  Leid.  2. 
'  Ediicttim.  Parisinns  aiitiquiis  codex  vecluin  [cum  Giamin.]  legit ;  Agripp. 
vinctum.  Quid  si  legas,  e  (Pallia  ejectum,  vel  tectum  qucndam,  a  carcere,  Sfc. 
nam  Galium  traiT^fiigiim  fnisse,ant  e  Galliis  profiigiim  Liviiis  diserte  ait libro 
xxxix.'  Scliolt.  EvectumKf\.  \)\;  ej return  Ed.  \en.—  G^  Matronis.  Locus  men- 
dosiis,  recte  mine  tiahel  felici  interpimciione  :  sicantt-a  distinctiis:  fllatronis 
ornnmmta  erepta,  Oppia  lege  repetenlilms,  quasi  dinas  inatronas  per  Oppiam 
lesrem  repetiis.sp  jus  ciiltiis,  mniidnm()iie  miilielnem  niiiiis  sumptuosiini. 
Sclii'tt.  Opia  L'ge  .  .  .  rcstituit  E<l.  pr.  Qniilam  libb.  ap.  Sylbiirg.  Op- 
pia lege  petentilnts  restituit. — 9  Octuaginta  Aldiniis  cod.  eumque  secuti  re- 
liqiii.  Paiili)  post  idem  cod.  Imago  cujus,  teste  Schott.  qui  inalit  solius 
aiit  unius.  '  Et  ob  rem  ipsam,  nt  singulaie  in  gentilirio  fnnere  cognoscatnr, 
et  (na'cnnte  Valeiio  Max.  viii.  15.  2.  cum  Pigliio  emendandum,  et  legendutn 
est  funeris  gratia  e  curia  produci  solet:  adde  Griuier.'  Hart. 

NOT/E 

t  Oppia  lege]  De  matronarnm  cuitu  Idem  Plutarch.     Sed  falso,  ut  ex  Ci- 

tulit  C.  Oppius  tribnniis   plebis,  Q.  cerone  certum  est,  e  cnjiis  scriptis 

Fabio,  TitoSempronio  Coss.  A.  U.  C.  elicitiir  Catouem  anno  atatis  81.  de- 

540.  ne  qua  nuilicr  plus  semiincia  anri  natiim  esse. 

haberet,  nen   vestimenio   versicolori  ^    Quadragies  qiiater'\    Idem   Piin. 

uteretnr,  nen  juncto  veliicnlo  in  Urbe,  lib.  vii.     Vide  et  Liv.  loco  supra  ci- 

oppidove,  aut  pro|iius  inde  miiie  pas-  tato. 

S118,  nisi  sacrorum  publicorum  causa,  *    Carthaginem    delendam    censuif] 

veheretur.     Liv.  1.  xxxiv.  Tacit.lib.  Tertio   beiio  Puniro  Florus  :   '  Cato 

III.  inexpiabili  odio  delendam  esse  Car- 

"  Restitit]  Sed  fruslra.     Nam  Op-  thaginem,  et  cum  de  alio  consulere- 

pii  lex  abrogata,  et  matronis  ornatus  tiir,  prontintiabat.' 

concessus.  •  Imago  hujus']  Huic  uni  hoc  hono- 

*  Galham']  Scrvium  Siilpicium  Gal-  ris  gratia  tiibutum,  ut  ejus  e  curia 

bam  qui  praetor  Lusitanos  diripuerat.  imago  in  funns  produceretur.     Cete- 

Cornel.  Nep.  rum  de  imaginibus  qu;K  comitaban- 

y  Ocldgciiarius]  Liv.  lib.  xxxix.  c.  tnr  gentilitia   funora,  lege  Plin.  lib. 

40.  '  Nonagpsimo  anno  Scrvium  Gal-  xxxv.  cap.  11.  et  Tacit,  lib.  ni.  An- 

bam    ad    populi    adduxit    judicium.'  nal.  Hchotl. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    XLVIII.  105 


CAP.  XLVIII. 

C.    CLAUDIUS    NKRO,    ET    IIASDRUBAL 
FRATER    HANNIBALI.S. 

Abgumentum.  In  Italiatn  tiajicit  Hasdriibal.  Hasdrubalem  cum  Livio 
collepa  vincit ;  Hasilnibalis(|iie  caput  ante  vallmii  Haiinibalis  piojicit;  et 
ovans  Urbera  introit  Cains  Clamlius  Nero. 

1.  Hasdrubal,  frater  Hannibalis,  ingentibus  copiis  in 
Italiam  transjecit;*  actumque  erat  *"  de  Romano  iinperio, 
si  jungere  se  Hannibali  potuisset.  2.  Scd  Claudius  Nero, 
qui  in  Apulia*^  cum  Hannibale  castra  conjunxerat,  relicta 
in  castris  parte,  cum  delectis**  ad  Hasdrubalem  properavit, 
et  se  Livio  *  collegae  apud  Senam  oppidum  ^  et  Metaurum^ 
fluraen  coujunxit :  amboque  Hasdrubalem  vicenmt.  3. 
Nero  regressus  pari  celeritate,''  qua  venerat,  caput  Ilasdru- 
balis  ante  vallum  Hannibalis  projecit.     4.  Quo  ille  viso,' 


Cap.  XLVIII.  1  Trajecit  Ed.  pr.  Aid.  In  Italiam  etiam  deest  in  Ed.  pr. 
quae  niox  habet  actunKiue  ei'at  de  Rom.  imp.  si  se  jungere  Hann.  '  Variis  cor- 
rectonim  glussis  bic  loriis  est  inquinatus.  Jungere  Anniliuli  copias  Leid.  1. 
Jung,  Hann.  castra  Leid.  2.  cotijungtve  Hann.  copias  Aid.  et  Viil;;.  siinpliciter 
jungere  Hann.  Fran,  veniin  antiqiiain  scrii)tiiran)  reservarnnt  ieli(|iii  sciipti 
jungere  se  vel  sese ;  quoniodo  etiani  ed.  Ven.  et  Agripp.  Sine  diibio  bisre  niu- 
tatioiiibiis  caiisam  deilit,  quod  iijnorabant,  itcte  etiani  dici  de  <.\\\c.f,  jungere 
se,  lit  totus  etiani  exeicitiis  .siniiil  intelligatiir.'  Arntz. — 2  Voces  in  Aiiuliu 
absiint  a  Leid.  1.  Vide  Not.  Delpb.  IMox  electis  Mss.  ap.  Scbott.  qui  mallet 
dileclis ;  sed  delectis  Arntzen.  ut  scripti  et  editi.  Methanrum  flumine  Ed.  pr. 
Metaurumque  fluvium  Mss.  ap.  Scliott.  /t/e</jau(Hm  Mediol.  cum  Leid.  1. — 
3  Qua  icerut  Schott.  G.  D.  P.  lectio  a  ScUolt.  inventa  in  scriptis  sibl  auti- 

NOTi*: 

^  In  Italiam  transjecii]  \\\^G%  UiUi-  nonibns   conditum,  unde   et    'Sena 

ierat  A.  U.  C.  546.  Gallica '  dirtnm. 

^  Actumque  eraf]  Idem   Florus  lib.  ?  Metavrum]  In  Brutiis  non  longe 

II.  c.  G.  p.  3.    '  Actum    erat   procul  a  Sena  oppido.     De  hoc  Neronis  ad 

dubio,  si  vir  ille  se  cum  fratre  junx-  Metaiiium   pralio  Horat.  Od.  iv. 

isset.  '  Quid    debeas    o    Roma    Ncionibn«, 

•:  Qui  in  Apulia]  Immo  in  Lucania,  Testis  IMetaunim  tlumen,  et  Hasdru- 

ad  urbem  Crumentum.  bal   Devictus,  et  pulcber  fugatis  Ille 

■•  Cum  delectis  [dileclis]  Sex  milli-  dies  Latio  tcmbris.' 
bus  peditum,  et  niiUe  equitum.  ''  Pari  ctleritale]    Nam    die   sexta 

«  Litio]  INI.  Livio  Saliiiatoii.  post  pu{;uam  in  castra  rediit. 

'  Apud  Semim  oppidum]  In  Brutiis  '  Quo  ille  tiso]  Florus  loco  supra, 

juxta  mare  Adriaticuoi,  a  Gallis  Se-  \.  n.  c.  C.  '  Certe  Hannibal  re  cognita, 


166  SEXTl    AUIIKLII    VICTORIS 

vioci  se  fortuna  ^   Carthaginis  confcssus.     Ob  haec  Livius 
triumphans,'  Nero  ovans,  Urbem  introierunt. 


qiiis,  sed  Arfitzenio  ignotis. — 4  Quo  viso,  ille  se  rinci  Ed.  pr.  Turn  confessus 
est  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph,  Piiisc. — 5  Ob  hoc  Ed.pr.  quae  niox  legil  Urbem 
ovatis. 

NOTiE 

cum  projectiiin  fratris  caput  ad  sua  Le  malheur, 

castra  vidisset,  Agiiosco,  inquit,  in-  '  Livius  triumphans]    Quia  in  pio- 

felicitatem  Crtrtliaginis.'  pria  provincia  rem  gesserat. 
^  Fortuna]  Notain  malam  partem: 


CAP.  XLIX. 

p.    CORNELIUS   SCIPIO    AFRICANUS. 

Argumentum.  Jovis  films  creditur;  patiem  servat ;  juvenes  Italiam  dese- 
rere  cupiejites  compescit ;  Cartliaginem  Novam  rapit ;  viiginem  pulcliei ri- 
main  patri  ac  sponso  restitiiit  ;  Hasdrnbaleni  IMagnnemque  Hispania  ex- 
pellit;  aniicitiain  cum  Sypliace  coiijinigit ;  Masinissam  in  societatem 
recipit;  in  Afiicam  classe  trajicit;  Hasdnibalis  et  Syphacis  castra  per- 
iiimpit;  Hannibalein  superat ;  repetundaruni  acciisatnr  ;  in  volnntarium 
exilium  coneedit ;  et  moiiens  corpns  smim  Rotnani  leferri  non  vult  P.  Cor- 
nelius Scipio  Afiicanus. 

I.  PuBLius  SciPio  ex  virtatibu.s  noiuinatu.s  Africanus,' 
Jovis  filius  creditiis:''  nam  antequam  conciperetur,  ser- 
pens"^ in  lecto  raatris  ejus  apparuit;  et  ipsi  parvulo  draco 
circumfusus,  nihil  nocuit.  2.  In  Capitolium  intempesta 
nocte  ^  euntem  nunquam  canes  latraverunt.    3.  Nee  iiic 


Cap.  XLIX.  1  Cognominaius  Aid.  Scliott.  G.  D.  P.  agnominalus  alii.  Mox 
creditur  Schott.  (jat'.-h.  Dtlpli.  Pitisc.  Tb<?/«»in  Ivl.  pr.  desideratiir. — 2  Mss. 
ap.  Scliolt.  nocte  eiinte  Idtravcruiit.  '  Hoc  loco  Aldus  et  Schottus  cum  pleris- 
qtie  aliis  eunti  .  .  .  nlUitrarfrunl  dederant,  qua  tciiptnia  deceptus  fnit  t^tiani 
Vossius  in  Art.  Granim.  vii.  39.  eiimque  adro  \\xc  constrnctio  offendit,  nt 
putaret,  forlasse  eunle  scripsisse  Victorem.  Hanc  difticultatem  sustiilit 
Macliaueus,  reponens  eunti  .  .  .  latraverunt,  quod  ferri  posset,  (vid.  Heins.  ad 

NOTiE 

»  Ex  virlutibui  . .  .  Afric.']  A  devic-  se  ptttabant.  Vid.  Cell.  lib.  vii.  c. 
ta  Africa,  AtVicanns.  1.  Vnler.  Max.  lib.  i.  c.  3. 

''  Jovis  ftlius  creditus']  Vide  Liv.  1.  "^  Jnlempcsta  node]  Jam  alibi  dic- 
XXVI.  c.  11).  turn  est. 

•^  Serocns]  Qnem  gcninm  Jovis  es- 


DE    VIRIS    ILLUSTRllUIS    CAP.    XI, IX. 


Ifi7 


quicquam*  prins  c(x^i)it,  qiiam  in  cclla  Jovis '^  (]iiiti.ssime 
sedis;.sct,  quasi  diviiuun  mcntein  acccpisset.  4.  Decern  et 
octo  annorum  patrem  apud  Ticinum  ^  singulari  virtute 
servavit.  5.  Clade  Canncnsi,  nobilissiraos  juvenes,''  Ita- 
liani  desercre  cupientes,  sua  auctoiitate  compescuit.  0. 
Reliquias  incoluraes  per  media  hoslium  castra  Canusium  ' 
perduxit.  7.  Vi<::inti  quatuor  annorum  ''  praetor  in  Hispa- 
niam  missus,  Carthaginem,'  qua  die  vcnit,  copit.'"     8.  Vir- 


Ovid.  Am.  lib.  ii.  El.  19.  vs.  40.)  si  nianii  exaratis  codil.  niteretiir  ;  veniin  cum 
illi  omnes,  cum  edd.  Agrip.  et  Ven.  eiintem  lutraverunt  praeferant,  ah  liis  non 
eril  discetlt'iuiimi ;  cimi  latraccruut  idem  eiitqiiod  allatmverunl,  et  C]mdem 
ciiiii  casii  quarto. '  Arntzen. — 3  In  sella  Haun.  in  cellum  Leid.  1.  Pro  iiientem 
Leid.  2.  et  Haiin.  lenem.  Preeterea  acciperet  SchoU  '^iaesb.  Delpli.  Pitisc. 
—  4  Ticinum  fliivitt7n  Ed.  pr. —  G  Reli(iuos  Mss.  apud  Scliott.  et  Haun. — 
7  Tb   in  ante    Hispan.  omittit   Ed.  pr.    Carthaginem  Nova7n   Schott.  G.  D. 

NOTiE 

e  Nec  hie  quicquam]  Liv.  xxvi.  19.  nempe  ejus  in  quo  Divap  simulacrum. 

'  Ex  quo  togain  virilem   sunisit,  nul-  Inde  etiani  est  quod   alibi  legas,  '  In 

lo   die  prins   ullam   publicam    priva-  medio  niilii  C*sar  erit :'  eo  enirn  loco 

tamque  rem  egit,  qnam  in  Capitoliiim  de  templo  struendo  agitur.     Sed  res 

iret,  in^ressusque  jedem  consideret,  argumentis    et    exeiupiis   non    eget. 

et  plernmqne  ternpns  solus  in  secreto  Pater  meus  snis  in  Anacreonteni  no- 

ibi    tercret :'  ubi  '  aedem  '  vocat  Li-  tis. 

vius,  quam  Noster  '  cellam.'  e  Apud  Ticinum]  Snpra  in  Hanni- 

^  In  cella  Jot-is]  'Ei/  Aios  <n]Ko'is  A-  bale.     Vide  Liv.  lib.  xxi.  c.  44. 

nacreon  diceret :    ffrjKhs  proprie  sep-  *"  Clade  Cannensi,  nobilissimos  jure- 

turn  ovium;  sed    quia    apud  veteres,  7ies]   Sed    Caniisii   erat  Scipio,    cum 

sininlacrnm  Dei,  cui  teni|)lutn  .sacra-  juvenes  illos  compescuit.     Sic  igitur 

tnm  erat,  in  medio  collocabatur,  non  ordinanda  verba  sunt,  ut   et  optime 


autem  ul  hodie  lit,  in  remoiiori  sen 
interior!  a?diuin  sacrarnm  parte  ;  et 
quia  ille  locus  paiilo  ediiior  erat  et 
undique  circumseptus,  ideo  ffriKhv 
(quod   per   se  nihil   aliud  est  quam 


Scliottus  et  Maclianens  monuere: 
Clade  Cannensi  reliquias  incolumcs  per 
media  hostiutn  caslrn  Canusium  per- 
duxit. Nnbilissimos  juvenes  Italiam 
deserere  cupientes,  sua  auctoritate  com- 


septum  ovium)    pro   ea   parte    tenipli      pescuit.     Vide    Liv.   lib.  xxii.   capp. 
sumebant,    in   qua    Dei    simulacrum      52.  et  53.  ubi  reliquias  non  a  Scipio- 


collocabalur,  et  hoc  est  quod  'cel- 
lam Jovis'  vocat  Victor.  Deorum 
autem  simulacra  in  medio  leniploruni 
fuisse  illud  Virgilii  satis  probat :  •  In 
foribus  Diva?  media  testiidine  tom- 
pli;'  quo  eiiim  modo  in  media  iestndi- 
lie  templi  fuisset  Dido,  si  in  foribus 
DivcE  ?  Sed  fores  Divie,  hoc  loco 
sunt  fores  rov  arfKov,  fores  cella',  loci 


ne,  sed  a  Sempronio  Tuditano  per- 
diictas  dicit. 

'  Canusium]  Op|)iduni  paulo  infra 
Cannas,  juxta  Antidum  lluviiim. 

''  Viginti  quatuor  annorum]  Idem 
Livius  lib.  XXVI. 

'  Carthaginem]  \d  maiis  intcrni 
littus. 

■"    Qua  die  venit,  cepit]    '  Eodem 


i 


168 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


ginera  pnlcherrimam,  ad  cujus  aspectum  concurrebatar,  ad 
se  vetuit  adduci,"  patrique  ejus  ac  sponso"  restitui  jussit. 
9.  Hasdrubalem  Magonemque,P  fratres  Hannibalis,  His- 
pania  expulit.  10.  Amicitiam  cum  Syphace,  Maurorum 
reo^e,''  conjuiixit.  11,  Masiuissam  "^  in  societatem  recepit. 
12.  Victor  domum  rej^ressns,  consul  ante  annos'  factus,  con- 
cedente  collega,  in  AtVicam  classem  trajecit.  Hasdrubalis 
et  Sj'phacis'  castra  una  nocte  perrupit."  13.  Revocatum 
ex  Italia  Hannibalem  "  superavit.  ]4.  Victis  Carthagi- 
niensibus  leges  imposuit.  15.  Bello  Antiochi  legatus  fra- 
tri  y  fuit :  captum  filium  ^  gratis  recepit.     IG.  A  Petillio 


p.  cnm  libb.  vett. — 8  Cujus  conspectiun  Colon,  et  Leid.  1.  accurrebatur 
IMediol.  et  Marhan.  ed.  ftlox  noluit  uddiici  Ed.  pr.  '  Qiiatiior  codd.  et  ed. 
Agripp.  [et  cod.  d'Orvill.]  Putriqiie  ejus  sponsor  astitit.  Grainm.  P.  e.  sponso. 
a.  opiime  tamen  Boend.  Patrique  ejus  et  sponso  rest  Unit :  qiiare  ego  qiiidein 
iiialim  scribere,  Patrique  ejus  ac  sponso  restitui,  iit  jussit  (qund  in  nnllis  Mss. 
iuvenitm)  abjiciaiur.'  Amtz. — 9  His]>.  dispulit  Ed. pr. — 11  'Masinissam,  Maxi- 
nissam  [iit  Ed.  pr.],  vel  Massinissam  scripti.  Musitiissani  eliam  Agripp.  et  opti- 
inae  edd.  qtiod  secuti  snniiis.  Vide  post  alios  mnltos  Cort.  ad  Sail.  Jug.  c.  5.  /» 
societate  tres  coild.'  Amtz. — 12  Classe  trojecit  Ed.  pr.  Ald.Scliott.  G.  D.  P. — 
13  Hannibalis  et  Stjph.  qiiidam  codd.  ap.  Scholt.  et  mox  prorupit  vel  prarupit, 
\nQ  perrupit. — 14  Legem  imposuit  Ed.  pr. — 16  A  Petilio  Ateio  Ed.  pr.    A  Pe- 


NOTyE 


quo  obsessa  est  die,  capta  est.'  Flo- 
rus.     Vid.  Liv.  lib.  xxvi. 

"  Virginem  pulcherrimam  ...  ad  se 
vetuit  adduci]  Imiiio  ad  eiim  adducla. 
Liv.  1.  XXVI.  c.  50.  '  Captiva  deiiide 
aniilitibus  adducitur  ad  eiim  adnlta 
virgo,  adeo  eximia  forma,  ut  qiia- 
ciiinqiie  incedebat,  converteret  om- 
nium oculos.  Scipio  percunctatus 
patriam,  parentesque,'  &c. 

°  Sponso]  Cui  Allncio  nomen  erat, 
Celtiberorum  principi.  Liv. 


nus  erat  xi.iii.  vel  certe  XLii.  quem 
satis  erat  attigisse.  Ante  annos  igi- 
tur  consul  fuit  Scipio,  quia  vix  tunc 
ad  trigesimum  annum  pervenerat. 

'  Hasdrubalis  et  Syphacisi  Cave 
hunc  Hasdrubalem  cogites  Hanniba- 
lis fratreiii  ;  nam  eum  supra  capite 
truncatim)  vidimus.  Hie  alius  Has- 
drubal,  qui,  post  inituni  a  Syphace 
fcedus  cum  Scipione,  ejusdem  Syplia- 
cis  animuu),  Sophoiiisba  filia  ei  in 
niatrimonium  data,  a  Scipione  alie- 


P  Hasdrubalem  Magonemque]  Has-      navit,   ejusque  amicitiae  per  legates 
drubalem   fugavit,   Mag<:iiem    cepit,      renuuiiare  coogit. 


A.U.  C.  510. 

1  Syphace,  Maurorum  rege]  Ejus  Nu- 
midiae  partis  rex  er^t,  ubi  Masacsyli 
iMauris  affines  degunt.  Vide  Liv.  lib. 
XXVIII.  cap.  17. 

'  Masinissam]  Galae  Ntiuiidarum 
rrgis  (ilium. 

*  Consul  ante  annos]  (^onsularis  an- 


J  Una  nocte  perrupif]  Vid.  Liv.  lib. 

XXX. 

"  Revocatum  ex  Italia  HannibaUm'] 
Vide  supra  in  Hannibale. 

y  Bello  Antiociti  legatus  fratri]  Pub. 
Cornel.  Scipio  Africanus  fratris  sui  L. 
Coruclii  Scipioiiis  Asiatic!,  cui  bel- 
lum  Syriucum  maudatum,  legatus  es- 


DE    VIKIS    ILLUSTRIOUS    CAP.  XLIX, 


1G9 


Actaeo  *  tribuno  plebis  rcpetundarum  accusatus,''  librnin 
rationum '^  in  conspcctu  populi  scidit :  Ilac  die,  inquit,'' 
Carthaginem  vici :  Quasi  bonum  factum,^  in  Capitolium 
eanuis,  et  Diis  supplicenius.  17.  Indc  in  voluntarium  exi- 
lium^  concessit,  ubi  reliquam  egit  aetatem.  18.  Moriens  ^ 
ab  uxore  petiit,  ne  corpus  suum  Romam  referretur.'' 


iilio  Aden  Aid.  Habent  Srhott.  G.  I).  P.  A  Petilliin  ac  Navio.  Vide  conject. 
Delpli.  Paris,  a  I'etilio  AUeio.  Vascosaii.  «  PetUio  Teu,  '  Latere  mendniii  cer- 
tiim  est,  quod  vei  ex  VHnetate  scriptinie  patet.  Accio,  Actio,  Atijo,  Altin, 
Acliio  leguiit  Mis.  AUrjo  edd.  Aa;ri|)i).  et  Veil.  Aclceu  Alil.  et  relKjiii.  For- 
tasse  latet  cognomen  Petilii  aliqiiod,  sed  in  liiscealii|uid  sine  ope  nielioris  cod. 
teutare,  esset  bonas  boras  perdere.  Tribuno  etimn  Mss.  onines.' ^IrH<:.  '  Quasi 
bonuin  factum.  In  Mss.  cuinpendio  scriptiini  erat  (juam,  quod  torte  valet 
'  quoniaoi:'  alter  codex  qiiare,'  Scbott.     Qurtsidel.  Scbolt.  6.  D.  P. 


N 
se  voluit.  Florns  lib.  ii.  c.  8.  'Turn 
consule  Scipione,  ciii  f'rater,  ille  mo- 
do  victor  Cartha^inis  Africanus,  vo- 
Itintaria  legaiione  aderat.' 

'  Captum  filiuin]  Et  lioc  postea  ei 
quasi  crimen  inimici  objecere. 

*  A  Petillio  ActcEO  \_A  Petilliis  ac 
iV<Ecio]  A.  U.  566.  Liv.  lib.  xxxviii. 
c.  50.'  P.  Scipioni  Africano,  nt  Vale- 
rius Antias  aiictor  est,  duo  Q.  Petil- 
lii  diem  dixeriint.'  Et  deinde  cap. 
56.  '  Non  de  accusatore  convenit. 
Alii  Naeviiiin,  alii  Pelillios  diem  dix- 
isse  scribiuil.'  Qnare  forte  scripse- 
rat  Victor '  A  Petiliis  an  N*vio.' 

•»  Repetundarum  accusatusi  Repe- 
tnndaruni  accnsari  dicebatur  is,  a  quo 
socii  pecnnias  sibi  contra  leges  eiep- 
tas  repetebanf. 

'  Librunt  ralionvtn]  Livins  boc  in 
senatu,  non  in  conspectu  popnii,  a 
Scipione  factum  dicit  lib.  xxxviii. 
cap.  55. 

^  Hac  die,inquil]  Ha^c  dixit  Scipio, 
cum  citattis  reus  ad  rostra  subiisset. 
'Hoc,'  inqiiit,  'die,  tnbuni  plebis, 
vosqne  Quiriies,  cum  Hannibale  et 
Cartiiaginiensibiis  signis  collatis  in 
Africa  bene  ac  feliciter  pngnavi.  Ego 
biuc  exteinplo  in  Capitolium  ad  Ju- 


OTJE 

vem  Opt.  Max.  Jnnonemque  et  Mi- 
nervam,  ceteros(|ue  Deos  qui  Capito- 
lio  atque  arci  praesident,  salutandos 
ibo,'  &c.    Vide  Liv.  cap.  5L 

*  Bonum  factum]  Bene  precantis 
formula. 

f  In  voluntarium  exiUum]  Liternnm 
littoralem  urbein  Campanix  conces- 
sit. 

s  nioriens]  A.  U.  C.  569. 

■•  Romam  referretur]  Etun  tamcn 
quidani  Roniue  niortiium  credidere. 
Et  incertiim  iibi  inortuus  sit  ait  Liv. 
lib.  XXXVIII.  'Non  de  anno,'  inquit, 
'quo  mortuiis  sit:  non  ubi  mortiuis, 
aiit  eluins  sit :  alii  Ronise,  alii  Liter- 
iii,  et  )nortuum  et  sepultnm  :  utrobi- 
(|ue  monninenta  ostenduntur,  et  sta- 
tua^  Naniqiie  et  Literni  monumeu- 
tum,  moniimentoqiie  staiua  superim- 
posita  fuit ;  ()iiam  tempestate  disjec- 
tam  nuper  vidimus:  et  Roinae  extra 
poriaui  Capenani,  in  Scipionum  mo- 
nuiiieiito  tres  statuae  sunt;  quarnin 
diiae  Pub.  et  L.  Scipioniun  diciintiir 
esse,  tcrtia  pot.tae  Q.  Enuii.'  Sane 
illi  Q.  Eiiniiis  epitiipiiium  posiiit  : 
'  Hic  est  ille  situs,  ciii  nemo,  civi'  ne- 
qiie  bostis  Qiiivii  pro  I'actis  reddcre 
optrae  pretium.' 


170 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


CAP.   L. 

M.    LIVIL'S    SALINATOR. 

Argumentum.  De  Illyriis  consul  triiimphat;  peciilatus  reus  condeinnatnr ; 
cum  coUega  Claudio  Nerone  inimico  suo  iterum  consul  aniicitiam  jiingit ; 
Hasdrubale  victo  tiiumphat ;  tribus  censor  zeiarias  facit,  et  stipendio  pii- 
vat  M.  Livitis  Salinator. 

1.  Livius  Salinator*  primo  consul ''  de  Illyriis'  tri- 
umphavit ;  deinde  ex  invidia  peculatus  reus,"^  ab  omnibus 
tribubus,  excepta  Metia/  condemnatus.  2.  Iterum  cum 
Claudio  Nerone  inJa»ico  suo  consul/  ne  respublica  dis- 
cordia  male  adminisuaretur,  amicitiam  cum  eo  junxit,  et 
de  Hasdrubale  s  triumphavit.  3.  Censor ''  cum  eodem 
coilega  omnes  tribus,  excepta  Metia,  aerarias  fecit,'  stipen- 


Cap.  l.  1  Alii  de  lUyricis.  Pro  deinde  ex  unus,  et  alter  deinde  ut  vel  et. 
Quia  ill  Mss.  erat  tanien  conj.  Schott.  tandem,  improb.  Arntz. — 2  Injunxit 
Aid.  et  libb.  ante  Schott.  conjunxit  Laid.  1.  Et  de  victo  (aut  deviclo)  Hasdru- 
bale Scliott.  G.  D.  P.    et  victo  Hasdrubale  alii. — 3  Stipendiis  privatit  libb.  vett. 


NOTyE 


»  Salinator^  Sic  dictus  quod  novum 
vectigal  ex  salaria  annona  statuerif. 
Liv.  lib.  XXIX.  cap.  37.  Neque  ta- 
nien novum  fuit  illud  vectigal,  qiiip- 
pe  jam  oliin  ab  Anco  Martio  iustitu- 
tiim.  Sed  explosis  regibus  sublatura 
fuerat,  et  nunc  a  Salinatore  restitu- 
tum,  quasi  novum  vidtbatur. 

^  Primo  consul]  A.  U.  C.  534. 

•=  De  Illyriis]  Illyrii  sub  extremis 
Alpium  radicibus,  inter  Arsiam  Titi- 
nnique  flumen,  per  totum  Adrian! 
maris  littus  effusi ;  iis  imperabat  De- 
metrius Pliarius. 

'  Peculntus  reus]  Qui  ex  pernnia 
sacra,  religiosa  vcl  jiublica  ali'juid 
abstulerat,  is  peculatus  reus  diceba- 
tur.  '  Peculatus,'  aiitem  ut  ait  Fes- 
tus,  'furtiim  publicum  dici  cceptum 
est  a  pecore,  quia  ab  eo  iiiitium  ejus 
fraudis  esse  crepil  ;  siijiiidcm  ante  a>s 
aut  argentum  ^ignatllm  ob  delicia 
puna  gravissima  erat  duariim  oviuni 
et  triginta  bourn.' 

■-■  flietia]  Liv.  '  Moeciam  '  vocat,  et 


Festus  '  Mnecia  tribus  a  quodam  Cas- 
tro sic  appellata.' 

f  Cum  Claudio  Nerone  .  .  .  consul] 
A.  U.  C.  546. 

I  De  [devicto]  Asdrubale]  Vide  su- 
pra in  Claudio  Nerone. 

*>  Censor]  Liv.  lib.  xxix.  cap.  37. 
'  Deinde  M.  Livius  '  (Salinator)  •  in 
jprarium  venit,  et  praeter  Moeciam 
tribum,  quae  se  nee  condemnasset, 
neiiue  condeiinuitum  aut  consulem 
aut  censorem  fecisset,  populuin  Rom. 
omnem,  quatuor  et  iriginta  tribus,  aj- 
rarias  reliquit ;  quod  et  innocentem 
se  condemnassent,  et  condemnatum 
consulem  et  censorem  fecissent;  ne- 
que inlitiari  possent,  aut  judicio  se- 
mel,  aut  comitiis  bis  ab  se  peccatuin 
esse.' 

'  JEraritts  fecit]  illrarinm  aliquem 
facere  vel  reliiujuere  dicebatur  cen- 
sor, cum  eiim  referebat  in  numerum 
capitc  censorum,  ut  pro  capite  sta- 
tutam  pecuniam  solveret. 


Uh:    VIRIS    ILI.USTRIBUS    CAI'.    LI.  171 

dio  privavit,  co  crimine,  quod  aut  prius  se  injuste  condcm- 
nassent,  aut  postea  tantos  honores  noii  recte  tribuisseot. 


'  Eo  crimine.  H.  c.  criminatione,  benchuhliginig :  quare  non  opus  est  ex 
mente  Aintzenii  einen<laie  nuinine,  pio  'eain  ob  causaiii.''  Ilaii.  t'ondemuas' 
set  .  ,  .  tribuisset  Ed.  pr. 


CAP.   LI. 

T.    QUINTUS    FLAMINIUS. 

Argumentum.  Macedoniam  consul  sortitur;  Pliilippiim  regem  fiimlit,  cas- 
trisqiie  exiiit;  Gr*cos  liberos  pronuntiat;  ad  Pnisiani,  Hannibaleni  repe- 
tittinis,  niittitnr  Quintus  Flaminius. 

1.  Quintus  Flaminius,  Flaminii,^  qui  apud  Trasime- 
num  periit,  filius,  consul  ^  Macedonian!  sortitus,  ducibus 
Charopaa  principis  ^  pastoribus,  proviuciam  ingressus,  re- 
gem  Philippum  praelio  fudit,**  castris  exuit.  2.  Filiuni 
ejus  Demetrium  obsidem  accepit ;  quern,  pecunia  multa- 
tum/  in  regnum  restiluit.     3.  A  Nabide^  quoque  Lacedae- 


Cap.  LI.  1  Tiliis  Quintiun  Flamini7ius  [riamiuii  ,  .  .  filius']  Schott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  'fcju;«  parinllie.si  inclusi  non  line  pertinent,  adeoque  inciil- 
cata  esse  ab  aliquo  credo.  Si  id  non  iinpetro,  non  possum  ab  errore  vindica- 
re  auctortni.  Flumininits  eiuiu,  &:c.  [Viile  Not.  Delpli.]  Hocamplins,  qnidain 
codex  male  Q.  praenoiiien  ascnpserat,  officiose  nimis,  cum  Cai/' fiierit  ejus,  qui 
ad  Tiasimenuni  inteifecius  est.  Piuiarduis  etiam  iibique  corrupte*A.o/xf;'ioi' 
vocat,  nisi  operarutn  error.'  Schott.  Carpe  Ed.  pr.  Chavopis  Aid.  et  Gryph. 
Ca»opis Schott.  G.  D.P.  (7i«ro/)<r  Mss.  ap.  Schott.  (et  sicedd.  Agripp.  Ven.et 
Macii.),  Charopes,Carope.  Turn  expugnarit  in  Boend.a  in.  pr.  pro  praliofudit. 
— 2  Mulciilnm  Sciioltiis  jiissit  scribere  ;  et  sunt  qui  nbique  ita  exaranduni 
esse  contendiint.  '  MnUatumcwm  aliis  retinuit  Anitz.  copiosus  de  hoc  verbo, 
qui  post  alios  nionnit,  '  nuiicare  '  esse,  ()iii  privato  oonsilio  aiiqnem  male 
tiactet  ;  'mnltare,'  si  a  niagistratibus  imponatur  :  inulctnlum  edidit  Gruner.' 
Ilarl. — 3  A  Nabidi  quoque  Macedonii  Ed.  pr.    A  Nabidi  etiam  quatuor  scripti 

NOTiE 

■  Flamijiii]  Vel  haec  a  Victore  non  «  Charopce  {^Charopis]  principis]  Li- 

sunt,  vel  si  sunt,  in  iis  certe  insigni-  vius    secunda     inflexione    Charopus. 

ter  erravit.    Flamininus  eniu)  de  quo  Cliaropi.     Si  locus  mendo  caret.    Ve- 

Iiic  agitur  e  gente   Quintia  patricia  rum    et  sic  recte  Charops,   Charopis. 

fiiit,  cujus  Flaminini  cognomen  est.  Xopi^Tra  Plutarch,  et  Polyb.    Immo  et 

C.  vero    Flaminius  e   Flaniinia  pie-  sic    melius;    quicquid    Schottus    et 

beia.  Schottus.  alii. 

''  Consul]  A.  U.  C.  555.  decimo  sex-  <<    Itegcm  Philippum   prcelio  fudil] 

to  post  inceptum  bclluin.  Vide  Flor.  Vide  Livium  libb.  xxxii.  et  xxxiii. 

lib.  II.  c.  7.  *  3Iultatum]  Restitue,  inquit  Schot- 


172  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

monio  filiura  obsidem  accepit.  4.  Liberos  etiam  Graccos  s 
Nenieae  ^  per  praeconem  pronimtiavit.  5.  Legatus  etiam 
ad  Prusiam,  ut  Hannibalem  repeteret,  missus.' 


ap.  Arntz. — 4  'Longe  aliter  script!  lihri :  Ludos  Junonis  Samite  ;  alii  Jurmni 
SamicE.  ^\.eA\o\.  Liberos  esse  Gracvs.  Unde  aiiiiciis  quid>)iii  ineus  faciebat  Lu- 
dos Jiinoni  Samice,  liberos  etiam  Gracos  NemecB  per  pracunem  pronunliamt.' 
Schott.  'Lib.  etiam  Grtpcos.  1  la  cum  Schotto  recepi,qiiod  t  ant  urn  in  (|uibiisdam 
reperi  antiquis  editt.,  inter  qnas  non  incommodius,  Liberos  esse  Gracos  legit 
ilia  Machanei:  ceterum  scripti,  Ed.  Agrip.  et  Ven.  Ludos  Junoni  Samice 
per.  Porro  promtnciavit  male  in  nimciavit  mutat  Laid.  2.  et  Haun.  nee  me- 
lius alii  pretnunciavit.'  Arutz.  Ed.  pr.  Junonice  Samice. — 5  Missus  est  Ed.  pr. 
Vide  Not.  Delph. 

NOTiE 

tus,  mulcatum,  quae  vox    male   apud  s  Liberos  etiam  Grcecosl  Vide  Flo- 

Terent.  Cic.  Liv.  et  alios  in  multatum  rum  lib.  ii,  c.  7.  et  Liv.  lib.  xxxui. 

iiiutata  est.     *  Multare  '   qnidem  et  c.  32. 

'raulcare'  non  idem  sunt:  iltud  de  ■>  NemecB^   In  Peloponneso  prope 

poena  pecuniaria,  istnd  de  verberi-  Argos. 

bus ;  illud  a  Sabinis  ortum,  istud  a  '  Missus']  In  Mss.  sequebatur :  Idem 
mnlcendo  deducitur.  Sed  et  '  mul-  postea  proconsul  Philippum  bellum  re- 
care  aliquem  pecunia'  venustius  di-  novantem,  et  cum  eo  Thracas,  Macedo- 
citur;  nam  et  '  tangere  aliquem  pe-  nas,  lllyrios,muHasque  genles  partium 
cunia'  apud  comicos  reperias.  ipsius  bello  subegit.    Quas  cum  priori- 

^  Nabide]     Lacedasmoniorum    ty-  bus  geniina  esse  videntur.  Schott. 
ran  no. 


CAP.   LII. 

M.    FULVIUS    NOBILIOR. 


Argumentum.  Hispanos  praetor  superat,  et  ovans  Urbem  introit ;  j^itolos 
Ambraciolasque  victos  in  deditiouem  accipit,  et  triumphat  M.  Fulvius  No- 
bilior. 

1.  Marcus  Fulvius  Nobilior consul Oretanossupera- 


Cap.  LII.  1  Quinfus  Fulvius  Ed.  pr.  Aid.  Prjrterea  Ed.  pr.  consul  etholoa 
Orithynos  .  .  .  introiit.  Ciinutlieos.  Aid.  Consul  Elolos  Amhruciotusque  .  .  .in- 
troiil.  Consul  Achwos.  Hiihcni  Scliott.  G.  D.  P.  ISohiUor  prcetor  Hispanos 
.  ..  Consul  JFAolos  A  mbraciolusijue.  '  Marcus  ..  .introiit.  In  codd.  Mss,  niira  est 
varietas;     et  diverha;  iunt   cnticoniui  opiiiioues.    Scliottus    edidit,  Prcetor 

NOTiE 

*  Consul   Orelnnoa  [Prcetor   Ilispa-      .500.  ut  ex    Liv.  conjicio)  •  pra'tor  in 
nos]  supcravit]   Liv.  lib.  xxxvi.  c.  21.      ulteriorem  Hispaniam  erat  profectus, 
'  Per  eosclcm  dies  etM.  Fulvius  No-      ovans  Urbem  est  ingressus.' 
bilior,  qui    biennio  ante'  (A.  U.  C. 


DE    VIRIS  ILLUSTRIBUS     CAP.    LIH.  173 

vit:*  unde  ovansUibem  introiit.  2.  Consul''  AZtoloH,"  qui 
bello  Maccdonico  interfuerant,  post  ad  Antiochura  defece- 
rant,  praeliis  frequentibus  victos,  et  in  Ambraciam  oppiduni 
coactos,  in  dcditionem  accepit;  tamen  sij^nis*  tabulisque 
pictis  spoliavit  :  dc  quibus  triumphavlt/  3.  Quam  victo- 
riara,  per  se  magnilicam,  Quintus  Ennius,*^  amicus  ejus, 
insiffni  laudc  celebravit.'' 


Hispnnos  superavit.  Pigliiiis  torn.  ii.  Ann.  p.  284.  Prator  Veclores  Oretanns- 
que  superavit.'  Hail.  Vide  Nott.  Var. —  2  Romanis  ajfuerant  pro  interfuerant 
Scliott.  G.  D.  P.  improb.  Arntz.  Mox  rh  ad  del.  Ed.  pr.  'l\\n\  Ambrachium 
Leid.  1.  et  Boend.  Ambracinm  Fran,  et  Leid.  2.  '  Tamen  signis.  Viilgati  ta- 
men,  Mss.  turn  praeferunt.  Agrippinense  exemplar  Tm.  unde  tanium  scribo: 
ex  notis  nirsiun  natiini  niemiiini.'  Scliott.  Turn  nialit  Grul.  et  tamen  Arntz. 
^3  Quinlius  Ennius  Scliott.  G.  D.  P.  3Iarcus  Enn.  Aid.  piienonien  omnino 
omittit  Ed.  pr.  '  Marcus  Fran,  et  Boend.  non  agno^cit  uterque  L'id.  et 
Haun.  Quintus  Gram.  edit.  Agripp.  et  Ven.  ceterae  Marcus.  Adde  Eiimenii 
Paneg.  pro  Rest.  Schol.  c.  vii.  §  3.'  Arntz. 

NOTiE 

•>  Consul]  A.U.  C.  564.  Vide  Flor.  Tuscul.  i. '  Cato  objecit  ut  prohrnm 

lib.  II.  cap.  9.  Marco  Nobiliori,  quod  is  in  provinci- 

c  yE<oZo.s]  Inter  Ambracinm  et  Co-  am  poiitas  dnxisset.     Dnxerat  antem 

rinthiacnm  sinnm.  consul  in  ^Etoliam,  nt  scimiis,  Enni- 

«  Signisl    Statiiis.      Ex  Ambracia  uni.' 

novem    signa    omnium  Camoenaruni  ''  Insigni  laude   celebravit]    Annal. 

ab  eo  Romam  translata.  lib.  xv.  cnjns  fragmenta  quaedam  ad 

^  De  quibus  triumphavlt]  Lege  De-  nos  pervenere.     In  bis  '  Fulvius  No- 

que  iis  triumphavlt.  bilior  stravit  certamine  crebio  Aito- 

e  Quintus [Quinctius]  Ennius]Q»cm  los.' 
lecum   in  JEtoViann  dnxerat.    Cicer. 


CAP.  LIII. 

L.   SCIPIO    ASIATICUS. 


Argumentum.  Antiocbnin  Syriaj  regem  vincit;  pecunia?  intercpptae  reus 
in  carcerem  non  ducitur,  sed  ignontiniae  causa  eqiio  privatur  L.  Scipio 
Asiaticus. 

1.  Scipio  Asiaticus,  frater  Africaui,  infirmo  corpore, 
tamen  in  Africa  virtutis  nomine  a  fratre  laudatus,  consul," 


Cap.  Lni.     I  AJ'ricano  injirmus  corpore  Ed.  pr.      Verba  a  fralre  a  Mss.  ali- 


174  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

Antiochum  regem  Syriae,  legato  fratre,*"  apud  Sipylum* 
montem,  cum  arcus  hostium ''  pluvia  hebetat  ifuissent,  vicit, 
et  regni  relicti  a  patre  parte privavit:  hinc  Asiaticus  dictus. 
2.  Post  reus  pecuniae  interceptae/  ne  in  carcerem  ducere- 
tur,  Gracchus  pater/  tribunus  plebis,  intercessit.  3.  M. 
Cato  Censor  equum  ei  ignominia?  causa  ademit.^ 


qnot  ap.  Schott.  absnnt.  ^  Legato.  Regem  sine  Legato,  Fran.  Regem  Syria 
sine  Legato,  Leid.  2.  Regem  Syria;  sm.  Legato.  Haiin.  Forte  reponenduni 
simul.'  Arntzenius.  Mox  Siphylum  alii.  Sipillum  Fran.  Sepillimi  Boend. 
Tiiin  Mss.  ap.  Schott.  artus  pro  arcus:  et  relicti  aperte  Ed.  pr.  Deniqiie 
*  Asiaticus  dictus.  Mss.  plenius  legunt.  Hie  cum  Boiorum  gente  conflixit,  in 
quo  prcelio  XX.  hostium  millia  interemit  (alius  interfecit  habet).  Sed  vereor  ne 
ad  Scipionem  Nasicani  sit  referendum  ()ui  ciini  Boils  pngnavlt.  Eadem 
aiitem  ad  verbuni  legas  apud  Orosium  lib.  iv.  cap.  20.'  Scliott. — 2  '  Gracchus 
pater.  Pater  in  nonnullis  codd.  exsulat,  sed  adinittunt  Gramm.  et  Fran, 
cum  edd.  Agripp.  et  Ven.  Quod  in  sequentibns  scripserat  Schottus  [cum 
Gaesb.  D.  P.]  Plebis,  licet  inimicus  ejus,  Iria  iiliirtia  verba  in  nullis  vel  in- 
pressis  vel  scriptis  inveni,  contra  quorum  auctoritatem  admittendum  non 
fuit,  quod  sine  damuo  etiam  seutentiae  abesse  posset.'  Arnlz. 

NOT;E 

*  Afratre  laudutus,  consul]  A.  U.  C.      xxxviir.  capp.  57.  et  58. 

563.  et  anno  superiore  consul  fuerat  ^  Gracchus  pater]  Tib.  Sempronius 

Scipio  Africanus.  Gracchus,  cui  inimicitiaj  enm  P.  Sci- 

''  Legato  fratre]  Vide  supra  in  Sci-  pione  intercedebant.     Is,  cum  Sci- 

pione  Africano.  pio   iu    viucula   duceretur,    juravit, 

«  Sipylum]    In    Caria,   ad    Majau-  '  Sibi   inimicitias  cum    Scipionibus, 

drum.  qua?  fnissent  manere,  nee  se  gratiae 

•*  Cum  arcus  hostium]  Fior.   lib.  ii.  quaerendaj   causa  quicqnam   facere ; 

cap.  8.  'Sed  haec  omnia  prirpedita  sed  in  quern  carcerem    reges  et  im- 

magnltudlne  sua;  ad  hoc  imbre,  qui  peratores  hostium  ducentem  vidisset 

subito    superfusus     mlra     felicitate  P.  Africanum,in  enm  se  fratrem  ejus 

Perslcos  arcus  corruperat ;  prluiuui  duel  iion  passurum.' 

trepldatio,  mox  fuga,  dehlnc  trium-  g  Equum  . .  .  ademil]    In  transvec- 

phus  fuerunt.'  tlone  censores  equum  ignominia;  caii- 

*  Post  reus  pecunice   intercepta]  A  sa  eqiiitibns  adimebaut.    Transvec- 
I'etiliis    accnsatus.     Vide   Liv.  lib.  lie,  vulgo  revue. 


DE    VIRIS   ILLUSTRIBU8    CAP.    LIV. 


175 


CAP    LIV. 

ANTIOCnUS,  REX    SYRI.C. 

Argumentum.  Romanis  bellum  infert;  Graeciati)  pjiisqiie  insiilas  occiipat ; 
in  Eiibcea  elanguescit;  iiide  excitatiis  Tliermopylas  occiipai,  sed  ejertiis 
in  Asiaiii  refiigit ;  navali  praliosiiperatiir;  Scipioiiis  Africani  fi|^>imcaptiim 
patii  reniittit ;  cum  L.  Scipione  confli^it  ;  vincitui ;  ultra  Tauruin  relega- 
tur  ;  et  a  sodalibiis  occiditur  Antioclius  Syriae  rex. 

1.  Antiochus,  Syriae  rex,  nimia  opum  fidiicia  bellum 
Romanis  intulit,  specie  Lysimachiae "  repetundae,  quam  a 
majoribus  suis''  in  Thraciaconditam  Romani  possidebant: 
statimque  Giaeciara  insulasque  ejusoccupavit.  In  Euboea  • 
luxuria  elanguit.  2.  Adventu  Acilii  Glabrionis  excitus, 
Thermopylas  *^  occupavit :  unde  industria  Marci  Catonis' 
ejectus,  in  Asiam  refugit.  3.  Navali  prajlio,  cui  Hanniba- 
lem  ^  praefecerat,  a  L.  jEmilio  Regillo  superatus,  filiura 
Scipionis  Africani,  quern  inter  navigandum  ceperat,  patri 
remisit ;    qui  ei,  quasi  pro  reddenda  gratia,  suasit,  ut  ami- 


Cap.  LIV.  1  Al.  nimius.  Mox  s;)f<ie  Ed.  pr.  in  specie  et  in  spem  Mss.  <i\). 
Scliott.  in  spem  Boeiid.  et  uterque  Leid.  spe  Fran.  '  corrupte,'  ait  Arntz. 
Thracia  quondam  pro  conditam  Ed.  pr.  cum  scriptis  et  editis.  Pro  Grirciam 
Fran.  Iiabet  Ken-irtj/j ;  Agiipp.  Regiam  insulam.  In  Euboia  Ed.  pr. — 2  At- 
tilii  Aid,     Mox  excitatm  pro  excitus  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  exercitus 

NOT.« 

* Lysimaclna;']  Juxta  Propontida  ad  aliqiio  diicem  agere  videretnr,  virgi- 

faiices  islhnii  quem  Hellespontiis  ab  num  pneroninique  delectus  liabebat.' 

Asia  dividit.  Florus  loco  supra  laudato.  Vide  Liv. 

^  A  majoribus  suis"]  Florus   lib.  ii.  lib.  xxxvi.  cap.  11. 

c.  8.  '  Hie   Lysimachiam    urbem,  in  ^  Tliermnpijlas]  Vide  supra  in  M. 

littore  Tliracio  positani  a  majoribus  Porcio  Catone. 

suis,  .Antioclius  ut  hereditaria  jure  re-  «  Marci  Catunis]  Supra. 


poscebat.'     Condita  fuit  a  rege  Ly- 
Eimaclio. 

<^  In  Euboea]  •  Euboeam  insulam 
continent!  adlia?rentem  teniii  freto 
reriprocautibus  aquis,  Euripus  ab- 
Ecidit.  Hie  ille,  positis  aureis  seri- 
cisqne  tentoriis,  sub  ipso  freti  nuir- 
mure,  cum  inter  fluenta  tibiis  fidi- 

busque  concineret,  collaiis  undiquc,     est.    Vide  Liv.  lib.  xxxvii. 
quamvis  per  hiemem,  rosis,  ne  non 


f  Navali  pralio,  cui  Hannibalem] 
Florus  1.  II.  c.  8.  Classis  regia  Po- 
lyxenidap,  Hannibalique  coDimissa  : 
nam  rex  praelinm  nee  spertare  po- 
terat.  Igitur  d  ice  /Emilio  Uegillo, 
adremigautibus  Rhodiis  tola  lacera- 
tur.  Hoct'actuiii  puto  anno  sequenii, 
postquHui  ad  Tlierniopylas  pugnatum 


176 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


citiam  Romanam  peteret.  4.  Antiochus,  spreto  consilio, 
apud  Sipylum  montem^  cum  L.  Scipione  conflixit.  5.  Vic- 
tus,  et  ultra  Taurum  montem  relegatus,  a  sodalibus,''  quos 
temulentus  in  convivio  pulsaverat,  occisus  est." 


etiam  ante  Schott.  legebatnr.  Termophilan 'Ei^.^v. — 3  '  NavuU  pniUo.  Incisnm 
hoc  male  iVi'vulgatis  interpungittir,  legiintqiie  in  Asiam  rejvglt  naruli  prcelw: 
neqne  enim  haec  cum  illis  coharere  debent.'  Schott.  '  In  codice  Boeiid.  est 
bello,  quae  lectio  est  doctior,  et  ita  iit  altera  lectio,  eaque  vulgata,  prcelio, 
glossa  sit  potiiis  liabenda  :  '  bellum  '  enim  pro  '  prcelio '  sapius  dici,  eaque 
voce,  in  Mss.  frequenter  comnuitari,  notissimum  est,  et  ab  Arntzenio  ropio- 
sitis  illnslratuni.'  Harl.  jEmil.  Regulo  Ed.  pr.  IMox  tI  qvnsi  in  Schott.  G.  D. 
P.  deest,  et  a  glossa  est  judice  Arntz.  Turn  utr.icitiam  Rovuinorum  Ed.  pr. 
quae  raox  legit  Stjpilum. — 5  Tliaurum  et  temulenler  Ed.  pr. 

NOT^ 


s  Apud  Sipylum  moiitetn]  Vide  su- 
pra in  L.  Scipione  Asiatico.  Vide  et 
Liv.  lib.  XXXVII.  cap.  38.  &c. 

•»  A  sodulibus'l  Sodales  proprie  de 
convivis.  Cicero  in  Catone  Majore, 
'  Epniabar  modice  cum  sodalibus.' 
Et  Catul.  '  Mei  sodales  quzerunt  in 
trivio  vocationes.'  Graece  avcanoi 
dicuntur.  HinC  Sussitia'  erantapud 


Lacedaemonios  a  Lycurgo  instituta, 
hoc  est,  comessationes  et  socialia 
convivia,  teste  Plutarcho  et  Stra- 
bone  lib.  x.  Scholt. 

■  Occisus  est]  Justinus  concursu  in- 
sularium  occisnm  dicit,  cum  nocte 
templum  Jovis  Eiymaei  aggrederetur. 
Ilium  vide  lib.  xxxii.  c.  11.  Occisus 
fuit  A.  U.  C.  567. 


CAP.  LV. 

CN.   MANLIUS    VULSO. 
Argumentum.     Pisidis  et  Galiogra^cis  bellnm  infert  Cn.  Manlins.     Centu- 
rionem,  a  quo  stuprata  fuerat,  marito  interficiendum  tradit  captiva,  sed 
redemtioue  impetrata,  regis  Ortiagontis  uxor. 

1.  CNiEUS  Man  LI  US  Vulso  [consul]^  missus  ad  ordi- 
nandam  Scipionis  Asiatici  provinciam,  cupidine  triumphi 
bellum  Pisidis''  et  Callograecis,''  qui  Antiocho  aflfuerant. 


Cap.  i-v.  l  I'olso  alii.  Vulso  consul  sine  uncis  Scliott.  G.  D.  P.  Consul 
ab  Ed.  pr.  AUI.  aliisque  abest.  Mox  ad  ornnndam  Leid.2.  Turn  cupidi- 
iate  Ir.  Aid.  Scliott.  G.  D.  P.     cupidine  triumphandi  Ed.  pr.  qua^  mox  habut 

NOT^ 

*  Cn.  Manlius  Vulso  [consut]  Cum  '  Gallogrcccis'^  Qui  et  Galala^,  in 

M.  Fulvio  Nobiliori,  A.  U.  C.  5G4.  Asia  miiiori  ad  Alini  fluvium.     Vide 

•>  Pi.s»/w]  Pisidac  AsiaR  miuoris  po-  omniuo  Elorum  lib.  n.  cap.  11.  Vide 
puli  supra  Pampliyliam.  et  Liv.  lib.  xxxviii. 


Df-:    VIRIS    ILLUSTUIHUS    CAl'.    LVI. 


177 


intulit.  '2.  His  facile  victis,  inter  captivos  uxor  regis  Ortia- 
goiitis ''  ccnturioni  ciiitlam  in  custodiani  data:  a  quo  vi 
stuprala,  de  injuria  tacuit ;  et  post,  inipetrata  redemtionc, 
marito  adulterum*'   interlicicndura  tradidit. 


Pisidiis  cum  Mss.  ap.  Schott.  Leid.  1.  et  Roend.  Persicia  Haun.— 2  Orgia- 
zontis  Ed.  pr.  Orgiagontis  Schott.  G.  D.  1*.  '  Nee  in  eerla  scriptina  sibi 
constant  Nostri.  Orgiagunlis  liabet  Hoend.  Oria^iinlis  Oran)ni.  Oriintii 
Hann.  Oriagnnlis  Agripp.  et  Ven.  Ortiagontis  Aid.  et  (Jrypli.  quos  st-cuti 
sunt  nuilti.  Adi  Diik.  ad  Flor.  i.  11.  §  G.'  Arnlz.  Mox  in  ciislodia  Ed.  pr. 
Adult,  cenlurionem  Aid.  aduUerum  Icenturionemj  Scliott.  G.  D.  P. 

NOTiE 

<•  Uxor   regis   Ortiagontis    [Orgiw     cabatnr. 


gontis]''  Ortiagontis  regiili  uxor  forma 
exiniia  custodiebatur  inter  pliires 
captivos,  ciii  custodiae  centurio  prae- 
crat,  ct  libidinis  et  avaritiae  niilitaris.' 
Liv.  xxwiii.  24.  Ea  '  Ciiiomara '  vo- 


'  Marito  adullerum]  Iinino  avuhuni 
caput  ad  niarituni  sunn)  letiilit. 
Vide  Flornm,  praeseTtini  Liviuni  loco 
supra. 


CAP.  LVI. 

L.    iEMlLIUS    PAULLUS    MACEDONICUS. 

Argumentum.  De  Ligniibus  triumphat ;  Persen  regeni  capit ;  victum  flet ; 
assidere  sibi  jubet  ct  in  trinmphuni  ducit;  duos  filios  amittit;  Circensibus 
veste  triumpliali  utitur^  sed  post  mortem  nxori  dotem  exsolvere  non  po- 
test  L.  Paulliis  ^milius. 

1.  Lucius  Paullus  ^Emilius,  filius  ejus,  qui  apud 
Cannas  cecidit,  primo  consulatu  '''  quern  post  trcs  repulsas 
adeptus  erat,  d6  Liguribus  *"   triumphavit.     2.  llerum  ges- 


Cap.  LVI.  1  Lutius  Mmilius  Pauli  filius  Ed.  pr.  '  Adeptus  erat.  Egcrat 
Mss.  Niiiii  tamen  demuto.'  Sckott.  '  Nulla  est  ratio,  cur  liic  ut  infra  cap. 
Gl.  agre  adeptus  erat  scribamus  cum  Pighio  torn.  ii.  Ann.  pag.  32.3.  (piod 
unde  liauserit  nisi  ex  ingenio  ignorare  nie  fateor,  vel  ex  eo,  cpiod  egcrnl 
in  aliis  esse  testetnr  Sciioitus,  unde  facile  negoiio  (rgre  refingi  posset.  Atta- 
men  hoc  si  veruni  esset,  tunc  adeptus  erat  foret  omittendnm,  ut  in  Siliotti 
Mss.     Nostri  vel  edd.  vel  scripti  nili  quidquara  variant.'  Arntz. — 2  In  tabu- 

NOTiE 

571.      se<l  anno  se(pienti  proconsul. 


»  Primo   consulatu']  A.  U.  C 
collega  (^neeo  Bacbio  Tarnphilo.     Scd 
tunc  dc  Liguribus  non  triuuipliavit, 

Detph.  et  Var.  Clas,  Aurel.  Vid. 


LiguriOus]  De  lis  alibi. 


M 


178 


SEXTl    AURELII    VICTORIS 


tarum  ordinem  in  tabula  pictum  publice  posuit.  3.  Iterum 
consul'^  Persen,  Philippi  filiun),  regem  Macedonum,  apud 
Samothracas  ^  cepit ;  quern  victum  flevit,  et  assidere  sibi 
jussit :  *  tamen  in  triumphum  duxit.  4.  In  hac  lastitia 
duos  filios  ^  amisifc :  et  progressus  ad  populum,  gratias  for- 
tunse  egit,  quod,  si  quid  adversi  reipublicae  immiuebat,  sua 
esset  calamitate  decisum."  5.  Ob  haec  omnia  ei  a  populo 
et  a  senatu  concessum  est,  ut  ludis  Circensibus ''  triumpha- 
li  veste  uteretur.  6.  Ob  hujus  licentiam'  et  paupertatem, 
postmortem  ejus  dos  uxori,  nisi  venditis  possessionibus, 
non  potuit  exsolvi. 

lam  Fran.  Mox  proposuit  malit  Scliott. — 3  '  Alii  Pemeum,  quod  male  factum 
est;  alii  Persam,  quod  defendit  Heinsiiis  ad  Veil.  Pat.  i.  9.  4.;  alii  Persen 
scribendiim  piitanint :  vide  quoque  Arntzeii.  De  hoc  aniem  bello  et  splendi- 
do  Faiilli  ex  eo  triiiiiiplio,  vide  Liv.  libb.  xnv.  XLV.  Veil.  Fat.  1.  c.  Flor. 
11.  12.  &c..'  Harl.  Person  AM.  'Apud  Samntliracas.  Parisiims  noii  niimeri* 
jiiiiltitiuiinis  lefrit  Samotlirncam.  Mss.  part'im  Sninothrncas  Deos  cepit,  \}a.rt\m 
Sumotliracas  tiecepit  prwferiint.'  Schott.  Turn  relativiiin  quern  abest  in  Mss. 
ap.  Scliott.  et  in  Sriiott.  G.  D.  P.  quern  vinctum  Macli.  et  Aid. — 4  Ms.  nniis 
fxiiiiie  (  jiidice  Srhott.)  sun  calamitate  erat  depulsmn. — 5  Omnia  et  a  pop.  Aid. 
omnia  a  populo,  omisso  rw  ei,  Ed.  pr. — 6  Ob  liujus  continentiam  Scliott.  G.  D.  P. 
Ciiiii  lectio  licentiam  ColiniPiiin  offendisset,  in  abslinentiam  miUavit.  Continin- 
tiam  si  voliieiint  Mss.  piajferet  Arntz. 


NOTiE 


•^  Iterum  consul]  A.  U.  C.  585.  Col- 
lega  C.  Liciiiiiis  Crassiis.  Vide  Flo- 
iiiiii  lib.  'II.  cap.  12.  et  Liv.  lib.  xr,. 

<i  Samothracas]  Samotliracia  insula 
in  sunsnio  maii  ^geo  Tliracia;  op- 
posita. 

^^  Assidere  sibi  jussit]  Florus:  '  Sed 
nee  reverentior  captae  niajestatis 
alius  Paiillo  fnit.  Cum  in  conspec- 
tiim  venisset  liosiis,  in  sellam  recepit, 
ct  conviviis  adliibnit,  libeio«(]ue  ad- 
moniiit  siios,  nt  fortiinain,  ciii  taiitiim 
liceiet,  reverentiir.' 

f  Duos  filios]  Qiiornin  alter  qninqne 
diebns  ante  triinnpbiim,  alter  post 
tritinipliiiin  tribiis  inortniis  est. 


P  Decisum]  *  Decidere'  est  ver- 
huni  jniis quod  significat '  transigere,' 
'  diriniere.' 

^  Ludis  Circensibus]  De  qiiibus 
alibi. 

'  Ob  hujus  [licc7iiiam]  continentiam'] 
Sic  optime  e  Mss.  reposuit  Schoitus. 
INIale  antea  legebatiir  ob  liujus  licen- 
tiam, qux  lectio  plane  inepta.  '  Con- 
tinentia '  et  '  abstinentia,'  idem,  nem- 
pe  vis  avaritiam  et  libidineni  coercen- 
di.  Cic.  Epist.  ad  Q.  Frat.  lib.  i. 
'  Quid  est  negotii  contincre  eos  qni- 
biis  praesis,  si  te  ipsiiiii  coiitinias  ?* 
Sclwtt. 


DE   VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    I.VII. 


179 


CAP.  LVII. 

TIB.   SEMPRONIUS    GRACCHUS. 

Argumentum.  Scipionem  Asiaticnm  inimiciiin  in  carceiem  diici  non  pati- 
till-;  Galliam,  Hispaniam,  Sardinian!  domat;  libertinos  in  iirbanas  tiibiis 
dividit ;  etan<;ueni  maiein  domino  jnteriuim,si  occideietnr,  portendcnteni 
interfici  jubet  Tib.  Senipionitis  Gracchns. 

1.  Tiberius  Sempronius  Gracchus,  nobili.ssima  fa- 
milia  ortus,  Scipionem  Asiaticuni,  quamvi.s  inimicmii,  duci 
in  carccrcm  *  non  est  passus.  2.  Praitor  Galliam  ^  domiiit, 
consul  Hispaniam ;  altero  consulatu  Sardiniam :  tantum- 
que  captivorum  adduxit,  ut  longa  vcnditione  res  in  prover- 
bium  venirct:  Sardi  vena/es."  3.  Censor  libertinos,  qui 
rusticastribus**^  occuparant,  in  quatuor  urbanas  divisit: 


Cap.  i.vii.  1  Titus  Sempronhts  Aid.  Turn  non  c'<t  pussns  Scbott.  G.  D.  P. 
— 2  Ante  Sciiott.  legcbatnr  tantumquc  numerum  capt.  I'ra'terca  Sardirtttles  Ed. 
pr.—  i' Qui.  ..occuparent.     Occuparent  redone  ex  veleiibiis  libi is,  nisi  quod 

NOTiE 

*  Duci  in  carcerem^  Vide  supra  in  Sardiniam,  qumn  primum  consul  domu- 

Scipione  Asiatico.  erat,  tantunujue  captii'orum  adduxcrut : 

h  Prator  Galliam']  Ncscio  qiios  hie  vel  pro  (ialliam  affitii  voce  Gallaciam 

auctores  Victor  seculns  sit.     Neqne  obtinuit  :  quod  in  Galliam  postea  de- 

enim    invenias  Gracchum    in  Gallia  pravatnni. 

rem  gpssisse,  neque  consnlem  Hispa-  "^  Sardi  venules]  Vide  Plntarcli.  in 

niani  obtinuisse.     Sed   en   tibi  quae  Problem.  Vide  et  Fest,  Pomp.   Nam 

Gracchus  gessit.    A.  U.  C.  574.  Gel-  ii  de  hoc  alia  refernnt.     Sed  verius 

tiberos   in   Hispania  praptor  aliquot  puto  Noster. 

pra>liis  vicit,  mnltas  nrbes  cepit,  et  ^  Censor  Uhertinos,  qui  rusticas  tri- 

omnem  Celtiberiam  domuit.    A.  57G.  6ms]  Ex  Livio  tanien  lib.  xlv.  cap. 

consul  in  Sardinia  liostes  fudit,  cas-  15.  apparet  libertinos,  qui  jam  inde 

trisqne  exuit  :  eosdeni  iterum  anno  usque  a  Servio  Tullio  regc  in  quatuor 

sequent!    proconsul    devicit,    iisqne  tribus  urbanas  conjecti   fiieraut,   et 

pacem  concessit,  et  Komam  rcversus  postea,  cum  sese  in  omnes  tribus  dif- 


anno  post  triiimphans  Urbem  iugres- 
.siis  est.  Idem  iterum  consul  an.  590. 
quo  eum  Sardiniam  rebellanteni  sub- 
egisse  suspicor.     Graviter  ergo  Nos- 


funderent,  itenmi  in  casdem  quatuor 
a  C.  Flaminio  et  L.  vliuiilio  censori- 
bus  redacti,  nunc  a  Tib.  Sempronio 
Graccho  in  nuam  urbanam,  Esquili- 


ter  lapsus  est,  neque  mcdicinam  fa-  nam  scilicet,  fuissc  conjectos,     Ve- 

cere    licet,   eum   ea  scriptura  ct  in  rum  et  auctori  nostro  favere  videtur 

RIss.  et  in  editis  adeo  constans  sit.  Cicero  de   Oratore,  lib.   i.  sect.   9. 

Tcntabat  tamen  Scbott.  Prcctor  IJis-  *  Sed  ut  reliqua  pra;termittam,omni- 

paniam    obtinuit,    ct   altera    covsulalu  um  niilii  videor,  exccptis,  Crasse,  vo- 


180  SEXTI     AL'RELIl    VICTORIS 

ob  quod^  a  populo  collega  ejus  Claudius  [nam  ipsum  auc- 
toritas  tuebatur]  reus  factus ;  et  cum  eum  duae  classes  con- 
demnassent,  Tiberius  juravit,  se  cum  illo  in  exilium  iturum : 
ita  reus  absolutus  est.  4.  Cum  in  domo  Tiberii  duo  angues 
e  geniali  toro  repsissent,  response  dato,  eum  de  dominiss 
periturum,  cujus  sexus  anguis  fuisset  occisus,  amore  Cor- 
nelias conjugis  marem  jussit  interfici. 


le<reie  mavis,'  Schott.  Popillio  pro  populo  malit  Schott.  Factus  est:  et  cum 
Scliott.  G.  D.  P.  nisi  quod  in  Pitisci  ed.  exiilat  particula  et.  Medio!,  cum 
Claudium  condemnassent.  In  seqq.  Leid.  1.  non  habet  in  exilium:  et  absolutus 
est :  et  cum  legit  Aid.  et  cum  e  domo  Ed.  pr.— 4  Thoru  Ed.  pr,  toro  serpsissenl 
Jibb.  vett.    Turn  de  duobus  pro  de  dominis  libb.  vett.  de  divinis  Fran. 

NOT^ 

bis  duobus,  eloquentissimos  audisse  «  Rusticas  tribusi  Namiirbana;  mi- 

Ti.  et  C.  Sempronios,  quorum  pater,  noris  erant  dignitatis  quam  rustic£e. 

homo   priidens    et   gravis,   haudqua-  ^  0/>  guod]  Immoobaliam  causam  ; 

quam  eioqiiens,et  sa>pe  alias,  et  max-  scilicet   quod  eorum  censura   tristis 

ime  censor,  saluti  reipub.  fuit,  atque  admodnm  atque  aspera  in  recensen- 

veibo   libertinos    in    urbauas    tribus  dis  equitibus  fuerit.     Sed  videomni- 

transtulit:    quod  nisi   fecisset,  rem-  no  Liv.  lib.  xliii.  rap.  16. 

pub.  quam  nunc  vix  tenemus,  jamdiu  s  De  do7ninis]    Vel  Tib.  Gracchum 

ii'.iilam  liabereuius.'  vel  Corneliam  uxorein. 


CAP.    LVIII. 

p.   SCIPIO    iEMlLIANUS. 


Argumentum.  Persen  victiim  persequitur;  provocatorem  singular!  praplio 
vincit ;  bostium  nuiros  ascendit ;  cohortes  obsidionc  vallatas  servat,  et  co- 
rona obsidionali  donatur;  aedilitatem  petit;  consul  fit;  Cartbaginem  delet; 
Numantiam  fame  vincit,  et  Numautiniis  dicitur;  ob  res  gestas  superbit; 
domi  repcnte  exauimis  invenitur,  et  obvoluto  capite  efferlur  P.  Scipio 
/Emilianus. 

1.  PuBLius   Scipio   tEmilianus,  Paulli   Macedonici 
fdius,  a  Scipione  Africano^  adoptatus,  in  Macedonia  cum 


C\p.  L\ii!.  1  '  Ad  vcritatom  iiistorias  aptius  rectiusque  scriptum  est  in 
cod.  Leid.  ■Scipionis  A/ncnni  Jilio,  aut  in  cod.  Haun.  et  Uorvill.  a  Scipione 
A/ricani  Jiln>:  Marl.  'Leid.  2.  bic  legit  a  Scipionis  A/ricani  Jiliu ;  et  Huun.  a 


DE   VIRIS   ILLUSTRIHUS    CAP.    LVIII. 


181 


patre  ajjens,  victiim  Person  tarn  pcrtinacitcr''  persccutuscst, 
ut  media  noctc  in  castra  rcdicrit.  2.  Lucullo  in  llispania  le- 
gatus,*^  apud  Intercatiam  oppidum'^  provocatorcm  singulari 
praelio  vicit.  3.  Muros  hostilis  civitatis  primus  asccndit. 
4.  Tribunus  in  Africa  sub  M'.  Manilio  ^  imperatore,  colior. 
tes  octo'^  obsidionc  valiatas  consilio  ct  virtute  servavit,  a 
quibus  corona  obsidionali  aurca  donatus.     5.  Cum  a;dilita- 


Scipione  Africani  filio.  Leid.  antem  prior,  a  Scipione  A/ricano  jtro  filio  adopta- 
tuK.  (lod.  (i'Orvill.  efiani  Scipione  Afriatni  JUio,  quod  iion  vitnpero.'  Arntz. 
Sc.  Africano  Jilius  adiip.  Ed.  pr.  In  seqcj.  alter  Leid.  seculus  est. — 2  In  llis- 
jkinium  Leid.  1.  Haiiii.  et  edd.  Macli.et  Aiil.  In  Hispaniam  Icgulo  Ed.  pr.  qii<e 
in  sequentibns  legit  cataminc  supcravit. — 3  Muros  Iwslilcs  VA.  pr.  ed.  A£;iipp. 
et  aliquot  I\Iss.  '  Ascendit.  Eere  pr'a.'ferreni  cod.  Schott.  esccndit,  qiio- 
niam  res  ftiit  ardiia.  Niibem  viroriun'eniditonim,  qui  de  ilio  verbo  et  con- 
fiisione  'esrendere'  atque  '  ascendere '  disputarunt,  excitavit  Arntzen.' 
Harl. — 4  '  Quinqne  scripti,  [Ed.pr.]et  antiq.  ed.  Tito  Manlio.  Haun.  [cum 
Mss.  ap.  Scliott.]  Tito  Mallio.  Primus  Aldus  eumque  secnti  Crypli.et  alii 
edidere  Tito  Manilio.'  Arntz.  Parisin.  et  Colon.  Manlio.  Mediol.  cum  Tito 
Manlio.  '  Aurea  abest  ab  eild.  pr.  [et  ab  Aid.]  (Jrulero  alfirmante,  qnoi]  verius 
est  ;  sin  vero  id  adjeclivum  scriptnni  fuit  ab  Aurelio  Victore,  hie  en  ;ivit,  utt 
supra  c.  17.  et  27.      Corona  enim   obsidionalis   fuerat   graminea.'  Hurl. — 

NOT;E 

^  A  Scipione  Africano]    Non  patre,  iitiim    occidit  :   et  in   oppufjnatione 

sed  filio  :  Africanus  enim  major  iiuic  Intercatiae  urbis  niajus  multo  etiam 

avus  fuit,  ex   adoptione  filii.     Fior.  periculum  adiit ;  nam  murum  primus 

lib.  u.  cap.  15.  *  Hunc'  (Scipionem)  omnium  transcendit.'  Intercatia  Vac- 

'  Paullo  Maccdonico  procreatum,  A-  C2eorum  oppidum. 
fricani   illius  magni  filius,  in   decus  «  Tribunus  in  Af.  sub  M'.  Blanilio] 

f^entis  assumserat,  hoc  scilicet  fato,  Anno  quo  tertium  bellum  Punirnni 

nt  quam   urbem    concusserat   avus,  initum  est,  de  quo  Flor.  lib.  ii.  c.  15. 

nepos  ejus  everteret.'     Et   Liv.  lib.  tunc  tribunum  fuisse  Scipioncm  de- 

XLiv.  cap.  44.  *  Pub.  Scipio  is  erat,  clarat  Cicer.  inSomnio  Scipionis,  ubi 

Africanus  et  ipse  postea,  deleta  Car-  ipsnm  sic  loquentem  inducit :  '  Cum 

tliagine,  appellatns,  naturalis  consulis  in  Africam  venissem  M.  Manilio  con- 

Paulli,  adoptione  Africani  nepos.'  suli   ad  quartam    legionem  tribunus, 

'i   Victum    Person   tarn  pertinacitcr']  nt  scitis,  militum,' i&c. 
Septimum  decinnim  tunc  annum  a-  •  Colmrtcs  oclo]  Hoc  sic  narrat  E- 

gens.  Vide  Fjiv.  loco  supra  laudato.  pitoin.  Liv.  xi.ix.  '  Obsidcri  oppug- 

■^  Lucullo  in  llispania  legatus]  \.  U.  narique   co'.pta   est  Carthago    ab  L. 

C.  G02.    Coss.  L.  Licinio  Lucullo,  A.  Martio,    Manio  Manilio   consulibus. 

Postumio  Albino.  In  qua  oppngnatione,  cum  neglectos 

<i  Apud  Intercatiam  oppiduml  Livii  ab  «ina  parte  muros  duo  tribuni  te- 

Epitom.  XLViii.  '  P.  Cornelius  Afri-  mere  cu-n   cobortibus  irrupissent,  et 

ranus  Scipio    iEmilianus,  L.   Paulli  ab  oppidanis  graviter  caederentur,  a 

filius,  Africani  nepos,  sed  adoptivus,  Scipione  Africano expliciti  sunt;  per 

j;rovocatorem  barbanun  tribunus  mi-  qiiem  et  eastellum  Romanoruni.quod 


182  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

tern  peteret,  consul  ante  annos  s  ultro  factus,  Caithaginem 
intra  sex  menses  delevit.  6.  Numantiam  in  Hispania,** 
conecta  prius  militum  disciplina/  fame  vicit :  hinc  Numan- 
tinus.  7.  Caio  Laslio''  plurimum  usus:  ad  reges  adeiindos 
missus,  duos  secura/  praeter  eura,  servos  duxit.  8.  Ob  res 
gestas  superbus,  Gracchum  jure  caesum'"  videri  respondit: 


6  Correpta  pro  correcta  Ed.  pr.  cum  aliis,  improb.  Aintz.  Numantinus  dictus. 
Caio  Scliott.  G.  D.  P.  '  Palatini  non  agnoscunt  voculam  diclus,  neqnc  adino- 
diiin  lequiritnr.  At  enim  Mss.  Schotti  uno  consensu,.  Hie  Numantinus  Pa- 
ncotio  Pliilosopho  plurimum  usus.  Adeo  lit  videatiir  rescribendiim,  Hinc  Nu- 
mantinus. Pancetio  Pliilosopho  plurimum  usus.  Alliidit  liiiic  scriptiirae  alter 
Palatintis.in  qtio  et  in  [Haiin.  et  Leid.  1.]  Hinc  Numantinus,  et  eo plurimum,  8(C. 
Certe  Lalius  heic  intrusiis  est  ab  iis,  qui  non  nieniinerant  de  Pana'tio  «in- 
quam  locntum  Plinium,  saepius  vero  nieminisse  Lgelii.'  Gruter.  '  Num.  et  C. 
Lcclio  eo ;  Boend.  ceteri  Nu?n.  C.  Laliu  plurimum :  et  omnes  edd.  nisi  quod 
dictus  interponant,  excepta  Agrippin.  Forte  utriusque  fecerat  mentionem, 
nt  fcriptuni  faerit  Pancetio  et  Lalio  plurimum.'  Arntz. — 7  Lelio  Aid.  A  lec- 
lione  ]NIss.  Sciiolti  et  a  Veil.  Paterc.  i.  13.  3.  fere  suspicatur  Harl.  ab  Aure- 
lio  Viclore  sciiptum  fuisse  prater  Panatium  in  seqnentibus  jiro  prceler  eum. 
— 8  Superbe  malit  Scliott.  improb.  Arntz.  nee  melius  Fran,  et  Haun.  super- 

NOTjE 

nocte  oppugnabanf,  paucis  equitibus  13.  '  Quippe  Scipio  tarn  eleganslibe- 
juvanlibus  liberatuni  est :  castrortun-  ralium  studiorum,  oninisque  doctri- 
que,  qnse  Cartbaginienses  omnibus  nae  et  auctor  et  admirator  fuit,  ut 
copiis  ab  urbe  pariter  egressi  oppug-  Polybiuni  Panaptiumque,  praicellen- 
nabant,  liberatorum  is  ipse  praecipu-  tes  insenio  viros,  domi  militiaptpie  se- 
am gloriam  tulit.'  cum  babuerit.'     De  Ljelio  quis  igno- 

s  Consul  ante  annos]    A.  U.  C.  605.  rat,cum  Cicerodialogiinmouiiue 'Lae- 

aetatis  suae  xxxviii.  lius'  sive    '  De  Aniiciiia'  scri|)serit, 

h  Numantiam  in  Hispania]  Ad  flu-  nbi  La?lium  cimi  aliis  de  aniicilia  dis- 

men  Duriam  sitam.   Vide  Flor.  lib.  serentem  inducit? 

II.  cap.  18.  '  Ad  reges  adeundos  7nissus,  duos  se- 

'  Correcta  prius  mil.  disc.'\  Quae   a  cum]    Quiuque  ref'ert  Atbenanis  lib. 

Mancino  corrupta  fuerat.    Vide  Flo-  vi.  SkittiW  yuvv  6  ^ArppiKavhs  imK\r]v , 

rum.  fKirefXTTS/jifi'os  vno  Trjs  (Ti/yK\r]Tov  eVJ  rh 

^  Caio  LM;lio]  In  IMss.  ut  testantur  Karaarijaaadai  ras  Kara  ryu  olKovp.(U7}v 

viri  doctissimi,  scriptum  Pan<6<iop<«-  fiaaiXeias,  'Iva  to7s  ivpoariKova-LV  €7X*'* 

rimum  usus.     Mirum    unde   tarn   dis-  piadwcnv,  ■Kivre  fj.6vovs  fW7)yeTo  olKtras, 

crepans  scriptura;   sane  utroque,  et  is   IffTopu   no\v$ios    koI   naxreidiivios. 

PanaEtio    et    La;lio  familiariter  usus  Scipio   cognomento  Africanus  a  senatu 

Scipio.     De  Paua-tio  Stoicorum  priii-  missus  ad  ordinnuda  ct  distribuenda  reg- 

cipe  testatur  Cicero  de  Finib.  lib.  iv.  na  .  . .  quinquc  tantum  seivos  duxit,  ut 

'  Itaqiie  homo,'  inquit,  '  in  primis  in-  refert  Polybius  et  cum  eo  Fosidonius. 

geuuus  ft  gravis,  dignus  ilia  familia-  '"  Gracchum  jure  casum]    Tibcrium 

ritale  Scipionis  ct  La'lii,  l^anictius.'  Gracchum  intclligo,  de  quo  vide  Flor. 

Item  alibi.  Et  Paterculus  lib.  i.cap.  lib.  in.  cap.  M. 


DE    VIRIS    ILLL'STRIBUS    CAP.    LVIII. 


183 


obstrepente  populo,Tacean(,  inquit,quibus  Italia novcrca," 
non  muter  est;  ct  addidit,  Qiios  et,Mj  sub  corona  vcndidi." 
9.  Censor,''  Miimmio ''  collega  scgniore,  in  senatu  ait,  Uti- 
nam  niihi  collcgam  ant  dcdissetis,  aut  non  dedissetis.  10. 
Suscepta  agrarioruni  causa"^  domi  repcntc  cxanimis  inven- 
tus, obvoluto  capitc  elatus,  ne  livor  in  ore  apparcrct.  11. 
Hujiis  patrinionium  tarn  cxigunm  fuit,  ut  xxxii.  libras 
argenti,""  duas  et  scmilibram'  auri  reliquerit. 


bum.  Tiini  jure  occisum  Aid.  cum  scriptis  aliquot  ap.  Scliott.  Noterca  est, 
non  miller;  et  Aid.  rh  et  desideratiu  in  Scliolt.  C».  I).  P.  (juae  nun  Aid.  in 
sernientibiis  deleiit  piononien  ego.  '  Quos  ego  iitfrque  Leid.  Boeiid.  et  Haun. 
(Graniin.  enini  verba  obstrepente  usque  ad  vendidi  mm  aniiquis^-iniis  edd. 
oiiiittit.)  I'articiila  ego  ii)aj;iiari)  s*pe  oratioiii  addit  eneigian,  qnam  passim 
negiexeiiint  liljraiii.'ylcHi:. —  9  Lectio  aiitiq.  censore  i^ummio  colleau.  '■  Numio 
Boend.  Nummio  Ap;ripp.  Munio  Leid. 2.  Uluinio  Leid.  1.'  Arntz. — 10  Elatus  est  ne 
Scliott.  G.  D.  P.  Turn  kvior  more  pro  licor  in  ore  ante  Arntz.  legebatnr. — 11 
Exiguum  ut  XXn.  Ed.  pr.  XXII.  etiani  (|iiatiior  rndd.  ap.  Arntz.  '  Argenli, 
duas  et  semilibram  auri.  Mss.  liic  variant  :  XXXII.  libras,  et  semis  libram  auri. 
alii,  XXXIII.  libras  et  seUbram  auri,  in  quibus  hie  voces,  argenti  duas,  super- 
fliiunt.  IMmiiis  laineii  '  lihranun  argenti'  nieniinit  Nat.Hist.xxxiii.il.' 
Scliott.     SeUbram  Scliott.  G.  D.  F.     Turn  Mediolan.  relinqueret. 

NOTiE 

"  Quibus  Italia  noverca']  Ergo  pere-  qui,  cum   pridie  fortis  ac  validus  do- 

grini  sunt,  non  Roniani,  non  Itali.  mum  se  recepisset,  mortiius  in  ciibi- 

°  Quos  ego  sub  [Quos  sub]   corona  culo    inventus    est  ;    siispecta    fuit, 

vendidi]    Itaque   non   sunt    Roiiiani  ;  tanqiiam  ei  venenum  dedisset  Sem- 

sed  captivi,  sed  servi.    Vide  Gellium  prouia  uxor,  iiinc  maximeqiiod  soror 

lib.  VII.  cap.  4.    Servi  venales  core-  esset  Gracchorum,  cum  quibus  simnl- 

nam  gestabant.  tas  Africano  fuerat. 

p  Censor]  A.  U.  C.  Cll.  «    XXXII.    libras  argenti]     QuEe 

1  Mummio]  L.  Mummio  Aehaico.  trecentos  et  viginti  circiter  nuninios 

■■  Suscepta  agrariorum    causa]    Per  nostros  argenteos  efficiunt. 

agrarios,  Fulviuin  Flacouni,  C.  Grac-  «  Duas  et  semilibram  [selilnam]  Li- 

ciiiim,  et  C.  Carbonem  intellige,  qui  bra  auri  valet  nummos  nostros  circi- 

leges    agrarias   ferebant,  ut  agri,  a  ter  112.  cum  diuiidio.    Duae  igitiir  et 

privatis  occupati,  plebi  dividerentur.  selibra  efficiunt  numm.  281. 
Contra  lios  causam  suscepit  Scipio, 


184  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

CAP.  LIX. 

A.    HOSTILIUS    MANCINUS. 

Abgumentum.  Avibns  vetantibus  adversiis  Nnmaiitinos  proficiscitiir  ;  cas- 
ditur;  in  hostinm  leges  foediis  consul  perciitit;  foedere  per  senatnm  impro- 
bato  liostibiis  deditur,  sed  non  recipitur;  et  postea  praeturam  consequitur, 
A.  Hostiliiis  Mancinus. 

1.  AuLUS  HosriLius  Mancinus  praetor^  ad versum  Nu- 
niantinos,  vetantibus  avibus,  et  nescio  qua  voce  ^  revocante 
profectus,  cum  ad  Numantiam  venisset,  exercitum  Pom- 
peii'' acceptum  prius  corrigere  decrevit,  et  solitudinem  pe- 
tiit.  2.  Eo  die  Numantini''  forte  solenni  nuptu  filias  lo- 
cabant:  et  unam  speciosam  duobus  corapetentibus,  pater 
puellae  conditionem  tulit,  ut  ei  ilia  nuberet,  qui  hostis  dex- 
tram  retulisset.  3.  Profecti  juvenes,  abscessum  llomano- 
rum^  in  modum  fugae  properantium  cognoscunt :  rem  ad 
suos  rcfernnt.  4.  Illi  statim  quatuor  millibus*^  suorum 
viginti  millia  Jlomanorum  cecidcrunt.  5.  Mancinus,  auc- 
tore  Tiberio  Graccho,^  quaestore  suo,^  in  leges  hostium  foe- 


Cap.  MX.  1  Cuius  Host.  Scliott.  G.  D.  P.  rectins,  jiidlce  Hail.  TuUu» 
Host.  Ed.  pr.  IJoend.  Tulliu.s  Host.  Haiin.  iiteique  Field.  Consul  ndversum 
Scliott.  G.  D.P.  Mox  Cipd.  Popilii  \)\o  Pompeii :  al.  PompiUi.  Vid.  Nolt.Var. 
In  spqq.  decrevit :  indc  .Scliott.  G.  I).  P. — 2  '  Nuptu.  Vox  puellce  abest  in  Mss. 
et  h'uptum  nonnenio  \cfi\t.'  Sehott.  Vid.  Not.  Delpli.  Ntiplui  Pall,  et  qiiatnor 
codd.  ap.  Arnlz.  solcimiis nuptiis  Haun.  IMox  in  Fran,  est  sponsam\MO speciosam  ; 
el  in  Leid.  2.  Haun.  uppctcntil/us  pro  compel.  Deni(|ne  uttulissct  pro  ret.  Kd. 
pr.  Aid. — 3  Ohcessuiii  h'owan.  Kd.  pr.  'I'uni  Mss.  ap.  Scliott.  et  ad  suos  de- 
feruiit.  Ed.  pr.  ad  suos  illi  riferunt:  statim.— i  "Vh  suorum  a!)est  ab  Aid.  et 
ab  edd.  ante  (Jnitei.  I'raterea  viginti  tria  Ed.  pr.  qua>  nini  Haun.  et 
Leid.  2.  occiderunl. — 5  T^  suo  post  qucuslore  carent  Ed.  pr.  et  Aid.   '  Deditus 

»  Prator  [consul]  A.  U.  C  016.  lectio  niagis  placet.    Et  omnia  plana. 

*>  El  nescio  qua  voce]  Qu.t  in  portu  '  E.o  die,"  inqnit,  '  forte   ^olcnni  Nn- 

Hercnlis  ei  audita  est  dicciis,  '  Man-  niantini  niiptii  filias  locabant.'    A'»<;»- 

rine  mane.'  tu  antem  pro  '  nu[)tui.' 

""  Pompeii  [Popilii]  iVI.  Popilii  Lse-         ^  ylZ/sccMioH  7^)j/wno7'«m]  Quia  Man- 

natis,  qui  siiperiori  anno  proconsul  a  ciinis  solitiidineni  petebat,  supra. 
Numantinis    fusus    fugatiiscjue    fiie-  ^  Quuluor  millHtvs]  \n  3\.  cA\X.  Qua- 

rat.  tuor  millihus  suorum.  Bene. 

"I  Eodie  Numanlini]  Ex  Mss.  Grn-  K  Auctore  Tib.  Gractho]  Vide  infra 

ten   I'.o  die  t^umunliuis  furle  solenni,  in  Tib.  Gracclio. 
vuptum  filias  locahanl.     Scd    recpta 


DR    VIRIS    ILLUSTRIHUS     CAP.     I.X.  185 

dus  percussit :    quo   per   scnatuni   improhato,  Mancinus 

Numantinis  deditus,''  ncc  rcceptus,  augurio  in  caslra  dc- 
ductus  : '  pra^turani  postca  consccutus  est.'' 


necrecepliis.  Mss.  aliter:  reddilus  nee  rcpetihts  a  (genera  in  caslra  duclus,  Sed 
rente  lecitur.'  Scholt.  'A  s:>-'nero  etiani  Leid.  1.  Augurio  a  (;eniro  Fran, 
forte  ex  illo  more  libiaiioiiiiu,  quod  variautes  lectioiies  bib  poiiaiit.  Deditus, 
a  genero  receptus,  augurio  Haiui.'  Amtz. 

aOTJE 

•"  Mancinus  Numantinis  dedilus]  De  pervenirent.    Et  sic  nnn  iidem  om- 

hoc    more   supra   in    Spurio   Postu-  iiino,  sed   alii  fere  et  novi  homines 

mio.  videreiitur;  sed  infra  in  Metello  Pio 

'  Augurio  in  castra  deductus]  Man-  non    ita  te   facile  expedias,  de  quo 

ciniis  liostibns  deditiis,  neqiie  ab  iis  Victor,  '  Adolescens,'  inquit,    '  peti- 

receptiis,  siiis  etiam  desertus,  castra  tiooe  praeturap  et  pontificatiis  consu- 

repetere   non    andebat;  sed  tandem  laribiis  praelatus  est.'    Vides  consn- 

favente  augurio  in  ca  deductus  est.  lares   in    petitione    praeturae.      Quid 

■^    Pr<elurain  postca   consccutus   est]  igitur  an  bic  voceni  pratiirw  suspec- 

At   quoiuodo    pra^turani    qui    consul  tani  balieainus  ?  at  earn  et  Mss.  onin. 

fuerat  Miic  facile  solvi  lis  i)otest,  nam  et   edd.   constanter    agnoscunt.     Vi- 

aliqiiot  exeni|>lis  patet  consulares  vi-  deant  eruditi;  neque  enim  satis  milii 

ros  probri  causa  ordinemotos  pratu-  perspectaest  tota  bapc  magistratuuni 

ram  alteram  gessisse ;  ut  iterum  om-  ratio,  ut  de  ea  quicquani  pronuntia- 

nes   lionorum    gradus   implendo,   ad  re  audeam. 
alterum     quasi    novum    consulatum 


CAP.   LX. 

L.    MUMMIUS    ACHAICUS. 

Arcumentum.  Adversus  Corintkuin  missiis,  sed  victoriani  alieno  labore 
qudisitam  intcrcipit,  Corinthum  signis  tabulisque  spoliat,et  illis  totam  Ita- 
liam  rcplct  consul  L.  Munimius  Achaicus. 

1.  Lucius  MuMMius,devicta  Achaia,''  Achaicus,  adver- 
sus Corinthios  missus,  victoriam  alieno  labore  quaesitam 


Cap.  LX.  1  L«c.  Nitmmus  edd.  ante  Scliott.  Lutius 'Sum.  Ed.  pr.  *  Vulg. 
deleta  Achaia,  synecdocliice  pro  deletis  Acbaiaj  copiis,  sen  profligato  A- 
chaiai  bello.  Sed  rectins  fortassc  domita  Achaia,  ut  |)aullo  post.'  Syl- 
burg.  '  Diclus  ab  Achaia  Leid.  2.  Post  Achaicus,  invitis  Mss.  et  edd. 
absque  ulla  necessitate  consul  interposuerat  Schottus.'  Arntzenius.     Gaesb. 

NOT;E 

»  Achaia]  Proprie  dicta  iu  Pcloponueso.  De  hoc  bello  vide  Flor^lib.  ii. 
cap. IG. 


186  SEXTI   AURELII   VICTORIS 

intercepit.  2.  Nam  cum  illos  Metellus  Macedonicus  apud 
Heracleam*^  fudisset,  et  duce  Critolao  privasset ;  cum  lic- 
toribus  et  paucis  cquitibus  in  Metelli  castra''  properavit, 
et  Corinthios  apud  Leucopetrara  *  vicit  duce  Diaso/  qui 
domum  refngit,  eamque  incendit:  conjugem  interfecit,  et  in 
ignem  preecipitavit :  ipse  veneno  interiit.  3.  Mummius 
Corinthuni  signis  tabulisque  spoliavit ;  quibus  cum  totam 
replesset  Italiani,  in  domura  suam  nihil  contulit. 


Delph.  Pitisc.  sequnntar  Scliott. — 2  Fudisset  apud  Entcleam  Ed.  pr.  *  Ad 
Leucopetram  e  duobns  codd.  recepit  Ariiizen.  et  innltoruiii  veteniin  aiictori- 
talil>iis  finiiavit :  nee  tamen  negavit,  apud  [ut  in  oiiinitjiis  aliis  edd.]  eodem 
sensii  et  niiilto  fteqiientius  adiiiberi.'  Hurl.  Duce  Canao  Ed.  pr.  duce  Dioneo 
Aid.  cum  vulgatis  ante  Schott.  Clineo,  Parisin.  In  Mss.  ^t  edd.  est  Dinao, 
Ctina-o,  Drumeo,  Dioneo,  Cimcio,  teste  Arntz.  In  sequentibiis  et  se  in  ignem 
Aid,  '  Ipse  veneno  interiit.  Sic  eniendo. .  ..'J.  Grejonins  professor  Parisiuiis 
covjecciai,  accepto  ipse  veneno  interiit.  Nee  displicet.' iSV/toi^.  Vid.  Noft.Var. 
'  Olim  Ifgebatiir  excepto  ipso  nemo  interiit  [ut  in  Aid.],  si^l  Scliotti  emendatio- 
nem  confirmant  onines  nostri,  nisi  quod  qiiimiue  periit  habeant  pro  interiit.' 
Arntz. — 3  Retticlit  pro  co7itulit  Ed.  pr.     intulit  Gramni.  a  n).  sec. 

NOTiE 

<=  Heracleam']  Urbem  Elidis  supra  ronicum  sinuni. 

Olyinpiani  in  Peloponneso.  f  Di(Eo]  Aiafby  Grapcis  dictus;  Iinnc 

■^  In  Metelli  custr(i'\  Florus :  'Sed,  sibi  post  Critolaiiui  Aclisei  pra'torem 

fata  rerum  !  cum  Metellus  dimicas-  eles;erant.  Pausan.  in  Achaicis  Aiaihs 

set,  ad  victoriam  Mummius  venil.'  6  KpiroAdov  SidSoxos'  Diceus   Critulai 

^  Apud   Leucopetram]    Sub   isthmi  successor. 
faucibus,  Coriutliiacuni  inter  et  Sa- 


CAP.   LXI. 

Q.   CAiCILlUS    METELLLS    MACEDONICUS. 

Argcmentum.  Pseudopliilippum  praetor  vincit;  Acliapos  pralio  fundit ; 
Arbacos  consul  domat ;  colioites  loco  pulsas  locum  reci|iere  jubet ;  fiiios 
tres  cotisulares,  unum  triuni|)liantem  videt ;  et  illorum  IfTimeris  ad  sepultu- 
ram  effertur  Q.  Cajcilius  Metellus  Macedonicus. 

1- QiJiNTUS  Cii'XiLius  Metellus  a  domita  Macedo- 
nia Macedonicus,  praetor"  Pseudophilippum,''  qui  idemAn- 


Cap.  i,xi.  1  Quinlus  Mel.  Cecilius  Ed.  pr.  ct  niox  Andriscas  chi\cm  cd.  Andu- 

NOT>li 

»  I'ralor]  A.  U.  C.  C05.     Male  Jiunc  consulcin  Florus  lii).   n.  cap.  1 1.  et 


DE    VIRIS    ILLUSTRIHUS    CAP.    LXI.  187 

drisciis  dictus  est,  vicit.  2.  Achaeos  bis*'  prrelio  fudit: 
triumphandos  Mummio  tradidit.  3.  Tuvisus  plebi  ob  ni- 
miam  severitatem  ;  et  ideo  postduas  repulsas  consul  aegre 
lactus,  Arbacos'  in  Ilispania  domuit.  4.  Apud  Contre- 
biam  ^  oppidum  cohortes,  loco  pulsas,  redirc  ct  locum  re- 
cipere  jussit.  5.  Cum  omnia  proprio  et  subito  consilio 
ageret,  amico  cuidam,  quid  acturus  csset  roganti :  Tuni- 
caui,  inquit,  mcam  cxurcrem,  si  cam  consilium  mcum  scire 
existimarem.  G.  Hie  quatuor  filiorum  pater,  supremo  tem- 
pore humcris  corura  ad  sepulcrum  latusest:  ex  quibustres 
consulares,^  unum  etiam  triumphantem  vidit. 


riscus  vel  Andricus  Mss.  ap.  Scliott.  Tb  licit  noii  liabet  E'l.  pr. — 2  Mumio  Ed.  pr. 
Alfl. — 3  Tsimium  sn-eritatis  Ed.  pr.  et  ideo  teriio  post  Aid.  cum  Mss.  ap.  Schott, 
Arbachos  Aid.  cum  viilf;atis  ante  Scliott.  (|iii  restitnoiidtin)  piitat  Aievacos,et 
apud  qticin  Mss.  Arbnctos. — 4  Corrchiam  I'M.  pr.  '  Corehiitm  IJoeiid.  Cotehriam 
Fran.  Clinrchriam  L«Md.  1.  Contream  Leid.2.  Cctebriam  Graiuin.  Corembiam 
Haiin.  CellubriaiH  Ed.  Agripp.  Ueliiiuj;  Cantnbriw.  Ego  cruditioruin  se- 
cutns  sum  judicium,  iit  Sii;onii  ad  Liv.  XL.  33.  et  Vossii  ad  Veil,  ii.  5.  §  2.' 
Arntz.  In  scqq.  jws.?t/,  et  cum  Ed.  pr. — .5  Alii  propero  pro  propria.  Turn 
Ms.  ap.  Scliott.  exuerem. — 6  Elalus  est  Schott.  G.  D.  P.  Tres  consukis  Aid. 
et  vul^ati  ante  Scliott. 

NOTyE 

hlnc  firmabis  quae  apud   ilium  dixi-  nuptas;  cum  ipse  consul,  censor  eti- 

nuis.  am,  augurque  fuisset,  et  triumplias- 

'•  Pseudophilippum]  Falsum  VhiWp-  set,' &c.     Ii  quatuor  filii  sunt : 

pum  ;  ifevSoj,  falsus,  i.  Q.  Caecilius  Metellus  Baleaiiciis 

=  Bis]  Iinmo  scmel  ad  Heracleam.  cos.  A.  U.  C.  630.    Triumpliavit  a. 

Flor.  •  Et  uno  prajlio  peractnm  erat  631.     Censor,  a.  633. 

bellum.'  II.  L.   Metellus  Dalmaticus  cos.  a. 

<>  Cons?//]  A.U.  C.  610.  f,3G.   quo   anno   etiam,    si    Eutropio 

«  Arbacos]  In  Celtiberia,  iidem  qui  fides,  triumpliavit. 

Arcuaci.  in.  M.  Ca?cilius   Metellus  cos.  an. 

f  Apud   Conirebiam]   Ccltibcrorum  638. 

urbein  ;  alii  vocant  Centohriam.  iv.  C.  Ca>cilius  Metellus;  luinc  sub 

s  Ex  (juibus  tres  considarcs]  Idem  coiisulatu  IMetelli  Dalmatici  prajto- 

Cicer.  lib.  v.   de  Fin.  Bon.  et  Mai.  rem  fuisse  conjicio.      Co«.   fiiit    an. 

'  Ergo,' inquit,  '  tibi  Q.  Metellus,  qui  610.      Scd    anno  siiperiori    mortuus 

tres    filios   consuUs  vidit,   e   (luibiis  INIetellus   Macedonicus.     Quare  tres 

unum  etiam   ct  ceiisoreni  et  trium-  tantiim    filios    cousiilares,    quartum 

pbantem,  quartum  autem  prietorem,  taiitum  pra^toiem  vidit. 
eosque  salvos  ieli(iuit,  et  tres  filias 


188  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

CAP.   LXIT. 

Q.   CiECILlUS    METELLUS    NUMIDICUS. 

Argumentum.  De  Jngurtha  consul  triumpliat;  Qiiintinm  in  ceasum  non 
recipit;  in  exilinm  agitiir  et  revocatur;  soroiis  virutn  laudare  non  vult  Q. 
Cascilltis  INIetellus  Numidicus. 

1.  QuiNTus  C^ciLius  Metellus  Numidicus,  qui 

de  Jugurtha  rege"  triiimphavit,  censor^  Quintium,  qui  se 
Tiberii  Gracchi "  filium  mentiebatur,  in  censum  non  recepit. 
2.  [dem  in  legem  Appuleiam  ^  per  vim  latam  jurare  noluit : 
quare  in  exilium  actus,  Smyrnae^  exulavit.  3.  Calidia 
deinde  rogatione'^  revocatus,  cum  ludis  forte  literas  in 
theatro  accepisset,  non  prius  eas  legere  dignatusest,  quam 
spectaculum    finiretur.    4.   Metellae   sororis  suee  virum  ^ 


Cap.  LXii.  1  In  Mss.  ap.  Scliott.  Q,  Fahius  Cacilius  KTctellus.  Ed.  pr. 
Cecilius.  '  Schottus  et  Aintzen.  e  panels  codd.  prapier  rem  aiictius  edide- 
ruiit,  qui  consul  de  Jugwlha  rege  Numidice  triumphacit.  Censor,  &fc.'  Harl'. 
Quia  consul  G.  D.  P.  Turn  vulgati  in  censu.  Supra  rh  se  del.  Delph. — 
3  Claudia  pro  Calidia  Ed.  pr.  Aid.  '  Pro  Claudia  pugnant  Mss.  et  edd.  om- 
nes,  contra  quos  tamen  stat  rei  Veritas  et  tot  eruditoruni  consensus.  Adde 
Pighium  torn.  in.  Ann.  p.  180.'  Arntz.  Mox  legatione  Haun.  rogatum  Leid. 
1.  Deinde  jh  cas  non  est  in  Ed.  pr. — 4  '  Leid.  1.  [et  Ed.  pr.]  Meteilum  sororis 
suce  filium,  Leid.  vero  2.  videtur  prafeire  illam,  quae  nunc  vulgo  circum- 
fertur  lectio,  i)/f<f7/<s  sor.  sua;  i'i;-!/m,  cum  nulla  varietatis  fiat  nientio.  Viil- 
gatuni  veritati  rei)Mgnat,  nee  verosimile  est  liunc  erroiem  ipsmn  auctorem 
potuisse  adniittere  in  eo  capite  ubi  de  ipso  Metello  agat.'  Arntz.  Probabat 
prinio  Scbott.  Meteilum  sororis  sua  filium:  postea  autem  conjiciebat  Tliefe/- 

NOT;E 

*  De  Jugurtha  rege']  A.  U.  C.  C44.  tabat.    Vide   infra  in   Apnl.  Satur- 

Vid.  Flor.  lib.  III.  cap.  1.  nino. 

''  Censor]  Cum  C.  Ca:cilio  Metello  <^  Idem  in  legem  Appuleiam]  Quam 

patrnele  suo  A.  U.  G51.  ferebat    Appuleius    Saturninus,    qui 

•^    Quintiu7n,  qui  se    Tib.    Gracchi]  (iraccliorum   leges  asscrebat.     Vide 

Ideo  iiisilitium  Graccbum  vocat  Ci-  Flor.  lib.  in.  cap.  IG. 

cer.  pro  Sextio;  *  Q.  Metellus,*   h\-  <"  Smi/mcc]  Iiumo  liliodi  exulavit. 

quit,  '  censor  florenteni  bominem  in  Plutarc.  Liv.  Ki)itoni. 

populari  ratione  L.  Saturninum  nota-  '^   Calidia   deinde  rogationc]    Quam 

vit,  et  insititium  Graccbum    contra  lulit  Q.  Calidius  tribiinus  plebis  A. 

vim  mullitudinis  incitatae, censu  pro-  U.  G54.    nt  in  civitatem  Numidicus 

bibuit.'     Caium  (iracchum  vocat  Flor.  restitucretur. 

lib.  III.  cap.  IG.  bominem  sine  tribu,  k  JMctvUce  sororis  suof  virum]  L.  Lu- 
pine iminiue,  qui  Hubdito  titido  in  cullum  intelligit,  patrem  Luculli  qui 
Graccboruin  familiam  i|)sc  se  adop-  cum  Mitbridate  bcllum  gessit. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIHUS    CAl'.  LXni,  189 

laiidarc  noluit,''  quod  is   solus  judicium  contra  leges  de- 
tractarat. 


lus  L.  LucuUum  sorovis  sua:  (^Ctccilia)  viriim.  Deintle  olim  suum  judicium  et 
leges  Aid.  ciiin  vulcatis  ante  Scliolt.  Solum  Fran.  Hoeiiil.  (Jranim.  et  Leid. 
2.  [cum  Ed.  pr.]  olim  Leid.  1.  et  ed.  solus  Haiiii.  '  Kxciiipluiii  AijrippiiK'iiie 
detrectarct  pia  ten.'  Sclwtl.  '  Dc/nic/urit  est  in  Agrippineiisi  :  diliuctuiul  in 
Mss.  esse  nionebat  Sclioltiis  in  not.  niin.  itaest  ruioijiie  in  IJoend.  et  Fran. 
detractavit  Leid.  2.  sed  totuni  vocini  if;noial  Leid.  1.  Anti(|iiani  liic  seciitus 
sum  scripturam,  qiia.>  in  niiiltis  exstat  Mss.  sed  rarius  ab  cdituiibits  recipi- 
tur.'  Arutz. 

NOTiE 

•"  Laudare  notuit']  Intellige  de  laudatione  funebri. 


CAP.   LXIII. 

Q.    METELLUs;    PIUS. 


Arglmentum.  Q.  Pompediiim  praetor  interficil ;  Herciilcios  fiatres  consu? 
opprimit;  Hispania  Sertoriiim  expelUt  j  et  in  petitione  . .  .  consularibus 
adolcsceus  prsefertur  Q.Meteilus  Pius. 

1.  QuiNTUS  Metellus  Pius,  Numidici  filius;  Pius, 
quia  patrem*  lacrymis  et  precihus  assidue  ab  exilio  re- 
vocavit ;  praetor  bello  sociali''  Q.  Pompedium,  Marsorum 
ducem,*^  interfccit.  2.  Consul  in  Hispania'^  Ilerculeios 
fratrcs^  oppressit:  Sertorium  Hispania  expulit.  3.  Ado- 
lescens  in  petitione  prseturae  et  pontificatus,  consularibus 
viris  ^  praelatus  est. 

Cap.  LXIII.  1  '  Adsiduis  inalit  Arntzen.  et  illustrat  docte:  sentit  seciis 
Griiner.'  Hurl.  Deinde  ab  exilio  in  Ed.  pr.  deest.  Q.  Popedium  omnes  rcli- 
qu£R  piaster  Bip.  edd.  Q.  Pompeium  in  editis  diu.  '  Pompedium  etiani  Fran, 
Compendium  Haun.  et  Leid.  2.  Sed  nbiqtie  hac  in  voce  variatur.  Vide  Tor- 
ren.  ad  Val.  Max.  lib.  in.  cap.  1.  ex.  2.'  Arnlz. — 2  Ilirtuleios  fralres  nonnemo 
appellat,  qnos  alii  Ilerculeios.  Quatiior  codd.  ap.  Arntz.  Ed.  Apripp.  et 
Veil.  Herculeos,    Turn  compressit  Ed.  pr.    '  Praturce.     Grnner.  adolescentetn 

aOTJE 

*  Pius,  quia  patrem^  Nam  et  amor  ^  Consul  in  Hispania']  Errat  Nos- 

in    parenles    proprie   'pietas'    dici-  ter:    neque   enim   tunc    consul   erat 

tnr.  IMetcIIiis,  sed  pro  consulc,  ut  et  Cn. 

''  Bella  sociali]  De  quo  vide  Fior.  Pompcius  anno  postqiiain  fiicrat  con- 
lib.  III.  cap.  18.  sul  quarto  ;  an.  scilicet  U.  C.  C77. 

<=  Marsorujnducem] 'Po\)Ci\'\i\s  Mar-  "    Herculcios  frutres]  Sertorii  lega- 

sos  sub   suis  signis  habebat.'     Flor.  tos. 

Marsi  ad  lacimi  Fuciuum.  '  Jn  petitione  pratura  et  pont.,.cons. 


190  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

h.  1.  did  Metelhim  respectn  virorum  senionini,  consularinm,  rccle  vidit;  et 
probaverat  Arntzen. ;  qiiem  tanien  et  Scliottuni  lectio  et  seiisus  jiratura 
mire  toisit.'  Harl.    Vide  Not.  Delpli. 

NOTiE 

v.']  Vide  quae  supra  in  Hostilio  RIan-      lares  filii,de  consulum  fiiiis  intelliga- 
ciiio  dicta  sunt.     Locus  sane  diffici-      tiir.     Neqiie  tamen  ita  sibi  ipse  sa- 
ils :    tentabat   Scliottns     cotisularilms     tisfacit  vir  docliss. 
Jiliis  pro  consularibus  viris,  ut  consu- 


CAP.  LXIV. 

TIBERIUS    GRACCHUS. 


Argumentum.  Mancini  fcedns  quaestor  probat ;  leges  tribnnus  plebis  fert; 
poteslatem  sibi  prorogari  vnlt ;  Capitoliimi  petit;  diadema  poscere  vide- 
tur,  et  oppriinitur  Tiberius  Gracchus. 

1.  Tiberius  Gracchus,  African!  ex  filia  nepos,^  quae- 
stor Mancino''  in  Hispania,  foedus  ejus  flagitiosum  proba- 
vit.  2.  Pericuiuvn  deditionis'^  eloquentiae '^  gratia  effugit. 
3.  Tribunus  plebis^  legem  lulit,  ne  quis  plus  mille  agri 
jugera  haberet.  4.  Octavio  collega  intercedente/ novo  ex- 
emplo  magistratum  abrogavit.     5.  Dein  tulit,  ut  de  fami- 


Cap.  LXIV.  1  Graccus  Af.  Scipionis  libb.  antiq.  ap.  Schott,  Turn  codd.  qui- 
darn  putavit  pro  prubavit. — 2  '  Fiigit  quatuor  script!,  cum  edd.  Agripp.  et  Ven.' 
Arnlz. — 3  '  In  margine  ttstabiitiir  Schottus,  et  ex  eo  Sylburgius  voceni  ie- 
getn  abesse  a  Mss.  adeoqne  paieiitliesi  incluserat  [cumG.  D.  P.],  sed  earn  de- 
fendiint  quinque  INIss.  cum  Soliotto  eniiu  facit  Fran,  et  oiunes  edd.'  Artitz. 
'  Quingenta  contra  iihros  corrigit  Schottus  [cum  G.  D.  I'.],  sed  Victorem  ip- 
suni  (•rras>p,  nialit  credere  Arntzen.'  llarl. — 4  '  Iutcrcvdi'nli,{(\noA  ad  sensum 
et  v(  litatenj  rei  aptius  t'oret,  v.  Florniii  in.  14.)  corrigit  Schottus.  Sed  ab- 
lativum  al)solutuin,  nbi  dativus  n'()uirebatiir,  positnin  esse,  docet  Arntz.' 
Harl.  CoUegcB  intercedettti  etiaui  Gaesb.  Deiph.  Pitisc.  Tnni  7nagisliatu 
Aid.  abdicavit  unus  lib.  ap.  Schoit.  ohrogai-il  Boend.  a  m.  recent. — 5  Ed.  pr. 
Aid.    ut  ea  familia,  qua  dc  Attali  hwrcditate.    Schott.  G.  D.  P.  ut  ea  fum. 

tiOTJE 

*  Africani  ex  filia  tiepo.'i]  Nam  Cor-  ^  Octavin  collcga  intercedcnte  [colle- 

nelia  Africani  lilia  Gracclionim  ma-  ga  intercedenti]  Flor.  lib.  in.  cap.  14. 

ter  fiiit.  '  Sed  id)i  interccdenteui  legihus  snia 

*>  Qitiistor  Mtnicino]  Vide  supra  in  Cnauim   Octaviuni    videt   Gracchus, 

Hostilio  iMancino.  contra  fas  collegii,  jus  potcstatis,  in- 

''    Peiiculum    dedilinnis]    No    cum  jccia  nianu  dcpulit  rostris ;  adcoque 

IMancino  hostibus  dederctur.  pra-scnti  nictu  mortis  cxterruil  ut  ab- 

*•  Elufiucnlia]  Qua  facile  princcps,  dicarc  sc  magistratu  cogeretur.'  Vide 

I'loi".  quae  ibi  notata  sum. 

«  Tribitms  pi,  his']  A.  U.  C.  C20. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.    LXIV. 


191 


lia,'^  quae  ex  Attali  hacreditate''  erat,  agerctur,'  ct  populo 
divideretur.  (>.  Deinde  cum  prorogare  sibi  potestatem  "^ 
vellct,  adversis  auspiciis  in  publicum  processit,  statimquc 
Capitolium  petiit,  manum  ad  caput  relcrens;'  quo  salulem 
suam  populo  commcndabat.  7.  Hoc  nobilitas  ita  accepit, 
quasi  diadcma  poscerct  :  scgniterque  ccssantc  Mucio  ^ 
consulc,  Scipio  Nasica,  scqui  sc  jnssis,  qui  salvam  rcm- 
pub.  vcllent,"  Gracchum  in  Capitolium  pcrsecutus  opprcs- 
sit.  8.  Cujus  corpus  Lucrctii  asdilis  manu  in  Tiberim  mis- 
sum  ;  unde  ille  Vespillo  dictus.°  9.  Nasica  ut  invidiaj 
subtraheretur,  per  speciem  legationis  in  Asiara?  ablegatus 
est.'' 


*  Aliter  in  Mss.  nostris,  ut  ex  en  pecunia,  quce  de,  Sfc.  praepostere  collocatis 
|)ia'j)o«itionil)iis.  Forte  lejri'ndiiin  ut  de  ea  familia,  qua  ex  Attali.'  Schott. 
'  Leiri.  2.  de  fniniliu  (jucc  ex  Alt.  Haiiii.  vero,  Granim.  Hoeiul.  et  Fian.  ut  ex 
familia,  qua  de  Atlali,  (lanspQsitis  sine  diibio  prapposiiionibiis.  Dpinde  etiam 
priscani  ciiin  onmibiis  ed(i.  tt  I\lss.  leciionem  rediiximiis  ff  ;;o/j«/o;  quod  in 
ut  inutiiverai  Schottiis.'  Anitz. — 6  Stquejiii  anno  rellet  i\!ss.  ap.  .Sclioit.  adrer- 
sus  auspicia  Mediol.  Infra  '  qua  salutem  minus  recte  edd.  iNLicli.  et  Aid.' 
Arntz. — 7  Posccrelnr  Aid.  Mutio  Kd.  pr.  Aid.  <\n?e  iiabent  infra  se  jussit,  qui  : 
Ed.  pr.  etiani  qui . . .  vellrt.  Lcid.  2.  salutem  reip.  velltnt.  'I'imi  jirosecutus 
uierqne  Leici. — 8  Verba  Lucrelii  JEdilis  manu  in  E'i.  pr.  desiderantiir.  Vis- 
jiillo  Aid.  Vispillio  Ed.  pr.  uterqiie  Leid.  et  Boend.  in  spilio  Fran.  Vespilio 
alii. 

NOT-E 

8  De  familia  [Eaf am.]  Bene  A  vhh  ^  Poicstatcm]  Tribnnatum.     'Tib. 

doctissimis   notatnm,   voceni  '  fanii-  Gracchus,  quod  iteruni  tribunus  ple- 

liam*  a  veleribiis  jiirisconsultis  Msur-  bis   fieri  vellet,  occisus.'     Cicer.  in 

patam,  qua  pecuniam  et  on»nem  bo-  Catil. 

nornni  substantiaui  significarent ;   ut  '  Manum   ad  caput  refcrens]   Flor. 

in   XII.    tabulis    '  proxinius    agnatus  ibid.  '  Inde  cum  in  Capifolnmi   pro- 

familiani  habeto.     Gentiles  familiam  fugisset,  plebetnque  ad  defensioneni 

erciscunlo.'    Et  apud  Terent,  Heau-  salntis    snap,   manu    caput   tangens, 

ton.   act.  V.  sc.  1.   'Decern  diernm  liortaretur,  pra?biiit  sppciem  regnuui 

vix  niihi  est  familia.'  sibi  et  diadema  poscentis ;  atqiie  ita 

^  Attali  liared.']  \Ha\ih?eTedem  Ui-  dnce  Scipione    Nasica,  concitato  in 

isse  Rom.  populum  notuni  est.  arma   populo,  quasi  jure   oppressus 

'  Aifcretur']    Ka   familia   ageretnr,  est.' 

eleganter  :  '  ageretur  de  ea  familia.'  ""  ^lucio]  Pub.  INIucio  Sc?pvoia. 

Sic  Cicer.  in   Leelio  :  '  In  quibus  eo-  "  Qui  salvam  remp.  vcllent']  Solen- 

r»m  aut  caput  agitur,  aut  fama.'    Et  nis  civiuni  ad  rcmp.  juvandani  evo- 

Terent.   Heauton.  '  Non  nunc  pecu-  candornni  formula, 

nia   agitur.'     Frustra   igitur  doctiss.  "  Vespillo  dictus]  Nam  Vespillones 

Gronovius  de  ea  familia  legere  jubet  dicebantiir,  quibus  corporuin  sepe- 

in  notis   ad    Senecffi  controversiam  liendorum  curn. 

XI.  p  Asiam]  Pergamura. 


192 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


NOT^ 

"■  Ablegatus  esti  In  Mss.  additiiiii 
«t  monent  viri  docti :  Cum  comitio' 
rum  die  Gracchus  seditiones  popidi  ac- 
ceiideret,  uucture  Nasica,  infiummata 
nobilitas,  fragmcntis  subselliorum  pie- 
■bemfugavit.  Gmcchus  per  gnidus,  qui 
sunt  super  Calimrnmm  fornicem,  de- 


tractn  amminkidu  fugicns,  ictus  frag' 
mento  subsellii  corruit,  rttrsiisque  as- 
surgens  alio  ictu  clavce  cerehro  impucta 
occubuit.  Ducenti  ea  seditione  inter- 
fccti,  quorum  corpora  in  Tiberim  pro- 
jecta.  Sed  ea  ego  Victoris  esse  non 
putQ. 


CAP.  LXV. 

C.   GRACCHUS. 

Argumentum.  Sardinian!  qucEstor  sortitiis  sponte  deccdit;  dcfectionis  invi» 
diaii)  sustinet ;  leges  fert ;  Miniicio  legibns  obrogante  in  Capiioliuni  venit ; 
in  forum  descendit ;  Aventinum  occupat ;  ab  Opimio  victus  in  lucum  Fii- 
rinae  pervenit,  et  interficitur  C.  Gracchus. 

1.  Caius  Gracchus  pestilentem  Sardiniam''  quaestor 
sortitus,  non  veniente  successore,  sua  sponte  decessit.''  2. 
Ascnlana;''  et  Fregellanaj '^  defectionis  invidiam  sustinuit.* 
3.  Tribunus  plebis  agrarias  et  IVumentarias  ^  leges  tulit,  co- 
lonos  etiam^  Capuam  et  Tarentum  mittendos  censuit.  4. 
Triumviros  agris  dividendis  se,  et  Fulvium  Flaccuni,  et  C. 
Crassum  ^  constituit.     5.  Minucio  Rufo '  tribuno  plebis  le- 


Cap.  LXV.  1  Disccssit  Ed.  pr.  Schott.  G.  D.  P.— 2  '  Mediol.  Fragellancc. 
iVIss.  fere  Fregedancc.'  Schott.  Fragelana  Leid.  1.  Fragellance  Gramm.  et 
Hann. — 3  Colonos  et  Capuam  Boend.  Colonos  etiam  et  Cap.  Leid.  1. — 4  Mss. 
ap.  Schott.  pro  triumiirvs  habeni  tribuum  tiros,  *  C.  Crassum.     Menduni  sub- 

NOTiE 

*  Pestilentem  Sardiniam']  Nam  Bar-      verteres,  il  fut  accuse  seal  de  la  ri- 


diniae  pestilentem  et  insalubrem  ae- 
rem  fuisse  nolum  est.  Martial.  Claii> 
dian. 

''  Sua  sponte  decessifl  Contra  le- 
ges :  snccessorem  enim  expectare 
debebat  anterjiiam  e  provincia  ex- 
iret. 

<=  Asculancc]  Asculum  aliiid  est  in 
Picenis,  aliiid  in  Apulis  ;  de  priore 
hie  sermo  est. 

''  Frcgcllance]  Fregellap  in  Latio. 

'■  Invidiam  suslinuit]  Invidia  est 
odium,    crimen,    exprobratio.    Gall. 


volte  d' Asculum  et  de  Fregelle, 

^  Tribunus  plebis  agrarias  et  /rum.] 
Vid.  Flor.  lib.  in.  cap.  1.5. 

5  Colonos  etiam}  Epit.  Liv.  *EfFe- 
cit  ut  coniplures  colonise  in  Italia 
deducerentur.'  Vide  Plutarch,  hac 
niente  puto  lit,  colonis  sibi  delega- 
tis,  et  Italian!  et  provincias  reple- 
ret. 

''  C.  Crassum']  Immo  C.  Carbonem. 
Parisinus  codex  C.  Orosum.  Colon. 
Comum.     Cum  mendo  uterque. 

'  31inucio  Rufo]    Flor.  '  Obrogare 


DE    VIRIS    ILLUSTIUBUS    CAP.    LXV.  193 

gibus  suis  abrogantc  in  Capitoliuni  vcnit :  ubi  cum  Antyl- 
lius,  pra3co  Opiniii'^  consulis,  in  turbu  luisset  occisus,  in 
forum  descendit,  ct  imprudens  concionem  a  tribuno  plebis' 
avocavit;  qua  re  arccssilus,  cum  in  scnatum  non  venissct, 
armata  familia'"  Avcntinum  occupavit:  ubi  ab  Opimio  vic- 
tus,  dum  a  tcmplo  Lunae"  desiliit,  talum  intorsit,  et  Pom- 
ponio  amico°  apud  portam  Trigcminam,''  P.  Laetorio  in 
poute  Sublicio,''  persequcntibus  rcsislcntc,  in  lucum  Fu- 
rinae'  pervenit.  G.  Ibi  vol  sua,  vcl  servi  Eupori  manu  in- 
tcrfectus :  caput  a  Septimulcio/  amico  Gracchi,  ad  Opi- 


est,  nullnm  enim  in  aiitiqnis  libris  Crassi  vestigium.  Parisiniis  codex  C.  Oro' 
Stan.  Colon.  Corsum:  alii  C.  Papiriimi  Carbonem  nunriipaut,  et  lecte.'  Scliutt. 
'  C.  Orosium  Cod.  Giamm.  Corj>tu>n  Agiipp.  ceteri  iiiliil  vaiidiit,  nisi  (|iio(i  Ga- 
Jum  Crassum  noiiiinet  Fran.'  Arnlz. — 5  Minutio  Ruco  Ed.  pr.  quit;  ih  suis  non 
iiabet.  Obrogante  Aid.  Scliott.  G.  D.  P. '  AnliUus.  Tuibantet  nostri  I'alatini, 
in  quorum  \ino  Antilius,  minus  longe  a  pubiicatis,  quam  ii  in  qwibws  Ariicullius, 
ant  Anilnllius:  alter  Pal.  Aiitvllius.'  Crut.  '  Attitius  [Aid.  et]  autiq.  edd. 
Antilius  Leid.  1.  et  Giauim.  Aticiliun  Haun.  Antilus  Leid.  2.  Anlillius  Fran. 
Amulins  IJoend.'  Arntz.  Praeterea  vox  consults  in  Kd.  pr.  deest.  Adiucdvit  le- 
gunt  Ed.  pr.  Leid.  2.  annotatit  Fran.  Accersitus,  ut  passim,  Ed.  pr.  Aid.  Diance 
desilit  Scliott.  G.  D.  P.  Luna;  desilit  Arn(2.  Lnnce  in  DiatuB  primus  mutavit 
Aid.  Praterea  telum  pro  talum  Leid.  1.  helium  Leid.  2.  et  Ilaiiu.  Delude 
Pontinio  Ed.  pr.  Pvntino  Arntz.  '  Accedunt  Palatina  exemplaria  eis,  qui 
praeferunt  Pontinio.'  Grut.  '  Pontinu  Leid.l.  Boend.  Gramm.  et  olim  editi, 
Pontio  Fran.  Ponticinio  Leid.  2.  Poslumio  Haun.  Pomponio  primus  dedit 
Aldus,  et  sic  alii  eum  appellant.'  Arntz.  Lcctorio  Ed.  pr.  Aid.  liraumi.  nter- 
que  Leid.  Fran,  et  Mss.  ap.  Schott.  Lectore  Haun.  et  Boend.  In  sc- 
quentibus  reslstens  in  locum  Mss.  ap.  Scliott.  et  locum  quidam  ap.  Arntz. 
Furiana  uterque  Leid.  Fran.  Graniin.  Ed.  pr.  Agiipp.  et  Yen.  Funnhm 
Haun.  Furianic  Boend.  FurriancB  alii. — G  Vbi  vel  Ed.  pr.  Euphori  Ed.  pr. 
Aid.  Anirfori  servi  Leid.  2.  Eufori  Fran,  et  Boend.  EuJ'iri  Gramm. 
Agripp.  et  Ven.     Turn  Septimo  Attilio  Ed.  pr.     •  Onines  paeue  libri  variant. 

NOTyE 

auso  legibus  suis  Minucio  tribuno,'  Pomponii  cquitis  Rom.  in  Gracchuni 

&e.  fides  fuit,  qui  more  Coclilis,  susten- 

•*  Praco  OpimWl    Lictorein   vocat  talis  in  poute  bostibus,  ejus  gladio 

Plutarcb.  se  transfixil.' 

'  A  tribu7io  pleb.^  Minucio  Rufo.  i'  Portam   Trigeminain^    Per  quam 

■"  Fumilia^  De  servis  proprie  di-  egressi  trigemini  Horatii,  supra, 

cilnr.  1  Ponte  Sublicio]  Jam  alibi. 

"  Templo  Luna  [Diame']  Templum  ^  Furina]  I)e  cpia   sic  Varro   lib. 

Diana;  Aventina  intellige.  v.  de  L.  L.  '  Furinalia  et  Furina,  quod 

°  Pomponio  amico]  Huuc  non  apud  ei  Uea  feria;  publicJK  dies  is,  ciijiis 

portam    trigeiuinam,   sed    in    poute  Dex  lionas  apud  antiquos.     Nam  et 

sublicio    Graccliiim    peisequeiitibiis  sacra  instituta  annua,  et  flanien  at- 

restitisse  innuit  Velleius  lib.  II.  cap.  tributus :    nunc    vix   iioinen    notum 

6.    'Quo  die,'    inquit,    '  singularis  paucis.' 

Delph.  et  Vur.  Clus.                  Aur.  Vict.                                            N 


J94  SEXTI   AURELIl    VICTORIS 

mium  relatum,  auro  expensum  fertur,'  propter  avaritiara 
infuso  plumbo  gravius  eflfectum. 


Mss.  a  ucptimio  Arejo,  Paris.  Septimio  Attelo^ Co\on.  SepHmio  Attilio,  Mediol. 
Scptimio  Alello.  Vide  Plin.  Natur.  Hist.  lib.  xxxiii.  cap.  3.  et  Plut.  in 
Gracchis.'  Schott.  '  Septiinio  AtsUo  omnes  Mss.  edd.  Ven.  et  Mach.  Septi- 
mio Attilio  Agripp.  Septunileio  princeps  Aldus,  Grypli.  et  sequentes.'  Arniz. 
Auro  expenso  Aid.  expressum  Leid.  2.  ImpressumHann.  Denique  effuso  Leid. 
2.  et  pro  effectum  Leid.  1.  esse  factum. 


NOTj^ 


»  Septimuleio'\    Al.  Septimio  Atlio,     illnd  sacrosancttim  caput  tribuni  ple- 
Septimio  Attilio.  Septimio  Asello.  bis  auro  pensatiina  est>' 

'  Auro  expensum  fertur]  Flor.  *  Et 


CAP.   LXVI. 

M.    LIVIUS    DRUSUS. 

Ahgxjmentum.  Munus  sedilis  dat;  in  Asia  qnvBstor  insignlbus  uou  nlitiir ; 
Latinis  civitatem.  . . .  tribnnus  plebis  permittit ;  nimiae  libertatis  quia  fuit,, 
multa  contra  dignitatem  facit;  ex  gratia  in  iuvidiam  venit ;  et  immisso  in- 
ter turbam  percussore  corruit  M.  Livius  Drusus. 

1.  Marcus  Livius  Drusus,^  genere  et  eloquentia  mag- 
nus,''  sed  ambitiosus  et  superbus,  aedilis  munus  magnificen- 
tissimum  dedit.  2.  Et  ibi  Remmio  '^  collegae,  qusedam  de 
utilitate  reipublic^  suggerenti,  Quid  tibi,  inquit,  cum 
republica  nostra?  3.  Quaestor  in  Asia  nullis  insignibus 
uti  voluit,  ne  quid  ipso  esset  insignius.    4.  Tribunus  ple- 


Cap.  LXVI.  1  Ante  Drusus  inserit  nomine  Leid.  1-  Genere,  eloquentia,  sine 
T(j?  e<,  Ed.  pr. — 2  Pro  'Remmio,  in  quibusdam  Rubrico:  veruni  antiquorum 
librornm  tanius  consensus,  ut  paene  religio  sit  ab  iis  discedere.  Paris.  Re- 
tnimio,  Colon.  Reminio,  Mss.  vcro  Remmio.'  Schott.  '  Reitiinio  Leid.  2.  Boend. 
[Ed.  pr.]  et  Fran.  Renimio  Gramui.  Remimio  Agripp.  et  Ven.  [Vid.  Nott. 
Var.]  Kemmio  Leid.  1.  Haun.  Rubrio  Mach.  Aid.,  &.C.'  Arnlzen.  Supra  uti 
pro  el  ibi  Schott.  G.  D.  P.   Mox  suggerenti  dandi  casu  Mss.  ap.  Schott.— 3 

NOT>E 

»  M.  L.  Drusus]  Vide  Flor.  lib.  in.  13. 

cap.  17.  <^  Remmio]   Multa  in  hujiisce  no- 

''  (ienere  cl  eloquentia  magnus]  No-  minis  scriptura:   varictas,  al.  Rubric, 

bilissimnni,elo(|ucntissimiini,etsanc-  al.  Rubrico,  al.  Reminio. 
tissituum  vocat  VcUeius  lib.  ii.  cap. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    LXVI.  195 

bis  Latinis  civitatem/  plebi  a^os,  cquitibus  curiam,  scna- 
tui  judicia '  pcrmisit.  5.  Nimiae  libcralitatis  luit :  ipse 
etiam  piofessus,  iiemini  se  ad  largicndum  prajter  coelura  et 
coenuin '  rcliquisse ;  ideoquc  cum  pecunia  Cj^eret,  multa 
contra  dignitatem  fecit.  (J.  Magnlsan)/  Mauritaniae  prin- 
cipem,  ob  regis  simultateni  profugum,  acccpta  pecunia 
Boccho*'  prodidit :  quem  ille  clephanto  objecit.  7.  Ad- 
herbalem,  filium  regis  Numidarum,'  obsidem  dorai  sua3 
sumsit,  redemtionera  ejus  occultam  a  patrc  sperans.  8. 
Caepionem  ^  inimicum  actionibus  suis  resistcntem,  ait,  so 
de  saxo  Tarpeio  prascipitaturum.  9.  Consuli,  legibus 
agrariis  resistenti,  ita  collum  in  coraitio  obtorsit,*  ut  multus 
sanguis  efflueret  e  naribus;   quam  ille"'  luxuriam  expro- 


Boend.  noluit  pro  voluit. — 5  Libertatis  Arntz.  cum  Pitisc.  Leid.  2.  et  Fran. 
Ttiin  post  pmfessus  inserit  nihil  Ed.  pr.  Calum  et  leriam  Agripp.  cum 
aliis  :  ca?i«Ht  <><  so/uni  quidam  ap.  Schott.  liquisse  Ed.  pr.  et  nterque  Lugd. 
liquisse  itaque  Ed.  pr. — 6  Magudulsam  libb.  velt.  Magulsum  Gianini.  Mw^ul- 
J'um  Leid.  1.  Bocco  Ed.  ])r. — 7  'Domi  sua  sumsit.  Agrip|).  excusus  dumum  suam 
sumsit.  Ms8.  verius  domi  sua  supprcssit,  [ut  Gaesb.  D.  P.]  redemtionem  ejus 
occultam  sperans.  Vulg.  occulte.'  Scholtus.  *  Suppressit  defendi  potest  ex  illis 
quiE  attulit  luagnus  Gronov.  ad  Senec.  de  Ira  lib.  in.  cap.  8,  pag.  108.  Sed 
sumsit  pra>tVrunt  ouines  Mss.  et  edd.  nee  sensiis  requiiit,  ut  contra  eornm 
auctoritatem  quicquam  intrudainus.  Sumsit  enim  dorai  sua;,  quia,  ut  notum, 
obsides  in  libera  custodia  darentur  principibus  viris.  Occulte  [Aid.]  Fran. 
Graumi.  et  edd.'  Arntz.~9  Philippo consuli  Schott.  G.  D.  P.  intorsit  Gramm. 
et  edd.  Agripp.  et  Ven.  Turn  etfunderelur  pro  efflueret  scripti  codd.  ap. 
Scliott.  et  Fran,  de  naribus  prseterea  scribunt  Haun.  et  Leid.  2.  In  seqq. 
quce  illaluxuria  exprobrans  mori  autemdetur  dixisse  dicebat  Ed.  pr.   Ille  luxuria 

norm 

d  Latinis  civitai em]  Immojuscivi-  '  Adherbalem,  Jiliuni  regis  Numid.} 

tatis  lis  tantum  promisit  Drusus.  Micipsee  scilicet ;  quamvis  hoc  wiihi 

e  Senatui  judicia]  Quae  penes  equi-  etiam  suspectum  est. 

tes  erant.  i*  Capionem]  Servilium  Caepionem 

'  Prater  ccelum   et   ccenum]    Flor.  qui  eqnites  asserebat. 

'  Extat  vox  ipsius,  nihil  se  ad  lar-  '  Obtorsit]    Per  viatorem  hoc  fac- 

gitionem  nlli  reliqnisse,  nisi  si  quis  turn  fuisse   ait  Flor.  alii   per  Drnsi 

aut  cceunm  dividere  vellet,  aut  coe-  clientem. 

Jum. '     Cicer.   pro   Rabirio  :    '  exe-  ">  Quam   ille]    Legenduni    omnino 

cranda   ilia   vox   in   libera   rep.    M.  quem  ille,  ut  opiinie  doctiss.  Schott. 

Drnsi:  Nihil  se  ad  largitionem   ulli  Cum  multus  sanguis  efflueret  e  nari- 

reliquisse,  nisi  si  quis  aut  ca2num  di-  bus,  eum  Drusus,  ei  luxuriam  oxpro- 

videre  vellet,  aut  ccelum.'  brans,  non  sanguinem,  sed   muriam 

8  Magulsam]  Hoc  in   historia   me  de  turdis  esse  dicebat.    Muria  autem 

legisse  non  memini.  li(inamen  fuit  quod  plerumque  e  thyn- 

••  Boccho]  Mauritania:  regi.  uis,   interduni   etiam   ex    aliis,  sive 


196  SEXTI   AURELll    VICTORIS 

brans,  muriam  de  turdis  esse  dicebat.  10.  Deinde  ex 
gratia  nimia  in  invidiam  venit.  Nam  plebs  acceptis  agris 
gaudebat;  expulsi  dolebant:  equites  in  senatu  lecti  leeta- 
bantur;^  [sed  praeteriti'  querebantur :]  senatus  permissis 
judiciis  exultabat;  sed  societatem  cum  equitibus  eegre  fe- 
rebat.  11.  Unde  Livius  anxius,  ut  Latinorum  postulata 
differret,  qui  promissara  civitatem  flagitabant,  repente  in 
publico  concidit,  sive  morbo  comitiali,''  seu  hausto  caprino 
sanguine,'  semianimis  domum  relatus.  12.  Vota  pro  illo 
per  Italiam  publice  suscepta  sunt.  Et  cum  Latini  consu- 
lem'"  in  Albano  monte  interfecturi  essent,  Philippum"  ad- 
monuit,  ut  caveret :  unde  in  senatu  accusatus,  cum  domum 


comprohans  morti  jam  detrudi  se  dicebat  Aid.  opprobans  Scliott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  '  Oinnes  cornipti  liic  erant  libri,  quorum  tamen  varied 
tatem,  si  quis  melius  quid  queat  afferre,  ascribam.  Exprobans  mori  au- 
tern  'etur  dixisse  dicebat  Fran.  Gramni.  uterque  Leid.  et  Hanii.  nisi 
quod  pro  inori,  in  Granimii  cod.  morti  siipposuerat  alia  maims  :  vthi  ait 
detur  dixisse  dicebat  Boend.  sed  correctores  primam  voceni  in  mdti  mutave- 
raut.  Ilia  luxuria  exprobans  morti  cum  detrudi  se  dicebat  Agripp.  et  Yen. 
JUe  luxuria  comprobans  morti  jam  detrudi  se  dicebat  reliqua  edd.'  Arnlzenius.— 
10  Idem  ex  gratia  Schott.  G.  D.  P.  ex  gratia  in  inv.  Eil.  pr.  omisso  7iimia. 
Turn  nam  ;j/eteSchott.  Pitisc.  In  senatu  deest  Fran.  Granini.  t't  Aid.  cum 
edd.  ante  Schott.  in  scnatum  liabent  Schott.  Gaesb.  D.  P.  cum  Haini. 
'  Voce,  uiicis  inclnsa,  a  St  hottoque  restifnta,  absunt  a  Mss.  [ab  Ed.  pr.  Aid.] 
et  edd.  apud  Arntzen.  qui  pra?ter  ea,  lectionem  in  senatu  altcri  in  senutum 
pra;feit,  et  illustrat.'  Hurl.  Societatem  equites  Leid.  2.— 11  Deferret  Fran,  turn 
in  publ.  cecidit  Ed.  pr.  Haun.  et  Leid.  2.  decidit  Leid.  1.  Fran.— 12  Accepta 
\)ro  suscepta  Fran.  '  Recte  vidit  Grnnerus,  verba  unde  in  senatu  accusatus  minus 
bene  se  habere.     Drusi  vocatii  frequens  senatus  venit  in  curiam  :  Drusus 

NOT^ 

avibus,  sive  piscibus,  exprimebatur.  '  Caprino  sanguine]   Vide  Plin.  lib. 

Turdos  vero  in  deliciis  fuisse  notum  xxviii.  cap.  9. 

**'•  ""  Cum  Latini  consukm']  Flor.  lib. 

'■  Equites  in  senatu  [scnatum]  lecti  iii.  cap.    18.  '  Prinium  fuit  belli  in 

Icetab.]  Hoc   ccrte  valde    siispectum  Albano  monte  consilium  ut  festo  die 

est,  neque  adduci  possum  ntcredam,  Latinariim  Julius  Cipsar  et  INLirtiua 

equites,  qn.v.  judicia  ipsi  possidebant,  Pliilippus  consules  inter  sacra  et  aras 

ea  ad  senalum  requa  parte  trausmis-  iniinolarentur.     Postquam    id    nefas 

sa,  libenter  vidisse.  proditionc  discussum  est,' &c.     Sed 

^  l^rtrterili]   Pra^teriti   dicebantur  tunc  Philippnm  admonere  non  potuit 

ii  quorum  noniina  censores  in  reci-  Drusus,  queni  anno   superiori  nior- 

tando  pra^tciieraul.  tuum  tabuLc  notant. 

'■  I\lorbi>  comitiali]  Morbo  caduro,  "  Pliilippum]    L.  Martiuni  Philrp- 

comitiali  diclo,  quod  eo  comitia  diri-  pum. 
mebantur. 


DB   VIRIS    ILLUSTRIBUS   CAP.    LXVII.  197 

serecipcret,  immisso  inter  turbam  pcrcussorc,  corruit.    13. 
Invidia  caedis  apud  Philippum  ct  Cacpioncm  fuit. 


accusavit  Philippum  ;  iicc  Dnisiis  ipse  accusatus  est ;  ct,  cum  domum  rever- 
teretur,  iiiterfectus  est  pur  Caium  Varinui  :  qnaie  conjicio  Victoreni  scrip- 
sisse,  utide,  in  senatu  multn  causidus ;  quo  facto  ouinia  cum  re  et  liiMtoiia 
aliorum  conspiiabunt.'  /irti/.— 13  Cepionem  Ed.  pr.  '  Scipionem  Leid.  1. 
Capiouem  Leid.  2.  Pro  corruit,  torruit  Fran,  ipsamnue  vocem  dtlet  Leid.  2.' 
Arntz.  ' 


CAP.   LXVII. 

C.    MARIUS    PATER. 


Argumentum.  Humili  loco  nascitur;  consulatum  adipiscitur;  Jugnrthatn 
ante  currum  agit;  Tentones  et  Cimbros  viiicit,  deque  illis  triuniphat ;  Ap- 
puleium  Satuiuiuum  et  Glauciam  interimit ;  armis  a  Sylla  victiis  in  palude 
delitescit;  inventus  in  carcerem  conjicitur;  navicula  in  Africam  trajicit  et 
exulat;  revocatus  exercitum  facit ;  et  caesis  iuimicis  injuriam  ultus  volun- 
taria  morte  decedit  Cains  Marius  pater. 

1.  Caius  Marius  septics  consul,  Arpinas/  humili  loco 
natus,  primis  honoribus  per  ordinem  functus,  legatus  Me- 
tello ''  in  Numidia,  crirainando  eum*^  consulatum  adeptus/ 
Jugurthara  captum  ante  currum  egit.^  2.  In  proximum  an- 
num consul  ultrofactuSjCimbros'in  Gallia  apud  Aquas  Sex- 
tias,s  Teutonas''  in  Italia,  in  campo  Raudio '  vicit,  deque 


Cap.  LXVII.  1  Jiarpinas  Ed.  pr.  '  ITMm  delent  omnes  [et  Aid.]  cxcepto 
Leid.  1.  trauspositis  vocibus  legc^nte  cum  criminando^qux  res  tbitasse  cau- 
6am  dedcrit,  ut  liaec  vocuia  in  aiiis  desideretur.'  Arntzeii.  Turn  aileptus  est 
Leid.  I.  Haun. — 2  Tcutoties  in  Gallia,  up.  A.  S.  Cimbros  in  Italia,  in  cam. 
Caudio  ticil  Scliott.  G.  D.  P.  '  Kecte  ita  conjecit  Schottus  ex  iiistoriae 
fide>  tanien  aliiid  volunt  et  edd.  otnnes,  et  scripti  quos  sequor.  . . .  Teutones 

NOTvE 

*  Arpinas']  '  Sed  is  natus,  ct  omnem  impcratore  consulto  tralii,  quod  liomo 

pueritiam  Arpini  altus.'     Sallust.  in  inanis  et  superbia;  regia-,  imperio  ui- 

Jugnrtli.    Arpinum  in  Volscis.  mis  gauderet.'  Sallust. 

*>  Legatus  Metello]  A.  U.  C.  C44.  ''  Consulatmi  adeptus]  A.  U.  G46. 

■=  Criminando   eum]    Criminose    de  *=   I'apluni  ante  currum  cgit]  A.   U. 

bello  (|uod  Metello  coniniissiim  erat,  C.  018. 

loquebatur:  '  Si  dimidia  pars  exerci-  ^  Cimbros]  In  Germania  Thcntonis 

tus  sibi  pcrmitterctur,  panels  diebus  vicinos. 

Jngurtliam  in  catenis  babiturum  :  ab  ?  Apud   Aquas  Sexlias]   In   Gallia 


198 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


his  triuraphavit.'^  3.  Usque  sextum  consulatum '  per  ordi- 
nem  factus,  Appuleium  Saturninura  tribunum  plebis,  et 
Giauciam  ™  praetorem,  seditiosos,  ex  senatusconsulto  °  in- 
teremit.  4.  Et  cum  Sulpicia  rogatione°  provinciam  SyllseP 
eriperet,  armis  ab  eo  victus,i  Minturnis '  io  palude  latuit. 
5.  Inventus,  et  in  carcerera  conjectus,'  immissum  percus- 
sorem  Galium  vultus  auctoritate  deterruit;  acceptaque  na- 
vicula  in  Africam  trajecit :  *  ibi  diu  exulavit.  6.  Mox  Cin- 
nana  dominatione "  revocatus,  ruptis  eigastulis '  exercitum 


iiterqiie  Leid,  Theutones  Fran.  Teutonas  Haun.  Gramm.  et  ant.  edd.  Cento- 
rias  Boend.  alii  Tentoni.  Utriimque  rectum  est.'  Arntz.  Aquas  Sexliles  alii. 
Aquas  Scstias  Colon.  Prajteiea  Sanuidio  pro  Raudio  Ed.  pr.  Claudia  Aid. 
Grypli.  Schott.  G.  D.  P.  '  Savidio  Haun.  Gramm.  Boend.  (a  ni.  sec.  cum 
antif|ua  lectio  esset  Savido.)  et  prisca;  edd.  [cum  INIedioI.  Paris.  Colon.]  Sa- 
nidio  levi  corruptela  Fran.  Sunidu  Leid.  1.'  Aruizen.—i  Sexies  consul  per  ord. 
Schott.  G.  D.  P.  Usque  ad  sexlum  Aid.  In  JNIss.  ap.  Schott.  usque  ad  sexies 
consul  ant  usque  ad  VI.  consul.  '  Saturninum  delebant  quinque  scripti 
[et  Aid.]  Saturnium  volehat  Gramm.  sod  expressam  lectionem  admittunt 
omnes  editi.'  Arnfz.—i  Sijlla  Leid.  1.  Gramm.  et  Boend.  Sillam  Fran.  Turn 
iu  palude  deliluit  Schott.  G.  D.  P.  in  paludem  Fran 6  Cinn.  proscriplione  rev. 


NOT  JE 


Narbonensi  ad  mare.  Flor.  lib.  m. 
cap.  3.  'Prioresque  Theutonios  sub 
ipsis  Alpiiun  radicibus  assecutus, 
Marius,  in  locum  quern  Aquas  Sex- 
tias  vocant,  quo,  fidem  numinum ! 
praplio  oppressit.' 

*"  Teutonas  [Teutones']  Populi  sunt 
ad  mare  Germanicum. 

'  Campo  Raudio  [Claudia]  Legen- 
dum  est  oninino  Raudio,  nou  Claudio 
nt  male  quidam  dubitavere.  Campus 
Raudins  est  in  Italia  Gallica  circa 
Veronam.  At  Claudium  sive  furculas 
Caudinas  in  Samnitibus  ponunt  vete- 
res.    Vide  Flor.  iii.  cap.  3. 

''  Triumphavit]  A.  U.  C.  052. 

'  Usque  sextum  consulatum  [sexies 
consul]  Quinqne  nitimos  consulatus 
per  ordinem  tjessit  ab  a.  619.  usque 
ad  a.  G53.  Inter  primnm  et  secun- 
dum tres  anni  intercesserunt. 

'"  Appuleium  Saturninum  ...et  Giau- 
ciam] Vide  infra  in  L.  Appuleio  Sa- 
tumino. 


"  Ex  senatusconsulto]  Nam  sena- 
tusconsultum  factum  fuit,  '  videreut 
consules  ne  quid  detrimenti  respub. 
caperet.' 

°  Et  cum  Sulpicia  ro^atione]  Hanc 
tulit  Sulpicius  tribunus  plebis  a.  665. 
ut  exules  revocarentur,  et  Marius 
adversus  Mitbridatem  dux  creare- 
tur. 

P  Provinciam  Syllce]  Bellum  adver- 
sus Mitbridatem  intellige  quod  Syllae 
demandatuni  fuerat. 

1  Armis  ab  eo  rictus]  Vide  Florum 
lib.  III.  cap.  21. 

"■  3Iinturtiis]  Minturnee  in  Latio 
non  longe  a  Forniiis  in  ipso  maris 
littore. 

•  In  carcerem  conjectus]  Vide  Veil, 
lib.  II.  cap.  19. 

'  In  Africam  trajecit]  '  Cursum  iu 
Africam  direxit,  inopenique  vifam 
in  tugurio  ruinarum  Carthagiuensi< 
um  tolcravit.'  Veil. 

"    Ciunana    dominationt']    Hoc   est 


DK    VIRIS    ILLUSIRIBUS    CAP.    LXVMl.  199 

fecit,  cassisque  iniinicis^  iiijuriain  ultus,  scptimo  consu- 
latu/  ut  quidam  ferunt,  voluntaria  morte  dccessit. 


Leid.  I.  inimicis  suis  Ed.  pr. 

tiOlJE 

Ctiinae    consolatii.     Nam    Cornelius  J  Ccesisque  inimicis']  Vide  omnino 

Cinna  consul  Mariiini  levocavit.    Vi-  Floriun  lib.  iii.  cap.  21. 

de  quae  apud  Floriim  dicta  sunt.  ^  Septimo  constdatii]    A.  U.  C.  CG6. 

*  Ritptis  ergastulis]  Ergastula  ubi  Idibus  Januariis  mortuus. 
servi  viucti  operabantur. 


CAP.   LXVIII. 


C.    MARIUS   FILIUS. 


Argumentum.  Consulatum  invadit;  ininiicos  trucidat  et  in  Tiberim  prsci- 
pitat;  a  Sylla  absens  victus  Prffineste  refugit,  et  Pontio  Telesino  se  jugu- 
landnm  pricbet  C.  Marius  filins. 

1.  Caius  Marius  filins  viginti  septem''  annorum  con- 
sulatum invasit:**  quern  honorem  tarn  immaturum  mater 
flevit.''  2.  Hie  patri  saevitia  similis,  curiam  armatu.s^ 
obsedit,  inimieos  trucidavit,  quorum  corpora  in  Tiberim 
prascipitavit.  8.  In  apparatu  belli,*"  quod  contra  Syllara 
parabatur,  apud  Sacriportum^  vigiliis  et  laborc  defessus, 
sub  divo  ^  requievit :  et  absens  victus,*"  fugas,  non  pugnae 


Cap.  txviii.    1  Marius  Marii  Jilius  Boend.    Viginti  quinque  Schott.  Aid* 

Gaesb.  D.  P.  quatuordecim  Haun. — 3  Parabat  held,  I,  Sub  dio  A\d.  Schott* 

NOT/E 

»  Viginti  septcni    [quinque]    Idem  senatn  quasi  de  carccic,  qui  jugnla- 

fere  Livii  Epit.  sed  verius  Veil.  '  vi-  rentur,  educti.'     Flor-  lib.  iii.  cap. 

ginti  sex.'  21. 

b  Invasil]  A.  U.  671.  e  Belli]    Hie    bellum    '  praelium  ' 

•=  Mater  Jicvit]   Quia  mortem  filio  interprctor. 

peperit.  *^  Sacriporlum]  Locus  sic  dictus  in 

'^  Curiam  armatus]   '  Turn    Marius  Italia  circa  Praencstc. 

juvenis  et  Carbo  consnlcs,  quasi  de-  (-'  Sub  divo]     '  Sub  Jove,'    Horat. 

sperata  victoria,  ne  inulti  perircnt,  in  hoc  est  sub  coelo. 

antecessuni  sanguine  senatus  sibi  pa-  ''  Ahsens  victus]   Immo  pugnae  in* 

rentabant,  ebsessaquc  curia,  sic  de  terfuit,  sed  a  Sulla  fugatus. 


200  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

interfuit.  4.  Praeneste'  refugit,  ubi  per  Lucretium  Ofel- 
1am  ^  obsessus,  tentata  per  cuniculum  fuga,  cum  omnia 
septa  intelligeret,  jugulandum  se  Pontio  Telesino  ^  prae- 
buit. 


G.  D.  P.  Sub  clivo  Leid.  1.  sub  clivio  Leid.  2. — 4  Praneste  refugit  Aid.  et 
al.  Offellam  Aid.  Schott.  G.  D.  P.  asellam  Ed.  pr.  '  Ofellain  hodie  nialunt 
viri  eniditi,  et  cognomen  hoc  esse  Lncretionini  apparet  in  Fastis  variis  locis. 
Apud  nos  Affellam  edit.  Ven.  Leid.  1.  Boend.  Fran,  et  Gramm.  iibi  tamen 
siiperscriptuin  erat  Asellam,  «iti  erat  in  Leid.  2.  Hatin.  et  edit.  Mach.  As- 
se/inm  Agiipp.' u4rn<c.  Inseqq.  ptr  c/«?iC!<Z«m  Leid.  2.  Mss.  ap.  Schott.  omnia 
septa  inleUigens.     Leid.  1.  tradidit  pro  prabuit. 

NOTyE 

'  PrcEneste'\    Quod   ante   praesidiis  '  Pontio  Telesino'\   Minorem   Tele- 

firniaverat.  sinum  intellige.   Veil.  'Sunt  qui  sua 

''  Lucretium  O/ellam']  'Oppugnati-  mauu ;  sunt  qui  concnrrenteni   mu- 

oni  autem  Praenestis  ac  Marii  prae-  tuis  ictibus  cum  minore  fratreTelesi- 

fuerat   Offella  Lucretius;   qui   cum  no,  una  obsesso,  et  crumpente,  oc- 

ante    Marianarum    fuisset    partium,  cubuisse  prodiderint.' 
prcetor  ad  Syllam  transfugerat.'  Veil. 


CAP.   LXIX. 

L.   CORNELIUS    CINNA. 


Argcmentum.  Rcmpublicam  vasfat ;  lege  lata  ...  Urbe  profugit;  vocatis 
ad  pileum  servis adversaries  vincit;  sapius  se  consulem  facit ;  ab  exercitu 
lapidibus  occiditur  L.  Cornelius  Cinna. 

1.  Lucius  Cornelius  Cinna  flagitiosissimus,  rem- 
pub.  sumraa  crudelitate  vastavit.  2.  Prime  consulatu  ^  le- 
gem de  exulibus  revocandis  ferens,  ab  Octavio  collega  pro- 
hibitus,  et  honore  privatus,  Urbe  profugit ;  vocatisque 
ad  pilcum  ^  servis,  adversaries  vicit,  Octavium  interfecit. 
Janiculum  occupavit.'^     3.  Iterum  et  tertium ''  cousulem  se 


Cap.  LXix.     1  ^  Cinna.  Abit  a  vulgata  Leid.  2.  et  Haun.   Cornelius  omnium 

NOTJE 

"  Prima  consulatu^  A.  U.  OGG.  col-  raso  capite  calvus  capiam  pileum.* 

lega  Cn.  Octavio  nepolc.  <■  Jnniculum  occupavit]  Fugatis  inde 

''  Ad  pilaim]  Hoc  est,  ad   liberta-  Oclavii  copiis. 

tem ;  cral  enim  insigne  libcrtatis  pi-  "^  Iterum  ct  lerlium]  A.  U.  G07.  et 

Icus.     Plant.  Amphitr.  Sc.  i.  '  Quod  (1G8. 
ille  facial  Jupiter,  Ut  ego  hie  hodie 


DE   VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.    LXX.  201 

ipse  fecit.  4.  Quarto  consulatu  •  cum  bcllum  contra  Syl- 
1am '^  pararct,  Anconaj*  ob  nimiam  crudclitatcm  ab  cxer- 
citu  lapidibus  ''  occisus  est. 

flai^itiosissimux  exprimcntes.'  Arnlz. — 2  Dedit  pro  fereus  Mss.  ap.  Scliott. — 
3  Ilcruin  et  levtiu  se  consulcm  ipsum  fecit  Ed.  pr. — 1  Aticone  Aid.  ct  Mss.  Au' 
chone  al.  occisus  est  Anconce  ob  7iim.  crud.  lap.  ab  exerc,  Ed.  pr. 

NOTiE 

«  Quarto  consulatu]  A.  U.  6G9.  sed   ensibiis.    Appian.    ♦  Lnpides  e- 

'  Contra  Syllam]  Qui  in  Graeciain  nim  in  cnni  missi ;  qiiivcro  propioies 

profectus  erat.  aderant,  exertis  ensibns,  Cinnani  in- 

e  Ancona]  In  Piccnis  ad  mare  A-  vaserc,  eoqiic  modo  consnlatum  ad- 

4lriaticum.  hue  gercns,  interfectus  est.'    Macha- 

^  Lapidibus]  Non  solum  lapidibus,  ncus. 


CAP.   LXX. 

C.    FLAVIUS    FIMBRIA. 


Argumentum.  Consuleni  interficiendum  legatus  curat ;  Mithridateni  Per- 
gamo  expellif;  Ilium  incendi  jubet ;  miiitiae  principes  securi  percntit,  el 
semel  occidit  C.  Flavins  Fimbria. 

1.  Caius  Flavius  Fimbria,  [saevissimus  quippe  Cin- 
n£e  satelles]  Valerio  Flacco  consuli  ^  legatus  in  Asiam  pro- 
fectus, per  simultatem  ''  dimissus,  corrupto  exercitu,  ducem 
interficiendum  curavit.  2.  Ipse  correptis  imperii  insigni- 
bus,  provinciam  "^  ingressus,  Mithridatem  "^  Pergamo*'  ex- 
pulit.'^     3.    Ilium,    ubi   tavdius   portas    patuerunt,  incendi 


Cap.  LXX.  1  Flavius  Fimbria  Ed.  pr.  abjecto  Caius.  C.  Fimbria  Aid.  abjecto 
Flavius.  Turn  ambo  uncos  mox  i  ejiciunt.  Cumcc  pro  Cinme  Ed.  pr.  '  P. 
Lavius  Laid.  1.  C.  Lavius  Leid.  2.  praenomen  omittunt  Granim.  IJoend.  et 
Fran,  nil  nintat  Haun.'  Ariitz.  '  Sarissimus  Q.  C.  satclks.  In  I'arisino  ha-c 
abfiierunt.  In  Mss.  sicvissimus  tjuippe  satelles.  Lictorcs  enim  et  satellites 
crudcli  fere  et  agresti  sunt  ingenio.'  Scliott.  Turn  dimissus  in  Parisino  ab- 
est  et  in  cod.  Granim.  demisit  voluit  Leid.  2. — 2  Imperii  signis  Leid.  2. 
Mitliradatcm   Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 'i  '  Ilium  tardius  belli  ubi  portce 

NOTiE 

«  Valerio  Flacco  consuli]  A.  U.  607.      83. 

■»  Per  simultatem]  Per  odium,  nam  *=  Pergamo]  In  Phrygia  majore  e 
smbo  diversas  partes  sequebantur.         regione  Lesbi. 

<■  Provinciam]  Asiam.  f  Expulit]  A.  U.  CG9. 

'^  Mithridatem]  Vide  Liv.  Epitom. 


202  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

jussit;  ubi  Minervae  templum  inviolatum  stetit,  quod  di- 
vina  raajestate  servatum  nemo  dubitavit.  4.  Ibidem  Fim- 
bria militice  principes  securi  percussit :  mox  s  a  Sylla  Per- 
gami  obsessus,  corrupto  exercitu  ^  desertus  semet  oc- 
cidit. 


Fran,  ceteruni  volentibiis  scriptis  et  edd.  patuerunt  dedimus,  pro  qno  patue- 
ranf  Scliottiis.  [Gaesb.  Delph.  Pitisc]  '  Arntzenius.  Inviolatum  fuit  Kd.  \>r. 
— 4  Idem  Fimbria  ante  Scholt.  legebatiir.  Fimbria  militum  princ.  edd.  antiq. 
Turn  '  Pergami  oppressus  uterqiie  Leid.  [Aid.]  Fran,  et  lit  videtnr  Gramm.  et 
Haiin.  nihil  enini  de  varietate  monetur.  Pejus  Princeps  Fran.  Boend.  et 
uterque  Leid,    Principem  Agripp.' ^rw?2. 

NOT;E 

8  3Iox]  Eodem  anno,  nuUo  inter-         ^  Corrupto  exercitu]  Qui  ad  SyUam 
misso  tempore.  defecit. 


CAP.  LXXI. 

VIRIATHUS,    LUSITANUS. 

Ahgumentum.  Primo  rnercenarins,  deinde  venator,  latro,  dux  belliim  su- 
mit;  Claudium  et  Nigidinm  opprimit ;  pacem  petit,  et  bellum  reuovat;  et 
a'duobns  satellitibiis  pecunia  corruptis  periniitur  Viriathiis,  Lusitaniis. 

1.  ViRiATHUS,  geneie  Lusitanus/  ob  paupertatera  pri- 
mo raercenarius,  deinde  alacritate  vector,'' audacia  latro,  ad 


Cap.  LXXI.  1  Viriacus  Lusitanus,  omisso  genere,  Ed.  pr.  '  Viriachvs,  Viria- 
tus,  Viriacus  Mss.  Viriatus  etiam  editi:  sed  altenim  probant  viri  docti.' 
Arntz.  Alacritate  victor  ante  Srhott.  legebatur.  '  Venator  Scliottns  edidit  e 
suis  Mss.  et  sic  Flor.  ii.  17.  15.  de  eodem  disserens,  et  Epitoni.  Liv.  lii. 
Sed  tecior  libri  apud  Arntzen.  quern  vide,  et  Sahnasium  ad  Trebell.  Pollion. 

NOT;E 

*  Lusitatms]  Lnsitani  Hi.spaniae  po-  poris.'  Et  hie  alacritas  est  'agili- 
puli  supra  Tagnm  fluvium.  tas,'  'velocitas.'    Sed  non  omitten- 

•'  Deinde  alacritate  vector  [venator]  duin  quod  notavit  dim  illustris  Sal- 

Flor.  lib.  II.  c.  17.  '  Ceterum  Lusita-  masius,  apud  Trebell.  Pollionem  li- 

DOS  Viriathus  erexit,  vir  calliditatis  hros  omncs  pro  venator  habere  vector. 

acerrimaE,  qui  ex  venatore  latro,  ex  Quod  postea  impcriti  homines  cor- 

latrone  subito  dux,  atque  imperator,  ruperunt   legendo  victor,  et  venator. 

ct  si  fortuna  cesaisset,  Hispani^e  Ro-  Vector  antiqua  vox,  id  est  bene  va- 

inulus.'     Supra  autcni   alacritate   in-  lens,  robustus,  qui  sesc  pedibus  ve- 

lerprctor  'propter  alacritatcm  cor-  hit:  unde  pro  '  veiiatorc  '  quod  opus 


DE    VIRIS    ll.LUSTRIBUS    CAT.    LXXI. 


203 


postremum  dux,  bcllum  advcisura  Romanos  sumsit,  eo- 
Tumquc  imperatorcm  Claudiuiu  Unimanum,*'  dcin  G.  Ni- 
gidium  •*  oppressit.  2.  Pacera  a  populo  Romano  *  maluit 
integer  petere,  quam  victus:  et  cum  alia  dedissct/  ct  arma 
retinerentur,  bcllum  renovavit.  0.  Ca3pio  ^  cum  vinccrc  ali- 
ter  non  posset,  duos  satellites  pecunia  corrupit,  qui  Viria- 
thum  humi  depositum*'  pereraerunt.  4.  Quas  victoria, 
quia  emta  erat,  a  senatu  non  probata. 


Gallien.  c.  3.  sensu  vero  eodem.'  Harl.  Dux  omittit  Ed.  pr.  *  Unhnanum 
qiioque  libri  antitjui  Mumanum  et  Numaniimi  appellant.  Vitiose  ni  fallor.' 
Schott.  Minumenutn  Ed.  pr. — 2  Puc.  a  Popilio  Mach.  Boend.  Leid.  1.  Aid. 
et  edd.  ante  Schott.  A  populo,  ejecto  r^  Romano,  Arntz.  '  Et  cum  alia  dedis- 
set,  et  anna  retinerentur.  In  Mss.  Et  cuni  Italia  decessisset  et  aurum  peteretur, 
Qiiam  lectionein  probareni,  sed  in  Italia  Viriatliiim  fuisse  non  pulo.'  Schott, 
Vide  Not.  Dclph.  improb.  Aintzen. — 3  In  Ed.  pr.  desideratiir  rh  aliter. 
Vincere  eum  Schott.  G.  D.  P.  Viriulhum  vb  ciruin  vino  deposituni  Ed.  pr.  humi 
depositum  perimerent  Aid.  vino  deposituni  in  Leid.  2.  Fran.  Agripp.  et  Ven. 
obvium,  prob.  Schott.  improb.  Arntz. — 4  '  Oniissa  praepositione,  senatu 
(more  antifjiio  pro  senatui,)  in  cod,  Leid.  doctiiis  et  bene  scriptuui  est ;  et 
abimdanter  illustratum  ab  Arntzenio.'  Harl. 


NOT^ 


sit  viribiis  maximis  ad  hoc  opus.  Sic 
apiid  Graecos  -napa^oXos,  qui  est  au- 
dax,  etiam  de  veuatore  et  confectore 
dici  consuevit.  Eadeni  voce  usus  est 
Trebelliiis  PoUio  in  Gallienis  :  '  Nam 
cum  taurum  ingentem  in  arenam  nii- 
sisset  exissetque  ad  eum  terienduni 
vector.'  Item  Manilius :  '  Et  pacare 
metu  sylvas  et  vivere  vector  :'  ut  in- 
dicat  vetns  scriptura  victor. 

*=  Imperatorem  Claudium  Vnimanuml 
Idem  Flor.  •  Claudium  Lfnimanum 
paene  ad  internecionem  exercitus  ce- 
cidit.' 

^  C.  Ni!;idium]  Ignoro  quis  iste 
fuerit  Nigidius.  Lef^unt  viri  docti 
Vetidium ;  qui  praetor,  exercitu  cae- 
80,  vix  Viriathi  manus  effugit. 


«  Pacem  a  pop.  Rom.]  A.  U.  612. 
Q.  Fabius  Maximus  Servilianus  aequis 
condtlionibus  cum  Viriatho  pacem 
fecit.  Quo  facto,  rebus  suis  in  His- 
pania  prospere  gestis,  labcm  imponit. 
Epitoni.  Liv. 

f  Ctan  alia  dedisset]  Scribe  dcdidis- 
set, 

«  Cicpio']  Q.  Servilius  Caspio,  A. 
U.  613. 

''  Humi  depositum]  In  opt.  cxempl. 
ut  mouent  viri  docti  vino  depositum, 
quod  mire  placet.  Proprie  '  vino  de- 
positi'  dicuntur  qui  vino  ita  obruti 
sunt,  ut  quasi  niortiii  et  sepulti  jace- 
ant.  Plant,  in  Aulnl.  '  Ut  me  depo- 
nat  viuo,  earn  affettat  viam.' 


204  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

CAP.  LXXU. 

M.    ^MILIUS    SCAURUS. 

Ahgumentum.  Ex  eloquentia  gloriam  pauper  parit ;  in  Hispania  cornicnlo 
meiet ;  in  Sardinia  stipendium  facit ;  juri  reddendo  aedilis  studet;  legem 
consul  fert;  Deciuni  practorem  jubet  assiirgere  ;  Ligures  et  Gantiscos  do- 
mat ;  viani  jEmiliam  censor  sternit;  pontem  Mulvitim  facit;  Opimium 
contra  Gracchnm,  Mariiim  contra  Glauciam  armat ;  socios  et  Latinni  ad 
arma  se  coegisse  seuex  negat  M.  i^milius  Scauras. 

1.  Marcus  tEmilius  Scaurus/  nobilis,  pauper;  nam 
pater  ejus,  quaravis  patricius,ob  paupertatem  carbonarium 
negotium  exercuit.  2.  Ipse  primo  dubitavit,  honores  pe- 
teret,  an  argentariam  faceret :  ^  sed  eloquentiae  consultus,*= 
ex  ea  gloriam  peperit.  3.  Primo  in  Hispania  corniculum 
meruit :  '^  sub  Oreste  ^  in  Sardinia  stipendia  fecit.  4.  ^- 
dilis,  juri  reddendo  magis/  quam  muneri  edendo  ^  studuit. 


Cap.  rxxii.  1  '  Titum  Scaurum  enm  appellat  Frontinus  iv.  1.  ex.  13. 
Marcum  autem  iv.  3.  ex.  13.  Ut  fortasse  priori  loco  prrenomen  corrupe- 
runt  librarii.'  Arntz.  Parumper  pro  pauper  Ed.  pr.  Mox  Carbonarum  Lugd. 
1.  Cnrbonum  Granim.  Officiuin  libb.  vett. — 2  '  Initio  hujiis  paragraph!  excepto 
solo  Boend.  onines  codices  item  iegunt  [cum  Ed.  pr.],  ut  antiquioreseditiones 
cunctae  idem  [cum  Aid.]  '  Arntzen.  Pctere  ,  .  .  facere  Ed.  pr.  uterque  Leid. 
Boend.  Fran.  edd.  Acripp.  et  Ven.  Consultans  ftlss.  ap.  Schott.  Turn  gra- 
tiam  pro  gloriam  nialit  Arntz. — 3  In  Hispanium  curriculum  Ed.  pr.  corniculo 
ScLott.  G.  D.  P.  Sub  honeste  Ed.  pr.  Sub  Horeste  Aid.  Quidara  Mss.  Hor- 
neste. — 4  Jus  redd.  Ed.  pr.  juri  reddendo  3Iarsis  quidam  Mss. — 5  '  Prator 
adversus  Jugurtham  pugnavit,  tamen.  Sic  Colineeus,  in  reliquis  vulgatis  pug- 
nauji  recte  abest.    'Jugurtha  enim  belli  moram  redimebat,' inquit  Sallus- 

NOTiE 

»  ScauTUs]  In  Emilia  gente  patri-  niculo  merebanf,  cornicularii   dice- 

cia.     Scauri  sic  dicti  quod  talos  tn-  bantur.     In  al.  cod.  legitur  Cornicu- 

mentesliabereut.  Unde  Horat.'Scau-  lum  meruit.     Quie  lectio  defendi  po- 

rum  pravis  fiiltum  male  talis.'    Sat.  test.   Nam  ex  Liv.  discimus  cornicula 

III.  fuisse  inter  donatica  ornamenta  mili- 

^  Argentariam  faceret]    Id  est  rei  taria,  ut  torques,  plialeras,  armilias. 

nummariae  negotiationem.  e  Oreste]    L.   Aurelio   Oreste,  qui 

<■  Eloqucntice  consultus]  ConsuUiis  bic  consul  fuit  A.  U.  627. 

est '  peritiis;'  sic  Horat.  '  Insanien-  ^  Juri  reddendo  magis]  Urbis  ct  an- 

tis  dum  sapientiae  Consultus  erro.'  nonac  curatores  aedilcs  erant,  et  de  iis 

•^  Cornictdo  meruit]  Corniculum  di-  rebus  omnibus  quae  ad  hoc  pertine- 

miuutivum  a  cornu  ;  et  ut  in  cxercitu  rent,  jus  dicebant. 

cornn,  sic  in  coboriibus  tribuni  niili.  k  Muneri  edendo]  Curatio  Indorum 

turn  corniculum  dicitur.    Ut  qui  cor-  solennium  ad  a.Mliles  pertinebat. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    LXXII.  205 

5.  Prsetor''  adversus  Jugurtham  i  tamcn  ejus  pecunia  victus: 
consul''  legem  de  sumtibus '  ct  libcrtinorum  suflVagiis  tu- 
lit.  G.  P.  Decium  prastorem,  transeunte  ipso  sedentera, 
jussit  assurgere,  eique  vcstcm  scidit,  scllam  concidit,  ne 
quis  ad  cum  in  jus  iret,  edixit.  7.  Consul  Ligures'"  et 
Gantiscos"  domuit,  atque  de  his  triumphavit.  8.  Censor" 
viam  -^miliam ''  stravit :  ponteni  Slulvium ''  fecit.  9.  Tan- 
tumque  auctoritate  potuit,  ut  Opimium  contra  Gracchum, 
Marium  contra  Glauciam  '  et  Saturninura,  private  consilio 
armarct.  10.  Idem  filiura  suum,  quia  praesidium  deseru- 
erat,  in  couspcctum  suum  vetuit  accederc :  ille  ob  hoc  dc- 


tiiis.  Mss.  omnes  Jugurthce  adversus  tandem,  vere  :  nonnulli  aversus.  Legatus 
Calpurnio  scribendiim  suadet  Sallustius.'  Schott.  Edidit  itaque  Schottus  con- 
tra codd.  Mss.  sed  ad  historiiE  ver'tatem  Legatus  Calpurnii  Jugurthce  ad- 
versus:  tuiidetn,  ifc.  1"\  et  Gaesb.  Dclph.  Pitisc.  tS  et  fliite  libcrlino- 
rum  non  liabet  Ed.  pr. — 6  Pra^noinen  P.  in  Mediol.  abftiit.  Transeunti  ipsi 
Ed.  pr.  transeuntem  ipso  sedenie  Leid.  1.  exsurgere  Haiin.  Tiini  inviseret  pro 
in  jus  iret  Mediol. — 7  Pro  Gontiscos  habent  alii  Canriscos  et  Cauriscos. — 
8  Viam  abest  ab  Aid.  Fran.  Haiin.  et  antiqiiioribiis  editif.  Mox  struxit  pro 
stravit  Ed.  pr.  Milcium  Aid.  '  Emilium  Leid.  2.  et  Haiin.  Milinum  Fran.  Mil- 
vium  Boend.  Granini.  et  antiquaj  edd.  Muhium  Leid.  1.  Eaedeni  varietates 
apud  Lartant.  de  Persec.  cap.  44.  Var.  Lect.  ad  Eutrop.  lib.  viii.  cap.  17.' 
Arntz. — 9  Opimum  Ed.  pr.  '  Turpi  consensu  Fran.  Boend.  Haun.  Leid.  1. 
Agripp.  et  Ven.  pro  Marium  scribunt  Varium.  Leid.  2.  Varum.  Haun. 
etiam  Satumum.  Boend.  Saturyiium,'  Arntz. — 10  hide  pro  idem  est  in 
Leid.  2.  '  Suum  omittit  Boend.  veiavit  restituuiit  eodem  inodo  Fran. 
Gramni.  Agripp.  et  Ven.  sed  ulrunique  male,  quod  docet  Frontinus,  apud 
quem  tantum  uoa  eadeni  liaec  verba  leguntur,  lib.  iv.  Strateg.  cap.  1.  ex.  I'i. 

aOTIE 

^ PrcEtor[LegalusCalpurnii]A.\J. 6i2.  sulatu  liic  sermo  est. 

L.  Calpurnius  Bestia   cum  exercitu  "  Ligures  et  Gantiscos']   De  Ligu- 

adversus  Jugurtbain  missus  legatsibi  ribus  tantum  triumphasse  ostendunl 

homines  nobiles,  factiosos,  in  quis  fuit  tabula;.    Gantisci,  vel  nt  quidam,  Ga- 

Scaurus.     Vide  Sallust.  Jugurtb.  tisci,  populi  Liguribus  vicini. 

'  Adversus  Jugurtham  [Jugurthce  ad-  "  Censor]  A.  U.  G44. 

versus]  Nam  is  principio  acerrime  Ju-  p   Viam  .^miliam]  Per  Pisas,  Lu- 

gurtliam  impugnabat.     Sed  magnitu-  nam,  Sabbatos,  Dertonam  usque  pcr- 

dine  pecuuizp  a  bono  honestoque  in  tinuit ;  nam  alia  fuit  Emilia  Flami- 

pravum  abstractus  est.  Sallust.  niam  excipiens.    Strab.  lib.  v. 

''  Consul]  A.  U.  638.  q  Ponlem  Mnlvium]  Ad  secundum 

'  Legem  de  sumtibus]  Cupediis  ga-  ab  Urbe  lapidem  in  via  Flaminia. 

,neae  ne  urgerentur,  suffragiisque  in-  '  3Jarium   contra    Glauciam]     Non 

gentibus  dividerentur.  puto  Scaurum  privato  consilio  Ma- 

•"  Consul  Ligures]  To  consul  videtur  riuni  contra  Glauciam  ct  Saturninum 

abuudare,nam  de  uno  ct  eodem  con-  armasse;  sed  senatusccnsultnm  quod 


206  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

decus  mortem  sibi  conscivit.  11.  Scaurus  senex  cum  a 
Vario  tribuno  plebis  ^  argueretur,  quasi  socios  et  Latium* 
ad  arma  coegisset,  ad  populum  ait,  Varius  Sucronensis" 
^milium  Scaurum  ait  socios  ad  arma  coegisse ;  Scaurus 
negat :  utri  potius  credendum  putatis  ? 


*  In  conspecfum  siium  venire  vetuit.  Adolescens  verecundiae  ignominia 
pressus  mortem  sibi  conscivit :'  qnare  minus  lecte  acquisivit  Leid.  1,  supra 
qtd  presidium  non  absurde  Leid.  2.  quamvis  recepta  melius  defenditur  ex 
Frontino  loco  laud,  qui  quod  dicit.'  Arntz. — 11  Apud  populum  Schott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  '  Stirius  Sucronensis  Aid.  et  Gryph.  Varius  Vcronensis 
Agripp.  [Ed.  pr.  Mediol.]  Ven.  MacUau.  omnesque  scripti,  excepto  Gramm. 
cod.'  Arntz, 

NOTyE 

ad  earn  rem  factum  fuit,  '  viderent  cepto  respondendi    loco,    dixit :    Q. 

consuies  ne  quid  detriment!  caperet  Varius  Hispanus  M.  Scaurum  princi- 

respiib.'  pem  senatus  socios  in  arma  ait  con- 

»  Cum  a  Vnrio  tribuno  plebis"]  Cicero  citasse;  M.  Scaurus  priuceps  seuatus 

in   oratione  pro  M.  jEmilio  Scauro  negat :    testis  nemo   est.     Utri  vos, 

apud  Asconiura  :  '  Ab  eodem  etiam  Quirites,  convenit  credere?  Qua  voce 

lege  Varia  custos  ille  reipub.  prodi-  ita  omnium  commutavit  animosnt  ab 

tionis  est  in  crimen  vocatus  :  vexatus  ipso  etiam  tribuno  dimilteretur.' 

a  Q.  Vario  tribuno  plebis  non  nuilto  '  Socios  et  Latium]    Unde   bellum 

ante;'  ubi  Ascon.  '  Innixus,'  inquit,  sociale,  quod  et  Latinum  dictum  est. 

'  anno  lxxii.  nobilissimis  juvenibus  «  Sucronensis']  Sucro  urbs  in  His- 

processit   in  forum.'     '  Delude    ac-  pania  Taraconensi. 


CAP.    LXXIII. 

L.    APPULEIUS    SATURNINUS. 

Argumentum.  Legem  ...  tribunus  plebis  fert ;  Glauciae  sellam  concidit ; 
quendam,  qui  se  Tiberii  Gracchi  filium  fingeret,  subornat ;  Siciliam  ... 
no  vis  colouis  destinat ;  ut  Glauciam  consulcin  faccrct,  Memmium  com- 
petitorem  nccandum  curat ;  a  Mario  in  Capitolio  obsidetur,  et  in  dedi- 
tionem  accipitur;  in  curiam  fugiens  lapidibus  et  tegulis  interficitur L. 
Appuleius  Satuminus. 

1.  Lucius  Appuleius  Saturnin us,*  tribunus  plebis 
seditiosus,  ut  gratiam  Marianorum  militum  pararet,  legem 
tulit,  ut  veteranis  **  centena  agri  jugera  in  Africa  divideren- 


Cap.  LXXIII.     1  Centena  abest  a  Parisin.  et  a  Gramm.  Fran.  Agripp.  et 

NOT/E 

*  Lucius  Appuleius  .S'afurnfnus]  Ad-  ••    Veteranis]    Vetcrani    dicebantur 

cundns  Flonis  lib,  iii.  cap.  10.  qui  post  vicena  stipendia  boncstain 


DR    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    LXXllI.  207 

tur:  intercedcntem  Bacbium  collegam  facta  per  populum 
lapidatione  summovit.  2.  Glauciae  pra.^ori,''  quod  is  eo 
die,  quo  ipse  concionem  habebat,  jus  dicendo  partem  po- 
puli  avocasset,  sellarn  concidit,  ut  magis  popularis''  vide- 
rctur.  3.  Quondam  *  libertini  ordinis  subornavit,  qui  se 
Tiberii  Gracchi  lilium  fingeret.  4.  Ad  hoc  testimonium 
Sempronia  soror  Gracchorum  producta,  nee  precibus,  nee 
minis  adduci  potuit,  ut  dedecus  farailiaj  agnosceret.  5. 
Saturninus  Aulo  Nonio  ^  competitore  interfecto  tribunus 
plcbis  refectus,  Siciliam,  Achaiam,  Macedoniara  novis 
colonis  destinavit;  et  aurum,  dolo  an  scelere  Caspionis^ 
partum,  ad  emtionem  agrorum  convertit.  6.  Aqua  et  igni 
interdixit''  ei,  qui  in  leges  suas  non  jurasset.  7.  Huic  legi 
multis  nobilibus  abrogantibus  cum  tonuisset,  clamavit.  Jam, 


Veil. — 2  Is  eo  die  quo  is  Aid.  jus  dando  Mss.  ap.  Schott.  jus  dicendi  Leid.  1. 
indigendo  Leid.  2.  advocusset  sex  Mss.  ap.  Arntz.  Ed.  pr.  Aid.  et  pleixqiie 
c<ld.  Mallet  Arntz.  concidit.  Ut  m.  p.  videreUir,  quendum. — 3  Subordinavit 
ed.  Macli.  et  Tiberii  deleiit  Gramm.  Agripp.  et  Ven.  Ttim  jingeret  et  ad  hoc 
Ed.  pr. — 4  'Sempronia  .  ,  .  Mss.  Sempronia  ducta,  nee,  £fc.  Reliqna  absiuit.' 
Schott.  '  Ita  certe  Gramm.  Frao.  Agripp.  et  Ven.  Mox  adduci  non  Iej;itur 
in  Leid.  1.  adici  est  in  Fran,  forte  pro  allici.'  Arntzen. — 5  Ed.  pr.  ut  Pal.  2. 
Mumio.  Pal.  1.  Numio.  '  Aulio  Mumio  Leid.  1.  Aulio  Munio  Leid.  2.  Aulo 
Nuininio  Fran.  Aulo  Mumio  Boend.  Agripp.  et  Ven.  Aulo  Mummio  Haun.  et 
Gramm.  Aulo  Memmio  Aid.  et  Gryph.  Aulio  Mummio  Mach.  In  tanta  varie- 
tate  verum  dicere  difficile  est,  nisi  Mummium  retineamus,  agnoscentes  inter 
ipsos  scriptores  dissensum,  vel,  quod  prwt'ero,  Aulo  Nonio  admittamus  cum 
Duk.  ad  Fior.  in.  10,  §  1.'  Aryitz.  Turn  '  Non  est  refingenduin  mtt  dolo  ant 
scelere,  quomodo  est  in  Leid.  1.  vel  dolo  aut  scelere,  ut  Boend.  Gramm.  A- 
gripp.  et  Ven.  nee,  </o/o  ut  scelere:  quae  lectio  est  Leid.  2.  [et  Ed.  pr.]  '  Arntz. 
Scipionis  pro  Capionis  in  excusis  antiqq. — G  Aguam  et  igneminlerd.  ei  quidani 
scripti. — 7  '  Huic  legi.  Mss.  Htdc  legi  multi  nobiles  obrogantes  cum  tonuisset,  et 
clumaret :  jaminquit,  8fc.  nominandi  casu.  Paris,  et  Colon.  Hac  lege  ttiidli 
nobiles  ubrogantes,  cum  tonuisset,  cUimavit.  Jam,  inquit:  quare  obrugantibus 
nialim,  et  addo  clamavit,  addiceiite  et  Blediol.     Quid  si  legamus  quasi  tonu- 

NOTiE 

missionem  erant  consecuti.  competitore  tribunatus.'     Alii  aliter, 

^Glaucice  pnetori]  Quern  infra  Ap-  sed  malim  Nonio,  ut  hie.   N($woi'  enim 

puleii  satellitem  vocat.  vocant  Appianus  et  Pliitarclius. 

^  Ut  magis  popularis]  Eo  quod  tam  «  Aurum,  dolo  an  scelere  Capionis"] 

dolenter  ferret  a  concione  sua  avoca-  Aurum  Tliolosanum  intelligit,  quod 

tuni  fuisse  populum.  Servilius  Cacpio,  vastato  oppido,  ex 

*  Quendam']     Nomine    Quintium.  illius  templis  diripit,  A.  U.  C47. 

Vide  supra  in  Meteiio  Numidico.  ••  Aqua  et  igni  inlerdixit']  Aqua  et 

'  Aulo  Nonio]  '  Anuium'  vocat  Flo-  igni  iuterdicere  formula  qua  Romani 

rus,  *  Occiso  palaui  comiliis  Annio  utebantur,  cun>  queui  moii  jiiberent* 


208  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

inquit,  nisi  quiescitis/  grandinabit.  8.  Metellus  Numidi- 
cus''  exulare,  quam  jurare  raaluit.  9.  Saturninus  tertio  tri- 
bunus'  pleb.  refectus,  ut  satellitem  suum  Glauciara"'  prai- 
torem  faceret,  Memmium  competitorena  ejus  in  campo 
Martio  necandum  curavit.  10.  Marius"  senatus  consulto 
armatus,  quo  censeretur,  darent  operam  consules  ne  quid 
respub.  detrimenti  caperet,  Saturninum  et  Glauciam  in  Ca- 
pitolium  persecutus  obsedit,  maxiraoque  astu  iucisis  fis- 
tulis,°  in  deditionem  accepit:  nee  deditis  fides  servata. 
11.  Glauciai  fracta  cervix  :  Appuleius,  cum  in  curiam  fu- 
gisset,P  lapidibus  et  tegulis  desuper  interfectus  est.  12. 
Caput  ejus  Rabirius  quidam  senator  per  convivia  in  ludi- 
brium  circumtulit. 


isset  clamavit :  exAppiano?'  Schott.  *  Varia  etiam  est  nostiorara  codictim 
scriptura :  Multi  twbiles  abrogantes  Gramm.  Multi  nobiles  adrogantes  Fvan, 
Multisnob.  abrogantibus  Boend.  Haun.  Mach.  Aid.  Grypli.  &c.  Multis  volen- 
iibus  arrogantiam  cum  tenuisset  hc'id.  2.  forte  voliiit  intelligi  '  damnari' vel 
tale  quid  librarius  ;  et  teniasse^  pro  '  tenuisset  causam,' sed  hapc  nihil  sunt: 
tenuisset  tamen  etiam  legitur  in  Lcid.  1.  Huic  lege  multi  nobiles  arrogantes 
Agripp.  et  Ven.  Non  video  caiisam,  cur  quicqnain  rmitarera.'^rn<2.  Mox 
in  Boend.  Jam  nisi,  inquit. — 9  Glmtciam  prcstoretn  consulem  Schott.  G.  D.  P. 
Mumium  et  MummiumMss.  ap.  Arntz.  et  omnes  edd.  cum  Ed.  pr.  Aid.  — 10  Quo 
censeiur,  dent  operam  Mss.  ap.  Schott.  '  Censeretur  script!  omnes,  nisi  quod 
censuerunt  Haun.  censerenlur  Agripp.  et  Ven.  censetur  Aid.  Gryph.  et  reli- 
qui,  quod  in  censeta(«r  [ut  Gaesb.  Delph.  Pitisc]  primus  mutarat  Schottus, 
uescio  quo  jure.  Mox  delrimentum  male  Fran.'  Arntz.  Ne  quid  rcsp.  dct.  cap, 
darent  op.  cons.  Aid.  '  Mss.  pleniores,  in  Capit.  co'egit  confugere :  ibi  eos  perse- 
cutus  obsedit,  7naximoque  astu,  non  astu  legunt,  quod  turn,  forte,  anni  tempiis 
ad  potum  invitaret.  Mediol.  proxiine  accedebat  maxima  qiuestu:  iliudque 
adhzesit  ex  priori  maximoque.  Gryphius  mox  in  deditionem  accepit,  Mss.  eos 
co'egit,  et  crura  Glauciae  fracta  dicunt,  non  cervicem  :  de  quibus  quisque  sta- 
tuat.'  Schott.  Quccstu  Mss.  edd.  Ven.  et  Agripp.  Astu  Aid.  Gryph.  et  se- 
quentes.  Quastu  Ed.  ytr.  Turn  semtta  est  Rd.pr,  Aid. — 11  Crus  \)io  cervix  Ed. 
pr.  Mox  cum  in  frigiam  pro  in  Curiam  Fran.  Lapidibusque  et  teg.  Ed.  pr.  quae 
mox  cum  Aid.  legit  interfectus  est. — 12  '  Ravirius  Leid.  2.  Boend.  [Ed.  pr.] 
Agripp.  et  Ven.  quae  literarum  confnsio  maxime  est  pervulgata.  Pejus  Ta- 
biriua  ed.  Mach.  [iarius  Leid.  1.  Itanirius  Fran,  sed  hoc  sine  dubio  erit  pro 
Ravirius.'  Arntz. 

NOTvE 

'  Nisi  quiescitis^  Vox  imperiosissi-  patre. 

ma,  •  quiescitc'  Terent.  Plant.  Cicer.  "  Fistulis}   Canalibus  quibus  aqua 

''  Metellus  Numidicus]  Supra.  in  Capitolium  perducebatur. 

'  Tertio  tribunus]  A.  U.  G53.  P  Cumin  curiam  fugisset]  At  Floro 

™    lit    satellitem    suum    (ilauciam']  teste,  '  cum  ducibus  factionis  in  cu- 

Florus  :  '  Quippe  ut  satellitem  fiiro-  riam  receptus  est :  ii)'  cum,  facta  ir- 

ris  sui,  Glauciam,  consulem  faceret,  rnptione,  populus  fusfibus  saxisque 

Caiuui  Memmium  compctitorem  in-  cooperlum  in  ipsa  quoque  niorle  lu- 

tcrfici  jussit.'  ccravit.' 

"  Marius]    Vide    supra   in    Mario 


Dli    VIRIS    FLLUSTRIBUS    CAP.    I,XX1V.  209 

CAP.   LXXIV. 

L.    LICINIUS    LUCULLUS. 

Argumentum.  Miinus  quaDSloiimn  (iat ;  Ptolenisiim  Syllac  conciliat ;  Afri- 
can) praetor  regit;  Cottam  Clialcuiioiie  obsf.ssuin  liherat  ;  Cyzicum  ohsidio 
solvit ;  Mitiiridatein  Poiito  expellit  ;  sigiioruni  et  tabularum  amore  flagrat  j 
et  nientc  alieiiata  desipit  L.  Licinius  Luculliis. 

1.  Lucius  LiciNius  LucuLLUs,^  nobilis,  discrtus  et  di- 
ves,niunus  quaestorium  amplissimum  dcdit.  2.Mox  per  Mu- 
renara  ''  in  Asia  classem  Mithridatis,"^  et  Ptolcmaium  regera 
AIexandria3  consuli  Syllae  conciliavit.'*  3.  Praetor  AlVicam^ 
justissime  rexit.  4.  Adversus  Mithridatem  ^  missus,  col- 
legam  suum  Cottam  '' .  Chalccdone  '  obsessum  liberavit. 
5.  Cyzicum  ^  obsidione  solvit.'  Mithridatis  copias  ferro 
et  fame  afflixit ;'"  eumque  regno  soo,  id  est,  Ponto  cxpulit :" 
(i.  quem  rursura  cum  Tigrane  rege°  Armeniae  subveniente 


Cap.  LXXIV.  1  In  Ald.Schott.  Gaesb.  Delpii.  Pitisc.  Licinius  desideratiir. 
*  QucEstiorum  Leid.  1.  et  Gramm.  pejus  equestriuni  Boend.'  Arnlz. — 2  Moxper 
in  Ed.  pr.  desiint.  '  Haec  in  Mss.  partini  minister  Murcna:  in  Asia  :  pariiin 
Ministro  iMuren<e  leguntur;  forte  vitiose  pro  ministeiio  Murena.  Ilaiic  aiitem 
lineam  aiteri  postposiii,  salva  seiitentia ;  exigente  id  temporuni  ratione.' 
Schott.  '  Scilicet  dedcrat  Scliottiis  [nt  Gaesb.  Delpb.  Pitisc]  Ptulemaum 
R.A.  C.S.c.  et  max  per  M.  in  A.  C.  M.  ideo,  ne  temporaconfiinderentnr,  quod 
fit,  si  ila  verba  legnntur,  ut  a  nobis  sunt  edita ;  sed  talia  sine  Mss.  tentari 
non  debent,  praesertini  in  eo  auctore,  qui  tompornni  rationem  non  ita  accu- 
rate observare  solet.  Mss,  et  priscas  edd.  voUmt  id  quod  edidimus.  I\Iurcn(E 
tainen  proper  i1/u»Y?i«m  uterque  Lugd.  El  pauio  aliter  Hann.  Ampt.  dedit 
duabus  in  Asia  classem  Mitli.  per  Murcenam  et  Ptolema-um.'  Arntz. — 3  Justissime 
tenutt  Ed.  pr. — 4  Adversus  Mithradatein  consul  missus  Scbott.  G.  D.  P.  Cottiam 
Mss.  ap.  Scliott.  ('Iialcedonite  Aid.  cum  edd.  ante  Scbott. — 5  Cyzicon  Ed.  pr. 
Aid.  uterque  Leid.  et  Granini.  Cinicon  Fran.  Cicion  Boend.  Ohsidio  solrit 
Scbott.  G.  D.  P.  Mox  fame  suhegit  libb.  ap.  Schott.  Ta  id  est  in  Aid.  Scbott. 
G.  D.  P.  non  couiparent. — G  '  Mss.  brevius  :  eumque  rurs-um  cum  Tigrane  Rcge 

NOTiE 

»  Lucullus]    Ejus    insignem   lauda-  e  Adversus  Mitliridatem]    A.  U.  C. 

tionem  vide  apud  Cicer.  initio  lib.  ii.  679. 

Academic.  Uua;st.  '■  Cottatnli  M.  Aurelium  Cottam, 

•»  Murcnam]    L.   Licinium    Mure-  >  Chalcedone]  Chalcedon,  Bitbyniae 

nam.  uibs  ad  Bosphornm  Tbraciuni. 

=  Classem    Mithridatis']     Repete   a  ''  Cyzicum]  Ad  Propontida. 

communi  '  Syllae  conciliavit,'     Vide  '  Svlrit]  A.  U.  680. 

Plutarch,  in  Lncullo.  '■>  rerro  et  fame  afflixit]   A.  681, 

'^  Cojisuli  Syllce  conciliavit]    A.  U.  "  Ponto  cxpulit]    A.  682.     Pontus 

665.  in  Asia  notus  est. 

'"  Prator  Africam]  A,  U.  670.  "  Cum  Tigrane  regc]   A.  U.  684. 

Dclph.  et  Var.  C/a».                  Aur.  Vict.                                           O 


210 


SEXTI    A.URELII    VICTORIS 


magna  felicitate  superavit.  7.  Nimius  in  habitu  :  p  raaxime 
signorum  et  tabularum  amore  flagravit.  8.  Post  cum  alie- 
nata  mente  i  desipere  coepit,  tutela  ejus  M.  Lucullo  fratri 
permissa  est. 


ArmenicB  venienfem  magna  facilitate  superavit.  Nimius  in  ambitii  signorum  et 
tabularum  amore  flagravit.'  SchoH. — 7  Pro  Nimius  legebat  Haiii).  »ii»H?s.  Leid, 
2.  minus.  Nimius  in  ambitu  aliquot  scripti. — 8  Fran.  Leid.  1.  Hatiii.  et  ed. 
Macli.  aliena  mente.    Mox  cvepisset  scripti  ap.  Sciiott. 


NOT^ 


P  Nimius  in  habitu}  Hie  habitum, 
'  vestitum,'  interpreter,  in  quo  niiui- 
iiin  ac  profiisnm  fuisse  notura  est, 
Horat.  in  Epist.  '  Clilainydes  Luciil- 
lu«,  lit  aiunt,  Si  posset  centum  sceuae 
prjebere  rogatus,  Qui  possum  tot? 
ait,  tanien  et  quaeram,  et  quot  habe- 
bo,  Mittam  :  post  paulo  scribit  sibi 
miilia  quinqiie  Esse  domi  chlamy- 
dum.'  Vide  Plutarch,  extremo  Lu- 
cullo, ubi  et  Horatii  meminit.  Sed 
ducentas  chlamydes  pouit  Plutarch. 
Horatius  quinque  miilia ;  poetice. 
Schott. 

1  Cum  alienata  mentel  Plutarch. 
'  Fcrunt  autera  eum  sub  mortem  ad- 
versa  mentis  valetudine  capttim  pau- 
latim  contabuisse,  Porro  Cornelius 
Nepos  Jion  aitate  mala,  neque  natu- 


rali  morbo,  sed  medicamentis  a  Cal- 
listhene  quodani  liberto  suo  corrup- 
tum  in  id  incidisse  prodit :  Callisthe- 
nem  vero  easibi  medicamenta  propi- 
nasse,  qui  euin  amatorium  habuisse 
crediderat;  Lucullumque  tantum  ab 
rationis  usu  abfuisse,  ut  vel  eo  vi- 
vente,  omnis  rti  familiaris  cura  Rlar- 
ci  fratris  consilio  gubernata  fuerit.* 
Equidem  ex  hoc  testimonio,  cum  vi- 
deam  plerisque  in  locis  Cornel.  Ne- 
potis  fidem  a  Plutarcho  cilari,  arbi- 
tror  hunc  omnino  esse  qnem  inter- 
pretandum  sumsimus,conipilatumque 
ab  aiiquo,  ut  Trogum  a  Justino,  cum 
alia  citet  e  Cornelio  Grjpcus  histori- 
cus  quae  in  eodem  nunc  non  reperU 
autur.  Machan. 


CAP.   LXXV. 

L.   CORNELIUS   SYLLA. 


Argumentum.  Parvulus  a  mnlicre  obvia  salntatnr;  Jtignrthnm  in  deditio- 
neni  (pizestor  accipit ;  bello  Cimbrico  . . .  operaui  Icgatus  naval ;  jus  dicit,  et 
Ciliciam  prjetor  habet ;  San)nites  Hirpinosque  superat ;  Mario  resistit ;  Mi- 
thridatem  consul  fudit ;  Archclaum  vincit;  Pira'uni  recipit ;  INledos  et  Dar- 
danos  superat;  Carbonem  Italia  expellit;  Mariuni  filium  et  Telesinum  vin- 
cit; Felicem  se  appellat ;  proscriptionis  tabulas  proponit ;  DOOO.  deditornm 
c%dit ;  sacerdotum  nunierum  aiiget ;  tribuniciam  potestateni  miiiuit ;  dicta- 
turam  deponit ;  et  phthiriasi  interit  L.  Cornelius  Sylla. 

1.  Cornelius  Sylla,  in  fortuna"  Felix  dictus,  cum  par- 


Cap.  i.xxv.     1  A  fortuna  libb.  vett.     '  Mox  quoqne  scripsinius  hxc dixisset 


UE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    LXXV. 


211 


villus  a  nutrice  t'crrctur,  mulier  obvia,  Salve,  inquit,  pucr 
tibi  ct  reip.  tua^  fclix  :  ct  statim  quaisita,  quae  haec  dixisset, 
lion  potuit  iuvciiiri.  2.  Hie  quaestor  Marii,''  Jiii,nirthara  a 
Boecho '^  in  deditionem  acecpit.  Bello  Cimbiico  ct  Teuto- 
nico''  legatus,  bonani  opcram  navavit.  :}.  Praetor"  inter 
civcs  jus  dixit.  4.  Prastor  Ciliciam '^  proviiiciam  habuit. 
5.  Bello  soeiali "  Samnites,  Hirpinosque''  superavit.  G.  Ne 
monnnicnta  Bocchi  tollerentur,'  Mario  rcstitit.  7.  Consul 
Asiam  sortitus,''  iVIitliridatem  apud  Orchomenum  et  Cha3- 
roneam'  praelio  fudit:  Archelaum,  praefectum  ejus,  Athenis 
vicit :  portum  Piraicum  recepit ;  Medos  et  Dardanos  *"  in 


ex  Mss.  (excepto  Gramiii.  qui  cum  Schott.  [Gaesb.  Delpli.  Pitisc]  hoc  Icgit) 
et  pditt.  veteribiis.'  Arntz.  Paiilo  ante  et  puer  tibi  ct  reip.  fclix  Ed.  pr. — 
2  Theulonico  Aid. — 5  Satnnitas  ut  supra  Arniz.  Irpinosque  Scliott.  G.  D,  P. 
Hirpnnosque  Ed.  pr. — 7  Aiitiqua  lectio  (Jrthomenam  et  Chavoniam.  Ed.  pr. 
Cheromium.  '  Ceroniam  Hoeiid.  ed.  INIacli.  Yen.  et  Agripp.  Vherionam  Leid. 
2.  Priori  mode  variatiir  etiaiii  ad  Flor.  iii.  .'>.  §  1 1.'  Arntz.  Mox  ^  Pralio 
recte  ex  nostris  abniuiat,  sed  tainen  af^noscnnt  veteres  editi,  scribentes.^'lr- 
cheluumpralio  prcefeclum.'  Arntz.  Mss.  ap.  Sciiott.  Catkenis  vinxit  pro  Atke- 
nis  vicit.  Apud  AtUenas  Hoe.nd.  et  Hann.  Tiuii  Pj/rr/ifuw  Ed.  pr.  Feireicm 
Aid.    Piccenum  Medio).     I'eiraum  Schott.  Gaesb.  Delpii.  Pitisc.    Enetoi  ct 


NOTiE 


=*  In  fortuna  [a  fortunii]  Id  est, 
propter  fortiinam.  Qiiare  sc  Gra'ce 
eira(pp65iTov  dicebat,  a  jactii  talonim 
vcnereo,  queni  felicishiniimi  dicunt. 

^  Quastor  !Harii]  A.  U.  G47.  Con- 
snles  aiitem  in  provinriis  qiiapstores 


''  Satnnites  Hirpinosque  [Irpinosque'] 
Contigni  popiili  sunt. 

'  Dlonumenta  Bocchi  tollerentur']  Vel 
signa,  vel  imagines  intellige  qiiibus 
Bocclius  Jngiu'tham  Syllap  in  maniis 
tradens    ostendebatnr.     Et   ita   non 


Iiabebant,  qui  ppcunias  militares  ad-     Bocciio,  sed  sibi  favebat  Sylla.  Nam 
minstrarent,    sibique    ad    ininisteria     earn  laudein,  quod  sibi  traditus  fuerit 


belli  prapsto  essent. 

'-  Jugurtham  a  lioccho]  Sallust.  in 
tine  Jugurth,  '  Jugurtba  Syllw  vinc- 
fus  traditur,  et  ab  eo  ad  Mariuin  de- 
ductus.' 

''  Bello  Ciinbrico  ct  Teutonico]  De 
quo  supra  in  Mario. 

«  Prcetor]  A.  U.  657. 

^  Prater  Ciliciam]  luimo  post  pra?- 
turam  ;  non  in  Ciliciam,  sed  in  Cap- 
padociam  missus.  Cilicia  Asiee  regie 
ad  mare  Mediter.  e  rcgione  Cypri. 
Cappadocia  supra  Ciliciam. 

K  licllu  aociali]  De  quo  supra. 


Jiignrtiia,  ita  cnpide  asserebat,  ut 
annulo  signatorio  sculptam  illam  tra- 
ditionem  baberet  ;  nude  Plin.  lib. 
xxxviii.  cap.  1.  '  Sylla  dictator  tra- 
ditione  Jugiutha;  semper  signavit.' 

^  Consul  Asiam  sortilus]  A.  U.  GG5. 

'  Orchomenum  et  Charoneam]  Hie 
ordinem  non  servavit  Victor;  nam 
primum  Albenas  et  Pir.runi  Sylla 
recepit;  mox  apud  CliaToneam.dein- 
de  apud  Orclioinenon  Bccotiae  urbes, 
Mitliridatis  copias  dissipavit.  Vide 
Florum  lib.  ill.  cap.  5. 

"'  Dardanos]  Dardani  in  Plirygia. 


212  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

itinere''  superavit.  8.  Mox  cum  rogatione  Sulpicia  °  im- 
periura  ejus  p  transferretur  ad  Marium,  in  Italiam  regressus, 
corruptis  adversariorum  exercitibus,''  Carbonem '  Italia 
expulit :  Marium  apud  Sacriportum/  Telesinum  *  apud 
portam  Collinam"  vicit.  9.  Mario'  Prseneste  interfecto, 
Felicem  se  edicto  appellavit.  Proscriptionis  tabulas  pri- 
mus y  proposuit.  Novem  millia^  deditorum  ^  in  villa  pub- 
lica'*  cecidit.    30.  Numerum  sacerdotum*^  auxit :   tribuni- 


Dardanos  eaed.  Medos,  Dardanos  Aid.— 8  Mox  abest  a  Schott.  G.  D.  P.  et  a 
quibiisdam  codd.  teste  Sylb.  Turn  '  pro  rogatione,  habet  legatione  Mediol. 
non  probo  :  iit  nee  illani  distinctionem.  Ad  Bluihim  in  Italiam  regressus.' 
Scbott.  Ad  Munlium  Ed.  pr.  in  Italia  Fran.  '  Non  displicet  quod  Haiin.  ex 
Italia;  et  tmbato  ordine  Boend.  ex  exercitibus  Carbonem  Italia,  nisi  mavis 
ibi  praepositionem  e  sequenti  voce  esse  repetitam.'  Arntzen.  Mox  'Mediol. 
aliter,  Marium  et  Pontium  Telesinum  apud  portam  Coll.  et  mox,  posuit  pro 
proposuit.'  Scbott.  'Post  Marium,  filiiim  de  siio addiderat  Scbottns,  [a  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  secutiis]  qiiod  auctorisno  remisimns  anctoritate  Mss.  et  codd. 
oniiiium.  lilud  Pontium  nemo  agnoscit,  neqiie  etiam  in  epitome  lequiiitur.' 
Arntz.—9  Mariofilio  ex  glosseniate  Giamm.  Dicto  pro  edicto  Leid.  1.  posuit 
pro  proposuit firamm.  Leid. 2.  Agripp.  etVen.    Turn  alii  XlX.milliadedititio- 

NOTiE 

"  In  itinere]  En  marche.     Dum  sci-         «  Apud  Sacripoftum']  Vide  supra  in 

licet  ab  expeditione  Mithridatica  re-  Mario  filio. 
vertebatiir.  t  Telesinum}  Pontium  Telesinum. 

o  Rogatione  Sulpicia}  Supra  in  Ma-         «  Collinam]  Quae  Quirinalis  et  Ago- 

rio  patre.  nia  dicta. 

1'  Imperium  ejus]  Id  est,  provincia         '^  Mario]  Jnvene :  supra. 
cj"s.  y  Proscriptionis  tabulas  primus]  Flor. 

'i    Corruptis    adversariorum    exerc.]  lib.  ni.  cap.  21. '  Propositaest  ingens 

Aliter  paulo  Veil. 'Crescebat  interim  ilia  tabula:  et  ex  ipso  equestris  or- 

in  dies  Sylla-  exercitus,  confluentibus  dinis  flore  ac  senatus  duo  niiliia  elec- 

ad  cnm  optimo  quoque  et  sanissimo.  ti,  qui  mori  juberentur,  novi  generis 

Felici  deinde  circa  Capuam  cvcntu  edictum.' 

Scipionem     Norbanuuique    consules  ^  A'orcm  millia]    Quidam  octo  po- 

superat :  quorum  Norbanus  acie  vie-  nunt,  alii  quatuor,  alii  aliter. 
tus  ;  Scipio  ab  exercitu  suo  descrtus  *  Vcdilorum]    In  al.    deditiliorum ; 

ac  proditus,  inviolatus  a  Sylla  dimis-  quod  magis  placet, 
sus  est.'     Sed  Scipionis  exercitum  a         ^  Villa  pubiica]  In  Canipo  Martio. 

Sylla  corruptum  diserte  narrat  Plu-  Pub.  Victor  in  descriptione  Urbis  in 

tarcli.  in  Syila.et  hue  referendum  Sal-  regione  ix.  *  Villa  pubiica,  ubi  pri- 

lust.   fragmentum  :    '  Cujus   advcrsa  mum  pnpuli  census  est  actus  in  Cam- 

voluutate  colloquio  militibus  permis-  po  Maitio.' 

so,  corruptio  facta  paucorum,  et  ex-  *"  Numerum  sacerdotum]   Ami)liavit 

ercitus  Syllae  datus  est.'  nunicrnm  sacerdotum  et  augurum,  ut 

'  Curbunem]  Cn.  Papirium  Carbo-  essent  quindecim. 
nem  Cos.  a.  071. 


DE    VIRIS   ILLUSTRIBUS   CAP.    LXXVI.  213 

ciam  potestatem  "^  minuit.  11.  Rcpub.  ordinata  dictaturam 
deposuit  :*  undo  spcrni  acptiis,  Putcolos  concessit ;'  ct 
morbo,  qui  plithiriasis  *^  vocatur,  intcriit.'' 


rum.  Vide  Nott.  Van— 12  '  Spe  deceptus  omiies  edd.  et  codd.  [cum  Aid.]  nisi 
qiiod  reccptus  Fran,  et  Leid.  '2.  [cum  Ed.  pr.]  '  Aintz.  '  Glossa  est  quod  pro 
plithiriasis  in  Granim.  cod.  legitur  pediculuris.'  Arntz. 

NOTiE 

"^  Tribuniciam  potestatem]  Leges  nim  quae  fecisset,  rationem  subire 
tulit,  '  Ne  tribunis  plebis  alios  ma-  posset,  si  qiiis  exigeret.  Machan. 
gistratus  capere  liceiet :  ne  ad  eos  '  Puteolos  concessit]  Alii  Cunias 
provocatio  esset :  ne  leges  ferre  pes-  conce*'Sisse  scribunt.  Puteoli  e  re- 
sent :  ne  etiam  concionari  ii>sis  lice-  gione  Cumarum. 
ret ;'  atque  ita  tantum  intercessio  il-  e  Plithiriasis]  ^Oeipiaais,  pedicula- 
lis  relinquebatur.  ris  morbus  quo  pediculi  per  cutera 

•^    Dictaturam     deposuit]      Appian.  acervatim  eruinpunt,  a  (f0eipia«,pet/»- 

Taiitum  liuic  viro  animi,  et  felicitatis  cults  scateo,  quod  a  <pdflp,  pediculus. 

aifuit,  ut  fori  medio  dicere  auderet  ''  Interiit]  A.  U.  675. 
ideo  se  dictaturam  deponere,  ut  eo- 


CAP.  LXXVI. 

MITHRIDATES,   REX    PONTI. 

Argumentum.  A  septem  Persis  oriundus  sexjuges  equos  regit;  l.  gentium 
ore  loquitur;  Nicomedem  Ritliynia,  Ariobarzanem  Cappadocia  expellit ;  ut, 
quicumque  Romaiius  esset,  interficeretur,  literas  per  Asiam  niittit;  Grae- 
ciam  et  insulas  occupat ;  a  Sylla,  Lucullo,  et  Pompeio  vincitur;  venenura 
frustra  sumit,  et  in  ca>dem  suam  manum  trepidantis  percussoris  Galli  ad- 
juvat  Mithridates,  rex  Ponti. 

1.  Mithridates,  rex  Ponti,  oriundus  a  septem  Persis,* 
magna  vi  animi  et  corporis,  ut  sexjuges  equos  regeret, 
quinquaginta  gentium''  ore  loqueretur.     2.  Bello  sociali 


Cap.  i.xxvi.  1  Mithradates  Schott.  G.  D.P.  Mithrydates  alii.  IMox  magni 
animi  Boend.  equos  rvluderet  Ed.  pr.  QiiiTiquagesimo  gentium  ore  Ed.pr.  Pall. 
duurum  et  viginti  gen.  ore  Aid.  Schott.  G.  D.  P.  praterea  toquebatur  Ed.  pr. 

NOTyE 

»  Oriundus  aseptem  Persis]  Ab  Ar-      certi  dici  possit.    Vide  quae  ad  Flor. 
tabaze  qui  a  septem  Persis  oriundus.     notavimus  lib.  iti.  cap,  5. 
Sed  a  septem  Persis  usque  ad  Arta-         ^  Quinquaginta  [duarum   et  viginti] 
bazen  ita  intricata  successio,  ut  nihil     gentium]  Quas  sub  ditione  habebat 


214  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

dissidentibus  Romanis,  Nicomedetn  Bithynia,  Ariobarza- 
nem  Cappadocia'^  expulit.  3.  Literas  per  totam  Asiam 
misit,  lit,  quicumque  RomanUvS  esset,  certa  die  interficere- 
tur :  et  factum  est/  4.  Graeciam  insulasque  onines,  ex- 
cepta  Rhodo,*  occupavit.  5.  Sylla  ^  eum  praelio  vicit ; 
classem  ejus  proditione  Archelai  ^  intercepit;  ipsum  apud 
Orchomenum*'  oppidum  fudit  et  oppressit;  et  potuit  ca- 
pere,  nisi '  adversum  Marium  festinans,  qualemcunique  pa- 
cera  componere  maluisset.  6.  Deinde  eum  Cabiris  ^  resis- 
tentem  Luculius  fudit."  7.  Mithridates  post  a  Pompeio  noc- 
turno  praslio  victus,"  in  regnum  confugit;  ubi  per  seditio- 


— 2  Colin.  Ariobarzanam :  vett.  libb.  Ariobarzanen. — 4  Excepto  Rhodo  Boend. 
et  Agiipp. — 5  '  Blihi  illiid  proditione  Archelai  semper  suspectum  de  iiiendo 
fiiit,  veriiiii  libb.  nihil  variant.  Pngnat  ciini  liistoria:  credo  scripsisse  repug- 
nunte  Archelao,  aiit  simile.'  Schott.  Archilai  Ed.  pr.  '  Apud  Orckienum  oppi- 
dum fudit  et  oppressit,  et  potuit  capere  7iisi  adv.  Mar,  O  homines  obliviosos, 
qui  non  meminerant  proximo  capite  ad  Orchomennni  a  Sylla  pngnam  factam  ! 
Mss.  aVuer  apud  oppidum  Dardanum  fudit :  et  oppressisset,  nisi,  ^-c.  iisec  enim 
potuit  capei'e  abundant  ex  iisden).  Vides  igitnr  ex  oppressisset  factum,  ut 
sa^pe,  oppressit,  et.'  Schott.  '  Dardamim  Leid,  2.  Hann.  Boend.  Fran.  Agripp. 
Ven.  et  Mach.  Dardanium  Leid.  1.  C ar damum  Gramm.  Orchienum  K\A.  ei 
Grj'ph.  0;t7io>Hen«/n  Schott.  Sed  tola  liapc  paragraplius  fnedissimis  librario- 
rum  ineptiis  fst  agitata,  nt  difficile  sit  veram  Anrelii  maniim  agnoscere.  Or- 
chomcnuvi  debiiit  scribere  Noster,  sed  an  ita  scripserit,  ego  non  dctinio.' 
Arntz.  Fudit  et  oppressisset,  7iisi  Schott.  G.  D.  P.  apud  Dardanum  Jluvium 
Ed.  pr, — 6  Eum  ncrius  Mss.  ap.  Schott.  ^  Agris  nterque  Leid.  [Paiisin.]  et 
Agripp.  Jr^'^^J>•  Fran.  Boend.  Gramm.  [Ed.  pr.]  Mach.  et  Ven.  Cum  agriis 
Haun.  Cabiris  Aldus  primus  dedit  eumque  secutus  Gryphiiis  ceterique,  si  ex 
Mss.  bene  est,  cprte  historic  satis  facit.  Plutarch,  in  Lucull.  p.  500.  ct 
seqq.'  Arntz,     Luc.  pr  alio  fudit  Haun. — 7  In  regnum  refugit  Leid.  1.     Mox 

NOTyE 

sua.     Idem  Plin.  Solin.  Valer.  Quin-  f  Sylla]  Superior!  capite. 

til.  Gell.  s  Proditione   Archelai]    '  Archelaus 

•=  Nicnmedem  Bilhynia,  Ariob.  Cap.]  cum  classe  regia  Syllje  sc   tradidit.' 

A.  U.  C.  003.     Sell  sexto  post  anno,  Epitom.   Liv.     Sed    quidam    dissen- 

pacc  facta  <;iim  Sylla,  suam  quisque  tiunt. 

provinciam   recepit.     Vide    quai    ad  ''  Apud  ()rchomeno7i]  Superior!  ca- 

Floriim  uotavimus  iii.  5.  nam  ct  liinc  pitc. 

firmabis.  '  Et  oppressit ;  et  potuit  capere,  nisi 

''  Et  factum  est]  Uno  die  octoginta  [Et  oppressisset,  nisi]   Flor.  '  Et  de- 

niillia  Komanorum  cspsa  sunt,  A.  U.  bellatuiu    forct,   nisi    de    Mithridate 

OGfi.  triiimphare  cito  quam  vere  maluisset.' 

•^   Excepta  Rhodo]  Flor.  '  Excepta  ■*  Cabiris]  Cabiri  populi  in  Ponto. 

Ulindo,  ([uac  pro  nobis  stetit :  ceternm  Ibi   Cabira  urbs.     Vide    Plutarch,  in 

t^ycladcs,    Dclos,  l",iiba:a,  et    ipsum  Lucullo  et  Eutrop.  lib.  iv. 

Graeciac  decus  Athenae,  tenebantur.'  '  I'udil]  A.  U.  C80. 


DE   VIRIS   ILLUSTRIBUS   CAP.   LXXVII.  215 

nem"  popnlarium  a  Pharnace  filio  in  tiirrc  obscssus,  venc- 
imni  sumsit,  H.  Quod  cum  tardius  bibcret,"  quia  adversum 
venena  multis  antea''  nicdicaminibus  corpus  iirmarat,  ira- 
missum  percussorcm  Galium  Sithocum''  auctoritatc  vultus 
territum  revocavit,  ct  in  caedcni  suam  manum  trepidantis 
adjuvit. 

pnpularem  Aid.  et  libb.  vett.  populorum  Ed.  pr.  '  Pro  in  turre  I^eid.  1.  legit 
in  carcere.  Leid.  2.  incurrere,  et  Hoeiid.  in  curia.  Auciior  est  Haiiii.  adilcns 
JiUo  sua.'  Anitz. — B  Quod  cum  ttmlius  suliiret  Scliott.  G.  D.  F.  cum  id  lard,  hi- 
beret  Ed.  |)r.  Aid.  Qhw/  cum  id  lurdius  cbiberet  ulss.  ap.  Scliott.  cum  id  tardius 
suhiret  Vaj^cosaii.  Vide  Nott.  Var.  qui  advers.  E<1.  pr.  IMox  Leid.  1.  et  ip. 
sum  pro  immis.ium.  Tiiin  (iallum  cito  auctor.  Ed.  pr.  Siticum  Pal.  2.  '  Situ- 
cum  Leid.  1.  Scithocum  Leid.  2.  Tosicum  Fiau.  et  Gramm.  sed  ab  alia  inaiiii 
Sitlwcum:  liithocum  e{\.  Ai^ripp.  Bitwtum  scribendiini  esse  iisdeni  ars;iiinen- 
tis  volebat  Fabriciiis  ad  Oios.  lib.  vi.  cap.  .l.  et  Sijicn.  ad  Livii  I.  I.  sed  talia 
.sunt  iiicerta.'  Arntz.  Viile  Not.  Delpli.  Deiii()iie  adjuvavit  Fran,  nudivit 
Leid.  2.    adivit  Leid.  1. 

NOT.E 

">  Nocturno  prccUo  victus]   Eulrop.         °  Biberet  [suhiret]    Id  est,  '  pene- 

lib.  VI.  '  IMox  ei  '  (Poiiipeio)  '  dela-  traret.'     Sic  aliciibi  Virgil, 
turn  belluin  etiani  contra  regeni  I\Ii-  i'  Blullix  antea]    iNIitluidates    pner 

thridateiii  et  Tigraiicm  ;  quo  siiscepto,  adliiic,  nun  illiiin  veneno  tiitores  pe- 

Miihridatem  in  Armenia  niinore,  noc-  terent,  '  Antidota  sa>pitis  bibit,  et  ita 

tnrno    pra^lio   vicit,  castra  diripiiit.'  se  adversiis  iiisidias  exqnisitis  tntio- 

Vide  et  Flor.  lib.  iii.  cap.  5.  datum  ribus  reiiiediis  stagnavit,  iit  ne  volen* 

prajliiim  A.U.  G87.  qiiideni  seiiex  mori  potuerit.'  Justin. 

"  Per  seJi'/iojiem]  Flor. '  Per  defec-  lib.  xxxvii. 
tioneuj  civium,  Piiarnacisciue  filii  see-         i  Sithocuni]  Liv.  vocat '  Bitliocuni.' 

lere  praeventus,  male  tentatum  vene-  Forsan  Jiitlwcum  legeiidurn. 
no  gpiritum  ferro  cxpulit.' 


CAP.  LXXVII. 

CN.    POMPEIUS    MAGNUS. 


Argumentum.  Syllae  partes  sequitur;  Siclliam  recipit ;  Numidiam  Masinis- 
sae  restitnit;  tiiunipliat ;  Lepidnm  Italia  fiigat;  Sertoriiini  vincit;  piratas 
subigit ;  Tigranem  ad  deditioncm,  Mithridatein  ad  venenuni  conipellit; 
Albanos  ..  .  penetrat  ;  in  Hircaniim  mare  pervenit;  Ca^sanm  exercitum 
dimittere  jiibet ;  Urbe  pellitiir  ;  in  Pliarsalia  vincitiir  ;  ail  Ptoleniitinn 
regem  fugit,  et  ejus  im[)urio  occiditur  Cii.  I'ompeiiis  Magnus. 

1.  Cn.  PoMPiiius  Magnus,  civili  bcllo  Syllae  partes  se- 

Cap.  LXXVII.     1   Pro  bcllo,  pralio  Hocnd.  ct  pro  iSijlUr,  Syltanos  Leid.  2. 


216 


SEXTI    AllRELlI    VICTORIS 


cutus,  ita  egit,^  ut  ab  eo  raaxirae  diligeretur.  2'.  Siciliam 
sine  bello  ''  a  proscriptis  recepit.  Numidiam  Hiarbae  erep- 
tam  Masinissae*^  restituit.  3.  Viginti  sex  annos  natus 
triumphavit.*^  Lepidum/  acta  Syllae  rescind  ere  volentem, 
phvatus  Italia  fugavit.  4.  Praetor  in  Hispaniam  ^  pro  con- 
sulibus  ^  missus  Sertoriura  vicit.  Mox  ^  piratas '  intra 
quadragesimum  diem  subegit.  5.  Tigranem  ad  deditionem, 
Mithridatem  ad  venenura  compulit.  6.  Deinde  mira  felici- 
tate nunc  in  septemtrione  Albanos,  Colchos,''  Heniochos,* 


— 2  'A  ante  proscriptis  non  apparet  in  Fran.  Leid.  2.  Agripp.  et  Ven. 
[neque  in  Ed.  pr.]  qnod  vitio  ciimiilans  prior  cod.  proscriptus  le^it.'  Arntz, 
JarbcE  Aid.  et  alii.  HicerbcE  libb.  vett.  Vide  Not.Deiph.  inf. — 3  Mss.  ap. 
Schott.  XXVI.  nnnorum.  '  Annorum  etiam  in  nostris  Mss.  et  edit.  Macli.  sed 
Boend.  Fran,  et  Haun.  non  expiingnnt  illiid  «a<MS,  qiiod  tamen  alii  faciunt : 
repugnant  ceteras  edd.  XA'F7/.  est  in  Haun.'^rn<2.  "bilox  nhmgavit  pro/i/g-a- 
vit  Aid.  cum  quinque  scriptis  et  edd.  ap.  Arntz.  nhnej^avit  E.A.  \ir.  ablegavit 
conj.  Schott.  pro  Italia  fugavit  legit  obnegavit  Leid.  2. — 4  Proctmsul  Agripp. 
et  Ven.  Proconsuli  Aid.  Gryph.  et  al.  proconsule  alii.  INTox  intra  quadragin^ 
la  dierum  spalia  Haun. — G  Felicitate  [et  celcritute^  Schott.  G.  U.  P.  felicitate 
rerutn  in  sept.  Ed.  pr.  Aid.    in  seplentrionein  Mss.  ap.  Schott.     Tnni  Enoieos 

NOTiE 

"  Ita  egit]  Tres  legiones  ad  enni  tereundnin  est,  esse  qui  ubiqiie  pro 

duxit;  Carbonemcousiilem  Syllae  ini-  Hiarba,  /iitria  scribendum  putent ; 

niicum  interfecit.  verumque  nomen  esse  Hicrta. 

^  Siciliatn  sine  bello]  Post   propo-  "^  Triumphnvitl  A.  U.  672.  quo  reg- 

sitam  a  Sylla  proscriptionis  tabnlam,  niiin  Hienipsali  restituit. 

proscripti  in  Siciliam  fugerant  ;  sed,  «  Lepidum]  M.  ylimilium  Lepidura 

advcntante    Poinpeio,    omnes  facile  cos.  A.  U.  675.     Sed   vide   oninino 


cessere  A.  U.  671. 

<=  Numidiam  Uiarbw  ereptam,  Dlas.] 
Hjec  niihi  suspecta  sunt.  Legendnni 
pnto,  Numidiatn  Iliarbie  ereptam,  lli- 


Flor.  lib.  III.  cap.  ult. 

'  Prcctor  in  Hispaniam]  A.  U.  676. 

B  Pro  consulihus]  Quidain  proconsul ; 
sed  oninino  pro  consuUbus  verum  est; 


empsdli  restituit.     Quod   ex   historia     nam  cum  Pliili|)pus  carperetnr  quod 


verum  est.  Plutarch,  in  Pomp.  fJ\e 
5e  Tail'  ^a(n\icj>v  'idpffav  -rhv  avfifiaxv- 
ffavraAonnitf,  rrjv  6e  $acri\(lav'lafj.\pa\i 
iraf)(5wKe'  id  est,  ex  regibus  autcm 
Hiarbam,  ijui  cum  Domitio  milititveral , 
cepit,  et  ejus  rcgnum  IJicmpsali  tra- 
didit.  Hinc  pendet  Sallustii  frag- 
nientum  lib.  i.  Histor.  '  Id  helium 
excitabat  nietus  Pompeii  vicloris, 
Hiempsalcm  in  rcgnum  restitucnlis.' 
INliror  tani  insigne  nicndum  viros 
doctissiinos  latuisse.    Sed  non  prs- 


privatum  I'ompciuni  pro  cnnsule 
niitteret ;  '  imino  '  respondit,  •  noa 
tantum  cum  pro  consule,  sed  pro 
consulibiis  mittendum  ceiisco.'  Cicer. 
Philip.  XI. 

h  fliox]  A.  U.  687. 

'  Piratas]  Vide  Flor.  lib.  iii. 
cap.  6. 

■^  Albanos,  CoUhos]  Albani  et  Colchi, 
I  hen  intra  mare  Caspium  et  Poiitem 
Euxiniim. 

>  lleniochos]  Ad  littus  Eoum  Caspii 


DE    VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.   LXXVII.  217 

Caspios,'"  Iliberos,  nunc  in  oricnte  Parthos,"  Arabcs,  at- 
que  Judaeos  cum  ma<;!:no  sui  terrore  pcnctravit.  7.  Pri- 
mus in  riircanum/  Rubrum  ct  Arabicum  p  mare  usque  per- 
vcnit.  8.  Moxque  divisoi  orbis  imperio,  cum  Crassus  Sy- 
riam/  Cajsar  Galliam/ Pompeius  Urbcm'  obtinerct;  post 
caedem  Crassi "  Ca^sarem  dimitterc  exercitum  jussit.*^  9. 
Cujus  infesto  advcntu  Urbc  pulsus,  in  Pharsalia  victus/  ad 
Ptolemaeum,  Alexandria)  rcgcm,  fugit.  10.  Hujus  latus 
sub  oculis  uxoris  et  liberorum  a  Septimio,  Ptolcmaei  prae- 
fecto,  mucrone  confossum  est.  11.  Jamquc  defuncti  caput 
gladio  praecisum,  quod  usque  ad  ea  tempora  I'uerat  igno- 
ratum.    12.  Truncus  Nilo  jactatus/  a  Servio  Codro  ^  rogo 


Ed.  pr.  Eniochos  Mss.  ap.  Scliott.  '  Enochios  [Parisinum  exemplnm,] 
Agiipp.  et  Veil.  Eniochos  Boeiid.  Eniocos  Leid.  2.  Emiothas  Fran.  Ervias 
Haiin.  (inochios  Gramm.  sed  vix  difjna  sunt  talia,  ut  ascribantiir.  Colchus  et 
Heniochos  ignorat  Leid.  1.  Malim  tanien  retineie  aspirationeni.'  Arntz. 
Iberos  Aid.  Schott.  G.  D.  P.  Tunc  in  oriente  Scliott.  G.  D.  1'.  nunc  in  oritntern 
Aid.  cum  aliis.  Mox  primus  pcnetravit  E<i.  pr. — 7  Iliic.  Caspium,  Rubrum 
Schott.  G.  1).  P,  contra  Mss.  et  odd.— 8  Mo.r  cum  divis.  orb.  imp.  Crassus 
Scliott.  (J.  D.  P.  Mox diviso  Aid.  In  secpj.  ipse  pro  Pompeius  Ed.  pr. — 9  't'on- 
fugit,  pro  fugit,  Seliottiis,  [G.  D.  P.]  qui  e  Ms.  adjecerat  ejus  imperio  ab 
Achilla  et  Puthino  satellitibus  occisus  est:  quae  tamen  vocabnia,  qnod  a  codd. 
absunt  et  orationis  seriem  turbant,  Arntzen.  incliisit  uncis,  Gninerus  vero 
plane  delevit.' i/ar/.  Ea  verba  non  iiabent  Ed.  pr.  ct  Aid.— 10  A  Photino 
Ptolemai  Mediol.  a  Thendolo  al.  *  Septimn  uterqne  Leid.  lioend.  et  Haun. 
Pro  confossum  vero  idem  Boend.  liabet  interfectus.'  Arntz. — 11  Ilemque 
defuncti  ante  Aid.  legebatur.  '  Arntzen.  docle  copioseque  vindicat  vulga- 
tuni  [ii,'nor«<u/n]  contra  Schottuni,  Aldinam  lectiouem  [et  lect.  Gaesb.  D.  P.] 
adoratum  defensurum  et  uuice  probaturum.'  Hurl. — 12  Jaclus  Schott.  G.  D. 

NOTiE 

maris  in  Margiana.  quippe   provinciam  snam   per  Icga- 

"'  Caspios]  Ad  mare  Caspium.  tos  Afranium  et  Petreium  adminis- 

"  Parthos]  Supra  sinum  Persicuin.  travit. 

"   liircanum   [Hircunum,    Caspiuin]  »  Cadem  Crassi]  Qui  in  Syria  Car- 

Mare   Caspium,   quod  et  Hircanum  ris  trucidatus  est. 

dictum.  "  Casarem  dimitterc  exercitum  jus- 

I'  llubrutnct  Arabicum]  Idem,  nam  sit]  Ut  scilicet  privattis,  et  supplex  in 

mare    Kubrum   Arabicum   etiam  di-  Canipo  Martio  consulatum  more  ma- 

citur.  jorum  peteret. 

T  Moxque  iniox  cum]  diviso]  A.  U.  >  Pharsalia  tictus]  A.  U.  705.  Pliar- 

603.  salia,  Tiiessalias  regio.  Inter  Pharsa- 

"■  Crassus  Syriam]  Vide  Flor.   lib.  lum  et  Enipeuni  fliivios. 

III.  cap.  11.  a  J\;ilojactatus[jactus]  Poeticnm  est 

'    Ccesar   Galliam]    Flor.   lib.    in.  pro  in  A'i/i/m;  Virgil.  •  projecitfluvio,' 

cap.  10.  &c.  Id  est  '  in  iluviuin:' male  quidam 

'  Pompeius   Urbem]    Immo  Hispa-  Nilojactatus, 

Dtam ;  sed  nee  ideo  Urbem  reliquit,  ''  Serviu  Codro]  Codrum  vocat  eti- 


218  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

inustus,  humatusque  est,  inscribente  sepulcro  :  hic  posi- 
Tvs  EST  MAGNvs.'^  13.  Caput  ab  Achilla,  Ptolemaei  satel- 
lite, vEgyptio  velamine  involutum,  cum  annulo  Ceesari 
prtesentatum  est; qui  non  continens  lacrymas,illud  plurimis 
et  pretiosissimis  odoribus  cremandum  curavit. 


p.  cum  Aid,  '  Codro  ab  iino  abest  Fran,  [et  a  Pal.  1.]  sed  lerKini  Mss.  et 
edd.  Servio  Codro  constanter  scribunt.'  Arntz.  '  Inscribendo  in  ejusdem  se- 
pulcro Mediol.  qui  niox  ita  interpungit:  Ab  Achilla  .satellite  JEgyptio,  vela- 
mine  involutum.'  Scholt.  Turn  hic  sitvs  est  magnvs  pompeivs  Schott. 
G.  D.  P.  '  Lucan.  viii.  793.  canit,  '  Hic  .situs  est  Magnus:'  et  inde  pro- 
babiliter  sic  nostro  quoque  loco  Aldus,  queni  plures  secuti  sunt,  reposuit ;  at 
repiignantibus  codd.  Atque  positus  sspe  in  lapidibus.  Klotz.  1.  m.  landat 
quoque  Heinsium  ad  Ovid.  Art.  in.  740.'  Harl. 

NOTiE 

am    Lucanus.     Plutarcb.    vero    hoc  sepulcrum  Dicere.'    Unde  non  abs  re 

ascribit  Philippe  Pompeii  lil)erto.  conjectare  quis  possit  apnd  Nostrum 

<^  Hic  positus  est  Magnus  [Hic  situs  legendum   esse  (absque  vor.   Pomp.) 

est  Mag.  Pomp.]  Hanc  inscriptioneni  liic  situs  est  Magnus  ;  nau)  Mugni  no- 

hemistichii  loco  retulit  Lucanus  : '  Hic  mine  concise  Pompeius  vocabatur. 
situs  est  Magnus:  placet  hoc,  fortuna! 


ADDITAMENTUM 

VIRORUM  ILLUSTRIUM 

EX  LIBRIS  ANTIQUIS  MANU  DESCRIPTIS. 

CAP.   LXXVIII. 

CAIUS   JULIUS    C/ESAR. 

Argumentcm.  Divns  dicitur;  Thermo  contubernalis  in  Asiam  proficiscitnrj 
inipudicitiiE  infaniatur ;  Dolabellam  judicio  oppriniit ;  Rhodum  petit;  a 
piratis  capitur  et  redimitur;  Lusitaniam,  Galliam,  et  liritanniam  subigit  ; 
Ponipeium  in  Pharsalia  vincit ;  Pliarnaccm  fugat ;  Jubani,  Scipionem,  et 
Pompeios  juvenes  vincit  ;  a  Cassio  et  IJruto  occiditur  Caius  Julius  Caesar, 

1.  Caius  Julius  Ctesar,  vencrationc  rerum  gcstaruin 
Divus  dictus,  contubernalis  Thermo  in  Asiam  prolectus, 


Cap.  LXXVIII.     l    Hoc  additanicnlum  Scholtus  primus  rdidit.     '  Qua?  liic 
a  Schuttu  addita  sunt  au{;inenta,  in  6cx,  qiiibus  usi  siimus,  codd,  non  appa- 


DE    VIRIS    ILLUSIRIHUS    CAP.    LXXVIII. 


210 


cum  saepe  ad  Nicomedcin,  rcgcm  Bitliynise,  comnicaret, 
impudicitia?  inlamatus  est.  2.  Mox  Dolabcllani  judicio  op- 
pressit.*  3.  Dum  studiorum  causa  llhodum''  petit,  apiratis 
captus  "^  et  rcdemtus,  cosdcm  et  postea  captos  punivit. 
4.  Pra;tor  Lusitaniam/  et  post''  Galliam,  ab  Alpibus  us- 
que, et  oceanum  bis  ^  classc  transgressus,  Britanniam  sub- 
edit. 5.  Cum  ci  triumphus  a  Pompeio'^  ncgaretur,  armis 
eum  Urbe  pulsum  in  Pharsalia  vicit.''  G.  Capite  ejus  ob- 
lato  flevit  et  hoiiorifice  sepeliri  fecit :  mox '  a  satellitibus 
Ptolemaei  obsessus/  eorura  et  regis  ncce '  Pompeio  paren- 
tavit.  7.  Phamacem,""  Mithridatis  filium,  fama  nominis 
fugavit.  8.  Jubam  "  et  Scipionem  in  Africa,  Pompeios  ju- 
venes  in  Ilispania  apud  Mundarn"  oppidum  ingenti  prailio 
vicit  P  9.  Deinde  ignosccndo  amicis  odia  cum  armis  de- 
posuit:  nam  Lenlulum ''  tantum,  et  Afranium,  et  Faustum, 
Syllas  filium,  jussit  occidi.     10.   Dictator  in  perpetuura^ 


rent,  qiinre  ea  leviori  tanliiin  cnra  perliistravimiis.'  Arnlz. — 9  '  Pro  amicis 
seiisiis  vidctiir  reqiiirere  lit  lesimius  iiiimicis.'  Ariitz.  piob.  Harl. — 10  '  Ail- 
niouemliim  semel,  perpetiio  in  Mss.  esse  unica  dictione  imperpetuum.'  Ariitz. 


NOTvE 


*  Dolabcllam  judicio  oppressif]  Ta- 
men  ex  Siieton.  constat  Dolabellam 
absoliitiim  fuisse,ciun  rcpetiindarum 
Cajsar  postiilavit. 

•>  Rhodtim]  Nam  ibi  tunc  florebant 
sttidia.  Apollonio  Moloiii,  clarissi- 
mo  dicendi  ma^istro,  operain  dedit. 

*=  A  piratis  captus]  Circa  Pharina- 
ciisam  iiisiilam.  Siieton. 

•'  Prcptor  Lusitaniam]  A.  U.  G93. 

«  Pusl]  A.  U.  (J94.  95.  9G.  et  97. 

♦■  Bis]  Semel  A.  U.  698.  iteniin  a. 
699. 

e  A  Pompeio]  A  quo  jubebatiir,  di- 
misso  exeicitii,  domuiu  rediret :  su- 
pra. 

••  In  Pharsalia  vicit]  Supra  in  Pom- 
peio. 

*  Mox]  A.  U.  706. 

''  Obsessus]  In  regia  ;  Flor,  lib.  iv. 
cap.  2. 

'  Regis  ncce]  Qui  aqua  sud'ocatus 


periit. 

"'  Pharnacem]  Enm  Ca;sar  quatuor, 
qnibiis  in  cunspectuni  venit,  lioris, 
una  proflisjavit  acic. 

"  Jubam]  Mauritaniifi  regem.  Vi- 
de Flor.  IV.  2.  apud  Tliapson  Africae 
oppidum  pngnatum  A.  U.  707. 

°  3Iundam]  Bactica;  urbein  in  infe- 
riori  Hispaiiia. 

1'  Vicil]  A.  U.  708.  Vid.  Flor.  iv. 
2. 

1  Lentulum]  Merito  ha;c  vox  viris 
doctis  suspecta  est;  neque  enim  in- 
Vfiiies  Lentulum  jiissii  Ca>saris  tnici- 
datiim.  Lcgiint  itaque  L.  Ctesarem. 
Ex  Sueton.  cap.  75.  '  Nee  ulli  peris- 
sc,  nisi  in  pra>lio  reperientur,  exccp- 
tis  duintaxat  Afranio  et  Fausto,  L. 
Csesare  juveue.'  Hie  L.  CiEsar  cog- 
uatiis  Cii-saris  fuit. 

■■  Dictator  in  iierpetnum]  Contra  le- 
ges. Dictatiira;  inipcriuin  tantum  sc- 


220  SRXTI    AURELII    VICTORIS 

factus  a  senatu,  in  curia,  Cassio  et  Bruto  caedis  auctoribus, 
tribus  et  viginti  vulneribus  occisus  est  ;*  cujus  corpora  pro 
rostris  posito,  sol  orbem  suum  celasse  dicitur. 

NOTyE 
raestre,  et  nnnqiiam  in  annum  proro-      Reipiib.  necessitatem  factum  sit. 
gatum  invenias,  nisi  id  perextremam         '  Occisus  esf}  A.  U.  709. 


CAP.  LXXIX. 

CiESAR    OCTAVIANUS. 


Argumentom.  In  familiam  Jiiliam  transfertiir  ;  Brtitum  et  Cassinm,  Sex- 
tnm  Pompeium,  et  Marcum  Antonium  debellat;  relitpiam  orbis  partem 
domat ;  Jani  portas  claudit ;  dictator  fit  perpetuus ;  et  Divus  Augustus  ap- 
pellator Octavianus  Caesar. 

1.  C^SAR  Octavianus  ex  Octavia  familia  » in  Juliam 
translatus,  in  ultionera  Julii  Csesaris,  a  quo  hasres  fuerat 
institutus,  Brutum  et  Cassium,  caedis  auctores,  in  Macedo- 
nia vicit.**  Sextum  Pompeium,'^  Cnei  Pompeii  filium,  bona 
paterna  repetentem,  in  freto  Siculo  ^  superavit.  2.  Marcum 
Antonium  consulem*"  Syriara  obtinentem,  amore  Cleopatras 
devinctum,  in  Actiaco  Arabraciae  littore  debellavit.^  3.  Re- 
liquam  orbis  partem  ^  per  legates  domuit.  4.  Huic  Parthi 
signa,  quae  Crasso  sustulerant,  ultro  reddiderunt.''  5.  Indi, 

Cap.  LXXIX.    2  Ad  consulem  vide  Not.  Delpli.     Vocem  earn  admittunt 

NOTvE 

a  Octavia  familia]  Velitris  oriunda.  s  Reliquam  orbis  partem]  Flor.  lib. 

•>  In   Macedonia  vicit]    In  Campis  iv,  cap.  ult. 

Philippicis  A.  U.  711.     Vide  Flor.  ''    Ultro   reddideruiit]    Idem    Flor. 

lib.  IV.  cap,  7.  '  Partlii  quoque  quasi  victoriae  pceni- 

c  Sextum  Pompeium]  Florus  lib.  iv.  teret,  rapta    clade   Crassiana   ultro 

cap.  8.  signa  retulere.'     Sed  falsuni  est,  sig- 

"1  In  frelo  Siculo]  'Tota  mole  belli  na  Rouiana  a  Parthis  reddita,  cum 

penitus   in  Siculo  freto  juvenis   op-  Phraalis  filium  Augustus  remisisset. 

presRus  est.'  Flor.     A.  U.  717.  Quare  sciens  ct  volens  Horatius  eti- 

'-  I\Iarcvm  Antonium  consulem]  Vox  am    falsus    est  ()d.  lib.  iv.  od.  ult. 

consulem  milii  suspecta  est.     Neque  '  Tua,  Caesar,  aetas  Fruges  ct  agris 

enim  tunc  consul  erat  Antonius.  retulit  uberes,  Et  signa  nostro  resti- 

f  In  Actiaco  Amhracixc  littore  deb.]  tuit  Jovi,  Derepta  Parthorum  super* 

A.  U.  72'2.     Vide  Flor.  1.  iv.  c.  11.  bis  Postibus.' 


DM    VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.   LXXX, 


221 


Scythac,*  Sarinatac,  Daci,  quos  non  domucrat,  dona  mise- 
runt.  G.  Jani  getnini  portas  ^  bis  ante  se  clausas,  primo 
sub  Numa,'  iterum  post  primum  Punicura  bellum,'"  sua 
manu  clausit."  7.  Dictator  in  pcrpctuum'^  factus,  a  senatu, 
ob  res  gestas  Divus  Augustus  i'  est  appellatus. 


Arntz.  Harl. — 4  Abstulerant  pro  sustulerant  al. — 5  Inde  Scytha  ante  Scliott. 
legebatur  in  Mss. 

NOTjE 


'  Indi,  Scythce]  Horat.  OcL  lib. 
IV.  14.  'Te  Cantaber  non  ante  do- 
niabilis,  Medusijue,  et  Indus,  te  pro- 
fugtis  Scythes  Miratur,  o  tntela  prae- 
sens  Italia;,  domina'que  Romae  !'  In- 
di  ultra  et  intra  Gangem  notisnnt; 
ScythiE  ad  ultimam  septenitrionis  pia- 


nos XMii.  clausas  tennit. 

■"  Post  priimun  Pu7iicum  bellum]  A. 
U.  519. 

"  Sua  manu  clausit]  Ter  clansit. 
Vide  qua;  apud  Fior.  cap.  ult.  dicta 
sunt. 

"  Dictator  in  perpetuvm]  De  hoc  sn- 


gam  supra  mare  Caspium  ;  Sarmatae      pra  dictum.     Hiinc  honorem  Angus- 
ad  fliivium  Rhani,  qui  in  mare  Cas-      tus  fortiter  rcpulit. 


pium  incurrit ;   Uaci  ad  Uanubium. 

''  Jani  gemini  porlas]  Qnje  aper- 
tae,  bcllnm  ;  clausae,  paceni  indica- 
bant. 

'  Sub  Numa]  Qui  primus  per  an- 


I'  Augustus]  Ut  diun  terras  cole- 
bat  ipso  nomine  et  tituio  consecrare- 
tur.  Augustus  enim  majestatis  divi- 
nae  vox  est,  qua,  quas  Diis  consecrata 
sunt,  insigniuutur. 


CAP.   LXXX. 


CATO    PRiETORIUS. 


Argomentum.  Sociorum  cansap  ut  se  favere  dicat,  non  adducitur;  Ptole- 
maei  pecuniam  summa  cum  fide  Romam  perducit ;  Pompeii  partes  sequi- 
tnr ;  et  illo  victo  Uticae  semet  occidit  Cato  Praetorius. 

1.  Cato,  Praetorius,  Catonis  Censorii  pronepos,*  cum  in 
domo  avunculi  Drusi  educaretur,  ncc  pretio  iicc  minis  po- 
tuit  adduci  a  Q.  Popcdio   Silone   Marsorum  principc,  ut 


Cap.  LXXX.  1  '  A  Qu.  Popedio.  Sic  emendo:  in  Mss.  erat  ab  Pedio,  pro 
a  Q.  Popedio  vel  Pompedio,  de  quo  diximus  in  INIetellnm  Pium  :  nbi  vnigati 
codd.  Q.  Pompeitun  corrupte  scribunt.     Pint,  in  Mario  '  Pompedium'  appel- 

NOTiE 

»  Catonis  Censorii  pronepos]  Vide  Gelliiim  lib.  xai.  cap.  18. 


222 


SKXTI    AURELII    VICTORIS 


favere  se  causae  sociorum  **  diceret.  2.  Quaeslor  in  Cypruni 
missus'"  ad  vehendam  ex  Ptolemaei  heereditate "^  pecuniam, 
cum  summa  cam  fide  perduxit :  praeterea  conjuratos  *  pu~ 
niendos  censuit.  3.  Bello  civili  Pompeii  partes  secutus 
est :  quo  victo,  exercitum  per  deserta  Africa;'^  duxit;  ubi 
Scipioni  consulari  delatura  ad  se  imperium  concessit. 
4.  Victis  partibus,  Uticam  ^  concessit ;  ubi  filium  hortatus, 
ut  clementiara  Caesaris  experiretur,  ipse  lecto  Platonis  li- 
bro/  qui  de  bonis  mortis  est,  seraet  occidit. 


lat.'  Schott, — 2  Malit  Arntz.  ad  advehendam  pro  ad  vehendam. 


NOT/?: 

Ejus  orationein    vide    apud    Salhist. 
Catilin. 

f  Per  deserln  Afikce]  Veil.  lib.  ii. 
cap.  55.  'Eorumqiie'  (Jiiba?  et  Sci- 
pionis)  '  copias  aiixerat  Marcus  Ca- 
to,  ingenti  cnni  difficiiltate  itineium 
loconimque  iiiopia,  perdiictis  ad  eos 
legionibtis :  qui  vir  cum  siiinnium  ei  a 


''  Causes  socioTurri]  Qui  jus  civitatis 
sibi  a  Druso  promissum  armis  lepete- 
bant.  Inde  bellum  sociale,  de  quo 
supra. 

•^  QucEstor  in  Cyprum  missus]  Vide 
quns  apud  Florum  dicta  sunt  lib.  iii. 
cap.  9. 

'^  Pt()lem(Jciharedilate'\(Z&VG\\\ch'dt- 
reditatem  ita  accipias  quasi  populuni      niilitibus  deferretnr  imperium,  liono- 
Rom.  Ptolemepiis  hspredem   fecerit :      ratiori  parere  maluit.' 
nam  contra  est.     Hcercditatc,  id  est,  g  Ulicairi]  Maritiniani   Africa;  ur- 

'  bonis.'  Vivo  enini  adhuc  Ptolemaso,     bem  prope  Carthaginem. 
Clodius  ei   infensus   legem    tulit  ul  ''  Platonis  libro~\  Qui  Pha^don  dici- 

ejus  bona  publicarentur,  et  Cyprus  tiir ;  de  immortalitate  aniniiP  liic  egit 
in  proviiiciae  formam  redigeretur.  Plato.  In  eum  libruni  extat  Calli- 
Missns  igitur  Cato  qui  ejus  bona  ad  niachi  epigranuna,  quod  interpretes 
populum  Rom.  transfcrret.  uon  intcUexerunt. 

'  Conjuratos]    Lentulum    et    alios. 


CAP.    LXXXI. 

M.    TULhltlS    CICERO. 


Aroumentum.  Genus  ab  Attio  'i'ullo  ducit  ;  Atbenis  Antiocbum  philoso- 
pliuui  audit ;  Rhodi  Molonem  rlietorem  niagistrum  babet ;  Sicilian!  quivstor 
habet;  Verrem  repetiindaruu)  vtdilis  ilanuiat ;  Ciliciam  latrociuiis  prator 
liberal ;  conjuratos  consul  capitc  punit ;  in  exilium  agilur;  Romain  redit ; 
Ponipeium  bello  civili  seqiiitur;  a  Caesare  veniani  accipit;  Antonium  bos- 
lem  judical  ;   et  fugiens  occidiliir  M.  Tullius  Cicero. 


1.   Marcus  Tuli.ius  Cicero,  gencrc  Arpinas,''  patre 


DF,    VIRIS    ILLUSTUIBUS    CAP.    LXXXI. 


223 


cquitc  Komano  natus,  crcnrs  a  Tullo  Attio  rcgc  *'  duxit. 
2.  Adolcscens  llosciano  judicio'  cloqucntiam,  et  liberta- 
tem  suam  adversus  Syllanos  ostendit :  ex  quo  veritus  invi- 
diam Athenas  studioriim  gratia"^  pctivit,  ubi  Antiochum, 
Acadeniicum  philosophum,  studiose  audivit.*  Indc  elo- 
quentiae  gratia  Asiara,  post  llhodum  petiit,  ubi  Molonem'^ 
Gra^cum  rhctorera  turn  discrtissimum,  niagistrum  habuit ; 
qui  llesse  dicitur/  quod  per  hunc  Gra^cia  cloquentiae  laude 


Cap.  Lxxxi.     1  A  TUoTatio  rege  Scliott.  G.  D.  P.— 2  'Ms.  C.  noster 
i>ij7oncm  depravate  scripserat.'  iSc/jo<<.     '  Marklandus  ad  Statium  Silv,  iii. 


NOT;E 


*  Arpinas']  Arpinum.  Uibs  apud 
Hirpinos. 

^  A  Tullo  Attio  [Tito  Tatio]  rege] 
Eiisebiiis  in  Cliioiiicis,  et  IMiitaicli. 
in  vita  Cicer.  genus  ad  Volscoriini 
legem  vetiilere,  sed  '  Tulliini  Attiiini ' 
nominant.  '  Tullnm '  vocat  Silins 
Italicns  Hi),  viii.  *  Tnllins  aratas 
laptabat  in  agmina  turnias,  Rcgia 
progenies,  et  Tnllo  sangnis  ab  alto.' 

"^  Rosciano  judicio]  Cnni  Rosciiis 
Amei'inus  lionue  occisns  esset,  ejus 
bona,  tanquani  proscripti,  Sylia  iias- 
tae  sniijecit:  ea  emit  Chiysogonns 
ejus  libertus  dnobus  miiiibns  num- 
muni.  Sed  cum  lilius,  idenique  haeres 
Koscii,  bona  patris  ita  vendila  esse 
£Egre  ferret,  eaque  sexagies  esse  de- 
nionstraret ;  Sylia  coargni  se  gravitcr 
tulit,  et  Roscii  filii  nomen  opera 
Clirysogoni  de  parricidio  defcrendum 
curavit.  Cum  Roscii  patrocinium  ob 
Syllee  metum  nemo  susciperet,  ado- 
lescens  ad  Ciceronem  confugit,  qui 
an.  natus  xxvii.  eum  contra  Syllaj 
doniinaniis  ofics  det'ondit.  \'irtor  in 
causa,  magna  in  admiralione  tiiit,  et 
ipse  Cicero  in  Brnto  sic  scribit: 
'  Itaque  prima  causa  publica  pro  Sex. 
Roscid  dicta  tantnm  comniendatio- 
nis  liabuit,  ut  non  nlla  esset,  qua;  non 
nostro  digna  patrocinio  viderclur.' 

*■  Athenas  studiorum  gratia]    Post 


biennium  quam  Roscium  defenderat ; 
nee  |)ropter  nictum  Syllif.sed  ut  con- 
suetudineni  dicendi  vitarct,  quod 
propter  infirmitateni  corporis,  nimi- 
am  in  dicendo  vocis  conteuiionem  la- 
tera  non  ferrent.     Cicev.  in  Bruto. 

*  Studidse  atidivil]  Sex  menses.  Ci- 
cer. in  Bruto:  '  Cum  venis8eni  Atlie- 
nas,  sex  menses  cum  Anliociio,  vete- 
ris  acadeniia^  nobilissimo,  et  pruden- 
tissimo  pliilosopliu,  Aii,  &c.  post  a 
nifi  Asia  tota  peragrata  esl.' 

f  JMolonem]  (jucm  antea  Rom?e  aii- 
diverat ;  ut  ipse  Cicer.  in  Bruio: 
'  Rbodiini  veni,  meque  ad  eundeni, 
queni  Roma;  audiveram,  IMolonem 
applicavi,  cum  actorem  in  veris  can- 
sis,  scriptorenKjue  pra-stantem,  turn 
in  notandis  animadvertendisque  vi- 
tiis,  et  instituendo,  doccndoqiie,  pru- 
dentissinium.' 

e  Qui  flense  dicitur]  Apollonius 
Molo,  Latina?  linguae  rudis,  Cicero- 
nem  oravit  ut  GraBce  declamaret; 
in  quo  cum  ideo  illi  obtemperas- 
sct,  quod  putarct  se  ita  melius 
corrigi  posse,  Apollonius  neqne, 
orante  Cicerone,  la'titiam  pra?  se 
tulit;  et  cum  perorasset,  defixus 
in  rogitatione  din  sedit ;  quod  ubi 
Ciceronem  a-gre  ferre  sensit,  baec 
«jus  vox  erupit:  *  Te  equidem,  M. 
i'ulli !  rollaudo  et  admiror:  sed  me 


224 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


privaretur.  3.  Quaestor  Siciliam  habuit.''  yEdilis '  Caium 
Verrera ''  repetundarum  damnavit.  Praetor  CiHciarn  ^  latro- 
ciniis  liberavit.""  4.  Consul "  conjuratos  °  capite  punivit. 
Mox  invidia  P.  Clodii,?  instinctuque  Cassaris  et  Pompeii, 
quos  dominationis  suspectos,  eadem,  qua  quondam  Sylla- 
nos,i  libertate  perstrinxerat,  solicitatis  Pisone  "^  et  Gabinio 
consulibus,  qui  Macedoniam  Asiamque  provincias  in  sti- 
pendium  opera  hujus  acceperant,  in  exiliura  actus  ;^  mox 
ipso  refereate  Pompeio  *  rediit ; "  eumque  civili  bello  "  se- 

"  Continuo  per  odium  P.  Clodii  et  solicitationem  Casaris  et  Pompeii  quos  affec' 
tati  regni  suspectos  eadem  libertate  taxaverat,  qua  olim  Syllanos  ;  in  exilium  pul- 
sus, alleclis  Gabinio  et  Pisone  consulibus  qui  Macedoniam  Syriumque  provincias 
hujus  (Clodii)  opera  in  mercedem  acceperant ;  statim  eodem  oranle  Pompeio,  reto- 
calus  est. 


4.  13.  malebat,  Molonem  Gracorum  Rhetorum  tum  diserlissimum,  4"c.'  Arntz. 
■ — 4  Macedoniam  Syriamque  Schott.  G.  D.  P.  iinprob.  Arntz.  Vide  Not.  Var. 
Mox  operce  hujus  legendiim  opinatur  Sylbiirp;.  Quod  si  ea  reciperetur  coii- 
jectura,  potiiis  Noster  scripsisset,  judice  Arntz.  hvjus  opera. 


NOTvE 


Graecornm  fortunje  miseref,  cum  vi- 
deatn  doctrinap  et  eioquentiae  laudem 
qna  sola  nobis  reliqua  erat,  per  te 
ad  Romanes  translatam  esse.' 

^  Qucestor  Siciliam  habuif]  A.  U. 
G78.  aetatis  suae  32.  De  qusstnra  Ci- 
cer.  ipse  Cicero  in  Orat.  pro  Plancio  : 
'  Non  vereor,'  inquit,  '  ne  quis  audeat 
dicere,  uUius  in  Sicilia  qnaesturam 
aut  gratlorem  aut  clariorem  fuisse : 
frunienti  in  suninia  caritate  maximum 
numeriim  miscrani,  negotiatoribus 
comis,  niercatoribus  Justus,  munici- 
pibus  iiberaiis,  sociis  abstincns,  om- 
nibus eram  visns  in  onini  officio  dili- 
gentissimus;  excogitati  quidcm  erant 
a  Sicuiis  houores  inauditi.' 

,  /Edilis]  A.  U.  GS3.  ffitatis  suae 
87. 

''  CaiumVerrem^  Verrcs  ex  pratura 
Siciliam  provinciam  per  triennium 
tenuerat,  atqiie  in  ea  fuerat  libidi- 
nose,  avare,  crudcliterque  versatus  ; 
qiiarc  repetundarum  reus  a  Sicuiis 
postnlatus  est,  quorum  patrociiiiuiu 
Kisccpit  Cicero. 


'  PrcElor  Ciliciam^  A.  U.  792.  aeta- 
tis  suae  56.  Sed  provinciam  con- 
sularem  Ciliciam  privatiis  obtinuit. 
Quare  bic  praetor  is  est  qui  cuni  im- 
perio  extraordinario  in  provinciam 
missus  est. 

■»  Liberavit]  Vide  ad  Att.  lib.  v. 
epist.  20.  ad  Fam.  lib.  ii.  epist.  10. 
et  lib.  XV,  epist.  4. 

"  Consul]  A.  U.  090.  a?tatis  suee 
45. 

"  Conjuratos']  Lentulum,  Cetbegum, 
Statilium,  Cabinum,et  alios  qui  cum 
Catiliiia  conjuraverant. 

I'  Invidia  P.  Clodii]  Qui  tunc  tri- 
bunus  piebis  erat. 

1  Syllanos]  Cum  Roscium  defendif. 

"■  Solicitatis  Pisone]  Clodius  pactus 
cum  consulibus,  GaliinioSyriam,  F.a- 
bylonem,  Persas  ;  Piaoni  Acbaiam, 
Tbessaliam,  Gra>ciam,  Macedoniam, 
omnemquc  Hoeotiam  dedit. 

•  In  cxiliujn  actus']  A.  U.  G95.  icta- 
tis  s\iae  49. 

'  Ipso  rrfercnte  Pompeio]  Tmino  re- 
fc rente  L.  Mummio  tribuno  piebis. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS    CAP.    LXXXII. 


225 


cuius  est.''  5.  Quo  victo  vcniam  a  Caesaio  ultro^  acccpit: 
quo  intcrt'eclo  Augustum  i'ovit:  Antoniuni''  liostem  judica- 
vit.  6.  Et  cum  triuniviros''  sc  fecisscnt  Caesar,  Lepidus, 
Antoniusque,  concordia  nou  alitor  visa  est''  inter  cos  jungi 
posse,  nisi  Tullius  nccarctur  :  7.  qui,  imraissis  ab  Antonio 
percussorilms,  cura  forte  Formiis"'  quiesccrct,  imminens 
exitiura  corvi  auspicio  "^  didicit,  ct  iugiens*  occisus  cst.*^ 
Caput  ad  Antonium  relatum. 


et  adjuvante  Pompeio.  Referenle ;  id 
est,  in  senatu  verba  faciente. 

"  Civili  bello]  Ceesaris  et  Pompeii. 

"  Sccntus  est]  Vide  ad  Fani.  1.  xiv. 
epist.  7.  et  oral,  pro  Ligario.  Tunc 
Cicero  annum  agebat  lviii. 

J  Ultro]  Nam  ipse  Caesar  literas 
ad  Ciceronem  ex  jt^L-ypto  misit,  ut 
esset  idem  qui  fnisset. 

^  Antonium]  Cos.  A.  U.  70'J.  letatis 
Ciceronis  C3. 

»  Et  cum  triumviros]  A.  U.  710. 
Vide  Flor.  lib.  iv.  c.  G. 

''  Concordia  non  uliter  visa  est]  An- 
tonius  enim  nullam  conditionem  ac- 
cipere  se  dicebat,iiisi  primus  Cicero 
inlerficeretur  :  primis  diebus  pro  Ci- 
ceronis salute  certavit  Octavius;  sed 
tertio  demum  die  cessit,  ejusque  vi- 
tam  prodidit. 

<^  rormiis]  Prope  Caietam. 

"^  Corvi  auspicio]  Cum  Cicero  ser- 
vis  se  ad  Caietam  deportandum  na- 
vigio  commisisset,  ubi  przedia  habe- 


NOTiE 

bat,  et  blandum  astate  Etesiarum 
diebus  perfugiucn,  c  sacello  Apollinis 
quod  ibidem  supra  mare  crat,  corvi 
cum  clangore  ad  ejus  navem,  quae  ad 
littiis  appcllebatur,  confestim  advo- 
larunt  atqne  ex  ntraque  jiarte  anten- 
na' insidentes  partim  crocitarunt,  par- 
tini  rudentum  capita  rostris  tutude- 
runt :  idque  signum  omnibus  infaus- 
tum  est  visum.  Cicero  tanien  egres- 
sus  in  villam  se  recepit,  et  quieti  de- 
dit.  Ibi  corvorum  magna  pars  tristi 
voce  ad  fenestram  assedit  :  nnus  in 
lectum  devolavit,  et  rostra  vestem, 
qua  Cicero  tectus  erat,  paulatim  ab 
ore  i[)sius  removit.  Plutarch.  Cicer. 
Valer.  IMax.  1.  i.  c.  4. 

*=  Fus:iens]  Lectica  per  sylvestrcs 
et  opacas  anibulationes. 

f  Occisus  est]  A  Popilio  Lvi>nate 
qnem  olim  parricidii  reum  ipse  de- 
fenderat.  Tunc  Cicero  natus  erat 
an.  G4.  minus  2G.  diebus. 


CAP.   LXXXII. 

MARCUS    imUTUS. 

Argumentum.  Piiilosopliiam  et  eloquentiam  discit  ;  Cytiieridem  amat ;  in 
Ciliciam  quaestor  proficisci  non  vult  ;  I'ouipeium  bello  civili  sequitur;  a 
Ca-sare  veniam  accipit;  Gallium  proconsul  regit ;  C;\?sarem  occidil ;  abAu- 
gusto  vincitur  ;  et  Stratoni  cervicem  pra?bet  Marcus  Hrutus. 

1.  Marcus  Brutus,  avunculi  Catonis  imitator,  Athenis 

Delph.etVar.Clas.  Aurcl.Vict.  P 


226  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

philosophiam,  Rhodi  eloquentiara  didicit.  2.  Cytheridem 
mimam  *  Gura  Antonio  et  Gallo  poeta  amavit.  3.  Quaestor 
in  Galliam  proficisci  noluit,  quod  is  bonis  omnibus  displi- 
cebat.  4.  Cum  Appio  Claudio  in  Cilicia  fuit:  et  cum  ille 
repetundarum  ^  accusaretur,  ipse  ne  verbo  quidem  infaraa- 
tus  est.  5.  Civili  bello  a  Catone  ex  Cilicia  retractus, 
Pompeium  secutus  est :  quo  victo,  veniam  a  Ceesare  acce- 
pit,  et  proconsul  Galliam  rexit;*^  tamen  cum  aliis  conjura- 
tis  in  curia  Ceesarem  occidit.  6.  Et  ob  invidiam  veterano- 
rum  ^  in  Macedoniam  missus,  ab  Augusto  in  campis  Phi- 
lippiis  victus.     Stratoni  cervicem  praebuit.* 


Cap.  lxxxii.  2  Cyth.  viimum  in  Ms.  Turn  po'ila  del.  Scliott.  G.  D.  P. 
—  3  '  /n  Galliam,  Omissnni  est  nomen  imperatoris,  ciii  Brntiis  quffistor  esse 
noluit;  fortasse  igitur  legendum,  Q«<ps<or  ami  Ccesare  in  Galliam  proficisci 
noluit.  Caesar  enim  per  illos  annos  Galilee  proconsul  fiiit.'  Sylburg. — 4  '  Cum 
Appio  socio.  Sic  scriptuni  reperi,  unde  conjeci  pro  socio,  Clodio  priraiini 
fiiisse.  Clodii  enim,  Claudii  ipsi  post  dicti  snnt,  niigrante  diphthougo  an  in  «, 
ut  et  aula  in  alia  et  similia.'  Schott. — 6  Philippicis  Schott.  G.  D.  P.  contra 
omnes  Mss. 

NOTyE 

»  Cytheridem  mimam"]  Cytherls,  Vo-  <=  Proconsul  Galliam  rexit]  Galliam 

lumnii  liberta,quamAntonius,et  Cor-  Cisalpinam  intellige,  ciii,  ad  belltim 

nelius  Gailus  poeta  exiniius  deperi-  AfricanuinproficiscenteCaesare,  prae- 

bant ;  sed  ea,  spreto  Cornelio,  Anto-  fectiis  Brutus  A.  U.  707. 

i)ium  in  Galliam  secnta  est.    Lycorin  "^  Ob  invidiam  velerunorum]  Qai  C2&- 

vocat  Virgil.  Eclog.  x.  *  Tua,  Galle  !  sarem  diligebant,  et  ejus  necem  im- 

Lycoris  Perque  nives  alium,  perque  patienter  ferebant. 

horrida  castra  secuta  est.'     Meminit  «  Stratoni  cervicem  prabuit]  '  Ipse 

Cicero  Philipp.  xi.  et  1.  X.  ep.  10.  ad  quoque  uni  comitnni  suoruni  confodi- 

Atticuni.  endum  pra;buit  latus.'  Florus  lib.  iv. 

•>  Cum  ille  repetundarumi  Eum  ac-  cap.  7. 
cusavit  P.  Cornelius  Dolabella. 


CAP.   LXXXIII. 

C.   CASSIUS    LONGINUS. 


Aroumentum.  In  Syria  Crassi  quaestor  est ;  Osacem  superat ;  Caryota  coj;- 
noniinatur ;  Cajsarem  oppiignat  ;  civili  bello  Pompeinm  seqnitnr;  a  Cae- 
sare  veniam  acci|)it ;  conjurationia  advcrsus  Caesarem  auctor  est;  ab  An- 
tonio vincitur;  et  I'andaro  juguUim  pra;bet  C.  Cassius  Longinus. 

1.  Caius  Cassius   Longinus  qucTstor  Crassi  in  Syria 


DE    VIRIS    ILLUSTRIRUS    CAP.    LXXXIII. 


227 


fuit,  post  ciijus  cacdcm,  collectis  rcliqiiiis,  in  Syriam  rcdiit. 
2.  Osaccm,  pisefectum  "*  regimn,  apud  Orontcni''  lluviura 
superavit.  3.  Dcin,  quod  cocmtis  Syriacis  mcrcibus  fce- 
dissimc  ncgotiaictur,  Caryota  cognonnnatus  est.''  4.  Tri- 
bunus  plcbis  Ca^saicm  oppugnavit.  0.  Kello  civili  Pom- 
peium  sccutus  classi  prajfuit.  A  Caesare  veniam  acce- 
pit;  tamcii  advcrsus  eura  conjuralionis  auctor  cum  Bruto 
fuit,  ct  in  caidc  dubitanti  cuidam,Vcl  per  me,  inquit,  feri:*^ 
magnoque  exercitu  coraparato,  in  Macedonia  Bruto  con- 
junctus  in  campis  Philippiis  ab  Antonio  victus,  cum  ean- 
dcm  fortunam '  Bruti  putaret,  qui  Cassarem  vicerat,  Pin- 
daro  libcrto  jugulum  praebuit.  (J.  Cujus  morte  audita, 
Antonius  exclaraasse  dicitur,  Vici. 


Cap.  i.xxxiii.    2  *  Osacem.     Sic  eniendo  de  ingenio.     In  Mss.  Lysacen 
scriptum  inveni  et  Syaacen:  queni  non  agnosco.'  Schott, 


iiOTJE 


*  Osacem,  praj'ectum']  Cicer.  Epist. 
ad  Alt.  lib.  v.  ep.  20.  '  Kiimore  ad- 
ventns  nostri,  et  Cassio,  qui  Antio- 
cliia  tenebatiir,  animus  accessit,  et 
Partiiis  tinior  injectus  est;  itaqiie 
eos  cedentes  ab  oppido  Cassius  inse- 


scitis  palmulas,  caryotas  in  Syria  pa- 
rere  in  Judaea,  in  Italia  non  posse.' 
Caryotae  Gallice  daltes. 

^  Vel  per  me,  inquit,  feri]  Sic  apud 
Justinuni  Gobrias  Magum  medium 
anjplexus,  cunctantibiis  sociis,  ne  ip- 


cutus,  rem  bene  gessit.    Qua  in  fuga,      sum   pro  Mago  transfoderent,    quia 


magna  auctoritate,  Osaces  dux  Par- 
thorum,  vulnus  accepit,  eoque  inter- 
iit  paucis  post  diebus.'  Osaces  Pa- 
cori  filii  regis  Orodis  nomine  exerci- 
tum  ductabat  a  Cassio  victus  A.  U. 
702. 

^  Orontem]   In  Syria. 

•^  Caryota  cogiwminatus  est]  Quippe 
cum  in  Syria  tantum'  caryotas'  nas- 
cantur,  iis  pra^cipue  negotiabatur. 
Varr.  lib.  de  Re  Rustica  cap.  1. '  Non 


res  obscuro  loco  gerebatur,  vel  per 
suum  corpus  adigi  Mago  ferrum  jus- 
sit. 

t  Cum  eandem  fortunam]  Brutus 
Augusti,  Antonius  vero  Cassii  castra 
devicerat:  Cassius  autem  cum  rapido 
impetu  recipientes  se  Bruti  eqnites 
videret,  fugere  arbitratus,  transac- 
tum  de  parlibus  ratus,  uni  de  proxi- 
mis  auferenduni  praebuit  caput.  Vi- 
de Flor.  1.  IV.  c.  7. 


228  SEXTI    AURliLII    VICTORIS 

CAP.    LXXXIV. 

SEXTUS    POMPEIUS. 

Argcmentum.  Apnd  Miindam  vincitur  ;  Siciliam  petit ;  mare  obsidet;  Ita- 
lian! vexat ;  se  Neptuni  filium  confitetni  ;  pace  facta  cum  Antonio  et  Cae- 
sare  epulatur;  rupto  foedere  victus  in  Asiam  fiigit,  et  occiditur  Sextus 
Pompeius. 

1.  Sextus  Pompeius  in  Hispania  apud  Mundam  vic- 
tus,* amisso  fratre,''  reliquiis  exercitus  collectis  Siciliam 
petiit,  ubi  ruptis  ergastulis  ""  mare  obsedit.  2.  Interceptis 
corameatibus  Italiam  vexavit ;  et  cum  mari  feliciter  ute- 
retur,  Neptuni  se  filium  ^  confessus  est,'  eumque  bobus 
auratis  et  equo  placavit.  3.  Pace  facta  epulatus  in  navi 
cum  Antonio  et  Ca;sare  non  invenuste  ait.  Has  sunt  me^ 
carinas :  ^  quia  Ronice  in  Carinis  ^  domura  ejus  Antonius 
tenebat.  4.  Rupto  per  eundem  Antonium  ^  foedere,  Sex- 
tus ab  Augusto  per  Agrippam  navali  prailio  victus  in 
Asiam  fugit,  ubi  ab  Antonianis  militibus  occisus  est. 


Cap.  lkxxiv.  4  '  Potiiis  existimarim,  Antonium  a  glossatoris  manu  in- 
tenepsisse,  et  tundem  I eferendmn  ad  Ponipeinm  ;  neque  tnin  qiiicqnam  de- 
bet offendere,  qiiod  sequattir  Sextus, cum  tales  constnictiones  novze  non  sint. 
In  pnoiibns  edd.  conjectnra  Schotti  liitc  legebatnr:  Rupto  per  eundem  Pom- 
peium  foedere,  alt  Augusta.  Sed  contra  nientem  viri  optimi,  qni  tres  nltinias 
voces  expnngi  jnsserat  in  Add.  Tamen  vnlgatas  edilt.  secutus  est  Hesselius 
ad  Vibiuni  p.  75.'  Arntx. 

NOTjE 

»  Apud  Mundam  victus]    Fior.  lib.  '  Hce  sunt  mece  carince]   Hac  lepi- 

IV.  cap.  11.  da  anibiguitate  Antonio  exprobravit 

•>  yl/nisfo/rn^rcj  Cn.Pompeio.qnem      enni  ex  proscriptione  domnm  snani, 
pra^lio  profiignni  Cesonius  apnil  Lan-      qnae  in  Carinis  erat,  possidere.   Vide 
roneni  oppidum  conseciitns,  piignan-      Dion, 
tem  interfecit.  e  Carinis]  Carina?,  regio  UrbisRo- 

c  Ubi  niplis  ergastulis]    Flor.  lib.      niana?,  inter  lanlissiina<* ;  undeVirg. 
IV.  cap.  8.  '  Contractisqne   infelicis      '  Laiitis  ningire  Carinis.' 
belli  reliquiis,  cnni  insnper  ergastnia  ''  Per  eundem  Antonium]  Non  im- 

armasset,  .Sicilian!  Sardiniani(|ne  ha-  nierito  hie  locus  Scliotto  viro  doclis- 
bebat  jam,  et  classe  inedinni  niaic  cinio  snspectns  est.  Et  certc  legen- 
insedehat.'  dam    nt    ipse    cmt'ndavit,  rupto  per 

•i  Neptuni  se  filium]  Unde  et  Nep.  eundem  Pompvium  fcedere  ab  Augusto, 
tiinins  ab  Horatio  dicitur  per  deri-  ifc.  Eiitrop.  lib.  vii.  '  Intirim  Poni- 
snm.  peins  pactem  rnpit  :  et  navali  pra-lio 

•  Confessus  est]  Id  est,  palam  pio-  victus,  t'ligiens  ad  Asiam,  inlcrfcctuH 
fessus  Cist.  est.' 


DE    VIRIS    ILLUSTRIOUS    CAP.    LXXXV. 


22l) 


CAl*.    LXXXV. 

MARCUS    ANTONIUS. 

Argumentlm.  In  expediliouibiis  Julio  Cwsari  comes  est ;  ei  diadcina  iin- 
ponere  teiitat ;  nioituolioiiores  divines  deceruit ;  AiiKustuni  pcrfidiose  trac- 
tat ;  ab  illo  victus  in  Gailiam  fiigit  ;  JSnitiin)  occidit ;  in  t;ratiani  ciun  Ca?- 
sare  redit;  triumvir  proscriptionis  aiictor  est;  Partliis  bellum  infert ;  ab 
illis,  et  deiiule  ab  Augusto  vincitur;  elnecem  sibi  consciscit  Marcus  An" 
tonius. 

1.  Marcus  Antonius  in  omnibus  expeditionibus  Julio 
Caesari  comes,  Lupercalibns  *  diadema  ei  imponerc  tenta- 
vit :  mortuo  ''  divinos  lionores  decrevit.  2.  Augustum  per- 
fidiose  tractavit  ;*"  a  quo  apud  Mutinam  victus,  Perusii 
fame  domitus  '*  in  Gailiam  fugit.  Ibi  Lcpidum  sibi  colic- 
gam  adjunxit  :  Brutum,''  cxercitu  ejus  corrupto,  occidit : 


Cap.  LXXXV.  2  Perusii  fame  domitus.  Vide  Not.  Delph.  '  Confundit 
pra-uomina  duoruui,  (]U8e  supiiia  negligentia  in  unum  liominem  confert.' 
Arntz. 

NOT/L 

»  Lupercitlihus]  Sueton.  cap.  TJ.  Mutinam  victus  in  Gailiam  fugK : 
'  Et  Liipercalibus  pro  rostris  a  con-  ibi  Lepi(iiim  sibi, '  Jkc.  Idque  ex 
suie  Antonio  admotum  saepius  capiti      bistoriaj    fide  Veil.   lib.  ii.  cap.  63. 


suo  diadema  repulerit,  alqiie  in  Ca- 
pitolium    Jovi    Opt.    Max.    miserit.' 
Lupercalia  erant  Roma;  die  xv.  Fe- 
bruarii. 
^  Mortuo]  Sueton.  cap.  84.  '  Lan- 


'  Interim  y\ntoniiis  tug.i  transgressus 
Alpes  priiiio  per  colUxpiia  repulsus 
a  M.  Lepido,  (|ui  pontit'ex  n)aximus 
in  C.  Ca?saris  locum  furto  creatus, 
decreta  sibi  Hispania,  adimc  in  Gal- 


dationis   loco    consul   Antonius    per  lia  morabatur:  mox  sa-pius  in  con- 

pra-conem  pronuntiavit  senatns  con-  spectum  veniens  militum,  cum  et  Le- 

sultum,  (pio   omnia  ei   <livina  simul  pido  omr.es  imperatores  forent  nieli- 

atque  huniana  decrcverat,'  &c.  ores,  et  multis  Antonius,  dtim  erat 

<=  Atii^ustum  perjidiose  traclacit]  La-  sobrins,  per  aversa   castrornm  pro- 

cerabat  furtis  baireditatem,  insecta-  ruto   vallo,  niilitibus   receptus   est: 

batur  proi)ris,  cunctis  artibus  coop-  qui   titulo    imperii    cedebat    Lepido, 

talionem  JuliiE   gontis  inbibere  non  cum  summa  virium  penes  eum  foret.' 

desinebat.    Flor.  lib.  iv.  cap.  4.  '  Brututn]  Uecimum  Brutum.  Veil. 

•1  Perusii  fume  domitus]   Certe  bic  cap.  61. '  D.  Brutus   desertus  primo 

aliquid  turbatum  est,  neque  enini  M.  a  Planco,  post  etiam  insidiis  ejusdem 

Antonius  Perusii  fame  domitus,  sed  petitus,   paulatiin    rclinquente    euni 

L.  Antonyis.     Deinde  quae  sequun-  exercitu,  fugiens  in   liospitis  cujus- 

tur,  pendent  a  superioribus,  '  apud  dam  nobilis  viri,  nomine  Canieli,  do- 


230  SEXTI    A.URELII    VICTORIS 

reparatis  viribus  in  Italiam  regressus  cum  Caesare  in  gra- 
tiam  rediit.  3.  Triumvir  factus  ^  proscriptionem  a  Lucio 
Caesare  avunculo  suo  coepit.  4.  In  Syriam  missus  bellum 
Parthis  §  intulit :  a  quibus  victus,  vix  tertiam  partem  de 
quindecim  ^  legionibus  in  iEgyptum  perduxit :  ibi  Cleo- 
patrae  amore  devinctus  in  Actiaco  littore '  ab  Augusto 
victus  est.''  In  Alexandriam  regressus,  cum  habitu  regio 
in  solio  regali  sedisset,  necem  sibi  conscivit. 

NOT^ 

mo,  ab  lis  qnos  miserat  Antonius,  jti-  '  Vix  tertia  parte  de  sedecim  legio- 

giilatiis  est.'  nibiis  reliqiia.'  Flor. 

f  Triumvir  /actus]  A.  U.  710.  i  /„  Actiaco  littore]  Juxta  Ambra- 

s  In  Syriam  missus  bellum   P.]    A.  cinni  sinum. 

U.  717.     Vide  Flor.  lib.  iv.  cap.  10.  k  Augusto  victus  est]  A.  U.  722. 

''  Vix  tertiam  partem  de  quindecim] 


CAP.    LXXXVI. 


CLEOPATRA    REGINA. 


Argumentum.  a  Ptolemxo  fratre  et  marito  pellitur;  ad  Caesarem  venit ; 
Ptolemsi  regniim  et  necem  ab  eo  inipetrat ;  Antonio  jiingitur;  cum  eo 
vincitur ;  et  aspidibiis  adiiiotis  perit  Cleopatra  regina. 

1.  Cleopatra,  Ptolema^i  regis  -^gyptiorum  filia,  a  fra- 
tre  suo  Ptolemaeo  eodemque  marito/  quem  fraudarc  regno 
voluerat,  pulsa,  ad  Ceesarem  bello  civili''  in  Alexandriam 
venit :  ab  eo  specie  sua  et  concubitu  regnum  Ptolemaji  et 
necem  impetravit.  2.  IIa:;c  tanta)  libidinis  fuit,  ut  saepe 
prostiterit:    tantae    pulchritudinis,  ut  multi  noctem   illius 

NOTyE 

•'   Fratre  suo  P.   eodemque  marito]  nimo  diligens  fratremque  virumque.    Id 

Sic  l'tolem<»i  et  soror  et  conjux  fuit  est  Ptolemit-nin.     Et  illnd  sane  regi- 

Berenice.   Hygin.  lib.  ii,   Tlieocrit.  bus  yEgypti  fainiliare. 

Hyni.   in   riolein.   de   ea  :   'E/<  Oufiov  ^  Ad  Casurcm   bello  ciiili]    A.   U. 

aTtfjyoicra  Kaaiyvj)T6v  t€  n6atVTf'  Ex  a-  700. 


DE    VJRIS     ILLUSTRIBUS     CAP.  LXXXVI.  231 

mortc  cmcrint.  3.  Postca  Antonio  jiincla,  cum  eo  victa,' 
cum  sc  illi  inlcrias  fcrro  simuiurct  in  mausoleo  ejus/  ad- 
motis  aspidibus  pcriit. 

aOTJE 

<=  Cum  eo  vida]  Ad  Actiiim,  supra,  mos,    ut    solebaf,    indiita   ciiltud,   in 

^  In  mausoleo  ejus]  Vloriis  lib.  iv.  ditfcito   ocloribiis   solio,  jiixta  siiiiin 

cap.  11.  '  Iiicantioiein    iiacta  ciisto-  se  collocavit  Aiitoiiium,  admotisqiie 

diam,  in  mausoleum  se,  sepiilcra  re-  ad  vciias  serpentibus,  sic  luortequa- 

gum  sic  vocant,  recipit.     Ibi  iiiaxi-  si  sonino  soiuta  est.' 


SEXTI   AURELII  VICTORIS 

DE    CiESARIBUS 
HISTORIA 

AB    AUGUSTO    OCTAVIO, 

ID  EST,  A  FINE  TITI  LIVII  USQUE  AD  CONSULATUM  DECIMUM 
CONSTANTII  AUGUSTI,  ET  JULIAN!  C^ESARIS  TERTIUM. 


CAP.   I. 

OCTAVIANUS   AUGUSTUS. 


1.  Anno  Urbis  septingentesimo  fere  vicesiraoque "  se- 
cnndo  etiam''  mos  Romge  incessit  uni  prorsus  parendi. 
2.  Namquc  Octavianus  patre  Octavio,  atquc  adoptione 
magni  avunculi ''  Caesaris,  ac  mox  procerum  consnlto  ob 
victoriara  patriam'^  placide  exercitam,  August!  cognomento 


Cap.  I.  1  '  Ficesiinoijue  duobus.  Sic  integie  sciipfiim  h.iljet  calanio  exaia- 
tiis  cod.  pro  seciindo.  Qua;  res  statiin  initio  opeiis  conlurbare  icctoreiii 
qiieat ;  veriini  insoleiis  noii  t-st  auctori  nostro  niimemni  rardinaleni  ordinal 
et  retro  vicissiin  conmiiitare,  iit  grainniaticornni  tilii  app<  llaiit.  Eiit  tor 
tasse  qui  sic  iiiterpiiiigeiuiiim  piitet  :  vicesinKxiuc,  duobus  ctiam :  ut  fAXeiTrn 
Kus  '  adilitis  '  vel  simile  exaudiatiir.'  Scliott. — 2 '  Victoriampatriam.  Hie  locii 
mire  torsit  ingenium  et  diligentiani  interpretum.    Sciiottus,  quein  plures  se 

NOT;E 

^  Septingentesimo  fere  vicesimoque]  fuit  ;     id    est,    aviincuii    avuncnlus. 

Imperiiim  Angusti  hoc  Noster  ordi-  Qiiaic  male  qui  Epitomen  scripsit, 

tiir  a  piigna  Actiaca,  nt  pliirimi ;  alii  '  IVIajoris  avunculi.'  Vide  quae  ibi  die- 

a    sexto   ejus  consuiatu    A.  U.  725.  ta  sunt. 

alii  denique  a   primo  ejus  consuiatu  "^  Ob  victoriampalriain}  Omiuno  \e- 

A.  U.  710.  quos  sequuntur  qui   An-  gendum,utnionuitdoctissimusScliot- 

gustum  imperasse  ainnt  a.  .'iG.  tus,  oO  victoriam   jutrtium;   hoc   est, 

^  Eliani]   Idem  valet   ac  '  rursus,'  Bruti,  Cassii,  Antonii.  a.  1.  post  de- 

'  itenim.'  victum    Antonium,    Augusti   nomen 

"^  Miigni  atnncnli]  Optime  hie.  Cse-  accepit. 
sar  enim  Augusti  maguus  avunculus 


SEX.    AUR.    VICT,    IJi;    C/ESARIBIIS    CAP.  I. 


233 


dictus,  illccti.s  per  dona  militibiis,  at(|iic  annorific  curandae  * 
specie  vulgo,  cetcros  liaud  difliculter  suhegit."  0.  Eoqae 
modo  annis  quatuor  circitcr  ct  quadrauMnta  actis/  morbo 
Nolae*''  consunitus,  adjcctis  iuipcrio  civium  Rlia^tis/'  Illyri- 
coque,  ac  pacata  exterarum  gentium  I'crocia,  nisi  Gcrma- 
niae.'  4.  Quamquara  tertius  post  Numam,  victo  Anto- 
nio, Janum  clauserit,  "^  quod  jure  Ronuino  quiescenti- 
bus  bcllis  accidebat.  5.  Mores  viro  civiles  lepidique,' 
flagrante  baud  modice  luxuria,""  ludorumque  cupidine " 
atque  ad  somnum  intemperantie."  0.  JJoctorum,  qui 
abunde  erant,  necessariorumque  f'  percultor,  cum  clo- 
quentiaj  studio,*^  ac  religionibus  ''  mire  retineretur.'     Pater 

"  Delinilis  militibus  per  mnnera,  atque  specie  annonce  procuranda  populo ;  reli- 
quos  non  difficulter  sibi  subjecit. 


ciiti  sunt,  malebat  ob  victoriam  partium;  Arntzen.  quoque  conjCc'\t  ob  victoriam 
Actiacam.  Sod  Grnner  nihil  luutans,  victoriain  patriutii  Aurcliuin  dixisse  rec- 
tiiis  piilat  pro  '  victoria  de  patria,'  pliiribiis(iiie  illiistrat  cxemplis.'  Ilarl. 
Mox  '  ex  loco  Taciti  Anna!,  i,  1.  coiitirniatiir  id  (jiiod  olini  conjeceiam,  vulgus 
pro  fif/^'o  esse  reponenduni,  Iiitelligit  enini  niilites,  i)lebein  et  Patres,  nisi 
ievocesi7/cc(o,' Ariitz. — G  Mire  detincntur,  aut  sinipliciter  <e»itre/ur,  niulitGrut. 


NOT.E 


<=  Atque  annonce  curandcel  Augustus 
sexto  consulatu  niilites  donis,  popu- 
luui  annona,  rellquos  vel  peciinia  vel 
otii  dulcediue  |)ellexit.  Tacit.  Annal, 
I,  c,  1,  ubi  'niilitcni  donis,  populuni 
annona,  cunctos  dulcedine  otii  pel- 
lexit.' 

f  Annis  quatuor  circ.  ct  q.  «,]  Post 
victuni  Antonium  scilicet.  Nam  tunc 
natus  erat  a.  70, 

s  i\o/tf]  In  Picentinis  non  longe  a 
Neapoli. 

h  Rliatis]  In  Alpibuc. 

'  Nisi  (lermaniw]  Id  est,  *  prater- 
quain  Gerniauiic'  Pacata  externa- 
luni  gentium  f'erocitate,  praiter  fero- 
citatein  Gcrniania>. 

■*  Janum  clauscritl  Vide  supra  Vir. 
Illust,  in  Augnsto. 

'  Civiles  Icpidiquel  Civilis  et  civili- 
tas  non  est  id  quod  Gallice  sonat, 
Princeps  civilis  est,  qui  non  tyrannus, 
non  t'erox,  non  impoteusest.    Contra 


incivilis  ille  dicitur  qui  elves  et  po- 
pulos  suos  pro  belluis  habet.  Civiliia- 
ti<  Aiignsti  aliquot  exenipla  persequi- 
tur  SiK-ton,  cap,  .50. 

™  riiif^rante  hand  modice  /u.rurta] 
Luxuria  proprie  de  profusis  inipensis 
dicitur,  et  luxuriosus,  prodigus,  pro- 
fusus,  sumtuosus  :  sod  liic  per  '  hixu- 
riain,'  libidineni  ct  in  voluptate  soluti- 
onem  intelligo  qnomodo  seqtiioris  aevi 
scriptoribus  accipitur,    \'ide  Epitom, 

"  Ludorumiiuc  cupidine]  Hue  perti- 
nere  arbitror  ista  Suetonii  cap,  75, 
'  Festos  et  solennes  dies  profusissi- 
nie,  nonnun(]uani  joculariter  tantum, 
celebrabat.' 

°  Ad  somnum  intcmperantie']  Modi- 
ci  tanien  somni  Augu>tuiu  fuisse  pa- 
tet  ex  Sueton.  cap,  78. 

v  Nicesstiriurumque]  Neressarii  di- 
cuntur,  vel  cognati,  vel  affines. 

1  Lloquentiie  studio]  Sueton.  c,  84. 
'  Eioquentiani,studiaque  Iibcralia,ab 


234 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


Patriae,  ob  clementiara,  ac  tribunitia  potestate  perpetuo 
habitus  :'  hincque  ut  Deo,  Romaj"  provinciisque  omnibus 
per  urbes  celeberrimas,''  vivo  raortuoque  templa,  sacerdo- 
tes,  et  collegia  y  Scicravere.  7.  Felix  adeo,  (absque  liberis 
tamen  siraulque  conjugio/)  ut  Indi,  Scythae,'"  Garamantes,"' 
ac  Bactri  legates  mitterent  orando  foederi. 


quod  et  aliis  in  mentem  venit.  Mox  '  Grnner.  malit,  quod  Augustus  a  plebe 
ob  tribuninam  potestatem  cognomen  patris  patriae  meriiisse  videattir,  legere, 
Pater  patrim  ob  clemenliam  ac  tribtaikiam  potestatem  perpetuo  habitus.'  Harl. 
Mox  '  si  rh  vivo  ad  voc.  provinciis  referamus,  rh  mortuo  anteni  ad  voc.  RomcE 
iiti  Vignolius  el  Gnmer.  (cujiis  notani  consnles,)  fecerunt ;  neque  Victoreni 
erroris  arguauius  necesse  est,  (quoniam  Augusto  vivo  templa  Roma;  dedicata 
noil  esse  constat,)  neque  coirectione, huicque  uti{\e\  et)  Dea  Ruma  provinciis- 
que, l^c.  Arntzeniana  opus  erit.'  Harl. — 7  Indi  pro  Judcei  ex  euiendatione 
Schotti. 

NOT/E 


jetate  prima,  et  cupide  et  laboriosis- 
sime  exercuit.' 

■■  Religionibus']  De  Augusti  pietate 
Sueton.  cap.  31. 

'  Retineretur]  Malim  detineretur, 
vel  potius  teneretur,  ut  et  aliis  pla- 
cuit. 

'  Tribunitia  potestate  perpetuo  habi- 
tus] Siieton.  cap.  27.  '  Tribuniciam 
potestatem  perpetuam  recepit,  in 
qua  seme!  atcpie  iterum  per  singula 
lustra  coUegam  sibi  cooptavit.'  Hac 
dignitate  Augustus  sacrosanctus  tri- 
bunorum  instar  fiebat. 

"  Roma]  In  Urbe  f amen  hoc lionore 
abstiuiiisse  dicit  Sueton.  Sed  templi 
Romee  in  palatio  Augusto  dicati  me- 
minit  Pliu.  I.  xii.  c.  19.  '  In  Palatii 
templo,  quod  fecerat  Divo  Augusto 


conjux  Augusta.'  Item  lib.  xxv.  c. 
4. 

'^  Per  urbes  celeberri7nas'\  Ut  in  Asia, 
Pergaini;  in  Bitliynia,  Nicomediae. 
&c. 

y  Collegia.']  Sacerdotum  collegia  in- 
telligo. 

^  Absque  liberis  tamen  simulque  c] 
Hoc  est,  si  excipias  liberos  et  conju- 
gium ;  in  iis  enim  infelicissinius  fuit 
Augustus.  Quare  et  saepe  istud  Ho- 
nieri  usurpabat :  aW  u(pe\ov  Hyafiosr' 
ffj.evai  aySvoi  r'  airoXicrdaf  Utinam  de- 
biiisscm  sine  cotijuge  viverc  ct  sine  li- 
beris mori, 

'"  Indi,  Scythw]  Siipia  in  Augusto 
Vir.  Illust. 

"  Garamanles']  Libya;  populi. 


CAP.  II. 

CLAUDIUS    TIBERIUS    NKRO. 

1.  Dein  Claudius  Tiberius  Nero  in  Augusti  liberos  e 

privigno "   rcdactus   arrogationo,''  ubi,  qua3  mctucbantur/ 


Cap.  II.    1  '  Metuehanlur.    Cum  '  cunctandi '  Tiberio  *  causa  '  (sunt  verba 
Slict.  Tib.  25.)  (uerit  '  nictus  undique   innnincutium  discriuiinuni,'  maiitii 


DE   C/ESARIBUS    CM'.    II. 


235 


satis  tuta  animadvcrtit,  iinperium  coniplcxus  est,  cujus 
nonicn  astu  ahniicbat:''  subdolus  ct  occultior,  hisqiie  sacpe 
simulaiido  infeiisiis,  qua)  maxinic  cupcrct,  ct  insidiose  de- 
ditus,  quae  odio  erant;  ingenio  ad  repcntiua  longe  acriore;* 
bonis  initiis  idem  pcrniciosus/  qua^sitissimis  in  orancm  fere 
aetatem  sexunique  libidinibus;  atque  atroeius  puniens  in- 
sontes,"^  suos  pariter  cxternosque.  2.  Adhuc^'dum  urbes  ct 
conventus  execratur,  Capreas  insulam  '  qua^sierat  flagitiis 
obtentui.''     3.  Quare  solutis  militia)  artibus,'  dircpta  plcra- 


scrihere  metuebat  ante,  satis,  ^c.  Seil  tamen  et  recepta  potest  se  tneri.' 
Artilz.  Turn  astu  obtinebal  Schott.  Gaesb.  Delpli.  I'itisc.  Vide  Not.  Delph. 
Idem  perniciosus :  vide  Not.  Delph. — 2  Post  conventus  hal>eiit  udhuc  altftrum 
ill  iiiicis  Schott.  Gaesl,>.  Delph.  Filisc.  altenitinin  tollciidiim,  vel  forte  ndeo 
execratur  legendiiiii  piitat  Scliott.  Harthins  Adv.  i.iv.lS.  conjioit  a  RUodo 
execratur.  '  Kgo  cum  Schotto  secundum  adhuc  deleo,  uti  nejiliKeiiter  a  dor- 
niieute  librario  icpetituiu,  nisi  pro  eo  mavis  scribcre  adulter.'  Arntz. —  '6  So- 

NOT^E 

*  Privigno]  Propter  Liviam  Dru-  nis  responsionibus  ant  consiliis  nieli- 

sillam    matrem  suam,  qua?   Augiisto  or  quam  meditatis.'     Ut  Suctou.  70. 

niipsit.     Privigiius  dicitiir  qui  ante-  '  AfFectatione    et   niorositate    nimia 

qnam   mater  secuiido    nuberet,    est  obscurabat  styliim,  nt  aliquanto  ex 

progcnitus.  tempore,  quam  a  cura,  prajstantior 

^  Arrogatione]  Adoptionis  duae  sunt  haberctur.' 
species,  aut  per  pragtorem,  aut  per  ^  liimis  imtiis  idem  ■perniciosus]  Le- 


populum.  Per  praUortui  adoptio; 
per  poj)uium  anogatio  dicitur  :  per 
populuin,  hoe  est  per  pnpiili  rogatio- 
nem.  Vide  Comment.  Juris,  et  Gel- 
Hum  lib.  V.  cap.  19. 


gendum  putavit  doctissimus  Griite- 
\\\%  bonis  initiis,  fine  perniciosus.  Lt 
velit,  egregiuni  vita  famaque  imperii 
principio,  sed  postremo  in  scelera 
atque  dedecora  prorupisse.     Sed  nil 


'^  Qua  metuebanturl  'Nam   ct  ser-  niutandum;  neque  Victoris  ea  mens 

vus  Agrippae  Clemens  nomine,  non  est.     Uicit  bonis  initiis  perniciosuui 

contemnendam  manum   in  iiltionem  fuisse  Tiberium,  quod  civdeni  admo- 

doniini  comparat,  ct    L.  Scribonius  diim   inter    initia,    at    paulo    minus 

Libo  vir  nobilis  res  novas  clam  mo-  (juam   privatum  agendo,  sic  perfidi- 

liebatur,  ct  du|)le\  scditio  milituui  in  ose  populum  Rom.  sibi  com  iliarit. 

lUyrico  et   in  Germania  exorta  est.'  e  At rocius puniens insontes]Kj\is  crn- 


Siieton.  in  Tib.  Ner.  25. 

"^  Aslu  abnuebat  [obtinehat]  Vcl  le- 
gcndum  abnuebat;  ut  et  infra  in  Epi- 
toni.  verlio  '  abnuere '  auctor  usus 
est  :  vel  cujus  nomine  astu  abslinebat ; 
ut  optime  Gruter.  RIagis  placet  ab- 
nuebat :  vide  Siieton.  c.  24. 

'  Ingenio  ad  rcpenlina  longe  acriore] 


delitatis  exempla  pete  ex  Suetou. 
capp.  GO.  et  (il. 

••  Adhuc]  Victor!  familiare  adhuc 
pro  adhere. 

'  Capreas  insulam]  In  niari  Tyrre- 
no,  e  regione  Surrenti  Campaniae  op- 
))idi. 

^  I'lngiiiis  obiintui]  Id  e.st,  ut  esset 


Explicat  infra  Epitome  :  '  Hepenti-     obtentui  flagiiiis  suis ;  id  est,  ut  Ua- 


236 


SEXTI    AURELIl    VICTORIS 


que  juris  Romani;  nihilque  praeter  Cappadocas,  idque 
inter  exordia,""  in  provincia  subactum,  remote  rege  Arche- 
lao,"  compressaque  Getulorum  latrocinia,  qua3  Tacfarinate 
duce  °  passim  prorupevant.  4.  Prsetorias/  quae  dispersae 
proximis  municipiis,'' "^  seu  Roraae,qua3que  per  domos  ha- 
bebantur,  in  castra  apud  Urbem  ^  redegit,  qua  tenebantur 
Prasfecturam  appellans,  vel  augens,  praetorio  :  *  nam  cete- 
ros  paritorum  praesidesque  "  Augustus  instituerat. 


litis  pro  solutis  Ms.  ap.  Schott.  Vulgata  ed.  resolutis.  Pro  inter  exordia, 
e  conjectura  J.  Olivai  ii  in  texliim  recepta,  habent  inter  exedra  Scbott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  Turn  de  Furnace  pro  Tacfarinate  Schott.  Gaesb.  Delpb.  Pitise. 
Vide  Not.  Delpli.— 4  '  Appurilorum  sibi  legendum  videri  ascripserat  iu  niar- 
giue  8iii  exemplaris  Grutenis.'  Arntz. 

NOT/E 

gitia    tegeret.    Sic  Tacitus  loquitur  i  Dispersed  proximis  muiiicipiis]  Ab 

Hist.  Augustas  1.  xi.  '  Deleta-  onines  Augusto  Sueton.  cap.  49. '  Neque  ta- 

copise  forent,  ni  victorem  exercitum  men  muniam  pliires  quani  tres  cohor- 

attinnisset  obsciiriim  noctis,  obtentui  tes  in  Urbe  esse  passns  est;  casque 

fugientibus.'  sine  castris ;  reliqnas  in  hyberna  et 

'  Solutis  militicB  artihus]  Hue  perti-  eestiva,  circa  finitima  oppida  dimitte- 

nent  verba  Suet.  cap.  41.  '  Reipub.  re  assnerat.' 

qnidem    curam    usque  adeo  abjecit,  "^  Municipiis] '  Municipia,'  civitates 

nt  postea  non  decurias  equituni  un-  quas  mnniis  et  honoribus  populi  Ko- 

quamsupplerit,  non  tribunos  mililum,  njani  frnebantur. 

praefeclosque,  non  provinciaruni  prae-  '  In  castra  apud  Urbemi  Sueton.  37. 

sides  ullos  niutaverit :  Hispaniain  et  *  Romae  castra  constituit,quibus  prae- 

Syriani  per  alicjuot  aniios  sine  ronsu-  torianae  cobortes  vagee  ante  id  leni- 

laribus  legatis  habuerit :  Armeniain  pus,  et  per  hospitia  dispersa>  conliue- 

a  Parthis  occupari,  Mcesiani  a  Da-  rentnr.'  Ea  castra  fuere  inter  portas 

cis  Sarmatisque,  Gallias  a  Germanis  Viniinalem  et  Tiburtinam. 

vastari  neglexerit,  niagno  dedecore  •  Prafecturam  appellans,  vel  augens, 

imperii,  nee  minori  discriminc'  prat.]   Nam  cum  autea  pra^fecti  co- 

"'  Inter  exordia  [exedra]  Vir  doctis-  Lortiuui  dicerentur,  postea  prafecti, 

simus  J.  C.  Olivarius  inter  exordia:  vel  ad  augendani  vim,  prtcfecti  prae- 

optime;   Cappadociam    enim  in  pro-  torio  dici  coepere  :  erat  auteni   prs- 

vinciac  formamredcgitTiberiusNero,  fectns  praetorio  qui  militibus  iis  prae- 

anno  imperii  tertio.  erat  quos  Imperatores  in  sni  cii.sto- 

"  Itcmotorege  Archelao]  Q»ein  ad  se  diam  legcrant ;  et  cingiilo,  una  cum 


per  blanditias  extractum  non  remi- 
serat.  Vid.  Sueton.  37. 

"  Tacfarinate  [ Farnace]  duce]  Legen- 
dum ex  'I'ac.  libb.  ii.  et  iii.  Tacfari- 
nate (luce,  Scliottus. 

f  Pralorias]  Coiiortes  scilicet. 


gladio,  ab  Imperatoie  donabatur. 

"  Nam  ccleros  pariturum  prcrsides- 
que]  Per  paritoies  priv'>idesque,  eos 
intelligo  r|uos  partim  in  sui,  partim  in 
Urhis  custodiam  Augustus  ailcgit. 
Vide  Sueton.  49. 


Dli    CiESARIBUS    CAl'.    III.  237 

CAP.  III. 

CAIUS    CiESAR    CALIGULA. 

1.  Igitur  Claudio  fato  an  insidiis*  opprcsso,  cum  im- 
perium  tres  atquc  viginti,  asvi  octogesimum  uno  minus'' 
annos  egissct,  Caius  Cresar  cognomcnto  Caligula  avcntibus 
cunctis  deligitur,  majorum  gratiai*'  parcntisque."  2.  Nam- 
que  per  liliam  proavus  Augustus ;  "^  gencre  materno,  Agrip- 
pa;*  Drusus,  Gerraanici  pater/  e  quo '^  is  oriebatur,  avi 
erant.  3.  Quorum ''  modestia  atque  immaturo,  absque 
Octaviani,'  interitu,  vulgus,  simul  matris  fratrumque/  quos 
Tiberius  exitio  interccperat,  permovebatur.     4.  Qua  causa 

"  Igitur  Claudio  Tiberio  fato  an  per  insidias  interficto,  cum  imperium  adminis- 
irasset  annus  viginti  tres,  et  ailalis  octogesimum  annum  uno  minus  cgissel ;  Caius 
Casar,  cognomine  Caligula,  Imperator  eligitur  in  gratiam  vwjurum  patrisque, 
cunctis  desiderantibus. 


Cap.  III.  I  Claudio  Tiberio  jam  insidiis  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Claudio 
senio  un  ins.  conj.  IJartliiiis  Adv.  liv.  13.  fato  an,  ex  cotlicis  lectione  ferian, 
Arniz.  restitiiit. — 2  '  Bene  moiiet  Schottiis  intersereiKium,  ^iT'"*/'/'",  paternu 
Drusus.  Tale  eniiii  quid  postulat  sentenlia  et  Veritas.'  Grut.  '  Srd  (jiiid  opus 
vonem  palerno  liic  velle  interponere,  cum  ex  seq(|.  verbis,  Pater,  a  quo  is  (sc. 
Caligula)  oriebatur,  satis  declaretur,  enm  bin  de  genere  paleriio  loqui,  ut 
sii|)ra  de  inateriio?  Adeoque  lioc  vobiit  omittere,  ne  videretiir  ravroKoy^^v.' 
Arnlz, — 3  '  Vulgus  mallein  post  inierceperat  poncre :  quo  quidem  verborum 

NOTTE 

*  Insidiis]  Vide  quae  in  Epitom.  Ti-  soris  Augusti  filia,  Germaniciim  Cali- 
ber, dicta  sunt.  gulae  patrem  geiuiit.     Quare  optima 

^  Octogesimum  uno  7ninus']  Inimo  an-  niouuit  Srliottns  liic  inserendum  esse 

no  sevi  77.  mens.  4.  niortuus  est  Ti-  \oreni  patcrno,  lioc  modo;  gencre  ma- 

berius :  vide  infra  in  Epitom.  tcrno  Agrippa,  paterno  Drusus  Germa- 

'  Gratid'']  Id  est, '  in  gratiam.'  nici  pater,  ijc. 

•*  Per  filiam  proavus  Augustus]  Per  s  E  quo]  Germanico. 

filiam  Juiiani,  quae  Agrippinam,  quai  ''  Quorum]  Drusi,  Cermanici,  &c. 

Caligulaui  peperit.  •  Absque  Octaviani]  h\  e^t,  si  Octa- 

•=  Gencre  materno,  Agrippa]  M.   A-  viani  Angusti  interitum  cxcipias,  qui 

grippa  ex  Julia  Agrippinaui  C<iligu-  non  imuiaturus  fiiit,  sod  ad  serani  et 

lap  niatrem  suscepit :   erat  igitur  ma-  maturam  senectam  prrvenit. 

teriio  geiiere  C'aligulai   avus  Agrip-  ^  I\Iatris   fralrui.iquc]    31atris,     A- 

pa.  grippiua^  quam  priiuum   in    Panda- 

^  Drusus,  Germanici  pater]  Drusns  tariam  insulam  relegavit  Tiberius,  et 

Germanicus  Caliguhc  avns  paternus  ;  post,  mortuaiii  media  est  ciiminosis- 

quia  ex  Antonia,  minore  OttaviiE  so-  sime  iiisectatiis.     I'ratrumquc,  Neio- 


238 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


nitebantur  omnes  casum  tantas  familiae  lenirc  adolescentuli 
spe :  turn  quia  natus  in  exercitu  (unde  cognomentuni  cal- 
ceamento  railitari^  quassiverat)  legionibus  earns  acceptus- 
que  habebatur.  5.  Prteterea  prudentissimus  quisqne  simi- 
lem  fore  suis ""  credebat;  quod  longe  secus,  quasi  naturae 
lege,  quae  crebro  tanquam  ex  industria  raalos  e  bonis, 
agrestes  e  doctioribus,  et  ceteros  hujuscemodi,  sen  contra" 
gignit.  6.  Quo  demum  exemplo  sapientium  plures  caruisse 
liberis  utilius  duxere.°  7.  Ceterura  in  Caligula  baud  qua- 
quam  vero  plurimum  aberant/  quippe  qui  diu  immania 
animi  ita  pudore,  ac  parendi  specie,  obtexerat,  uti  merito 
vulgaretur,  neque  meliores  famulos  ''  neque  atrociorem  do- 
minum  illo  fuisse.  Denique  nactus  potestatem,  uti  talia 
ingenia  veteris  solent  anni  mensibus,''  egregia  ad  populum, 
inter  Patres/  cum  militibus  gessit :  delataque  conjuratione, 

*  Ceterum  nullomodo  niultum  distabanl  a  vero  super  Caligula. 


ordine  omnia  fierent  planiora.'  Hart. — 5  Similemfure  sui  omnes  prjeter  Grnner. 
c«n»  Bip.     De  Schotti  conjectura  aliis  probata  reposuit  Gruner. — 7  Harl. 

NOTiE 

rique,  ut  melius  fueril  de  rebus  hu- 
manis  sine  posteritate  decedere.'  In- 
de  eleganter  Graeci  'Hpdwv  ira7Ses  \<i- 

p  Neque   meliores  famulos']   Legen- 
dum    neque   meliorem  famulum.      Ex 


nis  et  Drusi,  quos  indicates  hostes 
fame  necavit.  Suet.  Tib.  53.  et  54. 

'  Culceamento  tnilituri]  Quod  caliga 
dicitur  ;  inde  Caligula,  quasi  '  parva 
caliga  ;'  quod  eo  calceaniento  ad  de- 
merendos  milites  uteretur;  nam  gre- 


garionmi  tantum  miiitum  calceanien-     Sueton.  cap.  x.  '  Tantique  in  avum. 


turn  fuit;  ut  ex  Tacit,  lib.  i.  Annal. 
Vide  et  Sueton.  c.9. 

"  Similem  fore  suis  [sui]  Omnino 
legendum  suis,  ut  optimc  Schottus  : 
id  est,  patri,  avo,  proavo. 

n  Seu  contra]  Hoc  est,  e  malis  bo- 
nos,ex  agiestibus  doctiores,  &c. 

°  Caruisse  liheris  utilius  iluxere]  Lu- 
culentus  super  hac  re,  ac  lectu  dig- 
nissimus  locus  est,  apud  Allium  Spar- 
tianum  in  Severo:  '  Et  reputanti  mi- 
hi,  Diocletiane  Angustc,  nemiuem 
prope  niagnorum  virorum  optimum 
et  utileui  filuim  reliquisse  satis  cla- 
ret. Denique  aut  sine  liberis  viri 
inlerierunt,  aut  tales  liabuerunt  pie- 


ct  qui  juxta  erant  obsequii,  ut  non 
immerito  sit  dictum  nee  seivum  me- 
liorem ullum,  nee  deteriorem  domi- 
num  fuisse.'  Alioqui  barbarum  est 
meliores  famulos,  atrociorem  dominum. 

1  Talia  ingenia  veteris  solent  an.  m.] 
Lege  cum  P.  Pithceo  ingenia  deteri 
solent  a.  m.  Vel  cum  Grutero  verti 
solent.  Dicit  eos  qui  regnum  am- 
biunt,  primo  populares  ac  civilos 
esse;  sed  mox,  personam  illani  ex- 
uere,  fierique  ssevos,  atroces. 

■■  Egregia  ad  populum,  inter  Patres 
[partes]  Optime  P.  Pilliaus,  inter 
Patres.  De  Caligulae  popularitate, 
vide  Sueton.  cap.  15. 


DR    CiTlSARinUS    CAP.    III.  239 

quasi  minus  crcdens,  pivrdicarct/  vix  convenirc  in  cum, 
cujus  vita'  nullius  oncri  aut  iiicommodo  esset.  8.  Sed  rc- 
pente  caesis  primum  vario  lacinore  inuocenlium  pauciori- 
bus,  tanquam  bcllua?  iuiusto  sanji^iiine  ingcnium  cxercuit : 
itaquc  deinccps  triennium  consumtum,  cum  scnatus  atque 
optimi  cujusque"  multiplici  clado  terrarum  orbis  foeda- 
rctur.  9.  Quin  ctiam  sororum  slupro  ac  matrimoniis  illu- 
dcns  nobilibus,  Dcorum  habitu  incedcbat,  cum  Jovem  sc 
ob  inccstum/  ex  choro  autem  Bacchanalia  Liberum  se 
assererct.  10.  Neque  sccus^  contractis  adunumlegiouibus. 


cum  Schotto  IcgenHnm  piitat  melioremfamulum  pro  meliores  fainulos.  Mox  ^Uti 
talia  ingenid.  Locus  est  corruptus  et  a  variis  varie  tentatus.  Ego  vero  nolo 
ea  repeteie,  quae  a  probabilitate  sunt  reniotioia.  (vid.  Arntzen.)  Id  quidcm 
est  nianifestum,  Aureliiim  velle  callidan)  Caligulae  simulatiuneni  iiulicare, 
cum  qua  inipeiiuni  initio  adniinistravit.  Giunerus  igitur  siispicatus  est  doc- 
teque  probavit,  uti  talia  ingenia  versare  (li.  e.  aliam  atque  aliam  iis  speciem 
inducere)  solent  animi  sinsus,  et  exposuit :  Caligula,  naclus  potestatem,  non 
statim  ex  animi  liibidine  impeiavit,  sed  ut  talia  ingenia  aliam  atque  aliam 
speciem  inducere  aniuii  sensibiis,  simiilare,  et  tempoiibus  callide  servire 
solent.  Is  provocat  de  simulata  Caligulae  popularitate,  <)ua  initio  imperii 
omnia  egerit,  ad  Suet.  Calig.  c.  15.  sq.  Acutior  tamen  est  Klotzii  conjec- 
tura,  docte  ilhistrata  in  INIiscell.  Critic,  pag.  37.  uti  talia  ingC7na  veins  (li.  e. 
integros,  puros,  non  sinuilatos,)  solent  animos  maitiri  (li.  e.  siunilare)  :  isque 
interpretatnr  locum:  qucmadmodimi  liomines  ejusniodi  speciem  viri  boni, 
integri.et  puri  prae  se  ferre  solent,  ita  etiam  Caligula  egregie.  Ilanc  con- 
jecturam  praefero  alteri  ejusdem,  uti  talia  ingt'nia  vetcrmn  solent  ariimos  men.' 
till.  Ejusdem  quidem  sensus,  sed  a  literarum  ductibus  minus  aberrans  con- 
jectura  mihi  venit  in  mentem,  uti  talia  iyigenia  veros  (aut  veteris)  solent  animi 
mentiri  sensus.  Mox  egregie  .  . .  militihus  se  gcssit  apta  quidem  est  Gruneri 
snspicio,  sed  minus  necessaria :  bene  tamen  is  recepit  Pitlio;i  emendatio- 
nem  inter  patres ;  quam  immerito  rejecit  Arnlzenius,  et  vulgatum  retinnit 
inter  partes.'  Harl.  '  Pradicaret.  Scliotti  conjectura  placet,  prtrdicavit :  mox 
Sylburg,  malit  nulli  vel  nulli  usquam  pro  nullius.'  Harl.  '  Orunerus  vulgatum 
repente . . .  ingenium  exercuit  exponit  '  cxercere  coepit.'  Arntzenii  conjectura, 
a  Klot/.io  I.  ni.  p.  37.  sq.  probata  ornataque,  rep. . . .  ing.  exeruit,  li.  e.  repente 
factis  ostendit,  aperuit  quo  esset  ingenio,  majorem  liabet  probabilitatem  et 
gratiam;  praecipue  cum  duo  ilia  verba  saepius  coufundi  solent  in  Mss.  Klo- 
tzius  quoque  conjecit,  extulit,  h.  e.  protulit,  ostendit,  turn  videri  poteratqui 

NOTJE 

'  Pradicaret]  Vel  subintelligendum  ton.  cap.  2G. 
*ilaut;'  vel  legendum  pradicavit.  "  Ob  incestuni]  Soronmi  scilicet. 

'  Cujus  I'iia]  Sueton.  cap.  15.  '  Li-  y  Ex  choro  [</io)o]  autem  liacckanali] 

bellum    de   salute  sua  oblatum  non  Malim  f.r  c/ioro;  nt  infra  in  Epitom. 

recepit,  contendens  nihil  sibi  admis-  *  Et  clioros '   vocat  Sueton.  cap.  37. 

sum  cur  cuiqnain   invisus  esset,  ne-  Bacchantiiim  choro  scse  Bacchi  lia- 

gavit<pie   f>e    delatoribus    anres   lia-  hitu  inserebat. 
bere.'  ^  Neqtte  secns']   Hoc  est,  quamvis 

"  Senatus  atrpte  optimi  cujusque]  Snt-  inter  choro?  ac  symplionias  discum- 


240  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

spe  in  Germaniama  transgrediendi,  conchas  umbilicosque'' 
in  ora  maris  oceani  legi  jussit.  11.  Cum  ipse  nunc  fluxo 
cultu  ■=  venerioque  interesset ;  nunc  armatus  spolia  a  se  non 
ex  hominibus,  sed  coelestiura  capi  dictitaret:  scilicet  quod 
hujusmodi  pisces*^  Graecorum  dicto,  quis  augendi  omnia  ^ 
studium  est,  Nympharum  lumina  ^  actepisset/     His  elatus 

"  Neque  minus  adunatis  legionibus,  spe  transmigrandi  in  Germaniam,  in  ora 
maris  oceani  conchas  et  lapillos  legi  imperavit ;  cum  ipse  modu  laxo  cultu  venereoque 
adessct,  modo  armatus  diceret  non  hominum,  sed  Deorum  spolia  sumi:  videlicet, 
quod  hujustnodi  pisces  nympharum  oculos  vocari  didicisset  Gracorum  dictoyquibus 
omnia  ausendi  ciira  est. 


qnalisque  esset.'  Harl. — 9  Ex  thoro  Bacchan.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. 
— 10  Ad  speinGerm.  vide  Not.  Delpli. —  II  '  Hujusmodi  pisces,  Multus  est 
de  lioc  loco  Salinas,  in  Exercitt.  Pliii.  p.  49G.  (ex  eoque  Anna  Fabri  ad  U.  1. 
hatisit :)  is  veio  piitat  scripsisse  Victoreni  quod  hujusmodi  calces,  li.  e.  '  calcii- 
los,'  vel  '  minutos  lapillos;'  et  imperitnm  aliquein  pjsccs  con exisse, quia  pree- 
cesseiat  de  conchis  lectis  :  conchas  quoqiie  propne  non  esse  pisces,  prtpser- 
tiin  si  in  littore  legantiu-.  Arntzeniiis  piitat  vel  vitii  aliquid  latere,  vel  sta- 
tiii  posse,  abusive  Nostrum  conchas  appelhisse  pisces:  et  ideo  lumina  esse 
vocata,  quod  vario  colore  et  fulgore  corusco  oculonim  splendorcm  imitentur, 
et  quidem  iiynipliariim,  quo  a  mari  expellereiitur.    Ego  vero  nialim  acquies- 

NOT;E 

beret,  non  seciis,  &c.  pisces  non  sunt;  sed  piscium  exuviae. 

'^  SpeinGermaniam^LegehatSchnt-  Sed  audi  magnum   Salmas.  Exercit. 

tus  specie  in  Britanniam.    Sed  omnino  Plin.  hujusmodi  pisces  de  conchis  ac- 

in  vulgata  lectione  standum,  ex  Sue-  cipienduui   potius  videtur.     Conchae 

ton.  capp.  45.  46.  tanien  proprie  non  sunt  pisces  ;  prae- 

''    Umbilicosque]    Umbilicos    vocat  sertim  quaj  in  littore  leguntur  exuviae 

teretes   lapillos,    calculos   littorales,  sunt,  et  superficies  animalis,  non  ani- 

qtiod  sint  ad  instar  umbilici :  neque  nial    ipsiiui :    ridicule   itaque    pisces 

enim    de   ilia  herba  quam  '  Veneris  pro  conchis  illis  dixisset :  puto  scrip- 

nmbilicos  '    vocavere,    intelligendum  sisse  Victoreni  (j!<ot/  hujusmodi  calces. 

est.     Sic  parvos  ac  rotundos  calcu-  Antiquarius  est  in  miiltis  auctor  ille, 

los,  umbilici  figura  exuberantes,  Va-  ct  calces  dixit  pro  calculis,  vel  minutis 

lerius  umbilicos  appellat  de  Sci|)ione  lapillis.   Festus,  'ex  quo  genere  sunt 

et  Laelio:  '  Constat  namque  eos  Caie-  calces,  qui  per  diniinutioneni  dicun- 

tac  ac  Laurenti,  vagas  littoribus  con-  tnr  calculi.'     Ea  voce  usi  ]*lautus,et 

cliulas  et  urubilicos  lectitasse.'  Lucilius,  aliique :  calces  sunt  i|'f)<^oi. 

<^  Nunc   fluxo   cultu]     Sueton.   52.  Imperitus  aliquis  pisces  correxit   in 

'  Nonnunquatn  socco  niulic!)ri :  pie-  illo  Victoris  loco,  quia  pra'cesserat 

rumque  vero  aurea  bnrba,  fuluien  te-  de  conchis  lectis. 

nens,    ac    fuscinam    ant    caduccum,  «^  Quis  augendi  omnia]  Ideo  ct  nien- 

Deorum  insignia,  atque  etiam  Venc-  dax  Grapcia  dicta. 

lis  cultu  conspectus  est.'  f  Nympharum  lumina']  Un\biliros  il- 

''  Hujusmodi  pisces]  (;oncha2  tamcn  los,  sivc  calculos  litorales,  oculi  spe- 

istei- quiie  in  littore  leguiitur,  proprie  cie   nitentcs,  ocellus,    vel   occllatos 


DK    CiliSARlBUS    CAP.    III. 


241 


dominum  dici,  atque  insigne  rcerni  ^  capiti  ncctere  tcntave- 
rat.  12.  Qua  causa  auctorc  Cha?rea,''  moti,  quibus  Ro- 
mana  virtus  inerat,  tanta  pcrnicic  rempubl.,  coniosso  co, 
Icvarc :  praelatumque  '  excellens  Bruti  faciniis  ejecto  Tar- 


cere  in  Saimasiicorrectione.'//rtri.    'Dominum  dici.   Congnicntins  legerisrfo- 
minum  se  dici  vel  dominus  dici.'  Grnter. — 12  Ccrea  ante   Scliott.  legebatur. 


NOTiE 


(lixprc.  Scribit  Suetonius  Aiigustum 
solittim  liidere  '  ocellatis  niicibiis- 
f|iie,'  ubi  ocellati  calculi  sunt  in  for- 
mam  ocelli  facti,  vel  oculi  niodo  lii- 
centes.  Graeci  vero.qiiibiis  omnia  aii- 
gere  nios  est,  non  ociilos  tantiim,  sed 
nympharum  ocnios  dixere.  Suetonius 
concliarum  tantum  meminit:  '  Pos- 
trcnio,'  inqiiit,  '  quasi  peipetraturus 


et  8ubaudienduni  calculi.  Immo  o- 
cellati  pro  ocelli,  nt  matulata  pro  matu- 
la,  cuucittus  pro  caucus,  et  similia  sex- 
centa.  Quemadmoduiii  porro  calcniis 
oculi  nonien  dederunt,  ita  et  vici!>sini 
oculis  calculi.  Nam  et  ypTjcpov  Grseci 
in  oculo  appellant  pupillani  :  koI  rh 
jue'Aoj'.  Artemidorus  :  tJi  5e  afx^Xvun- 
Tiiv,ivSetavapyvpiov  SriXo7,  tireiS^  kuI  Tct 


bellnm  directa  acie  in  littore  oceani,  ififi.aTa\frn(povs  ex6j.     Cacutire,  inquit, 

ac    ballistis    macliinisqne    dispositis,  argeiili  ycnurium   sip^nificat,    quoniam 

neminc  gnaro  ac  opinante  quidnam  oculi  etiam  calculos  habent.     Plura  vi- 

ccepturns  esset,  repente  nt  conchas  de  apud  Salnias.  in  Exercitat.  Plin, 

legeient,galeasqueet  sinus  replerent  IHiid  tantum  addam,  ridirnie  fecisse 

imperavit,  spolia  oceani  vocans,  Ca-  Victorem,  qui  ex  eo,  quod  calculi  illi 


pitolio  Palatioque  debita.'  Victor 
sentcntiaui  addidit,  sententiamque 
immutavit :  quod  enini  liujusmodi 
calces  sive  calculos  Greeci  '  nympha- 
rum ocellos'  et '  lumina  '  etiam  voca- 
runt,  liuxit  dixisse  Caligulam,  non  ex 


qnos  collegerat  Caligula,  nympharum 
oculi  dicerentur  a  Gra?cis,  fatuum  il- 
Ind  dictum  affinxit  Iniperatori,  '  spo- 
lia a  se  non  ex  hominibus,  sed  coeles- 
tium  rapi ;'  quasi  vero  oculi  inter 
spolia  numerari  unqiiam  possint,  non 


homiuibus,  sed  ex  ccelestibus,  spolia     magis  mehercule  quam  capita,  sive 


cepisse,  quod  lapillos  ex  oceano  re- 
portasset,  quos  nympharum  oculos 
Grasci  appellarent.  Solet  ille  quae- 
dam  in  historia  prueter  veterum  sen- 
tentiam  inuovare,  pra>cipne  in  his 
dictis  ct  jocis.  Lapilli  igitur  iidem 
sive  calculi,  qui '  nn)bilici '  qnibusdam 
dicti  sunt,  '  ocelli '  vel  '  ocellati,'  vel 


alia  qufevis  membra  ho!<tibus  ampii- 
tata. 

e  Iiisigneregni]  Piita  diadema,  pur- 
pnram,  sceptrura,  &c.  Sueton.  cap. 
22.  '  Nee  multum  abfuit  quin  statim 
diadema  sumeret,  speciem(|ue  princi> 
patus  in  regni  formani  converteret.' 

••  Cliarea']  Cassio  Chitrea  coliortis 


etiam  '  nympharum  ocelli'  ab  aliis  vi-  prstoria;  tribuno.  Vide  Sueton.  56. 
dentur  appellati.  Nee  in  his  lapidi-  '  PrcBlatnmque]  Imitati  fuissent 
bus  ligura  multum  divcrsa  est  oculi  praestans  Bruti  facinus,  cum  Tarqui- 
et  umbilici.  Uterque  enim  protube-  niiimejecit;  hoc  est,  populum  Roma- 
rat  in  rotundo.  Varro  in  Marcipore :  num  omnino  in  libcrlatem  asseruis- 
*  Altera  exoral  patreni  libram  ocella-  sent,  nee  cuiquam  imperiiim  detulis- 
torum,  altera  semodium  uiargarito-  sent,  lirutum  secuti  qui  ejecto  Tar- 
rum.'  Ocellati,  non  ocellata,  diccodi,  quinio,  pop.  Roiu.  libertateia  reddi- 
Delph.  et  Var.  Clas.                 Aurcl.  Vict.  Q 


242  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

quinio  foret,''  si  per  Quirites  modo  militia  exerceretur. 
13.  Verutn  ubi  cives  desidia  externos  barbarosque  in  ex- 
ercitum  cogere  libido  incessit  \^  corruptis  moribus  libertas 
oppressa  atque  habendi  auctum  studium.  14.  Interim  dum 
senatus  decreto  •  gentem  Caesarum,  etiam  muliebri  sexu, 
omnemque  affinitatem  armati  persequuntur,  forte  unus^ 
ortus  ™  Epiri,  e  cohortibus,  qua?  palatium  per  opportunos 
locos  obsidebant,  Tib.  Claudium  occultantem "  se  reperit 
latebra :  protractoque  eo,  exclamat  apud  socios,  si  sapi- 
ant,  adesse  principem.  15.  Et  sane  quia  vecors  erat,  mi- 
tissimus  videbatur  imprudentibus  ;  quae  res  adversum  ne- 
fariam  patrui  Neronis  °  mentem  auxilio,  neque  apud  fratris^ 
filium  Caligulani  invidiae  fuit :  quin  etiam  militares  plebis- 
que  animos  conciliaverat,  dum  flagrante  suorum  '^  domina- 
tione,  ipse  contemtui  miserabilior  haberetur."^  16.  Talia 
plerisque  memorantibus,   repente  eum,  nullo  retractante, 

''  Et  priEstans  Bruti  factum  fugato  Tarquhiio  eleclum  fuisset,  si  per  Romanns 
iunlummUilia  administratafuisset.  Lbi  ignavia  cives  subiit,  accessit  cupidilas 
extraneos  et  bur  bans  in  exercitum  lesrere. 


Cherea  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 13  Malnerat  civis  desidia  Arntz. — 14 
Unius  ortus  omnes  praeter  Gniner.  Bip.  ct  forte  *  xinius  ortus  Delph.  Tentabat 
olim  Schott.  tmius ortis  Epiri  centurio.  Vide  Not. Delph.  'iamTit.  Claudium 
omnes  fere  praeter  Gruner.  TL  Claudium  Bip.  Mox  verbo  latebra  praeponnnt 
deformi  omnes  edd.  praeter  Gruner. — 15  Patri  Neronis  Ms.  ap.  Schott. — 

NOT^ 

dit.   Siieton.  cap.  ult.  '  Neque  conju-  militem,  non  ccnturioneni  vocat  Sue- 

rati  cuiquam    imperium    destinave-  tonius,  et  usurpat  rh  forte,  Claudio. 

runt.'  cap.  x.  Schott. 

''  Foref]  Id  est, '  fuisset.'  Et  infra         "  Tib,  Claudium  occultantem']  Vide 

exerceretur,  '  exercita  fuisset.'  Sueton.  in  Claudio  cap.  10. '  Prorep- 

'  Senatus  decreto']  De  senatus  con-  sit  ad  solarium  proximum,  interque 

sensu  Sueton.  cap.  ult,  '  Et  senatus  pra^tenta    foribus    vela  se   abdidit.' 

in  asserenda  libertateadeo  consensit,  Quare  non  video  cur  earn  deformem 

ut   Coss.  primo  non  in  curiam,  quia  latebrani  vocet  Victor. 
Julia  vocabatur,  sed  in  Capitolium        °  Patrui  \eronis]  Patrui,  quia  Ne- 

convocarent.'  ro  frater  fuit  Drusi,  qui  pater  fuit 

'"  Forte  unus,  [unius]  ortus]  Legen-  Claudii. 
dam  forte  unius  ortus  Epiri;  ut  infra,  in         v  Fralris]  Germanici. 
Scvero, '  ortus  Media;,'  et  '  orto  Sy-         <i  Suorum]  Neronis,  Caligulap. 
liae  Alexaiulro.'  Quid  si  Fortuniusno.  '  Ipse  contemtui  viiscrahilior  habert- 

men  illi  propriuin,  qucni  grcgarium  lur]  Junge  '  habcrctur  touteaitui.' 


DK   C^SARIBUS    CAP.    IV.  243 

quas  aderant  tnrbne  circumsistiint,'  siraulqiie  aflluebant  rcli- 
qui  militum,  et  vul'j^i  masna  vis.  17.  Quod  iibi  Patrcs  ac- 
cepere,  mittunt  ocyiis  ausum  comprimere.^  Sed  postquam 
variis  tetrisque  seditionibus  '  civitas  cunctique  ordines 
laccrabantur,  tanquam  ex  impcrio"  onincs  dedere  se. 
18.  Ita  Roma3  regia  potcstas  lirmata,  proditiimque  apcr- 
tius,  mortalium  conatus  vacuos  a  forluna"  cassosque^ 
esse. 

'  H<ec  mullis  commctnorantibus  conlinttu  copia  qua:  intcrcrant,  circumstant 
eum,  iiuUo  renucnle. 

16  Qnidain  ap.  Arntz.  mallet  turma  circumsistunt. — 18  '  Que  post  cassos  ex- 
plicant  Schottus  et  Gninerus  '  (jiioqiie.'  Eqnideiu  crederem,  ^ue  additiim 
fuisse  ab  iiiierprete  qiiodain  aut  libraiio,  lociini  non  inicllif^entc,  et  arbi- 
liaiite,  vacuus  qiioqiie  peiidere  a  verbo  t'sse ;  malit  taiiieii  ijuoque  conif^eie 
Gruneius,  (|ui  etiam  liaiid  inepte  sus()icatiis  est,  murtalium  conatus  vacuos 
absijue  fortuna  cassosque  esse.  Sensiis  est:  cutiatiis  lioniiiuiin,  si  foitiiiia  noii 
juvet,  esse  inaiies  atqiie  irritos.  Klotz.  I.  c.  pag.  38.  piitat  lej^eiidum  esse, 
mort.  con.  vacuos  forluna  cassos  esse,  si  caieant  conatus  liouiiDiiiii  Ijona  foitu- 
na,  &c.'  Jlarl. 

NOTiE 

*  Dliitunt   ocyus  ausum  eomprimerc]         ^   Vacuosafortuna]  Pro  fortwmv a- 

Id  est,  •  lit  ausum  compriinant.'    Mi-  cuos,   fortuna   destitutes.     JMale  qui 

seruiit   tribiinuni    pleb.    qui   euin   in  aliter. 

curiam  vocarct.     Siiet.  cap.  10.  y  Cassosque]   Optime  viris   doctis- 

^Variis  tetrisque  sediliouibus]  '  Ve-  sim.  aiinotatum  iilud  qi  •  valere  '  cti- 

ruiTi  postero  die,  senatu  segniore  in  am,' hoc  modo :  '  mortL    mi  conatus 

exequendis  conatibus,  per  ta^dium  ac  fortuna   destitutos  iriitoi    ttiam  es- 

dissensionem    diversa     consentiunt,'  se.'     Ailusit  auteni  Victor  ad  minium 

&c.     Suet,  cap,  10.  P.  Syri :  '  Fortuna  unde  ali(|uid  fre- 

"  Tanquam  ex  imperio']  Id  est,  tan-  git   cassum  :'    ut   optima   annotatum 

quam  aiiquo  impcraute.  doctiss.  Petro  IMtlueo. 


CAP.   IV. 

CLAUDIUS. 

1.  Igitur  Claudius,  quanquam  ventri  foedc  obedicns/ 
vecors  juxta  atquc  iramemor,''  pavidusque  animi  *=  et  ig- 

NOTiE 

a  Ventrifoede ob.l  Cibi  vinique,  quo-     eo  miraii  sunt  omnes,  et  oblivionem 
cnmque,  et  tempore  et  loco,  appeten-     ct  inronsiderantiam.    Sueton,  39. 
tissimus.     Suet.  cap.  :v.i.  ■•  J'avidusquc  animi] '  Sed  nihil  ;eque 

''  Aique  immemor]  lulcr  cetera  in     quam  tiniidus  ac  dilfidciis  tuit.'  Sue- 


2U 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


navior  esset,  pleraque  per  formidinem  tamen  egregieconsul- 
tabat,  nobilitatis  prsecipue  consiliis,  quae  metu  colebatur : 
quippe  stolidorum  ingenia  proinde  agunt,  uti  monitores 
sunt.  2.  Denique  bonis  auctoribus  compressa  per  eum  vitia, 
ac  perGalliam  Druidarumfamosae  superstitiones  :**  lata  ju- 
ra quam  commodissima  ;®  curatum  militias  officiura  -/  retenti 
fines,  seu  dati  imperio  Romano,  Mesopotamia  per  orien- 
tem;  Rhenus,  Danubiusque  ad  septemtrionem ;  et  a  raeridie 
Mauri  accessere""  provinciis,  deratis  regibus  post  Jubam;° 
caesaque  Musalamiorum"  manus;  simul,  ultima  occasus,? 
Britanniae  partes  contnsEe,  quam  solam  adiit,  Ostia  'i  pro- 
fectus  mari :  nam  cetera  duces  curavere.     3.  Adhuc  anno- 


Cap.  IV.  1  '  Nobilitatis  pracipue  co7isiliisque  metu  colebatur.  Lege  nt  eden- 
diim  curavi,  nobilitatis  prtecipucB  consiliia  qua;  metu  colebatur.'  Schott.  '  Non 
video  rationein,  cur  pracipue  non  adveibialiter  polius  accipiani ;  retidit  eniiu 
jta  causam,  cur  vecors  recte  reip.  consiilere  potuerit;  et  lioc  retinet  Barthius 
Adv.  I.  Liv,  cap.  13.  ubi  etiani  pro  proinde,  perinde  laudat.'  Arntz, — 2  Dry- 
sularum  pro  Druidarum  edd.  ante  Schutt.     Mox  seu  additi  pro  seu  dati  nialit 


NOTiE 


ton.  35.  Animi  autera,  subintellecta 
praepositione  ck,  quae  genitivum  re- 
git; ut  '  aeger  animi,'  '  seger  reruDi 
teniere  motarum.'  Florus  vel  potius, 
subintellecta  mente  :  '  zeger  uiente 
animi.'    Vide  Sanctium. 

■^  Druidarum  famosce  superstitiones'\ 
Repete  '  conipressae :'  Sueton.  25. 
'  Druidarnui  religionem  apud  Gallos 
dirae  immanitalis,  et  tantuni  civibus 
sub  Augusto  interdictam,  penitus 
abolcvit.'  Galli  auteni  sacerdotes 
suos  Druidas  vocabant. 

*'  Lata  jura  quam  commodissima^ 
Vide  Suet.  cap.  22.  et  seq. 

f  i'uratum  miUtioi  ojficium]  Hue  re- 
fer Sueton.  cap.  2.5.  '  Eipiebtres  mili- 
tias ita  ordinavit,  ut  post  coliorteni, 
alaui,  post  alam,  tribunatuui  lugionis 
darel;  stipendiaque  instituit,  ct  inia- 
ginariic  militia;  genus,  quod  vocatur 
*  super  numerum,'  quo  abscntes  ct 
tilulu  tiMius  tuugercntur.' 

■"  Muuii  acccsscrc]  Sub  Ciaudio  in 


Mauritania  Romanos  bellum  gessisse 
testatur  Pliu.  ^demone  liberto  Pto- 
lemiei  mortem,  qui  Caliguls  jussu 
Romae  percussns  fuerat,  ulciscente. 

°  Demtis  regibus  post  Jubam}  Reges 
Mauiitaniae  post  Jubam,  fuere  Juba 
II.  et  ejus  tilius  Ptoiemieus ;  sed  fal- 
sum  est  Maiiritaniam,  denitis  regi- 
bus, a  Ciaudio  in  pruvinciae  furmam 
redactam.  Illud  enim  jam  Caligula 
fecerat,  occiso  Plolem^eo;  eamque, 
si  bene  niemini,  Tingitanae  ct  Caesa- 
riensis  nomiuibus  distinxerat. 

^  31usat(imiorum]  Musalamii,  si  ve- 
ra lectio,  Africae  propria:  populi.  Qui 
et  Misulawi  vel  Misulani  dicti. 

1'  Ultima  occasus]  Appositio  :  Ulti- 
ma occasus  Britannia:  partes  contusa; ; 
per  Britannia;  partes,  qua;  occasus  ul- 
tima sunt,  Iverniani,  Scotiam,  et  ad> 
jacentes  insulas  iutelligit. 

'I  Ostia]  Ab  Ostia.  Sueton.  17. 
'  Hue  cum  ab  Ot>tid  uavigaret/  &c. 


DK    CESARIBUS   CAP.  IV.  245 

nae  egestas  composita,  quam  Caligula  indiixerat,  dum 
adactis  toto  orbc  navigiis/  perviuin  mare'  thcatris  curri- 
busque  damno  publico  etiiccrc  contendit.  Ncquo  secus 
censu  novate,*  cum,  scnatu  motis  pluribus,  lascivum  ado- 
lescentem,"  quern  sibi  probatuni  parens  asseruerat,  retinu- 
isset,  censoreui  et  liberis  patrem  debere  esse,  recte  adjece- 
rat.  4.  Ast  ubi  Messalinae"  conjugis,  simulque  libertorum 
delinimentis,quibus  semet  dediderat,in  pravum  abstractus, 
non  ilia  modo  tyrannorum  admissa,  vcrum,  quae  postremuni 
genus  mulierum,  atque  servile  quibat  facere  viro  amenti 
dominoque.  5.  Naraque  uxor  primo  passim,  quasi  jure, 
adulteris  utebatur :  eoque  extincti  cum  suis  plerique,  in- 
genio  seu  metu  abstinentes ;  dum  pervagatis  ^  mulierum 
artibus  peti  se  a  petitis  criminatur.  Dehinc  atrocius  ac- 
censa,  nobiliores  quasque  nuptas  et  virgines  scortorum 
modo  secum  prostituerat ;  coactique  mares  uti  adessent. 
6.  Quod  si  qui  talia  horruerat,  aflicto  crimine  in  ipsum  om- 
nemque  familiam  sa^viebatur.  7.  Namque  Claudium,  uti 
supra  docuimus,  natura  performidolosum,  injecto  metu  sui 
agitabant,  maxima  conjurationis,  quo  commento  iiberti  eti- 


Aintz. — 5  Primo  passimqvef  quasi,  omiies  praeter  Bip.  et  Gruuer.  qui  rh  que 

mOTJE 

'  Adactis  toto  orbe  natigiis]   Vide  lia.     Idem  Tacit,  xi.  Annal.  sed  Eii- 

Siieton.  in  Caligula  c.  19.  et  infra  in  sebii  Craeca  liabent,  ut  optiiue  nota- 

Epitom.  Claudium.    De  hac  egestate  vit  Scaliger,  xcvii.  ntillia  amplius: 

Seneca  :  '  Septeni  ant  octo  ccrte  die-  quod  discrimen  liaud  exigui  niomenti 

rum  cibaria  supereiant,  dum  ille  pon-  est. 

tfs  navibusjungit,  et  viribus  imperii  "  Lascivum   adolescenlem]    Sueton. 

ludit,  aderat  uitimum  malorum  ob-  cap.  IC.  '  Kecognitione  equitum  ju- 

sessis  quoque,  Hlimeiitoruni  egestas.  venem  probri  plenum,  sed  quern  pa- 

Exitio  paMie  ac  fame  constitit,et,  quae  ter     probatissimuin   sil/i    affirmabat, 

faniem  sequitur,  rerum  onmiuu)  rui-  sine  ignominia  din)isit,liabere  dicens 

na,  furiosi,  et  externi,  et  infeliciter  censorem  suum.' 

snperbi  regis  imitatio.'  "   Mcssalime]     Valeriam    Messali- 

s  Pervium  mare]  Sinum  Baianum.  nam  Barbati  Messala;   filiam    vocat 

'  Censnnovato]  Euseb.  in  Chronico  Sueton. 
num.  M.  M.  LXi.  ex  interpretatione  y  Pervagatis]    Et  in  sarris,  et   in 
Hieronymi :  descriptione  Romap  facta  profanis  iiteris,  testes  Joseplms,  Bel- 
sub  Claudio,  invcnta  sunt  civium  Ro-  Icrophon,  Hippolitus,  &c. 
nianorum  lxviii.  centeua,  xmv.  mil- 


246 


SEXTI    AURELM    VICTORIS 


am,  quos  vellent,  perditum  ibant.  8.  Qui  primo  sceleri- 
bus  collubentes/  ubi  pares  patronae  facti  sunt,  earn  quoque 
ignaro,  quasi  jubente  tamen,  domino/  per  satellites  inter- 
fecere.  9.  Et  sane  in  id  prooressa  mulier  erat,  uti  animi 
ac  pellicum  gratia  Ostiam  profecto,  Romae  nuptias  cum 
altero''  frequentaret :  et  hinc  notior,  dum  mirum  videtur 
apud  Iraperatorera  virum,  viro  quam  '^  Imperatori  nuptani 
esse.  10.  Ita  liberti  potestatem  nacti  summara,  stupris, 
exilio,  caede,  proscriptionibus,  omnia  foedabant,  eoque  heri- 
Icm  stultitiam  perpulere,  uti  seuex  fratris  filiam'*  in  nuptias 
concupisceret.  11.  Quae  quamvis  superiore  absurdior 
haberetur,  idcircoque  paria  *  extimesceret ;  veneno  ^'  conju- 
gem  interemit.  12.  Hujus  anno  sexto,s  cum  quatuorde- 
cim  regnarit,''  octingentesimus  Urbis  mire  celebratus :  vi- 
susque  apud  ^gyptum  phoenix,  quam  volucrem   feiunt' 


abjicit  suggerente  Arntzon.— 8  Sclioiti  conjectiiran)  colludentes  pro  coUuhentes 
probb.  Aintz.  etGruner.  Vide  etiani  Not.  Delpli. — 9  Citm  adullero  pro  cum 
altera  maviilt   legere  Arntz.      Edd.    ante   Grim,    non   habent   vocem   tiro. 

NOT/E 

'  Sceleribus  colluhentcs]  J.  Olivariiis     volucrem  ferunt  anno  quingentesimo  ex 
conjiciebat   connivcntes.     Sed  melius 
colludentes;  ul  Schottiis. 

^  J^naro,  quasi  jubente  tamen,  domino'\ 
Tacit,  in  fine  lib.  xi.  Annal. 

b  Cum  altero]  C.  Siiio.  Vid.  Tacit, 
lib.  XI.  Anna). 

'  Quam]  Siil)intpiligitiir  '  potiiis.' 

^  Fratris  filiam]  Agrippinatu  Ger- 
manici  fratris  sni  filiam.  Sueton.  Ta- 
cit. 

•^  Paria]  Eadom  quae  IMessalinae 
evenerant. 

*'  Vcnetio]  Sueton.  41.  Tacit.  1.  xir. 
in  fine. 

"  Anno  sexto]  Imperii  scilicet.  Sed 
falsuni  est,  anno  sexto  liiijus  imperii 


Arabia  inemoratis  locis  advolare ;  ut 
menwratis  locis  valeat  '  locis  celebra- 
tis,' '  fabnlosis :'  vel  ex  Arabia  memo- 
ratos  locos,  ut  per  memoratos  locos  JE- 
gyptiim  intelligat,  de  qua  linca  supe- 
rior!. Sed  uon  ita  placet:  de  pboe- 
nice  aulem  audi  Solin.  c.  30.  '  Apud 
eosdem '  (Arabas)  '  nascitur,  avis 
pliaMiix,  aquilaj  magnitudiiie,  capita 
honoratd,  in  conum  pluniis  extanti- 
bus,  cristatis  faucibus,  circa  collum 
fnlgore  aureo,  postera  parte  purpu- 
reus,  absque  caiida,  in  qua  roseis 
penniscenileusinscribiturnitor.  Pro- 
batuni  est  quadraginta  et  (luingcntis 

^         .., euni  durare  annis.    Kogos  suos  struit 

octogesimum  Urbis   annum  celebra-      cinnausis  quos  prope  Pancliaiam  con 


tuni  fuisse,  cum  Claudius  imperium 
snsceperit  A.  U.  793. 

''  Quatuordecim  regnaril]  Regnavit 
ann.  13.  mens.  8.  dies  20. 

*  diuam  valuer  em  ferunt]  Lege  quam 


cinnat,in  Solis  nrbem  strue  altaribus 
siiperposita.'  Et  paulo  post ;  '  Qnin- 
tio  itaiiue  Plautio  et  Sexto  Papinio 
Coss.Aigyptum  plinenix  involavit.cap- 
tusquc   anno    octingcutcsiiuo   Urbis 


DE    CiESARIBUS    CAl'.    V.  247 

anno  quinf^entcsimo  ex  Arabis  mcmoratos  locos  advolare  ; 
atqiie  in  ^'Egajo  maii  repcntc  insula  in<;ons  emersit,''  nocte, 
qua  dotcctus  lunai '  accidcrat.  13.  Tetrum  funus,'"  uti 
quondam  in  Prisco  Tarquinio,"  diu  occultatum/'  dum  arte 
mulieris  corrupti  custodcs  a?grum  sinuilant,  atquc  ab  eo 
mandatam  interim  privigno,i'  qucm  paulo  ante  in  liberos 
asciverat,  curam  reipublicas. 


— 12  Anno  qningenfcsimo  ...adv.  Vide  Not.  Delpli.  '  Ciir  nam  recep- 
tain  lectionein  atlentare  velit  beliissinia  fociiiina,  nulla  est  ratio  ;  prima  enim 
emendatio  locum  smim  tiieri  iioii  potest,  cum  noii  tam  ipsa  Arabia;  loca  sini 
fai)uiosa  quam  ipsa  avis;  neque  altera  mutatio  ex  Epitome  peiita  iiecessa- 
ria  est,  cum  et  eo  loco  optimi  codd.  ex  Arabis  praeferant;  sic  scilicet  nomina 
populoruiii  pro  ipsis  regionibus  ponuntur,  ijiiomodo  Justinus  i.  5.  §  10.  '  Le- 
pus  ill  Persas  Cyro  ferendns  fido  servo  traditur:'  et  cap.G.  §  3.  '  Ut  in  Per- 
sis  genitum  audivit."  Arnlz.—Vi  Cetcrumfunus  couj.  Schott.  probb.  Grut.  ct 
Delpb. 

NOTvE 

conditEe,  jussii  Ciaudii  principis  in  "'  Tetrum  funus]   Lege,  ut  optimc 

comitio  publicatus  est.'    Vide  Tacit.  Schotli\»,  Ceterumjmus. 

Annal.  lib.  m.  in  medio.  "  Prisco  Tar(]uiniu]  Vide  supra  Vir. 

^  fnsula  ingens  emersit]  Insula  tri-  lUust.  in  Servio  Tullio. 

ginta  stadiorum  repente  emersit  noc-  "  Diu  occultatum]  Sueton.  cap.  45. 

te  inter  Tlieram  et  Tlieramejiem  die  '  Mors   ejus   celata  est,  donee  circa 

ult.  Decemb.  A.  U.  C.  7'JS.  successorem  omnia  ordiuarentur.' 

'  Difectus  Iuike]  Qui  accidit  nocte  p  Pricigno]  Neroni,   conjugis  sua; 

quae  secutaest  ultimum  diem  Decern-  Agrippiua;  ex  Domitio  Ahenobarbo, 

hris.     Unde  Hio  insulae  ortuni  ad  se-  lilio. 
quenteni  annum  ret'crt. 


CAP.  V. 

L.    DOMITIUS    NERO. 

1.  Eo  modo  L.  Domitius''  (nam  id  ccrte''  nomen  Neroni, 


Cap.  v.  1  '  Nam  id  certe.  Locum  liuuc  glossema  foedavit,  quod  ex  era, 
nt  fit,  in  contextum  irrepsit  :  oySeXifo  igitur.  Uomitia  autem  gens  non  ag- 
novit  alia  pricnomiua,  quam  '  Lucii '  et '  Cua;i.'     Suetonius  Nerone.'  Schott. 

NOT.E 

"  L.  Domitius]  Lucius  Domitius  cabatur,  ne(|ue  Domitia  gens  agnovit 
Alienobarbus  a  patre  Domitio  Ahe-  alia  prEenomina  quam  Lucii  et  Cnaci. 
nobarbo ;  avus  Lucius  Domitius  vo-         ^  IS'am  id  certc]  Ha:c  ex  ora  libri 


248  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

patre  Domitio,  erat)  Imperator  factus  est.  2.  Qui  cum 
longe  adolescens  '^  dominatura  parem  annis  vitrico  '^  *  ges- 
sisset,  quinquennium  ^  taraen  tantus  fuit,  augenda  Urbe  ^ 
maxirae,  uti  merito  Trajanus  saepius  testaretur,  procul  dif- 
ferre  cunctos  principes  Neronis  quinquennio  :  quo''  etiam 
Pontum  in  jus  provinciaj,'  Polemonis  permissu,  redegit ; 
cujus  gratia  Polemoniacus  Pontus  appellator:  itemque 
Cottias  Alpes  ^  Cottio  rege  mortuo.  3.  Quare  satis  com- 
pertum,  neque  asvum  impedimento  virtuti  esse ;  earn  facile 
mutari,  corrupto  per  licentiara  ingenio  ;  omissamque  ado- 
lescentiae  quasi  legem '  perniciosius  repeti.  4.  Namque 
eo  dedecore  reliquum  vitae  egit,  uti  pigeat  pudeatque  me- 
morare  hujuscemodi  quenquam,  nedum  rectorem  gentium, 
fuisse.  5.  Qui  dum  psallere  per  coetus,'"  Graecorum  in- 
vento,"  in  certamen  coronas  cospisset ;  eo  progressus  est, 
uti  neque  suae,  neque  aliorum  pudicitiae  parcens,  ad  extre- 
mura  amictus  nubentium  virginum  specie,  palam  senatu," 


— 5  Qui  cum  malit  Aintz.     Mox  '  Palam.     Addit  impressus  convocato  saiatu, 

NOT/E 

male  in   contextura  irrepsisse  putat  Sueton.  Neron.  cap.  16. 

Schottus.  ''  Quo']  Quinqiienniiiiu  scilicet. 

•=  Longe  adolescens]  Id  est,  '  admo-  '  Pontum  in  jus  provmcice]  Siieton. 
dum  adolescens.'  Nattis  erat  annos  cap.  18.  '  Ponti  niodo  regnuni  conce- 
septemdecim,  cum  imperium  susce-  dente  Polemone,  item  Alpiiun,  de- 
pit,  functo  Cottio,  in  provincias  forniam 

•1  Dojninalum  parem  an.  vitrico]Ne-  redegit.'     Erat  hie  Polemon  Polenio- 

ro   dominatmn    fere    parem    vitrico  nis  illius  filius,  qui  Zenonis  oratoris 

gessit ;  imperavit  enim  an.  13.  mens.  Laodiceiisis  filins  fuit. 

7.   dies   28.    Claudius   vero  an,   13.  ''  Collins  Alpes]    Qua;   sunt  supra 

mens.  8.  dies  20.  Alpes  maritimas, 

*  Vitrico]  Claudiu.  '  Omissamque  adolescenticB  quasi  le- 

f  Quinquennium]    Per   quinquenni-  gem]  Licentiam,  petulantiam,   quasi 

nm.  legem  adolescentia;  vocat;  quiaea  in 

fc'  Augenda    Urbe]   Nam    '  formam  omne*  fere  adolescentes  cadit. 

xdificiorum   Urbis  novam  excogita-  "'  Psallere  per  ccet us]  Vide  Sueton. 

vit :  et  ut  ante  insulas  ac  dotiios  por-  capp.  20.  et  21. 

ticus  essent,  de  qiiarum  solariis  in-  "  Gra'con/winw/i/o]  AGraecis  enim 

cendia    arcerentur  :    easque    sumtu  mnsici  Agones  instituti. 

suocxstruxit.  Destinarat etiam  ostia  "  Palam  scnalu]  Id  est  coram  se- 

tenus  inceiiia  promovcre,  aique  inde  natu. 
fosia    mure    veteii   Urbi    induccrc-' 


DE    C^SARIKUS    CAP.   V.  249 

dote  data,  ciinctis  festa  more  celebrantibus,  in  maniini  con- 
veniret,P  Iccto"'  ex  omnibus  prodigiosis.  (j.  Quod  sane 
in  eo,  [narrantur  scelcra  Ncronis']  levius  aestimandum. 
7.  Quippe  noxiorum  vinctis  modo,'  pclle  tcctus  ferae,  utri- 
que  sexui,  genitalia  vultu  contrectabat ;  exactor  pariiim 
majore  flagitio.*  8.  Atque  inter  haec  matrem  etiam  conta- 
minavisse  plureshabent;  dumeaquoquedominandi  ardore/ 
scelere  quolibet  subjici  filium  cupit.  9.  Id  ego,  quanquam 
scriptoribus  diversa  firmantibus,  verum  puto.  10.  Namque 
ubi  mentem  invaserint  vitia,  nequaquam  verecundiae  cx- 
ternis"    societate  humanius   datur   peccandi    consuetudo. 


non  necessario.'  Schott.  Festn  more.  Conj.  Sylburg.  cunctis  festa  solenni 
more  celebrantibus. — 6  '  Nannniur,  Sfc,  Aliqiiando  sic  tentaveram,  ut  coni- 
l)eniV\o  prodigioshs.  id  est  prodigiosissimo,  scil.  liberto  scriptum  fuerit :  vel 
sic  :  Icclis  ex  omnibus  prodigiosis,  quot  sane  in  eo  narrantur  scclera,  levius  (csti- 
viandum:  ut  rh  Neronis  duntaxat  expungatnr,  et  quot  scribatiir;  deinde  perio- 
dus  inchoet  a  lectis.  Sed  illud  liaiit  diibie  reclnni  est.'  Scliott.  '  Iiiclusa 
Schotto  videntur  per  glossema  esse  intrusa,  sed  legi  etiam  posset,  inter  ea, 
qua  narrantur  scelera  Neronis.'  Sylburg.  '  Vel  niinori  mutatione,  f?»  eis,  quce ; 
et  certe  talis  einendatio  videtur  sensui  accomniodatior.'  Arntz. — 7  '  Amicus 
quidam  mens  sic  interpungebat :  noxiorum  vinctis,  modo  ferie,  pelle  ttctus  : 
non  improbo  ;  sed  iliiid  magis  ad  editi  breviaiii  sensum,  et  Suetonii,  qui  ad 
stipitem  deligatos,  non  tanien  sontes  fiiisse  ait.  Quid  si  modo  lusus  scripserit 
Victor,  quod  postea  a  librario  omissuni  sit?  Sic  enim  Tranqiiiilus  cap.  29. 
'  quasi  genus  lusus  excogitaiet,  quatenus  ferae  pelle  contectus  emitteretur 
e  cavea.'  Siistiiico.  Mox  fx.secior  >?7rtri;(;n  conjiciebat  Petrus  Pautinus  :  ni- 
hil tamen  mulo.'  Schott.    Vide  Not.  Delph.  quas  ita  in  contcxtnm  admisit : 

not;e 

P  In  manum  convenirct}  In  mannm  Paria  de  gladiatoribus  proprie  dicun« 

vel  in  matrimoninm  convenire,  pro-  tur.    Sed    quomodo   paria   exigebat 

prie  dicitur  mulier  quai  nubit.  Quare  Nero  majore  Hagitio  ?    Aliqiiid  latet. 

hie  optime  aiictor  de  Nerone  usur-  Divinabunt  alii, 

pavit.  "  Dum  en  quoque  dominandi  ardore] 

1  Lecto']    '  Electo.'   Hunc   'Dory-  Vide  Tacit.   Aunal.  xiv.  in  princi- 

phorum  '  vocat  Sueton.  cap.  2'.i,  '  Py-  pio. 

tbagoram  '  Tacit.  Anna).  XV.  "  ISequaquam   verecundi(B    externis\ 

'  Narrantur  scelcra   Neronis^  Haec  Locus  corruptissiniiis  :  et  dum  nieli- 

certehinc  ejicienda:  quippe  quae  stu-  ora  afferantur,   placet  Olivarii  con- 

diosus  aliquis    ad   oram   sui    codicis  jectiira,  qui  legit  l.bi  mentem  intase- 

ascripserat.  rint  vitia  nequam,  vcrecundiic  externcB 

•  Noxiorum  vinctis  modo]   Transpo-  societate  immanius  datur  peccandi  con- 

sita,  pro  7ioxiorum  modo  vinctis:   pos-  suetudo,  nova  et  eo  dulciora,  affectans, 

set  etiam  sic,  noxiorum  vinctis,  pelle  (id  extremum,  S^-c.     Ait,  cum  mens  im- 

tectus  modo  ferae.    Vide  Sueton.  cap.  proba  vitiis  dedita  est,  siexteruorum 

29.  verecundia   accedat,  fit   consuetudo 

'  Exactor   parium    majore  flagitio]  itumaniiis  peccandi,  consuetudo  nova 


J 


250  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

nova,  et  eo  dulciora,  aftectans,  ad  extremum  in  suos  agens. 
11.  Quod  his^  proditum  magis,  dum  quasi  quodam  pro- 
gressu,  ilia  per  alteros  ^  ad  patrui  ^  nuptias,  atque  alieno- 
ram  cruciatibus,  mariti  exitium :  ^  hie  ^  paulatim  ad  sacer- 
dotem  Vestae/  deinde  in  se,*  postremo  uterque  in  sui  sce- 
lus  ^  processerunt.  12.  Neque  blandimentis  talibus  tamen 
coalescere  potuere,  sed  eo  praeceps  dati,^  dum  insidiantur 
invicera,  mater  perversa ''  interiit.  13.  Igitur  cum  omnc 
jus  fasque  parricidio  trivisset,  ac  magis  magisque  in  opti- 
mos  seeviretur;  conjuravere  plures' varia  sane  tempestate. 


contrectabat ;  *  exactor, — 10  '  Nequaqiiam  vereciindiw  externa.  Sic  legendiim 
videtiir  pro  externis,  quod  in  IMss.  est;  vel  ut  Olivariiis  divinabat,  invaserint 
vitia  nequam,  verecundia  externa;  societate  immanius  datur  peccandi  consuetude.' 
Scliolt.  '  Potiiis  verbuni  societate  traiisfoiniaudiim  in  satietate ;  nt  dicat  idem 
quod  Sextiis  Tarqiiinins  apud  Liviiim  i.  53.  posset  et  illud  humanius  iniitari 
in  in  iniijus:  sed  quid  desperatis  cupio  mederi,  contra  praeceptinn  Hippocra- 
tis.'  Gruter.  Tentabat  Arntz.  neqnaquam  rerecundiiE  externce  satietate  hiimanis 
datur,  Sfc.  '  Locus  est  desperatiis,  qiieni  varii  tentanint  vario  niodo  sanare. 
Eqtiidem  siispicabar,  nequaquam  inverecundicB  externis  satiata  humanis  legibus 
datur  peccandi  consuetudo,  ^-c.  aut  facilius  corriges,  n^gMoguam  inverecundicB  ex- 
ternis satiates  immanius  datur  peccandi  consuetude,  ifc.  ut  immanius  jiingatnr 
cum  peccandi.  Scriptuni  autem  fiierit  in  cod.  quodam  nequaquamver.  cum 
lineola  siijira  qua  posterius  ;  e  quo  librarius  fecerit  nequaquam  ver.  quo  facto, 
error  errorem  gignit,  maxinie  reliquis  scribendi  conipendiis  non  intellectis. 
Sed  satis  de  lioc  loco  vexatissimo,  et,  missis  aliorum  conjeituris,  afferam 
Gruneri  et  Klotzii  opiniones  :  prior  s»spica\ur,  nequaquam  verecundice  externa: 
satiata,  (ita,  ut  participiuni  cum  secundo  rasu  construatur,)  inhumanius  gi'aS' 
satur  peccandi  consuetudo,  Sfc.  Posterior  in  Misrell.  Critic,  p.  38.  legit,  nequa- 
quam verecundia  externa  societatis  hunianee  datur.  Peccandi  cons.  ..  .agit,ii\ve 
aget.  Neuter  vero  sibi  ipse  satisfucit.'  Ilarl. — 11  Per  adultiros  y)ro  per  alte- 
ros legendum  censuit  Arntz.  prob.  Harl.  Mox  '  Lcccndum  in  jnarili  c.ri- 
tium ;  vel  ad  airb  kolvov  repeteudum.'    Schott. — 12    Prccceps  dari   Mss.   ap. 

NOTyE 

adeoque  dulciora  affectans,  et  pos-  processif. 

tremo  contra  eos  ipsos  quos  invasit,  ^  //it]   Nero. 

convertens.     Quod  a  Ncrone  et  A-  •*  Ad   sacerdotetn    Vestce^   Rubriam 

grippina  proditum,  magis  et  confir-  nomine ;  vide  Sueton.  28. 

malum,  &C.    Nil  aliud  video.  "  Deinde  in  se]  Cum  scilicet  Dory- 

y  His]   Nerone  et  Agrippina.  plioro  denupsit. 

'  Per  alteros]     Per  Pallantein  Ta-  ^  Uterque  in  sui  scelus]    Cum  raater 

cit.  Annal.  initio  lib.  xiii.  et  filius  incestantur. 

=>  Patrui]  Claudii.  e  Praccps  dati]    Pro*' in  praeceps.' 

''  Alienorum  cruciatibus,  mariti  cxi-  Sic  alil)i  loquitur. 

tium]    Lege   alienorum  cruciatibus  ad  ''  Perversa]  Eversa,  cjecta. 

marili  exitium.     Agrippina  per  cru-  '  P/Hrr.s]  Piso  Romae,  Vinicins  Be- 

ciatuH    alienorum,    Lolliap,    Lepidae,  ncveuti.  Sueton.  3G. 
Staliiii   'i'auri,  ad  mariti  bui  exitium 


DE    CiESARIBUS    CAP.    V.  251 

ad  libeiandam  remp.  14.  Quis  proditis,  caesisquc  imma- 
nior,  Urbem  incendio,''  plebcm  Icris  vulj2;o  cniissis,scnatum 
pari  morte'  tollcre  decreverat,  nova  scdc  regno  quae- 
sita,  maximeque  incitante  legato  Parthorum,  qui  forte  in- 
ter epulas,  aulicis,  iiti  inos  est,  canentibus,  cum  sibi  citha- 
ristam  poposcissct,  rcsponso  dato,  liberuni  esse,  adjccerat, 
sumeret  ipse,  quern  vellet  c  suis,  ostentans,  qui  convivio 
aderant ;  quod  liber  sub  irapcrio  nullus  habcretur.  15.  Ac 
ni  Galba,  qui  Hispaniae  praesidebat,"'  cognito,"  mandatuni 
sui  exitium,  quanquam  senecta  astate,  impcrio  correpto 
subvenisset;  tantum  facinus  hand  dubie  patraretur.  IG. 
Verum  ejus  adventu  desertus  iindique,  nisi  ab  spadone, 
quern  quondam  exsectum  forinare  in  mulierem  tentaverat, 
semet  ictu  transegit ;  cum  implorans  percussorem,  diu  ne 
ad  mortem  quidem  meruisset  cujusquam  officium. 

17.  Ilic  finis  Caesarum  genti  fuit;  quera  tore  prodigiorum 
multa  denuntiavere,  praecipucque  eorum  pracdiis  arcsccns 
lauri  nemus°  dicatum  triumphantibus;  atquc  interitus  gal- 
linarum,''  qua)  adeo  multa?,  albaeque,  aptiorescrant  religio- 
nibus,  ut  iis  '•  Romae  habeatur  hodie  locus. 


Scliott. — 14  '  Placet  Griineri  emenflatio  pariter  mortc.  Nero  cuim  destinasse 
creilitur  seiiatum  '  veneno'  per  convivia  necaie ;  popiiliini  '  fciis  cmissis.' 
Siiet.  Ner.  43.  Schottus  pari  modo ;  AnUzonius  pari  7/iore  inaluerunt.'  Harl. 
Mox  Noca  citile  conjecit  Aintzen.  at  bene  Giiiner.  '  noii  piito,  ait  correc- 
tione  egeie  locum  liiinc.  Neque  plcbis  et  senatiis  ceede  regmim  acqnireie 
voluit  Nero;  sed,  c^de  ilia  fiicta,  Alexandriam  abire,  atqiie  ibi  privatiis  et 
ex  arte  citbaristica  vivere.  Vide  Dioneni  lib.  lxiii.  p.  72(i.  Iiuie  aiiteni 
errorem  Aureiii  ortum  esse  affirmare  andeo,  quasi  Nero  de  nova  iiDpcrii 
sede  cogitasset.'  Ilarl. — 15  '  Pro  correpto  mox  legi  posset  corriipto,  quamvis 
iiec  receptam  velini  damnare.'  Arntz, — IG  '  Percussore7n.  Kectius  proccdet 
oratio,  si  distinguas  percussorem  diu,  ne  ad,  Sj-c.'  Arntz. — 17  Ut  his.  Vide 
Not.  Delpb.  inf. 

NOTiE 

I*  Urbem  incendio']  Vide  Sueton.  38.  sns,'  &c. 

'  Part  jHorte]  Una,  et  eadeni  mor-  "  Eorum  pradiis  arcsccns   lauri  ne- 

te  ;  veneno  scilicet.  Vide  Sueton.  34.  mus]  Vide  Sueton.  cap.  i.  Galbx. 

"'   Hispanice  pr(£sidebat]  Hispaniae  ''  (jallinarum]   Galiina  alba  Livise 

proconsul  erat.  Veienlanniij  suuni  revisciiti  ramulum 

"  Cognito]  Id  est   '  cum  cognovis-  lauri  in  gremiuni  demiserat;  nutriri 

set :'  sic  supra  in  Origine  Gent.  Rom.  aiiteni  placuit,  ct  tanta  piillorum  so- 

'  Traditur  auteni,  non   proviso   quod  boles    provcnit,  ut  hodie  qiioque  ea 

propinquus  flumini  esset,  ripa  dcpul-  villa    'adGallinas'  vocetur.    Sue- 


252 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


NOTiE 

XV.  cap.  ult.    Villani     ut  iis,'  &c.  qntp.  in  medio  sunt  paren- 


ton.  Plin.  lib 
istani  Tiberi  irapositarn,  juxtanoniim 
ab  Urbe  lapideni,  via  Flaaiinia  de- 
scribit. 
t  Ut  Us]   '  Adeo  multse   albaeque 


tliesi  includenda:  iis  aiUem,  pro  de 
iis :  de  earnm  noniiue  vide  notam 
superiorem. 


CAP.  VI. 

SERVIUS    GALBA. 

1.  At  Galba,^  baud  secus  nobilis  e  gente  clarissima  Sul- 
piciorum,''  ubi  Romam  ingressus  est,  quasi  luxuriae  aut 
etiara  crudelitati  auxilio  ventitasset,  rapere,  trahere,''  vex- 
are,  ac  foedum  in  modum  vastare  ciincta,  et  polluere. 
2.  Quis  rebus  intestabilior  (dura  gravius  ofiendunt,  quos 
mollius  consulturos  spes  erat)  simul  quia  opes  militum 
nimis  pecuniae  cupidus  attenuaverat,  Otbone  auctore,  inter- 
ficitur  ;  qui  praslatum  adoptione  ejus  Pisonem  ^  impatien- 
tius  dolens,  accensas  cohortes,  arraatasque  in  forum  de- 
duxerat.  3.  Quo  cum  lorica  ^  tectus  Galba  tunmltum  leni- 
turus  contenderet,  ad  lacum  Curtiura^  caesus  est,  mense 
imperii  ac  die  septimo.s 


Cap.  VI.  1 '  T.  Galha  in  Mss.  relicto  forte,  ut  solet,  liteiiE  spatio.  Dictus 
autem  '  Servius  Sulpicius  Galba.'  Imperite  quidam  Sergius,  quod  gentile 
nonien.'  Schott.  Mox  '  LuxuricB  autem  suspecta  vox,  cum  avaritiie  potius 
de  eo  fama  percrebuerit.  Ibidem  Tranquiilus ;  sed  mox  Victor  pecuniae 
cnpidum  vocat,  quare  nihil  mulandiini  censeo.'  Schott. 

NOT/E 

"  Galba']  De  hoc  nomine  vide  Sue-     Vide  Sueton.  cap.  17. 


ton.  cap.  3.  Imperium  suscepit  A. 
U.  820.  in  fine. 

''  E  gente  clarissima  Sulpiciorum]  De 
qua  vide  Sueton>  cap.  3. 

*=  Rapere,  trahere]  Subaudi  'coepit.' 
De  crudelitate  et  avaritia Galbae,  vide 
Suet.  cap.  12. 

••  I'isonem]  Pisonem  Frugi  Licinia- 
niim,  nobilem  cgregiumquc  juvencm. 


Lorica]    Lorica    lintea    Sueton. 


19. 


'  Ad  lacum  Curtium]  In  foro  sic  dic- 
tum a  Curtio  quodam,  qui  se  in  cum 
cum  equo  pra'cipitem  niisit. 

8  Mense  imperii  ac  die  septimo]  Ter- 
tio  et  septuagcsimo  aptatis  anno,  im- 
perii mense  septimo.  Sueton.  cap. 
ult. 


DE   CILSARIUUS   CAP.    VIII. 


253 


CAP.  VII. 

SALVIUS    OTHO. 

1.  Igitur  Salvias  Otho,*'  Ncroni  quoque  quondam  cri- 
minose  familiari.s,'  hand  raulto  fine  adolesccntias''  grandior, 
potentiam,  invadit.  2.  Qui  dies  fere  quinquc  ct  octoj^inta' 
prajcognitis  moribus  potitus,  postquam  a  Vitellio,  qui  e 
Gallia  desccnderat,  Veronensi  praelio"'  pulsus  est,  mortem 
sibi  conscivit." 


Cap.  VII.  1  '  Salcius  Otho.  Male  qui  Silrium  vocant,  reclamantibiis 
nuniiiiis  antiqnis  Gr£ecis  "Oduv  ;  ut  et  in  iMss.  erat,  forte  quod  N.  litei  a  repe- 
leretur.'  Scliott. 

NOT/E 

''  Sdlvius  Olho.']  Imperium  suscepit     valde  confusa  sunt  tempora  et  initia 


A. U.  821. 

'  Criminosefamiliaris]  Vide  Sueton. 
cap.  2.  Otlion. 

''  Hand  multofine  adol.'\  Finis  ado- 
lescentife  annus  est  tricesimus  sextns. 
Nam  pueritiae  an.  18.  totidemqne 
adolescentiai  tribuuntur.  Et  adoles- 
centiae  fineni  non  miiltuni  praeter- 
gressus  erat  Otlio,  qui  anno  setatis 
trigesimo  octavo  inchoate  sibi  mor- 
tem conscivit. 

'  Quinque  et  octoginta]  Qninque  et 
nonaginta  Sueton.  et  Eutrop.     Sed 


liorum  triuni  Imperatorum,  Galbae, 
Othonis,  Vitellii ;'  quare  illis  tribus 
coiijunctim  annus  unus,  additis  die- 
btfs  XXII.  assignandus  est,  quia  ali- 
us alii  non  successit,  sed  duo  si- 
null  codenique  tempore  imperium 
tenuere. 

m  Veronensi  prcelio]  Apud  Bebria- 
cum  Sueton.  Eutrop.  quod  oppidum 
intra  Cremonam  et  Mantuam. 

"  Mortem  sibi  conscivit]  Vide  Sue- 
ton. capp.  10.  11. 


CAP.  VIII. 


A.    VITELLIUS. 


1.  Ita  ad  Allium  Vitclliura''  potestas  delata,  quap  pro- 
gressu  funestior  talibus  initiis  ^  foret,'^  si  Vespasianus  ali- 
quamdiu  Juda:orum  bcllo,  quod  Neronis  jussu  suscepcrat,'' 


•  Aulum  ViteUium']  A.  U.  821. 

'  Talibvs  initiis]  Quod  fuso  civium 
sanguine  imperium  adeptus ;  vide 
Suet.  capp.  11.  et  12. 


NOT/E 

'  Foret]  Pro  '  fuisset ;'  et  infra 
atlineretur,  '  detentus  fuisset.' 

"'  Quod  Nerouis  jussu  susceperat] 
Postquam  ibi  Cestius  clade  affectum. 


254  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

impcnsius  attineretur.  2.  Is  *  ubi  gesta  per  Galbara,  ip- 
sumqiie  oppressum  accepit ;  simul  quoniam  legati  Moesise, 
Pannoniciqne  exercitus^  hortantium  =  venerant;  imperium 
capit.  3.  Namqiie  milites  prcedicti,''  postquam  Othonem 
praedem  pvaetoriis,'  Vitelliiim  Germanicianis  legionibus  "^ 
factum  '  comperere,  gemuli,  ut  inter  se  solent,  ne  dissimiles 
viderentur,  Vespasianum  perpulere  ;""  in  quem  jam  Syria- 
caecohortes"  ob  egregia  vitae  consenserant.  4.  Quippe 
Vespasianus  nova  senator  familia,"  Reatinismajoribus,P  in- 


Cap.  VIII.  2  '  Hortatum  venerant  maliienmt  Scliottns,  Giuter.  et  Sylburg. 
atqne  eqnidem  prasfenem  :  defendit  tainen  Arntzen.  viilgatam  lectionera 
tanquam  syllepsidos  genus.'  Uarl. — 3  Th  prccdem  in  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc.  desideratiir,  '  Prtedem  falsam  esse  lectionem,  vulenint  interpretes  ; 
principem  conjecit  Arntzen.  [sed  vocem  oninino  cum  Scliotl.  delere  nialit.] 
iinpcratorem  Gruner.  qnod  vocabuliim  ob  praecedenteiu  syllabam  em,  in  voce 
Othonem  in  conupto  illo  prccdem  latere  ilii  visum  est.  Inmentera  niihi  venit 
prcesulem.'  Harl.  '  Othonem  prcedem  pratorih.  Totidem  verbis  iiterisque  Mss. 
f  X  quo  si  pradiclum  formes,  inutilis  et  rustica  repetitio  erit :  prasidem  potius, 
vel  prcefeclum  repraesentare  videtur.  Ego,  donee  melius  quid  proferatur, 
vel  aliud  exemplar  nactus  ero,  tanquam  glossema  damno  ;  et  dWeiirTiKcos  im- 
peratorem  a  prcBloriis  exaudiaui.'  Schott.  Mox  '  Germanicianis  Vilellium.  Vett. 
libb.  dubites  igitur  Germanicis  ne,  an  Germanianis  (qui  exercitiis  in  Albino 
Capitolini  visuntur)  legas  :  sed  Germanicianis  ut  'lllyricianis'Suetonio,haud 

NOTvE 

Joseph,  lib.  n.  capp.  23.  et  24.  et  Otiion.  cap.  8. 

initio  lib.  iii.  '^  Vitellium  Germanicianis  leg."]  Sue- 

<■  Is]  Vespasianus.  ton.   Oth.  cap.   8.    'Sub  idem   vero 

f  Legati  Mccsice,  Pannonicique  ex.']  tenipus    Germaniciani    exercitus    in 
Sueton.    cap.  15.    'Octavo    imperii  Vitellii  verba juraverant.' 
mense   desciverunt   ab  eo  exercitus  '  Faction]  Imperatorem  scilicet. 
McEsiaruui   atque    Pannonia;  :    item  "'  Perpulere]    Ut  imperium    cape- 
ex  transmarinis,  Judaicus  et   Syria-  ret. 

cus  ;  ac  pars  in  absentis,  pars  in  prae-  "    Syriacte  cohuiies]    Vide    notam 

sentis  Vespasiani  verba  jurarunt.'  ante  banc  sextam, 

c  Pannonicique  exercitus  hortantium]  "  Nova  senator  familia]  Nova  fami- 

Legendum    hortatum;    neque    alitcr  lia;  hoc  est,  qnip  nullos  bonorcs  ges- 

comuiode    ])rocedit    oratio.       Idem  serat,  ct  crat  sine  ullis  majorum  inia- 

Schottus  et  Gruterus.  ginibus.  Sueton.  c.  1.   Vespas.  '  Gens 

••  MHUcs  pradicti]  Nempe  Moesiae  Flavia  obscura  ilia  qnidem,  ac  sine 

ct  Pannoniac.  nllis  majorum  imaginibus.' 

'    i)thonem  , . .  .  prwioriia]   Quorum  ''  llcatinis  mujuribus]  Xv\\%  e'yMTi- 

animum  crga  se  fidemque,  Otlio,  CO-  tus  Flavins  Petro  niuniceps  Kcati- 

piis  (juas  Vitclliuspraimiscrat  appro-  nus.     Vide  Sueton.    cap.   1.     Keate 

l)in(|uautibus,  pa;ni:  intcrnccionc  am-  oppidum  in  Sabiuis. 
plis&imi  oidinis  cxpcrtusest.  Sueton. 


DE   CiCSARIBUS    CAI'.    VIII.  255 

dustria  rebusque  pacis  ac  militias  longc  nobilis  habebatur. 
5.  Hujus  legatoruni''  in  Italiam  transgressu,  lusisque  apud 
Cremooam'  suis,  Vitcllius  ab  Sabino,  Urbi  prrefccto,  Ves- 
pasian! fratre,  scstertium  milHcs'  pepigerat,  arbitris  niiliti- 
bus  impcrio  dcccderc :  scd  postqiiam  niox  circumvcntum 
se  nuntio  ratus  est,  quasi  rcnovato  furore  ipsum  '  ceteros- 
que  adversa)  partis,  cum  Capitolio,  quod  sahiti  remedium 
cepcrant,  cromavit.  G.  Ast  ubi  vera  esse,  ac  propinquare 
hostcs  patefactuui  est,  productus  c  tugurio,  quo  se  abdide- 
rat,  janitoris,"  injccto  laquco,  parricidarum  more,  ad  scalas 
Gemonias,"  perque  eas  pertractus;  simul  ictibus,  quantum 
quisque  valuerat,  confosso  corpore  in  Tiberim  dejicitur, 
tyrannidis  octavo  mense,  annos  natus  septuaginta  et  quin- 
que  y  araplius. 

7.  Hi  orancs,  quos  paucis  attigi,  prascipueque  Cassarum 
gens,  adeo  litteris  culti  atquc  eloquentia  fuerc,  ut,  ni  cunc- 
tis  vitiis,  absque  Augusto,''  nimii  forcnt,  tanta?  artcs  pro- 
fecto  texissent  modica  flagitia.  8.  Quis  rebus''  quanquam 
satis  constet  praestare  mores ;  tamcn  cuique,  praisertira 
summo  rectori,  utroque,''  si  queat,  juxta  opus:  sin  autem 


<1ubie  gerniana lectio  est,'  Schott. — 6  '  Quo  seahdid.  Laborat  distinctio  :  malim 
</«o  se  abdidcrat,  junitoris ;  injecto  laqiieo  :  nam  '  laqiieum  janitoris '  non  agnos;co. 
"Videaliir  Traiiqiiill.  capp.  10.  et  17.'  Gruter.  Atque  ita  hiinc  locum  disiin- 
guit  Barthiiis  Adv.  Lt.  1.  Mox  '  scptem  et  qumquav^inta  cum  Schotto  et  Gni- 
neio,  ((luem  vide,)  legendiim  puto,  secundum  Sueton.  Vitell.  18.  et  Taciturn 
Hist.  III.  86.  1.  Eiitrop.  vii.  12.  Secundum  Dion.  Cass.  1.  lxvi.  p.  711.  vixit 
Vitellius  annos  quinquaginta  quatiior.'  Uarl. — 7  Excusi  ap.Sciiott.  immodica 
l>ro  modica. — 8 'Diligentius   consideianti  liaec  verba  vix  potuerunt  ita,  uti 

NOT/E 

1  Hiyus  legatorum]   Anil,  Antonii  ^  Ad  scalas  Gemonias]  Scala:  Ge- 

Primi,  et  Muciani.  nionicc    locus    non  longe   a   fore,  iu 

■■  Apud  Cremonani]  Cremona  supra  quern    dainnatorum    cadavera  uncis 

Padum,  a  Vespasiani  niiiitibus  iucen-  tiahebantur. 

sa,  cum  annos  sex  et  ducentosstetis-  ^  Septuaginta  et  qHinque'\  Inversus 

set.  Vide  Tacit.  Historiaruni  lib.  III.  numerus  ;    reponendum  quinquaginta 

^  Sesterlium     millies]      Hoc    valet  et  septem.    Ex  Sueton.  Eutrop.  Tacit. 

250,000.  aureos.     Eadein  summa  a-  ^  Absque  Avgusto]  Id  est,  excepto 

pud  Sueton.  cap.  15.  Augusto;  si  Augustum  excipias.  De 

'  Ipsumi  Sabinum,  et  reliquos  Fla-  hoc  loquendi  luodo  supra, 

vianos.  Sueton.  Ibid.  ^  Quis  rebus']  Nota  pro  *  quare.' 

"  K  tugurio  ...  janitoris]  CcUulaDi  ^  Uiroque']  Et  nioribus  et  clotjueo- 

janitoris  vocat  Sueton.  c.  10.  tia. 


256  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

vitse  proposito  in  immensum  progrediente,*^  elegantiae  satis 
atque  auctoritatis  sumat  eruditionem."  ^ 

<»  Quare  quamvis  satis  liqueat  mores  anteire  eloquentiam,  tamen  vnicuique,  prce- 
cipue  summo  imperatori,  ceque  opus  est  utroque,  si  pnssit.  Si  vera,  vitcB  cnnsiliis  in 
itifinita  distractis,  utrumque  acquirere  nonpossit;  eloquentite  satis,  et  auctoritatis 
plurimiun  adipiscatur. 


qiiidem  edi  solent,  a  Victoris  manu  profecta  videri.  Suspicabar,  sinautem; 
vitcB  proposito  in  immensum  progrediente  ;  elegantia  saltern  atque  auctoritatis  su- 
mat eruditionem:  i.  e.  sin  autem  non  queat  in  utroque  genere  euiti  ;  cum 
principis  vita  infinitis  prope  occupationibus  distineatnr;  saltern  iis  rebus 
studeat,  quae  elegantiani  moriini  atque  auctoritatemconciliant.'  Gruner.  Edi- 
tionem  pro  eruditionem  in  aliis  edd.  praeter  Delph.  legitur. 

NOT^ 

<=  Vit(E  proposito  in  immens.  pr.]  Ait     Uteris  vacare  neqneat,   saltern   ele- 
Imperatori  eloquentia  opus  esse;  sin      gautiee   atque   auctoritatis    eruditio- 
vero  vitse   proposita,  hoc   est,  quae      neni,  quas  sibi  satis  sit,  sumat. 
sibi  agenda  proposiiit,  in  immensum         <*  Eruditionem   [editionemi    Melius 
progrediantur,  ita  ut  eloquentiae  et     eruditionem. 


CAP.  IX. 

FLAVIUS    VESPASIANUS. 


1.  Hoc  item  ex  genere  Vespasianus,  sanctus  omnia,* 
facundise  hand  egens  promendis,  quae  senserat,  exsanguem 
diu,  fessumque  terranim  orbem  brevi  refecit.  2.  Namque 
primum  satellites  tyrannidis,  nisi  qui  forte  atrocius  longe 
processerant,  flectcre  potius  maluit,  quam  excruciatos  de- 
lete ;  prudcntissime  ratus,  nefaria  ministeria  a  pluribus 
metu  curari.  3.  Dein  conjurationura  multas  ^  scelere  inulto 
abscederepatiebatur;  comiter,  uti  erat,  stultitiae  arguens, 
qui  ignorarent  quanta  moles  molestiaque  imperio  inesset. 


Cap.  IX.  1  '  Brevi  refecit.  Ita  emendavi :  nam  in  Mss.  prebire  fecit  lege- 
batur.     Solent  euim  itet  6  s*pe  commntari:  quid  s\, probe  refecit?  '  Scbott. 

NOT^ 

«  Sanctm  omnia]  Id  est,  '  per  om-  conjuratorum  multos,  ob  ea  qnaj  se- 
nia;'  Graecorum  more  Hyios  irdvra'  quuntur  '  stiiltitiiE  arguens.'  Tamen 
sub.  Kord.  ct  recepta  lectio  stare  potest. 

^  (JotyuralioHum     multas]      Forsan 


DE    CiESARIBUS    CAP.    IX, 


257 


4.  Simul  divinis  dcditus,  (quorum  vcra*^  plcrisque  ncgotiis 
compcrcrat,)  successores  (idcbat  liberos''  Titum  ac  Domi- 
tianum  fore.  5.  Praiterea  lc[,'ibus  a;quissimis  inonendo, 
quodquc  vchcnicntius  est,  vita3  specie  vitiorum  plura  abo- 
Icvcrat.  ().  Infirmus  tamen,'  uti  quidam  pravc  putant/ 
adversum  pccuniam :  cum  satis  constet,  ajrarii  inopia,  ac 
labe  urbium,'  novas"'  cum  neque  aliquandiu  postea  habitas, 
vectig;dium  pensiones  exquisivissc.  7.  Namque  Roma? 
Capitolium,  quod  conflagrasse  supra"  mcmoraviraus,  aedes 
Pacis,°  Claudii  monumenta/  amphitheatri  tanta  vis,  mul- 
tasque  alias,  ac  Ibrum'^  ccepta  ac  patrata.  8.  Adhuc'  per 
omnes  terras,  qua  jus  Romanum  est,  renovatas  urbes  *  culta 
egregio,  viajque  opcribus  maximis  munitae,  et  cavati  raon- 
tes  per  Flaminiam,'  prono  transgressu.     9.  Quaj  tot  tanta- 


—3  Vide     Not.    Delph.  inf.— G' In   qnihusdam    exemplaribus    prostat  fn- 
Jirmiua:  [lit   in  Scliott.    Gaesb.  Delph.   Pitisc.  Arntz.j   an    scriptiini    fuit 

NOTiE 

g  Quorum  vera]  Ut  de  filiis  infra,     fiini  equini  Tzetzes,  Chiliade  prima 
quos  ccrto  regiiaturos  videbat 


''  Successores  fidebat  liberos]  Siieton. 
cap.  ult.  '  Convenit  inter  omnes,  tarn 
certiini  enm  de  sua  suoninique  geni- 
tura  semper  fnisse,  ut,  post  assidiias 
in  se  conjurationes,  ansns  sit  atiir- 
mare  senatui,  aut  filios  sibi  successu- 
ros,  atit  neminem.' 

'  Infirmus  [//i/irmius]  iamen]  Infir- 
mus infra  in  Epitom.  Si  infirmius 
retineas,  subandiendum  '  erit,' '  egit,' 
•  se  gessit,'  vel  similia. 

''  Uli  <iuidam  prate  putatit]  Sneto- 
nium  Dotat;  qui  c.  IG.  'Sola  est,  in 
qua  merito  cnlpctiir,  pecunix  avidi- 
tas.'  Et  Tacit,  qui  Histor.  lib.  xi. 
'  Prorsus  si  avaritia  abesset,  antiquis 
dncibus  par.'  Quancjuain  Supton.  eo- 
dem  loco  ait  verisiiiiilius  videri  eiiin 
ad  mannbias  et  rapinas  necessitate 
conipuUuni. 

'  Lube  urbium]  Proprie,  labe;  id 
est, '  ruina.' 

"  Novas]  Ut  urinae  Sueton.  23.  et 


n  Supra]  In  Vitellio. 

°  /Edes  Pads]  Qua;  foro  proxima  ; 
cujiis  hodieque  visuntnr  vestigia  ad 
leevam,  via  sacra  ad  Maria-,  cogno- 
niento  novae,  fannin  tendentibus. 

I'  Cluudd  7nonumenta]  Teniplum 
Claudii  in  Ccclio  nionte,  creptum  qui- 
dem  ab  Agrippina;  scd  a  Nerone 
prope  funditus  destrucluni.  Et  aquas 
Curt  lam  et  Caruleam  qiias  Claudius 
in  Urbeni  induxerat. 

1  Ac  forum]  De  foro  a  Vespasiauo 
exstructo  amplius  quierenduni. 

>•  Adhuc]  Hac  voce  utitur  pro  '  ad- 
liaec  :'  jam  supra. 

«  RenovatcE  xirbcs]  Sueton.  cap.  17. 
'Plnriniiis  per  lotum  orbem  civitates 
terrjc  niotu  aut  iucendio  afflictas, 
restituit  in  melius.' 

'  Per  I'lamintam]  Viani  quae  per 
Hetruacos  in  Umbriam  tendit.  Sed 
Paulus  Diaconuslib.ix.  niontes  jussu 
Vespasiani  prope  Puteolos  excavates 
dicit. 


Delph.  et  Var.  Clas. 


Aurel.  Vict. 


258  SEXTI    AURFLII    VICTORIS 

que  brevi  confecta,  intactis  cultoribus,  pnidentiara  magis 
quara  avavitiam  piobavere:  simul  censu  more  veterum" 
exercito,  senatu  motus''  probrosior  quisqne,  ac  lectis  un- 
dique  optimis  viris,  mille  gentes  compositce,  cum  ducentas 
a^gerrime  reperisset,  extinctis  sajvitia  tyrannorum  pleris- 
que.  10.  Ac  bello  rex  Parthorum  Vologassus  in  pacem 
coactus,  atque  in  provinciam  Syria,  cui  Palasstinae  nomen, 
Judcieique/  annitente  filio  Tito,  quern  transgrediens  in  Ita- 
liam  reliquerat  externge  militiae,^  moxque  victorera  praetec- 
tura  preetorio  extulerat.'"  11.  Unde  etiara  honos  is,  in- 
gens  a  principio,  tumidior,  atque  alter  ab  Augusto  imperio 
fuit.  12.  Verum  hac  tempestate  dum  honorum  honestas 
despectatur,  mixtique  bonis  indocti,"  ac  prudentibus  in- 
ertes  sunt,  fecere  nomeu  plerique  potentia  vacuum  in- 
solens  per  injurias,  subjectum  pessimo  cuique,  et  annonae 
specie  rapax. 

infirmior?'  Harl. — 10  ^ Ac  bello.  Aut  erravit  Aurelins  Victor,  aut,  quod 
Kpit.  9. 12.  convenit,  scripsit  metu  solo.'  Haii,  Tmn  Vulogesus  omnes  praeter 
Gruner.  IMo.x  '  Jiidaique,  annitente  Tito.  Hasc  falsa  esse,  iieqiie  tillam  satis 
conmiodam  interpretationeni  admittere,  nioiiet  Isaacus  Casaubonns,  Exercitt. 
ad  Baron.  I.  C.  p.  m.  45. . .  .  Neqiie  veio  Vespasiaiius,  cum  e  Pal»stina  abi- 
ret,  ad  Italiam  (uti  Aurelius  viilt),  sed  Alexandriam  transiit,  ut  claustra 
yEgypti  obtiiieiet :  vi<ie  Tac.  Hist.  ii.  82.  5.  Siief.  7.  Ex  quibiis  omiiibiis 
satis,  puto,  Amelii  nostri  snpina  hoc  in  loco  negligentia  inteliigi  potest. 
Ceteinm  Casauboniis,  1.  c.  siispicatiir,  Ves|)asianiim  etiani,  deieta  iirbe,  reli- 
qua'  Jiida  ae  pai  ttin  aliqiiani  in  provinci*  foiniani  redegisse,  non  tamen  to- 
tani;  cnm  Agrippa  minor  ad  annum  Trajani  tertiiim  vitam  el  dominationem 
pioduxerit.'  Gruner. 

NOTyE 

^  More  veterum]  Nam  census  a  Ser-  ram  qnoque  prjetorii  suscepit,  nun- 

vio  Tullio  rege  institutus.  qnam   ad  id  tempus  nisi  ab  equite 

*  Senatu  violits']  'Siimmotis  indig-  Rom.    administratam.'      Inde    I'lin. 

nissimis,  et  houestissimo  quoqtie  Ita-  in  Pracfat.    ad   Tilum  :    '  Triiimplia- 

licorum    ac    provincialiiim    allccto.'  lis  ac  censorius    In,   sexiesque  cou- 

Sneton.  c.  9.  sul,    ac    iribiinitia;    potestatis     par- 

y  Atque  in  proviticiam  Syria,  Judai-  ticeps,    et    (quod     his    nobilius  fe- 

(]ue]  '  Sub  hoc  Judaea  Romano  acces-  cisti,   diim    illud     patri    pariter,   et 

sit   imperiu;    et    Hierosnlyma,   quae  equestii   ordini    prcestas)  praefectus 

fuit  nrbs  clarissima  l'alai>stina'.'  Eu-  prantorio.' 
trop.  '1  7>'o7ii,'!  indocti]    Nola  'indoclos' 

^  Reliquerat  externa  miUtice']   Hoc  opponi  '  bonis,'  quia  scilicet  honiine 

est,  ad  externam  militinm.  impeiilo   nuni|iiam  quicquam   iujiis- 

"'    Praficlurn    picelorio    extulerat]  tius.  Torent.  Adclpb. 
Suctoii.   iu   Tito  cap.  G.  '  Pra  leclu- 


DP,    C.i:SAlllliUS    CAP.    X. 


259 


C\P.  X. 

T.    FLAVIUS    VESPASIANUS. 

1.  Ceterum  Titus,"  postquam  impcrium  adcptus  est,  in- 
credibile[est]  quantum, qucm  iinitabatur,antcicrit;  pra^scr- 
tim  Uteris  clemcntiaquc  ac  niuncribus.  2.  J)cni{|uc  cum  con- 
cessa  per  priores  principcs  firmari  ab  inscqucntibus  mos  cs- 
set,**  simul  impcrium'^  cepit,  talia  possidcntibus  cdicto''  spon- 
te*  cavit  prospexitque.  'S.  Neque  minus  sancte  facilis  in  tu- 
endis,  qui  forte  in  se  conspirasscnt:  adco  utcum  amplissirai 
ordinis^  duo  abnuere  cogitatum  scelus  nequirent,  Patres- 
que  censuissent  de  confessis  .supplicium  sumendum,  de- 
ductos  in  spcctaculum  s  se  utrimque  assidcre  jussit,  petito- 
que""  ex  industria  gladiatoris,  quorum  pugnae  visebantur, 
gladio,  quasi  ad  explorandam  aciem,  uni  atque  alteri  cora- 
mittere.  4.  Quis  perculsis,  et  constantiam  mirantibus  : 
Videtisne,  inquit,  potestates '  fato  dari,  frustraque  tentari 


Cap.  X.  2  Denique  dum  Schoit.  Gaesb.  Delpli.  I'itisc. — 3  Sunctiisel  facilis 
iiialit  Arntz.  !Mox  amp.  ordinisdico  Schott. Gaesb.  In  sequ.  dcducliis  pio  dtduc- 
tus  Scbott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Turn  '  |)ro  sc  utiimque,  non  est  cum  Gnitero 
iimtaiulum  sicum:  nam,  ut  Arntzen.  late  probavit, '  assideie  '  sibi  etiaiii  jiin- 
fiere  solet  (jiiartiim  casnm,  lit  iniitctiir  vim  generis  apiicl  Gracos  iiieilii: 
utrimque  est  '  ab  iitraque  parte.'  Foisan  pra'terea  scripserat  Aiirel.  \ictor, 
.  .  .  adeo  ut,  cum  .  .  .  nequirent  . .  .  ussidere  juhcret  .  .  .  cummitlevct.'  llail.  Mox 

aOTJE 

»  Titus']  Impeiium  siiscepit,  A.U.  passiis  est.'  Supra  Siieton. 

831.  post  C.  N.  79.  f  Amplissimi  ordinis]  Id  est,  '  sena- 

>»  nios  esset]  A  Tiberio  instltutiis.  torii.'     Senatiis    eiiini    amplissimus 

Siieton.  cap.  H.  '  Natura  aiitem  be-  ordo  vocabatur.   '  Duos  patricii  ge- 

nevolentissinuis,   ciim,    ex    insfitiito  nerin,'  Suet.  cap.  U. 

Tiberii,  omues  debinc  Ca-sarcs  bene-  e  Deductos  [deductusl    in  spcclacu- 

fuia,  a  siiperioribiis  concessa  priiici-  /«>n]  Omnino  legeiiduin  </t'(i«c<os  ;  et 

pibiis,  aliter  rata  non  baberent  quain  sic    in   Epitom.     lla.>c   aliter   narrat 

si   eadem    iisdeni    et  ipsi  dedissent.  Sueton.  cap.  9 
Primus  prdelerita  omnia  uno  confir- 


luavit  edicto  :  nee  a  se  peti  passiis 
est.' 

•=  Simul  impcrium']  Pro  '  simulac. 
imp.'  &c.  sic  saepe  Horat. 

^  Edicto]  Ciijus  meminit  Dio. 

e  Sponge]    Uitro ;  '  a  se   peti  uon 


''  Peliloque]  Melius  Sueton.  '  Ob- 
lata  sibi  ornamenta  piignanliiim  in* 
spicienda  porrcxit:'  de  more:  sole- 
bant  eniin  cditori  giadios  exbibere, 
lit  vifJeret  satisue  es»ent  acuti. 

'  Poiestates]  '  PrlDcipatuiii.'  Sue- 
ton. 


2f)0  SEXTI    AURELII    VICTORrS 

facinus  ^  potiundi  spe,  vel  amittendi  metu  ?  5.  Ita  biennio 
post,  ac  menses  fere  iiovem,  amphitheatri  perfecto  opere,* 
lautusqiie  veneno  interiit,""  anno  eevi  quadragesimo,°  cum 
ejus  pater  septuagesimo  °  obiisset,  Imperator  decennii. 
6.  Hujus  sane  mors  adeo  provinciis  luctui  fuit,  uti  generis 
humani  delicias  P  appellantes,  orbatum  orbem''  deflerent. 


committeret  malit  Arntz. — 5  '  Biennium  pro  jtost  biennio,  malint  Schott.  Syl- 
biug.  et  Giuner.'  Hurl.  Praeterea  profecto  opere  edd.  ante  Schott.  Turn 
'  lautusque.  Magis  placet  Arntzenii,  incerti  qnidem,  siispicio  ludisque,  qiiani 
iiuice  qiioqiie  probavit  Gniner.'  Harl, — G  '  Orhafum  nrbem.  Pleniiis  exciisi, 
quasi  perpetuo  custode  orbatum  terrarum  orbem  deflerent/  Schutt.  '  Et  hoc  mihi 
iiiagis  arridet.'  Gruter. 

NOTyE 

^  Frustraque  tentari  facinus]    Inde  pletani;  Plutarch,  balneo  extinctum; 

Marcus  Antoninus  Imperator  ad  Ve-  alii  aliter  :  Sueton.  febre,  nulla  ve- 

rnm  rescribens  :  '  Si  Cassio  divinitiis  neni    facta   nientione.     Et   infra   in 

debetur    imperium,   non    poterimus  Epitom. 

interficere,  etianisi  velinius :  scis  e-  "  Anno  cevi  quadragesimo']    Allero 

nim  proavi   tui   dictum,   successorem  et    quadragesimo.    Sueton.   Eutrop. 

suutn  nullus  occidit'  Sed  desunt  menses  tres. 

'  Perfecto  opere]  Id  est, '  dedicato.'  °  Septuagesimo]  Vide  notata  in  E- 

Sneton.  cap.  7.  '  Amphitlieatro  dedi-  pitom.  V'espas. 

cato,  thermisque  juxta  celeriter  ex-  p  Generis  humani  delicias]  Sueton. 

structis,   munus    edidit    apparatissi-  cap.  1.  'Titus,  cogiiomine   paterno, 

mum    largissimumque. '      Illud   Ves-  amor  ac  delicia  generis  humani.' 

pasianus  exstruxit,  Titus  dedicavit.  i  Orbatum  orbem]  Plenius  in  Epi- 

•"   Veneno  interiit]    Dio  ait  periisse  torn.  '  Quasi  perpetuo  custode  orba* 

conjectuui  in  arcam  ligueani  nive  op-  turn  terrarum  oibem  deflerent.' 


CAP.   XI. 

T.    FLAVIUS    DOMITIANUS. 


1.  Igitur  Domitianus,'*  fratris  atque  Imperatoris  opti- 
mi  nece,  privato  scelere  publicoque  amcntior,  simul  macu- 
losae  adolcscentiae,''  praedas,  ca3dcm,  supplicia*^  agere  oc- 
coepit.     2.  Major  libidinum  flagitio,  ac  plus  quam  supcrbe 

NOTTE 

»  Domitianus]  A.  U.  833.  <=  Pradas,   cadem,  supplicia]    Vide 

''   Maculosa!   adolescenlia]    Id    est,      Suetou.  cap.  10. 
'  faniusx.'     Vide  Sueton. 


DE    C^SARIBUS    CAl'.    XI. 


261 


utens  Patribus  :  '^  quippe  se  Dominura  Deumque  *  dici  coii- 
gerit;  quod  contcstini  ab  inscqiientibus  rcniotum,  validius 
niulto  posthac  deinccps  rctulcre.'  «  3.  Scd  Domitianus 
primo  clementiam  ''  simulans,  neqiie  adeo  iners  domi,  bel- 
loque  tolcrantior  videbatur.  4.  Idcircoque  Dacis  et  Cat- 
torura'  manu  dcvictis,  Septembrem  Octobrcmquc''  menses, 
Germanici  superiorem,  e  suo  nomine  alterum  appellaverat: 
multaquc  opera'  inchoata  per  patrem,  vel  fratris  studio, 
atque  in  primis  Capitolium,  absolvit.  5.  Dehinc  atrox 
ceedibus  bonoruni,  segnisque,  ridicule.^*  remotis  procul  om- 
nibus, rauscarum  agmina  persequcbatur,  postquam  ad  libi- 
dinem  minus  virium  erat,  cujus  foedum  exercitium  Grasco- 
rum  lingua  xAjvoTraArjv  vocabat.  6.  Hincque'' jocorum  ple- 
raque  :  nam  percunctanli  cuidam,  quisquamne  in  palatio 
esset,  responsum,"  Ne  musca  quidem,  nisi  forte  apud  pa- 
laestram.     7.  Is  ergo  magis  magisque  saevitia  nimius,  eo- 


^  Patribus'l    Quoriiin    uobilissimos      Germanici  rognoniine  assunito,  Sep- 
jnteifecit.  Siieton.  10.  tembiem  mensem  et  Octobrein  ex  ap- 

•-'  Dominum  Deumque]  '  Pari  arro-  pcllatioiiibiis  suis,  Germanicum  Do- 
gantia,  cum  procuratoriim  snorum  niitiannmque  transnominavil ;  qnod 
nomine  formalem  (Jictaret  epistolan),  alteio  suscepisset  imperium,  altero 
sic  ccepit:  Dominus  et  Deus  nostev  sic 
fieri  juhet.  Unde  institiittim  post- 
hac, ut  ne  scripto  quidem  ac  ser- 
mone  cujusquam  appellaretur  aliter.' 
Sueton.  13. 


natus  esset. 

'  Mullaque  opera]    Siieton.  cap.  5. 
*  Plurima  et  aniplissima  opera  incen- 
dio    absumta   restiluit  :    in    quis    et 
Capitolium,  qnod  rnrsus  arserat ;  sed 
f  Validius    multo    posthac   deinceps     omnia  sub  titulo  tantunt  suo,  ac  sine 
retulere]    Vaierium  Diocletianum    et      ulia  pristini  auctoris  niemoria.     No- 


Maximinum  intelligit ;  nam  ii  Dei 
uomen  primi  post  Doniitianum  rece- 
pere.     Vide  infra  numero  39, 

e  Deinceps  retulere]  Gruter.  Dein- 
cipes  retulere.  Declinatur  enim 
'  dtinceps  deincipis.'  Sed  recepta 
lectio  stabit. 

h  Prima  clementiam]  Vide  Sueton. 
9. 

'  Dacis  et  Callorum]  Sueton.  cap. 
G.  de  Dacis  alibi.  Calti  in  Germania 
hodie  llcssen. 

^  Septembrem  Oclobremque]  Sue- 
ton. 13.' Post  autcm  duos  triuinphos, 


vam  autem  excitavit  aedem  in  Capi- 
tolio  cnstodi  Jovi,  el  forum  quod 
nunc  Nerv*  vocatur.  Item  Flavice 
teniplum  gfntis,  et  Stadium,  et  Ode- 
um, et  Naiimacliiant.' 

»  Scf^nisque,  ridicule]  Frustra  Tor- 
rent. (|ui  l^egit  stylisque  ridicule:  ex 
Sueton.  cap.  3.  nam  sci>nis  relinen- 
dum  :  respicit  enim  ad  superiora, 
*  Neque  a<ieo  iners  domi.' 

■^  llincque]  Quod  muscas  perse- 
qucbatur. 

<■  Ilcsponsum]  A  Vibio  Crispo.  Sue- 
ton. 3. 


2G2 


SEXTI    AURELIl    VICTORIS 


que  suspectior  etiara  suis,  libertorum  consilio,  uxore  "^  non 
ignara,  quas  amorem  histrionis'"  viro  prastulerat,  poenas 
luit,  quinto  et  quadragesimo  anno  vitae,  dominationis  cir- 
citer  quintodecimo.^  8.  At  senatus  gladiatoris  more  funus 
ferri,s  radenduraque  noraen''  decrevit.  9.  Quomoti  mililes,' 
quibiis  privatae  commoditates  dispendio  publico  largius 
procedunt,  auctores  necis  ad  supplicium  petere,  more  suo, 
seditiosius  coeperunt.  10.  Qui  vix  aegreque  per  prudentes 
cohibiti,  tandem  in  gratiam  optimatum  convenere.  11.  Ne- 
que  minus  perse  moliebantur  bellum,quod  his''  conversum 
imperium  mcestitiae  erat,  ob  omissionem '  praedarum  per 
dona  munifica.™ 

12.  Hactenus  Romae,  seu  per  Italiam  orti  imperium  rex- 
erc :  hinc  advenae ;  nescio  quoque,  an,  ut  in  Prisco  Tar- 


Cap.  XI.  2  Deinceps  retnlere.  Vide  Not.  Delph.— 11  'Per  se.  Doctam 
Arntzenii  conjecturam,  Persce,  docte  copioseque  icfiitavit  jam  Gnineriis  : 
iieqiie  eo  per  se  mutandum  censeo;  at  saltern,  niajoiis  perspiniiiatis  causa, 
ante  (lund  his,  iiisererem  sed,  ant  lubentius,  quam.  Seiisiis  :  Non  fani  per  se 
bellnui  (li.  e.  pngnani  indeqae  secutnrani  cadeni)  non  moliebantur,  qnani 
qiioiiiam  mutafiim,  idque  melius, imperium,  erat  ingiatum,  et  nihil  doni  mune- 
iiinique  amplius  attulit.'  Harl.  Mox  ad  his,  vide  Not.  Delph,  Turn  '  Owfs- 
sionevi.  An  amissionein?  sed  illo  frequentins  utitur:  et  ita  disertiiti  scrip- 
turn.     Infra   libenter  legerem,  Hinc  adveiue  quoque,  nescio  an,  ut  in  Prisco 

NOT/E 

<i  Libertorum  consilio,  uxore]  '  Op-  natiim  occidit,    unco   trahatnr,'  &c. 

pressiis  est  amicoruni  libertornmqne  Vernm  Suet,  paiilo  ante  scribit,  ca- 

intimoruni    conspiratione,    simul    et  daver  ejus    populari    sandapila   per 

uxoris.'  Sueton.  14.  vespillones    exportatnm,  Phyllidem 

'  Hisfrionis]  Qui  Paris  vocabatur.  nutriceni   in    suburbano   suo    Latina 

'  QuintoJcciHio]  Additisdiebusquin-  via  funerasse. 

que.  ''  liitderuhonque  nomeni  '  Eradendos 

e  Gladiatoris  more  funus  f err i]   Id  ubique  titulos,  abolendumque  omneni 

est,  nt  unco  in  spoliariuui  traliere-  memoriam.'  Sueton. 

tur,  ut  solebant  gladiatornm  cadave-  '  Mdiles]  'Qui  gravissime  tulere  oc- 

ra.     Haec  Noster  ex  Suetonio  fiuxit  cisum  eun),  parati  et  ulcisci,  nisi  du- 

cap.  23.  'Senatus  adeo  latatus  est,  ces  dcfiiissent;    quod  (luidem   paulo 


ut,  replcta  certatim  curia,  non  tem- 
peraretquin  mortuiini  conlumeliosis- 
simo  at(|ue  acerbissinio  acclamatio- 
nuin  genere  laceraret.'  Quaruui  ac- 
clamationiim  cxeuipla  pete  ex  Lani- 
pridio  in  Conimodo:  '  Q\\\  senatuui 
occidit,  in  spoliario  ponatur  ;  qui  se- 


post    fccere ;    expostulatis   ad    pee- 

nam    pertinacissime    caedis   auctori- 

bus.'  Sueton. 

^  His]  iVIilitibus.  Malim  iis. 

'  Oiiiissioneiii]  Pro  '  amissionem.' 

'"  Prii'd<nii)u  per  dona  mnuijica]  Hoc 

est,  priedaruin  (|uibus  ditabantur  per 


DE   C/ESARIBUS   CAP.    XII.  203 

qiiinio,"  longe  meliores.  13.  At  mihi  qiiidcmaudienti  mul- 
ta,  lcsi;enti(iue,  plane  compertuni,  iirbem  lloniam  cxtcrno- 
rura  viitute,"  atque  insitivis  artibus  prajcipuc  crevissc. 


Tarqiiinio  longe  meliores:   ac  mihi  quidem,  si  Ms.  aiictoritas  suffragaretur.' 
Schott. 

NOTiE 

dona  mimifica  vesani  priiicipis.  °  F.xternorum   virtute]    Siciit   sane 

"  Ut  in  Prisco  Tarquinio]  Qui  ad-  brevi  liEtior  reip.  status  evenit,  abs- 

vena  omnibus  ante  se  principibiis  nie-  tinentia  et  moderatione  inse()uenti- 

lior  fuit.  urn  piincipiim.  Siuton.  in  fine. 


CAP.  XII. 

COCCEIUS    NERVA. 


1.  Quid  enimP  Nerva^  Narniensi'^  prudentius,  magisque 
moderatum?  2.  Qui  cum  extrema  a^tate*  apud  Sequauos/ 
quo  tyranni  defecit"  metu,  imperium  arbitrio  legionum  ce- 
pi.sset;  ubi  prospcxit,  nisi  a  supcrioribus  robuslioribusquc 
corpore  animoque,  geri  non  posse,  mense  sexto  ac  decimo 
semet  co  abdicavit,  dcdicato  prius  foro,  quod  appellatur 
Perviuni,''  quo  aides  MincrvtC  eminentior  consurgit,  et 
magnificentior.     3.  Id   cum  semper  egregiura  sit  metiii. 


Cap.  XII.  1  Cvetensi  pro  Narniensi  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 2 
'  Defecit.  Alii  quod  tyrannid  is  fecit  metu.  Alii  quo  tyrunnidis  fw^it  metu  tenta 
bant :  i'tuslva.'  Scliutt.  Mallet  ainjuis  ap.  Aintz.  desidit.  Mux  Pervium.  Vide 
Not.  Uelph. 

NOT^E 

P  Quid  enim]  Haec  et  seqnentia  tan-  cepit. 

qnani  falsa  et  portentosa  rejicit  Jo-  '  Apud  Sequanos]  Falsuin :   Komie 

sepli.  Scalig.  in  Animad.  Euseb.  ad  a.  Iinperator  salntatiis. 

2113.  "  Defecit]  Declinavit,  aiifugit. 

1  Nerva']  Qui  Iniperator  factus  A.  "  Pcnjum]  Emendabat  quidani  AVr- 

U.  848.  vium:  sed  iiiiiil  nuitandnni:  nam,  etsi 

f  Narniensi  [Cretensi]  Scribendnm  a  Nerva  dedicatmn,  Pcnium  dici  po- 

Narniensi :    nam    oppido    Narniensi  tnerit.  Ccrtiini  est  transitoiiiim,ideo- 

genitus.      Naniia  anient  in  ea  Um-  que  I'erviiim  dictum  fuisse,  quod  per 

bria;  parte  qua>  Sabinis  conligua.  id  in  alia  opportune  transitus  pateret. 

'  Extrema   alate]    Annum   agebat  Eortasse  et  (juia  in  eo  esset  temphim 

sexagesinium,    cum    iniperiuni    sus-  Jaui. 


264  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

quantum  queas,  neque  ambitione  praeceps  agi ;  turn  in  ira- 
perio;^  cujus  adeo  cupidi  mortales  sunt,  ut  id  vcl  ultima 
senectus  avide  petat.  4.  Hue  accedit,  quod  suflecti  virtute^ 
quantus  consilio  esset,  magis  magisque  patefecit. 

NOTiE 

>■  Turn  in  imperio'\  Egregium  est,  sci-         ^  Suffecti  virtute]  Virtnte  ejus  quetn 
licet.  suffecerat,  substitiierat. 


CAP.    XIII. 

ULPIUS    TRAJANUS. 


1.  Namque  Ulpium  Trajanum,^  Italica  urbe*"  Hispa- 
niae,  ortum,  amplissimi  ordinis  ''  tamen  atque  consular!  lo- 
co,**  arrogatum^  accepit  et  dedit.  2.  Hoc*^  aegre  clarior 
domi  seu  militiae  reperietur.  3.  Quippe  primus,  aut  solus 
etiam,  vires  Roraanas  trans  Istrum  propagavit,  doraitis  in 
provineiam  Daeorura  pileatis  ^  Sacisque  ^  nationibus.Deei- 
balo  rege,'  ac  Sardonios:''  simul  ad  ortum  solis'  cunetae 
gentes,  quae  inter  Indum  et  Euphratem,  amnes  inclytos, 
sunt,  concussae  bello ;  atque  imperati  obsides  Persarum'" 

Cap.  xiit.  1  '  Accepit,  dedit  velt.  libb.  Altcrutnim  forte  siiperat.'  Schott. 
— 3  '  Fro  Sacisque  legendiiin  esse  rectiiis  putat  Schottns  lazijgisque.'  Harl. 
'iS«rJonio,  quod  nomen  reguli  cujusdam  ignoti  fuerit,  praeeunte  Anna  Fabri, 
suspicatus  est  Arnizenius.  Populus  enim  Sardoniornm  apnd  veteres  nullibi 
Icgitur.'  Harl.  Vide  Not.  Delpli.  '  Persarum  .  .  .  Cosdroe.     Parthorum,  qui  b. 

NOTiE 

»  Ulpium  Trajanurn]  A.  U.  840.  Scythiam. 

^  Italica  urbe]  Italica  urbs  in  Boe-  *  Decibnlo  rege}   Decibalus  Daciae 

tica.  rex  fuit. 

<^  Amplissimi  ordinis']  Id  est,  sena-  '^  Ac  Sardonios']  Mihi  ignoti  sunt 

lorii :  de  quo  supra.  Sardonii  popull,     Legebat  Srhottus 

'^  Consulari  loco]  Cujus  pater  pri-  af:  Durdanii.s,  (piod  non  placet;  nee 

mum  consul  fuit.  Eutrop.  Sauromalis,  (\i\oi\  ex  Eutropio  verum 

•■  Arrogatum]   Id  est, '  adoptatuni.'  essct,  ni  niminm  ab  scriptura  rece- 

De  arrogatione,  alibi  dictum.  deret.     Forte  an  Sacaruni  reguli  cu- 

'  Hoc]  In  sexto  rasu.  jusdani  nonien  latet, 

'  Dacorum  pileatis]  Qui  pileos  gcs-  '  Ad  ortum  solis]  Vide  Eutrop.  qui 

tabant :  Trt\o<pupovs  vocat  l)io.  fuse. 

••  Sacisque]  Saca-,  Asia^  gens  juxta  "'  Pcisaruni]  Parnm accurate:  Cos- 


DE    C^ESARIBUS    CAP.   XIII. 


265 


regi,  nomine  Cosdroc,"  ct  inter  ca  iter  conditum"  per  feras 
gentes,  quo  facile  ab  usque  Pontico  mari  in  Galliam  per- 
meatur.  4.  Castra  suspcctioribus  atque  opportunis  locis 
cxstructa;  ponsque  Danubio  "'  inipositus;  ac  deductae  co- 
loniarum  pleracque.  5.  Adhuc''  lloniaj  a  Domiliano  cfjcpta 
fora,  atque  alia  multa,  plusquam  magiiifice  coluit  ornavit- 
que:  et  annona;  perpetuas  mire  consulturn,  reperto  firmato- 
que  Pistorum""  collcgio  :  simul  noscendis  ocyus,  qua)  ubi- 
que  c  rep.  gcrebantur  admota  media  publici  cursus.'  (J. 
Quod  equidem  raunus  satis  utile,  in  pestera  orbis  Romani* 
vertit  postcriorum  avaritia  insolentiaquc ;  nisi  quod  his 
annis "  suflectae  vires  Illyrico  sunt,  praet'ecto  medente  Ana- 


I.  ut  ab  Horatio  aliisque,  'Persae  '  per  abnsnm  vocantiir.  Rex  a  Dione  scri- 
bitur  Ilnsroi's,  ab  aliis  Cosroi'S,  aut  Chosrotis.'  Harl. — 5  CaptaitvocceptaScholt. 
Gaesb.  l)el|)li.  Pitisc.  Coppta  ex  eineiidaiione  Sylbnrg.  prob.  Griiter.  Mox 
excoluit  pro  cnluit  inalit  AnHzen.  In  seqq.  simul  noscendi  socius  ante  Schott. 
legeliatiir.  Deniqiie  '  erc/j<a.  Divinabaiii  e  rep.  quod  sci  iptiini  repperisset 
liltrariiis  e  re  pea.  Veliiciilariiim  aiitem  ciirsiini  appelhiiit  alii  ;  clequo  Ainiii. 
Marcellinus  1.  xxi.'  Schott. — G  ^  Pro-fee  to  medente  Anatolio.  l'ri>fecto  scriptuin 


NOTiE 


(Iroein  Persanim  regem  dicit  Noster, 
qui  Partliorum  rex  fiiit:  nimiriim  ad 
sua  tempera  respexit,  qiiibus  Partlii 
Persanim  nomine  complectebantnr. 

"  Cosdro'e]  CosdroiisArtabani, Par- 
tliorum regis,  filius.  Scribitur  aiitent 
varie:  sine  d,  Cosroes;  Graecis  Koa- 
p6r]s'  cum  d,  KoaSpuris:  et  hie:  cum 
X,  XoapSrjs  :  et  demto  X  vel  K,  0<x- 
5p($7js,  Osdroes :  et  provincia  Os- 
dro'ena. 

°  Iter  conditum']  Trajanus  Ponticas 


*  Admota  media  publici  cursus']  De 
institutione  piiblica  ciirsiis  hie  falli- 
tiir  \'ictor  ;  et  Spartianus,  qui  Adri- 
ano  tribuit:  '  Statim,'  inquit,  'cur- 
sum  (iscalem  instituit,  ne  magistra- 
tns  hoc  onere  gravarentur:'  ilium 
enim  multo  ante  institiierat  Augus- 
tus, ut  celerius  cognosci  posset  quid 
in  quaque  provincia  gereretur.  Vide 
apud  Spart.  notata  a  viris  doctiss. 

'  In  pestem  orbis  Rotn.']  Cum  anga- 
riie  et  veredi  possessionlbus  et  patri- 


palndes  lapidibus  stravit,  et  pontes  moniis   indicerentur,   certum  est  eo 

niaximos  struxit.  onere  niultas  civitates  et   provincias 

v  Punsque  Danubio]  Vix  biennio  ae-  fuisse  vexatas.     Hinc  illie  tot  leges, 

diticalus.   Habuit  pilas  viginti  ex  la-  tot  insfqiientium  principum  constitii- 

pide    quadrato,    aliitudinis,    absque  tiones,adsublevandiim  puiilicumcur- 

fundamentis,  pedum  150.  latitudinis,  sum  promulgata?.  Quas  vide  lib.  xii. 

60.  distabantque  inter  se  pedibus  170.  Cod. 


juuctae  superiori  parte  foriiicibus. 

1  Adliuc]  Pro  '  adlixc  '  jam  sai- 
pius. 

'  Pistnrum'\  Pistores  intellige  quos 
vnlgo  dicimuH  boulangers. 


"  His  annis]  Scilicet  anteConstan- 
tii  decimum,  Jiiliani  tertiuni  consu- 
latuni.  Quo  tempore  llorebat  Vic- 
tor. 


2G6 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


tolio/  7.  Boni  malique  in  rep.  nihil  est,  quod  in  diversum 
traduci  nequeat  raoribus  praesidentium.  8.  vEquus,  Cle- 
mens, patientissimus,  atque  in  araicos  perfidelis  :  quippe 
qui  Surge  familiari  opus  sacraverit,y  quae  Suranae  sunt.  9. 
Usque  eo  innocentiae  fidens,  uti  praetectum  pratorio  Sabu- 
ranum  nomine,^  cum  insigne  potestatis,  uti  mos  erat,  pugi- 
onem  daret  crebro,  inonuerit :  Tibi  istura  ad  munimentum 
mei  committo,  si  recte  agani ;  sin  aliter,  in  me  magis  :  quod 
moderatorem  omnium  vel  errare  minus  fas  sit.  Quin  etiam 
vinolentiam,^  quo  vitio,  uti  Nerva,  angebatur,''  prudentia 
molliverat;  curari  vetans  jussa  post  longiores  epulas.  10. 
His  virtutibus  acto  imperio  annos  prope  viginti,*^  cum  ter- 


fiiit,  non  pro'fecto.'  Schott. — 9  Prcetorio  Subitranum,  Vide  Not.  Delpli. '  Quod 
iiic  de  alio  prsefecto  comminiscitur  post  Syibiirg.  doctissinia  Anna  niiiii  niillo 
niodo  fieri  potest  verosimile ;  cum  credi  vix  possit  bis  eodeni  dicto  confiden- 
tiam  aniuii  apeniisse  Trajanuni ;  qnod  si  etiam  factum  fuisset,  non  onines 
histoi  ici  id  unanimi  consensu  ad  unum  Suram  traxissent.  De  alio  cum  altiim 
sit  silentium,  aperte  niendo  laboraie  Nostrum,  judicavit  jam  olim  Livineitis 
ad  Piin.  Paneg.  c.  67.  §  8.  et  liunc  locum  laudans,  eas  voces  Subunuium  nomi- 
ne pra>termittit  Savaro  ad  Sidon.  carm.  v.  vers.  (Ui3.  De  confusione  nomi- 
iium,  sura,  surani,  et  salmraiii,  confer  Casaub.  el  ceieros  ad  Spart.  Hadrian, 
cap.  3.  p.  31.'  Arniz.  Tum  agebatur  |)ro  augcbutnr  correxit  Is.  Casaubon.  et 
probavit  Arnizenius.  Tum  '■  longiuris  epulas  ;  h.  e.  tempestiva,  couvivia  in 
quibus  laigiore  vino  utebantur:  qiiare  Arnfzenii  conjectura,  largiores  epulas, 
acuta  quidem  est,  nee  tanien  necessaria.'  Harl. — 10  ^  Antiochiam  ceteraque, 

NOT.E 

"  Prafecto  medente  Annlolio'\  .Am-     rusne  voratus  fuerit,  satis  non  liquet, 
tnian.  Marcellin.  lib.  xi\.  '  Quodquc      At  Suranum  ilium  anno  tantum  quin- 


Anatolio  regente  tunc  per  lllyricum 
praefecturam,  necessaria  cuncta,  vel 
ante  tempus  coacta  sine  iillius  dis- 
pendio  affluebant,'  &c.  Meminit  et 
lib.  \\i. 

y  Opus  sacraveritl  Tliermas,    qua- 
rum  ruinae   in  Aventino  liodie  visun- 


to  imperii  praifertum  prietorio  Tra- 
janus  tVcit. 

»  Vinolcntiam'\  De  Trajani  vinosi- 
tate  Dio  Cassius,  Lampridius  in  Alex- 
androSevero,  et  yUlius  Spartianus  de 
Adriano:  '  Unandoquidem  et  induU 
sisse    vino  se   dicit  Trajani  moribus 


tur  in  vineto  quodam  prope  ten)plum  obsequcnteni,      Atque  ob  hoc   se  a 

S.  I'riscaj.  Trajano  locupletissime  muncratum.' 

^  Saburunum  [Saburuyn]  nominel  Ha>c  ''  Angebatur]  Srribendum  agebatur  ; 

a  glossa  esse  suspicautur  viri  docti,  'agi  viiio'  tam  Latine  dicitur,  quani 

quod,  qua;  liic  a  Victore  dicuntur,  ea  falsum  est  '  vitio  angi '  vitiosum,  quo 

ad    Liciniuni   Suram,    de  quo    supra,  delcclatur.     Sic    alibi    dixit    Noster 

pertineant.     Ego    vcro    dubito  :  liic  'agi  libidiue:'  numero  39.  '  Uuippe 

enim    de    pra;fecto    forsan    loquitur  Herculeius  ld)idine  tanta  agebatur.' 

Victor,  cui  anno  piimo  imperii  Tra-  Hac    ex    Casauboni    iu   Spartianiuu 

janus  cuscm  tradidit,  ([uamvis  ,Sabu-  notis  desumta  sunt. 


1)R   CyESARIBUS   CAP.    XIII.  207 

rae  raotu  gravi  apud  Antiochiam  ccteraqiic"^  Syrlae  extremis 
afficerctiir,  rogatu  Patruni  militiain  rcpctons,  niorbo*  pcriit, 
grandieva  astute  ;^  ascito  priiis  ad  imperium  lladriano  cive 
propinquoque.s  11.  Abhinc '"  divisa  nomina  Caesarum  at- 
quc  August!  ; '  inductumque  in  rcmpubiicam,  uti  duo,  scu 


Miitilus  est  locus  ;  fortasse  talis  qiiappiam  reqiiiritiir  lectio:  Cum  terra;  motu 
gravi  apiid  A  nt ivchiim  ctleraque  Syricc,  bona  Asia  parte  concussa,  reli'iua  bello- 
rum  calamitatibus  extremis  officerctur.'  Sylbiiif;.  '  Fosset  lolli  asleriscii*,  diim- 
modo  resci  il)eretiir  extremius  afficerelur.'  (Jruter.  '  Foitasse  iiialies  hoc  loco, 
ceteraqiie  Syria  extrtma.'  Ainiz. — II  '  Althinc  ad  Hadrianuni,  fiiii  Luciiim 
^liiiiii  V^eruin  in  successioneiii  imperii,  iioiuine  et  lionore  Ca-saiis  adopta- 
ret,  referre,  videtiir  duiinsciiliim;  et  Aureliiim  Victonin  errasse  exisiimem. 
Neque  AuKiisti,  li.  o.  iiiipeiatoris  ipsiiis,  et  Casanini,  li.  e.  eoriim,  qui  ab 
imperatoiibus  adoptali  iniperiiqne  lieredes  designati  fueranf,  noininiini  divi- 
slonis  origincm  ad  Hadriaiii,  sed  ad  Pisonis  jam  et  Galbae,  et  alionim  inse- 
qtientliim  tempora  leferendain  esse,  animadvertit  Gruner  ;  cnjus  et  Arntze- 
nii  not  as  conferes.'  Ilarl. 

aOTJE 

<=  Annas  prope  viginli]  Desiint  men-  liiis  Veriis  ah  Adriano  in  snccessio- 

ses  qiiiii(]iie,  dies  15.  neiii  imperii  adoptatiis  primus  Ciesar 

■^  Terra  motu  gravi  apud  Ant,  cete-  dici  corptiis  est. 
raque'l  Corruptissimus  est  liic  locus,  '  Dirisa  nomina  Casarum  atque  Au- 

atque  adeo   forsan  mutilus :  divina-  gttsti]  Cum  antea  Cacsaris  et  August! 

bam  Cum  terra  motu  gravi  Antiochia  nomiiia  Iniperatoribus  tautura    pro- 

ceteruque  Syria   extrema  afficcrentur,  piia,  institutum  est  ut  ea  <livideien- 

Ifc.     Autiochia  ceteraque  Syri»  ex-  tur;et  Augusti  Imperatores,  Caesa- 

trenja ;    id   est,  iViiliodiia  totunique  res  vero  qui  ab  Iniperatoribus  adop- 

eju8  territoriuui  :  Antiochia  enim  in  tati,   imperiique    liaeredes  designati 

extremo  Syri-.e  sita  est.    Hunc  terrte  fuerant,  dicerentur;  sicut  AlHus  \'e- 

niotnm  describunt  Dio  et  Xipliilin.  rns,  caudidatus  imperii,  primus  Ca-sar 

factiis  est  A.  U.  C.  Sti7.  post  C.  N.  dictnsest.  Spartianus  in  prologo  yElii 

115.     Duobus  circiter  annis  post,  di-  Veri :   'In    animo  milii   est,'  inquil, 

em  obiit  Triijanus.  '  Diocletiane  Auguste  !  tot  prineipnm 

^  Morbo^  Profluvio  ventris  :  apud  maxime,  non  solum  corum  qui  princi- 

Seleuciam.  pern   locum,    in  hac   slatione    quam 

*"  Grandara  atate'\  Annis  natus  C3.  temperas,  retentarunt,  ut  usque  ad 

5  Propinquoquc]   Inimo  et  consobri-  divum    Adrianum    feci,   sed    illoruni 

no:  vide  infra  in  Epitoiu.  sed,  pra^ter  etiam  qui  vel  Cifsarum  nomine  ap- 

lioc  jus  cognationis,  erat  et  vinculo  pellati  sunt,  nee  principes   aiit  Au- 

affinitati'i  ronjunctiis  ;    nam   Sabina  gusti   fuerunt,   vel  quolibet  alio  ge- 

Hadriani  uxor  sorore  Trajani  Marci-  nere,  aut  in  famam,aut  in  s()em  prin- 

ana  fnit  genita.  cipatns  vcneriint,  cognitioncni  numi- 

''  Abhinc]    Nisi  li;ec  ad  Adrianum  ni  tuo  sporuere  :  quoriuu   pra-cipne 

referas,  palain  errabit  Victor;  neque  de  IE\\o  Vero  dicendnm  est,  qui  pri- 

enim  a  Trajano  divisa  fiieruut  nomina  nius  tantum  Casaris  nomen  accepif, 

Caesariim  atque  August!,  sed  Adriano  adoptioue  Adriani  familiie  principuni 

demuiu  imperante;  nam  Lucius  JE-  ascriptus.'    £t  iode  est  quod  capitc 


268  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

plures  siimmse  potentiae,  dissimiles  cognoraento  ac  potes- 
tate  dispari  sint.  12.  Quanquara  alii  Plotinae,''  Trajani 
conjugis,  favore  imperium  assecutum  putent,  quae  viri  tes- 
tamento  hseredem  regni  institutum  simularat. 

NOT;E 

sequent!  legas  :  'Tibitr  secessit,  per-  tian.  Adriano:  '  Nee  desiint  qni  fac- 

missa  Uibe  Lncio  jElio  Czesari.'  tione  Plotiiiae,  mortiio  jam  Trajaiio, 

t'  Quaiiquam  alii  Plotina]    Hepc  sic  Adrianum   in   adoptionem   adscitmn 

a  superioiibns  pendent :' Ascito  pri-  esse   prodiderint,  snpposito   qui  pro 

lis  ad  imperium  Adriano,  cive  pro-  Trajano  fessa  voce  loqueretur.' 
pinquoque,quanquam  alii,'&c.  Spar- 


CAP.  XIV. 

iELlUS    HADRIANUS. 


1.  Igitur  iElius  Hadrianus^  eloquio,  togaeque  studiis 
accommodatior,  pace  ad  Orientem''  composita  Romam  re- 
greditiir.''  2.  Ibi  Graecornm  more,  seu  Pompilii  Numac,*^ 
cajrimonias,  lego's,  gymnasia,  doctoresque  curare  occoepit ; 
adeo  quidem,  ut  etiam  ludum  ingenuarum  artium,  quod 
Athenaeum  vocant,^  constitueret.     3.  Atque  initia  Cereris, 

Cap.  XIV.    2  'Athenaum.  Ita  emendavi ;  nam  obscure  inMss.  era!.'  Schott. 

NOTiE 

»  Mlius  lladrianus]  Sic  melius  scri-  quare  omnia  trans  Euphratein  ac  Ti- 
bitur  cum  aspiratione  ;  et  itaconstan-  grim  reliquit,  exemplo,  ut  dicebat, 
ter  nummi  et  iapides.  Grajci  tamen  Catonis,  qui  Macedonas  iiberos  pro- 
fere  semper  cum  tenui :  'ASptduos.  Im-  nuntiavit,  quia  teneri  non  polerant.' 
perium  suscepit  A.  U.  SS9.  post  C.  "=  rtomatn  rci>Teditur]  '  Praeposito 
N.  117,  quo  mortuus  Trajanus.  Syria;  Catilio  Severo,  per  Illyricum 

^  Pace   ad    Orientcm]    Spartianus:  Romam  venit.' Spartian. 

'  Adeptus   imperium   ad   priscum  se  "*  Pojnpilii  Numa]  '  Qui  sacra,  cae» 

statim   moreni   instituit,  et  tenendaa  rimonias,  omnemque  cuituni  Deorum 

per  orbem  terraruin  paci  operam  im-  immortalium  docnit.'  Fiorns. 

pendit.     Nam  dfficientil)iis  iiis  nati-  ^^  Quod  Athoiaumiucant]  liieo  qnod 

onihusquas  Trajanus  subegerat,Mau-  illuc  convenirent  bomines  docti,  et 

ri  iaceiisebant,  Sarniata>  btllum  infe-  Minervae    sacris   iniliati.     Lamprid. 

rebant,  Hritanni  teneii  sub  Romana  in  Alexandre  Severo:  '  Ad  Atlienae- 

dilione  non   poterant, /Ecyptus  «edi-  nm,   audieudorum    ct   Grajcoruni   et 

tionibns  urgcbatur,  Lycia  dcni(|uc  ac  Latinorum    riietornm,  vci    poctaruin 

I'ai.uslina  rtbcllLS  animos  c(i'crcbant:  causa  frequenter  procfssit.' 


UE    CiESARIBUS    CAP.    XIV. 


2G0 


Liberaeque,  quae  Eleusina  dicitur/Athenicnsium  modo  llo- 
raa  pcrcoleret.  4.  Dcindc,  iiti  solet  tranquillis  rebus,  rc- 
niissior  rus  proprium  Tibur  scccssit,  pcrmissa  Urbe  Lucio 
JEUo  Caesari.s  5.  Ipse,  uti  beatis  locupletibus  inos,  pala- 
tiaexstruere,  curare  epulas,  signa,  tabulas  pictas  :  postremo 
omnia  satis  anxie  prospiccre,  qua)  luxus  lascivia^que  es- 
sent.  6.  Hinc  orti  rumores  mali,  iiijecissc  stupra  pubcri- 
bus,  atque  Antinoi  flagravisse  famoso  niinisterio,  nequc  alia 
de  causa  urbem  conditam  ejus  nomine,''  aut  locasse  Epbcbo 
statuas.  7.  Quae  quidera  alii  pia  volunt,  rcligiosaque : 
quippe  Hadriano  cupiente  fatum  producere,  cum  '  volun- 


— 3  Eleusinia  dicuntur  conj,  Schott.  Vide  Not.  Delpli. — 4  '  Nonnihil  offendit 
i\U\d  proprium;  quid  enini  necesse  talia  addere?  Reponerem  pr ope  Tibur. 
Ita  appeilatiir  ipsa  url)s,  ciii  adjaccbat  rus, '  Villa  Tihiirtina  '  dicia,  iiti  con- 
stat ex  Spart.  Hadr.  capp.  23.  et  2G.  .  .  .  Sed  an  ferii  potest  rus  Tihur,  vide- 
ant  alii.  Ego  veliementer  diibito,  nisi  distinjinas  rus  proprium,  Tihur.  Sed 
tanien  piiiis  malini.  De  liortis  Tibiirtinis  nonniilla  Freinsli.  ad  I'lor.  i.  17. 
§7.'  Arulz.  Mox  '■Lucio  /Elio  Casari.  Sicexcusi.  /TAius,  et  iiiiiiuni  aniiqiii. 
Ms.  noster  nunc  £/i«s,  nunc  Ilclius  aspiiatione  Gia'ca.'  Schntt. — 5  'beatis 
li.  I.  qui  in  re  ianta  versantur.  Conf.  de  hoc  voc.  Cnper.  Observatt.  lib.  ill.  c. 
1.  nee  [nt  censet  ille]  opus  est  copula  c<;  nee  locupklihus  glossema  liaberi 
debet,  nee  cum  Savarone  ad  Sidon.  carm.  v.  vers.  57.  per  '  Iniperatoribus  ' 
exponi.  Frigidnui  vero  et  ineptuni  foret,  Imperatorem  Ronianum  locuple- 
tem  cogitare,  qui   veluti  oppouatur  minus  locupletibus,  pauperibus  Iiupera- 


NOT^ 


'  Initia  Cereris,  Liberaque,  qua  E- 
leusina  dicitur'\  Legenduni  quw  Eleu- 
sina  dicuntur  :  ut  optime  Salmasius 
apud  Spartianum.  Cereris  quidem 
sacra  e  Graecia  assumta,  longe  ante 
Hadrianuni  Roma  percoluit ;  sed  il- 
ia, quje  Eleusina  dicebaiitur,  nun- 
quam  Romae  percepta  sunt.  Quin  et 
multo  ante,  ea  Romam  transferre 
frustra  conatus  Claudius.  Eleusina 
sacra  siiscepit  quidem  Hadrianus. 
Spartian.  *  Post  hoc,  per  Asiani  et 
insulas,  ad  Achaiam  navigavit,  et 
Eleusina  sacra  exemplo  Hercnlis  Phi- 
lippique  suscepit :'  sed  suscepit,  id 
est, '  initiatus  est.'  Nam  falsun)  om- 
nino  ea  sacra  Romam  translata. 
Quare  vel  nos  penitus  fallit  Victor; 
vel,  ut  optime  apiid  Spartianum  doc- 
tissimus  Casaubonus,  iiuitatus  fuerit 


Roniae  Hadrianus  sacra  ilia ;  non  ex 
Attica  Romam  transtulerit,  ut  Clau- 
dius cogitarat. 

e  Lucio  JEUo  Ctssari']  Vide  notani 
penultimam  superioris  capitis.  Hie 
Lucius  iElius  antea  L.  Ceioniiis,  Corn- 
modus,  Verus;  postea  vero,  ab  Ha- 
driano adoptatus,  Lucius  /Elius  Cae- 
sar dictus. 

''  Conditam  ejus  uomine'\  Antinoum 
urbem  in  iEgypto. 

'  Hadriano  cupiinte  fatum  producere, 
cuwi]  Spartian.  '  Antinoum  suum, 
dum  per  Nilum  navigat,  perdidit, 
quem  muliebritcr  flevit :  de  quo  varia 
fama  est,  aliis  eum  devolum  pro  Ha- 
driano assereiitibus,  <f\;c.  Et  Graeci 
quidem,  volente  Hadriano,  eum  con- 
seoravernnt,  oracula  per  eum  dari 
asserentes,' &c.  Vetcrum  auteui  liac 


270 


SEXTI    AURELH    VICTORIS 


tarium  ad  vicem  Ma^  poposcissent,  cunctis  retractanti- 
bus,  Antinoum  objecisse  se  referunt,  hincque  in  eum  officia 
supradicta.  8.  Nos  rem  in  medio  relinquemus;  qiianquam 
in  remisso  ingenio''  suspectam  aestimantes  socielatem  asvi 
longe  imparilis.  9.  Interim  tEHo  Caesare  mortuo,  cum 
ipse  animo  parum  valeret,  idcircoque  despectui  haberetur, 
ad  creandum  Caesarem  Patres  convocat.  10.  Quibus  pro- 
pere  accurrentibus,  forte  Antoninum  conspexit/  senis  so- 
ceri,  aut  genitoris  anxios  gressus  levantem"^  manu.  11.  Quo 
mire  oblectatus,  adoptatum  legibus  Caesarem  jubet;"  sta- 
timque  ab  eo  senatus,  cui  ludibrio  fuerat,  magnam  partem 
necari.  12.  Neque  niulto  post  apud  Baias  tabe  °  interiit, 
anno  imperii,  absque  mense,  vicesimo  secundo/  senecta 
viridiore.''    13.  At  Patres  ne  principis '  oratu  quidem  ad 


(oribns.'  Harl. — 8  Existimanfcs  pro  cEstimantes  malit  Harl, — 9  'Pro  animo  pa- 
rum  valeret,  vel  sciipserat  Auiel.  Victor,  vel  scribere  debaerat,  corpore  parum 
valeret.'  Harl. — 12  'Absque  mense,  vicesimo  secundo.  Xipliiliniis  imperasse  ait 
annos  XX.  menses  xi.  uude  quis  legendum  conjiciat  uno  et  vicesimo:   sed 

NOT^ 

fiiit  persuasio  ;  posse  alicnjus  prodn-  yElio    Vero,    quern    sibi    Hadriamis 

ci  fata,  si  ejus  vicem  subiret  alter  adoptaverat,  et  Ca=sarem  ntincupave- 

alieni  fati  vicarius.    Exempla  passim  rat,  dies  senatus  liabebatur:  eo  Ar- 

in   Grsecorum  et  Romanorum  liisto-  lius  Antoninus  soceri  vestigia  levans 

riis.     Nota  iuterim,  hoc  Antinoi  pro  venit,  atque  idcirco  ab  Hadriano  di- 

Hadriano  sacriticium  ab  homine  pa-  citur  adoptatus.' 

gano  piuui  vocari  et  religiosum.    Sed  ■"  Gressus  hvanteml  Quod  '  levare 

non  praetereundum,  fuisse  etiam  qui  gressus  '  dicit  Victor,  codem  mode 

crederent  Antinoum  ab  ipso  Hadria-  'levare  vestigia'  dixit  Capitol.  Heli- 


uo  immolatiun,  ut  extisplcio  pnerilis 
victima;  fulura  explorarct :  et  ita 
scribit  Dio. 

^  Quanquam  in  remisso  ingcnio']  Ke- 
inissum  ingenium  vocat  voluptatibus 
addictiini.  Nam  de  cadeni  re  loquens 


odor,  et  /Esc\iy\as' fiaara^tiv  i'x''<'s,  /e- 
vare  vestigium:  nt  apud  Capitolinum 
notavit  doclissimus  Salmasius. 

"  Casai'cm  jubet]  Vide  notata  ca- 
pite  superiori. 

"  Tube']  Longo  niorbo:  quern  ideo 


Spartianus:  '  Alii,'  inquit,  '  quod  et      *  Jectualem  niorbum '  vocat  Spartian. 
forma  ejus  ostenlat,  et  nimia  volup- 
tas  Hadriani.' 

'  Forte  Antoninum  conspcxil]  Jul. 
Capitol,  vel  Spartian.  in  Anionino 
I'io :  '  Pius  cosrnominatus  est  a  se- 


I'  Anno  imperii,  absque  viensc,  vices, 
sec.]  Idem  ICutrop. '  Obiit  in  Campa- 
nia  major  sexagenario,  imperii  anno 
XXI.  nicnse  x.  die  xxix.'  Sed  falsus 
nunierus:    obiit   enim   anno   imperii 


natu,  vel  quod  socerum,   fessa  jam      xx.  mense  x.  die  xxix. 

aptate  manu,  pr^scnlc  senalu  leva-  i  Senecla  viridiore]  Id  est  '  robus- 

vent.'     Idem  paulo  post:   'Mortuo     tioii ;'  ab  aiboiibus  ducta  nietapho- 


DK  Cyi:;sARn{us  CAP.  XV.  271 

Divi  honorcm  cidem  clcfcrcndum  flectebantur ;  (antiim 
amissos  sui  oidinis  lot  viros  niarcbant.  14.  Scd  post- 
quam  subito  prodicre,'  quorum  cxitium  dolori  ciat,  quique 
suos  complexi,  ccnscnt,  quod  abnucrant. 


Spartianus  a  nobis  slat.'  Schottus. — 13  Tanluin  udinissus  ante  Scliott.  lege- 
batur. 

NOTiE 

la.     Virgil.  '  Cnula  Deo,  viridisqne  nnit.' 

senectiis.'  Et  Horat.  '  Viront  (,'entia.'  •  Subito  prodiere"]  Qiios  cnim  Ha- 
'^  Piincipis']  Antoiiini  Pii.SpartiHn.  diianiis  oicidi  jiisserat,  cos  Aiitoiii- 
'  Nee  appellatiis  esset  Diviis,  nisi  An-  mis  reservavit.  Spartian.  '  Kt  ob 
toiiiniis  rogasset.'  Eutrop.  '  Senatiis  leves  oftensas  pliirinios  jussit  ocridi, 
ei  triUnere  nolnit  divinos  bonores.  qnos  Antoiiinns  rrservavit.'  Et  Capi- 
Tamen  cum  sticcessor  ipsius  Titus  tolin.  in  Antonino  I'io,  cum  rationes 
Anrelius  Fnlvius  Antoninus  hoc  ve-  atiert  cur  Pius  dictus  sit:  'Vel  quod 
henienter  exigeret,  et  universi  sena-  «os,  quos  Hadriauus  per  nialam  vale- 
tores  paluni  resislerent,  tandem  obti-  tudintm  occidi  jusserat,  reservavit.' 


CAP.  XV. 

AT^TONINUS    FIUS. 


1.  AuRELio  Antonino*  cognomentum  Pii.  Hunc  fcrc 
nulla  vitiorum  labes  maculavit.  2.  Vir  veterrima?  fami- 
liae,''  e  Lanuvino  miinicipio,*' senator  Urbis:''  3.  adco  ae- 
qualis,  probisque  moribus,  uti  plane  docuerit,  neque  jugi 
pace,  ac  longo  olio*  absoluta^  ingenia  corrunnpi :  eoque 


Cap.  XV.     1 '  In  Ms.  pro  Aurelio,  Attelio  male  scrii)tum  crat.'  Scltotlus. — 

NOTyE 

^  Aurelio  Antonino]  A.  U.  910.  post  ''  Scnatoi-  UrJAs]    Nam  coloniarum 

Cli.  135.  et  munici|)iorum  decuiionesdicli  sunt 

^   V^tlenima  familicel  Sed  quae  Ro-  senalores  ;    et   ccetus    eorum   minor 

map  serins  innotuit :  indicatSpartian.  senatus,   vel   eliam    senatus   siuipli- 

ct   inde   Eutrop.    '  (Jencre,'   inqiiit,  citer. 

'  claro,  sed   non    admodum    vetere.'  '^  •^"iT'  p(tcc,  ac  longo  olio]  Juixi  pace, 

De  Antonini  majoribus  vide  Capito-  id  est, '  pace  pereniii,  coutinua.' Cave 

lini  initium.  tanien  credas  sub  Antonino  anna  nnn- 

'^  E Lnnuvino municipio]  Laniivinnm  quani  tuisse  inota;  nam  falsum  est: 

mnuicipium  iu  via  Appia.  Antoninus  cuim,  ut  ait  Capitolinus, 


272 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


demum  fortunatas  urbes  fore,  si  regna  sapientiae  sint.s  4. 
Denique  annis,  quibus  publica  egit,  viginti,''  idem  mansit, 
celebrato  magnifice  Urbis  nongentesimo.'  5.  Nisi  forte 
triumphorum  expertem,  socordiae  videtur:  quod  longe  secus 
est,  cum  majus  baud  dubie  sit,  neque  quenquam  turbare 
ausum*"  composita,  neque  ipsura  ostentandi  sui  bellum 
fecisse  quietis  gentibus.  6.  Quin  etiara  maribus  frustra- 
tus,  filiae  viro '  reipublicae  consultavit." 

"  Consuluit  reipubliccE  per  mantumfilicB  suce. 


4   Celebrato  mag.  Vide  Not.  Delpli.— 5  Malit  Sylburg.  triumphorum  esse  ex- 
pertem, 

aOTJE 


'  per  legates  snos  pliirima  bella  ges- 
sit.  Nam  et  Britannos  per  Lollinm 
Urbiciim  legatum  vicit,  alio  mnro 
cespltitio  sunmiotls  barbaris  dncto ; 
et  Manros  ad  pacem  postulandam 
coegit ;  et  Germanos  et  Dacos  et 
miiltas  gentes  :  atqne  Judaeos  rebel- 
lantes  contiidit  per  preesides,  et  lega- 
tes.' Et  Pausan.  in  Arcadicis  :  '  An- 
toninus prior,'  inqiiit,  '  nltro  qnidem 
bellum  neniini  nnquam  intiilit:  laces- 
situs  vero  liostes  valde  repnlit,  et  res 
raagnas  gessit.'  Caute  igitiir  accipi- 
endus  est  Victor;  et  ex  Capitolino 
et  Fausania  exponendus  infra:  '  Ne- 
que quenquam  turbare  ausum  com- 
posita, neque  ipsnin,'  Sec. 

f  AbsoluUi]   Perfecta. 

c  Si  regna  sapientice  sint]  Hoc  est, 
'  si  sapientes  tantum  regnent.'  Al- 
ludit  ad  divini  Platonis  sentcntiam 
lib.  V.  de  Repnb.  de  qua  Cicero  in 
Epistola  ad  Quintum  fratreni :  '  Ille 
quidem  princeps  ingcnii  et  doctrinae 
Plato,  tum  denique  fore  beatas  res- 
publicas  putavit,  si  aiit  docti,  aut  sa- 
pienteshomines  eas  regere  coepissent; 
aut  <|ui  regerent,  omne  siium  studium 
in  doctiina  ac  sapientia  coliocassout.' 


Capitolinns,  non  de  Antonino  Pio,  sed 
de  Antonino  pbilosopho:  '  Sententia 
Platonis  semper  in  ore  illius  fuit,  flo- 
rere  civitates,  si  ant  pliilosoplii  im- 
perarent,  aut  Imperatores  pbiloso- 
pharentur.' 

''  Annis,  quibus  publica  egit,  viginti'\ 
Infra  tamen  in  Epitom.  Victor  alter 
ait  regnasse  Antoninum  annis  xxiii. 
nee  longe  a  vero  distat ;  regnavit 
enim  an.  xxii.  menses  septem,  dies 
viginti  sex:  quamvis  pugnant  vete- 
rum  sententiae. 

'  Celebrato  magnifice  Urbis  nnngcn- 
tesitno]  Privatus  ergo  Urbis  nongen- 
tesimum  magnifice  celebravit.  Aliter 
tamen  hie  Victor;  quod  ridiculum: 
anno  enim  Urbis  910.  imperiuni  sus- 
cepit  Antoninus;  sed  forsan  aliquid 
turbatum. 

''  Neque  quenquam  turbare  ausum^ 
At  turbarunt  multi;  sed  statim  per 
legatos  compressi,  nusquam  postea 
rebellarunt.  Vide  supra  Jug?  pace  ac 
lorigo  olio. 

'  Filiic  viro']  Aurelio  Antonino  pbi- 
losopho, quem  filiae  suae  Faustinae  ma* 
rituni  dederat. 


DE    CiESARIBUS    CAP.    XVI. 


273 


CAP.   XVI. 

M.    AURELIUS    ANTONINUS    KT    L.    VF.RUS. 

1.  Namque  M.  Boioniuni,'  qui  Aurelius  Antoninus  ha- 
betur.codem  oppido,''pari  nobilitate/  pbilo.sophandi''  vero, 
cloqucntiaique  studiis  longe  pra3stantcm,  in  (amiliam  atque 
imperinm  ascivit.  2.  Cujus  divina  omnia  doini  militiiuque 
facta,  consultaque  ;  quae  imprudentia  regcndae  conjugis  at- 
taminavit:  quae  in  tantum  pctulantiae  prorupcrat,  ut  in 
Campania*  sedens,  amoena  littorum  obsideret,  ad  Icgendos 
ex  nauticis,  quia  plerumque  nudi  agunt,  flagitiis  aptiores. 
3.  Igitur  Aurelius,  socero  apud  Lorios/  anno  vitae  post 
quintum  et  septuagesimum^  moituo,  confestim  fratrem  Lu- 
cium  Verura''  in  societatem  potentiae  accepit.  4.  Ejus 
ductu  Persae,'  cum  primum  superavissent,''  ad  extrcmum 
triumpho  cessere,  rege  Vologeso.'     5.  Lucius  paucis  die- 


Cap.  XVI.     1  M.  Boionium.  Vide  Not.  Delph. — 2  Uti  Campania  sederts  ante 
Scliott.  legebatur  ;  qui  conj.  in  Campaniain  secedens.  Arnlz.  malil  uti  Campa- 


NOTjE 


«  M.  Boionium]  Capitolinus  et  En- 
trop.  Aiitoninum  Pium  Boionium  vo- 
caiit  propter  aviaiii,  scilicet  niater- 
uam,  quic  Boionia  Procella  vocaba- 
tur.  Quare  igitur  Victor  Marcum  An- 
toniniini  Boionium  vocet,  non  video, 
nisi  Marcuni,  propter  adoptioncni, 
Boionium  dictum  credamus.  Impe- 
rinm suscepit  A.  U.  'J33.  post  C.  161. 

^  Eodem  oppido]  Ex  Capitolino  ta- 
men  Marcus  Ronia^  uatus,  in  monte 
Cceiio,  in  liorlis. 

c  P«rj  nobilitatc]  Immo  nobilior 
INIarcus  :  cujus  famiiia,  in  originem 
recurrens,  a  Nunia  probatur  sangni- 
nem  trailers;  item  a  rege  Seleutino. 
Capitolin.  Eutrop. 

•^  Philosophandi]  Et  iude  '  Philoso- 
phus '  dictus. 

e  In  Campania'}  '  Apud  Caietam." 
Capitolin. 

Delph.  d  Var.  Clas.  Aur.  Vict 


^  Loriosi  '  Laurium'  vocat  Capi- 
tol. 'Lorium'  Eutrop.  in  via  Aure- 
lia. 

s  Post  quintum  et  sepluagesimum] 
Immo  post  annos  7 1.  menses  sex. 
Vide  qua;  in  Epitoiii. 

''  Fratrem  Lucium  Verum]  Fratrem 
per  adoptionem  scilicet :  nam  Lucius 
Verus,  /LVu  Veri,  qui  ab  Adriauo  ad- 
optatus  fuerat,  filius  fuit  ;  INIarcus 
vero  Annii  Veri,  qui  Faustiuai  An- 
tonini  Pii  uxoris  frater  fuit. 

'  Pcrsa]  Suo  more  Persas  pro  Par- 
this  ponit,  ut  alibi  dictum. 

'^  Cum  primutn  superavissait]  Inter- 
fecto  legato  Severiano,  ca>sis  legioni- 
bus.     Capitol,  in  Vero. 

'  liege  Vologeso]  Hie  Vologesus  sen 
Vologeses,  secundus  hujus  nominis, 
Osdroii  genitus  fuit. 


274 


SEXTI    AURHLII    VICTORIS 


bus  moritur ; ""  hincque  materies  fingendi,  dolo  consangui- 
nei  circumventum  :  quern  ferunt,  cum  invidia  gestarum  re- 
rum  angeretur,  fraudem  inter  coenara  exercuisse.  6.  Nam- 
que  lita  veneno  cultri  parte,"  vulvae  frustum,  quod  de 
industria  solum  erat,  eo  praecidit,  consumtoque  uno,  uti 
mos  est  inter  familiares,  alterum,  qua  virus  contigerat,  ger- 
mano  porrexit.  7.  Heec  in  tanto  viro  °  credere,  nisi  animi 
ad  scelus  proni,  non  queunt.  8.  Quippe  cum  Lucium  satis 
constet  Altini  Venetiae  urbe  p  consumtum,  tantumque 
Marco  sapientise,  lenitudinis,  innocentiae  ac  literarum 
fuisse,  ut  is  Marcomannos,''  cum  filio  Commodo,"^  quem 
Caesarem  sufFecerat,*  petiturus,  pliilosophorum  obtestan- 
tium  circumfunderetur,*  ne  se  expeditioni,  aut  pugnae  prius 


nimn  secede7is.—G  Nanique  iia  reneno  Schott. — 8  Tantumque  in  arte  sapientia 
ante  Schott.  legebatiir.  '  Philosophorum  obt.  Locus  est  nianciis.  Placet 
Syllnirgii  conjectura,  pliiloso})lwrvm  turba  clrcumfurideretur,  obtestantium.  Ca- 
sanbonus  emendabat,  plaudente  Salinasio  ad  Vulcatiiiin  Gallicanuin  in  Avidio 

NOT^ 

">  Lucius  paucis diebus  moritur']  Cum  ttis  vixisset,  apiid  AUinnm  periif.' 

per  annos  fere  novem  Marco  fratri  i  Marcomannos']   Capitoliii.   '  Pan- 

iniperii  particeps  fiiisset.  nonias  ergo,  Marcomannis,  Sarmatis, 

"  Namque   lita  veneno  cultri  parte"]  Vandalis,  simiil  etiani  Quadis  extinc- 

Idcm  Capitolin.  in  Antoiiino  Piiilo-  tis,  servitio  liberavit ;  et  Komae  cum 

soplio,  et  in  Vero.     Non  dissimile  in  Comniodo,  quem  jam  Cajsarem  fece- 

Plutarchi  ArtaxerxCjCujus  mater  Pa-  rat,  tilio,  ut  diximus,  suo  triumpba- 


risatis  nomine,  Statyrte  nxori  ejus  in- 
festa,  illani  hoc  niodo  sustulit;  dis- 
sectae  in  convivio  avis,  ryntacen  Per- 
saD  vocant,  eam  partem  quse  cultri 
alterum  latiis  toxico  oblitnm  attige- 
rat,  edendum  prirbnit.  Schott. 

°  JliccintaJiloviro]  Capitol,  in  fine 
Veri :  '  Sed  hoc  netas  de  Marco  pu- 


vit :'  et  ahbi. 

'  Cum  filio  Commodo]  Filitim  suum 
Conmiodnm  in  expeditionem  Marco- 
mannicam  secnin  ducerc,  nunqnam 
cof;itavit  Antoninus:  quin  et  eum 
aduiodum  puernm  reliquit  cum  pro- 
fectus  est;  ut  discimus  ex  Galeno, 
qui' tunc  teniporis  vivebat,  et  Impe- 


tari,  quamvis  Veri  etc«gitata,et  facta  ratori  familiaris  frat. 

niereantiir.'    Paulo  supcrius,  '  Nota  «  Quem   Cwsarem  suffeceraf]    Vide 

est   fabula,    (|uam    INIaici    non    capit  quae  supra  in  'J'lajano  dicta  sunt, 

vita.*  '  Pliilosoplwruin  obteslantium  [obles- 

t'  AUini  Vcnelicc  urbe]  Capitolin.  in  tanlium*]   circum/mi.]     Deest    vi  vel 

Vero:    '  Sed    non    longe    ab   Altino,  turba.      Quin    et   pldlosuph.  obtest,  vi 

subito  in  vehiculo,  morbo,  (juem  ajio-  circumf.   Ugi    dcbcre   nionuit   Caoau- 

plexiu  vocant,  corrcptus  Lucius,  dc  bonus,  apud  Vulcatium  Gallicanum, 

jjo^itus  e  vehiculo,  detracio  sanguine  qui  in   Avidio  Cassio  Victori  genui- 

Allinum  conductus,  cum  triduo  mu-  na:  '  Tanlum  enituit  in  piiilosophia,* 


DE    C.lilSARMlUS     CAP.    XVI. 


U/O 


committcrct,  quani  .sectaniin  aidiui"  ct  occulta  explana- 
visset.  9.  Ita  incerta  belli  "^^  ejus  salute  doctrinae  studiis 
metuebantur:  tantuniquc  illo  iiupciantc  florucrc  artcs  bo- 
nae,  ut  illam  gloriam  etiam  temporura  putem.  10.  Legum 
ambigua  mire  distincta,  vadimoiiiorumque  solenni  rcmoto, 
denuutiandceque  y  litis,  operiendiXique  ad  diem  commode 
jus  introductum.      11.  Data   cunctis   promiscuc   civitas" 


Cassio  p.  448.  c.  3.  ohlcstantium  vi  circumf under etur.'  Harl. — 9  '  Ita  .  .  .  we- 
tuebantur.  Locus  difficilis  et  meiidosus.  lM|nidein  siispicabar,  ejus  salute 
doctrinaque  studiis  metiebanlur ;  .scil.  philosoplii :  vel  etiam  passive,  ut  apud 
Lactaiitium  de  Rlort.  Persec.  23.  2.  '  agii  fjlebalini  nietiebantiir.' . . .  Casau- 
bonus  iiostinm  Aur.  Virtoris  locum  corrifjit,  piol)ante  Grunero,  Ha  incerta 
belli  in  ejus  salute,  Sfc.  Sabuasius  voro  p.  449.  vel  distinguit,  incerta  belli,  ejus 
salute,  doctrina  sludiis  metueb.h.  e.  per  ejus  saluteni,  cujus  salus,  doctrinaj 
Studiorum  salus,  ab  omnibus  existimabatnr  ((piae  inteipretatio  placiiit  Arn- 
tzenio),  vel  scribendum  |)utat,  ejus  suluti  et  doctrinarum  studiis  metucb.  h.  e.  ita 
nt  in  eodein  periculo  versari  viderentur  iinins  Mairi  sains  ct  doctrinarum 
studia,  i|uam  correctioneni  probavit  Anna  I'abri.  Alia  deni(|ue,  quancjuam 
audacior,  snspicio  in  nientem  venit  milii  :  ita,  incerta  belli  sorte,  ejus  saluti  et 
doclrin(e  studiis  jnetuebant  (u.  pbilosoplii),  aut  »i('<Ht'/;r//Mr:  omissa  voce  sorte, 
librarii,  rh  metuebant,  aut  vietuebalur,  baud  inteliijientes,  dcpravarunt  reli- 
qua.'  Harl. — 10  Remoti  pro  remoto  Scliott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.     Mox  eaed. 

NOTvE 

(Marcus,)'  ut  itnrus  ad  bellnm  Mar-  veteribus  fuit,  nt  qui  litem  veilet  in- 

comannicum,  timentibns  cunctis  ne  tendere,  adversario  dennntiaret  ut  in 

quid   fatale    proveniret,    rogatns   sit  jus  veniret :  si  nollet,  vel   eum  co- 

iion    adulatione,  sed    serio,  ut  prae-  geret,  vel  vades  acciperet,  qui  die 

cepta  pliilosopbiae  ederet;    nee  ille  constituto    cum    sistere    recipcrent. 

timuit;   sed  per  ordinem  parapnese-  H;rc  vadimoniornm  solcnnia  reujovit 

on,  lioc  est  prscpptionuni,  triduo  dis-  Antoninus;  indiixitque,  ut  qui  litem 

putavit.'  inteiideret,  is  sine  uUo  vadimonio  ad 

"  Sectarum  ardua"]  Omnium  secta-  diem    earn   operiretur.     Et  ha?c   est 

rum  pbilosopliicarum  difficultates.  vera  bnjus  loci  expositio  ;  quam  me 


'^  Ita  incerta  belli]  Casaub.  Ita  in- 
certa  belli  in  <jus  sal.,  8fc.  sed  legen- 
dum  omnino,  Ita  incerta  belli  ejus  sa- 
luti et  doctrince  studiis  metuebantur, 
sensn  aperto  et  facili  :  i/icerta  belli 
eodem  modo  dictum  quo  apud  Hora- 


monuit  eruditissimus  Andreas  Dace- 
riiis. 

^  Data  cunctis  promiscue  civitas]  Le- 
gem tulit  Antoninus,  per  quam  civi- 
tas  Roniana  omnibus  data.  Nee  de- 
sunt  qui  earn  Hadriano  tribnant ;  sed 


tium   *  acuta  belli:'  Flornm  '  subita  falsi    sunt:  Hadrianus  enim  aliquot 

belli.'  civitatibus  tantum  hoc  jus  concessit, 

y   Vadimoniorumque   solenni   remoto,  non  omnibus ;  quod  fecit  Antoninus : 

[vadimoniorutnijue  *  solenni  remoti]  de-  probant    jnriconsulti :  et  Ciirysosto- 

nuntiandtc]     Hie    barreiit    viri    docti.  nius   in   Acta  Apostol.    airh  'ASpiavod 

LegcVadimoniorum  solennia  rcmota,  et  (paal  -ndi'Tas  ehai  'Ponfiaiovs,  rh  5e  ira- 

denuntinnda  litis  vpericndctque  ad  diem  \aihi'  ovk  outcos  -^v  id  est,  Ab  Ilndria- 

commode  jus   introductum.     Hie    nios  no  dicujit  omnes  factos  esse  liomanos. 


276 


SEXTI   AURELII   VICTORIS 


Romana;  raultae  urbes  conditae,  deductap,  repositae,  orna- 
taeque;  atque  in  primis  Poenorum  Carthago,  quam  ignis 
foede  consumserat,  Asiaeque  Ephesus,  ac  Bithynias  Nico- 
demia  coustratae  terras  motu,  aeqiie  ac  nostra  setate  Nico- 
demia  Cereali  consule.=*  12.  Triuraphi  acti  ex  nationibus, 
quae  regi''  Marcomaro*=  ab  usque  urbe  Pannoniee,  cui 
Carnuto'^  nomen  est,  ad  media*  Gallorura  protendebantur. 

13.  Ita  anno  imperii  octavo  decimoque, '^  aevi  validior, 
Vendobonas^  interiit,  maximo  gemitu  mortalium  omnium. 

14.  Denique,  qui  sejuncti  in  aliis  Patres,  ac  vulgus,  soli"" 
omnia  decrevere,  templa,  columnas,  sacerdotes. 


cum  Arntz.  demntiandce  hahent,  deleio  que. — 11  '  Promiscue  civitas  Romana. 
Sic  emendo  :  nam  Mss.promissi,  \ el  promissa:  ntnimqiie  abjndico.'  Schottus. 
Vide  Nott.  Varr.  Mox  Aicom. a  Cereali  ante  Scliott.  legebatur.— 12  Regi  Mar- 
comanorum  malit  Sylburg.  'Regi  Murcomaro  Ms.  Scliotti ;  sed  an  non  po- 
tius  fiierit  regiMarcomnnno,  nt  ponatur  pro  '  Maicomannoium  rege  ?"  Gruter, 
piob.|Harl. — 14  •Qua  sejunctim  aliis  Patiibus  ac  vulgus  conjecit  Nic.  Faber; 
iiec  improbat  Schottus.  Ego  nialirn  qucs  sejunctim  aliis  (soil,  impeiatoribus) 
Palres,  ^c'  Hail. 

NOT^ 

hoc  vera  non  ita  vetustitmfuit.  duiii,  Noiico  regno  proximum. 

^  Ac  7iostra  atate  Nicodemia  [Nico-  e  j^  „s^„g  ,„.^g  Pannonicp,  SfC.  ad 

media]  Cereali  consule]  Anno  qui  Con-  tnediu]  Melius  Capitolin.  loco  supra 

stantii  Augustl  consulatum  IX.  proxi-  laudato,   '  Ab   Ulyrici    limite   usque 

Jiies(>cutusest,Niconiediaterrzpmotu  Galliam.'     Cur  igitur  Noster  ad  »«e- 

corruit;  anno  scilicet  Urbis  1110.  post  dia  Gallia?  nimirum,  ut  optime  apud 

C.  N.358.  coss.  TiberioFabioTitiano,  Capitoliniim  Casaubonns,  res  in  Se- 

Cereali  Neratio  :  quo  tempore  Vic-  quanis    turbatas  respicit,  de   quibus 

tor  florebat,  ut  in  Prolegomenis  die-  mox    Capitolin.    '  Res    in    Sequanis 

tuna  est.  turbatas   censura   et  anctoritate  re- 

''  Ex  nationibus,  qua  regi]  Falsnm 


est  omnes  gentes,  quaa  ad  bellum 
Marcoinanicuni  societateni  junxe- 
rant,  regi  Marcomaro  fuisse  subdi- 
tas.  Capitolin.  '  Omnes  gentes  ab 
Illyrici  liuiite  usque  Galliam  conspi- 
raverant,  ut  Marcomniauni,  Narisci, 
Hermunduri  et  Quadi.Suevi,  Sarma- 
ta;,  Latringes  et  Ruri.  Hi,  aliique, 
cum  Victovalis,   Sosihes,  Sicobotcs, 


pressit. 

f  Anno  imperii  octavo  decimoque'] 
Immo  nono  decimoque,  et  diebus  un- 
decim  :  hunc  errorem  errarunt  et 
Capitolinus  et  Eutrop.  nisi  exscrip- 
toribus  potius  tribuamus. 

s  Vetidohona]  In  Illyria.  Alii  obi- 
isse  dicuut  apud  Sirmium  in  Panno- 
nia. 

Qui  sejuncti  in  aliis  Patres,  ac 


Koxclaui,  Bastaruae,  Alaui,  Peucini,     vulgus,  soli]  Ex  Capitolin.  '  Denique 


Costobofi.' 

•^  Murcomaro]  Sic  melius.  Alii 
Murconumrw. 

•J  Carnuto]  Caruutum,  sive  ut  Eu- 
trop. '  Carnunlum,'  Pannonia;  oppi- 


priusquam  funus  conderetur,  ut  ple- 
rique  dicunt,  (quod  nunquam  antea 
tactum  fucrat,  nequcpostea)  senatus 
populusque,  non  divi&is  loci.s,  sed  in 
una  sede,  propitium  Dcum  dixit.' 


DE   CiESARIBUS   CAP.  XVII. 


277 


CAP.  XVII. 

L.    AURKLIUS   COMMODUS. 

1.  At  filius*  sa3va  a  principio  dominatione ''  detestabi- 
iior  habebatur,  pnxcipue  per  majorum "  controversam  rae- 
moriara  ;  quaj  posteris  usque  eo  gravis*^  est,  ut  absque 
communi  in  irapios  odio,  quasi  corruptorcs  generis  execra- 
biliores  sint."  2.  Cello  plane  impiger;  quo  in  Qnados  ^ 
prospere  gesto,  Septembrcm  mensem  Commodum  appella- 
verat.*^    3.  Moenia,  Romana  potentia  vix  digna,^  lavandi 

"  Atfilius  ejus,  propter  crudelem  ah  initio  dominaiiunem,  horribiliur  existimaba- 
tur ;  prcescrtiin  opposita  ci  avorum  meinoria,  quie  neputtbiis  ita  iieruiciosa  est,  ut 
etiam  absque  odio,  quod  in  iinpius  omnibus  commune,  velut  corruptores  generis 
liumani  execrabiliores  sint. 


Cap.  XVII.  1  Pro  controversam  malit  Arntz.  conversum,  vel  certe  contraver- 
sam,  prob.   Hail.— 2  Septembrem.   Vide  Not.   Delph. — 3  Moenia.  Vide  Not. 

NOTtE 

Qui  im-  absque  eo  quo  premuntiir  odio,  quod 
in  impios  omnibus  commune,  velut 
corruptores  generis  huniani  habean- 
tur,  et  execrabiliores  sint. 

^  Quados]  Quadi  Germaniae  populi 
ad  Diinubium,  supra  Illyriam. 

f  Septembrem  viensem  Commodum 
appellciverat^  Idem  Eutrop.  et  Euseb. 
seii  falsum  est  ex  Dioue  ;  qui  men- 
sium  appellationes  novas,  quas  de 
snis  cognominibus  Commodus  impo- 
suit,  solus  sic  ex  ordine  receuset : 


*  At  Jilius]   Commodus 
periuni  suscepit  A.  U.  932.  post  C. 
180. 

''  Swva  a  principio  do>ninatio7ie]  Ca- 
pitol, ubi  de  morte  Marci  Antonini: 
'  Nam  jam  Commodus  turpem  se,  et 
cruentum  ostentabat.' 

'^  3I(ijorum]  Hadriani,  Antonini  Pii, 
Antonini  Philosophi. 

•^  QucB  posteris  usque  eo  gravis]  Ait 
bonorum  principnm  memoriaiii,  pos- 
teris, qui  ab  eorum  virtute  deflec- 
tunt,  ita  gravem  esse  et  noxiam,  ut 


'AfJ.a'^6pws, 

'AviKTJTOS, 

Evffefiiis, 

AOVKIOS, 

Al\ios, 

AvpT)\l0S, 

Kd/x/xoSoi, 

ASyovffTos, 

'Hpo*cA.eios, 

'P<i)fj.a7os, 

'TTrtpalpuv, 


Amazonius, 

Invictus, 

Felix, 

Pius, 

Lucius, 

jElius, 

Aurelius, 

Commodus, 

Augustus, 

Herculeus, 

Uomanus, 

Exuperatorius, 


Jannarius, 

Februarius, 

Martius, 

Aprilis, 

Mains, 

Junius, 

Julius, 

Augustus, 

September, 

October, 

November, 

December. 


278 


SEXTI     A.URELII    VICTORIS 


Usui  instituit.  4.  Imraiti  prorsus  feroque  ingenio,  adeo 
quidem  ut  gladiatores,  specie  depugnandi,  crebro  trucida- 
ret :  cum  ipse  ferrum,  objectum  veronibus  ^  plumbeis,  ute- 
retur.  5.  Cumque  eo  modo  plures  confecisset,  forte  eum 
Scaeva  nomine,  audacia  ac  robore  corporis  pugnandique 
arte  perfidens/  ab  studio  tali  deterruit ;  qui  spreto  gladio,"" 
quem  inutilem  cernebat,  sufficere  utrique  ait,  quo  armaba- 


Delph. — 4  ^Ferrum objectum  veronibus.  Legendiim  Olivario  videbatur,  cum  ipse 
ferro  objectus  mucronibus  iplumbcis  uteretur :  \e],  objectus  vera  rmicronihus  plum- 
beis,  !fc.  Quid  si  peronibus,  vel,  lit  alibi  scriptuni,  rn'o/jiius  ?  Nic.  Faber 
sic  divinabat,  cum  ipsi  ferro  objecto  veronibus  plumbeit  uteretnr.'  Scliott.  Vide 
Not.  Deiph.  '  Niiiil  necesse  videtur  tot  niodis  tentare  locum,  qui  nullo  vitio 
laborat,  Sensus  est :  Ipse  utebatiir  gladio  justo,  qui  objectus  eiat  plumbeo 
seu  obtuso  advei'sarii  gladio.  Quod  titi  posuerit  cum  quarto  casn,  sententiam 
efficit  durioiem  ;  quomodo  lameu  mnlti  locuti  fiierunt  ap.  Gunth.  Lat.  Rest, 
p.  1215.  et  Cort.  ad  Sail.  Jug.  c.  12.'  Arntz, — 5  Mss.  ap.  Schott.  sfrva  nomine. 
]Mox  '  Perfidens  ben?  ronjecit  Sylbuig.  in  textnmque  recepit  Grunerus,  pro 
vulgato,  at  corrupto  [quod  omnes  al.  edd.]  pervidens.'  Hail.    Conj.  Schottus 

NOT^ 

Unde  patet  Angustum  mensem  Com-  ••  Cum  ipse  ferrum,  objectum  [obtec- 

modum   dictum,    non    vero   Septein-  turn']  veronibus]  Mendose  scriptns  hie 

breni,  ut  Victor  et  Eutrop.  Probat  locus.  Restituebat  Lipsius,  Cum  ipse 

Lampridius   in  Comniodo  :  'Menses  ferro  obtecto  veronibus:   ut  mens  sit 


quoque  in  honorem  ejus,  pro  Augusto 
Commodum,  Augustum  pro  Septem- 
bri,  Herculeiim  pro  Octobri,'  &c. 
iibi  vide  quae  a  viris  doctissimis  notata 
sunt. 

s  Mania  Roriiana  potentia  vix  dig- 
no]  Scaliger  apud  Ensebium  legebat 
Amoonia  Romana ;  amaniu,  id  est  ok- 
Tai"  loca  aina'ua,  ut  littora  ;  quod  liic 
nemo  probabit:  nam  ut  alia  mittam, 
cur  adjiceret  Victor  Potentia  lix 
digna?  Doctissimus  Salmasiu.s,  apud 
Lampridiiim  in  Comiuodo,  moenia  liic 
interprctatur  '  qua>Iibet  opera  atqiie 
aedificia  piiblica.'  Et  verum  est  mw- 
Ttia  qiiandoque  ita  esse  acci|)ien- 
da;  sed  lioc  loco  vix  addiici  possum 
ut  credam:  neqiie  enim  Romana,  iin- 
1)10  neqiie  potentia  rix  digna,  ^'icto^ 
adjccisset.  Quidigitur;'  iiiauia  Ro- 
mana  lavandi  iisui  institiiisse  ait 
Commoduui ;  quia  tlicrmas  jiixta  ea, 
ad  pi'dcni  scilicet  mentis  Vimiiialis, 
xdificavit. 


mala  fraude  pugnasse  Commodum,  et 
veliit  liisoiiis  armis  uteretiir,  usum 
veris,  ferrum  enim  obduxisse  dun- 
taxat  laminis  e  plumbo;  cum  gladium 
ipsum  putarent  esse  e  plumbo.  Haec 
Lipsiiis,  sed  nimis  dure.  Salmasius 
apud  Lampridium,  Cum  ipsi  ferro  ob- 
tecto mucronibus  plumbeis  uterenttir : 
gladiatores  cum  quibus  pugnabat 
Commodiis,  pliinibeos  tautum  mucro- 
nes  habebant,  aut  ferrum,  cujus  in 
extreme  erant  mucrones  plumbei : 
sed  non  placet;  nun  enim  gladiato- 
riim  tantiim,  sed  etiam  Commodi  ar- 
ma  describit  Victor :  legenduni  omni- 
no,  Cum  ipse  ferro,  objectus  veronilius 
plumbeis,  utcrctur.  Lucenti  ferro  ute- 
batur  in  pugna  Commodus;  gladia- 
tores veronibus  plumbeis,  quibus  fi- 
dentcr  se  objitiebat. 

'  Pugnandimic  arte  perfidens  [  pervi- 
dens] Rene  Sylbiirgiiis  perfidens. 

•<  aiadio]  Suo  scilicet,  quia  plum- 
bcus  erat. 


DE   CiESARIBUS   CAP.   XVII.  279 

tiir  ipse.'  6.  Eo  nietii,  nc  inter  congressum,  uti  sold,  cx- 
torto  pugione  conficcictur,  Scocvam  rcmovit,  atque  ad  alios 
formidolosior,  in  feras  bellnasque  ferociain  convertit.  7. 
Quis  rebus  cum  insatiabilcin  sanguinis  cuncti  horrescercnt, 
conjuraverc  in  eum  nuixinie  proxiinus,  quippe '"  dominati- 
oni  adeo  fidus  nemo,  ipsique  satellites,  duni  iiiccstam  men- 
tem  pravamque  putant,  et  Conimodum  quidem  prime 
occultatius  veneno  petivere,  anno  regni  tertio  fere  atque 
decimo."  8.  Cujus  vis  frustrata"  per  cibum/'  quo  se  casu 
repleverat,  cum  tamen  alvi  dolorem  causaretur,  auctore 
medico,  principc  factionis,  in  palajstram  perrexit.  9.  Ibi 
per  ministrum  unguendi''  (nam  forte  is  quoque  c  consilio 
erat)  faucibus,  quasi  arte  exercitii,  brachioruni  nodo ''  vali- 


pervigens,  vel  perurgens.  Arntz.  malit  preevalens. — 7  '  Quis  reus  cum  instabilem 
sanguis.  Fiito  lef;enilmii,  quibus  rebus  cum  insatiabilcm  sanguinis  :  et  niox  con- 
juravere  ire  in  eum.'  Sdiott.  I'ost  conjuravere  habent  ne  in  iincis  omnes  aliee  edd. 
praMer  Hip.  Ttini  '  Proximus  quippe.  Forte  prv.rimus  (juisquc dominationi,  vel 
proximi  quippe  dominationi.  Paullo  post,  pronumque  pro  pravamque :  quid  si  dum 
incertam  mentem  pronumque  putant  ?  cleinde  cujus  frustratu  lejjc  ;  vel  adde  cujus 
visfrustrata  ;  et  tandem  pro  tamen.  Rursum  cibi  per  ministrum  ungendi,  repone 
ibi  velubi.'  Schott.  Cum  Griinero  putat  scribendiim  Harl.  proximus  quisque, 
quippe,  S(c.  Vide  Not.  Dclpli.  Mox  brutumqve  pro  pravamque  conj.  Griiter. — 
8  '  (ujusi'is.  Interposui  ciim  Scliotto  et  Sylburf;io  vociilain  iwa',  quaiii  prsp- 
cedeiis  syllaba  absorpserat.  Curtiiis  1.  x.  c.  10.  §  IG.  '  Vim  antem  veiieiii,  quod 
in  Macedonia  gignitur,  talem  esse  constat."  Arntz. — 9  Pacchiorum  pro  brachi- 
orum  Scliott.  Caesb.  Delph.  Pitisc.  Tusciarum.  conj.  Schott.  et  Gruterus 
JBracchiorum,  aut  fasciarum. 

NOTiE 

'  Ipse]  Commodus.  v6ixevov,  Hirep  fluiOaai  ^acriXus  fKaa-Tore 

"'  Conjuravere  »t  eum  maxime  proxi-  irph  irdcxris  rpocpris    Xafifiafitv    KuKv/xa 

tnMS,<juJ/)pe]  Lege  et  distingue,  CoNJu-  driXrjT-rjploov  id  est,  sive  ipso  cibo  quern 

raverein  eum  iiruximiisquisque,doinina-  ante   sumsisset,  multuque  nieri  potione 

tioni  adeo  Jidus  nemo.      Proximus  quis-  virus  expellente  ;  sen,  quoniam  p  incipi- 

que :   nam  Marcia,  Lxtus  praefectus  bus  mos  est,  antequam  cibum  capianl, 

praetorio,  et  Eclectus  cubiculi  custos,  medicamenio  uti,  quo  venena  prohibean- 

conjuravere.  tur. 

"  Tertio  fere  atque  decimo]    Anno  i  Per  miiiistruyn  unguendi]  Qui  ath- 

duodecimo,  niense  octavo,  die  deci-  letas  ungnebat  in  gyuinasio;  aAeiTrrTji' 

mo  quinto.  Gra'ci  vocant :  '  paliEstritam  '  vocat 

"  Cujus  vis  frustrata  [cujus  *  frus-  intra  Epitoniista.    (-iuia  scilicet  d\€t- 

trata]  Lege  cujus  vis  frustrata.  Schot-  tttijs  yvixvaarj)?  etiain  dicebatur,  erat- 

tns.  que  gymnasii  magister,   qui  atliletis 

f  Per  cibum]  l\crod\Aa\is:'i)T?]sirpo-  exercendi  leges  dabat :  «it  patct  ex 

eyKiifjiivris  Tpo(prii  a^a  ttot^  iroWf  t^u-  Aristotcle  et  Plutarclio. 

B'jda-ns  T-h  (pipfxaicov,  t)  5ia  ri  irpoXapfia'  '  Bracliiorum    [Pacchiorum]     nodo] 


280 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


dins  pressis,  expiravit.  30.  Quo  cognito  senalus,  qui  ob 
festa  Januariorum^  frequens  primo  luci*  convenerat,  simul 
plebes  Iiostem  Deorum  atque  hominum  appellavere,  raden- 
dumque  nomen  saiixere :  confestimque  praefecto  urbi  Aulo 
Helvio  Pertinaci  imperium  defertur. 


NOTiE 


Lege  bracliiorum  nodo ;  ut  viri  doctis- 
simi.  Bracliiorum  autem  nodiim  di- 
xit, qnod  Graeci  in  palaestra  dfi/j-a  vo- 
cant ;  Latini  nodum  et  nexum;  scilicet 
bracliiorum  circa  collura  implicatio- 
nem,  et  strangnlationem.  Gloss,  ne- 
xum, afj-fxa,  iirl  ■KO.Krts  d((Tfx.6s.  Vide 
Salmasiuiu  apud  Lamprid. 
*  Ob  festa    Januariorum]    Festum 


Kalendarum  Januarianim,  quo  Ro- 
niani  invicem  se  colebant;  et  nnmis- 
niata  alter  alteri,  ceteraque  omnifa- 
riam  n]uuera,ut  apud  nos  hodie,  mis- 
sitabant. 

'  Primo  luci]  Pro  '  prima  luce.* 
Plaut.  Terent.  sic  '  luce  claro'  Ci- 
cero. 


CAP.  XVIII. 


AULUS    HELVIUS    PERTINAX. 


1.  Hic  doctrinae  omnis,  ac  moribus  antiquissimis ;  im- 
modice  parous,"  Curios  agquaverat  Fabriciosque.  2.  Eum 
milites,"  quis  exhausto  jam  perditoque  orbe,  satis  videtur 
nihil,  impulsore  Didio,  foede  jugulavere^  octogesimo  im- 
perii die.^ 

NOT;ii: 


"  Immodice  parens]  Capitolin.  '  Et 
cum  verbis  es8et  affabilis,  re  erat  illi- 
beralin,  ac  prope  sordidus,  nt  dinii- 
diatas  lactucas,  et  carduos  in  privata 
vita  convivis  apponeret:  et  nisi  quod 
missnm  esset  edulium,  (piotrpiot  es- 
sent  amici,  novem  libras  rarnis  per 
tres  missus  poncbat.'  Sed  vide  Uio- 
nem. 

^  Mililes]  Praetoriani. 


y  Fade  jtiffulavere']  Vide  Dionem 
et  Herodianum. 

'  ()ctos;esimo  imperii  die'\  Idem  Eu- 
trop.  (*ed  omniiio  imperavit  dicbus 
87.  siquidcin  iinpcriiini  suscepit  ipsis 
Kalcnd.  Januariis  A.  U.  915.  post  C. 
11)2.  cicsus  vero  die  28.  Martii.  Ca- 
pitolin. Imperavit  nicnsibus  ii.  dib- 
bus  xxvii. 


DE   CiESARIBUS   CAP.    XIX. 


281 


CAP.  XIX. 

DIDIUS   JULIANUS. 

1.  At  Didius  Salvius''  Julianus,  fretus  praetorianis,  quos 
in  societatem  piomissis  ma<;ni(icentioribus  ^  perpulerat,  ex 
praefectura  vigilum  *=  ad  insignia  dominatus  processit.  2. 
Genus  ei  pernobilc/  jiirisquc  urbani  prajstans  scicntia ; 
quippe  qui  primus  edictum/  quod  varic  inconditeque  a 
praetoribus  ^  promebatur,  in  ordinem  composuerit.  3.  llinc- 


Cap,  XIX.  1  At  Didius  (an  Salvius?)  Julianus  Schott.  Gaesh.  Delph.  Pitisc. 
— 2^  Qui  primus  edictuin.  Vaiie  quidem  locum,  veritati  historicje  adversa,- 
rium,  viri  docti  eniendare  studuenint :  at  melius  est,  cum  Casaubono  ad 
Spartiani  Julian,  cap.  1.  (uhi  ille  stemma  totuin  desciipsit,)  Aiutzenio,  Grn- 
uero,  aliisque,  Aurelium  Victorem  arguere  eiroris.'  Uarl.  Vide  Nolt.  Var. et 

NOTjE 

^  At  Didius  Salvius  [Didius  {an  Sal-  imperatori  tribuit,  quod  fecit  proa- 
vius?)]  Dubitat  Jiilianum  Didium  vus  ejus  maternus  Salvius  Julianus, 
anSalvium  vocet ;  cum  a  proavo  pa-  Divo  Hadriano  imperante.  Kiitrop. 
terno  Didio  Severe,  jDirfiws,  a  nia-  '  Post  eum  Salvius  Julianus  remp.  in- 
terne Salvio  Juliano,  Salvius,  pos-  vasit ;  vir  nobilis,  et  juris  peritissi- 
sit  cegnominari  :  censet  tamen  vir  nnis  ;  nepos  Salvii  Juliani,  qui  sub 
maximus,  et  omni  politiori  doctrina  Divo  Hadriano  perpetuum  coniposiiit 
cnniulatissimns  iEgid.  Menagius  iilc  edictum.'  Censebat  idem  vEgid.  Me- 
verba  ista,  an  Salvius,  additilia  esse:  nagins  liac  verba,  quippe  qui  primus 
adi  ilium  in  amoenitatibus  juris  civilis  edictum,  !fc.  esse  interpretamentum, 
p.  13G.  quod   ad  t^  'juris  nrbani  praestans 

^  Promissis  magnijiccntioribus]  Nam  scientia,'  sciolus  quidam  annotaverit. 

vicena  quina  niillia  promiserat.    Dio,  Veruni  huic  sententije  repngnat  quod 


et  Spartian. 

'^  Ex  priFfectura  vigilum]  Praefectns 
vigilnm  dictus  qui  pracerat  7.  cobor- 
tibus  vigilum,  quas  Augustus  crea- 
verat  adversus  iucendia  et  noctur- 
nos  fures. 

•i  Genus  ei  pernobile']  Spartianus  in 
liac  vita  :  '  Proavus  fuit  Salvius  Julia- 
nus, bis  consul,  praefectns  Urbi,  et 
jurisconsultus,  quod  magis  euni  nobi- 
lem  fecit:'  vide  ibi  docliss.  Casau- 
bonum,  qui  totum  stemma  de&crip- 
sit. 

f  Quippe  qui  primus  edictum]  Tur- 
piter  hie  errat  Victor,   qui   Juliano 


sequitur,'  Hincque  satis  compertum,' 
<SlC.  item  '  cum  praceptor  et  asper 
quidcm,  rectius  viveiuli ; '  quod  ne- 
cessario  ad  superiora  habet  anapbo- 
ram  :  magistrum  enim  rectius  Viven- 
di vocat  Juliannm,  quod  edictum  per- 
pettium,  Ht  ipse  opinabatnr,  compo- 
suerit. 

'  Edictum,  quod  varic  inconditeque  a 
prat.]  Prii'tores  olim  edicta,  hoc  est 
leges  annuas,  scribebant ;  et  quo 
cdicto  suptiioris  anni  prator  nsiis 
fuerat,  eo  insequens  praetor  fere 
nou  ntebatur.  Quare  varie  incon- 
diteque  a  prxtoribus   promebatur  : 


282 


SEXTI   AURELII    VICTORIS 


que  satis  compertum,  cohibendae  cupidini,  ingenium  ni  ju- 
vet,  eruditionem  imbecillem  esse :  cum  pra3ceptor  et  asper 
quidem,  rectius  vivendi,  in  facinus  processerit,^  quod  novo 
supplicio  plectenduin  ediderat.**  Neque  tamen  cupito  po- 
titus  diu.'  Namque  eura,  acceptis  illico  quae  acciderant, 
Septimius  Severus,  qui  forte  Syriae  legatus  ^  in  extremis 
terris  bellum  gerebat,  Imperator  creatus,  pontem  proximo 
Milvium  acie  devicit ; '  missique  qui  fugientem  inseque- 
rentur,  apud  palatiura  Romae  obtruncavere. 


DHph. — 3  Quod  noto  supplicio.  Vide  Not.  Delpli.  '  Qui  forte  Syria.  Vel 
IllyricB  legendiim  est,  vel  potiiis  existiniandiim,  Victorem  Severi  provinciana 
cum  provincia  Pescennii  permiitasse.'  Harl.  Tuiii  pro  Romce  \a  fine  cap. 
frame  legebatur  ante  Schott.  qni  conj.  prone. 

NOTJE 

postea  vero  constitntvim  est,  iit  edic-      novo  supplicio  pled endum  erat. 


turn  uniini  coniponeretnr,  ex  quoom- 
nes  in  posterum  praetores  perpetiio 
jusdicerent;  qnod  idcirco  '  perpe- 
tiium'  fuit  appellatum.  Hiijiis scrip- 
tor  Salviiis  Julianus,  materntis  Julia- 
ui  imperatoris  proavns. 

s  In  facinus  processerit]  Diim  Per- 
tinacem  occidit. 

''  Quod  novo  supplicio  plectendum  edi- 
derat]  Haec  certe  de  Juliano  iion  ca- 
pio ;  in  facinus  processerit,  quod  7wvo 
supplicio  plectendum  ediderat.  An  Jn- 
lianns,  post  caedem  Commodi,  legem 
tulit,  quze  juberet  parricidas  novis 
suppliciis  affici  i"  dubito,  neqiie  id 
apud  ilium  auctorem  legi.  Lego,  Quod 


'  Potitus  diuj  Nam  iniperavit  tan- 
turn  mcnsibus  duobus,  diebus  quin- 
que. 

■^  Syri(P  legatus']  Ex  Herodiano  ta- 
men et  aliis,  constat  Severum  non 
Syriae,  sed  Pannoniis  praefuisse.  Ni- 
niirnm  hunc  cum  Pescennio  Nigro, 
qui  Syriae  praeerat,  confudit :  qui  am- 
bo  a  Juliano  eodem  tempore  desci- 
vere.  Spartian.  '  Ergo  Pesccnnius 
Niger  in  Syria,  Septimius  Sevprnsin 
Illyrico  cum  exercitibus,  quibus  prae- 
sidebant,  a  Juliano  descivere.' 

'  Pontem  proxime  3Iilvium  acie  dev.'] 
Eutrop.  '  Victus  a  Severe  apud  Mil- 
vium  pontem  interfectus  in  palatio.' 


CAP.   XX. 

SEPTIMIUS    SEVERUS. 

1.  Igitur  Septimius,  Pcrtinacis  necc,  simul  flagitiornm 
odio,  dolore  atque  ira  coramotior,  cohortes  praetorias "  sta- 

NOTiC 


»  Cohortes  prcetorias]  Eas  quam  lon- 
gissimc  discedore  jusbit,  indicta  capi- 


tis prena,  si  quis  intra  centesimuni 
ab  Urbc  lapidcmcouspiccretur.  Vide 


DE    CiESARlHUS    CAP.    XX.  283 

tim  militia  cxemit;  cunctisquc  partium  caesis,**  Hclvium"' 
scnatus  consulto  inter  Divos  rcfert;  Salvii  nomen,  atquc 
ejus  scripta'^  factave  abolcri  jubet:  quod  unum  eflici  ne- 
quivit.  2.  Tantum  gratia  doctarum  artium  valet,  ut  scrip- 
toribus,  ne  sa^vi  mores  quidem,  ad  memoriam  officiant. 
3.  Quin  etiam  mors  hujusceraodi,  ipsis  gloriae,  execration! 
auctoribus*  est:  4.  cum  omnes,  pra^cipuequc  postcri,  sic 
habent/  ilia  ingenia  nisi  publico  latrocinio,  ac  per  demen- 
tiam,  opprimi  non  potuisse.  5.  Quo  bonis  omnibus  ac 
mihi  fidendum  magis,  qui  rure  ortus,  tenuiquc  indocto  pa- 
ired in  haec  tcmpora ''  vitam  praistiti,  studiis  tantis  honesti- 
orem.  G.  Quod  equidem  gentis  nostras  reor,  quae  fato 
quod  ambonorum  parte  fcecunda,  quos  eduxit  tamen  quem- 
que '  ad  celsa  suos  habet.''     Velut  Severura  ipsum,'  quo 


Cap.  XX.  1  Comtnodior  pro  commotior  Ms.  ap.  Scliott. — 3  Actoribus  pro 
auctoribus  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. — 5  Qui  rure  ortus.  Vide  Not.  Delpli. 
*  Giiilenis,  (jui  rure  ortus  tenui,  quun(iuam  docto  patrc.  Arntzenius,  ienuiijueel 
indocto  patre.  Conjiinctionem  copiilativani  post  vocem  <e?i««Vyu<;  equidem  non 
valde  desiderarem,  nt  qnam  sa^pins  oinittere  vetercs  soieant :  vide  Cortiiim 
ad  Plin.  Epist.  II.  131.  IX.  1013.  In  seqiientibiis  non  displicet  Casaiiboni 
coirigendi  ratio.'  Gruncr. — G  Rear,  *  quo  fato  Scliott.  Gaesb.  Pitisc.  absque 
asterisco  Delpli.  Mox  (juos  cd.  tamen,  cumque  Delpli.  ex  emendatione  Casaii- 
bon.  cum  in  edd.  prior,  legereiur  quos  ed.  tamen  eumque.    Turn  adhibet  pro 

NOTtE 

Herodiannni,  (|ui  fuse.  Quod  equidem  gentis  nostr<E  reor,  qua 

^  Cvnctisque  pnrtium  casis]    Parti-  fato   quodam  bonorum  parum  facunda, 

urn,  Pescennii  Nigri  scilicet,  et  Al-  quos  eduxit  tamen  cumque  ad  celsa  suos 

bini.  habet. 

<:  Helcium]  Spartianus:  '  Pertiiia-  ''  In  hcec  tempora']  Sub  Constantio 

cem   contra   inilituni   voluntatem    in  et  Juliano. 

Deos  retulit ;  Salvii  Juliani  decreta  '  Quos  eduxit  tamen  quemque  [cnru' 

jussit  iiboleri,  quod  non  obtinuit.'  que]  Juvge  quoscumque.  Hor.  'Quam 

'I  Salvii  nomen  atque   ejus   scripta]  rem  cumque  ferox.' 

Spartian.  '  Salvii  Juliani  decreta  jus-  ''  Ad  celsa  suos  habet]    Id  est,  ad 

sit  aboleri,  quod  non  obtinuit.'  celsa  promovet.     Et  banc  rem  sui  ip- 

e  Auctoribus  [actoribus]  Malim  auc-  sius  exemplo  firniare  potuit  Victor, 

toribus.  qui   Pannoniae    secundie    consularis 

^  Sic  habent]  Sic  existiniant.  preefuit  ;  et  mnlto  post  Urbi  etiam 

e  Qui  rure  ortus,  tenuique  indocto  pa-  pra^fectus  fuit. 
tre]  Hffc  corruptissima  sunt.  Emen-  '   Velut  Severum  ipsum]  Haec  pen- 
davit  Casaub.     Qui  rure  ortus  tenui  dent  a  superioribus :  '  Pra-cipueque 
atque  indocto  patre  in  hac  tcmpora  vi-  posteri  sic  habent,  ilia  ingenia  nisi 
tarn  prwstiti  studiis  tantum  ho)icstioretn.  publico  latrocinio,  ac  per  dementi- 


284 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


praeclarior  in  republ.  fuit  nemo :  qui,  quanquam  exacta 
aetate,  mortuum,  justitio  "  elogioque "  lugendum  sanxere, 
astruentes  lilura  justum  nasci,"  aut  emori  minime  conve- 
nisse.  7.  Scilicet  quod  p  coriigendis  moribus  nimium, 
postquam  ad  veterum  innocentiam,  quasi  mentium  sanita- 
tera,  pervenerant,  clementem  habuere.  8.  Ita  honestas, 
ques  principio  anxia  habetur,  ubi  contigerit,  voluptati 
luxuriaeque  est.  9.  Pescennium  Nigrum  apud  Cyzicenos,'' 
Clodium  Albimim  Lugduni^  victos  coegit  mori:  quorum 


habet  conj.  Grnter.  subvehit  Sylburg.  '  Qui  quanquam,  Eqnidem  malira  cum 
Scliotto  et  Sylburgio  legeie  quem,  quamquam,  !fc.  Arntzen.  vero  auaK^XovBoy 
esse  putat.' JF/ar/.  Denique  '  Omiies  interpietes  voc.  JHS<i/m  vel  inique  ex- 
plicant,  vel  male  voliuit  externiinare.  Eqnidem  intelligo  h.  I.  justum,  quia 
Severus  fuit  Justus,  jus  severe  exercuit.  Atque  Salmasius  [ad  Sparlian.  in 
vita  Sev.  cap.  18.]  sic  emendabat  Victorem :  astruefites,  ilium  atit  nasci  aut 
emori  minime  convenisse,  arbitratns,  voc.  justum  repetitum  esse  ex  voce  justi- 
tio, quae  praecessit.  Eqnidem  accipio  credoque  veram  esse  banc  emendatio- 
nem  ;  ita  tamen,  ut  justum  (quod  causam  judicii  communis  significat,  et  in 
sequentibus  a  Victore  ipso  explicatnr)  sit  retinendum.  Klotzii  emendatio 
atqne  interpretatio,  (in  Miscell.  Ciit.  p.  38.)  ilium  justum  nasci,  at  emori  min. 
conv.  i.  e.  justnm  qnidem,  bonum,  fas  est,  iibmi  natnm  fuisse,  minime  vero 
eundem  debuisse  mori,  repugnant  sensui  orationis  et  narraiioni  Spartiani ; 
(qnem  etiam  vide  cap.  19.)  et  Arntzenii  exposilionem,  justum  esse,  minime 
convenisse,  iUnm  nasci  aut  emori,  vix  intelligo.  Senatus  auteni  de  Severe 
judicavit,  quod  Victor  de  Augusto  dictum  sciibit:  '  Utinam  aut  non  nHscere- 
tur,  aut  non  moreretur  : '  unde  noster  locus  accipit  lucem  atque  medelam.' 

NOT^ 

am,  opprimi  non  potuisse  ;  velut  Se-  tum  reddit  cur  Severum  emori  mini- 

verum  ipsum,'  &c.  me  decebat ;    quia  scilicet  Roman!, 

»'  JM.s<(/io]  Justitium  est  juris  sta-  postquam  ad  veterum   innocentiam, 

tio,  cnm  ob  Inctum  jus  non  dicitur.  quasi  ad  mentium  sanitatem,  perve- 

"  Eloi^ioque]  Id  est,  '  laudatione  : '  nerant,  clementissimum  ilium  corri- 
apud  antiqnos  tamen,  et  probos  La-  gendis  moribus  experti  sunt.  Spar- 
tinitatis  auctores,  semper  elogium  tianns  vero  ntramqne  rationem  red- 
pro  '  rationis    redditione '   ponitnr  ;  dit,  cur  vel  nasci,  vel  mori  minime 


cur   aliquis   vel   laiide,  priemio,  vel 
prol)ro,  prena  dignus  sit. 

"  Astruentes  ilium  justum  vasci]  Le- 
ge, Astruentes  ilium  aut  nasci,  aut  emo- 


debebat:  'Quod,'  inquit,  «  et  nimis 
crndelis,  et  nimis  utilis  reipnb.  vide- 
retur.' 
'1  Apxul  Cyzicenos']    Apud  Cyzicum, 


ri  minime  convenisse.    Ex  Spartian.  in  ad  Propontida,  victiim  fnisse  Nigrum 

Severo  :  •  De  boc  senatus  ita  judica-  scribit  Spartian.    '  Deinde   conflixit 

vit,  ilium  aut  nasci  non  debuisse,  aut  cum   Nigro,  eunique   apud   Cyzicum 

non   mori.'     Illud  j«.s^u;n    natum    ex  intorcmit,  capnt(|ue  ejus  (nlo  circum- 

vore  'jnstitio' quae  prfficessit.     Sal-  tnlit.'     Horodianus    vero  apud    Issi- 

apud  Spartian.  cum,  ad  Tanrum  montem. 

I'  Sciticct  quod]  Hie  rationem  tan-  '   Luf^duni]  Idem  lierodian.    Spar- 


DE  CyKSARIHUS   CAP.   XX. 


285 


prior  ^gyptum  dux  obtinens,  bclliim  nioverat,  spc  domi- 
nationis ;  alter  Pcrtinacis  auctor  occidciidi/  cum  eo  metu* 
in  Britannos,  quam  provinciam  a  Conimodo  nieruerat, 
transmittcrc  nitcbatur,  in  Gallia  invascrat  impcrium.  JO. 
Horum  indnita  caede  crudclior  habitus,  ac  cof^nomcnto  Pcr- 
tinax;  quanquam  ob  vitae  parsinioniain  similem,"  ipsum 
magis  ascivisse  plures  putent:  nobis  mens  ad  credendum 
prona,  accrbitati  impositum.  11.  Nam  cum  quidam  lios- 
tium,  qucm  tamen,  uti  bcllis  civilibus  solet,  conditio  loci  ad 
Albinum  detulerat/  causa  exposita,  novissime  conclusis- 
set,  Quid,  quaeso,  faceres,  si  tu  esses  ?^  ille  respondit,  Ea 


Had. — 10  '  Pro  infniita  conjiciebat  inita  in  margiiie  siii  exemplaris  docta 
Griiteri  luaiius.'  Anilzen.  Rlox  conj.  Schott.  pursimoniain  senikm  iniprob. 
Arnlzenin.  Hraaterea  in  Ms.  ap.  Sciiottiim  comparebat  luetus  ud  crc 
dendum. — 11  '  Ksses  loco  fuisses.  Victor  s*pius  baud  bene  iniperfectiim 
conjunct,  posnit  pro  [)bi*qiiaiiiperfecto  conjunctivi  :  qnare  equidcm  arbitror 
neque  fuisses,  quod  voiiiit  Grunerns,  neqne  si  tu  hie  esses,  (piw  Anus 
Fabri  fiiit  suspicio,  esse  necessariiim  :  inagis  arridet  milii  Klotzii  inter- 
pretatio  in  Misc.  Crit.  pag.  39.  '  si  tu   talis  fuisses,'  aut   Suktikus,  '  si   tu 

NOTiE 

tian.  apud  '  Trinurtium  : '  qui  locus  quid  tnrbatum  fiiisae  fatenmiir.    Ego 

non  procid  Lugduno.  quidcni  ex  isto  Victoris  loco  Sparli- 

^  Pevlinacis   auctor  Decidendi]    Eu-  ano  inedicinain  fieri  debere  arbitror ; 

trop.  *  Sub  eo  etiain  Cloiiius  Albinns,  nam  et  idem  alibi  ejusdem  ope  et  ope- 

qui  in  occidcndo  Pertinace  socius  fu-  ra   convalescit  :    legendiini,  Denique 

erat  Juliano,  Caesarem  se  in  Gallia  cognomentum   Pertinacis  non   tarn   ex 

fecit.'  sua  voluntate  ac  moru7H])arsitno7iia,(]uam 

'  Eo  metu']  Quo  propter  caesi  Per-  ex   acerhitute  videtur  habuisse.     Nam 

tinacis  invidiam  tenebatur.  et  injinila  inultorum  cade  crudelior  ha- 

"  Ob  vitce  parsimoniam  similem']  Haec  hitus,  Sfc.     Vide  tamen,  si  lubet,  quae 

ex  Spartiano  transcripsit  Victor,  ut  viri  doclissin)i  notavere. 

alia  multa.     Sed  bodie  verba  Sparti-  ^  Conditio  loci  ad  Atbinum  detulerat] 

ani  mutila  sunt.    En  tibi  ilia :  '  Deni-  Id  est,  '  conditio  loci  ad  Albiiii  par- 

que    cognomentum    Pertinacis,    non  tes  impulerat.'  Conditio  Ivei,  (]\ua  sal- 

tarn  ex  sua  voluntate  quam  ex  nioruni  licet  propter   vicinitatem  inter  ejus 

parsimonia  videtur  babuisse:  nam  et  partes  versari  quotidie  cogebatur. 

intinita  multorum  ca;de  crudelior  lia-  y  Quid,  quaso,  faceres,  si  tu  esses] 

bitus,  et  cum  quidam  ex  bostibus,'  l^cgo  Quid,  quaso,  faceres,  si  tu  hie  es' 

&c.  ubi  illud  7t((m  niinis  ostendit  ali-  ses  f     Captivus    orationi   suiv,  quam 

quid    in    superioribus  omissum.     Ri-  apud   Severum   liabuerat,  ut  graves 

diculus  enim  sit  Spartianus,  si  dicat  causas   se  babuisse  doceret  cur  AI- 

Severimi  ex  inorum  parsimonia  Per-  bini   partes   secutus   esset,  subjecit, 

tinacis  cognomentum  babuisse,  quod  'quid  fecisses,  si  eodem  loco  fuisses  ?' 

infinita  multorum  caede  crudelior  ba-  ostendcns  se  necessitate,  uon  volun- 

bitus  ;  at  illud  dicit  tamen,  uisi  ali-  tale   arma   sumsissc  :   sed  respondit 


286  SEXTI   AURKLII   VICTORIS 

perferrem,  quae  tu.  12.  Quo  dicto,  factoque  durius  nihil 
bonis:  cum  ^  sanctique  hujuscemodidissensiones,  quamvis 
studiosius  coeptas,  fortunae  increpenV  magisque  in  prote- 
gendis,  quara  ad  perdeudum  cives,  verum  corrumpi  patian- 
tur.''  13.  At  iste  delendarum'^  cupidus  factionum,  quo  dein- 
ceps  mitius  ageret,  necessitudinera  facti'^  ulcisci  maluit,  ne 
paulatira  spe  venise  in  labem  publicam  per  conjurationes 
procederetur,  ad  quas  vitio  temporum  ^  animos  intelligebat : 
neque  ego  abnuo,  ea  delictorum,  quae  grassari  iramodice 
coeperint,  plus  pa^ne  quam  severe  ^  excidenda  esse.  14.  Fe- 
lix ac  prudens,  armis  praecipue ;  adeo  ut  nullo  congressii 
nisi  victor  s  discesserit,  auxeritque  imperium,  subacto  Per- 


ego  fuisses.' '  Harl.  Si  tu\*  esses  Delph. — 12  *  Casaubon.  nihil :  cum  boni  sancti- 
que hujuscemodi  conjecit ;  alius  sancti  quiqiie:  Arnlzen.  que  explicat '  qiioqiie:' 
equidem  qiioque  in  que  depravatiim  esse  putem.'  Harl. — 13  Temporum  animos 

*  intelligebat  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Animos  intelligebat.  Omissuin 
forsitan  a  librario  proclices,  pronos,  incUnari,  vel  aliiid  simile.  Quid  si  inten- 
debant  pro  intelligebat?  sed  conjectiira  duntaxat.  Mox  eadem  lictorum  [pro 
ea  delictorum]   erat  in  eodem,  ex  qua  lectione  nihil  fnit  elicere.'  Schottus. 

*  Etiam  Casaub.  ad  Spart.  Sev.  cap.  18.  supplebatt;i<io  temporum  pronos  animos 
intelligebat.  Qiiomodo  excuditur  in  editione  Parisiensi,  cum  in  repetita  edit. 
Liigdiinensi  Batav.  oniittatur  animos,  et  pro  paullatim  inepte  legatiir  Palla- 
tium.  Sed  et  ilia  editio  iiuiltis  in  locis  priori  est  deterior.  Non  repndiarem 
reponere  ex  siinilitudine  vocis  ngi  animos  pro  'animos  incitari,'  'inpelli." 
Arntz.  Gniterus  suspirabatnr,  DJfio  temporum  animutos  vel  animosas ;  Gni- 
ner.  temporum  animuri  intelligebat.  Turn  excindenda  Delph. — 14  '  Victor  disces' 

aOTJE 

Imperator  '  ea  perferrem  quae  tti/  et  te  sua  arma  snniserint,  etsi  sciat  eos 

statim  interfici  eum  jnssit.  necessitate  impulses  fecisse. 

^  Quo  dicto,  factoque  durius  nihil  bo-  <=  At   iste  delendarum']  Spartianus : 

nis:  cum]  Lege  cum  Casanbcno,  Quo  '  Fnit  praeterea  delendarum  cupidus 

dicto  factoque  durius  nihil:  cum  boni  factionum.' 

sanctique  hujuscemodi  dissensiones.  '^  Necessitudinem  facti]    Eleganter 

*  FortuncE  incrcpent]  Id  est.fortunae  necessitudinem  facti,  vocat  onines  fac- 

imputent,  et  omncni   indignationeui  tionis  conscios. 

in  earn  vertant.  «  Ad  quas  vitio  temporum]  Lege,  Ad 

*'  Verum  corrumpi  patianlur]    'In  quas  vitio  temporum  pronos  animos  intel- 

protegendis  civibus  veruui  corrumpi  ligebat.  Schott.  Casaub. 

patitur,' v.g.  Imperator,  (lui,  quam-  *  Plus  pcene  qtiam  severe]  Idest,se- 

vis    sciat  cives    siios   voliintate   sua,  verissime. 

nulla  alia  necessitate,  contra  se  anna  S  Nulla  cnngressu  nisi  victor]  '  Pro- 

suTiisissc,  lis  tamen  veniain  iiululgct,  pe  a  nullo  congressu  nisi  victor,  Per- 

quasi  id,  necessitate  compuisi,  fecc-  sarum  rcgem  Abgarum  subegit ;  A- 

riut.     (Contra  '  ad  perdeudum  cives,'  rabas  in  ditionem  acrepit  ;  Adiabe- 

qui  eos  jubel  interfici,  quabi  volunta-  nam   in    tributaries   coegit ;   Britan- 


DE    C.ESAIIIIJUS    CAP.    XX.  287 

saruni  icfjc  nomine  Abgaio.''  15.  Ncquc  niinns  Arabas, 
simul  adortus  ut  est,  in  ditioncm  rcdegit,  provincia?  modo. 
16.  Adiabena '  quoque,  ni  terrarutn  macies  dcspectarctur, 
in  tributaiios  conccssissct.  17.  Ob  ha3C  tanta  Arabicum, 
Adiabenicum,  etParthici ''  cognonicnto  Patrcs  dixerc.  18. 
His  majora  aggressus,  Britanniam,  quae  ad  ea  utilis  erat,' 
pulsis  hostibus,  muro"'  munivit,  per  transversam  insulam 
ducto  utriraque  ad  fincm  oceani.  11).  Quin  eliam  Tripoli, 
cujus  Lepti  oppido  oriebatur, "  bellicosae  gentes  summotoe 
procnl.  20.  Quae  facta  ardua,  facilius  eo  patrabantur,  quo 
implacabilis  delictis  strenuum  quemque  °  praemiis  cxtoUe- 


serit.  Male  lioc  loco  edniit  decesscrit  nonniilli.'  Arntz.  In  fine  nomine  Agarro 
Sciiott.  Gaesb.  Pitisc.  Vide  Nott.  Delpli.  ei  Vair.— 18  '  Qua:  ad  ea  utilis. 
Olivariiis,  vestigiis  Mss.  inspectis,  quoad  utilis  erat  reponebat.  Nos  qucc  adeo 
vtilis  tentaveramiis.'  Schott-  '  Non  male  Olivariiis,  qnamvis  poterat  adhuc 
retineri  syllaba  fa  :  qiiam  tamen  Casaubonns  nnitabat  in  ei.'  Criiter.  Vide 
Kot.  Delph.  '  Nunc  seqnor  Salm.  ad  Spart.  cap.  18.  Ante  ipse  tentaverani 
qua  adibilis  erat,  id  est,  'quo  usque  potiiit  perveniri.'  Inadibilis  laudat  Vos- 
sius  de  Vit.  Serm.  in.  IG.  ex  Sidon.  Apoll.  lib.  ii.  epist.  3.  nbi  alia  Savaro.' 
Arntz.  Mox  per  transversa  inter  insulam  ab  infjenio  emendavit  Scbott.  quein 
vide. — 19  Edd.  ante  Scliott.  proculque  factu.  'Lego  procul,  qucB  factu:  recte 
mea  qnidem  sententia,  et  ad  Spartiani  sensiini  accommodate.  Quod  sequitur 
Ms.  facilius  ea  patrabantur  quo  implacabilis  delictis  :  forte  eo  et  quo  implacahilior 

NOT;E 

niam,  (quod  maximum  ejus  imperii  quam  despexit  propter  terrarum  ma- 

decns  est)  miiro  per  transversam  in-  cieni  Severus,nec  propterea  tributa- 

sulam  ducto,  utrimque  ad  finem  oce-  riam  fecit;   at  Britanniam,  quod  ea 

ani  munivit;  unde  etiam  Rritannici  utilis    esset,    muro    transverse  mu- 

nomen  accepit.     Tripolin,  unde  ori-  nivit. 

undus  erat,   contusis    bellicosissimis  '"  Muro]  Ccspititio  scilicet.    Muri 

gentibus,     secuiissimam     reddidit.'  similes  valli  proprie  dicuntur  :  quare 

Spartianus:    qua;    Integra    posui    ut  intra  Epitomista  vocat  Ininc  murum, 

cum  bis  Victoris  conferantur.  '  vallum  per  xxxii.  passuum  millia  a 

''  Abgaro   [Asatio]    Lege    Abgaro.  mari  ad  mare  deduxit.'    Spartianus 

'  Abgarum  '  vocat  supra  Spartianus.  utrumque   posuit  murum  et  vallum; 

'  Adiabena]  Assyria^  retiior  quasi  dubilans  utro    modo   appella- 

i'  Arabicum,  Adialien.  et  Parth.]  Ve-  ret. 

tus    inscriptio :   l.  septimivs.  seve-  "  Tripoli,  cujus  Lepti  oppido  oriiba- 

RVS.  Pivs.  PERTiNAX.  AVG.  ARABIC,  tur]   TripoHs    et   urbis,   et   regionis 

AUiABENicvs.  PARTHicvs.  &c.  Africde  nomen  est:  liic  pro  regione 

'  Britanniam,  quce  ad  ea  utilis  erat]  siimitnr,    cnjns   oppidiini    Leptis    ad 

Quid  boc?  qua  ad  ea  utilis  erat :  op-  Cynipbiiui  lluvium. 

time  Salmasius  apud  Spartian.  quod  »  Implacabilis  dilictis strenuum  quem- 

ea  utilis  erat:  respexit  enim  Victor  que]  Spartian.  '  Idem  cum  implaca- 

ad   id  quod    dixerat    de   Adiabena,  bilis  delictis,  turn  ad  eligendos  indus- 


288  SEXTl    AURELIi    VICTORIS 

bat.  21.  Denique  ne  parva  latrocinia  quidem  ^  irapunita 
patiebatur,  in  suos  aniniadvertens  magis,  quod  vitio  ducnm, 
aut  etiam  per  factionem  fieri  vir  experiens  intelligeret,  22. 
Philosophiae,  declamandi,  cunctisi  postremo  liberaliura 
deditus  studiis ;  idemque  abs  se  texta  ornatu  et  fide  pari- 
bus^ composuit.  23.  Legum  conditor  longe  aequabilium. 
Huic  tanto  domi  forisque,  uxoris  probra  summam  gloriae 
deinsere ;  quam  adeo  famose  amplexus  est,  uti,  cognita 
libidine,  ac  ream  conjurationis,  retentarit.^  24.  Quod  cum 
infimo  turpe,  turn  potentibus  ;  et  illi  magis,  cui  non  privati, 
neque  singuli,  aut  flagitiosi,  verum  iraperia  et  exercitus, 
atque  ipsa  vitia  concessere.'  25.  Nam  "  cum  pedibus 
aeger  bellum  moraretur,''  idque  milites  anxie  ferrent,  ejusque 

ileliclis.'  Scliolt. — 21  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Aut  etiam  -prcefectorum 
fieri.  '  INIs.  Perfectionem  scripserat ;  unde  per  factionem,  vel,  qnod  litic  magis 
pertiiiet,  prcpfectorum  effici  potest :  lector  videiit.  Infra  liberaliitm  ;  '  arti- 
um  '  subaudiendiini.'  Scliottns. — 22  ^  Abs  se  gesta  bene  einendavit  Ca!<aiibon. 
ad  Spartiani  Sev.  cap.  3.'  Harl. — 23  In  Ms.  ap.  Scliott.  reteniavit  scriptum 
compendio  pro  retenfarerit. — 24  Ipsa  vitia  concessere.  Vide  Not.  Delph. 
'  Nisi  mavis  ex  praecedenti  syllaba  stevitia,  ut  velit,  Iniperatorem  aholevisse 
sapvitiee  niaculam,  quod  laborante  rep.  ea  necessaria  baberetur,  ut  factiones 
extinguerenttir  ;  adeoqiie  concessit  saevitia  pliiribus  in  remp.  nieritis.  Ten- 
taverat  loco  etiam  laudato  magnus  Casaiiboniis  :  ipsa  vita  praefero  tamen  ex 
omnibus  receptam  lectionem.'  Arntz. — 25  Malit  Casaubou.  Jam  nunc.    Prae- 

NOT;E 

trios  qiiosquejndicii  singularis.'  ovx  o<ra  6  ^e$rjpos  typa^ev,  aAA'  oVa 

P  ISe  parva  latrocinia  (juidetn]  '  La-  a\ri6ws  iyheTo  :  dico  enim  non  qucccum- 

troDum  ubiqiie  hostis.'  Spartian.  que   Severus  scripsit,    sed   (juacumque 

1  Pkilosophia,  declamandi,  cunctis'\  vere  facta  sunt.     Si  enim  recte  baec 

Spartian.  '  Philosopliia%  ac  dicendi  verba  interpreteris,   alia  loquebatnr 

studiis  satis  deditus,  doctrinae  quo-  Veritas,  alia  scripserat  Severus. 

que  nimis  cupidus.'  »  Retentariti  Spartian. '  Domi  tamen 

■'  Idemque  abs  se  texta  ornatu  etfide  minus  cautus  ;  qui  uxorem  Juliam  fa- 

paribus]  Libros  vita;  stiae  privatae  et  mosam  adulteriis  tenuit,  etiam  cou- 

publica3  scriptos  reliquerat  Severus,  jurationis  consciam.' 

qiios  i)ari   ornatu  ac  fide   scripsisse  '^  Atque  ipsa  vitia concessere^'Nimmn 

dicit   Victor,  et   Spartian.     '  Vitam  tribuit  Afro  imperatori  AFcrscriptor, 

suam     privatam     pubiicamque    ipse  cum   ait   ipsa    vitia    illi    concessisse. 

composuit  ad  fidem,  solum  tamen  vi-  Magnus  revera  priiiceps  Severus,  qui- 

tium  crudelitatis  excusans.'     Aliter  que  severitate  sua  reforniavit  niulta 

tamen   de  illis  Severi  commentariis  in  melius  ;  quare  etiam  '  fuiidator  im- 

Bentit  Dio,  qui  '  fidei  '  Severum  non  peril'  in  qundam  inscriptioue  nomi- 

"squeqiiaquc  litassc  in  ilia  scriptione  natur.  (;asaub.  apud  Sjiartian. 

osteudit  bis  verbis  :  Aiy(»yap,in(\uh,  "  Nam]  Lege  Jam,  Casaub. 


DE    C.T.SARIHUS    CAP.    XX. 


281) 


filium  Bassianiim,  qm  Crcsar  una  adcrat,  Angustum  fccis- 
sent;  in  tribunal  sc  lerri,  adesse  onincs,  Impcratoremque 
ac  tribunes,  centuriones  ac  cohortcs,  quibus  auctoribus 
acciderat,  sisti,  reonim  modo,  Jussit.  20.  Quo  metu  stra- 
tus humi  victor/  cum  tantorum  exercitus  veniam  precarc- 
tur:  Sentitisne,inquit,  pulsansmanu,  caput''  potius,  quam 
pedes  imperarc  ?  27.  Neque  multo  post  Britannia;  muni- 
cipio,  cuiEboraci  nomen,  annis  regni  duodevi;;inti^  morbo  '' 
extinctus  est.      28.    Ortus  medic  humilis/   prime   literis, 


terea  '  Anxie  fervent.  Ita  lesjcndiim  ex  Spartiano.'qiii  ad  verl)um  gemina 
sciibit.  Mox  eoriuii  more  in  Ms.  est,  quod  nescio  an  ceteris,  niilii  certe  non 
satisfacit :  rcorum  modo  tentabain.'  Schott.—2V>  '  Tantorum  . .  .  veniam.  Vetns 
Kciiptura;  sed  ad  numenimne,  an  ad  delicti  et  personarnm  qiialitalem  refe- 
lendiunP  Doctissimns  Olivai ins  /(ic(«;uw  rectum  pntahat.'  Scltott.  Mox 
videtnr  Gmteroexcidisse  vox,  l)isqne  seribenda,  lioc  njodo,  manu  caput,  caput 
potius  quam  ;  ut  et  Casaubono  placuit.    Vide  Not.  Delpli.— 28  Scholt.  Gaesb. 

NOTtE 

gnstns  censebatur.  Pnto  lioc  com- 
luentnm  esse  IMaximi,  a  quo  lianc  fa- 
bulani  hansernnt  Spartianiis  et  Vic- 
tor. Haec  Sahnas.  piiiribus  apnd 
Spartiannm. 

>  Quo  metu  stratus  Uumi  victor^ 
Transposita  pro, '  cnm  tantorum  vic- 
tor exercilns  stratus  humi  veniam 
precaretnr.'  Olivarius  pro  tantorum 
\ege\iztfiictorum:  non  male,  '  facto- 
rum  veniam  precaretnr.' 

^  Pulsans  numu,  capuf]  Casaubonus 
legebat  ptdsans  manu  caput,  caput  po- 
tins,  S^c.  Sod  brevitas  liujus  .<crip- 
toris,  propter  quam  muitis  etiani 
locis  obscurus  est,  non  patitur  banc 
vocein  repeli,  qnx-  swbintfliigi  ele- 
ganter  possit.  Salmasius  tiistingne- 
bat  pvlsnns  manu  caput,  potiua  im- 
perare:  sed  nihil  oninino,  vei  in  dis- 
tinctione,  vel  in  verbis  mutandum 
est. 

^  Annis  regni  duodeviginti]  Idem 
Herodian.  et  Spartian.  Sed  im- 
poravit  tantuni  an.  17.  menses  7. 
dies  3. 

I*  3/orio]  A rtiiritidc.    Infra  in  Epi- 
tom. 
Vicl.  T 


"  Cum  pedihus  ccger  helium  morare- 
tur]  Ad  verbum  ex  Spartiano,  aliqui- 
bus  tamen  immutatis  ;  quare  non 
parcam  ponere,  ut  quid  sibi  Victor 
permiserit,  animadvertas  :  '  Idem, 
cum  pedibus  a;ger  beihim  moraretur, 
idque  milites  anxie  ferrent,  ejusque 
iilium  Bassianum,  qui  una  erat,  Aii- 
gnstum  fecissent,  tolli  se  atque  in 
tribunal  ferri  jussit:  adesse  deinde 
omnes  iribunos, centuriones,  duces,  et 
cohortes,  quibus  auctoribus  id  acci- 
derat ;  sisti  deinde  Iilium  qui  Au- 
gust! nomen  acceperat  ;  cnmque 
animadverti  in  ouines  auclores  facti 
prajter  (ilium  juberet,  rogareturque, 
omnibus  ante  tribunal  prostratis,  ca- 
put contingens  ait,  '  tandem  sentitis 
caput  imperare,  non  pedes."  Se<i 
quod  hie  scribunt  et  Spartian.  et 
Victor,  milites  Bassianum  Augustum 
appellassc  et  fecisse,  invito  ipso  et 
insciente  Severo,  prorsns  faisum 
est :  quippe  jam  ante,  post  beilum 
Parthicum,  consentiente  patre  ap- 
pellatns  est  imperii  particeps  Bassi- 
ainis ;  ut  idem  Spartian.  qui  vero 
particeps  imperii,  is  omnino  et  Au- 
Delph.  et  Var.  Clas.  Aut 


290  SEXTI    AURELII   VICTORIS 

deinde  imbutus  foro,  quo  parum  commodante,  uti  rebus 
artis  solet,  dum  tentat,  aut  exquirit  varia  melioraque,  con- 
scendit  imperiura.  29.  Ibi  graviora  expertus,  laborem, 
curas,  metum,  et  incerta  prorsus  omnia,  quasi  testis  vitae 
mortalium,  Cuncta,  inquit,  fui ;  conducit  nihil.''  30.  Funus, 
quod  liberi,  Geta  Bassianusque,  Romam  detulerant,  inire 
celebratum  illaturaque  Marci  sepulcro,  [quem]  adeo  perco- 
luerat/  ejus  gratia  Commoduiu  inter  Divos  referri  suaserit, 
fratrem  appellans  ;  Bassianoque  Antonini  vocabulum  addi- 
derat ;  quod  ex  illo/  post  niultos  dubiosque  eventus,  auspi- 
cia  honorum  cepisset,  patrocinio  fisci.^    31.  Proinde  la- 


Delph.  Pitisc.  Ortits  Medics  humili.  '  Olivarius  legenHnm  pntabat  ortus  enim 
ex  humili,  e\  Lampndii  Seveio  :  quid  si,  nt  S\co\,  Fdber,  ortus  familia  humili, 
sen  potitis  ortits  in  ade  humili  f  Scliott.  Gniter.  tentabat  Ortus  medio  humili. 
Vide  Not.  Delpli.  Mox  'artis  pro  arctis  e  Mss.  et  nielioiibus  libb.  jam  edidit 
Schott.'  Harl.  '  Ne  ambiguus  sit  seriiio,  legendiim  distingnendunique,  ubi 
rebus  arctis  solet,  dum,  ^'c.  res  enim  aict»  in  ransa,ciir  quid  vis  tentaret  Seve- 
riis.'  Gruter. — 30  Tqj  quem  caient  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  legnntque, 
prseter  Delph.  cnm  asterisco,  sepulcro  :  *  adco.  '  Quem,  quod  voc.  abest  codd. 
requirit  et  sensns,  et  locus  Spartiaiii  cap.  19.  (ubi  v.  Sainias.)  quem  Noster 
imitatus  est.'  Harl.    Mox  indiderat  pro  addiderat  tentabat  Schott. — 31  Pro 

NOT;E 

<=  Ortus   medie  humilis  [3IedicE  hu-  pulcro  Marci  Antonini ;  quem  ex  om- 

»ni7:]  Haec  corruptissimasnnt :  Nicol.  nibus   imperatoribus    tantum   coluif, 

Faber,  Ortus  in  (sde  hu7nili.  Salmas.  nt  et  Commodum  in   Divos  referret, 

Ortus  Medie  hutnilis  :  id  est,  '  ortus  et    Antonini    nomen    omnibus   dein- 

mediocriter   humilis.'      Casaubonus  ceps,  quasi  Augusti,  ascribendum  pu< 

Ortus   Lepti  ex  humili  patre.     Ante  taret.' 

vocem  prima,   omiserat   librarius  rb  ^  Ex  illo]  Antonino. 

pre,  hoc  est  patre :  in  voce  corruptis-  ^  Auspicia  honorum  cepisset,  patro' 

sima  ^/ediV,  ex  L  factum  M,  et  ex  p  cinio  Jisci]    Patrociuium   fisci,  hono- 

inverso,  d.  rum  auspicium  vocat ;  quia  is  primus 

d  Cuncta,  inquit,  fui ;  conducit  nihil]  officiorum   et  iionorum   gradus  fuit. 

Spartian.  '  Hujus  dictum   est,   cum  Spartian.  in  Geta,  in  hac  liistoria  : 

eum  ex  humili  per  literarum  et  mi-  '  Dicunt  aliqui  non  in  Marci  hono- 

litia;   officia   ad    imperium    pliirimis  rem   tantum  Antonini   nomini   dela- 

gradibus    fortuna   duxisset  :  Omnia,  turn,  cum  id  Marcus  adoptivum  ha- 

inquit,  fui,  et  nihil  expedit.'     Et  his  buerit ;  sed  in  ejus,  qui  Pius  cogno- 

verbis   Severus,  quaECumque  de  re-  minatus   est,    Adriani    scilicet    suc- 

rum    humanarum    vanitate   Salomon  cessoris :    et   quidem    ob  hoc,  qnod 

scripsit,    in    divino    illo   libcllo    qui  Severum  ille  ad  fisci  advocationem 

Ecclesiastes    inscribitur,     aniplexus  delcgcrat     ex     formulario     forensi, 

est.  cum   ad    tantos    processus  ei    patu- 

"  Adeo  percoluerat]  Lege  Quem  adco  isset  dati  ab  Antonino  primi  j^radus, 

percolueral.    Lx  Spartian.  '  Hiatus  sc-  vel  honoris  auspicium.'     Advocatuin 


DE    CiESARIBUS   CAP.    XX.  2i)l 

Ijorantibus  secundarum  initia ''  earumquc  auctores  memo- 
riae sunt. 

32.  At  posteri,'  quasi  bellum  inter  sc  raandatis  accepis- 
sent,  confestira  secessere.  Ita  Geta,  cui  nomcn  paterno 
ab  avo'^  erat,  cum  ejus  modestiorc  inj^enio'  IVater  augere- 
tur,  obsessus  interiit.  33.  Quaj  victoria  Papiniani  exitio 
fccdior  lacta,  ut  sane  putant  memoriae  curiosi ;  quippe 
quern  ferunt  illo  tempore  Bassiani  scrinia  curavisse/"  mo- 
nitumque,  uti  mos  est,  destinanda  Romam  "  quara  celcrrime 


Proinde  hahent  Dein  de  Scliott.  Gaesb.  Deinde  Delph.  Pitisc.  Legebatur 
ante  Gruter.  Patrocinio  fi.sci  deinde  laborunlihiis.  '  Labes  riirsiim  hie  el  liiatiis, 
ant  mire  salebrosiis  locus,  iit  depositiis  et  cieploratus  esse  viclcatnr.  Qnare 
veteri  more  ante  janiiani  coUoco,  si  forte  a  pia'tcieunte  ciiraii  queat :  dnbi- 
tes  enini  rectinsiie  dcliberantibus:  et  mox  earum  hiub  ndjutores  legas.'  Gruter. 
■ — 33  Destinando  omnes  praeter  Gruner.  et  Bip.  Tentabat  Schott.  dktundo 
orationem  quam  eel.  componeret.    Audacior  est,  jndice  Harl.  conjectnra  Arn- 

NOTiE 

autem  fisci  eligebant  Imperatores  ex  "'  Bassiani  scrinia  curavisse]  Scri- 

«corpore  advocatorum,  qui  in  diversis  nia  locnii  et  capsaj,  in  quibiis  prifici- 

foris  postiiiabant.  pis  acta  quae  ad  jn9  pertinent,  asser- 

•*  Proinde  [Deinde'\  laborantibiis  se-  vantiir:  f|uibus  qui    pra^fecti   erant, 

cundarum  initiii]  ^cnbenAiwn  proinde ;  '  scrinionim    magistri  '    dicebantnr. 

id  est,  '  adeo :'  ut  optime  apudSpar-  Fueie  item  scrinia  alia,  quorum  alia 

tian.   Casaul)on.       Sensus  est:    Se-  'scrinia  memoriae;'  'scrinia  episto- 

verus  Bassianum   filium  Antoninum  larum  ;'   'scrinia   libellornm;'  '  scri- 

vocavit,  ejus  Antonini  gratia,  ex  quo  nia  dispositionuni ;'  'scrinia  largitio- 

fisci  patrocininm,  lionorum  auspicium  num  :'  quae  singula  suos  liabnere  prae- 

siiscepit;  adeo  novis  hominibus  pri-  fectos,  qui  '  magistri  uiemoriae,' 'ma- 

mus  mitioris  fortune  gradus,  ejusque  gistri   epistolarum,'  '  magistri   libel- 

auctores   memoris    adliaerent.    '  La-  lorum,'  &c.  dicebantnr.     Libelloruni 

borautes'vocat  Victor  novos  homines  autem  scrinia  curavisse  sub  Severo 

qui  emergere  laborant; 'secundanmi  Pajjinianum    cognoscitur   ex    L.   re- 

initia'  primum  ilium   honorum   gra-  scriptuni  12.  D.  de  Distr.  Pig.  quam- 

dum,  per  qnem  emergere  iucipiunt  :  vis  hie  Victor  eum 'scrinioruni  ma- 

et   '  secundarum  auctores,'  eos   qui  gistrum'  videtur  intelligere. 

primi  jacentcs    attoliunt    et   produ-  "  Destinanda  [destinando']    Romam] 

cunt-  Optime  Casaub.  apud  Sparlian.  de- 

'  Posteri]  Geta  et  Bassianus,  stinaiida  Romam:  nam  existiniat  Vic- 

^  Cui  nomen  paterno  ab  avo]  Nam  torpatratam  cajdemGeta?,  priusquam 

Severi  pater  Geta  vocabalur.  ex   Britannia   Koinam  umbo   fratres 

'  Cum  ejus  viodestiore  ingenio]  Hanc  reverterentur  ;    cum    tainen   certum 

Getae  modestiam,  humilitatem  vocat  sit  occisum  Getam  Komee  in  palatio, 

Spartianus    in   Antonino   Caracalla  :  nee  confestim  ;  sed  cnm  annimi  unum 

•  Fratrem  magna  ejus  liumilitatc  de-  diesque   xxii.  cum  fratre  imperium 

*PC^'t''  obtinuissct:  sed  fuere  qui  aliter  tra- 


292 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


componeret,  dolore  Getae  °  dixisse,  Hand  quaqiiam  pari 
facilitate  velari  parricidium,  qua  fieret :  idcirco  morte  affec- 
tum. 34.  vSed  base  improbe  absurda  sunt,  cum  constet  sa- 
tis, prasfecturam  pra;torio  gessisse,?  neque  incondite  ^  ilium 
virum  tantam  coutumeliam  imponere  potuisse,  cui  amori 
ac  magisterio  erat/ 


tzenii,  monitumque  uti  motian  excitalum  Roma:  quam,  SfC. — 34  Pro  magisterio 
inalit  Aintz.  ininisterio;  sed  vide  Not.  Uelph,  paulo  supra. 

NOTiE 

derent  liistoriatn    ejus   caedis.     Per  epistolis :  vel  interdnm  dicendi  ma- 

destinanda  Romam  orationem  intellige  gistii ;  nisi  etiam  ipsi  suopte  ingenio 

qua,  et  in  senatn,  et  ad  popiiliini,  fa-  scribeient. 

cinus  dilueret  Papinianiis.   Spartian.  'J  Neque  incondite]  Restitiiit  Casan- 

•  Miilti  dicunt  Bassiaiuim  occiso  illi  bon.  Neque  7ion  incondite  ilium  virum 

(Papiniano)  raandasse,  ut  et  in  se-  tantum  contumeliam  imponere  potuisse 

natu  pro  se,  et  apiid  populnm  faciniis  ei,  qui  amori  ac  inagisterio  Geta  erat. 

dilueret:   ilium    auteni    respondisse,  Vere  :  ait  Victor  virum  ilium,  nempe 


non  tam  facile  parricidium  excusari 
posse,  quam  lieri.' 

°  Dolore  Gette]  Id  est,  quem  ex 
occiso  Geta  perceperat ;  desiderio 
Getae. 

P  Prcefecturam  pratorio  gessisse] 
Quo  nomine  orationem  dictare  non 
potevat,  ut  addit  Spariian.  Impera- 
tores  enim  non  solebant  prjefectornm 
praetorii  ingenio  formare  ant  episto- 
las,  ant  orationes :  nam  vel  qna'sto- 
res  ipsorum,  et  qui  scrinia  curabant, 
eas  componebant,  vel  qui  erant  ab 


Bassianuni,  non  potuisse,  non  incon- 
dite adeo  contumeliosam  provinciam 
(dictandi  scilicet  orationem  qua  cae- 
dem  Getae  excusaret)  imponere  ei, 
qui  Getae  amori  ac  magisterio  fu- 
erat. 

"■  Ac  magisterio  erat'}  Dubito  an  hie 
Papinianum  libellorum  Getae  magis- 
trum  fiiisse  dicat,  an  revera  magis- 
trum,  id  est,  doctorem,  rectorem; 
qoippe  cui  praecipue  et  Antoninum 
et  Getam  a  Severo  commendatutn 
scribit  Spartian. 


CAP.   XXI. 

ANTONINUS   CARACALLA. 

1.    Crterum    Antoninus"    incognita    muncrum    specie 
uibem  Ronjanam  adjiciens,''  quod  indumenta  in  talos  de- 


Cap.  XXI.     1  Cum  Grutcro  malit  Harl.  adjiciens  pro  adjiciens;  Schott. 

NOT/i: 

'^Antoninus]  ItDperium  suscepit  A.  •>  Urbem  Romanam  adjiciens]  Lege 

U.  C.  'JG3.  post  C.  211.  allicicns.  Casaub. 


DE   C/E«!AR1UUS   CAP.   XXI. 


293 


missa  largiretur,  Caracalla  dictiis;'  cum  pari  modo  vesti 
Antonianas**  nomine  suo  darct.  2.  Alamannos,*  ^cnlem 
populosam,  ex  cquo  mirifice  pugnantem/  prope  Moenum 
amnem  devicit :  paticns,  communis,  tranquillusquc  ;  pari 
fortuna,  et  eodeni  matrimonio,  quo  pater.  3.  Namque 
Juliam  novercam,^  cujus  facinora  supra  memoravi,''  forma 
captus,  conjugcm  affectavit:'  cum  ilia  facliosior,  aspcctui 
adolcscentis,  praesentiaj  quasi  i<;nara,  semet  dcdissct  intccto 
corpore,  asserentique,  Vcllem,  si  liceret,  uti,  petulantius 
niulto  (quippe  qu£e  pudorem  velamento  exuerat)  respon- 
disset,  Libet?  plane  licct.^     4.  /Egypti  sacra  per  cum  dc- 


adiens.  Mox  dimissa  Scliott.  Gaesh.  Pitisc.  Turn  legendiim  piUat  Scliott. 
vestes  Antoninianas.  Conjecliirani  Casaiiboni,  (jtiani  in  Not.  Delpli.  invenies, 
Hailes.  probavit. — 3  '  Intccto]  Ms.  intellecto  :  malo.'  Scliott,  Mox  malit 
Sylbiirg.  pudorem  una  cum  velamento.    Th  uti  redundare  videtiir  Scliotto,  ut 


NOT;E 


<^  Caracalla dictus'\  A  cararallisqnas 
populo  largiebatur.  Caracalla  a  '  ca- 
iaca;'  iiiide  nostnint  casaca.  Ca- 
racallas  primus  talaies  fecit  Antoni- 
nus, quat  antea  breviores  crant,  eas- 
que  de  nomine  suo  Antouianas  voca- 
vit. 

<*  Cum  pari  modo  vesti  Antonianas'] 
VerissimeCasaub.  Campari  modo  vesti 
Antonian{e  nomcn  e  suo  daret.  Cara- 
callas  de  suo  nomine  Antoninus  An- 
tonianas appellavit.  Spaitian.  'Ipse 
Caracalli  noin^'n  accepit  a  vestinien- 
to,  quod  populo  dederat,  demisso  us- 
que ad  talos,  (|uod  ante  iion  fuerat ; 
unde  hodieque  Autonianie  dicuntur 
caracallae  liujusniodi,  in  usti  maxinie 
Romans  plebis  fiequentato*.' 

*^  Alamannos]  L'nde  et  ipse  se  Ale- 
iiiannicum  vocavit.  Alemanni  auteni 
Germanise  popuii  ad  Mucnuiii  am* 
nem,  et  hi  diu  a  Cermanis  distincli ; 
postea  vero,  circa  Constaiiiini  tem- 
pora,  toti  Germaniae  nomcn  dedeie, 
qu<e  ab  illis  Alemannia  dicta,  liodic- 
que  ita  dicitur. 

*  Ex  equo  mirifice  pvgnanlem]  At- 
q»e  etiam  nuac  totaiJla  gens  ex  cquo 


mirifice  pugnat. 

s  Juliam  novercami  Severus  duas 
liabuit  conjuges,  piioiem  IMartiam, 
alteram  Juliam  :  quarum,  quie  Cara- 
calli mater  fuerit,  diversip  veterum 
sententiae  :  Victor  priori  natnm  pu- 
tat,  idenique  Spartianus  et  Eutrop. 
at  Dio  Cassius  et  Herodianus  Juliee 
vere  filium  credidere:  et  ex  liac  va- 
rietate  factum  est,  ut  de  ejus  vitae 
etiam  tempore  dubitetur;  qui  cnim 
Marti'cC  iilium  faciunt,euni  aiunt  vix- 
isse  annis  \liii.  qui  Juliac,  annis 
ferme  triginta,  >it  infra  in  Epitoni. 
At  Dio  Cass.  an.  xxix.  Sed  Dioni 
potius  videtur  liabenda  fides,  qui  et 
Antoninum  vidit,  et  propius  ac  fami- 
liarius  cum  co  locutus  cbt.  Plura 
Casaub.  apud  Spartianum  in  Cara- 
oallo. 

''  iSupra  memoravi  ]  In  Severe  : 
'  Huic  tauto,  domi  forisque  iixoris 
probra    summam    glorice    demsere,' 

'  Conjiigem  affectavit]  Idem  Spar- 
tian. 

^  Libel?  plane  liccll  Huic  cxecran- 
do  Julix  rcspunso  addit  Spart.  '  An 


294 


SEXTI    AURELIl    VICTORIS 


portata  Romam,'  atque  aucta  Urbs  magno  accessu  viae  no- 
vae,'" et  ad  lavandura  absoluta  opera  pulchri  cultus."  5. 
Quibus  confectis  cum  Syriam  circumgrederetur,  anno  po- 
tentiae  sexto  °  moritur.P  6.  Corporis  reliqua  luctu  publico 
relata  Romam,  atque  inter  Antoninos  "^  funerata  sunt. 


infra  deesse  si  libet. — 5  *  Circumgrederetur.    Ve\  circumgraderetur :  corrupte 
Ms.  circumcrederetur.'  Schott. 


NOTyE 


nescis  te  Imperatorem  esse,  et  leges 
dare,  non  accipere  ?' 

'  JEgypti  sacra  per  eum  deporlata 
Romarn]  Spartian.  '  Sacra  Isidis  Ro- 
mam deportavit,  et  lempla  iibiqvie 
magnifica  eideni  Deae  fecit.'  Sed  et, 
ante  Antoniniini,  Comniodiis  Romae 
sacra  Isidis  coluit.  Qiiain  contrarie- 
tatem  advertens  Spartianus  siibjun- 
git  :  '  Iti  quo  qiiideni  milii  mirum 
videtur,  qnemadmodtim  sacra  Isidis 
primiim  per  hunc  Romam  veuisse  di- 
cantur,  cum  Antoninus  Commodus 
ita  ea  celebraverit,  ut  et  Anubim 
portaret  et  pausas  ederet  ;  nisi  forte 
iste  addidit  celebritati,  non  earn  pri- 
mus invexit.'  Doctissimus  Casaubo- 
nus  putat  Spartianum  et  Victoreni  liic 
secutos  esse  errorem  Marii  Maximi, 
quem  studiose  transcribunt ;  vel  ali- 
nm,  quicumque  is  fuerit,  qui  hoc  pri- 
mus scripsit. 

•"  Magno  accessu  via;  nova;^  Spar- 
tian. 'Idem  viam  novam  niunivit  quae 
est  sub  ejus  tbermis.  Quo  pulclirius 
inter  Romanas  plateas  non  facile 
quicquam  invenias.'  Haec  via,  prope 
Severi  septizonium  declinans,  ab  Ap< 


pia  Aventinum  versus,  et  rnrsiis  in 
earn  sub  thermis  Antonianis  incide- 
bat.  Hanc  cave  confundas  cum  'via 
nova'  quEE  a  Velabro  inter  Capitoli- 
um  et  Palatinum,  ducebat  in  forum. 
De  qua  Ovid.  Fast,  vi.  '  Qua  via 
Romano  nunc  nova  juncta  foro.' 

°  Ad  lavandum  absoluta  opera  p.  c] 
Thermae  Antonianae,  in  latere  Aven- 
tini,  via  Ardeatina.  Spartian.  'Ope- 
ra Romae  reliquit,  ihermas  nominis 
sui  eximias,  quarum  cellam  soleareni 
architecti  negant  posse  uUa  imitatio- 
ne  qua  facta  est,  fieri :  nam  ex  aere 
vel  cupro  cancelli  superpositi  esse 
dicuntur  quibus  cameratio  tota  cou- 
credita  est:  et  tantum  est  spatinm 
ut  id  ipsum  fieri  negent  potuisse  docti 
niechanici.' 

♦*  Ayino  potentice  sexto']  '  Anno  im- 
perii VI.  mense  ii.'  Eutrop.  vere  ; 
adde  modo  quatuor  dies. 

I'  31oritur]  Inter  Edessam  etChar- 
ras  a  centurionibus  duohus  occisus. 

'1  Ititer  Antoninos']  Spartian.  '  Cor- 
pus ejus  Antoninorimi  sepulcro  illa- 
tum  est,  lit  ea  sedes  reliquias  ejus 
acciperet,  quae  nomen  addiderat.' 


CAP.  XXII. 

OPILIUS    MACRINUS    ET    DIADUMENUS. 

1.  Dehinc  Opilius  Macrinus/    qui  praefccturam  prae- 

NOT>E 
=>  Opilius  Macrinus]  A.  U.9fi!>.  post  C  217. 


DE   CyESARinUS   CAP.    XXIII. 


295 


torio  gerebat,  Impcrator,  eju.squc  filins  Diadumenus  '' 
nomine  Csesar  a  legionibus  appcUatur.'  2.  Quibus  eo, 
quod  ingens  ami.ssi  principis  desiderium  crat,  adolcsccn- 
tem  Antoninuni  vocavcre.  i3.  lloniiii  nihil  pricter  sajvos 
atque  incivilcs'^  animos  interim  repcriuius.  4.  Qua  gra- 
tia mensibus  ferme  quatuor  ac  decern  "=  vix  retentoimperio, 
per  quos  creati  fuerant,  interlecti  sunt/ 

NOTiE 
b  Diadnmcrius']  In  numniis  vcteii-      patie    occisuiii.  '      Haiic    Lampridii 


bus  dicitiir  etiam  Diadtanenimms  ;  ut 
*  Hermogenes,  Heiinofjciiiamis.' 

c  Casar  a  legionibus<tppellatur'\  Cac- 
sarein  tantiim  Diaduiiieiinm  appella- 
tuin  scribit  Heiodian.  qtiare  et  Ca- 
pitolin.  in  Macrino.  '  Sciendum  prae- 
tcrea,'  iuquit,  '  quod  Cicsar  fnisse 
dicatur,  non  Augustus,  Diadumenus 


senttntiam  sequuntur  Eutmp.  et  in- 
fra 1'vpitomista  :  '  Opilius  INIaciinus 
cum  iilio  Diadiimeno  Imperatores 
facti.' 

<^  Horum  nihil  prater  savos  atque 
inciiiles]  Lamprid.  in  Diadumeno : 
'  Hie  taineu  xiv.  niense  imperii  ob  in- 
civilcm  p,itiis  atque  asperum  princi- 


puer,  quem  plerique  pari  fuisse  cum  patum,  interfectus  est  cum  patre,  non 

patre  imperio  tradiderunt.'     Verum  suo   nomine;    quamvis   etiam   istum 

Lampridius  in  Diadumeno,  non  Ca;-  nltra  a>tHtem   sicvisse    in  plerosque 

sarem,  sed    imperatorem,    adeoqne  reperiam,  ut   docent  litcras  ab  hoc 

Atigustum,  cum  patre  vocatum  nar-  eodem   ad  patrem  niissae.'     Vide  et 

rat;    ejusque   orationem   ad    milites  Capitoliiium,  qui    exempla   quaedara 

ponit,  additqne:  '  Herodianus  Grae-  ISIacrini  crudelitatis  commemorat. 
cus  ficriptor  haec  praeteriens,  Diadu-  ^  Ferme  quatuor  ac  decern^  Desunt 

nienum  taiitum  CiEsarem  dicit  pue-  dies  tantum  tres. 
rum  a  niilitibus  nuucupatum,  et  cum         ^  Interfedi  sunt"]  In  Cappadoeia. 


CAP.   XXIII. 

M.    AURELIUS    ANTONINUS    HELIOGABALUS. 

1.    AcciTUSQUE    Marcus   Antoninus*    Bassiano   geni- 
tus,''  qui  patre  mortuo/  in  Solis  sacerdotium,  quern  Helio- 

NOTiE 

a  Marcus   Anloninus']    A.  U.  970.  tur,   occiso  Macrini  factione  patre, 

post  C  218,  nt  dicebatur,  Antonino  in  templum 

^  liassiano genitus]  H]c(\[ni\em  vu\-  Dei   Heliogabaii  coufugisse  velut  in 

go  credebatur  :  vide  Dioncm  et  Lam-  a.syluiu,   ne    interficeretur  a   Macri- 

pridium.     Mater   fuit  Soiimis  soror  no,  qui  saevissime  cum  tilio  iuxurioso 

Julirt-  matris  Caracalli.  et  crudeli  exercuit  imperium.' 

«■  Patre  mortuo]  Lamprid.  *  Hie  fer- 


296 


SEXTI    A.URELII    VICTORIS 


gabalum  Syvi  vocant/  tanquam  asylum  insidiarum  metu 
confugerat,  hincque  Heliogabalus  dictus ;  translatoque  Ro- 
mam  Dei  simulacro  in  palatii  penetralibus  [palatia  "^J  con- 
stituit.  Hoc  impurius  ne  improba?  quidem  aut  petulantes 
luiilieres  fuere  :  quippe  orbe  toto  obscoenissimos  perquire- 
bat,  visendis  ^  tractandisve  artibus  libidirium  ferendarum.s 
2.  Haec  cum  augerentur  in  dies,  ac  magis  magisque  Alex- 
andri,''  quern,  comperta  Opilii  nece,  Caesarem  nobilitas 
nuncupaverat,'  amor  cumularetur,  in  castris  praetoriis  tri- 
cesimo  regni  mense  ^  oppressus  est. 


Cap.  XXIII.  1  Th  palatia,  nt  redundans,  in  rnicis  inchisit  Schott.  Vide 
Not.  Delpli.  'In  suspicionetn  incidi,  loco  mendosvE  lectionis  ;>ai«iJa,  sub>ti- 
tiienduin  esse  vi  palatino  (scil.  nionte).  Anitzeii.  conjecit  paluiit  constituit, 
iiempe,  lit  ab  omnibus  coleietnr:  Gruiicr.  opinatiis  est  palam  templum.'  Harl. 
In  seqq.  '  Ferendarum  exponit  Klotzins  in  Misc.  Crit.  p.  39.  '  quse  iis  perfe- 
rendae  eraiit  :'  at  Schottiis  in  fcrarum,  Olivariiis  in  non  ferendarum,  Aintzpn. 
in  nefandarum  mntare  vohiernnt.  Ingf  nioss  est  Gnineri  conjectura  silenda' 
rum.'  Harl. — 2  Pompilii  pro  OpUii  ante  Sciiott.  legebatnr. 


^  Quern  Heliogabalum  Syri  vocanf] 
Non  '  Heliogabalnm  '  Syri,  quod  di- 
midiatiiin  Greecum  est  y'jMos'  sed  '  A- 
lahgabal ;  '  id  est,  '  Deiis  mens:' 
quod  Deus  ille  esset  e  saxo  nidi  et 
impolito,  in  niodiiin  plane  mentis. 
Crceci  vero,  nomen  hoc  deflectentes, 


NOT^ 

set  avaKoXovdia,  translaio  Romam  Dei 
simulacro  in  palatii  penetralibus  lupa- 
naria  constituit.  Omnes  iutelligunt 
quid  dicam. 

f  Visendis]  Id  est,  '  perqnirendis,' 
'investigandis.'  Nescio  an  alibi  re- 
periatnr.     Olivariiis  Jjiigendis.    Sed 


ejus  asperitateni  proxime  ad  soniiin      non  teniere  darananda  altera  lectio. 


lingua?  suae  emollire  conati  sunt, 
pronuntiantes  HAIorABAAOC  Vide 
quas  viri  doctissinii  apud  Lainprid. 
notavere  ;  et  qiiee  ab  illiistrissimo 
Bocharto,  et  quEe  a  Seldeno  scripta 
sunt. 

«  Palatia]  Abundat  bivc  vox;  quip- 
pe quas  nata  e  superiori  'palatii.' 
Ni'(|iie  audieiidiis  Griitcrus  qui  in 
ejus  locum  suljstituit  pellncia,  id  est, 
liipaiiaria;  eo  quod  apud  Lampri- 
diuin  legatiir,  '  Liipanaria  doini  anii- 
cis,  ciientibus,  et  scrvis  exliibuit.' 
Quae  lectio  si  adinitleietiir,  inera  es- 


g  Lilndinum  ferendarum]  Olivarius, 
Non  ferendarum.  Ego  suspicabar  ne- 
fandarum. 

'■  Alcxandri]  De  quo  capite  se- 
quent]. 

'  ('(csarem  nobilitas  nuncupaverut] 
Nobiiitateiii  pro  senatu  dixit.  Sena- 
tus  ciiiiii,  interfecto  Macrino,  Alex- 
andrum  Caesarem  niincupavit,  cou- 
sentiente  Hcliogabalo. 

•^  Tricesimo  ref^tri  mense]  Tricesimo 
sccundo,  Eutroj).  sed  anibo  fal-i  sunt. 
Regnavit  mini  an.  S.  menses  9.  dies 
4.     Vide  Dionem. 


1)E   CtESARIBUS    cap.   XXIV.  21)7 

CAP.   XXIV. 

AURKLIUS    ALEXANDER. 

1.  Statimque  Aurelio  Alexandro"  Syriae  orto,  cui 
duplex,  Caesarca  et  Area,  nomcii  est,''  militibus  quoquc 
annitcntibus,  August!  potcntiii  delata.  2.  Qui,  (luunqtiam 
adolesceus,  ingcnio  supra  aivura  tamcn,  conlestiin  apparatu 
magno  bellum  adversum  Xerxem  Persarum  regem "  mo- 
vet:  quo  fuso  fugatoque  •*  in  Galliam  maturrimc  contendit, 
quae  Germanorum  direptionibus  tentabatur.  3.  Ibi  tumul- 
tuantes*  legionum  plcrasque  constantissiine  abjecit;  quod 
in  praesens  glorise,  mox  exitio  datum.  4.  Nam  dum  tantae 
severitatis  vim  militcs  inhorrescunt,  (undo  etiam  Sevcri 
cognomentum  *^  accesserat)  agcntem  casu  cum  paucis  vico 
BritaDniae,s  cut  vocabulum  Sicila,  trucidavere.     5.  Opus 


Cap.  XXIV.  1  Syrifc  orto  urbe  maVit  SchoH.  Turn  ,4rcAa  Scliott.  Gaesb. 
Delpli.  Pkisc. — 2  fcrrchatur  pro  tevtalmttir  posse  scribi  piitat  Arntz. — 4  Nam 
cum  Schott.  Gaesb.  Uelph.  I'ilisc.  '  Britannice,  SfC.  Vel  Victor  erravit,  vel  ex 
Lampridio  (piivdaiM  vocalmla,  qiiae  tarditate  librarii  exciderint,  inserenda 
sunt,  sic  :  lirilannia;  [vel]  nt  alii  voluiit,  C.aU'uP,  cuivoaih.  Sicila.  In  Gallia 
enim  Sicilu  qua-ri  debet.  Alii  Sicilani  intelligiuu  Skkimgen,  qui  locus  non 
longe  Moguntia  abest:  et  apud  Moguntiam  interfectum  esse  Alexaiidrum, 

NOTiE 

*  Aurelio   Alexandra']     A.  U.  974.  prid.   idquo   se    apud   multos   et    in 

post  C.  221.  annalibiis  (licit  reperisse,  additqne  : 

^  Cui  duplex,  Cwsarea  et  Area,  no-  •  Sed  qnidani  diciint  a  servo  suo  euni 

men  est]  Area  sine  aspirata.     Ptole-  proditnm  non  vicisse  regem,  sed  ne 

msus  :    UpKa,  sive  &pKri,    vel    &pKai,  vincerelnr  fiigisse  ;  quod  contra  miil- 

'C^sarea  et  Area'  dicebatur:   unde  tornm    opinionem    dici   non   diibimn 

et  Lampridio  in  hac  vita  '  Area  Cte-  est   iis  qui    plurimos   Icgerint  :    nam 

sarea'  dicitur;  eadem  etiam  '  Arce-  et  amisisse  ilium  exercitinn  diciint, 

na'  apud  eimdeni,  initio.  fame,  fripore,  ac  niorbo  ;  ut  Herodi- 

•^  Xerxem  Persarum  regem]  '  Arta-  anus  aiictor  est  contra  nuiltorum  opi- 

xerxem '    vocant    Dio,    Herodianns,  nioncm.' 

Lampridius.  Hie  est  Artaxerxes.qni,  «  Ihi  lumiUtuantes]  Lamprid.  *Sed 
devicto  et  occiso  Artabano  rege  Par-  cum  ibi  quoqiie  seditiosas  legiones 
tlionuu  ultimo,  primus  antiquum  I'er-  compel  isset,  abjici  eas  pra'cei)it.' 
sanim  in  Oriente  imperium  renova-  ^  Inde  etiam  Severi  cofrmmentum] 
vit.  Eum  alii  obscuro  ct  ignobili  Propter  ejus  severitatem,  Severi  no- 
loco  natuni,  alii  magnum  fiiisse  di-  men  a  militibus  ei  inditum  sciibit 
cnnt.  eliam  (iimprid. 

''  Quo  fuso  fugatoque]  Idem  Lain-  »  Vicu  lirilannia;]  Lamprid.  '  Ne- 


298  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

urbi  florentissimum  celebrio  fabricatus  est; •*  matrisque 
cultu,  quae  nomine  Mainmaea  erat,  plusquam  pins.  (5.  Ad- 
huc  Domitium  Ulpianum,  quem  Heliogabalus'  praetorianis 
praefecerat,  eodem  honore  retinens,  Paulloque  inter  exordia 
patriae  reddito,""  juris  auctoribus/  quantus  erga  optiraos 
atque  aequi  studio  asset,  edocuit.    7.  Neque  ultra  annos 


prodiint  Eusebius,  Orosius,  et  Cassiodonis.'  Havl. — 5  '  Antequam  legissetn 
conjecturam  Annae  Fabri,  florentissimum  celeberriinumque,  in  mentem  venerat 
florentissimum  celebritiite ;  h.  e.  of)iis,  quod  miilti  liomines  celebrabant  (i.e. 
frequentabant,  ubi  multi  homines  conHnere  solebant).  Giuneri  emendatio 
Zetas  (b.  e.  diaetas)  in  Pnlatio  fere  apqiie  longe  abest  a  scriptuia  prisca,  ac 
Obvarii  correctio,  (ab  illo  rejectn,) Serapium  faliricatus  est,  vel  Isium  et  Sera- 
pium,Sfc.'  Harl. — 6  Inter  exordia.  Vide  Not.  Delph.  Mox  '  atque  cequi  stw 
diosos,  post  Scbottum  acSylbnrgiiim  inabiit  Arntzen.  qui  tamen  vel  tequi  stU' 
dium  quoque  conjecit ;  vel,  vulgata  lectione  servata,  atque  exponendinn  pn- 
tat  per  '  praesertim.'  Eqnideni  opinabar  ergaoptimos  juris  atque  cequi  studio. 
Griiner.  alteri  exposition!  Scliotti,  rh  quantus  etiani  cum  tcqui  studio  conjiin- 
gentis,  subscribit.'  Harl. — 8  '  Equidem  posni  post  evulans  distinctionem  mino- 
rem,  et  deievi  earn  post  consiliis.'  Harl.    Vide  Not.  Delpb.     In  omnibus  aliis 

NOT7E 

rum  Gallicanee  mentes,  ut  sese  ba-  mum  fabricatus  est :  nt  thermas  intel- 

bent  duiaa  ac  retorridae,  et  saepe  Tin-  ligat  qnas  Alexander  jnxta  eas,  qusB 

peratoribiis  graves,  severitatem  ho-  Neronianae  fnernnt,  constitnit,  aqua 

minis  niniiam,et  longe  niajorem,  post  indncta  qiiaj  Alexandrina  nnnc  dici- 

HcHogabahim  non   tnlenmt.     Deni-  tur :  nt  ait  Lamprid.  vel,  Opus  Urbi 

que   agentem   eum    cnni    paiicis,   in  florentissimum celeberrimumque fabrica- 

Britannia,  nt  alii  volunt,  in  Gallia,  tus  est,  matris cultu,  qua  Mammaa  erat, 

in  vico  cui  Sicila  nonien  est,  non  ex  plusquam   pius:  nt  diaetas    intelligat 

omnium  sententia  ;    sed   latrocinan-  quas,  nominis  Mammaea;,  in  palatio 

tium  niodo  (jiiidam  milites,  et  hi  prie-  fecit    Alexander.      Idem    Lamprid. 

cipne  qui  Heliogabali  pracmiis  efflo-  *  In  niatrem  Mamma'am  nnice  pins 

ruerant,  cum  Severuni  principem  pa-  fuit;  ita  nt  Roniae  in  palatio  faceret 

ti  non  possent,  occiderunt :'  pro  Si-  di^tas  nominis  Mamma:!-ce,  quas  im- 

ciia  melius  vett.  lib.  Sici/ia,  qui  vicns  peritum  vnlgns  bodie  'ad  Mammas' 

Galliae  Transpadanae    fuisse  videtnr  vocat.'   Nihil  alind  succurrit. 

non  longe  a  Mognntiaco,  cnm  Alex-  '  Domitium  Ulpianum,  quem  IleliO' 

andrum  Mognntiaci  occisnm  quidani  gabalus]  Lamprid. '  I'anlnm  et  Ulpi- 

feriint.  anuni  in  magno  honore  habuit,  quos 

■'  Celebrio  fabricatus  est]   Legebat  praefectos  ab  Hi'liogabalo  alii  dieunt 

Olivarius  Serapium  fabricatus  est,  ex  facfos,  alii  ab  ipso.'     Domitins  I'lpi- 

Lamprid.  '  Isinm    et   Scrapium    de-  anus  et  Julius  Panlus  jurisconsniti 

center  ornavit,additis  signiset  Deli-  nobilissimi. 

acis,  et  omnibus  mysteriis.'  Scd  cnm  ''  Paulloque  inter  exordia  pntrio"  red- 

Lamprid.  dicat  Serapium    '  ornasse  '  dito]  Libenler    fateor,   neque   pudet 

tantnm,non  vero  '  fabricatnm  'Alex-  fateri,  me  ista  non  capere,  inter  ex. 

andrum;  aliiid  rpurrendum  est.  I'uto,  ordia  palriie  reddito;  an  nt  Ulpianum, 

Opus  Urbi  florentissimum  et  cclcbcrri-  et  Silvinum  rbetorcm,  8ic  et  Paul- 


DE   C/ESARIBUS    (JAP,    XXIV. 


290 


tredecim '"  imperio  t'uiu  tiis  rcmpub.  reliqiiit  firmatam  iindi- 
quc.  8.  Quae  jam  turn  a  Jlomulo  ad  Septimium  ccrtatim 
evolans,"  Bassiani  consiliis  tanquam  in  summo  constitit : 
quo  ne  confcstim  labcretur,  Alcxandri  f'uit."  9.  Abhinc 
dura  dominandi  suis  quam  subigendi  extcnios  cupientiores 
sunt,  atque  inter  se  arniantur,  magis  Romanum  statuin 
quasi  abrupto  praecipitavcre,  immissiquc  in  iniperium  pro- 
miscueboni  nialicpic,  nobilcs  atque  ignobilcs,  ac  barbarioe" 
multi.  10.  Quii)pe  ubi  passim  confusaque  omnia,  ncque 
suo  feruntur  modo,  quique  fas  putant,  uti  per  turbam,''  ra- 
pere  aliena  oflicia,  quce  rcgere  ncqueunt,  et  inscientia'' 
bonarum  artium,  foede  corrumpunt.  11.  Ita  foituna;  vis 
licentiam  nacta,  perniciosa  libidine  mortales  agit :  qua^  diu 

*•  Quce  jam  inde  a  Romulo  usqjie  ad  Septimium  Severum  vix  evadens,  consiliis 
Bassiani,  quasi  in  summo  jiericulo  kasit ;  Alexandri  Severi/uit  ut  ne  ilia  rueret. 


edd.  distinctio  post  consiliis  est. — 9  Ac  barbari  legebafiir   ante   Schott.  ap. 
iiuem  M&s.  ac  barbara,    Cogitabat  olim  Arntz.  barbaria  amuli. — 10  Et  sciai' 

NOTiE 

lum,  Heliogabaliis  removerat,  queni  atque   aeqni  studio  ostendit  quantus 

Alexander  postea  revoeavit,  patriae-  esset  erga  optinios. 

que  reddidit  ?     At  de  Paullo  id  ine  "  Neque  ultra  annos  tredecim]   Im- 

legisse  non  niemini :  quare  legendum  peravit  an.  xiii.  diebus  ix. 

putabam  PauHoque  inter  exordia  pari-  "  A   Romulo  ad  Seplimium  certatim 

ter  rcddito:    ut  subintelligatur    '  lio-  evolans]  Ait  rempnblicam  quae  a  Ro-, 

nore  '  quod  praecedit.     Ulpiantini  eo-  iniiio  ad  Septimium  usque  Severnin 

dem  honore  retinens,  Paulloque  eo-  vix  servata  est,  tandem  Bassiani  con- 

dem  bonore  inter  exordia  Imperii  sui  siliis  in  summo  discriinine  constitisse, 

reddito  juris  auctoribiis,  &c.  Prajfec-  ita   ut  Alexandri  fnerit  quo  ne  ilia 


turam  pra^torianaui  intelligit,  quam 
Paullo  Alexander  restituit;  ipiippe 
qui  eaui  sub  Heliogabalo  possedis- 
SPt:  nihil  tamen  temere  pronuntio. 
Fieri  enim  potuit  ut  inter  alios  Helio- 
gabaius  Paullum  etiam  removerit. 

'  Juris  aiiclorihus]  Placebat  Scbot- 
to,  Juris  uuctoribus,  ijuantus  ergn  opti. 
mos  atque  aqui  studiosos  esset,  edocuit : 
ait  Aiexandrum,  dum  pra>cipup  juris 
auctores  edit,  ostendisse  quantus  es- 
set erga  opliuios,  et  sp(|ui  studiosos. 
Sed  nihil  mutaadum :  juris  auctoribus 


rueret:  distingue  igitur,  Qucpjamlum 
a  Romulo  ad  Seplimium  certatim  evo- 
lans, Bassiani  consiliis  tanquam  in  sum- 
mo conslitit. 

"  Jiarbariu]  Barbariam,  Graeci  et 
Latini  qnicquid  fnit  extra  limites  agri 
sui  vocavere. 

I'  Vti  per  Ittrb'vn]  '  Fieri  solet,'  sup. 
pie. 

1  Et  inscientia  [scientia]  Lege  Et  in- 
scientia, Sfc.  ut  viri  doctissinii  nio- 
nucre. 


300 


SEXTl    ADRELII    VICTORIS 


quidem  virtute,  uti  muro  prohibita,  postquam  papne  omnes 
flagitiis  subacti  sunt,  etiam  inlirmis  geuere  institutoque 
publica  permisit. 

^Vi  omnes  alias  praeter  Bip.  edd.— 11  Malit  Arntz.  infimis  genere:  et  Harl. 
cum  Grat.  perrnittit. 


CAP.    XXV. 

CAIUS   JULIUS    MAXIMINUS. 

1.  Namque  Caius  Julius  Maximinus,^  prassidens  rei 
bellicae,''  primus  e  militaribus,  literarum  fere  rudis/  po- 
tentiam  cepif^  suffragiis  legionum.  2.  Quod  tamen  etiam 
Patres,  dum  periculosum  existimant  inermcs  armato  re- 
sistere,  approbaverunt :  *  filiusque  ejus  pari  nomine  Caius 
Julius  Maximinus  Caesar  factus  est. 


Cap.  XXV.  1  '  Rei  hellica  emendatio  est  Nicol.  Fabri,  a  critiris  probata  ; 
vulgo  in  librisscriptis  olimqtie  editis  TrebelUca;  vel  Tribullictr ,  [quod  Schott. 
Gaesb.  Uelph.  Pitisc]  in  qua  lectione  equidem  latere  pulem  iionien  vei  loci 
ant  provincije,  vel  aliE  cujusdam:  conf.  Capitol,  in  Maxim,  cap.  7.  ibique 
Salmas.  Herodian.  vi.  8.  Zosim.  i.  13.  ubi  dicitur,  rire  rrjs  naiovtKrjs  ifATjj 
i^riyovufvos,  unde,  nisi  audacior  viderer,  apnd  Victoreni  fere  conjicereiii  ala 
PanoniccE,'  Harl.     Triballis  Isauriie  conj.  Schott. 

NOTjE 

»  Caius  Julius  Maximinus']    Graeci      dicit.  Thv  5^  MalijuTfoj/ toDtoj',  inquit, 

Sia  t)}v  TTpoiipy^^fvrjv  arpaTiwrM))V  f/xTret- 
p'lav  6  'A\e^apSpos  ^TreVxT/de  ttoittj  rrj  rod 
ffrparov  veoAaia,  iis  aaKoiri  re  avrovs  ri 
(rrpariccTiKa,  Kol  ds  rb  iroKffxelv  eViT?;- 
Sfiovs  irapafrKfud^ot'  id  est,  Hunc  iiii- 
(ur  Maximinum  propter  ante  dictam 
militarem  scientiam,  tironihus  universis 
Alexander  prafecerat,  ut  eos  ad  militia 
inunera  exerceret,  atque  ad  bellandum 
idoneos  redderet. 

*^  Literarum  fere  rudis]  '  Seniibar- 
barns  ct  vix  adhiic  LatiniB  linguap.' 
Capitnlin. 

•i  I'otentiam  cepil]  A.  U.  987.  post 
C.  23.5. 

'■  Apjirohttverunl]  Hoc  vx  Herodiano 
ct  Cupitulino  fabiini  est. 


et  Latini  scriptores  'Maximinum' 
tantuni  noininant :  at  in  vett.  insrrip- 
tionibus  CAivs.  ivuvs.  vervs.  maxi- 
MiNVs.  dicitur.  Nondubitat  doctiss. 
Casaiib.  id  studio  fecisse  hominem 
superbissimum  dis.siniuliindx  origini 
barbariciP,  ut  ilia  tot  noinina  assu- 
nieret. 

''  Prasidens  rei  belliae  [TrebelUca'] 
Optime  Nicolaus  Faber,  Priesidens 
rei  bcllicce  :  ex  Capitoiino  :  '  His  rebus 
conspicuuni  virnni  Alexander,  mag- 
lioruiu  nieriloruin  judex,  in  suain 
pernicieni  omni  fxercitui  pra^fecit :' 
tpianquani  liic  et  Capitolini  et  Vjc- 
toris  tides  suhpecta  est.  Herodianus 
enitn    tironibus    lantuni    prict'cctuui 


DE    C/TISARinUS    CAP.    XXVF.  301 

CAP.   XXVI. 

GORDIANLS,    PUl'IHNUS,   El'    BALIJINUS. 

1.  Quis  bicnnium  summis  potitis/  baud  incommode 
prselio  gesto  contra  Germanos,  rcpente  Antoninus  Gordi- 
anus  Africae  proconsul,  ab  excrcitu  princeps  apud  Thy- 
dri  ^  oppidum  absens  fit.**  2.  Quo  ut  accitus  pervenit,' 
tanquain  ca  re  crcatus  foret,  seditione  excipitui  :^  qua  le- 
nita  facile,  Carthaginem  petit.  3.  Ibi  cum  avcrtendis  pro- 
digiis,  quorum  metu  baud  inane  an<,'ebatur,  rem  divinam 
sulitis  ageret,'  repente  hostia  partum  edidit.  4.  Id  haru- 
spices,  atque  ipse  maxime,  (nam  hujus  scientiae  usu  im- 
modice  prudens  crat,)  ita  accepcre,  ilium  quoque  destina- 
tum  neci,  verum  liberis  pariturum  impcrium  : '"  progressi- 
que  conjectu  longius  liberi  quoque  exitura  denuntiavere, 
mitem  atque  innoxium  praefantes  lore,  ut  illud  pecus,  nee 
diuturnum  tamen,  subjectumque  insidiis.  5.  Interim  Ro- 
mae,  comperto  Gordiani  interitu,  hortante  Domitio,  urbi 
pr'asfectus,  reliquique  indices "  vulgo  cseduntur  per  praeto- 


Cap.  xwi.     1  Summis  potitus  pro  s.  jwtitis  Ms,  ap.  Scliott.— 2  Tanquam 

care  creatus  ante   Scliotf.   legebattir.  INlox    qua  imila  et  iiiita  alii. — 3  Pro 
inane  lualit  Arntz.  vane ;  et  mox  Scliott.  nialit  soiilus  ageret. — 4  Verum  liberis. 

NOTvE 

^  Quis  biennium  summis  politis]  F-x  'seditione  excipitnr.'    Prorsiis  fide 

tabiilis  tamen  patet  annum  iinum  re-  caret,  et  a  ceteris  omnino  dissentit, 

rum  snnima  potitos  Antoninos,  cum  qui   Gordiannm   omnium   quasi    uno 

Gordianus  Iniperator  factns.  ore  Imperatorem  factum  dicunt. 

s  Apud  Tlnjdri]  In  Africa  propria,  ''  Seditione   excipitur]  Vide   notam 

'Thysdrum'    vocat   Capitol.    'Thy-  superlorem. 

strum  '  Herodian,  sed  facile  5  in  t,  '  Rem  divinam  solitis  agerell  Rlalim 

h  Absens  Jit]  Nam  cum,  dum  Thy-  sulitus  ageret. 

dri  erat,  Mauricius  cpiidam  juxta  Tys-  '»  Verum  liberis  pariturum  itnperium] 

drum    in    agro   suo  concionabumius,  Lego  libera,  vel  liberi.     Neque  enim 

Imperatorem  proclamavit ;  quo  facto,  rectum  esse  potest,  cum  Gordianos 

Tysdrum   cum    miiitibus   petiif,   ubi  tantum  duos  Victor  agnoscat,  Adde, 

Gordianum  invenit,  quod  addit   mox,   '  mitem   atque  in- 

'  Quo  ut  accitus  pervenit]  Atqui  apud  noxium  pripfantes  fore  :'  liberum  sci- 

Tysdrum  erat  Gordiainis  cum  Impe-  licet;  libera  autem  numero  singulari 

lator  factus  est.     Herodian,  Capito-  pro  *  filio'  jam  alibi  usns  est, 

lin.  vide  notam  snperiorem  :  sic  infra,  "  i'rbi  pra/eclus,  reliquique  indices] 


302 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


rias  cohortes.  6.  Quippe  Gordianus,  postquara  delatum 
sibi  imperiura  cognovit,  praemia  ampluni  in  niodum  "^  osten- 
tans,  Romam  legatos  ac  literas  destinaverat,P  quibus,  ne- 
cato  eo,  frustrates  se  milites  angebantur,  genus  hominum 
pecuniae  cupidius,  fidumque  ac  bonum  solo  quaestu.  7. 
At  senatus  raetuens,  ne  nullis  rectoribus,  specie  captee  ur- 
bis,  atrociora  acciderent,  prirao  potestatum  vices,i  mox 
conscriptis  junioribus/  Clodium  Pupieuum/  Caecilium* 
Balbiuum  Caesares  constituit." 


Vide  Not.  Delph. — 5  Malit  Harl.  cum  Sylbiirg.  judices  pro  indices. — 7  Clo- 
dium Cupienum  Schott.  Gaesb.  Delpb.  Pilisc.    Malit  etiani  Scbott.  Calium  pro 

CcEcilium. 


NOTiE 


Praefectus  Urbi  Sabinns  nomine. 
Indices  vero  vocat  Victor,  quos  He- 
rodianns  et  Capitolin.  delatores  et 
accusatores.  Sed  hie  etiam  Victor 
falsus  est,  qui  ait  eos  czesos  fnisse, 
comperto  Gordiani  interitu,  cum  cer- 
tiim  sit  eos  post  Gordianum  Impera- 
torem  factum  occisos.  Herodian.  Ca- 
pitolin. 

°  Pramia  amphim  in  moduni]  Capi- 
tolin. *  Sed  vicit  Gordianoruni  le- 
gatio,  qua?  bona  omnia  pollicebatur, 
ita  ut  eideni  crederetur;  et  ingens 
tnilitibiis  stipendium,  populo  ai;ri  at- 
que  congiaria  proraissa :'  ex  Hero- 
dian. 

p  Destinaverat]  Id  est,  *  miserat.' 
Sic  supra,  *  Romam  destinanda.' 

'I  Potestatum  vices']  Pro  '  potesta- 
tum vicarios  :  '  id  est,  Caesarum  le- 
gatos intelligit.  Schott.  Sed  certe 
eum  liic  locus  fefeilit :  ait  enini 
Victor,  senatum  imperii  vices  insti- 
tuisse,  duos  Imperatores  elegisse, 
metu  tyrannidis.  Et  ita  expresse 
Herodianus  :    TTpoaTijaanfi/oui   iaurwu 


XeipoTovri6(VTas  /SacnAe'as,  ots  vBfKriffaif 
fxepicrat  r^v  apx^v,  iis  pLrj  ird\tv  lovaa 
t^ovoria  els  rvpapviSa  ird\ip  4^oKei\7]' 
i.  e.  Constitutis  sibi  regibus  quos  per 
vices  imperiumudm  inistrare  voluerunt, 
ne  summa  potestas  in  tyrannidem  descis' 
ceret. 

>■  Conscriptis  junioribus]  Haec  ex 
istis  Herodiani  verbis  intelligenda 
existimo  :  7}r€  vfoXaia  iraaa  TjBpol^ero, 
SirKois  T€  avToarxf^iois,  koI  ro7s  irpoarv 
Xovffiv  wnXi^fTo'  juniores  omnes  con- 
scripli,  et  subitariis  armis  ac  tumullua- 
riis  ornati. 

*  Clodium  Pupienum  [Cupienum]  Im- 
mo  Pupienum:  ut  cap.  sequent.  Clo- 
dius  Maxiiiius  Pupienus  vocabatur. 
Vide  Capitolin.  et  ibi  viros  illustris- 
simos  Casaubonum  et  Salmasium. 

»  Cacilium]  Alii  Clodium  vocant : 
sed  ubique  Ccelium  rcscribendnm,  ut 
in   vet.  nummo:  imp.  caes.  d.  coe- 

MVS.  BALBINVS. 

"  Casares  constituit]  Immo  Augus- 
tos,  hoc  est,  Imperatores. 


DE   CiliSARIHUS    CAP.    XXVH. 


:3U3 


CAP.  XXVII. 


GORDIANUS    NEPOS. 

1.  IiSDEMQUE  per  Africam  diebiis  militcs  Gordianum 
Gordiani  filiiim,"  qui  forte  contubcrnio  patris  praitextatus, 
ac  deinccps  priv;fcctus  praitorio  ''  intercrat,  Augustum  crca- 
vere :  neqiie  sane  factum  iiobilitas  aspcrnata.  2.  Deni- 
que  accito  eo,  inter  implana  Urbis  atquc  ipso  sinu  prEeto- 
ria)  manus  acie  dcleta3  "^  per  gladiatorum  familias,  tironum- 
que  exercitum.  3.  Bum  hajc  llomae  gcruntur,  .Tulii  Maxi- 
mini,  quos  forte  ea  tempestate  Thracia'^  retinebat,  accep- 
tis,  quae  evenerant,  Italiam  properc  petunt.  4.  Eos  Pupi- 
cnus  Aquileiae  obsidionc*'  confecit,  postquarapra;lio  victos 
reliqui  paulatim  deseruerant.  5.  Horum  imperio  ad  bien- 
nium*^  per  hujusmodi  moras  annus  quaesitus.     6.  Neque 


Cap.  XXVII.     1  Ad   verba   GorJ.  Gord.  vide  Nott.  Var.— 4  Aquilce  pro 
Aquileice  Scbott.  Gaesb.  Deli)h.  Pitisc. 

NOTvE 

a  Gordianum  Gordiani  filium]  Gor-     dianidictitantes.  Vide  Herodian.  lib. 
dianos  duos  iiic  tantiini  agnoscit,  pa-      vii.  panlo  ante  finem. 


trein  et  filium  ;  Gordianumqiic  ter- 
tiiim,  Gordiano  scilicet  ex  filia  nepo- 
tem,  praptermittit :  vel  potiiis  Gor- 
diani filium  dicit,  qui  Gordiani  nepos 
fuit;  immemor  scilicet  Gordiani   fi- 


«  Denique  accito  eo,  inter  implana . .  . 
acie  deleta]  De  hello  iiitestino  hie  lo- 
quitur Victor,  quod  post  Gordianum 
Caesarem  factum,  Uomic  af;itatnm 
est,  diiobus  IMaximini  niilitibus,  qui 


Hum  una  cum  patre  in  Africa  fuisse      audiendi  curiosiores  curiam  iugressi 

occisum.     Vide  infra  in  Epitom.  dum  senatus  habebatur,  ultra  aram 

b    Ac   deinceps    prafectus   pratorio'\      quoque   Victoriie    penetraverant,    a 


Falsuni  est  Gordianum  tertium  pree- 
fectum  pra^torio  fuisse,  neque  enim 
per  aetatem  poterat;  et  scriptores 
unde  hare  Victor,  sic  tangit  Capito- 
lin.  '  His  accedit,'  inquit,  *  alia 
scriptorum  imperitia  (pii  pra?fectum 
prxtorii  fuisse  Gordianum  parviilum 
dicunt,  ignorautibus  multis  collo  sae- 
pe  vectum,ut  niilitibus  ostenderetur.' 
Immo  et  eum  etiam,  cum  CiKsar  fac- 
tus  est,impositum  in  humeros  per  me- 
dians multitudinem  milites  ferebant, 
ostentantes  plebi,  ac  ncpotulum  Gor- 


Gallicauo  senatore  interenitis.  Vide 
Herodian.  lib.vii.  in  fine. 

'^  Thracia]   Immo  Pannonia. 

"  Aquileice  [AquiUc]  obsidione]  Aqui- 
leia.  Herodian.  Capitolin.4Si:c.  Aqui- 
leia  urbs  sui)ra  Venctos. 

'  Hurum  impcrin  ad  bieiniitim']  Ait 
imperio  Maximinorimi,  cum  biennium 
durasset,  annum  alterum  accessisse 
per  supcrioies  tumultus,  et  moras  : 
quod  et  sensit  Eutrop.  dum  scripsit 
eos  imperasse  tricnnio  ct  paucis  die- 
bus,  bed  e  fastis  constat  Maximinos 


304 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


multo  post  tumiiltu  militarium  Clodio  ^  Caecilioque ''  Romae 
intra  palatium  cassis,  Gordianus  solus  regnum  obtinuit.  7. 
Eoque  anno '  lustri  certamine,  quod  Nero  Romam  invex- 
erat/  aucto  firmatoque,  in  Persas  profectus  est;  cum  prius 
Jani  aides,'  quas  Marcus  clauserat,"'  patentes  more  vete- 
rura  fecisset.  8.  Ibi  gesto  insigniter  bello,  Marci  Phi- 
lippi  prsefecti  prsetorio  insidiis  periit  sexennio  imperii."  . 


Imperatores  factos  die  18.  Martii  A. 
U.  9S7.  occisos  niense  Octobii  A.  U. 
990.  tiimultns  vero  a  die  Mail  27.  A. 
U.  988.  iisrjne  ad  eornndeni  Maximi- 
noi  nm  mortem  perseverasse :  ita  ut 
IMaximinoriim  imperio,  quod  fiiit  an- 
ni  uniiis,  mensium  duoriun,  dieriim 
VII.  per  diversarum  factiomim  tiimul- 
tus,  el  moras,  annus  iiniis  et  menses 
fere  qiiinqne  quaesiti  sint. 

s  Clodio]  C.  Clodio  Maximo  Pu- 
pipno. 

'>  Cacilioque']  Balbino.  Quamvis 
Balbinnra  '  Cicciiium  '  vocatum  niis- 
qiiam  inveni,  sed  '  Caelium:'  nunimns 
apiid  Onuplnitim:  jam  supra. 

'  Eoque  aiino]  A.  U.  C.  892.  post  C. 
240. 

^  Lustri  certamine,  quod  Nero  Romam 
iniexerat]  Nero  quartum  consul  an- 
no Cluisti  fiO.  quinquennale  certamen 
instituit,  quod  triplex  fuit,  musicum, 
gymnicum,  et  equestre;  quinto  quo- 


NOT/E 

que  anno  peragebatnr;  a  Gordiano 
autem  firmatum,  anno  Christi  240.  et 
tunc  lustrum  actum  tricesimum  sep- 
timum. 

'  Cum  prius  Jani  ades]  Capitolin. 
in  Gordiano  tertio  :  '  Praetextato,  et 
Attio  coss.  Gordianus,  aperio  Jano 
Gemino,  quod  signuni  erat  indicti 
belli,  profectus  est  contra  Persas 
cum  exercitu  ingenti,'  &c.  De  por- 
tis  Jani  quaa  apertae  bellum,  clausae 
pacem  significabant,  apud  Floruni 
dictum  est. 

<"  Quas  Marcus  clauseraf]  Marcum 
Imperatorem  clausisse,  nullus,  quod 
sciam,  scriptor  prodidit.  Et  miruni 
videtur,  clansum  hie  dici  ab  eo  prin- 
cipe,  cujiis  temporibus  vix  ulla  ab 
hostibus  fuit  quies,  et  qui  etiam  in 
expeditioae  obiit,  bello  cummaxime 
ardente. 

"  Sexennio  im\)erii]  Capitolin. 'Im- 
peravit  Gordianus  annis  sex.' 


CAP.   XXVIII. 

PHILIPPI    UUO,   PATER    ET    FILIUS. 

1.  IciTUR    Marcus  Julius  Philippus^  Arabs,  Thraco- 
nites,''  sumto   in  consortium   Philippo  "^   filio,''    rebus   ad 

NOTyE 

■*  Marcus  Julius  P/j/7i/);m»]    Snmsit      parte  quae  Tliraconitis  dicitur,  quae 
impel iuni  A.  U.  990.  post  C.  N.  214.       in  Paiaslina. 

^  Arabs,  TUraconites]  Ex  ea  Arabiae  <=  Philippo]  Uui  Caius  Julius  Satur- 


IJE    CyESARIBUS    CAP.    XXVIIf. 


305 


Oricntcm  compositis,  coiulitofjuo  apnd  Arabiam  Pliiliiijio- 
poli "  oppido,  Romam  vcnerc:  cxstructixiuc  trans  Tiljcriin 
lacu,  quod  earn  partem  aquae  pcnuria  latigabat,  annum  Ur- 
bis  millesimum  ludis  omnium  ^encrum  celebrant.'  2.  Et 
quoniam  nomen '^  admonuit,  nostra  quoque  aitate  post 
mille,  ccntcsimus,''  consulc  IMiilippo,  excessit,  nullis,  uti 
solet,  solennibus  I'requentalus : '  adco  in  dies  cura  minima 
Romana)  urbis.  3.  Quod  equidem  denuntiatum  illo  tem- 
pore prodigiis  portentisque  :  ex  quisunum  memorare  brevi 
libet.  4.  Nam  cum  pontificum  lege  hostia>  mactarentur, 
suis  utero  maris  foeminarum  genitalia  apparuere..  5.  Id 
haruspices  solutioncm  posterorum''  portenderc,  viliaquc 
fore  potiora,  interprctati.     G.  Quod  frustratum  iri  aeslimans 


Cap.  XXVIII.    2  Centesimo  tonsule  ante  Schott.  legebatiir. — G  'Meritorio  est 


NOTyE 


Dinus  Pliilippus  dicebatiir;  sed  post- 
qiiam  patrii  imperii  particeps  faclus 
est,  iisdem,  qiiis  pater,  noniiiiibiis  dici 

CCEptllS. 

•J  Sitmto  in  consortium  Philippo  filio] 
Zonaras :  KoivovhvTTJs PacrtXeias  iTrolrjae, 
jiarlicipcm  imperii  fecit.  Sed  Zosiimis 
eiim  tantuni  €a;sareni  factum  scribit: 


leas.  , 

'  NuUis,nti  solet,  solennibus  freemen- 
tatus'\  A.  U.  1100.  iieglectos  fiiisse 
seculares  ludos  queritiir  Victor.  Eo- 
rnni  ludoiiini  inita  ratione  qui  Phi- 
lippis  imperantibiis  acti  sunt  an.  Ur- 
bis niillesimo.  Zosimiis  vero  Con- 
stantino et  Licinio  tcrtiuin  consuli- 


tiv  ervxe  t^  tov  Kalffapos  o|ia  rtnijcras,      bus  eos  neglectos  dicit,  lioc  est  A.  U. 


quern  Casaris  dignitate  honestaverat, 

«  Philippopoli]  Ubiolini  Bostra  iirbs 
in  sacris  Uteris  notissima;  Idiiniea: 
caput. 

f  Annum  urbis  millesimum  ludis  om- 
nium generum  celebrant]  Capitolin.  in 
Gordiano  tertio:  '  Nam  omnia  lia>c 
Pliilippus  exhibuit,  secularibus  ludis, 
et  muucribus,  atque  circensibus,  cum 
niillesinunn  ab  Urbe  coiuiita  aununi 
in  consulatu  suo,  et  filii  sui,  celebra- 
vit.' 

s  Nomen]  Pbilippi. 

''  Nostra  quoque  atate  post  mille,  cen- 
tesimus]  Ait  sua  aetate  annum  Urbis 
centesimum,  post  millesimum,  ac- 
tum; consule  Philippo,  qui  Fl.  Plii- 
lippus dicebatur;   coUega    Fl.   Sal- 


1065.  post  C.  N.  313.  quo  eos  factos 
oportuit,  inita  scilicet  ratione  ludo- 
runi  qui  anno  duodecimo  Severi  acti 
sunt,  Fabio  Cilone,  Septimio  ii.  et  M. 
Annio  Libone  Coss.  A.  U.  95G.  post 
C.  204.  Sed  nulla  apud  Zosinniin 
Pbilippi  Imperatoris  ludorum  nicn- 
tio,  quos  scilicet  pnetermisit,  quod 
extra  suum  tenipus  acti  fuere.  No- 
tabis  interim  exisliniasse  Victorem 
ludos  seculares  centesimo  qii0(|ue 
anno  agi  debuisse,  quod  falsnm  est: 
eoruin  enim  spatium  centum  et  de- 
cern annorum  esse  debuit,  quod  ex 
Zosimo  facile  probatur. 

•^  Solutiunevi  posteroruin]  Id  est,  dis- 
solutionem,  mores  diasolutos  et  etl'oc- 
miuatos.  Scholt. 


Delph.  et  Vur.  Chi$. 


Auret.  Vict, 


U 


306  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

Imperator  Philippus,  turn  quia  forte  prasteriens,  filii  simi- 
lem  pro  meritorio'  ephebum  conspexerat,  usum  virilis 
scorti  removendum  honestissime  consultavit.  7.  Verun- 
tameii  manet:  quippe  conditione  loci  rautata,  pejoribus 
flagitiis  agitatur,"'  dura  avidius  periculosa,  quibusque  mor- 
tales  prohibentur,  petunt.  8.  Hue  accedit,  quod  longe 
aliud  Etruscorum  artes  cecinerant,  quae,  bonis  parte  pluri- 
ma  jacentibus,"  raollissimum  °  quemque  beatum  fore  asse- 
rebant.  9.  Eos  ego  ignorasse  verum  plane  puto :  etenim 
quamvis  rerum  omnium  prosper©  successu,  pudore  amisso 
tamen,  fortunatus  quis  esse  potest?  cum,  eodera  retento, 
cetera  tolerabilia  sint.  10.  His  actis,  filio  Urbi  relicto, 
ipse,  quanquara  debili  per  aetatem  corpore,  adversum  De- 
cium  profectus,  Veronae  cadit,^  pulso  araissoque  exercitu. 
11.  Quis  Romae  compertis,  apud  castra  praetoria  filius  in- 
terficitur.''     Annos  potentiae  quinque'  egere. 


de  conjectura  Salmasii  et  Casauboni  ;  quam  Griiner.  recepit  pro  viilgato  me- 
rito.  [quod  Scbott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Aintz.]'  Harl.  Paulo  ante  'fnis- 
tratum,  puto  dividendum  \nfrustra  turn  iri,  pro  '  tuni  frustra  iri ;'  cui  alterum 
<u»H  quia  respondeat :  nibil  tamen  pronuntio.  Ita  conlra  pro-7nerito  in  unam 
diciionem  coalesrere  debere  per  v(pev  existiiiio,  ut  ea  forma  dicatur  qua  '  pro- 
consule,'  '  pro-praclore  :  '  designetque  pueruni  nieritoriiim,  ut  conjicio; 
Deque  enim  lejrere  alibi  niemini.  Eruditoies  velim  de  boc  loco  arbitrentur.' 
Schott.  Filio  similem  scribeiidum  putat  Harl. — 7  Agituv  pro  agitntur  Delpli. 
• — 9  '  Pudore  amisso,  tamrnforlunatiis.  Dislinijiie  poliiis  pudore  amisso  tamen, 
fortunatus  quis  esse  potest?  et  interrogative  eti'eratur  quasi  dicat  nullus.  De 
pudore  auctor  uoster  quaedani  sup.  Nerone.'  Schott. 

NOTiE 

*  Pro  merilorio  [mcrito]  'Vro  mer'i-  est,   virtutibus   parte    plurima   pro- 

torio  :'  i.  e. '  pro  nieritoria  taberna;'  stratis. 

etsi  neminem  sic  locutum  reor.  <>  HIoUissimum'\     Lnxuriosissimum, 

■"  Quiiipe  conditione  loci  mutata,  pe-  delicalissimum. 

joribus  flagitiis  agilatur  [agitur]    Al.  p   Verona  cadit]    In  praelio  contra 

agitatur :    id   est,  qnoniani   probibito  Dccinm.     Vide  Zosini.  lib.  i. 

publico  dedecore,  in  privatas  riipidi-  <i   Filius  interjiciturl  Contra,  Zosi- 

tates  boniines  convertiintur ;  quippe  nuis  filiuni  cum  patre  in  pra?lio  ca;- 

qiii  illicila  magis  poscant,  proliibita-  sum  dicit. 

que  furore  pcrsoquuniur.   Vide  Lam-  '  Annos  potenlicrquinque']  Idem  Eu- 

prid.  in  Alcxandro  Severo.  trop.  alii  aiuiit  sex,  quos  sequor. 

"  Bonis  parte  pluvimajacentibus]  Hoc 


DE   CyESARlllUS    CAP.    XXIX.  307 

CAP.   XXIX. 

DECIUS. 

1.  Er  Dccius,*  Synniensium  vico  ''  ortus,  militias  gradu  "^ 
ad  imperium  conspiiaverat,  laitiorquc  bostium''  nece,  liliiun 
Etruscum''  nomine,  Caisarcni  facit ;  staliinqnc  eo  in  llly- 
rios  praimisso,  lloma;  aliquantum  moratur  muiniuni  gratia, 
qua;  instituit,  dcdicandoruni.  2.  Et  interea  ad  cum  Jota- 
piani,*  qui  Alexandri  tumens  stirpc,'''  per  Syriam  tcntans 
nova,  militum  arbitrio  occubuerat,  ora,''  uti  mos  est,  inopi- 
nato,  feruntur,"  simulque,  per  eos  dies  Lvicio  I'risco,'  qui 
Macedonas  praesidatu  regebat,  delata  dominatio,  Gotho- 
rura  ^  concursu,  postquam  direptis  Thracia)  plerisque  illo  ' 
pervenerant.  3.  Qua  causa,  Decio  quam  potuit  maturrime 
Roma  digresso,  Julius  Valens '"  cupientissimo  vulgo  impe- 
rium capit.     Verura  utrique  mox  caesi,  cum  Priscum  nobi- 

"  Et  interim  ad  eum  subilo  affertur,  ut  mos  est,  caput  Jotupiani,  qui  Alexandri 
genere  superbiens,  in  Syria  rebus  nuvis  studem,  consensu  militum  occubuerat. 


Cap.  XXIX.  2  Verba  qui  Alex.  . .  .  occubuerat  in  iincis  includit  Arntz.  '  Non 
erat  insigniendus  locus  asterisco  *  ora,  Sfc.  omnia  quippe  cohaereut.     Ora 

NOT/E 

*  Decius]  A.  U.  1002.  post  C.  250.  rum  liodie  ii.  libii  (lesiderantur  ;  ubi 

^  Syrmiensiiim  vico]  iyyrm\en%es,\el  de  iis,  qui   post  Gordianuni  tertium 

melius  Siiinienses,  in  Pamionia,  ubi  usque  ad  Valeiianuni  imperium  tenu- 

Sirminm  urbs.  ere.     Quare  multa  nobis  vel  ignota, 

"=  iMiitliiC gradu]  Nam  praefeclus  in  vel  diibia  sunt. 

Pannoniam  contra  Marinum  missus.  ''  Ora]  Id  est,  caput. 

Zosini.  >   Lucio  I'risco]    imp.  caes.   lvciv^ 

•^  Hostium]   Pliiiippuni.  puiscvs.  avc.  in  nuniuiis  :  bene  Pbi- 

^  Etruscum]  In  nuniniis  et  lapidi-  lippi  Iniperatoris  tVatrem  fuisse  puto, 

bus  :  Q.  HERENNivs.  ETRvscvs.  MEs-  ()ucm  a  Piillippo  fratre  Syriacis  ex- 

sivs.  DECivs.  AVG.  DECii.  AVG.  F.  crcilibus  pruifectuni  fuisse  dicitZo- 

f  Jotapiuni]  Htinc  '  Papianum'  vo-  sini. 

cam  Zosim.  corruple,  ut  optima  doc-  •*  Gutlwrum]  (iui  autea  Getre  dicti. 

tissimus  Casaub.  ciinique  non  Decii,  Notus  coriiui  situs, 

sed  Pbilipporum    tempore   Inipcra-  '  Illo]  In  Macedonian!, 

torem  factum  scribit.  "'  .Julius  Vnleus]  De  lioc  ncqueapud 

s  Alexandri  Lumens  stirpc]  Nondn-  Graecos,  ne(|uo  apud   J^atinos  bisto- 

bium  est,  quin   Iiic   etiani   Historian  rices  quicquam  reperias. 
Scriptores  Victor  transcripserit,  quo- 


308  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

litas"  hostem  patriae  censuisset.  4.  Decii  barbaros  trans 
Danubium  persectantes  Bruti  fraud e  °  cecidere,  exacto 
regni  biennio.P  5.  Sed  Deciorum  mortem  plerique  illustrem 
ferunt:  namque  filium  audacius  congredientem  cecidisse 
in  acie ;  patrem  autem,  cum  perculsi  milites  ad  solandum 
Iraperatorem  multa  prasfarentur,  strenue  dixisse,  Detri- 
mentum  unius  militis  parum  videri  sibi.  Ita  refecto  bello 
cum  impigre  decertaret,  interiisse  pari  modo. 


enira  pro  ipso  capite  tisurpat.'  Gruter — 4  '  In  nomine  Bruli  vel  Victor  ve) 
librariierranint.  Loco  tamen  illins  Gnitenis  et  Anna  Fabii  in  Abruto ; 
Arntzen.  vero  et  Gniner,  (quos  coiisiiles)  Abruti,  qnem  locum  in  Mcesia  sitnm 
Dexippiis  apnd  Georgiiim  Syncelluni  p.  299.  B.  Venet.  significat,  legere  ma- 
lint.'  Harl. — 5  Parvum  vid.  pro  paru?n  videri  cum  Schotto  reponendura  pntat 
Ginter. 

NOTvE 

n  Nobilitas']  Id   est,  senatus.  Jam  dicto  foro  Themaranio,  cum  ipso  filio. 

alibi.  Urbem  Abrutum  vel  Abritum  in  Mce- 

«  Bruti  fraude]    Immo   Galli,   qui  sia  poniint  geograplii :  etjuxtaeam, 

postea  imperavit.     Unde  igitur  hie  locum  quern  vocant   Foroterebronii. 

iiomen  Bruti^  dicam  :  scriptum  fu-  At  Zosim.  narrat  Decium  patrem  ad 

am  in  Abruto  fraude  cecidere.     Abru-  ripam    Tanaidis    occubuisse,    filinm 

turn  vocat  locum  ubi  Decii  cecidere.  vero   pauio   post   Galli  Imperatoris 

Et  ita  Dexippus  apud  Georgiura  Mo-  fraude  ntcatuni, 

nachum  :  iivavioZai  Se   'S.KvBais  inl  to.  p  Exacto  regni  biennio]  Cum  bien- 

(TcpeTfpa,  6  aiirhs  AeKios  iTTidifiivos,  aval-  nio  ipse  et   filius   imperassent.    Eu- 

pe'trai  if  "hfipinif  n^  Xi-yofxiiK^  <p6p(f  0e-  trop.    sed    falso.     Nam  ad   suinmiim 

napavi(f,ffvv  TcjS  iraiBi  id  tst,  Reverlen-  regnarunt  annum  unum,  menses  qua- 

tibus  autem  Sctjthis  in  castra  sua,  ipse  tuor.    Quamvis  res  satis  incerta. 
Decius  incumbens,  occiditur  in  Abruto 


CAP.   XXX. 

GALLUS    ET   HOSTILIANUS. 

1.  Hylic  ubi  Patrcs  compcrere,    Gallo   Hostilianoque " 
Augusta  imperia,''  Volusianum  Gallo  cditum,  Caesarcm ' 

NOTJE 

=*  Gallo  Hoslilianoque'}  Unum  eun-  serat  Eutrop.  Gallus,  Hostilianusque : 

dcnKiucEiilrop.  videlurfacere: 'Mox  nam   diversi   sunt.     Ille,   C.  Vibius 

luiperatores  creati  sunt  Gallus  Hos-  Trebonianus  Gallus  :  hie  Hostilianns 

tilinnus,  et  Galli  filius  Volusianus.'  Perpenna. 

Sed  ut  optime  monuit  Casaub.  scrip-  ''  Au(;usla  imperia]  Ilcpctc  '  dcccr. 


DE   C.«SARIBUS   CAP.    XXXr, 


309 


decernunt.  2.  Dcin  pestilenlia  oritur  ; ''  (jua  atrocius  see- 
viente,  Hostilianus  intcriit/ GalloVolusianoque  favor  qu£E- 
sitiis,  quod  anxie  sludioscquc  tenuissinii  cujusque  cxe- 
quias  curarciit. 

NOTiE 


mint.'     Factum  A.  U.  1001.  post  C. 
252. 

<=  Ceesarem]  Immo  Augustum.  Zo- 
sim.  ct  infra  in  Epitoni. 

•^  Peslilentiu  oritur']  Zosini.  oi>x  vt- 
Tov  5^  Tou  iravTax^dfv  (irtPpiaavTOS 
xoKffiov,  Kal  6  Xoifibs  irdKerri  re  ical  kw- 
fiais  iiny ev6ixtvos,  fl  ri  XeKfifxtJLivov  -fjv 
o.v6puiiTiiuv  ytfos  St((p6eipfv,  oijirai  irpSre- 
pov,  iv  tq'ls  (pQiaacTi  XP'^"'^'^  Toaavrriv 


wdpwiTcov  aTrdi\iiav  ipyaadfifvos.  Id 
,est,  Ailtilominus  vero  bello  ex  omnibus 
partihus  ingrate.icente,  lues  clinm,  et  in 
oppidis  et  in  vicis  suhaecula,  quic({uid  crul 
humani  generis  rcliquum  uhsumsit :  cum 
nunriuam  superioribus  seculis  tantam  ho- 
minum  stragem  dedisset. 

*=  Hostilianus  interiit]  In  Epiiom. 
'  Nee  tiiiiltnni  post  pestiienti.i  cou- 
Bunitns  est  :'  de  Hostiiiano. 


CAP.   XXXI. 

TEMILIUS    ^MILIANUS. 

1.  Igitur  his  Roma3  morantibus  /Emilius  iEmilianus " 
summam  potestatcm  corruptis  militibus  '•  arripuit.*"  2.  Ad 
quern  expugnandum  profecti,  Intevamnaj  ab  suis*^  caedun- 
tur,  spe  prasmii  majoris  ab  TEmilio,  cui  nullo  labore  seu 
dctrimento  victoria  obveniebat :  simul  quia  immodici  per 
luxum  lasciviamque,  officia  benevolentiae  corruperant.  3. 
His  sane  omnibus  biennio  profecit :  "^  naui  iEmilianus  quo- 


Cap.  XXXI.  1  'Ego  prins  JEmilius  cved'iderim  vitinni  librarii.ex  propria 
voce  ortiim  ;  vcl  legendtim  C.  Julius /Emilianus ;  sic  enini  appeilatimi  volunt : 
et  mo\  JEmiliano.'  Aintz.^ — 3  '  Biennio  profecit.     An  biennium  prafuit?     Sic 


NOTyE 


i»  jEmilius  JEmilianus]  Julius  vEnil- 
lius  yEniilianus  (iiversus  ab  illo  /Emi- 
liano  qui  sub  Gallieno  ini|)erium  in- 
vasit,  et  a  Tlieodoto  victus  ;  cle  quo 
in  Epitoni. 


^  Interamntc  ab  suis]  Eutrop.  '  In- 
teranina^.  interfecii  sunt  non  couipleto 
l)iennio.'  Interanina  autein  hie,  ea 
est  quae  in  Unibria  ail  iluviiiiu  Nar: 
nam  alia  est  in  via  Latina.    Alia  item 


•»  Corruptis  militibus]    Pannonicis,  alibi, 

qui  euni  Iniperatoiein  crearunt.  *-'  His  sane  omnibus  biennio  profecit] 

•■  Arripitit]     A.    U.    1005.  post  C.  An    bicnniuin   prufuit?    Sic  vitletur. 

253.  Schott. 


310  SFXTI    AURELII    VICTORIS 

que  tres  menses  usus  modesto  imperio,  morbo  absumtus 
est :  ^  cum  proceres  primo  hostem,  dein,  extinctis  superi- 
oribus,  pro  fortuna,  ut  solet/  Augustum  appellavissent. 


videtur.  Deinceps  c«m  ei(»i  procerus.  Excnsa  editio 9ua<!<or  menses;  Noster 
tres.'  Schott.  '  Non  male  Scliottus,  sed  nielins  Sylbnrgius,  biennium  suffecit  ; 
nisi  nimiuni  abiiet  a  liteiis  vocis  vitiosse.'  Grutcr.  Biennium  maliint  Arniz. 
et  Harl.  In  seqq.distinctio  ante  Scliottuui  talis  evat,  dein  extinctis  superioribus 
pro  fortuna,  uti  solet. 

NOTiE 

f  Morbo  absumtus  esf]  Zosim.  a  suis  Jimilianum  bostem  jndicaverat,  ve- 

interemtum  dicit.     Vide  Epitom.  rum  postea  interemtis  superioribus, 

s  Dein,    extinctis  superioribus,  pro  Gallo  et  Vohisiano  scilicet,  pro  for- 

fortuna,  ut  solet]  Distingue,  Dein  ex'  tuna,  hoc  est,  secnndiiui  foitnnam, 

tinctis  superioribus,  pro  fortuna,  uti  so-  fortunam  seciili,  eum  Augustum  ap- 

let,  Augustum,  Sfc.     Prime  senatus  pellavere. 


CAP.  XXXII. 

LICINIUS   VALERIANUS. 


1.  At  milites,  qui  contracti  undique  apud  Rhaetias  ^  of) 
instans  bellum  morabantur,  Licinio  Valeriano  imperium 
deferunt.''  2.  Qui  quanquam  genere  satis  claro,''  tamcn> 
uti  mos  turn  etiam  erat,  militiam  sequebatur.''  3.  Ejus 
filium  Gallienum  senatus  Cassarem  creat/  statimque  Tibe- 
ris  adulta  aestate  diluvii  facie*  inundavit.     4.  Prudentes 


Cap.  XXXII.  1  Ante  Schott.  legebatnr  qui  contractu  undique.  Mox  '  Non 
illud  celabo  lectorem  Ilticinio  Valeriano  pro  Licinio  scriptum  fuisse.  Inf. 
riirsus  glossema,  quia  locum  rcddit  inpeditum,  stylo  verso  expungendum.' 
Schott.— 2  '  Militiam.  Ad  unum  Valerianum  pertiiiet;  lege  igitiir  nieo  peri, 
ciilo  sequebantur.     Deinde  adulta  astate  pro  atate.'  Schott.     /Estate  nialunt 

NOTyE 

''  Apud  Rhcetias]  Alpes,  ubi  Vale-  Alpes  missus  ut  ibi  coUectas  copias 

rianus.   Eutrop.  '  Hinc  Licinius  Va-  in  Italiam  tiaduceret. 
lerianus  in  RliaMia  et  Norico  agens,         ^  Casarem  creat]  Augustum.  Zosim. 
al»  exercitu  Imperator,  et  mox  Au-         *  Diluvii  facie]   Hoc  est,   'specie 

gustus  est  factns.'  diluvii;'  genus  loquendi  minus  usi- 

"  De/eruHt]  A.  U.  lOOG.  post  C.254.  latum.     Eo  tauien  usus  Lanipridius 

''  Genere  satis  claro]  I'oliio, '  Vale-  in  Conimodo  '  per  faciem  lupanarium:' 
rianns  Imperator  nobilis  genere,  pa-  et  Juvenal. '  facie  majoris  vivcrc  cen- 
tre Valeric'  sus.' 

«  Militiam  scqucbatur]  A  Gallo  trans 


IJE    CAISARIBUS    CAP.    XXXIII.  311 

pcrniciosuni  reipubl.  cccincre,  adolesccntis  fluxo  ingcnio/ 
quia  Etruriaaccitus  venerat,  unde  aninis^  pra^dictus  :  quod 
equidem  confcstim  evenit.  5.  Nam  cum  ejus  pater  Ijclluni 
per  Mesopotamiam  anccps  diuturnumqne  instruit,  Persa- 
runi  regis,  cui  iiomcn  Sapor  erat,  dolo  circumveutus,''  foe- 
de  laniatus,''  interiit,  imperii  anno  sexto,  a^tate  robusti- 
ore.^ 


etiam  Sylbiirg.  et  Gniner. — 5  Nam  dum  Arntz.    warn  cum  ejuspaler  [Jolo  erat 
circumteritus]  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.    Vide  Nott.  Vair. 

NOTiE 

^  Adolescenlis  fiuxo  ins;enio]  Id  est,  eiim  profectiis,  cjiiasi  de  pace  collo- 

ob    adolescenlis    (luxiim    iiigeniiim.  cntnriis,  ab  liostibus  siibito  conipre- 

'  Fliixnm'  vocat  iiioUe,  votuptatibus  henditur,  et  in  liac  fortuiia  apiid  Per- 

deditiim.  sas  vivendi  finem  fecit :  Zosim.    Alii 

«  Unde  amnis]  Qui  et  ideo  Etruscus  aiiter. 

dictiis.  k  Fade   lainatus\    Discoriatus,    et 

^^Persarum  regis.  ,  .dolo  circumven-  sale  conspersiis. 

<i/s]    Sapor  a  Valeiiano  petiit  ut  se-  '  Mtate  rohustioTe'\  Cum  tamenma- 

cum  in  colloquium  veniret ;  Valeria-  jor  esset  annis  lxx. 
nus  nulla  prudeutia  cum  paucis  ad 


CAP.  XXXIII. 

LICINIUS   GALLIENUS   CUM    SALONINO. 

1.  Sub  idem  tempus  Licinius  Gallienus,  cum  a  Gallia 
Germalios  strenue  arccret,  in  Illyricum  properans  descen- 
dit.  2.  Ibi  Ingebum,''quem  curantem  Pannonos,  comperta 
Valerian!  clade,''   imperandi   cupido  incesserat,   Mursia3'= 


Cap.  XXXIII.  2  Pannonio« Schott. Gaesb.  Delph.  Pitisc.  sed  Pannunos  scriptum 

NOTiE 

*  Ingcbum]  Ingenuum  vocant  Tre-  enim  coss.  vivebat  Valerianus,  et  bel- 

bellius  Pollio,  et  Eutrop.  in  nummis  lum  Pcrsicuni  parabat.     Et  vivente 

in(;envs.  adhuc  patre,  contra   eum  profectiis 

^  Comperta  Vakrlani  clttdc'\TTehe\-  Gallienus.  (!onsentit  Eutrop.  'Nam 

lius  Pollio  Ingenui  rcbellioneni  nar-  juvenis,'  inquit,' in  Gallia  et  lUyrico 

rat  Fusco  (vel  ut  alii,  Tusco)  ct  Basso  multa  strenue  fecit,  occiso  apud  Mur- 

Coss.  rebellavit  ergo  iste  contra  Va-  siani  Ingenuo  et  Trebclliano.' 
Icriauum,  non  contra  Gallienum.  lis         <"  31ursia]  In  Pannonia  infcriori. 


312  SEXTI    AURELII    VIOTORIS 

devicit ;  moxque  Regallianum,'*  qui  receptis  militibus,  qtios 
Miirsina  labes  ^  reliquos  fecerat,  helium  duplicaverat.  3. 
His  prospere,  ac  supra  vota  cedentibus,  more  hominum, 
secundis  solutior,  rem  Roraanam  quasi  naufragio  dedit, 
cum  Salonino  filio/  cui  honorem  Cassaris  contulerat,  adeo 
uti  Thraciam  Gothi  ^  libere  progressi,  Macedonas  Achaeos- 
que  et  Asiae  finitima  occuparent :  Mesopotamiam  Parthi : 
Orienti  latrones  seu  mulier''  dominaretur  :  Alamannorum 
vis  tunc  aequo'  Italiam  ;  Francorum  gentes,''  direpta  Gal- 
lia, Hispaniam  possiderent,  vastato  ac  paene  direpto  Tar- 
raconensium  oppido,'  nactisque  in  tempore  navigiis,  pars 
in  usque  Africam  permearet:  et  amissa  trans  Istrum,quaB 


esse  in  vet.  lib.  testatur  Sdiott.  Mox  ad  verba  Regallianum,  vide  Not.  Delph. 
—  3  ' Lihere progressi.  Quid  si  pei'gressi?  a  qua  voce  a? las  ilia  non  abhorruit.  In 
Ms.  Tracclia  fere  scribitur,  aspiratione  in  secundam  syilabani  tva\Ata.' Schott. 
Supra  ut  in  Thraciam  mavult  Arnlz.  Praeterea  Alemannorum  vi,  tunc  aque  ante 
Schott.  legebatur.  Alamannorum  vis  conj.  Sylburg.  Vide  Not.  Delph.  '  Sen- 
sni  satisfacit  conjectura  Sylburgii,  nisi  pauliim  frigeat  tunc  aque.  Fortasse 
niniiiiin  a  diictu  literarnni  abirem  reponens,,4/e)nannJ  Rhatiam atque  Ilaliatn: 
uti  Orosius  vii.  22.  'Germani  Alpibns,  Rliaetia,  totaque  Italia  penetrata." 
Arnlz,  Deniqiie  '  Persin  usque.  Vetusta  lectio;  unde  divisis  dictionibiis  CI. 
Puteanus  et  ^\c.Va.hGt  pars  in  usque  Africam  per mearent :  illiid  tamen  uialo.' 

NOT^ 

^  Regallianum]  Alii  RegilUanum,  Olivarius  legebat,  ^fcrnannorMm  tunc 
vel  unico  I,  Regilianum.  A,  '  Regili-  equi  Italiam,  Francorum  gentes,  di- 
ns,' Regilianus.  Ai  Regalianus,  a.  ^  Re-  repla  Gallia,  Hispaniam  jwssiderent : 
galis.'  Htinc  '  Trebellianuin '  vocat  nam  Alenianni  eqiiiiatii  tantnm  va- 
Eiitrop.  corrupte  ut  puto.  lent.     Ego  vero  non  incommode  le- 

^  Receptis   7nilitihus,  quos   Mursina  gi  posse  arbitror,  Alcmanno  rum  vis 

labes]  Pollio;  '  Imperator  est  factns  tunc  aque  Jtaliam,  I'rancorum  gentes 

auctoribus    imperii    Mresis  qui  cum  direpta  Gallia,  flispaniam  possidei-ent. 

Ingenue  fuerant  ante  superati.'  Alemannorum     vis,    pro     '  Aieuian- 

*  Salonino  filio]   Saloninus  do  ma-  nis,'  ut  vis  Ilerculis  pro  '  Hercule,' 

tris  nomine  dictus,  (\»x  Cornelia  Sa-  &c. 

lonina  Pipa    dicebatur :    alii,   quod         ^  Francorum  gentes]    Franci  iidem 

apud  Salonas  natus.  dim  qui  Germani.     Et  '  Germanos  ' 

fc'  7/trrtcifim  Go/Zii]  Pollio  in  Gallie-  vocat    Eiitrop.  quos   hie   'Francos.' 

nis:  '  Gothi  et  (^lodius,  dc  quo  die-  '  Alcmanni,  vastatis  Galliis,  in  llali- 

tnm  est  superius,  occii|)atis  Tliraciis,  an»  irruperunt ;    Germani    nsqne   in 

Macedoniam    vastartsiit,    Tliessaloni-  Hisi)aniam    ponetravcrnnt,  et  civita- 

ciim  obsederunt,  neque  uscjuan)  (juies  teni   nobilem  Tarraconem  expugna- 

niediocriter  salutem   oslentare   visa  verunt.' 
est.'  '  Tarraconcnsium    oppido]     In   ipso 

•<  yt/M/i.r|   /tnobia  Odonati  uxor.  maris  Medin-rranei  littore,  fere  e  re- 

*  Alumannorum  lis  [rij  tunc  aque]  gione  lialcarium. 


D\:   cyE.SARIHUS    CAP.    XXXIII. 


31:5 


Trajanus'"  quaesicrat.  4.  I ta  quasi  vcntis  undiquc  .sa3vi- 
cntibus,  purvis  maxima,  ima  summis  orbe  toto  misceban- 
tur.  5.  Siraulquc  Romam  pestilentia  grassabatur,"  quge 
sa."pe  curis  <;ravioribus,''  atquc  animi  dcspcrationc  oritur. 
(J.  Inter  ha^c  ipse  popinas  gancasqiie  obieiis,  lenonum  ac 
vinariorum  ''  amicitiis  haerebat,  cxpositus  Saloninae  con- 
jugi,  atque  amori  '  flagitioso  filiae  Attali  Germanorum  re- 
gis/ Pipa;  uomine  :  7.  qua  causa  ctiam  civiles  motus  longc 
atrociores  orti.  8.  Namque  primus  omnium  Postumus,' 
qui  forte  barbaris  per  Galliam  praisidebat,*  imperium  erep- 
tum  ierat;  explosaque"  Germanorum  multitudinc,  L.  ^li- 
ani  belle  excipitur :  quo  non  minus  feliciter  fuso,  suorum 


Schott, — 5  ' Graxsabatiir.  Insolens  stnictiirae  genus;  communis  loqnendi  mo4 
postiilat  vel  Roma  pestilentia  grassabatur,  vel  Romam  pestilentia  populubutur^ 
sen  vastabat.'  Sylbmg.  — 0  Lenonum  uc  vinariorum.  C^onj.  Scliotius  lenonum  ac 
jntmoium,  improb.  Anna.  '  Nee  placere  potest  illiid  Liiidenbrogii,  (|ni  a|)iid 
Juneerm.  ad  Politic.  Onom.  lib.  vii.  scgni.  193.  legendum  censet  Ninnurio- 
rum;  de  <pio  Isidor.  in  plossis :  '  Niniiarius,  cnjus  uxor  ma'cliatur  et  tacet;' 
sed  ad  stabilicndam  veram  lectionem,  vide  ibi,  et  apud  Torrent,  ad  Sueton. 
Claud,   c.  40.'  Arntz.     Mox  ad  verba  Salonince,  ifc.  vide  Not.  Delpli.  et 

NOTiE 

™  Amissa  trans  Islrum^qna  Traja-  qua;  tamen  una  et  eadem  est:  ut  in- 

ju/s]    '  Dacia,  quze   a  Trajano   ultra  fra  Epitom.  et  Pollio.     Quare  hie  le- 

Dauubium  fueratadjecta,  amissa  est.'  gendum  est,  ut  optinie  Salinas.  Suto- 

Eutrop.  nincB  conjugis   atque  concubinw  amori 

"  Pestilentia  grassubatur'\  Pollio  in  flagitioque,  ^f.     Et  ita  plane  legerat 

Gallienis:  '  Nam  et  pestilentia  tan-  Epilomista.     Enm  conjugem  et  con- 

ta  extilerat  vel  Roma;,  vel  in  Aeliai-  cubinam  vocat  Victor,  (|uia  pro  uxore 

(is  urbibus,  ut  uno  die  quinqne  millia  quidpm  habita  ;  sed  non  creditic  sunt 

hominuiii  pari  niorbo  perirent.'  nupfia>,  quas  civis  Rom.  cum  pere- 

»  Qua:  sape  curis  gravioribus]  Hoc  grina  coutraxisset. 
est,  quas  sirpe  oritur,  quasi  uialoruin  ■■  (iermunorwn regis}  Epitom.  'Mar- 
cumulus.     Uum   eiirae   graviores  in-  coniannorum  regis.'  Pollio, '  Barbari 
ciimbiint,  animique  ad  desperationem  regis  filiam.' 
rcdarti  sunt.  "  Posiumus]  In  nnmniis,  c.  cassivs 

p  Lenonum  ac  vinariorum]  Schottus  posthviviivs.  labienvs.    Zosimo  Ho- 

Lenonum  ac  mimnrum  :  male;  nam  '  le-  arovfios. 

nones  et   viiiarios' conjungit  Victor,  '  Barbaris  per   Galliam  prcEsidebat] 

Ht  Pollio,  vinum  et  alupra:  'Dies  ac  Zosiin.    Uotnovtxos   dpxh"   ^v   K«Ato?s 

noctes  vino  acstupris  perdidit  orbera  tcDj'    aTpaTtaiTwv    ifxireiriaTtvft.ii'os-    id 

terrarum.'  est,  Puslumus,  cui   imperium  militare 

<t  Salimina-  cnnjugi,  atque  amori,  Sfc]  apud  Ctllas  crcditum/u£rut. 

Hie  diversaiii  vidclur  faccre  Saloni-  "  F.xplusa<iue]    Id  est,    '  discussa,' 

nam,  a  Pil>a,  CJcrnianoriim  regis  filia,  '  fugala.' 


314  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

tumultu  periit,  quod  flagitantibus  *  Maguntiacorum  ^  direp- 
tiones,  quia  L.  TElianum  juverant,  abnuisset.  9.  Igitur  eo 
occiso,  Marius  ferri  quondam  opifex/  neque  etiam  turn 
militiae  satis  clarus,  regnum  capit.  10.  Proinde  cuncta  ad 
extremum  reciderant,  ut  talibus  imperia  ac  virtutum  om- 
nium decus  ludibrio  essent.  11.  Hinc  denique  joculariter 
dictum,  nequaquam  rairum  videri,  si  rem  Romanam  Ma- 
rius reficere  contenderet,  quam  Marius,''  ejusdem  artis 
auctor,  stirpisque  ac  nominis,  solidavisset.  12.  Hocju- 
gulato  post  biduum,  Victorinus  ''  deligitur,  belli  scientia 
Postumo  par,  verum  libidine  praecipiti ;  qua  cohibita  in 
exordio,  post  bienuii  imperium,  constupratis  vi  plerisque, 
ubi  Attitiani  conjugem  concupivit,  facinusque  ab  ea  viro 
patefactum  est;  accensis  furtim  militibus  per  seditionem 
Agrippinae*=  occiditur.  13.  Tantum  actuariorum,**  quorum 
loco  Attitianus  habebatur,  in  exercitu  factiones  vigent,  ut 
arduum  petentibus  malitia  patraretur :  *  genus  hominum, 
praesertim  hac  tempestate,  nequam,  venale,  callidum,  sedi- 
tiosum,  habendi  cupidum,  atque  ad  patrandas  fraudes  ve- 
landasque  quasi  ab  natura  factum  ;  annonas  dominans,  eo- 


Varr.— 8  Lolliani  pro  L.  Alliani  Scliott.  Gaesh.  Delph.  Pitisc.  et  mox  eaed. 
LoUianum.  '  L.  JEliani  reddidi  cum  Arntz.  ad  h.  I.  et  Veiiieykio  ad  Eiitrop. 
IX.  9.  p.  435.  Laliani  Gi  nner.  qui  quideni  in  Eutropio  sic  quoque  legere  nia- 
lult,  nee  tanien  mutare  ausus  est.'  llarl.  Leliani  belli  est,  teste  Schott,  in' 
vet.  exemplo.    Turn  3Iaguntiacorum  ante  Schott.  legebatur. — 12  Actitiani 

NOT^ 

"  Quod  flagilantibus]  Eutrop.  *  Se-  Ejus  oiigo  etiam  incerta. 

ditione  niilitum  inlerfectus  est,  quod  ''    Victorinus]    Hunc    tanien    ante 

IMoguntiacnm,   quae   adversum    euni  Marium   collocat  Pollio.      Nuslruni 

rebcllaverat,  LoUiano  les  novas  nio-  sequitur  Eutrop. 

liente,  diiipiendam  militibus  tradeie  *  Agrippince]    Quae  nrbs  Ubioruni 

noluisset.'  ad  Klienum ;  hodic  Cologne. 

y  31agunliacoi-um]  '  Maguntiacum,'  '^  Acluariontm]  '  Actuarii,'  .scribaa 

vel  ut  alii,'  RIoguntiacum,'  (Jerma-  pubiici,  notarii;  iiide  dicli,  quod  ac- 

nia?  urbs  ad  Rbciium.  Mniencc.  ta  notis  exciperent. 

^  Marius  ferri  quondam  opif ex]  ^Mzi-  ^   lit  arduum  petcnlibus  vuiliiia  pa- 

rius  ex  fabro,  ut  dicitur,  tVnario  tri-  trarctur]  Id  est,  ut  ca2des  ilia  Victo- 

duo  tantum  imperavit.'  I'oilio.  riiii  ab    iis    qui    arduum   petcbiint, 

"  TJ/ur/H.i]  C.  Marius  pater,  dc  quo  perficeretur  :    ut   ostendat   (|uaiituui 

supra  in  Viris   Uliistribus.     Sed   iu-  nrgeret  artuariorinu  factio,  (pii  talcs 

certum,  opifexnc    fcrrarius     fucrit.  satellites  liabcrcnt. 


DH    C^ESARIUUS    CAT.    XXXIII.  315 

que  iitilia  curantibus,  ct  fortunis  aratorum  infcstum  ;  pru- 
dens  in  tempore  his  largicndi,  quorum  vccordia  damnoquc 
opes  contraxerit.  14.  Interim  Victoria/  amisso  Victorino 
filio,  Icgionibus  grandi  pecunia  comprobantibus,  Tetricum 
Impcratorem  facit,  qui  familia  nobili,  pra^sidatu  Aquitanos 
tuebatur;  lilioque  ejus  Tetrico  Caesarea  insignia  imparti- 
untur.  15.  At  Roma)  Gallienus  pacata  omnia,  ignaris 
publici  mali,  improbe  suadcbat,  crebro  ctiam,  uti  rebus  ex 
voluntate  gestis  solet,  ludos  ac  festa  triumphorum,^  quo 
promtius  simulata  confirmarentur,  exercens.  16.  Scd  post- 
quam  periculura  propinquabat,  tandem  Urbe  egreditur. 
17.  Namque  Aureolus,  cum  per  Rhastias  legionibus  prai- 
esset,''  excitus,  uti  mos  est,  socordia  tam  ignavi  ducis, 
sumto  imperio,  Romara  contendebat.  18.  Eum  Gallienus 
apud  pontcm,  cui  ex  eo  '  Aureoli  ^  nomen  est,  I'usum  acio 


conjugem  ante  Schott.  legebatnr. — 13  *  Pro  utilia  curantibus  Valesius  ad  Am- 
mian.  Maicell.  lib.  xx.  cap.  5.  legebat  vilia  curunt :  qnaj  certe  lectio  ah  hoc 
loco  est  alienissinia  ;  turn  eniin  non  adeo  in  vitio  poiieretur,  si  actuarii  eos, 
qui  vilia  tractarent  et  nugacia,  perseqiierentiir :  iiec  verba  cohzerent.  Ipse 
teutabain  altilia  ;  \\t  intelligerentur,  quibus  aiiinialiiim  et  ceteroruni  alimen- 
toriini  in  exercitii  ciira  esset  commissa:  Dii  Cange  in  Gloss.  Med.  Lat.  liac 
voce.  Sed  nieliora  me  dociiit  Gronovius  de  Pecun.  Vet.  lib.  ii.  c.  7.  '  uti- 
lia '  et  '  utensilia  '  notare  alimenta  et  cibos  milituin  :  adi  ipsum,  nee  de  veri- 
tate  dnbitabis.'  Arnlz. — l.")  Legenduni  videtur  Schott.  persuadebat  pro  sua- 
dcbat, iinprob.  Arntz. — 18  '  Pro  Aureoli  nomen,  librarius  male  Aurelii  pontem 
'  scripserat;  qui  ab  auctore  'Aureolus'  est  dictus  ctiam  in  breviario  hacte- 

NOTvE 

f  Interim    Victoria]  Pollio   in  Te-  '•  Per  Rluctias  legionibus  prceessef^ 

trice  :  '  Inierfecto  Victorino  et  ejus  Illyricianos    exercitus    rexisse     ait 

filio,  mater  ejus  Victoria,  sive  Victo-  Pollio. 

rina,  Tetricum  senatorem  pop.  Rom.  '  Eum  Gallienus  apud  pontem,  cui  ex 

pra?sidatum   in  Gallia    regcntem  ad  «o]  Pollio,  occisum  eo  loci  Aureoluni 

imperium  hortata,  quod  ejus  erat,  nt  non  a  Gailieno,  sed  aClaudio.  '  Hunc 

plerique   loquuntur,   affinis,   Augus-  eundem,'.  inquit,    'Aureolum    Clau- 

tum    appellari   fecit,  filiumque    ejus  dius,  interfecto  jam  Gailieno,   apud 

Caesarem  nuncnpavit.'  eum    pontem    intereinit,    qui    nunc 

s  Ludos  ac  festa  triumphorum]  Pol-  pons   Aureoli   uuncupatur.'     Zosim. 

lio  in    Gallienis  :  'Ludos    circenses,  interfeciuni   ait  a  Clandii  niilitibus, 

ludosquc  scenicos,   ludos  gymnicos,  postquam  se  Claudio  dedisset :  quaui 

ludicram  etiam  venationcm,  et  ludos  sententiam  videtur  sequi  Kpitom. 

gladiatorios     dedit  :      populumque,  ''  Aureoli]  Pons  Aureoli  vel  Aureo- 

qnasi  victorialibus  diebus,  ad  fcsti-  lus  in  agro  Mediolaneusi ;  nunc  vul- 

vitatetn  ac  plausum  vocavit.'  go  rontirolo. 


316  SKXTI    AURELII    VICTORIS 

Mediolanum  coegit.  19.  Quam  urbem  dura  raachinationi- 
bus  omuis  generis  oppugnat,  ab  suis  interiit.  20.  Qiiippe 
Aureolus,  ubi  solvendi  obsidii  spem  inanem  videt,  ducuoi 
Gallieni  tribunorumque  nomina,  quasi  destinata  ab  eo  ad 
necem,  astu  composuit/  literasque  e  rauro,  quam  occultis- 
sime  potuit,  abjecit ;  quae  forte  a  memoratis ""  repertae, 
metum  suspicioueraque  injecere  mandati  exitii,  verum  eas 
effluxisse  incuria  ministrorum.  21.  Qua  causa  Aureliani 
consilio,"  cujus  gratia  in  exercitu  atque  honor  praestabant, 
siniulata  proruptione  hostium,"  nullis,  uti  re  trepida  ac 
repentina  solet,  tectum  stipatoribus,  tabernaculo  educunt 
nocte  intemperata.P  teloque  trajicitur,  cujusnam,  per  tene- 
bras  incertum.  22.  Ita  auctoris  necis  errore,''  an  quia 
bono  publico  acciderat,  inulta  casdes  fuit.  23.  Quanquam 
CO  prolapsi  mores  sunt,  uti  suo,  quam  reip.  magisque  po- 
tential, quam  glorias  studio  plures  agant.  24.  Hinc  quo- 
que   rerum  vis  ac  nominum  corrupta;    cum  plerumque"" 


niis  edito :  et  Mediolanum  cogit  mnWm,  quam  coegit.'  Scljott. — 21  Quo  casu 
pro  (jua  causa  maviilt  Scliott.  Turn  ad  verba  AureUa7ii,  vide  Not.  Delpli. 
Atque  honore  Scliott.  Gaesb.  Deiph.  Pitisc. — 22  'Auctoris  7iecis  nee  rove  an  quia. 
Si  divinare  liceat,  credo  Victorem  exarasse  auctoris  necis  ne  errore  an  quia: 
qiianqnani  ne  abesse  potest,  quod  Tacito  familiare  esse  norimt,  qui  in  eo  auc- 
tore  lion  adiiiodiim  hospites  sunt.  Oiivariiis  sic  concinnabat :  auctoris  necis 
errore  ne  an  quill :  ideo  Gallieni  iniilta  ca;des  fuit,  ant  quia  anctor  ejus  igno- 
rabatur,  aut  quia  bono  publico  acciderat.'  Scliott.    prob.  Gruter.     Necisne 

NOTiE 

'  Astu  composuif]  Nihil  tale  neque  p    Nocte  intcmperata]    Nescio    an 

Zosini.  neque  Pollio.  nox  inteinpesta   'no\    intcmperata' 

■"  A  memoratis]  Uucibus  ct  tribu-  recte  dicatur.     Non  alibi,  opinor,  in- 

iiis.  venies. 

"  Aureliani  consilio]  Certe  hie  An-  ">  Necis  [necisne]  errore]  Ait  caedem 

relinni  locum  habere  non  potest,  et  auctoris    inultain    fuisse ;    incertum 

ex  Zosim.  et  Pollioiie  legendum  He-  propterne    erroreni    nocis    (id    est, 

racliani  consilio;  hie  erat  praefectus  quod    ejus   anctor   i-rnorabatur)    an 

prsetorio.  quia  bono  publico  acciderat. 

"  Simulata  proruptione  hoslium]  Au-  ""  Cum  [dum]  plerumquc]  Ait  vim 
reoluin  cum  copiis  oinnilms  adesse  rerum  ac  nomina  corrupta  ;  nam  sa'- 
simulantes,  metum  injcccrunt ;  qnarc  pissime  qui  (lajjitio  jiotior  est,  si  ar- 
arma  anu-ns  capit,  e(|unm  insilit,  et  niis  superior  sit,  tyrannidem  amo- 
Kigno  dato  militibus  ut  sc  setpicren-  tarn  vocat  '  damno  publico  oppres- 
tiir,  interim  solus  adeipiitat ;  itaqiie  sos  :'  hoc  est,  qiios  damno  publico 
cnui  (lux  tuima-  nudum  conspicatus,  oppressit,  per  se  lyrannos  amotos  di- 
inlcrfitil.     Vide  Zosim.  cit. 


DE   C/ESARIBUS   CAP.   XXXIII.  317 

potior  fla<»itio,  ubi  armis  supcravcrit,  tyrannidcm  amotam 
vocavcrit,  damno  publico  oppresses.  2~j.  Quinetiain  ali- 
qiianti  parilibidinc  in  coelestium  numeriim  refcnintur,  asgrc 
exequiis  digni.  2G.  Quis  ni  fides  rerura  gcstarum  obsti- 
tissct,  qiia3  neqiie  honestos  praemiis  memoriae  fnistrari  sinit, 
neque  improbis  aeternam  illustrcmquc  lamam  proccdore  ; 
nequicquam  peteretur  virtus,  cum  verum  illud  atque  uni- 
cum  decus  pessimo  cuiqne  gratia  tribueretur,  demtum  im- 
pie  bonis.  27.  Dcnique  Gallienum  subacti  a  Claudio  Pa- 
tres,  quod  ejus  arbitrio  imperium  cepisset,  Divum  dixere. 
28.  Nam  cum  profluvio  sanguinis,  vulncre  tam  gravi,  mor- 
tem sibi  adessc  intelligeret,  insignia  imperii  ad  Claudium  ^ 
destinaverat,  honore  tribunatus  '  Ticiniretinentem  praesidi- 
ariam  manum.  29.  Quod  sane  extortum  :"  cum  neque  Gal- 
lieni  flagitia,  dum  urbes  erunt,  occultari  queant;  et  quisque 
pessimus  erit,  par  similisque  semper  ipsi  habebitur.  30. 
Adeoprincipes  atque  optimi  mortaliura,"  vitae  decore,  quam 
quaesitis^  nominibus,  atque  compositis,  quantum  conjicia- 
tur/  coelum  adeunt,  seu  fama  hominum  Dei  cclebrantur 
modo.  31.  At  senatus,  comperto  tali  exitio,  satellites 
propinquosque/  per   scalas   Gemonias   praeceps  agendos 


Schott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc. — 24  Dum  plerumque  eepd.— 26  Nc  cuiquam  pro 
nequicquam  omnes  al.  edd.  praeter  Bip.  '  Liquet  juiare  nequicquam  scrilien- 
dum  pro  '  fnistra :'  qiiomodo  antiqui  libri  pleninique  prafeniiif,  qiiamvisin 
Ms.  ne  cuiquam  divisim  calamo  exararint  :  quod  defendit  Oiivariii.s  pro 
*  niillo  '  vel  '  a  nullo.'  Quid  si  ncB  cuiquam:  jiro  '  c<>rte  ab  aliquo  peioretnr 
virtns  ?'  q.  d.  minime.  Egregia  vero  laus  bistori;p,  cnjus  veritate  a  inaieficiis 
sa'pe  deterreantur  iniprobi.' 5c/iott.— 29  Vidit  Scbotius  qui  legendnni  cense- 
bant  dum  urbs  erit ;  ut  de  Roma  duntaxat  intelligatur.— 30    Cuiijicitur  pro 

»    Insignia    imperii    ad    Claudium']  Supra,  'Subacti  a   Claudio  patres,' 

Contra,  Zosimus  et  Poilio  a  militi-  &c. 

bus  electiun  Claudium,  et  a  senatu  ^  Optimi  ynortalium]  Sic  vocat  no- 

postea  comprobatum.  bilissimos  qiiosque. 

'  Honore  tribunatus]    Id  est,    qui  >    Quam  qua-sitis]    Subinteiligitur, 

tribunus  Ticini  pra?sidinm  retinebat.  '  potius.' 

Ticinum  urbs  in  Gallia Transpadana,  '•  Qtiantum  conjiciatur']  Malim  con- 
in  agro  Mediolaneusi,  ubi  Insubres.  jicitur ;  ut  et  Scliottus. 

"  Quod  sane  extortum]  Divini   bo-  »  Salelliles  propinquoaque]  Gailieni 

uores    extorti,     iiou    sj)onte   dclati.  scilicet. 


318  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

decrevit,  patronoque  fisci  in  curiam  perduci  ^  effossos  oculos 
pepeudisse  satis  constat ;  cum  irruens  vulgus,  pari  clamore, 
Terram  matrera,  Deosque  inferos "  precaretur,  sedes  impias'^ 
uti  Gallieno  darent.  32.  Ac  nisi  Claudius  confestim  re- 
cepta  Mediolani  urbe,  tanquam  postulate  exercitus^  par- 
cendum,  qui  forte  eorum '  siipererant,  praecepisset ;  nobili- 
tas  plebesque  atrocius  grassarentur.^  33.  Et  Patres  quidem 
praeter  commune  Romani  malum  orbis,  stimulabat  proprii 
ordinis  contumelia.  34.  Quia  primus  ipse,  metu  socordise 
suae,  ne  imperium  ad  optimos  nobilium  transferretur,  sena- 
tum  militia  vetuit;  etiam  adire  exercitum.  35.  Huic  no- 
vem  annorum  potentia  fuit.'' 


conjiciatur    nialit  Schott. — 31  Perduclo  pro   perduci   conjecerat   Olivarius^ 
idque  placiiit  Arntzenioet  Grunero. 

NOTyE 

*>  Patronoque  fisci  in  curiam  perduci]  'incliisi  pcetiam  expectant :'  ex  Virgi- 

Lege,   ut  optima  Schott.  In   curiam  lie  iEneiil.  lib.  vi.notae  illae  sedes. 

perducto.     Vel,  ut  ego  ptitabam,  pa-  «  Tanquam  postulato  cxercitus]    [d 

tronique fisci  in  curiam  perducti,  efi^os-  est,  tanquam  exercitus  postulasset. 

30S  oculos  pependisse,  ope.  patroni  oculi  '  Parcendum,  qui  forte  eorum]  Sup- 

efFossi   pependerunt,  hoc  est,  poenas  pie  'iis:'  '  parcendum  iis  qui  forte,' 

luerunt.     Neque  vitiosum    est  illud  &c. 

pependisse,    ut    putavit     doctissinius  s  Grassarentur]  Pro  '  grassatse  fu- 

Gruter.  de  patronis,  sive  advocatis  issent.' 

tisci,  alibi  dictum.  •'  Huic  novem  annorum  potentia  fuit] 

<=  Termm  matron,  Deosque  inferos]  Post  mortem  patris  Valeriani   sciii- 

Sic  enim   ex  formula  in  diris    illis :  cet:  nam  ctim  patre  regnavit  annis 

'Terra  mater,   vosque    Dii   inferi,'  vi.  solus  vero  ix.     Unde  a  quibus- 

&c.  dam    dicitur    imperasse    annis    xv. 

*•  Sedts  impias]  Id  est,   ubi  impii  vide  Pollionem  iu  fine. 


CAP.  XXXIV. 

CLAUDIUS. 


1.  Sed  Claudii  *  imperium  milites,  quos  fere  contra  in- 
gcnium  perditas  res  subigunt  recta  consulere,  ubi  afllicta 


Cap.  xxxrv.     1   ^  Perdita  res  suUjungunt.    Non  assequor,  nee  concoquere 
hoc  poesum.     Reposui  parva  facta  inimutatioue  Ati/zi^iix/,  vuccm  Plautinam: 


DE    CyESARIHUS     CAP.  XXXIV.  319 

omnia  pcrspcxcrc,  avido  ap[)robant,  extolluntquc,  viii^  la- 
boruni  patientis,  aMpiicpic  ac  prorsus  dcditi  reipublica) : 
2.  quippe  ut  longo  intervallo "  Deciorura  morem  **  renova- 
verit."  3.  Nam  cum  pcllcre  Gothos  cuperct,  quos  diutur- 
nitas  nimis  validos,  ac  prope  iucolas  clVcccrat,  proditum  ex 
libris  Sibyllinis  est,  primum  ordinis  amplissimi'^  victoriae 
vovendum.  4.  Curaque  is/  qui  esse  videbatur,  scmct  ob- 
tulisset,  sibi  potius  id  muneris  competcre  ostcndit,''  qui 
revera  senatus,  atque  omnium  princcps  crat.  5.  Ita  nullo 
cxercitus  detrimento  fusi  barbari  summotique,  postquam 
Imperator  vitam  reipublicai  dono  dedit.  G.  Adeo  bonis 
salus  civium  ac  longa  sui  memoria  cariora  sunt;  quae  non 
glorias  modo,  veruni  ctiam  ratione  quadam  posterorum  feli- 
citati  proficiunt.  7.  Hoc  siquidcra  Constantius  et  Con- 
stantinus,  atque  Imperatores  nostri  *  *  *  corporisque  '  ac- 


et  iiiox  patietitis,  geneiandi  casu,  qiiamvis  accusandi  scriptus  liber,  pertinet- 
qiie  ad  TCI  C7aMrf»'.'  Scliott. — 0  Prospkiunt  \)ro  proficiunt  in  fine  conj.  Arntz. 
— 7  ^Nostri  »  *  *  corporisque.  Asleriscos  poMii;  locns  enim  deploratus, 
qiipm  sine  aiteriiis  ]\Is.  ope  in  integrnm  restitni  posse  despero.  Al)  ingenio 
lacunam  explere  nohii  :  pericMilosa  enim  divinalio.  Desiint  certe  versus  ali- 
quot de  initio  imperii  Aureliani,  et  forte  etiam  de  Quiuctilio  Claudii  fratre 
paucis  a  regno  diebus  interemto.'  Schotl. 

NOT^E 

a    Claudii]    A.   U.   1020.  post   C.  familiare virtutibussuispetiitccelum.' 

208.  Et  Zosim.  a\pafi4vov   de  tuv  Xoi^of  Kal 

**  Viri]    Refer  ad  '  Clandii,'  quod  'Puixaicot',a.it46avov  ij.ev  noAXol  rod  (rrpa- 

priori  versu  legitur.  Tfvixajos,  TiAtvra  Se  koI  K\avSios'  id 

c    Longo    intervallo']     A  P.  Decio  est,  cum  vera  apud  Romanos  pestis  ste- 

Mure  qui   se   bello  Latino   devovit,  viret,  cum  alii   complures  in  exercitu 

usque  ad  Claudii  tempoca,  anni  sunt  mortui  sunt,  turn  etiam  Claudius  viten- 

circiter  dc.  di finem  fecit. 

**  Deciorum  morem]  Se   pro  patria  f  Ordinis  amplissitni]  Id  est,  sena- 

devovendi ;  qui  mos  Deciis  solennis  tus  :  jam  alibi, 

fiiit.  e  Cumque  is]    Pomponius   Bassns. 

«-•  Quippe  ut  longo  intervallo  Dccio-  Vide   in  Epitom.  '  Pomponio    Babso 

rum  morem    renotaverit]  Falsnni   est  qui  tunc  erat  se  offerente.' 

Claudium  se  pro  salute  patriae  devo-  ''  Oslendil]  Claudius, 

vendo,  Deciorum  morem  renovavisse,  '  Hoc  siquidcm  Constantius  et  Con- 

ut  produnt  multi;    nam    pestilentia  stanlinus  atque  Imperatores  nostri*""" 

mortuus  Claudius.     Pollio  :    '  Finito  corporisque,   Sfc]  Locus   deploratus  ; 

bello   Gotbico,    gravissimus  niorbus  nam    niulta  desunt.      In    iis   egerat 

increbuit,  tunc  cum  etiam  Claudius  Victor  de  initio   Imperii  Aureliani: 

aftectus   morbo  mortales  reliquit,  ct  id  quod  facile  [)robabis  ex  initio  se- 


320  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

ceptior  militibus,  praemiorum  spe,  sen  lascivia^.  8.  Quo 
segra  asperiorque  victoria  fuit,  dum,  uti  mos  subditis  erat, 
studio  impune  peccandi,  remissa  imperia  ^  promtius  quara 
utilia  defendunt. 

NOTiE 

quentis  capitis:  'Ceteriim  Auielia-  ''  Remissa  imperia]    Remissa  vocat 

mis  successii  tanto  vehementioi,'  imperia  minus  seveia,  iibi  omnia  oni- 
quas  necessario  ad  ea,  quae  iiic  die-  uibus  peniiissa  sunt,  el  impune  pec- 
ta  sunt,  referenda.  catur. 


CAP.  XXXV. 

AURELIANUS. 


1.  Ceterum  Aurelianusa  succcssu  tanto  vehcmenti- 
or,  confestira  quasi  belli  reliquiae  superessent,  in  Persas 
progressus  est.  2.  Quis  deletis,  Italiam  repetivit,  cujus 
urbes  Alaraannorum  vexationibus  **  affligebantur.  3.  Si- 
mul  Germanis  Gallia  demotis,  Tetrici,  de  quo  supra  com- 
memoravimus,  cassa^.  legiones,  proditoreipsoduce.'^  4.  Nam 
Tetricus,  cum  Faustini  praesidis  dolo  corruptis  militibus 
plerumque  peteretur,  Aureliani  per  literas  praesidium  im- 
ploraverat,  eiquc  adventanti,  producta  ad  speciem  acie, 
inter  pugnam  se  dedit.  5.  Ita,  uti  rectore  nullo  solet,  tur- 
bati  ordines  oppressi  sunt :  ipse  post  celsum  biennii  impe- 
rii'^ in  triumphum  ductus,  Lucaniae  correcturam,  filioque 


Cap.  XXXV.  3  Proditore  ex  emendatione  Schotti,  loco  corrupti  proiUto. — 
5  Cum  in  plerisque  legeretur  post  Celsum  lien,  jwj^erii,  conjicit  Schottus,  non 
intellecto  T^  Ccisum,  (nomen  iiempe  ant  adjectivum,)  Ipse  post  celsuin  bien. 

NOTjE 

»  Aurelianus']    Imperium    suscepit  piscus  in  Aureliano.     Pollio  in  Te- 

A.  U.  1022.  post  C.  270.  trico  senioie  :  'Quod  niilitnin   suo- 

^  Cujus  urbes  Alamanyiorum  vexatio-  rum    impudentiam    et   procacita(em 

nifciw]  Vide  Zosimum,  qui  lioc,  ante-  ferre  non   posset.'     Sed   verior  Vo- 

quam   in   I'orsas  Impcrator  progre-  pise, 

deretur,  factum  dicit.  "^  Ipse  post  celsum  [Celsum]  biennii 

«  I'rotlitore  ipso   duce]    'Ipso   Te-  imperii]  Quis  bio  Celsus  sit,  qua.Mo: 

trico  cxercitum  suiim  prodcnte,  quod  iicc  me  fiic't  dc  triginta  tyrannis  Cel- 

ejus  scclcra  fcrrc  uon  posset.'     Vo-  sum  vicesiiuum  octavuni   a  Puliione 


DE   C^ESARIBUS   CAP.   XXXV, 


321 


veniam*  atquc  honorcm  scnatorum  cooptavit.  6.  Nequc 
scciis  intra  Urbcm  monetae  opificcs  delcti ;  qui  cum  auc- 
tore  Fclicissimo  rationali  ^  nummariam  notam  corro.sisscnt,^ 
poenas  metu  bellum  fecerant,  usque  eo  grave,  uti  per  Coe- 
liuin  montera  congrcssi,  scptem  Icrc  millia  bcllatorum  con- 
feceriiit.''  7.  His  tot  tantisque  prospere  gestis,  fanum 
Romai  Soli  magnilicum  '  constituit,  donariis  ornans  opu- 
lentis :  ac  no  unquam,  quae  per  Gallienum  evenerant,  ^ 
accidercnt,  muris  Urbem  quam  validissimis  laxiore  ambi- 
tu  '  circumsepsit :  simulque  usus  porcinae  carnis,  quo  plcbi 
Romanae  afl'atim  cederet,  prudcnter  munificeque  prospcc- 
tavit/"  deletaeque  fiscales  et  quadruplatorum,  quae  Urbem 


NOT^ 


coHocari  :  atqiii  in  Africa,  non  ut 
Tetricns  in  Gallia,  impeiiiim  invasit, 
impcravitque  septem  tantiini  diebiis, 
Don  biennio.  Qiiare  in  nientem  ve- 
nit  legendum,  post  Celsum  biennii  Im- 
perium:  id  est,  'post  snramam  po- 
testateni:'  qnae  familiaris  ejus  ata- 
tis  foiinnla  est.  Tetricns  enim  se- 
nior in  Gallia  imperium  occupaverat, 
tennitqne  per  annos  duos  infra  io 
Epitoin.  Schott. 

*  Lucaniee  correcturam,  filioque  ve- 
niam]  Vopiscns  in  Aureliano  :  '  Te- 
tricum  triunipliatum  correctoretn 
Lucaniae  fecit,  filio  ejus  in  senatu 
nianente.'  At  Pollio  in  Tetrico  ait 
totius  Italiae  correctoreni  factum  : 
quod  falsum  est.  Correctores  aulem 
dicuntur  qiiibus  pars  aliqua  provin- 
cial regenda  tiadita  est. 

f  Rationali]  Quis  sit  '  rationalis,' 
nemo  melius  explicaverit  quam  Au- 
lelianns  ipse  in  epistola  quas  iegitur 
apnd  Vopiscum,  iibi  de  illo  Felicissi- 
mo  loquens  ait,  '  Cui  procurationem 
fisci  niandaveram.'  Ergo  '  procura- 
tor fisci,'  et  '  rationalis  '  idem  est. 

f  Nummuriain  notam  corrosisscnt^ 
Hoc  est,  nummos  corrosissent,  ut 
ponderis  quantitatem  minuerent. 

''  Septem  fere  millia  bellutorum  con- 
Delph.  et  Var.  Clas.  Aurel 


fecerinti  Vopiscus  in  Aureliano  : 
'  Fuit  sub  Aureliano  etiam  Mone- 
tariorum  bellum,  Felicissimo  ratio- 
nali auctore  :  quod  acerrime  seve- 
lissimeque  conipescuit,  septem  ta- 
roen  millibus  suorum  interemtis.' 
Vide  et  ipsius  Aureliani  cpistolani, 
quae  ibidem  posita  est. 

•  Fanum  liomce  Soli  magnijicum] 
Vopiscus  :  '  Templum  Solis  niagnifi- 
centissimum  constituit.' 

^  Qua  per  Gallienum  evencranf]  Vo- 
piscus :  '  Cum  videret  posse  fieri,  ut 
aliquid  tale  iterum,  quale  sub  Gal- 
lieno  evcnerat,  proveniret,  adhibito 
consilio  senatus,  niuros  Urbis  Itomse 
dilatavit.'  Timebat  autem  barbaro- 
rum  in  Italian!  irriiptionem. 

'  Laxiore  ambitu]  Vopisc.  'Muros 
Urbis  Komas  sic  ampliavit,  ut  quin- 
quaginta  prope  millia  niurorum  ejus 
ambitus  teneant.' 

•"  Prudenter  munificeque  prospeda- 
vit]  Vopiscus  apertius  :  '  Idem  Au- 
relianus  et  porcinam  carncni  populo 
Romano  distribiut,  qux  bodieque 
dividitur.'  P'uit  tum  institutus  prae- 
fectus  dividendae  porciua%  cujus  me- 
minit  Zosim.  lib.  ii.  AouKiavhs  too 
Xoipttov  Kp((t>s  ^v  x^P^y^^'  Lucianus 
porcina'  carnis  prabitor  fuit. 

.  Vict.  X 


322 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


miserabilitcr  affecerant,  calumniaj,"  consumtis  igni  tabulis, 
moniimentisque  hujusraodi  ncgotiorum  ;  atque  ad  Graecias 
morem  decreta  abolitione,"  inter  quae  avaritias  peculatum, 
provinciarum  praedatores,?  contra  morera  militarium,''  quo- 
rum e  numero  erat,  immane  quantum  insectabatur/  8. 
Qua  causa  rainistri  scelere/  cui  secretorum  officium  credi- 
derat,  circumventus,  apud  Caenolrurium  *  interiit:  cum  ille 
prasdas  conscientia  delictique,  scripta  callide  composita" 
tribunis,  quasi  per  gratiam,  prodidisset,  quibus  interfici 
jubebantur  :  iliique  eo  metu  accensi  facinus  patravere.  9. 
Interea  railites,  omisso "  principe,  legatos  statim  Romam 


imperium. — 7  Ad  gralice  morem  pro  ad  Gracim  morem  ante  Scliott.  legebatiir. 
Tiun  in  fine,  spectubatur  ^vo  insectabalur  {qwod  ex  conjectiira  Schotti)  liabent. 
Scliott.  Gaesb.  Delpb,  Pitisc.  Suspectubattir,  ant  alteram  Scliotti  con- 
jecturani  sectabatur,  inalnnt  Grnter.  et  Sylburg.— 8  Pro  mitiistri  Olivaritis 
il/nfs</iei  legendnm  ceusebat.  Turn  ^  jxence  conscientia  suspicabatiir  Gruner. 
Propius  vero  ad  literarum  vestigia  accedit  correctio  Klotzii  in  Miscell. 
Crit.  pag.  39.  pretii  vel  prcemii ;  quod  ntriinique  vocab.  sjepe  idem  est  ac 
*  p(tna  ;'  nt  ille  docte    probat.      Conf.   Vopisc.  in   Aurel.  cap.   36.'    Harl, 

NOTiE 
"  Deletaque  fiscales  et  quadruplato-     semel :  ut  et  alii  scriptores  ejusdein 
rum  . . .  calumJiia:']  Vopisciis,  qiiem  hie      sEeculi. 


transcribit  :  '  Item  quadrnplatores, 
ac  delatores  ingenti  severitate  per- 
secutns  est  :  tabulas  publicas  ad 
privatorum  securitatem  exuri  in  fo- 
ro  Trajano  semel  jiissit.'  Quadrn- 
platores autem  dicebantnr  accusato- 
res,  sivc  delatores  criinin\im  pnbli- 
cornm  ;  quod  ex  eorum  bonis  quos 
accusaverant.quartam  partem  conse- 
qnebantur. 


Immane  quuntum  insectabatur 
[spectabalur]  Lege  sectabatur,  vel  in- 
sectabatur: ut  optime  Scliottus. 

*  Minisiri  scelere'\  Notarii  sni :  no- 
tarii  secretorum ;  Vopiscns,  qui  et 
Mnestlieum  vocat.  Undc  Olivarius 
pro  Minisiri  scelere  legcbat  Mnesthei 
scclcre  :  quod  non  necesse.  Hunc 
'  Erotem '  nominat  Zosim. 

•  Canofrurium]    'Inter  Heracliam 


"  Atque  ad  Grmcia  morem  decreta  et  Rjzautium.'  Epitom.  Katvhv  (ppov- 
abnlitione]  Amnestiam  iniellige,  qunc  ptov.  Vel  unica  voce  Kaivo<ppovpioi' : 
Gracorum,  Ailieniensiimi  inventum.  id  est,  novum  cnstellum  ;  ninnitissi- 
Vopiscus  :  'Amnesiia  etiani  sub  eo  mum  lioc  castellum  scribit  Polyb.  et 
delictorum  publicorum  decreta  est,  in  eo  gazani  suam  INIitliridatem  ha- 
de exemplo  Atlieniensium.'  bui^se. 

I'  Avariti(e  peculatum,  provinciarum         "  Scripta  callide  cnmposita^  '  I]reve 

prwdulores'^  Vopisc.    '  Fures    provin-  nominum,mixti8  iis  quibus  Aurelianus 

ciales,    repetundarnm    ac    pecidatus  v(>re  irascebatur,  cum   iis  de  quibus 

rcos,  ultra  niiiitareni  niodum  est  per-  nihil     asperum    cogilabat.'    Vo|iisc. 

secutus,  ut  eos   ingentibus  suppliciis  (pietn  vide. 
cruciatibus(|ue  puniret.'  "  Omisso]  Pro  'amisso:'jam  ali- 

•  Militaiiitni]  Pio  '  militiim  ;'    non  bi. 


DE    C^SARIHUS    CAP.    XXXV.  323 

dcstinant,  uti  suoptc  arhitratu  Patres  »'  Impcratorcm  dcli- 
gercnt.  10.  Qijil)ii.s  hoc  ipsorum  potissimum  convcniro 
munus  rcspondcntibus,  rursum  legiones  ad  eos  rejiciunt. 
11.  Ita  utrimquc  pudorc  ac  modestia  decerlabatur,  rara  in 
hominibus  virtute,  rebus  prajscrtiiu  bujiismodi,  ac  prope 
ignota  militibus.  12.  Tantum  ille  vir  scveritate  atque 
incorruptis  artibus  potiiit,  ut  ejus  necis  auctoribus''  exitio, 
pravis  metui,  siniulata  dubiis,"  optimo  cuiquc  desiderio, 
ncmini  insolentiaj  aut  ostentation!  esset.  Atque  etiam  soli, 
quasi  Romulo,''  interregni  species  obvenit,  longe  vero  glo- 


— 9  In  fine  diligerent  malit  Scliott. — 10  '  Ipsorum  potissimum  contenire  munus. 
Olet  glossani  tJ)  con  ft  jure.  Delere  tamen  aut  oliliterare  non  ansini  sine  libris. 
Post,  electionem  vel  legendijus  credo  scripsisse,  non  legiones ;  et  slatim  certw 
batur.'  Sdiott.  '  Arntzen.  letinet  verbuni  cimr.cnire,  at  malit  legere  ipsorum 
vni ;  quod  petiissent  legiones,  ut  seiiatiis  '  vx  sue  ordine  piinoipeni  legeret ' 
apud  Vopiscuni  in  Tacito  c.  2.  Gniner.  cum  apud  Nostrum  de  electione  tan- 
tnm  lujperatoris,  non  de  ordine  ex  quo  eliiji  deheat,  sermo  sit,  ita  |pj,'eiiduru 
censet  :  hoc  (nempe  imperatorem  deligere)  ipsorurn  potissimum  convenire  mu- 
mis ;  li.  e.  '  cfficiis."  Hurl. — 12  Ad  verba  ut  ejus  necis,  vide  Not.  Delpli. 
Simulata  dubiis.  F'uit  cum  divinarem  legendum  simul  et  dubiis  :  videbam 
enini  facile  aliquid  corruptnm,  referendniniine  ad  '  Aurelianum,'  non  ad 
'  necis.'  Latine  eniui  dixisse  oportuit,  ut  necis  su(C  auclorihus,  nisi  solcecis- 
innm  tacere  volnerit:  post  tamen  subiit,  Victoiem  foite  declinasse  ncces  no- 
niinandi  casu,  pro  nex,  apxcixuis.  Quod  si  veriim  esse  pcrsuadeo,  simulala 
recte  liabet,  significatque,  sparsum  quasi  de  niorte  illius  rumorem,  ut  dubii, 

NOT.'E 

y  Uti  suupte  arbilralu   Patres]  Vo-  vitium,   nullum    defectum   agnosco  : 

pise.  *  De  Imperatore  deligendo  ex-  ut  ejus  necis  auctoribus  exitio.     Notan- 

erritus   retulit    ad    senatum,  idcirco  dum  tantum  necis  hie   in   nominandi 

quod  nullum  de  liis  faciendum  puta-  casu,  pro  nex,  ut  veteres  loqiiebau- 

bat  qui  tani  bonuni  principem  occi-  tur.     De  Aureliani  auteni  nece  hie 

derant.     Verum    senatus  hanc   ean-  loquitur  Victor;  quod   ideo  moneo, 

dem  delectionem  in  exercitum  refu-  quia  doctissimus  Salmasius  de  nece 

dit,  8cicns  non   libenter  jam  milites  Roniuli  hocputavit  intclligendum. 

accipere  Imperatores  eos  quos  sena-  *  Simulata  dubiis]  Hoc  est,  sparsi 

tus  elegerit.     Denique  id  tertio  fac-  rumores   quasi    de   morte   illius,   ut 

turn  est,  ita  ut  per  sex  menses  Im-  'dubii,'  deposita  persona  qua  tege- 

peratorem  Komanus  orbis  non  habue-  bantur,  coguosci  possent. 

rit.'  *>  Soli,   (luasi   Romulo]   Vopisc.  in 

»  Ut  ejus  necis  auctoribus']  Hie  hia-  Tacit,  initio  :  '  Quod  post  excessum 

tnm   codicis   notaverat   Casauboons,  Komuli  novelio  adinic  Uonianae  Ur- 

ubi  scriptum,  ut  ejus necis  auc-  bis  imperio  facluni,  pontifices,  penes 

toribus.     Atque  ipsi  desiderari  vide-  quos    scribenda^    hisforiae     potestas 

batur  vocabulum  mors  aut  simile  ali-  fuit,  in  literas  retulenint,  ut   inter- 

nd  :    '  sine  qt«o,'  aicbat,    '  ruit  tota  regnum,  dum  post  bonum  principem 

periodus.'     Verum  nullum    ego   hie  bonus  alius  quxritur,  iniretur,   hoc 


324  SEXTI   AURELII    ViCTORlS 

riosior.*^  13.  Quod  factum  praecipue  edocuit,  cuncta  in 
orbis  modo  verti,*^  nihilque  accidere,  quod  rursnm  naturae 
vis  ferre  nequeat  aevi  spatio.  14.  Adhuc  virtutibus  prin- 
cipum  res  attolli  facile,  vel  afflictas,  easque  firraiores  prae- 
ceps  *  vitiis  dari, 

deposita  persona  qua  tegebantur,  cognosci  qiieant.'  Schott. — 13  '  Malim 
praciptie  docuit :  repetita  enim  praeeed.  vocis  litera  videtur.  Tiini  pro  nequeat 
male  in  Ms.  neque :  quod  mendum  ex  compendiis  uatum  quis  non  videt  ?  forte 
repererat  nequit.^  Schott. 

NOTiE 

post  Aiirelianum,  habito  inter  sena-  in  hoc  sediilones,  qna;  in  Romali  in- 

tiira    exercitnmque   Ronianum,  non  tenegno  agitata?  sunt, 

invido,  non  tristi,  sedgrato  religioso-  "i  Cuncta  in  oriis  modo  verli']  Sic  Sa- 

que   ceitamine,    sex   totis   mepsibus  loinon,  in  divino  illo  libello  qui  Ec- 

factum  est.'  clesiastes  inscribitur,  cap.  1.  vs.  9. 

^  Longe  vero  gloriosior']  Quod  nuUas  ^  Prcecepsl  Adverbiaiiter,  ut  alibi. 


CAP.  XXXVI. 

TACITUS    ET    FLORIANUS. 

1.  Igitur  tandem  senatus,  mense  circiter  post  Aureliani 
interitum  sexto,  Tacitum  e  consularibus  mitem  sane  virum, 
Iraperatorem  creat;  ^  cunctis  fere  laetioribus,''  quod  militari 
ferocia "  legendi  jus  principis  proceres  recepissent.  2.  Quae 
tamcn  laetitia  brevis,  neque  exitu  tolcrabili  fuit ;  namque 
Tacito  confestim  a  ducentesiraa  regni  luce,''  Tyanas  •  mor- 


Cap.  XXXVI.    1  '  Quod  a  militari  vel  quod  de  mil.  legere  malint  Arntz.  et 
Gruner.'  Harl. 

NOTiE 

*  Imperatorem  creaf]    A.    U.  1027.  /iiari/crocirt?  cum  curam  iliam  xaepius 

post  C.  275.  ad  exercituni  senatus,  et  ad  senatum 

''  Cunctis  fere  Icelioribus]  Vopisc.  in  exercitus  refuderit,  donee  coacti  Pa- 
Tacit.   '  Nee  tacendum   est,   et  fre-  ties. 

qucnler  intimandum,  tantam  senatus  "^  A  duce7itesima  regni  luce]  Impera- 

lajtitiam  fuisse,  quod  eligendi  princi-  vit  mensibus  sex,  diebus  xx.    Vopis- 

pis   cura  ad   ordineui    ampiissimum  cus  et  Eutrop.  mensibus  tantum  sex, 

rcvertissct,  ut  et  suppiicationes  de-  minus  vere. 

ccrnerentur,  et  hecatombc  promitte-  *-'  Tyanir]    Tn    Cappadocia.     Infra 

retur  a  singulis.'  Epitom.  ait  Tarsi  Djortuuu). 

'^  RJ ililari ferocia]  At  quo  modo  mi- 


DE    Ci£SARlBUS    CAP.  XXXVII, 


325 


tuo  ;  ^  cum  tamen  prius  auctores  Aureliani  necis,'^  maxime- 
que  Mucapereni  duccm,  quod  ipsius  ictu  *'  occidcrat,  ex- 
cruciavisset ;  Florianus  cjusdem  frater,  nullo  scnatus'  seu 
militum  cousulto,  impcrium  invascrat. 


NOT.*: 


^  3Iortuo']  Interemtus  est  insidiis 
niilitaribus,  iit  aiii  dicunt ;  nt  alii, 
inorbo  interiit.     Vide  Voi)isc. 

e  Cum  tamen  prius  auctores  Aurelia- 
ni necis'}  Vopisc.  *  Et  prima  (jiiidem 
illi  cura  Imperatoris  facti  l)a(>c  fiiit, 
lit  omnes  qui  Aiirelianiini  occiderant, 
interimeret,  bonos  nialosve,  cum  jam 
iile  vindicatns  esset.'  Apud  Zosim. 
tamen   legas   Probum   Imperatorem 


de  iis  qui  Aurelianiim  interfecerant, 
pccnas  sumsisse. 

''  Mucaperem  ducetn,  quod  ipsius  ic- 
<u]  '  INIalitia  notai  ii  sui,  et  maiui  INIii- 
caperis  interemtus  est.'  Vopisc.  Ex- 
tat  Aureliani  epistola  ad  Mucaperem 
apud  euiideni  Vopisc. 

'  Nullo  senalus]  Vopiscus  :  '  Js'oa 
senatus  auctoritate  ;  sed  suo  niotn, 
quasi  haereditariuni  esset  iniperium.' 


CAP.  XXXVII. 

PROBUS. 

1.  Qui  uno  mense  aut  altero''  vix  retentata  dominationc 
apudTarsum  '  ab  suis  interficitur.^  2.  Post  quem  Probum, 
in  lllyrico  factum,^  accepere,  ingenti  belli  scientia,  exer- 
citandisque  varie  militibus,  ac  duranda  juventute  prope 
Hannibalem  alterum.    3.  Namque  ut  ille  oleis  "  Africse  ple- 


Cap.  XXXVII.  1 '  Interficilur.  Acuta,  neque  tamen  necessaria  est  Arnfzenii 
emendatio  (a  Vopisco  in  Florian.  c.  1.  ct  in  Probo  c.  10.  fere  firmata)  inter- 
Jicitur,  pustquam  Probum,  ^c'  Harl. — 3  Ut  ille  utile  olei  corrupte  legebatur  in 


NOTvE 


''  Uno  mense  aut  altero]  Dnobus 
mensibus,  et  diebus  xx.  in  imperio 
fuit.  Eutrop. 

'  Tarsum]  In  Ciiicia. 

a  Ab  suisinterficitur]  Cum  Probum 
Imperatorem  factum  accepissent. 
Vide  Zosim.  et  Vopisc  a  quibus  hie 
^'ictor  dissentit. 

^  In  lllyrico  factum]  Inimo  in  Ori- 
ente:  nam  Probus  Syriani,  Phcvni- 
cem,  Palccstinaui  ct  iiigyptuni  tunc 


obtinebat.  Vide  Zosim.  Vopiscus 
etiam  ab  orientaiibus  exercitibus  Im- 
peratorem factum  scribit.  Pntabaiu 
legendum  In  lllyrico  natum  :  nam  Sir- 
niio  oriundus  Probus.  Factus  est  au- 
teni  Imperator  A.  U.  1028.  post  C. 
'276. 

•^  Namque  ut  ille  olds']  Hannibal, 
quo,  ne  iegiones  otiosa)  essciit,  multa 
Africac  ioca  oleis  consevit. 


326 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


raque  per  legiones,  quarum  otium  reip.  atque  ductoribus  ^ 
suspectum  rebatur,  eodem  modo  hie  Galliam  Pannoniasque 
et  Moesorum  colles^  vinetis  replevit;  postea  sane  quam '^ 
barbarorum  attrita;  gentes  sunt,  qua?,  nostris  principibus 
suorum  scelere  interfectis,  irruperant ;  simul  cassis,  Satur- 
nino  per  Orientem,^  Agrippinse  Bonoso  exercitu:*'  nam 
utriquedominatum  tentaverant,  sumta,  cui  duces  praserant, 
manu.  4.  Qua  causa,  receptis  omnibus  pacatisque,  dixisse 
proditur,  brevi  miUtes  frustra  fore.'  Hinc  denique  magis 
irritati  paulo  cis  sextum  annum''  apud  Sirmium  trucida- 
vere,  cum  ad  siccandam  lacunis  ac  fossa  urbem  ^  ipsi  "• 
patriam  adigerentur,  qua?  palustri  solo  hyemalibus  aquis 


Ms.   ap.  Scliott. ;  ante  quern  docloribus  pro  ductoribus  extabat.    In  seqq.  ah 

exercitu  nonnulli   snaserunt;  sed  cum  Grunero  nialit  Harl.  cum  exercitu.— 

NOTiE 

<i  Quarum  otium  reip.  atque  [doctori-  exercitu.  Scliott. 

6ms]  ductoribus]   Non   male   Srliottus  *  Brevi  milites  frustra  fore]  Hoc  est, 

ductoribus.  Et  vero  otium  niiiitaie  cm-  '  brevi  milites  inuliles  fore.'     Vopis- 

ninm  aliorum  progenerare  iiegotium,  ens,  '  His  addidi '  (sic  lego  ;  non  ad- 

non  parce  osteiidi  ex  Gi*ca  Latina-  didit:  etsi  aiiter  viri  docti)  '  dictum 

que  historia,  in  comment,  ad  Annal.  ejus  grave,  si  unquam  eveniat  saluta- 

Tacit.  lib.  1.  cap.  16.  Gruter.  re,  reipiib.  brevi  milites  necessarios 

e  Eodem  modo  hie  Gall.  Pan.et  Mat-  non  futuros.' 

sorum  colles]  Vopiscus  :  '  Gallis   om-  •<  Paulu  cis  sextum  annum]  Impera- 

nibus  et  Hispanis  ac  P.ritannis,  hinc  vit  annos  sex,  menses  qnatuor.     Vo- 

permisit  ut  vites  baberent,  vinumque  piscus    annos    quinque    tantum    tri* 

conficerent.'     Post  Domitianuni,  qui  biiit. 

primus,  ne  quis  in  Italia  novellaret,  '  Cum  ad  siccandam  lacunis  ac  fossa 

edixerat,  ibi  observatum  fait,  ut  pro-  vrbem]  Vopiscus  :  '  Nam  cum  Sirmi- 

miscui  non  esset  juris  vites  institue-  urn  venisset,  ac  solum  patriuni  effcE- 

re  ;  sed  eorum  tantum  qui  ab  Impe-  cundari  cuperet,  et  dilatari  ;  ad  sPc- 

ratore  veniam  impetrassent.  candam    quandam     paludem    niulta 

'Postea   sane   quam]  Ait   repietos  simul  milliamilitum  posuit,  ingentem 

vinetis   colles,    postquam    barbaros,  parans  fossam,  qu2P,dejectis  in  altiim 

Saturninumque  et  Bonosum  devicit;  navibus,  loca  Sinnieusibus  profutura 

et  sic  intelligenda  vox  hinc,  quae  su-  siccaret.     Hoc  permoti  milites  con- 

pra  in   loco   Vopisci.      De    baibaris  fugientem  euni  in  turrem  ferratam. 


qnos  vicit  Probus  fuse  Vopisc. 

K  Siilurnino  per  Oricndm]  De  Sa- 
turnino  et  Bonoso,  vide  Vopiscuin; 
qui  tertitini  addit  nomine  Proculuni. 
Saturnini  meminit  /osim. 

''  Bonoso  exercitu]  Lege  Bonoso  ah 


(|uam  ipse  speculaa  causa  editissi- 
niani  exa-dificaverat,  interemerunt 
anno  imperii  sui  quinto.' 

">    Ipsi]    Probo.    Supra  Vopiscus, 
'  Patrium  solum.' 


IJE    CiESARlKUS     CAP.    XXXVllF.  :327 

corruinpitur.  5.  Abhinc  militaris  potcntia"  convaluit,  ac 
scnatui  impcrimn  crcandiqiie  jus  principis  crcptum  ad  nos- 
tram  meraoriam  ;  inccrtum,  an  ipso  cupiente  per  desidiain, 
an  metu  seu  disscnsionum  odio.  G.  Qiiippc  amisso  Gal- 
lieni  cdicto,°  rcfici  militia  potiiit.i'  conccdciitibiis  niodcstc 
legionilnis,  Tacito  regnanto,  neque  Florianus  temcre  in- 
vasisset,  aut  judicio  inanipulariina  cuiciuani,  bono  licet, 
impcrium  darctiir,  amplissinio  ac  tanto  ordinc  in  castris 
degcnte.  7.  Verum  dura  oblcctantur  otio,  siraulque  divi- 
tiis  pavent,  quarum  usiim  alllucntiamque  ajtcrnitatc  majus 
putant,  muniverc  militaribus  i  ac  pa3ne  barbaris  viara  in 
se  ac  posteros  dominandi. 

7  Sciiott.  pro  nutjus  censet  magis  substitiiendum,  improb.  Arntz. 

NOTiE 

"  Militaris  polenlia]Mi\\{ttmpotcn-  p  Refici militia  potuit]  Ait,  abroga- 

tia  ;  nam   ad    eos   rediit  jus    creandi  to  edicto  Galliciii,  militia  lestaurai  i 

principis,  quod  Patres  in  Tacito  An-  potnit,    exercitn    inodeste    Patribns 

gnsto  creando  rcceperant.  cedente,  regnante  Tacito,  neqne  se- 

°  Amisao  Gallicni  edicto]  Kotdi  amis-  natu  in  castris  conversanto,  Floria- 

so   pro  '  omisso  ;'  sicut  jam   dnoixts  niis  niotn  sno  iniperinin  oc(  iipasset  ; 

locis   omisso  usns   est   pro   'amisso.'  neque  id  in  judicio,  cuiqiiam  niilitniii 

Oallieni  edictuni  intcili'.'e,  quo  niili-  quanivis  bono,  datum  fuissnt. 

tia  I'atres  vetuit;  do  quo  supra  in  i   !\hlilarilms]  Id  est,  '  niililil»us  :' 

Gallieno.  jam  saepius. 


CAP.   XXXVIII. 

CAllUS,    CARINIIS,    I:T    NUMIiRIANUS. 

1.  lonuR  Carus  praefectuia  pollens  praitorii,*  augusto 
habitu,''  liberis  Caesaribus  Carino,  Nunierianoque."     2.  Et 


Cap.  XXXVIII.  1  Post  hdhilu  nniissum  esse  a  librario  inihtdlur  cum  Srhotto 
putat  Harl.  '  Kortasse  nocuit  loco  vox  insolciis,  t'iiit(|ue  «M.irK,vt<i/Hr  kabitu  : 
nee  eiiim  aiictoii  liiiic  novinn  (ingcre  vocabula.'  iiriiler.  Vule  Not.  Delpli. 
*  Numirianoque.  Hie  aut  post  liberis  culpa  librarii  excidisse  judicein  wioicu- 

NOTTE 

»  P  rtpfectur  a  pollens  praterii]  'Prae-  vel  qnid  simile:  nisi  malls  legere  ^u- 
ffctus  pra'torii  a  Probe  tactns.'  Vo-  guslus  halutur.  Creatus  Imperator 
pisr.  A.  U.  10:U.  postC.  282. 

•>  .'lwg'«v<o /i((/'i7M]  Deest  *  induitur,'  '    Liberis    Vtcsarilms    Car.    Num.] 


328 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


quoniam,  cognita  Probi  morte,  barbarorum  quique  oppor- 
tune invaserant,  misso  ad  munimentum  Gallias  majore 
filio,^  Numeriani  comitatu  in  Mesopotamiam  permit  proti- 
nus ;  quod  ea  Persarum  quasi  solenni  bello  subest.  3. 
Ubi  fusis  hostibuSj  dum  glorias  inconsulte  avidior/  Ctesi- 
phonta,  urbem  Parthiae  ^  inclytam,  transgreditur,  fulminis 
tactu  conflagravit.  4.  Id  quidam  jure  ei  accidisse  referunt : 
nam  cum  oracula  docuissent,^  ad  usque  oppidum  memora- 
tum  perveniri  victoria  licere,  longius  delatus  poenas  luit. 
5.  Proinde  arduum  ^  fatalia  devertere ;  eoque  futuri  notio 
superflua.  6.  At  Numerianus,  amisso  patre,  simul  confec- 
tum  aestimansbelluni,  cum  exercitum  reductaret,  Apri  prae- 
fecti  praetorio   soceri' insidiis  extinguitur.     7.  Quis  casum 


patis,  (vide  V^opisc.  in  Caro  Imp.  cap.7.)  ant  dictis.  Conf.  Gruner.'  Harl. — 
'J '  Lege  opporluna  invaserant  acciisandi  casn,  id  est,  sibi  et  finil)iis  suis  proxi- 
iiia.  Mesopotatiiam  perpetuo  scribit  per  w  vetus  codex.  RIox  inconsulta  per 
dipbtlionguin  idem.'  Schotf.  Turn  Numeriano  legebatur  ante  Scliott.  et  Syl- 
burg.  qui  aut  Numeriani  aiit  comitatus  legendiim  piitant.  Numeriano comitante 
ronj.  Arntz.  Mox  pergit  protenus  scribendnin  putat  Schott.  improb.  Arntz. 
— 5  Notio  perjlua  pro  superflua  Ms.  ap.  Scliott. — d  '  Apri  prcpfecti.  Corrnptiis 
ft  iiic  vetus  codex,  A  prajecti,  omissa  altera  syllaba,  quod  seqiiens  dictio  ab 
iisdcm  dementis  inchoaret.     Dictiis  autem  'Arrius  Aper'  Vopisco   Nume- 

NOTjE 

'  Liberis  Caesaribus  nnncnpatis.*  Vo-  lam  recitavit,  qny,  aegritndine  mor- 

pisc.  tmim   Carum   scribit :   '  Hanc   ego,' 

<'  3Iisso  ad  munimentum  Gallicc  ma-  inqiiit,    '  epistolam    idcirco    indidi, 

jorefiliol  Carino.  Vopiscns  :  '  Et  ita  quod  plerique  dicnnt  vim  fati  qnan- 

quidem,  ut  Carinnm  ad  Gallias  tuen-  dam  esse,  ut  Romanus  princeps  Cte- 

das  cum  viris  lectissimis  destinaret ;  siphontem  transire  non  possit:  ideo- 

secum  vero  Numerianuni  adolescen-  que  Carum  fulmine  absiimtum,  i)uod 

tern,   cum    leclissimum,    turn   etiam  eos  fines  traiisgredi  cuperet  qui  fata- 

disertissimum,  duceret.'  liter  constituli  sunt.'     Alcjui,  nt  op- 

•^  Dum    glorice    inconsulte    atidiorl  lime  ibidem  Casanb.  constat  Roma- 

Vopisrus:  '  Verum  cum,  avidus  glo-  nos  idtra  Ctesiphontem  et  Tigrim, 

rii3e,  (praefecto  sue  maxime  jurgante,  provincias    liabuisse    Transiigranas, 

qui  et  ipsius  et  filii  ejus  qua;rebat  ex-  quas  a  Galerio  partas,  restituit  I'er- 

itium)  cupiens  imperare  longius  pro-  sis  Jovianns. 

gressus  est,  nt  alii  dicnnt  morbo,  ut  ■'  Arduurtt']  Difficile, 

pluies  fulmine  interemtns  est.'  *  Apri  purfecli  pratorio  soceri]  '  Fac- 

'  Parthiu]   Id  est,  Persiilis :  jam  tione  Arrii  Apri  soceri  siii,  qui  inva- 

'•I'pius-  tlere    ronabalur    impcriiim,    occisus 

^    Nam  cum  oracula  docuisscnll  ^  o-  est.'  Vopisc 
piscus,  i)ostquam  Cali»lniruii  cpisto- 


DE    CiESARinUS    CAP.    XXXIX.  329 

detulit''  adolesccntis  oculorum  dolor.  8.  Deniquc  diu  faci- 
nus  occultatum,  diim  clausuin  lectica  cadaver,  specie  aegri, 
ne  vento  obtundcretur  acies,  gestabatur. 


riano,  qui  et  de  A  pro  fatali    miilla.'    Scholl. —  8  Specie  cegri,  ne  vento,  ex 
eineudatione  Scliotti,  pro  specie  agrc  vento  aiiiea. 

NOTJE 

^  Quis  casum  delulil]  Qiiibiis  insi-      dolorcm     contraxerat    Nuniciianus, 
dii8  casiiin,  id  est  occasioneiii,  dcdit      qiiud  iiimio  flelu  oculos  corriipisset. 
Numcriaui   dolor    oculorum.    Hunc 


CAP.  XXXIX. 

VALERIUS    DIOCLETIANUS. 


1.  Sed  postquam  odore  tabescentium^  mcmbrorum  sce- 
lus  proditum  est,  ducum  consilio  tribunorumquc,  Valerius 
Diocletianus,  domcsticos  regens,''  ob  sapientiam  deligitur,'^ 
magnus  vir,  his  moribus  ^  tamcn  :  2.  quippe  qui  primus  ex 
auro  veste  qua3sita,*  scrici  ac  purpuras  gemmarumque  vim 
plantis  concupiverit.  3.  Quae  quanquam  plus  quam  civi- 
lia,  tumidique  ct  aflluentis  animi  ;  levia  tamen  prae  cete- 
ris. 4.  Naniquc  se  primus  omnium,  Caligulara  post,  Do- 
mitianumque,^  Dominum  palam  dici  passus,  et  adorari  se. 


Cap.  XXXIX.     4  Omnium  Caligulam  post,  Domilianumque  Scliott.  Gaesb. 

NOT;E 

»  Odore  tabescetitium]  '  Foctore  ta-  '^  His  moribus'\  Sic  supra  alicubi,  et 

men   cadaveris    res  esset    prodita.'  Terent. 

V'opisc.  «^  Primus  ex  auro  teste  (]U(Fsila'\  In- 

''  Domcsticos  rcgens']   '  Domesticos  fra  tamen  Epitom.   ait  Aurelianum 

tunc    regentem.'    Vopisc.   '  Domes-  primiim  aurata  omni  veste  iisiim. 

tici  '  atitem   dicebantiir  milites,  qui  f  CatinuUnn   post,    Doiiiitiunumquel 

non  in  acie,  sed  domi,  lateris  prote-  Supra  in  Caligul.  cap.  3.  '  Hie  elatus 

gendi  sacri  cnram  iiabebant :  eorum  Dominum   dici,  atque   insigne  regni 

alii    equites,    alii    pcdites    fuernnt.  capili  nectere  tentavcrat.'  Et  in  Do- 

Qui   vero    in    acie   protegere    latus  niitianocap.il.  '  Quippe  qui  se  Do- 

principis  solebant,  *  protectores  '  di-  minum  Dcunuiue  dici  coiigerit,  quod 

cebantur.  confcstini  ab  insiMiuenlibus  remotum, 

«=  Deligitur'\    A.  U.  1030.  post  C.  validius  multo  posthac  deinceps  re- 

281.  tulerc' 


330  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

appellarique  uti  Dcum.  5.  Quis  rebus,  quantum  ingenium 
est,  compertum  habeo,  humillimos  quosquc,  rnaxime  ubi 
alta  accesserunt,  superbiaatque  arabitione  immodicos  esse. 
6.  Hinc  Marius  ^  patrum  meraoria ;  hinc  iste  nostra,  com- 
munem  habitum  supergressi,  dum  animus  potentiae  expers, 
tanquam  inedia  refecti,''  insatiabilis  est.  7.  Quo  mihi  mi- 
rum  videtur,'  nobilitati  plerosque  superbiam  dare;  qua) 
gentis  patriciae  meraor,  molestiarum,  quis  agitatur,  rerae- 
dio,  erainere  paululum  pluris  habet.  8.  Verum  haec  in 
Valerio  obducta  ceteris  bonis,''  eoque  ipso,  quod  Dominum 
dici  passus,  parentem  egit:^  satisque  constat,  prudentem 
virum  edocere  voluisse,  atrocitatem  rerum  magis,  quara  no- 
minum  officere.  9.  Interim  Carinus  eorum,  quas  accide- 
rant,  certior;  spe,  facilius  erumpentes  motus""  sedatum 
iri,  Illyricum  propere  Italiae  circuitu  petit.  10.  Ibi  Juli- 
anum,°  pulsa  ejus  acie,  obtruncat.  Namque  is  cum  Vene- 
tos  correctura  ageret,"  Cari  raorte  eognita,  imperium  avens 


Delph.  Pitisc.     Post  Cnl.  post  Dom.  in  vet.  lib.  ap.  Scliott. — S  In  fine  officere 
pro  efficcre  malit   Schott. — 9  Spe  facilius  erumpentis  metus  Scliott.  Gaesb. 

NOTyE 

s  Marius']  C.  Marias,  ^  Hac  in  Valerin  ohdncta  ceteris  bo- 

•>  Tanquam  inedia  rt-fecti']    Id    est,  »ijs]     Versnm  irapotfuuSr)  Graecoruni 

tanquam  qui  se  post  iiiediani  et  Ion-  allndit,  fiXAou  eV  f(T6\o7s  t6i>^'  airude'i- 

pam  famem  reticiiint,  epulis  aclmoii.  rai  xf/Syov  hoc  est,  aliis  in  bonis  hoc 

Et  eleganter  ait  potentiiE  expcrtes  averlit  dedecus.  Cas. 

insatiabiles  esse,  tanquam  famelicos  '  Parentem cgit]  Ait  Valerium  cum 

qui  epulis  admoti,  fercula  Integra,  et  se  Uomiiiuni  dici  passus  est,  eo  poti- 

struices  patinarias  ocnlis  devoraiit.  us  parentem  quam  tyrannum  egisse. 

*  Quo  mihi  mirum  videtur'}  Cum  cer-  "•  Erumpentes  mutus  [erumpentis  ine- 

turn  sit  hninillimos  qnosque,  nbi  alta  tus]   Lege  ut  Scliott.  Spe  facilius  e- 

accesserunt,  superbia  immodicos  es-  rutnpentes  motus  sedatum  iri:  lioc  est, 

se  ;  sibi  mirnm  videri  ait,  multos  es-  'sperans  erumpentes  motus  sedatum 

se  qui  nobilitati  superbiam  tribuant,  iri  facilius.' 

qu«  quideni  nobilitas  gentis  palricia;  "  Ibi  Julianum]  Ait  Illyrico  Jnlia- 

inemor   aliquantulum  supra   ceteros  nnm  victum.     Alii,  in  Campis  Vero- 

eminere  pluris  facit,  reniedio  scilicet  nensibus. 

molestiarum  quibus  agitatur,  boc  est,  "  Cum    Venetos    correctura    agerct] 

ut  molestiis  quibus  agitatur,  reniedi-  Id  est,  '  cum  Venetos  correctura  re- 

um  liabeat.  Nobititatcm  aulcm  pr^-  geret ;  cum  Venetorum  corrector  es- 

cipue  molestiis  ait  agitari,  quod  illi  set.'     De    correctoribus    supra   dic- 

plurcs   curae,   majora   pericula  sub-  tiim. 
eunda. 


I)E   CvESARIBUS    CAP.   XXXIX.  331 

eripere,  advcntanti  hosti  ohviam  processit.  Jl.  At  Cari- 
nus,  ubi  Moesiam  contigit,  illico  Margum  juxta  ''  Dioclctia- 
no  congressus,  dum  victos  avidc  premeret,  suorum  ictu 
interiit,  quod  libidine  impaticns  railitariuni  niiptas  afTccta- 
bat :  quarum  infcstiorcs  viri  irani  tamen  dolorcmquc  in 
eventual  belli  distulerant.  12.  Quo  prospcrius  cedcnte, 
metu,  ne  hujusmodi  ingcnium  magis  magisquc  victoria 
insolcsceret,  sese  ulti  sunt.  13.  Is  finis  Caro  liberisque  : "" 
Narbone  patria/  imperium  biennii  fuere.  14.  Igitur  Vale- 
rius prima  ad  exercitum  concione,  cum  cducto  gladio,  so- 
lem  intucns,  obtestaretur,  ignarum  cladis  Numeriani,  ne- 
quc  imperii  cupientem  se  fuisse,  Aprura  proxime  astantem  * 


Delph.  Pitisc. — 11  Murgum  ezed.  37rtrcum  ante  Scliott.  IMox  legebatur  ante 
Scholt.  libidine  impatiensmilitariumTnuUasaJfictabant.  '  AViter  lib idinis  :  loqui- 
tur de  lino  Carina  qui  matrimonia  milituni  coirunipebat,  nt  Eutropius  ait. 
Emcnda  igitur  nuptias  affectabat,  vel,  <juod  propiiis  a  veteri  sci  iptiira  abest, 
mulieres  nssectabutur  :  assentietur  facile  qui  literarum  ductus  considerabit 
veteiis  lectionis,  tnultas  affuctabant.  Repererat  forte  librarius  noster  muH. 
ajfectubittur :  at  et  niox,  quare  vel  qua  re  infestiores  viri,  in  quo  nibil  demuto.' 
SUiott. — \'i  Pro  Sarbune  voiunt  Narome  alii. — 14  '  Ad  exercitum  eontione. 
Emendo,  nianiiducnnte  Vopisco  et  Eutropio, Tunc  habita  est  in^ens  cuntio.  Is 
prima  militum  eontione:  nau)  conditione  Ms.  depravate  turbante  iibrariuni 
aotiqua  scribeudi  toruia  ccn<ion£  per  tau :  quare  misso  repudii  libello,  lec- 

NOTiE 

P  Margum   [Murgum]  juxta']  Lege  Iinperator  Vitam   fubiiinibus  parem 

Margum.     Vopisc.  'Contra  Diocleti-  peregit  ?'    Idem    voluit    et    Zonaras 

anum  nuUtis  prajjiis  conflixit ;  ultima  cum  scripsit  ex  antiqiiioribiis  Graecis 

piigna  apud   Margum  commissa,  vie-  Kdpos  rh  ytvos  TaAaTTjs  ^i/ :  sed  eos 

tus  ocrnbuit.'     IMargus  Rloesiae  urbs  falli  putavit  Scaliger,  qui  ait  Carum 

inter  Viminatium  urbem,  et  Aureiim  Narbonensem    ex     lilyrico     fuisse  ; 

montein.  Narbonam  ciiim  nobilem  in  lilyrico 

1   Liberisque]    Numeriano   et   Ca-  coloniam  a  Plinio  et  PtolemiEO  me- 
rino, morari.     Ptolemieus  in  descriptione 

"■  Narbone  patria]  Narbone  in  Gal-  Illyrici    nieniinit    quidem    J^apBiivas 

lia  genitiim    Carum  plures  rredide-  Ko\u}vlas  iirKTrj/xov.     Sed  Plinius  earn 

runt;  ut  ex  lioc  Sidonii  carmine  de  '  Naronam  '  non  'Narbonam'  vocat, 

Narbone  videre  est:  '  Quirquid  Cik-  vere:  Narona  enim  a  Nare,  vel  Na- 

saribus   ferax   creandis    Felix    prole  rone  fluvio,  cui  apposita. 

virum,  simul  dedisli,  Natos  cinii  gc-  »  Aprum    proxime  astantem]    Idem 

nitore  principantcs.     Nam  quis  Per-  Vopiscus,  et  alii.     Sed  ii  omnes  boo  a 

sidis  expedilionem,  Aut  victricia  cas-  Valeriano,  post  mortem  Numeriani, 

tra  praeteribit  Cari  principis,  et  per-  et  ante  Carini  adventum,  factum  di- 

arabulatum  Romanis  legionibus  Ni-  cunt.     Eutrop.   iisdcni    verbis  :    '  Is 

ptiateni    Turn    cum    fuimine   captus  prima  militum  concione  juravit  Nu- 


332 


SEXTI   AURELIl   VICTORIS 


ictu  transegit ;  cujus  dolo,  uti  supra  docuimus,  adolescens 
bonus  facundusque*  et  gener  occiderat.  15.  Ceteris  venia 
data,  retentique  hostium  fere  omnes,  ac  maxime  vir  insig- 
nis  Aristobulus  prsefectus  praetorio  per  oflicia  sua.  16. 
Quae  res  post  memoriam  humanam  nova  atque  inopinabi- 
lis"  fuit,  civili  bello,  fortunis,  fama,  dignitate,  spoliatura 
neminera  :  cum  pie  admodum  mansueteque  geri  laetemur, 
exilio,  proscriptioni,  atque  etiam  suppliciis  et  caedibus 
modum  fieri.  17.  Quid  ea  memorem,  ascivisse  consortio 
multos''  externosque  tuendi  prolatandive  gratia  juris  Ro- 
mani  ?  Namque  ubi  comperit  Carini  discessu/  ^Elianum 
Amandumque '^  per  Galliam,  excita  nianu  agrestium  ac 
latronum,  quos  Bagaudas  ^  incolas  vocant,  populatis  late 
agris,  plerasque  urbiura  tentare,  Maximianum  statim  fidum 
amicitia,  quanquani  semiagrestem,'*  railitiae  tamen,  atque 
ingenio  bonum,'^  Imperatorem  jubet.**  18.  Huic  postea 
cultu  numinis*  Herculei  cognomentum  accessit,  uti  Valeric 


tione  illius  conditione  non  utar.'  Scholt. — 17  Helianum  Amandurnque  Schott. 

NOT^ 
meriannm   niillo   suo   dolo   interfec-      prjeliis  a^restes  doniuit,  et  partem 
turn  ;  et  cum  jiixta  eum  Aper,  qui      Galliae  reformavit.' 


Numcriano  insidias  fecerat,  consti- 
tisset,  in  conspectu  exercitiis  manii 
Diocletian!  giadio  percussiis  est. 
Postea  Cariniim,'  ^c. 


^  Bagaudas  ^Bagandas']  Bagandae, 
vel  lit  aliis  Bancanda,  vel  Vocandee, 
popuii  circa  Alpes. 

^  Semiagreslem]   Eiitrop.    '  Hercu- 


'  Facundusque]    Vopisciis   in   Caro     lius  aiitem  propalani  ferns,  et  incivi* 


vocat  '  disertissimum  :'    et  alibi,  '  e- 
loquentia  antem  praepollentem.' 

"  Inopinnbilis]  '  Incredibilis  ;'  vel 
potitis  rjuani  quis  sperare  non  pos- 
set. 

*  Mullos']  Ut  Maximianum,  Co- 
rausiiim,  Ike. 

y  Discetisii]  Morte. 

*  /liliunum  [Helianum]  Amandum- 
Que]  i?£lianiim  Ainandnni(|ue.  Eutrop. 
'  Cum  tiirnultiim  rusticani  in  Gallia 
concitassent,  et  factioni  suae  Bagan- 
darum  nomen  iinponerent,  duces  au- 
teui  lialicrcnt  Aniandiini  ft /Elianum; 
ad  siilii(;cnd<)s  cos  !\Iaxiinianuui  Hit- 
culiuni  (J.ijsaicni  niisit,  ()ui  levibuj 


lis  ingenii;  asperitatera  etiam  suam 
vultus  horrore  significans.' 

'^  Militice  tamen,  atque  ingenio  bo- 
numl  Nota  militicB  in  secundo  casu, 
ingenio  vero  in  sexto.  Subinteiligi- 
tur  jicritum,     '  Militia;  peritum,'  &c. 

i"  Imperatorem  jubet]  Inimo  Cajsa- 
rcm  :  et  Imperatorem  anno  fere  post, 
cum  Corausius  pnrpuram  induisitet: 
vide  Eulrop.  et  inde  est  (piod  infra 
Victor  scribit,  anno  minorem  Maxi- 
niiano  potentiam  fuisse  quam  Diocle- 
tiiinn  ;  cum  revera  annis  duobus  mi- 
nor fiicrit. 

'■  Cultu  numinis]  Hcrculis  scilicet. 


DE   C/ESARIBUS   CAP.    XXXIX.  333 

Jovium  :  ^  undc  ctiam  niilifaribus  auxiliis  lonj^e  in  excrci- 
tum  pracstanlibiis  iiouun  imposituin.'^  11).  Sed  Ilerculius 
in  Galliam  prot'ectus,  fusis  hostibus  aut  acceptis,  quieta 
omnia  brcvi  palraverat.  20.  Quo  bcllo  Carausius,''  Mena- 
piae '  civis,  t'actis  pronitioribus  cnituit ;  eoque  cum,  simul 
quia  gubernandi ''  (quo  oHicio  adolescentiam  mercede 
exercucrat)  gnarus  habebatur,  parandae  classi  ac  propul- 
sandis  Germanis,'  maria  infestantibus,  praefeccre.  21. 
Hoc  elatior,  cum  parum  multos'"  oppiimerct,  nequc  praedae 
omnia  in  airarium  rel'errct,  licrculii  raetu,  a  quo  se  caedi 
jussum  compercrat,  Britanniam  hausto  imperio  capcssivit. 
22.  Eodera  tempore  Orientem  Persac,"  Africara  Julianus," 


Gaesb.  Pitisr.  et  mox  Bagandas  Delph. — 20  Corausius  et  infra  Corausio 
Schott.  Gaesb.  Delph.  Pilisc.  Vide  Not.  Delpli.— 21  '  Eiiirop.  ix.  13. 
scribit '  Carausiuni  niultos  l)arbaros  siepe  ccpisse  :'  quod  etiain  Victor  vo- 
luit:  hinn  Sciiottiis  suspicatus  est,  approbantibiis  Sylbiirgio  et  Anna  Fabri, 
cum  barbarurum  muUos  oppr.  At  enim  quoniani  Carausins  pra-feclus  erat 
classi, lit  piraticas  lapinas  Gernianonim  iniiiberct,  isque  a  INIaxiniiano  jussu3 
est  occidi,  quod  pia;dam  sibi  vindicaret,  res  igitiir,  qnantnin  ad  Gerniano- 
rupi  piratas  pertinet,  feliriler  gessit  ;  Ariit/.en.  pro  parum  scribendnm  esse 
acute  conjicit  docteque  illnstrat,  paromnn;  \\.  e.  naviuin  piraticanim,  quibus 
utebantnr  Grrmani  potissiniiini.  Gniner  laudat  qiio(|ne  Sidon.  Apollii).  lib. 
vii.  ep.  6.'  IlarL  '  Aniplector  Sciiotti  quia  barbarorum  tnultos :  ita  tatnen,  ut 
putein  fuisse  aniplius  quia  barbarum  parum  multos,  ut  sirailitudo  vocis  secundae 

NOTiE 

f  Jofiujii']  Scribendnm   erat  Jotii:  pars  Hollandia2  et  Brabantiae  mari- 

ut    supra    Hercuiei     cognomentuni.  tiniae. 

Sed  casnum  coninuitatio  nou  iufre-  ''  Gubernandi]  Id   est,  '  naves   re- 

quens  anctori  nostro.  gendi,'  bic  opinor. 

s  Nomcn  impositum]  Quid?  an  Jo-  '  Gcrmanis]  Francis  et  Saxonibus. 

via,  vel  Joviana,  an  Herculea  auxiiia  Entrop.  'Cum    apud   Bononiam   per 

vocabantur?     Niiiil  tale  nie  apud  a-  tractum  Belgiae  et  Armoricae,  paean- 

lies  iegisse  memini.  dum  mare  accepisset,qnod  Franci  et 

■>  Curausius  [Corausius']    '  Corausi-  Saxoues  infestabant,  mnltis  barbaris 

«m  '  vorat  Entrop.     'Corausionem  '  saspe  captis,' &c. 

infra  Epitoni.  ■"  Cum  parum  multos]  Optima  Scliot- 

'  Menapia]     Hanc   lectionem    an-  tus,  Cum  non  parum  multos:  vel,  cum 

spectam  habet  Ortelius,  et  legendum  barbarorum   multos.     Supra   Eutrop. 

putat   MuJiapice:  nam   I\Janapia   nrbs  '  multis  barbaris  sa-pe  captis.' 

Irlandiiu.     Sed  vidcndum   nuni   flle-  "  Oricntetn  Pcrsce]  Narseo  duce,  de 

napia  stare  possit  a  Meiiapiis  Galiiie  quo  infra. 

populis,   quos   Strabo   cum    Morinis  "  Julianus]  IMeminit  et  Epitom.  di- 

continuat  in  niaritimis  Belgii,  etCae-  versus  est  ab  illo  Juiiano,  quern  8K- 

8ar   quoque   indicat   ibi   esse.     Sunt  periori  capite  Carinus  obtrnncat. 


334 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


ac  nationes  Quinquegcntanas  p  graviter  quatiebant.  23. 
Adhuc  apud  ^g-ypti  Alexandriam,  Achilleus  '^  nomine  do- 
niinationis  insignia  induerat.  24.  His  de  causis  Julium 
Constantium,  Galerium  Maximiannm,  cui  cognomen  Ar- 
mentario  erat,  creatos  Ceesares,  in  affinitatera  vocant.  25. 
Prior  Herculii  privignam/  alter  Diocletiano  editam  sorti- 
untur,  diremtis  prioribus  conjugiis  ;  ut  in  NeroneTiberio,  ac 
Julia  filia  Augustus  quondam  fecerat.^  26.  His  sane  omni- 
bus Illyricum  patria  fuit,*  qui  quanquam  huraanitatis  parum," 
ruris  tamen  ac  militiae  miseriis  imbuti/  satis  optimi  reip. 
fuere.  27.  Quare  constat,  sanctos  prudentesque  sensu 
mali  proratius  fieri ;  ^  contraque  expertes  aerumnarum,  dum 
opibus  suis  cunctos^  ajstimant,  minus  consulere.  28.  Sed 
horura  concordia  maxime  edocuit,  virtuti  ingenium,  usum- 


causatn  praebnerit  scribae,  cnr  primam  totam  omitteret.'  Gruter. — 26  Juris 
iamen  ac  mil.  ScLott.  Gaesb.  Delpli.   Pitisc.     Distiiiguit  etiam  Deiph.  ita: 

NOTyE 

p  Quinquegentance]   Quinqnegenta-         •<  Humanitatis  parum]  Supple  *ha- 
ni,  vel  Qiiinqiiegentiani,  iideni  sunt      bnere.' 

ac   Pentapolitani    in    Libya  :    saRpe  x  Ruris  [juris']  tamen  ac  militieB  mi' 

enim   apntl  meliores  Grzecos,  v6\is     seriis  imbuti]  Juris  ac  militiae  miseriis 


genlem  significat.  Exenipla  apud 
Homerum  P. 

"1  Achilleus']  Achilles,  Achilleus  ; 
lit  Ulisses,  Ulisseus.  Horat. 

•■  Prior  Herculii privignam]  Eutrop. 
'  Atque  ut  eos  etiani  affinitate  con- 


eos  imbutos  dicit,  quod  ex  liiyrico 
essent,  quam  legibns  ac  niilitiis  Ro- 
manis  vexatam  fuisse  verisimile  est. 
Sylburgius  legebal  minisleriis  ;  quasi 
eos  Victor  reipnblicae  dicat  profuis- 
se,  (jiiod  juris  ac  niilitice  satis  essent 


jungeret.Constaiitiiis  privignamHer-      periti  ;  sed  obslat  quod  infra  legitnr 


culiiTheodoram  accepit,exqua  post- 
ea  sex  liberos  Constantini  fratres 
haimit ;  Galerius  (iliani  Diocletiani 
Valeriani  :  anibo  nxores  quas  habue- 
rant  repudiare  compulsi.' 

*  Augustus  quondam  fecerat]  Qui 
Tiberium  Agrippinani  uxoreni  prae- 
gnanteni  dimittere  coi^git,  Juliamquc 
fiiiam  suam  ducere.  Sneton.  August- 
cap.  C3.  Tiber,  cap.  7. 

•  His  sane  omnibus  Illyricum  patria 
fuil]  I'.utropius  tamen  Maximiannm 
Galcrnnii  in  Dacia.haud  longe  a  Sar- 
dica,  Datum  dicit. 


'  sanctos  prudentesque  sensu  malt 
promtius  fieri.'  Nihil  igitur  mutan- 
dum.  Non  tacendum  tamen  qnan- 
dam  editionem  habere  rui'is  tniliticE- 
que:  quae  vera  lectio  esse  potest. 

y  Fieri]  Homines  scilicet;  sane- 
tiores  et  prudentiores  evadunt,  dum 
adversam  fortunani  experiuntur  : 
quod  multis  in  locis  testatur  divinus 
propheta. 

'■  Dum  opibus  suis  cunctos]  Id  est, 
dum  tanti  faciunt  homines  quantum 
liabeant.  Noluni  illud  Moratii, 'Quia 
lauti  quautuoi  habeas,  sis.' 


I)K    C^SARIHUS    CAP.    XXXIX. 


335 


que  bonae  militiac,  quanta  his  Aurcliani  Probiquc  institutio 
fuit/  pajnc  sat  esse.  29.  Denique  Valerium,''  ut  parcn- 
tem,  seu  Dei  magni  suspieiebant  modo  :  quod  quale  quan- 
tumque  sit,*^  ab  Urbis  conditorc  ad  nostram  a3tatein  pro- 
pinquorum  facinoribus  patclachnn  est.  Hi).  Et  quoniam 
bellorum  moles,  dc  qua  supra  memoravimus,  acrius  urge- 
bat,  quasi  partito  imperio,  euncta,  qua?  trans  Alpes  Galliati 
sunt,  Constantio  commissa ;  Africa  Italiaque  IJerculio ; 
lUyricique  ora  ad  usque  Ponti  **  fretum,  Galerio  ;  cetera  * 
Valerius  retentavit.  'SI.  Ilinc  dcniquc  parti  Italiae  invec- 
tum  tributorum  inj,^ens  malum.  32.  Nam  cum  omnis  ea- 
dem  lunctione  ^  moderataque  ^  ageret,  quo  exercitus  atque 
Imperator,  qui  semper  aut  maxima  parte  aderant,  ali  pos- 
sent,  pensionibus ''  inducta  lex  nova:  quae  sane  illorum 
temporum  modcstia  tolerabilis,  in  perniciem  processit  his 
tempestatibus."     33.  Interim  Jovio  ^  Alexandrian!  profecto. 


miseriis  imbuti  satis,  oplimi  reip.  fuere.  Vide  Not.  Delpli. — 28  Instiluto  vel 
insiitutione  nialeljaiit  Scliolt.  ct  alii,  pro  institutio. — 30  '  Quasi  jmrtito  imperio. 
Ita  legenduin  divinavi,  (]nanivis  compeiulio  sciiptuiii  esset  073.  Mox  pro 
moderataque  forte  moderate  que.'  Scliott. — 32  ^  Modestia,  li.  e.  quod  quisqtie 
eadem  nioderatione,  fiuictione  moderata  illis  teniporibiis  egil.  Alias  molestia 
probabiliiis  legi  posse  videbatur.'  Harl.    Mox  in  perniciem  processit.    His 

^OTJE 

*  Quanta  his  Aureliani  Probique  in-  propinquoriim  siioriim  scelere  occisL 

stitutio fuit]   Nihil  hie  iniitandiim,  ut  sunt,   patefactnm  esse  quale,  qiiau- 

voliiit  doctissiimis  Schott.     Ait  con-  mm,  et  quanti  faciendmn  sit  cimi  in 

cordiani  Hercnlii  et  Constantii  osten-  regni  partem  ascitns  Imperator,  Im- 

disse   ad    virtutem   satis    esse    inge-  peratorem  qui  ascivit,  veliiti  paren- 

nium,  et  iisum  honae  militiiE;  qiian-  tem,  seu  ad  instar  Dei  niagni  suspi- 


ta,  id  est,  tanta,  tarn  magna  in  his 
(Herculio,  scilicet,  et  Constantio) 
Aureliani  et  Probi  institutio  fuit : 
nam  constat  Probun),  Constantiuni 
et  Herculiinn  instituisse.  \'opisc.  de 
Probe :  '  Duces  pra^clarissimos  in- 
stituit;  nam  ex  ejus  disciplina  Ca- 
ms, Diucletianus,  Constautius,  As- 
<;Iepiodolus,  Hercnliiis,'  &C. 
^   Valerium]  Uiuclctianuni. 


Clt. 

•^  Ponti]  Euxini. 

*=  Cetera]  /Egyptiim. 

'  Funclione]  Id  est,  aniiona ;  fiinc- 
tioiie  annoiiaria.  Tula  autent  Italia 
fuit  annonaria,  functiunern(|ue  con- 
ferebal  ad  exeicitum  comitatunique 
Imppratoris  alondiim. 

K  3loderataque]  Melius  moderateque, 
ut   Schott.    scd    moderataque    etiani 


•    Quod   quale   qiiantumque  sit]    Ait      stare  potest, 
corum    Imperalorum   niorte,  qui  ab  ''  Pcnsionibm]  Id  est,  '  tribulis,' 

iudc  usque  Kouiulo  ad  Cuustaulium  '  His  tcmpcstatibu^]  Distingue, />ro- 


336 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


provincia  credita  Maximiano  Caesari,  uti,  relictis  finibus,' 
in  Mesopotamiam  progrederetur,  ad  arcendos  Persarum  im- 
petus. 34.  A  quis  primo  graviter  vexatus,""  contracto 
confcstim  exercitu  e  veteranis  ac  tironibus,  per  Armeniam 
in  hostes  contendit ;  quae  ferme  sola  seu  facilior  vincendi 
via  °  est.  35.  Denique  ibidem  Narseum  regem  °  in  ditionem 
subegit,  simul  liberos,  conjugesque  et  aulam  regiam.  36. 
Adeo  victor,  ut  ni  Valerius,  cujus  nutu  omnia  gerebantur, 
incertum  qua  causa,?  abnuisset,  Romani  fasces  in  provin- 
ciam  novam  ferrentur.'^  37.  Verura  pars  terrarum  "^  tamen 
nobis  utilior  quaesita ;  quas  cum  acrius  reposcuntur,  bel- 
lum  recens  susceptum  est,  grave  admodum  perniciosumque. 
38.  At  in  T^gypto  Achilleus  facili  negotio  pulsus,^  poenas 
luit.      39.  Per  Africam  *  gestae   res  pari  modo ;    solique 


tempestatibus  distlnguunt  Scbott.  Gaesb 

NOT 

cessit  his  tempestatibus.  Interim,  Sfc. 
Ait  lianc  tributonun  legem,  quas  sub 
Diocletiaiio,  Galerio,  Herculio  per 
modesliain  temporuni  tolerabilisfuit, 
suo  tempore,  iiimirum  sub  Constan- 
tino, in  peruicieni  processisse  :  nimi- 
rum  qnod  admodum  tunc  temporis 
aucta  fuerit. 

''  Jotio^  Diocletiano,  qui  quod  Jo- 
vem  prsecipue  coleret,  Jovius  dic- 
tiis. 

'  Relictis  finibus']  Qnos  tncbatur 
totius  Illyrici  ora  usque  ad  Ponti 
fretum  pracpositus. 

"'  A  quis  prima  graviter  vexatus'} 
Eutrop.  '  Galerius  Maximianus  pii- 
ino  adversum  pra^iium,  exin  secun- 
dum liabuit,  inter  Callinicum  Cartas- 
quc  congressus  ;  cum  inconsulte  nia- 
gis  quam  ignave  dimicasset.' 

"  Qua:  ferine  sola  seu  facilior  vin- 
cendi vial  Quod  forsan  ab  aliis  par- 
tibns  munita  Mesopotamia,  propter 
crebriorcs  fluvioriim  anfractus,  ab 
Armenia  lantuni  venientibus  nuda 
expoitila  est.     Niliil  aliud  video. 

"  yarseum  reffem]   Hegubis  Anne- 


.  Delph.  Pitisc. — 39  Postque  jussis  pro 

IE 

nus  hie  fuit,  qui  et '  Narses  '  dicitur; 
ut  supra  Aciiiiies  et  Acbilleus. 

P  Incertumqua  causa']  Ob  invidiam, 
utmulticredidere:constituerat]VIaxi- 
mianus  Caesar  non  prius  ab  armis  re- 
cedere,  quam  Persidem  in  provinclae 
forniam  redegisset,  sed  Diocletiauus 
impediit.  Hoc  respicit  Vopiscus  in 
Caro,  cum  scribit:  '  Licet  plane,  ac 
licebit  per  sacratissinium  Caesarem 
Maximianum  Persas  vincere  atque 
ultra  eos  progredi;  et  futurum  reor, 
si  a  nostris  non  deseratur  promissus 
nuniinum  favor.' 

"1  Ferrcnturl  Pro   '  lati  fui>!sent.' 

"■  Verum  pars  terrarum]  Locus  sane 
diflicilis :  aut  forsan,  etsi  fasces  Ro- 
mani in  Persidem  perferri  non  potu- 
erunt ;  utilior  tamen  pars  terrarum 
nobis  parata,  (nempe  Mesopotamia,) 
qua;  dum  acrius  reposcitur,  &c.  Nihil 
aliud  video. 

•  Achilleus  facili  negotio  pulsus]  '  Dio- 
cletianusobsessum  Aiexandriae  Achil- 
leum  viii.  fere  mense  superavit.'  Eu- 
trop. 

'  Per  Africam]  '  Maximianus  quo- 


DE    CiESARIBUS   CAP.    XXXIX. 


837 


Caransio  remissum"  insula)"  impcrium,  postquam  jussis 
ac  munimento  incolarum  contra  jucntes  bellicosas  opportu- 
nior  habitus.  40.  Quern  sano  scxcnnio  post  ^  Allectus 
nomine  dolo  circumvenit.  41.  Qui  cum  ejus  permissu  sum- 
mae  rei  prccesset,  flaj^itioruni  ct  oIj  ea  mortis  lormidine,  per 
scelus  imperium  extorscrat.  42.  Quo  usum  brcvi/  Con- 
stantius,  Asclepiodoto,  qui  praetorianis  praefectus  praccrat, 
cum  parte  classis  ac  legionum  pra;raisso,  delcvit.  43.  Et 
interea  caesi  Marcomanni,  Carporumque  natio  translata  * 
omnis  in  nostrum  solum  ;  cujus  fere  pars  jam  tum  **  ab  Au- 
reliano  erat.  44.  Ncque  minore  studio  pacis  officia  vincta 
legibus  aequissimis,  ac  remoto  pestilenti  frumentariorum 
genere,*^  quorum  nunc  agentes  rerum  *^  simillimi  sunt.     45. 


postquam  jussis  malit  Scliott. —  43  '  Cujus  fere  pars,  Ifc  Latet  quid  iDPndi  sub 
illo  fere,  ant  rescribendiim  cujus  fere  pars  media  jam  turn;  ant  pars  altera  jam 
tum,  nti  pliicebat  Casanboiio.'  Gruter.  '  Casanbon.  vide  ad  Vopisci  c.  SO. 
Conjeceiani  cujus  fusa  (vel  ctcsa)  pars.  Sed  maliin  jam  credere  \)ost  erat  ali- 
qnid  dcsidet  ari :  ipsain  vocem  snpplere  difficile  est ;  quid  voiucrit  taineii  iiou 


NOTyE 

que  Augustas  bellum  in  Africa  proili-      tum 


gavit.'  Eutrop. 

"  Solique  Carausio  [Corausin]  remis- 
sum]  Eiitrop.  '  Cum  Corausio  tamen, 
cum  bella  frnstra  tentata  essent  con- 
tra vinmi  rei  militaris  peritissimuni, 
ad  postreinum  pax  convenit.' 

^  Insula"]  Britanniae. 

y  Sexennio  post]  '  Septennio'  Eii- 
trop. '  Cum  post  septenninm  Allec- 
tus socius  ejus  occidit.' 

*  Quo  usum  brevi]  Triennio.  Eutrop. 
*  Atque  ipse'  (Allectus)  '  post  eum 
Britannias  triennio  tenuit,  qui  ductu 
Asrlcpiodoti  prajfecti  pra;torio  est 
oppressus.' 

»  Carporumque  natio  translata]  Ali- 
ter  pauio  Eutrop.  '  Carpis  et  Bastar- 
nis  subactis,  Sarmatis  victis:  quarum 
nationum  gentes  captivorum  copias 
in  Komauis  finibus  locaverunt.'  Car- 
pi populi  circa  Danubiuui. 

''  Cujus  fere  pars  jam   tum]   Lege 


vel  cum  Casaubono,  cujus  fere 
pars  altera  jam  tum.  Carporum  autem 
copias  ab  Aureliauo  afflictas  scribit 
Vopiscus  ;  sed  eorum  partem  ab  eo- 
dem  in  Romanos  fines  translatam, 
nemo  quod  sciam,  praeter  Victorem, 
prodidit. 

"^  Hemolo  pestilenti  frumentariorum 
genere]  '  Frumentarii  '  dicebantur 
niilites  legionibns  cerlo  numero 
ascripti,  et  ab  Imperatoribus  institu- 
ti,  ut  iis  minima,  maxima  (pia;  in  pro- 
vinciis  gerebantur,  celerrime  niintia- 
rent :  iidem  vebicnlarias  rei  prjee- 
rant:  frunientnni  militare,  vel  anno- 
nam  militarem  transveliendam  a  pro- 
vinciis  cnrabant,  unde  frumentarii 
vocati.  Si  piura  cupis,  vide  qua?  a 
dortissimo  Salmasio  apud  Spartianunt 
in  Hadriano  dicta  sunt. 

''  Quorum  nunc  agentes  rerum]  Hie- 
ronymus  in  Abdiam  c.  1.  '  Eos  enim 
<)Uos  nunc  agentes  in  rebus,  vel  vere- 


cum  Gruter.  cujus  fere  pars  media  jam     darios  appellant,  veteres  frumentarios 
Delph.  et  Var.  Clas.  Aurel.  Vict.  Y 


338  SEXTl    AURRLIl    VICTORIS 

Qui  cum  ad  explorandura  annuntiandumque,  qui  forte  ia 
provinciis  motus  existerent,  instituti  viderentur,  corapositis 
nefarie  criminationibus,  injecto  passim  metu,  praecipue 
remotissimo  cuique,  cunctat'cede  diripiebant :  siraul  annona 
Urbis,  ac  stipendiariorum  *  salus  anxie  soliciteque  habita ;  ^ 
honestiorumque  provectu,  et  e  contra,  snppliciis  flagitiosi 
cujusque,  virtutum  studia  augebantur.  Veterrima;  religio- 
nes  castissime  curatas.  Ac  mirum  in  raodum  novis  adhuc » 
cultisque  moenibus  Romana  culmina  et  ceterse  urbes  orna- 
tse,  maxime  Carthago,  Mediolanum,  Nicomedia.  46.  Ne- 
que  taraen  cum  haec  agerent,  extra  vitia  fueruut.  Quippe 
Herculius  libidine  tanta  agebatur,  ut  ne  ab  obsidum  corpo- 
libus  quidem  animi  labem  compriraeret.  Valerio  parura 
honesta  in  amicos  fides  erat,  discordiarum  sane  metu ; 
dum  enuntiationibus  ^  posse  agitari  quietera  consortia  pu- 
tat.  47.  Hinc  etiam  quasi  truncataj  vires  Urbis,  immi- 
nuto  praetoriarum  cohortium  atque  in  armis  vulgi  numero ;  • 
quo  "^  quidem  plures  voluut  imperium  posuisse.^    48.  Nam- 


obscnre  apparet.'  Arntz. — 45  Qui  forte.  '  Ec  qui  forte  scripsit  Victor.  Men- 
dose  in  vet.  lib.  hcec  qui.'  Schott.  Mox  distinctio  annona  Urbis,  ac  slip,  ex 
einendatione  Sylbursjii.  Arntz.  Schott.  et  alii  annona,  Urbis  ac  slip.  Delph. 
annona,  Urbis,  ac  slip.  Mox  '  Novis  adhuc  altisque  laudat  Spanh.  ad  Julian. 
Oral.  I.  p.  57.  foi  tasse  calami  vitio,  non  enim  rationem  addit,  neqiif  ea  niii- 
tatio  niagnopere  videiiir  requiii.'  Arntz.  Vide  Not.  Delph. — 47  '  Vulgus  in 
armis  est  '  vnlgns  arniatus  ;'  et  h.  1.  intelligi  possunt  coliortes  iirbaniB,  quae  eo 
tempore  ex  vulgo  siimta'  videntiir.  Hanc  quidem Cnperi  interpretationem, 
(licet  noli  ouines  siiperet  s.rrupnlos,  oninem(|ue  tollat  obscuritatem,)  ad  Lac- 
tant.de  Mort.  Persec.  c.  26.  allatam  et  ab  Arntzenio,  quanquam  non  omnino 
consentiente,  ornataui,  alteri  conjecturae  inermis  [Schotti]  piaefero.'  Hart. — 

NOTiE 

nominabant.'    De  '  agentibus  in  re-  tae ;  thermis,  scilicet,  vel  aliis  quibns- 

bus,' vide  jurisconsultos.  libet  operibus;  ad  lioc  novis  ciiltis- 

e  Stipendiariorum]   Eoriim  qui   sti-  que  moenibus. 

pendia  tributa  pendebant.  ''  r.iiuntiutionibus']  Par  des  rapports. 

f  Anxie  soliciteque  habita]  Hoc  est,  '  Atque  in  armis  vulgi  numero]  Lege- 

multa  cum  cura  tractata:   per  Inipe-  bat  Schott.  Atque  inermis  vulgi  nume- 

ratorum  scilicet  mndestiam.  ro:  sed  utniuique  niihi  ifjnotum  est, 

K  Ac  mirum  in  niodum  JiocJs  adhuc]  nequc  possum  cogitare  quani  bic  his- 

Distinguo:    '  Ac  mirum   in   modtim,  toriam  lan<;at  Victor, 

novis  adhuc  cullisquc  oKeuibus,  Ro-  ^  Quo]  Id  est,  '  quare.' 

niana    culmina,'   \.c.       Romana,   in-  '  Imperium  posuisse]   Diocietianuio 

quit,  culmina;  hoc  est,  Koma  rete-  ocilicet- 
i<i;(}ue  urbes  mirum  in  modum  orna- 


Dii  c.i:s\Rmus  cap.   xi-. 


339 


que  imminentium  scrutator '"  iibi  liito  iutostinas  clades," 
et  quasi  fragoiein  quondam  inipciulcrc  (ompcrit  status 
Romani ;  cclebrato  regni  viccsimo  anno  valentior  curam 
reipublicae "  abjecit;  cum  in  sententiam  Herculiura  p  aeger- 
rime  traduxisset;  cui  anno  minus  potentia  fuerat.i  49. 
Et  quanquam  aliis  alia  aestimantibus  vcri  gratia  corrupta 
sit,  nobis  tamcn  cxcellenti  natura '  videtur  ad  communeni 
vitam  spreto  ambitu  descendisse. 


48  Curam  R.  P.  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Arntz,     Mnx  ad    verba  cui 
anno,  vide  Not.  Uelpli. — 49  Excellentis  natura  conj. Scliott.  improb.  Anna. 

NOTiE 

"  Imminentium   scrutator]    Zosim.  cillime  traxis<)et,  ut  pariler  imperiiiio 

r<T£DX  yap  Se  vpoiiSei  r^v  KUTe^uvffav  to.  deponeret.  Eutrop.  '  Cui  a?gre  colle- 

irpdy/xara  avyxvcriv,  oTa  koI  tt)  irtp]  rh  ga  ol)tempeiavit.' 

fleloi/ asi  irpo(TK€i/i«i'os  o7x»<'"''e'«' id  est,  'i  Cui  anno   minus  potentia  fuerat] 

I^am  fortassis   eliatn    rerum  futuram  Certc  legenduin  anno  minor  potentia 

perturbationemprospiciebat,  ul  quisem-  fuerat:    vel  anno  minus  ceque  potentia 

per  circa  sacra  versabatur.  fuerat.     Qnanqiiani  alii  diiobiis  annis 

"  Intestinas  clades]  Bella  civilia  a  ininorcm  Herciilio  potentlam  fiiisse 

Constantino,  Maxentio,  Severo,  &c.  scribunt.     Sed  supra  Victor  eiim  a 


de  qnibus  infra. 

"  Curam  reipubliccE  [R.  P.]  Id  est, 
Romani  popnii ;  forsan  reipuh. 

v  Cum  in  sententiam  Ilercul.]  Cum 
in  sententiam  siiain  Herculiiim  diffi- 


Diocletiano  Imperatorem  factum  di- 
fit,  cum  tantiim  Casar  factus  est. 
Vide  qua?  ibi  dicta  sunt. 

■"  F.xcellenti  natura]  Male  Scliottus, 
excellenti  natune. 


CAP.   XL. 

CONSTANTIUS    ET    ARMENTaRIUS  ;    SRVERUS    ET    MAX[- 
MINUS;    ITEM    CONSTANTINUS    ET    MAXENTIUS. 

1.  Igitur  Constantio  Armentarioque  his  ^  snccedcn- 
tibus,**  Severus  Maximinusque,  Illyricorum  indigence,  Ca;- 
sares,  prior  Italiam,'^  posterior  in  quae  Jovius  obtinuerat, 


CAP.xr..     1   I'rior  Ilaliam.     Vid.  Not.  Delpli.     '  Et   pro  sua  facil\^te   in 
ea,  quce  video  expressisse  Junckeruni,   einendatio  quai  clarioreni  banc   sed 

NOT.i: 
a  His]  Diocletianoet  Herculio.  <=  Prior  Italiam]  Schottus   legebat 

*>  Succedentibus]  A.  U.  105(3.  postC.      Priori  Italia,  posteriori,  qu<e  Jovius  ub- 
304.  linuerut,  destinantur:  sed  nil  necesse. 


340  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

destinantur.  2.  Quod  tolerare  nequiens  Constantinus/v 
cujus  jam  turn  a  puero  ingens  potensque  animus  ardore^ 
imperitandi  agitabatur,  fugae  commento,  cum  ad  frustran- 
dos  insequentes  publica  jumenta,  quaqua  iter  egeraV  in- 
terficeret,  in  Biitanniam  pervenit ;  nam  is  a  Galerio  religi- 
onis  specie/  ad  vicem  obsidis  ^  tenebatur.  3.  Et  forte  iis- 
dem  diebus  ibidem ''  Constantium  patrem  vitae  ultima  age- 
bant.'  4.  Quo  mortuo,  cunctis,  qui  aderant,  annitentibus, 
imperium  capit.  5.  Interim  Romse  vulgus,  turmaeque 
praetorias  Maxentium,  retractante  diu  patre  Herculio,''  Im- 
peratorem  confirmant.  (h  Quod  ubi  Armentarius  accepit, 
Severum  Ctesarem,  qui  casu  ad  Urbem  erat,  arma  in  hos- 
tem'  ferre  propere  jubet.  7.  Is  circum  muros'"  cum  age- 
ret,  desertus  a  suis,  quos  praeniiorum  illecebris  Maxentius 
traduxerat,  fugiens,  obsessusque  Ravennae  obiit."    8.  Hoc 


lion  veriorem  efficit  leclionem.  Landabiliter  priniam  aiictoris  maniim  tnetnr 
post  Sylburgiuin  conUis$.imi  ingeiiii  fcnininH.  Anitz. — 2  Constantius  legebaUir 
anle  Scliott.  In  line  '  ad  vicem  obs  dis.  Pro  obsidis  loco.  Sic  enini  legen- 
dnm  censni ;  non  ad  ducevi ;  qnamvis  in  Ms.  compaieat,  ex  qno  nihil  fiiit 
elicere.  Sic  sup.  Hadriano,  'cum  voluntarinm  ad  vicem  Magi  poposcis- 
sent."  Scholt. — 3'  Viice  idtimn  agebant.  Pro  mgrbant,  coiiex  Ms.  vnigata 
cditio,  iisdem  diebus  Constuniimim  parentem  fata  ultima  perurgebant.'  Scbott. 

NOT/E 

Prior  Italiam,  posterior  in  ea  quae  ""^  Retractante   diu  patre   Herculiol 

Diocletianns    obtinuerat,    destinan-  Qui  et  ipse  '  in  concione  exercitns  fi- 

tur;  id  est,  mittnntur.     Severe  Ita-  liuni  Maxentium  denudare  conatus, 

lia,  Maximino  quae  ad  Orientem  sita  seditionem  et  convicia  milituni  tulit.' 

sunt,  contigerunt.  Zosim.  Eutrop.    Retractante  vero    pro  '  de- 

J  Consiantinus]  Constantii  filius.  tractante  '  auctori  nostro  familiare. 

*  Publica  jimeuta,  ijua'iua  iter  ege-  '  In  hoslem]  Maxentium. 

rat]    Jumenta    quse    ])nblire    alebat  "  Circum  mttros]  Uoma^.    Zosimus 

respub.  ad  usum  publicicursus.  Idem  ait  Severum  Mediolani  profectum. 

Zosim.  "  Rovenna  obiil]  Idem  Eutrop.  at 

f  Religionia  speciel    Ait  C.alerinm  Zosimus  ait  Severum  tiiga  Ravennam 

sub  specie  religionis    Conslantiuum  elapsuin.     Quo  iiitellecto, Maxentius 

rciinuisse,  qui  tauien  eum  loco  obsi-  Hercnlins,Lucania  relicta,  Ravennam 

dis  retinebat.  contendit.   Cumque  perspexisset  Se- 

e  Ad  vicem  obsidis']   Id  est,  '  vice  vernm  hac  invitnm  ejici  non  posse, 

obsidis,'  pro  '  obside,'  &c.  quod  niunita  foret,  et  commeatn  ab. 

I'   Ibidem]  In  Britannia.  undaret,  sacramentis    snis  eum    de- 

'  Vita  ultima  agelnnit]  Nota  locn-  ludcns,  persuasit  ut  Romam  veniret; 

lionem  ;    pro    '  vitae    ultima   agebat  quo  pergens  Sevcrus,  nbi  ad  locum 

Constantius.'  venit  quem  Ires  tabcrnas  vocant,  ab 


DE    C^SARIBUS    CAP.    XL.  341 

acrior  Galcrius,  ascito  in  consilium  Jovio,  Licinium"  vc- 
tere  cognituni  aniicitiu  Ca^sarciu,  creat  Auy;n.stuni;  eoque 
ad  munimcntum  Illyrici  ac  Thraciae  rtliclo,  Romam  coii- 
tendit.  1).  Ibi  cum  obsidione  distiiicrctur,  niilitibus  ea- 
dem,  qua  superiores,i'  via  atteiitatis,  nietu,  ne  desererctnr, 
Italia  decessit;  pauloquc  post  vulncre  pcstilenti  "^  consum- 
tus  est,  cum  agrum  satis  icip.  comiuodantem,  cajsis  imma- 
nibus  sylvis,  atquc  eraisso  in  Danubiuni  lacu  Pelsone  '' 
apud  Pannonios  fecisset.  10.  Cujus  gratia  provinciam  * 
uxoris  nomine  Valeriam  appellavit.  11.  Huic  quinqucnnii 
imperium;*  Constantio  annuum  "  fuit:  cum  sane  uterque 
potentiam  Caesarum  annos  tredecim  gessissent.  12.  Adeo 
miri  naturaj  ofticiis/  ut  ca,  si  a  doctis  pectoribus  proficis- 
cerentur,  ncque  insulsitate  oirenderent,  baud  dubie  praici- 
pua  haberentur.  13.  Quare  compertum  est,  eruditionem, 
elegantiam,  comitatem  pra3sertim,  principibus  necessarias 
esse ;  cum  sine  his  natural  bona  quasi  incomta,  aut  ctiam 
horrida  despcctui  sint,  contraque  ea  Persarum  regi  Cyro  ^ 
aeternam  gloriara  paraverint.  14.  At  memoria  mea  Con- 
stantinum,^  quanquam  ceteris  promtum  virtutibus,  ad  us- 


— 14  Constantium  pro  Constantinum  rcponeudiim  censet  Nic.  Faber.     IMox 

NOTiE 

insidiis,  qiias  ibidem   Maxeiitius  po-  "  Constantio  annuum]  Immo  bien- 

suerat,  apprehensus  necatiis  cervici-  nii. 

bus  laqiieo  fiactis.     Haec  Zosiin.  ^  Natural  ofUciiH]  '  Naturae  officia  ' 

°  Liciniuui]  '  Dacia  oriundimi  Ga-  vocat  qiiifi  mox  '  natiirce  boua:'  dona 

lerio  notiini    aiiiiqiia  coiisuetiidine.'  iiaturir. 

Eiitrop.  >   Ea   Persarum  regi  Cyro]    Xeno- 

V  Qua  superiores]  Attentati  fuerant  phon.  *Drot  Se  Kvpos  Kiytrai,  Kal  a5e- 

scilicet  a  Maxentio.     Supra.  rai  tn  Ka\  vvv  hwh  twv  $ap$dpo}u,  dSos 

1   Vulnerc  pestilenti]   Ulcere,  unde  iu.fv  KaWicrros,  if/vxh"  5i  (piXauOpoonSTa- 

vernies  enati,  uterque  oculus  pntre-  tos  Kal  <(>i\ofxadiararos,  wcrre  irdfTa  ixiv 

dine  evujsus  :    cariies  etiain  ossibus  trovoi'  avaTKrtvai,  -navra  Se  kw^vvov  vito- 

stiis  deciderunt.  (xuvai,   rod  iiraivelffOat  tVttca.     Id  est, 

'Lacu    Pelsone]    Qui    in     Norico.  dicitur  Cyrus,  liodicijue  a  barharis  pra- 

'  Perso  '  vocatur  a  Plinio.  dicatur,  forma    qnidem    putclurrimum 

'  Proiinciam]     PannoniiE     j)artem  fuisse,animo  rero  hninanissimumy  dicen- 

qusR  inter  Dravum  et  Danubiuni.  di   eliam  eupidissimum,  ila  ut,   nmore 

'  Quinquennii  Imperium]  In  annali-  laudis,  nullum  uon  laliorem  exuntlnret, 

bus   tauien   enni    plus   annis  septcni  omuihusquc  sese  pericvtis  ohjiceret. 

regnasse  iuveiiics.  '•  Constantinum]    (unslantium   legi 


342  SEXTl    AURELII    VIGTORIS 

que  astra  votis  omnium  subvexere.  15.  Qui  profecto  si 
munificentiae  atque  ambitioni  modum,  bisque  artibus  sta- 
tuisset,  quis  preecipue  adulta  ingenia  glorias  studio  pro- 
gressa  longius  in  contrarium  labuntur,  baud  multum  abes- 
set  Deo.  16.  Is''  ubi  vastari  Urbem,  atque  Italiam  com- 
perit,  pulsosque  seu  redemtos  exercitus,''  et  Imperatores 
duos/  composita  pace  per  Gallias,  Maxentium  petit.  17. 
Ea  tempestate  apud  Poenos  Alexander  '^  pro  praefecto  ge- 
rens,  dominatui  stolide  incubuerat :  cum  ipse  *  debili  aetate, 
agrestibus  ac  Pannonicis  parentibus  vecordior,  milites, 
tumultuarieque  qusesiti,  armorum  ^  vix  medium  haberetur. 
18.  Denique  eum  a  tyranno  ^  missi  paucissimis  cohortibus  ^ 
Rufius  Volusianus  '  praefectus  piaetorio,  ac  militares  duces 
levi  certamine  confecere.  19.  Quo  victo,  Maxentius  Car- 
thaginera,  tenarum  decus,''  simul  Africae  pulchriora  vasta- 
ri, diripi,  incendique  jusserat ;  ferus  inhumanusque  ac  libi- 
dine  multo  tetrior.  20.  Adhuc  pavidus  et  imbellis,  atque 
in  desidiam  foede  pronus,  usque  eo,  ut,  flagrante  per  Italiam 
bello,  fusisque  apud  Veronam  suis,  nihilo  segnius '  solita 
curaret,  neque  patris  exitio  moveretur.  21.  Namque  Her- 
culius  natura  impotentior,  simul  filii  segnitiae  metuens,  in- 


comptum  virtntihus  nialit  Arntz.— 15  '  Gloria  studio.  Repono.  Nam  Ms. 
gloriam,  corrupte;  n'ls'i  gloriarnm  (jiiis  nialit.  Et  niox  liufiis  Volusianus  idem 
mendose.'  Schott. — 17  Armorumque  malit  Anna. — 18  Ru/us  pro  Wi/^us  Sclioir. 
Gaesb.  Delph.  Pitisc — 20    Niliilo  sequius    legeiiduni  conj.   Scliott.  probb. 

NOTjE 

debere   contendnnt    viri    doctissimi  <"  Ipse']  Maxentius. 

Nicol.  Faber,  et  Schottus;  quod  ve-  '  Annoium]  Melius,  si  legas  armo' 

mm  est ;  lege  niodo.  runique. 

*  Is}  Constantins  ;  sed  ego  aliqtiid  »  A  tijran7io]  Maxentio. 

tiirbatuin  esse    arbitror;    neqiie  mh-  >' /^uui;i5si/n>sco/io>'tt6u«]  Subauditur 

qiiaui  apud  iillum  auctoreni  Icgi  Con-  '  cum.' 

Ktantium  ad  versus  Maxentium  beiluni  '  Rufius  [Ruf us]  Volusianusy  Povipiov 

gessisse.  BoKovatavhi'  vocat  Zosim.  Rujiuin  Vo- 

*>  Pulsosque  seu  redemtos  exercitus]  lusianum. 

Severi  et  Galcrii.  k  fartha^inem,  terrarum  dicusj  Son 

"^  Imperalures  duos]  Pulses  seu  re-  miruni  si  scriptor  Afer  Cartliaginera 

denitos,  Scveium  et  Galerium.  vocet  '  decus  terrarum." 

'*  Alexander]    Natione  Phryx.  Zo-  '   Alliih  srgiiius]  Optimc  Scliottus 

•"•'•  nihilo  sequius. 


DE    C^SAKIIiUs;     CAP.    XL. 


'M'i 


consulte  imporium  rcpctivcrat.  22.  Cumque  specie  officii"' 
(lolis  compositis,  Constantinum  generum  tentarct  accrbe, 
jure  tandem"  interierat.  23.  Sod  Maxciitius  atrocior  in 
dies,  tandem  Urbc  in  Saxa  Rubra"  millia  Icrme  novem 
aB^errlme  progressus,  cum  caesa  acie  fugiens  semet  Ro- 
niam  leciperet,  iiisidiis,  quas  hosti  apud  poiitcra  Milvium 
locaverat,  in  transgressu  Tiberi  interceptus  est,''  tyrannidis 
anno  sexto.  24.  llujus  nece  incrcdibilc  quantum  laetitia 
gandioque  senatus  ac  plebcs  exultaveritit;  quos  in  tantuni 
alHictaverat,  uti  pra^torianis  caedem  vulgi  quondam  annue- 
rit,  primusque  instituto  pessimo  munerum  specie ''  Patres 
aratoresque  pecuniam  conferre  prodigenti  sibi  cogeret. 
25.  Quorum  odio  praetorias  legiones  ac  subsidia "  factioni- 
bus  aptiora/  quam  urbi  Romae,  sublata  penitus/  simul 


Sylbm  jj.  Gnifer.  et  Anna  ;  improb.  Arntz.  Sep;nius  solito  Delpli. — 22  Tainen 
pro  tandem  inalit  Scliott.  Vide  Not.  Delpli.— 23  Dum  cusa  Scliotf.  Gaesb. 
Delpli.  I'itisc.  eJ  mox  eaed.  I\Iili-iu)n,  Tiini  in  trunsgressu  Tiberis  conj.  Syl- 
biirg. — 24  iVM/niHUffi  pro  wiUHcruw  Schotf.  Gacsb.  Delpb.  Pilisc.  ^munerum 
••x  conjectiira  Schotti,  pro  altero  iiumerum  vel  numinum,  rescripsertint  Arn- 
tzen.  et  Gninerus.'  llarl. — 25  Optiora   pro  aptioia  male    in   vet.   lib.  teste 

NOT.E 

•"  Specie  officii]  Tanqiiam  ipse  se  riis  sibi  offerrentur.  Sueton.  Octav. 
Constantino  vellet  conjungere,  sic  cap.  57.  Caligul.cap.42.  Haec  Scliot- 
eum  interficere  conabatur.  tiis.    Sed  si  munerum  scripsisset  Vic- 

"  Jure  tandemj  Distingue,  et  lege,  tor,  non  video  cur  institutum  pessi- 
tentaret,  acerbe,  jure  tumen  interierat.      mum  vocasset  ;  retineo  igitur  numi- 


Eutrop.  •  Panas  dedit  justissimo  ex- 
itu.' 

"  Saxa  Rubra]  Locus  circa  Tibur, 
novpm  mill.  pass,  ab  Urbe  distans. 
Hodie  Grotta  Itossa,  ut  aiunt. 

I'  Tiberi  interceptus  est]  Kupto  pon- 
te  pro|>ter  vim  oiieris.  Zosim.  Infra 
tamcn  Epitoni.  ait  lapsu  equi  in  pro- 
fimdtim  demersum. 

t  Munerum  [numinum]  .s/icc/c]  Ve- 


■num.  Alicpiando  enini  vetercs  nuuii- 
na  solebant  stipe  venerari. 

'  Ac  subsidia]  INlilites  qui  pro  snb- 
sidio  erant ;  urbanas  coliorles,  puto, 
intelligit. 

'  Apliora]  In  al.  optiora.  Melius. 

'  Sublata  jwnilu.t]  Zosim.  6  Kaiu- 
<ttuvt7vos  oAijoiS  ixiv  Ticn  luv  tViTTjSeio- 
raruv  Ma|€i'T(y  Z'iK7\v  iiTtdriKi'  rovs  5e 
TtftaiTopiauuvs  arparniiras  iKrp'i\pas,    Kal 


tiis  scriptura  numerum:  unde  Scliot-  to.  (ppoupia  to.  tovtovs  txovTa  KadiKuv, 

tus  legebat    munerum  specie  ;    (juan-  k.  t.  A.  id  est,  Constantinus  de  paucis 

quam  dubitat.     Neque  enim  primus  quibusdaniMaxcntio  familiar issimis  pa- 

Maxeutius  edixit,  ut  sibi  muiiera  on>-  nas  exegit ;  privluriauis  viilitibus  c  me- 

nes  ordines  confcrrent.    Jussere  mul-  dio  sublnli»,  el  castcllin  dirulis  m  quibus 

tis  retio  swculis  Augustus  et  Caligu-  esse  consuiverant. 
la,  et  alii,  tit  stiena?  calcndis  Janua- 


844  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

arma  atque  usus  indumenti  militaris.  20*.  Adhiic  cuncta 
opera,  quas  magnifice  construxerat,  Urbis  fanura  atque 
Basilicam,"  Flavii"  meritis  Patres  sacravere.  27.  A  quo 
etiara  post  Circus  Maximus  excultus  mirifice,  atque  ad 
lavandura  institutum  opus  ^  ceteris  hand  raulto  dispar. 
28.  Statuae  locis  quam  celeberrimis,  quarum  plures  ex 
auro,  aut  argenteae  sunt:  turn  per  Africam  sacerdotium 
decretum  Flaviae  genti ;  Cirtaeque  oppido/  quod  obsidione 
Alexandri  ceciderat,  reposito  exornatoque,  nomen  Constan- 
tina  inditum.  29.  Adeo  acceptius  pra3stantiusque  tyranno- 
rum  depulsoribus  nihil  est ;  quorum  gratia  eo  demum  auc- 
tior  erit,  si  modesti  atque  abstinentes  sint.  30.  Quippe 
humanae  mentes,  frustratae  boni  spe,  asperius  offenduntur, 
cum,  mutato  rectore  flagitioso,  ajruranarum  vis  manet. 


Schott. — 28  Constantiam  pro  Constantina  alii. — 30  In  fine  vi  manet  vet.  lib. 

NOT^E 

"  Urbis  fanum  atque  Basilicam']  De  mae  Constantini  in  Qairinalis  descen- 

TJrbis  fano  atqne  basilica  a  Maxentio  sii,  septeiiitiionem  versus,  ex  senten- 

constriictis,  nihil  quicquam  comperi:  tia  Laeti  et  Martiani.    Eoriim  magnae 

nisi  Urbis  fanum  idem  sit  quod  Vene-  ruinae,   aedificia    qua'dam    qnadrata, 

ris  et  Romae  templum  dicebatur,  in  qusedam   rotunda,  altissiniis  fornici- 

via  sacra,  de  quo  Pnidentius  contra  bus  extant :  quorum  unum  per  ceo- 

Symuiachum  :  inter  singtilaria  certe  turn  fere  gradus  ascendinius.  Fabri- 

et  digna  admiratione  loca,  Urbis  tern-  cius. 

plum  numeral  Marcellinus.  ^  Cirtaque  oppido]  Cirta  NumidizD 

"  Flavii]  Constantini.  urbs,  ad  Pagydam  f)uvium. 

1  Ad  lavandum  instilutum  opus]  Ther. 


CAP.  XLI. 

CONSTANTINUS,    LICINIUS,   CRISFUS,   CONSTANTINUS, 

LICINIANUS,    CONSTANS,    DALMATIUS, 

MAGNKNTIUS,    Vlil'RANIO. 

1.  DuM  h.'cc  in  Italiam  gcruntur,  Maximinus  ad  Oricn- 
tem,  post  biennii "  augustum  imperium  lusus  fugatusque  a 

NOTiE 
*  Post  biennii]  Immo  post  triennii. 


DR    CiESARIBUS    (JAP.    XM.  345 

Licinio,  apud  Tarsum  pcrit.  ti.  Ita  potestas  orbis  Romani 
duobus''  qua^sita  ;  qui  quanivis  per  Flavii  sororem  *^  nup- 
tam  Licinio,  connexi  inter  se  erant,  ob  diversos  mores  ta- 
men  anxie  trionnium  congrucrc  quivere.  3.  Namqiie  illi"* 
praetcr  admodum  inag^iia  cetera,'  hiiic  parsimonia,  et  ea 
quideni  agrestis,  tantummodo  inerat.  4.  Denique  Con- 
stantinus  cunctos  hostcs  bonore  ac  fortunis  mancntibus 
texit,  rcccpitqiie ;  eo  pius,  ut  etiaiii  vetus  veterrimumque*^ 
supplicium  patibulorum  et  cruribus  siiflrigendis  primns 
removerit.  5.  IFinc  pro  conditore,  sen  Deo  babitus.  Li- 
cinio ne  insontium  quidem  ac  nobiiium  pbilosophorum  ser- 
vili  more  cruciatus  adhibiti  modura  fecere.  6.  Quo  sane 
variis  prailiis  pulso,  cum  cum  prorsus  opprimere  arduum 
videretur,  simul  affinitatis  gratia  recepli  consortio,  ascitique 
imperio  Caesarum  ^  communes  liberi  Crispus  Constantinus- 
que  Flavio  geiiiti ;  Licinianus  Licinio.  7.  Quod  equidem 
vix  diuturnum,  neque  bis,  qui  assumebantur,  felix  fore, 
defectu  solis  foedato  iisdem  nicnsibus  die,*"  patet'actum. 
8.  Itaque  sexcnnio  post  rupta  pace  apud  Thracas  Licinius 
pulsus  Chalcedona'  concessit.  9.  Ibi  ad  auxilium  sui 
Martiniano  ^  in  imperium  cooptato,  una  oppressus  est.'  10. 


Cap.  xr.i.     1  Tn  Italia  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 3  Ad  verba  prater 
admodum,  vide  Not.  Dclpb. — 4  Tdcrrimumque  conj.  Schott. pro  vtterrimumtiuc, 

NOTyE 

^  Dmhus']  Constantino  et  Licinio.  rininm  esse  :  de  quo  a  Constantino 

<=  Flavii  sororetn]   Constantiani.  sublalo,  vide  Zozomenuni  Ecclesiast. 

**  Illi]  Constantino.  Historic  lib.  I.  cap.  8.    Nicepliornni 

<^    Prteter   admodum   magna   cetera']  lib.  vu.  C.4G.     De  crucifritgio,  (jnod 

Foedatiis  locus.     Legebat    Scliottus,  etiani  vetustissinium    t'liit,  in  Uteris 

Prater  modummagna  cetera:  vtl  prec-  saoris,  et  alibi  sappe. 

ter  tnodum  mugnificeutiu.  Sed  non  pia-  e  Ascitique  imperio  Ccrsarum]  Cris. 

cet.     Rleiiiis    nt   Sylbmgins,  Pctf<tT  pus,  Constantiniis,  ct  Licinianus  Cae- 

admodum  pauca  magna  cetera.  sares  facti  A.  U.  1007.  post  C.  315. 

f  Vetui  velerrimumijue]    Dnbitabat  ''  Dr/ectu  solis  fadato  iisdem  mensi' 

Scbotlns  an  <c<ern;n«m<yi(f;  «  sed  non  bus  die]   Atipii  eclipsis  solis  sequent! 

est  insolens,'  intiiiit,  'id  aetatis  auc-  anno  facta  est,  die  srxta  Jtilii. 

toribus  quasi  per  correctioneni  rem  '  Chalcedona]  In   Billiynia  ad  Bos- 

repetendo  iutendeie,  pro  etiam  veter-  pboriini. 

rimum.'     Constat  auteni  ex  sacris  li-  '*  ^]arliniano]    Qui  ordinnm  pala- 

tcris  patibulorum  supplicium  vcler-  tinorum  dux  erat ;    Romani  niagis* 


346 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


Eo  modo  respnb.  unius  arbitrio  geri  coepit,  liberis  Csesa- 
rum  nomina  diversa™  retentantibus:  namque  ea  tempes- 
tate  Imperatori  nostro  Constantio  insigne  Caesaris  datum. 
11.  Quorum  cum  natu  grandior,"  incertum  qua  causa," 
patris  judicio  occidisset;  repente  Calocerus  raagister  peco- 
ris  camelorum  Cyprum  insulam  specie  regni  demons  capes- 
siverat.  12.  Quo  excruciate,  ut  fas  erat,  servili  aut  latro- 
uura  more,P  condenda  urbe  formidaudisque  "^  religionibus  "^ 
ingentem  animum  avocavit,  simul  novando  militias  ordine.* 

13.  Et  interea  Gothorum  Sarmatarumque  '  stratae  gentes  ; 
filiusque  cunctorum  minor,  Constans  nomine,  Caesar  fit. 

14.  Cujus  gratia  reipublicae  permixtionem  "  fore  ostento- 
rum  mira  prodidere:  quippe  ea  nocte,  quae  commissi  impe- 
rii diem  sequebatur,  igni  continue  coeli  facies  conflagravit. 


—9  /:/(/ iw/>eri«m  Delpli,— 10  Diverse  pro  diversa  oonj.  Anna. — 11  <■  Demens 
capessiverat.  Yetiis  lertio  compcsciverat,  nieiuiose  :  post  paiilo  foiie  legendnm, 
fonnandisque  religionibus.'  Schott.— 12  Formandisque  pro  furmidandisqiie  prob. 
Hail.     Vide  Not.  Delpli.     Mox  nuvanda  onines   piaeler  Griiner,  et  Bip. — 


NOTyE 

tnim  ofBcionim  vocant.  Vide  Zosim.  simul  novando  militia'  ordivi:  hoc  est, 

'  Una  oppressus  est]  Zosimiis  scribit  animum  applicuit  iiibi  condeiidjp,i&c. 

Licinium  etMartinianumChalcedone  Locum  autem  biiic  iiibi  inter  Tioa- 

fugatos  Nicomediam  petiisse,  ibique  dem  et   vetns    Hiiiui    elegit,   fnnda- 

obsessos   Constantino  se    dedidisse  :  menta  jecit,  et  mini  partem  aliqiiam 

ubi     Maitiuianiis    occisus,    Liciniiis  in  altum  egit ;  sed  cum  enm  facti  pce- 

Thessalonicam  ablegatus;  sed  ei  pan-  iiitiiisset,  Byzantium  concessit ;  earn 

lo  post  contra  fidem  laqtieo  vita  ad-  amplHicavit.     Vide  Zosim. 

cmta.  '  Formidandisquc  religionibus]  Adu- 

•"  Casanim  nominn  divtrsa]  Forsan,  latorie  ha?c  dicit  Victor,  ut  alia  bene 

Liberis  Ccesarwn  nomina  diverse  reten-  multa  :  prodiint  enim  bistoiici  Con- 


tanlibus. 

"  Natu  grandior]  Ciispns  nomine. 

"  Incertum  qua  causa]  Vide  Zosim. 
lib.  II. 

P  Servili  aut  latronum  more]  Cnici 


stantinum  res  divinas  proculcasse ; 
vide  Zosim.  Ceternm  fnrmidaridis 
dixit  vocabulo  religionibus  accom- 
modato. 

•  Novando  [novaitdcc]  militice  ordine] 


suffixum  foisse  videtnr  innuere  quod      Lege  Novando.     Zosimum   vide,   qui 
servorum    et   latronum    supplicium 
fuit:  Hieronymus  tamen  scribit  vi- 
vum  conibnstum. 

1  Condi ndanrheformiilandisque]  Le- 
Rcrpm,  ((mdcndw  urbi,  formidaudisquc 
t-eligionihus  ingentem  animum  avocavit, 


militiam  a  Constantino  corruptam 
scribit. 

'  Gothorum  Sarmatarumquc]  Vide 
Zosim.  ct  Cedrenum. 

"  Permixtionem]  Si^'X"'^"')  coi'Ju- 
sionem. 


DCi    C.'IiSAKIUUS    CAF.    ALL 


347 


15.  Abhinc  consumto  fcrc  biennio,  IVatris  filiuin,  cui  ex 
patre  Dalinatio  nomcn  i'uit,"  Caisarem  jussit,  assistentibiis 
valide  militaribus.  IG.  lla  anno  imperii  tricesimo  secun- 
doque/  cum  totum  orbcni  trcdccim  tcnuisset/'  sexaginta 
natus  atquc  ampliiis  duo,"  in  Pcrsas  tendons,  a  quis  hel- 
ium irrumpere  acceperat,  rure  proximo  Nicomediae,  Achy- 
ronam  ^  vocant,  excessit :  cum  ad  id  tctrum  sidus  regnis, 
quod  crinitum  vocant,  portendisset.  17.  Funus  relatum 
in  urbera  sui  nominis:''  quod  sane  P.  R.  aegerrimc  tulit; 
quippe  cujus**  armis,  legibus,  dementi  imperio,  quasi  no- 
vatam  urbem  Romanam  arbitraretur,  18.  Pons  per  Danu- 
bium  ductus;  castra  castellaque  ^  pluribus  locis  commode 
posita.  ]{).  Remotas  olei  IVumentique  advcntitiaj  pra?bi- 
tiones,  quibus  Tripolis  ac  Nicaja  ^  acerbius  angebantur. 
20.  Quas  res  ^  superiores,''  Scveri  imperio  gratantes,  civi ' 


16  'Acceperat:  hoc  est  '  aiulieiat :'  qiiaie  non  admitteiuia  est  conjectiira 
Schotti  occoeperat.'  Harl.  IMox  delenilam  pi<rpositioiiein  ad  ante  id  tetrum, 
jiidicat  Scliott.  et  cum  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  in  iincis  incliidit. — 20  '  Qua: 
res.  Locus  spiirce  contaminattis.  Ita  sciipsit  Victor,  </««.«  res;  scilicet  prie- 
bitiones  :  superiores  Tripolitani  civi  Severn  ohtiilerant  :  erat  cnim  Lepti 
oriiindiis  sup.  nisi  forte  mavis  quorum  superivres ;  Tripolitani  videlicet.' 
Schott.     QucB  res  etiam  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Aintz.     Mox  '  Alteros  M.  Bui' 


NOTvE 


^  Cui  ex  patre  Dalmalio  nomenfuit] 
Vocabatur  laiisen  pater  ejus  Ajtabali- 
Htiua.     Forsan  Dalinatiun  Anabaliaiius. 

y  Tricesimo  secundoijue]  At()ui  im- 
peravit  tantun)  annis  30.  inensibus 
iiovetn,  diebus  27.  mortuus  A.  U. 
1089.  post  C.  337.  die  Maii  22. 

^  Cum  totum  orbem  tredecim  tenuis- 
sct]  Id  est,  cum  solus  impcrasset  an- 
nis tredecim;  et  vcrum  est. 

*  Sexagintit  nutvs  atque  (tmpHus  dwo] 
Alii  diciint  anuis  natum  GO.  Verius. 

''  Achyronam]  Villam  publicam  vo- 
cal Victor.  Nicomediit  enim  posi- 
tam  villam  suam  publicam  habebat 
ConstanlinopoUs,  ut  Konia  suam  ex- 
tra Urbem. 

•^  In  urbem  sui  nominis']  Constanti- 
tiopolJDi. 


'^  Quippe  ctijus]  Adulatorie  hapc 
omnia. 

«  Castra  castellaque']  His  plane  con- 
traria  scribit  Zosiu).  qui  ait  oppida 
et  castella  qu.e  a  Diocleliano  in  linii- 
tibus  ubique  posita  fueraut,  a  Con- 
stantino sublata  ;  pra;sidiaque  in  op- 
pidis  minime  eorum  egentibus  collo- 
casse. 

f  Tripolis  ac  A'ic^n]  Tripolis  in  A- 
frica,  Nica>a  in  Billiynia. 

t.'  Quas  [qua]  res]  Lege  cum  Schot- 
to  el  Casaubuno  quas  res  :  tVumentuin 
scilicet  et  oleum. 

'■  Superiores]  Tripolitani. 

'  Civi]  Severe;  qui  Lepti  Tripoli- 
tana  uriundus,  nt  supra.  Inde  Seve- 
rus  in  epistola  quiv  apud  Capituli- 
num  extat  :  '  Ego,'  inquif,   '  populo 


348 


SEXTI    AURELII    MCTORIS 


obtulerant,  verteratque  gratiam  muneris  ^  in  perniciem  pos- 
terorum  dissimulatio.  Alteros  ^  Marcus  Boionius"'  afflix- 
erat  mulcta,  quod  Hipparclium  prsestanti  ingenio  indige- 
nam  fuisse  ignoravissent."  Fiscales  molestice  °  severius 
pressae ;  cunctaque  divino  ritui  paria  viderentur.  ni  parum 
dignis  ad  publica  P  aditum  concessisset.  21.  Quse  quan- 
quam  saepius  accidere,''  tamen  in  suramo  ingenio  atque 
optimis  reipublicae  moribus,  quamvis  parva  vitia,  elucent 
magis,  eoque  notantnr  facile;  quin  etiam  acrius  ssepe  offi- 
ciunt,  cum  ob  auctoris  decus  in  virtutes  potissimum  '  acci' 


onius.  Ubi  Ceioniits  qiiidam  maliint ;  non  seqiior,  Heinceps  gratiam  muneris 
gerinana  lectio,  lU  opinor,  non  muneribiis.  [nt  Srliolt.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc] 
Et  mox  severius  repiesscp,  repugnante  libio,  exciidi  jussei am  ;  si  opeiae  impe- 
rinin  accepisseut.'  Scliott.  Praeteiea  pro  fuisse  ignoravissent  Giuter.  conj. 
fuste  ignominiavissent.   Vide  inf.  Casauboni  coujecluias.— 21  Quce  quanquam. 

NOTiE 

Rom.   tantiim  olei  detiili,   quauttim  quam  factii  fiitnnim  fnisset  iniqiuini. 

rerum  natiira  vix  liabuit.'  Censeo   scribendiim  fustibus  necavis- 

•*  Verteratque  gratiam  minieris  [/«?/-  sent ;   vel  fustigatum  necavissent ;  ut 

nerihus]    Lege  cum  Casaiibono,  Ver-  vestigia  literarnni  propiiis  sequaninr. 

teral que  gratiam  7nuneris  hujtis  in  per-  Casaub.     Hipparchus  antem  Nicsens 

Tiiciem  post,  diss.  Ait  posteriornm  dis-  astrologus  fuit ;  sciipsit  in  Arati  et 

siniulatioiieiM   veitisse  gratiam    mu-  Eudoxi    phaKnoniena,    et  de   syntaxi 

mris  illiiis  in  pernlciim  ;  nam  poste-  stellarum  fixarum  :  floruit  sub  Ptole- 

ri,  hoc  est  Imperatores  qui  Severnm  m»o  Pbiladelplio. 

secuti  sunt,  dissiniulantes  banc  prae-  »  Fiscales  77iolestiic'\  Sic  vocat  ex- 

bitionein  a  Tripohtanis  gratuito  Se-  aciiones,  quibus  fiscus  princ'pis  au- 

vero  fuisse  oblatam,  quasi   debitani  gebatur;    sed   vide  Zosira.  qui  con- 

posthac  exegerunt,  multumque  etiam  traria  plane  scrlbit. 

adauxerunt.  i>  a  j  partim  dignis  ad  publica]  Hoc 

'  Alteros]   Nicaese  cives.  de  Constanle  Constantini  filio   infra 

">  Marcus  lioionius]  Marcus  Anto-  Epitomista  :     sed    in   Constantinum 

ninus  Pbilosopbus.  competere  patet  ex  Zosim. 

"  Quod  llipparchum  praslanti  ingc-  <i  Qua:    quanquam    sa-pius  accidere] 


nio  ind,  f.  ig.]  Quis  credat  saevnm 
adeo  fuisse  sapieutissimnin  pnnci- 
puui,  ne  (iicam  virorum,  ut  rei  tarn 
levis  ignurantiaui  tarn  gravi  pctMia 
castigaret?  An  Rl.Tulliuui  (juisqnani 
laudasset,  si  repertoSyracusis  inonu- 
inento  Arcbiniedis,  quod  indigcnie 
prideni  iguorabant,  publice  in  eos 
propurea  postulasset  aniniadv(  rti? 
Id   vero  non  minus   dictu  ineptuni, 


]\Iihi  bic  ali()uid  deesse  videtur,  et 
sensus  ridicnlus  efficitur.  Lego,  Qu<r 
quanquam  liaud  sapius  accidere.  Sed 
forsau  intelligit ;  qua-,  quanquam  sub 
aliis  principibus  sa-pius  arcidere,  ta- 
men  niagis  elucent  in  priucipe  siim- 
nio  ingenio  et  opliuiis  moribus. 

^  Cum  ob  auctoris  drcus  in  virt.  pot,] 
Ita  est:  vitia  eorum  quos  extra  pee- 
candi  alcani  positus  putaunis,  gravius 


DK    C/ESARIBUS    CAP.    XLF. 


349 


piuntur,  atqne  ad  imitandum  invitamento  sunt.  22.  Iji:itur 
confcstim  Dahnatius,  inccrtiim  quo  suasorc,*  interficitur ; 
statiirKjuo  Iriciuiio  ])ost  '  niiuimuni  niaxirnunique,  fatali 
jbello  Constantinus  cadit."  23.  Qua  Constans  victoria  tu- 
midior,  siinul  {)er  a'talcm  cantns  parum,  atque  animi  vehe- 
mens,  adhiic  niiiiistrorum  pravitate  cxccrabilis,  atquc  prai- 
ceps  in  avaritiam  despectumque  militarium,  anno  post 
triumphuin  decinio/  Magncntii  scelcre^  circumvcntus  est, 
externaruni  sane  gentium  compressis  niotibus.  24.  Qua- 
rum  obsides  pretio  quaesitos  pueros  venustiores  quod  cul- 
lius  habuerat,^  libidine  hnjusniodi  arsisse  pro  certo  habctur. 
25.  Qua?  tamen  vitia  utinam  mansissent:  namque  Mag- 
nentii,  utpote  gentis  barbarae/  diro  atroque  ingenio,  simul 
his,  qua3  post  accidere,''  adeo  extincta  omnia  sunt ;  ut  illud 
imperium^  baud  injuria  dcsideraretur.  20.  Turn  quia 
Vetranio  '^  literarum  prorsus  expers,*  et  ingenio  stolidior. 


Vide  Not.  Delph.— 25  'Atroque.  Arntz.  telroqne ;  Spanlicm.  alrocique ;  nter- 
que  priHer  rem  conjecit.'  IIarl.—  '2(}  Vclcrimiu  est  Eiilropio  et  Amniiano: 
et  vocalem  iiiteimediam  esse  poneiidam  ceiisebat  H.  Vales,  ad  Amiiiiau. 
XV.  1. 

NOTiE 

esset  c  gente  Barbara  :  yivos /xiv '4\-' 
Kcov  airh  ^ap^apoiv.      Zosiiii.  '  Gemis  a 


offendiint,  dum  virtntes  putamns,  ea- 
qiie  etiam  quasi  virtutes  amplecti- 
mnr. 

'  Incertum  quo  suasore]  Iinmo  sua- 
sore  Eiisebio  Niconiediensi,  qui  l)nl- 
inatiuin  ejusque  patreni  Anabalia- 
nun),  quasi  Constantinuni  interfecis- 
sent,  criminatus  est. 

'  Tricimio  post]  Post  mortem  Con- 
stantini  patris  et  caedem  Dalmatii. 

"  Cadit]  Non  longe  ab  Acjuileia, 
et  in  duvium  Alsam  projcctus. 

*  Anno  post  triumph,  dec.']  Post 
trinmphum  de  fratre  Constantino  re- 
latum. 

y  Mngnenlii  scekre]  Vide  Zosim. 

»  Quarum  obsides  pretio  quu'silos  pu- 
eros venustiores  quod  cultius  haliueraf] 
Obsides  eiectos  forma  eleganti  pa- 
lam  fecimus  ad  Livii  lib.  ii.  cap.  13. 
Turneb. 

"  Utpote  gentis  barbara]  Utpote  qui 


barbaris  ducens.     Vide  Epitom. 

•>  Simul  his,  quce  post  accidere]  Mag- 
neiitianoruiu  cum  Potentiaiio  pugnas 
intelli^e;  de  (piibus  infra. 

c  Illud  impcriuni]  Constantis  scili- 
cet. Ait  diro  atroque  ingenio  Mag- 
nentii  titpote  barbari,  atque  iis  quae 
post  evenere,  ita  corrupla  atque  ex- 
tincta omnia  fuisse,  ut  non  immerilo 
Constantis  imperium,  quamvis  foe- 
dum,  desideraretur. 

''  Vetranio]  BtTpaviov.  Zosim. '  Ve- 
trarionem'  Eutrop. 

'■  Literarum  prorsus  eipcrs]  I'utrop. 
'  Virum  probum  ac  morum  veterum, 
ac  jncunda:  civilitatis  ;  scd  omnium 
liberalium  artium  experteni  adeo,  ut 
ne  elementa  quidem  prima  literarum, 
nisi  grandajvus,  et  jam  Iniperatoi- 
acceperit.' 


350  SEXTI    AURELII    VICTORI:^; 

idcircoque  agresti  vecordia  pessimus,  cum  per  Illyrios 
peditum  magisterio  '  milites  ciiraret,  dominationem,  ortus 
Moesiae  superioris  locis  squalidioribus,  improbe  occupave- 
rat. 

NOTiE 

f  Cum  per  Illyrios  peditum  magiste-     vocat  Zosim.  peditum  magister  qua- 
rio]  Pannonioruni  exercituura  diiceiii     lis  eiat  magister  equitum. 


CAP.  XLII. 


CONSTANTIUS,    NEPOTIANUS,    DECENTIUS, 
PATRICIUS,    SILVANUS,   JULIANUS. 

1.  EuM  Constantius  cis  mensem  decimum,  facundiae  vi 
dejectum  imperio^  in  privatum  otium  removit.  2.  Quae 
gloria  post  natum  imperium,  soli  processit  eloquio,  cle- 
mentiaque.  3.  Nam  cum  magna  parte  utrimque  exercitus 
couvenissent,  habita  ad  speciem  judicii  concione,  quod  fere 
vix  aut  raulto  sanguine  obtinendum  erat,  eloquentia  patra- 
vit.  4.  Quas  res  satis  edocuit  non  modo  domi,  verum 
militiee  quoque  dicendi  copiam  prasstare;''  qua  demum 
vel  ardua  proclivius  eo  conficiuntur,  si  raodestia  atque  in- 
tegritate  superet.  5.  Quod  maxime  cognitum  e  nostro 
principe: '  quem  tamen,  quo  minus  statim  in  hostes  alios 


Cap.  XLII.     1  ^  Facundi<s  vi.    Ita  scribendiim.     Vetus  male  facundi  avi.' 
Schott. — 3  Vi  pro  ija-,  et  niox  paravit  pro  patravit  conj.  Arntz. — 4  Restore  pro 

NOT^ 

t FacundicBvi dejectum imperiolHdec  piira  Vetranionem   solio  detnrbant, 

aliter  paulo  Zosiii).  qui  ait  Coustan-  ut  privattis  viveret;  eiqiie  ('onstan- 

tium,  lie  cum  duobus  ei  dimicanduin  tius  in  Bithynia  viventi  victum  assig- 

foret,   ad  Vetranionem   legates    mi-  navit. 

sisse  aniicitiam  petentes,  siinulque  ut  "  Prcestare  \iestare'\  Pro  *  resistere,' 

ill  tinnm  copiic  cogerentiir,  et  jiubli-  ut  puto.     Immo  legendum  pritsture^ 

cum  de  gcrendo  adversus   Rlagnen-  ut  in  al. 

tium  btUo  consilium  caperent.     His  '    Quod   maxime   cognitum  e   nosiro 

di'ceptus    Vetranio    ad    Coiistantiuni  principe]  A  quo  tamen  nio<lestiam  et 

venit;  una  in  solium  ad  hoc  paratiiin  iiitegritatcm  loiige  abfuisse  tesfatiir 

a^ceiidit.    Constantius   milites    prior  Zosim. 
alloquitur,  qui  coiifestim  cxutuin  pur- 


1)E    C.-ESARIBUS    CAP.    XLII.  H.jl 

ad  Italiam  contendercf.  hyonis  aspcra,  clansaiqne  Alpes  "^ 
tardavcre.  G.  luterim  llomai  corrupto  vul^o,  siiiiul  Mag- 
nentii  odio,  Potcatianus,'  matcrna  vstirpe  Flavio  propin- 
quus,  caeso  Urbi  prajfcclo,  annataque  <;ladiatorum  manu, 
Impcrator  fit.  7.  Ciijiis  stoliduin  ingenium  adeo  plcbi 
Roiiianaj  Patribusquc  exitio  luil,  uti  passim  domus,  lora, 
vide,  templaque  cruore  ac  cadavcribus  opplcrentur,  busto- 
riim  inodo.""  8.  Neque  per  eum  tantnm,  vcrum  ctiam,  ad- 
volaiitibus  Magncntiaiiis;  "  qui  tricesimo  die,  Iriduo  minus, 
hostem  perculerant.  9.  Sed  jam  antea,  cum  externi  motus 
suspectarentur,  Magnentius  fratri  Decentio  Gallias,  Con- 
stantius  Gallo,°  cujiis  iiomen  suo  mutaverat,  Orientem,  Cae- 
saribus  commiserant.  10.  Ipsi  p  inter  se  acrioribus  prailiis 
per  triennium  congressi,  ad  extremum  Constantius  fugien- 
tera  in  Galliam  persecutus  vario  ambos  "^  supplicio  semet 
adegit  interficere.  11.  Et  interea  Judasorum  seditio,  quiPa- 
tricium  nefarie  in  regni  specie  "  sustulcrant,  oppressa.*  12. 
Neque  raulto  post  ob  saevitiam  atque  animum  trucem,' 
Gallus  Augusti  jussu  interiit.  13.  Ita  longo  intervallo  an- 
num fere  post  scptuagesimum,"  relata  ad  unum  cura  rei- 
publica;.     14.  Quae  recens "  quieta  a  civili  trepidatione. 


prcEstare  Schott.  G.  D.  P. — 6  'Pro  Potentianus  scribendiim  esse  Nepolianus, 
ciijiis  mater  fiiit  Entropia,  Constantiiii  M.  soror,  cognosciiiuis  ex  Zosiiuo  ii. 
43.  et  Eiitrop.  x .  0.'  Harl.  Mox  cceso  Urbis  Delpli. —  8  Magnianis pro  Magnenti- 

NOTyE 

''  Clausaque  Alpes]    Nivibus  scili-  i  Ambos]  Magnentiiim   et   Deceii- 

cet.  tiiim.     Vide  infra  in  Epitnni. 

'  Polentianus]  Aliis  vocatur  '  Ne-  ■■  In  reg7n  specie]  Melius  in  regni 

potianus:'  Constantini  ex  sorore  Eu-  speciem. 

iropia  nepos  fiiit.     Zosim.  '  Oppressa]  Per  Galium  Caesarcm. 

■"   liitstorum  modo]  Ad  bnsta  enira  '  Ob  sceviliam  atque  animum  trucem] 

\irorum  principum,  gladiatorum  pa-  Eutrop.  de  Galln  :  '  Vir  natura   fe- 

ria  ad  nuitnam  neceni  depugnabaiit.  rus,  et  ad  tyrannidem  pronior,  si  suo 

"  Magnentianis    [iMagnianis']    Lege  jure  inipeiare  licui^set.' 

Magnenliitnis :  id  est,  qui  IMagneutii  "  Annum  fere   post  scptungcsimnm'] 

partes  seepiebantur.  Schott.  Ab  excessu  Cari  Iniperatoiis  usque 

°  Gallo]  Patrueli  suo.  ad    morlem  IMagneutii,  hoc    est   per 

P    Ipsi]   Coudtaniius    et  Magnen-  annos   CD.  f<re  semper  penes   duos 

tins.  Iiuperatores  potestas  fuit. 


352  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

Silvano"  in  imperium  coacto,  tentari  rursiis  occoeperat. 
15.  Is  naraque  Silvanus  in  Gallia  ortus,  barbaris  parenti- 
bus,  ordine  militiae,  simul  a  Magnentio  ad  Constantiura 
transgressu,  pedestre  ad  magisterium  adolescentior  ^  meru- 
erat.  16.  E  quo  dum  altius  per  metinn  sou  dementiam 
conscendisset,  legionum,  a  quis  prsesidium  speraverat,  tu- 
iiiultu,octavum  circa  ac  vicesimum  diem  trucidatus  est.  17. 
Qua  causa  no  quid  apud  Gallos  natura  preecipites »  novare- 
tur,  prsesertim  Gerraanis  pleraque  earum  partium  populan- 
tibus;  Julianum''  Caesarem,  cognatione  acceptum  sibi, 
Transalpinis  praefecit ;  *=  isque  natiooes  feras  brevi  sube- 
git/  captis  faraosis  *  regibus.  18.  Quae  quanqnam  vi  ejus, 
fortuna  principis  tamen  et  consilio  ^  accidere.     19.  Quod^ 


anis  Schott.  G.  D.  P. — 10  Varie  umbos e2e6. — 15  ' Ad  tnagisterium.  Ad  offend'it : 
an  loco  meruerat  .scriptiim  erat  perrenerat ;  aiit  ordine  militice  meruerat...j)edestre 
ad  mag-,  adol.  pervenerat?'  Harl.  Paulo  supra  trunsgressus  Delph. — 18  '  Quce 
quanquam,  S^c,  Verain  Freinsliemii  conjectiiram  ad  Curtinm  v.  9. 4.  i  escripsit 
Grunerus,  qnem  seciitus  sum.  •  Vis  '  est  efficacia  in  bello,  viitns,  et  oppo- 
nitur  '  coiisilio :'  fortuna  vero  tribuitur  illi,  penes  quein  sunt  auspicia,  Iinpe- 
ratori.  Vulgo  legebatur,  qua  quanquam  in  ejus  fortuna,  principis  tamenet  con- 
silio  accidere :  [iit  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Ain<z.]  de  formula  '  suo 
ductu  atque  auspicio'  vide  Perizonii  Auimadverss.  Histor.  cap.  vii.  p.  270. 

NOTvE 

"  Recens]  Adverbialiter.  tes    Alamannornm    copiae    cxtincts 

y  SUvano'\    Vide    Ammianum    lib.  sunt,  rex  iiol)ili8siinus  captus.' 
XV.  I' Famosis]  Nobilibus,  inclytis.  Cho- 

^  Pedestre  ad  magisterium  adolescen'  nodamariuni  et  Vadomarium  intelli- 

lior]  Vel  abundat  praepositio  «d;  vel  git.  Vide  Amuiianuui. 
subiiitelligendum  '  admoveri,'  vei  si-  ^  Qua    quanquam   vi    ejus,  fortuna 

mile  quid.     Pedestre  aiitem  niagiste-  principis  [in  ejus  fortuna,  principis]  la- 

lium  est  magisterium   peditum  ;    de  mew  e<  cons/7u']  Niliil  mutanduni.   Ait 

quo  supra.  haec   omnia,  etsi  in  fortuna  Juliani 

»  Apud  Gallos  natura  pracipitesll  Vo-  acciderint,  tamen  et  consilio  princi- 

pise,    initio  Saturnini    Gallos    vocat  pis  Constantii  accidisse. 
*  gentem    lioininum    inciuietissiuiani,  s  Quod]   Consilium.     Ut  ostendat 

et  avidaiu  semper,  vel  faciendi  prin-  consilium  fortunam  antecellere,  Ti- 

cipis,  vel  imperii.'  berii   et  Galerii   exempla   proponit, 

*>  Julianu7n]  Galli  fratrem,  patrue-  qui,  dum  aliorum  consiliis  paruerunt, 

lem  suum.  cgregia   plcracpie   muliti   sunt ;    suo 

'^  Prafecit]    A.  U.  1108.   post   C.  autem  ductu  multo  minora.   Tiberius 

356.  quidem    privatus   Aiigusti    auspjciis 

•*  ]S! at iones  feras  brevi  subegit]  Ku-  Uli;;eticum    Viudelicumque     bcllum, 

trop.    '  A    quo   modicis   copiis  apud  I'annoniciim,  Germanicnuiqup,  alia- 

Argcntoratum  Gallix  nrbcni,  ingcu-  que  feiicissinie  gessit :   Galerius  au- 


DK    C^SARiBUS    CAP.    XLII.  353 

adeo  praestat,  ut  Tiberius  Galcriusquc  subjecli  aliis  egre- 
gia  plcraque,  suo  autcm  ductu  atquo  aiispicio  minus  paria 
experti  sint.  20.  At  Julius  Constantius  aunos  tres  atque 
viginti  "^  Augustuni  imperiuni  rcgtns,  duni  cxlernis  motibus, 
niodo  civilibus  cxercctur,  a'grc '  ab  annis  abcst.  21.  Quis 
tyrannide  tantorum  depulsa,  sustcntoque  interim  Persarum 
impetu,  genti  Sarmatarum  mngno  decore,''  considcns  apud 
eos,  rcgcra  dcdit.  22.  Quod  Cna^um  Pompeium  in  Ti- 
grane  '  restituisse,"'  vixque  paucos  majorum  "  fecisse,  com- 
perimus.  23.  Placidus  clemensque  pro  negotio  ;  literarum 
ad  elegantiara  prudens  ;  atque  orandi  genere  leni  jucundo- 
que  ;  laboris  patiens,  ac  destinandi  sagittas  mire  promtus  ; 
cibi  omnis,  libidinis,  atque  omnium  cupidinum  victor  ; 
cultu  genitoris  satis  pius,  suique  nimis  custos  :  gnarus  vita 
bonorum  principum  reipublicae  quietem  regi.  24.  Haec 
tanta,  tamque  inclyta,  tenue  studium  probandis  provincia- 
runi  ac  militias  rectoribus,  simul  ministrorum  parte  maxi- 
ma absurdi  mores,  adhuc  neglectus  boni  cujusque  foeda- 
vere.     25.  Atque  uti  verura  absolvam  brevi,  ut  Imperatore 


sciq.  ed.  Altenbnrg.'  Hail. — 20  Cum  cxternis  Scliott.  Gapsb.  Delpli.  Pitisc. 
Pleniiis  et  diliic'ulius  legendiim  piitat  Syibiirg.  probb.  Gniter.  et  Harl.  niodo 
t'xlcrn.  mot.  modo  civil. — 21  Scliott.  nialit  dcdccore  im|)iobb.  omnibus. — 
22  '  Tig.  restituisi^c.  I'lacet  siispicio  Freinsbemii  ad  Floriim  iv.  12.  43.  insti- 
tuisse,     Scliottus  inalebat  prastitisse  vel  potius  rcstituendo.'  Hail.     Magis  in- 

SOTJE 

tern  Caesar  Diocletiani  auspiciis  A-  Floriis,  lib.  iii.  c.  5.  '  Cnjpiis  interim 

cliillciini    licit,   Alexandiiani    cepit,  Magnus  rebelles  Asiae   reliqtiias  se- 

Narsen    fiigavit,    beliinn    Persiciini  qiiens,  per  diversa  gentiiiin  teirariim- 

confecit.  que  volitabat.     Nam  sub  Orientem 

•'  Annos   tres   atque  viginli]     Post  secutus  Armenios,  captis  ipso  capite 

morlein  patris ;  nam  duodecim  cum  gentis    Artaxatis,    supplicem    jiissit 

patre  imperaverat.  regnare  Tigranem.' 

'  .T.grc]  Vix:  et  revcra  nunquam  ">  riestiluisse'\  Malim  cum  Scliotto 

a!)  ariiiis  (piiotiis  fiiit  Constantius.  prastitisse. 

^  Mngno  decore^   Nescio  qiiomodo  "   Vixque  paucos  majorum']  De  Aii- 

doctissimo  Scliotto  venire  in  mentem  gusto  vide  Siieton.  c.  21.  et  Tiberio 

potuit,  legendum    esse  magno  dede-  idem  c.  9.  '  Uiicto  ad  Orientem  exer- 

core ;  aperle  contra  mentem  auctoris,  citii,  regnum  Armenia2  Tigraui  resti- 

qui  ait  magno  decore  a  Constantio  tuit,  ac  pro   tribunali   diadema  im- 

regem  Sarmatis  impositum.  posuit.'    De  Nerone  qui  Tiridati  dia- 

'  Quod  CneEum  Pompeium  in  Tigranc]  dcma  imposuit  Sucton.  c.  13. 

Detph.  et  Var.  Clas.                  Aurel.  Vict.                                             Z 


354        SEX.   AUR.  VICT.    DK    CESARIBUS   CAP.  XLII. 

ipso  clarius,  ita  apparitorum"  plerisque  magis  atrox  ni- 
hil. 


clinat  Gruter.  ut  putet  totam  vocem  manasse  ab  ingenio  librarii.— 25  '  Cla- 
rius. Ita  vetiis  liber  :  quid  si  piirclarius,  miod  t£  atrox  opponi  qiieat  r  sed 
ilia  non  inusitata  id  cetatis  scriptoribus  locueudi  foruia.  pro  '  melius,'  '  hu- 
manius.'  *  Schott,  , 

NOT^ 
0  Apparitorum]  Hie  apparitores  dicit  quos  supra  ministros  vocavit. 


DE 

VITA    ET    MORIBUS^ 
TMPER ATORUM    ROINI ANORUM, 

EXCERPTA  EX  LIBRIS 

SEXTI   AURELII  VICTORIS 

A  C.flSARE  AUGUSTO  USQUE  AD  THEODOSIUM 
IiMPERATOREM. 


CAP.   I. 

OCTAVIANUS    AUGUSTUS. 

1.  Anno  Urbis  conditse  septingentcsirno  vicesimo  se- 
cundo,''  ab  exactis  vero  regibus  quadringentesimo  octoge- 
simoque,*^  mos  Romae  rcpetitus  uni  prorsus  parendi,  pro 
lege  Imperatori,  vcl  sanctiori  nomine  Augusto  appcUato. 
'2.  Octavianus  igitur  patre  Octavio  senatore  gcnitus,  ma- 
ternum    genus   ab   vEnea  per  Jnliam  familiam ''  sortitus. 


Cap.  I.  1  'Anno  Uvhis  .  .  .  Augusto  appellato.  H;cc  non  sunt  in  Ca'siani 
vetusto  codice,  qui  sic  incipit :  Octavianus  putre  Oclnvio  se7ialore,  6,c.'  Vine- 
tus.  Neque  api>arent  ilia  verba  in  Leid.  2.  teste  Arntz.  Praterea  pro 
snnciiori  liabet  ed.  Laurentii  Absteniii  qiia^  est  Aiignstae  cdita,  sfifrJort ;  ini- 
prob.  Scbott. — 2  Per  Julianam  legebatiir  ante  Vinet.   ap.  qncni  vet.  lib. 

NOT;E 

^  De  vita  et  moribus']  In  Ms.  codice  cxacti  anno  nuindi3112.     Augustus 

sciiptum   erat,  nt  testatnr  doctissi-  pugnavit  ad  Actiiim  an.  3919.  et  ab 

nius  Schottus,  Incipit  libellus  de  vita  Acliaca   victoria    Augusti    imperium 

et   moribus   Impeyatorum  brcviatus  ex  ontiiur  Epitoniista  Victorcm  secutns, 

(ibris  Sex.  Aur.  Victor,  a  Ccesure  An-  '^  Ab   JEnea  per   Juliain   familiainl 

gusto  usque  nd  Theodosium.  Nam  Augustus  niatreni  liabuit  Attiam 

**  Septitig.  vie.  Afc]  Vide  in  Caesar,  fiiiani  Juli.r,  sororis  C.  Caesaris,  et 

•^    Quadringentesimo    octugesimoque]  sic  niaterniini  genus  ad  ^neam  refe- 

Desnnt    circitcr    anni    duo.     Heges  rebat. 


35f)  SEXTI    AURULII    VICTORIS 

adoptione  vero  Caii  Cassaris  majoris  avunculi/  Caius  Cae- 
sar dictiis,  deinde  ob  victoriam  Augustus  cognoniinatus 
est.  3.  Iste  in  imperio  positus,  tribunitiam  potestatem  per 
se*^  exercuit.  4.  Regionera  iEgypti,  inundatione  Nili  ac- 
cessu  difficilem,  inviamque  paludibus,  in  provinciae  for- 
mam  redegit.  5.  Quam  ul  annonae  Urbis^  copiosam  effi- 
ceret,  fossas,  incuria  vetustatis  lirao  clausas,  labore  mili- 
tura  patefecit.  6.  Hujus  tempore  ex  JEgypto  Urbi  annua 
ducenties  centena  millia  ''  fruraenti  inferebantur.  7.  Iste 
Cantabros'  et  Aquitanos,''  Rhaetos,  Vindelicos,  Dalmatas^ 
numero  provinciarura  populo  Romano  adjunxit :  Suevos 


habet  Julam;  ut  Leid.  2.-3  '  In  Leid.  1.  est  isle  inperio  positus;  unde  facile 
fierei  iste  imperio  potitus :  sed  potest  defemli  altera  lectio  a  Curtio  lib.  vi. 
cap.  10.  §25.'  Anitz.—i  '  Regionem  JEgijpti.  Peitmbatus  loons;  queni  si 
libri  Mss'.  paleientiir,  sic  reponeieni  ex  Snetoiiii  cap.  18.  unde,  ut  pleriqne, 
transcriptus  est,  in  provincia  formam  redactam,  vt  atnwrKE,  Sfc.  vel  ilia,  invnda- 
tione  Nili  accessu  difficilem  ivtiam(jue  pnludibus,  sic  collocanda  :  quam  inunda- 
tione .\'i/i  accessu  difficilem  inviamque  paludibus  ut  annona.  De  yEgypto  Ronia- 
noruin  hoiTeo  niiilta  geograpbi.'  Scliolt.  iniproii.  Arntz.— 6  '  31iUiafrumenti. 
Et  hie  locus  ofFendit  viros  etiam  eruditissimos.  Etenim  Lipsius  ad  Taciturn 
Ann.  VI.  cap.  13.  ita  supplet,  millia  modium  frumcvti.  Paulo  atiter  Gruterus 
in  margiue  ^ui  libri,  millia  modia  frumenti ;  dc  qua  tauien  constructione  vide 
Gland,  ad  Hirtii  Bell.  Af'ric.  cap.  36.  §  2.  et  siimmum  Gionoviuni  de  Pecun. 
Vet.  lib.  I.  cap.  7.  Sed  tales  conjeclura;  boc  loco  non  requirnntur.  Aliam 
etiam  niedicinani  adhibel  Lipsius  de  Magn.  Rom.  ii.  10.  Cum  credat  banc 
frumenti  copiam  tidcm  veri  superare,  resnibit  ad  centies  centena  miliia.' 
Arnlz.— 7  ^  }i(Ftos.  Alii  Rhatos  ;  Pitboei  codex  [et  Aid.]  Rethos  sciibit ; 
Floriacensis  Rhetos :  et  mox,  provinciarum  numero  populo  Romano  conjunxit. 
Lege  Suetoninm  cap.  21.'  *'t7ioti.     Conjunxit  omnes  priEter  Gruner.     Mox 

NOT^ 

•"  HJaJoris  avunculi]  Melius  Victor  ciai  formam  redactam,  ut  feraciorem 
supra  in  Czesar.  '  Magni  avunculi.'  habilioreuique  anuon*  urbica?  redde- 
Et  revera  sic  est:  Augustus  enim  ret;  fossas  ouuies  in  quas  Nilus 
niatreni  babuit  Attiani  filiam  Juliie.  exa-stuat,  oblimatas  longa  vetnstate, 
sororis  Julii  Caisaris.  Avunculus  an-  militari  opere  detersit.' 
tern,  niatris  fratcr  avunculi  avuncu-  ''  Ducenties  centena  millia]  '  Modio- 
lus, niagnus  avunculus  ;  et  magni  oruni '  scilicet.  Modius  aiitem  panic 
avunculi  avunculus,  niHJor  avunculus  plus  niinusve  Ronianis  pendit  25.  li- 
dicebatur.  Enndem  errorem  erravit  bras. 
Sueton.  c.  7.  '  Cantahros]  In  Hispania. 

'Per  se]    Collegam  tamen  semel  k^quf^anos]  AquitaniaGalliaj  pars; 

atquc  iterum  sumsit.     Supra  in  Cae-  Guyenne 
sar. 


'    Rlicctos,    Vindelicos,     Dalmatus'i 
la'ti  et  Vindelici  vi 
pis  dcgunt :   Dalm 
Sueton.  c.  IH.  •  /iLgyplum  in  i>rovin-      ad  mare  Adrialicum. 


K  AnuontB  Url,is]  Annonce  in  dandi      Rba-ti  et  Vindelici  vicini  populi  ad 
casu  ;  id  est,  *  ad  annonam.'    De  boc      AIpis  dcgunt :  Daimata-,  in  Ulyrico 


KPiTOME.      CAP.  I. 


357 


Cattosquc  delevit; '"  Sicambros  "  in  Galliam  transtulit. 
Pannonios  stipeiidiarios  *"  adjccit.  Getaruin  populos,''  Uas- 
ternasque,'  lacessitos  bellis,  ad  concordiara  compulit.  8. 
Hiiic  Pcrsas  obsidcs  oblulcrunt/  trcandiquc  regis  ^arbitrium 
permiserunt.  J).  Ad  hunc  Indi,  Scythas,  Gaiamantcs,  -^- 
thiopes  legates  cum  doiiis  misenint.  10.  Adeo  denique* 
turbas,  bella,  simultates  cxccratus  est,  lit,  nisi  justis  de 
causis,"  nunquam  genti  cuiqnam  beliiim  indixerit.  11. 
Jactantisque  esse  ingenii  et  levissimi  dicebat,  ardore  tri- 
umphandi,  et  ob  lauream  coronam,  id  est,  I'olia  int'riictuosa, 
in  discriraen  per  incertos  eventus  certaminum  sccuritatcm 
civium   prajcipitare  :     12.  neque  imperatori  bono''  quic- 


Augustana  efl.  del.  dckvit  proh.  Schott.  Vide  Not.  Delpii.  '  Neque  ullaest 
ill  nostris  IVIss.  vel  editis  variatio.  Sed  Siji^ambros  liabet  Gtielf.  Fh;^ain' 
6ros  Leid.  1.  Sigambros  Leid.  2.  et  simili  modo  solet  fere  nbique  variari. 
Torrent,  ad  Horat.  Od.  iv.  11.  vs.  36.  el  Diik.  ad  Flor.  iv.  12.  §  25.'  Arntz. 
Infra  '  sliiiendiarios  pro  olim  viiIi;ato  stipendiariis  [(jiiod  Aid.  Scliott.  Gaesb. 
Delpli.  Pitisc]  bene  defendiuit  Arntzen.  et  Gnuifr.  Ceternm  in  Giielf. 
2.  legilnr  Pannonias  stipendiuiias:  non  ineptn.'  Ilarl. — 8  Creandiiiue  reges 
edidit  Arntz.  e  consensu  Mss.  ap.  Schott.  el  e  Verouensi  ed. — 10 
Adeo  iiamque  turbas  edd.  ante  Schott.  et  niox  wtulerit  pro  indixerit  olim 
legebatur. — 11  Jactanlis  ingenii  et  Levis  esse  dicebat  Leid.  2. — 12  ^  Qtiicquid 

NOTiE 

""  Suevos  Cattosque  dclevit]  Per  pri-  "  Pannonios  slipendiarios  [stipendi- 

vignuni  suuni  C;iaudiiim  Drusum.  ariis]  INIelius  stipeiidiarios;  ut  M.ss. 
Vide  Florum  lib.  IV.  cap.  7.  Suevi  et      Pannonii  in  Illyria.     Eos  Augustus 


Catti  Gerinaniae  populi. 

"  Sicarnbros]  Sueton.  c.  21.  '  Sue- 
vos et  Sicambros  dedentes  se  tra- 
duKit  in  Galliam,  atqiie  in  proximis 
Kheno  agris  coUocavit.'  Quo  loco 
deceplus  vir  doctissimus  pulavit  de- 


per  Til)erium  subegit. 

I'  Getarum  populos]  Supra  Dalnia- 
tiam  ;  in  his  Daci. 

1  liasternasque]  Supra  Dacos  de- 
gun  t. 

■■  PerscB  obsides  obtulerunt]  De  Par- 


lendam  siiperiorcm  vocem  dclerit,  et  this  Sueton.  c.  21.  '  Obsidesque  in- 

Suevos  ad  transtulit  vcferendaw  :  sed  super  obtulerunt:  deniqne  pluribus 

apud   Suetonium    pro  Suevos  legen-  quondam    de   regno   concertaniihns, 

diini  esse  IJbios,  jam  din  est  cum  pro-  non  nisi  ab  ipso  electum  comproba< 

bavitdoctissinnis  Casatib. ;  neque  Sue-  vernnt,' 

vos  in  Galliam  tran>lalos  apud  ulliini  '  Cveaiidique   regis]   Tacit.  Annal. 

veterum    vel  geographorum  vel  his-  Xii.  '  Experimento  coguitum  est  bar- 

toricorum  leges.     Sed  Sicambros  et  baros  malle  Koma  petere  reges  quam 

UbioR,  qui  ambo  ad  latus  Rheni  Ten-  habere.' 

touicum  olim  sifi,  perpetuisque  Sue-  '  Adeo  denique  [namque]  Lege  Adeo 

voriim    incursioitibus   vexati,   trans-  denique ;  ul  in  Mss. 

duci  faciles  fuere.  "  It,  nisi  justis  de  causis]   Sueton.. 


358  SEXTI    AURELII    VICTORIA! 

quam  minus  quam  temeritatem  congruere :  satis  celeriter 
fieri,  quicquid  commode  gereretur  :  13.  armaque/  nisi 
majoris  emolumenti  spe,  nequaquam  movenda  esse  :  ne 
compendio  tenui,  jactura  gravi  petita  victoria  similis  sit 
hamo  aureo  piscantibus  ;  cujus  abrupti  amissique  detri- 
mentum  nullo  capturae  lucro  pensari  potest.  14.  Hujus 
tempore  ^  trans  Rhenura  *  vastatus  est  Romanus  exercitus,** 
atque  tribuni  et  propraetor.  Quod  in  tantum  accidisse 
perdoluit,''  ut  cerebri  valido  incursu  parietem  pulsaret,  veste 
capilloque,  ac  reliquis  lugentium  indiciis  deforrais.  15. 
Avunculi  '^  quoque  inventum  vehementer  arguebat,  qui  mi- 
lites  commilitones/  novo  blandoque  more  appellans,  dum 


commotio  geritttr.  Ms8.  gereretur  ;  et  Augustana  ed,  quod.  lidem  scribunt,  lit 
et  Veron.  Majoris temolomenti  spe,'  Scliott. — 13  '  Veronensislib.  emolomenti  spe. 
Sunt,  qui  putant  etiain  legi  posse,  Majoris  molimenli  causa,  ut  apud  Just.' 
Sylburg.  Causa  etiani  pro  spe  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delph,  Pitisc. — 14  Post 
proprtBtor  add.  ctesus  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  quae  tamen  voxabfuit 
ab  omnibus  Mss.  ap.  Scliott.  et  Arntz.  Exercitus,  tribuni,  et  pratores  Leid. 
2.  JMox  '  rtccidisse  (quod  edd.  Sciiotti  aliaeqiie  omittunt,)  et  incursu  (quod 
voc.  dicitiir  de  omnibus,  in  quibus  impetus  veiiementior  et  aliquis  furor  est,) 
bene  vindicaruut  atque  copiose  illiistrarnnt  Arntz.  ac  Gruner.  incussii  [ut 
Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitibc]  alii  libb.'  Harl.  Accidisse  et  incursu  Mss.  ap. 
Scliott.  et  fere  onines  ap.  Arntz.  Basilienses  edd.  Frobenii  et  Audr.  Cra- 

NOTiE 

c.  21.  '  Nee  ulli  genti  sine  justis  et  ^  Hujus  tempore]  A.  U.  762.  impe- 

necessariis  causis  bellum  intulit.'  rii  sui  40. 

"  Neque  imperatori   bono']    Siieton.  *  Traris  Rhenuvi]  In  Germania. 

cap.  25.  *  Nihil  autetn  minus  in  per-  ''  Romunus  exercitus]   Cui  praecrat 

fecto  diice  quam  festinationem,  te-  Quinlilius  Varus, 

nieritatemque  convenire,  arbitraba-  ^  Quod  in  tantum  accidisse  perdoluit 

tur ;     crebro    ita()ue    ilia    jactabat,  [in  tantum  perdoluit]    Nota  Latinita- 

ffTrfvSffipa5fws;'A<r(paXi}syapicrTa.tJ.d-  tern:  in  <««(««»  pro  '  adco.'    Sueton. 

vwv,  ^    Opaffvs    o-T/JOTTjXoTjjy   et,   sat  xxiii.  '  Adeo  namque  consternatum 

celeriter    fieri,    quicquid    liat    satis  ferunt,  ut  per  contiuiios  menses  bar- 

bene.'  ba   capilloque  summisso,   caput    in- 

y  Arma<iue]  Sueton.  ibid.  '  I'rapliuui  terdum  foribus  illideret,  vociferans, 

quidem  aut  bellum  suscipiendum  om-  Qiiintili  Vare  !  redde  legiones :  diem- 

nino  negabat,  nisi  cum  major  emolu-  que  cladis  quotannis  incestum  habu- 

nienti  spes,  quam   damni  metiis  os-  erit  ac  liigiibrem.' 

tenderetur.     Nam  minima  commoda  ''  Avunculi]  Capsaris. 

non  minimo  sectantes  discrimine,  si-  *  Milites  commilitoncs]S{ieton.C?e- 

miles  aiebat  esse  aurco  liamo  piscan-  sar.   cap.  07.  '  Nee    milites  eos   pro 

tibus  ;  cnjiM  abrupti  damnum  nulla  concione,  si-d  blandiori  nomine  com- 

captiua  pensari  postct.'  inilitones  appellabat.'     Id  Augu.slus 


F.PITOMK.      CAP.    I.  359 

affectat  carior  fieri,  auctoritatcm  principis  cmolliverat.  IG. 
Deniquc  erga  cives  clcinentissime  vcrsatus  est.  17.  In 
amicos  fidus  extitit :  quorum  prajcipui  crant  ob  taciturni- 
tatem  Maecenas,  ob  paticntiam  ^  laboris  modestiainque 
Agrippa.  Diligcbat  pra^terea  Virgilium.  18.  llarus  qui- 
dem  s  ad  recipiendas  amicitias,  ad  retincndas  constantissi- 
mus.  19.  Liberalibus  studiis,  pra?sertim  cloquentiae,  in 
tantura  incumbens,  ut  nullus,  ne  in  procinctu  quidem,''  la- 
beretur  dies,  quin  legeret,  scriberet,  declaraarct.  20.  Le- 
ges alias  novas,  alias  corrcctas '  protulit  suo  nomine.  21. 
Auxit  ornavitque  Romara  aidificiis  multis,''  isto  glorians 
dicto,  Urbera  lateritiam  '  reperi,  relinquo  marmoream.  22. 
Fuit  mitis,  gratus,  civilis '"  animi  et  lepidi,  corpore  toto 
pulcher,  sed  oculis   magis.     23.  Quorum  aciem   clarissi- 


tandri.  Prapterea  veslc,  capillo  ac  reliquis  Lcid.  2. — 19  Nullus  non  habet  vet. 
cod.  ap.  Vinet.  nee  Leid.  2.  ap.  Arntz.  Ttiin  didaret  pro  declamaret  vet. 
cod.  ap.  Vinet.  cum  Leid.  2. — 20  *  Suo  nomine  ut  glosseina  expungere  ma- 
leliat  Boeder,  ad  Veil.  Paterc.  lib.  ii.  cap.  89.  §  4.  Sed  viilt  eas  leges  'Ju- 
lias' esse  dictas,  ut  norunt  tirones.  Leges  alias  nliis  correctis  prat,  volebat 
Liigd.  1.*  Arntz. — 22  '  Civilis  animi,  lepidi.  Male  vulgo  distinguuut  Civilis, 
animi  lepidi:  [ut  Delpli.  qui  cum  Sciiott.  Gaesb.  Pitisc.  rh  et  oniittit.]  Ci- 
vilis animi,  et  lepidi  libri  veteres.'  Schotl.  '  Et  omnes  editi  et  scripti  prin- 
ter Leid.  2.      Mox  magnis   pro   magis  editio  altera  Gryphii.'    Arntz. — 23 

THOTJE 

imitari  noluif.  Suet.  cap.  xxv.  mole  rerum,  et  legisse,  et  scripsisse, 

f  Oh  taciturnitatem  HI.  oh  patient,  et  declamasse  quotidie  traditnr.' 
!fc.]  Tacit,  lib.  iii.  Maecenatem  prae-  •  Leges  alias  novas,  alias  correctas] 
cipuum  olim  fuisse  dicit  cui  secreta  Ut  Juliam  sumtuariam,  de  adulteriis, 
impcratoris  inniterentur.  Agrippani  de  ambitu,  de  maritandis  ordinibus. 
vero  virtute,  labore,  vigilia,  periculo  Vide  Sueton.  cap.  29. 
invictum  vocat  Patercui.  anibobus  ''  JEdijiciis  munis'^  Praecipna  ;  Fo- 
tanien  aliqiiando  virtutes  su*  dffu-  rum  cum  aede  Martis  ultoris;  tem- 
ere.  Sueton.  cap.  (ifi.  '  Desideravit  plum  Apolliuis  in  Palatio  ;  apdes  to- 
enim  '  (Augustus)  '  nonnunquam,  ne  nantis  Jovis  in  Capitolio.  Vid.  .Sue- 
de pluribus  rcferam,  et  M.  Agrippae  ton.  cap.  29. 

patientiam,  et  Maecenatis  taciturni-  '  Urbem  lateritiam]   Vide   Suetou. 

tatem,'&c.  cap.  29.    Allusit   Augustus  ad   anti- 

K  Rarus  (juidern]  Sueton.  cap.  CC.  quissima    Komanoruin    a-diticia,    de 

'  Amicitias   neque   facile  admisit,  et  quibus  Varro  racpij  Mfvitrnov.  '  Anti- 

constantissime  retinuit.'  qui  nostri  domibus  lateritiis  pauliim 

*>  Ne  in  procinctu  quidem]  Hoc  est,  niodo  lapidibus  suftundatis,  ut  liumo- 

cum  militaribus  ncgotiis  intentus.  In  rem  eflfugerent,  liabitabant.'     Et  hoc 

procinctu  esse  dicuntur  qui  ad  pug-  Augusti   dictum    Dio  non  ad   Ihbis 

nam  parati,  et  cincti  sunt.   Sueton.  ornalum,   sed  ad  imperii  tiruiitatem 

<:ap.  84.   '  Mutincnsi  bello,  in  tanta  trahit. 


360  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

morum  sideriim  modo  vibrans,  libenter  accipiebat  cedi 
ab  intendentibus "  tauquam  solis  radiis  aspectu  suo. 
A  cujus  facie  dum  quidam  miles  oculos  averteret,  et 
interrogaretur  ab  eo,  cur  ita  iaceret,  respondit,  Quia 
fulmen  oculorum  tuorum  ferre  non  possum.  24.  Nee  ta- 
men  vir  tantus  vitiis  carnit :  fuit  enim  paululum  impatiens, 
leniter  iracundus,"  occulte  invidus,  palam  factiosus  :  porro 
autem  dominandi,  supra  quam  aestimari  potest,  avidissi- 
mus,!*  studiosus  aleas  lusor.''  25.  Cumque  esset  cibi  ac 
vini  multum,  aliquatenus  vero  somni  abstinens,  serviebat 
tamen  libidini  usque  ad  probrum  vulgaris  famag:"^  nam  in- 
ter duodecim  ^  catamites/  totidemque  puellas  accubare  so- 


Ab  intuentibus  Veronensis  cod.  Preeterea  aspectui,  et  cum  quidam  omnes 
prseter  Gniner.  et  Bip.  dum  quidem  Giielf.  Leid.  1.  et  edd.  male,  jiidice 
Arntz.  Mox  'Tb  oculos  abfiiit  ab  [Aid.  et]  omnibus  impressis  ;  pro  quo 
Gryphii  ed.se  habet.  Infra  pro  vir  tanius  Aiignstanns  cod.  habet  nee  tamen 
virtus  vitiis  caruit.'  Schott. — 24  Leviter  iracundus  omnes  prater  Gruner. 
et  Bip.  probb.  Anna  Fabri  et  Arntz.  Mox  studiosissimus  Pithrei  cod,  et  qua- 
tnor  vulgati  quibus  usns  est  Schottus,  Aiigustanus,  Basilienses  duo,  et 
Gryphii.  '  Mitigant  vitii  repreliensionem  Giielf.  et  edili  per  positivnm  .s<m- 
diosus.  Sup.  cupidissimus  pro  avidissimus  Leid.  1.  [Aid.]  Frobeniana  eilitio 
et  altera  Gryphii.'  Arntz. — 25  Vini  multi  Aid.  s.ed  multum  tiientur  Mss.  ap. 
Arntz.  Tnm  sowmo  Leid.  1.  In  seqq.  se.r  pro  riiWav'm  nialit  Schott.  et  pra  f 
eatamitis  sunt,  teste  Sylburg.  qui  nialint  cata/«i*(/us;  ut  sint  qui  niercede 

NOTvE 

"  Civilis']  Supra  in  Capsar.  ferenda  ista  Suefon.  cap.  21.  'Tan- 

"  Cedi  ab  intendentibus']  '  Gaude-  tum  abfuit  a  cupiditate  quoquomodo 

batque,  si  quis  sibi  acrius  contuenti,  imperium  vel    bellicam  gloriam   au- 

quasi  ad  fulgorem  solis  vultum  sum-  gendi,    ut    qtiorundam    barbarorum 

mitteret.'  Sueton.  cap.  79.    Pro  in-  principes  in  a^de  Martis  Ultoria  ju- 

tendentibus    quidam    intuentibus    me-  rare  coegerit,  mansuros  se  in  fide  ac 

lius.  pace  quaui  peterent.' 

"   Leviter    [lenilerl    iracundusi    In  ''  Sltidiasus  [studiosissimus']  ulea  Ju- 

Mss.  leniter  iracundus:   quod  probat  aor]    Et  hoc  nomine  male  ainliebat: 

vir  doctissinius.    Sed  ego  malim  levi-  sed  liiinc  rumorem  nullo  modo  expa- 

ier  :   'leviter'    enim    irascitur,    qui  vit,  Insitque  simpliciter,  el  palam  ob- 

cito  placabilis  ;  neque  tamen  '  leni-  lertamonti  causa,  etiam  senex.    Sue- 

ter.'  ton.  cap.  71. 

''  Dominandi  .  .  .  avidissimus]  HfPC  ''   Vulgaris  fama]  In   Veron.   edit, 

non  pngnant   cum  siijierioribu'i,  ubi  abest  vox  vulgaris;  quae  tamen  non 

Augustum  ambitione  varuiiiii  innuit  ;  tcuierc  rejicieiida. 

ct  de  Augusto  quasi  privato  intflli-  »  Inter  duodecim]  Immo   inter  sex 

g(:nda   sunt,  qui  sic  regnandi  avidis-  catamitos  totidemque  puellas,  ut  op- 

siniiis  fiiit,  idcmqiie  in)|)erio  parto  ab  time  corrigendum  monuit  Schott.  In- 

omni  ambitione  alicnus.     Et  hue  re-  de  cana  ilia  vulgo SwSfKidfos  vocaba- 


KPITOMli.     CAP.    1. 


.3(51 


litus  erat.  2(5.  Abjccta  quoque  uxorc  Scribonia,  aniorc 
alienae  conjugis"  posscssus,  Liviani,  quasi  marito  coiicc- 
dente,''  sibi  conjunxit :  cujus  Liviae  ^  jam  erant  filii  Tiberius 
et  Drusus.  27.  Cumque  esset  luxuriai  servicns/  crat  ta- 
iiien  ejusdem  vitii  severissimus  ultor  ;  more  hominum,  qui  '^ 
in  ulciscendis  vitiis,  quibus  ipsi  vehemcnter  indulgent, 
acres  sunt.  Nam  poctam  Ovidium,  qui  et  Naso,  pro  eo, 
quod  trcs  libellos  ^  amatoriae  artis  conscripsit,  exilio  dam- 
navit.  28.  Quodque  est  la3ti  animi  vel  amoeni,  oblectaba- 
tur  orani  genere*"  spectaculorum,  prascipue  ferarum  incog- 
nita specie,  et  infinite  numcro.  29.  Annos  septcm  et  sep- 
tuaginta  '^  ingrcssus,  Nola3  morbo  interiit.  Qnanquam  alii 
scribant,  dolo  Liviaj  ^  extinctum,  nietuentis,  ne,  quia  privig- 
naj  ^  filium  Agrippam,  quern  odio  novercali  in  insulam  rele- 


pndicitiam  prostermuit.  Deniqiie  accttmbere  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pilisc. — 
27  A'rtm  et  pa'ttam  ea>(l.  cum  Aid.  Mox  umaturice  urtis  conscripserat,  exilio 
</((mn(iri<  Scliott.  Oaesb.  Dflpli.  Pitisc.  '  Ha-c  absiint  a  tribiis  Mss.  et  lacii- 
nain  reliqiierant  librarii.  Veionensis  ei\.  tpwd  tres  libellos  de  arte  (tinandi  edi- 
derat :  quodque  esset  hfli  animi  vel  anueni,  in  exilium  misit.  Oblectabatur  om- 
nium generum  spccluculis,  pracipue,  Sfc.     Nihil  taineu  deiniito.'  6V/tc*<t.     Vide 

NOTvE 

tur,  in  qua  Deoruin  Dearumque  lia-      quae  supra  C.Tsaribus  dicta  sunt  in 


bitu  convivae,  et  ipse  pro  Apoiline 
ornatns  discunibebat.  Vid.  Sueton. 
cap.  70. 

'  Catatnitos^  Cafamitus  pro  '  Gany- 
inedes'  veteres  dicebant:  et  inde  ca- 
tamiti  similes  Ganymedi  pueri  dicti 
sunt. 

"  Amore  alienee  conjugis']  Idem  Dio. 


Angusto  :  '  Flagrante  baud  niodice 
Inxuria.' 

'^  More  hominum,  qui']  Plin.  Epist. 
VIII.  22.  '  Nostine  bos,  qui  omnium 
lit)idinum  servi,  sic  alioruui  vitiis  iras- 
cuiitur.''  quasi  invideant,  et  gravissi- 
ine  puniunt  quos  maxime  iniitautur.' 

•>  Pro  eo,  quod  tres  libellos]  Nee  ea 


Sueton.   refert   Augustum  scripsisse  sola  exilii  cansa  fnit,  sed  error  qui- 

se  cum  Scribonia  divortium   fecisse,  dam  quern  ipse   suppriiuit  Trist.  ii. 

moruin    ejus    perversitatem    pertae-  '  Perdiderint   cum   me  duo  crimina, 

sum.  carmen  et  error,  Alterius  facti  culpa 

■^    Quasi   marito  concedente]    Bene  silenda  mibi  est.' 

guasj;  nam  invito  maiito  eaui  abdux-  ^  Oblectabatur  omni  genere]    Vide 


it.  Sueton.  cap.  ()2.  '  Ac  slalim  Livi- 
ani Uriisillam  niatrimonio  Tii)erii  Ne- 
ronis,  etqnidem  pra-giiantcni  abdux- 
it :'  ubi  abduxit  proprie  vim  noiaf. 

V  Cujus  Liviu]  Ex  Tibeiio  Neronc 
scilicet.  Vid.  Sueton.  cap.  (i2. 

*  Luxuriie  serviens]   Hxc   probant 


Sueton.  capp.  13.  et  45. 

•^  Annos  sei)'.em  et  sept.]  '  Septnage- 
sinio  et  sexto  aMatis  anno,  diebus 
(juinqiie  et  triginta  minus.'  Sueton. 

'■  Dulo  Livice]  Ficn  veneno  infecta. 
Dio. 

'  Privignce]  Juliac,Scriboniae  et  An- 


3()2  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

gaverat,^  reduci  compererat,  eo  summam  renim  adepto, 
poenas  daret.  30.  Igitur  mortuum,  seu  necatum,  mullis 
novisque  honoribus  senatus  censuit  decorandum.  Nam  pree- 
ter  id,  quod  antea  Patrem  Patriae  ^  dixerat,  templa  tam 
Romte,  quam  per  urbes  celeberrimas  ei  consecravit,  cunc- 
tis  vulgo  jactantibus,  Utinam'  aut  non  nasceretur,''  aut 
non  moreretur.  31.  Alterum  pessimi  incepti,  exitus  prae- 
clari  alterum.  Nam  et  in  adipiscendo  principatu  oppressor 
libertatis  est  habitus,  et  in  gerendo,  cives  sic  amavit,  ut 
tridui  fruraento  in  horreis  quondam  viso,  statuisset  veneno 
mori,  si  e  provinciis  classes  interea  non  venirent.  32.  Qui- 
bus  advectis  felicitati  ejus'  salus  patriae  est  attributa. 
33.  Imperavit  annos ""  quinquaginta  et  sex,  duodecim 
cum  Antonio,  quadraginta  et  quatuor  solus.  34.  Qui 
certe  nunquam  aut  reipublicae  ad  se  potentiam  traxisset. 


Nott.  Varr. — 29  In  fine  adempto  pro  adepto  Aid. — 30  Honoranduyn  pro  deco- 
randum cod.  Aiigtistanus,  teste  Scliott, — 31  Post  alterum  liabent  enim  in 
iincis  (.'igno  eani  voceni  in  Mss.  desiderari)  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. — 
32  '  Rectius  Mss.  et  Veronensis,  auferendi  casu,  felicitate  ejus'  Scliott. 
*  Qiiamvis  Gtielf.  et  Leid.  1.  Scliotti  leclionem  amplectantur,  nialim  tamen 
sequi  Leid.  2.  et  edd.  ut  dicat,  populiim  R.  fortunae  et  felicitati  Augustas 
debere,  in  tempore  advectiim  esse  frunientiiiii.'  Arntz. — 33  Quinquaginta  et 
sex.  Conjiinctionem  omittnnt  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Conjiinctionem 
addnnt  praeter  Leid.  2.  scripti  et  omnes  edd.  Per  edd.  antem  eas  inteliigo, 
quae  ante  Scliottum  prodiere,  quod  semel  moniiisse  snfficiat.  Leid.  2.  ut 
solet  esse  nngax,  vii.  scribit.  Vide  tanien  Spanhem.  de  Numism.Diss.  xir. 
p.  426.  Porro  pro  annos,  qnod  est  apnd  Scliottum,  eaedeni  edd.  et  Guelf. 
ciiiii  Leid.  1.  maliint  ayinis.'  Arntz,  qui  etiani  annis  in  contextu  exhihet :  et 
iiiox  ductus  consensu  Guelf.  Leid.  2.  et  editorum,  (luadraginta  cero  tt  legit. 

NOT;E 

gusti  filiap.   Siieton.  cap.  C3.  moreretuT  pro  '  mortiins  esset.' 

B  In  insulam  relegaveraf]    Sueton.  '    I'elicitati   ejus]    Mss.   Felicitate : 

tamen  euni  ab  Augusto,  non  a  Livia  milii  niagis  placet  vnlgata  lectio.   In- 

in  insniara    transportatnm  dicit  cap.  nuit   Romanos  salnteni    patriae   A»- 

65.  gi'*'ti  fato  acceptam  retulisse;  salu- 

i"  Patrem  Patria']  Vide  Sueton,  c.  tem    patrise    debitam   felicitati    Au- 

r>8.  et  Flor.  lib.  iv.  cap.  12.  gusti,  ob  tam  tempestivum  frumenti 

'  Ulinam]  Ha?c  non  extant  in  Sue-  adventum  scilicet, 

ton.  hoc  tantum :  '  Fuit  et  qui  sua-  '"  Imperavit  flwno.'i]    '  Ex   eo  rem- 

deret  appcllationem  mensis  Augiisti  pub.  per  xliv.  annos  solus  obtinuit ; 

in  Septembretii  transfciendam,  quod  ante  enim  Xii.  annis  cum  Antonio  et 

hoc  genilus  Augustus,  illo  defunctus  Lcpido  tenucrat.     Ita  ab  initio  prin- 

csset.'  cipatus  ejus  usque  ad  (incm  LVI.  anui 

I"  Nasceretur]    Pro   '  natns  cssct ;'  iuerunt.'  Eutrop. 


EPITOMF.      CAP.    II.  303 

aiil  tamdiu  ea  potiretur,"  nisi  magnis  naturae  etstudiorum  ° 
bonis  abundassct. 

NOTiE 

■•  Potiretur]  Pro  '  potitiis  esset.'         Horat.   lib.  iv.    '  Doctrina   sed    vim 
"  Natur«r  et  sludiurum]   Nam  et  na-      jiromovet   insitam  :    Kectiqiic   cultus 
turae  bona  ctiam  promovet  doctrina.      pectora  roborant.' 


CAP.   II. 

CLAUDIUS   TIBERIUS. 

1.  Claudius  Tiberius,  Liviae  filins,  Cassaris  Octavi- 
ani  privignus,  imperavit  annis  viginti  tribus.''  2.  Iste,  quia 
Claudius  Tiberius  Nero  dicebatur,  elegantcr  ajocularibus, 
Caldius  Biberius  Mero  ^  ob  vinolcntiara  nominatus  est.  3. 
Satis  prudens  in  armis,"  satisque  fortunatus  ante  sumtum 
imperium  sub  Augusto  fuit;  ut  non  imraerito  reipublicae 
dominatus  ei  comraitteretur.  4.  Inerat  ei ''  scientia  litera- 
rum  multa.  Eloquio  clarior,  sed  ingenio  pessimo,  truci, 
avaro,  insidioso,  simulans  ea  se  vellc,  qua)  nollet :  *  his 


Cap.  II.  1  Annos  viginti  tres  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Ahvis  vig. 
quatuor  Aid.  '  Consentiunt  in  annis  viginti  quatuor  omnes  edd.  contra  INIss.  ex 
qiiibns  Leid.  2.  more  sno  negligenter  A'A'A'///.' Arntz. — 2  Qui  CiuuJ.  Aid. 
qui  niox  cum  excnsis  oinn.  omittit  Tiberius;  sed  ex  Mss.  et  Veron.  reposnit 
Schott. — 3  '  Nescio  quid  velit  sibi  Leid.  I.  cum  scribal  ante  suscipcret  impe- 
rium;  uWi  f»er\t,ante,  qunm  susciperet :  sed  potiiis  videntiir  talia  ex  giossc- 
mate  esse  nata.'  Arntz. — 4  Th  multa  abfuit  ab  Aid.  ut  ab  editis  libb.  onmibus, 
demto  Veronensi,  teste  Schott.     Mox  *  Leid.  2.  insidiose  simulans  ;  qui  mox 

NOTiE 

»  Annis  viginti  tribus  [annos  viginti  praeterea  quod  prima;  Iilera»  nominis 

tres]  Mortuus  est  anno  imperii  vige-  Tiberius  Nero,  T.  et  N.  facile  in  B. 

simo  tertio  nondum  exacto ;  deerant  et  M.  commntantur. 

menses  sex  et  dies  xxvi.  «  Satis  prudens  in  annis]  Nam  et 

"  Caldius   Biberius  Mero]    Sueton.  Rlia>ticuni,  Vindelicum,  Pannonicum, 

cap.  42.  '  In  castris  tiro  eiiam  tum,  et  Germanicum  bellum  gessit.    Vide 

propter  nimiam  vini  aviditatem  pro  Suet.  cap.  ix, 

Tiberio,  Biberius;  pro  Claudio,  Cal-  <>  Inerat  ei]  '  Artes  liberales  iitri- 

dius ;  pro  Nerone,  Mero  vocabatur.'  usque   generis  studiosissinie  coluit.' 

In  60  autem  est  joci  elegantia,  quod  Suet.  70. 

per  Caldius  ad  polioncs  calidas,  <|ui-  ''   Simulans  ea  se  velle  qua  nollet] 

bus  Romani  delcctabantiir,  allusum  :  Vide  supra  in  Caesaribus. 
Mero,  ad  mcrum  :  Biberius,  ad  biberc : 


364  SEXxr    aurelii   victoris 

quasi  infensiis,  quibus  consultum  cupiebat ;  his  vero,  qiios 
oderat,  quasi  benevolus  apparens.  5.  Repentinis  respon- 
sionibus  ^  aut  consiliis  melior,  quam  meditatis.  6.  Deni- 
que  delatum  a  Patribus  principatura  (quod  quidem  astu 
fecerat)  ficte  abnuere,  quid  singuli  dicerent  vel  sentirent, 
atrociter  explorans  :  quae  res  bonos  quosque  pessum  dedit. 
7.  j3^stimautes  enim  ex  aniruo  eum  longa  oratione  imperi- 
alis  molestiae  magnitudinem  declinare,  cum  sententias  ad 
ejus  voluntatem  promunt,  incidere  exitiapostrema.^  8.  Iste 
Cappadocas  in  provinciam,  reraoto  Archelao  ^  rege  eorum, 
redegit.  Gastulorum  latrocinia  repressit.  Maroboduum, 
Suevorum  regem,'  callide  ^  circumvenit.  9.  Cum  immani 
furore  insontes,  noxios,'  suos  pariter  externosque  puniret, 
resolutis ""  militias  artibus,  Armenia  per  Parthos,  Moesia  a 
Dacis,  Pannonia  a  Sarmatis,  Gallia  a  finitimis  gentibus" 
direptae  sunt.    10.  Ipse  post  septuagesimum  octavum  an- 


etiani  non  male  pro  infensus  malebat  itifestus.'  Arntz. — G  '  Astu  fecerat.  Viil- 
gati  [earn  Aid.]  legunt  perfecerat ;  fct  bonos  quoque  Veron.  preefeit:  lit  et  infra 
j'ncii/ere  pro  incessf re,  q lias  et  snipta  lectio  est  et  Atigiistani  codicis  [cum 
Aid.  Schott.  Gaesb,  Delpli.  Pitisc.].'  Scliott. — 7  Pro  iucidere  posse  etiam  legi 
(ivcessere  conj.  Anna.  '  Incidere  exitia  lectio  verior  est,  qiiain  nt  eniditissima 
Anna  vel  quisquani  alius  de  ea  debinsset  ditbitare.  Sic  etiam  est  in  Gnclf. 
etLeid.l.  sed  a\ter  habit  inculere  in  exitia.'  Arntz. — 8  '  3Iarohoduum.  Vide 
Siicton.  'i'iber.  cap.  37.  ibicjiie  Oudendorp.  de  scriptiira  voc.  Arntzen.  [cnnj 
Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc]  enini  dedit  Marnhnduum:  alii  libri  liabent  hie 
et  abbi  Marnbodum,  alii  Marobodum  ant  Morohodnm.'  Hail.  Morobodxim  Leid. 
1.  Aribodum  Leid.  alter  teste  Arntz. — 9  Insontes  et  noxios  Arntz.  e  duobns 
codd.  ciini  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc,  lectionem  tamen  Leid.  2.  et  edito- 
rnm,  insontes,  7ioxios,  defendit  illn^tratqup  Griiner.  Turn  pro  resolutis  '  nova 
ed.  nielins  solutis  Angnstana  relictis.'  Schott.  '  Mox  Armeni(e  iminero  miil- 
titiidinis  Gnelf.  sed  aliter  Sneion.  cap.  41.  et  delude  etiam  Galtite  Leid. 
alter.'  Arntz. — 10  '  Octogesimum  octavum  soWlo  in  nuineri  errore  Guelf.  et 

NOT^E 

f  Repentinis  respo7isionibus]    Supra  jVIaroIiodmim  Germannm  vocat  Suet, 

in    Capsar.    '  Ingenio    ad    repeiitina  cap.  S7.  de  Snevis  alibi  dictum, 

longe  acriore.'  ^  (^V,;/,(y<,j  Peiblanditias  atqne  pro- 

8  Incidere  [incessere']  exitia  postre-  missa  ad  se  pcrtractum  non  dimisit. 

mil]    Melius  in  vet.  cod.  incidere  in  '   A'oarJos]    Kjiciendiim   est,   neque 

exitia  post.    Posset  etiam  lepi  arces-  a|)paret  in  Rlss.  et  nova  edit.     Vide 

ticre  exitia  post.     Sed  nil  temere  in-  in  Civsar. 

iiovandiim.  »'  liesolutis']  In  al.  solulis.  Vide  sn- 

''  Rcmnto  Archelao]  Vide  supra  in  pra  in  Csesar.    Et  Siieton.  cap.  41. 

Ca-sariliiia.  n  I'initimis gentibus]  Germanis. 

'  HJaroboduum Succorum  rc^cm]  Inde 


EHlTOMli.      CAF.    III.  3G5 

nura,  ct  mensem  quartum,"   insidiis   Caligulae  p  extinclus 
est. 


Leid.  1.  I'aiilo  snppriiis  pro'/.s/c  fqiioil  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Di'lpii.  Pitisc. 
Ami/..]  Lciil. -J.  <'t  |iiiiii:i  (Jiy|ilii.iii.i  volehiint //».s<,',  (]iioii  noil  displiccbil  ex 
nota  iiiiigni  liuriiianiu  ad  Ovid.  Tr.  Eleg.  v.  1.  45.'  Ariilz. 

NOT/E 

°  Post  sept ungesi mum  oclaviim  an.,  et  tent  venenuin  ci  a  Caio  datum  Icnttim 

m.  (juarlum]    '  Obiit   in   villa  Lucnl-  at()iie  tabiticiiii).     Alii  in  remissioiie 

liana  octavo  et  .septnagesimo  aitatis  foituitaj    febris   cibiiin    desideranti, 

anno,'   Snet.  c.  73.    Alii  aliter  ;  sed  negatnm  :    noniinlli  pulvinnm    injrc- 

ex  tabiilis  et  consnlnnt  serie  colligere  tnm,   cnm   extractnni  .sibi    deficienti 

est  Tiberinni  vixisse  an.  77.  mens.  4.  annliim  mox  rcsipiscens  reqiiisisset.' 

>'  Insidiis  Caligulee]  '  Sunt  qui  pu-  Siieton.  cap.  73. 


CAP.   III. 

CAIUS    CliSAR    CALIGULA, 


1.  Caligula  imperavit  annos  quatuor.''  2.  Iste  filius 
fuit  Germanici ;  et  quia  natus  in  exercitu  fuerat,  cogno- 
mentum  calciamenti  militaiis,  id  est,  Caligulaj"^  sortitus 
est.  3.  Ante  principatum*  omnibus  earns  acceptusque 
fuit :  in  principatu  vero  talis,  ut  non  immevito  vulgaretur, 
atrociorem  illo  dominum  non  fuissc.  4.  Dcnique  ties  so- 
rores '  suas  stupro  maculavit.  5.  Incedebat  liabitn  Deo- 
rum  suorum."   Jovem  ob  incestum  ;"  e  choro^  autem  Bac- 


Cap.  III.  2  Filius  Germanici,  quia  Scliott.  Gaesb.  Dolpb.  Pitisc.  '  Filius 
fuit  Germanici,  et  quia  constanter  scripti  et  edd.  Mox  Leid.  2.  Cognominatus 
est  Calligula  h.  est  cakiamentum  militare :  sed  male;  ipsnm  eiiim  calceamen- 
tnm  'caliga'  dictum,  iinde  nonien  Caligula.'  Aintz. — 5  '^  E  choro  autem. 
Vetiis  cod.  Jovem  ob  incestum  inter  malronas,  ctioro  autem.'  Vinef.  '  In  script© 
Cujacii  praeposilio  abf'uit.     Alii  codd.  E   tlioro  autem  Bacchanali.     thoios 

NOTjE 

1  Annos  qnuluor']  Imperavit  trien-  sillam,  Livillani. 

nio,  mensibiis  X.  diebus  Mil.  Sueton.  "  Veorum  suonun]  Jovis,   Veneris, 

Vide  supra  in  Ca-sar.  Neptnni,  Mercnrii,    Bacclii,  Hercii- 

■"  Caligula]  Vide  in  Cxsarib.  lis. 

*  Ante  principatum]  Vide  in  Ca;sa-  "  Obinceslum]  Sorornm. 

ril).  et  Sneton.  cap.  L'..  14.  et  15.  ^  E  choro]  Vide  quae  in  Caesaribus 

'■  Trcs  sorurcs]    Agrippinain,  Dru-  dicta  sunt. 


366  SEXTI    AURELII    VICTORIA 

clianali  Liberum  se  asserebat.  6.  De  quo  nescio,  an  decu- 
crit  memoriae  prodi,  nisi  forte,  quia  juvat  de  principibus 
nosse  omnia,  ut  improbi  saltern  famae  metu  talia  declinent. 

7.  In  palatio  matronas  nobiles  publicas  libidini  subjecit. 

8.  Primus  diademate  ^  imposito,  Dominum  se  jussit  appel- 
lari.  9.  In  spatio  trium  millium,™  quod  in  sinu  Puteolano 
inter  moles  jacet,  duplici  ordine  naves  contexens,  arenge 
aggestu  ad  terra?  speciem  viam  solidatam,  phalerato  equo, 
insignis  quernea  corona,  quasi  triumphans  indutus  aureo 
paludamento  currii  bijugo  decucurrit.  10.  Dehinc  a  mili- 
tibus"  confossus  interiit. 


vocat  Siieton.  c.  37.  Verouensis  vero  sic  totuni  hnnc  locum  legit,  Induens 
se  habitu  Deorum  suorum  Jovem  ob  incestum,  choro  bacchantiuin  Liberum  se  asse- 
ruit.  PoiTo  autein  Xiphilimis  aucior  est  finxisse,  rem  se  cum  Luna  habuisse.' 
Schott.  '  Praepositionem  e  omittit  Guelf.  et  Leid.  1.  Proxime  ad  Vine- 
turn  accedit  Leid.  2.  Inier  matronas,  choro  autem  bacchanali  Liberum  sees  se 
asserebat:  s^d  vide  quae  dixinuis  breviter  supra  ad  Ccesares  cap.  3.  §  10.' 
Arntz. — 8  Diademate  capili  imp.  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  invitis  libb.  et 
ap.  Schott.  et  ap.  Arntz.— 9  '/n  spatio.  A  Suetonio  est,  ex  quo  locus  hie  quia 
laborat,  medica  manu  persanari  potest,  Natiim  autem  mendum  conjicio, 
quod  scripserit  racematorijisjg-nisgj/erccrt  [quod  Schott. Gaesb.  Delph.  Pitisc] 
iiiiperitus  librarius  fecit  insignisque  area:  [quod  Aid.  cum  libb.  vett.]  Iiic 
igitur,  si  meo  arbitratu  res  agatur,  legendnm  hunc  locum  paucis  additis 
immutatisque  censco,  solidatam,  S,-c.'  Schott.  Vide  Not.  Delph.  'Miraest 
conspiiatio  inter  omnes  Mss.  et  edd,  in  voces  insignisque  area;  unde  in  earn 
incidi  opinionem,  potuisse  et  ipsum  Victorem  hoc  loco  secutum  esse  corrup- 
tum  Suetouii  codicem.'  Arntz.  Turn  bijugi  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc. 

NOT^ 

^  Primus  diademate']  Sueton.  ta-  biduo  continent!;  primo  die  phale- 
men  id  tantum  voluisse  Caligulam,  rato  equo,  insignisque  quercina  co- 
sed ab  amicis  deterritum.  Et  sic  rona,  et  securi,  et  caetra,  et  gladio 
supra  Victor.  aureaque  chlamyde  ;    postridie  q«ia- 

"'  In  spatio  trium  millium']  Sueton.  drigario  habitu,  curriculoque  bijugi 
cap.  19.  '  Raiarum  medium  interval-  famosorum  equorum,'  &c.  unde 
lum  Puteolanas  ad  moles,  trium  mil-  Schottus  voces,  quae  apud  Nostrum 
lium  et  sexcentorum  fere  passuum,  desunt,  sic  supplet :  Viam  solidatam, 
ponte  conjunxit,  contractis  undi(]ite  primo  die  phalerato  equo  insignis  quercea 
onerariis  navibus,  et  ordine  dupli-  corona  quasi  triumphatis:  postridie  in- 
ci  ad  auclioras  collocatis,  snpcrjec-  dntus  aureo  paludamento,  curru  6yug"» 
toque  aggere  terreno,  ac  directo  decucurrit. 
iu  Appiai  via:  formam  :  per  liunc  "  A  militibus^  Duce  Chzerea. 
pontem   ultro    citroque    commeavit. 


KJMI'OMi:.      CAP.    IV.  .3()7 

CAP.   IV. 

CLAUDIUS    TIBERIUS. 

1.  Claudius  Tiberu  s,  Drusi,  Tiberii  fratris,  filius, 
Caligulse  patruus/  imperavit  annos  quatnordccim.''  2. 
Iste,  cum  scnatus  censuisset  gentem  Cajsarura  exterminari, 
defoinii  latebra*^  latere  rcpcrtus  a  militibus,  quia  vecors 
erat,  mitissimus'^  videbatur  imprudentibus,  Imperatoreflec- 
tus  est.  3.  Hie  ventri,  vino/  libidini  fcede  obedicns,  vecors 
et  prope  hebes,  ignavus  ac  pavidus,  libertorum  et  conjugis 
imperiis  ^  subjectus  fuit.  4.  Hujus  tempore  Scribonianus 
Camillus  ^  intra  Dalmatias  Imperator  creatus,  continue 
occiditur.  5.  Mauri  provinciis  accessere  :  caesa  Musula- 
miorum''  manus  est.     G.  Aqua  Claudia  Roraae  introducta.' 


Cap.  IV.  1  '  Claudius  Tiberius.  Cnjacii,  Pithcei,  et  Danielis  Mss.  et  de  viil- 
gatis  Veronensiset  Aiigiistanns  Claudius  Titus  integrt  praeferuiit,  forte  quod 
Ti.  compendio  8criptuiii  repcrissent,  qiiod  tamen  Tiberius  valet.  Mox  Decimi 
Tiberii  pro  Drusi  Grypliii  et  Basil,  edd.  Netitnim  placet,  nee  me  librornm 
consensus  detenet,  quod  forte  ex  eodem  exsoripti  sunt.'  Schott. — 2  Latens 
pro  latere  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Mss.  legunt  genleni  Ctesarum 
exterminare,  dcformi  latebra  latere  repertus  ;  non  exterminari  et  latens.  Paullo 
post  et  mitissimus :  conjunctio  redundat  in  iisdem  scriptis  libris,  et  sane  abesse 
potest,  si  coniniode  interpunjiatur.'  Schott.  'Latere  quoque  Leid.  1.  et 
Guelf.  copulain  et  abjiciunt  oinnes  Mss.  (|uare  contra  eos  nihil  peccavimus.' 
Arntz.  Ti  et  uncinis  includnnt  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 3  Libidini 
fcedcE  eaed.  cum  Aid.  Mox  vidit  Scliottus  qui  libertorum  conjugis  impressit. — 
4  Ddmaiius  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  contra  Mss. — 5  '  Mauri  provinciis 
accessere.  Basilienses  duo  et  Gryphii  [cum  Aid.]  Mauri  provinciis  a  Casare 
pulsi :  ccesa  Musulamiorum  manus  est,  Augustamis  codex,  Mauri  provinciis  a 
CcEsare  casa  insulanorum  manus  est :  verum  corrupte  ;  et  Veronensis,  Mauri 

NOTiE 

*  Caligula  patruus'\  Quia   Calijrula  linae   conjugis,   simulque   libertorum 

filius  fuit  Germanici,  qui  Claudii  fra-  deliniinentis,quibus  semet  dediderat, 

ter  fuit.     Vide  Suet.  cap.  7,  in   pravum  abstractus,'   &c.     Tacit. 

^  Annos  quatuordecim']  Vide  supra  Annal.  lib.   xiii.  '  Claudius  libertos 

in  Ciesarib.  qiios  rei  familiari  pra-fecerat,  sibique 

c  Deformi  latebra]  Sueton.  cap.  x.  et  legibus  ada-quavit.' 

et  supra  in  Csesaribus.  g    Scribonianus     Camillus]    Sueton. 

•1  [Et]  tnitissimus]  Abundare  vide-  cap.  13.  '  Belluni  civile  movit  Fnrius 
tur  istud  et ;  neque  supra  apparet  in  Camillus  Scribonianus,  Dalniati*  le- 
Cuesaribus  :  lamen  retineri  potest  gatus,  verum  intra  quintuni  diem  op- 
pro  'etiam.'  pressus  est.' 

e  Ventri,  vino]    Sueton.   capp.  32.  '' Ca'sa  .l/usu^imiorum]  Vide  in  Ca-- 

et33.  saribiis. 

f    Libertorum  et   conjugis   imperiis]  '    Aijua   Claudia   Roma   introducta 

Supra  in  Ceesarib.  '  Ast  ubi  Messal-  [inducta]  Sueton.   cap.  20.  'Claiulia; 


868  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

7.  Hujiis  uxor  Messalina  primo  passim,  quasi  jure,  adulteriis 
utebatur :  ex  quo  facto  plures,  metu  abstinentes,  extincti 
sunt.  Dehinc  atrocius  accensa,  nobiliores  quasque  nuptas 
et  virgines  scortorum  modo  secum  proposuerat ;  coactique 
mares,  ut  adessent :  quod  si  quis  talia  horruerat,  afficto 
criraine,  in  ipsum,  omnemque  familiam  SEeviebatur:  ut 
magis  videretur'  sub  Imperatore,  viro,  quam  Imperatori, 
nupta  esse.  8.  Ita  liberti  ejus  potestatem  summam  adepti, 
stupris,  exilio,  csede,  proscriptionibus,  omnia  foedabant: 
ex  quibus  Felicem""  legionibus  Juda^as  praetecit :  Possidio" 
eunucho  post  triumphum  Britannicum  inter  militarium 
fortissimos,  arraa  insignia,  tanquam  participi  victoriae,  done 
dedit  :  Polybium  °  inter  consules  medium  incedere  fecit. 
0,  Hos  omnes  anteibat  Narcissus  ab  epistolis,?  dominura 


provinciis  acressere-  Casa  usu  laniormn  manus.  Ciijacii  scriptiis  liber  3Iusu- 
laniorum  per  n  habet,  et  accessere,  iinde  vulgati  a  desare.'  Schott. — 6  Inducta 
pro  infroducia  Scliolt.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Utriiniqiie  rectum  est,  sed 
cum  hoc  probent  Guelf.  Lei<i.  1.  et  edd.  tntius  eos  sequemnr,  cum  iiecesse 
non  sit,  ut  idem  scriptor  iisdem  semper  utatur  verbi«,  priesertiin  cum  hosce 
scriptores  diversos  esse  non  dnbitem.'  Arntz. — 7  Pntno  clam,  mox  passim 
Aid.  primo  [clam,  nmx]  passim  SchoXt.  Gnesb.  Delpli.  Pitisc.  Mox  adulleris 
pro  adulteriis  Mss.  ap.  Schott.  Tiiui  Deinde  pro  Dehinc  Delpli.  In  seqq. 
'  Pro  adessent  nescio  cur  udissetit  Mss.  tres  scripserint.  Tt»  talia  abfuil  a  Ve- 
ron.  Qiiidam  et  saiiebat  excnderunt.'  Schott.  Scriptnram  adissent  confir- 
mant  Mss.  ap.  Arntz.  excepto  Leid.  2.  Fam.  ejus  saviebatur  omnes  prailer 
Gruner.  et  Bip.  sed  ejus  ij^norant  Guelf.  et  omnes  edd.  ante  Schott.  teste 
Arntz. — 8  Tl  siutunam  omittunt  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  invitis  Mss.  et 
edd.  ap.  Schott.  et  Arntz.  Mox  '■Possidio  Eunucho.  Fossidoiiio  inflectnnt 
Mssi.  omnes.  Possidioni  codex  Vernnensis.  Possidio  Basiliensis.  Possidte 
post  triumphum  Aiigustanns,  absque  eunucho.'  Schott.  'Possidio  Leid.  1.  et 
edd.  Possidonio  Guelf.  et  Leid.  2.  qui  in  terminatione  licet  dissentianr, 
dupliceuj  tanien  consonantem  afinoscunt :  alienus  non  essem,  si  quis  Possidi 
vel  Posidi  scriberet,  abjecta  ultima  vocali.  Mox  male  Leid.  1.  armorum  in- 
signia.' Arntz.  Denique  'Omnes  olim  edd.  male  Po/j/fci/m ;  niagis  ridicule 
Leid.  2.  Plolibnm:  laudabilius  veram  lectionem   tuenlur  Guelf.  et  Leid.  1. 

NOTjE 

aquae  gelidos  et  uberes  fontes,  quo-  cap.  28.  '  Libertoriim  pr;tcipue   su- 

iMini  alteri  Caruleo,  alteri  Curtio  et  spexit     Posideni    spaiionem,    queni 

Albiidino  nomen  est,  simulqiie  rivuiu  etiam  Brilannico  tiiumpho  inter  nii- 

Anienis  novi  lapideo  opere  in  Urbeni  litares    viros    hasta    piira    donavit.' 

perduxit.'  Hie  balneas  exstruxit  maguifica'*  iu 

'  l)t  magis  viderelur]    Hinc   certe  littore  Baiano,  uiide  'aquii;  Posidia- 

ali(|ui(l  excidit:  vide  supra  in  Cajsa-  na; '  appellatir. 

rib.  inde  facile  supplebis.  »  I'olyhium^   Sueton.  ibid.  '  Ac  su- 

"  Felicem]  De   quo   Act.  Aposfol.  per  hos  Polybium  a  siudiis,  qui  saepe 

cap.  XXIV.    Sueton.  rap.  2H.  inter  iluos  consules  ambnlavit.' 

"  Possidio]  Pobidcm  vocat  Sueton.  '■    Narcissus   a&    fpiilolis]    Sueton. 


IPITU.MK.      (JAl>.    IV.  3G9 

se  gcrcns  ipsius  doiniiii,  Pallasqiic,  praitoriis  ornamen- 
tis  ''  sublinialus  ;  ^  adeo  divites,  ut,  cansantc  co  inopiain 
fisci,  lepidissime  f'amoso  el<)f;;io '  vuljij^atum  sit,  abunde  ei 
pecuniam  lore,  si  a  duobus  libertis  in  socictatcra  rccipcrc- 
tur.  10.  llujus  lemporibus  visus  est  apud  yEgyptum 
phoenix,  quam  volucrcm  terunt  anno  quingcntesimo  ex. 
Arabis  memoratos  locos '  advolarc  :  atque  in  yEgaeo 
mari  repcnte  insula  cmersit.  11.  JJic  Agrippinam,  Ger- 
nianici  fiatris  sui  tiliam,  uxorem  duxit :  qua?  filio  "  impe- 
rinni  procurans,  prinio  privignos  "  insidiis  multii'ormibus, 
dchinc  ipsuni  conjugem  veneno  interemit.  12.  Vixit  annos 
sexaginta  quatuor  :  ^  cujus  funus,  ut  quondam  in  Tarquinio 


J'olybium.  Adile  Suefoninm  Cland.  cap.  28.'  Arntz. — 9  Dires  pro  (livifes 
Leid.  l.ft  edil.  ante  Sdiott.  aiuiacler,  jiidicc  Aititz.  'Sciiptiim  forte  erat 
diles ;  uiide  inepti  lihrarii  aiidacter  siio  more  dives  fecernnt  :  sic  enim  conta- 
niinarc  tan(|tiaiii  Harpyis  iiiiiiiiibiis  optiiiios  libros  solent.'  Schotl. — 10  Quam 
ferunt  vnlucrem  Aid.  Scliott,  GaesI).  Delpli.  Pitisc.  Arntz.  Mox  '  Ex  Arabis 
memuratos  locos.  In  Arabia  alii.  PitlicKanus  e.t  CiijaciaiiiiP  codd.  ex  Arabis. 
¥\oy'uicensis  vero  ex  Arubiim  memoratis  locis.'  Schott.  '  Ciim  .'•it  in  omnibus 
Mss.  Arabis  ant  Arabum,  in  iino  prtelerea  memoralis  locis ;  fere  snspicor  scri- 
bendnni  ex  Arabum  meiiwratis  locis.'  Griiter.  '  Grnttni  .suspicionem  confir- 
inat  Leid.l.(|iii  plane  ita  legit;  sed  dixiinns  jam  snpra  ad  Ca>sar.  cap.  4. 
§  14.  veram  esse  lectionem  ex  Arabis  memoratos  locos:  (juoinodo  Guelf. 
Leid.  2.  et  Aldina  ed.'  Arntz. — 11  '  Hie.  Conjeceram  legeiidiim  Hmc: 
qiiam  lectionem  postea  ab  Aiigustano  codicc  coniirmatam  libenter  accept.' 
Schott, 

NOTyE 

ibid.    '  Sed   ante    onines    Narcissum  lib.  ii.     In   maximum   <leciis,  atqne 

ab  epistolis,  et  Pallantem  a  ration!-  in  excelsissimam  claritudinem  snbli- 

biis  :  quos   decreto   quoqne   senatus  niavit.      Id   autem   dicitur  a  limine 

non    pritmiis   niodo   ingentibns;  sed  snperiori,  <iiiia  supra  nos  est.' 

et  quaestoriis  practoriisque  ornamen-  '  Elogio]  Eloqiiium  hie  est  brevis 

tis  ornari  libenter    passus  est;  tan-  inscriptio,  titiilus. 

turn   praeterca   acqnirere  et  rapere,  '  Ex  Arabis  [Arabia]  memoratos  ?«- 

ut  querenie  eo  quondam  de  fisci  exi-  cos]  '  Ex    Arabi*  luenioratis    locis:' 

guitate,  non  absurde  sit  dictum   ab,  ^ide    in    Civsarib.      In    Floriacensi 

undaturum,   si  a   duobus  libertis  in  cod.  ex  Arabum  memoralis  locis. 

consortium    recipcretur.'      De    Pal-  "  I'ilio]    Neroni. 

lante  lege  Plin.   Epist.  lib.  vii.  ep.  "  Pririiiuos]    Non   memini   me  le- 

20.  et  lib.  VIII.  ep.  6.  gisse  Agrippiuam   iMaudii  filios  insi- 

1  Pratoriis    ormimcniis]    Praetexta  diis  petiisse  ;   nam   liriiannicum  Ne- 

toga,   sella  cnruli,  lictoribus,    fasci-  i<>,   "on    yXgrippina,    veneno   intere« 

bus.  luit. 

f  Sublimatus]  Id  est,  '  elatus,'  '  e-  ^  Aiinos  sexai^iiila  quatuor]  Desunt 

vectus.'  Fest.  '  Sublimavit,  dixit  Ca-  menses  9. 
to,  id  est  in  altum  cxtulit,  Originiim 

Delph.  el  Var.  Clus.                  Aur.  Vicl.                                          2  A 


370  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

Prisco,  diu  occultatura.  13.  Dum  arte  niuliebri  corrupt! 
custodes  aegrum  simulant,  Nero  privignus  ejus  imperii  jura 
suscepit. 


CAP.   V. 

DOMITIUS    NERO. 

1.  DoMiTius  NerOj^"  patre  Domitio  Aenobarbo  genitus, 
matre  Agrippina,  imperavit  annos  tredecim.''  2.  Iste 
quinquennio  tolerabilis  visus.  Unde  quidam  prodidere, 
Trajanum  solitum  dicere,  procul  distare  cunctos  principes 
Neronis''  quinquennio.  3.  Hie  in  Urbe  amphitheatrum  ** 
et  lavacra*  construxit.  4.  Pontum  in  jus  provincia?,  Pole- 
monis  reguli  perraissu,  redegit,  a  quo  Polemoniacus  Pon- 
tus  appellatus  est;  itemqne  Cottias  Alpes,  Cottio  rege 
mortuo.  5.  Eo  namque  dedecore  reliquum  vita3  egit,  ut 
pudeat  memorare  hujuscemodi  quenquam.*^  Eo  progre.ssus 
est,  ul  neque  suae,  neque  aliorum  pudicitiae  parcens,  ad 
extremum  amictus  nubcntium  virginum  specie,  palam 
convocato  senatu,  dote  dicta,  cunctis  festa  de  more  fre- 
quentantibus,  nuberet.     Pelle  tectus  ferae,  utrique  sexui 


Cap.v.  I ' Annos  tredecim.  VIII.  Leid.2.  ann.X////.  prima  manns  in  Gnelf.' 
Arntz. — 2  A  Neronis  Aid.  [a]  Neronis  Scholt.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Prae- 
positionem  admitiimt  omnes  editi,  et  cnm  iis  Lipsius  Elect,  ii.  9.  qua»  est 
viilgatissima  loqiiendi  ratio:  sed  cum  aliier  sentircnt  omnes  apud  me  Mss. 
iis  repugnare  non  potiii.'  Arntz.— i  Appellatnr,  ilemque  Ciieif.  idemque 
vetiistae  edd.  ap.  Arntz.  Turn  Gutlnns  Alpes  qnidani  edidenint. — 5  Ad  verba 
hujuscemodi  quenquum,  vide  Nott.  Delpli.  et  Varr.  Infra  '  Festa  de  more. 
Praepositionem  prEtterit  solus  Guelf.  uti  sup.  Csesar.  §5.  Ovid.  Met.  xii. 

NOTiE 

»  Domitius    Nero]    Vide  supra   in  nunc  Alexandrinze  appellantur.'  Eu- 

Caesarib.  trop. 

■»    Annos  Iredecini]     Et  menses  7.         '  Hujuscemodi  quenqmim]    Hie   ali- 

dies  28.  quid  deesse   vidctur;  nam  supra  in 

•'  [A]  Neronis]  Istud  a  in  Cacsarib.  Ca^sarib.  (unde  liEec,  nt  alia  plera- 

non  apparet.  que)  '  Hujuscemodi  quenquam,    ne- 

''  AinpliillKnlrum]  In  Campo  Mar-  dum  rcctorem  gentium   fuisse :'    sed 

tio.  Tacit.  Aniial.  lib.  xiii.  in  iis  idem  fere  sensus  est.     Et  hac 

*  Lnvacra]    '  Is   aedificavit    Roma;  ex  industria  omissa. 
tliermaj,  quae  ante  Neroniana;  dicta;. 


EPITOME.     CAP.    V.  371 

genitalia  vultu  contrcctabat.  Matrcm  etiam  stupro  conta- 
minavit ;  quam  postmodmn  intercmit.  Octaviam  ct  Sabi- 
nani,  coji^uomeiito  Poppajam,'^  in  niafrimoninm  duxit,  viris 
earnm  trncidatis.  G.  Tunc  Galba  Jlispania;  proconsul,'' 
et  Cains  Julius  '  impcriuni  corripucre.  7.  Ubi  adventare 
Nero  Galbam  didicit,  senatusque  sententia  constitutum,  ut 
more  niajorum''  collo  in  furcam  conjecto,  virgis  ad  neccm 
cacdcretur;  dcsertns  undiqnc,  noctis  medio,  cgrcssus  Ur- 
bem,  sequentibus  Phaone,'  Epaphrodito,  Ncophyloqne,  et 
spadone  Sporo,""  qnem  quondam  exsectum  lormure  in  mu- 
licreni  tentaverat,  semet  ictu  gladii  transegit,  adjuvante 
trepidantem  manum  impure,  de  quo  dixiraus,  eunucho  :  cum 
sane  prius  nullo  roperto,  a  quo  feriretur,  exclamaret,  Itano 
nee  amicum "  habeo,  ncc  inimicum  ?  dedecorose  vixi,  tur- 
pius  percani."    8.  Periit  anno  aetatisP  tricesimo  secundo. 


vs.  711.  *  Hie  patrio  de  more  Jovi  cntn  sacra  parasset.'  PostPa  Ulatrftnque 
eciitiones  Grypliiana?.'  Arntz.  Deniqne  Suhinam  cognomento,  I'oppaum  forte 
intprptingeiuium  pntat  Scliotf.  Pompeiam  Leid.  2.— 6  In  Hispunia  procul  el 
Cuius  Akl.  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  sed  iVIss.  Sclioiti  et  Ed.  pr.  in  Ilisp. 
proconsul'. — 7  Sequentibus  Fuone  Epafrodituque  legebatiir  ante  Scliott.  ap. 
quern  Mss.  Neopkitoquc  pra-feriint.  '  Fuone  ct  Leid.  2.  Eupaphrodito  Leid.  1. 
Sed  quod  prsctereundum  noti  erat,  Guelf.  et  Leid.  2.  cgressus  urlie  scri- 
Ijunt.'  Arnfz.  RIox  quondam  Nero  exectum  Al(f.  quondam  [A'ero]  exseclurji 
Scliott.  Gaesb.  Delpli.  I'itisc.  uncinis  includentes  quia  a  codd.  vox  ea  abfuit : 
ut  mox  e3sd.  eunucho  [Sporo].  Aid.  sine  uncis  legit  e(/n«c/io  Sporo.  Oblite- 
randam  utramque  vocem  eunucho  Spore  putat  Scliott.  Infra  maluissetGruter. 

NOTiE 

8    Snbinam,  cognomento   Poppaam^  gis  usque  ad  mortem  cadcretur  :  ad- 

Suetonio    tamen    et    Tacito   Sabina  dit  Eutrop.  lib.  vii.  atque  ita  praci- 

cognonien  est,  quippe  qui  Poppa-am  pitaretur  de  saxo. 

Sahinam  vocant.     Forsan,  ut  optime  ^Phaone]  P/iaonte  declinatSueton. 

Sclioltus,  interpungendum,  Sabinam  Dio  Phaone. 

cognomento,  Poppceam.  m  Sporo]  Dele :  hoc  enim  de  Epa- 

'■  HispunicE  proconsul    [in  Jlispania  plirodito  non  Sporo  dicitur;  et  Sue- 

procul]    liepone,  ut   in  RIss.  reperit  tonius  Epaphrodito  tribiiit  cap.  49. 

Scliott.  In  I lispania  proconsul.  •  Fernini  jugulo  adegit,  juvaute  Epa- 

'  Caius  Julius]  Cains  Julius  Vindex^  plirodito  a  libellis.'    Et  in  Uomitian. 

qui  propraetor  erat  in  Gallia.              '  cap.  14. 

''  More  majorum]  Sueton.    in  Clau-  ■'  Itane  nee   amicum]  Sneton.   cap. 

dio  cap.  3.5.  '  Antiqui  moris  suppli-  47.    'Ergo  ego,'    inquif,    'nee    ami- 

cium.'     Et  in  Nerone  cap.  49.  '  Ut  cum  habeo,  nee  inimicum.' 

puniatur  more  majorum.'  Ha?c  poena  "  Dedecorose    vixi,  turpius  pcream] 

erat   talis,   ut    nudiis   per    i)ublicum  Sueton.  cap.  49.    Interdum  scgnitieni 

ductus,  furcacapiti  ejus  inserta,  vir-  suam   his   verbis    increpabat,  '  Vivo 


372  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

9.  Hunc  Persae  in  tantum  dilexerunt,  ut  legates  mitterent, 
orantes  copiam  "^  construendi  monumenti.  10.  Ceterum 
adeo  cunctae  provincial  omnisque  Roma  interitu  ejus  exul- 
tavit,  ut  plebs  induta  pileis  ''  manumissionum,  tanquam  sas- 
vo  ^  exemta  domino,  triurapharet. 


yereo,  vel  adhiic  amplins  turpius  pereo. — 9  DUexerant  Guelf.  et  ambo  Liigd. 
teste  Arntz.  et  orantes  in  pctcntes  miitat  uterqiie  Lngd.  Mox  monumenta 
Schott,  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. — 10  Dominio  pro  domino  Laud  iinprobabiliter 
conjecit  Arntz.  judice  Harl. 

NOT.E 

deformiter  ac  tnrpiter.'     Sed   aliter  legatis,    de    instauranda    societate  ; 

Noster;  iieqiie  ideo  dicendiim  est  in  boc  etiani  niagnopere  oravit,  ut  Ne- 

Suetonio  aliquid  deesse.  ronis  menioria  coleretur.' 

P  Periit  anno  atalis]  Idem  Siieton.  ^  Induta  pileisl  '  Ut   plebs  pileata 

cap.  57.  praetermisso  itidem  imperii  tola  Urbe  disciirreret,'  Siieton.    De 

tempore  quod  fuit  annorum  13.  mens,  piieo,    qui    erat     insigne    libertatis, 

7.  dier.  28.  qiianqnam  aliter  Josephiis,  vide  notata  in  Vir.  Illust.  L.  Corne- 

Zoiiaras,  Clemens,  Eusebius,  et  alii,  lio  Cinna. 

qui  inter  se  onines  dissentiunt.  •    Tanquam    savo']     Distingue    ex 

1  Orantes  copinml  Hinc  intelligen-  Scbotti  jiidicio :  Tanquam,   scevo   ex- 

dus  Sueton.    '  Quinetiani   Vologesus  cmta  domino  triumpharet :  ut  tanquam 

Partborura  rex,   missis  ad  senatum  triumpbasse  intelligas. 


CAP.  VI. 

SERVIUS    GALEA. 


1.  Galea,  nobili  Sulpiciorum  gente  progenitus,  impc- 
ravit  menses  septem/  diesque  totidcm.  2.  Iste  in  ado- 
lescentes  infamis,  ad  vescendum  interaperans  fuit :  trium 
amicorum''  con.silio,  id  est  Vinnii,  Cornclii,  et  Iceli  cuncta 


Cap.  VI.  1  'Sulpiciorum  gcnere  omnes,  quas  vidi,  cditiones  et  Leid.  2. 
gentc  tanuii  Gnelf.  et  Leid.  1.  et  supra  in  Ciusaribiis.  Et  boc  niagis  pro- 
piiurii.'  Arntz. — 2  ./una' pro  FiHWii  odd.  ante  Scbott.  Jkhj  Aid.  V/Hii  Scbott. 
Gaesb.  Delpli.  Pitisc.     Pro  Iceli  legit  Aid.  cum  aliis  Ctclii.    Mss.  Icelii  piob. 

NOTyE 

»  Imperatit  menses  septem]  Vide  '  Regebatnr  trium  arbitrio,  quos  una 
qua;  supra  in  Cipsaribus,  in  Otbone  et  intra  palatinm  babitantes,  nee  nn- 
dicla  sunt.  quam    non    adb.prentos,    padagogos 

*>  Trium  amicorum]  Sueton.  cap.  14.     vulgo  vocabaut.     Hi  erant  T.  Vinius, 


I'PITOMi;.      CAP.    Vll. 


373 


disponens,  adco  ut  intra  Palatinas  acdcs  paritcr  habitarcnt, 
et  vulgo  pa3dagogi''  dicerentur.  3.  llic  ante  sunUani  do- 
minationem  multas  provincias''  egrcgie  administravit,  inili- 
tetn  sevcrissinic  tractans,  ita  ut,  iiigresso  co  caslra  vulgare- 
lur  statini,  Disce  militare  miles;"  Galba  est,  noii  Cuitu- 
licus.*  4.  Cum  septuagesimum  tertium  ^  setatis  annum 
agerct,  duni  factionc  Othonis  accensas  Icgiones  lorica  tec- 
tus  leniic  contcndcrct,  ad  lacum  Curtium  cajsus  est. 


Schott.  '  Icelii  Giielf.  et  Leid.  1.  I<£li  Leid.  2.  CVrZu' edd.  sed  hominis 
corriiptissimi  Domen  varias  a  librariis  coiruptioiieset  mutatioiies  siibiit.  Lip- 
siiis  aii  Tacit.  Hist.  i.  13.'  Amtz,  'Mox  intra  reposiii  ex  iMss.  \'eioneiisi 
et  Siietoiiio.  lliistice  eiiiin  inter  adcs  aiitea  lejjebalur  in  viilgatis  oiiiiiibiis.' 
Schott.  Turn  habitarent  omittit  Aid. — 3  Disce  miles  militare  omnes  Mss.  et 
vett.  edd.  ap.  Arntz. 

NOTiE 


legatiis  ejus  in  Hispania,  cupiditatis 
iiiimensse  ;  Coi  noliiis  Laco,  ex  as- 
sessore  pra;fectus  praptorii,  anogan- 
tia  socoi'diaque  intoierabilis ;  liber- 
tiis  Ireiiis,  paiilo  ante  anniilis  aureis, 
et  Martiaiii  cognomiiie  oinatiis,  ac 
jam  suiuini  eqiicstiis  gradiis  candida- 
tiis.' 

*=  Pcedagogi]  Quasi  ita  Galbam  re- 
gerent,  ut  pasdagogi  pueros  soient. 


*•  Multas  proviticias^  Aquitaniam, 
Africatn,  Hispaniam:  Sueton.  capp, 
G.  7.  8. 

'^  Disce  militare  w»7cs]  Sic  et  Sue- 
ton,  trocliaicuni  extiilit,  cap.  G. 

f  Non  Gcclulicus]  Lentuio  G*tuli- 
co  a  Caio  Caesare  substitulus  fuerat 
Galba. 

g  Sepluagesimum  tertium]  Idem 
Sueton.  cap.  ult. 


CAP.  VII. 

SALVIUS    OTHO. 

1.  Salvius  Otho,  splendidisortus  raajoribu.sex  oppi- 
do  Ferentano,*  impcravit  menses  tres,*"  vita  omni  turpis, 
maxima  adolescentia,      2.  II ic  a  Vitellio    primiim  apud 


Cap,  VII.    1  Ferenlino,  et  mox  menses  quatuvr,  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph. 

NOT>E 

*  Ex  oppido  I'ereutnno]  In  Etniria.         ''  DIenscs  tres[(iuatuor]  Immo  tres; 
Sueton.  cap.  1.  initio:  '  IMajores  O-      et  ita  INIss.  et  Sueton.  Eutrop.    Ob- 
tiionis  orii   sunt   oppido    Feientino,     iisse  dicunt  nonagesimoet  quinto  im- 
fauiilia  vetere  ct  lionorata,  atque  ex      perii  die. 
principibus  EtinriiE.' 


874  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

Placentiam,"=  ^  dehinc  apud  Betriacum '  victus,  semet  gladio 
transfixit  anno  aetatis  tricesimo  septimo*/  adeo  araabilis 
inilitibus  propriis,  ut  plerique  corpore  ejus  viso  suis  mani- 
bus  interierint.s 

Pitisc.  coutra  Mss.  ap.  Schott.  et  Arntz. — 2  Bebriacum  eaed.  Bedriacum  in 
nonnuUis.  Turn  anno  atatis octavo  Leid.  2.  et  ed.  Grypliiana.  In  haeinteri- 
rent  Leid.  2. 

NOTjE 

«  A   Vitellio  primum  apud  Placen-  driacutn,  vel   Betriacum.    Vide   jam 

tia7n]  Suetonius  tameo  cap.  9.  scri-  supra. 

bit  Othonem  apud  Placentiam  vicis-  ^  Anno    cetatis    tiiceshno   septimo'\ 

se  :  '  Et  tribus,'  inquit, '  verutn  me-  Sueton.xxxvin.sed  suomore  illean- 

diocribus    praeliis,  apud  Alpes,  cir-  num  incboatum  pro  pieno  iiuuierat. 

caque   Placentiam,  et   ad    Castoris,  e  Suis  vianibus  interierint]    '  Multi 

quod  loco  uomen  est,  vicit ;    novis-  praesentium    militum    cum    plurimo 

simo    maximoque    apud    Bebriacum  fletu,  manus  ac  pedes  jacentis  exos- 

fraude  superatus  est.'  culati,    fortissimnm    viium,  unicum 

•1  Placentiam]    In  Gallia  Cispada-  Imperatorem    prjedicantes,    ibidem 

na,  ad  fluvios  Eridanum  etTrebiam.  statiin,  nee  procul  a  rogo,  vim  suae 

.   *  Betriacum  [Bebriacum']    Vel  Be-  vitae  attulerunt.'  Sueton.  cap.  ult. 


CAP.  VIII. 

A.    VITELLILS. 

1.  ViTELLius,  ortus  familia  nobili,  patre  Lucio  Vitellio 
ter  consule,*  imperavit  menses  octo.  '2.  Iste  lumens,  cru- 
delis,''  avarusque  cum  profusione  fuit.  3.  Hujus  tempore 
Vespasianus  inOriente  principatum  arripuit;  a  cujus  mili- 
tibus,  certamine  sub  muris  Urbis  liabito,'  superatus,  e  pa- 


Cap.  VIII.  I  Tertio  consule  Grypbius,  teste  Arntz.  excudit.— 2  Iste  mente 
cru(it/(s  Aid.  Scbott.  Gacsb.  Delpli.  Pitisc.  Arntz.  scd  scripturam  Isle  tu- 
wiens  confirmant  omnes  Mss.  ap.  Scbott.  et  Arntz.  ntrisque  probb. — 'i  Pri- 
matus  arripuit  cod.  Veron.   abripuit  Aid.  qui  niox  et  Palatio  legit.   Moxiincius 

NOTiE 

^  Lucio  Vitellio  ter  connule]  Sueton.  rater.  Sueton.  ibid, 

cap.  2.  '  Lucius  ex   consulatu  Syriae  ^  Iste  lumens  [mcntc],crudelis]  Mss. 

prarposilus,   <S:c.    niox    cum   Claudio  Iste   lumens,   crudetis:    quod    placet 

principe,    duos     insuper    ordinarios  Scliolto.     Ejus   cnim    superbiic    ex- 

consulatiis  censiiranujue  gessit.'     A-  enipla  Sueton.  cap.  10. 

vus  ejus  P.  Vittllius  doino  Nuceria-,  "■  Sub  muris  Urbis  habilo]  'Praelia 

eques  Kom.  et  reruni  Augusti  procu-  ante  Uibeni  inulta  ct  varia,  sed  Fla- 


KPITOME.     CAP.    VIM.  375 

latio,  quo  sc  abdidcrat  Vitellius,  vinctis  a  tergo  manibus, 
productiis,  circumducitur  ad  spectaculuni  vulgi.  4.  Ac 
nc  homo  impudcns,  in  extremis  sallcm  malormn,''  qua}  ges- 
serat,  rubore  lacicm  demittcrct,  subject©  in  mtntum  gla- 
dio,*  seminudiis,  multis  coeno  fimoquc,et  ceteris  turpiorilnis 
dictu  purgamenlis  vultum  ejus  incessentibiis,  per  scalas 
Gemonias  trahitur  ;  i!l)i  Sabinum  ^  Vespasiani  fratrem  ne- 
cari  pcrmiserat.  5.  Numerosis  ictibus  ^  confossus  interiit. 
Vixit  annos  quinquagiiita  septem.*"  G.  Hi  omnes,  quos 
paucis  attigi,  praecipue  Caesarum  gens,  adeo  Uteris  culti 
atque  cloquentia  fuere,  ut,  ni  cunctis  vitiis,  absque  Au- 
gusto,  nimii  lorent,  profecto  texissent  modica  fiagitia.' 


a  iergo  coiitl.  Pitlioei  et  Giielf.  non  inipiob.  Arntz. — 4  Subrecto  pro  subjeclo 
scriberet  Arntz.  si  Ms-*,  codd.  faverent.  Turn  cceno,  fimo,  S^c.  Aid.  Scliotl. 
Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  repu;:ii,Tiiiibiis  Mss. — 5  '  Vixit  annos  LVII.  Vixit  annos 
LXXII.  Aiigiistanus  codex;  Veronensis  veio  LXVII.  Neiitinin  probo  :  ex 
compcndiis  noliscpie  iiuiiicrorniH  iiienda  iiala,  lit  terc  in  antiqiiis  aiu'toribiis.' 
Schott.  AnJios  LVIII.  Guelf. — 6  *  Nimii  foi-ent.  Floriacensis,  dediti  furent. 
Omnes  vero  inanuscripti  modica  prA'fenuit,  non  immodica,  [quod  Aid. 
Schott.  in  ed.  Gaesb.  Delph.  Piiisc]  et  recte  :  confirniat  eani  lertioneni  et 
novns  Victor,  in  quo  vocis  ahsijue  notitiam  ex  antiquis  ancloribns  explii^avi. 
Poiro  traxissent  immodica  flngitia  Gryphiwa  edidit.'  Sckott.  '  ilioJica  Guelf. 
et  Leid.  1.  pro  nimij  vero  dedili  Leid.  iiiem.'  Arntz, 

NOTyE 

vianis  consilio  diicnm    praestantibns  core  et  coino  incessentibns,'  &c. 

saepius  prospero.'  Tacit.  Histor.  lib.  f  Ubi  Sabinum]    Ex   Tacit,  tamcn 

III.  ronstat  pro  ijradibiis  palatii  confos- 

•^  HJalorum]  Rubore  malonini  quse  sum   Sabinum    t'tiisse,    et    |)ostea   in 

gesserat.  Gemonias    i)ertractum.      liluni    vide 

«  Subjecto  in  mentum  glnilio]  Sue-  llistor.  lib.  iit.  snpra  autem  in  Cacsa- 

ton.  cap.  17.  '  Donee  reiif^atis  jiost  ribus  auctnr  Sabinum  cum  Capitolio 

terga  manibus,  injeclo  cervicibus  la-  crematum  dicit,  Suetoninni  secutus. 

queo,  veste    discissa,   seminudus    in  "   Numerosis  iclibiisl  '  IMiniitissiinis 

forum  tractus  est ;  inter  magna  re-  ictibus  excaruiticalus.'  Sueton.  cap. 

rum    verboriimqiie    ludiliria,   per   to-  ]7. 

turn  viae  sarrae  spatiuui,  reducto  co-  ''   Vixit  (nnios   quinquaginta  septcm'] 

ina  capite,  ceu  noxii  soleiit,  atqne  Idem  Suet.  Tacit.   Kutrop.   quiddni 

etiam  niento  inucrone  gladii  snbjec-  tres  fere  annos  iletralnint. 

to,   ut   visendani    pra-bt-rct   faciem,  '  Texissent  modica  [immodica]  Jiag-I 

ueve  sumiuitteret :  quibusdam  ster-  Lege  mudica.  Casaub. 


376  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

CAP.  IX. 

FLAVIUS    VESPASIANUS. 

1.  Vespasianus  imperavit  annos  decern.*  2.  Hujiis 
inter  cetera  bona  illud  singulare  fiiit,  inimicitias  ^  oblivisci, 
adeo,  ut  Vitellii,  hostis  sui,  filiam  locupletissime  dotatam 
splendidissimo  conjungeret  viro.  3.  Ferebat  patienter  ami- 
corum  motus,  contumeliis  eoruni,  ut  erat  facetissimus,  jo- 
cularibus  ^  respondens.  Namque  Licinium  Mucianum/ 
quo  adjutore*  ad  imperium  pevvenerat,  fiducia  ineritorum 
insolentem,  lepide  flectebat,  adhibito  aliquo  utrique  fami- 
liari,  id  unum  dicens,  Nosti,  me  virum  esse.  4.  Sed  quid 
mirum  in  amicis,  cum  etiaai  causidicorum  obliqua  dicta/ 
et  philosophorum  contumaciam  ^  contemneret?  5.  Iste 
exsanguem''  diu,  fessumque  terrarum  orbem  brevi  refecit. 


Cap.  IX.  2  Hosfis  sui  filiam.  Pronomen  ahfnit  a  Floriacensi  et  Veronensi, 
teste  Scliott.  *  Sui  delet  itideni  Gnelf.  major  hiatus  est  in  utroque  Leid. 
qui  hostis  sui  ignorant.'  Arntz. — 3  "■  Dictis  jocularibus  [quod  Aid.]  habent 
j)riscae  edd.  sed  priinam  vocein  a  IMss,  abesse  animadveitens  Schottiis,  eaiii 
iiDcis  inchiseiat  [cum  Gaesb.  Deiph.  Pitisc.].  In  Iiac  sentcntia  ab  omnibus 
nostiis  codicibus  confirmati,  plane  earn  nt  inutilem  rcjecimus.  Supra  cor- 
iiipte  Lngd.  2.  nt  eralorumfascentissiDius:  nisi  ex  eo  volueris  facere  ^lt  end 
ore  facetissimus.'  Arntz.  Turn  Lie.  Mulianimi  Aid.  pronomen  Licinium  oinit- 
tit  Delph.  Licinum  Leid.  2.  et  alii.  Pro  adjulure  praefert  adjuvante  Leid.  1. 
'  IMox  venerat  uterque   etiam  Leid.  et    contra  onmes  Mss.  sequens  lepide 

NOT;E 

^  Annos  decern]  Sex  diebus  exccp-  (XKcifiixara,  virovolai.     Figiirarum  ex- 

tis.     Male   Eiitrop.    '  Annum   a^ens  enipla  sunt  liiuc.     /Elius  Spartianus 

imperii  nonum  et  dicni  septimum.'  in  Severo  :  '  Damnabantur  pleriqne 

•>  Inimicitias'\  '  Ofi'cnsarum  et  ini-  cur  jocati  essent;  alii  cur  tacuis- 
niicitiarnm  miniiiie  nieinor  executor-  sent;  alii  cnr  pleraque  figurata  dix- 
ve.  Vitellii  hostis  sui  filiam  splen-  issent;  utquod  esset  Imperator vere 
didissime  niaritavit,  dotavitque  eti-  noniinis  sui,  vere  Pertinax,  vere  Se- 
am et  instriixit.'  Sncton.  cap.  14.  verus.' 

■^  [Dictisljoculiml/Ks]   Rpotins, ;'ocu-  s  Pkitosnpkorum  contumaciam]  '  De- 

/rtjiius  simpliciter ;  tt  illud  Jic.'is  ab-  nietrium  Cynicum  in  itinera  obvium 

est  a  Mss.     Vide  Sueton.  cap.  22.  sibi  post  damnationem,  ac  neque  as- 

''  niucianum]  Vide  Sueton.  cap.  13.  surjcere,  neque   salutare  se  dijjnan- 

e  Quo  adjutore]  Tacit.  Histor.  libb.  lem,  oblatrantem  etiam  nescio  quid, 

II.  etiii.  Sueton.  cap.  (i.  datis  iiabuit  canem  appellare.'  Sue- 

f  Ohtii/ua  dicta]    '  Pijjuras  '   vocat  ton.  cap.  13. 

Sueton.  cap.  13.  '  Morsus  fifruratos  '  ^  Iste  exsanguem]   Eadem  quae  io 

Mucrob.     I'utiop. '  convicia.'   (iricci  Caisaribtis. 


i: I' no. mi;,    cat.  ix.  377 

Nanique  primum  satellites  tyrannidis,  nisi  qui  forte  atro- 
cius  longc  proccsscrant,  flectcre  potius  maluit,  qiiam  cx- 
cruciatos  delerc  ;  prudentissimo  ratus,  ncfuria  niinistcria 
a  pluribus  metu  curari.  (J.  Praeterea  Icgibus  aequissimis 
monendo,  quodque  vehementius  est,  vitai  specie,  vitiorura 
plura  aboleverat.  7.  Inlirmus  tamen,  uti  quidam  prave 
piitant,  adversus  pecuniam,  cum  satis  constet,  aerarii  ino- 
pia  et  clade  urbium,  novas  cum  nequc  postea  habitas  vec- 
tigalium  pensiones  exquisivisse.  8.  Hie  llomam  dcfor- 
niem  incendiis  vcteribus  ac  ruinis,  permissa,'  si  domini  de- 
essent,  volentibus  aedificandi  copia,  Capitolium,  aedem 
Pacis,  Claudii  monumenta  reparavit ;  multaque  nova  in- 
stituit.  9.  Per  omnes  terras,  qua  jus  Romanum  est,  reno- 
vatae  urbes  cultu  egregio  ;  viae  operibus  raaxirais  munitae 
sunt.  10.  Tunc  cavati  niontcs  per  Flaminiam  sunt  prono 
transgressu,  quae  vulgariter  Pertunsa  petra""  vocitatur.  11. 
Mille  gentes  corapositae,  cum  ducentas  aegerrime  reperis- 
set,  extinctis  saevitia  tyrannorum  plerisque.  12.  Rex  Par- 
thorum  Vologcesus  metu  solo  in  pacem  ^  coactus  est.  13. 
Syria,  cui  Palaestina  nomen  est,  Ciliciaque  ac  Thracia  ct 
Commagene,""  quam  hodie  Augustophratensem "  nomina- 


non  admittunt  editi.'  Arntz.  neqne  adinittit  Aid.— 6  Qua  quoque  pro  quod- 
que A\(\. — 7  Pro  habilas  in  tine  iigiiatds  conj.  Griiter.  in  niavfjine  libri  siii. — 
10  >■  Trnnsgressui  Giielf.  Leid.  1.  et  magna  pars  edilorum,  qui  etiam  Perlusa 
[lit  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  i'itisc]  expriniiint,  cum  Mss.  codices  omnes  Per- 
tunsa amplectimtnr.  Supra  pro  tunc  carali,  Leid.  2.  concavnti,  qui  infra  pro 
plerisque  legit  pradiis(iue  :  male.'  Arntz.  Pelusa  pelra  Aid.  — 12  Vologeses  Aid. 
Scholt.  Gaesl).  Delpli.  Fitisc.  et  mox  e;r(l.  in  puce,  contra  iMss. —  IS  *  Vulgali 
fere  omnes  [ut  Schott.  Gaesh.  Delpii.  Pitisc.J  Syria  seu  Palaaliiia,  nee  iir.n 
Cilicia   Trachea;  fere  omnes;  nisi  quod   Tracheta  Crataudri   ed.  prafeiat 

NOT^ 

'  Permissa]  Sue  ton.  c.  8.  '  Vacuas  jfene  [Cilicia   Trachea  et   Comtnugene'] 

areas  ocuupare  ct  a>dilicare,  si  pos-  Sneton.  cap.  8.  '  Item  Tracheam  Ci- 

sessores   cessarent,  cuicumque   per-  liciam  et  Comma^^enem,  liiticinis  re- 

luisit.'  giiK  usque  ad  id   tempus,  in  provin- 

''  Pertunsa  [Pertusa]  petra]   Hiinc  eiarum  formani  redegit.'     Ante  Ves- 

tamen  locum   prope   Puteolos   locat  pa'^ianiim  (|ui(lein  ntraque  in  provin- 

Paulus  Diaconus.  Vide  in  Caesaribiis.  ciaruui  formani  acta;  sed  eas  Caiiis, 

'  In  pacein   [in  pace]  Mss.  INIelius  im|)osito  Antiociio,  ditionis  refiia-  fe- 

in  pacein.  cerat.     Vide  Dionem  lib.  Lvm.     Ci- 

"  Ciliciaque  ac   Thracia  et  Comma-  licia  Trachea   est    Cilicia  marilima; 


878  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

mus,  provinciis  accessere.  Judaei  quoque  additi  sunt.  14. 
Hie  monentibus  amicis,  ut  caveret  a  Metio  Pomposiano, 
de  quo  sermo  percrebuerat  regnaturum,"  consulem  fecit,  al- 
ludens  tali  cavillo,  Quandoque  memor  erit  tanti  beneficii. 
15.  InstitutumP  vero  uniforme  onini  imperio  tenuit.  Vigi- 
lare  de  nocte,  publicisque  actibus  '^  absolutis  caros  admit- 
tere,  dum  salutatur  calceamenta  sumens  et  regium  vesti- 
tum.  Post  autem  negotiis,  quascumque  advenissent,  audi- 
tis,  exerceri  vectatione,  deinde  requiescere  :  postremo,  ubi 
lavisset,  remissiore  animo  convivium  curabat.  16.  Plura 
dicere  studium  coegit  imperatoris  boni,  quern  ab  August! 
morte  post  annos  sex  etquinquaginta  "^  Romana  respublica 
exsanguis  saevitia  tyrannorum,  quasi  fato  quodam,  ne  pe- 
nitus  rueret,  assecuta  est.  17.  Itaque  annum  agens  vitae 
absque  uno  septuagesimum,^  seriis  joca,  quibus  delectaba- 
tur,  admiscens,  interiit.     18.  Quippe  prime  cum  crinitum 


[mm  Aid.  et  edd.  Grypliianis  ap.  Arntz.];  Mss.  vero  nostri,  et  Veronensis 
Syria  cui  Falccstinanomen  est,  Ciliciaque  ac  Trachia  et  Comagene  :  quani  lecti- 
oiiein  in  siiis  Mss.  etiaiii  reperit  doctissimus  Vinetiis.  Floriacensis  tamen 
Trac'iu  et  Commagena  scribit  per  pi  imam  vocalem.'  Schott.  Cvmagene  Aid. 
Commngenu  Leid.  1. — 14  'Metio  Pompusiano.  Metho  solus  Giielf.  qui  cum 
Leid.  I.  f,c\\h\i  regnuturum  fore.  Leid.  2.  regnaturo.  Deinde  percrebruerat 
Guelf.  et  Lfid.  1.  qu*  est  soleuuis  confusio.*  Arntz. — IG  Uoinana  res  Leid.  1. 
et  mo\ /ado  pro  falo  corrupte  GiieU".— 18  '  Ventris  cluvie.  'AIvo  nsque  ad 

NOT;E 

Trachea  ab  asperitate  dicta  rpaxvs,  tiir,  et  calceabat  ipse  sese  et  amicie- 

Tpax(ia,asper,aspcra.  Commagena  ad  bat:  post  decisa  quiV(Mini(|ue   obve- 

Euplnatem.  nissent   negolia,    gestation!    et    iude 

"  Augtistophratensem]    Sic    in    lib.  quieti  vacabat.' 

Noiit.   Imper.    '  Augustoplnatensis  '  <i  Publicisque  actihus]  '  Verleci'xs  e- 

dicitur,  et  '  Eiipliralesia,'  et  '  Angus-  pistolis,  otiieioi  unique  omnium  brevj- 

la  Etiphratcsia.'  ariis.'    Sueton.  supia. 

"  De  quo  sermo  pcrcreb.  reg.^  Vide  ■■  Post  annos  sex    et   quitiquaginla'] 

Sneton.  cap.  l\.  idciico  enui  postea  Si  Vespasiani  imperium  dncas  ab<:n- 

IJouiltianus  oceidit.  no  quo  Vilellius  occisus,  anni   eiunt 

I'  Jiintiluluni]  Sueton.  c.  21.  '  Ordi-  ab  Augusti  morte  r)5. 

iiem  vitie  fere  litinc  tenuit.  In  princi-  *    Absque   nno   septuagesimum']    Ta- 

|iatu   malnrus  semper,  ac  de   noclii  men  constat  vixisse  Vespasianum  an. 

evigilrtbat:   delude    perli-ctis  episto-  (i9.  mens.  7.  dies  7.  quippe  natns  17. 

lis,  ofticiorumiiue  omnium  hreviariis,  Noveuibr.  aun.  post  C  N.  9.  mortu- 

amicos  admittebat,  ac  duin  salutaba-  us  die  21.  Juu.  an.  71).  ct  ita  Sueton. 


EPITOME.     CAP.    X.  379 

sidus '  apparuissct,  Istud,  inquit,  ad  regem  Persarum  per- 
tinet,  cui  capillus  cfiiisior."  Deindc  vciitris"  eluvic  fes- 
sus,  et  assurgcus,  Stautcm,  ait,  impcratorera  exccderc  tcrris 
decet. 

defecfionem  soliita  ;'  Sueton.  qiiare  non  placet  Gcrmaniconim  et  Gallico- 
rtiin  e\eiii|>lariiiin  rh  ingiuvic'  Scliott.     luglucie  etiaiii  Aid. 

NOTiE 

'  Crinilum  sitlus]  '  Stella   in   cckIo  decent,  et  nnmnii  et  lapides  osten- 

ciinita  apparuissct.'     Sueton.   c.  23.  dnnt. 

Cometam  vocanius.  ^  Deinde   venlris'l     '  Alvo    reprntc 

"  Cuica}>Uluseffusior~\  '  Ad  Partlio-  usque  ad  defectionem  soliitn,  Impe- 

rnm    regem    qui    caiiillatns     esset.'  ratoiem  stantem,  ait,  niori  cpoitere.' 

Sueton.    ibidem  ;    eigo    I'arilii   (jui  Sueton.  c.  24. 
Peisae  :  eos  autem  capillatos  veteres 


CAP.  X. 

T.    FLAVIUS   VESPASIANUS. 

1.  TiTUS,  vocabulo  patris  etiam  Vespasiaiius  dictus, 
matrc  liberta  Domitilla"  nomine  genitus,  iniperavit  annus 
duos,  et  menses  duos,  diesque  viginti.  2.  Iste  a  puero 
praeclaris  studiis,''  probitatis,  militias,  literarum  instantis- 
sime  deditus,  quo  contenderit,  animi  et  corporis  muneribus 
ostendit.  3.  11  ic  ubi  patriae  curam  suscepit,  incredibilc 
est,  quantum,  quern  imitabatur,  anteierit,  praicipue  clemen- 


Cap.  X.  1  Domicilla  Leid.  2.  Aid.  et  edd.  vett.— 3  Quantum,  quos  Aid. 
Scliott.  Gaesb.  Dclpli.  Pitisc.  ^  Quuiitum  ipiiin  Gne\f.  Lt'i(l.2.  et  siifiia  anc- 
tor  de  Capsaiibiis,  ()iioruni  lectiont  ni  lirniat  Leid.  2.  qui  lapsu  anianmii>is 
quaiUumque  repriesentat,  ut  ad  solum  Vespasianuiu  patreni  leferatur.'  Arntz, 

NOT/E 

a  3Iatre  lihcrtu  DoinitiUa]  '  Flavia  siatim   corporis    aniinique  dotes   ex- 

Doniitilla    Statilii    Capellaj    eqnitis  splendiieruut ;  niagis  ac  magis  dein- 

lioni.  Sabratensis  ex  Africa  deletjata  ceps  per  actatis  gradus,  &c.     Armo- 

dim,  Lmina'que  coiidilionis,  sed  inox  rum  et  equitandi  peritissimus,  Latinae 

ingenua  et  civis  Uoniaua  recuperate-  C!ra'cjpque  lingua',  vel  in  orando,  vel 

rio    jiidicio    pronuntiata. '      Sueton.  in  fingendis  puematibus  (irenitus,  et 

Vespas.  c.  3.  facilis  ad  extemporalitatem   usque.' 

^  A  puero  praclaris studiis^  'lu  puero  Sueton.  c.  3. 


380  SEXTI    AURELIl    VICTORIS 

tia,  liberalitate,  honorificentia,  ac  pecuniae  contemtu  :  quae 
eo  amplius  grata  fuere,  quod  ex  nonnullis  a  privato  adlmc 
patratis,  asperior,  luxuriae  et  avaritiae  amans  credebatur 
fore.'^  4.  Namque  praefecturam  prastorianam  patre  impe- 
rante  adeptus,  suspectum  quemque''  et  oppositum  sibi, 
immissis,  qui  per  theatra  et  castris  invidiosa  jactantes  ad 
poenam  poscerent,  quasi  criminis  convictos  oppressit.  In 
quis  Caecinam  consularem  adhibitum  coenae,  vix  dum  tri- 
clinio  egressum,  ob  suspicionem  stupratas  Berenicis  uxo- 
ris^  suae,  jugulari  jussit.  5.  Jurgia^  autem  sub  patre  ve- 
nuradata  ;  rapinarum  ciipidura;  unde  Neronera  cuncti  opi- 
nantes  vocantesque  ^  sumraam  rerum  Dactum  graviter  ac- 
ceperant.  6.  Sed  haec  in  melius''  conversa  adeo  ei  im- 
mortalem  gloriam  contulere,  ut  deiiciae  atque  amor  humani 
generis  appellaretur.  7.  Denique,  ut  subiit  pondus  regium, 
Berenicen  nuptias  suas  sperantem  regredi  domum,  et 
enervatorum  greges  abire  praecepit.  Quo  facto,  quasi  sig- 
uura  protulit  mutatae  intemperantias.     8.  Dehinc  cum  do- 


Infra  '  Patratis.  Paratis  Mss.  piivatis  asperior  [Aid.  et]  vulgati  fere  omnes, 
quasi  'a  private'  ita  dirtum  sit,  iit  *a  pueris.'  Mox  Luxuriaque  el  avarititB 
amans  credebatur  Verouensh  eil.ut  absit/o?e:  vide  infra  in  Tiieodosio,  et  Sue- 
ton,  c.  G.  et  (nnde  luce  sunipta  ad  verbnin  sunt)  c.  7.  qui  submissis  et  depos- 
cerent  habet,  iibi  Noster  immissis  et  panlo  post  poscerent,  non  it;i  reete.* 
Schott.  '  Oinnes  scripti  ;)«(r«<is.  Rdd.  privatis.  Sed  melius  deinde  edd.  et 
Mss.  luxuriaque  agnoscunt,  de  quo  cap.  8.  §  4.  et  alibi.'  Artttz,  Luxurice, 
abjecto  que,  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc— 4  Per  theatra  et  castra  eivd.  cum 
Aid. contra  INIss.  Tuni  CfciHJi</m  Aid.  Cacinnam,  Ctt/naw  alii. — 5  Vocantes 
o;;inan<es</Me  Aid.  Schott.  Gaesb.  Uelph.  Fitisc. — 7  ^  Signum  protulit.     Non 

NOTvE 

•^  LuxuricE  ct  avaritice  amans  crede-  ^  Jurgia]  Id  est,  'jura.'     l")e  hoc 

baturfore'\  Melius  in  Veronensi  edit.  Sneton.   c.  7.    'Snspecia  est  rapaci- 

Luxuriaque  et  amritia:  amans  credeha-  tas  :  quod  constabat  in  cognitionibus 

tur :  nt   absit  rh  fore.     De    luxuria,  patris    nundinari    priieiniarique   soli- 

Sit'vitia,  et  avaritia,  Sneton,  c.  7.  tuni.' 

•'  Suspectum  quemque]  '  Hi\i.pect\ss\-  «  Opiiiantes  vocantesque  [rocanles 
mum  qncmquc  sibi,  suminissis  qui  opinantesque]  Mss.  rectius  opitiantes 
per  theatra  et  castra  ipiasi  consensu  vocantesque.  l-^t  Sneton. '  Denique  pro- 
ad  poenam  deposcerent,  hand  cunc-  palani  aliiim  Ncronem  et  opinaban- 
tanter  oppressit.'    Sneton.  c.  G.  tur,  et  pra>dicabant.' 

«  (Kroris]  Uxor  non  erat,  sed  nnp-  ''  Sed  litre  in  melius^  Sneton.  '  Ac 

liaH  pollicitns  nxoris  earn  nomine  dig-  illi   ca  fama  pro  bono  cossit,  conver- 

uabattir.  gaquc  est  in  maximas  landes  ;  neqne 


I'l'iTo.Mi;.     cAi'.  X.  381 

nata  conccssavc  a  prioribus  principibus  firmarc  insequen- 
tes  solcrent  ;  simul'  impcrium  coepit,  talia  possidcntibus 
edicto  spoiitc  cavit.  1).  Quadam  etiam  die,  rccordans 
vcspcri  ^  nihil  sc  cuiquam  pra-stitisse,  venerando  coclcsli- 
quc  dicto,  Amici,  ait,  pcrdidinius  diem  :  quod  crat  magni- 
ficai  libcralitalis.  10.  Clenicnliain  vcro  uscpic  co  pcrduxit, 
ut,  amplissinii  ordinis  duo  cum  adversus  cum  conjurassent, 
neque  abnuere  cogitatum  scelus  quirent,  monuerit  primo : 
post,  dcductos  in  spcctaculum  se  utrimque  assiderc  jussc- 
rit,  petitoque  ex  industria  mirmillonum,'  quorum  pugnae 
visebanUir,  gladio,  quasi  ad  explorandam  acicm,  uni  atque 
alteri  commiserit  ;  quibus  pcrculsis  et  constantiam  miran- 
tibus  diceret,  Vidctisnc  potcstates  fato  dari,  frustraquc 
tentari  facinus  potiundi  spc,  vel  amittendi  metu  ?  11.  Fra- 
trem  '"  quoque  Domitianum  parantera  insidias,  milituraque 
animos  solicitantem,  flens  sa^pius  obtestatus  est,  no  par- 
licidio  assequi  cupcret,  quod  et  se  volcnte  esset  obvcntu- 
rum  ei,  et  jam  haberet,  cum  sit  particeps  potestatis.  12. 
Hujus  tempore "  mons  Vesuvius  in  Campania  ardcrc  coe- 


m^\e  e\iam  pr(rtuHt :  sic  facem  novjp  nuptae  prapferebant :  et  viiie  Serviurn 
ail  initiiim  /Eiieid.  viii.  llliid  solerent  [^  8.]  qiiamvis  in  srriptis  codd.  coni- 
paret,  noil  placet.  Sed  illiid  aiinul  impcrium,  venustiim  Horatii  more:  res 
nota  ex  Siietonio  caj).  8.  Addit  Crataiidri  ed.  cavit  vel  co?icessit  [ut  et  Aid.]. 
Aiigiistaniis  codex  initio  (/«m>ia<a  concessave  \)vh  dovala  :  et  liic  concessit  pro 
crtuit.'Sciiott. — 8  Simul  ut  imperium  Aid.  Simul  [(/<](w;).S''iiolt.Gaesb.  Delpli. 
Pilisc. — y  Q«H(/ recepit  Gniner.  e  codd.  (iiitUerl).  pro  viilj^ato  i/Hia  ;  lit  in 
aliis  prseter  Bip.  Emt  enim  magnificw  Ltid.  alter.— 10  '  Viductos,  Kductos 
Veronensis:  illnd  nialo.  Mox  secum  utrumtiiie  assiderc 'n\em  conjiingit :  ceteri 
viiliio  omnes  se  uirimijue.  Et  post  |)aulo  potesiatem  Veron.  De  insidiis  Do- 
iiiitiani  Siieton,  cap.  y.  et  Doinit.  cap.  11.'  Schutt.  Potestates  fiiclo  Aid. — 
11  Elintn  huheret  Aid. — 12  I'ro  Vesuvius  Mss.  ap.Scliott.  et  alii  I't'SfriMS,  Ve- 
scbius,  Vesubius,  Vesuius.    '  Ts'ota  diversitas  ipsonini  veteruni  in  Inijns  mon- 

NOT/E 

ullovitiorcperto,et  contra  virtutibus  Sneton.  cap.  8. 

snmmis.'  '  MirmiUonum]  Gladlatornm;  qno- 

'  Simul  [vt]  Ejiciendum  rh  ut :  ne-  rum  alii  retiaiii,  Tlueces  alii,  niirniil- 

qne  supra  ap|)aret  in  Ca?saribns.  lones,  sectitores,  ii:c.  Mirniillonesqnl 

''  Recnrdans  rcsperi]  '  Atque  etiam  e  Callia  ventiant  diccbantur. 
recordatus  super  cwiiam,  quod  nihil  "'  fratrem]  Vide  Suelon.  cap.  9. 

cuiqnani  tota  die  pr;estitisset,  memo-  "  Hujus  tempore]  A.  U.  731.  post 

rabilem    illam    meriuxiue    laudatani  C.  N.  7y.  '  (-Jiuedain  sub  eo  t'ortuita 

vocem  ediUit,  Amici  I  diem  perdidi.'  ac  iristia  accideruut :  ut  contlagratio 


382 


SEXTI    AURKLII    VICTORIS 


pit:  incendiumque  Romae  sine  nocturna  requie  per  tri- 
duum  fuit.  13.  Lues°  quoque,  quanta  vix  unquam  antea, 
fuit.  14.  Quibus  tamen  mails,  nullo  vexato/  pecunia 
propria  subvenit,  cunctis  remediorum  generibus,  nunc  aegro- 
tantes  per  semetipsum  reficiens,  nunc  consolans  suorum 
mortibus  afflictos.  J  5.  Vixit  annos  quadraginta  unum  :  et 
in  eodem,  quo  pater,  apnd  Sabinos  agro  febri  interiit.  16. 
Hujus  mors,  credi  vix  potest,  quantum  luctus  Urbi  pro- 
vinciisque  intulerit,  adeo  ut  eum  delicias  publicas,  sicut 
diximus,  appellantes,  quasi  perpetuo  custode  orbatum  ter- 
rarum  orbem  deflerent. 


lis  appellatione.  Vesubius  Gramtn.  Bebiiis  Lugd.  1.  ex  quo  fieri  potest  Ve- 
vius  sen  Vesvuis,  Besbius  sen  Vesbius:  quod  tamen  poeticum  iiiagis  est  nt  et 
Vesevus.'  Aintz. — 13  Th/uit  in  fine  uncinis  inciudnnt  Schott.  G<iesb.  Delph. 
Pitisc. — 14  No7inullis  vexatis  quatuor  vulgati  ap.  Schott.  cnm  Aid.  Schott. 
G.  D.P.  '  Interserit  tamen  Giielf.  Leid.  2.  et  priscae  edd.  [quod  voc.  omit- 
tunt  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc]  et  duo  priores  script!  verissimam  lecti- 
onem  confirmant  nullo  vexato,  quod  refer  ad  onus  vectigalinm,  qn<p  a 
civitatii)ns  exigeret ;  huic  opponit  'propria  pecunia  subvenire.'  Multa  vex- 
atis roi  rupte  more  sue  Leid.  2.  qui  et  mox  efficiens  :  et  inferius  eodem  quoque, 
quo  Leid.  1.'  Arntz. 

SOTJE 


Vesuvii,  in  Campania;  et  incendinm 
Romze  per  triduum,  totidemque  noc- 
tes;  item  pestilentia  quanta  non  te- 
niere  alias.'  Sueton.  cap.  8.  Vide 
de  Vesuvii  montis  incendio  eiegan- 
tissimam  Plin.  epistolam  lib.  vi.  ep. 
16. 

°  Lues]  Proprie  de  pestileniia. 

P  Nullo  vexato  [nonnullis  vexatis] 
In  Mss.  Quibus  tamen  7nalis  nullo 
vexato:  quve  amplectuntur  viri  doc- 
tissimi,  quod  menti  Suetonii  vidc- 
antur    accommodari  :    cap.   8.   '  Ur- 


bis  incendio,'  inqnit,  '  nihil  nisi  sibi 
periisse  publice  testatus,'  &c.  Ve- 
rum  non  ideo  recepta  lectio  temere 
damnanda  :  non  solum  enim  eos 
vespicit  qui  Urbis,  sed  etiam  re- 
liquos  omnes  qui  Vesuvii  montis  in- 
cendio laesi  sunt.  Neque  minus  ea 
ad  Suetonii  rnentem  facit,  qui  ibidem, 
'  In  his  tot  advcrsis  ac  talibus,  non 
modo  prinripis  solicitudinem,  sed  et 
parentis  atfectum  nnicnm  pr*stitit  : 
nunc  consolando  quatenus  suppeteret 
facultas.' 


CAP.   X[. 

T.    FLAVIUS    DOMITIANUS. 

1.  DoMiTiANUS,  Vespasiani  et  Domitilla?  libertae  filius. 


Cai'.  XI.  1  '  y'espasiuni.  Abfuit  a  vulgatis  omnibus.     Nos  e  Msa.  ct  Vero- 
neniii  reposuimus,  ui^i  etiam  pro  ct  Icgcre  mavis  :  qui  et  Vontitilla:,  ut  Dovii' 


EPITOME.     CAP.   XI.  383 

germanus  Titi,  imperavit  annos  quindecim.*  2.  Ille  primo 
clementiam  simulans,  ncquc  adeo  iners  dorai,  belloque'' 
tolerantior  vidcbalur  :  idcircoque  CattosGcrnianosquc  de- 
vicit;  jus  cuquissiinc  dixit.  3.  Roniai  niiilta  ajdilicia  vel 
ctxipta,  vel  a  fuiidaraentis  construxit.  4.  Bibliothecas  = 
inccndio  consunitas,  pctitis  nndiciuc,  pia^sertim  Alexandria, 
exemplis,  rcparavit.  5.  Sagittanirn ''  tam  doctus  fiut,  ut 
inter  patentes  dis^itos  extentce  manus  viii  procul  po.siti  spi- 
cula  transvolarcnt.  (>.  Deliiiic  atrox  ca^dibus,  bonorum 
suppliciaagerccoepit ;  ac  more  C.  Caliguhic  Domimim  sese 
Deunique  dici  coiigit :  segnisque  ridicule,  remotis  omnibus, 
muscarura  agminapersequebatur.    7.  Furens  libidine  ;  cu- 


iianiis,  per  t  sciibiint  Mss.  et  iiiiinini  qui  sunt  Au£;erii  Riisbeqnii  V.  C.  E'Jili 
libii  [cum  Aid.]  Domicillcr.'  Sclioft.  Tiim  nyinis  XV.  Aid. —  2  Jste  pro  ille 
onines  alife  praier  Hip.  IMox  '  Kdd.  fere  dislinginmt  [ut  Scliott.  Gaesb. 
Delplt.  Pitisc]  iners,  domi  helliijue.,  melius  tamen  Aldus,  iners  domi,  betlique : 
sed  in  alterius  Victoris  Ifctioueiii  conspirant  ouines  IVIss.  belloque  pr»frien- 
tes,  quos  sum  secutus  ;  certior  interim,  pra?fereiu)am  esse  alianini  edd. 
scripturam,  si  ilia  a  codd.  firmaretiir.'ylrn<:. —  3  '  Ilia  vel  capla  reqniro  iij 
Veroiiensi  iihrn,  et  ccrte  abcsse  potest,  ut  patet  ex  Suctonio  cap.  5.'  Sclwtt. 
— 5  Spiculii  ejus  Selmtt.  Gae».b.  Delpb.  Pitisc.  cum  Veronens.  ap.  Schott. 
*  Unius  codicis  tevtiuionio  tantum  iion  tribuo,  ut  ideo  omnium  alioruni  tidem 
rejicerem.  Neque  enim  sententia  tam  absolute  requirit,  ut  uovam  parlicu- 
1am  ejus  invito  auctori  adjiciamus  contra  Mss.  et  edd.  qui  etiam  niox  cudihus 
[quod  abfuit  a  Veronens.]  tuentur.  Hoc  vero  loco  srtgittare  Lcid.  2.  qui  error 
vel  natus  est  ex  nota  librariorum.qua  in  fine  vocis  facile  um  et  e  confunditur, 
vel  quod  existimaret  homo  bonus,  minus  recte, '  doctum  '  cum  gi<;nendi  casu 
jungi,  de  quaconstructione  ma{;nus  lientl.  ad  Horat.  Od.  111.8.  vs.  5.  Claud, 
in  Eutrop,  lib.  11.  vs.  381.'  Arnlz. — G  Pronomen  C.  ante  CuUi^uUb  in  Aid. 
Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  desidevatur,  Mox  '  Segnisque.  Piihoei  codex 
dignisque:  quod  forte  non  rejiciendum,  ut  de  lionoratioribus  aiilicis  accipia- 
mus.  Cujacii  et  P.Danielis  signisque ;  (]\iomoiio  et  Veronensis[et  Aid.].'  Schott. 
'  Equidem  putabam  SfCi'MS^Mc.  Laevin.  Torrcntius  ad  Sueton.  conjecit  .s/j/it- 
que  ;  quam  lectionem,  si  confirmassent  codd.  INIss.  probasset  Scbottus.' i/c/r/. 
Turn  male  distinguit  Aid.  agmina  persequebatur  furens  libidine.     Cujus,  &;c, — 

NOTiE 

*  Annns  quindecim]  Et  dies  5.  describerent,  cmendarentque:'quam- 

b  Domi,  belloque  Ibellique]  Aliter  in  vis  niaximam  illam  Ptolema'i  Pliila- 

Capsaribus  :' Neque  adeo  iners  domi,  delplii    bibliothecam    bello    Alexan- 

belluque  tolerantior.'  drino  exustam  scribit  Plutarch. 

<=    Bibliothecas]    Sueton.    cap.  20.  ••  Sagitlaruiii]  Vide  Suet.  cap.  10. 

'  Liberalia  stadia  in    initio  imperii  '  Nonnunquam  in  piieri  procul  stantis 

neglexit:  quanquam  biblioiliecas  in-  pra>bentis(]ue  pro  scopulo  dispausani 

cendio  al)sunilas  impensissiine  repa-  dextra?  manus  palinam,  sagittas  tanta 

rare  curaret,  cxemplaribus  undique  arte  direxif,  ut  omnes  per  intervalla 

petitis;  missisque  .Mexaudriain   qui  digitorum  innocue  evadercnt.' 


384  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

jus  fcedum  exercitium  Gra3Corum  lingua  xKtvoyrocKriv  voca- 
bat.  8.  Hinc  percontanti  cuidam,  quisquamne  in  palatio 
esset,  responsum,  Ne  musca  quidem.^  9.  His  ejus  sse- 
vitiis,  ac  maxime  injuria  verborum,  qua  scortum  vocari 
dolebat,  accensus  Antonius/  curans  Germaniam  superio- 
rem,  imperium  corripuit.  10.  Quo  perNorbanum  Appium  ^ 
acie  stralo,  Doraitianus  longe  tetrior,  in  omne  liominum 
genus,  etiam  in  suos,  ferarum  more  grassabatur.  11.  Igi- 
tur  raetu  crudelitatis  et  conscientiae  suas  conjuravere  pleri- 
que,  impulsoribus  Parthenio''  procurante  cubiculura,  et 
Stephano,  et  turn,  ob  fraudem  interceptae  pecuniae '  suppli- 
cium  suspectante,  Clodiano,  ascita  etiam  in  consilium  ty- 
ranni  uxore  Domitia,  ob  amorcm  Paridis  histrionis  a  prin- 
cipe  cruciatus  formidante.  12.  Domitianum  multis  vulne- 
ribus  confodiunt,  post  annum  quintum  et  quadragesimum 
vitaj.  13.  At  senatus  gladiatoris  more  funus  efferri,  raden- 
dumque  nomen  decrevit.     14.  Hujus  tempore  saeculares 


7  Exercitum  Aid.  '  K\tvoTrd\T]v.  Latinis  Uteris  Mss.  dno  dinopalen.  Cnjacii 
KKivKa\r\v.  Veronensis  vero  Kaivonv" :  qnap  vox  nescio  an  alibi  exstet,  a 
Kaivo/xai  facta.  iMenda;  occasionem  iledit  Graecanim  literaniin  capitalium 
swuilitiulo  A  et  A.'  Schotl.—S  Uesponsum  est  Aid.  responsum  [esf]  Schott. 
Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 9  Quase  scortum  Aid.  Arntz.  qua  [se]  scortum  Schott. 
Gaesb.  Delpli.  I'itisc.  Sc  ahest  a  Gnclf.  et  Leid.l.  piob.  Arntz. — 10  '  Flo- 
riacens.  Nnrbunum  Lnppium  vocat.  Veronens.  Norbasitm  Lappium.  Gernia- 
nicjR  et  Gallicaiitp,  edd.  [ciun  Aid.]  Normanium  Appium.'  Schott.  '  Porro 
Karbojium  Lnppium  Gnelf.  Norbonum  Lnppium  Leid.  1.  Lnpiiim  Norbanum 
Lfid.  2.  Unde  si-ribcndiini  conjiceres  L.  Appium  Norbami7n  vol  ISorhuiium  et 
J..  Appiiim:  certe  Lnppius  quid  sit  non  video.'  Arntz.  Mox  deterior  pro  tetrior 
y\ld.  et  edd.  vett.— 11  Ad  verba  ob  fraudem,  Sfc.  vide  Not.  Dclph.     Mox  in 

NOTyE 

e  Ne  viusca  quidem]  Sic  Sueton.  cunia']  Interceptae  pecunize  renm  di- 
Sed  plenius  in  CiESaribus,  Locum  cit  Ciodianuin.  Suetonius  vero  '  Ste- 
ad;, phannm.'    '  Stephanus,'   inquit,  cap. 

f  Antonius]  L.  Antonius  superioris  17.  '  DomitilliK  procurator,  et  tunc 
Germaniiv  prwses.  Vide  Sueton.  intcrceptarum  pccuniaruni  reus,  con- 
cap.  G.  Hoc  fartuin  est  decinio  sexto  siliuni  opcraniquc  obtulit.'  Idemqne 
Domitiani  consulatu,  A.  U.  84 1.  post  Glodianuni  cornicularium  vocat.  t^uid 
C.  N.  92.  igitiir  ?  rescribendum  puto  :  Partlunio 

?  Norbanum  Appium']'' 'L\\c\nm'Mdi\\-  procurante  cubiculum,  ci  Stephano  turn 

nniin' vocal  Dio.  ob  fraudem  intcrccptce  pecunia  suppli- 

'•  Partlicnio]  '  Parlhenius  cubiculo  cj«m   suspectante,   et   Ctvdiano,   ascita 

prappositus.'  Sncton.  etiam,  IS^c. 

'  El  turn,  ob  fraudem  inierceptce  pe- 


El'ITOME.     CAP.    XII.  385 

ludi''  celebrati  sunt.  15.  Ilactenus  Romac,  seu  per  Italiam 
orti  iraperium  rexere  :  hinc  ad  venae.  Undo  compertum  est, 
urbem  Romam  externorum  virtiite  crevisse  : '  quid  enim 
Nerva  prudeiitius  aut  modcratius  ?  quid  Trajano  divinius? 
quid  prajstantius  lladriano? 


consilio  A\t]. — 15  Aid.  in  c.  xii.  liabet  verba  ab  llaclenus  usque  tladriano ,  tt 
Adriano  piiefcrt  cum  Schott.  Gaesb.  Deljib.  Piiisc. 

NOTyC 

^  Hujua  tempore saculares  ludi]  Sue-  N.  88.  desunt  igitur  anni  septeni,  ut 
tou,  cap.  4.  '  Fecit  et  bidos  stpcula-  Justus  auuorum,  qui  ludos  sa-culares 
res,  computata  ratione  teniporuin  ab  inlercurrebant,  numcrus  iiupleatur, 
anno,  non  quo  Claudius  pioxime,  sed  '  Externorum  virtule  crevisse]  '  Lie- 
quo  olini  Augustus  edidcrat:'  quau-  tior  reip.  status  evenit  abstineiitia  et 
quaro  nee  plane  earn  rationem  ser-  nioderatione  insequenliunri  princi- 
vaverit.  Augustus  enim  quintos  iu-  pnm.'  Suetou.  Don)itiaii.  extrem. 
dos  seeculares  fecit  an.  ante  C.  N.  Scholt, 
15.  iios  vero  Doniitianus  an.  post  C. 


CAP.  XH. 

COCCEIUS    NERVA. 


1.  CoccEius  Nerva,  oppido  Narniensi  genitus,  impe- 
ravit  menses  sedecim/  dies  decern.  2.  Iste  cum  imperium 
suscepisset,  mox  rumore  orto  vivcre  atque  affore  Domitia- 
num,  perinde  trepidavit,  ut  colore  mutato,  verbis  amissis, 
vix  consisteret.  Sed  a  Partbenio''  coufirmatus,  recepta 
fiducia  ad  solenne  delenimentum  conversus  est.  3.  Qui 
cum  in  curiam  a  senatu  gratanter  exceptus  esset,  solus 
ex  omnibus  Arrius  Antoninus/  vir  acer  eique  amicissimus. 


Cap.  XII.  i  Menses  tredccim  cdd.  ante  Scliott.  menses  XIII.  Aid.  menses  XVII. 
Leid.  2. — 2 '  Verbis  amissis.  Ita  reposiii  ex  Mss.  amicis,  quod  est  in  Vineii  ed. 
vereor  ne  operanim  soinuinni  sit.  Ailjuvat  et  Veronensis,  qui  etiam  supra 
trepidavit  mente  mliUl.'  Sclmtt. — 3  In  curia  Giielf.  Aid.  et  Grypli.  'Arrius 
Antoninus.  In  vulgatis  ({uibusdam  Arius  Antonius  appeilatur.     Infra  non  mO' 

NOTyE 

'^  Menses  scdecim[tredecim]iiii[>TA  in         •'  Parthenio]  Douiitiani  cubicuhim 
Caesaribus  Victor,  '  IMense  sexto  ac      procurantc,  cap.  supciiori. 
decimo  semet  eo  abdicavit.'     Idem  <^  Arrius  Antiminus]  Avus  matcrnus 

Eutrop.  nisi  quod  addit  dies  octo.  AnIoniniPii.     Hoc  tangit  Capitolin. 

Delpli.  et  Var.  Clas.  Aur.  Vict.  2  B 


386  SFXTI    AURKC-II    VICTORIS 

conditionem  iraperantium  prudenter  exprimens,  amplexus 
eum,  gratulari  se  ait  senatui  et  populo,  provinciisque,  ipsi 
autem  nequaquam;  cui  satius  fuerat,malos  semper  principes 
eludere,  quam  tanti  oneris  vim  sustinentem,  baud  molestiis 
modo  et  periculis  subjici,  sed  famae  etiam  iniraicorum  pari- 
ter  et  amicorum :  qui  cum  se  mereri  omnia  praesumunt,  si 
quicquam  nou  extorserint,  atrociores  sunt  ipsis  quoque  bos- 
tibus.  4.  Iste,  quicquid  antea  poenae  nomine  tributis  acces- 
serat,  indulsit;"^  afflictas  civitates  relevavit;  puellas  pueros- 
que  natos  parentibus  egestosis  sumtu  publico  per  Italiae 
oppida  ali  jussit.  5.  Hie  ne  accessu  malevolorum  terrere- 
tur,*  Junii  Maurici  constantis  viri  *  dicto  ita  admonetur  :  qui 
convivio  ^  lamiliari  adhibitus,  cum  Veientonem  consular! 


lestiis  Mss.  [cum  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc]  et  Veronensis  haud  molestiis; 
nude  codd.  quidam  [et  Aid.]  aut  male  iinpiesserant.  Insignis  hie  locus  com- 
munis nescio  unde  exscriptus.'  Schott.  Leid,  2.  Arcius  Ant.  et  idem  cod. 
mox  grat.  se  ail  senatu.  Preeterea  uterque  Leid.  snbici  pro  subjici.  Deniqne 
extorserutit  Aid. — 5  Hie  ne  accessum  maligtwrum  terrerct  Schott.  Gaesb. 
Dclph.  Piiisc.  et  '  ita  Vinelus  edeiidum  cuiavit,  nescio  quos  libios  secutus. 
Mss.nostri  et  vulgati,  quotquot  vidi,  onines  sine  u!la  varietate,  Hie  ne  accessu 
malivolorvm  terreretur ;  non  improbo ;  exstat  histoiia  apnd  Plinium  Caecil. 
lib.  IV.  epist.  22.  quein  locum  felici  interpunctione  idem  Vinetus  emendat.' 
Schott.  Vide  Not.  Delph.  Tum  Junii  Mauritii  Aid.  et  al.  ut  mox  infra 
Mauritius.     Praeterea  [ita]  admonetur  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.    Infra 

NOTiE 

'  Avus   maternns  Arrius   Antoninus,  reret  accessum  malignorum;  hoc   est, 

bis  consul,  homo  sanctus,  et  qui  Ner-  '  ne  malignos  se  accedere  prohiberet.' 

vani  miseratus  esset,  quod  iniperare  Immo  et  haec  magis  ad  mentem  Pli- 

coepiaset.'     Utinaui   vcro   Nervae   et  i"  videtur  facere.    Vide  infra.    Per 

Trajani  vitap,  vel  a  Capitolino,  vel  a  '  malignos,'  calumniatores  intellige. 

Spartiano  scriptae  superessent ;  sine  '  Constantis  viri]  Junius  Maiiricus; 

dubio,  quod  optime  monuit  apud  Ca-  q"o  viro  nihil   firmius,  nihil  verius. 

pitol.  Casaub.  quie  de  Arrio  in  bac  Piin.  Epist.  lib.  xiv.  ep.  22. 

Epitoui.  narrantur,  ea  ex  amissis  vi-  ^  Qui  coin- ivio]  Hanc  historiam  sic 

tis  unius  horum  scriptorum  ad   ver-  P'in.   loco   supra   laudato  :  '  Idem  ' 

bum  transcripla  reperiremus.  (Mauricus)  •  apud  Nervani  Impera- 

<)  Indulsit]  Haec  omnia  de  Hadriano  torem,  non  minus  fortiter.    Cnenabat 

Spartiauus.  Nerva  cum  paucis.    Veiento  proxi- 

«  Hie  ne  aecessu  malevolorum  terrc-  mus,  atque  etiam  in  sinu  recumbc- 

rctur   [accessum   malignorum   terrerct]  bat.     Dixi  omnia,  cvim  hominem  no- 

Xvl  \vgcnii»m  ne  accessum  malignorum  minavi.     Incidit   sernio    de   Catullo 

timcrel:  vel  ut  in  Mss.  et  vulgatis,  ne  Messallino,  qui  luminibus  orbatus  in- 

accessu  malignorum  terreretur.   Tamen  genio  saevo  mala  citcitatis  addiderat, 

tl  altera  lerlio  lelineri  potest,  we /ir-  non  vercbaiur,  uon  crubcscebat,  non 


KPITOMO.     CAP.  XII.  .187 

honore  fnnctum  quicJcm  apud  Domitiannm,  tamen  mnltos 
occultis  criminationibus  pcrsccutum,  adessc  vidisset ;  inter 
colloquia  mentione  CatuIIi  facta  caluinDiatoris  pra^cipui, 
dicente  Nerva,  Quid  nunc  I'aceret,  si  Domitiano  supcrvix- 
isset?  Nobiscuni,  inquit  Mauricus,  coenaret.  G.  Hie  jur- 
giorum'^  disceptator  et  scientissimus  ct  trequens  tuit.  7. 
Calpurniura  Crassum,  promissis  ingcntibus  animos  militum 
pertentanteni,  detectum  conl'cssuraque,  Tarcntura  '  cum 
uxore  removit,  Patribus  Icnitatem  ejus  incrcpantibus :  cum- 
que  interfectores  Domitiani  ad  exitium  poscerentur,  tantutn 
est  eonsternatus,  ut  ncque  vomitura,  neque  impctum  vcn- 
tris  valuerit  differre  :  et  tamen  vehementer  obstitit,  dicti- 
tans,  aequius  esse  mori,  quam  auctoritatem  imperii  foeda- 
re,  proditis  potentiae  sumendae  auctoribus.''  8.  Sed  milites, 
neglecio  principe,  requisites,  Petronium '  uno  ictu,  Parthe- 
nium  vero,  demtis  prius  genitalibus,  et  in  os  conjectis,  ju- 
gulavere,  redemto  raagnis  suratibus  Casperio ; "'  qui  scelere 


'  Catuli  edd.  sed  melius  script!.  Mox  dicenti  Leid.  1.  iinde  scribi  posset 
dicenti  Nervce,  sed  sine  iicressit.ate,  uti  jam  moniiimns  ad  Vir.  111.  cap.  64. 
§  3.  et  Scliottns  ad  cap.  CO.  §  2.'  Arnlz. — 7  '  Vnluerit  Giielf.  Leid.  optimns 
et  prisca?  edd.  pro  quo  Scliottiis  [ciiin  Gaesb.  Delph.  Pilisc]  valeret ;  qui 
[cnm  iisdein]  etiain  expresserat  trguius  fssc  mortem  subire ;  pro  qiro  omnes 
alii,  si  a  Leid.  2.  discesseris,  mori.  Qiiamvis  hapc  posterior  vox  faciliiis  a 
frlossa  oriri  potuerit,  tamen  consensiii  omnium  iion  repngno.'  Arntz. — 8  Post 
Petronium  liabent  nncinis  inclusam  vocem  Stcphamm  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc.  repiignantibns  Mss.  'Statim  pro  genitalibus  Leid.  2.  testiculis,  quo- 
modoetiam  in  margine  sui  libri  Gruterns.'  Arntz.    Mox  •  Casperi  Mss.  duo 

NOT^ 

miserebatiir.    Sa'pius   a    Domitiano  ^  Proditis  potentiw  siimenda  auclon- 

non  secns  ac  tela,  quae  et  ipsa  caeca  bus]  Nam  Domitiani  interfectoribns 

et  improvida  feruntur,  in  optimnni  adjiivantibiis,  Nerva  imperium  inva- 

qnemque    contorqiiebatiir.     De   ejus  sit. 

nequitia    sangiiinariisqiie    sententiis  '  Petronium     {^Stephanum]     Abesse 

in  commune  omnes  super  coenam  lo-  debet  vox   StepUanuni,   nee  in    Mss. 

qnebantur,     turn     ipse     Imperator:  comparet.    Vera  videtur  conjectura 

Quid  putamus  passurum  fuisse,  si  vi-  Scliotti,  qui  pntat  loco  toD  Stephanum 

veret?  et  Mauricus,  Nobiscum  coe-  scriptum  fuisse  Secundum;  nam  Pe- 

naret.'  tronins  '  Secundus  '  vocabatur. 

•i  Jurgiorum]  Sic  supra  in  Vespa-  "■  Casperio]    /Elianum    Casperium 

siano, '  Jurgia,'  iil  est,  jura.  vocat  Dio.     Pra-feclus  fuit  pra-torio. 

'  Tarentum]  In  Salentinis  ad  litfus  Doctis?.     Grotius     legebat     Sigeric, 

maris.  quern  Xipliilinns  Domitiani  cubiciiia- 


388  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

tarn  truci  insolentior,  Nervam  compulit  referre  apud  popu- 
lum  gratias  militibus,  quia  nefandos  pessimosque  "  omnium 
mortalium  peremissent.  9.  Hie  Trajanum  in  liberi  lo- 
cum,°  inque  partem  imperii  cooptavit;  cumquotribus  vixit 
mensibus.  10.  Qui  dum,  suggerente  ira,  voce  quam  max- 
ima, contra  quendam,  Regulum  nomine,  inclamaret,  sudore 
correptus  est.  11.  Quo  refrigescente,  horror  p  corporis 
nimius  initia  febri  prsebuit;  nee  multo  post  vitam  finivit, 
anno  aetatis  sexagesimo  tertio.''  12.  Cujus  corpus  a  sena- 
tu,  ut  quondam  ^  Augusti,  honore  delatum,  in  sepulcro  Au- 


[cnm  Giielf.  ap.  Arntz.]  inflectiint;  Caspari  Veroneiisis;  a  quo  forte  Chris- 
tianuni  nomen  ortnm  :  Emperio  Aiigustana  editio  habet.  *  ^lianiim  Caspe- 
limn  '  Dio  vocat,  praefectiini  prffitoiio,  quam  etiam  dignitatem  sub  Domitiano 
gesserit.'  Schott.  Grotius  Sigerio  legebat.  Turn  '  Apud  populum.  Veronensis 
flrf  populum:  et  mox  quod  pessimos  nefandosque  omnium,  quomodo  etMss.  [cum 
Aid.]  lidem  cooptavit  pro  adoptavit.'  Scbott.  '  Quod  in  suis  esse  cooptavit 
inonet,  non  adoptavit,  idem  ex  nostris  recepimus,  nisi  quod  Leid.  2.  coadop- 
tavit,  sine  dubio,  ut  varietatem  iectionis  notaret,  de  quo  more  diximus  ad 
Vir,  III.  cap.  8.'  Arntz. — 9  Annis  pro  mensibus  Mss.  ap.  Scholt.  tres  scripti 
ap.  Arntz.  Veronensis  et  Angustanus  cod.  contra  tidem  liistoriae. — 10  Ba- 
siliensis  Cratandri,  teste  Schott.  et  editi  ap.  Arnlz.  node  voce  qxiam  max.  Aid. 
oniissa  voce,  legit  nocte  quam  max. — 11  '  Quo  refrigescente.  Haec  absunt  usque 
ad  eo  die,  in  utraque  Basiliensi,  Augustana,  et  Lugdunensi  edd.  [cuui  Aldina] 
Mss.  vero  Horror  corporis  niminm  initia  febri  prabuit.  Veronensis  a  Vineto 
[qui  cum  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  nimius  itiitium  febri  fuif]  nihil  variat,  nisi  quod 
prcebuit  legit.  Pithoei  Ms.  refrigerante  pra?t"ert.'  Schott.  '  Solus  Gtielf. 
nimium,  qui  tamen  cum  Leid.  2.  iyiitia  febri  prcebuit.'  Arntz. — 12  '  A  senatu 
quondam.  Aliter  libri  scripti  et  Veronensis  ut  quondam  Augusti  honore  delato 
in  sepulcro  Augtisto.  Floriacensis  tamen  relato ;  Cnjacii  rclicto.'  Scbott.  A 
sen.  quondam  Augusta  honore  delatum  Scbott.  Gaesb.  Dclpb.  Pitisc.  Vide  Not. 
Delpli.  '  Particulam  ut  non  essebocloco  exturbandam  vel  addita  vox  quon- 
dam  ostendit,  ut  appareat  oppositionem  esse  factam  inter  sepulturam  Augusti 
et  Nerva^.  Praeterea  Guelf.  et  Leid.  1.  pro  ea  pugnant.  Ilii  ipsi  scribunt 
Augusti  honore,  ^X.  vecic  \  nisi  si  conjiciamus  etiam  praccedentem  literau)  m 

NOTiE 

rium  fuisse  dicit;  meminit  Martial.  i   Anno   atatis   sexagesimo    tertio"] 

lib.  IV.  ep.   79.   '  Sigeriosque  meros,  Eutrop.  'TEtatis  lxx.  et  altero  anno.' 

Partheniosque  sonas.'     Sed  '  Caspe-  Sed  ambo  falsi  sunt.  Nam  natus  erat 

rium  '  Dio.  an.  60. 

"  Nefandos  pessimosque'\  Petronium  '  Quondaml  Locnin  corruptum  pu- 

sciliret,  et  Parthenium.  to  :  cur  enim   quondam?  In   Mss.  ut 

"  Liberi    locum']     Nota    liberi    pro  quondam  Augusti  honore  delato  in  se- 

'  nati  '  numcro  singiilari.     Sic  supra  pulcro  Augusto    sepultum   est.     Puto 

Victor  in  Ca'saribus.  levissima    immutalioue,  Ct{jus  corpus 

I' //orror]  Eloganter,  pro  '  tremor  :'  «  senatu  quondam  Augusto  honore  de- 

sic  '  horror  noli,'  Florus  :   '  Nisi  ilium  lata,  in  sepnicro  Augusti  sepultum  est: 

horrorem  soli,"  &c.  to  ut  quod  apparet  in  Mss.  a  postie- 


EPITOMF.      CAP.    XIII.  389 

gusti  sepultum  est.     13.  Eoque  die,  quo  interiit,  solis  de- 
fectio  ^  facta  est. 


absorbiiisse  praeposilionem  in,  qnamvis  ilia  non  necessario  reqtiiratur.  Ita- 
que  posita  tlistinctione  post  i/f/u/wm  (pro  qua  (amen  voce  Jt/a/o  Ciielf.  re- 
licto  Leid.  I.)  seiitentia  iia-c  erit ;  cadaver  Imnieris  scnaloriini  latum  in 
niausoleo  fuisse  sepultum.  Delatum  erit  composituni  pro  siujplici,  vel,  quo- 
modo  nialleiu  reponcre,  elatuin.'  Arntz. 

NOTiE 

ma  syllaba  vocis   senatu  inversa  na-  '   Soils  defectio]  Hanc  eclipsin  so- 

tum.     Ordoiiicest:  Cujns  corpus  in  lis  post  obitum   Nervj?  diebus  quin- 

sepulcro  Angusti  sepultum   est  ho-  quaginta   tribus    factam    ex   tabiilis 

nore  quondam  a  senatu  Augusto  de-  patet.     Nam  obiit  Nerva  die  27.  Ja- 

lato.      De    Augusto   qui    senatorum  nuarii  ;    accidit  eclipsia    die   Martii 

humeris  in  canipum  delatus  Sueton.  21. 
cap.  100. 


CAP.    XIII. 

ULPIUS    TRAJANUS. 


1.  Ulpius  Trajan  us  ex  urbe  Tudertina,^  Ulpius  ab 
avo  dictus,  Trajanus  a  Trajo  paterni  generis  auctore,  vel 
de  nomine  Trajani  patris  sic  appellatus,  iraperavit  annis 
viginti.*"  2.  Iste  talem  se  reipublicae  praebuit,  qualem  vix 
segreque  exprimere  valuerunt  summorura  scriptorura  mi- 
randa  ingenia.*^  3.  Hie  imperiura  apud  Agrippinam/  nobi- 


Cap.  XIII.     1  Tudeatina  Leid.  2.  qui  mox  annos  pro  annis  babet. — 2  Value- 

fiOTJE 

a  Ex  urbe  Tudertina]  Mihi  ignota  Statins  Valens ;    quos   omnes  laudat 

est  Tu<lertina  nrbs.     Etsi  nota  esset,  Lainpridius   in    Alexandro    Severe, 

non  idee  Epitoniisiae  crederem.  Tra-  Scripsit    et   TElius   Spartianus  ;  sed 

janus  enim  ex  Italica  Hispaniae  urbe,  quae  teniporis  injuria  periit.   Kt  bunc 

non  ex  Tudertina.     Vide  in  Caesari-  maxime  ab  Epitomista  respici  veri- 

biis.  simile  est,  cum  ab  ejusdem  vitis  (juae 

*>  Annis  viginti]  Immo  an,  19.  mens,  snpersunt  nuilta  ab  eo  videauius  esse 

sex,  dies  15.  transcripta. 

«  Summorum  scriptorum  miranda  in-  "^  Apud  Agrippinaml  Eutrop.  '  Im- 

genia]   Trajani  vitam  copiose  Uteris  perator  auiem  apud  Agrippinam  ci- 

mandaverant  Marius  Maximus,  Fa-  vitatem  in  Galliis  factus  est.'  Agrip- 

bitis  Marcellinus,    Aurelius    Vcrus,  pina  colonia ;  hodie  Cologne. 


390  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

leni  Galliae  coloniam,  suscepit,  habens  diligentiam  in  re 
luilitari,  in  civilibus  lenitatem,  in  sublevandis  civitatibus 
largitionem.  4.  Cumque  duo  sint,  quae  ab  egregiis  princi- 
pibus  expectentur,  sanctitas  domi,  in  armis  fortitudo,  utro- 
bique  prudentia:  tantus  erat  in  eo  maxiraarum  rerura  mo- 
dus, ut  quasi  temperaraento  quodam  miscuisse  videretur, 
nisi  quod  cibo  vinoque^  paululum  deditus  erat.  5.  Libe- 
ralis  in  amicos/  et  tanquam  vita;  conditione  par,  societati- 
bus  perfrui.s  6.  Hie  ob  honorem  Suras,  cnjus  studio  imperi- 
ura  arripuerat,  lavacra''  condidit.  7.  De  quo  supervacaneum 
videtur  cuncta  velle  nominatim  proraere,  cum  satis  sit  ex- 
cultum  atque  emendatum  dixisse.  8.  Fuit  enim  patiens 
laboris,  studiosus  optimi  cujusque,  ac  bellicosi :  magis 
simpliciora  ingenia  aut  eruditissimos,  quamvis  ipse  parcae 
esset  scientise,  moderateque  eloquens,  diligebat.  9.  Jus- 
titiae  vero,  ac  juris  humani  divinique  tam  repertor  novi, 
quam  inveterati  custos.  10.  Quae  omnia  eo  raajora  vise- 
bantur,  quo  per  raultos  atque  atroces  tyrannos  perdito  at- 
que prostrato  statu  Romano,  in  remedium'  tantorum  ma- 
lorum  divinitus  credebatur  opportune  datus  ;  usque  eo,  ut 


rint  Leid.  iiterque. — 4  Nisi  quia  cibo  Aid,  Soliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  et 
teste  Arntz.  onines  aliee  edd.  contra  INIss. — 6  Studio  cujus  et  mox  abripuerat 
Aid. — 7  '  Proniere  cum  Schotto  recepit  et  illiistiavit  Gruiier.  viilgo;)roJ<;rc, 
quod  propter  additiiiii  adverbiiiiii  iiomiuatitn  pr.Ttiilit  Arntzon.  nee  tanieu 
alteruin  daiimat.'  JJnrl.  Prodere  Sciiott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc,  Arntz. — 
8  '  Edd,  [nt  Aid.]  magisque  siinpliciora  liabebant ;  sed  particiilam  adjectam 
iincis  incluserat  Scliottus  [cum  Gaesb.  Delpb,  Pitisc]  et  nos  ex  omuibiis 
RIss,  delevinins,'  Artilz. — 10  Quo  ex  Leid.  iitroqiie  reposuit  Griiner,  quo 
[niani]  Scliott.  Gaesb.  Delpii.  Pitisc.    quoniam  Aid.  Arntz.     ftlox  ekctus  pro 

NOTiE 

e  Vinoque]  Supra  in  Caesaribus.  causa  frequentans,  vel  a?grotantes, 

f  Liheralis  in  amicos]  Eutrop. '  Li-  vel  cum  feslos  dies  babuissent ;  con- 

beralis   in   cimctos :     publice   priva-  vivia  cum  iisdeni  indiscreta  vicissim 

tiniqiie   dilans   omnes,   et  lionoribus  liabeiis:  sa-pe  in  vcbiculis  eorum  se- 

angens  quo*  vel   niediocri  f'amiliari-  dens,' 

tate  cognovissel.'  ''  Lavacra]  In  Ca'saribiis. 

>''  Societatibus  perfrui]  Id  est,  *  per-  '  In  remedium]  '  Nam  snb  Trajano 
fruebatiir.'  Sic  non  semel  indefini*  principe,  movet  lacertos,  et  pra-ter 
tos  pro  imperfectis  reperias.  l)e  spem  omnium,  senectns  imperii,  qiia- 
bac  Trajani  civilitate  Eutrop,  '  Ro-  »i  reddita  juvcntute,  revirescit.'  Flo- 
mar,  et  pi'r  provincias  a>qualem  so  ru8. 
omnibus  cxbibcns  i  aaiicos  salutandi 


KIMTOME.      CAP.    XIII.  391 

advenicns  impcrium  ejus  plcracjue  mirifica  dcnuntiavcrint. 
In  quis  praicipuum,  coniiccm  c  laslii^io  Capilolii  ^  Allicis 
sermonibu.s  elVatam  esse,  xaXw;  ea-rui.  11.  llujiis  cxusli 
corporis  cincrcs  relati  Roinam,  humalique  Trajaiii  luio  ' 
sub  ejus  columna  ;  et  imago  supcrposita,  sicuti  triuinpliaii- 
tes  Solent,  in  Urbcm  invecta,'"  senatu  pra^onntc  et  cxcrci- 
tu.  12.  Eo  tempore  multo  porniciosius,  quam  sub  Nerva, 
Tiberis  inuudavit,"  magna  chide  a.'dium  "  proximarum  ;  et 
terrae  motus  gravis  per  provincias  multas,''  atroxque  pesli- 
Icntia,  famesque,  et  incendia  facta  sunt.  13.  Quibus  om- 
nibus Trajanus  per  exquisita  remedia  plurimum  opitulatus 
est;  statuens,  ne  domorum  altitude  .sexaginta  superarct  pe- 
des,'" ob  ruinas  faciles,  et  sumtus,  si  quando  talia  continge- 


diUus  est  in  Augustanorod.  teste  Scliott.  Infra  '  In  qtnhus.  Aliter  hie  locus 
in  Mss.  Veronensi  et  Basiliensi  utr()C|iu>  legitiir,  in  queis  pracipuum  cornkem 
e  fnsti^io  Capilolii  Atticis  sermonihus  effatmn  esse  KaXhs  liujus.  Atigiisianus 
codex  affiila  Ka\6s.  Ciijus.  Siielon.  vero  extrcmo  lih.  xii.  13omiti'.ini  teni- 
poribiis  acciiiis>(;  ail :  infra  invclii  Veroneiisis  et  INIss.  yro  iurecti.'  Scliott. 
'  Est  lectio,  qiiani  repiaesenianms  codiciitn  oniiiiiim.  Liiieol;«,  qua;  liteni'  m 
indicium  est,  et  verbo  siil)slantivo  iieglectis,  Aldus  et  Giypliins,  In  queis  pr. 
cornicem  .  .  .  ejfatct.  Scliott.  [Gaesh.  Delph.  Pitisc]  In  ijuibus  pr.  comir . .  . 
effala.  MemoiHtae  edd.  vinini  optiiniini  in  eirorem  indiixeriint,  iit  piinuiin 
casiim  pra'feriet,  cum  alius  error  multo  est  apertior,  neirlectuin  scilicet  esse 
punctuiii  liter*  a  supprinscriptiim.  Oiiines  Mss.  Ka\hs,  ex  qiiibus  solus 
Guelf.  effTai  omiltit.  Pra-terea  e  fastigio  codd.  et  edd.  qiias  vidi,  omnes,  a 
quibus  recessit  Fitiscus,  nbi  fortasse  inciiria  Ubrarionim,  certe  sine  necessi- 
tate, rt/af<jVr">  leperitnr.'  Arnlz. — II  IH  triumphantes  G\\e\(. — 12  Ti^  prox- 
imarum careut  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. — 13  Quadraginla  pro  sex-' 

NOT;E 

•'  Cornicem[cornix^efastigioCapitolii'\  hem  itivectd]  Hanc  Iladrianus  invexit. 

Hoc   paulo  ante    Doinitiaiii    niortfni  Spartian.  'Cum  triumpliuiii  ei  sena- 

evenisse  dicit  Sueton.  cap.  iilt.  'Ante  tus  (pii  Trajano  deditiis  erat  detulis- 

paiicos,'    inquit,  •  quam   occiderctur  set,  lecusavit  ipse,    at(|iie  iinagiiieni 

menses,  comix  in  Capitolio  elociua  Trajani   cnrni    triumpliali    vexif,   nt 

est,  iorai   ■Kama.  icaXtis.     Nee  defuit  optimus  Imperator  ne  post  mortem 

qui    ostentum     sic  interpretaretiir  :  (|uidem  triiiinphi   aniitteret  dignita- 

Nuper   Tarpeio   quae   sedit  culminc  tein.' 

comix.   Est  bene  non  potnit  dicere;  "    Tiberis   inundavil]    Vide    Plin. 

dixit,  erit.'  Hist.  Nat.  iii.  6. 

'  Trajani  forn]  Quod  forum    Ulpi-  °  Mdium]  In  Mf<9.  A£dium  proxima' 

um,  sive  Trajani,  ab  Ulpio  Trajaiio  rum. 

dictum.  Apollodorus  arcliitectus  fnit.         i'  Per  provincias  muUas'\  In  Grjecia, 

Columna  in  medio  sita,  ciijus  allitudo  Asia,  Galaiia,  Syria.    Euseb.  Uio. 
Jiodi<(|ne  apparet  pedum  128.  'i  Svxa^iula  superarct  pedis]  Aiigus- 

"•''  Siculi  triumphuntes  sclent   in  Ur-  tus,   ut  ruina;  caverentur,  cdixit  ne 


392 


SEXn    AURELIl    VICTORIS 


rent,  exitiosos.     14.  Unde  merito  Pater  Patriae  dictus  est. 
Vixit  annos  sexaginta  quatuor/ 


af^inta  cod.  membr.  ap.  Vinet.   XL.  Leid.  2. — 14  /4«nos  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc.    annis  Leid.  1.  cum  vett.  edd. 

NOTjE 

novum  iiUiim  aedificiiim  ad  viam  pub-     ad  pedes  lx.  revocavit. 

licam  factum  ultra  lxx.  pedes  attol-       '^  Vixit antios[annis]sexagintaqualuor'] 

leretur.  Strabo,  lib.  v.  Trajanus  vero     Immo  annis  63.  mens.  9.  diebus  4. 


CAP.  XIV. 

iELlUS   HADRIANUS. 


1.  iELius  Hadrian  US,  stirpis  Italicaj/  ^Elio  Hadriano 
Trajani  principis  consobrino  ''  Adriae  orto  genitus,'=  quod 
oppidura  agri  Piceni  ^  etiam  mari  Adriatico  nomen  dedit. 


Cap.  XIV.  1  Adrianus  hie  et  nbique  Aid.  Schott.  G.  D.  P.  Piaeterea 
Mss.  ap.  Schott.  stirpis  Hala,  contra  onin.  codd.  &c.  ap.  Arntz.  Mox  (juia  id 
oppidum  agri  piceni  Aid.    Mari  Adriatici  Leid.  2.  et  imp.  annis  XII.   Aid. 


NOTjE 


a  Stirpis  Italicce']  Hoc  est  ex  Italica 
Hispaniae  tirbe  oriundiis.  Sed  ne.scio 
an  hoc  sensii  dici  possit  stirpis  Italicw: 
imnioverumestquodapudSpartianiim 
not  avi  til  InstriasinuisCasau  bonus,  sh'j'- 
pis Italica  nW  nWud  velle  quam'lTa\i«oC 
yeuovs.  Ita  ut  Victor  Hadrianuni,  non 
Italica  Hispanix  urbe  oriiindum  di- 
cat ;  sed  plane  e  contrario,  dissimu- 
lans  originein  illius  Hispanicam,  aiit 
quasi  rem  notani  omnibus  praetermif- 
tens,  Italia.',  quantum  potest,  asserat. 
Quin  plerique  libri  scripli  non  Il<dic<c, 
sed  Italcc  pracfcrunt  eo  loci.  lit  ipse 
Victor  se  ipsiim  expjicat,  diim  addit 
•  itlio  Adriano  .  . .  Adria;  orto  ge- 
nitus.' 

*'  Tvdjani  principis  consobrino]  lEWo 
/I'A'io  lladriani  Iniperatoris  avo  con- 
jux  fuit  lilpia,  M.  Ulpii  Trajaui  80- 


ror,  Trajani  Angnsti  amita.  Traja- 
nus igitur  Imperator  et  pater  Hadri- 
ani  Caesaris,  ut  ex  fraire  et  sorore 
nati  amitini,  invicem  fiiorunt.  Quos 
etiam  consobrinos  nomiuare  solent 
Latin!,  ut  et  jurisconsultus  notat. 
Casaub.  apud  Spartian. 

<=  /Etio  Iladriano  .  .  .  Adria;  orto  ge- 
nitus']  Spartian.  priiiiulo  initio:  'Ori- 
go  Iinperatoris  Hadriani  vetustior  a 
Picentibus,  posterior  ab  Hispanien- 
sibus  nianat  :  siquidem  Adria  ortos 
majores  suos  apud  Italicam  Scipio- 
num  teniporibus  resedisse,  in  libris 
vitiB  sua;  Hadrianiis  ipse  comniemo- 
rat.  Hadriano  pater  /Llius  Hadri- 
anus  cognomento  Af'er,  fuit  conso- 
brinus  Trajani  Iniperatoris,'  &c. 

J  Oppidum  agri  Piceni]  I u  inferior! 
parte  juxta  Vestinos,  ad  mare. 


EPITOMK.     CAP.    XIV.  393 

imperavit  annis  viginti  duobus.*  2.  Ilic  Graecis  Uteris  ira- 
pensius  cruditus,  a  plerisquc  Cricculus  appellatus'  est. 
Atheniensiura  studia  morcsquc  liausit,  potitus  non  sermone 
taiitum,  sed  ct  ceteris  disciplinis,  canendi,  psallcndi,  nic- 
dendiqiic  scicntia,^  musicus,  geoiuetra,  pictor,  fictorquc  ex 
aere  vel  marniore  proxime  Polycletos  ct  Euphranoras.'' 
Proinde  oinnino  ad  ista  et  facctus,  ut  elcgantius  unquam 
raro  quicquain  humanae  res  expertae  videantur.  3.  Memor 
supra  quaiu  cuiquam  credibile  '  est,  locos,  negotia,  milites. 


Gryph.  et  alii. — 2  '  Ilausit.  Auxit  editi  omnes.  Ctijacii  et  Veronensis  adtlit 
jtotitu.s,  nun  sermone.  Frobenianus  vero,  peritus  non  sermone.  Cratandii, 
[Aid.]  Giypliii  et  Aiigiistana  ed.  jwl'tico  non  sermone  tantum.'  Sriiott.  ^  Ilau- 
sit potitus  Giielf.  et  Leid.  1.  Nescio  an  alii  ita  locuti  sinl,  sed  in  lioc  auc- 
tore  niilii  non  displictt,  qui  non  iibique  lingiise  castitatem  servat.  Et  fortas- 
sis  non  minus  dura  erit  sententia  '  haurire  studia  sermone  et  disciplinis.'  Si 
illnd  displiceat,  conjeceram  scribendnm  peni<us.  Certe  vocem  aliquam  ex- 
cidisse  constat,  quia  omnes  etiam  edd.  lacunam  suppleant  interpoiiendo  vel 
poelico  vel  peritus.'  Arntz.  Mox  numerundique  scicntia  conj.  Scliotf.  prob. 
Anna;  inoiiulandi({ue  miWx.  Sylburg.  Nihil  mutandum  putat  Arntz.  Turn 
Musicis,  geometriu  W6.  '  \n  geometra  IVIss.  cotisentiunt,  nisi  quod  geometer 
deciinant,  et  infra  fictorque:  excusi  tres  [et  Aid.]  addunt  fictor  amulatorque. 
Post  |)aulo,  proinde  omnino  ud  ista  et  facetus  ut  elcgantius  uniquam  raro  quic- 
quayn,  Mss.  privferunl  et  Veronensis.  [Ad  ista  erat  /actus,  ut  eteg,  nunquam 
(juicquam  Scliott.  Gaesb.  Delpii.  Pitisc]  Quidam  pro  erat  f actus  legunt  ef- 
fectus  [ut  Aid.]  ;  alii  effictus.'  Scliott.  '  Fictorque  etiam  Guelf.  geometer 
volebat  quoque  Gudius  teste  Hurmanno  prupfat.  ad  Pliapdrum,  sed  dissen- 
titini  ab  eo  omnes  nostri  codd.  Et  ita  aliquoties  ipse  Cicero.'  Arntz.  Prae- 
terea  ekgantius    nunquam,    raro   quicquam   Aid.  cum  omn.  edd.  vett.  teste 

NOTyE 

«  Annis  viginti  duobus'\  Vide  in  Cae-  Casaubonus :  quorum  prior  legendum 

saribiis.  puiat  numerundique  scientia,veTe:  id- 

f  Graculus  appellatus]  Ex  Spartian.  que  ego  olim,  antequam  Schottnm 
'  Imbiitusque  impensius  Grzecis  slu-  legissem,  subodorata  fueram,  Sparti- 
diis,  ingenio  ejus  sic  ad  ea  declinante,  anum  legendo.  Priori  syllaba  nu  de- 
nt a  nonnullis  Gra^culus  diceretur.'  perdita  ex  reliquis  merandi,  imperiti 

s  Canendi,  psallendi,  medendique  sci-  librarii  fecere  medendi. 

entia]  Spartianus  quem  fere  Epito-  ''  Polycletos  et  Eupkranoras]  Nobi- 

niista  sequitur;  '  Fuit  poematum  et  lissimos  pictores. 

lilerarum  omnium  studiosissimus  ;  a-  '  Memor  supra  quatn  cuiquam  cred.] 

rithmeticap,  geometriae,  picturae  pe-  Spartian.  '  Fuit  memoriae  ingeiitis.fa- 

ritissinms ;  jam  psallendi  et  cantandi  cultatis  immensae,  nam  et  ipse  orati- 

scientiam  prai  se  ferebat  ;*  nbi  nulla  ones  dictavit,  et  hd  omnia  respondit.' 

nientio 'medendi  scientiae  :'  sed  ejus  Et  paulo  infra:   '  Nomina  plurirais 

loco  arithmeticam   Hadriano  tribuit  sine  nomenclatore  reddidit,  quae  se- 

Spartianus.      Quare    non    immerito  niel  et  congesta  simul  audiverat ;  ut 

huno    locum    Epitomistae  suspectum  nomenclatores  saepins  errantes  emen- 

habuere  viri  doclissiaii  Scbottus  et  daverit:  dixit  et  veteranorum  nomi- 


394  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

absentes  qiioque  nominibus  recensere.  4.  Immensi  labo- 
ris,  qaippe  qui  provincias  oranes  passibus  circuierit,''  ag- 
men  comitantiura  prajvertens,  cum  oppida  universa  restitu- 
eret,'  augeret  ordinibus.""  5.  Namque  ad  specimen  legio- 
uum  militarium,  fabros,  perpendiculatorcs,  architectos, 
genusque  cunctum  exstruendorum  raoenium  seu  decorando- 
rum  in  cohortes  centuriaverat."  6.  Varius,"  multiplex, 
multiformis :  ad  vitia  atque  viitutes  quasi  arbiter  genitus, 
impetura  mentis  quodam  artificio  regens,  ingenium  invi- 
dum,  triste,  lascivum,  et  ad  ostentationem  sui  insolens, 
callide  tegebat ;  continentiara,  facilitalem,  clementiam  si- 
mulans,  contraque  dissimulans  ardoreni  gloria?,  quo  flagra- 
bat.  7.  Acer  nimis  ad  lacessendum  pariter  et  responden- 
dum seriis,  joco,  maledictis  :  referre  carmen  carmini,  dic- 
tum dictui ;  p  prorsus  ut  meditatum  crcderes  adversus 
omnia.      8.  Hujus  uxor  Sabina,*!   d,im   prope  servilibus 


Arntz.  Supra  Perinde  pro  Proinde  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc— 4  Pedilms 
circumierit  eaed.  contra  Mss. — 6  '  Inpetum  mentis.  Impetus  Mss.  August,  im- 
perii, qnod  non  placet,  nisi  ac  vitia  atque  virtutes  leaas.'  Schott.  31entis  quasi 
artificio  Leid.  1.  Turn  callide  regebat  Scliott.  G.  P.  Postea  'Clementiam  simulans. 
Veron.et  Frohen.  clementiamque  simulatis  ardore  glorice ;  relic|na  absiiiit.  Et  mox 
acernimis  ad  lacess.  Mss.et  Veron.  Deinde  \nodicto  [quod  Aid.  Scliott.  G.  D. P.] 
dictu  iidem.'  Schott.  Ardore  solus  Lugd.  2.-7  '  Pro  accrrimus,  qiia>  vox  alias 
occupat  edd.  [iit  Aid.  Scliott.  &c.]  acernimis  Mss.  quod  secuti  siimiis,  uti  et 
infra  dic<«»i^/jt<Mi  omnes  omnino  codd.  quorum  auctoritati  repngnare  nolui, 

NOTiE 

na  qiios  aliqnando  dimiserat.    Libros  cet,  carpentariorumjferrariornnijOm- 
staiim  lectos  et  ignotos  quideni  plu-  nisqiie  generis  artificuiii. 
riniis  mcnioriter  reddidit.     Uno  lein-  "  Ceiituriai^erat']  Verbnni  militare ; 
pore  Kcripsit,dictavit,audivit,et  cum  id  est,  '  in  ccnttirias  allegerat.'     De 
aniicis  fabulatus  est.'  ceiituriis  non  est  hie  dicendi  locus. 

''  Passibus  [pedibus]  circuierit]  Ex  °   Varins,  ^-c]    Ex    Spartiano   hoc 

Sparliano  ;  '  Exemplo  etiam  virtutis  quoque:  '  Idem  severus,  laitus;  co- 

suae  ceteros  adhortatus,  cum  etiam  mis,  gravis;  lascivus,  cunctator;  te- 

vicena  millia  pedibus  armatus  auibii-  nax,  liberalis,  simulator;  sxvns,  cle- 

laret.'  Sed  rem  auget  Noster  ;  nescio  mens,  et  semper  in  omnibus  varius.' 

an  vere.  p  Dictum  dictui  [dicto] '  Dictum'  dic- 

^  Oppida  universa  rciititueret]l(\  eat,  teria  et  jocosos  sales   complectilur. 

*  oppida  per  tutum  orbem  restitue-  Gallice  un  bnn  mot. 

ret:'    quvc  scilicet  vel  horrore  soli,  'i  Uxor  Sabina]    Aliter    Spartian. 

ant  quolil>Ht  alio  casu  prostrata  fu-  •  quandoqiiidcm   etiam   Sabina  uxor 

eriihi.  non  sine  fabula  veiieni  dati  ab  Ma- 

'"  Augcrct  ordinihus]  Fabrum  sciii-  driano,  dcfuiicta  est.' 


liPlTOMR.     CAP.   XIV.  395 

injuriis  afficitiir,  ad  mortem  voluntariam  compulsa.  Qua? 
palam  jactabat,  sc,  quod  immanc  in<^cnium  probavissct, 
elaboras.se/  ne  ex  co  ad  humani  generis  pernicicm  gravida- 
retur.  i).  Hie  morbo  subcutaneo/  quern  diu  placide  per- 
tulerat,  victus,  dolorc  ardcns  impaticnsque,  plures  e  senatu 
extinxit.  10.  A  rcgibus  multis  pace  occultis  muneribus* 
impetrata,  jactabat  palara  plus  se  otio  adeptum,  quam 
armis  ceteros.  11.  Ollicia  sane  puljlica  et  palatina,"  iiec 
non  militia)  in  earn  formam  statuit,  qua3  paucis  per  Con- 
stantinum  immutatis  hodie  perseverant.  12.  Vixit  annos 
sexaginta  duos:"  dehinc  miserabili  exitu  consumtus  est. 


licet  alibi  illam  vocem  lepere  non  meminerim.'  Arniz.—8  Accipitur  pioojjS- 
citur  Delpl).  qua?  mox  cum  Sciiott.  Gaesb.  Pitisc.  legit  compulsa  est.  Ttiin 
Qua;  piilam  jactabat  ,<iuum  immane  ing.pertulisset  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Dclpli. 
Piiisc.  '■Jactabat  se,  ijuud  ...  probavisset,  Sfc.  Sic  Augustanus,  nisi  qnod;ycrsuu- 
sisset  non  pro/wi'issei  liabnit  longe  alio  sensii :  et\  eronensh  gestabat  pro  jacta- 
bat. Vidi  qui,  ne  ex  eo  humani  generis  pernicies  gravidaretur,  excussemiif.' 
Schott.  Vide  Not.  Delph.  'Fro  probavisset  habet  perparisset,b.  i^.  sns\cj)tii&- 
set,  aluisset,  cod.  Leid.  et  placueiat  prinium  Arntzenio,  qui,  qnomodo  ex  ea 
leciione,  altera  ;*io6ai'mc<  oriri  potueiit,  pluribus  docet.  Alque  Klotz.  in 
Miscell.  Crit.  p.  40.  iinice  verani  esse  putat  banc  lectioneni  :  necpie  ego 
arbitior  difficilioiem  iliani  lectioneni  oituni  debnisse  tarditati  libiariornm, 
.Suspicor  tanien  Victorem  scri|)sisse  perpavisset.h.  e.  Sabinam  valde  metuisse, 
ne  ingeninm,  simile  patris,  imniane,  beredem  immanitatis  paterna',  in  Incem 
ederet.  Arntzen.  tamen  [rum  Gruner.]  postea  amplexus  est  lectioneni  plu- 
rinm  codicuni  probavisset.'  Hail. — 9  Morbo  suhtcrcutaneo  Aid.  Scbott.  Gaesb. 
Delpb.  Pitisr.  '■Succutanco  uterqne  Leid.  [cum  Mss.  ap.  Scbott.]  et  placebat 
Keuclienioad  Sanimonicuni  vs.  501.  Sed  non  video  cansain,  cur  in  corrup- 
tani  lectioneni  conspirentlMss. an/HHS  retiiientes,  pro  quo  melius  editi  ardens.' 
Arntz.  Mox  pro  e.xtinxit,  babet  Leid.  1.  interfecit.—\0  Occultius  pro  occultin 
Mss.  ap.  Scbott.  .et  Guelf.  ap.  Arntz. — 11  Palatinw  Aid.  Turn  perseverat 
Schott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  contra  Mss.  ap.  Scbott.  et  Arntz.  ac  Aid.  et 

not;e 

••  Elaborasse'lMBWmelaborasset:  im.  Spartian.   '  Siqnidem  ipse  post  Cje- 

ing.pertulisset.et  quam  elaborasset.  In  sareni   Octavianum    labantem   disci- 

Mss.  qua-  palam  jactabat  se,  quod  im-  plinam    incnria    supcriorum    princi- 

mane  iugcnium  probavisset,  clahorasse  pum,   retinnif,   ordinatis    et   odiciis, 

ne,  4t.  <)uod  valde  arridel :   pro  quo  et   inipcniliis.'      Quid    autem    immu- 

legi  potest  quum,  ut  propius  accedas  tatum    sit    ab    Hadriano    de    priori 

ad  quam.  Augusti  ordinationc  circa  officia  et 

«  Morbo  subcutaneo   [suhiercutatieo']  nniversani    ren)pnblicam,   accuratis- 

Aqua  intercute.  sinie   a   peritissimo   bistorise    Roma- 

t  Aregihus  mullis  paceoc.m.]  Sp^T-  n?P    viro    Onupbrio  Panviuo  dictum 

tian.  '  Kegibns  multis  jilurimuni  de-  est. 

tnlit ;  a  plerisqne  vero  etiam  pacem  '^  Annas  sexaginta  duos']  Et  menses 

redeniil.'  quintine,  dies  novenidccini. 

"   Officia  sane  publica  et  palalina] 


396  SEXTI    AURELll    VICTORIS 

cruciatu  membrorum  fere  omnium  confcctus,  in  tantum,  ut 
crebro  sese  ^  interficiendum  ministrorum  fidissimis  precans 
ofierret ;  ac,  ne  in  semetipsum  saeviret,  custodia  carissimo- 
rum  servaretur. 

Gryph.— 12  Annis  sex.  duobus  Leid.  1.    Mox  to  crebro  desideratur  in  Aid. 

NOT^ 

y  Ut  crebro  sese]  Spart.  '  Hadria-  itenim  se  conatus  occidere,  subtrac- 
nus  autem  ultimo  vitae  taediojam  af-  to  pugione,  saevior  factns  est;  petiit 
fectus  gladio  se  transfigi  a  servo  jus-  et  venenum  a  medico,  qui  se  ipse  ne 
sit,  &c.  et  post  testaiuentum  quidem      daret  occidit.' 


CAP.  XV. 

ANTONINUS    PIUS. 


1.  Antoninus  Fulvius,  seu  Boionius  dictus,  postea 
etiam  Pius  cognominatus,  imperavit  annos  viginti  tres.^  2. 
Iste  ab  Hadriano  in  filium  adoptatus,  cujus  gener  luerat,'' 
lantse  bonitatis  in  principatu  fuit,  uthaud  dubie  sine  exem- 
plo  vixerit.  3.  Quamvis  eum  Numoe  contulerit  aetas  sua,' 
cum  orbem  terrae  nuUo  bello  per  annos  viginti  tres  auctoritate 
sola''  rexerit,  adeo  trementibus  eum  atque  amantibus  cunc- 
tis  regibus*  nationibusque  et  populis,  ut  parentem  seu  pa- 


Cap.  XV.  1  Cof^nominatus  est.  Imperavit  Ah\.  Supra  Fu/rus  pro  Fu/rius 
volunt  alii  ;  et  in  Leid. 2.  Flatus  reperitur.— 3  '  Quamvis  am.  Absunt  a  Ve- 
ronensi  usque  ad  adeo  trementibus  eumque  amantibus :  sic  enini  quidain  legunt.' 

NOT^ 

»  Annos  viginti  ires']  Vide  in  Cae-  ritatem,  caerimoniasque  semper  obti- 

saribiis.  nuit.' 

•■  Cujus  gener  fuerat]   Falsum   est  •>  Auctoritate  sola]  Capitolin.*  Par- 

Antoninuiii  I'iiim  Hadriani  generuni  thoruni    regeni  ab   Armeniorum  ex- 

fuisse,  quippcqui  Anniam  raustiiiani  pngnatinne  solis  Uteris  repuiil ;  Ab- 

Annii  Veri  filiam  uxorem  liabuerit.  garum    regem   ex  orientis   partibus, 

<=  Eum   Numte   contulerit  cctas  sua]  sola  auctoritate  dcduxit.' 

Capitoliniis   in  Pio,  initio:   '  Et  qui  «  Cunciis  regibus]  Capitolin. '  Cau- 

nierito  Nuniae  Pompilio  ex  bonorura  sas   regales  lerminavit.'     Quod  am- 

senteiitia  comparatur.'     Et  in  fine:  biliose  ait  Epitomista  de  ciinctis  re- 

•  Et  qui  rite  coni|)arttur  Numae,  cu-  gibus,  verius  interpreteris  tu  de  rcgu- 

jus  felicitalcm,  pietatemque,  et  secu-  lis   aliquot  Orieulis  populorum,  qui 


EPITOME.     CAP.    XV.  397 

tronum  ma^ijis,  quam  domlnum  imporatorcmve  rcputarent ; 
omnesqiic  [uno  ore'  ]  in  coulestiura  morem  propitium  op- 
tantes,  de  controvcrsiis  inter  se  judicem  posccrent.  4. 
Quin  ctiam  Indi,  Bactriani,  Hyrcani  legates  miscrc,  justitia 
tanti  imperatoris  comperta,  quam  ornabat  vullu  scrie  pul- 
cro,  procerus  membra,  decenter  validus.'^  5.  Prius  quam 
salutandus''  prodiret,  degustans  panis  aliquantulum,  ne 
frigesccntc  circum  praecordia  per  jejuniuni  sanguine,  viri- 
bus  exesis  interciperetur,  eoquc  actui  publicorum  minimc  ' 


Schott.  Infra  Veronensis  et  imperntorem  vere  puiarent.  '  Leid.  1.  et  Frobeni- 
zngi  e.^.  Intjicraforemve  pntarenl.  Aldus  et  Grypliiiis  Impcratorcm  vere  puia- 
rent.^ Arnlz.  Statiin  '  Uno  ore  alii  dainnant,  (et  absiint  iliae  voces  ab aliquot 
C(»d(l.)  alii,ut  Arutzcniiis,(sed  exeui[)lis  qua?  hue  non  quadiant)  probant  con- 
firniantque  ;  Gruuerns,  tamquain  suspectas.  incliisit  uncis.'  HarL  Eas  voces 
absque  uucis  liabent  alia>  edd.  pra'ter  Bip.  Omnesijue  in  morem  ccelestiutn  Mss. 
ap.  Schott.  Giiclt".  et  Leid.  1.  sed  Leid.  1.  que  iion  admittit. —  1  Ad  quern  etiam 
Schott. Gaesb.  Del()h.  Pitisc.  sed  Veionens.  et  Mss.  ap.  Schott.  quin  etiam, 
ntGuelf.  et  Leid.l.  ap.  Arntz.  cum  Ald.Giyph.  ceterisque  vett.edd.  et  recte, 
judice  Arntz.  ut  angeat  id  quod  priori  paragraplio  pracesserat.  Turn  Bac- 
triani on\nes  scripli,  nisi  quod  corrupte  Bactiani  Leid.  2.  sed  Bactri  Aid. 
Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Mox  'Atiieex  codd.  reposuerunt  Schottus  et 
Aintzen.  (luoniui  posterior  uove  dictuu)  pro  scrio  accepit,  copiose  interpre- 
tatus ;  iniperatorem  et  pulcritudineni  et  gravitatem  ore  preelulisse,  cujns 
formae  non  minus  auctoritatis  quam  gratia;  inesset.  Magis  tamen  placet  illi 
lectio  cod.  Leid.l.  vultus  series  pulcra,  li.  e.  apta  ilia  partium  dispositio  in 
facie,  quaa  suo  ordiiie  justO(iue  ornatu  sunt  dispositap ;  at  lizec  expositio  dis- 
plicet  Grunero,  qui  coujicit  quam  ornabat  vultus  serietate  pulcra.  Milii  qni- 
dem  placet  vel  lectio  edd.  vetennu  ab  Aldo  orta,  vultu  sereno  ct  pulcro,  vel 
potius  emendatio  Klotzii  in  Miscell.  Crit.  p.  40.  vultu  sereno  pulccr ,  quemnd- 
niodum  statim  sequitur  '  procerus  membra,  decenter  validus.' '  llarl.  Vide 
Not.  Delph. — 5  Panis  uliqnnntum  Mss,  ap.  Schott.  Infra  actuum  publicorum 
laboribus  Aid.  Schott.  Gaesb.   Delph.  Pitisc.  contra  Mss.  et  Veroneus. — 

NOT;E 

snos  ilia  tempestate  reges  habuerunt,  decenter'  vocat,  quern  Capitol,  sta- 

sed  fere  ex  imperatoris  Komani  ordi-  tura  elevata  decorum.  '  Fuit  statura 

natione;  ut  Albani,  Iberi,  Zydritae,  elevata  decorus.' 
Lazi,  Apsilas,  Abasgi,  LanigaE,et  alii.  •'  Prius  quam  salutandus]  Capitolin. 

Casaub.  '  Antequam  salutatores  venirent,  pa- 

f  Uno   ore'\  Hdcc  non  apparent  in  nem  siccum  comedit  ad  sustcniandas 

Mss.  sed  agnoscunt  omnes  editi ;  ne-  vires.'     Bene  mane  salutabantur  Im- 

que   vero   abundant,    ut   volunt  viri  pcratores  :    iique   niiiil    degustabant 

doctissimi ;  immo  et  necessaria  sunt,  priusquani  salutarentur,  sed  hora  de- 

'  uno  ore  poscerent,' &c.  mum    lerlia   vel    qiiarta,    vel   etiam 

s  Procerus  membra,  decenter  validus']  sexta  qui  non  prandebant. 
Distingue,    ut    optime    Casaubonus  ^  Eoquc  actui  publicorum  minime  [ac- 

apud  Capitolinum,    procerus  membra  tuum  jiublicnrum  laboribus  minime]  Me- 

decenter,  validus.  '  Proceruni  membra  lius  Mss.  Eoque  actui  publicorum  mini- 


398  SEXTl    AURELII    VICTORIS 

sufficeret,  quae  incredibili  diligentia  ad  speciem  optimi 
patrisfamilias  exequebatur.  6.  Appetentia  gloriae  carens, 
et  ostcntatione :  adeo  mansuetus,  ut  iustantibus  Patribus 
ad  eos,  qui  contra  eum  conjuraverant,  persequendos,  com- 
presserit  quaestionem,  prasfatus,  necesse  non  esse,  sceleris 
in  semetipsum  "^  cupidos,  pertinacius  indagari ;  ne,  si  plu- 
res  reperirentur,  qiiantis  odio  esset,  intelligeretar.  7.  Igi- 
tur,apud  Lorios,™  villa  propria,  militibus  passuum  duodecira 
ab  Urbe,  febri  paucorum  dierum,  post  tres  atque  viginti 
annos  imperii,  consuratus  est.  8.  Ob  cujus  honorem  templa, 
sacerdotes,"  atque  infinita  alia  decreta  sunt.  9.  Usque  eo 
autem  mitis  fuit,  ut,  cum  ob  inopiai  frumentariae  suspicio- 
nera  lapidibus  a  plebe  Romana  perstrlngeretur,  maluerit 
ratione  exposita°  placare,  quam  ulcisci  seditionera. 


6  Instigantibus  pro  iiistantibus  exciidit  Froben. — 7  '  Giyphius  et  post  eum 
reliqui  edideriint  Igitur,  cum  esset  annorum  septunginta  duoruin,  apud:  sed 
quinque  ilia  verba  media  in  Mss.  nou  appaiere  recte  monet  Scliottns,  et  ah- 
sunt  a  iiostris  et  ed.  Aldina.'  Arntz,  Mox  '  3IUlibus  passuum  duodecim.  Ita 
leposui  ex  Eiitvopio  lib.  viii.  et  Oros.  lib.  vii.  astipiilantibus  vulgatis  opti- 
mis:  et  mox  tres  atque  viginti ;  sic  enim  patilo  ante  Victor:  et  in  nnmeris 
minor  nuinerns  cum  articnlo,  non  digito  vel  composito  nuniero,  ut  arithiiie- 
ticornm  lilii  appellant,  cobaeret.  Abstirde  igitur  in  quibnsdam  tres  atque 
duodecim;  et  supra  lig'infi  transpositis  vocibus  :  valde  ut  mirer  in  secnnda 
ed.  Viueti,  hominis  alioqui  perspicacissimi,  oculos  haec  fugisse.'  Schott. 

NOTiE 

me  sufficeret:  sed  distinctio  sic  mu-  senatn  Divus  est  appellatus,  cnnctis 

tanda  :  Eoque  actui  publicorum  minime  certatini    annitentibus,    cum    omnes 

xufficeret,  quce   incredibili,  ^c.   Qua  ;  ejus  pietatem,clen)entiam,ingenium, 

pnblica  scilicet.  sanctinioniam  laudarent.  Decretieti- 

^  Sevietipsum']  Pro  t/)sum:  ita  '  seip-  am  sunt  omnes  honores  qui  optimis 

sum' apud  Capitolin.    '  Solusque  om-  principibus  ante  delati  sunt.    Meruit 

nium   prope  principum  prorsus  sine  et  Uaminemetcircenses,et  templum, 

civili  sanguine  et  hostili,  quantum  ad  gt  sodales  Antonianos.' 

seipsum   pertinet,    vixit.'     Sic  enim  o  Maluerit   ratione  exposita]     Hnc 

ea  astate  loqnebantur.  pertinent  verba  Capitolini :  '  Omni- 

■"  Apud   Lorios}  '  Laurium '   vocat  nm  qu«  gessit  et  in  senatu,  et  per 

Capitolin.    '  Lorium  '  Eutrop.  fuit  in  edicta   ratiouem  reddidit.'   Similiuui 

Aurelia  via,  qua;  in  Etruriam  duce-  edictorum  mentio  apud  Sueton.  Au- 

bat.  gust.  cap.  2b. 

"  Templa,  sacerdotes^  Capitulin.  '  A 


KPITOME.     CAP.  XV  [.  309 

CAP.   XVI. 

M.    AURELIUS    ANTONINUS,    I;T    1..    VERUS. 

1.  Marcus  Aurelius  Antoninus  imperavit  annos 
decern  et  octo."  2.  Iste  virtulum  omnium  coelestisquc  in- 
genii  extitit,  asrumnisfjuo  publicis  quasi  defensor  objectus 
est.  Etenim  nisi  ad  ilia  tempoia  natus  csset,  profecto 
quasi  uno  lapsu  ruissent  omnia  status  Romani.  3.  Quippe 
ab  armis  nusqiiam  quies  erat ;  perque  omnem  Oricntem, 
lUyricum,  Italiam,  Galliamque  ^  bella  fervcbant :  terrae 
motus  "^  non  sine  interitu  civitatum,  inundationcsllnminum/ 
lues  ciebrae,''  locustarum  species  agris  infestoe,  prorsus  ut 
prope  nihil,  quo  summis  angoribus  atteri  mortales  solent, 
dici  sen  cogitari  queat,  quod  non  illo  imperante  saevierit. 
4.  Credo  divinitus  attributum,  ut,  dum  mundi  lex  seu  natu- 
ra,  aliudve  quid  ^  hominibus  incognituni,  gignit,  rectorum 


Cap.  XVI.  1  3IarcHS  aulem  Antoninus  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  'Au- 
relius integiis Uteris  iiterqiie  Lcid.  recte,et  id  placebatiMerico Casaubono  ad 
Antonium  de  Reb.  Snis,  lib.  i.  §  15.  Aldus  pessime  Marc,  mitem  Antonius. 
Mox  pro  annos,  annis  Leid.  1.  et  editl  ante  Scliottura.'  Arnlz. — 2  '  Puhlicis. 
Codex  Pithoei,  Veronensis,  et  Floriaoensis,  rrctius  (inani  p/urimis  [quod  Leid. 
2.  qui  et  abjectus  pro  objectus  mox  habet].'  Schott. — 3  '  Verou.  [cum  Aid.] 
(juies  7iun(iua>n  erat ;  et  inf.  locustarum  species  ivfesta  yrorsus ;  ut  niUil:  sic  in- 
terpuiigit.'  Schott. — 4  '  Giuiier  «/iu(/ie,  quod  ex  aliquot  codd.  reduxif,  bene 
explicuit.  Contra  Arntzen.  e  vett.  edd,  et  cod.  Leid.  2,  aliunde  recepit, 
copiose  defendit,  et  intelligit  causam  externam,  si  rps  non  ipsorum  culpa 
accidit,  ut  '  terrae  uiotus,  iuuudatioues,'  &c.     Sclioltus  [cum  Gaesb.  Delpb. 

aOTJE 

a  Annos  decern  et  octo]  Vide  quae  in  lium    interemit,  et    famein  gravissi- 

Cassaribus  dicta  sunt.  mam  peperit.' 

•>  Orienlem,  Illyricum,  Italiam,  Gall.]  '^  Lues  crebrcr]  Capitolin.  in  Vero  : 

Parthos,    Marcomannos,    Sequanos,  '  Fiiit  ejus  fati  ut,  iu  eas  provincias 

&c.  per  (juas  rediit  Romam  usque,  luen> 

«  Terrce  motus]  Utin  Asia.  Hue  re-  secum  deferre  videretur,  et  nata  fer- 

fero  istaCapitolini :  '  Oppidis  laben-  tur  pestilentia  iu  liabylonia,  ubi  de 

tibus  anxilium  tulit.'  tcmpio    Apoliinis    ex    arcula    aurea 

•^  Inundationcsfluminum]  Capitolin.  quam  miles  forte  incideraf,  spiritus 

•  Sed  interpellavit  istam  felicitatcm  pestilens  evasit,  atqiie  inde  Parthos 

securitatemquelmperatoris  prima Ti-  orbemque  complesse.'    Vide  et  Am- 

beris  innndaiio,  quae  sub  illis  gravis-  miiinum  INIarrellinum,  lib.  xxiii. 

sima  fuit  :   quve   res  et  multa  Urbis  '  Aliudve  quid]  Deus  scilicet,  quem 

^dificia  vexavit,  et  phirinium  aninia-  ignorabat  liomo  paganus. 


400 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


consiliis,  tanquam  raedicinae  remediis,  leniantur.  5.  Is 
propinquum  suum,^  Luciuni  Annium  Verura,  ad  imperii 
partem  novo  benevolentia?  generc  ascivit.  Qui  Verus,  inter 
Altinum  atque  Concordiam  ^  iter  faciens,  ictu  sanguinis/ 
quern  morbum  Graeci  omoTrKri^iv  vocant,  undecimo  ^  imperii 
anno  extinctus  est,  6.  Carrainum,^  maxime  tragicorum, 
studiosus,  ingenii  asperi  atque  lascivi.""  Post  cujus  obitura 
Marcus  Antoninus  rempublicam  solus  tenuit.  7.  A  prin- 
cipio"  vitae  tranquillissimus,  adeo,  ut  ab  infantia  vultum 
nee  ex  gaudio,  nee  ex  moerore  mutaverit.     Philosophiae 


Pitisc]  e  cod.  Veron.  ediderat  aliunde  quid  hominihus  incognitum  ea  mala 
gignit.'  Hail.  Aliunde  Aid.  cum  aliis  praeter  Bip.  Vide  Nott.  Var.  Mox  le- 
niatur  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  contra  Aid.  et  Mss. — 5  L,  Annaum  F«- 
rum  Veronens.  Annium  omittit  Leid.  1.  Mox  '  Qui  Verus  inter.  Aiigiisia- 
nus  cod.  Qui  Veronam  inter  atque  Concordiam,  coniipte,  iit  patet  ex  Capilo- 
lino.'  Schott.  Turn  '  Si  qiiis  conjecturae  locus,  ictu  sanguinis  superesse  vide- 
tur;  legendumqne  morto  q«ew  Grerci  air6n\ij^iv  (Veronensis  airo7r\7)|iav)  to- 
cant.'  Schott.  Conjecerat  olini  Arntz.  ictu  fulmitiis.  Vide  Nott.  Var. — 6 
Tragicorum  ut  suspectuin  iu  uncis  includunt  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. 
Infra  Marctis  Antonius  Wi\.  ut  antea  notatnm. — 7  Th  vultum  (\y\oA  aVeronensi 
abest  in  uucis  includunt  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.    Mox  a  Veron.  ut  a 

NOT^ 

s  Propinquum  suunx]  Fratris  uxoris  falsum  est :  nam  novem  tantum  nil- 

suae  filium.    Vide  in  Ceesarib.  merantur. 

I'  Concordiam']  Concordia  urbs  A-  '  Carminuml  Capitol,  in  Vero,  '  A- 

quileiam  inter  ef  Altinum.  mavit  autem  in    pueritia  versus  fa- 

'  Ictu  sanguinis']    Eutrop.  '  Subito  cere,  post  orationes,'  &c. 

sanguine    ictus,    casu    morbi    quem  ""  Ingenii  asperi  atque  lascivi]  Inge- 


Grjeci  apoplexin  vocant.'  Quod  ic- 
tum  sanguinis  hie  vocat,  Victor  alibi 
impetum  sanguinis  dixit  in  Valenti- 
niano :  '  impetu  sanguinis  voce  aniis- 


nii  asperi  fuisse  his  verbis  innuit  Eu- 
trop. '  Vir  ingenii  parum  civilis,  re- 
verentia  tameu  fratris  nihil  unquam 
atrox  ausus.'    Contra  lamen  Capitol. 


sa  sensu  integer  expiravit.'    In  ejus-  in  Vero  :  '  Fuit  voluptuarius  et  nimis 

modi  autem  subilis  et  repentinismor-  la-tus,  et  omnibus  deliciis,  ludis,  jo- 

bis,  frequenter  et  '  ictus  '  et  *  impe-  cis,  decenter  aptissimus.' 
tus  '    nouiinibus   utuntur,   quibus  rh         "  A  principio]  Ad  vcrbum  Eutrop. 

atroirK-nKTiKuv  expriniunt  morbi  genus.  '  a    principio    vitae    tranquillissimus, 

Nee  dubiinn  quin  d7ro7rA.7)|€is  vocent  adeo   ut   in    infantia  quoque   vultum 

ejusmodi  species  niorboruui,per  quas  nee  ex  gauilio,  nee  ex  niocrore  niuta- 

inipetu   mentis   sanguinis   et  vitales  ret:  philosophia- deditus  stoicae.'&c. 

vias  obstruentis  niomento  quis  eri-  qua;  ex  Capitolin.  '  Erat  enim  ipse 

pitur   et    suffocatur.     Salmas.    apud  tanf.n   tranquiliitatis,  ut  vultum  nun- 

Capitolin.  quam  mutaverit  moerore,  vel  gaudio, 

''  f/'ndeiimo]  Sic  Capitolin.  '  Impe-  philosophiae  dedilus  stoicae.* 
ravit  cum  fratre  annis  undecioi.'  Sed 


EPITOME.     CAP.    XVI. 


401 


studens,  litcraruraquc  Groecarum  pcritissinuis.  8.  11  ic 
permisit  viris  clarioribus,"  iit  convivia  todeni  cultu,  quo 
ipse,  et  niinistris  similibus  exhibercnt.  i).  Hie,  cum  aera- 
110  1*  exhausto''  lar<?itiones,  rpuu  miiitibiis  iiupciidcrct,  non 
haberct,  nequc  indiceie  pvovincialibus  aut  sciiatui  aliquid 
vellet,  instrumentum  regii  cultus,  facta  in  foro  Trajani  sec- 
tionc,  distraxit,'  vasa  aurea,  pocidacrystallina  ctmurrbina, 
uxoriam  ac  suam  scricam  ^  ct  aurcam  vestem,  multa  orna- 
menta  gemmarura :  ac  per  duos  continues  menses  vcnditio 
habita  est,  multunique  auri  rcdactum.  10.  Post  victoriam 
tamen  emtoribus  prctia  lestituit,  qui  reddere  coniparata 
volueiunt ;  raolestus  nulli  fuit,  qui  uialuit  scmel  cmta  reti- 
nere.  11.  Hujus  tempore*  Cassius  "  tyrannideni  arripiens, 
extinctus  est.     12.  Ipse  vitae  anno  quinquagesimo  nono 


Guelf.  et  Leid.  1.  vox  pcritissim7ts  abest.— 8  Slinisteriis  pro  ministris  maliint 
alii.— 9  Hk  cum.   Vide    Not.    Uelpli.     Infra   uxoria   pro   ttxuriam  Leid.  1. 


NOTjE 


°  Hie  permisit  viris  clariuribus']  Ea- 
dcm  ad  verbiim  Eiitrop.  et  ex  Capi- 
tolino:  '  Tunc  viris  clarioribns  per- 
misit, nt  eodem  cnltn  quo  et  ipse, 
vel  niinisteriis  similibus  convivia  ex- 
hibercnt:' nisi  qnod  Victor  et  Eu- 
trop.  pro  jninisteriis  habcnt  ministris: 
nnde  liquet,  nisi  liaec  scriptura  ab 
exscviptoribiis  per  iucogitantiam  sit, 
eos  apud  Capitoiin.  niinisleria,  '  mi- 
nistros'  esse  interpretatos  ;  quo  sen- 
sii  et  alibi  legitiir.  Veruni  malim 
minisleriis ;  ita  nt  Capitolinus  '  minis- 
teria '  vocet  non  'ministros;*  sed 
vasa,  pocnlaque  anrea  et  argcntea, 
quae  niinisteria  proprie  dicebantur. 
Et  h'.KC  permissio  necessaria  fuit  nt 
supeliectilis  Imperatoriae  scctionem 
perageret :  qiiis  enim  earn  emere  an- 
sus  fuisset  ? 

P  Ilic,  cum  cerurio]  Mibi  suspectum 
est  rb  Ilic,  et  ex  superior!  nienibro 
Datum  videtur.  Lego,  et  hie  permisit 
viris  clarioribus,  lit  comivia  eodem  cul- 
tv,  quo  ipsi:,  et  tninisleriis  similibus  ex 
Delph.  et  Var.  Clas.  Aur 


hiberent,  ct  cum,  Sfc.  Ea  enim  sic 
cohicrere  debent,  nt  ideo  banc  per- 
missionem  datam  inteliigamns  qnod 
supeliectilis  sua;  sectionem  pararet ; 
cumque  simnl  eam  dederit,  instru- 
mentum sui  cultus  distrahere  coepis- 
se.    Id  vero  non  fiet  si  hie  retineatur. 

n  JErariu  exhuustu]  Ha,'C  usque  ad 
hujus  tempore  Eutrop.  ad  veri>um  ex 
Capitolinu,  qnem  vide  et  confer. 

■"  Distraxit]  Vendit  en  detail. 

'  Uxoriam  ae  suam  sericam]  Idem 
Eutrop.  verum  Capitoiin.  'Et  vestem 
uxoiiam  sericam  et  auratam  :'  l)ene  ; 
serica  enim  et  aurata  vestis  proprie 
fuit  Augusta^  non  August!.  Videli- 
cet nt  alibi,  liic  etiam  rationem  tem- 
poris  sui  babuit  Victor,  quo  serica 
vestc  Augnsti  etiam  utebantur. 

I  Hujus  tempore]  A.  U.  927.  post  C. 
175. 

"  Cassius]  Prseses  Asiae  :  de  quo 
vide  Vulcatinm  Gallicannm  in  His- 
turia  Augusta. 


el.  y^ict. 


2  C 


402  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

a  pud  Vendobonam  morbo  consiimtus  est.  13.  Do  ejus 
morte  nuntio  Ilomam  pervecto,  confusa  luctu  publico  Urbe, 
senatus  in  curia,  veste  tetra''  amictus,  lacrymans  conve- 
nii.  14.  Et  quod  de  Romulo  segre  creditum  est/  oranes 
pari  consensu  praesumserunt,^  Marcum  coelo  receptuni  esse. 
Ob  cujus  honorem  templa,  columnae,  multaque  alia  decreta 
sunt. 

'  Mox  cornipte  optimiis  Gnelf.  continuo.'  Arntz. — 12  '  Benilohovam  Gnelf. 
Lfid.  2.  Aldus  et  Grypli.  Mox  Roma  Leid.  2.'  Arntz. — 13  Th  morte  in  Aid. 
dcsideratiir;  et  hnbet  cod.  Giielf.  2.  Dc  cujus  pro  De  ejus  hand  male,  judice 
Harl.  Turn  veste  terra  amictus  edd.  ante  Schott.  veste  trita  indutus  Veronens. 
non  male,  judice  Scliott.  qui  conj.  utrata,  prob.  Gruter.  Veste  telra  indutus 
Aid.  Giyph.  ceteiique. — 14  'Pari  consensu  (h.  e.  ut  Entrop.  viii,  6.  extr. 
ait,  'omnibus  certatim  annitentibus ')  Gruner,  ut  voluerat  jam  Schottus, 
e  libris  vett.  bene  reduxit :  parisensu,  (h.  e.  sententia)  Arntzen.  [cum  Aid. 
Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc]  retinuit  et  defendit.'  Harl.  Turn  *  Templa, 
columnw,  multaque  alia.  Bene  interserit  Ms.  Pitboei,  columnce,  sacerdotes, 
multaque,  ^c.'  Sylb.  et  Grut. 

aOTJE 

^  Veste  iclra'\  Schottus  Veste  atra-  fecisset  Procuius. 
ta.  *   Prwsurnserunt']     '   Praesumere  ' 

y  /Egre  creditum  est'\  Neque  credi-  est   anticipatain   rei  cujusdani  noti- 

turn   fiiisset,  nisi   sacramento  fidem  tiam  habere. 


CAP.    XVII. 

L.    AURELIUS    COMMODUS. 

1.  AuRELius  CoMMODUS,  Marci  Antonini  filius,  Anto- 
ninus et  ipse  dictus,  imperavit  annos  tredccim.''  2.  Hie 
qualis  futurus  essct,  in  ipso  primordio  ^  ostendit :  nam  cum 
in  suprcmis  moneretur  a  parente,'^  attritos  jam  barbaros  ne 


Cap.  XVII,     1   Marci  in  omnibus  Mss.  teste  Arntz.  desideratur. — 2  Red- 

NOTiE 

^  Annos  tredecim']  Vide  in  Caesarib.  in  vita  Marci:    'Mors   autcm    talis 

^  In  ipsit  primurdio]  'Sa^va  a  princi-  fuit :  cum  angrotare  ccepisset,  fiiium 

pio  dominatioiie  detestabilior  babe-  advocavit,  atque  abeo  primum  petiit 

batur.'    Supra  in  Ca^saribus.  ut   belli   reliquias  non  coiitemneret, 

^-  Nam  cum  in  snprctnis  moneretur  a  ne  vidcretur  ronipul).  prodere  :    et 

parcntc]  H;vc  aliis  verbis,  sed  in  can-  cum  filius  ei   rcspondissct  cupere  se 

dem   scntcntiam    narrat  Capilolinus  ))rimum  sanilateni ;  ut  vellct,  periiii- 


EPITOME.     CAP.  XVIII.  403 

permitteret  vires  rccipcre  ;  rcspondit,  abincolumi  quamvis 
paiilatim  ncgotia  pcrlici  posse,  a  mortuo  nihil.  3.  Sa^vior 
omnibus  libidinc  atquc  avaritia,  crudclitatc :  nuUi  fidus, 
niagisque  in  eos  atrox,  quos  aniplissiniis  honoribus  donis- 
que  ingentibus  extulcrat.  4.  In  tantum  dcpravatus,  ut  gla- 
diatoriis  armis  saepissime  **  in  amphitheatro  dimicaverit. 
5.  Huic  Marcia  generis  libcrtini,  forma  tamen  raerctriciis- 
que  artibus  pollens,  cum  animum  ejus  penitus  devinxisset, 
egresso  e  baJneo  veneni  poculum  obtulit.  G.  Ad  exfremura 
ab  immisso  validissimo  palasstrita  "^  compressis  faucibus 
expiravit,  anno  vitas  tricesimo  secundo. 


pereyTie  spondeat  X\d.  Prapterea  Veronensis  ai  incoluyni  vis  paulatim.  'Siipe- 
riiis  vires  aberat  a  Leid.  1.  qui  cum  Guelf.  respondeat.  Mox  erat  in  editis,  a 
mortuo  [_veru'\  nihil,  [iit  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc]  contra  fidetn  codi- 
cum.'  Arntz. — G  In  fine  secundoque  Aid. 

NOTiE 

sit;  petens  tamen  lit  expectaret  pan-  aiibjnngit  Capitolin.  '  Deinde  absti- 

cos  dies,  ut  simul  proficisceretur.'  Qui  nuit  cibo  potuque,  raori  cupiens,  aux- 

locus  si  quisquam  alius,  planus  est;  itque  morbum.' 

eum tamen  viri  doctissimicoriuptissi-  <•  Ut  gladialoriis   armis  scBpissime'] 

uiura  et  difficillimum  clamant:    cum  Lamprid.  in  Commodo :  '  Inter  lijec 

respondet  Commodus  cupere  se  pri-  referturin  literas  pugnasse  ilium  sub 

mum  sanitatcm,  quid  aliiid  ait  quam  patre  trecenties  sexagies  quinquies. 

quod  hie  Epitomista,  omnia  ab  inco-  Item  postea  tantum  palmarimi  gladi- 

lumi  quamvis  pauiatim  perfici  posse,  atoriarum  confecisse,  vel  victis  reti- 

a  mortuo  nihil?     Ut  vellet  permisit  ariis  vel  Decisis,  ut  mille  continge- 

Marcus  ;  petens  tamen  ut  paucos  dies  rent.' 

expectaret,   ut    ipse    Marcus    simul  «=  Validissimo  palesslrita]  Vide  qua» 

proficisceretur :    non  quod  se  simul  supra  in  Casaribus  dicta  sunt.     He- 

cum  Commodo  Romam  profecturum  rodianus  scribitCommodum,  immisso 

Marcus  speraret;  sed  cum  ait,  '  ut  Narcisso  quodam  strenuo  et  audaci 

sinml   proficis<'pretnr,'  de  vita   eum  adolescente,   in   cubiculo  strangiila- 

intellexisse  certum  est.  Probaut  quas  tun). 


CAP.  XVIII. 

p.    HELVIUS    PERTINAX. 

1.  Helvius  Pertinax  imperavit  dies  octoginta  quin- 
qae.*     Istc  coactus ''  repugnansque  iraperium  suscipiens. 


Cap.  xviif.     1  Ille  coactus  Delpli.    coactus    [imperavif]    Schott.    Gaesb. 


404 


SEXTI    AURELII    VICTORIS 


tale  cognomentum  sortitus  est.'^  2.  Origineortussordida,*^ 
praefecturam  Urbi  agens/  Imperator  efFectus,  scelere  Juli- 
ani  raultis  vulneribus  obtruncatur,  annos  natus  septem 
atque  sexaginta/  Hujus  caput  =  tota  Urbe  circumvectum 
est.  3.  Hoc  exitu  obiit  vir  ad  huraanae  conversationis 
exemplum''  per  laboris  genera  universa  ad  surama  provec- 
tus,  usque  eo,'  ut  fortunae  vocaretur  pila.''  4.  Nam  liber- 
tine genitus  patre  apud  Ligures '  in  agro  squalido  Lollii 
Geutiani,'"  cujus  in  praefectura  quoque  clientem  se  esse 
libentissime  tatebatur,  fuit  doctor  literarum  quae  a  gram- 


Delph.  Pitisc.  impeiavit  sine  nncis  Aid.  '  lUud  inperavit  abest  et  a  nostris 
codd.  et  Frobeniana  ed.  Olini  editi  expiimebant  [iit  Aid.]  coactus  imperavit, 
repugnansque  suscipiens.'  Arntz. — 2  Origine  gcntis  sordida  Aid.  Scliott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  contra  Mss.  IMox  Urbis  Leid.  1.  et  Delpli.  Infra  obtrimcutus 
est  Leid.  1.  Tnni  annos  natus  sex  atque  septuaginta  malit  Scliott.  improb. 
Arntz. — 3  Hu7ic  ex'Uum  Leid.  2.  Turn  universa  assumptus  proiuctusque  co  ut 
Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  nisi  qnod  Aid.  absumptus  habet :  uiiiversa 
ad  summos  provectus  Arntz.  cum  Mss.  ap.  Scliott.  excepto  Veronens.  qui  sum- 
mus  provectus  honures  legit :  ad  summa  provectus  Gruner.  ex  cod.  Gnelf.  1. — 

NOT^ 
^  Dies   octoginta    quinque]    '  Octo-  ^  Septem    atque    scxaginta]    Modo 


ginta'  supra  Victor.    Vide. 

^  Iste  [///c]  coactus,  Sfc.'\  Vim  pene 
atFerentibus  atque  impense  roganti- 
biis  tiniversis,  vix  dubitabundus  sel- 
1am  imperatoriara  conscendit.  Vide 
Herodian.  et  Capitolin.  qui  eum  im- 
periimi  liorruisse  scribit. 

*=  Tale  cognomentum  [cognomen]  sor- 
titus est]  A  pertinacia  in  imperio  rc- 
cusando  Pertinax  dictus.  Aliter  Ca- 
pitolinus:  '  P.  Helvio  Pertinaci  pa- 
ter libertinus  Helving  snccessiis  fuit, 
qui  filio  nomen  ex  continuatione  lig- 
nariae  negotialionis,  quod  pertiiiari- 
ter  eam  rem  gereret,  inipo»nisse  fer. 
tur.' 

•'  Origine  ortus[gentis]  sordida]  Mss. 
et  editio  primogenia,0'ig-nKoi7«ssor- 
dida.  Nam  et  ejus  pater  tabernam 
coctilitiam  in  Liguria  exercebat. 
Anctor  Capitolin. 

"  Pra/ecturam  Urbi  [Urbis]  agens] 
Gradiis  omnes  per  quos  ad  imperinm 
I'ertinax  processit,  perscquilur  Ca- 
pitolinns. 


qiiatnor  fere  menses  denias :  nam 
vjxit  Pertinax  aunis  lxvi.  mens.  vii. 
diebus  xxvii. 

e  Hujus  caput]  Capitolin.  '  Caput 
ejus  conto  fixum  niilites  qui  eum  oc- 
ciderant  per  Urbem  in  castra  per- 
tiilerunt.' 

''  Ad  humancE  conversationis  exem- 
plum]  Rerum  liunianarum  viceni,  vo- 
lubiliiateni,  inconstantiam,  '  buma- 
nam  couversationem'  vocat :  nam 
convert!  et  conversari  idem  sonant. 

'  Ad  summa  provectus,  usque  eo  [as- 
sumtus  provectusque  eo]  Htcc  lectio 
stare  potest.  Mss.  summos  provectus 
usque  eo,  8fc.  nnde  liber  editns,  ad 
summos  provectus  honores  usque  eo,  8fc. 

^  I'ortnna:  vocaretur  pila]  Notimi 
illud  Plauti  Captivis  :  '  Dii  nos  quasi 
pilas  homines  iiabent.' 

'  Apud  Ligures]  Capitolin.  'Natus 
est  Pertinax  in  Apennino  in  Villa 
Martis.' 

'"  Lollii  Genlinni]  Hunc  non  Lol- 
lium  Gcntiiinum,  sed   '  Lollinm  Avi- 


i:fitomk.    cat.  xix. 


405 


niaticis"  tradnntiir.  5.  Blandus  magis  qnam  bencficus  : 
mide  eum  Gra."co  nomine  "  y^^r^TroXoyov  appcllavcrc.  Nun- 
quam  injuria  accepta  ad  iilcisccndum  ductus.  Amabat 
simplicitatem ;  comrauncm ''  sc  afiatu,  convivio,  incessu 
pvaibebat.  G.  Huic  mortuo  Divi  nomcn  dccrctum  est;  ob 
cujus  laudem  ingeminatis,  ad  vocis  usque  defectum,  piau- 
sibus,  acclamatum  est :  Pertinace  imperante  securi  vixi- 
mus,  nemincm  tiniuimus,  patri  pio,  patri  scnatus,''  patri 
omnium  bonorum. 


5  'S.p7](Trw\6yov  Aid.  xp'J''"'''^"'''o>' Veronens.  Mox  comcm  pro  cnmmunem\&- 
ronens. — (J  Ad  vs<iue  defectum  cdd.  ante  Srholt.  '  Adde  ex  Mss.  et  Vero- 
iiensi  vocis  usque:  niaiica  aliotiiii  sententia,  niiUo  sensii  piocedens,  Con- 
cinniiis  fortassis  ordiiie  concipiatnr  lectio,  ingeminulis  plausibtis  ad  vocis  usque 
defectum  acclamatum  est.     Nihil  tamen  promintio.'  Schott. 

NOT/E 

P  Communem']  Graecis,  koiv6v.  Et 
nos  retinuiimis,  cum  eodeni  sensii  di- 
cinnis  commun. 

1  Patri  pio,  patri  senatus'\  Accla- 
matioiies  istae  hie  aliter  accipieiidie 
sunt  (|uam  eac,  quibiis,  Imperatori- 
bus  in  teviis  adhue  morantil)us,  faiis- 
ta  omnia  precabaiitur :  qnippe  nior- 
tno  Peitinaci  et  jam  etiam  conse- 
crate, noQ  erat  cur  amplins  '  felici- 
ter '  dicerent:  igitur  patri  pio,  patri 


turn'  vocat  Capitol.  Pertinacis  pa- 
tris  patronum. 

"  ]-'uit  doctor  lilerarum  quce  a  gram- 
maticis]  Capitoliri.  '  Piier  Uteris  ele- 
nietitariis  et  calcnio  inibutns;  datus 
etiam  Graeco  granimatico,  at(|iie  inde 
Sulpitio  Apollinari,  post  quern  idem 
Pertinax  grammaticen  professus 
est.' 

o  Blandus  magis  . . .  nomine']    Idem 
Capitol.  *  Siquidem  omnes  qui  libere 
fabulas  conferebant,  male  Pertinaci      senatus,  patri   omnium  boriorum,  sciii- 
loquebantnr,  Chrestologuni  eiim  ap-      cet  '  libenter  omnes  lionores  decer- 
pellantes,    qui    bene    loqueretnr,   et      ninius,  censenius  deferendos,'  vel  si- 
niale  faceret.'     Clirestologus,  id   est,      milia. 
'  verbis  munificus.* 


CAP.   XIX. 

DIDIUS    JULIANUS. 

1.  Diuius  JuLiANUS,  ortu  Mcdiolanensis,^  imperavit 
mensibus  septera.''  Vir  nobilisjure  peritissimus,  factiosus. 


Cap.  XIX.     1  Dydimus  Julianus  Guelf.    IMox  ad  verba  mensibns  septem, 

NOTiE 

»  Ortu  Mediolanensis]  Vide  Spar-      padana. 
tian.   Mediolanum  in  Gallia  Trans-         ''  Mensibus  septem]  Falsum :  impe- 


406  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

praeceps,  regni  avidus.  2.  Hoc  tempore  Niger  Pescennius 
apud  Antiochiam/  in  Pannoniae  Sabaria  Septimius  Seve- 
rus,'*  creantur  Augusti.  3.  Ab  hoc  Severo®  Julianus  in 
abditas  palatii  balneas  ductus,  extenta  damnatorum  modo 
cervice,  decollatur,  caputque  ejus  in  rostris  ponitur. 


vide  Not.  Delph.  '  Idem  error  est  apiul  Entrop.  lib.  viii.  c.  17.  Quid  si 
inpi  luienter  duo  et  quinque  simiil  compiitaverint,  et  exinde  septem  finxerint 
menses?  Mox  juris  viilt  Leid,  1.  iitniiiiqiie  rectum;  sed  illiid  eliam  est  in 
iHultis  Mss.  apud  Eutrop.  loc.  laud.'  Arntz. — 2  '  Pescennius.  Piseenniiis 
script!  libri  et  Veronensis.  Pescenninus  vulgati  tres.'  Schott.  '  Scriptis  li- 
bris  assentiuntur  Guelf.  et  Leid.  1.'  Arntz.  Pascenninus  Aid.  qui  niox  Pan- 
nonia  babet. 

NOT^ 

lavit  tantura  mensibus  duobus,  die-  Carnutum,  ejnsdem  Paunoniae  oppi- 

bus  quinque.  duni. 

•=  Apud  Antiochiam]  Ab  exercitibus  "  Ab    hoc   Severo'\   Severe   tribuit 

Syriacis  quos  regebat,  Imper.ator  est  quod   jussu    tribuni    per   gregarium 

appellatus.    Spartian.  in  Nigro.  militem  factum  est.  Spartian.  '  Missi 

"'  In  PannonicB  Sabaria  Sep.  Sev.']  tamen  a  senatu,  quorum  cura  per  mi- 

Sabaria  sive  Savaria,  urbs  superioris  litem  gregarium  in   palatio  idem  Ju- 

Pannoniae.    Spartianus  scribit  Seve-  lianus  occisus  est,  fidem  Cffisaris  im- 

rum  Imperatorem  appellatum  apud  plorans,  hoc  est  Severi.' 


CAP.   XX. 

SEPTIMIUS   SEVERUS. 

1.  Septimius  Severus  imperavit  annos  decern  etocto." 
2.  Hie  Pescennium  interemit,  horainera  omnium  turpitudi- 
num.*"  Sub  eo  etiam  Albinus,  qui  in  Gallia  se  Coesarem 
fecerat,  apud  Lugdunum  occiditur.  3.  Hie  Severus  filios 
suos  successores  reliquit,  Bassianum  et  Getam.     4.  Hie 


Cap.  XX.     1  Annis    decern    Leid.  1.    Aid.  et  edd.  vctt. — 2   Priscennium 
Aid.  et  omnium  turpissimum  Leid.  2. — 3  Aid.  et  priscae  edd.  Jilios  suos  succes- 

NOTiE 

'^  Annas  decern  et  octo]E\iUop.*D e-  an.  9G3.  post  C.  N.  211.  die  4.  Fe- 

ressit  Eboraci  admodum  senex,impe-  bruarii. 

rii  anno  XVIII.  niensc  IV.'    Sed  falsus  ^  liominem    omnium    turpitudinum'] 

est:    imperavit   tantum   annis   xvii.  Moribus  tiirpem  vocat  Spartianus, et 

mensibus   vii.  diebus  in.     Siquidem  libidinis   eflVenatae    ad   onme   genus 

impcrium  suscepit  Kalond.  Jun.  an.  cupiditatum. 
U.  945.  post   C.    N.   193.     Mortuiis 


v.vnoME.    CAi'.  XX.  407 

in  Britannia  vallum*'  per  trij^jinla  duo  i)a.ssiiiim  niilliu  a 
mari  ad  marc  dcdiixit.  5.  Fuit  bcllicosissimus  omnium, 
qui  ante  eum  fuerunt.  Acer  ingenio,  ad  omnia,  quae  intcn- 
dissct,  in  fincm  pcrscvorans.''  Bcncvolciitia,  quo  inclina.s- 
sct,  mirabili  ac  perpctua.  Ad  quaerendum  diligcns;  ad 
largicndum  liberalis.  G.  In  amicos  inimicosque  pariter 
vehemens;  quippc  qui  Latcranum,  Ciloncm,'  Anulinum, 
Bassum,  ceterosquc  alios  ditarct,  aidibus  quoque  memoratu 
digois,  quarum  praecipuas  videmus,  Parthorum  quae  dicun- 
tur  ac  Laterani/  7.  Ilic  nulli  in  dominatu  suo  permisit 
honores  venumdari.^  Latinis  literis  sudicienter  iustructus. 
8.  Graecis  sermonibus  eruditus.  Punica  eloquentia  proni- 
tior,  quippe  gcnitus  apud  Leptim  provinciae  African.  9. 
Is  dum  membrorum  omnium,  maxime  pedum,  dolorem  pati 
nequiret,  veneni  vice,  quod  ci  negabatur,  cibum  gravis  ac 
plurimae  carnis  avidius  invasit ;  quem  cum  conficere  non 
posset,  cruditate  pressus,  expiravit.  10.  Vixit  annos  sex- 
aginta  quinque.'' 

sores  suos  reliquit.  Ariitz.  relinquit. — G  In  amicos  in  inimicosque  Aid.  I\Iox 
Lwleranuin  Clillonem  Amilinum  Bassum  sine  disiinctione  edd.  priscae.  Chilo- 
nem  Amulinum  etiam  Aid.  Anullinum  Lpid.  1.  ft  alii.  Supra  inctinasset  se 
idem  cod. — 7  ^Venumdare.  Giielf.  IMox  Grtccis  sermonibus  erudilus  edd.  ante 
Sciiottiim  aberat ;  certe  qnas  videie  contigit.'  Amlz. — 9  Qui  ei  nej^aba- 
tur  leperit  Arnlz.  in  Leid.  1.  Mox  cruditalcm  passus  Aid.  cnm  qnatuor  scrip. 
tis  ap.  Scliott.  et  edilis  ap.  Arntz. — 10  Annos  LXX.  Aid.  Ciatandri  et 
Giypliii  edd.  propins  veium  jiidice  Schott.   Annis  Leid.  1. 

NOT/E 

<^  VuUumI  Miirnm  vocat  sn])ra  Vic-  sit,  si  bene  ineniini.    Et  forsan  venini 

tor:  locum  adi.     lisdem   verbis  En-  est  quod  notavit  Scliottus,  in  Severi 

trop.  '  Vallum  per  xxxii.  millia  pas-  nomine  falsnm  esse  l^pitoniistam,  ita 

suum  a  mari  ad  mare  deduxit.'  ut  Severe  Iribuat  (piod  <le  Alexandre 

<•  In  fnem  perseveratts]  Alluderc  ad  Severo   narrat  Lampridiiis  :  '  Hono- 

nomen  videtur:  nee  enim  Severi  no-  res  juris  gladii  ntiuqnam  vcndi  passiis 

mine  contentns,  Pertinacis  addidit.  est,  dicens,  Necesse  est  nt  qui  emit, 

Vide  Sparlian.  Scholl.  vendat ;  ego  non  paliar,  mercatores 

'^  Cilonem]  CViJiowem  Spart.sed  me-  potestatum,  quos  si  putiar,  damnare 

lius  sine  aspirata;  nam  Dio  K/Acdv.  non  possum  ;  erubesco  enim   punire 

f  Parthorum  (jucc  dicuntur  ac  Late-  ilium   hominem  ifui   emit  et  vendit :  ' 

rani]    /Edes  Laterani  memorantur  a  quem  locum  tVustra  solicitat  vir  doc- 

Capitolino  in  Antonino  Pliilosoplio  :  tissimus. 

in  secunda  Urbis  regione  esse  ait  Ca-  ''   Vixit  annos  scxag.  quinque]  Mode 

saubuniis.  dcmseris  menses  duos,  dicbfjuc  qua- 

K  Ilic  nulli  in  dominalu  suo  permisit  tuor. 
hon,  ten.]  Hoc  dc  Scvcro  nemo  scrip- 


408 


SEXTI    AURELII    VICTORiS 


CAP.   XXI. 

AURELIUS    ANTONINUS    CARACALLA. 

1.  AuRELius  Antoninus  Bassianus  Caracalla, 
Severi  filius,  Lugduni  genitus,  imperavit  solus  annos  sex. 
2.  Hie  Bassianus  ex  avi  materni  nomine '"  dictus  est.  At 
cum  e  Gallia  vestem  plurimam  devexisset,  talaresque  cara- 
callas  fecisset,''  coegissetque  plebem  ad  so  salutandum 
indutam  talibus  introire,  de  nomine  hujusce  vestis  Caracalla 
cognominatus  est.  3.  Hie  fratrem  suum  Getara  peiemit: 
ob  quam  eausam  furore  poenas  dedit  Dirarum  insectatione, 
quae  noa  iramerito  ultrices  ^  vocantur ;  a  quo  post  furore 
convaluit.  4.  Hie  corpore  Alexandri  Maeedonis  con- 
specto/  Magnum  *  atque  Alexandrum  se  jussit  appellari, 
assentantium  fallaciis  eo  perductus,  ut  truei  fronte/  et  ad 
lasvuni  huraerum  conversa  cervice,^  quod  in  ore  Alexandri 


Cap.  XXI.  1  Annis  sex  Aid. — 2  Indutam  talaribus  Leid.  1.  male,  jiidice 
Arntz. — i  '  Adsettfantium.  Non  varat  de  adsentatoribus  dicere  :  exeniplo- 
riim  enim  multitiido  deterret.  Hoc  tantiim  inonebo  lectoreni  me  in  Aiigiis- 
tano  codice  adsectantiuiii  i  eperisse,  pro  assentantium.'  Scliott.    Tum  quod  more 


NOTyE 


*  Ex  avi  materni  no7nine]  Patre  sci- 
licet Julian,  nota  :  nam  liic  Julia?  fili- 
um  facit.  Jiiliae  pater  Bassianus  vo- 
cabatur.  Vide  not.  h.  et  viri  incon- 
stantiani  ride.  Vide  et  not.  =».  Helio- 
gabal. 

•>  Talaresque  caracallasfecisset]  Qiise 
breviores  antea.    Vide  in  Caesaribns. 

•^  Ultrices]  Virg. /Eneid.  viii.  '  Ul- 
tricesqiie  sedent  in  limine  Dirap.' 

•*  Corpore  Alexandri  Ulacedonis  con- 
xpecto]  Qiiidam  lamen  scribiiiit  Octa- 
viiim   et  Sevcriim  solos  esse  Iinpera- 


gisse  memini.  Et  fiiit  etiam  cum  de 
recepta  lectione  dnbitarem,  legerem- 
cjue  ore,  non  corpore.  Sed  nihil  ansim 
pronnnliare. 

«  Magnum']  Sic  etiam  eum  vocat 
Paulus  J.  C.  in  Veterum  Hriidentum 
Fragmentis,  qn*  immortali  P.Pitlirei 
beneficio,  cum  Mosis  legibns  conipa- 
rata  cirrnniferuntnr,  tit.  iii.  de  adul- 
terio.  '  Magnus,'  inquit,  '  Antoninus 
peperciteis  qui  adulteros,  inconsulto 
calore  ducti,  interffcernnt.'  Schott. 

f  Truci  fronte]  Spartian.  '  Egressus 


torum  (|ui  Alexandri  niagni  corpus,  vero  pueritiam,  sen  patris  nionilis, 
quod  Alexandrise  servabatur,  inspex-  sen  calliditate  ingenii,  sive  quod  se 
erint ;  etSeverum  quidem  monunien-  Alexandro  Magno  Rlacedoni  a^quan* 
t\im  occlnsisse,  ne  quis  illud  in  pos-  dnm  putabat,  restrictior,  gravior, 
tcrum  videret.  Ergo  illud  una  cum  vultu  etiam  truculentior  factus  est.' 
patre  conspcxisse  Caracallam  neces-  e  Ad  lavnm  humerum  concersa  eer- 
ie est ;  si  liuic  racematori  fides  ha-  vice]  (Juomodo  in  numinis  hodie  coa- 
bcnda,    Neque  enim  tncboc  alibi  le-  spicitur  Alexander. 


F.PITOMK.      CAF.    XXII. 


109 


iiotaverat,  inccdcns,  fidcm  vultiis  sirnillimi  pcrsuadcrct 
sibi.  5.  Fuit  iuiputiens  libidinis,  quippc  qui  novercam 
suam''  duxit  uxorcm.  (>.  Cum  Carras'  iter  faceret,  apud 
Edessam  secedens  ad  ollicia  naturalia,  a  milite,  qui  quasi 
ad  custodian!  scquebatur,  intcrlcctus  est.  7.  Vixit  annos 
fere  triginta.''     Corpus  ejus  llomam  relatum  est. 


pro  quod  in  ore  Veroneii.o. — 5  '  Inpaliens.  Inpatientis  libidinis  riirsus  est  in 
Veioiieiisi.  Etihopiiis,  mule  liicc  at!  vcrbiiiii  desciipla,  nihil  vaiiat.  Et 
Carris  Ipgiint  Basileenscs  nterque  el  /Edessum  ciiiii  diplithuii^o.'  Scholt. — 
G  Carris  Al«i.  et  editi.  Edissam  Leid.  2.-7  Ex  Spaitiaii.  et  Eiitrop.  conj. 
Scliott.  annos  fere  tres  et  quadrugiiita.  Aid.  legit  annis. 


NOTJE 


^  Novercam  suani]  Juliam:  igitiir 
IMarciaa  filiiis  fuit.  Sed  vide  qiiam 
pariiiii  sibi  constans  sit :  idem  mox 
Julia?,  lion  Maiciae  filinm  facit.  Jn- 
liee  enini  filinm  fnisse  necesse  est,  si 
hie  annos  fere  Iriginta  tantum  vixit, 
ut  dicil  infra.  Nimiiiim  racemator 
iste  cum  diveisos   aiictoies  Dionem, 


tores  line  intrnsisse  cum  id  apud  Au- 
relium  legerent ;  noii  attendentes  sci- 
licet liic  Epitoniistain  alios  auctores 
seqiii. 

'  Carras']  Carree  et  Edessa  iirbes 
in  Mesopotamia,  non  longe  ab  Eii- 
plirate. 

''  Vixit  annos  fere   triginla']  xxix. 


Aurelinm,  Spaitianum  tianscribit,  et  Dio.   Jnliae  ergo  filiiis  fuit.  Et  veruni 

singulis  fidem  liabet,  graviter  lapsus  est;    vide  notam   ante  banc   seciiii- 

est :    nisi    qui    dicat   enm  sciipsisse  dam,  et  quae  in  Cajsaiibns  dicta  sunt, 
matrem  suam,  et  rb  novercam  exsciip- 


CAP.  XXII. 

MACRINUS    ET    DIADUMENUS. 

Macrinus  cum  Diadumeno  filio  ab  excrcitu  Impcra- 
tores  creati,*  imperaverunt  menses  quatuordecim,  ct  ab  co- 
dem  exercitu  obtruncantur  pro  eo,  quia  Macrinus  militarem 
luxuriam  ^  stipendiaquc  profusiora  comprimcret. 


Cap.  XXII.     •  Et  ab  eodem.    Th  et  non  comparet  in  Leid.  1.  et  vett.  edd.' 
AiiUz.     Ne(|ue  comparet  in  Aid. 

NOT^ 

*  Imperulores  creaii]  Idem  Eutrop. 
Vide  in  Cspsaribus. 

*>  Militarem  luxuriam,  ^-c]  Capito- 
lin.  '  Fuit  Maciiiius  tamen  in  vita 
imperatoria  panic  rigidior,  et  auste- 


rior,  speransseaiite  acta  omnia  posse 
oblivioni  dare,  cum  ipsa  severitas  il- 
lius  oceasionem  reprehendendi,  et 
lacerandi  ejus  daret.' 


410  SEXTi   AURELII    VICTORIS 

CAP.   XXIII. 

AURELIUS    ANTONINUS    VARIUS    H  ELIOGABALUS. 

1.  AuRELius  Antoninus  Varius,  ideniHeliogabalus 
dictiis,  Caracallae  ex  Soeniea  consobrina  occuUe  stuprata 
filius,^  imperavit  biennio  et  mensibus  octo.  2.  Hujus  rna- 
tris  Soemeas  avus  Bassianus  nomine,  fuerat  Solis  sacerdos  ; 
quern  Phoenices,  unde  erat,  Heliogabalum ''  norainabant,  a 
quo  iste  •=  Heliogabalus  dictus  est.  3.  Is  cum  Romam 
ingenti  militum  et  senatus  expectatione  ^  venisset,  probris 
se  omnibus  contaminavit.  Cupiditatem  stupri,  quam  asse- 
qui  natuFce  defectu  nondum  poterat,  in  se  convertens,  iriuli- 
ebri  nomine  Bassianam  se  pro  Bassiano  jusserat  appellari. 
Vestalem  virginem  *  quasi  matrimonio  jungens  suo,  absci- 
sisque  genitalibus,  Matri  se  Magnae  sacravit.  4.  Hie 
Marcellum/  qui  post  Alexander  dictus  est,  consobrinum 
suum,^  Cassarem  fecit.    5.  Ipse  tumultu  militari  interfectus 


Cap.  XXIII.  1  Varus  Giielf.  Verus  Leid.  2.  uterque  male  ut  jndicat 
Arntz.  Mox  Semea  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  Semea  cojicubina 
Aii^iistanus  cod. — 2  Fro  solis  aliquot  edd.  teste  Arntz.  in  margine  addunt 
Jovis.     Verba  sequentia  quern  Plicen. .  .  .  dictus  est  in  Aid.  desiderantur. — 

3  Defcclu  noti  poternt  aliae  edd.  prceter  Bip.  Aid.  et  ed<l.  vett.  contra  Mss. — 

4  Pro  Marcellum  Scbott.  conjicit  legendtim  3J.  Aurelium ;  iiuprobb.  Anna  et 

NOTiE 

*  Caracalla  ix  Scemea  consobrina  . . .  sed  etiam  in  sanguine  redditiiin  vide- 

filius]    Fuit    vir   qiiidam,    Bassianus  batur,  cum  se  Antoninuni  Bassiani 

nomine,   cui   filial   Julia  et  Moesa  :  filiniii  snripsisset,  ingens  ejus  deside- 

Julia  Caracallam,  Moesa  Scemeam  et  rium  factum  est.' 
Mainmajam  filias  babuit.    Vides  See-  '^   Vestalem  virginem]     Distingue  : 

nieam  et  Caracailanrconsobrinos.  Ex  MuUebri  nomine  Bassianain  se  pro  Bas- 

hac  Soumea  et  eodem  Caracalla  natus  siano  jusserat  appellari,   Vestalem  vir- 

Heliogabalus:  ex  Mamnia;a  Alexan-  ginem   quasi  matrimonio  jungens  suo, 

der  Severns.  Alitor  nullus  sensiis. 

*>  Heliogabaluni]  In  Caesaribus.  f  3Iarcellum]  Legit  Scliottns  3/.  ilu- 

■^  A  quo  iste]  Aliter  tamen  Victor  relium,  forsan  satis  lemere:  nam  ex 

su|)ra.  Uioue  Alexander  Mamn)aea;  et  Vaiii 

'J  Ingenti  militum  et  senatus  cxpecta-  Marcelli  filins  fuit :  quare  MarceJhis 

tione]  Lamprid.   '  Nactiis   imperium  dici  potiiit.     Inde  illi  sors  in  tempio 

Rojnain  nuntios  misit :   excitatisq\ic  PraMieslina;,  apiid  Lamprid. 'Si  qua 

omnibus  ordinibus,  omni  etiam  po-  fata   aspera   runipa'«,  Tu    Marcellus 

puln,a(l  noiiien  Antoninum  quod  non  eris.' 
kuluni  titulo,  ut  in  Diadumcno  fuerat,         s  Consobrinum  suum]  Propter  ma- 


EPITOMIi.     CAP.    XXIV.  411 

est.  G.  Hujus  corpus  per  Urbis  vias,  more  canini  cada- 
veris,  a  militibus  tractum  est,  militari  cavillo  appcllantium,'' 
indomitaj  rabidoDquc  libidiiiis  catulam.  Novissime  cum 
angustuin  foramen'  cloaca;  corpus  minime  reciperct,  usque 
ad  Tiberim  dcductum,  adjccto  pondere,  no  unquam  cmer- 
geret,  in  lluvium  projectum  est.  7.  Vixit  annos  sedecim:  "^ 
atque  ex  re,  qua;  acciderat,  Tiberinus  Tractitiusque'appel- 
latus  est. 


Sylbiii};. — fi  A  milile  Alil.  Scliott.  G.iesb.  Delpli.  Pitisc.  contra  Mss.  ef  niox 
eajd.  priPter  Aid.  ctrabUhc.  Tuin  ducliiin  pro  dedudinn  ea'd.  contra  Mss.  et 
vett.  edd. — 7  Ex  rebus,  qucc  ncciderant  Aid.  Scliott.  (Jaesb.  Delpli.  Pitisc. 
contra  Mss.  et  Veronens.  Staliin  '  Tniclinusque  est  in  Aiij;iistano  cod.  et 
Veroneiis.  In  Cujacii  Ms.  Traitiriusque.'  Scliott.  Tructiriusque  Leid. 
iiterqne. 

NOT.E 

trem   Mammaeam   sororem  Scemear",  prid. 'Sed  cum  non  cepisset  oloacnla 

quae   Heliogabali    mater   ftiit :    vide  fortuito,  per  pontein    iTlmiliuni,  an- 

not.  *•     Fiiere  qui  Heliogabalum  A-  nexo  pondere  ne  fliiitaref,  in  Tibe- 

lexandri  patruiim  facerent ;  sed  fal-  rim   abjectum  est,  ne  iinquam  sepe- 

so  :  vide  Lamprid.  liri  posset.' 

^  Militari  cavillo  nppellimtium']  Non  ''  Annos  sedecim]  Aliis  xviii. 

possum  concoquere  a  '  milite,'  appcl-  '  Tiberinus  Tructiliusque]   '  Appel- 

lantium :  (]\i3re  legGham  appcllanlibus,  latiis    est    post    mortem,  Tiberinus, 

vel  appellautc.  Tractitius  et  iinpiirus.'  Lamprid, 

"  Novissime  cum  angustum for.]  Lam- 


CAP.   XXIV. 

SEVERUS    ALEXANDER. 


1.  Severus  Alexander  imperavit  annos  tredecira. 
Hie  bonus  reipublicae,  fuit  a?rumnosus.^  2.  Sub  hoc  impe- 
rantc   Taurinus  Augustus  effectus,''   ob    timorcm  ipse  se 


Cap.  XXIV.     1  Annis  Iredecim  A\d.     Mox  6o?iJS  vulgati  fere  omnes.    Vero- 
nens./lic  ioHus  P. /<!./(a<  trrumnosus. — 2  Effect  us  est.  Ob  tiin.   Aid.  cum  edd. 

NOT/i: 

*  Hie  bonus  reipub.  fuit  (crumnosus]      Victore  dissentire. 
Ob  amissnm  coiitra  Persas   excrci-  ^  Taurinus  Au/justus  cffecius]   Hoc 

turn.    Vide  Herodian.  et  uota  hie  a     apud  aiium  me  legisse  non  memini. 


412  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

Euphrate  fluvio  abjecit.  3.  Tunc  etiam  Maximinus^  reg- 
num  arripuit,  pluribus  de  exercitu  corruptis.  4.  Alexander 
vero  cum  deseri  se  ab  stipatoribus  vidisset,  matrem  sibi 
causam'*  fuisse  mortis  exclamans,  accurrenti  percussori, 
obvoluto  capite,  cervices  valide  compressas^  preebuit, 
anno  vitaj  vicesimo  sexto/  5.  Hujus  mater  Mamsea  eo 
iilium  coegerat,  ut  ilia  ipsa§  permodica,  si  mensee  prandio- 
que  superessent,  quamvis  convivio,  reponerentur. 


priscis.  Mox  Eitphrati  fluvio  ohjecit  Gryph.  et  quae  eiim  seciitJE  sunt  edd.  cum 
Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc— 4  Semet  a  stipatoribus  Aid.  '  Semet  liabent 
edd.  sed  adjectam  particulain  unciilis  inclii>.erat  Schotnis  [cum  Gaesb. 
Delph.  Pitisc],  ut  moneret  in  suis  desideraii,  qnaie  cum  et  a  iiostiis  omni- 
bus abesset,  deleri  passus  sum.  Deinde  graminaticorum  pieecepta  elude- 
bant  Guelf.  et  Leid.  1.  repouentes  ab  stipatoribits.'  Arntz.  Mox  '  Valide 
compressas.  Valde  Leid.  1.  Post  cervices  vocuiam  suas  [quod  Aid.]  expnnxi- 
nius  cum  omnibus  codd.  et  Sciiotto,  qui  [cum  Gaesb.  Delph.  Pitisr.]  uncis 
iiicluseiat.'  Arntz.  Praiterea  compressus  Veronens.  et  Mss.  ap,  Schott.— 
5  Superessent,  alteri  convivio  Schott.  Gaesb.  Delph. Pitisc.  superessent, quamvis 
coni-ii-w  Aid.  cum  Mss.  ap.  Scliott.  superesse7it,  quamvis  alteri  corivivio  Arntz. 
'  Ut  ilia  ipsa.  Veiior  fortassis  heec  lectio  :  ut  ilia  ipsa  qua:  menscB  prandioque 
superessent,  quamvis  permodica,  alteri  convivio  reponerentur.'  Sylburg.  '  Non  fit 
niihi  dubium  a  glossa  ortum,  ilia  ipsa.'  Grnter.  Vide  Not.  Delph.  '  Has  viro- 
rum  erudiforum  t^mendationes  invenies  in  notis  ad  Lampridii  Alex.  Severum 
cap.  59.  Majori  mutatione  idem  Casaubonus  ad  Sueton.  Tiber,  cap.  34.  ft 
illaia  quamvis  permodica,  si  mensce  prandioque  superessent,  quamvis  semesa,  alteri, 
ire.  ex  hi>toiia  miscella.  Nimis  liac  recedunt  a  sciipla  lectioue,  quam  in 
SUIS  libris  invenil  Schottus,  quibus  nostii  accedunt  et  ita  ediderat  Aldus. 
Temeritatis  est  talia  ex  ingeiiio  in  ipsum  recipere  textum,  prajseilim  cum 
sensu  fortasse  non  inconcinuo  vulgata  lectio  defendi  queat.' ^rn<r.  Prseteiea 
habtt  prandiaque  Aid. 

NOTiE 

<=  RIaximinus]  De  quo  cap.  seq.  Vixit  annis  xxix.  mensibus  ni.  die- 

^  Matrem  sibi  causaml    Herodian.  bus  vii. 
rfj  re  ix-r)Tp\  irfpnrXaKels,  Kal,  &s  (paatv,  s  Ut  ilia  ipsa]  Casaubonus  H<  illata, 

o.TroSvp6tiev6s   re   Kol  alTiu/xfvos  lirt   Si'  quamvis  ipsa  permodica,  Ifc.     Salmas. 

iKuvr)v  toDto  iraffxei,  avd/xeive  rbv  (po-  ut  ilia  ipsa,  Sfc.  vel  ilia  ipsa.     Ilia  pro 

vtvffovra-  id  est,  3Iatrique  implicitus,  hilla,    iiitcstina    scilicet  farta.    Sed 

et,  ut  uiunt,  conquerens  atque  incusans  vix   est   ut    non   ilia  ipsa   simpliciter 

quod  f)b  illam  lalia  patcrctur,  expectabat  scripserit  Epitomista  ;  id  est,  ea  ipsa, 

intcrfertorcm.  Et  nihil  impedit,  quin  ita  recte  in- 

•-•  Valide  compressas']   Vestibus  sci-  telligantur.     Porro  Alexandri  meter 

licet  iis  quibus  caput  obvolverat.  non  solum  avara,  sed  et  sordide  par- 

'  Viceaimo  sexlo]  Verius  Lamprid.  ca.     Herodian.  in  fine  Alexaudri. 


KPITOMK.     CAP.    XXVI.  413 

CAP.    XXV. 

JULIUS    MAXIMINUS. 

1.  Julius  Maxim  in  us  Thrax,"  ex  militaribiis,  impc- 
ravit  anuos  tres.''  2.  Is  dum  pcrscquitiir  pccuniosos,'  iuson- 
tes  pariter  noxiosque,  apud  Aquileiain  scditione  militum 
discerptus  est  una  cum  fdio,  conclamanlibus  cunctis  inili- 
tari  joco,  ex  pcssimo  genere  iic  catulum  liabendura.'' 


Cap.  XXV.  1  Tmcus  pro  Thrax  Leid.  1. — 2  *  Apud  Aquileiam.  Abest  ab 
omnibus  Mss,  et  Veronensi.  Anfiustanns  cod.  apud  sedilionem  tnil.'  Scliott. 
*  Apud  scditionem  Gue\f.  (■ed  melioii  sensii  apud  Aquileiam  abest  in  Leid.  2. 
Attaineii  iitiamqiie  voceiii  a  Victore  profectani  esse  tacile  niihi  persiiadeii 
patior.'  .'liH<:.  '  Ne  catulum.  Quod  ex  conjectiira  7iec  volei)at  doctissimiis 
Sylburg.  id  voliint  uterciue  Lugd.  Neqne  tainen  tilla  hie  necessaria est  vaii- 
eias',  iiani  et  iic,  pro  '  ne  '  sen  '  nee  quideni,'  poni  nemo  paiilo  humanior 
nescit;  et  qui  dubitct,  inspiciat  Duk.  ad  Flor.  in.  17.  §  2.'  Arnlz. 

NOT/E 

a  Thrax]    *  Hie   de   vico  ThracijE  fensione   omnes    interemit,  omnium 

vicino  barbaris,  barbaro  etiaiii  patre  bona  siistulit,'  &c. 

et  matre    genitiis,  ruiorum    alter   e  ■*  ^Ve  catulum  habendum]  Non   dis- 

Gotiiis,  alter  ex  Alanis  genitiis  esse  simile  illnd  Aristoplianis  in  Bdrpax- 

perliibelur.'  Capitolin.  act.  v.  sc.4.  Oh  X9V  ^^"""^os  aKvixvov  iv 

^  Annos  tres]    Vide  qnas  supra   in  Tr6\et  Tpe<piiv,M(i\iaTa  fx^v  Xeovra  fi.ri  if 

Gordiano  dicta  sunt,  ir6\et  r^icpfiv  id  est,  Non  juvat  Iconis 

<^  Dum   perseijuitur  pecuniosos]  Ca-  calulum  in  urbe  nutrirc,  Piacijme  re- 

pitolin.  'Dumque  sine  judicio,  sine  ro  leonem  ipsum  ne  in    urbe  nutrias. 

accusatione,  sine  delatore,  sine  de-  Schott. 


CAP.   XXVI. 

GORIJIANI,  PATER  ET  FILIUS,  PUPIENUS,  ET  BALBINUS. 

HUJUS  iraperio  duo  Gordiani,  pater  et  Alius,  princi- 
patum  arripicntes,  unus  post  unum  interierc.  Pari  eliani 
teuore  Pupienus  et  Balbinus,  reguum  invadentes,  pcremti 
sunt. 

Cap.  XXVI.  'Hoc  caput  superiori  adnectunt  olim  edit!  et  Mss.  Guelf. 
et  Leid.  I.  sed  receptani  dititinctioncui  serviivinius,  <|uia  lectoribus  molesta 
esse  soleat,  toties  capita  variare,  ciini  ita  dilVicilior  evadat  loci  alicnjus  in- 
vestigatio,  ()ra-sei  tim  quod  liac  in  parie  res  eodcm  recidat.  Porro  Pupianus 
[ut  in  Mss.  aj).  Sdiott.]  est  in  omnibus  Mss.  et  plerisque  editis.  Uein  eiiam 
Lugd.  2.  Albinus.'  Arntz. 


414  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

CAP.  XXVII. 

GORDIANUS    NEPOS. 

1.  GoRDiANus,  nepos  Gordiani  ex  filia,^  ortus  Romae 
clarissimo  patre,  iniperavitannos  sex.  2.  Apud  Ctesiphon- 
tem,''  a  Philippo  pra^fecto  prastorio  accensis  in  seditionem 
militibus,  occiditur  anno  vit^  undevicesimo.'  3.  Corpus 
ejus  prope  fines  Romani  Persicique  imperii  positum,  no- 
men  loco  dedit  Sepulcrura  Gordiani.'* 


Cap.  XXVII,  1  Annishoc  loco,  ut  fere  ubiqiie,  Aid. — 2  Prcefecto  prcBtorii 
Leid.  1.  Mox  vicesimo  edd.  ante  Vinet.  et  Aid.  cum  quatnor  vtilgatis  ap. 
Schott. — 3  '  Quod  eodem  fere  redit,  Sepidcro  preefert  Lugd.  2.'  Arntz. 

NOTyE 

*  Nepos  Gordiani  ex  Jilia'}  Capito-  pltolin.  '  Gordiano  sepulcrum  milites 

lin.  'Hie  natus  est,   ut  plures  asse-  apud  Circeium  Castruui  feceruut  in 

runt,  ex  filia  Gordiani;  ut  unus  aut  finibus  Persidis,  titulum  hujascemo- 

duo,  nam  amplius  invenire  non  potui,  di  addentes,  et  Graecis,  et  Latini$, 

ex  filio  qui  in  Africa  periit.'    Si  ex  et  Persicis,  et  Judaicis,  et  iEgyptia- 

filia  Gordiani  natus,  ignoratur  pater  cis  Uteris,  ut  ab  omnibus  legeretnr  : 

tani  illustris  capitis.  divo.gordiano.victori.  persarvm 

^  Ctesiphonteni]  Quae  urbs  ad  Ti-  victori.  gotthorvm.  victori.  sar- 

grim  sita.  matarvm.  depvlsori.  romanarvm 

<^  Undevicesimol  Nam  annum  age-  seditionvm.    victori.     germano- 

bat  decimnm  tertium  cum  iraperiuiu  rvm.  sed.  non.  victori.  philippo- 

suscepit,  et  regnavit  an.  vi.  rvm.  '    Hunc  titulum  postea  evertit 

"1   Sepulcrtim   Gordiani']      Ad    Cir-  Licinitis  Imperator,  qui  videri  voluit 

ceium  Castrum  in  finibus  ubi  Abor-  a  Philippis  origineoi  ducere. 
ras  fluvius  immiscetur  Euphrati.  Ca- 


CAP.   XXVIII. 

MARCUS   JULIUS    PHILIPPUS. 

1.  Marcus  Julius  Phi Lippus  imperavit  annos  quin- 
que.  2.  Veronae  ab  cxercitu  interfectus  est  medio  capitc 
supra  ordines  dentium  pra?ciso.  3.  Filius  autcm  ejus, 
Caius  Julius  Saturninus,"  quern  potentiae  sociaverat,  Romae 


Cap.  xxviii.    3  Gallm  Julius  Aid.  '  Gallus  priscas  occupat  edd.  quod  inde 
ortum,  ()uoi)imn  Gajiis  per  G  ecribi  solcut  in  vetustis  excmplaribus,  inde  et 


EPiTOMr;.    CAP.  XXIX.  415 

occiditiir,  agcns  vitai  annum  dnodccimum :  adco  scvcri  ct 
trislis  animi,  ut  jam  turn  a  quin(jucnii  ;utatc,  nuUo  piorsus 
cujusquam  commcnto  ad  ridendiun  solvi  potuerit ;  patrcm- 
que  ludis  sa^cularibus^  pctulaiitius  cachinnantcm,  (jnan- 
quam  adiic  tcncr,  vultn  notavcrit  avcrsato.  4.  Is  Philippus 
humillinio  ortus  loco  fuit,  patre  nobilissimo  latronura  diic- 
tore. 


pro  Cnjus,  Gnjus  est  in  iitroqne  Lngd.'  Arnlz.  Tom  annos  XII.  Aid.  et  mox 
quhiquenni  aliae  edd.  praeter  IJip.  Denir|iie  '  Solenni  aberratione  est  in 
Lcid.  2.  et  ed.  Grypli.  adversato  pro  nversato,'  Arntz. 

NOT^E 

a  Cuius  Julius  Salurninus']  Postea  •»  Ludis  stEcularibtis]  Qui  anno  Ur- 

Marcus  Julius  Piiilippns  cum  patre     bis  niillesimo  acti  sunt.     Supra, 
dictus.     Vide  in  Caesaribus. 


CAP.   XXIX. 

DECIUS. 


1.  Dkcius  e  Pannonia  inferiorc,  Bubalia)  *  natus,  impe- 
ravit  menses  Iriginta.''  2.  Hie  Decium  fdiura  suum  Cae- 
sarem  fecit ;  vir  artibus  cunctis  virtutibusque  instructus, 
placidus  et  communis  domi,  in  armis  promtissimus.  3.  In 
solo  barbarico  "  inter  conlusas  turbas  gurgite  paludis  sum- 
mersus  est,  ita  ut  nee  cadaver  ejus  potuerit  inveniri.  Fi- 
lius  vero  ejus  bello  extinctus  est.  4.  Vixit  annos  quinqua- 
ginta.  5.  Hujus  temporibus  Valens  Lucinianus  '^  Imperator 
effectus  est. 

Cap.  XXIX.  1  E  Pannonia  Bubalia  natus  Aid.  Buhalia  etiam  editi  contra 
Mss. — 3  '  Ut  ne  cadaver  vellet  Lcid.  1.  do  <ino  nihil  certi  statui  potest,  ntrnin- 
qiic  enini  rectum,  ut  paulo  supra  vidimus,  ciun  putiori  tauien  nuinero  facien- 
dum.' Arntz. — 4  Annis  L.  Aid. — 5  Licinianus  Scliott.  Gaesb.  J^elpii.  Pitisc. 
Licianus  Lcid.  1.  et  mox  rh  est  abjicit  Aid.  /actus  est  legit  Uelpli. 

NOTyE 

»  Bubaliati  Non  longe  a  Sirmio.  •=  In  solo  barbarico]  Alii  alibi  :  vide 

•>    Menses  Iriginta]    Victor  supra:      in  Casaribus.    Solum  barbaricum  vo- 

*  Peracto  regni  bieunio.'    Sed  liornui      cat  interiorem  Gernianiam. 

Impcratorum  tempora  valde  obscu-  *'    Vulais  [Lucinianus]   Licinianusi 

ra.  Quatuor  Valeiites  Impcratores  hoc  in 


^^ 


416  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

NOTyE 

leruin  Ronianariim  breviario  memo-  vasit,  etinter  triginta  tyraunosaTre- 

lantur.     Valens  hie  Liciniauns,  (jni  bellio   Pollione   recensetur;  Valens, 

cum   panels  diebiis  in  Iliyiico  impe-  quem   morte    mulctavit  Licinius  ;  et 

rasset,  oecisus  fnit  ;  Valens,  qui  sub  Valens  frater  Valentiniani  August!, 

Gallieno  in  Macedonia  imperium  io-  queui  Gotbi  interfecerunt. 


CAP.    XXX. 

VIBIUS    GALLUS,    VOLU^<IANUS,    ET    HOSTILIANUS. 

1.  ViBius  Gallls^  cum  Volusiano  filio  iaiperaverunt 
annos  duos.  2.  Horum  temporibus  Hostilianus  ^  Perpenna 
a  senatu  Imperator  creatus,  nee  multo  post  pestilentia  coii- 
sumtus  est. 


Cap.  XXX.  1  Valerius  Gallus  lib.  vet.  ap.  Vinet.  '  Virius  tamen  prafracte 
defendunt  Guelf.  et  Leid.  1.  consentientibus  dim  edd.  Varitis  Gallius  Leid, 
2.  Nos  ex  antiqnis  moiuunentis  melius  sapere  didicimus.  I\Iox  etiam  inpe- 
ravil  optimus  Leid.  Sed  norunt  piieri  illud  poetee,  '  Remo  cum  tVatre  Qui- 
linus  Jura  dabunt."  Arntz.     Statim  Volesiano  Alii. 

NOT^ 
»  Vibius  Gallus]  C.  Vibius  Trebo-     Supra  tamen  Victor  videtur  innuere 
nianus  Gallus.     Supra.  Galium  et  Hostilianum  eodem  teni- 

'*    Horum    temporibus    Hostilianus}     pore  a  senatu  Imperatores  creatos. 


CAP.   XXXI. 

TEMILIANUS. 


1.  Sub  his  etiam  yEmilianus  in  Moesia  Imperator  effec- 
tus  est :  contra  quem  ambo  profecti,  apud  Interamnain  ab 
Gxercitu  suo  cajduntur,  anno  a;tatis  pater  septimo  circiter 
et  quadragesimo  :  creati  in  insula  Meninge,*^  quae  nunc  Gir- 


Cxr.  XXXI.     1  Interamnem  babet  Basil,  et  Augustanns.    Mox  Veronens. 

NOT/E 

'   In  insula  Mcningc]  Qua;  Gra;cis  M-nvivi^,  Lotopbagorum  insula  in  Afri- 


KPiroMK.    CAP.  XXX ir.  417 

ba**  (licitiir.  2".  yEmilianus  vcro  mensc  quarto  dominatns/ 
apud  Spolelium/  sive  ponteni,  (luem  ab  ejus  ca^dc  ^'  8an- 
guinarium  accepisse  nomcn  I'eruut,  inter  Ocriculum  Narni- 
amque,  Spoletiuin  ''  et  urbcm  Kouiam  regione  media  posi- 
tum.  3.  Fuit  autcm  ^Jaurus  gciierc,  pugnax,  ncc  tamcn 
praeceps.    4.  Vixit  annis  tribus  minus  quinquaginta. 


septimo  circiter  et  XL. — 2  Menses  qualuor  dommatus  Sciiott.  Oacsl).  Dolph. 
I'itisc.  Aiiitz.  sc'tl  mensi'ijuartu  reposiiit  Gniiier.  siiaileiitc  Arntz.  e  codd.  et 
edil.  Aid.  ac  Grypli.  '  I'iilnti  coil,  infra  sic  Icj^il,  Ajiud  Spoktum,  sire  inlcr 
Ocriculum  Narniainqueel  Urbcm  liomum,^-c.  reliijua  (Ifstmt.  Ciijacii  cum  vul- 
gatis  consentit.  Kiirsus  Iribus  minus  quimiuai^^iula  INIss.  oinnes,  pro  t\\\o  viil- 
gali  qualuor  minus  quiiKiuc'  Scliott.  Si)oh'tum...  Ocriculum  Naruiamque  et 
Spoletium  Aid.  Otriculum  Naniiamque  [Spolctium^  cl  urbcm  Scliott.  Gaesb. 
Delpli.  Pllisc.  Vide  Not.  Delpli.  '  Neque  vel  ilia  eniendatio  potest  terri ; 
non  eniin  Spoletium,  cnjus  tainen  supra  ineiniiiit,  est  inter  Ocriculmn  et  Nar- 
iiiain,  sed  supra  ntramqiie  nrbeni  posita  civitas  :  i-t  nihil  auxilii  est  iu  scriptis 
vel  editis,  qtii  onincs  rcceptam  tuentiir,  nisi  quod  posteriorcs  Spoletum  exa- 
rent.  Si  conjectiiraB  res  esset,  pro  IWtrnium  divinare  liceret  Nursium.  Hae 
eniiii  tres  urbes  in  triangulo  posit;v!  sunt  ita,  ut  apertnin  latiis  clandat  Ro- 
ma, adeo  lit  in  Nari  tiiivio,  postqiiam  ille  Vclini  aipiis  aiictior  procedit,  pons 
ille  sangiiinarius  fiieiit.'  Artilz. — 3  Mss.  oniiies,  teste  Arntz.  Maurus  genere 
pui^nans.  Aid.  legit  genere  Maurus  pugnax. — 4  Qualuor  minus  quinq.  ante 
Vinet.  legebatiir;  annis  III,  minus  L.  Aid. 

not;e 

*•  Qua  nunc  Girba}  Hodieqne  etiam  saribus. 

nomen   retinct ;     nam    Gerbi,   Zerbi  ^  Inler  Ocricubon  [Otriculum]  Nar- 

vocatnr.  niamque,  SpnUtium]    Dele  iliiid  Spole- 

<=  Mense  quarto  [menses  qualuor]  do-  Hum,  nam  e  superioi  i  versii  line  intrii- 

minatus]    Supra   Victor  menses  tres  sum:   non  saiis  placent  etiam  iia'c ; 

iiuperio  usiiin  scribit.  Inter  Otriculum,  Narniamque,et  urban 

f  Spoletium]    Urbein    in   inferiore  Romam.     Ratio    est   quod  qui  locus 

parte  Umbriae.  inter   Otiiciiluni   et   iirbem   Roniain 

K  Qucm  ah  ejus  cade]  Nemo  tamen,  esse  dicitiir,  is  non  recte  inter  urbein 

quod  sciani,  bic  /Eniiliauum  interem-  Romam  Narniamqiie  esse  dicitiir,  ut 

tuin  dicit  ;  et  supra  Victor  ait  eiim  ex   eoriim    positionc   satis    constat  : 

post   tres   menses    modesti    imperii,  quare  iegebani  inter  Otriculum,  Nar- 

morbo  absumtum:    quamvis    Zosim.  niumve,ct  urbeni  Romam  regione  media 

a  suis  intcremtum  dicit.  Vide  in  Cx-  positum. 


CAP.   XXXII. 

LICINIUS    VALERIANUS,    GALT.IHNUS,    CUM    TVRANNIS. 

1.  LiciNius  Valerianus,  cogiiomcnto  Colobius,  im- 
peravirannos  qiiindccim/  parcntibus  ortus  splendidissiniis, 

Delph.  et  Var.  Clas.  Aurel.  Vict.  '2   D 


418 


SEXTI    AURELH    VICTORIS 


stolidus  tamen,  et  multura  iners,  neque  ad''  usum  aliquem 
public!  officii  consilio  seu  gestis  accommodatus.  2.  Hie 
filium  suum  Gallienum  Augiistum  fecit,  Gallienique  filium, 
Cornelium  Valerianum/  Cajsarem.  3.  His  imperantibus 
Regillianus '^  in  Moesia/  Cassias  Latienus  Posturaus^  ia 
Gallia,^  Gallieni  tilio  interfecto,''  Imperatores  effecti  sunt. 
4.  Pari  modoTElianus'  apud  Moguntiacum,iniEgypto^mi- 
lianus,''  apud  Macedonas  Valens,'  Mediolani  Aureolus"" 


Cap.  XXXII.  1  '  Lucinius.  Licinius  Ciijacii  scripfns  codex,  nt  et  supra 
cap.  29.'  Scliott.  '  Luciniiis  Leid.  I.  Lucinus  alter.'  Amtz.  Mox  excnsi  tres 
ap.  Scliott.  lit  et  Aid.  ad  usum  aliquem  publicum  officio,  ifc. — 2  Th  Augustum  in 
Aid.  deslderatiir. — 3  '  Regillinnus.  Hie  edd.  nnstraE"  et  Mss.  Religianux.  In 
C£Psarii)us  est  Kegallianus.  De  ea  re  jam  dispDtare  non  vacat,  nee  mea  mul- 
tuni  interest.  Interim  Regilianus,  quod  nialim,  vel  Regnliauus  dicendiim  esse, 
ex  eo  milii  persiiadeo,  quod  a  '  regi'  deducatnr  apud  Trebellinm  Pollionera 
Trig.  Tyr.  cap.  10.  ad  qiiod  vide  diiobiis  in  locis  Salmas.  His  Imperatoribus 
scripserat  Leid.  1.'  Amtz.  Mox  Ca.ssius,  Labienus,  Poslumus  Schott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc.  contra  edd.  quae  omnes  sine  tlistinctione  legiint. — 4  ^  Apud 
Moguntiacum,  in  JEgypto.  Sic  vetiis  codex.  Quem  locum  indocti  ad  liunc 
niodum  corruperant,  apud  Moguntiam,  cutn  in  ^gypto:  [nt  Aid.]     Restituimus 

NOT/E 

*  Imperavit  annos  quindecim'\  Cap-      cum  adi. 


tiis  tamen  a  Persis  anno  sexto  impe- 
rii :  sed  illis  sex  annis,  si  novem  ad- 
das,  quos  in  iniperio  fnisse  Gallie- 
num Valerian!  filium,  scriptores  pro- 
diderunt,  quindecim  fient  anni,  quos 
tot  imperasse  Valerianum  et  Gallie- 
num constat. 

•>  Stolidus  tamen,  et  multum  iners,  ne- 
gue  ad]  Inde  Dionysius  episcopus 
Alexandrinus  in  epistola  ad  Herniam- 
monem  scribit  Valerianum  "nj  ^a.<Ti- 
Kfla  TTopa  Ti]i>  a^iav  iTn/xaf^vai'  in  im- 
pcrio  ultra  dccus  insaniisse. 

<=  Cornelium  Valerianum]  Cornelium 
Valerianum  Salonium. 

•1  Regillianus]  Vide  in  Caesaribus. 

*  In  Mwsia]  '  A  Moesiacis  legioni- 
f)ii8  Imperator  est  dictus,'  l^oUio. 

^  Cassius  Latienus  [Labienus]  Posiu- 
mus]  Cassius  Postuniiiis  Labienus  in 
nummis.     Vide  in  Caesaribus. 

K  Jn  Callia]  Supra  Victor:  '  Bar- 
baris  per  Oalliam  preesidcbat.'     Lo- 


h  Gallieni filin  interfecto']  SaloDiQo, 
quem  Gallienus  eidem  Postumio  cre- 
diderat.  Vide  Pollionem  in  Poslu- 
niio. 

'  JFJianus]  Hie  idem  est  qui  Pol- 
lioni  et  aliis  Lollianus  dicitur,  ut  op- 
time  Casaubonus.  In  Fastis  quidem 
i^liani  cujusdam  a  Lolliano  diversi 
facta  mentio  ;  sed  qui  eos  scripse- 
runt  hoc  loco  decepti  sunt. 

^  In  JEgypto  jEmilianus]  Qui  JE' 
gypti  prafectus  fuit :  vide  Pollio- 
nem. Diversus  est  ab  ^Emiliano  illo, 
de  quo  superiori  capite,  et  supra  in 
Caesaribus. 

'  Apud  Macedonas  Valens]  Qui  pro- 
con'iulatum  Aciiaiae  gubernabat  ; 
vide  Pollionem. 

>"  Mediolani  Aureolus]  Supra  Vic- 
tor :  *  Qui  per  Rhcetias  legionibus 
praierat.'  Pollio  Vero:  '  lUyricianos 
excrcitus  regens.' 


EPITOME.     CAP.    XXXIII.  419 

dominatuin  invasere.  5.  Valerianus  vcro  in  Mesopotamia 
bcllum  f^crcns,  a  Sapore  Pcrsarum  rr<j^c  supcratus,  mox 
etiam  captus,  apud  Parthos  igiiobili  scrvitutc  consenuit. 
6.  Nam  quamdiu  vixit,  rex  ejusdem  provinciaj  incurvato 
eo  pedem  ccrvicibus  "  ejus  imponens,  cquum  consccndere 
solitus  erat. 

et  in  Eiitropii  breviario  corrnptum  nomen.'  Vinet. — 5  Captus  eat:  Aid. — 
G  Equum  asctndere  Aid.  cum  vett.  edd.  teste  Arntz. 

NOTyE 

"  Incurvato  eo  pedem  cervicibu8'\  Eo-     praelio  victus  in  ejus  potestateni  ve- 
dem  contnmeliie  genere  affectum  fe-     nisset. 
runt  Bujazetem  a  Taniberlante,  cum 


CAP.  XXXIII. 

GALLIENUS. 


1.  Gallienus  quidem  in  loco  Cornelii  filii  sui  Saloni- 
anura,"  alteium  filium,  subrogavit,  amori  diverso  pellicum 
deditus,  Salonina)  conjugis,  ct  concubinae,P  quam  per  pac- 
tionem,  concessa  parte  superioris  Pannoniae,  a  patre, 
Marcomannorum  rege,""  matrimonii  specie  susceperat, 
Pipam  '  nomine.  2.  Novissime  adversus  Aureoluni  pro- 
fectus  est.  Quem  cum  apud  pontem,  qui  ex  ejus  nomine 
Aureolus  appellatur,  obtentum  detrusumque  Mediolanum 
obsedit,  ejusdem  Aureoli  commento  ^   a  suis  interiit.     3. 


Cap.  XXXIII.  1  In  locum  Cornelii  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  contra 
Gueif.  Leid.  1.  et  Aid.  ex  immiitatione  Giyph.  Mox  Saloni[a]num  Schott. 
Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Mox  '  Pipam.  Pipiam  liai)ebat  vetus  cod.  eandeniqne 
vocat  'Piparam'  Trebeiliiis  Pollio.'  Vinct.  '  Pi/kVu/i  est  scriptnra  Leid.  2. 
Pro  malrimonii specie  Leid.  1. patrimonii :  error  manifestus,  de  (juali  varietate 
vide  sis  Culcruiii  in  Parergis  Juris  cap.  G.     Pro  specie  posset  legi  spc,'  Arulz. 

NOT/E 

0  Salonianum  [Salom[a]num']  Saloni-    rum,  supra  Victor.     Locum  adi. 
num,  ^-6'.  Pollio.  ■■  Pipam^  'Piparam'  Pollio. 

P  Satoniruc  conjugis,  et  concubinal  '  Ijusdem  Aureoli  commento']  Vie- 
Supra  in  Caesaribus.  torem  hie  sequitur;  vide  in  Caesari- 

1  Marcomannorum   rege]    Germano-     bus. 


420    ,  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

Regnavit  annos  quindecira,  cum  patre  septem,  solus  octo.* 
Vixit  annos  quinquaginta. 

— 2  Apiid  Mediolanium  Guelf.  pt  Liigd.  1. — 3  Septem,  [ef]  solus  octo  Schott. 
Gaesb.  Delph.  Pitisc.  et  solus  VIII.  Aid. 

NOTiE 

*  Cum  patre  septem,  solus  octo']  Immo     supra  dictum, 
cum  patre  sex,  et  novem  solus :  ut 


CAP.  XXXIV. 

CLAUDIUS,    ET    PRATER    EJUS    QUINTILLUS. 

1.  Claudius  imperavit  annis  duobus."  Hunc  plerique 
putant  Gordiano  satum,  dum  adolescens  a  muliere  matura 
institueretur  ad  uxorem.  2.  Hie  Claudius  Gallieni  mori- 
entis  sententia  Imperator  designatus,  ad  quem  Ticini  posi- 
turn  per  Galloniura  Basilium  indumenta  regia  direxerat, 
exfinctoque  a  suis  Aureolo,''  rcceptis  legionibus  adversum 
gentem  Alamanorum  baud  procul  a  lacu  Benaco  "^  dimi- 
cans,   tantam  multitudinem  fudit,  ut  segre  pars  dimidia 


Cap.  XXXIV.  1  '  Inperatit  annum.  Hunc  Leid.  1.  Annum  unum,  mensibus 
octo  Leid.  2.  sed  in  n-ceptam  lectionem  conspirant  omiies  editi,  neque  nllam 
varietatem  in  aliis  annoiatam  reperio.'  Arntz.  Mox  *  Dum  adolescens  a  mit- 
liei'e.  Cratandii  et  Grypliii  codd.  dum  ah  Licensa7nuliere.  Augnstana  ed.  dum 
alii  Licensa  midierc :  forte  corrupte  pro  a  Licensa.  Hie  mihi  aqua  liaeret : 
nam  niorem  instituendi  ad  uxorem  apud  auticpiiorem  auctorem  legere  non 
memini.  Paullus  enim  Diaconiis  liiiic  exscripsit.'  Schott.  '  Casauboniis 
emeiidanduui  putat,  in  muliere  Dalmulica  institueretur,  ^c'  Gruter.  Probat 
Arntz.  sententiam  Sainiasii,  qui  locum  vitio  carere  judicavit.  Dum  alii 
Liscensa  Aid. — 2  Hinc  Claudius  Aid.  Infra  '  Iteceptis  legionibus.  Qui  me  au- 
diet,  ila  reponet  receptis  lei^ionibus  advcrsus  gentem  Germanorum.  Sic  enim 
INIss.  et  Veronensis  :  vulgati  ouuies  regionibus  et  aciem.'  Schott.  *  Illam  lec- 
tionem confirmant  ouuies  mei  codd.  nisi  quod  Alamannorum  retineant.'^r7i<:. 
Adversum  aciem  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  adversum  autem  Aid.  Mox 
Benaci  Aid.   et    priores    editores. — 3    Guelf.   habet    Victorianus,  Leid.  1. 

NOT/E 

="  Annis  duobus]  Mi-lius  in  vet.  cod.     a  Clauiiii  militibus  interpreter :  vide 
Annum  tinum,  mensibus  nnrem.     Qui-     notata  in  CsRsarihus. 
dam  aiunt  impcrasse  annum   unum,         <=  Lacu   lienaco]  Ad    (luvium    Miii- 
uiensi-f) decern,  dies  quinque.  tium  Mantua  nutiim. 

*>  Lxtinctofjuc  a  suis  Aureolo]  A  suis. 


eimtomf:.    cap.  xxxiv. 


421 


siiperfiierit.  3.  Jlis  iliehus  Victorinus  rcgnum  cepit.'' 
Claudius  vero  cum  ex  tatalibus  libris,"  quos  iiispici  i)r<'c- 
ceperat,  cog^novisset,  sentenlia3  in  scnatu  dicendaj  primi 
morte  renicdium  dcsiderari,  Poinponio  Basso,  (pii  tunc 
erat,  sc  oflcreiite,^  ipse  ''  vitam  suain,  iiaud  passus  responsa 
frustrari,  dono  reipublicae  dedit ;  proefatus  ncminem  tanti 
ordinis  primas  habere,  quam  ipsum  Iniperatorem.  4.  Ea 
res  sicut  erat  cunctis  grata,  nonDivi  vocabulum  modo,  sed 
ex  auro  statuam  prope  ipsum  Jovis  simulacrum,'  atque  in 
curia  imaginem  auream ''  proceres  sacravere.  5.  JIuic 
successit  frater  ejus  Quintillus.'  Is  paucis  diebus  '"  impe- 
rium  tenens  interemtus  est. 


Viclrinus,  teste  Arntz.  Ad  finem  tuntis  ordinihus  omncs  script!  ap.  Arntz. 
Tiiin  quoniam  Imjieratorem  Aid.  habere  ipsum  Ijnpcratorem  Gryph.  nisi  ipsum 
Iinperutoretn  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. — 4  '  Ea  res,  ifc.  Et  hie  varia  est 
sciiptiira.  Pro  sic  erat,  sicut  erat  volebat  Lcid.  1.  porro  omnes  vociiiaiii  ut 
alijiciebant,  deinde  sacravere  rcponeiites;  atqtie  ita  Aldus,  qui  in  prieredeiUi 
i)ienibro,(.'((  res  sicut  erat  *  cunctis  gratia.  Grypliiiis,  Ea  res  sic  erat  cutictis  grata, 
vl  non  .  .  .  sacraverint,  et  eain  scriptiuain  aniplexi  sunt  rcliqiii  editores.  Quid 
ei^o  cum  scriptis  miitaveriin,  videbit  lector,  ciii  ego  siiani  seiitentiaui  uoii  in- 
video.'  Ariitz. — 5  Qitintillus  repostiit  Gruiier.  e  reliquis  scriptoribus  et  mini- 
mis, pro  vulgata  scripttira  Quintilius. 

NOT.E 

^  His  diebus  Victorinus  regnum  ce-  reum  '  vocant  alii  scriptores.  Pollio  : 

j)it]  Falsuin  est:  sub  Gallieno  enini  '  lUi  clypeus    aureus,  vel   ut    gram- 

iiiiperiuin  invasit  Victorinus. ut  supra  matici  loquuntur,    clypeum    aureuui 

in  Ceesaribus.  senatus  totius  judicio  in  Roui.  curia 

e  Fatalihus  libris']  Sibyllinis.  collocatum  est.'     Clypeus  aureus  est 

^  SententicE  in  senatu  dicendcE  primi]  imago  clypeata  ;  ut  Itali  vocant,  un 

'Primus  sententia;  dicendap,' est  qui  buste,    quales    liodie    pictores    nostri 

primus   in  senatu  sententiam  debet  faciunt.    Sed  vide  quae  a  viris  <loc- 

dicere.  tissimis  apud  Pollionem  dicta  sunt. 

e  Pomponio  Bassn,  qui  tunc  erat,  se  '    Quintdlus  [Quintilius]    '  Quintii- 

offerente]  Vide  in  Csesaribus,  lum  '  Pollio.    KvvtiWov  Zosimiis. 


I*  Ipse]  Claudius.     Sed   vide   quae 
in  Caesaribus  dicta  sunt. 


'"  Is  paucis  diebus]  'Sepiima  decima 
die  iiiteremtus.'    Pollio,  Eutrop.  At 


'  Ex  auro  statuam  prupe  ipsum  Jovis  Zosim.  ait  post  paucos  menses  :  6\i- 

sim.]  Pollio  :  '  Illi,  quod  nulli  antca,  yovs  ^iwaavros  p.T\vas-    cum  paucos  vix- 

populus  Rom.  sumtu  suo  in  Capitolio  isset  vienscs.     Nisi    scriptiim  ab   illo 

ante  Jovis  Opt.  ]\Iax.  templuni  sta-  fuerit  o\iyuvs  ^luiaatnos  ijfxtpas-  quod 

tuani  aurcaui  decern  pedum  colloca-  et  doctissimo  Casaubono  in  nienteni 

vit.'  venit. 

^  Imaginem  auream]  'Clypeum  au- 


422  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

CAP.  XXXV. 

AURELIANUS. 

1.  AuRELiANUS  genitus  patre  mediocri,*  et,  ut  quidam 
ferunt,  Aurelii  clarissimi  senatoris  colono  inter  Daciam  et 
Macedoniam,  imperavit  annis  quinque,  mensibus  sex.**  2. 
Iste  baud  dissimilis  fuit  Magno  Alexandre,  seu  Caesari 
dictator!.  Nam  Romanum  orbem'^  triennio  ab  invasoribus 
receptavit ;  cum  Alexander  annis  tredecim^  per  victorias 
ingentes  ad  Indiam  pervenerit,  et  Caius  Caesar  decennio 
subegerit  Gallos,'  adversiim  cives  quadriennio  s  congressus. 
Iste ''  in  Italia  tribus  proeliis  victor  fuit,  apud  Placentiam,* 
juxta  amnem  Metaurum  ac  Fanum  Fortunae,''  postremo 
Ticinensibus  campis.  3.  Hujus  tempore  apud  Dalmatas 
Septimius'  Imperator  efFectus,  mox  a  suis  obtruncatur.  4. 


Cap.  XXXV.  1  '  Annum  pro  annis  quinque  exemplar  miiim  Mss.'  Scholt. 
'  Mensibus  sex  aberat  a  Giielf.  [etab  Aid.]  et  prioribus  inprtssis.  El  men- 
silius  sex  Leid.  I.'  Arnlz.  Supra  Datiam  Aid. — 2  Rom.  urbem  Aid.  et  edd. 
anteScliott.  Tiini  Veronens.  Alex,  annis  vix  X.  Mox  subjeceril  pro  subegc 
rit  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Quod  sequitiir  Ticinensibus  in  campis 
legunt  omnes  edd.  sed  Stboitus  [cuin  Gaesb.  Deipli.  Pitisc]  praeposltionera 
mediam  uncnlis  incliiserat,  et  abest  ea  ab  omnibus  nostris  Mss,  nee  magno- 
pere  desiderari  debet.'  Arntz.  Trimcnsibus  in  cumpis  Aid. — 3  Delmatas  ut 
antea  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Statiui  Septimimts  An^tz.  '  Septimus  erat 
in  Guelf.  exqiio,  snpersciiptis  lilteris  in,  factum  erat  Sepliminus,  naod  recepi 
cum  veteribus  libris  Schotti.  Non  displicet,  quod  deiiide  lioma  omittat 
Leid.  2.  nam  Urbem  simpliciter  pro  '  Roma'  dici  nonnit  pueri,  nee  necesse 
habuerat  id  multisexempiis  probare  Cortius  ad  Saliust.  Calil.  cap.  Lii.  §  15.' 

NOT;E 

a  Genitua  patre  mediocri]  *  Modicis  f    Decennio     subegerit    [subjecerit] 

ortus  parentibuR.'  Vopisc.  Gallos]    Imiiio    annis    novem ;    vide 

•>  Imperavit  annis  quinque,  mens.  sex'\  Sueton. 

Melius  V^opisc,  '  Imperavit  annis  sex,  s   Quadriennio]    Iramo  annis   fere 

minus  paucis  diebus.'  sex. 

<:    Romanum  arbem]    Vopisc.    *  At  ''  Iste']  Aurelianus. 

eadem  reddita  fueral' (respnb.)'Au-  '  Apud    Placentiam]     Ubi    primo 

reliano  toto  penilus  orbe  viiiccnte.'  clade  atfectus. 

<*  Ab  invasoribus]  Suuvis,  Sarmalis,  •'    Amnem     Melaurum    ac    Fanum 

Goihis,  Sec.  Fort.]    In    superior!   parte  Unibria', 

*  Annis  tredecim]  Siquidem  vif;inti  in  ipso  maris  litlore. 

aunorum   adolescens   Alexander  im-  ^Septimius]    '  Kpiiimium  '    vocat 

peiium  suscepit,  niortuus  vero  annis  Zosim.  ut  puto  ;  uier  vero  corruptc, 

nauib  xxxm.  nicnsc  uuo.  prouuutiarc  non  audeam. 


EPITOME.     CAP.  XXXV. 


423 


Hoc  tempore  in  urbe  Roma  monetarii  rebellarimt,  quos 
Aurelianus  victos  ultima  crudelitate  compescuit.  5.  Iste 
primus  apud  Romanos  diadcma"'  capiti  iiincxuit  ;  gcm- 
misque,  ct  aurata  omni  veste,"  quod  adhiic  reic  inco<^nitum 
Romanis  moribus  visebatur,  usus  est.  G.  Hie  muiis  vali- 
dioribus  et  laxioribus  CJrbcm  sepsit.  Porcina^  carnis  usura 
populo  instituit.  7.  IJic  Tetiicum,  qui  Impcrator  ab 
exercitu  iu  Galliis  elTectus  fuerat,  coirectorem  Lucauiae 
provexit,  aspergens  hominem  eleganti  joco,  Sublimius  ha- 
bendum regere  aliquam  Italia?  partem,  quam  trans  Alpcs" 
regnare.  8.  Novissime  Craude''  scrvi  sui,''  qui  ad  quosdam 
militares  viros,  amicos  ipsius,  nomiiia  pertulit  annotata, 
falso  manum  ejus  imitatus,  tanquam  Aurelianus  ipsos 
pararet  occidere,  ab  iisdem  interfectusest  in  itineris  medio, 
quod  inter"  Constantinopolim  et  Heracleam  est.  9.  Fuit 
saevus  et  sanguinarius,  et  trux  omni  tempore,  etiam  filii  so- 
roris  interl'ector.'  10.  Hoc  tempore  septem  raensibus ' 
interregni  species  evenit. 


Amtz. — 4  '  Victos,  Edd.  Iiabont  victor,  et  illi  lectionl  videtur  favere  Vopiscus 
in  Aurel.  cap.  21.  cum  vero  victos  et  Scliolii  libri  et  niei  leqiiiraiit,  cur  sine 
necessitate  fidei  eoruni  lepugnare-ui  i '  Arnlz. — 5  Videbutur  pro  visebatur 
Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  contra  codd. — 7  Veronens.  asserens  Imminem 
eleganli  loco,  perperam  forte  pro  joco,  judioe  Scliott. — 8  Pertulit  nunotniii  abs- 
que nomina  Mss.  ap.  Sciiott.  Mox  rh  in  ante  itineris  uncis  inclndunt  Scliutt. 
Gaesb.  Deipli.  Pitisc.     In  seqq.  Eraclium  Leid.  1.  Aradiam  Leid.  alter. 

NOTjE 

"  Primus  apud   Romanos  diadema]  tricus  imperium  invaserat. 

At  supra  in  Caligula  scripsit  Epito-  p  Novissime  fraude]  Haec  usque  ad 

niista  :' Primus  diadeuiate  capiti  im-  fuit  savus,   ad   verbum   ex  Entropio 

posito,  Douiiuum  se  jussit  appellari.'  bausit  Epitomista. 

Quod  cum  a  se  scriptum  nou  recor-  'i  Scrvi  sui]  Mner.thei. 

darctur,  et  apud  alios  scriptores  le-  ^  Itineris  medio,  qioni  inter']  Ad  Cae» 

gisset  id  tantimi  tentasse  Caliyiilant,  nopliruriuni.    Vide  m  Caesaribus. 

hie  de  Aureliano  prodit  qu<iil  veriiui  *  Etiam Jilii  sororis  intcrfector]  Im- 

est  ;  is  enim  primus  diadema  capiti  nio  tiliae  sororis,  ut  Vopiscus  ex  plu- 

imposuit:  Ca-sar  enim  sibi  obiatnm  rium  sententia  :  qui  famen  alibi  ait, 

ill    Capitolium  misit  :    Antonius  ba-  '  Addunt  nonnuUi,  filium  sororis,  non 

buit,sed  non  Romas.  filiam,  ab  eodem  interfectum.'    Quos 

"  Gemmistjue,  et  aurata  omni  teste]  secutus    Eutrop.   '  Trux   omni    tem- 

Vopiscus:  '  Tunc  illd^  vestes,  quas  in  pore,  etiam  filii  sororis  interfector.' 


templo  Solis  videmus,  consertic  gem- 
mis.' 

o  Quam  trans  Alpes]  In  Aquitania 
•cilicet,  ubi  praesidatum  regens  Te- 


Et  Eutropium  bic  Noster  bona  fide 
transcripsit. 

'  Septem  mensibus]   Ininio   sex,   ut 
supra  in  Caesaribus. 


4'24  8EXTI     AURELII     VICTORIS 

CAP.  XXXVI. 

TACITUS    ET    FLORIANUS. 

1.  Tacitus  post  hunc  suscepit  imperiuin,  vir  egregie 
moratus ;  qui  ducentesimo  imperii  die  apud  Tarsum  * 
febri  moritur.  2.  Huic  successit  Florianus.  Sed  cum 
magna  pars  exercitus  Equitium ''  Probum,  militiee  peri- 
tum,  legisset,  Florianus  dierum  sexaginta^  quasi  per  ludum 
imperio  usus,  incisis  a  seraetipso  venis/  effuso  sanguine 
consumtus  est. 


Cap.  XXXVI.  1  Fehre  nterque  Leid.  et  emoritur  Guelf. — 2  Exercitus  equi- 
liim  Probum  Schott.  Gaesb.  Delpii.  Pitisc.  equitantium  Probum  A\d.  et  vulgati 
fere  onines,  teste  Schott. 

NOTiE 

■*   Apud    Tarsum']    Tyanze    Victor  supra  Victor  et  Vopiscus.     Hie  vero 

niortunm  dicit.  Epitomista  Floriano  tribuit  qiiod  alii 

^  Magna   pars    exercitus    Equitium  Qiiintiilo  Clandii  fratri,  qnem  Zosi- 

lequitum']    Non     exercitus    eqiiituni,  mus  ait,  sininlac  intellexisset  factum 

sed  oninis  exercitus  Probum  legit,  ut  Iinperatorem  Aureliannni,  consilium 

ex  Vopisco.    Quare  abundare  hie  rb  a  suis  accepisse  ut  mortem  sibi  con- 

equitnm   putavit   Schott.  quidani  E-  scisceret,  ac  multo   se  meliori  viro 

quitium  Probum;   sed   nunquani  legi  sponte  sua  de  imperio  cederet :  quod 

Probum  Eijuitiuni  dictuui  fiiisse.  et  fecisse  perhibetur  a  medico  quo- 

"=  Dierum  sexaginta]  '  Uno    mense  dam  vena  secta,  continuatoque  fliixn 

aut  altero  vix  retentata  dominatione.'  sanguinis  donee  exaruisset.  Idem  Zo- 

Supra  Victor.  naras. 

*■  Incisis   a   semelipso  renis]  Aliter 


CAP.   XXXVII. 

PROBUS. 


1.  Probus,  genitus   patre   agresti,   hortorum    studioso, 
Balmatio  nomine,''  imperavit  annos  sex.**    2.  Iste  Saturni- 


Cap.  XXXVII.     1  Z>£/ma<Jo  sang-wine  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  sanguine 

NOTJE 

^  Patre  ngresli ...  Dalmatio  nomine  patrimonio  moderate,  affinitatc  non 
iDelmatio  sanguinel  Vopiscus  :  '  Pro-  magna.'  Item  :  '  Proi)0,  ut  quidam  in 
bus  oriundus  c  Pannonia  civitate  Sir-  iiteras  retuicrunt,  pater  nomine  Max- 
iniensi  nobiliorc  matre  quam  patre,     imus  fuit.' 


r.piroME.    CAP.  xxxviii.  425 

niiin  ill  Oricuto,  Proculum  ot  lionosum  Ajjrippinae  Impc- 
ratores  cllectos  oppressit.  :}.  Vincas  Callus  ct  Pannonios 
habere  pcrmisit.  Operc  militari  Almam  montcm  ^  apud 
Sirmium,  et  Aureum  apiid  Mnesiam  siij)eriorom,  vineis 
conseruit.     4.  Hie  Sirmio  in  turri  ferrata ''  occiditur. 


ct  Aid. — 3  Pannonos  Lugd.  2.  Mnx  Almum  Aid.  Turn  consevit  pro  conseruit 
Srhott.  Gaest).  Delpii.  Piiisc.  consenuit  alii. — 4  Sirmii  Scliott.  Gaesb.  Delph. 
Pilisc.     Si/rmiu  Aid.  cum  Mss.  ap.  Scliott.  et  Veroneiis. 

aOTJE 

*>  Imperavit  annos  sex]  Vide  in  Cae-  litari,  id  est,  •  militari  manu,'  '  niili- 

saribiis.  tariiim  (militiini)  nianu,  opera.'    Vo- 

•^  Opere  ynilitari  Almam  jnontem]  Ex  pise.  *  Ipse  Almani  moiitein  in  Illyri- 

Eutropio  ad  verbiim  :  '  Vineas  Galios  co  circa  Sirniiiiin  militari  maim  fos- 

et  Pannonios  habere  permisit.    Ope-  sum  Iccta  vite  consevit.' 

re  militari  Almam  montcm  apud  Sir-  •'  In  turri  ferrata]  Vide  in  Caesari- 

inium,  et  Annum  apud  Mcesinm  su-  bus. 
periorein  vineis  consevit.'     Operc  mu 


CAP.  XXXVIII. 

CARUS,    CARINUS,    NUMERIANUS. 

1.  Carus,  Narbonae  natus/  imperavit  annos  duos.  2. 
Iste  confestim  Carinum  et  Numerianura  Caesares  feeit.  8. 
Hie  apud  Ctesiphonta  ictu  fulminis  interiit.  4.  Numeria- 
nus  quoque,  filius  ejus,  cum  oeulorum  dolore  correptus  in 
lectieula  veheretur,  impulsore  Apro,  qui  socer  ejus  erat> 
per  insidias  occisus  est.  5.  Cum  dolo  occultaretur  ipsius 
mors,  quousque  Aper  invadere  posset  imperium,  frrlorc 
cadaveris  scelus  est  proditum.  G.  Hinc  Sabinus  Julianus 
invadens   imperium,  a  Carino  in  campis  Veronensibus'' 


Cap.  XXXVIII.  1  A'ar/wnc  posse  etiam  lr<^ijudicat  Vinet. — I  Prwpositio- 
nein  in  ante  lectieula,  iit  suspectam,  iinculis  iiicltisit  Sfhott.  et  eum  sccnii 
sunt  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  sed   contra  Mss.  et  edd. — G  Julianum   invaiktis 

NOTiE 

a  NarbotuB  natus]  Vide  quae  in  Cae-  •>  In  campis  Veroncnsibus]  In  Illy- 
saribus  dicta  sunt.  rico  ait  Victor. 


426 


SEXTI   AURRLII    VICTORIS 


occiditur.  7.  Hie  Carinus  omnibus  se  sceleribus  inquina- 
vit.  Plurimos  innoxios  fictis  criminibus  occidit.  Matri- 
monia  nobilium  corrupit.  Condiscipulis  qucque/  qui  eura 
in  auditorio  verbi  fatigatione  taxaverunt,"*  perniciosus  fuit. 
8.  Ad  extreraum  trucidatur  ejus  prsecipue  tribuni  dextera, 
cujus  dicebatur  conjugera  poUuisse. 


Aid. — 7  Matrimonia  militum  malit  Scliott.  lit  mox  cum  Harl.  taxaverant.    Qui 
taxaverunt  eum  in  aud.  Aid.     Praetei  ea  in  adjulerio  uterque  Leid. 

NOT.E 

=  Condiscipidis  quoquel   Ek  Eutro-  lacessere ;  quod  et'fatigare'  simpli- 

pio  ad  verbum  :  '  Carinus  se  sceleri-  citer  et  al)soIute  dixenint.     Severus 

bus  coinquinavit,  pliiiimos  innoxios  Sulpicius  in  Dialogis :  'Sed  superse- 

fictis  criminibus  occidit,  inatiiuionia  dendnm  est  ne  Gallus  sese  existiniet 

nobilia  corrupit:  condiscipulis  quo-  fatigari.'     Et   'fatigatio'  pro  scoin- 

que   qui  eum  in   auditorio,   vel  levi  mate  apud  eundem :  'Turn  ille  sicut 

fatigatione    taxaverant,    perniciosus  est    verecundissimus,    aliquantuluni 


fuit.'    Joannes  Antiocliensis  :  KapTvos 

cijUf^TttTOS  ■^f,  ts  Kol  TOVS  TTOTf   iu  rip  170.1- 

Beurripiip  (TKii\l/afTas  els  ainhp  rnxxivaro' 
id  est,  Carinus  savissimus  erat,  qiiippe 
qui  condiscipulos,  qui  eum  in  scliola  ver- 
bis fatigaverant,  ultus  est. 

'^  Verbi  fatigatione  tax.]  Eutrop. 
'  Vel  levi  fatigatione  taxaverant.' 
Nihil  tamen  mutanduui.  'Veibi  fati- 
j»alio,' vel  '  fatigatio'  simpliciter  ni- 


erubescens  duni  fatigationem  meam 
accepit:'  ut  et  apud  Eutrop.  supra. 
Notandum  praetirea  dixisse  Epito- 
niistani  verbi  fatigatione  taxare,  quod 
unica  voce  '  fatigare,'  vel  'taxare' 
dixerunt  Latini  pro  ludere,  jocis  vex- 
are.  Terent.  *  Quo  pacto  Khodium 
tetigeriui  in  convivio,'  ubi  Donatus  : 
'Tetigerim,'  inquit,  '  luserim,  fatiga- 
verim  ;  nam  tangere  cum  multa,  turn 


hil  aliiid  est  quamscomnia,  ul  optime  etiam  hoc  significat:  taxare,  autem, 
apud  Vopiscum  Saluiasius.  Fatigare  ab  antiqiio  tago,  pro  tango,  tetigi, 
aliqiiem  verbis  vel  jocis,  pro  monlere,      taxum,  et  tactum.' 


CAP.   XXXIX. 

DIOCLETIANUS    ET    MAXIMIANUS    HERCULIUS. 

1.  DiocLRTiANUS  Dalmata,  Anulini  senatoris*  liber- 
tinus,  matre  pariter  atque  oppido  nomine  Dioclea,  quorum 


Cap.  XXXIX.     1   Delmata  Schott.  Gaesb.  Delpb.   Pilisc.  et  Amilini  libb. 
alicjuot.     Mox  itbertus  est  in  Veronens.  '  Sequeniia  verba  7natre  pariter,  ^-c. 

NOT^E 

»  Diilimitn,   Anuliiii  senatoris]   Eu-      scurissime  natum  :  adco  nt  a  pleris- 
tiop.  '  1)(  liiiatia  oriundum,  virumob-      que  sciibae  filius,  a  iionniillis  Auu- 


EPITOMF.     CAP.    XXXIX.  427 

vocabulis,  donee  imperium  sunieret.  Diodes  appellatus, 
iibi  orbis  llomani  potentiam  cepit,  Craium  nomcn  in  Ro- 
manum  morcm  convertit ;  imperavit  annis  viginti  quinque.'' 
2.  Is  Maxitniaimni  Augustum  cfl'ecit ;  Constantium  et 
Galerium  Maximianum,  cognomcnto  Armentariura,  Caesa- 
res  crcavit,  tradcns  Constantio  Theodoram,  Jlerculii  Maxi- 
roiani  privignani,  abjecta  uxore  priori.  3.  Hoc  tempore 
Charausio'^  in  Cxulliis,  Achillcus  apud  TEgyptum,  Julianus 
in  Italia  Impcratorcs  cflecti,  diverse  exitu  periere.  4.  E 
quibus  Julianus  acto  per  costas  pugione,  in  ignem  se  abje- 
cit.  5.  Diocletianus  vero  apud  Niconiediam'*  sponte  im- 
perialcs  fasces  relinquens,  in  propriis  agris  ^  consenuit.  6. 
Qui  dum  ab  Herculio  ^  atque  Galerio  ad  recipiendum  im- 
perium rogaretur,  tanquam  pcstem  aliquam  detestans,  in 
hunc  raoduin  respondit:  Utinam  Salona?  possctis  visere 
olera  nostris  raanibus  instituta,  proi'ecto  nunquam  istud 
tentandura  judicaretis.     7.  Vixit  annos  sexaginta  octo,  ex 


**^**** 


luxata,  vel  siio  loco  mota  esse  censet  Ciipcriis  ad  Lactant.  de  I\Iort.  Pers- 
cap.  19.  fine,  sed  nulla  in  nostris  codicihns  hnjiis  vitii  apparent  vestigia. 
Poiro  ex  more  veteriini  fecit,  quod  in  Ronianant  renip.  transiens  peregrinnm 
nonien  mutaverit,  ut  latins  denionstravimus  in  diss,  de  (^iv.  Panlli  rap.  3/ 
Arntz. — 3  Caraus'io  sine  spiritii  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. —  G  Insiia, 
pro  ins/itu<«,  si  Mss.  faverent,  legendiiui  putat  Schott.  improb.  Arntz.  '  Sed 
si  liceat  dicere  quid  sentiani,  valde  aniplcctor  sciiptiirani,  quie  est  in  Gry- 
pliianis  edd.  olehi  pro  olera  ;  qnanivis  Aldus  et  Scliottus  repngnent,  nee  in  ex- 
cerptis  nostroruni  codicum  iilla  varielas  adnotelur  ;  veruni  tani  exigua  illariim 
literaruni  varietas  facilliine  vel  ocuios  diligentissimi  cnjusvis  potest  fugere.' 

NOTiE 

lini  senatoris  libertinus  Aiisse  cieda-  ^  Herculiol  At  constat  Herculium 

tnr.'  eadem  qua  Diocleliannin  die,  inipe- 

^  Annis  viginti  quinque]  Immo  vL-  ritim    deposnisse  ;  ita  ut  in   Salonas 

ginti  tantnm  ;   et   supra  Victor  ait,  unus,  alter  in  Lncaniani  concederet. 

celebrato  niagnifice  imperii  vigesimo,  Sed  liaec  aliquanto  post  facta  sunt, 

imperium  deposuisse.  Maxentio   Herculii  filio  Imperatore 

'^  Cliarausio]  Supra  Victor  *  Goran-  creiito  per  prKtorianorum  tiiinnltum; 

sium  '  vocat.  quapiopter  imperium   lesumsit  Her- 

■'  l\'icomcJiam]  In   IJitliyiiia,  e   re-  culins,   Diocleti  inumqiie   jicr   literas 

gione  Proponlidis.  adiiorlatus  est  ipse  etiani  depositain 

"   In  propriis   agris]   '  In  villa  quae  resumeret  potestalem;  (juas  Diode* 

hand  procul  a  Salonis  est.'     Kutrop.  tianus   irritas  liabuit.     Vide  Eutrop. 

Salonac   autcni    vel   Salona   in   Del-  initio  lib.  x.  et  Zosini.  lib.  ii. 
nialia. 


428  SEXTI   AURELH    VICTORIS 

qiiis  comraiini  habitu  prope  novem  egit.  Morte  consnmtus 
est,  ut  satis  patuit,  per  forraidinem  voluntaria.  Quippe 
cum  a  Constantino  atque  Licinio  vocatus  ad  festa  nuptia- 
rum,  per  senectam,  quo  minus  interesse  valeret,  excusavis- 
set,  rescriptis  minacibus  acceptis,  quibus  increpabatur 
Maxentio  favisse,  ac  Maximino  favere,  suspectans  necem 
dedecorosam,  venenum  dicitur  hausisse. 


Arntz, — 7  '  Ex //wis  dedimus  ex  Ms.  Gnelf.  et  omnibus  ante  Schottnm  edd. 
[Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  ex  quihits.]  Idem  tamen  codex  et  edd.  mox 
satis  inconcinne  vvluntariam  tiieiitiir  [cum  Aid.].  Decepit  eos,  qnod  tanto  in- 
tervailo  haec  vox  a  morte  renioveatiir,  et  piaecedal  proxime  substantivum 
quarti  casus.'  Arntz. 


CAP.   XL. 

CONSTANTIUS,   G.\LERIUS    MAXIMIANUS,   SP^VERUS, 

JMAXIMINLIS,    MAXENTIUS,    LICINIUS, 

ALEXANDER,   VALENS. 

1.  His  diebus  Constantius,  Constantini  pater,  atque 
Armentarius,Caesares,  Augusti  appellantur,  creatis  Caesari- 
bus,  Severo  per  Italiam,  Maximino,  Galerii  sororis  tilio,^ 
per  Orientem  :  eodemque  tempore  Constantinus  Caesar 
efficitur.  2.  Maxentius  Imperator  in  villa  sex  millibus  ab 
Urbe  discreta,  itinere  Lavicano,''  dehinc  Licinius  Augustus 
efficitur ;  parique  modo  Alexander  apud  Carthaginem  Im- 
perator fit;  similique  modo  Valens  Imperator  creatur, 
quorum  exitus  iste  fuit.  3.  Severus  ab  Herculio  Maxi- 
miano  Romee  ad  tres  tabernas  '^  extinguitur :  funusque  ejus 


Cap.  XL.  1  Maximini  (iuleiii  \U\.—i  'Ad  tres  tahcnins.  Ita  reposui  ex 
INIss.et  Veroneiisi  optinio  :  Roma-  intra  taheriins  Uasilieiisis  iiteicpie  [et  Aid.], 
cjiiod  aiit  nmiieiis  ol).srure  sniptinn  rcpeiisseiit  III.  vel  (]uod  h;vsitareiit,  ad 
utras,  decern  lie  an  tres  tubernas  accidishel.'  Anitz.     I'anio  supra  Severus  Cw- 

NOTJE 

»  Snroris  filio]  Ma^ifupop  d5«\<^^s  intra  Esqnilinmn  cl  Cflelinm  ad  Lavi- 
iv-ra  iraTiSa  rov  raWijpiou.  Mnximinum  corum  oppidum  dncebat,  cl  ad  Lali- 
(iidlerii  sororis  filiiim.  Zosiin.  nam  viam  (ciminabatur. 

•'  Iltnere   Laiicano]    Via    Lavicana  <^    Ad  tres  tabernas]   Idem    /osim. 


EPITOMK.     CAP.    XL.  420 

Gallicni  scpulcro  inl'ortur,  cjuod  ex  Urhc  abest  per  Aj)i)iam 
niillibus  novcm.  4.  (jluleriiis  Miiximianus  consumlis  geni- 
talibus  defecit.  5.  Maximianus  Ilerculius  a  Constantino 
apud  IMassiliani  obscssus,  doinde  caplus,  pcjcnas  dcdit 
mortis  gcncre  posticnio,  Iractis  laqiico  ccrvicibus.*^  6.  Alex- 
ander a  Constantinicxercitujuf^ulatur.*  7.  Maxentius  dum 
advcrsus  Constantinuni  con<;roditnr,  paulo  superiiis  a  ponte 
Mulvio,  in  pontcm  navigiis  conipositmn  ab  latere  ingrcdi 
festinans,  lapsu  equi ''  in  profiinduni  demersus  est,  voratum- 
que  limo,  pondere  thoracis,  corpus  vix  repertiim.  8.  Maxi- 
minus^  apud  Tarsum  morte  simplici  periit.  9.  Valens  ''  a 
Licinio  morte  mulctatur.  Fuerunt  autem  morum  hujusmodi. 
10.  Aurelius  Maximianus  cognoraento  Herculius  ferus 
natura,  ardens  libidine,  consiliis  stolidus,  ortu  agresti  Pan- 
nonioque.  Nam  etiam  nunc  baud  longe  Sirmio  eminet 
locus  palatio  ibidem  constructo,  ubi  parentes  ejus  exerce- 
bant  opera  mercenaria.  11 .  ^tate  interiit  sexagenarius, 
annorum  viginti  Imperator.*  12.  Genuit  ex  Eutropia,  Syra 
muliere,  Maxentium,  et  Faustam,  conjugem  Constantini ; 
cujus   patri  Constantio  tradiderat  Theodoram  privignam. 


sar  ah  Gne]f,  Tiini  ah  Urhe  Aid.  Sclintt.  Gaesb.  Delpli,  Pitisc. — 4  Deficit 
AUI. — 5  Ilercultins  Aid.  Mox  panas  liiit  ante  Scliott.  lejjcbatiir.  '  Prisca; 
tamen  edd.  iit  et  ipse  Sdiottiis,  [cum  Gaesb.  Uelph.  Pitisc.]  omiies  expres- 
sere  poenas  inortis  i^enere  pvstremo  fractis  laifueo  cervicihus  hat.  Corriipte  in 
iitraque  edilioiu;  Giypiiiiis  posterms  verbiinj  oniisit.  l^iior  rjuidpni  .scriptnia 
dainnanda  non  est,  atcpie idem  est  sensiis  :  sed  noii  debueiat  repugnare  codi- 
ciiin  snoriim  conseiisiii  vir  doctiis,  (|iiibiis  et  nostronim  Mss.  arccdit  aiicto- 
rit;is.'  Arntz.  Mortis  gaiere,  postremofrntrisluquco  cert.  Alex.  Aid. — 7  Egre- 
«/(<ur  Mss.  ap.  Scliott.  qui  mox  Molvio  liabeiit.  Milviu  Aid.  Scliott.  Gaesb. 
Delpb.  Pitisc. —  8  '  iWu.r(/«i(Wi««(|iiidani  libb.niale  impr«^sseriuit.' lS■c•/i()<^  Turn 
ad  Tttrsani  Giielf. — 10  Tb  ejus  [tost  parentes  not)  comparet  in  Aid. — 11  Ann. 

NOTiE 

at  supra  Victor  ait  Ravennas  obiisse.  sim.     Vide  in  Cacsaribiis. 

'  Tres  Tabernip'  locus  dicebatur  cir-  s  Maximinus']  '  Fiisiis  fngatHsqiie  a 

ca  Romam  in  via  Appia.  Licinio  apud  Tarsum  piriit.'     Supra 

"*   Fractis  laqiieo    cervicihus']    Idem  Victor. 
Etitrop.  at   Zosiin.  ait  morbo  apud  >•   Valens]  Zosimus  scribit  ita  inter 

Tarsum  extiiictiini.  Constantinuni  et  Licininn)  tVi'dns  in- 

"  A  Constantini  exercitu  juffulutur]  itum,  ut  Valens  e  medio  tollerelur. 
Suffocatinn  dirit  Zosim.  '  Annorum   viginii    Imperator]  Alii 

^  Lapsu  e(]ui]  Ruina    pontis.     Zo-  aiunt  reguasse  annis  xviii. 


430  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

13.  Sed  Maxentium  suppositum  ferunt  arte  muliebri,''  te- 
nere  mariti  animum  laborantis  auspicio  gratissirai  partus 
coepti '  a  puero.  14.  Is  Maximianus"'  carus  nulli  unquam 
fuit,  ne  patri,  aut  socero  quidem  Galerio.  1-5.  Galerius 
autera  fuit  (licet  inculta  agrestique  justitia)  satis  laudabi- 
lis,°  pulcher  corpora,  eximius  et  felix  bellator,  ortus  paren- 
tibus  agrariis,  pastor  armentorum,  unde  ei  cognomen  Ar- 
mentarius  fuit.  16.  Ortus  Dacia  Ripensi,°  ibique  sepultus 
est :  quem  locum  Romulianum  ex  vocabulo  Romulae  matris 
appellarat.  17.  Is  insolenter  affirmare  ausus  est,  matrem 
more  Olympiadis,  Alexandri  Magni  creatricis,  compressam 
dracone  seraet  concepisse.  18.  Galerius  Maximinus,  sorore 
Armentarii  progenitus,  veroque  nomine  ante  imperium 
Daca  dictus,  Caesar  quadriennio,  dehinc  per  Orientem  Au- 
gustus triennio  fuit;  ortu  quidem  atque  instituto  pastorali, 
verum  sapientissimi  cujusqueac  literatorum  cultor,  ingenio 
quieto,  vini  avidior.  19.  Quo  ebrius  quaedam  corrupta 
mente  aspera  jubebat :  quod  cum  pigeret  factum,  dififerri. 


vigiiiti.  Imperator  genuit  d\st\ng\\\t  A\(\. — 13  Muliebri  in  mulieris  miitandiim 
censet  Griiter.  ^Auspicio.  Gratissimi  coepti  Angi\&tani\s  coAex:  Mss.  onines 
gralissimi  partus  coepti  a  puero,  quoniodo  et  V'eionensis.  Mox  etiani  socio  per- 
peram  pro  socfro  scripserant.'  Schott.  '  Corniplissimae  hoc  loco  siintomnes 
edd.  qu2pdain  ampicio pravissimi  ccrpti  a  ;«<cro,[ut  Schott. Gaesb.Delpli.Pitisc] 
aliae  «.  gralissimi  coepti  a.  p.  exhibentes.  Primus  verani  lectionem  emit  eru- 
ditissimtis  Schottns,  qui  tamen  corruptam  srripturam  maluit  sequi.'  Arnlz. 
Auspicio gravissimi  Aid. — 14  *  Pro  IHuximiunus,  Uluxentius,  de  quo  sermo  est, 
ant  scripserat  auctor,  aut,  ut  alii  jam  aiiimadverterunt,  debuerat  scribere.' 
Harl.  MoK  nee  putri  A\d,—IG  Datiaripensi  A\i\.  Mox  '  liomuliannm,  }^r\ma. 
declinatione,  vetus  codex.'  Vinet.  '  Vulgali  omnes  Rotmdinnum  eliam  roca- 
bulo.  Mss.  et  Veroneiisis  Romulianum  ex  vocabulo,'  Schott. — 18  Dara  dictus 
Aid.  Daza  dictus  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Nostri  codd.  Daca,  nisi 
quod  Giieif.  literam  addat  Dacia.  Dara  pro  varia  lectione  in  niargine  posu- 
erat  Gryphius.  Mox  imtituVwne  Ij^'\i\.  1.'  Arntz. — 19  '  Qui  cum  pigeret  facti, 
dijf'erri  qua  prcecepit.  Sic  editi  libri.  Quod  cum  pigeret,  et  mox  cepisset  pro 
prcEcepisset,  Mss.  duo.    Veronensis  vero  Quod  cum  pigeret,  factumque  differri 

NOT;E 

''  Arte  muliebri]  Optime  Gruterns  rorcm    Iiic   tamditi    hapsisse.      Lege 

Arte  rnulieris.  31axetttius. 

'  Ampicio   gratissimi    partus    coepti  "  Satis  laudabilis]FA\trop. 'G&\eri\i% 

\^pravissimi  coepti]  Mss.  omnes,  ut  et  vir  et  probe  moratus,  et  egregius  in 

cditio  vetus,  auspicio  gralissimi  partus  re  miiitari.' 

CTpti  a  puero.    Optime.  "  Dacia  Ripensi]  Sic  dicta,  quia  ad 

•"  is  Ulaximianus]  Miror  bunc  er-  Danubii  ripam  sita  ad  dislinctionem 


EPITOME.     CAP.    XLI.  431 

qiige  proncepisset,'"  in  tcnipus  sobrium  ac  inatulinumstatuit. 
20.  Alexander  fuit  Phryx  origine,''  ingcnio  timidus,  interior 
adversus  laborcm  vitio  senectae  aetatis. 


prcece])isset  in  tcmpus.'  Anifz.  Qui  cum  pif^eret  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delph. 
PitJM-.— 20  /Eluiis  al)tsi  a  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  contra  Guelf. 
Leid.  1.  et  Mss.  ap.  Scliott. 

NOTiE 

Dacis  Meditorranczp.    Dacia  Ripen-  i  Alexander  fuit  Pliryx  oriaine]  Ex 

sis  Mivsiam  priiiiam  et  IMctsiam  so-  Zosim.   ad   verbuni   fere:  'A\f^iv5pci> 

ciindani  distermiiiat.  *piryf  re  ovri  rh  yevos,  Ka\  S(t\^,  /col 

P  Difftrri  qutc  jiraccpiiiscl^  Sic  sii-  ctToA/uy,  koI  irpos  -navra  Trdvov  oKvodi/Ti, 

pra   de  Trnjano  Victor  :    '  Vinolen-  nal  dcrfri  yeynpaK6Tf  id  est,  Alexan- 

tiam,'  inqnit,  '  iiuo  vitio,  nli  Nerva,  dro,  qui  natione  Phryx  ernt,  et  tintiduSy 

angebatur,  prudentia  nioliiveral,  cii-  et  formidohsus,  et  ud  onineyn  laborem 

rari  vetans  jussa  post  longiores  epii-  suscipiendum  pi{;er,   et   insuper  atate 

las.'  provectua. 


CAP.   XLI. 

CONSTANTINUS,    LICINIUS,    CRISPUS,    CONST ANTINUS, 

LICINIANUS,    niARTINIANUS,    CONSTANTIUS, 

CONSTANS,    DELMATIUS,    ANIBALIANUS, 

MAGNENTIUS,   VETRANIO. 

1.  His  omnibus  absumtis,  imperii  jura  penes  Constanti- 
num  et  Licinium  devenere.  2.  Constantinus,  Constantii 
Imperatoris  et  Helenas  filius,  impcravit  annos  triginta.* 
Hie  dura  juvenculus  a  Galerio  in  urbe  Roma  religionis 
specie  obses  teneretur,  fugam  arripiens,  atquc  ad  frustran- 
dos  insequentes,  publica  jumenta,  quaqua  iter  cgerat,  inter- 
fecit,  et  ad  patrem  in  Britanniam  pervenit:  et  forte  iisdeni 


Cap.  xlt.  2  Constantis  pro  Constantii  in  Mss.  ap.  Scbott.  l\Iox  annos  tri- 
ginta  Schott.  Gaesb.  Delph.  I'itisc.  Tiini  obsides  pro  oliscs  Aid.  In  seqcj. 
quaqua  iter  ageret,  inlirficiens  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  '  Quaqua  iter 
ageret.  Ciijacii,  Pithcci,  et  V  eronensis  cod.  quaqua  iter  egcrat  inter/ecit,  et  ad 
patrem  in  liyilanniamsilum  pervenit.  Floriacen.sis  quihus  iter  egcrat.'  Schott. 
'  Quod  Guelf.  cod.  iiterque  habet  in  Britanniam  situm  pcncHit,  Grunenis  hand 
inepte  conjicit  cow/t'i<im:  acutius   tanien  aptiusque  Klotzius  I.  m.  cito  inde 

*  Annos  Iriginla']  Vide  quae  infra  dicta  sunt. 


432  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

diebus  ibidem  Constantium  parentem  fata  ultima  perurge-^ 
bant.  8.  Quo  mortuo,  cunctis  qui  aderant  annitentibus, 
sed  pra^-cipue  Eroco,  Alamanorum  rege,*'  auxilii  gratia 
Constantium  comitate,  imperium  capit.  4.  Hie  sororem 
suam  Constantiam  Licinio  Mediolanura  accito  conjungit : 
filiumque  suum  Crispum  nomine,*^  ex  Minervina  concubina 
susceptum,  item  Constantinum,  iisdem  diebus  natum  oppido 
Arelatensi,  Licinianuraque,  Licinii  filium,  mensium  fere 
viginti,  Caesares  effecit.  5.  Verum  enim  vero  ut  imperia 
difficile  concordiam  custodiunt,  discidium  "^  inter  Liciniuni 
Constantinumque  exoritur  :  primumque  apud  Cibalas  ^ 
juxta  paludem  Hiulcam  nomine,  Constantino  nocte  castra 
Licinii  irrumpente,  Licinius  fugam  petiit ;  Byzantiumque  ' 


elicit.'  Hurl.  Silum  inferponit  Aid.  et  Giielf.  ap.  Arntz. — 3  Croco  pro  Eroco 
JNIss.  ap.  Srhott.  Leid.  iiteique,  et  Aid.  qui  niox  habet  comitatu. — 4  Mediola- 
niiim  Wss.  ap.Scliott.  cum  Guelf.  et  Leid.  1.  qui  omnes  cum  Aid.  mox  idem 
pro  item  liabent.  Turn  iisdem  pro  kisdem  Scliott.  Gaesh.  Delpli.  Pitisc. — 
.5  Dissidium  edd.  ante  Schott.  et  Aid.  '  Veronensis  discordia  excusum  habet, 
lit  '  concordiaE  '  altera  ex  parte  respondeat.  Augustanus  liber  supra  d;^ti/e 
cum  Concordia  custodiuntur  :  non  male.  Sic  Liciniumque  corrupte  Grypliius  pro 
Liciniunumque .'  Schott.      Infra    V^ulcam    pro  Hiulcam   vetus   exemplar  ap. 

NOTyE 

''  Eroco,  Alamanorum  res;e]    Hunc  "i  Discidium   [dissidiuni]    Melius  in 

'  Crocum  '  alii  vocant ;  et  Croco  le-  Mss.  discidium,  quod  distractionem  et 

gitiir  in  INIss.  divortium     aliquando     significat,    a 

<:  Filiumque  suum  Crispum  nomine']  disciudendo,    id  est   dirimendo  ;    ut 

Zios'xm,  KwvaTapTivos  fi.iVKadiffT7]cnKai-  '  excidiuni '   ab   excindendo.     Dissi- 

(Tapa  Kpiarnov  e/c  TraWaKqs  avrw  ytyo-  dium  vero  dissensionem,  a  dissiden- 

v^Ta  MirepjSi'i'Tjj  ofo/uo,  ^Stj  yeavtav  ovra,  do;  illud  corporis,  hoc  aniuii.  'J'erent. 

KalKcovcTTavT7vov,  oil  TTpb  TToWiii' rjfxfpiov  Amir.  act.    IV.  sc.  2.    '  Valeant   qui 

(v'ApeXdrqiTexOfi'Ta' avaSeiKuvTaiSta-vv  inter  uos  discidium  volunt :'  ubi  male 

aiiTols  Kadrap  koI  &  AiKiviov  iru'is  Ai/ci-  quaidam  edd.  hai)ent  dissidium. 

VLavhs,  fls  elKOffrhv  wpoeAdwv  jxriKos  ttjs  *  Apud  Cihalas]  Cibala;  vel  Cibalis 

TjKiKias'  id  est,  Constantinus  Casurcm  urbs  in   Pannonia,  non  longe  a  Sir- 

dicit  Crispum  ex  concubina  Minerviria  mio  :  ibi   '  palus  Hiulca  ;'  vel  ut  in 

nomine  natum,  jam  adolescenlem ;  item  vet.  exemplari  Vulcu.     Vide  Zosim. 

Constantinum  ante  non  mullos  dies  in  qui  locum  describit. 

Arclalrnsi  oppido  natum.     Cum  iisdem  *  i?j/;rt?i</Mm7He]  Hie  historiani  con- 

Ccpsar  designulus  Licinii  filius  Licini-  turbat  Epitomista.     Nam  post  png- 

anus  qui  jam  vif^esimum  t<tntum  celatis  nam   ad   Cibahis    iterum    in    Thracia 

diem  ailigerat.     IVIalc   interpres,   qui  pugna  commissa:  post(|uam  pax  inter 

jam  atatis  annum  vigesimum  ingressus  Impcratorcs  facta;  qua  post  septen- 

erut,  nium  diteiiita,  ad  urbem  Hadriano- 


liFlTOME.     CAP.    XLI.  433 

fu^avolucri  pervcnit.  (I.  Ibi  Martinianum,  ofliciorum  ma- 
gistrum/  Caisarem  crcat.  7.  Drhiiic  Coiistantinus  acie 
potior  apud  13ill)yniani  adegit  Licinimn  pacta  salute  indu- 
mentum it'giuni  oflerrc  per  uxoreni.  Inde  Thessalonicam 
missuni,  paulo  post  cum  Martinianunique  jugulari  jubet. 
8.  J  lie  Licinius  annum  dominationis  fere  post  quartum- 
dccimum,''  vitae  proximo  scxagesimum,  occidit :  avaritiae 
cupidine  omnium  pessimus,  ncque  alienus  a  luxu  vcncrio, 
asper  admodum,  hand  mediocriter  impatiens,  infcstus  lite- 
ris,  quas  per  inscitiam  immodicam  virus  ac  pestem  publi- 
cam  nominabat,  praecipuc  forenscm  industriam.  J).  Agra- 
ribus '  plane  ac  rusticantibus,  quia  ab  eo  genere  ortus 
altusque  ^  erat,  satis  utilis ;  ac  militiae  custos  ad  veterum 
instituta  severissimus.  10.  Spadonum  et  aulicorura  om- 
nium vehemens  domitor,   tineas    soricesque '   palatii  eos 


Vinet. — 7  Uxorem,  unde  Thcssal.  Aid. — 8  *  Quarturndfcimum.  Ita  rodd.  Mss. 
et  veriim  est,  si  a  morte  Galerii  Maxiiniani,<nii  A.  Clir.  cccxi.  viveie  desiit, 
iiiimerare  incipias.  Licinius  enini  periit  A.  Clir.  cccxxv.  Sed  Pa;;i,  Ciit. 
in  Annal.  C.  Baron,  ad  ann.  318.  n.  8.  alteram  scriptiiram  [qiiain  Scliott. 
Gaesb.  Delpli.  Pitisr.]  annum  dominationis  fere  post  quintum  decimnm,  pra-f'err, 
annosqne  illos  xv.  utiiniqiie  incompietos  intelligit.'  Gruner.  Mox  occiditur 
Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Veron.  ct  Mss.  occidit  pro  occiditur,  et 
venerio  per  iota,  ut  cetherio,  quod  antiquarii  jam  pridcm  ex  Mss.et  lapidibus 
literatis  mouuenint.  August,  tamen  rodcx  luxu  rentris  praefert.'  Scholt. 
'Pro  venerio,  ventrio  corrumpit  Gnelf.  I'aulo  post  inscientiani  volcbat  Leid. 
primus.'  Arntz. — 9  Agrariis  Dclph.  'Alii  codices  docliores  agrariis ;  alii 
(forsan  a  manii  Victoris)  agralihus  liabnisse  videntiir;  qua;  stupor  librarii 
iniscuit  creavitque  liorriduni  vocabuliim  agrarihus,'  Harl.  '  INIox  Veronensis 
quod  ab  eu  genere  ortus  auctusque  erat  pro  ultusque.    Pitiioei  codex  alitusquc.' 

NOTvE 

polin  in  Tliracia  pugnatum  ;  quo  prae-  <>'  Officiorum  magistruni]    Hoc   est, 

]io  victus  Licinius  Byzantium  fugit ;  Palatinoium  ordinum    ducem.     Jam 

unde  a  Coustantino  fugatus  Cbalce-  supra. 

dona   pctiit,   ibique    sibi    adjunctum  '"  Fere  post  qunriumdccimum  [quin- 

socium  Martinianum  Ca^sarem  dicit.  lumdccimum]    Mss.   post  quartumdecu 

Inde  ad  Nicomediam  fuga   elapsus,  vium,     Licinius  Imperator  factus  A. 

ibique  obsessus  Constantino  supplex  U.  10(i2.  post  ('.  N.  310.  dignitatem 

factus  est,   eiimquc   adiata  purpura  amisit  A.  U.  107G.  post  C.  324.  occisus 

Imperatorem   ac   Doniinum  vocavit.  vero  scquenti  anno. 

Constantiuus  ibidem  Martinianum  sa-  '  Agraribus  [Agrariis]  Al.  edit,  ut 

tellitibus   occidendum    tradidit  ;    et  INIss.  agraribus ;  quod    magis  placet, 

Licinium    Thessalonicam     ablegavit,  ob  vocis  rusticitatem. 

eique   paulo   post   laquco  vitam  ad-  •*  AUusquc]  Pro  *  alitus.' 

emit. 

Delph.  et  Var.  Clas.                 Aurel  Vict.  2  E 


434  SEXTI    AURKLII    VICTORIS 

appellans.  11.  At  Constantinus,  obtento  totius  Romani 
imperii,  mira  bellorura  felicitate,  regimine,  Fausta  conjuge, 
ut  putaut,  suggerente,  Crispum  filium  necari  jubet.  12. 
Dehinc  uxorem  suara  Faustain  ^  iu  balneas  aidentes  con- 
jectarn  interemit,  cudi  eiim  mater  Helena  dolore  nimio 
nepotis  increparet.  13.  Fuit  veio  ultra  quam  asstimari 
potest,  laudis  avidus.  E  ic  Trajanum  herbam  parietariam  ** 
ob  titulos  multis  aedibus  inscriptos,  appeJlare  solitus  erat. 
Hie  poutem  in  Danubio  construxit.  14.  Habitum  regium 
gemrais,  et  caput  exornaus  perpetuo  diademate.  Commo- 
dissimus^  tamen  rebus  n  ultis  fuit:  calumnias  sedare  legi- 
bus  severissimis ;  nutrire  artes  bonas,  praecipue  studia 
literarum  ;  legere  ipse,  scribere,  meditari,  audire  legatio- 
nes,  et  querimonias  provinciarum.  15.  Cumque,  liberis 
filioque  fratris  Delmatio  Caesaribus  confirmatis,  tres  et 
sexaginta  annos  "*  vixisset,  ex  quibus  dimidios  ita,  ut  trede- 
cim  solus  ^  imperaret,  morbo  consumtus  est.  16.  Irrisor 
potius  quam  blaudus.     Unde  proverbio  vulgari  Tracbala^ 


Srhott.  Quia  ah  eo  genere  Aid. — 11 '  Tb  imperii  abfiiit  a  Ciijacii  et  Pitlioei  libb. 
Floiiac.  Romania  viira:  felicitate  sciipsit.'  Schott.  'Nee  agnoscit  imperii 
Giielf.  pro  qiioetiam  Leid.  I.  Romania,'  Aruiz. — 12  '  Deinceps  dolore  \n  ardore 
mutant  Aldus  et  Grypli.  minus  lecte,  qiiamvis  et  'ardor'  dicatiir  de  desi- 
derio  qiiod  ex  amoie  oritur.  Valer.  Max.  lib.  ix.  cap.  13.  ex.  ext.  3.  &c. 
quoinodo  'ardere  dolore  '  dixit  Cicero  pro  Mil.  c.  7.'  Arntz. — 13  '  Fuit  I'ero. 
E(i.  Veronens.  ad  matreiu  refert :  Fuit  vera  mater  ultra  laudis  avida.  Idem 
liber  mullis  adibus  infra.'  Seliott.  Multis  quoqiie  uterqiie  Leid.  ap.  Arntz.  et 
uterqiie  Uiielf.  ap.  Harl.  Itaque  mullis  reposuit  Gruner.  pro  vnlgat.  mul- 
tos.  Supra  herbam  Parietinam  lib.  Cassiani  ap.  Vinet.  et  Leid.  2. — 14 
Sedare,  legibus  severissimis  nutrire  distiiiiiuit  Aid.  Turn  'Studia  deest  ia 
Veronensi,  qui  mox  prouuntiare  pro  proviuciurum  legit  :  non  placet.'  Schott. 
*  Pro  legatiouis  supposuit  legalns  Leid.  2.  non  cogilans  lia-c  ita  poni,  ut  '.ser- 
vitia  '  pro  scrvis,  '  niatrinionia  '  pro  uxoribiis  et  siniilia.'  Arntz. — 16  Mino- 
lem  distinctionem  post  Trachala  poHeiidam  putat  Arntz.  qui  praeterea,  quod 

NOTjE 

'    Tineas  soricesque']    Quod   omnia  «  CojHJdof/miwHs]  A ppellatio  fausta; 

corrodunt,  fcedant.  nt  contra  '  incouiniodus,'  atrnx,  d»ra; 

»  Uxorem  suam  Faustam']  Vide  Zo-  nbi  dc  nialo  principe. 

sim.  ''  Tres  et  sexaginta  annas]  Sed  vixit 

*>    Herbam    parietariam]    Quod    ut  annos  C(i. 

licrba   i»ta   parietibus   adbaMct,    sic  "  Tredecim  solus]  Immo  duodecira 

I'rajaui  nomen  iibiquc  in  a^libus  in-  tantuin. 

scripttmi  viscretur.     Vide  Ammian.  '    Traihala]    Nolavit   Festus  Tra- 

lil).  \xvii.  clialo»   dici    Ariminenscs    marilinios 


EPirOMR.     CAP.    XLF.  435 

decern  annis  pra\s(anti.ssimiis,  diiodociin  scqnentil)ti.s  latro, 
decern  novissimis  "  pupillus  ol)  prot'usioucs  immodicas  no- 
minatiis.  17.  ('orpus  scpuUnm  in  Byzantio,  Constantino- 
poli  dicta.  18.  Quo  niortiio,  nflinatins  tnilitum  vi  necatur. 
IJ).  Ita  ad  tres  oibis  lloinani  redacta  doniiiiatio  est,  Con- 
stantino, et  Constantio,  ac  Constantc,  fdiis  Con.stantini. 
20.  Hi  sinu^uli  has  partes  re^cndas  habuerunt  :  Constanti- 
niis  junior  cuncta  trans  Alpcs  ; ''  Constantius  a  IVeto  Pro- 
pontidis,  Asiam  atque  Oricntem  ;  Constans  Illyricum, 
Italiamque  et  Africam,  Dalinatiam,  Tliraciam,  Macedoni- 
amque,et  Achaiam  ;  Anibalianus,'  Dclmatii  Ca;sarisconsan- 
guineus,  Armenian!,  nationcsque  circunisocias.  21.  Inte- 
rim ob  Italiai  Africseque  jus''  dissentire  statim  Constanti- 


Victor  tlixprat  Constantiniim  iin|>era?se  xxx.  annos,  bene,  jiulioe  Haii.  per 
concinnilatis  lej;ein,  ronjecit,  prtcstnnlissimtis  dux,dici'm  seijiieutibus,  Sfc.  Mns. 
nominutur  \\'\. — 17  In  liyzuntiu.  Gif'aniiis  ex  veteri  cod.  ii'sU  sepultiiin  Jiy- 
zantio  ;  lit  supra  in  I'lobo:  '  Sirn)io  in  tiirri  tVirafa  occiditiir.'  Sijlb.  Hx 
Jiyzantio  Gnelt".  Leid.'i.  et  Aid. —  I'J  Conslaiitinum  ac  Constaiitium  ac  Cotisfaii' 
tern  filios  Sc\\o[t,  Gaesl).  Delpli.  Pitisc.  Alii  redacta  dominuiic  est  orbis  lio- 
viani.—'20  ('uncta  post  JKnior  abest  Aid.  Turn  INIss.  ap.  Scliott.  et  Veronens. 
Ddmatius  TrachUim.  '  Cum  codd.  (Jiielf.  at<|iie  chronica  tiia  liabent  X)((/w((- 
tiiis ;  Grnneii  siispicio,  \\.\.  Delniatium  aptins  lc<;endiin)  esse,  hand  oninino 
iinpiobanda  videtur.' 7iuii. — 21  Cvnstantiniiset  Couslatis  cwpcrunt  Aid.  Const. 

NOT;E 

boniines  ;  Constantinns  igitnr  decern  "Ecprav,  koI  kt-yvKrov  eTreTfTpavro.     Id 

annis,  Traciialns  sive  Trachala  prse-  est,  Constuntinus  quidemnatumaxiinus 

stantissiinns  diclus,  qnod   iriisor  es-  cuinniinimoiiatu  Coustantc,  omnia  trans 

set,  sed  miniine  blandiis  :  notnm  enini  Alpes  situ,  et  Italium  et  Iltyricuin  sor- 

maritimos  homines  irrisores  esse,  &c.  titus  est  ;  prteterea  Ponto  Eu.xino  fini- 

Niliil  aliiid  video.  tima,  et  Africce  omnia  ad  Cartha^inem 

ff  Decern  novissimis^  Hie  priores  anni  usque,  Constantio  datum  est  quidquid  es- 

deceni  et  <iiiodecim,  et  alteri  decern  setinAsia,et  Orienteet  ^Tl^ypto.  Unde 

annoseflicinnt  xxxri.  atqni  supratri-  vide*  Zosimnm  ab  Epilomista  tian- 

ginta  tantum  ait  regnasse  Conslanti-  scriptiun. 

nnm,  nisi  pro  xxx.  legas  xxxii.  '  Anilialianus^    ^ hva^aXXiavhs  voca- 

''  Constantinns  junior  cuncta  trans  Al'  tiir  Zosimo. 

pes']  Mcndnni  Inipe:   iejje  Vonstanti'  ^  Ob  Italics  Aj'ricaque  jus]  Zosini. 

71US  se7iior.   Zosim.     KivfCTTcwrlvoi  juec  KuvaravTivco  Se  (coi  KwvaravTi  trepl  ttjj 

irpeafivTepos  ana  tw  Ufwrdrcfi  KwvcTTatn-i  vnl)  Kapxri^uvu  Ai,3trjj  Kal  'ItoAi'os  ^e- 

rainrip  Tas'AATTfls  airavra,  Kolr^y 'Ira-  voiJ.ivr\s  aiJ.4nal3r]r!i(rfws,   \"C.      Itl   e.st, 

Xiau  Kal  'IWvpiSa  irpbs  tuvtois  (\ax(f  Celerum  controrersia  mota  inter  Con- 

eXf'"'  'Tt  5e  TaTTtpl  rhv  Etj^eivopUovrov,  stanlinum  et  Constantem,  de  pertiuente 

Kal  tV  utti^  Kapxvoova  l\.i^vi\v.     Kwv-  ad  Carlliagincm  Africa,  deque  Italia. 
aTavrl(fi  5t  ra  vepl  r^u  'Aaiav,  Kal  r^v 


436  SEXTI    AURELII   VICTORIS 

nus  et  Constans.  Constantinus  latrocinii  specie  tlum 
incautus  foedeque  temulentus  in  aliena  irruit,  obtiuncatus 
est,  projectusqiie  in  fluvium,  cui  nomen  Alsa  est,  non  longe 
ab  Aquileia.  22.  Constans  vero  venandi  cupidine  duin 
per  sylvas  saltusque  erraret,  conspiravere  aliquanti  mili- 
tares'  in  ejus  necem,  auctoribus  Chrestio™  et  Marcellino, 
siraulqiie  Magnentio  :  qui  ubi  patrandi  negotii  diesplacuit, 
Marcellinus,  natalem  filii  simulans,"  plerosque  ad  coenam 
rogat.  Itaque  in  muitam  noctem  convivio  celebrate,  Mag- 
nentius,  quasi  ad  ventris°  solita  secedens,  habitum  vene- 
rabilern  p  capit.  23.  Ea  re  cognita,  Constans  fugere  conatus, 
apud  Helenam,''  oppidum  Pyrenajo  proximum,  a  Gaisone 
cum  lectissimis  misso  interficitur  anno  tertio  decimo  Au- 
gustas dominationis  (nam  Caesar  triennio  fuerat),  aevi  sep- 
timo  vicesimoque.'  24.  Hie  fuit  debilis  pedibus  manibus- 
que,  articulorum  dolore;  fortunatus  coeli  temperie,  fruc- 
tuum  proventu,  nulla  a  barbaris  formidine ;  quae  profecto 
majora  fierent,^  si  provinciarum  rectores  non  pretio,  sed 
judicio  provexisset.  25.  Hujus  morte  cognita,  Vetranio, 
magister  militum,*  imperium  in  Pannonia  apud  Mur.siam  " 


et  Const,  [coeperunt']  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 22  Cupidine  [ductus']  eaed. 
Mox  Charistio  pro  Chrestio  est  in  Leid.  2.  Turn  Marcellits  pro  Marcellinus  lib. 
vet.  ap.  ^'illet.  et  Lcid.  2.  In  seqq.  ventris  secreta  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc.  contra  Mss. — 23  Peireneo   Aid. — 21  Fuerinl  pro  fierent  editi  libb. — 

NOT^ 

'  3Iilitares]  Pro 'milites;' jam  sac-  tws  Sidri  STjdev  rwv  ayaynaiuv  Siopaariis 

pius.  eK  Tov  Siiirvov.     jMugnentius,  quasi  ret 

™  Chrestio]  Hnjiis  Clirestii  non  me-  necessaria;  causa  de  mensa  surgcns,  Sfc. 

minit  Zosim.     Sed  Marcellini,  qiiem  reliiiua  vide. 

aerarii  piivfectum  (licit,  et  Magnen-  i'    Habitum  venerahileni]   Baa-iMKrjv 

tii.  aTo\7]v.     Regiani  stolam.  Zosim. 

"  Natalem  filii  simulans]  Zosim.  Te-  'i  Apud  Helenain]   Ketinet  nomen, 
ViOKtov  f^fiv r]fji.(pav oiKeioviraiShs 6  Map-  nam  ab  Hispanis  Etna  dicitnr. 
Ke\\7yos  flirwv,  iK<i\€i  irplis  ecniaaiv  &\-          f   /Evi   septimo   vicesimoque]    Vixit 
Aous  T€  TtoWovs  i^ixovras  to?  ffTparo-  annis  fere  xxix. 
r-f'Sou,  KoJ  Mayvfvrwi/  avv  avTo7s,  &ic.          '  Fierent]  Pro  *  fuissent.' 
fllarcellinus  natalem  filii  se  cclebralu-          '   Vetranio  magister  militum]    Pan- 
rum  dicens,  cum  alios  midtos  in  caslr-is  nonionim  exercilnum  dux.   Zosim. 
di^nilnle  prastantes,  turn  Magnentium          "  Mmsium] '  Mursam  '  vocnt  Zosim. 
inritnhat.  Ad  Dravum  Uuvium  sita  est  supra  Sir- 

"  Quusi  ad  renlris]  Zosim.  Mo7>'€V-  niiiini. 


KPITOMK.    (;ap.   xlii.  437 

corrlpuit,  qncm  Constantius  non  post  inultos  dies  regno 
exuit,  grandaiVcC  a;tati  non  vitam  modo,  scd  ctiam  volup- 
tarium  oliuiu  coricedeus.  Fuit  autcm  propc  ad  stultitiam 
simplicissimus. 


25  Murtium  alii ;  ot  mox  f^rnndccrti  wlute.  Aid.  lenit  grnnduvo  tctnli.  '  In  fine 
ca|)itis  voluptuariinn  exsiai  in  (Jiiolf.  et  Leid.  I.  faventibus  priscis  odd.  sed 
allcriin)  melius  tuciitnr  Uoi  ricliius,  Duus(jniii»,\'ossi().'i,  cetcrirjuc  ciiui  Sulmiis. 
ad  Capit.'  Ariilz, 


CAP.  XLII. 


GAL[>US,    DKCHNTIUS,    NKPOriANUS,    SILVANUS, 
KT    JULIAN  US 

1.  Constantius  Galium  fratrcm  patruelem  Ca^sarem 
pronuiUiat,  sororcm  Constanlinani  illi  conjuiigens.  2. 
jMagnentius  quoque  Decentium  consanguineum  suum  trans 
Alpes  Caesarcm  crcavit.  ii.  Ilis  diebus  Romae  Nepotia- 
nus/  Eutropias  Constantini  sororis  lilius,  hortantibus  per- 
ditis,  Augusti  nomen  rapit:  eum  octavo  die  vicesimoque^' 
Magnentius  oppressit.  4.  Hoc  tempore  Constantius  cum 
Magnentio  apud  Mursiam  dimicans  vicit.  In  quo  bello '' 
paene  nusquam  amplius  Romanas  consumtae  sunt  vires, 
totiusque  imperii  lortuna  pessumdata.  5.  Dchinc  cum  se 
Magnentius  in  Italiam  recepisset,  apud  Ticinum  plures 
tudit,  incautius,  et,  ut  in  victoria  solet,  audacius  perse- 
quentes.     6.  Nee  multo  post  apud  Lugdunura  coangusta- 


Cap.  xui.  3  ^  Prod  ilis  pro  perditis  Jacob!  Cnjacii  scriptus  liber.'  Scliolf. 
'  Proditoribus  Loid.  \.  iicinde  (umoctitro  reposuimiis  ex  omnibus  scriptis,  pro 
t/ucm   oct.  lit   exhibent  edd.   [Aid.  Srhott.  (iaesb.  Delpli.  Pitisc] '  Arntz.— 

4  ^eronens.  in  quo  belln,  nunquain  iimplius.     Tiint  forma  pexsnmdata  Leid.  2. — 

5  Aid.  et  tres  cditi  ap.  Srhoit.  Tlncnnutn  pro  Ticinwn,  et  mox  pulsi  pro;n//si(, 
— <)  '  Veronens.  imperii  qiKidrui^esiiiw,  a  talis  prope  quiiifi.  anno  expiravit.  Pi- 
thoian.  cod.  Floriaceiis.  et  Cnjacii  telalis  prope  quinquagi.Ua  annos  expiravit.' 

NOTiE 

*  Nepolianus]  '  Potentiannm'  vocat  nio  die  tridno  minus  :'  supra  Victor. 
Victor.  c   In   quo   hello]    Vide   Zosim.   qui 

''  Octavo  die,  vicesimoque]  '  Tricesi-      fuse. 


438  SEXTI    AURKLII    VICTORIS 

tus,  gladlo  occulte  proviso,  ictiim  pulsu  parietis  juvans, 
transfosso  latere,  ut  erat  vasti  corporis,  vuluere  naribusque 
et  ore  cruorem  effundens,  mense  imperii  quadragesimo 
secundo,'^  astatis  anno  prope  quinquagesimo,  expiravit.  7. 
Ortiis  parentibus  barbaris,  qui  Galliam  inhabitant:  *  legendi 
studio  promtus,  sermonis  acer,  animi  tumidi,  et  immodice 
timidus :  artifex  tamen  ad  occnltandam  audaciae  specie 
formidinem.  8.  Ejus  morte  audita,  Decentius  laqueo  fascia 
composito*^  vitani  finlvit.  9.  Hoc  tempore  Gallus  Caesar  a 
Constantio  occiditur.  10.  Imperavit  annos  quatuor.  Sil- 
vanus  imperator  efFectus,  die  imperii  vicesimo  octavo  peri- 
mitur.  Fuit  ingenio  blandissimus.  11.  Quanquam  bar- 
baro  patre  genitus,  tamen  institutione  Romana  satis  cultus 
et  patiens.  12.  Constantius  Claudium  Julianum,  fratrein 
Galli,  honore  Cassaris  assumit,  annos  natum  fere  tres  atque 
viginti.s  13.  Iste  in  campis  Argentoratensibus ''  apud 
Gallias  cum  paucis  militibus  infinitas  hostium  copias  dele- 
vit.     14.    Stabant  acervi  montium  similes,'   fluebat  cruor 


Sohott.  Mtatis  vero  quinquagesimo  Aid. — 7  Tb  barbnris  omissum  in  libris  typo 
iiotatis,  teste  Scliott.  et  in  Aid.  Giypli.  tesle'Arntz. — 8  'Atuiita,  absque  diihio 
incmia  typotlietanini,  neglexeraiit  in  sua  ed.  Vaiionnn  Notainm  curatores.' 
Arntz.  Mox  laqueo  fascice  ad  collmn  posito  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pilisc. 
— 10  Annos  tres  lib.  vet.  ap.  Vinet.  contra  Mss.  et  Veronens. — 14  Rex  nob. 

NOTiE 

'1   Mense  imDerii  quauragcsimo  see.']  pern,  timidus  adcersa,  occuUandce  pravi- 

"Ett;   /3c"'*Aei(rcs-   rpia,    koI    firii'as    in  tuti  naturu  insitw  7nirtts  artifex,  Us  eti- 

TTphs  ronois  €|.  Zosim.     Cum  regnas-  am  qui  ejus  ingenium  ignorabant  sim- 

set  annis   tribus,  et  mensibus  praterea  plex  et  bonus  apparens. 

sex.  ^  Lnquco  fascia  composito  [fascia  ad 

«   Ortus  parentibus  .  .  .  qui  (lalliam  c«/////hJ  l\Iss.  iit  uioniiit  Griiter.  7>rt(y«<?o 

inh.'\  Zosim.  yivos  fjiv 'fKKuiv  ixTrh  Pap-  fisciacompusilo.    Ciini  Zosim.  consen- 

pdpwv,ixeroiKi]aasSlelsA(Tovs(e;'osTa-  tit  vulgata  lectio:  Pp6x<p  itepi(rTpfil/as 

XaTiKhu,  TraiOiias  re  TJjs  AaTi'i/oi/  jueroo--  rhf  rpaxv^o'',  <S:c. 

Xi^v-  iv  fxiv  To7r  irXfovtKThixacrL  t^s  rv-  6  Fere  tres  atque  viginli]  Ex  annali- 

xijs  epacv'!,  SiiAhs  Si  iv  ra'tt  TipKna-  bns  tamen  constat  tnnc  annos  xxvi. 

<rt(Ti*  T7)i/  ivoviTav  aiirw  (piKTu  uaKoriQuav  natum  tiiisse. 

Kpv^aiZiiviiSjKalTol'io.-yvoovan'bv avTo?)  ''  In  campis  Argentoratensibus]  '  A- 

TpSwoy  evi)Oris  thai  Kal  xRV^t^s  w^uifii-  pud  Ar^entoraliim  Galiiae  nrbeni  in- 

fj.(vos.     Id  eat,  originem  g.iwris  a  bur-  p;cntes  Alamanonim  copiic  extinctaj 

haris  ducens  ;   sid  i/id  Iransmi^ruverat  sniil.'  Fiitiop.     Argcntoiatum,  hodie 

apud  Lctus  (iallue  popuhs:  Uteris  Lali-  Slrashnurg. 

nis  satis  eruditus ;  uudd.r  fortuna  pros-  '   Slahant    acervi    montium    similes] 


EPiTOMF,.    CAP.  x[,n.  4:^i) 

fldniinum  modo,  cnptus  rex  iu)l)ilis  Chonodomariiis  ;  fiisi 
omncs  optiniatcs;  rcdditus  limes''  lloinaiuu  possessionis  ; 
ac  postmoduni  cum  Alamaiiis  dimicans,  potentissimiim 
eorum  regem  Vadomariiim  eepit.  lo.  II ic  a  niilitibus 
Gallicaiiis  Augustus  pronuntiatur.  Hi.  lliuc  Constantius 
urgere  legationibus,  in  statum  nomenque  pristinum  rever- 
tatur.'  Julianus  maudatis  mollioribus  rctert,  sc  sub  nonune 
celsi  imperii  multo  ofliciosius  pariturum.  17.  His  Cou- 
stantius  magis  magisque  ardens  dolore,  atque,  ut  erat  ta- 
lium  impatiens,  in  radicibus  Tauri  montis  apud  Mopsocre- 
nen '"  febri  acerrima,  quam  indignatio  nimia  vigiliis  augc- 
bat,  interiit  anno  a3vi  quarto  et  quadragesimo,"  imperii 
nono  atque  tricesimo,  verura  Augustus  quarto  vicesimoque  : 
octo  solus,  cum  fratribus  atque  Magnentio  scdecim,  quin- 
decini  Ca3sar.  18.  Felix  bellis  civilibus,°  cxternis  lacry- 
mabilis :  mirus  artifex  in  sagittis :  a  cibo  vinoque  et  somno 
multuni  temperans,''  patiens  laboris,  facundiae  cupidus ; 
quam  cum  assequi  tarditate  ingenii  non  posset,  aliis  invi- 
debat.      1!).    Spadonum   aulicorumque   amori   deditus  et 


Nnilomarius  Mss.  ap.  Srhott.  Veronens.  et  Augustan,  codd.  Cassiani  et 
Giypliii,  Liigdiineiihis  typo^rMplii  exemplai  ia,  et  Aid.  Tmn  pro  V<tdvmariuin 
quod  ex  Animiano  IMarcellino  restituit  Giuner.  codd.  Giielf.  Aid.  Sciiott. 
G.   1).    P.    hal)cnt   Badomariion,  liabeiqiie    Ariitz.    e  cod.   Leid.  I.  Boldo- 

marium. — IfJ  '  Ilunc  Const ut  in  stalimi  Aintzen.     Hinc  ex  codd.  Leid. 

et  iitroqneGiielferb.  Giuner.  qui  piicterea  ut  del»^vit  auctoiitate  cod.  Guelf.' 
IJaii. — 17  Uinc  Cunstantius  Scliolt.  Gaesb.  Delph.  Pitisc— 18  Ulullum  [in] 

NOTyE 

"Vide  Ammian.  lib.  xvi.  in  fine.  bus  stationem,  sub  Tauri  montis  ra- 

''  lledJilus  limes]    Eutrop.  •  Sum-  dicibiis  positam.'     Male  opinor  Rob. 

inotique  ultra  Rlieuum  Germani,  et  StepLani  editio,  quae  HJyandam,  pro 

finibus  suis  Rouianuin  in)periiini  re-  Mopsuestiam  reprjcsentat. 

stitutum.'  "  J'lvi  quarto  et  quadraffcsimo]  Na- 

'  Nomenque    pristinum    revertatur]  tus    eniui  A.  U.  10G9.  post  C.  317. 

Ciesaris.  mortuns  vero  A.  U.  11 13.  post  C.3G1. 

"'  Apud  Mopsocrenen]  Mopsocrene,  Caesar  dictus  anno  fetalis  quinto. 

Mo\pa!Kp^)vri,  urbs  in  Cilicia  ad  radices  "  I'elix  bellis  civilihus]  '  Kt  cujus  in 

montis  Tauri  ;    Latine   l\Iopsi  Jons,  a  civilibus,  niagisquam  in  exiernis  bel- 

Mopso  IMrtUtus  filio  :  nude  ct  (piibns-  lis,  sit  laiidaiida  fortuna.'    Eutrop. 

dam   Moifoueo-Ti'a,   3Iopsuestia   clicitur,  ^' Dlultumltiupiraus]  TcmperatisMss. 

'  Mopsi  doniu.s.'    Auuniaii.  lib.  xxi.  et   Veronens.  ed.  bene  :    quae  lectio 

'  Petiit  per  vias  ditficiles  IMopsui-sti-  confirniatur  ab  Animiano,  queni  vide, 
am  CiliciiU  ultiniam  liac  pertiugenti- 


440  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

iixoriira ;  quibus  contentus,  nulla  libidine  transversa  aut 
injusta  polluebatur.  20.  Sed  ex  conjugibus,  quas  plurimas 
sortitus  est,  prascipue  Eusebiam  dilexit,  decoram  quidem, 
verum  per  Adamantias  ^  et  Gorgonias,  et  alia  importuna 
ministeria  "^  vexantem  famam  viri,  contra  quam  foeminis 
raodestioribus  mos  est;  quarum  saepe  praecepta  maritos 
juvant.  21.  Namque  ut  ceteras  omittam,  Pompeia  Plotina, 
incredibile  dictu  est,  quanto  auxerit  gloriam  Trajani :  cu- 
jus  procuratores  ^  cum  provincias  calumniis  agitarent,  adeo 
ut  unus  ex  iis  diceretur  locupletium  quemque  ita  conve- 
nire,  Quare  habes?*  alter,  Unde  habes  ?  tertius,  Pone, 
quod  habes;  ilia  conjugem  corripuit;  atque  increpans, 
quod  laudis  suae  esset  incuriosus,  talera  reddidit,  ut  postea 
exactiones  improbas  detestans,"  fiscum  lienem  vocaret/ 
quod  eo  crescente,  artus  reliqui  tabescunt. 


temperans  eaed.  cum  intetnperans  in  priorr.  extaiet  edd. — 20  Quasi  plurimas 
Aid.  qnze  iiiox  cum  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  legit  Amantias  pro  Adaman- 
tias. Jac.  Diuantiiis  inavult  amentias. — 21  '  Unus  ex  his,  non  ex  iis,  oiniies 
sciipti,  qni  cum  edd.  locupletium  non  locupletum  expresseie:  nam  ntroque 
modo  hie  genitivus  terminari  solet.'  Arntz.  '  Locupletum  quemque.  Locuple- 
tissimum  quemque  Veronensis  :  et  niox  diiae  voces  ad  mensam  non  hue  perti- 
nent;  relefiaiulsE  igitur:  absunt  enim  in  Mss.  et  Veronensi,  qui  quare  hahes? 
alter  unde  iKibes?  tertius  pone  quod  habes  \)rdcfnrnnt.  Riirsum /o«(/is  suce  incu- 
riosus.' Schott.  '  Qute  hiibes  ad  mensam,  viilgo  ;  quod  eiiam  defendit  J.  F. 
Gronov.  Observatt.  iv.  24.  p.  797.  ed.  Lips,  at,  fiuia  voce,  ad  7nensam  omni- 
bus absunt  codicibus,  et  semidocti  sapiunt  glossam,  Arnlzen.  nneis  inchisit 
ea,  et  Gruner  plane  delevit:  qui  praeter  ea  e  codd.  rescripsit  quare  habes?' 
Harl.  In  Leid.  2.  ad  menses.  PraGterea  Pone  qua:  habes  omnes  aliae  edd. 
praeter  Bip.  Legit  Aid.  Qua  habes  ad  mensam  unde  habes,  tertinm  pone  qua, 
ifc.  Turn  sua  post  laudis  in  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  desideratur. 
Deinde  Aid.  Sciiott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  Iiabent  improbans  et  detestans.  '  Ex- 
act, improbas  detestans  Veronensis  et  scripti  libri.  Vidi  (|ui  anctiones  pro  car- 
actiones  excuderant.  Inde  quod  ea  crescente  artus  reliqui  tabescunt.'  Schott. 
'  Fiivent  omnes  nostri,  et  ea  crescente  Guelf.  et  Leid.  I.  ut  lien  genere  fcemi- 
nino  vidcatur  nsurpasse.'  Arntz. 

NOTiE 

'I  Ailainnntias   [Amnntias]    I\Iss.  et  latores    fisci,    procnratorcs    Caesaris 

Veronensis  ed.  Adamantias.  dicti. 

''  Importuna   minislcria]    Ministcria  '  Quare  habes?  [Qua  hahes  ad  men- 

pro  '  niinistris.'   '  Iniportunus,'  dira  sam]  In  Mss.  et  Veronensi  ed.  Quare 

ct  atrox  appcllatio,  qui  neipie  quies-  habes?  alter  unde  hahes, Ifc,  Sed  altera 

cit,  neque  alios  sinit  quiescere.  lectio  stare  potest:  vide  J.  V.  Gro- 

•  Procur(Uores]  Qui  tiscalium  re-  novium  Observat.  iv.  24.  in  '  men- 
rum  procurationem  gercbant,  procu-  sis  '    enim    pecuniae     rcpouebantur, 


KPITOMK.  CAP.    XLIII.                                 441 

NOTjC 

uiiiJe    '  niensarii,'    et    '  meiisiilarii  '  *  Fiscum  lienem  vucnrel]   Claudius 

*iicu.  Minos:  '  Hiimani  quod  splen  est  cor- 

"  Exactiones  imprnlms  ileie^lnns  [im-  poris,  in  |)0|inli  re,  Hoc  Caesar  fiscuni 

probans  et  detestans]  Melius  Mss.  et  dixeril  esse  suum  :   Fisco  aucto,  rtlt- 

e6.\evonKmis,  t.r(tclinn<'siiiiproU(tsdc-  qui    tabocuiit   corporis   artiis,  Fisco 

testans.     Ni-qiie  tiiini  (juapvis  exactio  aucto  arguiliir  civica  pauperies.' 
detestanda;  sed  niniia,  sed  iniproba. 


CAP.  XLIII. 

JULIANUS. 

I.  Tgitur  Jiilianus,  redacta  ad  unum  se  orbis  Romani 
curationc,  gloriae  nimis  cupidiis,  in  Persas  proficiscitur.  2. 
Illic  a  tran,sf'ii<,^a  quodara  in  insidias  dcductus,  cum  euni 
hinc  inde  Parthi  ^  ur<2,erent,  c  castris  jam  positis,  arrepto 
tantum  clypco  procurrit.  3.  Cumquc  inconsulto  ardorc 
nititur  ordines  ad  praelium  componcre,  ab  uno  ex  liostibus, 
et  quidem  fugiente,  conto  pcrcutitur.^  4.  Rclatusque  in 
tabernaculum,  rursusque  ad  hortandos  suos  egressns,  pau- 
latim  sanguine  vacuatus,  circa  noctis  fere  medium  delecit, 
praetatus,  consulto  sese  de  imperio  nihil  raandare  ;  ne,  uti 
solet  in  multitudinc  discrepantibus  studiis,  amico  ex  invi- 
diam reipublicae  discordia  exercitus  periculum  pararet.     5. 


Cap.  xmii.  l  Orbis  curatione,  omissa  voce  Romani,  quidam  ap.  Arntz. — 
2  '£  castris  jam.  Veron.  urgerent ,  armis  jam  positis:  niox  ad  pralium  in  eodem 
deficit  :  et  in  Ms.  uno  insulto  pro  inconsulto.  Forte  insulso  repercrat  libra- 
rius  :  nihil  tamen  deuuito.'  Scliott.—i  Ex  host,  et  ijuidem  swgenle  Aid.  cum 
priscis  edd. — 4  \n  finem,  discrepantibus  stud,  amicorum,  ex  iniidia  reipnblicce, 
discordia,  Sfc.  Schott.  Gaesb.  Delpli.  I'ilisc.  '  Ms$.  ex  invidia  rei  p.  discordia. 
At  Veron.  pro  abbreviato  reip.  scribit  rtipubliccc.  Sic  euini  locum  edidii  : 
discrepantibiis  studiis  atnico  ex  incidia  reipublicw  discordiam  exercitus  periculum 
pararet.  Qua;  scriptura  cum  iutricata  sit,  nescio  an  liirc  sit  conimodior  : 
amico  invidiam,  reipublicce  discordiam,  extrcitui  periculum  pararet.'  Sylburg. 
'  Ut  est  in  texlu,  sic  edidit  ducibus  codd.,  et  ope  interpunctionis  locum  ex- 
posuit  Grunerus  :  '  Julianum  verittim  esse,  lie  amico,  si  successorem  nomina- 
ret,  ex  invidia,  reipublica;  ex  discordia  exercitus  periculum  oriretur ;  cum 
sciudi  in  conlraria  studia  niultitudo  soleat.'     Alii  aliter.  . . .  Ariitzen.  vero 

NOT.E 

y  Parthil  Pro  Pcrsae.  *  Amico  [amicorum}  ex  invidia^  Mss. 

*  Conto  percutiturl  Sub  dcxtera  ax-      amico  ex  invidia,  reip.  discordia.  Vero- 

illu  Amuiian.  ueusis  edit,  amico  ex  irividia  reipub. 


442  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

Fueiat  in  eo  literarum  ac  negotioriim  ingens  scientia ;  eo 
juveratphilosophos,'' etGraecorum  sapientissimos.  (i.  Usu 
promtior  corporis  ;  quo  validus  quidem,  sed  brevis  fuit." 
7.  Haec  minuebat  quaiundam  rerum  neglectus  modus.  Cu- 
pido  laudis  immodica  ;  '^  cultus  nurainum  superstitiosus : 
audax  plus,  quani  Tniperatorem  decet;  cui  salus  propria, 
cum  semper  ad  securitatem  omnium,  in  bello  maxime  con- 
servanda  est.  8.  Ita  ilium  cupido  gloriai  flagrantior  pervi- 
cerat,  ut  neque  terrae  motu,  neque  plerisque  praisagiis,  qui- 
bus  vetabatur  petere  Persidem,  adductus  sit  finem  ponere 
ardori ;  ac  ne  noctu  quidem  visus  ingens  globus '  ccelo  labi 
ante  diem  belli  =  cautum  pr^stiterit. 


reposiiit  discrepantibiis  studiis  amico,  ex  invidia  rei,  discordia  exercitus  periadum 
pararet.  Klotz.  in  Misc.  Crit.  p.  41.  snspiiabatnr  n.  v.  s.  in  m.  d.  si.  arnica, 
reipuhlica  invidia  et  discordia  ex.  per.  par.'  Hail.  '  Aldus  et  Gryphius  aniicorum 
ex  invidia  rei  prce  discordia.  Non  ineptiim  est,  quod  conjecit  Sylbingiiis. 
Certe amico  sciibendum  esse  volnnt  omnes  Mss.  et  deinceps  in  edd.  est  rei  non 
reipublic(B:  quoinodo  sine  ilia  eniendatione  sensiis  erit  sim|)licissinins  :  Ne 
discordia  exercitus  pararet  periculiini  amico,  discrepantibiis  aliornm  stiidiis 
ex  invidia  rei.  Nihil  melius  video,  qnamvis  et  pra  discordia  retineri  posset, 
et  turn  pararet  ad  ipsiim  Jiiliannm  referri,  quod  et  rectum  erit,  si  prte  oinise- 
ris ;  sic  enim  dis6'o?-dm  sexto  casii  causam  atqiie  niodiim  expriniet.  Optime 
Inic  facit  locns  Vopisci  in  Atirel.  c.  41.  'Elect!  perinilnm  erit  et  eligentis 
invidia."  Arntz. — b/Equaverat  philosophos  Scliott.  Gaesb.  Dflpli.  Pitisc.  eoju- 
varerat  Aid.  cnni  Basil,  diiobtis. — 6  '  Quam  validus  edd.  ante  Scliott.  et  re- 
diixit  Arntzen.  sed  qtio,  propter  voce,  quidem  et  sed,  e  codd.  cum  Scliotto  et 
Griitero  reposiiit  Gi  iiner.'  Harl.  Quam  ralidiur  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pi- 
tisc.— 7  Laudis  immodica:  T)e\[)[i.  Statim  cultus  nimium  supersiitiosus.  Infra 
[turn]  maxime  in  bello  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. — 8  Abductus  sit  Augus- 
tan, cod.  et  Aid.  '  Ingens  globus  ccelo  labi.  Ccelo  lubi  ante  Veronensis  et  Flo- 
riacensis  et  script!  libi!  :  calo  labiente  diem  Cwji^ci-Auus  et  Pillioeaiiiis.'  Schoit. 
'Pro  ingens  globus  rect'ius  leri^emws  igneus  globus.  Ammianus  certe  flaaran- 
tissimam  faceni  et  nitorem  igneuni  vooat  ex  fjenere  raii'  Sia'icroSvTwv.'  Siflburg. 
proht).  Griiler.  Arntz.  ^  Latxinie  cum  Grypliio  (non  labenle  iit  est  in  Sclioiti 
iiotis)  i^ldiis.  Lapsus  ed.  Frobeniana  :  ntniiiique  male.  Melius  Lcidenses 
quoque  codd.  calo  labi  ante  diem.'  Aintz.     Prxterea  die  belli  malit  Anna. 

NOT/E 

discordinm  exercitus    per.   pur.    editi  turn  triennium    imperavit  ;    qnamvis 

tres,  ex  invidia  reipub.  discordia  cxer-  alii  aliter. 

citus  pcriculum  pararet:  qiios  seqtior.  ^  Cupido  laudis  i7nmodica'\    Glorias 

'  Ne.   discrepantibus    studiis    amico-  avidiis,  ac  per  cam  animi  pleniinque 

rum,  discordia  exercitus  ex    invidia  imniodici. 

nata  republican  periciiliim  pararet.'  f  Ingens  globus]  Ignens  globua  Syl- 

''  i'.ojuverat  [(cquavcrat']  philosophos'\  bui^iiis,  cui  favere  videlur  Animian. 

'  In  quibnsdain  pliilosoplio  propior.'  iiiliil  tamuii  iiiiito. 

Eutrop.  «    Diem  hclli\  .1.    1'^.    /'( )    diem   billi. 

■^  iSVd  brevis  fail]  Ncqiic  eiiiin  to-  Sed  malim  die  belli. 


Kl'lTOMK.      CA1».    XLIV.  443 

CAP.    XLIV. 

JOVIANUS. 

1.  JoviANUS,  jjcnitus  patre  Varroninno  in  solo  agri 
Singidoiiensis ''  piovincia)  Pannoiiiai,  inipcravit  menses 
octo.'  2.  Ejus  patri,  cum  libcros  crebros  amitteret,  prascep- 
tum  soninio  est,  cum,  qm  jam  instante  uxoris  partu  cden- 
dus  I'oret,  diccret  Jovianum.  -i.  Hie  fuit  insignis  corpore, 
laetus  ingenio,  literarum  studiosus.  4.  Hie  dum  a  Persidc 
hyeme  aspcra  mcdiaquc  Constantinoi)olim  accelerans, 
cruditate  stomaclii,  tcctorio  novi  operis  gravatus""  [essct], 
repentc  inleriit,  anoos  gerens  proximo  quadraginta.' 


Cap.  XLIV.  1  Incola  agri  Singidonensis.  Scliolt.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc. 
*  Insula  IMss.  Pitlicei  ;  Danielis  vero  in  solo  agri  Sigindonensi.s,  qiioinodo  fere 
et  Veionensis,  qui  iiiox  diccrc  legit.'  Sclintt.  '  Insula  Giielf.  Aldus  ct  (iry- 
pliins  :  in  solo  utercjiie  Liigd.  qnod  siimiis  seciiti.  Pro  Juvianus  omnes  oliw 
edd.  [cum  Aid.]  ./ofin)((«Ms;  uti  et  niox.'  Arnlz. — 2  Cujus  ;w<ri  Aid. — 4  Lo- 
geiiduiii  putuvit  Scliott.  infra  cruditate  slomacld,  vel  lectorio  novi  opcris :  et 
Griiner.  conj.  slomnchi,  ct  tcclono  . .  .  gravatus,  rep.  ^r.  '  Superius  </uw  uiicis 
iiicluserat  Schottus;  [Gaesb.  Delph.  Pitisc]  sed  apud  nos  abest  a  solo  Leid. 
2.  et  quod  sequitur  esset  iion  reperitur  quoque  in  [Aid.  nee  in]  utroque  Lugd.' 
Arntz. 

aOTJE 

^  Agri   Singidonensis]  Singidoniim  opinantur  nimia  cruditate;  inter  coe- 

nrbs    Paniiouiiii    non    prociil    a  Sir-  nandiini  enim  epulis  indulscrat  :  alii 

niio.  odore  cubicnii,  quod  ex  recenti  tec- 

'  Imperavit  menses  octo]  'Decessit  torio   calcis,   grave  (]iiiescentibus   e- 

Imperii    inense    seplinio.'      Eutrop.  rat :  (jiiidani  niniieiate  |)runaniiii<|iias 

Factus    est    Imperator    A.  U.   1115.  gravi  frigore  adolcri  niiiltas  jusserat.' 

post   C.  SOS.  niense  Jnnio  ;   niortuus  Tectoriuui    dicitur    cataplasnia   (pio 

anno  sequcnti  niense  Feb.  parietes  induuntiir. 

^  Cruditate   stomachi,  tectorio    novi  '  Annos  gerens  proxime  (juudragintu'\ 

operii    gravatus'l    Legenduin    putavi,  Eutrop.  ' /Etaiis,  ut  (|ui  plnrimuni  ac 

Cruditate  stomachi,    v<i   tectorio    novi  niininiuni  tradunt,  tertio  et  trigcsimo 

operis,     Eutrop.  '  IMuIti  e.vaniniatuni  anno.' 


444  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

CAP.  XLV. 

VALENTINIANUS,    ET    FIRMUS. 

1.  Valentinianus  imperavit "  annos  duodecim,  minus 
diebus  centum.  2.  Hujus  pater  Gratianus  mediocri  stirpe 
ortus  apud  Cibalas,"  Funarius  appellatus  est,  eo  quod  ve- 
nalitium  funem  portanti  quinque  milites  nequirent  extor- 
quere.  3.  Eo  merito  ascitus  in  militiam,  usque  ad  praefec- 
turae  praetorianae  poteutiam  conscendit :  ob  cujus  apud 
milites  commendationem,  Valentiniano  imperium  resistenti 
oggeritur.°  4.  Hie  Valentem  consanguineum  suum  sibi 
sociura  in  imperio  ascivit ;  ac  demum  Gratianum  filium,P 
nee  dum  plene  puberem,  hortatu  socrus  et  uxoris  Augus- 
tum  creavit.  5.  Hie  Valentinianus  fuit  vultu  decens,  solers 
ingenio,  animo  gravis,  sermone  cultissimus.  Quanquam 
esset  ad  loquendum  parcus,  severus,  vehemens,  infectus 
tamen  vitiis,  maximeque  avaritiae  ;  cujus  cupitor  ipse  fuit 
acer,  et  in  his,  quae  memoraturus  sura,  Hadriano  proximus. 


Cap.  XLV.  3  Resistenti aggeritur  Ald.Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  cootra 
Mss. — 5  QuatKjuam  enim  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Quatujuam  esset 
Veroiieiis.  et  Mss.  hasit  pro  essel,  in  quibiis  et  rh  vehemens  desideratiir.  Mox 
»n/ec<«s  t)*7n5  Pithoei,  Ciijacii  IMss.  et  Veroof n».  iion  placet;  nee  illiid  cupi- 
tor pro  punitur.  Inde  memoralus  sum  scripti  libri  ;  viilgatam  tamen  lectioneni 
lit  rastioiem  piaefero.'  Schott.  ^Quanquam  liasit  ud  Leid.  1.  Quamquam  esset 
tid  Leid.  alter  ;  el  quamquam  enim  hces it  ad  G\\e\f.  Quamqiiam  esset  coiifirmat 
Paullii<*  Diaronus,  qui  Im-c  et  multa  iisdem  narrat  verbis  initio  libri  undeci- 
Jni.  Vehemens  abest  ab  iitroque  Leid.  Pro  i){f'eslus  [lit  Schott.  Gaesb. 
Delph.  Pitisc]  omnes  mox  scripli  infectus,  quae  videtiir  vera  scriptiira,  qiiam- 
vis  displiceat  eriiditissimo  Stlioito.  Per  vociilam  enim  tamen  reliquis  virtii- 
tibus  qiias  nienioraverat  addit,  eiim  iiifectiiin  fnisse  vitiis,  et  niaxime  vitio 
avantiip.  Quod  in  eo  Iinperatore  daninat  itidem  Amniianiis  lib.  xxx.  c.  8.' 
Arntz.  '  Quod  tamen  abest  codd.  Guelf.  cum  Griiner.  malim  legere  ac  inter- 
jmngere  serm,  cultissimus ;  quanquam  esset  ad  loquendum  parcus:  Severus,  tehc 
mens,  infectus  vitiis,  Sfc'  Harl.     Punitor  pro  cupitor,  et  mox  in  iis  pro  in  his 

NOT^ 

"■  Imperavit']   Electus    est    A.    U.  Veronensis  edit,  uggeritur.     Utrum- 

11IG.    post   C.  3G4.  mortuus   A.  U.  que  bonum. 

1 127.  post  C.  375.  I'  Ac  demum  Gratianum  Jilium']Cinem 

"  Cibalas]  In  Pannonia.     Jam  sii-  Augustuin  proclamavit  anno  quarto 

pra.  imperii. 

°    Oggcrilur    [aggeritur]     Mss.    ct 


EPITOME.     CAP.    XLV.  445 

n.  Pingere  venustissinic,  mcminissc/'  nova  arma  meditari," 
fingcrc  cera  sen  liino  '  simulacra,  prudentcr  uti  locis,  tempo- 
ribus,  sermoiic  :  atquc,  ut  brevitcr  coiicludam,  si  ei  Ibcdis' 
honiinibus,  quis  scse  quasi  fidissimis  prudentissimisquc 
dederaf,  carerc,  aut  probatis  eruditisque  monitoribus  uti 
licuisset,  perl'ectus  baud  dubie  princcps  enituisset.  7.  llu- 
jus  tempore"  Firmus'^  apud  Mauritaniam  regnum  invadens, 
extiiiguitur.  8.  Valcntiuianus  apud  Bergcntionem^  lej^a- 
tioni  Quadorum  respondens,  anno  aevi  quinto  et  quinqua- 
gesimo,  impetu  sanguinis/  voce  amissa,  sensu  integer,  ex- 
piravit.  0.  Quod  quidem  *  intemperantia  cibi,  ac  saturi- 
tate,  qua  artus  difTuderat,  accidisse  plures  retulere.  10. 
Itaque  eo  mortuo,  Valentinianus  adhuc  quadricnnis,  auc- 
tore  Equitio  ac  Merobaude  e  propinquo,''  ubi  cum  matre 
fuerat,  allatus,  creatus  est  Imperator. 


Aid,  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 6  Genera  vetustissimorum  meminisse,  et 
iiiox  terra  pro  cera,  ft  dein  serinonibus  pro  sermone  AUJ.  Schott.  Gaesb.  Uelph. 
Pilisc.  nisi  quod  Aid,  gcnere  legat.  Piaeterea  di<;tii)!,'iiit  Aid.  simulacra  pru- 
denter,  uti  locis,  temp.  In  seqq,  si  ei  infidis  hominibus,  quibus  sese  Scliott. 
Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  concludam,  semper  cvit7iijiibus,  qtieis  sese  antiqiiitiis  ex- 
cusi  et  Aid.  qui  mo\  careret  cum  libb.  quibiisdani  legit. — 7  Firmius  Lf'id.  1. 
— 8  Apud  lircf;ilionem  alii.  Quadrorum  Del|)h,  Turn  sensus  integer  Leid.  2. — 
9  Securitate  pro  saturitate  Mss.  ap.  Schott.  et  Veronens.  cum  aliquot  Mss. 
ap.  Arntz.  Mox  iideni  et  edd.  cum  Aid.  detulere  pro  retulere. — 10  '  lujuitio. 
Mquitio  et  Merubaudo  c  propinquo  creatur  Imperator  Floriacensis  et  Cujacii 

NOT^E 

1  Pingere  venustissime,  [Genera  ve-  koI  typaxf/e'  fittxit  et  pinxit. 

tustissimoruml  7neminisse]  Tamen   nil  '  Fwdis   [infidis]  Mss.  fadis :   noii 

tale  de  Hadriano  me  legisse  memini.  probo  propter  rh  Jidissimis  m\od  se- 

Sed   hie   tantum  niemoria  Hadriano  quitur. 

proximnm  fidsse  Vaieiitiuianum  di-  "  IIujus  tempore]  Anno  dec'iwo  ejus 

cit  p4)itoniista.     Nam  supra  de  Ha-  imperii. 

driano :    '  Memor   supra   qiiam   cui-  "    Firmns]    Contra    quern    missus 

quam    credibile    est,   locos,  negotia,  Theodosiu';.     \'ide  Anmiian. 

niilites   absentes   qiioquc   uominibus  y    Jiergentionem]    '  Hregentiouem ' 

recensere.'  vocat   Ammian,    ♦  liregietium  '    aliis 

'  Nora  arma  meditari]   Nescio    an  dicitur;   urbs  in  Pannonia  superior!, 

idem  de  Hadriano  auctort's  prodide-  ^  Impetu  sanguinis]  Hie  est   '  ictii 

rint,  sanguinis.'     Vide   quae   supra   in    L. 

•  Fingere  cera  [terra]  seu  limo]  IMss.  Annio  Vero  dicta  sunt. 

cera.     Hue  refer  (|ii<p  supra  de  Ha-  »  Quod  quidtm]  Aiiter  Ammianus, 

driano:  '  Pictor,  ticlor  ex   a;re'vel  qui    ait  ex   iracundia   subito  conci- 

marniore  proxiine  Polyclclos  et  Eu-  disse. 

phranoras:'  et  Diouis  verba,  (wKaae  ^  Ac  Merobaude  e  propinquo  [Mero- 


446  SEXTI    AURRLIl    VICTORIS 

IMss.  Vide  qme  notavi  cap.  36.'  iSchvtt.     Merohaude  prupinquo,  oniissa  e,  Aid. 
Piaeteiea  cicatur  codd.  Guelf.  prob.  Giutier. 

NOT^ 

hande propinquo'\  Hdec  sunt  mendosa  :      SfC.     Allatus  e   propinquo,  ubi   erat 
expediiint  Mss.  ubi,  ac  Merohaude  e     cum  inatre. 
propinquo,  ubi  cum  matre  erat,  allatus, 


CAP.   XLVI. 

VALENS,    ET    PROCOPIUS. 


1.  Valens,  una  cum  Valentiniano,  germane  suo,  de  quo 
diximus,  regnavit  annos  tredecim,^  menses  quinque.  2. 
llic  Valens  cum  Gothis  lacrymabili  bello  commisso,  sagit- 
tis  saucius,  in  casa  deportatur  vilissima:  ubi  supervenien- 
tibus  Gothis,  ignique  supposito,  incendio  concrematus  est.'^ 
3.  In  quo  probanda  ha?c  fuere.  Fuit  possessoribus  consul- 
tor  bonus  :  mutare  judices  rarius,"  in  amicos  fidus  :  irasci 
sine  noxa''  ac  periculo  cujusquam,  sane  valde  timidus.  4. 
Hujus  temporibus=  Procopius  tyrannidem  invadens  extin- 
guitur. 

Cap.  XLVI,  1  Annos  X.  Aid.  annos  decern  vulgati  ante  Schott. — 2  In  ca- 
sam  .  . .  vilissimam  Aid.  Scliott.  Gaesb.  Delpb.  Fitisc — 3  Vulgati  ant«"  Schott. 
mutare  judicia,  vents  in  amicos  :  a\\\  judicia  nnius.  Aid.  mutare  indicia  rents. 
Mox  ciijusqiiam  e  codd.  Guelf.  reposuii  Gnincf.  pro  vulg.  cttjusque,  quod  om- 
iies  alii.  Veiouens.  amplius  peric.  cujusquam  insitetus.  Sane  valde  timidus. — 
4  Procopius  tyrannus  cadens  extin^uitur  cdd.  ante  Scliott.  et  Aid. 

NOTjE 

e  Annas  tredecim']  Lege  duudecim  ;  rarius;  utsensus  sit 'ita  possessoribus 

ex  notis  menduni   natum   xiii.    pro  favisse  Valentem,  ut  rarius  quod  se- 

^,j  niel  judicatmu  fuerat,  dtinutarct.' 

•i  Concrematus  esf]  Anno  tertio  post  ^  iVoxd]  Id  est,  'danino.' 

mortem  Valenliniani.     Regnavit   an.  e  Ihijus  icmporibus}  Et  Diocleliani 

1  t.  mens.  1.  potius,  cujus  imperii  anno  primo  im- 

^  Mutare  judices  rarii/.s]    Quapdam  periuin  sumsit  Frocopins.     Sed  ideo 

edit.  Mutare  judicia  rarius:  (jiiod  ma-  potius  'nunc  Valenlis  temporibus  as- 

gis  placet.     Et  sic  cum  siipcrioribus  signal  Epitomista,  quia  per  cum  de- 

couiinnand;i  existimo,  I- nil  posse sso-  bellatus  Procopius.  Vide  Animian. 
rihns  cunsultor   bonus,   mutare  judicia 


EPiTOMi:.    CAP.  xi,vri.  447 

CAP.   XLVII. 

G  RATI  AN  us,    KT    MAXIMUS. 

1.  G  RATI  AN  US,  gcuitus  Sirmii,  imperavit  ciim  patre  Va- 
Icntiiiiano  annos  octo,  dies  octoi,'inta  f|uin(jue  ;  cum  patruo 
et  IVatre  '  ties;''  cuiu  eodem  t'rutrc  ac  riieodosio  quatuor  ;  et 
his  omnibus'^  acccdente  Arcadio,**  menses  sex.  :i.  Hie  apud 
Arj^ontariam/  oppidum  Gallia^  triginta  Alamanorum  millia 
in  bclloextinxit.  3.  Hie  cum  aniraadvertisset,  Thraciam  l)a- 
ciamque  tanquam  genitales  terras  possidentibus  Gothis  Tai- 
phalisque,*  atque  omni  pernicie  atrocioribus  ilunnis  ^  et 
Alanis,  extremum  pcriculum  Instare  nomini  Romano;  accito 
ab  Ilispania ''  Thcodosio,cunctis  faventibus,  degcnti  annum 


Cap.  XLVII.  1  '  iSiVmi  Guelf.  .Sirm/o  Leid.  l.de  qua  constrnrtione  egimus 
supra  0.  XXXVII.'  Arntz.  Mox  el  cum  liis  oiiDiibu.s  edd.  exhibent,  sed  pra-po- 
sitioiieiii  iiiicis  claiidebat  Scliott.  cum  eaui  sui  IMss.  iion  agnoscerent ;  (|iiod 
cuui  nee  iiostri  faciant,  ea  vocula  ex  supeiioribus  erit  repetenda.'  Arntz — 
2  Arij^entarium  Aid.  Schott.  Gaesb.  Delpli.  Utisc.  '  Ceteruni  vox  millia  desi- 
deralur  iu  onmibus  AintZHiiii  scriptis,  neqiie  legitur  in  codd.  Mss.  Guelf. 
Assentior  autem  laudato  Aintzenio  scriptuni  fuisse  trig.  Akmannorum  bello 
ctel.  at(|ue  iude  tii  in  ortuni.  Eisi  igitur  non  ineptam  puteni  viii  doctissnni 
conjecluram,  una  bello;  maliin  tanien  trig.  Alemannor.  viilliu  bello  extitixit, 
Nuiii  vero  tot  Alenianuoiiim  inillia  eo  priplio  oeciderint,  dubitat  INIuiatoiius 
in  den  Ges<h.  von  Iialien  ad  ann.  ccf  i.xxvm.  vol.  ii.  p.  530.  Mox,  pro  (ini- 
mudvertisset  in  cod.  (Jnelf.  1.  est  udvertisset.'  Giuner.  Fia>teiea  extraxit  pro 
cxlitixit  Aid.— 3  Tu'fnUs  Scliott.  Gaesb.  Delpb.  Piiisc.  '  Taifalisque  Mss.  Fro- 
ben.  Thaipkalis;  Ami.  Cratandri  [et  Aid.]  Triballisque  ;  post,  (y«>^en/i  iidem 
scribuiit,  pro  quo  liactenus  oxcusi  ugeiiti.'  Scliott.  Mox  i'nis  pro  Hiinnbi 
Leid.  2.    Hunis  Leid.  1.     Turn  accildm  . . .  TUeodusium  Aid.  et  infra  ugeuti  pro 

NOTiE 

*  Cum  patruo  etfratre"]  Valente  pa-  sertim  cum  ex  Ammiano  certiim  sit 

truo,  fratre  Valentiuiano.  Gratianum    non   bmge  a   Klieno   lias 

•*    Tits]    Desunt  circiter    menses  Alamanorum  copias  extinxisse.    I'li- 

tres.  tabam  Argcntoratum.    Nodum  solvent 

•^   His  omnibus.]  Valentintano   scili-  eruditi  :    neque   eniui  quicquain  au- 

cet,  ac  Theodosio.  deo. 

•^  ylcceJtnk' .ircaJio]  Tlieodosii  filio.  *^  TaiphalisqUi]    Taifnli,  vel  nt  alii, 

A.  U.  1135.  post  C.  383.  sexto  niense  Tafuli,   Dacica  gens  circa  Hierasiiin 

post  Gratianus  occisus.  fluviuin,   ex    Mamertini    Famgyrico 

•-'  Argciituriam[Argentarium]   Libri  notissima,  et  ex  Auuiiiano  lib.  xxxi. 

vett.  ylrg-t'M<rtri<i;n,  ut  et  I'.Diaconus  ;  ^  Hunnis]   Hiinni,   et  Alaui  popiili 

sedArgentariaurbsniiirKV(|iie  igiiota.  i"  Saru.atia  Europa'a  sn;)ra  paliuieni 

Suspicatnr  Schottus  esse  oppidum  il-  Ma-otidem. 

lud  in  agro  Leinovicum   <ni()d    vulgo  ''  Ab    Hispaiiid]  Quo,   tanquam   in 

vocamus -lr^t'«<o/i.  Sed  diibito  ;  priu-  exiliuin  voluniaiiuiu,ctncesserat  me- 


448  SEXTI    AURELII    VICTORIS 

a  tricesimo  tertium,  imperium  committit.  4.  Fuit  autera 
Gratianus  Uteris  baud  mediocriter  institutus :  carmen  fa- 
cere,  ornate  loqui,  explicare  controversias  rhetorum  more  ; 
nihil  aliud  die  noctuque  agere,  quam  spiculis  meditari,  suin- 
maeque  voluptatis  divina^que  artis  credere  ferire  destinata. 
5.  Parens  cibi  somnique;  etvini  aclibidinis  victor  ;  cunc- 
tisque  fuisset  plenus  bonis,  si  ad  cognoscendam  reipnblicae 
gerendae  scientiam  animum  intendisset,  a  qua**  prope  alie- 
nus  non  modo  voluntate,  sed  etiam  exercitio  tuit.  6.  Nam 
dum  exercitum  negligeret,  et  paucos  ex  Alanis,  quos  in- 
genti  auro  ad  se  transtulerat,  anteferret  veteri  ac  Romano 
militi,  adeoque  barbarorum  coraitatu  et  prope  amicitia  capi- 
tur,'  ut  nonnunquam  eodem  habitn  iter  faceret,  odia  contra 
se  militum  excitavit.  7.  Hoc  tempore  cum  Maximus  apud 
Britanniam ""  tyrannidem  arripuisset,  et  in  Galliam  trans- 
misisset,  ab  infensis  Gratiano  legionibiis  exceptus,  Gra- 
tianum  fugavit,  nee  mora  extinxit ; "  qui  vixit  annos 
xxix.° 


degenti  Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc. — 4  Controversa  rhetorum  Veronens. 
Cnjacii  et  Pithcei  Mss.  et  Giielf.  teste  Arntz.  Mox  credere  ferire  periie  sibi 
destinata,  cibique,  vini  ac  libid.  Aid.  credere  ferire  [perite  sibi]  destinata.  Parous 
Schott.  Gaesb.  Delph.  Pitisc.  '  Totiis  hie  locus  iu  qnibusdam  legitnr, /erij-e 
destinata,  cihiqiie  vini  ac  libidinis  victor:  cunclisquc  ( Veronensis  cunc<is)  esse< 
plenus,  si  ad  cognoscendam  ;  ut  absint  parens  somnique  et  bonis-  In  seqq.  regendce 
est  in  Mss.  qui  et  ncglegeret  quatiior  e  disertim  pingiint ;  ut  infra  cap.  seq.  § 
2.  intellegamus.'  Schott. — 5  '  Priori  nienibro  nil  variant  Mss.  et  Paullus 
Diaconns  :  sed  pro  gerendce,  regenda  Giielferb.  et  totam  voceni  ignorat 
Leid.  2.'  Arntz. — 6  Caperetur  pro  cnpilur  malit  Sylburg.  Capi  Mss.  ap. 
Arntz. — 7  Ad  Britanniam  Gnelf.  Tiini  Aid.  annis  XXV1X.  '  Veronensis 
XXyill.  nisi  operaruni  incuria  A',  siennni  decussatini  positum  omissuni. 
JIss.  duo  XXXVIIII.  id  est,  triginta  norem.  Ciijacii  vpro  cxeinpluni  anti- 
quissimum  denario  minus  XXIX.'  Schott.  'Gnelf.  XXXIX.  ubi  tamtn 
prior  numerns  X.  indncta  linea  delcbatur:  nnde  et  XXIX.  scribit  Leid.  2. 
Cornimpere  poinit  librarius  A',  pro  V.  nt  posnerit  XXIX.  cum  esse  deberet 
XXIV,  nihil  faciliu8,uec  tainen  quicqiiani  pronnntio.'  Arntz. 

NOT7E 

tu  Valcntis.  «  jinnos  XXIX.  [annis  XXXVIII.'] 

^  A  qua']  Scientia.  At    qnomodo    vixisse    poinit    annis 

'  Capitur]  Scribere  debebaf,  cape-  XXXVIII.  si  regnavit  tantum   an. 

retur ;  ut   supra    'negligeret.'     Vc-  xvi,    fuitque   nondum  plane    pnber 

rum  sic  solet  hie  auctor.  Imperalor  creatus,  ut  supra  aiiclor? 

'"  Maximus  apud  Ihit.'\  Anno  ulli-  In   annalibiis  reperics  cuin   vixisse 

mo  imperii  Ciratiani.  annis  tantum  XXIV. 

"  llxtinxil]  Pi  ope  Lugduuum. 


liPlTOMK.     CAP.    XLVin.  449 

CAP.  XLVIir. 

THEODOSIUS. 

1.  Theodosius,  gcnitus  patrc  Ilonorio,"  matrc  Thcr- 
mantia,  generc  Hispanus,  origincm  a  Trajano  ''  principe 
trahcns  ;  a  Gratiano  Augusto  apud  Sirmium  Impcrator 
cflectus,  rcgnavit  annos  decern  ct  scptcm.*"  2.  lluic  f'crunt 
nomen  somnio  paicntcs  monitos  sacravissc,  ut  Lalinc  in- 
tclligimus,  A  Deo  datum.''  3.  De  hoc  etiam  oraculo  in 
Asia  divulgatum  est,  cum  Valenti  successiirum,  cujus  no- 
men  c  e  et  £  ct  O  atque  A  Graccis  literis  initiaretur.  4. 
Qua  cognationc  principii "  deceptus  Theodorus,  cum  sibi 
imperium  deberi  praesumcret/  scelestaj  cupidinis  supplicia 
persolvit.  5.  Fuit  autem  Theodosius  propagator  leipub- 
licai,  atque  defensor  eximius.  Nam  Hunnos  ct  Gothos, 
qui  cam  sub  Valente  defatigassent,  diversis  pra?liis  vicit. 
Cum  Persis  quoque  petitus  pacem  pepigit.  G.  Maximum  ^ 
autem  tyrannum,  qui  Gratianum  interfecerat,  etsibi  Gallias 
vindicabat,  apud  Aquileiara  cxtinxit ;  Victorcmque  ejus 
filiuni,   intra  infantiae  annos  a  Maximo  patrc  Augustum 


Cap.  XLviii.  1  Regnavit  annis  viginti  septem  oWm  legebatnr;  ut  in  vul- 
garis ap.  Scliott.  demto  Vcronensi. — 3  Mss.  ap.  Scliott.  pro  A  Greeds  iiai>ciit 
a  (iru'cis.  Aid.  legit  nomen  Ihcta  ct  e,  o,  et  <i  iira'cis,- — 4  Cognitione  priucijiian 
Mss.  ap.  Scliott.  et  Aid.  '  Supra  intcllegimus  Mss.  intclligimus  priscic  edd. 
pro  quo  Scliott.  intelligamus.  Vide  ad  cap.  piiiT.  inodo  dicta.'  Arntz.  Tiun 
Th  deberi  in  Aid.  ut  in  edd.  ante  Scliott.  desideratur.  Mss.  etiam  pemulverut 
pro  persolvit  legunt :  Aid.  perceperat. — 5  Penilus  p<icem  Aid. — (»  Ad  verba 
Muximuni  .  .  .  apud  Aqtiileiam,  vido   Nott.  Var.     Mox  Viclorem  quoque  ejus 

NOTiE 

=»  Patre  Uonorio']  Alii  patreni  cti-  est,  Deo  datus. 

am  Tlieodosium  vocant.  e  Qua  cognatione    principii]    Quod 

^  A  Trajano]  Qui  et  ipse  Hispanus  nonieu  suuni  ab  iisdeni  literis  initia- 

erat.  retur. 

=  Annos  decern  ct  septcm]  Imperavit  f  Cum  sibi   imperium  deberi  pucs. 

tantuni  annos  xvi.     Nam  Inii)crator  [imperium pr as.]  lu  Mss.et  Verouen- 

factus   A.  U.  1131.  post  C.  N.  379.  si  ed.  Cum  sibi  impcriutn  deberi  prtc- 

die  IG.  Januar.  niortuns  A.  U.  1147.  sumcret :  quod  niagis  placet.     Sic  et 

post  C.  N.  395.  die  17.  ejusdeni  men-  Pduhis  Diaconus, 

■  •''s.  =  Ma.i.imum]  Vide  Aminianuin. 

^  A  Deo  datum]  Nam  OeoSJertos,  id 

Dclph,  el  Vur,  Clas,               Aurel.  Vicl.                                         2  F 


450  SEXTI   AURELII    VICTORIS 

factum,  necavit.  7.  Eugenium''  quoque  tyrannum,  atque 
Arbogasten  superavit,'  deletis  eorum  decern  millibus  pug- 
natorum.  Hie  etenini  Eugenius  confisus  viribus  Arbogas- 
tis,  postquam  apud  Viennam  Valentinianum  extinxerat,'' 
regnum  invasit :  sed  raox  simul  cum  vita  imperium  '  per- 
didit.  8.  Fuit  autem  Theodosius""  moribus  et  corpora 
Trajaao  similis,  quantum  scripta  veterum  et  picturae  do- 
cent."  Sic  eminens  status,  membra  eadem,  par  caesaries, 
os,°  absque  eo,  quod  illi  aliquantum  vellendo ''  steriles  genae, 
neque  tam  ingentes  oculi  erant,  nescio  an  et  tanta  gratia, 
tantusque  flos''  in  facie,  seu  tanta  dignitas  in  incessu.  9. 
Mens  vero  prorsus  similis,  adeo  ut  nihil  dici  queat,  quod 
non  ex  libris  in  istura  videatur  transferri.  Clemens  animus, 
misericors,  communis,  solo  habitu  differre  se  ceteris  pu- 
tans;  in  omnes  homines  honorificus,  verum  effusius  in 
bonos:  simplicia  ingenia  asque  diligere,  erudita  mirari, 
sed  innoxia :  largiri  magno  animo  magna ;  amare  cives  vel 
privato  contubernio  cognitos,  eosque  honoribus,  pecunia. 


Ald.-^8  Moribus  et  vita  Leid.  2.  Mox  '  Guelf.  et  priscae  edd.  pictura  edocety 
ut  praetedentis  vocis  litera  seqtienti  adhseserit  sine  necessitate.  Tertnllianus 
Apol.  c.  10. '  Satiuniim  itaqne,  quantum  liteiae  decent."  Jrn/:.  Turn  os simile, 
absque  eo  in  quibusdam  exemplaribus  ap.  Vinet.  ut  Paullus  Diaconus. — 9  In 

NOTyE 

•>  Eugenium]  Qui  graminaticam  o-  Nam  infra  innuit  auctor  se  Theodo- 

lim  docueiat,  ab  Arbogaste   Franco  sium  piaesentem  vidisse. 

Imperator  creatus.  °  Pur  ccBsaries,   os'\   Apud  Paulum 

'  Superavit]  Anno  imperii  sui  ulti-  Diacon.   '  Par    caesaiies,  os  simile.' 

mo.  Optime. 

^  Postquam  apud  Viennam  Val.  ex-  p  Vellendo']  Passive. 

iinxerat]  Arbogastes  scilicet.     Is  e-  i  Nescio  an  et  tanta  gratia,  tantusque 

nim   apud    Viennam   Valentinianum  Jlos]    Ea  enim  ex  pictuiis  colligi  non 

laqueo   ruravit    interfici,   anno   xvi.  possunt.     His   innuit  Epitomista   se 

imperii  Theodosii.  Tbeodosium  vidisse,  qui  sic  ejus  oris 

'  Cum  vita  imp.]  A  Theodosii  sa-  florem  et  gratiam,  et  incessus  digni- 

tellite  occisus.     Arbogastes  vero  bi-  tateni   pra^dicet :  unde   liquet   Pau- 

duopost  sibi  manus  infert.  lum  Diaconum  qui  eadeui  liabet,  ab 

■"  Fuit  autem  Thcodosius]  Qua;  se-  isto  transcripsisse,  contra  quod  viro 

(jiumtur  omnia  fere  ad  verbum  apud  doclissinio  Vineto  visum  fuit,  qui  pu- 

Paulum  Diaconum  legas.  tavit  haec  ab  aliquo  qui   Paul.  Dia- 

"  Scripta  veterum  et  pictures  decent']  con.   legisset,  huic   Epitomffl   fuisse 

tJuaR  scilicet  de  Trajano  facta  sunt,  adjccta. 


EPITOMH.     CAP.    XLVIir.  451 

beneficiis  ceteris  raunerarc,  procsertim  quorum  crga  so' 
vcl  patrcm  aspcro  casu  ollicia  probavcrat.  10.  Ilia  tamcn, 
quibus  Trajanus  asporsus  est,'  vinolcntiam  scilicet  ct  cupi- 
dincm  triumphandi,  usque  eo  dctcstatus,  ut  bcUa  non  mo- 
verit,  sed  invenerit,  prohibueritque  lege  ministcria  lasciva' 
psaltriasque"  commessationibus  adhibcri :  tantum  pudori 
tribucns  et  contincntia?,  ut  consobrinarum  nuptias  vctuc- 
rit,  tanquam  soiorum.  11.  Literis,  si  nimium  pcrt'ectos 
contemplcmur,  mediocritcr  doctus ;  sagax  plane,  multum- 
quc  diligens  ad  noscenda ''  majorum  gesta.  12.  E  quibus 
non  desinebat  execrari,  quorum  facta  superba,  crudelia, 
libertatiquc  infesta  legerat,  ut  Cinnam,  Mariuni,  Syllara- 
que/  atque  uni versos  dominantium,  praecipue  taraen  per- 
fidos  et  ingratos.  13.  Irasci  sane  rebus  indignis,  sed  flecti 
cito :  Tinde  modica  dilationc  emollicbantur  aliquando  severa 
praicepta.     14.  Habuitque  a  natura  munere,^  quod  Augus- 


finem  to  rel  pnlrem  non  comparent  in  Scliott.  Gaesb.  Delpli.  Pitisc.  Sfepliani 
ed.  prob.  Syll)iir}^.  Ipgit  veliit  patrem,  '  Vd  patrem  et  scilicet  [post  vinolc7ifiam] 
similiter  iuterserit  Giielf.  Leid.  1.  Aldus  et  Gryphius  :  sed  ille  rclut  patrum, 
Kic  velut  patrem.  Deiiiqiie  non  munerari,  sed  munerare  Mss.'  Arntz. — 10  Th 
scilicet  z\ics,l  Sciiott.  Gaesb.  Uelpii.  Pitisc.  qui  inox  iegiint  dctestulus  [csti: 
ih  est  habet  Aid.  sine  uncis.  Turn  inminucrit  pro  invenerit  Leid.  2.  In  scqcj. 
lascivia  psalteriasque  Aid.  Prreterea  tamixiam  reorum  tres  editi  ct  Aid. — 
11  1\J ulttim  perfectos  Hchott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  qui  et  int.  legunt  «(/  [cog^ 
noscenda.  '  Si  nimium  perfectos  Rlss.  et  Veronensis  optimus,  et  morum  gesta 
viiltjati  aliqnot :  nihil  demiito:  et  mox  iidem  execrari  veterum  facta  superha, 
crudelia,  libertati  infesta  quce  legerat:  ac  Cinnam,  Murium,  Sullamque.  Mss.  li- 
bertatiquc infesta  legerat,  Mss.  tamen  Sillam  bic  per  i  pra;fenint.'  Schott. 
Morum  Aid. — 12  Libertati  infesta  Scliott.  Gaesb.  Delpb.  Pitisc.  inf.  legerat 
Cinnam  Aid. — 13  Emollicbantur.  Aliquando  severa  praccpta  habuit  de  Livio,  vel 
quod   legit   et   distinguit  Aid. — 11    Naturte  munere  Schott.  Gaesb.  Delpb. 

NOTiE 

'  Erga  se]  Mss.  et  cd.  Veron.  erga  phratem  amnes  inclytos  sunt  concns- 

se  vel  patrem.  Inde  corrnpte,  iit  puto,  sx  bello,'&c. 

apnd  Panliim  Diacon.  '  Erga  se  veliit  '  Ministcria  lascira']  Ministeria  pro 

patrem  :'   forsan  pro   Erga  se  vel  in  '  ministris  ;'  ut  alibi. 
patrem.  «    Psaltriasque]    Uti   eas  vcteribus 

»  Quibus  Trajanus aspersus  est]  ^ am  adbiberi  mos  i'liit.     Haec  nota  sunt, 
cibo  vinoque  deditas  Aiit.   Supra  sue  ^  Ad   noscenda   [cognoscenda]    Lib. 

loco;   <le  triumphandi  cupidine  qua  vett.  ad  noscenda:  et  sic  apnd  Pau- 

Trajanus   tciicbatur,   vide  in  Cirsa-  ium  Diaconum. 

ribus  :  '  Vires  Konianas  trans  Istrum  y  Cinnam,  Murium,  Syllamque]  De 

jiropagavit.     Et  ad  ortuin  solis  ciinc-  quorum  crudclitate  ac  superbia  vids 

tae  gciites  qua;  inter  Indura  ct  Eu-  Eloruui. 


452  SEXTI    AURELU    VICTORIS 

tus  a  philosophise  doctore.  15.  Qui  cum  vidisset  eura 
facile  comuioveri,  ne  asperum  aliquid  statueret,  raonuit, 
ubi  irasci  crepisset,  quatuor  atque  viginti  Graicas  literas 
raemoria  recenseret;  ut  ilia  concitatio,  quae  moinenti  CvSt, 
niente  alio  traducta,  parvi  temporis  inlerjectulanguesceret. 
16.  Melior  haud  dubie,  quod  est  raree''  virtutis,  postauctam 
annis  potentiara  regalem,  multoque  maxima  post  civilem 
victoriam.^  17.  Nam  et  annonae  curam  solicitius  attendere, 
et  auri  aigentique  grande  pondus  sublati,  atque  expensi  a 
tyranno/  multis  e  suo  restituere  ;  cum  benigni  principum,^ 
et  quidem  vix  fundos  solerent  ^  nudos  ac  dcformata  prasdia 
concedere.  18.  Jam  ilia  minutiora,  et,  ut  dicitur.  Intra 
aulam,  quae  quidem,  quia  occulta  sunt,  magis  naturae  ho- 
rainum  curiosae  oculos  auresque  ad  se  trahunt :  patruum 
colore  tanquamgenitorem  ;  fratris  mortui  sororisqueliberos 
habere  pro  suis ;  cognatos  affiuesque  parentis  animo  com- 


Pilisc.qiias  edd.jnox  post  doctore  exliibentinnncisrfjcficerat.  Vide  Nott.Delph. 
et  Varr.  '  Quod  muncre  abest  a  nonnuUifj  exemplaribus,  id  voc.  abesse  posse 
videtur  Gninero.  Per  se  quidem  id  venim,  certe  probabile  est;  sed  quod 
niox  sequilur  a  pldlosophia;  doctore,  (n.  Athenodoro,)  concinnior  tit  oratio,  a 
natura  munere.  Fateor  tainen,vel  propter  concinnitatis  leges  nie  maile  a  iia- 
turce({n\  Icgittir  in  quibusdani  exemplis)  munere.'  Harl. — 15  Statuere  monuit, 
ut  ulii  Aid.  tJ)  ut  etiam  babent  in  uncis  inclusum  Scbott.  Gaesb.  Delph. 
Pitisc. — 10  Clara;  virtutis  Ald.cnm  vulgatis  ante  SclioU. — 17  Grave  pondus 
Aid.  cum  vulgatis  ante  Scbott.  Turn  benigni  principes  iideni  prob.  Schott. 
priricipium  Leid.  2. — 18  T^  quidem  caret  Aid.  qui  niox  curiose  legit,  et  infra 

NOT^ 

'  Habuilque  a  natura  [naturw]  7riu-  <=  Civilem  victoriam^  De  Maximo, 

were]  Mss.  et  Veronens.  ed.  llabuit-  ''  A  tijranno']  Maximo.  Paul.  Dia- 

que  a  natura,  quod  Augustus  a  piiiloso-  con.  '  A  tyrannis  :'  ut  Maximus  pater 

phia  doctore ;  relegata  voce, '  didice-  et  Victor  rtlius  inlelligantur. 

rat.'     Quae  neque  apud  Pauluni  Dia-  ^  Benigni  principum']  Vulg.  Benigni 

conum  comparet ;  apud  eiim  tamen  principes.      Benigni  dicuntur  libera- 

legitur  'a  naturas  munere.'     Qnare  les;   ut  contra  maligni,   parci,   sor- 

non   temere    damnandnm.      In  Flo-  didi. 

riac.  codice,  Quod  Augustus  a  philo-  <"  Fundos  solerc7it'\  Ait  Tbeodcsiiim 

Sophia  doctore Unde  suspica-  niultum  pondus  auri  quod  a  Maximo 

batur  Schottus  deesse  nomrn  Athe-  cxpcnsum  fuerat,  niuliis  de  suo  red- 

nodori,   qui   iioc   Augusto  consilium  didissc,  cum  principes,  iique  benigni, 

dedit.    Sed  illud  uticiue  non  pra?ter-  vix  quidem  '  fundos  nudos  ct  defor- 

i!iisis»et  Paulus  Diaconus,  si  tempo-  mata  praedia'  iis  soleant  reddcre  qui- 

ribus  suis  ita  scriplum  invenissel.  bus  per  vim  fucrautademta. 

''  /{ara]  Vulg.  clura-  inepte. 


i;piToMi;.    CAi'.  XLviii.  453 

plecti ;  clegans  la^tiimque  conviviiim  dare,  non  tamcn  siim- 
tuosum  ;  niiscere  colloquia  '^  pro  pcrsonis,  stuilia  disrnita- 
tibus,''  scrmone  cum  gravitate  jucundo  :  blandus  pater, 
concors  maritus.  19.  Exercebatur  iicque  ad  illeccbram,' 
ncque  ad  lassitudiiiem ;  ambulationibus  magis,  cum  essct 
otium,  reficicbat  animum ;  ac  vesccndi  contincntia  valetu- 
dinem  rcgebat  :  sicque  in  pace,  rebus  humanis,''  annum 
agens  quinquagcsimuni,  apud  JVIcdiolanum  excessit :  ' 
utramque  rempublicam ' '  utrisque"  filiis,  id  est,  Arcadio  et 
Honorio,  quietam  relinquens.  20.  Corpus  ejus  eodem  anno" 
Constantinopolim  translatum  atque  sepultum  est. 


non  tantum  sumtuosum.  Mo\  in  AM.  non  coinpaiet  pro  ante  personis ;  et  stu- 
dio pro  studia  liabeiit  Scliott.  Gaesb.  Delph.  I'ilisc.  prob.  Hail,  ^  Studio  dig- 
vitatibiis.  Malo,  qnod  est  in  I\l>s,  Veron.  et  Aug.  studiadinnitnlibus :  in(|iiibiis 
libiis  t5  pro  abfiiit.  lideni  libri  veteres  Ulecebram  vel  JH.'t'f(//ni/«  scribiint,  et 
edii.  amiiulat :  magnis.  Post  rnrsinn  [iit  Aid.]  ad  vesccndi  conitinntiam.  Pro 
utriqne  Ms,  cum  Veron.  utrisijue  filiis.'  Sriiott. — 19  lUecebras  Aid.  Scliott. 
Gaesb.  Uelpli.  Pitisc.  Infia  ulrisifve  s\ne  filiis  Aid.  Utriquc  Scliott.  Gaesb. 
D'-'liili.  Pitisc.  Prifterea  '  Id  est  glossani  eapit,  nee  agiioscitur  a  Paiillo 
Diacouo.'  Hurl. 

NOTyE 

s  Miscere  colloquia]  Quod   de    Au-  Paul.  Diaconus. 

gusto  Sueton.  cap.  74.  '  Coinani  tri-  '  Ad  illeccbram  [illecebras]    Veins 

nis  feicniis,  aut, cum abundantissime,  cod.  ad  Ulecebram ;  sed  '  ad  illecebras ' 

senis,  pra'bebat,ut  non  nimio  sumtu,  I'aulus  Diaconus. 

ita  snmma  comitate  ;  nam  et  ad  com-  ■*  Rebus  liumanis]  Jnof^e  'cum  ex- 

iiiunionem     sermonis    tacentes,    vel  cessit  rebus  liiMnauis.' 

.lummissim    fabulantes    provocabat.'  '  Excessit]  A.  U.  1147.     Vide  sii- 

Idem  de  Trajano  Plinius,  '  Non  pro-  pra. 

vocas,  reddisque  sermones?'  '"    Utramque  remp.]    Romauam    et 

h  Sludia  [studio]    digniiadbus]    In  Constantinopolitanam. 

Mss.  et  Veronens.  ed.  studia  dignila-  "  Utrisque  [utrique]  Mss.  cum  Ve- 

tibus :    quam  lectionem   amplectitur  roncnsi   ed.    utrisque  Jiliis.      Et   ita 

Schotfns.     Ego  vero  alteram  seijuor,  Paul.  Diaconus  qui  etiani  non  agnos- 

et    Theodosium    intelligo    collocinia  cit  id  est. 

miscnisse    pro    personis,   earunique  "  Eodem  «nHo]  Post  mortem  mense 

studio   et  dignitate.      Et  ita   plane  octavo. 


NOT^   A^ARTORUM 


IN 


SEXTUM  AURELIUM  VICTOREM. 


EX    EDITIONE    ARNTZENII, 
Amstel.  et  Traj.  Bat.  1733.    4to. 


notte  variorum 


IN 


SEXTUM  AURELTUM  VICTOREM, 


ORIGO    GENTIS    ROMANiE. 


pR.EF.  Non  (hibifo  fore  plcrosqiie, 
qui  hive  Aiiiclii  Victoris  esse  iiega- 
btint,  <'jns  (|ni  concise  Vires  Illustres, 
copiosius  vero  atque  elegantiiis  Au- 
gtistos  peitractavit.  Stylus  eiiiiii, 
non  mains  anctornm  index,  repugn 
nare  videtur.  Quoniam  tamen  in 
vet.  cod.  Rise,  eidein  tribiiuntur, 
quod  Aurelii  nomen  et  iiriypa^i],  qnod 
in  Piolegonienis  posui,  libelli  tituinni 
praecedtret,  eadeniqiie  manii  scripta 
omnia  essent,  et  ante  liistoriam  An- 
gustani, '  Sccnnda  pars  Anrelii  Vic- 
toris,' fidem  nieani  iiberare  volni,  et 
integrum,  nt  reperi,  Victorem  re- 
praesentare.  lUud  forte  movebif, 
quod  initio  T.  Livinni  vocct  recentio- 
rcni:  et  'memoriae  nostra;  procla- 
mans  liistoria,'  inqnit  extremo.  At- 
qui  Constantii  et  Juliaui  a?qualis  Vic- 
tor, qui  ali(piot  seculis  a  Livio  absunt. 
Dein,  (luem  '  Victorem  Afrum  '  no- 
minet,  qnacro  an  seipsum,more  Gra- 
cornra  f'  ut  Herodotus  initio  historiae. 
Sed  de  liis  docti  judicabunt.  Cujus 
cujus  tamen  fragmentum,  visum  est 
non  indi(,'num  quod  in  manus  homi- 
num  veniret,  propter  et  veteriuu  qui 
interoiderunt  anctornm  reliquias  liic 
inspersas,  ct  Annalium  I'onlificum 
fragmenta;  qua^  omnia  temporis  in* 


juria  deperdita  qnotidianis  pane 
conviciis  efflagitant  liornines  crnditi: 
tum  quia  Virgilio  illustrando  erit : 
quare  cum  illo  et  Dionysii  Halicar- 
nassei  et  Livii  lib.  i.  diligens  lector 
componet.  Niliilo  certe  meliora 
sunt,  quJB  falso  Messallae  Corvini  no- 
mine circumfernntnr  de  progenia 
Octaviani  Augnsti ;  et  Donati  titnlo, 
vita  Virgilii,  Terentii,  et  de  ComcE- 
dia  Rliapsodiac.  Schott.  Quaecumqnc 
ad  huius  auctoris  potissimam  emen- 
dationem  illustrationemque  faciunt, 
petenda  omnino  ab  amieissimo  nostro 
A.  Scliotto  :  adeo  enim  nberrimis  no- 
tis  Victorem  egregie  adornavit,  nt  ni- 
hil mihi  fere  reliquerit,  nisi  nt  indus- 
trise  ipsins  faveam  atque  applaudam: 
tanto  (|uidem  magis,  (|uod  bina  modo 
haberem  ad  manum  iinjus  scri|)toris 
cxemplaria,  caqne  nola;  non  niminm 
electJE  ;  certe  scripturae  recentis : 
qnaBqnesolumniodo  continerent  Viros 
Illustres,  non  etiam  Csesares,  autis- 
tud  de  Origine  Urbis.  (hitt, 

Antiale']  P.  Valerium  forte  intel- 
ligit  ;  (|uem,  ncscio  ciuamobrem.  An- 
tiam  non  Antiatem  cognominari  vo- 
iuit.  IMeminit  iilins  C.  Pliuius  in 
praefatione  Nat.  Hist,  (tametsi  Tur- 
ntb.  aliud  subjiciat)  Living,  ceteri. 


458 


fiOTJE   VARIORUM    IN 


Nam  de  patria  Venii  Flacci,  Antias- 
ne  fuerit,  mihi  N.  L.  Schott. 

Vervio  Flucco,  Antiate]  Sic  recte 
haec  distingnit  doctissima  fteniina, 
Sylburgii  et  Schotti  seciita  senten- 
tiam,  cum  separatdiios,qnos  pro  uno 
male  acceperunt  editoies.  Atque 
jta  melius  editum  apud  Plinium  in 
Catal.  lib.  xxxiii.  '  L.  Pisone,  An- 
tiate,  Venio.'  lib.  xxxiv.  et  alibi. 
Erit  hie  Q.  Valerius  Antias,  cujus 
mentionem  etiam  facit  Gellius  Noct. 
Att.  I.  7.  et  III.  6.  et  alii,  de  quibus 
conferendus  Vossius  in  Hist.  Lat. 
Arniz. 

Marco  Varrone]  Sic  vetus  liber, 
sed  ego  Licinio  Macro  legendum  pu- 
tabam.  Schott. 

Neotericorum']  Ascon.  Pedian.  ad 
Cic.  Divin.  in  Verr.  p.  22.  '  Hoc 
quidem  leviter  a  Cicerone  dictum  et 
neoterice  putant.'  In  seq.  nota  quid 
de  Asconio  cogitet,  qui  post  Aureli- 
umVictorem  fuisset,  nescio,  cumille 
zetate  longe  preecesserit.  Arniz. 

Cap.  I.  §  1  Anna  Jovis]  Virgilii 
locus  exstat  lEa.  viii.  vs.  319.  Syl- 
burg. 

^  2  Consiliol  Pro  'judicio;'  quo- 
inodo  banc  vocem  hie  esse  exponeu- 
dam  monuit  Barthius  Adv.  xiii.  IG. 
et  XXI.  2.  cui  adde  Scalig.  ad  Manil. 
lib.  IV.  vs.  889.  Arntz. 

Ccelo  et  terra  editos]  Qui  illustre 
aliquod  beneficium  primo  niortaliuni 
generi  prasstitissent,  ut  Cererem,  re- 
pertiset  fnigibus  et  agricultura,  aTro- 
flecuirei  quadam  homines  iili  consecra- 
runt,  cceloque  donarunt:  quod  inde 
originem  iraxisse,  et  tanquam  numi- 
na  ccelo  delapsa  mortalium  bono, 
stulte  crederent,  eorumque  parentes 
ignorarent ;  aut  ex  ino|)inato  ipsi 
apparuissent.  Teituli.  Apologetico. 
Sed  ne  aliorum  scrinia  compilarc 
videar,  lege  Erasmum  Chiliasten  et 
Ca.l.  Hliodig.  xx.  28.  Iliud  addam 
ex  codcm  Toi  liiiliaui  libro  :  •  Satur- 
uuiu,'  incpiit,'  (|iiaiitiiui  litereuducent, 
ncquc  Uiodorus  (Jraicus  '  (sic  cnim 


leg.  alii  docuerunt,  iion  Tkeodorus) 
'  aut  Thallus  :  neque  Cassius  Seve- 
rus,  aut  Corn.  Nepos,  neque  ullus 
commentator  hujusmodi  antiquita- 
tum,  aiiud  quam  hoiuinem  proniul- 
garunt.'  Quod  Minutius  Felix  in 
Octavio  exscripsit,  et  Lactantius  Di- 
vin. Institut.  I.  13.  ut  in  Fragmentis 
Corn.  Nepotis  diximus.  Schott.  De 
Ccelo  et  Terra  geuitis  notavit  idem 
Schottus  scitu  non  indigna:  prop- 
terea  vero  talibus  Coelum  patreni  tri- 
buit  antiqua  superstitio,  quia  cceleste 
illis,  non  terrestre  nee  crassum  inge- 
nium,  ut  ceteris  hominibus,  inesse 
vidit.  SyUmig. 

§  4  TrojcB  qui  primus]  '  Primum  ' 
vero  pro  principe  dici  non  admodum 
tritum  esse  censet  Barth.  Adv. 
XXXIII.  21.  et  XXXIX.  10.  Virgil,  ta- 
nien  ita  passim.  Vide  ad  eum  Serv. 
iEn.  I.  vs.  24.  et  ii.  vs.  G3G.  Broukh. 
ad  Prop.  Eleg.  i.  7.  3.  Ovid.  Her. 
IV.  117.  '  Prima  securigeras  inter 
virtute  puellasTe  peperit :'  adde  ib. 
vs.  39.  et  XVI.  257.  Terent.  Eun.  i. 
2.  10.  et  Stat.  Theb.  iv.  810.  Arntz. 

Athamanta]  Et  hie  et  apud  Virg. 
legendum  Acamas  non  Athamas  recte 
vidit  Heinsius  ad  Sabin.  Ep.  ii.  23. 
Fuit  ille  Demopboontis  frater,  quo- 
cum  ad  bellumTrojanimi  fuit  profec- 
tus,  quare  hos  duos  jungit  Diet.  Cret. 
de  Bell.  Troj.  i.  14.  '  Postremo  om- 
nium Demoplioon  atque  Acamas  fue- 
re.'  Adde  Muncker.  ad  Hygin.  Fab. 
cviii.  Quare  banc  vocem  Pierii 
auctoritate  suffultus  merilo  in  Virgi- 
lii contextum  admisit  Maasvicius,  id 
quod  hoc  loco  imitari  maluimus.  Am- 
izenius. 

Ad  per/cctum]  Vide  Not.  Delph. 
Qu«  ita  sentit  ex  conjectura  Schotti 
niargini  apposita,  sed  ad  perfectum 
pra-cipuus  recte  exponi  potest,  pro 
'omnino  prxcipuus,'  qui  sine  dubio, 
illis  temporibtis,  roliquis  omnibus 
palmam  preeriperet.  Sic  August,  de 
(Jiv.  Dei  XI.  28.  '  Iste  deficial,  quo 
male   vivimus,  donee  ad  pcrfectuin 


AUREL.    VI(;T,     ORIG.   GKNTIS    ROM.   CAP.    in,      459 


sanettir :'  nee  niiiltiint  abit  Liviiiit 
XXIII.  2.  '  Iniprobus  homo,  sed  iion 
ad  extremur.i  peifiitus ;'  id  est,  qui 
nondimi  ad  siiniiiinni  inprohitatis  et 
sceieiiim  gradiim  asceiiderai.  Cete- 
riiin  de  IMacliaoiK',  et  quid  in  arte 
niedemli  vaiiierit,  confer  Celsuni  iiiit. 
Praef.  lib.  1.  Arntz. 

Cap.  II.  §  1  Xipheo]  Qiiidam  codd. 
Xuiho:  et  mox,  cnpulatam.  Creusa 
Eteclilheidis  ab  Apolliiic  vitiatee,  me- 
minit  etiam  Pausanias  in  Attiris,  2G. 
37.  meminititem  Xutlii  ab  Erechtheo 
ad  tiliie  conuubiiini  asciti,  in  Acbai- 
cis,  205.  28.  8cd  linjiis  liistorizR  non 
ineminit :  non  multnm  absimilis  liis- 
toria  narratiir  ab  eodeni  in  Arcadicis 
239.  17.  de  Aiige  Alei  filia  ab  Her- 
cule  compressa.  Sylbtirg.  Si  libri 
ulii  sunt  in  quibiis  restat  Xutho,  nti- 
que  sequendi.  Fabula  atitem  isthEec 
non  tani  enucleatur  ex  Pausaniae  At- 
ticis  alque  Achaicis,  qnam  ex  Euri- 
pidis  lone  ;  quae  necessario  consuien- 
da.  Grut. 

Cap.  III.  ^  1  Saiurniam]  Minus 
tamen  accurate  arcem  a  nostro  vocari, 
cum  reliqui  urbem  dicant,  putat  Ryc- 
qnius  de  Capit.  cap.  ii.  p.  15.  Minuc. 
Fel.  Octav.  cap.  22.  '  Urbem  Satur- 
niain  dedit'  (an  condidit)  '  de  suo 
nomine.*  Sed  eo  respectu  arx  dici 
potest,  quod  posita  fuit  in  et  ad  mon- 
tem  ilium,  in  quo  postea  stetit  Capi- 
tolium,  ut  magis  arcis  quam  urbis 
speciem  praeberet:  et  imitatur  Vir- 
gilium  suum  /En.  viii.  358.  '  Hanc 
Janus  Pater,  hanc  Saturnus  condidit 
arceni  :  Janiculum  hiiic,  illi  fiierat 
Saturnia  nomen.'  AddeVarroiiem  lo- 
co ab  Anna  laud.  [Vide  Not.  Delph.] 
Arntz. 

§  2  Rapto  vivere']  Recte,  quod  alii 
ex  sen  de  rapto.  Liv.  vii.  25.  '  Quos 
rapto  vivere  necessitas  cogeret.'  xxii. 
39.  '  In  diem  rapto  vivil.'  xx\  ii.  12. 
•  Pars  maxima  rapio  vivere  hominuiM 
assuetoruMi.'  Silius  Ital.  ii.  501. 
'More  ferarum  Viventes  rapto  popu- 
los.'    Just.  XLi.  1.  7.  Curt.  HI.  10.  9. 


et  alibi  :  pro  eduxit  forte  traduxit 
roporicndum  in  niargine  nionuerat 
Scliottus  :  vide  Virgil.  1.  I.  vers.  314. 
Arnlz. 

Ilac  ncmorn]  Petitus  locus  est  ex 
/En.  I.  314-  Sijlbur^. 

[nsinuaimnd]  [VideLectt.Varr.]  Et 
rorte  mulio  felicior,  et  ad  litcrarum 
ductum  accommodatior  estconjectu* 
ra  Scriverii,  quam  ideo  in  coiitextum 
recippre  malui,  cum  certuni  sit  Ms. 
hof  loco  fuisse  corriiptum.  Arntz. 

§  4  Isium']  Ex  hac  voce  biuae  fa- 
cienda?  videnlur,  Is  turn.  Grut.  Sed 
liberemns  auctorem  ab  errore,  cum 
istum  referendum  sit  ad  usu7n ;  non 
enim  indicare  vult  Saturnum,  sed 
Janum  hanc  formam  excutiendi  airis 
invenisse:  Serv.  ad  Virg.  ^n.  viii. 
357.  Si  Saturnum  vel  Janum  volu- 
isset  intelligi,  iste  dixisset.  Arntz. 

§  5  Naviaiidi  dicunt]  Autdeestvox, 
ant  naviuin  legendum  ;  quadc  FestUB 
Pompeius:  '  Navia  ex  uno  ligno  ex- 
culpto;  ut  navis,  quo  utuntur  alveo 
invindemia:'  et  Macrob.  Saturn,  i. 
7.  his  gemina  refert:  '  Janus,'  inquit, 
'  cum  Saturnum  classe  pervectum  ex- 
cepisset  hospitio,  et  ab  eo  edoctus 
peritiani  ruris,  ferum  ilium  et  rudein 
ante  fruges  cognitas  victum  in  melius 
redegisset,  regni  eum  societate  mu- 
neravit.  Cum  primus  quoque  aera 
signaref,  servavit  et  in  hoc  Saturni 
reverentiani,  ut  quoniam  ille  navi 
fuerat  advectus,  ex  una  quidem  parte 
8ui  capitis  effigies,  ex  altera  vero  na- 
vis exprimeretur,  quo  Satmiii  niemo- 
riam  etiam  in  posteros  prupagaret. 
yEs  ita  fuisse  signatum  hodieque  in- 
telligitur  in  alese  lusn,cuni  pueri  de- 
narios  in  sublime  jactantes,  capita 
aut  naviam,  lusu  teste  vetustatis,  ex- 
clamant  :'  sic  enim  in  Mss.  quatuor 
integre  legi,  non  navim,  testantur 
I'ithrei  fratres  doctissimi.  Hodieque 
in  usii  est  ille  lusus;  Galli  vocant 
jouer  a  croix  ou  pile.  Ceterum  de  sig- 
nato  a-rc  primum  a  Jano,  vel,  ut  alii, 
a  Saturno,  Athenajus  lib.  xv.    Plu- 


460 


NOT^    VARIORUM    IN 


tarcli.  Problematis :  Plinius  I.  xxxiii. 
cap.  3.  Ovid.  Fast.  lib.  i.  et  Lactan- 
tiiis  Divin.  Instit.  lib.  i.  De  Qua- 
drante  Ratito  M.  Terent.  Varro  de 
L.  L.  lib.  IV.  et  Festiis  Pompeius. 
Schott.  Ant  deest  qiiidpiam,  ant  le- 
gendiim  naviam :  de  quo  vocabnlo 
vise  quae  Schottus  ex  Festo  et  Ma- 
crob.  annotat.  Sylburg. 

§  7  Cognomento  quoque  addito  Pa- 
ter'\  Vide  Torrent,  ad  Herat.  Sat.  ii. 
0.  20.  et  Scriver.  ad  Blartial.  Epigr. 
VIII.  8.  Arntz. 

Cap.  IV.  §  2  Graca  scil.  appellatio- 
»e]  'Airo  Tov  upeos,  a  monte,  quod  mon- 
tes  ipsi  incolerent.  Dion.  Halicam. 
lib.  I.  Lege  igittir  qua  illi  opt)  vacant: 
vel  quiillis  oras  faciunt.  Schott.  Fa- 
cile assentior  Schotto,  qui  conjicit 
legendum  a  cacuminibus  montiinn,  quae 
illi  6prt  vacant.  Ejus  vero  Aborigi- 
num  etynioiogiiE  nieminit  etiam  Dio- 
nysius  Hal.  lib.  i.  p.  11.  dum  eos  ex 
qnorundam  sententia  denominatos 
tradit  airh  rrjs  if  to7s  upecriv  o'lKriaews, 
ex  ea  quod  in  montibus  habitarint.  Sed 
aft'ert  tanien  idem  Dionysius  et  alias 
duas  rationes  nominis,  p.  8.  alteram 
ab  errore,  alteram  ab  origine ;  qua- 
rum  prioris  hie  quoque  fit  meutio. 
Sylburg. 

§  4  Picus']  Eandem  geneaiogiam 
recenset  Servius  ad  Virg.  JEn.  x.  76. 
'  Stercutii  Picus,  Pici  Faunus,  Fau- 
ni  Latinua  est  filius.'  Lactaut.  Div. 
Inst.  lib.  I.  cap.  22.  '  Sic  ante  Pompi- 
lium  Faunus  in  Latio,  qui  et  Saturno 
avo  nefaria  sacra  constituit,  et  Picum 
patrem  inter  Deos  honoravit  :'  et  sic 
ex  menibr.  Flor.  recte  A.  Gronovius 
supplevit  Justinum  xmi.  1.  6.  '  Post 
liunc  Picus,  tertio  loco  regnasse  Fau- 
nuni  ferunt.'  Arntz. 

§  G  iSed  urbem  Suturnusi  Pro  urbem 
Schottus  mavuit  versjis:  vulgata  lec- 
tio retincri  potest,  si  liac  periodus 
se'iucnti  postponatur.  Sylburg.  Ni- 
hil ccrtius  est,  quam  verba  perperam 
«lig<.'sta  sic  ordinanda:  praililuiii  est. 
Jijus  rti  linnius  testis,  cum  ait :  '  Ver- 


sibus,  quos  oliin  Fauni  vntesque  ca- 
nebant.'  Sed  et  urbem  Saturnus,  ^c. 
Grut.  Nostrum  auctorem  eo  nomi- 
ne, quasi  non  testaretur  Ennius  hoc 
versu  l^rbem  a  Saturno  esse  condi- 
tam,  reprehendit  IMerula  ad  Enn.  p. 
77.  Sed  malim  ego  sequi  Gruterum. 
In  margine  per  conjecturam  repone- 
batur  loco  urbem,  versus;  quod  neque 
sic  satisfacit.  Arntz. 

Versibus,  quas  olim']  Laudat  Cicero 
hasc  Enniana :  '  Scripsere  alii  rem 
Versibus,  quos  olim  Fauni  vatesque 
canebant,  Cum  neque  Musarum  sco- 
pulos  quisquam  superarat,  Nee  dicti 
studiosus  erat,'  &c.  InBruto,  Orato- 
re,  et  lib.  de  Divinatione,  et  Varro 
de  L.  L.  lib.  vi.  Schott. 

%  7  Invium  deum]  Corruptum  pro 
Inuum  Deum.  T.  Livius  lib.  i.  '  Pa- 
na  Romani  post  Inuum  vocarunt:'  et 
Servius  ad  illud  Virg.  vEn.  lib.  vi. 
'  Pometios,  Castrnmqtie  Inui,  Bola- 
niqne,  Coramqne:'  '  Inuus,'  inqiiit, 
'  Latine  appeilatur;  Greece nac.  Item 
'E^iaArrjs  Graece  ;  Latine  Incubus. 
Idem  Fann\is  ;  item  Fatuus  Fatuelis. 
Dicitur  auteni  Inuus  ab  ineundo  pas- 
sim cum  omnibus  animalibus  ;  nude 
et  Incubus  dicitur.'  Male  quoque  in 
vulgatis  Servii  exemplis  Inns  pro 
Inuus  excusum.  Sckott.  et  Sylburg, 
Adi  Serv.  ad  Virg.  yEn.  vi.  77G.  Il- 
lud Invium  nihil  est,  neque  quicquam 
certius  hac  emendatione  Schotti,  ni- 
si velinius  auctorem  nostrum  monstra 
fingere.  Livius  lib.  i.  c.  5.  '  Queni 
Romani  delude  vocarunt  Inuum.' 
Hunc  Inuum  et  Pana  eundem  fecit 
Macrob.  Sat.  lib.  i.  c.  22.  '  Pan  ipse, 
quem  vocant  Inuum.'  Quoniodo  non 
inelegans,  sequioris  licet  secull,  poti- 
ta  Rutilius  Itin.  lib.  i.  vs.  232.  '  Hoc 
Inui  Castrum  fania  fuisse  putat:  Seu 
PanTyrrheuis  mutavit  INIxnala  sylvis 
Sive  sinus  patrlos  incola  Faunus  init.' 
Armentis  Iniiimi  pra;esse  scribit  Ar- 
nob.  Adv.  Gent.  lib.  iii.  p.  113.  'Ar- 
nientornm  et  pecorum  gregibus  Pales 
praisunt,  Inuuscpie  custodes.'  Ue  luui 


AUREL.   VICT.     ORIG.   GENTIS    ROM.   CAP.    VI.        4G1 


Castro  confer  nitidte  litoratura;  vi- 
nun  Drakenb.  ad  Sil.  Itul.  viii.  3G1. 
Confiiinal  lianc  rem  Gyrald.  in  Syn- 
tagni.  Hist.  Deer,  in  '  Pane'  j).  451. 
Qnarc  hniic  conjcctiirani  in  ipsnni 
textmn  adiiiittere  non  dubitavi,  pra;- 
sertim  cum  nubiscum  facial  Eiud. 
Salmasiiis  ad  Suliu.  pag.  '2\ii.  a.  ArU' 
tzenius. 

Cap.  v.  ^  1  Ante  annos  circiter 
sexugintal  [Vide  Not.  Delpb.]  Ha.'C 
Annac  coniputatio  faciliat,  nisi  typo- 
grapliis  vitiuni  boc  tribiiatur.  Arnlz. 
Ecander  Areas]  Arcades  se  indige- 
nas  esse,  non  advenas,  gloriari  sole- 
baut :  eaqvie  causa  lunulas  in  calceis 
gestabant,  antiquitatis  insignia,  quod 
se  cum  luna  natos  jactarent,  boniines 
lunatici  :  Plutarcbus  iv  aljiois.  Ci- 
cero pro  Fundanio,  quern  Servius  in 
Georg.  lib.  ii.  testem  advocat,  'Ar- 
cades se  esse  TrpocrfX-quov?  asserunt :' 
et  Apoilonius  Argonaut,  lib.  iv.  'Ap- 
KiiSfs  o'i  Kol  irpuaOe  afArjvaiiqs  vSiOVTai. 
Ovidius  Fast.  i.  '  Orta  prior  luna 
(de  se  si  creditur  ipsi)  A  niagno  tel- 
lus  Arcade  nomen  liabet.  Hinc  ftiit 
Evander,'  &c.  iSchott. 

(j  2  A  qua  dicta]  Graeca  bracbylo- 
gia,  pro  '  quod  ab  ea  dicta  cssent.' 
Sylburg. 

Postea  nos  Palatiuni]  Hoc  loco  in 
margine  reposuerat  Scbottus  et  Syl- 
burgius,  '  alii  Palatinum ;'  qui  for- 
tassc  existimarunt  Palatiuni  non  rec- 
te  dici  pro  raonte  Palatino.  Sed  pro 
recepta  lectione  stat  Just.  lib.  xuii. 
0.  1.  §  C.  '  Montem,  queni  ille  postea 
Palatiuni  appellavit.'  Ex  poiitis  Prop. 
IV.  9.  3.  'Venit  ad  invictos,  nemo- 
rosa  Palatia,  niontes.'  Et  Tibuli.  ii. 
5. 25.  '  Sed  tunc  pascebant  berbosa 
Palatia  vaccje.'  Vide  Sabu.  Exerc. 
Plin.  pag.  10.  b.  Gron.  ad  Liv.  lib.  i. 
c.  5.  Comment,  ad  Just.  \mii.  I.  G. 
et  Nost.  inf.  cap.  xxiii.  §  1.  et  2. 
Arntz. 

Cap.  VI.  §  1  Recaranns  quidum]  De 
Carano  Heraclida,  id  est,  posleritate 
Heiculis,  Alcxandri  IMaccdonis  t;c- 


nerc  patcrno,  Livius  lib.  xlv.  Plu- 
tarcbus Alexandre,  Solinus  Polybis- 
toris  cap.  15.  Ju^tinus  lib.  vii.  M. 
Velleius  Paterculus  lib.  i.  et  Suidas. 
De  Hecarano  vero  nibil  adbuc  com- 
perluni  liabeo.  Schott.  De  Uecarano 
ut  Scbottus,  ita  nee  ego  quicquani 
compertum  babeo.  Sylb.  Adde  Salm. 
ad  Solin.  p.  7.  a.  '  Garanum'  eum 
appellat  Verrius  Flacctis  apiid  Scrv. 
ad  Virg.  iEn.  viii.  203.  el  Voss.  de 
Idolol.  I.  12.  Arntz. 

§  2  Neqititia  vcrsutus]  Mira  locu- 
tio.  Nequilice,  in  tiandi  ca^u.  Anna. 
Immo  gignendi.  Plinius  Hist.  vii. 
12.  '  Respondit  versutus  ingenii  man- 
go.' Vechnerus  Hell.  lib.  i.  cap.  18. 
Arntz. 

Prater  cetera]  Munckerus  ad  An- 
ton. Liber,  c.  xxxiii.  p. I'JS.  baerens, 
quid  sibi  vellent  liiE  voces,  rescribit 
prater  ceteros,  sc.  boniines  ;  quod  re- 
liquos  omnes  furandi  arte  post  se 
relinquerct,  quod  reliquos  bac  arte 
viuceret.  Cic.  de  Oral.  ii.  54.  *  Prae- 
ter  ceteros  Attici  excellunt.'  Just. 
Xf.  10.  ^  8.  '  Insignis  przeter  ceteros 
fuit  Abdolonimus.'  xxi.  C.  §  1.  '  Vi- 
rum  solertia  facundiaque  praeter  ce- 
teros insignem.'  Diet.  Cret.  de  Bell. 
Troj.  IV.  13.  '  Quern  dilectuni  prater 
ceteros  percoluerat.'  Nazarii  Paneg. 
Constant,  cap.  15.  §  4.  '  Quia  in  di- 
niicando  praeter  ceteros  insignes  fu- 
i.ssent.'  Lactaut.  de  Rlort.  Pers.  c. 
IG.  '  Qui  praster  ceteros  tempesta- 
tem  expertus  es.'  Alia  Pricaeus  ad 
Euang.  Lucas  c.  xiii.  vs.  4.  et  Taubm. 
ad  Plaut.  Asin.  Act.  v.  sc.  2.  vers.  G. 
Quare  miror,  cur  siuiilem  locutionem 
non  adniiserit  idem  IMuiickerus  ad 
Hyginum  fab.  xcii.  '  Diviteni  prai- 
ler  ceteros  prEestaturum:'  ubi  sub- 
stituit  praterea  ceteros,  infelici  cona- 
tu,  cum  sensus  sit  planus,  se  divitem 
o])ibus  reliquos  supcraturuni:  sic  ali- 
bi Hyginus  fab.  Lxvii.  '  Fortissimus 
pra?ter  ceteros  erat :'  et  fab.  cii. '  So- 
lus piivtci  ceteros  ausus  fuit.'  Neque 
taiucu  vulgdtani  in  hoc  Victoris  Icco 


462 


SOTM   VARIORUM   IN 


scripturam  velim  condemnare,  cum 
prcEler  cetera  sit  '  prater  ceteras  ani- 
!iii  dotes,'  '  praeter  ceteras  neqiiitias 
et  versutias,*  *  praeter  ceteras  res  vel 
artes.'  Terent.  in  Andr.  act.  i,  sc. 
1.  vers.  31.  '  Horuni  ilie  nihil  egre- 
gie  praeter  cetera  Studebat.'  Nee 
uinltum  abit  ab  hac  locutione  Plautiis 
Amph.  II.  11.  140.  '  Enim  vero  illiid 
praeter  alia  ruira  miror  maxime.' 
Arntz, 

§  5  Appellavitque  maximam]  Varie 
tradiint  id  veteres  :  quidam  Jovi  In- 
ventori  earn  dedicasse  Herculem, 
quidam  suo  numini  seu  sibi;  id  enim 
voluit  Solinus  in  Polyli.  cap.  i.  •  Suo 
quoque  nuuiini  idem  Hercules  insti- 
tuit  arara,  quee  maxima  apud  pontifi- 
ces  habetur:'  ibi  suo  numini  est  sibi; 
quia  jam  turn  divinitatis  suae  erat 
certior.  Prop.  El.  iv.  7.  vs.  82.  '  Et 
nunquam  Herculeo  numine  pallet 
ebur.'  Epithal.  Incerti  Maxim,  et 
Const,  diet.  cap.  xi.  ^  3.  '  Cujus  tot 
aras,  tot  templa,  tot  numina  colo, 
Hercules  dedit:'  sic  enim  legendum 
videtur,  non  nomina:  singuli  enim 
Dii  plnra  habebant  numina.  Cete- 
rum  de  ara  ipsa  inspice  Heins.  ad 
Ovid.  Fast.  i.  580.  Donat.  de  Urb. 
Rom.  II.  25.  Gron.  ad  Liv.  lib.  I.  cap. 
7.  Cerda  ad  Virg.  /E\^.  viii.  271. 
Salni.  in  Exerc.  Plin.  p.  7.  et  Ber- 
taid.  de  Ara,  Tlies.  Graev.  torn.  vi. 
cap.  11.  Arnlz. 

Cap.  VII.  §  2  Violare]  Recte  ha.'C 
vox  de  tali  armeiito,  quod  Diis  est 
consecratum,  et  ad  eos  pertinet.  Hy- 
gin.  fab.  cxxv.  p.  188.  '  Sod  ira  Solis, 
quod  pecus  ejus  erat  violatum,  cum 
in  insulam  ejus  venisset,  et  monitu 
Tiresiae  vctuerat  violari.'  Arntz, 

Latroncm  iiucndam]  Virgil.  Aln.  lib. 
VIII.  nunc  semifernni,  niu)c  senii- 
liominem  appellat;  qui  liic  iegendus. 
Nclwtt. 

Ahslraxissc'^  Conveniens  huic  rei 
vox,  <|ua;  de  furtis  bourn  adliibctur: 
liac  eadcm  in  hisloria  Virg.  /En.  viii. 
203.  '  Alj^traclauque  boves,   abjura" 


tjeqne  rapinae.'  Statins  Acliill.  1. 153. 
'  Raptasque  donios,  abstractaque  co- 
ram Armenia.'  Ovid.  Fast.  i.  550. 
'  Traxerat  aversos  Cacus  in  antra  fe- 
ros.'  Quae  adduco,  ne  hoc  loco  tc- 
mere  atlraxisse  reponatur.  Latine 
enim  etiam  dicitur  'abstrahere'  in 
speluncam,  in  aliquem  locum.  Sail. 
Jug.  c.  XXIX.  §  2.  '  A  bono  honesto- 
que  in  pravum  abstractus  est:'  et 
c.  XLi.  §  5.  '  In  duas  partes  abstrac- 
ta  sunt,'  &c.  Arntz. 

§  4  Quam  opinionem  sequi  metuiti 
Metuo  ne  et  Harpyiarum  ungues 
hunc  locum  contaminarint,  cum  prius 
maluit  legeretur:  recte,  nam  Virgilia- 
na  ^neid.  viii.  193.  cum  iis  quje  ex 
annalibus  pontificum  hie  leguntiir, 
gemina  sunt.  Scliott.  Bene  ab  aliis 
monitum  reponendum  vel  sequi  ma- 
luit, vel  haud  sequi  metuit.  Nisi  si  fuit 
sequi  meruit,  pro  '  non  est  dedignatus 
sequi,'  '  dignam  duxit  quam  sequere- 
tur;'  satis  nove.  Sylburg.  et  Gruter. 
Vel  non  meluil  legendum  ;  ut  prima 
litera  luijus  vocis  corruptioni  causam 
dederit,  cum  non  particula  per  com- 
pendium a  librariis  scribi  soleat. 
Certe  elegans  est  locutio,  '  metno 
aliquid  facere'  cum  infinitive,  pro 
non  audeo,  nolo.  Val.  Flacc.  Argon. 
VII.  177.  '  Jam  foedera  faxo  /Esonii 
petat  ipsa  viri,  metuatque  morari.' 
Ovid.  Her.  xvi.  283.  '  An  pudet,  et 
metuis  Venerem  temerare  maritam?' 
Liv.  xxxii.  31.  '  Ut  tentare  spem 
certaminis  metuerent:'  nbi  Gron. 
Hsec  autem  particula  non  sappius  a 
librariis  fuit  neglccta,  prtesertim 
apud  JCtos;  quibus  nnicum  solet 
esse  in  desperatis  locis  perfugium. 
Ex  multis  vide  Hotom.  Aniic.  Resp. 
I.  20.  Cujac.  Obs.  lib.  i.  cap.  1.  et 
lib.  XII.  cap.  18.  Gotliofr.  ad  Inst, 
de  Rer.  Divis.  §  9.  et  de  Contrah. 
Emt.  ad  I.  67.  pr.  ff.  Scliullingiunp, 
nunquam  sine  honoris  pra^falione  nii- 
hi  nouiinandum,  ad  ff.  si  (jnis  jus  die. 
§  1.  addc  Comment,  ad  Cicer.  pro 
Marc.  cap.  4.  Arntz. 


AUREL.    VICT.     ORIG.    GFNTIS    ROM.    CAP.    IX.      4G3 


Cap.  VIII.  §  3  Pinarios  liictosi  Mi- 
nim vocis  '  Potitioiiim'  origiiifin  iion 
altiilisse.  Diibitari  enini  potost,  an  a 
potiendo,  an  a  potaiido,  anb  toD  ttot'i- 
fetf,  (iicti.  Ilia  enim  faniilia  liiiic 
niinistrare  debebat.  Vide  Pet.  Naii- 
niuiu  'S.vnix'iKTOiv  lib.  v.  et  de  Appio 
Claiuiio  Liv.  lib.  ix.  Val.  Max.  lib.  i. 
cap.  I.  et  Victorein  nostrum  de  Viris 
Illiistribiis  cap.  34.  Schott. 

§  5  Nee  non  etiain]  Himc  pleonas- 
mum  non  sapere  purajLatinitatis  ge- 
nium  pronuntial,  qui  nnper  in  Ger- 
mania  aiictorem  nostrum  vulgavit, 
Jiinckenis  in  Prasf.  Sed  si  verum 
est,  quod  ipse  loco  illo  statiiit,  Virgi- 
liiun  optimo  L.  L.  tempore  vixissc, 
non  erit  rejicienda  baec  locutio,  cum 
Noster  earn  ex  ipsiiis  poiitae  lectione, 
in  quo  versatum  fuisse  vel  primo  a- 
spectu  apparet,  bausisse  vidcatur  ;  sic 
enim  ille  Georg.  ii.  413.  'Nee  non 
etiam  aspera  rusci  Vimiua  per  syl- 
vam.'  Capit.  in  Pertin.  cap.  5.  '  Pa- 
tris  patrijE  nonieu  recepit,  nee  non 
simul  etiam  imperium  proconsulare  :' 
el  Spartian.  in  Sev.  cap.  9.  '  Parthis 
etiam  in  ditioneni  redactis,  nee  non 
etiam  Adiabenis.'  Arntz, 

^  G  Intra  dies  ti-iginla]  Vide  Coler. 
ad  Valer.  Max.  lib.  i.  cap.  1.  ex.  17. 
et  Serv.  ad  Virg.  lEn.  viii.  2G0.  Eo- 
dem  autem  libro  ad  vs.  179.  male  scri- 
bitur  familia  Pinariorum,  cum  esse 
deberet  Politiorw7i.  Arntz. 

Iiesedisse'\  Rcdissc  in  marg.  volebat 
Scliott.  Ego  nullam  video  rationem; 
quare  resedisse  retineo,  quod  idem 
est  ac  '  remansisse ;'  Pinarios  dein- 
ceps  retinuisse  curam  liorum  sacro- 
rum.  Martial.  Epigr.  iv.  13.  '  Can- 
dida perpetuo  reside  concordia  lec- 
to.'  Tacit.  Ann.  iv.  53.  '  Lydum  pa- 
triis  in  terris  resedisse.'  Arntz. 

Etiam  pittate']  Ego  nihil  niuto,  cum 
prajcedens  religione  receptee  Icctioni 
faveat :  religio  enim  est  Justus  nie- 
tus  Numiuis,  qui  debitas  a  peccanti- 
bns  exigit  poenas,  adeoque  vox  li.pc 
in  se  timorem  continet.    Hinc  '  per 


tiniorcm  relij;innem  nasci'  scribit 
Servius  ad  Virg,  /Lv.  vii.  CO.  et  viii. 
349.  Contra  '  pietas '  amorem  pa- 
tcrnum,  nullo  metii  aut  timore  con- 
junctum,  d(  signat.  Sensns  igitur  liti- 
jus  loci  erit,  Pinarios  liacc  sacra  cus- 
todisse,  non  tam  quod  exenqdo  Poti- 
tiorum  edocti,  prxscntem  irati  Dei 
vindictain  ob  violata  sacra  timerent, 
(hoc  enim  per  'religionem'  expri- 
mere  videtnr  Noster)  quam  quod  pio 
cuitu  Herculis  Numen  prosequeren- 
tur.  Forte  pro  edoctas  hand  absurde 
leponcres  adductos.  Arntz. 

Cuslodisse]  Unde  ha;c  familia  audit 
'  custos  Herculei  sacri'  apud  Virg. 
JEn.  viii.  270.  et  Mamert.  in  Paneg. 
Maxim.  Here.  c.  i.  §  3.  '  Herculei 
sacri  custos  familia  Pinaria.'  Arntz. 

Cap.  IX.  §  1  Nee  non  et]  Neqne 
hnnc  pleonasmum  admittit  in  prafa- 
tione  sua  editor  Germanus,  uti  nee 
superius  illud  nee  non  etiam:  habet 
etiam  hunc  ex  lectione  Virgilii  sui, 
qui  in  ea  locutione  frcquens  est :  nt 
TEn.  1.752.  '  Nee  non  et  vario  noc- 
tem  sernione  trahebat.'  Et  viii.  461. 
'  Nee  non  et  gemini  custodes  limine 
ab  alto.'  Adde  Georg.  I.  212.  II.  53. 
et451.  HLn.  vti.  521.  ix.  310.  et  pas- 
sim alibi.  Quin  etiam  perpetuus 
Virgilii  sui  imitator  Silius  Ital.  lib. 
II.  vers.  432.  '  Nee  non  et  laevnm 
clypci  latus  aspera  siguis  Implebat 
Spartana  coliors.'  Consule  praesi- 
dium  et  dulce  decus  nostrum  Dra- 
kenb.  ad  Sil.  Ital.  xiv.  203.  Judi- 
cium igitur  de  hac  locutione  rimis 
severum,  si  poeticam  esse  dictionem 
voluisset,  non  magnopere  repugna- 
rem,  quamvis  ab  ea  tamen  non  absti- 
nuerunt  prosa^,  sed  sequioris  aevi, 
scriptores.  Suet,  in  Vespas.  xviii. 
3.  '  Praestantes  poctas,  nee  non  et 
artifices  coi-'uiit.'  Elor.  iii.  5.  29. 
'  Nee  non  et  in  meridiem  verso  ag- 
mine.'  Just.  iv.  1.  3.  vi.  3.  2.  et 
XXIX.  4.  8.  Arnolt.  Adv.  Gent.  iv. 
p.  151.  '  Nee  non  et  ilia  proles  Jovis.' 
Celsus   de   Vit.  Ca?s.  p.  209.  '  Nee 


464 


fiOTJE   VARIORUM    IN 


non  et  minor!  ejus  fratri  sceptrum 
dedit :'  ita  eniiii  et  ibi  legi  posset, 
cum  ita  loquatur  idem  scriptor  p. 
199.  Amtz. 

Trahens]  Phrasin  hanc  Virgilio  de- 
bet JEa,  II.  321.  '  Farvuniqiie  nepo- 
tem  Ipse  traliit.'  Et  vs.  457.  '  Ad 
soceros  et  avo  puerum  Astyanacta 
trahebat :'  ad  quern  locum  recte  ob- 
servat  Servius,  dici  de  puero,  qui  non 
sequis  passibus  parentem  luanii  du- 
centem  sequitur.  Silius  Itaiicus  lib. 
IV.  vers.  30.  '  Dextra  leevaque  tra- 
Ijuntur  Parvi,  non  sequo  comitantes 
ordine,  nati.'  Et  Pun.  vi.  403. '  Ecce 
traliens  geminum  natorum  Marcia 
jrignus.'  Senec.  Troad.  1089.  '  Par- 
vulum  dextra  trahens  Priami  nepo- 
tem.'  Val.  Max.  v.  4.  I.  '  Liberos 
secum  trahens  castra  Volscorum  pe- 
tiit.'  Inspice  Vorst.  adjust,  xvi.  5. 
S.  et  ad  Val.  Max.  iii.  2.  ext.  8. 
Arntzen. 

(j  2  At  vero  Lutatius]  Puto  Luta- 
tius  per  t  legendum.  Nihil  tamen 
affirmo.  Hoc  tantum ;  videri  cor- 
luptum  hoc  nonien  in  Servio,  qui  Li- 
viuni  falso  citat  auctorem  proditae 
patriae  ab  ^uea  et  Antenore:  cum 
ille  diserte  in  iis,  quae  vulgo  exstant, 
libris  affirmet,  in  neutruui  vetusto 
jure  hospitii,  et  quia  pacis  reddendee- 
que  Helenae  semper  auctores  fue- 
rant,  saevitum.  £a  enim  librariorum 
audacia  semper  fuit,  ut  quas  ipsi  ig- 
norarent,  in  notiora  perverterent,  ut 
Lutatium  in  Litium;  quod  de  illo  ne 
fando  quideni  audivissent.  Scliott, 
Lucaiius  citatur  etiam  c.  10.  et  rur- 
sum  c.13.  Schottus  dubitat  an  scri- 
bcndum  sit  Lutatius  per  t.  Sed  quid 
fii  potius  Vulgulius  ?  ut  infra.  Sylburg. 
Ha'c  rcpetitasunt  ex  Vossio  de  Hist. 
Lat.  lib.  I.  cui  non  inmerilo  placet 
Scliotti  conjectura  apud  Serv.  ad 
Virg. /En.  1.240.  Arntz. 

^  3  Cui  lulo  cognomen]  Livium  et 
Virgilium  sccutus  cundcm  Ascanium 
et  Iiiliiin  fiiissc  dicit,sic  enim  poiita: 
'  Aicauiusquc  puei,  cui  nunc  cogno- 


men lulo.'  Ovidius  quoque  bino- 
minem  vocat  Ascanium.  Dionysius 
tamen,  Eusebius,  alii  rectius  luium 
Aseanii  filium  faciunt.  Male  Livius 
Sylvium  Aseanii  filium  appeliat,  cum 
esset  JEnex  postuma  proles,  nt  Vir- 
gilius  /Eneid.  lib.  vi.  ait  et  Servius. 
Infra  tamen  Victor  tanquam  sui  ob- 
litus,  Itilum  Aseanii  filium  nominat. 
Schott.  et  Anna.  Unde  in  nummis, 
JEneda  sacra  patremque  portanti  unus 
etiam  additur  comes  filius.  Meurs. 
ad  Lycophr.  Alex.  vs.  1268.  et  Peri- 
zon.  ad  i^lian.  Hist.  iii.  22.  Arntz. 

§  4  Remisisse']  Plurahabent  viridoc» 
ti  adjust.  I.  9. 12.  Cujacius  Obs.  xxi. 
29.  Burni.  ad  Quintil.  Decl.  ii.  c,  I. 
et  Schulting.  ad  Decl.  ix.  c.  10.  et  ad 
Senecffi  Suasor.  i.  5.  Gron.  Epist.  ad 
Saim.  in  Syll.  Epist.  Biirm.  tom.  ii. 
p.  612.  el  Drak.  ad  Sii.  Ital.  xvii. 
367.  '  Tranare  pericla  Magnanimum 
patiare  diicem,  vitamque  remittas.' 
ut  Seneca  in  Here.  O^t.  900.  '  Multis 
remissa  est  vita,  quorum  error  no- 
cens,  Non  dextra,  fuerat.'  Arntz. 

jEniim  ex  suotwmine]  Quam  auctor 
hie  ^num,  Dionysius  Hal.  et  Ste- 
phanus  Byz.  vocant  '  iHneam.'  Syl- 
hurg.  Vide  Not.  Delph.  Adde  Pot- 
terum  ad  Lycoph.  Alex.  vs.  1236. 
Arntz. 

§  7  Tuhamque]  De  '  tuba  '  etiam 
Prop.  III.  16.  3. '  Qua  jacet  et  Trojae 
tubicen  Misenus  arena.'  Solin.  Po- 
lyi).  c.  XI.  p.  10.  '  A  gubernatore  IE- 
neae  appellatnm  Palinurum,  a  tubi- 
cine  Misenum.'  Servius  ad  Virg.  ^n. 
III.  239.  Arntz. 

Cap.  x.§  1  Euxini  cujusdaml  Quera 
'  Euxinum  '  Noster,  cinn '  Euxinuim  ' 
vocat  Servius  ad  Virg.  lEn.  ix.  710. 
'  Boiani  Euximi  comitis  yEnese  nu- 
tricem,  et  ab  ejus  nomine  Boias  vo- 
catas  dicunt :'  qui  locus  ex  sentcntia 
nostri  auotoris  ita  posset  distingui : 
lioiam  Euximi  comitis,  JEnecc,  ^c.  ut 
more  antique  niatrcni  intelligat. 
Haer  igitur  mater  Enxiiii  vocabatur 
Boia  ;   quarc  fortassc  infra  Luboicus 


AUREL.    VICT.   ORIG.   GENTIS   ROM.   CAP.   X. 


400 


sinus  pro  Euximus  ciit  scribendnin, 
lit  a  Jtoia  et  Eiixino  hie  locus  iioiiicii 
acceperir,  (|iiasi  Doia  Eiixini;  8cil. 
mater  ;  vi-l,  (jiiod  nialiin,  a  Gr<rca 
voceed  ob  aiiuv.iiitatcin  et  elc(;aiitiaiii 
locomni,  qua  re  st-inpcr  celebres 
fuere  IJaiue.  Sic  ipse  locus  ab  hac 
iniiiiere  primiiiii  dictiis  eiit  Hoia  sen 
Baia,  dein  adjaceiis  liltus  sen  .sinus 
ob  anicL*nitatein  Euboicns.  Et  sic 
cnni  Nostro  cunscntient  rcli(jni  scrip- 
tores,  qui  ad  Cuniasseu  Baias,  Enboi- 
cnni  sinnni  sen  littns  coilocant.  Serv. 
ad  Virg.  1.  1.  et  TEn.  vi.  2.  '  Et  tan- 
dem Enboicis  Cnmarnin  adlabiniiir 
oris.'  Lncan.  l*liars.  v.  183.  'Talis 
in  Euboico  vales  Cuniana  recessu.' 
Martial.  Epigr.  ix.  30.  '  Enboicee 
nondnni  nnmcrabas  longa  Sibyllee 
Tempora.'  Adde  Virg.  JEn.  vi.  42. 
et  Cellar.  Geogr.  ii.  9.  p.  529.  Scio 
de  origine  vocis  Enboic<e  alia  sentire 
et  veteres  et  recentioresgeograplios, 
Ked  nos  de  nostro  anctore  loijuinnir, 
etnotnm  est,  quantopere  in  liisce  re- 
bus variet  anti(|nitas.  Si  vcro  quis 
ab  hoc  Euxino  sen  Euxinio  velit  fin- 
gere  sinuni  Euxininm,  per  nie  licet; 
sed  tnni  niirari  nou  desinam,  Nos- 
trum tanquain  uotnni  sua  oetatc  lo- 
cum adferre,  cnjns  tamen  nullaui 
prisci  faciant  ntentionem  ;  pra<ser- 
tim  cum  tani  niulta  datnr  luiic  rei  oc- 
casio ;  quid  enim  in  Italia  notius, 
quid  Bails  pra;lucet  araa-nis  f  Et  qua? 
ratio  esset,  cur  ille  sinus  a  filio  deno- 
minaretnr  Euxinins,  cum  a  matie  po- 
tius  nonien  trahere  oporteret  P  Ce- 
tera enini  loca  uon  a  tilio,  sed  ab  ip- 
sis  liomiiiibns,  qui  periernnt,  acccpe- 
runt  nomen,  nt  Misenuni,  Procbyta, 
Caieta,  &c.  Ar7ilz. 

Vltimo  aialiii  affeclam]  Scnec.  de 
Otio  Sap.  c.  32.  p.  579.  '  Usque  in 
ultinis  -.vtatis  humana^  tcrniiuos  pro- 
cedat :'  ubi  nialini  legere  ultimos. 
Arntz. 

Cimbarionis']  Monstrnm  certe  vo- 
cis, ex  qua  nihil  sapi  elicio.  Latere 
posset  Cumaruvi  urbs,  vel  Cumtea  urbs, 
Delph.  et  Var.  Clas.  AureL 


ex  Virg.  jYai.  hi.  441.  '  Hue  nbi  de- 
latus  Cunia>ain  acresseris  nrbeni,  Di- 
vliios<]ui-  lacns,  ct  Averna  silentia 
sylvis,  Insaiiain  vatem  ad.spicies  :'  nbi 
consulendiiH  Servius.  Collocantnr 
antem  fere  Cnnix  inter  Avcrnnm  la- 
cum  et  Miscniim  promontoiinin,  quo 
in  loco  oracnla  rcddebat  Sibylla  Hh- 
maa.  Cellar.  Geogr.  Ant.  lib.  ii.  c. 
9.  p.  529.  Conjectura;  CJrtelii,  quas 
adt'ert  Anna,  videri  possunt  in  (jns 
The.s.  Geogr.  voc.  '  Cimbarionis  et 
Euxininm:'  id  (|uod  ante  Annanijatn 
monuerat  Sylbiirgins.  Arnlz. 

I'rochylnm']  llunc  etiam  locum  mi- 
sere  viiio  librariornm  habitum  esse 
existimo,  (juare  pro  cognitam,  substi- 
tuo  cognatum,  nt  sequentia  verba 
'  cognatioiie  sibi  coiijnnctam  '  a  ma- 
la inanu  irrepserint,  cum  prins  in 
margiue  exponendi  causa  essent  ap- 
posita.  Cognatam  banc  /Eneas  fiiis- 
.se  ex  Naevio  etiam  tradit  Servius  ad 
Virg.  JEn.  ix.  715.  '  Procbyta  ergo 
alta,  quondam  scilicet.  Hanc  Nae- 
vius  in  primo  belli  Punici  de  cogna- 
ta  yEneae  nonien  accepisse  dicit.' 
Confer  quae  de  hac  muliere  collegere 
Grang.  ad  Jnven.  Sat.  iii.  5.  et  Ca- 
saub.  ad  Slrab.  lib.  v.  p.  379.  ed.  Ai- 
mel.  Vel  ipsa  vox  cogniUim  sen  cog- 
natam ex  ma.gine  in  textu  potuit  ir- 
repsisse.  Verum  hisce  in  rebus  sine 
INIss.  codd.  aliqnid  certi  statuere  nou 
licet.  Arntz. 

^  3  Lx  nomine  nulricis]  Virg.  /En. 
lib.  VII.  initio:  '  Tu  quoqne  littori- 
bus  nostris  /Eneia  nutrix  yEternam 
moricns  fauiain,  Caitta,  dedisti.  ' 
Sijlb.  etAnna. 

§  4  Navigii]  Pro  navigationis  lon- 
gae.  Vide  Virg.  JEu.  v.  Scliolt.  Sylb. 
et  Gi-ut.  Et  sic  recte  summus  Gro- 
uovins  Obs.  ad  Script.  Eccl.  cap.  25. 
Scquiuribus  nauKjue  lemporibus  na- 
vigium  pro  navigatione  posueruut. 
Diet.  Cret.  de  liell.  Troj.  lib.  vi.  c. 
9.  '  In  spelunca  fatigatum  navigio 
.somno(|ue  jaccre.'  Atque  itaiu  jure 
nostro  1. 1.  ^  2.  S.  de  Kip.  Mud.  '  quae 
Vict.  2  G 


466 


NOT^    VARIORUM    IN 


navigio  non  est  impedimento;'  nt 
priEfeiiint  pamlectae  Florentini ;  ma- 
le viilgo  navigationi.  Adde  Munck. 
ad  Hyg.  Astroii.  Poet.  c.  25.  Anilz. 

^  5  Cumpatrt  Anchise']  Vide  tanien 
La  Cerda  ad  Virg.  j^n.  in.  709.  et 
Munckerura  ad  Hyg.  fab.  2C0.  quibiis 
adde  Serv.  ad  Virg.  lEn.  i.  371.  574. 
et  III.  711.  aliter  Tzetzes  ad  Lycopli. 
Alex.  vs.  1263.  Anitz. 

Cap.  XI.  §  1  Venerem  sibi  aliqunndo'] 
Apud  Vii'gilium  Harpyaruni  una.Ce- 
laeno  nomine,  hanc  famera  praedicit 
].  111.  A7ina.  Et  Tzetzes  ad  Lycoph. 
Alex.  vs.  1250.  ubi  adde  ad  illiun  lo- 
cum Meiusiiim.  Arntz. 

^2  Scrnfam  incieyitem]  Sic  emenda- 
vi,  pro  '  parttii  vicinam.'  In  vet.  cod. 
intimentem ;  nnde  enitentem  primo 
divinaram.  Sed  Festus  Pompeius 
de  Veibornm  Significatione  lib.  vii. 
extremo  nos  manu  diixit  :  '  Gravida 
est,'  inquit, '  quas  jam  gravatur  con- 
ceptii :  prajgnans  velut  occiipata  in 
generaudo  quod  conceperit :  inciens 
propinqua  partui,  quod  incitatus  sit 
foetus  ejus.'  Schott.  Ad  banc  rem 
alludit  Juven.  Sat.  xii.  vs.  72.  '  Cui 
Candida  nomen  Scrofa  dedit,  laetis 
Pbrygibus  niirabile  sumen.'  Et  vet. 
Schol.  ad  Sat.  vt.  177.  De  '  scrofa' 
Hygin.  Fab.  cclvii.  311.  Pessirae 
vero  hanc  KiXatyrii'  porcani  appellat 
Lycopb.  Alex.  vs.  1256.  iitrecte  vidit 
Tzetzes  et  ibi  et  ad  vs.  1232.  Anitz. 

(j  3  Turn  simulucris  Deorum  Pena- 
Hum]  Vide  Not.  Delpli.  Bene  vidit 
Anna  bivc  non  cohaererc,  neque  ta- 
men  qiiidquam  deesse  existimum,  mo- 
do  levi  imniutatione  ita  legas,  ducem 
cum  simulacris  Deorum  Penalium  pro- 
secutum :  ut  sensus  sit,  jEneam  prose- 
cutuiii  esse  cum  simulacris  scrofam  : 
inf.  c.  xm.  §  3.'  Cum  simulacris  Deo- 
rum errantes.'  Quam  facile  autem 
cum  et  tum  inter  se  confundantur,  no- 
runt,  <|ui  unquain  veteres  rodd.  in- 
gpexcrunt.  Vide  Stat,  ad  Tibull.  i. 
9.  42.  p.  318.  Drakenb.  ad  Sil.  Ital.  i. 
40.  ct  iJiikcr.  ad  Flor.  ii.  16.  3.  ct  lu. 


10.26.  Arntz. 

Laviniinn  dixit]  Fortasselegendum 
ibidem  urbem  auspicatum,  quam  post 
Lavinium  dixit :  qua  de  re  vise  et  Mes- 
sallam  Corvinum  375.  Sylb.  Aliquid 
defit  ;  etlegendum  ibidem  urbem  au- 
spicatum, pustque  earn  Lavinium,  vel  si- 
niili  modo  ;  ut  jamdndum  annotatum 
aliis.  Gruterus.  Postque  Lavinium  in 
margine  Schott.  vel  ibidem  auspica- 
tum post,  quam  (sc.  urbem)  Lavinium, 
Arntz. 

Cap.  XII.  §  3  Sorte]  Respicit  ad  id, 
quod  oracula,  ut  notum  est,  sortibus 
dari  solerent.  Sen.  Giflip.  vs.  28S. '  In 
tempore  ipso  sorte  Phoebea  excitns.* 
Apul.Metam.lib.  iv.  p.  157.  ed.  Elm. 
•  Sed  Apollo  sic  Latina  sorte  respon- 
dit.'  Atque  ita  felici  sorte  hanc  vo- 
cem  Justino  reddidit  Graevius  xii.  2. 
§  14.  '  Moriensque  non  in  patria  fu- 
isse  sibi  periculosam  sortem  :'  quo- 
modo  ubique  sortes  oraculo  Delphico 
Apollinis  tribuuntur.  Hygin.  fab. 
32.  102.  109.  120.  136.  179.  190.  Li- 
vius  lib.  V.  capp.  15.  16.  23.  &c.  Ad- 
de Spanhem.  ad  Callim.  Hymn,  in 
ApoU.  vs.  45.  Arntz. 

§  5  Suem  A'A'.Y.  porcos]  Libet  cle- 
gans  Cassii  fragmentum  e  Diomede 
Gramniat.  i.  proferre  :  '  Grundiles 
Lares  a  gruudio  antiqiio  verbo  dictos 
accepinius.quos  Romulus  constituisse 
dicitur  in  honorem  scrofa;,  quae  tri- 
giuta  pepererat  porcos.  Hoc  ita  esse 
afiirmat  Cassius  Hist.  ii.  Pastornm 
vulgussine  contentione  cousentiendo 
pra^fecerant  tsqualiter  imperio  Re- 
nium  et  Romulum,  ita  ut  de  regno 
pares  inter  se  essent,  monstrum  lit 
sus  :  parit  porcos  triginta, cui  rei  fece- 
runt  Laribus  grundiles.'  VideetNo- 
nium  Marccllum  '  Grundire.'  Schott. 

Cap.  X 1 1 1 .  §  2  Per  colloquium  inquisito] 
Sic  rccte  habet  locus,  ut  sit  ablativus 
absolutus  ;  '  cum  inquisisset  per  col- 
loquium :  '  itaque  miuime  opus  alio- 
ruin  iiiquisisse.  (J int.  Sa-pe  ha.'C  parti- 
cipia  siuipliciter  ponuntur,  cum  nihil 
adsit  undo  pcudcaut.    Justiuus  xvi. 


AURRL.  VICT.  ORIO.    GENTIS    ROM.    CAP.  XIV.        '107 


5.1.  'Cognito  deiiido,  qiiod  belliim 
sibi  ab  iis  pararetur  : '  ct  xmii.  5.  6. 
*  Petitoqiic  ut  intrare  illi  Uibein  li- 
ceret : '  freciiieiis  priisertiin  bac  in 
lociitione  Tacitus.  Vide  Giinlber. 
Latin.  Rost.  torn.  ii.  p.  9.  qiiocmn  ta- 
nien  confer  Feriz.  ad  Sanct.  Miii.  I. 
III.  c.  0.  et  qiios  latidat  Urakenb.  ad 
Sil.  Ital.  lib.  XVI.  vs.  07.  Aintz. 

Qui  cssent]  Nota  tbriniilaMi,  qua  in 
peregiinos  et  advenas  iiujiiirerent. 
Flor.  IV.  12.  14.  '  Postnlato  silentio, 
qui  vos,  iiiquit,  estis  f '  Virgil,  jiui.  i. 
373.  '  Sed  vos  qni  tanden),  qiiibiis 
aiit  venistis  ab  oris? '  ubi  Serv.  '  Est 
natuialis  interroijatio,  qui  estis  ?  un- 
de  vel  quo  itur  ? '  Hygin.  fai).  cxxvi. 
'  Ennienes  eum  rogavit,  unde  esset  ; 
Et  ille  ait,  se  naufragio  iiuc  perve- 
nisse.'  Cebes  in  Tab.  proi)e  init. 
2i'/w./3o\«?>'  riues  koI  nddiv  -^crav  Conji- 
cere,  qua:  et  unde  essent :  et  Lucianus 
Philop.  p.  77G.  Arntz. 

§  3  Palria]  Pra;fero,  quod  in  mar- 
gine  conjecerat  Schott.  patriu,  cum 
in  editis  iiaberetur  jialrio.  Patriuui 
enim  bellum  erit  proprie,  quod  in  pa- 
tiia  inter  cives  geritur.  Firmat  lianc 
conjecturam  Ovidius  ex  Pont.  Ep.  i. 
3.  vs.  71.  •  Pulsus  Aristides  patria 
Laceda;mona  fugit.'  Just.  xxi.  G.  5. 
'  Profugisse  se  ad  regem  expnlsum 
patria  fingit.'  Val.  Max.  lib.  viii.  c. 
7.  ex.  ext.  15.  '  Per  suniuiam  ini- 
quitatem  patria  pulsus.'  Virgil.  lEn. 
I.  6'21.  '  Fiuibus  expulsuni  patriis  no- 
va regna  petentem.'  Nepos  Arist.  c. 
I.§  3.  '  Quendam  scribentem,  ut  pa- 
tria pelleretur.'  Seneca  Octav.  vs. 
242.  '  Templis  expulit  superos  suis 
Civesque  patria.'  Arntz. 

Comnunes]  Nee  lieic  quidqnaui  nni- 
tanduni  cum  Sylb.  vox  enim  cuDimu- 
nes  satis  indicat  de  utraquc  parte  in- 
telligendum.  Sic  ct  Livius  lib.  xxix. 
0.  23.  '  Societas  inter  populum  Car- 
ihaginensium  regemrpie,  data  ultro 
citroque  tide,  eosdeni  amicos  inimi- 
cosqne  liabituros,  jurejurando  adfir- 
niatur.'  Gruf.    Just.  ix.  3.  G.  '  Com- 


niunem  iiostcm  putant  commnnibiis 
viribus  gubmovendum.'  Ciccr.  de  Otf. 
lib.  II.  c.  18.  *  Cou)niuiiem  liostem 
tcnuiorum  putant.'  Cuiitcr  Cortiuni 
ad  Sail.  Jug.  c.  i.xxxi.  §  1.  Arntz. 

§  5  At  vero  Amatam]  Sic  et  virgo 
Vestalis  a  Pontifice  ISIaximo  ca[)ta 
a|)pellari  solet,  (piouiam,  (|ua;  prima 
ca[)ta  est,  hoc  nomine  fuisse  tradituni 
est.  Agellius  Noctiuni  Atticarurn 
lib.  I.  c.  12.  Sclwlt. 

Cunsobrino  sua]  Confer  Serv.  ad 
Virg.  JEn.  vi.  UO.  vii.  3(JG.  xii.  29.  et 
alios.  Arntz. 

§  7  Lucatius]  Sed  et  hie,  ct  supra 
c.  IX.  §2.  Lutatium,  non  Lucalium  le- 
gendum  esse  jam  monuerunt  viri 
docti.  Arntz, 

Cap.  XIV.  §1  Igitur  JEncani]  \C' 
cusativus  /Eneam,  cum  suo  comitatu, 
absolute  accipiendus  est  :  quippe 
quod  structuric  lex  lequirat  nomina- 
tivum.  Sylb. 

3Iezentii  rfgis  Agillceorum'l  Livius : 
*  Ad  Mezentium  Elruscorum  regem 
confugiiint,  qui  Ca?re  opulento  turn 
oppido  imperitans,'  6cc.  Urbs  enim 
eadem  Agilla  a  Catone,  et  Ciere,  fac- 
ta voce  de  x°-^P^,  appellabatnr,  teste 
Servio  in  /Eneidos  lib.  viii.  qui  his- 
torian! narrat;  nt  et  Strabo.  Hinc 
Cdjritum  labulai,  de  quibus  Agellius 
XVI.  13.  et  Asconius  in  Diviuationeni. 
Unde  coiligere  est,  aut  aliter  olim 
diplitliongum  Ai  pronuntiari  solitani ; 
aut  non  recte  liodie  Grivcaa  linguic 
pronuntiationem  restitui,  nt  liter;p 
qucE  scribuiitur,  eiedem  onines  clare 
distinclequo  cfferantiir ;  (]uod  tamrn 
probo  :  non  recte  enim  ai  cum  e  sono 
coiifunditur.  Schott. 

§  2  Eurijleone]  Ascanio,  qni  et  Eu- 
ryleon  diccbatiir.  Infra  Ascanins 
idem  qui  Euryleo  ;  quanquam  hujus 
Ascanii  nomiuis  nemo  quod  si-iam 
mfiiiinit.  Anna.  Nimis  secure  \\xc 
8<'ril)it  doct.  Auuiina,  cum  hoc  ci  no- 
men  etiam  tribuat  Dion.  Halicnrn. 
Ant.  Rom.  i.  c.  40.  pag.  52.  ed.  Sylb. 
Arntz. 


408 


NOT^    VARIORUM    IN 


Circa  Numici]  Numicii  scribendiim 
hie,  et  post  paullo  videtur.  '  Nnmi- 
ciiis'  enini  a  Plinio  iii.  5.  et  Ovid. 
Metamorpli.  fliivins  iile  vocattir.  Ab 
Halicarnasseo  Trora^uis  No/iti/cios,  cnjiis 
niediani  syllabam  mi  Horatius  Epist. 

I.  18.  20.  prjeter  grainmaticormn  le- 
gem corripuit ;  qiiaiii  alibi  idem  ex- 
tendit :  '  Brinuiisiiiin  Niimici  melius 
via  ducat  an  Appi.'  Sclioti.  Eodein 
inodo  iiti  iiic  eniendarnnt  viri  eniditi, 
etiam  apud  Livium  i.  2.  Numiciutn 
pro  Numicum  reposiieriint  Glarean. 
et  Sigoniiis :  quod  in  illo  aiictore  pos- 
sem  fene,  sed  apud  Xostnini  ciir  mii- 
tem,  oatisas  nil  video,  qui  fere  sequi 
poetas  solet.  Hi  enini  seciinduui  ca- 
sum  formant  Numici  vel  a  nominativo 
Numicus  vel  certe  contracte  pro  Nu- 
micii. Vide  talia  loca  apud  Sil.  Ital. 
lib.  [.  vs.  6G6.  Einmen.  ad  V^irg.  ^n. 
VII.  150.  et  Cellariuni  in  Geogr.  Vet. 

II.  9.  p.  503.  '  Numicum  '  tamen  sine 
interposito  i  hunc  iluvinm  nominat 
Solinus  in  Polyb.  c.  ii.  p.  10.  '  Apud 
Numicum  parere  desivit:'  sic  ser- 
vant edd.  quas  vidi,  et  excerpta  cod. 
]Ms.  Apud  Vibiuu)  quoqueSeq.  p.  60. 
•  Numicus  in  agro  Laurenti :'  nee  re- 
cedit  Servius,  qui  licet  alibi  '  Numi- 
cium,'  tamen  etiam  '  Numicum  '  scri- 
bit  ad  Viig.  JEn.  iv.  620.  vi.  88.  et 
332.  VII.  797.  XII.  794.  et  aliis  locis. 
Arnobius  Adv.  Gentes  lib.  i.  p.  20. 
'  lu  alveis  Numici  cum  ranis  et  pis- 
ciculis  degunt.'  Ex  poetis  cum  '  Nu- 
micum '  vocat  Silius  Ital.  viii.  180. 
'  Hand  procul  hincparvo  descendens 
fonte  Numicus.'  Conf.  Const.  Fann. 
ad  Ovid.  Met.  xiv.  328.  Turneb. 
Adv.  XI.  17.  Torrent,  ad  Horat.  Ep. 
I.  G.  inii.  et  Vossius  de  Idolol.  i.  12. 
Pari  igitiir  jure  et  Numicium  et  Nu- 
viicum  direre  potuit,  quisquis  fuerit 
bujus  libelli  anctor ;  ncquc  etiam 
apud  Livium,  nisi  addixerint  codd. 
quidquam  nuitarim  tcmere.  Arnlz. 

Prtairin/^crcnlur]  Praslingucntur 
nialo  (|uan»  pcrslvinjxcrenlur,  tametsi 
banc  vocfmcnm  ilia  frequenter  scioii 


commutarint ;  proprietatis  credo  ig- 
noratione  exsulavit  bactenus,  nunc  a 
variis  in  veterem  possessionem  ex  As- 
conio  restituta.  Lucret.  '  Perstrinxit 
stellasexortus  uti  a?tlieriussol.'.S't7jo<<. 
et  Sylburg,  Dedimus  hie  Scbotti  no- 
tam  ex  ed.  ejus  ultima ;  in  priori  enim 
locus  Lucretii  in.  1057.  ])rcB$tinxit 
citatur.  Apud  Nostrum  autempr^- 
stingiientur  edidit  Scbottus,  prccstrin- 
gnerentur  aliquot  posteriores,  de  qni- 
bus  vocibus  non  eadem  sentiunt  ho- 
mines elegantiores.  '  Pra?sting»ere ' 
enim  ubique  in  Plauto,  Nonio,  Cice- 
rone, et  aliis  restituere  vo'iiit  Lambi- 
nus  ad  Lucret.  1.  1.  ad  Plant.  Mil. 
Glor.  act.  i.  sc.  1.  vs.  4.  Acidal.  ad 
Veil.  Paterc.  n.  18.  §  4.  et  Fabricius 
ad  Ascon.  Pedian.  p.  m.  221.  Contra 
'  priestringere  '  scribendum  esse  iir- 
guet  Giphanius  in  Collect,  ad  Lucret. 
Davisius  ad  Miuuc.  Felic.  Octav.  c. 
23.  Burm.  ad  Quintil.  Inst.  Orat.  x. 
1.  p.  886.  et  Oudend.  ad  Lucan.  i. 
154.  ceterique,  quos  sequor.  Male 
autem  negat  Anna  (quod  venia  illius 
sexns  dictum  velim)  '  perstringere ' 
hoc  sensn  recte  dici,  quain  in  rem  tes- 
timonia  attulit  Drakenb.  (cujus  me 
tidelissimis  monitis  ab  adolescentia 
foniiatiim  esse,  est  quod  mihi  sspe 
gratulor)  ad  Sil.  Ital.  i.  358.  Val. 
Max.  IX.  1.  ex.  5.  '  Romanorum  ex- 
ercitiium  oculos  Lusitanis  telis  per- 
stringeret.'  Quintil.  Decl.  ccLii.  p. 
457.  '  Ingens  pondoargenti  perstrin- 
get  oculos:'  quern  locum  tentare  non 
debuerat  Francius,  nimis  sa'pe  ad 
eniendandum  pronus.  Seneca  ad  Hel- 
viam  c.  9. '  Igue  fuso  perstringentes 
oculos.'  Neque  ibi  quidquam  muta- 
rim,  nisi  voluerint  codd.  Ceterum 
quod  Lambinus  statuat  prcestingv.ere 
dicendum,  non  prtcstringere,  ex  eo 
quod  Latini  dicant '  prapstigia;,'  parvi 
est  momenli,  cum  aeqne  '  pra-strigi- 
um,' quani  '  pra'stigia; '  repeiianlur. 
Prudent.  Catbcm.Hymn.  vi.  vs.  139. 
'  Procul  esto  pricvicaci  Prastrigia- 
tor  astn  :'  id)i  Isonis  glossa?     '  Pro;- 


AUREL.    VICT.    ORIG.    GENTIS    ROM.    CAP.  XV. 


409 


strigium  '  (ita  eniin  videtiir  esse  re- 
ponendiiiii ) '  dicitnr  iiioiistriini  a  prae- 
sliiii<reiulo.'  Confer  easdeni  Rlossas 
ad  Myiim.  in.  I'eiistcpli.  vs.  Sli.  Al- 
que  ita  in  nno  coil,  apud  Valor.  Max. 
VII.  3.  ex.  4.  invt-neiat  Torrenins. 
Arntz. 

Universos  w/riws^wc]  Vjegenduni  vi- 
detiir interposita  liltera  incessct  aiit 
incessissct :  nti  eliam  nionituni  a  Syi- 
burgio.  Grid,  et  Sijlb. 

§  3  Ai)C>tis  fiigalisfiue']  Hinc  '  coj- 
liun  aperium  '  apnd  Ovid.  Art.  i.  217. 
'  Luce  Deas  roiloque  Paris  spfctavit 
aperto.'  Et  Fast.  i.  (iSl.  '  Cum  seii- 
nins,  coeluni  vcntis  aperite  serenis.' 
Apposite  niagis  ad  liunc  locnni  Virgil. 
JEn.  I.  .580.  '  Cnm  circiinifiisa  repen- 
te  Scindit  se  niibes,  et  in  atliera  pnr- 
gat  apertnnj.'  '  Serenain  '  aiiteni '  t"a- 
ciem  '  statin)  dicit  pari  modo  ac  Pliie- 
drns  Fab.  iv.  10.  '  Facieni  ad  sere- 
nam  snbito  mntato  die.'  Pro  absum- 
tum  vero,  quod  ediderat  Scliotlns, 
nos  adsumtum  reposnimus,  i<l  quod 
volebat  etiam  Muncker.  ad  Hygin. 
fab.  XV.  ubi  earn  locntionein  cwlu  pro 
ad  ca?/umplnril)nscontirmat.  Sil.  Ital. 
1.  370.  '  Mngitnm  ingentem  coelo  de- 
dit:'  ubi  Urakenb.  et  eod.  lib.  vs. 
508.  '  Creloqne  atlollit  Inniina  sup- 
ples.' Adde  lib.  ni.  vs.  342.  et  eun- 
deni  Drakenb.  ad  lib.  xiii.  vs.  708. 
et  "Vorst.  ad  Just.  lib.  viii.  c.  0.  §  1. 
Arntz. 

§  4  Patrem  indigetem]  Qui  indige- 
tes  Dii  dicantur,  Si-rvius  in  dnodeci- 
nio  jEneid.  tradit  etSext.  Ponipeins. 
Scholt.  Indigetcs  Dii  qui  vocentiir, 
Sextos  Pomp,  tradit,  et  Serv.  in  JEn, 
XII.  Dion.  Hal.  ui.  15.  x^ouiovi  in- 
terpretatur,  diim  beroicirni  ^^inca"  luo- 
nnineiituin  inscriptuni  ait  irarphs  &eov 
XOovlov,  Sylh, 

Cai».  XV.  ^4  Lucius  Cwsar]  Post 
panllo  '  Cains  Caesar,'  et  infra  '  Juli- 
us '  noiuinatnr:  quare  vereor,  nt  recte 
liabeat  scripta  lectio,  Icgenduniqne 
bit  Julius  Ccesur.     Certe  pioclivis  er- 


ror, Iradiictis  iionniliil  litforis  pfrne 
iisdem.  Kt  vero  '  C.  Julinni  Ca-^a- 
reni'  angnralium  libros  scripsisse  in- 
ter dnctos  convonii,  laudalos  a  I'ris- 
ciaii.  (iraui.  libb.  vi.  et  viil.  Auspi- 
ciornni  sextuiu  deciinum  Maerob. 
Saturn,  i.  citat;  et  pontificalium  li- 
bros aiictor  poster  sup.  (jiios,  licet 
iinn  noniinet,  perpetuo  citari  puto. 
Sckott.  et  Sijlh. 

Edidit]  Ita  recei)i  ex  coiijectura 
Scliotti,  quaui  in  niargine  adposuerat. 
Vnlgatuin  dcdit  iieniini  credo  satisfa- 
ciet.  Sic  Tacit.  Aun.  IV.  31.  'Quod 
editis  annalibus  C  Cabsiuni  Uomano- 
iniu  ultiniuin  dixisset:'  et  VaUr. 
Max.  VIII.  14.  ext.  3.  '  Discipulo  ora- 
toria>  artis  libros,  qnos  ederet,  dona- 
verat.'  Sic  ali(iuoties  Cicero  et  alii. 
Errori  causam  dedit  ultima  liltera 
pra'ced.  vocis,  qnalia  librarioruni  er- 
rata passim  observarunt  viri  docti. 
Ex  inultis  vide  Giofan.  ad  Ovid.  Met. 
XIV.  484.  Anitz. 

§  5  .Jidiafilhi]  Procul  dubio  yTofdia 
reponendum  Julia  familla.  Grnt.  et 
Anna.  Sic  et  Sclioftus  in  marg.  qua 
lectione  nibil  potest  esse  certius.  Al) 
Julo  enim  genus  siiuni  deducebant 
Julii.  Ipse  Cuesar  apud  Suet,  in  ejus 
vita  cap.  G.  '  A  Veuere  Jnlii,  cujua 
gentis  familia  nostra  est.'  Vfll.  Pa- 
terc.  II.  41.  §  1.  '  Hie  noiiilissima  Ju- 
liorum  genitus  familia,  et  quod  inier 
omnes  antiqiiissimos  constabat,  ab 
Ancliise  et  Venere  deducens  genus.' 
Liv.  I.  3.  *  Quern  Julum  eundem  Ju- 
lia gens  anctorem  iiomiuissui  uuncii- 
pat:'  et  sic  Servius  ad  Virg.  JEn.  i. 
271.  'Sed  magis  ad  familiam  respex- 
it,  quia  omnis  gens  Julia  inde  orii;i- 
nem  ducit.'  Facilis  bic  est  litirario- 
rtiin  lapsus,  et  sic  familia  nobis  ob- 
trndi,  ubi  filia  esset  legtnduin,  vidit 
maginis  ille  Cieeronis  sospitator  Vic- 
torius  ad  Kp.  ad  Faniil.  xiii.  S.  cpiain- 
vis  liujus  inventionis  laudem  ei  eri- 
pere  conelur  ad  eundem  locum  Ma- 
nntius.   Arnlz. 


470 


NOTiE.  VARIORUM    IN 


Cap.  XVI.  §  1  Tyrrhuyn]  Hie  no- 
niinatnr  '  Titynis  '  a  Dionys.  Hal.  p. 
376.  If).  '  Tynlienus  '  p.  56.  23.  Sed 
Tijrrhum  agnoscit  etiam  Virgil,  et 
qiiidem  tribus  in  locis.  Sylburg. 
'  Tynhenntn  '  vocat  Dionys.  qui  hanc 
Listoriam  narrat.  Anna.  Atqiie  ila 
legenduin  esse  in  niarg.  conjecerat 
Scliottiis.    Arniz. 

Cap.  XVII.  §  2  Nescio  quantis']  Pro 
quantis  in  vet,  lib.  est  quat's,  snper- 
sciipta  ad  t  desuper  apostropho: 
undeSciiottusconjicit  legendum  qua- 
ten7is:  liistoriam  eandem  narrat  eti- 
am Dionys.  Hal.  54.  13.  Sylburg. 
[Vide  Lectt.  Var.]  Sed  omnes  hae 
conjectiirae  non  ineliorem  efficiunt 
sententiam,  quam  in  vnlgatalectione 
liabetiir.  Certe  nescio  cnr  minns  ri- 
diciilum  sit  hie  legere  quels,  quam 
qunntis.  Qiiis  enlm  lioc  ab  historico 
postularet,  lit  semper  obscura  ilia 
cnstodum  noniina  adderet,  quae  res 
legenti  taedinm  potins  conciliaret, 
quam  inter  historici  virtutes  recen- 
seri  posset.  Nescio  quatenus  scribere 
non  potuit  Noster,  siquidem  gentium 
sacris  addictus,  qui  non  solum  custo- 
diis,  verum  vel  vinculis  retinere  sole- 
bant  Deos :  de  quo  more  Freinshem. 
ad  Curtium  iv.  3.  §  22.  et  Lactant. 
Divin.  Inst.  ii.  4.  Igitur  nisi  a  pos- 
teriori manu  liaa  duaj  voces  profectae 
sint,  </!/a>ihs  positum  erit  pro  'quam 
multis:'  ut  infra  Epit.  cap.  xv.  §  6. 
*  ISe  ^i  plures  reperirentur,  quantis 
odioesset,  intelligeretur.'  Qiiomodo 
et  alii.  Vegetiiis  de  He  Milit.  iii.  0. 
'  Signorum  niiliiarium  quanta  sunt 
genera  :'  sic  enim  est  in  Ms.  Ste- 
M'echii ;  et  eod.  lib.  cap.  0.  '  Integris 
suis  quantos  possint  liostes  interi- 
mant.'  Dictys  Crot.  de  Bell.  Troj.  i. 
C.  *  Uuantis  niortalibns  tain  atrox  fa- 
cinus  indignalioiiem  incutcret :' ubi 
banc  vocis  dignificationcui  non  capie- 
but  fa'tniuaruui  dccus,  cum  oninino 
qwmtam  legendum  esse  pronunciaret. 
Lalinus  Pacatus  in  I'ancg.  c.  xtvii.  § 


5. 'Quantis  stupentium  popnlis,quani 
multocircumdabor  auditore  :'  et  Ma- 
nilius  Astr.  in.  285.  '  Tertiaque  in 
quantas  partes  indncitur  ejus.'  Con- 
sulendus  Barthius  ad  Claudian.  Cons. 
Honor,  iii.  116.  VVasse  ad  Sallust. 
Bell.  Jug.  c.  XLiv.  p.  347.  Weitzius 
ad  Salvian.  de  Gub.  Dei  iii.  p.m. 
194.  et  Broukh.  ad  Prop.  Eleg.  lib. 
I.  el.  5.  vs.  10.  et  el.  12.  vs.  4.  Quare 
non  debemus  ad  inflmam  cum  June- 
kero  Latinitatem  htijus  vocabuli  usum 
detrudere.  Vide  ejus  praefat.  in  Au- 
rel.  Si  tamen  aliquis  malit  legere 
nescio  quatenus,  per  me  licet ;  sed  turn 
vix  dubito,  quin  a  glossatoris  manu, 
qui  hashominum  ineptias  ridebat,  ex 
niargine  in  textum  irrepserint.  Am- 
tzenius. 

§  4  Inter  lulmn]  Idem  Dionysi- 
us.  Anna.  Et  Festus  in  v.  'Silvii.' 
Arntz. 

Ejus  rei']  Deesse  <\ at\\' nm  plebi,  vel 
nobilibus,  adnotat  Scliottus  in  marg, 
Dionys.  Hal.  LVi.  42.  tov  Sri/xov  (i.  e. 
populi  sen  plebis)  suffragiis  decisam 
litem  refert.  Sylburg.  Quid  si  lege- 
res  ?  permissa  disceptatione  ejus  pie- 
bi.  Arntz. 

^  6  Colntiicc  deduct<E'\  Qui  '  prisci 
Latini '  dicti  sunt,  inquit  Livius  :  de 
Pra'neste  et  Pometia  dixi  in  Notis 
de  Vir.  Illust.  Schott. 

Ca7nena]  Vide  Ortelinm  Thes. 
Geogr.  liac  voce.  Sed  cum  hie  prae- 
sertiin  urbes  Latii  memorentur,  levi- 
ori  niutatione  ego  scribe  rem  Camcria, 
quam  nrbeni  veteris  Latii  fuisse  tes- 
tis est  Liv.  I.  38.  '  Inde  priscis  Lati- 
nis  belluni  fecit.  Ad  singula  oppida 
circumfcrendo  arma  nomen  onine  La- 
tinum  domuit,  Corniculum,  Ficulnea 
vetiis,  Canieria,  Crustumerium:'  nbi 
cum  eadem  urbe,qun(unn  hoc  in  loco, 
jungitur.  Cui  rci  accodit,  iirbein 
'  C^ameriam,'  ut  dixi,  fuisse  prisci 
Latii  ;  jam  umne.s  colonias  ab  illo 
Sylvio  <leductas  priscos  Latinos  esse 
appcllatas  prodit  idem  Livius  i.  3. 


AUREL.    VICT.    ORIG.   GENTIS    ROM.    CAP.    XVIII.      471 


'Is  JEneam  Sylvium  crcat ;  is  dciiide 
Latiniiin  Sylvium.  Ab  eo  coloniye 
aliquot  dediictae  et  prisci  Latini  ap- 
pellati.'  Anitz. 

Ronilla;]  Pro  Ronillw  scribcndiim 
potitis  liovilUe :  cnjus  oppidi  passim 
inter  Latina  fit  meritio.  '  itnsellniios  ' 
inter  Etruriiv  popuios  receiiset  Dion. 
Hal.  189.  10.  Sylhurg.  Potitis  locnm 
lieic  liabiierit  liotiU<e,  ut  jam  indi- 
cavit  Sylburg.  iirut.  et  Ann.  Neque 
ego  dubito  scribere  BoviUce.  Sed 
malini  aliquando,praescrtini  in  nonii- 
nibus  propriis,  esse  nimis  tiniidiis. 
Ha'C  quo(|ue  urbs  est  Latii,  non  pro- 
ciil  a  Roma.  Propert.  El.  iv.  1.  31. 
'  Quippe  siiburbanaR  parva  minus 
iivbe  Bovillae ;  Et,  qui  nunc  nulli, 
maxima  tiirba  Gabi.'  Plura  Freinsli. 
ad  Flor.  i.  11.  §  G.  et  Heinsius  ad 
Ovid.  Fast.  in.  007.  In  eandem,  ni- 
Iiil  enim  facilins,  conjecturam  incidit 
Ortelius  in  '  Ronill*.'  Arntz. 

Cap.  XVIII.  §1  Tiberius  Sylvius] 
Pro  Tiberio  supra  '  Tiberinus '  est 
p.  370.  25.  et  apud  Dionys,  Hal.  p. 
57.  14.  itemque  apud  Cassiodorum 
infra  591.  46.  et  apud  Euseb.  in  Ciiro- 
iiicis.  Sylb.  Lege  Tiberinus  Sihius. 
Is  autemCalpeti  filiusfuit.  Anna.  Ita 
etiam  reponendum  esse  censuerat  in 
margine  Scliottus.  Sed  peccatum 
non  esse  librariorum,  cum  alii  etiam 
eum  '  Tiberium  '  appelleut,  ojipor- 
tune  notarunt  Salvagn.  ad  Ovid,  in 
Ibide  vs.  510.  et  Berkelius  ad  Stcpli. 
de  Urb.  voce  "AXfia.  Alitpr  tamen 
Merula  ad  Ennium  Ann.  1. 170.  Qui 
eundcm  errorem  esse  apud  Festum 
scribit,  scilicet  ita  ille  in  voce  '  Al- 
bula:'  'Tiberis  autem  a  Tiberio  Syl- 
vio  rege  Albanoruni.'  Nam  aliter 
vel  ipse  vel  ejus  epitomator  Paullus 
in  voce  'Tiberis:'  'Tiberis  tluvius 
dictus  a  Tiberino  rege  Albiinoruui.' 
Varro  de  L.  L.  iv.  13.  '  Sunt  qui  Ti- 
heris  priscum  noiiien  Latinum  Albu- 
1am  vocilatnm  Uteris  tradunt,  postc- 
rius  propter  Tibcriuum  regem  Lati- 
iioruni  nmtatum:'  ubi  ab  aliis  male 


itiilem  Icgi  Tiberium  testantur  notae 
marginales.  Sed  rpceplain  leclionem 
veriorem  esse  constat  ex  Scrvio  ad 
Virg.  yEu.  VIII.  330.  qui,  teste  ipso 
Varrone,  Tiberim  a  Tiberino  dictum 
tradit.  Confer  euiidcni  ad  lEn.  i\i. 
500.  VIII.  72.  et  X.  145.  Cerdain  ad 
Virg.  vin.  331.  Turneb.  Advers.  xi. 
17.  et  Oron.  ad  Liv.  i.  3.  Gunther. 
Ligur.  de  Gest.  Fred.  Barb.  iv. 
149.  '  Te  placido  transniissa '  (sic 
enim  malim  pro  transmisse)  '  vado 
vetus  Albula  transit;  Albula,  cujus 
aquis  Tiberinus  nomina  fecit.'  Rec- 
tius  igitur  Tiberinum,  quani  Tiberium 
dici  statuo,  prajsertim  cum  deinde 
etiam  a  Tiberi  deductum  sit  epitlie- 
ton  Tiberinus  ;  inf.  Epitom.  c.  xxiii. 
§  7.  et  Deus  Tiberinus,  quod  notum  ; 
non  tamen  omnib\is  locis  pro  Tiberi- 
um statim  reponendum  esse  Tiberi- 
num, cum  Eustatius  ad  Dionys.  Pe- 
rieg.  vs.  350.  Festus,  hie  locus,  et 
aliieam  lectionem  ineantur.  Ceterutn 
in  notisSylburgii  obscrvari  vclim,  se- 
cutos  nos  esse  in  Dionysio  ceteris- 
que,  numeros  paginarum  ejus  cditio- 
iiis  qiiam  ipse  fuerat  secutus.  Sed 
hoc  semel  hie  luonnisse  sutliciat. 
Arntz. 

§2  Aremulus  Sylcius]  *Aremulum' 
agnoscit  cum  Eusebio  etiam  Cassiod. 
Sunt  qui  '  Kemulum  '  vocent :  Livi- 
ani  libri  '  Romulum  ;'  itidemque  Mes- 
salla  supra  370.  20.  A  Dion.  Hal. 
57.  20.  dicitur  '  Allades,'  non  sine 
inendi  suspicione.  Sylburg.  Ita  va- 
riant in  hoc  nomine  ipsi  veteres. 
Euseb.  in  Cliron.  ad  ann.  mcxi.ii. 
Et  Oros.  I.  20.  Confer  Mend,  ad 
Enn.  Ann.  i.  171.  Ciofan.  ad  Ovid. 
Met.  XIV.  014.  et  Heinsium  ad 
Fast.  IV.  49.  Arntz. 

§  3  Raptusque  turbine']  In  omnibus 
edd.  quas  consuliii,  antea  ruptus  le- 
gcbatur,  nullo  scnsu  :  quomodo  enim 
vento  rumperetur  corpus  ?  Quare 
levi  inutatione  r«/)<i(s  reposui.  *  Ra- 
pi '  onim  'turbine'  dicnntnr,  quie 
vcnto  vchemcntiori  de  loco  suo  mo- 


472 


SOTAi   VARIORUM    IN 


venttir,  et  in  aliam  partem  transferun- 
t;ir.  Mamert.  Paneg.  Maxim,  c.  xii. 
§  2.  '  Nisi  si  liaiistu  terra;  devoretiir, 
ant  turbine  aliquo  in  devia  saxa  ra- 
piatur.'  Ciandian.  de  Rapt.  Pros. 
I.  69.  'Ceil  turbine  raiico  Cum  gra- 
vis armatur  Boreas,  giacieque  nivaii 
Hispidus  et  Getica  concretiis  grandi- 
ne  pennas,  Bella  cnpit,  pelagus,  syl- 
vas,  camposqiie  souoro  Flamine  rap- 
ttirns.'  Florns  iii.  11.  §  3.  '  Rapla 
subitis  signa  turbinibus  liausit  £u- 
pluates  :'  uti  hunc  locum  Ci.  Duke- 
riis  recte  exposuit.  Siiius  Ital.  in. 
523.  '  Interdnm  adverso  glomeratnr 
turbine  Corns  :  In  media  ora  nives 
fuscis  agit  horridus  alis,  Ant  rursus 
inmani  stridens  avulsa  procella  Nu- 
datis  rapit  arnia  viris.'  Seneca  de  Vi- 
ta Beata  c.  28.  '  Nonne  nunc  qno(|ue 
turbo  quidam  animos  vestros  rotat  et 
involvit,  fugientes  petentesque  ea- 
dem,  et  nunc  in  sublime  allevatos, 
nunc  in  infima  allisos  rapit  ?'  Valer. 
Flaccus  ArgoD.  i.  620.  '  Vela  super 
tremnlnm  subitiis  volitantia  malum 
Turbo  rapit.'  Atque  ita  in  vnlgata 
versione  Jobi  c.  xxvii.  vs.  21. '  Toilet 
eum  ventus  urens,et  turbo  rapiet  eum 
de  loco.'  Lucan.  in.  46.  'Cepsar  ut 
emissas  venti  raptiere  carinas.'  Liv. 
I.  16.  'Sublimem  raptum  procella.' 
XXIV.  8.  'Turbato  mari  rapitnr  ven- 
to  navis.'  xl.  2.  et  cet.  Iscanus 
Bell.  Troj.  i.  87.  '  Sed  rapit  aura  ra- 
tera.'  Virgil.  Cnlic.  vs.  210.  '  Rapior 
per  inania  ventis.'  Hygin.  fab.  xiv. 
p.  4.5.  '  Vento  rapta  navi  deserti 
sunt.'  Propert.  El.  ii.  21.  10.  et  23. 
57.  Hinc  '  rapax  '  et  '  rapidus'  e- 
pitbcta  sunt,  quai  '  tiirbini '  adjnn- 
gnnt  poi'tie.  Lucan.  v.  595.  Statius 
Tlifb.  VII.  133.  'Tiubino  pra^vecius 
rapido:'  ita  enim  ilii  legenduin,  non 
rabido.  Ovid.  Epist.  Her.  vii.  67. 
Valer.  Flacc.  Arg.  iv.  262.  ct  510. 
Neqne  novum  est  voces  liasce  '  rap- 
tiis'  ot  'riiplus'  inter  se  coiit'nndi  ; 
vide  Hcinsi.  ad  Cland.  de  Rapt.  Pros. 
I.    115.   ad   Ovid.   F.p.    Her,   vi.  27. 


Vossium  ad  Cffisar,  Bell.  Civ-  i.  5.  § 
I.  Burni.  ad  Ovid.  Am.  El.  i,  7.  49. 
ct  Art.  I.  329.  Drakenb.  ad  Sil.  Ital. 
I.  177.  et  509.  ct  ill.  196.  Eadem  est 
varietas  apiid  Senec.  iu  Tliyest.  vs. 
777.  Atqne  banc  vocem  corruptam 
puto  apud  Nazar.  in  Paneg.  Con- 
stant, c.  xxxiii.  §5.  'Facilior  quidem 
et  multo  proclivior  leedendi,  quam 
commodandi  semper  est  via  ;  vulne- 
rare  integrum,  quam  sauciato  niedc- 
ri  ;  dissipare  rnpta,  quam  divulsa 
componere  :'  circunifertnr  liodie  rap- 
ta, sed  sequens  ditidsa  banc  emenda- 
tionem  esigit.  Fostea  tamen  video 
in  boc  Victoris  loco  etiam  rnvtus  edi- 
disse  Sylburginm.  Arnlz. 

Cap.  XIX.  §  3  Fratris  siii  JUium] 
'Egestum'  Halicarn.  Plntarrb. '^E- 
nitum'  iu  Parall.  num.  69.  Eutrop. 
'  Sergestuuj '  appellat ;  alii  etiam 
'  Lausum.'  Schott.  et  Sijlb. 

§  6  Necari  jiissit  sacerdotem']  Qui- 
dam vivam  liumi  defossam  aiuut,  ut 
Vestales  delinquentes  solent.  Vide 
Plutarcli.  Probl.  96.  Schott. 

Cap.  XX.  §  1  Solito  institiitoqne] 
Solito  autom  simpliciter  pro  '  solito 
more,'  ut  apud  Ovid.  Fast.  v.  547. 
'  Qnid  solito  citins  liqnido  jiibar  -a-- 
quore  tollit  Candida,  Lucifero  prac- 
venieute,  dies  i'  Senec.  in  Agam.  vs. 
715.  et  Obrecbt.  ad  Diet.  Cretens. 
de  B.  Troj.  v.  5.  Plene  tamen  dixit 
Martial.  Epigr.  v.  68.  '  Hybernos  pe- 
terent  solito  cum  more  recessus.' 
Addatur  Heins.  ad  Ovid,  ex  Pont. 
Ep.  in.  1.  165.  Arntz. 

Disjeclis]  Sensus  est,  *  disjectis, 
quaj  cum  ilia  erant,  virginibus  seu 
comitibus.'  Sylb. 

Conturlinliniuiue]  Nolim  quidem  banc 
lectioiiem  dauuinre,  cum  ei  tavere  vi- 
deantur  spqnenfes  voces  'mo\  recro- 
atam.'  Noii  male  tamen  legi  posset 
coustuprniatiKiuc.  Sueton.  Vitel!.  o. 
12.  '  Adolescentuluni  mntua  libidine 
ronslnpratnm  :'  iu  Tiber,  c.  44.  ^4. 
*  Ibidem  stalini  sediiclum  constnpra- 
icl :'  ct  Curtius  x.  1.  ^  5.  '  Qui  nobi- 


AUiiEL.  VICT.  ork:.  gf.n'hs  ROM,  cAi'.  XXI.    47:J 


Icin  virginoni  rnnstii|)rntain  servo  siio 
))(;lliccni  dedeiat.'  Arntz. 

^  3  Jnpositos  ulvui  jnteros']  Liviiis 
'  riuitaiitc  alveo  expositos  '  piieros 
dicit,  qneni  pro  navigio  riuli  ca|)it 
GyraldiLs,  nam  I'Inlarcli.  in  '  Koniu- 
lo  '  srapliaiii  vocat.  Scliutt.  Et  Sclicff. 
<lc  Mil.  Nav.  I.  3.  Celsns  tie  Vita 
Caes.  p.  217.  fin.  'Ant  alveo  obrnto  <le- 
inersns  in  pelapiis:'  ita  eniin  ibi  lejjo. 
Vide  Cint.  acl  Sail.  Jug.  r.  18.  Ariilz. 
Repente  cxierat]  Frigef  lia>c  oratio, 
cni  enini  iitilitati  vocnla  repenlc? 
Sensn  conuiiodioii  oliin  forte  lectiini 
fiiit  raptum  iernt  vel  exiemt :  snpina 
enim  in  urn,  ut  loqmintin  granimatici, 
fineni  notant  propter  qiieni  aliijuid 
fit,  pro  'exierat,  nt  raperet.'  Vide 
Periz.  ad  Sanct.  Min.  iir.  9.  p.  403. 
Et  hoc  niodo  'ire'  et  'exire'  ele- 
ganter  secnm  liabent  hoc  siipinnni. 
Lnrretins  lib.  i.  vs.  792.  '  Nam  qnod- 
cunqiie  snis  miitalum  finibiis  exit.' 
Virgil.  yCn.  IV.  117.  '  Venatnm  Al- 
neas  nnaqne  niiserrinia  Dido  In  ne- 
nins  ire  parant.'  Horai.  ()d.  i.  2. 
1.5.  *Ire  dejoctnm  monnmenta  regis.' 
Tacit.  Ann.  iv.  1.  '  Quo  faciiiore  do- 
minatinnem  raptnm  ierit:'  nt  recte 
ibi  LipBius:  et  Hist.  ii.  6.  '  Scelestis 
armis  res  Ronianas  raptum  ire.'  Vic- 
tor infra  de  Capsar.  c.  xxxiii.  §  8, 
'  Imperiiim  ereptnm  ierat.'  Varro  de 
Re  Rust.  III.  G.  '  Habere  locum  ante 
se,  quo  pastuni  exeant  diebus  apricis.' 
Conferri  meretur  Cort.ad  Sail.  B.Cat. 
C.  XXXVI.  §4.  'Rapere'  autem  proprie 
hipis  tribuilur.  Pliaidr.  Fab.  i.  IG.  §.5. 
'  Rai)ere  atque  abire  semper  assuevit 
lupus.'  Virtjil. /l:;ii.  IX.5GG.  'Martins 
e  stabiilis  rapuit  lupus.'  Hinc  '  rapto- 
res  '  sno  nomine  appellantur.  Avia- 
nus  Fab.  i.  et  I^mnien.  ad  Virg.  /{iu. 
II.  35G.  lit  '  rapidi  rapacisque  '  iis 
epillietoii  addilur  a  poi-tis;  ex  (piibus 
Ovid.  Tr.  Fl.  iv.  1.  7<).  Seneca  (K- 
dipo  vs.  14'J.  Horat.  Od.  iv.  4.  50.  et 
Epod.  XVI.  20.  et  sic  qnidam  codd. 
ap.  Statiuin  Tlieb.  x.  42.  qiiamvis  ibi 
nil  niuleui.  Au/coi  apiruyts 'a[yud  Mattli. 


liiiang.  c.  VI.  vs.  l.'j.  ubi  evolve  Pricse- 
nni.  AvKous  apwaKTTipai  meinoral  Ly- 
copliron  in  Alex.  vs.  147.  ubi  conf. 
I'otterutu  :  idem  Lycopli.  vs.  1309. 
Kal  SfuTtpovs  iitifx^av  lipirayas  \vkuus' 
Et  sccumlos  mistrtaU  rapacea  tupos. 
Adde  Tzeizem  ad  Hum.  vs.  102.  ct 
Jungerm.  ad  I'ollucem  x.  31.  Sic 
'  Hirpini '  dicti  sunt,  quod  'lupos 
iuiitarcntur,  id  est,  ra|)to  vivereut;' 
lupi  enim  lingua  Sabinoruni  'Hirpi' 
vocaiiiur,  ut  voluit  Serviiis  ad  Virg. 
/Ln.  XI.  785.  Arntz. 

Acca  Lurentice]  In  Scbotti  libb. 
et  bic  et  in  sequentibiis  constauter 
babet  accelerantia.  Scbottus,  transpo- 
sitis  lilteris,  srii|)sit  Acca  Lmentia-, 
lit  apud  Plutarch,  (pioquc  legitur  in 
Koniulo  :  apud  Livium  vero,  et  apud 
Dioiiys.  Hal.  dipbtbougo  'Laurentia' 
est;  item()ue  supra  37G.  34.  et  infra 
489.20.  iSylburg:  Optinie.  Nam  F"as- 
ti  ELAR.  NP.  Laurentinaiiu  Nefuxlus 
primo.  Anna.  Et  Heins.  ad  Ovid. 
F'a«t.  III.  55.  et  nos  infr.  Vir.  111.  c. 
1.  Ue  fastis  adi  Gron.  ad  Liv.  i.  4. 
Aititz, 

§  4  Addunt  quidum]  De  lociitionc 
'  tuttlaj  esse  '  confer  Gronov.  ad  Liv. 
I.  G.  Arntz. 

IlumuKilcm  diclam]  IIujus  fici  me- 
niinit  Corn.  Tacit.  Annal.  xiii.  ex- 
trenio.  De  lupa  eadem  in  Eiisebii 
Clirouicis  leguntur.  Scliott. 

liuminare  sit  sulilum]  Salni.  ad  So- 
lin.  p.  800.  Amlz. 

Cap.  XXI.  ^2  H<e consistunt]  Serv. 
ad  Virg.  7En.  i.  277.  et  in.  G47. 
(jtiid  si  bic  pro  hce,  legeretur  nitda' 
consistunt,  ut  respiciat  morem  iiiere- 
tric'ibus  in  liipanari  propriiiui,  ut  nu- 
dum corpus  proslituerent,  (|uo  facili- 
iis  pclulautium  libidiuein  excitarcnt :' 
Juveu.  Sat.  \i.  122.  '  Tunc  niida  pa- 
pillis  Constitit  anratis.'  I'etron.  Sat. 
c.  7.  '  Video  quosdam  inter  titulos 
iMidastpie  nieretrices  furiiui  coiispa- 
tirtiites  :'  ubi  alia  Wouwer.  ]>ris$ou. 
de  Jur.  Conn.  p.  in.  140.  Lij)s.  ad 
Tacit.  Ann.  xv.  37.  et  Colenis  in  Pa- 


474 


blOTJE   VARIORUM    [N 


rer.  Juris  c.  8.  Sed  recepta  lectio 
sententiae  videtur  esse  adcotnmoda- 
tior.  Arntz. 

GrcBcarum  Latinarumque  literaruni] 
Falsterus  de  Urbibus  Stud.  Laude 
Clar.  p.  232.  Arntz. 

§  3  Qui  sibi'\  Vellet  aliqnis  ex  se- 
qiienti  littera  restitnere  quis  sibi. 
Sed  aliud  suadet  linguje  genius,  et 
ita  lecte  constitnit  Virgil,  diligentis- 
simus  magni  poetae  emendator  Pieri- 
us  ad  Eel.  II.  vs.  19.  'Nee  qui  siin, 
quaeris,  Aiexi.'  Sic  qui  etiani  se- 
qnente  littera  s  est  loco  tov  '  quis  :' 
ut  apud  eund.  Ecl.i.  vs.  19.  '  Sed  ta- 
men  iste  Deus,  qui  sit,  da  Tityre  no- 
bis:'  iibi  Emmen.  Ovid.  Ex  Pont. 
Ep.  IV.  3,  2.  'An  notuni,  qui  sis,  om- 
nibus esse  velim  ?'  Adde  tres  stndiis 
quondam  meis  moderandis  triumvi- 
ros,  quos  sine  grata  mentis  testatione 
proBterire  nequeo,  Burman.  ad  Ovid. 
Met.  XV.  1.  et  plena  manu  ad  Pliaedr. 
Fab.  1. 13.  6.  Drakenb.  ad  Sil.  Ital. 
IX.  651.  et  Duker.  ad  Fiorum  i.  18.  § 
20.  Arntz. 

§  4  Remores  didi^  Festus  in  '  Re- 
mores.'  Arntz. 

Cap.  XXII.  §  1  Sollemne]  Scribe 
so/Zenne, id  est, annuum.  Tibnil.  'Hoc 
sollenne  sacrum,  cunctos  boc  sumet 
in  annos.'  Anna.  Sic  '  solennia  vo- 
ta  '  per  'anniversaria  sacra'  expo- 
nit  Serv.  ad  Virg.  Eel.  v.  74.  Pro- 
pert.  El.  III.  8.  31.  '  Annua  solvamus 
thalamo  solennia  nostro.'  Ovid,  l-'ast. 
II.  247.  '  Forte  Jovi  festnm  l^lioibus 
solerine  parabat.'  Liican.  v.  401. 
'  Haud  meritnm  Latio  solennia  sacra 
subacto.'     PInra  Gronov.  ad  Liviuni 

I.  7.  Claud.  Dausq.  de  Orrliogr.  part. 

II.  p.  292.  et  Junius  ad  Terlull.  de 
Pallio  p.  4.  Arntz. 

^  3  Eaque  in  ccnlenos  lioynines]  Con- 
tra Livius:  '  Non  cum  plobo  jiivc- 
num  (nee  enim  erat  ad  vmu  apcrtaui 
par)  sed  alii  alio  itinerc,  jussis  certo 
tempore  ad  rcgium  venire  pastori- 
Lus.'   Scliolt. 

Lo  AiA'no]    Non    niultum    abludit 


Phsdrus  Fab.  iv.  5.  C.  '  Ut  conspi- 
cuuin  in  praelio  Haberent  signum, 
qiiod  sequerentur  milites.'  Et  Lu- 
can.  II.  329.  '  Quo  pnblica  signa  du- 
cemque  Pompeium  sequimur.'  Am- 
izenius. 

Cap.  XXIII.  §  1  Remuriam  appella- 
ret]  Ennius  apud  Cicer.  de  Divinat. 
lib,  I.  •  Certabaut,  urbem  Romam  Re- 
inorauine  vocarent :  Omnis  cura  vi- 
ris,  uter  esset  iuduperator. '  Schott. 
Remuriam  seu  Remoriam  agnosctmt 
etiam  alii  scriptores,  cum  Graeci,  turn 
Latini:  ut  apud  Dionys,  Hal.  docui, 
ad  73.  3.  Ennius  ap.  Cic.  de  Divin. 
lib.  I.  trib.  syllabis  '  Remuram '  vo- 
cat,  boc  versu :  '  Certabant  urbem 
Romam  Remuramve  vocarent : '  ut 
Schott.  notat.  Sylb. 

§  4  Iniellexit  sese]  Ex  serie  prapce- 
dentis  orationis  posset  legi  inteUex- 
isset  se,  quia  haec  praeterita  praece- 
dunt.  Veruui  talis  enallage  non  est  in- 
frequens  :  supr.  cap.  xxii.  §  3.  '  Vin- 
ciri  se  passus  est,'  pro,  esstt.  Vide 
de  liac  diligentissime  agentes  Munc- 
ker.  ad  Hyg.  Fab.  cxlviii.  Cortiuni 
ad  Sail.  Catil.  cap.  xii.  §  1.  Ainiz. 

§  6  Egnntius  lib.  i.]  Sic  Merula  ad 
Ennium  p.  201.  et  220.  Arntz. 

§  7  NostrcE  niemorice  proclamans] 
Mallet  fortasse  aliqnis  abl.  casu  nos- 
tra viemoria.  Sed  ferri  et  genitivus 
potest,  si  referatur  ad  nomin.  Iiistoria. 
Sylbnrg.  Sed  ex  hoc  loro  vel  ad- 
niodum  difficili  vel  certe  corrupto 
nihil  de  aelate  liujiis  scriptoris  staiui 
potest.  Nee  qui  genium  puriorisLa- 
tiuitatis  cognitnm  habet,  Livii  enui 
a>vo  tribuet.  '  Proclaniare  '  propria 
est  alte,  clara  voce  elamare  ;  ut  pro- 
clamans hie  forte  erit  'clare  aperiens,' 
'  in  media  liiee  collocans  ad  nostrum 
usque  niemoriani.'  Sed  ex  hac  me 
difiicultate  non  expedio,  Ubi  in  ul- 
timo capite  a  recepta  lectione  reces- 
Rum  est,  confer  qua;  notantur  ad  ^  i- 
ros  Illustres  infra.  Arnlz, 

j\c  quis  vallum  IransiUrcl]  Livii  ver- 
ba sunt:  '  Vtdgatior  fama  est,  ludi- 


AURRL.    VICT.    VIROS    H.LUSTR.    CAP.    1. 


475 


brio  fratris  Remnin  iiovos  traiisiluissc 
miiros  :  inde  ab  iiatu  Ivuniulo  .... 
interfoctiim  :  '  (iiioniodo  melius  legi 
qnam  traiisilivissc  Dioineclcs  (jraiiiin. 
I.  adnioiMiit.  Mtiros  Cimeii  noii  lecte 
appellut,  cum 'J'ni'(|iiiiiiiis  Piisciis  pri- 
nins  Urijcm  niiiio  lapidco  ciiixeiit ; 
nisi  miiri  t'lind^imcntiim  et  desigiia- 
tiuiicm  aratro  factum  intellixaii.     II- 


liid  non  )>ri£termittcndiim,  ])rimiim 
Vironim  llliistriiim  ciipiit  dc  Pioca 
ill  Mss.  aljfiiissL'  ;  scr|iiebatiir  enim 
perpcliia  serie  Itomulus  asylum  conve- 
tiis:  nam  vtili;utiv  ediliunis  ilia  dc 
origiiH;  I'rbis  bine  conciniiata.  Schut- 
tus.  Scd  boo  caput  agnoscunt  om- 
ncs  nostri,  luillo  excepto.  Arntz. 


DE    VIRIS    ILLUSTRIBUS. 


Cap.  I.  §  1  Proca  in  frontispicio 
legendiim,  nt  Virgil,  in  /Eneid.  lib. 
VI.  '  I'roximiis  ille  Proca  Trojanee 
gloria  gentis.'  Prappostere  in  ali- 
quibiis  codd.  Procas  legitiir  :  nam 
iambus  est  in  tertio,  nee  Latiniim 
nomen  in  as  primas  inveiiitur.  Eii- 
sebiiis  etiam,  Dive  Hieronynio  in- 
terprete,  in  sciie  reguni  Latinonim 
ita  SCI ibit :  '  Janus,  Satiiinus,  Piciis, 
Faunas,  Latinus,  Aventinus,  Asca- 
nius,  Sylvius,  jEneas  Sylvius,  Latinus 
Sylvius,  Tiberinus  Sylvius,  Agiippa 
Sylvius,  Romulus  Sylvius,  Proca  Syl- 
vius, Aniulius,  qui  regnavit  anuis 
qiiadiaginta  quatuor.'  Hanc  autem 
bistoriam  etiam  Ovidius  pootice  in 
Fastis  auspicatus  est,  iit  dulcedini 
qiioque  pootariim  aliquid  in  boc  opus- 
cnlo  tribuamus:  'Sylvia  Vestalis, 
quid  enim  vetat  inde  moveri  ?  Sacra 
lavaturas  mane  petebat  aquas.'  i\Ia- 
ehau.  Nee  titulus  bic,  nee  primuni 
bujus  libelli  caput  De  Proca,  sen  de 
Komuli  et  Remi  ortu,  in  Scbotti  libro 
Ms.  exstant :  sed,  ut  modo  dixi,  cum 
extremo  superioris  iibri,  qui  est  de 
Origine  Gentis  Roniana>,  continuatur 
caput  secundum  bujus  libelli  de  Viris 
lUustribus  :  attamen  etiam  alii  scrip- 
tores  bistoriam  Komanam  a  Proca 
anspicantur;  nt  Orosius  ii.  2.  et  i. 
1.   teste   Scbotto.    iSylburfr,      Procas 


alter  Lngd.  et  Haun.  Macbanei  sen. 
tentia  Livii  i.  3.  Ovid.  Met.  xiv.622. 
aliorumque  auctoritate  munitur.  Ne- 
que  tamen  posterius  omiiino  est  dam- 
nandum,  cum  in  codd.  Virgilii  yEn. 
VI.  7G7.  conslanter  legatur  Procas, 
quod  etiam  oportebat,  ut  syllaba  pro- 
duceretur,  quas  natura  sua  brevis 
eral :  sed  baec  ratio  non  maximi  crit 
momenti,  cum  brevein  vocalem  Ion- 
gam  reddere  potuerit  vel  per  c<rsu- 
ram,  vel  Graecorum  more,  cum  se- 
quens  vox  a  dnabus  consonantibns 
incipiat.  Apud  Euseb.  Cbron.  anno 
1198.  non  Proca,  sed  Procas  Silcius 
exprimitur,  ut  apud  Serv.  ad  Virg. 
/En.  VII.  G57.  et  ix.  387.  Neque 
scio  quo  jure  statuatur,  Proca  magis 
esse  nomen  Lalinum  sen  Komauum, 
quam  alia  nomina  propria  primal 
Hcxionis,  quae  deinde  a  Romanis  re- 
cepta  utraque  tcrminatione  inve- 
niuntur.  Horum  scricm  eniimerat 
Dausq.  in  Ortbogr.  part.  i.  pag.  59. 
Arntz. 

Annuis'l  Non  agnoscit  banc  voceni 
Fran.  Seneca  tamen  Here.  Fur.  vs. 
510.  '  Stat  pnnlus  vicibus  mobilis  an- 
nuls.' Si  cui  placeret  a/iWHW  ejicere, 
posset  lianc  lo()uendi  rationem  fir- 
niarc  ex  Just.  ii.  4.  §  12.  '  Vicibus 
gcrcbant  bclla,  sola:  termiuos  alleruis 
dci'cndentcs.'  Arntz, 


476 


NOTiE    VARIORUM    IN 


Etut  aUernis']  Ulerque  Liigd.  Haun. 
et  ed.  Macli.  et  delent:  nee  male. 
Pejus  Fian.  pro  alterjiis  siibstituit  al- 
tcris,  quod  non  ferendnm.  Liv,  ii.  2. 
'  Rogando  alteniis  siiadendoque  coe- 
pit :'  et  XXII.  41.  '  Ciijiis  eo  die  (nam 
alternis  imperitabiint)imperiumerat.' 
Seneca  de  Vita  Beata  cap.  5.  '  Incer- 
tissimaquedominiainpotentissimaqne 
alternis  possidebant.'  Martial.  Epigr. 
V.  39.  '  Aut  cum  fratre  sedere  Non 
potes  :  alternis,  Calliodore,  sede.' 
Fortasse  hjec  vox  corrupta  apiid 
Lactam.  Div.  Inst.  v.  15.  •  Qnoniam 
brevia  et  cadnca  sunt  omnia,  et  prse- 
ferunt  se  alteris  homines.'  Si  repo- 
natur  alternis,  ut  de  mutabilitate  for- 
tunae,  quaa  brevis  est  et  caduca,  lo- 
qnatur  auctor,  qua  hicjam  extollitnr, 
ille  deprimitur.  Adde  Cerd.  et  Em- 
men,  ad  Virg.  Eel.  in.  59.  et  Abram. 
Grou.  ad  Just.  ii.  4.  §  12.  Auctior 
est  Lngd.  2.  et  Haun.  aUernis  vicibus : 
ut  Lucan.  Phars.  i.  409.  '  Quod  ter- 
ra tVetumque  Vindicat  alternis  vici- 
bus.' Senec.  Here.  Fur.  vs.  377. 
Hipp.  vs.  1028.  etalii.  Sed  hrec  vox 
male  repetitur  exsnperioribus.  Amt- 
zenius. 

Impcrium  non  dedit]  Plutarclius  A- 
inulio  pecimias,  et  aurum  Troja  ad- 
vectuni  sortecontigisse  refert,  qnibus 
opibus  fretus  ipsum  fratrera,  cui  reg- 
niim  evenerat  relictum  a  patre  iiisre- 
ditariuin,  fxpulit.  Tacet  Cornelius 
de  morte  fratris  Sylviee,  de  qua  Li- 
vius:  '  addit  sccleri  scelus,  stirpem 
fratris  virileni  interfecit.'  Quein 
Halicarnasseus  '  Egestum  '  appellat. 
Mach. 

Ream  Silviani]  Plutarcbus.  Hanc 
alii  Iliam,  alii  Ream,  alii  Sihiam  ap- 
pellaiit.  Mttcli.  (loiistaiiter  in  anti- 
quis '  Rca  Silvia'  sciibitur,  more  La- 
lino,  qui  fere  adspirationes  auferuiit, 
unde  Cic.  in  Orat.  se  more  majorum 
diu  triumjws,  non  triumplws,  et  for- 
tasse Irojtccu,  non  trophaa  pronunliarc 
Kolitum  afTirmat.  Cur  etiam  '  Silvia ' 
et  *  subok's  '  a  subolesco  scri])serim. 


ne  quis  forte  calumnietur, studio  a  me 
factum  sciat,  secutumque  veterum 
librorum  auctoritatem  et  analogiani : 
quod  ubique  facturum  me  semel  mo- 
nuisse  sufficiat.  De  Martis  stupro 
vide  Prudent.  Adv.  Symmachum  lib. 
I.  et  Oros.  VI.  1.  qui  ad  nomen  alhi- 
dens  '  Ream  matrem  stupri  ream'  ap- 
pellat. Schott. 

Vesta']  Abest  in  Rise,  nostro  L. 
Anneei  Flori  initio:  et  certe  Justin, 
lib.  XLiii.  in  Martis  luco  sacerdotem 
fuisseait:  et  Plutarch,  in  Parallelis 
extremo  Junoiiis,  diserte  ex  Ari- 
stide  Milesio.  Et  infra  Noster  ad 
Numam  referre  videtur,  Schott. 

Sacerdotem  prcpfecitl  Sacerdotio  in 
Lngd.  altero  :  quomodo  apud  Justin. 
X.  2.  §  4.  *  Mox  poenitentia  duc- 
tus Solis  earn  sacerdotio  prafecit.' 
Arntz. 

Romulum  et  Remum]  Inverso  ordine 
tres  scripti  Remum  et  Romulum  :  quo 
modo  et  alii  ordinem  neglexerunt. 
Just.  XLiii.  2.  §  7.  *  Nomina  pueris, 
alteri  Remo,  alteri  Roniulo  fiiere,' 
Cassius  in  Fragni.  Ann.  ii.  p.  48.  ed. 
Cort. '  Praefecerat  aequaliter  imperio 
Remum  et  Romulnm.'  Spartian.  in 
Severo  cap.  1. '  liupae  se  uberibus  ut 
Remum  inliaerere  vel  Romulnm.' 
Serv.  ad  Virg.  JEn.  i.  277.  '  Unde 
nati  sunt  Remus  et  Romulus.'  Festns 
in  '  Ruminalis:'  •  Lupamanimam  de- 
dit Remo  et  Rouuilo.'  Tzetzes  ad 
Lycophr.  Alex.  vs.  122G.  'Pufiov  Kal 
'PoofivKov  awh  Kpeovcrris  yevvijOrjvai, 
Arntz. 

§  2  Invincula  compegW]  Sic  Justin, 
lib.  XVI.  '  Igitur  Clearchus  lx.  se- 
nalores  comprehensos  (nam  ceteri 
in  fugam  dilapsi  erant)  in  vincula 
compegit.'  Planlus  Ampliitruoce  : 
'  Quid  faciam  nunc  si  Iresviri  me  in 
carcercm  compngcriut  ?'  Sic  idem  in 
Mcna^chmis  et  Rudculc  loquitur.  Si- 
niili's  diceudi  formas  in  melioris  nota> 
anctoribus  observarc  licet.  '  In  ca- 
tenas coiijccit '  Ca'sar  Conim.  Gall.  i. 
•  In  comj)cdes   conjecit '  Sueton.  iu 


AURi:r,.    VICT.    VIROS    ILLUSTU.    CAP.    I. 


477 


Vitcll.  cap.  XIII.  lit  in  Arnni.  Marcell. 
lib.  xvii.  '  Vivo8(|iie  captos  conipeiLjit 
in  vincnia  :"  et  lib.  xxv. '  Ut  dcditiiin 
nox£e  mancipitim  in  ciistocliniii  coni- 
pegprtiiit.'  Scliott.  '  Coiijucit'  coclcx 
H.  Cic.  pro  Dejot.  cap.  7.  '  Fratres 
meos,  inqiiit,  qiiod  erant  conscii,  in 
vincnia  conjecit.'  Hyj;in.  Fab.  cxc. 
'  In  vincula  est  conjectns  ibi  :'  et 
Lamprid.  in  Alex.  Sev.  cap.  53. 
'  Compifhendi  jiissit  et  in  vincnia 
conjici.'  Sed  ex  seqnenti  verbo  ab- 
jecit  liic  error  ortus.  Lngd.  2.  com- 
pedit.    Sed  et  lioc  falsnm.  Arntz. 

In  Tibcrhn  ubjecit]  IJcend.  projicit ; 
nil  ninta.  Qnintil.  Arg.  Decl.  vi. 
'  Abjectns  in  mare.'  decl.  vi.  cap.  22. 
'  Cum  exanime  corpus  in  fluctns  as- 
set abjectnm.'     Jnst.   XLiv.   4.   §  6. 

*  Ad  nltiinuni  in  oceaniini  abjici  jns- 
sit.'  Hygin,  Fab.  liii.  '  Eainqiie  in 
mare  abjccil.'  Spartian.  in  Severo 
C.  11.  '  Cadaver  in  Uliodaniiin  abjici 
praacepit.'  Lamprid.  in  Heliog.  c.  17. 

*  In  Tiberim  abjectnm  est,  ne  nnqnani 
sepeliri  ])osset.'  Ammian.  Marcell. 
XIV.  7.  p.  41.  '  Velut  exsatiirali  mox 
abjeceruiit  in  flnmeu.'  Lactant.  Div. 
Inst.  VI.  12.  '  Largitio  liominum  pa- 
trimonia  sua  in  marc  abjicicntinm  :' 
et  sic  de  Morte  Persec.  c.  51.  p.  301. 
Capit.  in  Clod.  Alb.  c.  11.  Celsns  de 
Vit.  Caes.  pag.  213.  ed.  Dav.  snpra 
Orig.  Gent.  Rom.  c.  xx.  §  3.  et  ccte- 
ri :  qnare  nihil  lemere  unius  rodicis 
voluntate  imitandnm,  qnamvis  et 
'  projicere  in  aquam  '  Latinis  non 
sit  ignotum.  Livii  Epit.  lviii.  '  In- 
sepultus  in  flnmen  projectus.'  Qnin- 
til. Decl.  V.  20.  'Projectus  in  fluctus 
cxitum  faciam  hoininis  :'  et  Ores.  iv. 
16.  fine,  •  In  marc  projectus  est :' 
pro  accurrit  autem  in  sequentibus  de- 
cwrit  pra?fert  Lngd.  i.  ,lrn/z. 

§  3  Lupa  accurrit]  Knsebins  Fau- 
stuhim  regii  armenti  pastoremad  Ac- 
cam  Laurentjam  uxorein  snani  dctu- 
lisse  refcrt,  qua;  propter  pulcliritu- 
dinem,  et  rapacitatem  corporis  (]u<e- 
stuosi   '  lupa  '    a    viciuis    appellaba- 


tnr:  nude  ad  nostram  ustjuc  :ttatem, 
et  memoriam  nicretricum  cellulis 
'  Inpauaria  '  appellantur.  De  cupto 
Remo,  el  Ronmlo  vi  se  defendente, 
notanda  etiam  inter  Pint,  et  Liv. 
nouunlla  difcrepantia  ;  alter  euim  ad 
Nnmitorein  primuni,  alter  ad  Anm- 
lium  dtictuni  scribit.  Mnchan. 

Accce  Larenlitv]  De  (|ua  Agell. 
Noct.  Attic.  V.  7.  iibi  Larenlia-  legi- 
tur,  nt  in  veteribus  libb.  omnibus. 
Lactant.  i.  20.  Hujus  se|)ul(liruni 
in  via  nova  Roma^  in  ^'elabro  fuit, 
teste  Varrone  de  Ling.  Lat.  lib.  v. 
Schott.  et  Anna.  Melius  iegitnr  La- 
rentiie,  et  ita  ediderat  Aldus.  (Confer 
Comm.  ad  Minuc.  Felic.  Octav.  c.  25. 
Neap,  ad  Ovid.  Frtst.  in.  57.  Gron. 
ad  Liv.  I.  4.  Voss.  de  Idolol.  i.  12. 
Pint,  in  Roniulo  pp.  19.  20.  cSic.  At- 
qne  sic  passim  optimi  codd.  Arntz. 

§  4  Amidio  interfi'clo]  '  I'atruo,' 
inquit  L.  Aiinauis  Seneca :  is  enim 
ancior  potius  est,  quau)  L.  Florns  : 
quod  ex  declamatorio  stylo,  et  Lac- 
tantio  Divii).  Institut.  vii.  15.  facile 
doceri  p(itej.t.  Patruum  magnum 
jurisconsnitorum  filii  appellarent : 
sic  Tacitns  Annal.  ii.  '  avnnculum  ' 
dixit  pro  avuncnlo  maguo.  Panlns 
vero  Oros.  ii.  4.  Numitoreni  avum 
intertectum  ait;  falso :  aliter  vi.  I, 
nam  in  regnuni  reslituerunt  Numi- 
toreni, et  patruum  Amuliuni  interfe- 
cerunt.  Scliolt. 

Ipsi}  IMelius  Paiisinus  ibi,  non  ipsi 
pru'tert.  Scltutt. 

Pnsioribus  adunatis]  IMediol.  cod. 
adunnlis  jtasloribus.  Cicero  de  Ora- 
tore  I.  '  Romulus  pastores  et  conve- 
nas  congregavit.'  De  pastoribus  vido 
infra  in  FWuninio,  et  Justin,  lib. 
XXXVIII,  Schottus.  Adunatis  omnes 
nostri,  nisi  quod  H.  ndjiitatis.  Sed 
Aid.  Grypli.  et  editt.  coadnnatis,  qua 
voce  utitur  Diet.  Cret.  de  Bell.  Troj. 
IV.  13.  et  versio  vnlgata  Joiil.  c.  ii. 
vs.  IG.  Sed  alteram  cum  scriptis 
prapfcro,  cum  Anrelio  dignior  sit. 
Just.  V.  9.  ^  C.  '  Adunatis  exulibus 


478 


NOTiE    VARIORUM    IN 


castellum  Pliylen  Atticorutn  finium 
occiipat:'  quoiHodo  et  alibi  loquitur 
sa?piiis.  Lactant.  de  Mort.  Pers.  c. 
XXIII.  '  Uibanae  et  rusticee  plebes 
adunatse :'  quem  locum  minus  bene 
tentat  Gale.  Sicenim  etc.  xlv.  fin. 
'  Adunari  omnes  angustiae  teniporis 
non  sinebant :'  quibus  locis  videndus 
Banldry  cum  Cellario  Lat.  Rest.  p. 
107.  et  Borrichio  Cogit.  p.  40.  ubi, 
inter  alia  siniul  vera,  luijus  loci  lectio 
vindicatur.  Arntz. 

Civilatem  condiderunt]  In  monte 
Aventino,  de  quo  Agell.  Noct.  Attic. 
XIII.  14.  ex  a.  d.  xi.  Cal.  Rlaias,  qui 
dies  consecratus  Paliiia  dictus:  O- 
lympiadis  vii.  anno  i.  ante  Chris- 
tum natum  dccl.  ab  orbe  condito 
MMMCCxii.abeversaTrojaccccxxxii. 
sed  de  Lis  in  fragmentis  Nepotis 
diximus.  Ideo  autem  hie  repetere 
placuit,  quod  aliorum  calculus  fallat, 
et  comnientatores  hie  turpiter  aluci- 
nentur,  et  tanquam  in  limine  impin- 
gant :  absil  verbo  invidia.  Schottus. 
Hocmihi  suspectum;  nam  falsuin  est, 
Romulum,  antequam  de  ccelo  servas- 
set,  civitatem  condidisse  quam  post- 
ea  Romani  vocaverit.  Anna.  Non 
assequor  acumen  doctissimee  fcemi- 
na3,  cum  verba  seqq.  de  angurio  non 
inducant  absolutam  necessitatem,Ro- 
mam  conditam  fiiisse  ante  quam  vic- 
tor exsisteret  Romulus,  sed  rationem 
tantummodo  dat  cur  Romulus  potis- 
simmn  liuic  Urbi  nomen  inposuerit. 
Et  si  error  esset  Aurelii,  pro  eo  caus- 
aam  dicit  Servius  ad  Virg.  JEn.  ^  ii, 
G78.  ubi  de  incerta  hujus  Urbis  ori- 
gine  agens,  scribit,  '  Unde  nee  his- 
toricos,  nee  commentatores  varia  di- 
centes  imperitia;  condemnare  debe- 
mns;  nam  antiquitas  ipsa  crcavit 
errorem.'  Arnlz. 

Augnrio  viclor]  Enntus  in  Annali- 
bns  :  '  Angusto  augnrio  postquam  in- 
clyta  con<lila  Roma  est,  C<itabant 
Urbem  Romam  RemurAmve  voca- 
rcnt.'  Idem  apud  Isidor.  xv.  1.  '  Hu- 
jus nala  est  auspiciis  ilia  inclyta  Uo- 


ma.'  Rursus  idem  :  *  Omnia  cura  vi- 
ris  uter  esset  indiiperator.'  Hinc  lege 
cautum  a  Romulo  '  ne  quid  inauspi- 
cato  publice  gerunto.'  Cicero  de 
Nat.  Deor.  in.  Schott.  De  Romulo 
Livius  I.  6.  '  Ut  Dii,  quorum  tutels) 
ea  loca  essent,  auguriis  legerent:'  et 
c.  8.  '  Ab  numero  avium,  quaa  augu- 
rio  regnum  portenderant.'  Censor.  ^ 
de  Die  Natali  c.  17.  fine  :  *  Si  ita 
esset  de  Romuli  Urbis  condendae  an- 
guriis  ac  duodecim  vulturibus:'  de 
hac  vocis  significatione  Liv.  vii.  2G. 
Virg.  ^n.  I.  39G.  Serv.  ad  JEn.  i.  402. 
et  xii.  8G9.   Arntz. 

Vultures']  In  augurandi  scientia 
sacri  teste  Suet.  Aug.  c.  95.  et  Plut. 
in  Quaest.  Rom.  Jul.  Obseq.  A.  U.  C. 
Dccx.  '  Caesar,'  inquit,  '  cum  in  Cam- 
pum  IMartium  exercitum  deduceref, 
sex  vultures  apparuerunt.  Conscen- 
denti  delude  rostra  creato  consuli 
iterum  vi.  vultures  conspecti,  veluti 
Romuli  auspiciis  novam  Urbem  cou- 
dituro  signum  dederunt.'  Schott. 

Ut  earn  prius  legibus]  Inter  alias 
legem  tulerat :  '  Mcenia  sanota  exis- 
timanto.'  Cujus  Cic.  Nat.  Deor.  lib. 
11.  meminit :  Pint,  in  Problem.  Zo- 
nar.  torn.  ii.  quam  etiam  facto  ipso 
Romulus  sanxit  interfecto  fratre  Re- 
mo.  Portas  sanctas  negat  Plutarch, 
quod  alioqui  cadavera  per  eas  efFerri 
uon  potuissent.  Vide  Theophilum  In- 
stil. Tit.  de.Rerum  Divisione  ii.  § 
'  sanctae  quoque  :'  ubi  fabula  de  Diis. 
Schott.  Pro  legibus,  quam  mcembus 
muniret,  consensu  plerorumqne  codd. 
et  edd.  reposui  legibus  muniret,  quam 
mccnibus.  Verbum  scilicet,  quod  spec- 
tat  ad  duo  membra,  siaepe  ad  primum 
refertur.  Sic  ex  codice  script©  lego 
apud  Cicer.  Orat.  pro  Ligar.  cap.  U. 
'  Magni  cujusdam  animi  est  aique 
ejus  viri.'  Sed  talia  sunt  obvia  :  pro 
eo  (|uod  scquitur  transiliret,  in  Lugd. 
1.  est  transint,  ut  videatur  librariiis 
voluisse,  legem  tulisse  Romuhiin,  ne 
quis  quacuu(|ue  etiam  rationc  mnros 
tran^scenderet ;  sed  hoc  non  ronvt- 


AUREL.   VICT.    VIROS    II-LISTR.   CAP.   I. 


479 


nit  narration!  Livianae  i.  7.  Ceteriim 
liaiic  ob  caussam  saiictos  deiiule  imi- 
I'os  liabitos  esse  non  sine  caiissa  sta- 
tiuint  tMuditi.  Vide  IMaicil.  ail  Inst. 
fie  Rer.  Div.  ^  10.  Aleand.  ad  Caii 
Inst.  lib.  II.  tit.  I.  ^  1.  et  Salmutli.  ad 
Panciroll.  Reb.  Dei)erd.  xxxii.  112. 
Arntz. 

Tra/isiluW]  Af;rippin.  lib.  Iransiluit. 
Qiiomodo  veteies  potius  dixissc  aiic- 
tor  Dinmedcs  Granim.  i.  ex  Livio  i. 
7.  '  Ludibiio  fiatris  Remnni  novos 
transiluisse  ninros.'  Virg.  '  Saliiere 
per  litres.*  Idem,  '  dissiluit  Tunius 
bijiigis.'  Schott.  TransiluU  etiani  op- 
timus  Liigd.  et  ed.  Schotti,  iit  prisci 
scriptores  loquuutiir,  qiianivis  poste- 
rioribiis  sa'pe  displicuerit.  Ovid. 
Fast.  III.  70.  '  Non  tameu  expediit 
transiluisse  Reino.'  Fast.  iv.  727. 
'  Certe  ego  transiliii  positas  ter  in 
ordine  flaiumas.'  Et  ex  Pont.  Ep.  i. 
6.  76.  '  Indicium  studii  transiluisse 
niei.'  Silins  Pun.  iv.  70.  '  En  age, 
qui  sacros  niontes  rupesque  profun- 
das  Transiluit.'  Heins.  alia  ad  Ovid. 
Fast.  IV.  805.  Trist.  iv.  3.8.  Gron. 
ad  Senec.  Thyest.  vs.  768.  Voss.  de 
Anal.  III.  33.  Burm.  ad  Quintil.  Dec!. 
II.  21.  et  VI.  5.  et  nos  inf.  cap.  22. 
Transmit  est  in  H.  reliqui  transitivit. 
Arntz. 

Celere']  Fabio  abest  in  melioribus 
libris  et  Mss.  omn.  ceterum  unde 
'Celer'  dictus  sit,  ridicule  Pliilippus 
Ponclieriiis  interpres  explicat,  quasi 
funcbres  ludos  et  viscerationem,  quaj 
tuin  nulla  erant,  '  celeriter  '  cnrave- 
rit :  mute  dictum  constat  miiltis  post 
seciilis  Q.  Cxciliiim  INIetellum  anno 
DCXCiii.  ejiisque  Nepotem  D(  xcvi. 
Plntarcli.  liiinc  a  '  celeri '  ex  agio 
Latino  in  Etriiriain  fiiga  sic  appella- 
tuin  ait.  Vide  et  in  Vita  Coriolani, 
ubi  de  Rom.  noininibus.  Scliotl.  In 
aliis  edd.  est  I'abio  Celere,  scd  pri- 
oreni  vocem  cum  Scliotto,  deleiit  oin- 
nes  nostri.  Arntz. 

liutro]  De  raotro  verba  ipsa  Var- 
ronis  ponam,  De  Lingua  Lat.  '  Hir- 


pices  rcRiila  cum  pluribiis  dcntibus, 
quam,  ittiii  ut  plaustnim,  boves  tra- 
liunt,  ut  cruaiit  qua;  in  terra  sunt. 
Sirpices  postea  detritas  a  quibusdam 
dicti.  Rastelli,  ut  liirpices,  serrao 
iapves.  Itatpic  homo  in  pratis  per 
trenisecia  eo  fostucas  abradit:  quo 
abrasu  rastelli  dicti.  Rastii,  quibus 
dentalibiis  penitiis  eradiint  terram, 
atqiie  eruunt,  a  quo  rutabra  dicti.' 
Virgil,  in  Gcorg.  '  IMultum  adeo  ras- 
tris  glebas  qui  frangit  inerles,  Viini- 
neasque  trahit  crates,  juvat  arva,  ne- 
que  ilium,'  &c.  Alii  Remum  in  con- 
tentionc  augurii  a  Romuleis  satelliti- 
bu»  occisum  voUint.  Machan.  Pro 
rastro  qiiidam  libri  r?/<ro  liabent :  de 
quo  Varro  de  Ling.  Latina,  lib.  iv. 
Festus  et  Nonius.  Graere  Kpdirioy  di- 
citur.  Varr.  ■Kepi  apxvs-  '  Cui  Celer 
Antipatri  Stoici  tilius  rutro  caput 
displanat:'  ad  quern  locum  vide  Tur- 
neb.  Advers.  xvii.  23.  et  Victoriuni 
xxiii.  5.  Eusebii  quoque  interpres 
D.  Hieronyinus  Remum  fuisse  a  Fa- 
bio Romiili  duce  occisum  ait  '  rutro 
pastorali.'  Libet  hie  iu  Trapfpycp  Na- 
sonis  adferre  locum  quarto  Fastorum, 
nt  emendandum  vidit  Valerius  An- 
dreas IJelga  eruditus  :  '  Nee  mora 
transiluit,  retro  Celer  occupat  au- 
sum:'  repone  rutru  Celer.  Vide  Dio- 
nys.  lib.  ii.  qui  iTKa(f>iov  rapa  jh  cTKoir- 
reiv  appellat.  Schott.  Vulg.  1.  rastru: 
sed  ru<ro  liabent  etiain  membran* 
Eusebii :  eandemque  lectionem  se- 
qui  videtur  etiam  Sex.  Pompeins, 
diim  scribit  rutruin  teneiitis  juvenis 
effigieni  esse  in  Capitolio :  ac  ru- 
trum  idem  Festus  denominatum  sig- 
nificat  ab  eruenda  humo  sen  arena: 
sicut  et  Dion.  Hal.  aKacpiov  appellat, 
71.  42.  irapa  rb  (TKarrTeii',  a  fodiendo. 
Verumtamen  rastro  quoque  humum 
etFodi  solitam,  docet  in  Nerone  Sue- 
ton,  c.  ll>.  Supra  utrumque  per  dnbi- 
talionein  ponitur,  '  rutro  vel  rastro 
fertur  occisus.*  Sylb.  Sic  recte  biinc 
locum  einendarunt  viri  docti,  licet 
omnes    nostri    repugnent.      Confer 


480 


NOT^    VAIlIORUftl    IN 


Salmas.  ad  Solin.  p.  365.  Menil.  ad 
Enn.  p.  219.  et  Hein?.  ad  Ovid.  Fast. 
IV.  843.  Riitrum  est  iustruiiieiitum 
nistictiiii  etiuilitare.  Rastriun  veroiiic 
lociini  Iiabere  iioi)  potest.  Nonius,  c.  i. 
n.  GG.  Liv.  xxxviii,45. '  Secures,  ni- 
tra,  falces,  alveolos,  nioias,  quantum 
in  XL.  longas  naves  opus  esset :'  quo 
loco  inter  instiunienta  niilitaria  enu- 
merat'  rutra;'  quodfecit  etiani  Veget. 
de  Re  Milit.  i.  24.  '  Ad  quod  opus  li- 
gones,  rutra,  qualos  aliaque  utensili- 
um  genera  habere  convenit:'  ut  qui- 
dem  Stewechium  secutus  niaiiui  ibi, 
quam  rastra,  quo  niodo  eandeai  vo- 
cem  corruptam  esse  disces  apud 
eundem  ex  notis  Scriv.  et  Stewechii 
ad  II.  23.  Arniz. 

Cap.  II.  §  1  Asylum']  Locus  erat 
sacer,  ut  Dionys.  ait ;  inter  duos  lu- 
cos,  saxo  circunidatus,  ut  OviiJii  car- 
men indicat :  '  Romulus  ut  saxo  lu- 
cum  circumdedit  alto.'  Latine  '  con- 
fugium  '  dici  valet;  dicitur  ab  a  sine, 
et  avpu,  traho,  quia  inde  aliquem  abs- 
trahi  iiefas  fuerat.  Ut  nunc  fit  in 
sacris  nostris  delubris.  Per  audis- 
tincon  auteni»7toet  lamhda  nwiXciuUn, 
nt  Palladffi  disticbon  indicat:  'Pw/cal 
Xdjx^Sa  fxSvov  K6paKas  kSAukus  re  Si'iara' 
OvKovv  Taxrrh  Kopa^,  pUfioKoxos  re  k6- 
\a^'  id  est,  Rko  et  lambda  solum  adu- 
latores  et  corvos  discernunt :  Nempe 
idem  corvus  et-  scurra  assentalor,  Et 
proprie  PiiifjLo\6xos  aris  in.sidians  expo- 
nilur,  ut  apud  Aristotelem  in  Ethicis 
deprebeiulimus.  Asilus  autem  cum 
Latino  i  significat  tabanum,  vulgo 
dictum  a  Graecis  cestrum.  Virg.  iii 
Georg.  '  Cui  nomcn  asilo  Roiuanum 
est :  (Estrum  Graii  vertere  vocautes  : 
Asper,  acerba  sonans,  cjuo  tota  ex- 
terrifa  i<ylvis.'  Asylum  autcni  illud 
jnimi  Athenienses  statucrunt.  Mack, 
De  asylo  liomuli  ojusque  origiiie  Con- 
radus  hoc  loco  mnlta,  pluraque  ad 
yEmilium  Probuin  Magius,  qua?,  non 
describo.  Vide  et  Jac.  Diirantiutn 
Variarum  1. 1.  et  Ferrandnui  Addu- 
eosciii  lib.  II.  SchoU.     Mule  aliquot 


script!  asilum,  cum  hae  voces  debe- 
rent  distingui.  Evolve  Comm.  ad 
Lucan.  i.  97.  Weilz.  ad  Valer.  Flacc. 
iH.  581.  et  Dausq.  de  Ortbogr.  part. 
II.  p.  45.  Arnlz. 

Magna  exercitu  facto]  Mox  exerciiu 
facto  in  Mss.  est.  Sic  in  Mario  loqui- 
tur et  Sallu>tius  libris  Historiarum, 
quod  et  Seneca  Epist.  xx.  115.  adno- 
tavit.  Schott. 

§  2  Ludos  Consualia]  Varroni  'dic- 
ta a  Conso,  quod  turn  feria;  publica'. 
ei  Deo,  et  in  circo  ad  aram  ejus  a 
sacerdotibiis  fiunt  ludi  illi ;  quibus 
virgines  Sabinae  rapta;.'  Titus  Livius 
Cousum  '  Neptnuum  equesirem  '  ap- 
pellat.  Plutarch.  '  Fama  est  Koniu- 
lum  aram  conditam  sub  terra  iuve- 
nisse,  et  a  cousilio  nomen  inditinn, 
quod  consiliarius  foret,  sive  quod,' 
&c.  de  quibus  plura  apud  Dionys.  et 
eundem  Pint.  lege.  Mach.  '  Consa- 
lia'  vocat  Plut.  Queest.  Rom.  De  his 
legendus  Tertull.  libro  de  Spectacu- 
lis  et  idem  Plut.  in  Romulo.  Hi 
Magni  Ludi  eliam  appellati :  Virgil. 
'  magnis  Circensibus  actis  :*  nam  et 
Circenses  iidem  vocaniur.  Ascon. 
Verr.  ii.  Dionys.  'Apx-  'Pw/a.  i«  ait ; 
'  bis  ludis  innnuncs  ab  opere  eqiios 
et  niulos  fuisse,  coronarique  tloribus 
solitos.'  Fxstat  veteris  poiitaj  car- 
men apud  Nonium  Marcelluui  '  Cer- 
nuns:'  'ibi  pastores  ludos  faciunt 
cernui  Consualia.'  Vulgo  male  Silyl 
pastores  pro  Ibi:  et  Scaliger  corns 
Cemualia  reponit  ad  Festum  in  '  coin- 
quire.'  Schott.  Vide  Gron.  ad  Liv.  i. 
9.  XXX.  39.  et  Burm.  ad  Quintil.  Inst. 
Orat.  I.  5.  p.  05.  minus  recte  igitur 
t'o7isuales  est  in  H.  Arnlz. 

Virgines  raptce  sunt]  Parisinus  cap- 
tee.  Fesliis  auctor  est  virgines  iirde 
tanquiim  ex  grcniio  inatris  rapi  soli- 
tas.  Catullus:  'Qui  rapis  teneram 
ad  virum  Virginem.'  Qua  dp  re  dorte 
Jacobus  Rffivardus,  vir  illiistranda; 
jurisprudential  natus,  et  immatiira 
luorte  prareptus,  ad  legem  xn.  tab. 
c.  21.  Schott.  et  Anna. 


AUREL.   VICT.    VIROS    ILLUSTR.    CAP.    II. 


481 


Talassio]  Simplici  s  antiqni  lihb.  et 
Mss.  pra-ferimf,  (|iionio(lo  ot  Oiirci 
sciibunt  TaAacr/ai' ;  I'liit.  in  Koinnlo. 
MartialJH  Epigr.  i.  30.  '  (Jiiid  si  me 
jiibeas  Tlialassioncni  Verbis  diccrp 
non  Tlialassionis?'  Et  xii.  42.  '  Ncc 
l»a  defiierint  verba  Thala^se  tibi.' 
Vide  Phit.  in  Pompeio  ct  prol)leinate 
30.  Gra?ci  vcro  Hymen,  o  llijmenae 
niiptialcm  vooein  babel.ant.  Schott. 
Non  Tlialassius sctibeuiium,  taiiK|uani 
anb  Trjs  6a\dcrffris,  a  mari  :  sed  Tala- 
sius,  a  laniticio,  quain  raKaaiav  Graeci 
nominant  :  ut  praeter  Poinpeiuni  Fes- 
turn  tiadit  etiam  Pint,  in  Qiizust. 
Rom.  pag.  481.  Sylh.  Varie  base  vox 
scribitnr.  TaUtsio  Lngd.  1.  et  Fra- 
neq.  Talassio  H.  Tliulascio  H.  Ma- 
lim  abjlcere  adspirationeni.nt  Dausq. 
in  Ortliogr.  part.  ii.  p.  307.  et  Turn. 
Advers.  xi.  17.  Arntz. 

Duci]  '  Diiceiidi  '  vox  in  matrimo- 
niis  bine  usurpari  ccepfa.  D.  Angnst. 
de  Civit.  Dei  vi.  9.  '  Domiini  dncen- 
da  est,  quae  nubit  :  adbibetiir  Deiis 
Doniidncns.'  Sic  et  Martianiis  Ca- 
pella  de  Niiptiis  Philologiae  lib.  ii. 
Schott. 

§  3  Cesseranf]  Non  cesserunt,  le- 
gunt  Mss.  cnm  Mediolan.  Schott. 

Omnibus  nuptiis]  Inrlirsa,  in  et  ii'go, 
absnnt  a  viil<;.  bbb.  contra  ex  iisdeni 
seq.  V.  additnni  ti.  Sylb.  Contra 
voluntateni  et  Mss.  et  edd.  veteruin 
liic  excudebatur  in  nupliis.  Sed  banc 
prat^posiiionem  sine  ulla  necessitate 
sa?pissinie  ineuicari  a  librariis  docne- 
rnnt  Sciopp.  Veris.  iv.  8.  V.  I),  ad 
Just.  xxii.  G.  §  9.  Gronov.  ad  Liv. 
VII.  38.  Torren.  ad  Val.  Max.  i.  5. 
ox.  2.  Var.  Lcct.  ad  Pbn.  Episi.  ix. 
4.  et  ad  Cir.  ad  Eamil.  Epist.  vi.  6.  et 
nos  infra  ad  Epit.  cap.  35.  §  2.  ita  in 
cod.  scripto  inveni  apnd  Virg.  yliln.  v. 
220.  '  Et  primiim  scopulo  Inctantein 
deserit  alto  :'  pro  vulgato  in  scopulo. 
Arntz. 

Invocarctur]  In  Mss.  melius  i<frfO/r. 
Scbott.     Si  cxstat  in   alioruni    libris 
Mss.  nomen  itourelur,  qneniadmodnm 
Dclph.  et  Var.  Clas.  Aurel. 


id  apparet  in  nno  Palatino,  in  altero 
aiitem  niar(;ini  ailinitur,  babetque 
te'sUiH  vociirttur  ;  melius  est  sine  tlu- 
bio  scriptiira  vulpala,  ((uamvis  ncquc 
ipsa  absnrda.  Grul.  Vteretur  Lugd. 
2.  vocarelur  L.  Let  H.  Arntz. 

Vi  riipnisscnt]  Sic  vulgati,  quos  qni- 
dem  viderim,  oinnes  :  nos  ex  anticpio 
libro  vi  vocen)   superfliiam   vi  cxlur- 
bavimus,  et  ut  otiosam  expunximus. 
Est  eniin  'rapitndi'  ea  notio,  teste 
Donalo,  ut  sigliilioet    per    vim,    aut 
cum  festinaiione,  aut  furore  capere  : 
unde   rapina,  qua;    palam    et   vi  lit: 
furtiim  fere  clam  et  occulte.  Schott. 
Nota  est  oa  vocis  '  rapiendi '  signifi- 
catio,  de  qua  Scbol.  Juven.  ad  Sat.i. 
34.  et   Hroukh.  ad    Tibull.  EI.  i.   2. 
2r>.     Sed  cum  et  olim  edit!  et  scripti 
constanter  servent  li  rapuissent,  ilJatn 
vocem  cum  Scbotfo  vi  exturbandam 
esse  non  censeo.     Distinguendum  e- 
niu)  est  inter  raptum,  qui  lit  injccta 
niann,  et  ilium,  qui  tit  volente  et  con- 
sentiente  virgine.     Piiori  niodo  non 
rare  vocula  '  vis  '  buic  vorbo  additiir, 
qua   indignitas  rei   exprimitur,  cuni 
invita>  illata  sit  injuria.    Ovid.  Epist. 
Her.  V.  131.  *  Vim  licet  appelles,  et 
culpam    nomine    veles.    Qua:    toties 
rapta    est,    pia>buit    ipsa    rapi.'     Et 
XVII.  21.  '  An,  quia  vim  nobis  Nep- 
ttinius  attulil  bcios,  Kapta  scmel,  vi- 
deor  bis  (juoqne  di^na  rapi  ?'     Isca- 
nus  Arg.  de  Hell.Troj.  lib.  in.  '  Re- 
])etant  qui  pace  sororem  Hesionem, 
magna  vi  nuper  ab  Hercule  raptam.' 
Just,   xxviii.   2.   ^   9.   'Qui  uxores 
cum  propter  originis  debonestamenia 
non  invenirent,  vi  publica  rapuerint.' 
Dictys  Cret.  M.  5.  '  Intcrventu   pa- 
rentis puella  ablata  per  vim:'  et  sic 
in  tali  re  Arnob.  Adv.  Gent.  v.  1G2. 
'  Cnm    rapere    voluptatem    insidiosa 
fraude  nequivit,  vi  inatrem  aggrcssus 
est.'     Adde  eod.  lib.  p.  158.  '  Et  ex 
iitroque    sexu    vi    rapta   devastare.' 
Conjungit  bac  duo  '  rapere  vi '  etiam 
Suet,  in  Caps.  cap.  2G.  §7.  et  Augnsit. 
de  Civ.  Dei  i.  26.  'Vi'  auteni  '  ra- 
Vict.  2  H 


482 


NOT/E    VARIORUM    IN 


pere  '  idem  est,  quod  dixit  Flor.  i. 
1.  §  10.  '  Mann  capta  snnt  ;'  ubi  Dn- 
ker.  et  Cort.  ad  Sail.  Jug.  cap.  5.  §  4. 
vel  quod  Virgil.  iEn.  viii.  635.  ex  q. 
Minnc.  Felix  cap.  25.  '  Raptas  sine 
more  Sabinas.'  Quod  non  erit,  ut 
plerique  exponnnt,  'slue  exeniplo;' 
sed,  ut  recte  Servius, '  sine  uUo  bono 
more,  vel  raptas,  stnpratas,  id  est, 
per  vim.'  Adde  Burni.  ad  Ovid.  Art. 
I.  119.  Ovidins  etiam  Met.  vi.  524. 
'  Et  virginem,  et  unani  Vi  superat.' 
De  ipso  raptn  Roinnii  August,  de 
Civ.  Dei  ii.  17.  '  Filias  alienasfraude 
spectacnli  inductas,  non  a  parentibus 
accipi,  sed  vi  nt  qnisque  poterat  au- 
ferri.'  Certior  autem  mihi  semper 
visa  est  emendandi  ratio,  si  ex  scrip- 
tis  aliqnid  quasi  postliminio  reduca- 
tur,  quam  si  ejiciatnr ;  nam  facilius 
indocti  librarii  ipsi  voces  potuerunt 
omittere,  quam  de  suo  addere,  cum 
raro  talinm  rerum  sibi  haberent  co- 
piam.  Haec  etiam  vox  nonniliil  tur- 
barum  excitavit  apnd  Corn.  Nepot. 
in  Hamilc.  c.  l.ubi  quidam  legunt«?<t 
vi  certe  vicissent  aiit  victi  viunus  dedis- 
sent  :  alii  ibiii  oniittunt  ;  alii  virtute, 
alii  tere  conjiciunt.  Verum  quamvis 
abesse  posset  haec  vocula,  nulla  tamen 
est  ratio,  cur  cum  Bosio  locum  non 
teniere  sine  ope  melioris  codicis  sa- 
nandum  existimemns,  cum  '  vi  vin- 
cere,'  sit  fortitudine,  virtute  vincere  : 
adi  Comment,  ad  Justin,  v.  1.  §  10. 
et  Gr<ev.  ad  i.  G.  §  12.  Gronov.  ad 
Liv.  vir.  32.  et  Cort.  ad  Cic.  ad  Fam. 
Epist.  V.  10.  Sed  ut  dicam  quod 
sentio,  abesse  poterat,  et  simpliciter 
scribi  nut  eerie  vicissent :  cum  r-i  nee 
in  codd.Mss.nec  antiquiscditt.appa- 
rcat,  inducta  forte  ex  praeccdenti 
syllaba,  cum  nt  et  vi  centies  commu- 
tentur.  Sed  lioc  Aurelii  loro  nulla 
esse  potest  suspicio,  vi  in  contextuni 
ex  marginaiibns  glossis  irrepsisse, 
cum  talis  expositio  vocis  '  rapere  ' 
necessaria  uon  esset  in  liac  re;  nam 
passim  ita  simpliciter  ocrurrit,  ut 
ap.  Prop.  Kl.  II.  7.  15.  •  Tu  rapere 
intactas    ducuisli    iupunc    Sabiuas.' 


Cortius  ad  Sail.  Catil.  cap.  Bl.  $  9.  et 
cet.  Confer  Muretum  ad  Tit.  Inst. 
*  De  bonis  vi  raptis  :'  princ.  Arntz. 

Cceninensesi  Caninenses  vera  est 
scriptura,  quam  variis  modis  cor- 
rnrapere  aggressi  sunt  indocti  scribae, 
et  sic  recte  legitnr  apud  Serv.  ad 
Virg.  Hlo.  VIII.  G38.  cum  in  pleris- 
que  ejus  edd.  tantum  per  simplex  e 
exprimatur.  Inspice  Sigon.  ad  Liv. 
I.  9.  Salinas,  ad  Flor.  i.  1.  §  11. 
Broukh.  ad  Prop.  Eleg.  i.  10.  7.  et 
Burm.  ad  Ovid.  Fast.  ii.  135.  Am' 
izenius. 

Bellum  sumserunt]  Bella  Lugd.  1. 
Sed  hoc  perinde  est ;  nota  interim 
phrasin  minus  vulgarem  :  inf.  cap. 
71.  §  1.  '  Bellum  adversum  Romanes 
sumsit.'  Tacit.  Ann.  ii.  45.  '  Che- 
rusci  sociique  eorum  sumsere  bet* 
lum  :'  et  Hist.  iv.  C6.  *  Non  ideo, 
inquit,  bellum  sumsimus.'  Qualia 
plura  adduxit  Heins.  ad  Ovid.  Ep. 
Her.  XVII.  371.  Drakenb.  ad  Sil. 
Ital.  I.  272.  Duker.  ad  Flor,  iv.  12. 
§  24.  et  Cort.  ad  Sail.  Jug.  cap.  83. 
§  1.  Arntz. 

(j  4  Vicit]  Sic  pro  devicit  legunt  H. 
B.  uterque  Lugd.  et  ed.  antiq.  quod 
niihi  quidem  magis  placet. '  Vincere  ' 
enim  certamine,  praclio,  armis,  &c. 
apud  veteres  pro  devincere  invenies. 
Lactant.  Div.  Inst.  v.  6.  *  Excellen- 
tem  viribus  gentem  bello  vicerat.' 
Ovid.  Her.  xvi.  359.  '  Peue  puer 
vario  juvenes  certamine  vici."  Quod 
et  alibi  saepius  obviam  :  ita  inf.  cap. 
29.  in  scriptis  est,  hoste  victo  Vale- 
rius  Corvinus  dictus.  Pro  prailio  hoc 
loco  certamine  reperitur  in  H.  Am- 
izenius. 

Spolia  opimii]  De  *  spoliis  opimis  ' 
vide  qune  iu  Corn.  Cossimi  infra  ad- 
notavi.  Scliott.  Freinsh.  ad  Flor.  ii. 
17.  ^  11.  et  Periz.  Anim.  Hist, 
cap.  7.  Arntz. 

J'eretrio]  Sic  dicto,  quia  ex  vote 
(auctoribusPlut.etLiv.)  propriishu- 
meris  tulit  Romulus,  'fabricato  ad  id 
apte  ferculo,'  ut  Livianis  verbis 
utar :  ct  Uxc  palnia  duobus  tantum 


AUREL.  VICT.   VIROS    ILLUSTR.    CAP.   II. 


483 


contigit  postmodiiiti,  Cornelio  Cosso, 
ct  Marco  Marcello.  Mack.  I'erctrio 
cur  potius  (|nam  Pheretrio  odiderim, 
in  promptii  ratin  est,  (|iiod  ita  atialo- 
gia  exposcat,  sive  ea  a  '  ferendo,'  sive 
a  'ferieudo,'  sive  etiain  a  '  f'erciilo,' 
aut  'feretio'  ducta  sit.  Scliott. 

§  5  Antcinnules']  Pieniores  sunt 
libb.  Mss.  qiios  uoti  sequi  rcligio 
])ropcmodiim  fiiisset  in  tanto  omnium 
consensu,  et  Eutropii  auctoritate  111). 
I.  init.  Antenates  autcni  scriptnm 
liabei)ant,  alii  Antemnalis  prsefere- 
bant.  Schottus.  Inchisa,  Antemnates, 
Crustumini,  Fidenates,  Veientes,  a 
vulg.  libb.  absunt:  Schottus  e  vet. 
cod.  inseiiiit :  eosdenique  recenset 
etiam  Sigon.  supra,  9.  G.  et  Eutrop. 
infra  559.  18.  Sylh.  Heec  quatuor 
verba  in  omnibus  nostris  desideran- 
tnr,  fidem  tameu  Sciiotti  secutus  eji- 
cere  nolui.eo  contentus,  si  parentlie- 
si  incliidantur,  quo  faciiius  ab  aliis 
secerni  possint.  Vide  Liv.  i.  10. 
Serv.  ad  Virg.  viii.  G38.  et  Solini 
Polyh.  c.  1.  p.  2.  D.  De  Orthogra- 
phia  adde  Dausq.  part.  ii.  p.  34. 
Arntz. 

Crtislumini]  '  Crustumerium  '  ap- 
pellat  Piin.  iii.  5.  agens  de  his  oppi- 
dis  in  Latio  deletis,  ct  Dionys.  lib.  i. 
nunc  '  Crustuminum,'  nunc  '  Cms- 
tumerium.'  Schottus.  Sil.  Ital.  viii. 
367.  '  Antemnaque  priscoCrustuniio 
prior.'  Arniz. 

Sabini]  Ceterum  sequenten)  vocem 
ctiam  noil  agnosciint  nostri.  Sed  si 
priores  voces  adraittantur,  ad  con- 
nectendani  orationcni  inserenda  est. 
Arntz. 

Ob  riiptas']  In  IMss.  ob  raptas  virgi- 
ties:  sed  virgines  superat.  Schotl. 

ij  G  Sacrorum  gralial  Vox  gratia  in 
Mss.  abest,  et  recle,  mea  quidem 
sententia:  irrepsit  enim  ex  ora  in 
contextum.  Solent  enim  Latini,  tes- 
te Prisciano,  eleganter  liac  praeter- 
missione  in  gencrandi  casu  uti,  ut  in- 
telligatur  '  caussa,'  vel  '  gratia,'  un- 
de  hie  ab  aliis  adscriptum  fuissc  su- 


gpicor.  Sallust.  Jng.  •  belli  patr.-vndi 
cognovit.'  Sic  alii,  'Reipnblica;  de- 
tendendee  laborat.'  Liv.  etiam  lib. 
V.  et  Hirtius  dc  Hello  Alexandrino, 
alii(|ue  sic  locjuiintur,  (|uod  alii  ante 
me  monuerunt.  In  iiisiilam  igitur 
glossema  deportetiir.  Scliott.  el  Sylb. 
Optimo  jure  gratia  ejecit  Scliott. 
quam  vocem  alii  olim  editi  hie  intru- 
dunt,  a  quo  tamcn  peccato  abhorrent 
nostri  niacui  exarati.  Solitum  hunc 
esse  librariorum  banc  constructionem 
ignorantium  errorem  docuit  Hiirm. 
ad  Petron.  c.  49.  Davis,  ad  Cicer. 
de  Nat.  Deor.  i.  22.  Torren.  ad  Val. 
Max.  III.  7.  ex.  2.  Cort.  ad  Sail.  Ca- 
til.  c.  6.  §7.  et  Jugurth.  c.  88.  §  4. 
Oros.  V.  12.  '  Cum  saepe  populum 
Romanum  largitionibus  promissisque 
nimiis  in  acerbissimas  seditiones  ex- 
citavisset,  maxime  legis  agrariac,  pro 
qua  etiam  frater  ejus  fuerat  occisus  :' 
ita  legi  potest  ex  Ms.  cum  liodie  in 
cditis  conspiciatur  legis  agrarice  caus- 
sa. Virg.  jEn.  xi.  126.  '  Justiliaene 
prius  mirer  belline  laborum  ?'  ubi 
Comm.  et  Drakenb.  ad  Sil.  Ital.  xvi. 
ICG.  ex  quibus  patet,  quam  accurate 
scribat  Rupertus  in  Ench.  p.  293. 
scriptores  iiiferioris  aevi  sic  tantum 
loqui  solitos.  Meliora  decent  intini- 
ta  prisci  etiam  seculi  testimonia. 
Nee  ijicognita  fuit  Graecis  h;ec  lo- 
quendi  ratio.  Palaph.  de  lucred. 
C.  31.  'O  5e  fSwKe  Trjy  (avrov  6vyaTp6S' 
LuciE  Euang.  xxiv.  29.  Munck.  ad 
Anton.  Liber,  c.  4.  et  Heupel.  Can. 
de  Dial.  c.  2.  Arntz. 

Ei  T.  Tatius]  Ad  hunc  strenarum, 
quiv  Kalendis  Januariis  mitti  ultro 
citrocpie  8olent,originem  refertSym- 
niachus  Urbi  praefectus  epist.  x.  28. 
'  Ab  exortu,'  inquit,  '  pscne  Urbis 
Martiae  strenarum  usus  adolevit,  auc- 
toritate Tatii  regis  :  qui  verbenas  fe- 
licis  arboris  ex  luco  Streniac  anui  no- 
vi  auspices  primus  acceplf.  Nomen 
indicio  est  viris  strenuis  hac  conve- 
uire  ob  virtutem.'  Schotl. 

In   arccni   produxisset]  Sic  Mss.  in 


484 


NOTyE    VARIORUM    IN 


viilgatis  Icgilur  in  Capitolium  perdux- 
isset,  ut   sit  Trp6xriil/ts.     '  Producere  ' 
aiitem  elegantius  qiiam  *  perdncere,' 
quasi  poiro  diicere,  anctore   Nonio 
Marcello.  Scholt.    Vulgo  legitur  pro- 
•  duxisset,  sed   recti  us  perduxisset,   ut 
inox.    Sylbuig.       Malim    cum    Pal. 
uno  et  Schoiti  membianis  in  arcem. 
Sylburg.    quidein    pugnat    pro     re- 
tro vulgatis  perdM.Tisse<;  sed  frustra  : 
etiani  'producere'  lieic  propria  lo- 
cum habet  ;    quemadmodum   exem- 
pUs  aliquot  ostendil  Brisson.de  Verb, 
quae  ad  jus  pertinent,  significatione 
lib.  XIV.  Grut.    Verum  ego  cum  Mss. 
plerisque  et  edit,  vetust.  aliter  sen- 
tio,    et    perduxisset    retinere    malui. 
Adhibetur  enini  hfec  vox  de  talibus, 
qui  copias  in  destinatura  sibi  locum 
ducunt.     Sic  virgo  hajc  vise  dux  Sa- 
binos  in  certum  et  priescriptum  lo- 
cum   (sc.    Capitolium)     perduceret. 
Veil.  Paterc.   ii.  54.  §  3.    'lugenti 
cum  difficultate  itinerum  locorumque 
jnopia  perductis  ad  eos  Icgionibus.' 
c.  106.   §  2.    '  Romanus  cum   signis 
perductus  exercitus  :'  et  c.  111.  §  3. 
'Partem  exercitus  ab  Urbe  perdiixi 
ad  filium  ejus:'    quo  modo  fortasse 
reponeudnui  ap.  eundem  eod.  lib.  c. 
78.  §  1.    '  Perducto  eonim  exercitu 
in  Syrian!.'     Noster  inf.  c.  49.   §  6. 
'Reliquias  incoliimes  per  media  hosti- 
iim  caotra  Canusiuni  perduxit.'     Liv. 
XXII.  22.   '  In   castra   Romana  per- 
ducti.'     Valerius   Maxiuuis    lib.   vi. 
5.  ex.  1.  '  In  castra  Roniaiioruni  per- 
duxit.'    Froutin.  Strat.  ii.   111.  ex. 
20.  '  Perduceret  iiostes  in  confiagosa 
loca:'  et  c.  .'>.  ex.  35.  *  In  pra?para- 
tas    insidias     perduxit     exercilnni.' 
'  Producere  '    autom    proprie  de   eo 
duce   dici  exlstimo,   qui    niilitcs   ex 
castris  edncit,  ut  liostibus  faciat  pug- 
nandi   copiam.    Sic  Cansar  B.  Civ.  i. 
42.  §  2.  '  Copias  suas  ad  inflmas  nion- 
tis  radices  producunt.'     Liv.    xxvi. 
3.  '  Eos  ferociter  pugnam  poscentes 
prodiictos  in  acien).'     Corn.  Nep.  in 
Milt.   c.  5.    ^  4.  '  In   acicm  cquilum 


decern  millia  produxit.'  Inf.  in  Cae- 
sar, c.  35.  §  4.  '  Producta  in  specieni 
acie.'  Sed  hze  voces  ita  passim  per- 
mutantur.  Gron.  ad  Liv.  xxx.  12. 
Drak.  ad  Silinm  xv.  100.  Torren.  ad 
Val.  Max.  vi.  2.  ex.  3.  Oudend.  ad 
Lucan.  in.  384.  et  ix.  389.  V.  D.  ad 
Petron.  Sat.  c.  8.  init.  et  ad  Corn. 
Nep.  in  Annib.  c.  5.  §  3.  Arntz. 

Armillas']  Ornamenta  vocitata  sunt, 
quae  viri  militares  ex  auro  ab  Impe- 
ratoribus  donati  gerunt.  Armilluin 
autem  urceoli  vinarii  genus,  nt  No- 
nius iuquit:  utrumque  ab  armo,  id 
est,  linmero  dictum.  Much.  Scilicet 
solebant  scutum,  armillas  et  annu- 
los  lasva  nianu  gestare  viri  militares, 
nt  est  in  Ovid.  Am.  El.  in.  8.  15. 
'  Laeva  manns,  cui  nunc  serum  male 
convenit  auruni  Scuta  tulit :  dex- 
tram  tange,  cruenta  fuit.'  Arntz. 

Dolose  repromissis']  Mediol.  promis- 
sis,  a  quo  stat  vetus  liber  calamo  ex- 
aratus:  nihil  tamen  muto,  quod  sic 
Sueton.  frequenter  loqui  nieminerini : 
tametsi  promissio  relationem  (ntcnm 
dialecticis  loqnar)  sua  vi  significet. 
Loca  piget  hue  congerere.  Utitur  et 
in  Scaevola  auctor  noster.  Schott. 

Ubi  Titus']  Pro  Titus  malim  Tatius 
nt  §  seq.  in  vulg.  lib.  iilriMiique  no- 
men  exprimitnr  'Titus  Tatius:'  ut 
paullo  ante  et  inf.  §  11.  Sylburg. 
Tatius  est  in  Leid.  1.  et  B.  Tatius 
Titus  Leid.  2.  et  F.  nou  male,  cum 
certum  sit  praenomina  ipsis  non  raro 
nominibus  postponi.  Livii  Epit.  lib. 
n.  '  Virtute  Coclitis  Horatii  prohibi- 
tus  est.'  Veil.  Pat.  n.  33.  tine, 
'  Hand  infacete  Magnus  Pompeius 
Xerxen  togatum  vocare  adsueverat.' 
Vide  Duker.  ad  Flor.  iii.  21.  §  18. 
et  Periz.  Epist.  ad  Heins.  xxxn. 
tom.  IV.  Syll.  Burm.  p.  78»).  Arntz. 

Habuerani  ]  Uabuerunt  B.  et  T. 
Arntz. 

§7  Tentbanfl  Cod.  Fran.  <endf//«<  ; 
forte  pro  in  tnontem  Turpeium  tende- 
but.  Sed  rccte  sc  habet  vulgala  lec- 
tio.   Tcneie  namquc  locum  aliquem 


AUREL.  VICT.    VIROS    ILLUSTR.    CAT.    11. 


485 


(liciintiir  (hicci),  in  rjiiu  castra  posiie- 
nint.  Kunieiiii  I'ain'f;.  Const.  Cas. 
diet.  cap.  15.  §  5.  '  SiKiiifer  nefaria; 
factioiiis,  cum  ab  eo  litlore,  quod  te- 
iiebat,  al)sr(>ssit.'  Hirtiiis  It.  Alex. 
c.  0.  '  Urbis  partibiis  excliisis,  (iii;e 
ab  ipso  tenebantiir,'  I'liira  Gronov. 
ad  Liv.  XXIV.  3.  et  xxvii.  17.  Ani' 
tzcnius. 

Hostus]  Scrips!,  non  Hostius,  se- 
(jiiutiis  lapides  Capitoliiios,  Valeii- 
um  Maximum  ct  IMacrobium,  qui 
lioc  pranomen  sic  eff'eriint.  Schottus. 
IJostus  agnoscunt  quoque  iiostri  tan- 
tuni  non  omnes  :  adde  8igon.  ad  Liv. 
1.  12.  et  de  Nomin.  Rom.  c  3.  et 
Pigh.  ad  Val.  Max.  fragiu.  de  Nomin. 
p.  878.  Arntz. 

Dimicttns  cecidit]  Leid.  2.  et  ed.  ant. 
dimiamdo.  Cave  quidquam  mutes  ; 
est  enim  elegans  locutio,  cum  parti- 
cipia  ilia  dimkans  et  pugmms  expri- 
niant,  tales  non  inultos  peiiisse.  Liv. 
M.  4(i.  '  Aut  prope  te  liic  Q.  Fabi  di- 
niicans  cadam.'  iii.  5.  '  Acriter  di- 
niicans  cecidit.'  Just.  iv.  5.  ^  7.  '  In 
prima  acie  fortissimc  diuiicans  pri- 
mus cadit.'  VIII.  l.§  13.  '  Primus  in- 
ter confertissimos  diuiicans  cecidit : ' 
et  XXXV.  1.  §  11.  'Invicto  animo  in- 
ter confertissimos  fortissimedimicans 
cecidit.'  Caesar  15.  Gall.  v.  35.  §  7. 
'  Fortissime  pugnans,  dum  circnm- 
vento  filio  subvenit,  interficitnr.'  c. 
37.  §4.  et5.  VI.  40.  §7.  et  vii.  60. 
§  G.  Nepos  Hamilc.  cap.  3.  '  In 
prxlio  pugnans  adversus  Vcttones 
occisus  est.'  Liv.  xxvi.  25.  '  Pro  pa- 
tria  piignantes  morte  occubuerunt.' 
Sic  xxvii.  IG.  et  49.  xxxvii.  11.  et 
alibi.  Arntz, 

I'ugere  caperunt]  Nonnemo  nnitat 
fugam  caperimt.  (Scliott.  Uuem  nt 
sequamur,  nulla  est  ratio.  Hirtius 
Bell.  Alex.  c.  20.  '  Temcre  in  naves 
refugere  copperunt : '  et  Plia;dr.  Fab. 
I.  12.  7,  '  Venanlum  snbito  vocibus 
conterritus  Per  campum  fugcre  cce- 
pit.*  Ai-nlz. 

§  8  Stutori]  Quia  fecit '  stare '  aci- 


cni  Romanam  contra  Sabinos  ;  in  qua 
pugna  ctiam  vnlnerHtiis  iiomulus  fer- 
tur.  Much. 

r.t  cxeicitus  scu  furte]  F.xercitui  le- 
git 1{.  F.  et  aliquot  vctiista;  edd.  ce- 
teri  codd.  iiibil  nnitant,  nisi  quod  eae- 
dem  editt.  et  F.  pro  forte  babcant 
sorte.  Oinniuo  male.  Veteres  enini 
pliilosophi,  ut  erant  in  rebus  de  pro- 
videntia  divinaadinodiim  dissldentes, 
putabant,  res  bumanas  dnobus  niodis 
cvenire  ;  vel  casn  alicjuo  fortuito,  vel 
consilio  et  administratione  Deorum. 
Plinius  in  Paut'g.  c.  1.  'Ac  si  adhuc 
dubiuni  fuisset,  forte  casiujue  recto- 
res  terris,  an  alicjuo  numine  daren- 
tur.'  Cic.  ad  Famil.  Ep.  vii.  5.  '  Ut 
illnd  nescio  quod  non  fortuitum,  sed 
divinum  videretur.'  Valer.  Max.  vii. 
2.  ex.  5.  *  Directum  est  autem  sive 
casu  sive  etiain  cculestis  uuminis 
providentia.'  Tacit.  Ann.  vi.  22. 
'  Sed  milii  ba>c  ac  talia  audienti  in 
incerto  judicium  est,  fatone  res  bu- 
manae  ac  necessitate  inmutabili,  an 
forte  volvantur.'  Citsar  B.  Gall.  i. 
12.  §  G.  Inspiciatur  Serv.  ad  Virg. 
JEw.  IV.  620.  J.  F.  Gron.  ad  Liv.  i.  4. 
Wass.  et  Cort.  ad  Sail.  Jug.  c.  1.  et 
Lactant.  Div.  Inst.  i.  2.  Has  vero 
voces  a  librariis  passim  inter  se  con- 
i^nidi  multis  excmplis  ostendi  posset, 
quod  agemus  inf.  rapp.  7.  et  \'i.  Arntz. 
§9  Tunc  raptcc]  Non  ita  Parisinus. 
Sed  turn  captce.  Scbott.  Sed  male  ; 
'  rapere  '  enim  propria  bac  in  re  vox. 
Val.  Max.  ii.  4.  ex.  4.  '  Ronmlus  rap- 
tis  virginibus  Sabinis.'  Ascon.  Pedi- 
an.  Prooem.  Act.  in  Verr.  pag.  57. 
'  Qiiibus  ainnt  raptas  Sabiiias  esse.' 
Ovid.  Ep.  Her.  xvii.  22.  '  Raptase- 
mel,  videor  bis  qno(|ue  digna  rapi  ?' 
Sen.  Here.  QLt.  vs.  419.  ♦  Virginnm 
tbalamos  petit ;  Si  qua  est  negata,  ra- 
pitur  : '  ubi  eouem  modo  peccant  duo 
codd.  Traj.  (lui  legiint  capitur.  Error 
ceteris  librariis  non  infrequens,  uti 
notarunt  Sciopp.  Veri«.  i.  9.  Gron. 
ad  Liv.  VI.  23.  Comm.  ad  Petron. 
Sat.  cap.  29.  et  ad  Flor.  i.  1.  ^  10.  c. 


486 


NOT/E   VARIORUM    IN 


12.  ■^  4.  et  lib.  ii.  c.  6.  §.  2.  Heins.  ad 
Ovid.  Ep.  Her.  xix.  74-  Biinn.  ad 
Met.  II.  603.  et  Drak.  ad  Sil.  Ital. 
XV.  659.  Arntz. 

Hinc  patres,  inde  conjuges']  Mss. 
vmtres  habent,  non  recte  :  dixit  enim 
acciisandi  casu  patres,  lit  totidem  pze- 
ne  verbis  Liv.  '  June  patres,  hinc  vi- 
ros  orantes.'  De  virginibiis  enim  ser- 
mo  est,  qnanim  oratio  qiierelis  plena 
a  Livio  et  Ovidio  ;  ac  de  Grzecis  Pln- 
tarcho  effingitur.  Parisiniis  verbis 
decurtatis  legit,  et  hinc  patres,  inde 
conjuges  conciliarunt.  Schott.  Hinc 
patres,  deinde  Leid.  2.  Sed  frustra. 
Martial.  Ep.  in.  58.  '  Geniit  hinc  pa- 
liimbiis,  inde  cereus  turtiir:'  et  ix. 
55.  '  Inde  salutatus  picae  respondit 
arator,  Hinc  prope  summa  rapax  mil- 
vus  in  astra  volat.'  Vide  etiam  Ep. 
I.  118.  et  Petron.  in  fragm.  pag.  687. 
Porro  vocnlam  pacem  non  admittunt 
G.  B.  et  F.  lit  conciliarunt  ad  patres  et 
conjuges  leferretnr,  sed  melius  recep- 
tam  tuebimur.  Just.  xxii.  2.  §  7. 
•  Non  pax  tantuin  Agathocli  concili- 
atur.'  Cicer.  ad  Fam.  Ep.  x.27.  'Pa- 
ds inter  cives  conciliandee  te  cupi- 
diim  esse  Izetor  :'  et  Dares  Phiyg.  de 
Excid.  Troj.  c.  37.  '  Postqiiam  niulta 
verba  de  pace  concilianda  dixerunt.' 
Arntz. 

i}  10  Fcedus]  Unde  '  comitium '  a 
con  et  eundo  dictum,  quia  ibi  Tatius 
cum  rege  Romano  pacta  iniit.  Machan. 
§  1 1  Centum  senatorcs  a  pietate  Pa- 
tres] Patres  certe  a  pietate  vel  ab 
honore  dicti.  Much,  Mss.  Pulmanni : 
quos  pro  seneclute  senatores,  Patres  a 
pietate  nominavit:  ila(\ue  a  pietate  \e' 
go,  ubi  vulgati  ab  cetnte  pioclivi  er- 
rore,  cum  idem  pa>ne  sonus  sit.  Ab 
atate  enim  senatores,  a  pietate  (vel, 
nt  Liv.  ah  honore)  Patres  dicti.  Cum 
liacc  ita  emendasseni,  vidi  sententiam 
a  Mcdiolaii.  cod.  confirmari,  et  a  Do- 
niinico  Machaneo,  quern  ita  legisse 
fix  scholiisap|)arct.  Putavi  ergo  iiunc 
locum  Bic  intcrpungcnduni  :  Centum 
senatores  ab  atate;  a  pietate  Patres  ap- 


pellavit ;  nee  muto  sententiam,  prie- 
sertim  cum    amicis  quibusdam   earn 
probavero  :  tametsi  Sallust.  Catilina- 
ria  vulgatam  lectionem  tueatur  : '  De- 
lecti,'  inquit,  '  quibus  corpus  annis 
infirmnm,  ingenium    sapientia   vali- 
dum    erat,  reipublicje  consiiltabant. 
Hi  vel  aetate,  vel  c\me  similitudine, 
Patres  appellabantnr.'  Nobiscum  ve- 
ro  facit  Eutrop.  L.  Ann.  Flor.  et  Mess. 
Corvin.  'centum,'  inquit,'  senatores 
creavit,  quos  Patres  ab  auctoritate 
nuncupavit:'  sic  enim  legendum  vel 
ex  auctoritate  e  L.  Floro  i.  1.  Schott. 
et  Sylburg.    A  pietate  constanter  om- 
nes  Mss.  antiq.  edit,  et  Mach.  inaliis 
posterioribus  est  ab  atate.     Hoc  si 
recipianms  dicendum  erit,  Patresdic- 
tos  esse  quod  reliquos  aetate  prsirent. 
Dubitanter  Sallust.  B.  Catil.  c.  6.  § 
6.  et  ex  eo  Serv.  ad  Virg.  ^n.  v.  758. 
'  Vel  eetate  vel  curae  similitudine  Pa- 
tres appellabantnr.'     Quod  dicit  ab 
(State  ego  non  credo;  sic  enim  nulla 
justa  esset  differentia  inter  senatores, 
qui  a  senectute,  et  inter  Patres,  qui 
ab  astate  dicerentur,  cum  utraque 
appellatio    eodeni    rediret.      Quare 
praefero   alteram  sententiam  a  cura 
similitudine,  sen,  ut  Noster  dicit,  a 
pietate ;  id  est,  cura  ilia  paterna,  qua 
cives  prosequerentur.    '  Pius  '  enim 
et  '  pietas '  proprie  parentibus  tri- 
buitur,  qui  summa  cura  salutem  filio- 
niin  suorum  quasruut,  et  eornin  com- 
modis  inserviiint.  Claudian.  de  Nupt. 
Honor,  et  Mar.  vs.  41.  '  Stirpe  so- 
ror,  pietate  parens,  tibi  creditus  in- 
fans.'     Iscan.    de  B.    Troj.   i,   322. 
'  Hapc  inter  medios  enses  timet,  ilia 
Cliarybdin  Incurrit,  pietas  nunquam 
secura  quiescit.*    Ovid.  Ep.  Her.  xv. 
115.  '  Non  aliter  quam  si  gnati  pia 
mater   ademti  Portet  ad  exstructos 
corpus  inane  rogos.'  Epist.  Hei.  xix. 
123.  et  Fast.  vi.  559.     Alia  Manut. 
ad  Ciccr.  ad  Fan).  Ep.i.  1.  vs.  Knatch- 
bull  ad  Ep.  Tiniotli.  c  v.  vs.  4.    Hinc 
principibus.magistiatibus.et  omnibus 
illis  qui  in  iniperio  positi  sunt, '  pie- 


AUREL.  VICT.    VIROS    ILLUSTU.    CAP.    II, 


4«7 


tas  '  tribuitur.  Sic  Imperatoribus  in 
I'aneg.  Emnenii  pro  Rest.  Scliol.  c. 
20.  §  2.  *  Uuid(|iiiil  iiivictissiini  priii- 
cipes  urbiun),Kcntiuiii,  iiiitioiiiiin,  aiit 
pietatc  restilimiit,  ant  virtute  tleviii- 
cnnt:'  et  I'aiieg.  Nazaiii  Connlam. 
Diet.  c.  C.  §  5.  '  Itaqtie  noii  plus  ex 
eo  laiidis  t'ortitiutini  liiie  datiiin,  (jiiain 
pietati  tribiitnin  c»t.'  Addc  I-2iiiiieiiii 
Paueg.  Constaniio  CiPs.  c.  1.  §  4.  el 
Constantino  Diet.  Fiav.  Noni.  c.  7.  ^ 
4.  Et,  ut  propiiis  ad  rem  veniamiis, 
ipsi  senatni  tribuitur  pietas  apud 
Suet,  in  Uomit.  c.  11.  §  5.  '  Perniit- 
tite,  Patres  conscripti,  a  pietate  ves- 
tra  impetrari :'  ut  et  apud  Lampr.  in 
Alex.  Sev.  cap.  11.  Sic  hiijns  vocis 
significatione  aliius  repetita,  dncibus 
Mss.  et  derivationis  verisiniilitudine, 
a  pietate  lioc  loco  omnino  esse  retinen- 
dnin  dnxi.  Adde  Freinsli.  ad  Flor.  i. 
I.  §  15.  Arntz. 

Quas  a  suo  nomine']  In  qnibusdani 
libb.  abfuit  praepositio. iSt7to<<.  Neque 
eain  agnosciint  G.  B.  F.  Lngd.  1.  et 
plerique  ex  editis  :  vcruni  reclius 
additur.  Hyginus  Fab.  cxcii.  '  Quaj 
a  fratris  nomine  appellantur  Hyades.' 
Ovid.  Epist.  XIX.  12.3.  '  Ab  inviso 
privigna;  nomine  dictum.'  Et  Fast. 
V.  78.  Sine  pracpositione  tamen  eti- 
ani  Noster  pauilo  post  et  Hyg.  Fab. 
CXLV.  '  Suo  nomine  Argos  oppidum 
cognominavit  :'  et  Fab.  ci.xxvin. 
'  Cilix  suo  nomine  Cilicix  nomcn  in- 
didit :'  ubi  tamen  malim  a  vel  ex  suo 
nomine:  ut  ci.xxvi.  'Qui  ex  sua 
nomine  terrie  nomen  indidit.'  Ovid. 
Fast.  III.  733.  '  Nomine  ab  anctoris 
dncuut  Libamina  nomen.'  Et  vi. 
26.  '  Junius  a  nostro  nomine  nomen 
habet.'  Amlz. 

Ramncnscs]  Alii  Rhamncnses  scri- 
bunt.  Mns.  concisius  Itnmnes,  Pari- 
siniis  Romnes ;  quam  lectionem  paruin 
abest  (jiiin  privteram,  ut  Homulo  ma- 
gis  atfinem.  Utitur  et  auctor  Pervi- 
gilii  Veneris,  quod  a  P.  Pithoeo  Lip- 
sius  noster  Elect,  lib.  i.  pnblicavit : 
<  Uode  Kamnes  et  Quiritcs,  proquc 


prole  posterum  Komuli  matrcm  cre- 
aret,  et  nepotcm  Ca'sarein.'  Sclwlt. 
Ramnes  G.  el  F.  Adi  Weiiz.  ad  Per- 
vig.  Yen.  vers.  72.  et  Serv.  ad  Virg. 
JEn.  V.  500.  Eadeni  varietas  est  apud 
Varr.de  L.  Ij.  10.  ubi  (nii<iam  Rumnes 
a  Romulu,  Luceres,  ut  uil  Junius,  a  Lu. 
cuniOHC.  Arntz. 

Tatienscs]  Ifa  scripsi,  ut  pr'<fter 
Mss.  Aldinus,  Paris,  et  Mediolan. 
codd.  suaseruiit :  suasit  et  INI.  Vanu 
et  Plut.  y\cccdit  et  ratio,  ne  Tititn- 
sis  a  Tatio  dicam  proliibens,  qnam- 
quam  Sextiis  Pomp,  ita  derivet. 
Schult.  Titicnses  vel  Ticienscs  liabeut 
F.  B.  G.  et  Lugd.  1.  fortasse  iili  a 
Tito  non  a  Tatio  hoc  nomen  dedux- 
erunt,  cum  ntrumque  huic  regi  com- 
petat.  Arntz. 

A  Lucumone]  A  luci  communione,  Lu- 
ceres omnes  scripti  legunt :  fortasse 
non  male,  quia  in  '  luco  '  acylum,  ci- 
viunHiue  coitio  fuit :  fateturque  Li- 
viiis  se  liujus  centnriaj  originem  in 
tanta  narrantium  varietate  referre 
non  posse,  an  a  '  Lnciimone'  an  a 
'  luco,'  an  '  Lucero  '  Ardea'  rege  ap- 
pellata.  Snspicari  libet  ab  Hosto 
Hostilio  dictam,  queni  Dion.  Hali- 
carn.  '  Luronem  '  (Ausonius  fortasse 
Lucujnonem)  Tuscuin  appellare  vi- 
detur,  et  Roniulo  laboranii  su|)petias 
tulisse  ait.  Sclmlt.  A  Luci  commu- 
nione  qnoqne  G.  F.  IJ.  Retinni  vnU 
gatum,  priL'sertim  cum  in  Tuscia 
'  singulis  curiis  singiilos  Lucumoues 
imperasse  '  prodat  Serv.  ad  Virg. 
JEn.  \. '202.  Ut  novum  non  erit  Lucu- 
monem  eliam  apud  Ronianos  |)ra^fu- 
isse,  et  ab  co  nomcn  centuriis  t'uisse 
inditum.  Ascon.  Ped.  ad  Cic.  in 
Verr.  de  Praet.  Urb.  p.  72.  '  Luceres 
altera  a  Luciimone,  sive  Lucretino, 
sive  a  luco,  qnem  lucuni  asylum  voca> 
verat  Romulus.'  Arntz. 

§  12  Rapturum  numinc]  A'etl.  libb. 
noininibus  :  reciius.  Hinc  quidam  tan- 
tum  XXX.  raptas  fuissc  putaut  :  ve- 
risimilius  Juba  et  Dionys.  ncLXXxii. 
rajitas  aiunt.  Hckoll.   Sed  totani  banc 


488 


NOT/E    VARIORUM    IN 


paragraphuni  delent  quatiior  nostri. 
Arntz. 

§  13  Cum  apud  Caprece  paludetn] 
Ita  vulgati :  nos  antiques  libros  ex- 
pressimus  ad  Caprce  paludetn.  Utriini- 
qiie  dici  Plutarch,  auctorest.  Sckott. 
Caprece  tres  IMss.  et  omnes,  s'  a  Ma- 
chaneo  decesseiis,  vett.  edd.  Utrnm- 
que  quidem  lecte  dici  existimant 
viri  docli  ;  verum  hoc  observandum 
erit,  quamvis  utrumque  in  Mss.  codd. 
occuirat,  optimos  tanien  ex  iis  et 
praestantissimos  fere  Caprw  prieferre. 
Sic  apud  Flor.  i.  1.  §  16.  '  Cum  con- 
ciont'Ui  haberet  ante  urbeni  apud 
Capraa  paludem  :'  sic  esse  in  nielio- 
ribus  et  antiquioribiis  libris  notat 
Salmasius  et  Heinsius  ad  Ovid.  Fast. 
II.  491.  ad  queni  locum  etiani  oppor- 
tune monet  Biirmannus  et  ibi  quos- 
dam  codd.  habere  Antiqui  Caprce  dix- 
ere  paludem.  Solin.  Polyh.  cap.  1. 
pag.  2.  '  Apud  CapPiE  paludem  nonis 
Quintilibus  apparere  desiit,'  ut  est  in 
Gryph.  ed.  et  excerptis  Var.  Lect. 
Caprece  in  ed.  Salmas.  Liv.  i.  IG. 
*  Concionem  in  campo  ad  Capraa  pa- 
Judeu)  liaberet.'  Arntz. 

Nusquam  comparuit]  De  morte  Ro- 
niuli  iia  varia  a  i'lut.  et  Dionys.  refe- 
runtur,  ut  satius  sit  de  ilia  tacere, 
quam  varias  opiniones  referre.  Much, 
Nusquam  comparuit  malim.  Nunquam 
quidam  libri,  male.  Schotl.  Posteriori 
tamen  modo  Fran,  et  Leid.  2.  et 
magna  pars  editorum,  minus  bene  : 
hoe  Lamprid.  in  Vita  Comm.  cap.  2. 
dicit,  '  Nonariim  Jnliarum  die,  quo 
in  terris  liomulus  non  apparuit:'  nt 
quoquc  August,  dc  Civ.  Dei  in.  15. 
'J'erent.  in  liun.  iv.  3.  vers.  18.  '  Ille 
autcm  bonus  vir  nusquatn  apparet.' 
Lactam,  de  Mort.  Pcrs.  cap.  2.  p.  42. 
Nusquam  rcpentc  comparuit,  ut  ne 
sepulturce  quidem  locus  in  terra  tani 
malx  bestiaE  appareret :'  et  August. 
de  Civit.  Dei  xviii.  21.  '  Mortnum 
Romnlum,  cum  et  ipse  nusquam  com- 
parwisset,  in  Deos  retnlcre  Romani.' 
Recte  ilaque  hanc  formuiani  defendit 


summus  Scaliger  ad  Euseb.  Chron. 
p.  77.  a,  Heec  ita  confunduntur 
quoque  inf.  in  Epit.  cap.  42.  ^  4.  et 
apud  Virg.  itn.  ii.  620.  '  Nusquam 
abero  et  tutum  patrio  te  limine  sistani.' 
Nimquam  habent  a  prima  nianu  ex- 
cerpta  Voss.  Arntz. 

In  concionem  processit]  In  Mss.  per- 
petno  per  t  scriptum  '  contio'  reperi, 
quasi  coitio  :  alioqui  a  •  conciere  '  non 
male  per  c  scribitur,  quasi  convo- 
catio.  Hebc  eo  pertinent,  ne  quis 
damnet,  ubi  a  vulgi  scriptura  sciens 
volensque  recessero,  analogiae  et  li- 
brorum  scriptorum  auctoritati  in- 
nixus.  Schott.  Per  t  solus  Leid.  2- 
et  sic  depravate  alii  alibi  codd.  a 
quibus  recte  a  viris  doctis  discessum 
est.  Vide  Dausq.de  Orthogr.  torn.  ii. 
p-  91.  Arntz. 

Jurejurando]  Jurando  Lugd.  2.  Arn- 
tzenius. 

Aiigustiorel  '  Augustus  '  adjecti- 
vum,  sacrum  significat  ab  avium 
gestu,  vel  gustatu,  quod  Ovidius  in- 
niiit :  '  Templa  vocant  augusta  pa- 
tres,  aiignsta  senatus  :  Templa  sacer- 
dotum  rile  dicata  manu.'  Ennius: 
•  Augusto  augurio  postqiiam  inclyta 
condita  Roma  est.'  Mach.  Augus- 
tiore,  quippe  Dens  jam  factns.  Au- 
gustiorem  forma  Lugd.  1.  quomodo 
etiain  mutant  apud  Flor.  i.  1.  §  18. 
et  alii  ita  loquuntur.  Virg.  ^n.  i.  72. 
'  Qiiarum  quae  forma  pulcherrima.' 
Et  HLi\.  V.  29.5.  '  Euryalus  forma  in- 
signis.'  Confer  tamen  Gron.  ad  Liv. 
I.  9.  el  Suet,  in  Ner.  cap.  1.  '  Juvenes 
gemini  augustiore  forma  ex  occursu 
imperasse.'  Vl  auteni  Deos  sues,  si 
apparent,  linmano  habitu  ampliores 
fnigebat  antiquitas,  (jua  de  re  agit 
Turn.  Adv.  xxx.  39.  Lips,  ad  Tacit. 
Ann.  XI.  21.  et  Eleg.  IJroukli.  ad  Ti- 
bull.  El.  III.  G.  22.  sic  etiam  eis  qui 
in  Deos  recepti  erant,  hoc  idem  ac- 
cidisse  credebant,  unde  '  augustiis ' 
proprie  tribiiitur  illis  qui  ex  homi- 
nibus  in  Deorum  numcrum  relati 
sunt.  Lactant.  Div.  Inst.  1. 15.  '  Vi- 


AliREL.   \ICT.    VIRUS    II.LUSTR.    CAP.    Ill 


489 


<lisse  8C  regem  humaiio  liabitii  augiis- 
tioreiii.'  Flor.  iv.  12.  fine;  *  Reve- 
rentius  vistim  est  nomcn  Aiigiisti,  iit 
scilicet  jam  tiiin,  cmn  coiit  terras, 
ipso  iioiiiiiic  et  titiilo  consecraretiir  :' 
ubi  Uukerns  :  ac  de  relii|iiis  Diis 
Liviiis  V.  U.  '  Prater  ornatiiin  iia- 
bitiiniquc  luiinano  aiigustiorcm.'  viii. 
6,  'Visa  species  viri  majoris,  qiiam 
pro  liumano  liabitii  Rii^iistiorisque.' 
Adde  I.  7.  et  viii.  9.  Val.  Max.  i.  8. 
ex.  8.  '  Vidit  hiiniano  habitii  augiis- 
tiorem.'  Aruob.  adv.  Gent.  i.lO.  '  Au- 
gustissitnos  illos  asseveratis  Deos.' 
Pomp.  Mela  i.  13.  et  reliqui ;  ((iiare 
pessime  angusliore  Fran,  obtrudit. 
Arntz. 

Ad  Deos  abirefl  Adiret  legitur  in 
Lugd.  2.  (jiiod  vannm  est.  '  Adire  ' 
uamcjue  '  ad  Decs  '  proprie  dicuntiir 
illi,  qui  supplicibiis  precibus  ad  Deo- 
rum  tenipla  accedunt.  Lactant.  de 
Mort.  Pers.  cap.  15.  '  Sic  ergo  ad 
judices,  tanquam  ad  Deos  adiretur  :' 
quod  firmat  Herald,  ad  Arnob.  adv. 
Gent.  I.  30.  Broukli.  ad  Tibull.  EI.  I. 
5.  vers.  39.  et  Burm.  ad  Ovid.  Fast. 
II.  191.  '  Abeunt'  vero  '  ad  Deos,' 
qui  post  mortem  in  Deorum  nume- 
rum  recipiuntur.  Cic.  Tusc.  Qiiajst. 
I.  14.  '  Abiitad  Deos  Hercules,  nun- 
quam  abiisset,  nisi,  cum  inter  homines 
esset,  eam  sibi  viam  muniisset.'  Lac- 
tant. pnrissimae  Latinitatis  imitator, 
Div.  Inst.  I.  15.  '  Ipsi  populo  per- 
suasit  liomulum  ad  Deos  abiisse  :'  et 
111.18.  '  Ut  cum  repente  non  appa- 
riiisset,  abiisse  ad  Deos  crederetnr.' 
Hoc  '  ire  ad  Deos'  dixit  Sen.  Lud. 
Claud,  p.  845.  '  Ire  in  ccelnm  '  Suet. 
Aug.  cap.  101.  Similia  peccata  in 
•  abire  '  et  'adire'  observat  Sciopp. 
Veris.  ii.  14.  et  iv.6.  Burm. ad  Quin- 
til.  Decl.  IX.  5.  et  cum  Servio  Pierius 
ad  Virg.  lEn.  vi.  375.  Pro  sequen- 
ti  eundemque  habet  B.  eum  denique. 
Arntz. 

Ut  a  sedilione  abstinerent]  Sic  qui- 
dam  ld)b.,  sed  nostram  lectionem  re- 
tineO;  cum  sic  in  Lutatio  Catulo  lo- 


(juatur.  Sclwtt.  A  sediliunibut  cdidit 
Macii.  Sed  reTupii  scripii  (excepto 
H.)  et  inpressi  in  Schotti  lectionem 
consentiunt.  Tibnll.  El.  i.  2.  57. 
'  Tu  lauu'u  abstineas  aliis.'  Just.  i.  1. 
^  7.  XII.  2.  §  11.  et  Burm.  ad  Ovid. 
Met.  X.539.  Arntz. 

§  11  Aucturilati]  Quidam  libb.  auc- 
toritate  legunt.  Schott.  Sed  tameu 
iiullus  ex  nostris,  et  ita  oportebat. 
Uiio  fere  modo  perpcram  tentabat 
Justinum  Scheff.  (qui  pluribus  in  lo- 
cis  illi  scriptori  non  satis  felicem  vi- 
detur  operam  navasse)  ad  i.  7.  §  17. 
'  Affirinatione  sua  creditum  est,'  cum 
ceteri  rectius  njfirmationi  sua-.  Pro 
hujus  tres  codd.  cvjus.  Aiiitz. 

Quirinus  est  appellalus]  Hinc  et 
Quirinalia  instituta,  alio  nomine  stul- 
toruni  festa  xiii.  Kal.  Mart,  in  ve- 
teri  Calendario  Romano  et  Ovidio 
Fast.  II.  item  Quirites  inde  cives  Ro- 
mani  appellati.  In  apothcosi  quoque 
nomina  niutari  solita  Lactantius  bine 
docet  I.  15.  Schott.  et  Anna. 

Cap.  III.  §  1  Interreifnuni]  Inter- 
regno  legendum  ;  ut  tota  sit  una  dic- 
tio,  teste  T.  Livio  ita  scribente 
et  Pintarcho.  Nam,  nt  Patavinus 
historicus  asserit,  '  quinque  dierum 
spatio  fiuiebatur  imperium,  ac  per 
omries  in  orbem  ibat,  annnumque  in- 
tervallimi  regni  fuit,  id  abs  re  (quod 
nunc  quoque  tenet  nouien)  interreg- 
num appellatum.'  Graecus  vero  auc- 
tor  scribit,  cum  ipsi  Patres  centum 
et  quinqiiaginta  essent,  in  parte  cui- 
libfct  contigisse,  cum  regalibus  insig- 
nibus  et  legitima  Diis  sacra  persol- 
veret,  imperaretqne  facienda  sex  bo- 
ras noctis,  et  sex  diei,  loco  Quirini  : 
banc  formam  imperii  Roniani  inter- 
regnum vocant.  Muck.  Locus  mihi 
semper  de  mendo  suspectus:  videbam 
enim  deesse  aliipiid,  ant  diuturnu  le- 
gendum :  fuit  enim  aunuiiin  inter- 
regnum  ;  aut  Latine  dicendum  cum 
multcc  interregno  seditiunes  orirentur. 
Post  cum  Mss.  nactus  csscni,  ita  ut 
excudeudum  curavi,  legendum  didi- 


490 


NOTiE   VARIORUM    IN 


ci,  placetque  plenior  ea  lectio.  Schott. 

Nunia  Pompiliiis]  Qui  Numa  Pom- 
pellius  etiam  appellabatnr,  quae  vox 
in  Festo,  ciim  de  opimis  spoliis  agit, 
cornipta  est  in  compelli.  Scbott. 
Fomponii  priscaeedd.  el  scripti  quin- 
que.  Franeq.  Pomponi.  *  Pompo- 
nis  '  est  apud  Liv.  xl.  42.  Filium 
etiam  '  Pomponem  '  habuisse  Niimam 
tradit  Pint,  in  Numa  p.  73.  '  Pom- 
pum  Pompiiium  '  patiem  Niimae  ap- 
pellat  Valer.  Max.  Fragm.  de  Nom. 
Rat.  p.  876.  nbi  confer  Pigb.  et  Si- 
gon.  de  Nomin.  c.  3.  p.  1956.  torn.  ii. 
Tbes.  Graev.qui  receptam  lectionem 
tuentiir.  Arntz. 

Curibus]  Nonnulii  a  Curibus  legunt, 
Scbott.  Nulla  in  nostris  varietas,  nisi 
quod  Lugd.  2.  Curribus.  '  Accitus  * 
eodem  irodo  de  Numa  adbibet  Liv. 
I.  18.  '  Numas  Pompilio  regnum  de- 

ferendum  decernunt,  accitus 

regnum  adeptus  est:'  et  iv.  3.  '  Nu- 
mam  Pompiiium,  non  niodo  non  pa- 
tricium,  sed  ne  civem  quidem  Koma- 
num,  ex  Sabino  agro  accitum.'  Et 
hoc  factum  '  per  legates'  scribit 
Servius  ad  Virg.  ^n.  vi.  809.  Arniz. 

Adducentibus  civibus']  Sic  edit!  libb., 
quasi  comitantibus  civibus,  quibus  et 
patre  fralreque  deprecantibus  Ro- 
mam  venit  :  Dionys.  1.  ii.  Mss.  omnes 
addicentibus  avibus,  eximie  :  nam  Liv. 
I.  18.  earn  tamquam  germanam  lecti- 
onem comprobare  videtur,  ait  enim 
auspicato  Numam  regem  crtatum. 
'  Accitus, '  inquit,  '  sicut  Romulus 
angurato  in  Uibe  condenda  regnum 
adeptus  est,  de  se  quoque  Decs  con. 
sulijussit:  inde  ab  augure,' &c.  Sic 
et  Plut.  in  Numa,  quam()uam  ille, 
postquam  jam  Uomam  veiiisset,  aves 
consuluisse  scribal.  Nee  verisimile 
virum  religioni  deditum,  domo  pio- 
fectum  ad  res  tantas  inconsultis  avi- 
bus. Sic  contra  in  Hostilio  iSIancino 
auctor  noster  dixit  '  vetantibus  avi- 
bus ;'  alibi  '  advcrsis  ominibus, '  ct 
'  advcrsus  auspicia.  '  '  Addicere  ' 
autcm  '  aves  '  dicuutur  in  auguriis, 


cum  aliqnid  volatu  aut  garritu  appro- 
bant  et  ratum  faciunt.  Liv.  i.  36. 
'  Negare  Attius  Navius  inclytus  ea 
tempestate  augur,  neque  mutari,  ne- 
que  novum  constitui,  nisi  aves  ad- 
dixissent,  posse.'  Ibidem  1.  i.  c.  55. 
'  Cum  omnium  sacellorum  exaugura- 
tiones  admitterent  aves,  in  Termini 
fano  non  addixere.'  Ibidem  •  Fabio 
auspicanti  aves  semel  atque  iterum 
non  addixere.'  Tacit.  Hist.  i.  *  Auc- 
tu9  omnino  addicentibus  auspiciis, 
vocat  contionem.'  Apul.  de  Deo  So- 
cratis  '  adjicere  auguria  '  dixit,  ut 
et  Plautus  Asinaria  '  admittere  a- 
ves  '  eadem  elegantia,  de  qua  Sextns 
Pomp.  Liv.  lib.  I.  '  Concilia  populi, 
exercitus  vocati,  summa  rerum,  ubi 
aves  non  admisissent,  dirimerentur.' 
Julius  Obseq.  de  Prodigiis  A.  U.  C. 
703.  '  C.  Cornelius  augur  Patavii  eo 
die  cum  aves  admitterent,  proclama- 
vit  rem  geri  et  Ceesarem  vincere.' 
Locus  igitur  in  Seneca  corruptus ; 
etiam  emeudandus  lib.  de  Vitae  Bre- 
vitate  c.  14.  '  Hoc  scire  magis  pro- 
dest,  quam  Aventinum  montem  extra 
ponierium  esse,  nt  ille  affirmabat, 
propter  alteram  ex  duabus  caussis, 
aut  quod  plebs  eo  secessisset;  aut 
quod  Remo  auspicante  illo  loco,  aves 
non  adduxissent:  '  sic  libri  vulgati 
omnes :  lege,  me  auctore,  uddixis- 
senl :  cui  scntentiae  facile  accedit,  qui 
Agellii  Noct.  Attic,  xui.  45.  cum  is- 
tis  ScnecEB  componet.  Messallam 
enim  laudat  auctorem,  qui  eam  caus- 
sam  niaxime  prubet,  '  quod  in  eo 
monte  Remus  urbis  condeiidx  gratia 
auspicaverit,  avesque  irritas  babue- 
rit,  suporatusque  in  auspicio  a  Ro- 
mulo  sit.'  Porro  dc  *  addicendi '  al- 
tera notione  in  Virginio  centnrione 
diximus.  Schott.  Addicentibus  avibus 
etiam  F.  et  R.  in  rclicpiis  nibil  sani  : 
nee  tanien  quisquam  dubitabit,  quin 
vera  sit  Scliotii  et  codd.  nostrorum 
rmendatio,  nisi  vellot  inventis  friigi- 
bus  vesci  glandibus.  Sensii  hoc  fre- 
qucns  vcrbum  est  Livio.    Przeter  ea 


AURRL.  VIOT.    VIROS    ILLUSTR.    CAP.    IH. 


491 


fjuac  Scliottiis,  occiirrit  xxii.  42, 
'  Cum  ei  sua  spoutc  ciinctaiiti  pulli 
quoque  auspicio  non  atldixissent :'  ct 
xxvii.  10.  '  Avpg  scmel  atque  ite- 
rum  lion  addixeruiit.'  Tacit.  Ann. 
II.  14.  *  Auctus  omine,  addicentibus 
anspiciin,  vocat  conciouem.  '  Ille 
erit  locus,  qui  male  a  Schotto  adduci- 
tar.  Vide  Murot.  ad  Tibull.  El.  i.  4. 
fin.  p.  m.  115.  et  Burm.  ad  Ovid. 
Met.  XV.  647.  Arniz. 

Populuin  ferutti]  Salviau.  Epist.  iv. 
p.  m.  177.  'Ut  nee  Romanus  memor 
esset  belli,  nee  Sabiuus  posset  inju- 
ris  et  illi  paullo  ante  feri  et  semibar- 
bari.'  Arntz. 

Fecit]  Codices  quidam  confecit. 
Schottus. 

Virgines  Vestalesi  De  quibns  flos- 
cnlos  aliquos  e  Livio,  Plutarcho,Gel- 
lio,  et  Dionysio,  habeto  :  a  Numa 
Pompilio  prime  institutas  perpetui 
ignis  custodes  quatuor  ;  quae  primo 
decennio  facienda  disciint,  secundo 
faciunt,  reliquo  autem  decennio  ali- 
as edocent :  post  id  tenipus  nubere 
possunt.  Honoribus  quoque  multis 
venerantur:  inter  quos,  si  casu  in 
quenquain  inciderint  ad  capitale  sup- 
pliciuui  ductum,  eum  necari  non  li- 
cet ;  si  autem  aliqua  virginitatem  per- 
diderit,  viva  ad  portam,  quam  Colli- 
nam  vocant,  defodiebatur  ibi  moritu- 
ra,  Jnvenale  teste  :  '  Sanguine  adliuc 
vivo  terrani  subitura'sacerdos.'  Erat 
sacerdotiuni  Alba  oiiundum;  habens 
de  publico  stipendium,  eligebatur 
Vestalis  patrima  et  niatrima,  inter 
capieiidum  a  Pontificc  Maximo  '  A- 
mata  '  appellabatur.  Machan. 

FlamiiHs]  Quasi '  lilamuies  ; '  a  filo 
lanae  in  pilei  carumiue  lato.  Much. 

Dialem]  Et  Martialem  a  Romulo, 
in  honorem  palris  :  Quirinalem  so- 
lirm  a  Numa  institutuni  Plutarcb.  re- 
fert:  reclamant  Liv.et  Dionys.  Duos 
vero  Martiales,  non  ut  Noster  imuin, 
fuisse,  auctor  est  Andreas  Dominicus 
Floccus  in  libello  de  Magistratibus 
Romanis,  qui  falso  hodie   '  L.  Feue- 


slells  '  inscribitur.  Scholt.  Frustra 
est  Lcid.  2.  Diales  nuniero  i)lurali 
substituens,  cum  unum  tantum  insti- 
tutuni fuisse  satis  conslet.  Arnol). 
adv.  Gent.  i.  31.  '  Dialem,  quod  ejus 
erat,  flaminem  isto  jure  donavit.' 
August,  de  Civ.  Dei  ii.  15.  '  Ut  tres 
solos  flamines  haberent  tribus  Nnmi- 
nibus  institutos,  Dialem  Jovi,  Mar- 
tialem Marti,  Quirinalem  Romulo.' 
Arntz. 

Salios"]  A  'saliendo'  dictos  ipsa 
etymologia  ostendit :  (noster  autem 
Martinus  Salius  ad  verum  Christum 
salit :)  ferebant  autem  tunicee  picta 
insigue,  et  super  tunicam  aneum  tef;- 
men  circumferentes  ancilia  scuta  cum 
sollenni  cantu  et  tripudiis.  Machan, 
Illos  Herculis  s;icerdotes  fingit  Vir- 
gil. JEn.  viii.  285.  '  Turn  Salii  ad 
cantus,  incensa  altaria  circum,  Popu- 
leis  ibant  evincti  tempora  ramis.' 
Livius,  a  quo  Noster  stat,  Martis 
Gradivi  facit.  Sclwttus.  Almel.  ad 
Quintil.  Inst.  Orat.  i.  10.  107.  Arntz. 

Martis']  ^Ircwcodd.  quidam  legunt. 
Sed  frustra  sunt.  Scholt. 

Pontificem  Blaximum]  Varro  de  L. 
L.  lib.  IV.  '  Pontifices  a  ponte,  nam 
ab  iis  sublicius  est  factus  primum  et 
restitutussaepe  :'  non  recte  :  tametsi 
et  ita  Dionys.  in  Numa,  ridetque 
Plutarchus.  Pons  enim  sublicius  me- 
re ligueus  ab  Anco  primum  Tiberi 
impositus.  Idem  Haiicarn.  lib.  in. 
Atqui  liic  annos  fere  30.  post  Numam 
imperium  arripuit,  a  (|uo  pontifices 
creatos  tiic  discrte  atiirmat,  aliique 
uno  ore  onines.  Quanio  rectius  Qu. 
Sca>vola  Pontifex  Maximus  a  '  posse  ' 
et  '  face  re '  deducit,  ut  Pontifex  sit 
quasi  '  Potifex,'  a  potis  et  facio  : 
quo  et  Lucanus  allusit  lib.  i. '  Ponti- 
fices, sacri  quibus  est  permissa  potes- 
tas :  '  '  facerc  '  eniin  sacrificare  est. 
Schntt. 

Portas]  Dc  '  porta  '  Jani,  quam 
Numa  condidit,  et  ad  finem  vit<e  reg- 
niquc  clausam  habuit,  Plut.  in  Numa, 
ct  de  fortuua  Romaua,  ubi  rvKiiv  pro 


4!)2 


•SOTM    VARIORUM    IN 


■nvxw  Scaliger  recte  corrigit;  item 
Varro  de  L.  L.  iv.  'Tertia,'  inquit, 
'  est  Janualis,  dicta  ab  Jano  ;  et  ideo 
ibi  posituin  Jani  signuin,  et  jus  insti- 
tutiira  a  Nnma  Pompilio,  iit  sciibit 
in  Annaiibus  L.  Piso,  tit  sit  claiisa 
semper,  nisi  cum  bellum  sit,'  &c. 
Schott. 

Jano  gemino]  Ovidius  primo  Fast. 
'  Nomina  ridebis ;  modo  namque  Pa- 
tulcius  idem,  Et  modo  sacrifico  Clu- 
sius  ore  vocor,'  Mach.  Jano  getninio 
codex  Parisinus  pro  Jano  gemino,  id 
est,  '  bifronte.'  Schott.  Jano  geminas 
est  in  H.  et  Leid.  2.  nee  melius  qua- 
tuor  \\x  voces  portas  Jano  gemino  <b- 
dijlcamt  non  apparent  in  Boeud.  Arn- 
tzenius. 

iinnos]  Non  annwjn,  ut  quidam.  Ni- 
hil tamen  muto.  Schott. 

In  duodecim  menses]  Nam  prius  a 
Romulo  constitutus  est  decern  tan- 
turn  :  de  hac  autemordinatione  a  Li- 
vio  et  Pliitarchoeliciendnm.  Mac/ian. 
Hanc  rem  alii  etiam  tradunt  histori- 
ci,  sed  videtiir  in  diversa  abire  Eu- 
trop.  I.  3.  '  Annum  descripsit  in  x. 
menses,  prius  sine  aliqua  computati- 
oue  confusum.'  Sed  pnto  locum  ma- 
la interpiinctatione  laborare,  et  le- 
gend u  in  esse  A.  descripsit,  in  decern 
tnensesp.  &c.  ut  illud  in  decern  menses 
non  ad  priorem  partem,  sed  ad  pos- 
teriorem  referatur.  Vide  Lindenbr. 
ad  Censor,  de  Die  Nat.  cap.  20.  et 
Freinsli.  ad  Flor.  i.  2.  Arntz. 

Additisl  Addito  quidamlegunt.  Ni- 
hil tainen  muto.  Schott.  Atque  ita 
cod.  Hoend.  et'Mach.  Arntz. 

§  2  Pturiimisel  utiles']  Vet.  cod.  phi- 
res  et  utiles:  rectiua.  Schott.  Plures 
amplectuntur  iiterque  Leid.  Boend. 
Fran.  Hauii.  et  antiquissima;  cdd. 
quorum  omnium  cousensui  ropugnare 
nef-is  (liixi.  Ignoral)ant  scilicet  li- 
brarii,  comparativnm  liunc  sxpe  apud 
anti(|uos  in  usu  esse,  ubi  supcrlalivus 
viderctur  recjuiri :  inf.  de  Caesar,  c. 
3.  ^  0.  '  SHpicntium  plures  caruisse 
liberis  utilius  duxcrc  : '  ct  in  Epit.  c. 


45.  §  9.  'Saturitate,  qua  artus  diffu- 
derat,  accidisse  plures  retulere.'  Li- 
vius  XLii.  58.  'Delecta  plurium  gen- 
tium auxilia.'  Alia  dabit  Scheff.  ad 
Justin.  XI.  15.  §  5.  Arntz. 

Omnia  qute  gerebat]  Locus  mutilus 
a  nobis  restitutus  ope  veterum  et 
Mss.  libroriim,  quos  religiose  seqim- 
ti  sumns.  Schottjis.  Favent  quoque 
pro  parte  Nostri.  Arntz. 

EgericB]  Scribebant  recte,  non  vE- 
geria ;  nam  'ah  egerendo  partu ' 
dictam  monuit  Festus.  Greeci  scrip' 
tores  nunc  '"tiyipiav,  nunc  'E^e'piac  scri- 
bunt.  Schott.  '  Mire  '  (verba  sunt  Pa- 
gauirii  Gaudentii  in  Additam.  Crit. 
Tlies.  Jur.  torn.  iii.  c.  28.)  '  eandem 
vocat  et  nxorem  et  nympham,  quasi 
nymphae  possint  esse  mortatium  con- 
juges.'  Nimia,  ni  fallor,  erga  Deos, 
ui  illis  erant  temporibus,  superstitio. 
Nam  posse  esse  et  fuisse  etiam  nym- 
phas  mortaliuni  conjuges  declarat  O- 
vid.  Epist.  Her.  v.  9.  ubi  (Enone 
nympha  Paridem  alloquitur  :  '  Non- 
dimi  tantus  eras,  cum  te  contents 
marito  Edita  de  niagno  fliimine  nym- 
pha fui.  Qui  nunc  Priamides,  adsit  re- 
verentia  vero,  Servns  eras,  servo 
nubere  nympha  tuli.'  Neqne  debu- 
erat  Nostrum  pra;  ceteris  reprehen- 
dere  vir  doct.  quod  eandem  et '  nym- 
pham '  et  '  uxorem  '  vocet,  cum  Li- 
vius  aliique  eam  tantum  'conjugem  ' 
non  'nympham'  appellent.  Nam 
eadeni  Nostro  scribitAugust.de  Civ. 
Dei  VII.  35.  '  Igitur  nympham  Ege- 
riam  conjugem  habuisse  dicitur.' 
Lactant.  Div.  Inst.  i.  22.  'Monitu 
Dea;  conjugis  ea  sacra  populo  se  tra- 
dere.'  Ovid.  Fast.  iii.2Gl.  '  Nympha, 
mone,  nemori  stagnoque  operata  Di- 
ana; :  Nympha,  Nnmas  conjux,ad  tua 
festa  veni.'  Et  eod.  lib.  vers.  275. 
'  Egeria  est,  quae  pra'bet  aquas,  Dea 
grata  Cauianis :  Ilia  Numaj  conjux 
consiliumque  fuit.'  Martial.  Epigr. 
VI.  47.  '  Nympha  niei  Stellip,  quai 
fonte  domcstica  puro  Labcris,  ct  do- 
Diiui  genimea  lecta  Bubis.   Sivc  Nu- 


ai)rf;l.  vfcr,  viros  ii.lustr.  cap.  iv. 


403 


mac  conjux  Triviae  tc  niisit  ab  antro.' 
Addc  Schol.  Jiivon.Sat.  in.  17.  Am- 
Izenius. 

Nymphct]  Lympha  qnasi  nymplia, 
per  miitationein  consonantis.  Sanc- 
tus  Au^iistiniis  lihro  septinio,  capitc 
tiigesimo  (jiiiiito,  do  Civitate  Dei,  ait 
fonteni  fuisse,  ac  Niiniam  liydroinan- 
tiae,  id  est,  aqua*  divinatioiiis  peritis- 
simiiin  fuisse.  Muchiiii. 

Conjui^is]  Ms.s.  covjugis  pro  xtxoris 
legtint.  Schnlt. 

Sefdcere  simulans]  Nee  prinmm  fu- 
isse Niiniam,  nee  iiltiintim,  qui  liujus- 
modi  techna  popnliMn  naso  dtixcrit, 
abunde  oslendinms  in  dissertationi- 
bus  nostiis  Livianis.  Grut. 

§  3  Arcula  cum  libris]  Illnd  pa?ne 
pra'terieram  pro  arcula  iVIedlolan. 
longe  optimum  formis  excusuni,  quem 
Jo.  Livineius  et  And.  Papius  erudi- 
tissimi  juvenes  ad  me  miscrunt,  scri- 
nia  habere.  '  Ita  duo  deinceps  reges,' 
inquit  Livins,  '  alius  alia  via,  ille  bel- 
lo,  hie  pace  civitatem  auxeruiit.' 
Schott.  Scrinia  Lugd.  1.  quod  sine 
dubio  erit  melius,  si  certum  sit,  dnas 
inventas  areas,  ut  piuriuii  volunt, 
prajsertim  cum  eliam  vox  ea  huic  rei 
sit  accommodatissinia:  'scrinia'  e- 
nim  dicebantur  locuii,  in  quibus  ac- 
ta principum,  &c.  adservabantur  : 
inf.  de  Ca'sar.  cap.  20.  §  34.  et  de 
quibusvis  libris  ex  Martiale  aliisque 
est  notissimum.  Sed  cum  bac  in  re 
Livius  XL.  29.  '  areas  '  vocabubim 
adhil)eat,  et  abi  de  una  tantum  area 
testentur,  nihil  mutarc  volui.  Ita  cer- 
te  Plinius  Hist.  Nat.  xiii.  13.  et  No- 
nius c.  3.  voce  '  Scrobes.'  Arntz. 

A  Terentio  quodttm'\  Mire  variant 
libb.  vett.  alii  Terrentio  scril)unt,  alii 
Tarentino,  ut  prap.ter  Parisinum  et 
Agrippinensis  cod.liabet:  qui  sum- 
mo  consensu  cxtrncla  iegunt,  quod 
non  probo.  Exstat  enim  in  lege  Nu- 
iDie  apud  Festum,  nt  alibi  monui- 
mus.  Constat  autcm  repertos  libios 
in  agro,  dum  pastinaretur,  L.  Pctilii 
scribae  sub  Janicuio.    Vide  Liv.  lib. 


xr..  ab  U.  C.  Plinium  xiii.  13.  Val. 
Max.  I.  1.  Lactant.  i.  22.  Nuniero 
autem  A.  U.  C.  ni.xxii.  Goltzii  Fas- 
tos  spcutus,  nam  P.  Cornelio  Cethe- 
po,M.IJar'bio 'I'ampliilo  Coss.  effossos 
I'linius  et  Lactantius  prodidere.  I- 
femque  Plutarch,  in  Numa,  paiillo 
abler  (|uam  Livius.  Meminit  et  hii- 
jus  rei  Varro  Mauio  apud  Noniiim 
voce  'Scrobs:'  'Qui  dum  adminis- 
trant  in  scrobe  fodieudo  invcnerunt 
arcam.'  Schott. 

Exnrata]  Ms.  cxtracta  ;  nihil  mu- 
to  :  significat  <nim  arando  effossani 
erutamque  arcam.  Sic  in  lege  Numee 
apud  Festum  :  'si  quis  terminum  ex- 
arasset,  ipsus  et  boves  sacri  sunto.' 
Utitur  et  Cic.  de  Legib.  ii.  Plinius, 
alii.  Vide  Plin.  xiii.  11.  et  August. 
Civitatis  Dei  xvii.  34.  ex  Varrone 
Rerum  Romanarum  lib.  v.  Schottus 
not.  min. 

Cremati  sunt]  Igne  abolere  libros 
perniciosos,  usitatum  fuisse,  non  uni 
genti,  non  uni  aevo,  pluribus  exem- 
plis  palam  feci  in  Discursibus  meis 
Cornelianis,  Annal.  iv.  35.  f.  Grut. 

Cap.  IV.  §  I  TuUus  Ilostitius]  Ne- 
pos  erat,  Livio  teste,  ejus  Hostilii, 
qui  ad  versus  Sabinos  naviter  pugnan- 
do  pccubuit.  Machan. 

Bonain  operam]  Nisi  nie  animi  fal- 
lit,  lacuna  subcst,  legendiimque  ijuia 
avus  ejus  boimm  operam,  ut  Livius  ait  : 
nam  Tnlliim  bene  de  R.  P.  Roniaiia, 
reccns  nata,  nieritum  esse  legere  non 
niemini,  et  lempoium  ratio  repufr- 
nat :  de  Hoslo  Hostiiio  rerordor.  Et 
Plinius  XVI.  4.  Romulum  frondea 
coronas.se  Hostuui  Hostilium  air, 
quod  Fidenas  primus  irrupisset,  qui 
avus  Tuili  Hostilii  fiiit.  Versatur  et 
in  eodem  errore  L.  Floras,  qui  et  al- 
tcrum  erratum  addidit,  nltro  impe- 
rium  esse  adejitum  ohiatiimqne  ; 
ut  Numa' ;  sic  enim  ait,  '  ciii  in  lio- 
norem  virtntis  regniim  iiltro  datum.' 
I'rius  hie  restitui  potest,  ut  legas 
virlulis  avitcc ;  alterum  cxcusari  non 
potest,    etenim    variant    libb.    Mss. 


494 


NOTiE   VARIORUM    IN 


Sckott.  Futnram  lieic  aviffToprifflav, 
nisi  reponamiis  quia  avus  ejus  bonam, 
hand  frivole  adnotatiim  viiis  doctis. 
Grut.  et  Sylb.  Errorem  luinc  ad  Flor. 
I.  3.  §  1.  etiam  notarat  Fieinsheniius. 
Nee  tamen  quidquam  nmtavi,  pree- 
sertiiii  cum  nihil  mtitent  codd.  nisi 
quod  duo  pro  quia  legaut  qui'  Non 
enini  nostrum  est,  invitiscodd.  scrip- 
torum  enores  toUere,  qui  et  ipsi  fue- 
runt  homines.  Arntz. 

Indixit]  De  '  indicendo  '  belle  his- 
toricos  evolve,  uti  praeferrata  hasta 
in  fines  hostium  niittebatur.  Much. 

Trigemiuorum]  Horatiorum  Roma- 
norum  et  C""iatiorum  Albanorum, 
qui  singulari  certamine  puguarunt, 
ita  ut  Albani  Romanis  succubueriut. 
Mack.  Mediolan.  legit  tergeminorum. 
Nihil  interest.  Verum  quomodo  gemi- 
ni  et  trigemini  nascantur,  vide  vario- 
rum philosophorum  sententias  apud 
Plut.  de  Placitis  Phil.  v.  5.  Lex  de 
trigeminis  a  Tulio  lata  his  psene  ver- 
bis coucepta:  '  Nati  trigemini,  doni- 
cum  puberes  esunt,  de  publico  alun- 
tor.'  Scholtus.  Tergeminorum  etiam 
Leid.  1.  Sed  admittenda  est  aliqua 
inter  hasce  voces  differentia;  aliter 
ac  fecit  Schottus.  Vide  de  his  dili- 
gentissime  agenteuj  Duker.  ad  Flor. 
I.  3.  ^  3.  'Trigeminus  '  enim  de  uno 
partu  editis,  '  tergeminus  '  de  aliis 
rebus  dicitur.  Verum  hac  in  parte 
non  raro  peccant  librarii,  iit  apud 
Senec.  Oidip.  vs.  279.  '  Trigemina 
qua  se  spargit  in  campos  via:'  sic 
editi ;  rectius  cod.  Traj.  lergemina : 
qua  voce  ntitur  in  Here.  Fur.  vers. 
563.  et  Agam.  vs.  14.  Et  suspectus 
roihi  Apul.  Met.  iii.  137.  ed.  Elmenh. 
'  Trigemiuo  corpori  Geryonis  vel  tri- 
plici  formae  Cerberi :'  vcllem  terge- 
mini,  cum  aperta  sit  imitatio  Virgilii 
^n.  vm.  202.  et  Lucret.  v.  28.  Si- 
milia  peccata  vide  apud  Torren.  ad 
Val.  Max.  iv.  7.  ex.  2.  et  Gronov.  ad 
Liv.  XXII.  12.  Editur  tamen  hodie 
apud  Oros.  ii.  4.  '  Compcndiosa  ter- 
geininuruDi   coiigressioue  :'    quamvis 


fortasse  non  ita  sit  in  omnibus  scrip- 
tis  :  ut  et  apud  August,  de  Civ.  Dei 
III.  14.  et  in  I.  3.  ff.  '  Si  Pars  Hered. 
Pet.'  quam  legem  pluribus  illnstrat 
exponendis  legibus  unicenatus  Byn- 
kersh.  Obs.  iii.  8.  qui  in  hac  historia 
omnino  conferri  meretiir.  Arntz, 

Certamine']  Cerlatione  perpetuoMss. 
et  typis  excusi  panllo  antiquiores : 
quod  nescio  quomodo  magis  arridet, 
quam  certamine,  quod  numeros  poeti- 
cos  sonat.  Haec  videntur  perturba- 
ta  J.  Grejonio  eruditissimo  viro,  ita- 
quee  Livio  concipienda  :  '  certamine 
finivit :  nam  cum  apud  Romanos 
Horatii,  apud  Albanos  trigemini  es- 
sent  Cnriatii,ducibus  Hostilio  et  Fu- 
fetio  placuit,'  &c.  usque  ad  finem 
capitis,  '  in  diversa  distractus  est. 
Albara  propter  perfidiam  duels  Me- 
tii  diruit.  Albanos,  &c.  cum  regia 
conflagravit.*  Lector  arbitrabitur. 
Schott.  Schottus  in  majore  editione, 
sed  aliter  est  in  ilia  Plantini.  Ter- 
geminorum hello  legit  codex  d'Orvil. 
ExSchotto  etiam  Gaesb.  post  vocem 
finivit  contra  omnes  Mss.  et  edd.  vo- 
culam  et  intrusit,  eamqne  retinuit 
more  suo  Pitiscus,  nimis  uterque  de 
suo  libe.t  ..s.  Arntz. 

§  2  Perfidiam]  Veteremscriptnram 
retineo.  Varro  de  Vita  Pop.  Rom. 
lib.  I.  '  Metium  Fnfetium  propter 
perfidiam  interfecit  pucne  imperiosius 
quam  humanius.  Nam  equis  ad  cur- 
riculum ex  utraque  parte  deligatum 
distraxit.'  Ovid.  Trist.  Eleg.  i.  3. 
•  Sic  doluit  Melius,  tunc  cum  in  con- 
traria  versos  Ultores  habuit  proditi- 
onis  equos.'  Atque  hue  respexisse 
in  Ibin  exisiimo:  ♦  Vel  tua,  ne  pcensG 
genus  hoc  cognoverit  uiius,  Viscera 
diversis  scissa  feraiitur  equis.'  Schot- 
tus. Grammiicod.  prodilionem,  Arn- 
tzenius. 

Melii  Fufelii]  Qui  in  hello  Fide- 
nati  deserlor  Komanorum,  ut  prodi- 
tor  a  quadrigis  laceiatus  fuit.  Much. 
Melii  I'ufitii  scribo  ex  Fastis  Capito- 
linis,Gr?eca  consuetudine,  et  Medio- 


AURHF-.  VICT.   VIROS    ILI.USTR.   CAP.    IV. 


495 


l,in.  cod.  tametsi  Mss.  varicnt.  Suffc- 
tii  Maimtiiis  cdirlerat,  quein  reliqni 
stmt  8e(|nnti.  IVIetelli  scriptns  cod. 
Metli  Suffitti,  fortassis,  quod  veleres 
I  loDguiii  scriberent,  cum  {jeniinaro- 
fur,  nam  «t  'Ciiriatl'  ct  •  Horatl  ' 
iidem  scribiiiit.  Scholt.  Primam  liu- 
jiis  nomini.s  litcram  /*'  esse,  nou  S 
prolixe  docet  Sij^on.  Emend,  i.  .')2, 
Sylburg.  Niilli  codd.  in  liac  sibi  vocu 
constant,  et  mire  in  omnibus  Mss. 
titrbatnm.  Non  placet  omncs  libra- 
riornni  errores  repetere ;  plerique 
Suffetli  maiunt.  Sed  Fuffetii  vel  /•"«- 
fetii  (quod  malim)  scribendiim  esse 
docnerunt  eniditiores  :  Dausq.  Or- 
lliogr.  part.  ii.  p.  137.  Duker.  ad 
Flor.  I.  3.  §  8.  Torren.  ad  Val.  Max. 
VII.  4.  ex.  I.  et  Fabric,  ad  Oros.  ii. 
4.  Anttz. 

§  3  Citrirtm  Hostiliani]  Templum 
erat,  ubi  senatus  ab  eo  rege  auctus 
coiigregabatiir.  Mack. 

Montem  Calium]  Alii  Calium:  et 
absque  diphlhongo  Mss.  nostri.  Ve- 
ttis  tanicn  inscriptio  Lugdun.  earn 
agnoscit,  quam  in  Servio  Tuliio  ex- 
pressimus.  Vernm  Iijpc  de  monte 
CoBlio  Anco  Marcio  Sirabo  tiibnit : 
Tarquinio  Prisco  Corn.  Tacit.  An- 
nal.  lib.  iv.  Livius  a  nobis  stat. 
Schott. 

§  4  Jori  Elicio]  Jupiter  Elicius  ab 
'  eliciendo  '  dictus,  quia  occultis  sa- 
cris  ratio  eliciebatur  ab  eo  fulminum 
mittendorum,  cnjus  aram  Romas  e- 
rectam  scimus  in  Aventino.  Much. 
Ab  'eliciendo  '  dictum  Liv.  et  Ovid. 
Fast.  III.  existiniant  :  quamquam  a 
Gra?ca  voce  liomo  Oraecus  Piutar- 
chus  i\e(W  i.  e.  propitio  derivet.  Non 
dissimnlabo  in  veteribiis  nostris  sclii- 
dis  Delicio  legi,  in  Agrippin.  Cilicio. 
De  Jove  autein  Elicio  \'arro  lib.  v. 
extremo,  et  Arnob.  lib.  v.  initio. 
Graecis  KaTa$drr)s  dictus.  Pollux 
lib.  IX.  et  Turn.  Adversar.  xxv.  11. 
Schott.  B.  F.  Lugd.  2.  et  H.  Dclitio 
vel  Delicio,  vitiose.  Vide  Godel.  ad 
Liv.  I.  20.  et  Burn),  de  Jove  Fulgur. 


c.  0.  Arntz. 

rulminc  ictun']  Rectc  Sigon.  liic  Li- 
viiim  cmendat,  qui  Hoslilio  extremo 
ipsu7n  pro  ictum  liabet  contra  (idem 
veleriim.  Adscripsit  ct  similes  lo- 
qucndi  fornias  ex  Livio  lib.  xxxiv. 
Lactant.  lib.  in.  et  Cicerone  Offic. 
lib.  II.  Pro  relict,  \\t  ante,  cnriti  in 
iisdem  est  M!<s.  qui  ut  lioc  caput  in 
plura  didiicerem,  atirtores  exsiitere  ; 
et  rerte  sejuiigenda  esse  res  ipsa  lo- 
quitur, neque  enim  particulis  colia?- 
rent,  et  titulus  ita  munebat,  quem 
sa>pe  inspiciendum  siiadet  Plinins  ju- 
nior: sunt  enim  et  viri  illustres,  tam- 
etsi capita  nunc  plura  excurrant. 
Schott. 

§  G  Fadere  iclo]  Reponit  foedere 
inito  cod.  Haun.  melior  tamen  lectio 
loco  movenda  non  est,  quam  ceteri 
codd.  et  ipsa  antiquitas  tnentur. 
Livius  XXIII.  84.  *  In  lias  t'ere  leges 
inter  Pcenuni  ducem  legatosque  Ma- 
cedonum  ictiini  foedus.'  Lucan.  X. 
371.  '  Perque  ictum  sanguine  Magni 
Frediis,  ades.'  Seneca  in  I'liocn.  vs. 
282.  •  Jus  ille  et  icti  foederis  testes 
Deos  Invocat.'  Florus  in.  5.  §  12. 
'  Ictum  cum  Poiiticis  tardus.'  Vide 
inf.  c.  30.  et  Gud.  ad  Phzedr.  Fab.  i. 
31.  Arntz. 

Ceciderunt'l  Agrippinense  exem- 
plum  cecidcraut  legit.  Schott.  Occi- 
deru7it  Leid.  1.  Ai'iitz. 

§  7  Ut  vnlnennn  erut  dolor,  interfe- 
cj<]  Mendum  baud  dubie  latet.  Re- 
posui  igitiir,  coiisentientibus  scriptis 
omnibus,  vocem  liactcnus  exsulan- 
tem,  qiiomodo  plenior  et  concinnior 
lectio  est,  ut  ridnerum  dolor  jiatichatur, 
inse(juentcs  inlcrfecit.  Vox  una  alte- 
ram sua  sede  deturbavit,  quod  utra- 
que  ab  eadem  priepositione  inchoa- 
retur ;  et  vero  rh  insequcntes  omnino 
ad  sensum  facit.  Livius  denique, 
nnde  lixc  tralata  sunt,  iisdem  paene 
verbis:  'Ergo,  nt  sogrcgaret  pug- 
nam  eorum,  capessit  fugam,  ita  ratus 
secuturos,  ut  «|uodque  vulnere  affec- 
tum corpus  sineret.'  Schott,    A  quo 


496 


NOTiE    VARIORUM    IN 


tamen  in  diversa  abeiint  omnes  Nos-  potest.    Vide  Gronov.  ad  Gell.  iv.  I. 

tri,  qui  retinent  ut  vulnerum  erat  do-  Donsje  Praec.  in  Tibiili.  c.  10.  Giid. 

lor.     Et  vulnerum  dolores    int.    edit,  ad  Pheedr.  Fab.  1. 11.  et  Buim.  ad  iv. 

antiq.     Ut    tamen   sensus  huic   loco  9.  Giplian.  Obs.  L.  L.  p.  m.  31.  et 

constaret,    Schottum    sum    seculns.  Cort.  ad  Sail.  Catil.  c.  52.  §  7.    Qua- 

Simili  mode  Diet.  Cret.  de  Bell.Troj.  tiior  codd.  pro  gua  re  hie  legunt  quo. 

II.  1.  'Uti   quisqne  fiigientem   com-  Arnlz. 


prebenderat,  obtrnncare :'  et  c.  2. 
'  Dein  uti  qnisquis  in  manus  venerat 
interficitur.'  Dolor  vulnerum  est  qui 
ex  vuineribus  oiiebatur.  Eiimenii 
Paneg.   Const.  Caes.  c.  16.  §  4.    '  In 


Duumviros'\  Sabaudi  '  capitalium 
rerum.'  Machan. 

Condemnatus]  Condemnatus  Hora- 
tins  parricidii  est,  ut  Festus  ait :  vel 
csedis  reus  fuit,  ut  Halicarn.non  per- 


diveisos  situs  tracta,  sicuti  dolorem  duellionis,  nt  Patav.  quern  multi  in- 
vnlnerum  fuerant  secuta,  jacuerunt.'  geniose  excusant;  Turneb.  Advers. 
Just.  XXIV.  8.  §11.  'Cum  dolorem  xvii.  7.  et  c.  24.  Jacob.  Rajvard.  ad 
vulnerum  ferre  non  posset.'  Ar7it:.  Leges  xii.  c.  27.  et  Paull.  Manut.  de 
Sponsisui]  Ita  enim  Flor.  i.  3.  §  5.  Legibus.  Sigon.  de  Judiciis  m.  4. 
Val.  Max.  vi.  3.  ex.  6.  '  sponsum  '  Et  vero  Ulpian.  ad  1.  Jul.  Mai.  «  per- 
vocat  et  •  futurum  virum.'  Atqueita  duellionis  reuni  appellat,  qui  hostili 
alii.  i3oend.  tamen  et  cod.  Hauii.  animo  adversus  R.  P.  vel  principein 
habent  viri  sui,  quoniodo  non  dissiroi-  animatur.'  Catellianus  Cotta  vir  doc- 
liter  Augustin.  de  Civ.  Dei  iii.  14.  tissimus  perdueilionis  reos  dictos  pu- 
*  Queni  virum  jam  fide  media  reline-  tat,  quia  a  duorum  judicio  judica- 
bat.'  In  prioribus  '  sponsum  '  dix-  bantur  hi,  qui  niajora  criniina  perpe- 
erat.  Solent  quidem  praesertim  po-  trabant.  Quod  Horatii  nostridemon- 
etae  nonnunquam  ita  loqui,  ut  '  vi-  straturexeniplo,  qui  ad  duumviros  ea 
rum'  seu  'marituni'  appellent,  ubi  caussa  primum  creatos  a  rcge  reniit- 
tantum  sponsalia  intercesseruiit.Quo-  tilnr,  a  quibus  riirsus  provocare  lice- 
inodo  Virgil.  /En.  iv.  536.  '  Quos  bat :  declarat  hoc  Cicero  oratione  pro 
ego  sum  toties  jam  dedignata  mari-  Rabirio  Perduell.  Reo.  Schutt.     Hac 


tos  :'  ubi  vide  Serv.  et  Emmen.  Pri- 
cxum  ad  Euang.  Mattb.  cap.  i.  vs.  16. 
Eleg.  Broukh.  ad  Tibull.  El.  ii.  2. 
11.  et  Schott.  inf.  ad  Epit.  c.  10.  §  4. 
Verum  non  existimo  Aurelium  in  hac 
voce  qiiaesisse  elegantiani,  neque  eti- 
am  in  liistorica  narratione  hoc  fieri 
debet,  ut  vocabula  a  communi  noti- 
one  detorta  adhibeantnr,  nisi  ex  sub- 
jecta  materia  pateat  quid  dicerc  vo- 
liierit  sciiptor.  Arnlz. 

§  y  Qunre]  Vel  Qua  re,  libb.  om- 
nes Mss.  quod  probo.  Non  itaqiic 
Qui.  Schott.     Id  est,  qua  dc  caussa. 


de  re  videndus  Franc.  Ramos  Err. 
Trib.  de  P(unis  Parr.  1.  iv.  p.  115.  et 
aliis  locis  eodeui  libro  ;  Ranchini  Var. 
Lect.  1.  8.  et  Sigon.  de  J.  C.  R.  i.  20. 
Arntz. 

Po]mlum  'i)rovocamt'\  Sine  praeposi- 
tioiie  habent  libb.  Mss.  sed  hand  scio 
an  ferri  debeat.  Certe  in  Poplicola, 
'  ad  popiilum  '  diserte  ait.  Cicero  de 
Repui).  I.  apud  Sen.  Kpist.  xix.  pro- 
vocationem  ait  ad  populum  etiam  a 
regibus  fuisse.  Schott. 

Patris  lacrymis]  Vcnustius  Medic- 
Ian,  palriis.    Schott.    Eorum,  quibus 


Sic  multa;  cdd.  apud  Corn.  Nepot.  veniatn  delictonnn  impetrarunt  sui 
Them.  c.  6.  ^  2.  '  Caussam  idoneam  '  parentes,'  excmpla  multa  cumulavi 
nacti  propter  excursiones  barbaro-  ad  ilia  Taciti  Annal.  xvi.  33.  '  Mon- 
rum,  qua  re  ncgarent :'  alii  illiid  re  tanus  patri  concessus  est.'  Grut.  Pa- 
ejiciunt,  fortassc,  quoniam  causaam  trh  malunt  nostri  codd.  quod  ego 
pr»ccddi,   quod  tamen  turbare  joon— ciuulfiin  praetiilerim.   Liv.  i.  26. '  Non 


I-  007  625   755  9 


l_OS  ANGELt 


AA    000  406  803    7 


tki 


'i^Jm'^I, 


^,.n- 


U'.LuIaL 


*i 


'-■'^l' 

^^A/ 

i!^-^ 

•£a^4^' 

vy^^ 

^^^■T.l,        ,1-1 
r^T.T.Tl-lAl'^T    V 

m 

«*■ 


-%f$ 


?»« 


^.ft»6t 


